پيمانه‌اي از غدير: شامل خطبه الغدير پيامبر اكرم صلي‌الله عليه و آله و سلم با ترجمه منظوم استاد صغير اصفهاني …

مشخصات كتاب

سرشناسه: مهرپرور، عليرضا، گردآورنده
عنوان و نام پديدآور: پيمانه‌اي از غدير: شامل خطبه الغدير پيامبر اكرم صلي‌الله عليه و آله و سلم با ترجمه منظوم استاد صغير اصفهاني … / به‌اهتمام عليرضا مهرپرور
مشخصات نشر: تهران: حر، ۱۳۸۰.
مشخصات ظاهري: ص ۳۵۹
شابك: 964-6885-25-x۱۳۵۰۰ريال؛ 964-6885-25-x۱۳۵۰۰ريال
وضعيت فهرست نويسي: فهرستنويسي قبلي
يادداشت: كتابنامه به‌صورت زيرنويس
موضوع: غدير خم -- شعر
موضوع: شعر فارسي -- مجموعه‌ها
موضوع: شعر مذهبي -- مجموعه‌ها
موضوع: غدير خم، خطبه
رده بندي كنگره: PIR۴۰۵۳/غ‌۴م‌۹ ۱۳۸۰
رده بندي ديويي: ۱فا۸/۰۰۸۳۱
شماره كتابشناسي ملي: م‌۸۰-۲۷۷۳۲

اهداء

اين مجموعه را به پيشگاه مقدس پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلم و همچنين وصيّ بحقّ و جانشين بلافصل آن حضرت يعني مولا اميرالمؤمنين حضرت علي‌بن ابيطالب عليه‌السلام و اولين شهيده‌ي راه ولايت حضرت فاطمه‌ي زهرا عليهاالسلام و اولاد طيّبين و طاهرينشان مخصوصاً بقيةاللَّه الاعظم حضرت حجة بن الحسن المهدي عجل‌اللَّه تعالي فرجه الشريف و تمام كساني كه عمر خود را در راه دفاع از حريم ولايت و امامت و بزرگداشت غدير سپري نمودند به ويژه علّامه ملّا محمّدباقر مجلسي، علّامه حاج شيخ عبدالحسين اميني و آيةاللَّه آقاي حاج سيّد احمد فقيه امامي اهدا مي‌نمايم.
[صفحه 13]

مقدمه مؤلف

اشاره

مهمترين و سرنوشت‌سازترين واقعه تاريخي جهان براي انسان‌ها اظهار ولايت حضرت اميرالمؤمنين صلوات‌اللَّه عليه بوده است و اهميّت آن از اينجا معلوم مي‌شود چنان كه در روايات آمده است همه پيامبران الهي براي آن مبعوث شده‌اند. (كتاب: الامام علي بن ابي‌طالب عليه‌السَّلام عنوان صحيفة المؤمن ص 373) اين روايت را نظيري نيشابوري خيلي زيبا سروده است:
مبعوث بر ولايت او بود هر نبي
سرّ علي (ع) به هيچ پيمبر نهان نبود
كه به اين واسطه اسلام كامل گشته و خداوند متعال بر بندگانش اتمام نعمت نمود. (آيه 3 سوره مائده)
و لذا حضرات معصومين عليهم‌السلام آن روزي را كه اين واقعه مهم در آن اتفاق افتاد عيداللَّه‌الاكبر نام نهادند و هم چنين پيامبر اكرم صلي اللَّه عليه و آله و سلم و ائمه اطهار عليهم صلوات اللَّه اهتمام زيادي به زنده نگاه داشتن اين واقعه كرده و ديگران را نيز تشويق مي‌نمودند بلكه آن را از وظائف هر مسلماني قرار دادند. بر همگان معلوم است كه يكي از راههاي زنده نگهداشتن وقايع مهمّ تاريخي نقل آن به صورت شعر مي‌باشد زيرا در اذهان و نفوس انسان‌ها اثر به‌سزائي دارد، لذا از همان روز هيجده ذي الحجه سال دهم هجرت كه به نام غدير خم بود، بعد از خطبه عجيب و مهمّ پيامبر اكرم صلي اللَّه عليه و آله و سلّم حسّان بن ثابت اين واقعه را به صورت شعر سروده و به محضر مبارك حضرتش عرضه داشت و آن بزرگوار فرمودند تا مادامي كه براي ما شعر مي‌گوئي روح القدس تو را ياري
[صفحه 14]
خواهد كرد و به اين واسطه از كار او تجليل كرده و آيندگان را ترغيب و تشويق نمودند، به همين خاطر شعراء در طول تاريخ از اين سنّت حسنه پيروي كرده و در وصف اين واقعه مهمّ اشعار فراواني سروده‌اند و به اين وسيله نسبت به شاه ولايت حضرت اميرالمؤمنين صلوات اللَّه عليه اظهار ارادت و در حدّ خويش انجام وظيفه نمودند. و اينجانب وظيفه خود را چنين تشخيص دادم كه در حدّ توان مقدار كمي از بهترين اشعاري را كه به زبان پارسي سروده شده جمع‌آوري نموده و در دسترس علاقه‌مندان به ساحت مقدّس علوي (ع) قرار دهم باشد كه ما هم از جرعه‌نوشان خم غدير محسوب شويم و لذا اين مجموعه را پيمانه‌اي از غدير نام نهادم كه شامل خطبة الغدير پيامبر اكرم صلي اللَّه عليه و آله و سلّم با ترجمه فارسي آن كه توسط مرحوم استاد صغير اصفهاني به نظم آمده است و 110 قصيده و رباعي و سرود در رابطه با عيد غدير خم مي‌باشد و اين مجموعه با نام و ياد احياء كننده غدير در قرن اخير يعني عالم كم نظير صاحب كتاب شريف الغدير مرحوم آيةاللَّه علّامه حاج شيخ عبدالحسين اميني (ره) پايان مي‌پذيرد و به اولين شهيده‌ي راه غدير يعني حضرت فاطمه‌ي زهرا سلام اللَّه عليها و آخرين ذخيره‌ي الهي و تحقق بخشنده به اهداف غدير حضرت بقيةاللَّه الاعظم عجل‌اللَّه تعالي فرجه‌الشريف اهدا مي‌گردد، اميد است با بزرگواري خودشان آن را قبول فرمايند.

تقدير و تشكر

در پايان خداي متعال را بر اين موهبت كه به‌اين بنده فرمود شاكرم. همچنين اميرمؤمنان را به خاطر اين مرحمت سپاسگزارم. ضمناً وظيفه‌ي خود مي‌دانم از كليه اساتيد و بزرگاني كه به هر نوعي اظهار لطف و محبّت نمودند و يا حقير را تشويق فرمودند مخصوصاً استاد آقاي حاج محمّد علي صاعد اصفهاني و عزيزاني كه براي چاپ و نشر اين مجموعه زحماتي را متحمّل شده‌اند تشكّر و قدرداني بنمايم.
عليرضا مهرپرور
ربيع الاول 1422 قمري
خرداد ماه 1380 شمسي
[صفحه 17]

خطبة الغدير پيامبر اكرم‌

مقدمه منظومه استاد صغير اصفهاني بر خطبة الغدير

به نام خداوند لوح و قلم
فرستنده‌ي انبياء بر امم
به هست آور هر چه بالا و پست
كه او را نشان مي‌دهد هرچه هست
بگيرم به كف خامه‌ي مشكبار
كنم مشك بر مغز عالم نثار
بريزم به جام صغير و كبير
مي‌روح پرور ز خمّ غدير
در اينجا نه مقصود من شاعريست
بل اظهار اعجاز پيغمبريست
همي خواهم آن خطبه‌ي جانفزا
كه هست از لب خاتم الأنبياء
كلامي كه يكسر همه انس و جان
ندارند قدرت به اتيان آن
بياني كه تبليغ خيرالأنام
از آن گشت اكمل بدان شد تمام
نهم خلق را جمله در دسترس
كه خلق جهان راست اين خطبه بس
گر انصاف باشد ره خير و شرّ
در اين خطبه پيداست بهر بشر
بشر برده پي بر حقايق بسي
نموده است كشف دقايق بسي
جهان را سراسر ز بالا و پست
نهاده است پاي و فكنده دست
ولي با چنين هوش و تدبير و راي
به بازي گرفته است دين خداي
به هر چيز آگه ز حق غافل است
نه بر مبدء و مرجعي قائل است
نگويد به گيتي چرا آمدم
كجا مي‌روم از كجا آمدم
نداند بشر بايد از زندگي
به دست آورد حاصل بندگي
نداند كه در بندگي آن غوي
ز پيغمبري بايدش پيروي
نداند جز اسلام دين دگر
نباشد پسنديده دادگر
نداند كه از قاف كس تا بقاف
نباشد ز شرع محمّد (ص) معاف
نداند كه با بعثت عقل كلّ
تمامي پذيرفت شرع رسل
نداند كه اسلام دين خدا است
محمّد به نوع بشر رهنما است
[صفحه 18]
نداند سه ره تا بخمّ غدير
چه فرمان رسيدش ز حيّ قدير
نداند چنين خطبه فاش و جلي
فرو خوانده احمد بشأن علي
نداند كه دين را چو بي‌اعتنا است
به دارين مشمول قهر خدا است
نگويم نداند كه داند تمام
ندانسته بگرفته تمّ الكلام
كنون من ز گفتار گشتم خموش
به قول رسول خدا دار گوش

خطبة الغدير پيامبر اكرم

(1) اَلْحَمدُ لِلَّهِ الَّذي عَلا في تَوَحُّدِهِ وَ دَني في تَفَرُّدِهِ
(2) وَ جَلَّ في سُلطانِهِ وَ عَظُمَ في اَرْكانِهِ
(3) وَ اَحاطَ بِكُلِ شَيئٍ وَ هُوَ في مَكانِهِ
(4) وَ قَهَرَ جَميعَ الْخَلقِ بِقُدرَتِهِ وَ بُرْهانِهِ
(5) مَجيداً لَمْ يَزَلْ مَحْمُوداً لا يَزالُ
(6) بارِئُ الْمَسمُوكاتِ وَ داحِي الْمَدحُوّاتِ
(7) وَ جَبّارُ الْاَرَضينَ وَالسَّمواتِ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلائِكَةِ وَالرُّوحُ
(8) مُفَضِّلٌ عَلي جَميعِ مَنْ يَراهُ
(9) مُتَطَوِّلٌ عَلي مَنْ اَدْناهُ
(10) يَلْحَظُ كُلَّ عَيْنٍ وَ الْعُيُونُ لا تَراهُ
(11) كَريمٌ حَليمٌ ذُو أناةٍ
(12) قَدْ وَسِعَ كُلَّ شَيئٍ بِرَحْمَتِهِ وَ مَنَّ عَلَيْهِم بِنِعْمَتِهِ
(13) لا يُعَجِّلُ بانْتِقامِهِ وَ لايُبادِرُ اِلَيْهِمْ بِمَااستَحَقُّوا مِنْ عَذابِهِ
(14) قَدْ فَهِمَ السَّرائِرَ وَ عَلِمَ الضَّمائِرَ
(15) وَ لَمْ يَخْفَ عَلَيْهِ المَكْنُوناتُ وَ لَااشْتَبَهَتْ عَلَيْهِ الْخَفِيّاتُ
(16) لَهُ الْإِحاطَةُ بِكُلِّ شَئٍ وَالْغَلَبَةُ عَلي كُلِّ شَئٍ وَ الْقُوَّةُ في كُلِّ شَئٍ وَالْقُدرَةُ عَلي كُلِّ شَئٍ
(17) لَيْسَ مِثْلَهُ شَئٌ وَ هُوَ مُنْشِئُ الشَّئ حينَ لا شَيَْ
(18) دائِمٌ قائِمٌ بِالْقِسطِ لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ
(19) الْعَزيزُ الْحَكيمُ
[صفحه 19]
(20) جَلَّ عَنْ اَنْ تُدْرِكَهُ الْأَبصارَ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبصارُ
(21) وَ هُوَ اللَّطيفُ الْخَبيرُ لا يَلْحَقُ اَحَدٌ وَصْفَهُ مِنْ مُعايَنَةٍ
(22) وَ لايَجِدُ اَحَدٌ كَيْفَ هُوَ مِن سِرٍّ وَ عَلانِيَةٍ اِلاَّ بِما دَلَّ عَزّ وَ جَلَّ عَلي نَفسِهِ
(23) وَ اَشْهَدُ بِاَنهُ اللَّهُ الَّذي مَلَأَ الدَّهْرَ قُدْسُهُ
(24) وَالَّذي يَغْشي الْأَبَدَ نُورُهُ
(25) وَالَّذي يُنْفِذُ اَمْرُهُ بِلا مُشاوَرَةِ مُشيرٍ
(26) وَ لا مَعَهُ شَريكٌ في تَقْديرِهِ وَ لاتَفاوُتَ في تَدْبيرِهِ
(27) صَوَّرَ ما اَبْدَعَ عَلي غَيْرِ مِثالٍ
(28) وَ خَلَقَ ما خَلَقَ بِلا مَعونَةٍ مِنْ اَحَدٍ
(29) وَ لا تَكَلُّفٍ وَ لَااحْتِيالٍ
(30) اَنْشَأَها فَكانَتْ وَ بَرَاَها فَبانَتْ
(31) فَهُوَ اللَّهُ الَّذي لا اِلهَ اِلاَّ هُو الْمُتْقِنُ الصَّنْعَةِ الْحَسَنُ الصَّنيعَةِ
(32) الْعَدْلُ الَّذي لا يَجُورُ وَالْأَكْرَمُ الَّذي تَرْجِعُ اِلَيْهِ الْأُمُورُ
(33) وَ اَشْهَدُ اَنَّهُ الَّذي تواضَعَ كُلُّ شَئٍ لِقُدْرَتِهِ
(34) وَ خَضَعَ كُلُّ شَئٍ لِهَيْبَتِهِ
(35) مالِكُ الأَمْلاكِ وَ مُفَلِّكُ الْأَفْلاكِ
(36) وَ مُسَخِّرُ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ كُلٌّ يَجْري لِاَجَلٍ مُسَمّيً
(37) يُكَوِّرُ اللَّيلَ عَلَي النَّهارِ وَ يُكَوِّرُ النَّهارَ عَلَي اللَّيْلِ يَطْلُبُهُ حَثيثاً
(38) قاصِمُ كُلِّ جَبّارٍ عَنيدٍ وَ مُهْلِكُ كُلِّ شَيطانٍ مَريدٍ
(39) لَمْ يَكُنْ مَعَهُ ضِدٌّ وَ لانِدٌّ
(40) اَحَدٌ صَمَدٌ لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً اَحَدٌ
(41) اِلهٌ واحِدٌ وَ رَبٌّ ماجِدٌ
(42) يَشاءُ فَيُمْضي وَ يُريدُ فَيَقْضي
(43) وَ يَعْلَمُ فَيُحْصي وَ يُميتُ وَ يُحْيي
(44) وَ يُفْقِرُ وَ يُغْني وَ يُضْحِكُ وَ يُبْكي
[صفحه 20]
(45) وَ يُدْني وَ يَقْضي وَ يَمْنَعُ وَ يُعْطي
(46) لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ
(47) بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلي كُلِّ شَئٍ قَديرٌ
(48) يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ
(49) لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ الْعَزيزُ الْغَفّارُ
(50) مُجيبُ الدُّعاءِ وَ مُجْزِلُ الْعَطاءِ
(51) مُحْصِي الْأَنْفاسِ وَ رَبُّ الْجِنَّةِ وَ النّاسِ
(52) لا يَشكُلُ عَلَيْهِ شَئٌ وَ لايُضْجِرُهُ صُراخُ المُستَصرِخينَ
(53) وَ لايُبْرِمُهُ اِلْحاحُ الْمُلِحّينَ الْعاصِمُ للصّالِحينَ
(54) وَالْمُوَفِّقُ لِلْمُفْلِحينَ وَ مَوْلَي الْعالَمينَ
(55) الَّذِي اسْتَحَقَّ مِنْ كُلِّ خَلْقٍ اَنْ يَشْكُرَهُ وَ يَحْمَدَهُ عَلَي السَّراءِ وَالضَّراءِ وَ الشِّدَّةِ وَ الرَّخاءِ
(56) وَ اوُمِنُ بِهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ
(57) اَسْمَعُ اَمْرَهُ وَ اُطيعُ
(58) وَ اُبادِرُ اِلي كُلِّ ما يَرْضاهُ
(59) وَ اَسْتَسْلِمُ لِقَضائِهِ رَغْبَةً في طاعَتِه وَ خَوْفاً مِنْ عُقُوبَتِهِ
(60) لِأَنَّهُ اللَّهُ الَّذي لا يُؤْمَنُ مَكْرُهُ وَ لا يُخافُ جَورُهُ
(61) اُقِرُّ لَهُ عَلي نَفْسي بِالْعُبُودِيَّةِ وَ اَشْهَدُ لَهُ بِالرُّبُوبِيَّةِ
(62) وَ اُؤَدّي ما اَوْحي اِلَيَّ حَذَراً اَنْ لا اَفْعَلَ فَتَحِلَّ بي مِنْهُ قارِعَةٌ لا يَدْفَعُها اَحَدٌ
(63) وَ اِنْ عَظُمَتْ حيلَتُهُ لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ لِاَنَّهُ قَدْ اَعْلَمَني اَنّي اِنْ لَمْ اُبَلِّغْ ما اَنْزَلَ اِلَيَّ فَما بَلَّغتُ رِسالَتَهُ
(64) فَقَدْ ضَمِنَ لي تَبارَكَ وَ تَعالي الْعِصْمَةَ
(65) وَ هُوَ اللَّهُ الْكافِي الْكَريمُ فَاَوْحي اِلَيَّ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ يا اَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ في عَلِيٍّ وَ اِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكِ مِنَ النّاس» [1].
[صفحه 21]
(66) مَعاشِرَ النّاسِ ما قَصَّرْتُ في تَبليغِ ما اَنْزَلَهُ اِلَيَّ وَ اَنَا مُبَيِّنٌ لَكُمْ سَبَبَ هذِهِ الْآيَةِ اِنَّ جِبْرَئيلَ عَلَيْهِ‌السَّلامُ هَبَطَ اِلَيَّ مِراراً ثَلاثاً ياْمُرُني عَنِ السَّلامِ رَبّي وَ هُوَ السَّلامُ اَنْ اَقُومَ في هذاَ الْمَشْهَدِ
(67) فَاُعْلِمَ كُلَّ اَبْيَضٍ وَ اَسْوَدٍ اَنَّ عَلِيَّ بْنَ اَبيطالِبٍ اَخي وَ وَصِيّي وَ خَليفَتي وَالْأمامُ مِنْ بَعْدي اَلَّذي مَحَلُّهُ مِنّي مَحَلُّ هروُنَ مِنْ مُوسي اِلاَّ اَنَّهُ لا نَبِيَّ بَعْدي
(68) وَ هُوَ وَلِيُّكُمْ بَعْدَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ قَدْ اَنْزَلَ اللَّهُ تَبارَكَ وَ تَعالي عَلَيَّ بِذلِكَ آيَةً مِنْ كِتابِهِ «اِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَالَّذينَ امَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلوةَ وَ يُؤتُونَ الزَّكوةَ وَ هُمْ راكِعُونَ» [2].
(69) وَ عَلِيّ‌بنُ اَبيطالِبٍ اَقامَ الصَّلوةَ وَ اتَي الزَّكوةَ وَ هُوَ راكِعٌ يُريدُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ في كُلِّ حالٍ
(70) وَ سَاَلْتُ جِبْرَئيلَ عَلَيْهِ‌السَّلامُ أنْ يَسْتَعْفِيَ لي عَنْ تَبْليغِ ذلِكَ اِلَيْكُمْ اَيُّهَا النّاسُ لِعِلْمي بِقِلَّةِ الْمُتَّقينَ وَ كَثْرَةِ الْمُنافِقينَ وَ اِذْ غالِ الْآثِمينَ وَ حِيَلِ الْمُسْتَهْزِئينَ بالْإسلامِ الَّذينَ وَصَفَهُمُ اللَّهُ في كِتابِهِ بِاَنَّهُم يَقُولُونَ بِاَلْسِنَتِهِمْ ما لَيْسَ في قُلُوبِهِمْ وَ يَحْسَبُونَهُ هَيِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظيمٌ وَ كَثْرَةُ اَذاهُمْ لي غَيْرُ مَرَّةٍ حَتّي سَمُّوني اُذُناً وَ زَعَمُوا اَنّي كَذلِكَ لِكَثْرَةِ مُلازَمَتِهِ اِيّايَ وَ اِقْبالي عَلَيْهِ حَتّي اَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ في ذلِكَ وَ «مِنْهُمُ الَّذينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَ يَقُولونَ هُوَ اُذُنٌ» [3] قُلْ اُذُنُ عَلِيٍّ الَّذينَ يَزْعُمُونَ اَنَّهُ اُذُنُ «خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَ يُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنينَ» [4] وَ لَوْ شِئْتُ اَنْ اُسَمِيَّ بِأَسْمائِهِمْ لَسَمَّيْتُ وَ اَنْ اُومِيَ اِلَيْهِمْ بَاَعْيانِهِمْ لَاَوْمَيْتُ وَ اَنْ اَدُلَّ عَلَيْهِمْ لَدَلَلْتُ وَ لكِنّي وَاللَّهِ في اُمُورِهِمْ قَدْ تَكَرَّمْتُ وَ كُلُّ ذلِكَ لا يُرْضِي اللَّهَ مِنّي اِلاَّ اَنْ اُبَلِّغَ ما اَنْزَلَ اِلَيَّ ثُمَّ تَلا عَليه‌السَّلامُ «يا اَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ» [5] في عَلِيٍّ «وَ اِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النّاسِ» [6].
[صفحه 22]
(71) فَاعْلَمُوا مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ اللَّهَ قَدْ نَصَبَهُ لَكُمْ وَلِيّاً وَ اِماماً مُفْتَرَضاً طاعَتُهُ عَلَي الْمُهاجِرينَ وَ الْأَنْصارِ وَ عَلَي التّابِعينَ لَهُمْ بِاِحْسانٍ وَ عَلَي الْبادي وَ الْحاضِرِ وَ عَلَي الْأَعْجَمِيِّ وَ الْعَرَبِيِّ وَ الْحُرِّ وَ الْمَملوكِ وَ الصَّغيرِ وَ الْكَبيرِ وَ عَلَي الْأَبْيَضِ وَ الْأَسْوَدِ وَ عَلي كُلِّ مُوَحِّدٍ ماضٍ حُكْمُهُ جايِزٌ قَوْلُهُ نافِذٌ اَمْرُهُ مَلْعُونٌ مَنْ خالَفَهُ مَرْحُومٌ مَنْ تَبِعَهُ وَ مَنْ صَدَّقَهُ فَقَدْ غَفَرَهُ اللَّهُ لَهُ وَ لِمَنْ سَمِعَ مِنْهُ وَ اَطاعَ لَهُ
(72) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّهُ اخِرُ مَقامٍ اَقُومُهُ في هذَا الْمَشْهَدِ فَاسْمَعُوا وَ اَطيعُوا وَ انْقادُوا لِاَمْرِ رَبِّكُمْ
(73) فَاِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ هُوَ رَبُّكُمْ وَ وَلِيُّكُمْ وَ اِلهُكُمْ ثُمَّ مِنْ دُونِهِ رَسُولُهُ مُحَمَّدٌ وَلِيُّكُمْ وَالْقائِمُ الْمُخاطِبُ لَكُمْ ثُمَّ مِنْ بَعْدي عَلِيٌّ وَلِيُّكُمْ وَ اِمامُكُمْ بِاَمْرِاللَّهِ رَبِّكُمْ ثُمَّ الْأِمامَةُ في ذُرِيَّتي مِنْ وُلْدِهِ اِلي يَوْمِ الْقِيامَةِ يَوْمَ تَلْقَوْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لا حَلالَ اِلاَّ ما اَحَلَّهُ اللَّهُ وَ لا حَرامَ اِلاَّ ما حَرَّمَهُ اللَّهُ عَرَّفَنِي الْحَلالَ وَ الْحَرامَ وَ اَنَا أَفْضَيْتُ بِما عَلَّمَني رَبّي مِنْ كِتابِهِ وَ حَلالِهِ وَ حَرامِهِ اِلَيْهِ
(74) مَعاشِرَ النّاسِ ما مِنْ عِلْمٍ اِلاَّ وَ قَدْ اَحْصاهُ اللَّهُ فِيَّ وَ كُلُّ عِلْمٍ عُلِّمْتُهُ فَقَدْ اَحْصَيْتُهُ في عَلِيٍّ اِمامِ الْمُتَّقينَ ما مِنْ عِلْمٍ اِلاَّ وَ قَدْ عَلَّمْتُهُ عَلِيّاً وَ هُوَ الْإمامُ المُبين
(75) مَعاشِرَ النّاسِ لا تَضِلُّوا عَنْهُ وَ لاتَنْفِرُوا مِنْهُ وَ لاتَستَنْكِفُوا مِنْ وِلايَتِهِ فَهُوَ الَّذي يَهْدي اِلَي الحَقِّ وَ يَعْمَلُ بِهِ وَ يُزْهِقُ الْباطِلَ وَ يَنْهي عَنْهُ وَ لاتَاْخُذُهُ فِي اللَّهِ لَوْمَةُ لائِمٍ ثُمَّ اِنَّهُ اَوَّلُ مَنْ امَنَ بِاللّهِ وَ رَسُولِهِ وَ الَّذي فَدي رَسُولَ اللَّهِ بِنَفْسِهِ وَ الَّذي كانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ وَ لااَحَدَ يَعْبُدُ اللَّهَ مَعَ رَسُولِهِ مِنَ الرِّجالِ غَيْرُهُ
(76) مَعاشِر النّاسِ فَضِّلُوهُ فَقَدْ فَضَّلَهُ اللَّهُ وَ اقْبِلُوهُ فَقَدْ نَصَبَهُ اللَّهُ
(77) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّهُ اِمامٌ مِنَ اللَّهِ وَ لَنْ يَتُوبَ اللَّهُ عَلي اَحَدٍ اَنْكَرَ وِلايَتَهُ وَ لَنْ يَغفِرَ اللَّهُ لَهُ حَتْماً عَلَي اللَّهِ اَنْ يَفْعَلَ ذلِكَ بِمَنْ خالَفَ اَمْرَهُ فيهِ وَ اَنْ يُعَذِّبَهُ عَذاباً نُكْراً اَبَدَ الْآبادِ وَ دَهْرَ الدُّهُورِ فَاحْذَرُوا اَنْ تُخالِفُوهُ فَتَصْلُوا ناراً وَ قُودُ هاَ النّاسُ وَ الْحِجارَةُ اُعِدَّتْ لِلْكافِرينَ
[صفحه 23]
(78) أَيُّهَا النّاسُ بي وَ اللَّهِ بَشَّرَ الْأَوَّلُونَ مِنَ النَّبِييّنَ وَ المُرْسَلينَ وَ اَنَا خاتِمُ الْأَنبِياءِ وَ الْمُرسَلينَ وَ الْحُجَّةُ عَلي جَميعِ الْمَخْلُوقينَ مِنْ اَهْلِ السَّمواتِ وَ الْأَرَضينَ فَمَنْ شَكَّ في ذلِكَ فَهُوَ كافِرٌ كُفْرَ الْجاهِليَّةِ الْأُولي وَ مَنْ شَكَّ في شَيْ‌ءٍ مِنْ قَوْلي هذا فَقَدْ شَكَّ فِي الْكُلِّ مِنْهُ وَ الشّاكُّ فِي الْكُلِّ فَلَهُ النّارُ
(79) مَعاشِرَ النّاسِ حَبانِيَ اللَّهُ بِهذِهِ الْفَضيلَةِ مَنّاً مِنْهُ عَلَيَّ وَ اِحْساناً مِنْهُ اِلَيَّ وَ لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ لَهُ الْحَمْدُ مِنّي اَبَدَ الْأبِدينَ وَ دَهْرَ الدّاهِرينَ عَلي كُلِّ حالٍ
(80) مَعاشِرَ النّاسِ فَضِّلُوا عَلِيّاً فَإِنَّهُ اَفْضَلُ النّاسِ بَعْدي مِنْ ذَكَرٍ وَ اُنْثي بِنا اَنْزَلَ اللَّهُ الرِّزْقَ وَ بَقِيَ الْخَلْقُ
(81) مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَغْضُوبٌ مَغْضُوبٌ مَنْ رَدَّ قَوْلي هذا وَ لَمْ يُوافِقْهُ اَلا اِنَّ جِبْرَئيلَ خَبَّرَني عَنِ اللَّهِ تَعالي بِذلِكَ وَ يَقُولُ مَنْ عادي عَلِيّاً وَ لَمْ يَتَوَلَّهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَتي وَ غَضَبي «فَلْتَنْظُر نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتّقُوا اللَّهَ» [7] اَنْ تُخالِفُوهُ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِها «اِنَّ اللَّهَ خَبيرٌ بِما تعْمَلُونَ» [8].
(82) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّهُ جَنْبُ اللَّهِ الَّذي نَزَلَ في كِتابِهِ «يا حَسْرَتي عَلي ما فَرَّطْتُ في جَنْبِ اللَّهِ» [9].
(83) مَعاشِرَ النّاسِ تَدَبَّرُوا الْقُرانَ وَافْهَمُوا آياتِهِ وَ انْظُرُوا اِلي مُحْكَماتِهِ وَ لاتَتَّبِعُوا مُتَشابِهَهُ
(84) فَوَ اللَّهِ لَنْ يُبَيِّنَ لَكُمْ زَواجِرَهُ وَ لايُوضِحُ لَكُمْ تَفْسيرَهُ اِلَّاالَّذي اَنا آخِذٌ بِيَدِهِ وَ مُصْعِدُهُ اِلَيَّ وَ شائِلٌ بِعَضُدِهِ وَ مُعْلِمُكُمْ اَنَّ مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِيٌ مَوْلاهُ وَ هُوَ عَلِيُّ بْنُ اَبيطالِبٍ اَخي وَ وَصِيّي وَ مُوالاتُهُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اَنْزَلَها عَلَيّ
(85) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ عَلِيّاً وَ الطَّيِّبينَ مِنْ وُلْدي هُمُ الثِّقْلُ الْأَصْغَرُ وَ الْقُرْءانُ هُوَ الثِّقْلُ الْأَكْبَرُ فَكُلُّ واحِدٍ مُنْبِئٌ عَنْ صاحِبِهِ وَ مُوافِقٌ لَنْ يَفْتَرِقا حَتّي يَرِدا عَلَيَّ الْحَوْضَ اُمَناءُ اللَّهِ في خَلْقِهِ وَ حُكّامُه في اَرضِهِ
(86) اَلا وَ قَدْ اَدَّيْتُ اَلا وَ قَدْ بَلَّغْتُ اَلا وَ قَدْ اَسْمَعْتُ اَلا وَ قَدْ اَوْضَحْتُ اَلا وَ اِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قالَ وَ اَنَا قُلْتُ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اَلا اِنَّهُ لَيْسَ اَميرُالْمُؤمِنينَ غَيْرَ اَخي هذا وَ لاتَحِلُّ اِمْرَةُ الْمُؤمِنينَ بَعدي لِاَحَدٍ غَيْرِهُ
ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ اِلي عَضُدِهِ فَرَفَعَهُ وَ كانَ مُنْذُ اَوَّلِ ما صَعَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ شالَ عَلِيّاً حَتّي صارَتْ رِجْلاهُ مَعَ رُكْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ [10].
[صفحه 24]
(87) ثُمَّ قالَ مَعاشِرَ النّاسِ هذا عَلِيٌ اَخي وَ وَصِيّي وَ واعي عِلْمي وَ خَليفَتي عَلي اُمَّتي وَ عَلي تَفْسيرِ كِتابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الدّاعي اِلَيْهِ وَالْعامِلُ بِما يَرْضاهُ وَالْمُحارِبُ لِأَعْدائِه وَ الْمُوالي عَلي طاعَتِهِ وَ النّاهي عَنْ مَعْصِيَتِهِ خَليفَةُ رَسُولِ اللَّهِ وَ اَميرُ المُؤْمِنينَ وَ الْإمامُ الْهادي وَ قاتِلُ النّاكثينَ وَ الْقاسِطينَ وَ الْمارِقينَ بِاَمْرِ اللَّهِ اَقُولُ «ما يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ» [11] بِاَمْرِ اللَّهِ رَبّي اَقولُ
(88) اَللّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ وَالْعَنْ مَنْ اَنْكَرَهُ وَ اَغْضِبْ عَلي مَنْ جَحَدَ حَقَّهُ
(89) اَللّهُمَ اِنَّكَ اَنْزَلْتَ عَلَيَّ اَنَّ الْأِمامَةَ لَعَلِيٍّ وَلِيِّكَ عِنْدَ تِبْياني ذلِكَ وَ نَصْبي اِيّاهُ بِما اَكْمَلْتَ لِعِبادِكَ مِنْ دينِهِمْ وَ اَتْمَمْتَ عَلَيْهِمْ نِعْمَتَكَ وَ رَضيتَ لَهُمْ الأسلامَ ديناً فَقُلْتَ «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الاْسلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْأخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ» [12] اَللّهُمَّ اِنّي اُشْهِدُكَ اَنّي قَدْ بَلَّغْتُ
(90) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّما اَكْمَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ دينَكُمْ بِاِمامَتِهِ فَمَنْ لَمْ يَاْتَمَّ بِهِ وِ بِمَنْ يَقُومُ مَقامَهُ مِنْ وُلْدي مِنْ صُلْبِهِ اِلي يَومِ القِيمَةِ وَ الْعَرْضِ عَلَي اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَاُولئِكَ الَّذينَ «حَبِطَتْ اُعْمالُهُمْ وَ فِي النّارِهُمْ خالِدُونَ» [13] «لا يُخَفِّفُ اللَّهُ عَنْهُمُ الْعَذابَ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ» [14].
(91) مَعاشِرَ النّاسِ هذا عَلِيٌّ اَنْصَرُكُمْ لي وَ اَحَقُّكُمْ بي وَ اَقْرَبُكُم اِلَيَّ وَ اَعَزُّكُمْ عَلَيَّ وَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اَنَا عَنْهُ راضِيانِ وَ ما نَزَلَتْ آيَةُ رِضَيً اِلاَّ فيهِ وَ ما خاطَبَ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا اِلاَّ بَدَأَ بِهِ وَ لانَزَلَتْ آيَةُ مَدْحٍ فِي الْقُرءانِ اِلاَّ فيهِ وَ لا شَهِدَ اللَّهُ بِالْجَنَّةِ في هَلْ اَتي عَلَي الْإِنسانِ اِلاَّ لَهُ وَ لا اَنْزَلَها في سِواهُ وَ لا مَدَحَ بِها غَيْرُهُ
(92) معاشِرَ النّاسِ هُوَ ناصِرُ دينِ اللَّهِ وَ الْمُجادِلُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَ هُوَ التَّقِيُّ النَّقِيُّ الْهادِي الْمَهْدِيُّ نَبِيُّكُمْ خَيْرُ نَبِيٍّ وَ وَصِيُّكُمْ خَيْرُ وَصِيٍّ وَ بَنُوهُ خَيْرُ الْأَوصِياءِ
(93) مَعاشِرَ النّاسِ ذُرِّيَةُ كُلِّ نَبِيٍّ مِن صُلْبِه وَ ذُرِيَّتي مِنْ صُلْبِ عَلِيّ
(94) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ اِبْليسَ اَخْرَجَ آدَمَ مِنَ الْجَنَّةِ بِالْحَسَدِ فَلا تَحْسُدُوهُ فَتَحْبِطَ اَعْمالُكُمْ وَ تَزِلَّ اَقْدامُكُمْ فَاِنَّ آدَمَ عَلَيْهِ‌السَّلام اُهْبِطَ اِلَي الْأَرضِ بِخَطيئَةٍ واحِدَةٍ وَ هُوَ صَفْوَةُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَكَيْفَ بِكُمْ وَ اَنْتُمْ أنتم وَ مِنْكُمْ اَعْداءُ اللَّهِ
[صفحه 25]
(95) ألا اِنَّهُ لا يُبْغِضُ عَلِيّاً اِلاَّ شَقِيٌّ وَ لايَتَوَلّي عَلِيّاً اِلاَّ تَقِيٌّ وَ لايُؤْمِنُ بِهِ اِلاَّ مُؤْمِنُ مُخْلِصٌ وَ في عَلِيٍّ وَ اللَّهِ نَزَلَتْ سُورَةُ الْعَصْرِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحمن الرَّحيم وَ الْعَصْرِ» [15] اِلي آخِرِه
(96) مَعاشِرَ النّاسِ قَدِ اسْتَشْهَدْتُ اللَّهَ وَ بَلَّغْتُكُمْ رِسالَتي وَ ما عَلَي الرَّسُولِ اِلّا الْبَلاغُ المُبينُ
(97) مَعاشِرَ النّاسِ «اِتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لاتَمُوتُنَّ اِلاَّ وَ اَنتُمْ مُسْلِمُونَ» [16].
(98) مَعاشِرالنّاسِ آمِنُوا بِاللّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذي اُنْزِلَ مَعَهُ [17] «مِنْ قَبْلِ اَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّها عَلي اَدْبارِها» [18] مَعاشِرَ النّاسِ اَلنُّورُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِيَّ ثُمَّ مَسْلوكٌ في عَلِيٍّ ثُمَّ في النَّسْلِ مِنْهُ اِلَي الْقائِمِ الْمَهْدِيِّ الَّذي يَاْخُذُ بِحَقِّ اللَّهِ وَ بِكُلِّ حَقٍّ هُوَ لَنا لِاَنَّ اللَّهَ عَزَّوَ جَلَّ قَدْ جَعَلَنا حُجَّةً عَلَي الْمُقِصِّرينَ وَ الْمُعانِدينَ وَ الْمُخالِفينَ و الْخائِنينَ و الْآثمينَ و الظّالِمينَ مِنْ جَميعِ الْعالَمينَ
(99) مَعاشِرَ النّاسِ اِنّي اُنْذِرُكُم اَنّي رَسُولُ اللَّهِ اِلَيْكُم قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِيَ الرُّسُلُ اَفَاَنْ مِتُّ اَوْ قُتِلْتُ انْقَلَبْتُمْ عَلي اَعْقابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلي عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيَجْزِي اللَّهُ الشّاكِرينَ
(100) اَلا وَ اِنَّ عَلِيّاً هُوَ الْمَوصُوفُ بِالصَّبْرِ وَ الشُّكْرِ ثُمَّ مِنْ بَعْدِهِ وُلْدي مِنْ صُلْبِهِ
(101) مَعاشِرَ النّاسِ لا تَمُنُّوا عَلَي اللَّهِ تَعالي اِسْلامَكُمْ فَيُسْخِطَ عَلَيْكُمْ وَ يُصيبَكُمْ بِعَذابٍ مِنْ عِنْدِهِ اِنَّهُ لَبِالْمِرْصادِ
(102) مَعاشِرَ النّاسِ سَيَكُونُ مِنْ بَعْدي اَئِمةً يَدْعُونَ اِلَي النّارِ وَ يَوْمَ الْقِيمَةِ لا يُنْصَرُونَ، مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ اللَّه تعالي وَ اَ نَا بَريئانِ مِنْهُمْ، مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّهُمْ وَ اَشْياعَهُمْ وَ اَتْباعَهُمْ وَ اَنْصارَهُمْ في الدَّرْكِ الْاَسْفَلِ مِنَ النّارِ وَ لَبِئْسَ مَثْوَي الْمُتَكَبِّرينَ، ألا اِنَّهُمْ اَصْحابُ الصَّحيفَةِ، فَلْيَنْظُر اَحَدُكُمْ في صَحيفَتِهِ
(قالَ فَذَهَبَ عَلَي النّاسِ اِلاَّ شِرْ ذِمَةً مِنْهُمْ اَمْرُ الصَّحيفَةِ)
[صفحه 26]
(103) مَعاشِرَ النّآسِ اِنّي اَدَعُها اَمانَةً وَ وِراثَةً في عَقِبي اِلي يَوْمِ الْقِيامَةِ وَ قَدْ بَلَّغْتُ ما اُمِرْتُ بَتَبْليغِهِ حُجَّةً عَلي كُلِّ حاضِرٍ وَ غائِبٍ وَ عَلي كُلِّ اَحَدٍ مِمَّنْ شَهِدَ اَوْلَمْ يَشْهَدْ وُلِدَ اَوْ لَمْ يُولَدُ فَلْيُبَلِّغِ الْحاضِرُ الْغائِبَ وَالْوالِدُ الْوَلَدَ اِلي يَوْمِ الْقِيمَةِ
(104) وَ سَتَجْعَلُونَها مُلْكاً اِغْتِصاباً اَلا لَعَنَ اللَّهُ الْغاصِبينَ وَ الْمُغْتَصِبينَ وَ عِنْدَها سَنَفْرُغُ لَكُمْ اَيُّهَا الثَّقَلانِ فَيُرسِلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ
(105) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يَكُنْ يَذَرُكُمْ عَلي ما اَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتّي يَميزَ الْخَبيثَ مِنَ الطَّيِبِ وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَي الْغَيْبِ
(106) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّهُ ما مِنْ قَرْيَةٍ اِلاَّ وَ اللَّهُ مُهْلِكُها بِتَكْذيبِها وَ كذلِكَ يُهْلِكُ الْقُري وَ هِيَ ظالِمَةٌ كَما ذَكَرَ اللَّهُ تَعالي وَ هذا اِمامُكُم وَ وَلِيُّكُمْ وَ هُوَ مَواعيدُ اللَّهِ وَ اللَّهُ يَصْدُقُ ما وَعَدَهُ
(107) مَعاشِرَ النّاسِ قَدْ ضَلَّ قَبْلَكُمْ اَكْثَرُ الْأَوَّلينَ وَ اللَّهِ لَقَدْ اَهْلَكَ الْأَوَّلينَ وَ هُوَ مُهْلِكُ الْأخِرينَ
(108) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ اللَّهَ قَدْ اَمَرَني وَ نهاني وَ قَدْ اَمَرْتُ عَلِيّاً وَ نَهَيْتُهُ فَعَلِمَ الْأَمْرَ وَ النَّهيَ مِنْ رَبِّهِ عَزَّوَجَلَّ فَاسْمَعُوا لِاَمْرِهِ تَسْلِمُوا وَ اَطيعُوهُ تَهْتَدُوا وَ انْتَهُوا لِنَهْيِهِ تَرْشُدُوا وَ صيرُوا اِلي مُرادِهِ وَ لا يَتَفَرَّقُ بِكُمُ السُّبُلُ عَنْ سَبيلِهِ
(109) اَ نَا صِراطُ اللَّهِ الْمُستَقيمُ الَّذي اَمَرَكُمْ بِاِتِّباعِهِ ثُمَّ عَلِيٌّ مِنْ بَعْدي وُلْدي مِنْ صُلْبِهِ اَئِمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ (ثُمَّ قَرَأَ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ) «اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمينَ» [19] اِلي اخِرِها (وَ قالَ) فِيَّ نَزَلَتْ وَ فيهِمْ نَزَلَتْ وَ لَهُمْ عَمَّتْ وَ اِيّاهُمْ خَصَّتْ اُولئِكَ اَوْلِياءُ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ [20] اَلا اِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ [21].
(110) اَلا اِنَّ اَعْداءَ عَلِيٍّ هُمْ اَهْلُ الشِّقاقِ الْعادُونَ وَ اِخوانُ الشَّياطينَ الَّذينَ يُوحِي بَعْضُهُمْ اِلي بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً
(111) اَلا اِنَّ اَوْليائَهُمَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذينَ ذَكَرَهُمُ اللَّهُ في كِتابِهِ فَقالَ عَزَّوَ جَلَّ «لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَ الْيَومِ الْآخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ» [22] إلي آخِرِ الْآيَةِ
[صفحه 27]
(112) اَلا اِنَّ اَوْلِياءَهُمُ الَّذينَ وَ صَفَهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَقالَ «الَّذينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إيمانَهُمْ بِظُلمٍ اُوْلئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدونَ» [23] اَلا اِنَّ اَوْلِيائَهُمُ الَّذينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ آمِنينَ وَ تَتَلَقَّهُمُ الْمَلئِكَةُ بِالتَّسليمِ اَنْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدينَ [24] اَلا اِنَّ اَولِيائَهُمُ الَّذينَ قالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسابٍ [25].
(113) اَلا اِنَّ اَعْدائَهُمْ اَلَّذينَ يَصْلَوْنَ سَعيراً [26] اِنَّ اَعْدائَهُمُ الَّذينَ يَسْمَعُونَ لِجَهَنَّمَ شَهيقاً وَ هِيَ تَفُورُ وَ لَها زَفيرٌ [27] «كُلَّما دَخَلَتْ اُمَّةٌ لَعَنَتْ اُخْتَها» [28] (الْأيَة) اَلا اِنَّ اَعْدائَهُمُ الَّذينَ قالَ اللَّهُ عَزَّ و جَلَّ «كُلَّما اُلْقِيَ فيها فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُها اَلَمْ يَأتِكُمْ نَذيرٌ» [29] (الْأيَة)
(114) اَلا اِنَّ اَوْلِيائَهُمُ «الَّذينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ اَجْرٌ كَبيرٌ» [30].
(115) مَعاشِرَ النّاسِ شَتّانَ ما بَيْنَ السَّعيرِ وَ الْجَنَّةِ عَدُوُّنا مَنْ ذَمَّهُ اللَّهُ وَ لَعَنَهُ وَ وَلِيُّنا مَنْ اَحَبَّهُ اللَّهُ وَ مَدَحَهُ
(116) مَعاشِرَ النّاسِ ألا وَ اِنّي مُنْذِرٌ وَ عَلِيٌّ هادٍ مَعاشِرَ النّاسِ اِنّي نَبِيٌّ وَ عَلِيٌّ وَصِيّي
(117) اَلا وَ اِنَّ خاتِمَ الْأَئِمَّةَ مِنّا الْقائِمُ الْمَهْدِيُّ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَيْهِ، ألا اِنَّهُ الظّاهِرُ عَلَي الدّينِ، ألا اِنَّهُ الْمُنْتَقِمُ مِنَ الظّالِمينَ، ألا اِنَّهُ فاتِحُ الْحُصُونِ وَ هادِمُها، ألا اِنَّهُ قاتِلُ كُلِّ قَبيلَةٍ مِنْ اَهْلِ الشِّركِ، ألا اِنَّهُ مُدْرِكُ كُلِّ ثارٍ لِأَولِياء اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، ألا اِنَّهُ ناصِرُ دينِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، ألا اِنَّهُ الْغَرّافُ مِنْ بَحْرٍ عَميقٍ، ألا اِنَّهُ يَسِمُ كُلَّ ذي فَضْلِ بِفَضْلِهِ وَ كُلَّ ذي جَهْلٍ بِجَهْلِهِ، ألا اِنَّهُ خِيَرةُ اللَّهِ و مُختارُه، ألا اِنَّهُ وارِثُ كُلِّ علمٍ و المُحيطُ بِه، ألا اِنَّهُ الْمُخْبِرُ عَنْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْمُنَبِّهُ بِاَمْرِ إيمانِهِ، ألا اِنَّهُ الرَّشيدُ السَّديدُ، ألا اِنَّهُ الْمُفَوَّضُ اِلَيْهِ، ألا اِنَّهُ قَدْ بَشَّرَ بِهِ مَنْ سَلَفَ بَيْنَ يَدَيْهِ، ألا اِنَّهُ الْباقي حُجَّةً وَ لا حُجَّةَ بَعْدَهُ وَ لا حَقَّ اِلاَّ مَعَهُ وَ لا نوُرَ اِلاَّ عِنْدَهُ، ألا اِنَّهُ لا غالِبَ لَهُ وَ لا مَنْصُورَ عَلَيْهِ، ألا اِنَّهُ وَلِيُّ اللَّهِ في اَرضِهِ وَ حَكَمِهِ في خَلْقِهِ وَ اَمينُهُ في سِرِّهِ وَ عَلانِيَتِهِ
[صفحه 28]
(118) مَعاشِرَ النّاسِ قَدْ بَيَّنْتُ لَكُمْ وَ اَفْهَمْتُكُمْ وَ هذا عَلِيٌّ يُفَهِّمُكُمْ بَعْدي
(119) اَلا و اِنَّ عِنْدَ انْقِضاءِ خُطْبَتي اَدْعُوكُمْ اِلي مُصافَقَتي عَلي بَيْعَتِهِ وَ الْأقْرارِ بِهِ ثُمَّ مُصافَقَتِهِ مِنْ بَعْدي، ألا وَ اِنّي قَدْ بايَعْتُ اللَّهَ وَ عَلِيٌّ قَدْ بايَعَني وَ اَنَا آخِذُكُمْ بِالْبَيْعَةِ لَهُ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ «فَمَنْ نَكَثَ فَاِنَّما يَنْكُثُ عَلي نَفْسِهِ» [31] (الْأيَة)
(120) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ الْحَجَّ وَ الصَّفا وَ الْمَروَةَ وَ الْعُمْرَةَ مِنْ شَعائِرَ اللَّهِ «فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ اَوِاعْتَمَرَ» [32] (الْأيَة)، مَعاشِر النّاسِ حِجُّوا الْبَيْتَ فَما وَرَدَهُ اَهْلُ بَيْتٍ اِلَّااسْتَغْنَوْا وَ لا تَخَلَّفُوا عَنْهُ اِلاَّ افْتَقَرُوا، مَعاشِرَ النّاسِ ما وَقَفَ بِالْمَوقِفِ مُؤْمِنٌ اِلاَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ما سَلَفَ مِنْ ذَنْبِهِ اِلي وَقْتِهِ ذلِكَ فَاِذَا انْقَضَتْ حُجَّتُهُ اِسْتَوْقَفَ عَمَلُهُ، مَعاشِرَ النّاسِ اَلْحُجّاجُ مُعانُونَ وَ نَفَقاتُهُم مُخَلَّفَةٌ وَ اللَّهُ لا يُضيعُ اَجْرَ الْمُحسِنينَ، مَعاشِرَ النّاسِ حِجُّوا الْبَيْتَ بِكَمالِ الدّينِ وَ النَّفَقَةِ وَ لا تَنْصَرِفُوا عَنِ الْمَشاهِدِ اِلاَّ بِتَوبَةٍ وَ اِقْلاعٍ
(121) مَعاشِرَ النّاسِ اَقيمُوا الصَّلوةَ وَ آتُوا الزَّكوةَ كَما اَمَرَكُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَئِنْ طالَ عَلَيْكُمُ الْأَمَدُ فَقَصَّرْتُمْ اَوْ نَسيتُمْ فَعَلِيٌّ وَلِيُّكُمْ وَ مُبَيِّنٌ لَكُمْ الَّذي نَصَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بَعْدي وَ مَنْ خَلَقَهُ اللَّهُ مِنّي وَ مَنْ يُخْبِرُكُمْ بِما تَسْئَلُونَ عَنْهُ وَ يُبَيِّنُ لَكُم ما لا تَعْمَلُونَ ألا اِنَّ الْحَلالَ وَ الْحَرامَ اَكْثَرُ مِنْ اَنْ اُحْصِيَهُما وَ اُعَرِّفَهُما فَآمُرَ بِالْحَلالِ وَ اَنْهي عَنِ الْحَرامِ في مَقامٍ واحِدٍ فَاُمِرْتُ اَنْ آخُذَ الْبَيْعَةَ عَلَيْكُمْ وَ مِنْكُمْ وَ الصَّفْقَةَ لَكُمْ بِقَبُولِ ما جِئْتُ بِهِ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ في عَلِيٍّ اَميرِالْمُؤْمِنينَ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ الَّذينَ هُمْ مِنّي وَ مِنْهُ اَئِمَّةٌ قائِمُهُمُ الْمَهْدِيُّ اِلي يَوْمِ الْقِيامَةِ الَّذي يَقْضي بِالحَقّ
(122) مَعاشِرَ النّاسِ كُلُّ حَلالٍ دَلَلْتُكُمْ عَلَيْهِ وَ كُلُّ حَرامٍ نَهَيْتُكُمْ عَنْهُ فَاِنّي لَمْ اَرْجِعْ عَنْ ذلِكَ وَ لَمْ اُبَدِّلْ، ألا فَاذْكُرُوا ذلِكَ وَاحْفَظُوهُ وَ تَواصَوْا بِهِ وَ لا تُبِدِّلُوهُ وَ لا تُغَيِّرُوهُ
[صفحه 29]
(123) اَلا وَ اِنّي قَدْ اُجَدِّدُ الْقَوْلَ، ألا فَاَقيمُوا الصَّلوةَ وَ آتُوا الزَّكوةَ وَاْمُرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ، ألا وَ اِنَّ رَاْسَ الْأَمرِ بِالْمَعْرُوفِ اَنْ تَنْتَهُوا اِلي قَوْلي وَ تُبَلِّغُوهُ مَنْ لَمْ يَحْضُرْهُ وَ تَاْمُرُوهُ بِقَبُولِهِ وَ تَنْهَوْهُ عَنْ مُخالَفَتِهِ فَاِنَّهُ اَمْرٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مِنّي وَ لا اَمْرَ بِمَعْرُوفٍ وَ لا نَهْيَ عَنْ مُنْكَرٍ اِلاَّ مَعَ اِمامٍ مَعْصُومٍ
(124) مَعاشِرَ النّاسِ الْقُرءانُ يُعَرِّفُكُمْ اَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ بَعْدِهِ وُلْدُهُ وَ عَرَّفْتُكُمْ اَنَّهُمْ مِنّي وَ مِنْهُ حَيْثُ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ كَلِمَةً باقِيَةً في عَقِبِهِ وَ قُلْتُ لَنْ تَضِلُّوا ما اِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِما
(125) مَعاشِرَ النّاسِ التَّقْوي التّقوي اِحْذَرُوا السّاعَةَ كَما قالَ اللَّهُ تَعالي «اِنَّ زَلْزَلَةَ السّاعَةِ شَيْ‌ءٌ عَظيمٌ» [33] اُذْكُرُوا الْمَماتَ وَ الْحِسابَ وَ الْمَوازينَ وَ الْمُحاسِبَةَ بَيْنَ يَدَيْ رَبِّ الْعالَمينَ وَ الثَّوابَ وَ الْعِقابَ فَمَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ اُثيبَ وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِئَةِ فَلَيْسَ لَهُ فِي الْجِنانِ نَصيبٌ
(126) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّكُمْ اَكْثَرُ مِنْ اَنْ تُصافِقُوني بِكَفٍّ واحَدَةٍ وَ اَمَرَنِيَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ اَنْ آخُذَ مِنْ اَلْسِنَتِكُمُ الاِْقرارَ بِما عَقَدْتُ لِعَلِيٍّ مِنْ اِمْرَةِالْمُؤْمِنينَ وَ مَنْ جاءَ بَعْدَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ مِنّي وَ مِنْهُ عَلي ما أعْلَمْتُكُمْ اِنَّ ذُرِيَّتي مِنْ صُلْبِهِ
(127) فَقُولُوا بِاَجْمَعِكُمْ اِنّا سامِعُونَ مُطيعُونَ راضُونَ مُنْقادُونَ لِما بَلَّغْتَ عَنْ رَبِّنا وَ رَبِّكَ في اَمْرِ عَلِيٍّ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ اَمْرِ وُلْدِهِ مِنْ صُلْبِهِ مِنَ الْأَئِمَّةِ نُبايِعُكَ عَلي ذلِكَ بِقُلُوبِنا وَ اَنْفُسِنا وَ اَلْسِنَتِنا وَ اَيْدينا عَلي ذلِكَ نَحْيي وَ نَمُوتُ وَ نَبْعَثُ وَ لا نُغَيِّرُ وَ لا نُبَدِّلُ وَ لا نَشُكُّ وَ لا نَرْتابُ وَ لا نَرجِعُ عَنْ عَهْدٍ وَ لا نَنْقُضُ الْميثاقَ، نُطيعُ اللَّهَ وَ نُطيعُكَ وَ عَلِيّاً اَميرَالْمُؤْمِنينَ وَ وُلْدَهُ الْأَئِمَّةَ الَّذينَ ذَكَرْتَهُمْ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ مِنْ صُلْبِهِ بَعْدَ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ الَّذينَ عَرَّفْتُكُمْ مَكانَهُما مِنّي وَ مَحَلَّهُما عِنْدي وَ مَنْزِلَتَهُما مِنْ رَبّي عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ اَدَّيْتُ ذلِكَ اِلَيْكُمْ وَ اَنَّهُما سَيِّدا شَبابِ اَهْلِ الْجَنَّةِ وَ اَنَّهُمَا الإِمامانِ بَعْدَ اَبيهِما عَلِيٌّ وَ اَنَا اَبُوهُما قَبْلَهُ
[صفحه 30]
(128) وَ قُولُوا اَطَعْنَا اللَّهَ بِذلِكَ وَ اِيّاكَ وَ عَلِيّاً وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ وَ الْأَئِمَّةَ الَّذينَ ذَكَرْتَ عَهْداً وَ ميثاقاً ماْخُوذاً لِاَميرِالْمُؤْمِنينَ عليه‌السَّلام مِنْ قُلُوبِنا وَ اَنْفُسِنا وَ اَلْسِنَتِنا وَ مُصافَقَةِ اَيْدينا مَنْ اَدْرَكَهُما بِيَدِهِ وَ اَقَرَّ بِهِما بِلِسانِهِ لا نَبْتَغي بِذلِكَ بَدَلاً وَ لا نَري مِنْ اَنْفُسِنا عَنْهُ حِوَلاً اَبَداً، اَشْهَدْنَا اللَّهَ وَ كَفي بِاللّهِ شَهيداً وَ اَنْتَ عَلَيْنا بِهِ شَهيدٌ وَ كُلُّ مَنْ اَطاعَ مِمَّنْ ظَهَرَ وَ اسْتَتَرَ وَ مَلائِكَةُ اللَّهِ وَ جُنُودُهُ وَ عَبيدُهُ وَ اللَّهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَهيدٍ
(129) مَعاشِرَ النّاسِ ما تَقُولُونَ فَاِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ كُلَّ صَوْتٍ وَ خافِيَةِ كُلِّ نَفْسٍ «فَمَنِ اهْتَدي فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَاِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها» [34] وَ مَنْ بايَعَ فَاِنَّما يُبايِعُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ «يَدُ اللَّهِ فَوْقَ اَيْديهِمْ» [35].
(130) مَعاشِرَ النّاسِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ بايِعُوا عَلِيّاً اَميرَالْمُؤْمِنينَ وَ الْحَسَنَ وَ الحُسَيْنَ وَ الْأَئِمَّةَ كَلِمَةً باقِيَةً يُهْلِكُ اللَّهُ مَنْ غَدَرَ وَ يَرْحَمُ اللَّهُ مَنْ وَفي «وَ مَنْ نَكَثَ فَاِنَّما يَنْكُثُ عَلي نَفْسِهِ» [36] (الآية)
(131) مَعاشِرَ النّاسِ قُولُوا الَّذي قُلتُ لَكُم فَسَلِّمُوا عَلي عَليٍّ بِإِمْرَةِ المُؤمِنينَ و قُولُوا «سَمِعْنا وَ اَطَعْنا غُفْرانَكَ رَبَّنا وَ اِلَيْكَ الْمَصيرُ» [37] وَ قُولُوا «الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذي هَدينا لِهذا وَ ما كُنّا لِنَهْتَدِيَ لَولا اَنْ هَدانَا اللَّهُ» [38].
(132) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ فَضائِلَ عَلِيّ‌بْنِ اَبيطالِبٍ عِنْدَاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَدْ اَنْزَلَها عَلَيَّ فِي القُرْآنِ اَكْثَرُ مِنْ اُحْصِيَها في مَكانٍ واحِدٍ فَمَنْ اَنْبَاَكُمْ بِها وَ عَرَّفَها فَصَدِّقُوهُ
(133) مَعاشِرَ النّاسِ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ عَلِيّاً وَ الْأَئِمَّةَ الَّذينَ ذَكَرْتُهُمْ فَقَدْفازَ فَوْزاً عَظيماً
(134) مَعاشِرَ النّاسِ السّابِقُونَ السّابِقُونَ اِلي مُبايَعَتِهِ وَ مُوالاتِهِ وَ التَّسْليمِ عَلَيْهِ بِإِمْرَةِ الْمُؤْمِنينَ اُولئِكَ هُمُ الْفائِزُونَ في جَنّاتِ النَّعيمِ
[صفحه 31]
(135) مَعاشِرَ النّاسِ قُولُوا ما يُرضِي‌اللَّهُ بِهِ عَنْكُمْ مِنَ الْقَوْلِ فَاَنْ تَكْفُرُوا اَنْتُمْ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ جَميعاً فَلَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً
(136) اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ اعْطِبِ الْكافِرينَ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالِمينَ
فَنادَتْهُ الْقَوْمُ نَعَمْ سَمِعْنا وَ اَطَعْنا عَلي اَمْرِ اللَّهِ وَ اَمْرِ رَسُولِهِ بِقُلُوبِنا وَ اَلْسِنَتِنا وَ اَيْدينا وَ تَداكُوا عَلي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ وَ عَلي عَلِيٍّ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ صافَقُوا بِاَيْديهِمْ فَكانَ اَوَّلُ مَنْ صافَقَ رَسُولَ اللَّهِ الْأَوَّلَ وَ الثّانِيَ وَ الثّالِثَ وَ الرّابِعَ وَ الْخامِسَ وَ باقِيَ الْمُهاجِرينَ وَ الْأَنْصارِ وَ باقِيَ النّاسِ عَنْ اخِرِهِم عَلي قَدْرِ مَنازِلِهِمْ
اِلي اَنْ صُلِّيَتِ الْعِشاءُ وَ الْعُتْمَةُ في وَقْتِ واحِدٍ وَ واصَلُوا الْبَيْعَةَ و المُصافَقَةَ اِلي ثُلْثِ اللَّيْلِ وَ رَسُولُ اللَّهِ صلّي‌اللَّه عليه و آله يَقُولُ كُلَّما بايَعَ قَوْمٌ
(137) اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذي فَضَّلَنا عَلي جَميعِ الْعالَمين [39] وَصارَتِ‌الْمُصافَقَةُ سُنَّةً وَرَسْماً يَسْتَعْمِلُها مَنْ‌لَيْسَ لَهُ حَقٌّ فيها:
(و رُوِي) عَنِ الصّادِقِ عَلَيْهِ‌السَّلام اِنَّهُ لَمّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ مِنْ هذِهِ الْخُطْبَةِ رُإِيَ فِي النّاسِ رَجُلٌ جَميلٌ بَهِيٌّ طَيِّبُ الرِّيح فَقالَ تاللّهِ ما رَاَيْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ ما اَشَدَّ ما يُؤَكِّدُ لِابْنِ عَمِّهِ وَ اِنَّهُ لَعَقَدَ عَقْداً لا يَحِلُّهُ اِلاَّ كافِرٌ بِاللّهِ الْعَظيمِ وَ بِرَسُولِهِ الْكَريم وَيْلٌ طَويلٌ لِمَنْ حَلَّ عَقْدَهُ
قالَ فالْتَفَتَ اِلَيْهِ عُمَرُ حينَ سَمِعَ كَلامَهُ فَاَعْجَبَتْهُ هَيْئَتُهُ ثُمَّ الْتَفَتَ اِلَي‌النَّبيِّ صلَّي‌اللَّهُ عليه‌وَآلِهِ وَقالَ أَما سَمِعْتَ ما قالَ هذَاالرَّجُلُ قالَ كَذا وَ كَذا فَقالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ اَتَدري مَنْ ذاكَ الرَّجُلُ قالَ لا قالَ ذلِكَ الرَّجُلُ الرُّوحُ الْأَمينُ جَبرَئيلُ فَاِيّاكَ اَنْ تَحِلَّهُ فَاِنَّكَ وَ اللَّهِ اِنْ فَعَلْتَ فَاللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ مَلائِكَتُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ مِنْكَ بُراءٌ.
[صفحه 32]

منظومه فارسي ترجمه خطبة الغدير

(1) بود حمد مخصوص ذاتي چنين
كه او راست اوصاف ذاتي قرين
همش در توحّد كمال علوّ
همش در تفرّد كمال دنوّ
(2) جليل است در عزّت و شان خويش
بزرگ است ذاتش در اركان خويش
(3) به اشيا محيط است و در عين حال
بود در مكان خود آن بيمثال
(4) سر عجز دارند خلقان فرو
بر قدرت و پيش برهان او
(5) بزرگي كه او را فنا و زوال
نبوده است و باشد هم او را مُحال
(6) بپا آسمانها بفرمان اوست
زمين در فضا گوي چوگان اوست
(7) هم او هست سبّوح و قدّوس نيز
ملك هست مخلوق وي روح نيز
(8) بود فضل و اكرام او متّصل
بر آنانكه بينندش از چشم دل
(9) هر آنكس كه با اوست نزديكتر
ز لطفش بود بيشتر بهره‌ور
(10) ببيند همه ديده‌ها را عيان
ولي خود ز هر ديده باشد نهان
(11) كريم است بر هر كس آن بي‌نظير
حليم است و بر بندگان ديرگير
(12) گرفته فرا هر چه را رحمتش
بمنّت رهين جمله از نعمتش
(13) نباشد شتابنده در انتقام
سزاي گنه‌كار ندهد تمام
(14) بود با خبر از سرائر همه
بود مطّلع بر ضمائر همه
(15) بر او نيست پوشيده هر مختفي
نگردد بر او مشتبه، هر خفي
(16) بر اشيا تمام آن سميع بصير
محيط است و غالب قويّ و قدير
(17) نباشد چو او شي‌ء و اشياء همه
نبوده و زو گشته پيدا همه
(18) جز آن دائم قائم دادگر
جهان را نباشد خداي دگر
(19) عزيز است و عزّت سزاوار اوست
حكيم است و شايسته هر كار اوست
[صفحه 33]
(20) اجلّ است ما را ز درك بصر
بصير است ما را بديد و نظر
(21) لطيف و خبير است وز اوصاف آن
كسي نيست آگه نهان و عيان
(22) بجز با صفاتي كه خود را ستود
نيارد كسي وصف ذاتش نمود
(23) گواهي دهم اينكه باشد جهان
پر از قدس آن قادر غيب دان
(24) منزّه خداوندگاري كه او
ابد را گرفته است نورش فرو
(25) بود نافذ الامر آن بي‌نظير
مشاور نخواهد ندارد مُشير
(26) شريكيش در امر تقدير نيست
تفاوت مر او را به تدبير نيست
(27) بدايع كه از صنعش آمد عيان
نبودش مثالي كه سازد چنان
(28) چو ايجاد فرمود بي‌كم و كاست
در ايجاد خود ياري از كس نخواست
(29) نه دشوار بود آفرينش بر او
نه در صنعت خويش بد حيله‌جو
(30) بيك خواستن هر چه مي‌خواست كرد
بناي وجود اين چنين راست كرد
(31) نباشد خداوندگاري جز او
كه صنعش حكيمانه است و نكو
(32) از آن دادگر ظلم و جور است دور
بود هم بدو بازگشت امور
(33) گواهي دهم اينكه هست آن خدا
چنان كش تواضع كند ما سوي
(34) همه در بر هيبتش در خضوع
قرين خضوع و رهين خشوع
(35) بود مالك او جمله املاك را
بگَردش در آورده افلاك را
(36) مسخّر بفرمان او مهر و ماه
كه سرگرم سِيرند تا وعده‌گاه
(37) بپوشد گهي شب بروز آن حكيم
گهي روز بر شب ز صُنع قديم
كند روز را شب شتابان طلب
بود همچنين روز جوياي شب
(38) از او هر ستمكار دون را شكست
و زو گشته هر ديو بدخوي پست
[صفحه 34]
(39) نه او را بود ضِدّ و نِدّي كز آن
مر او را رسد در خدائي زيان
(40) نه كس زاده از او نه از كس بزاد
نه همتائي او را قرين اوفتاد
(41) يگانه خداوند ليل و نهار
بزرگ است و بر خلق پروردگار
(42) بخواهد پس آنگاه امضا شود
هم آن را كه او خواست مُجري شود
(43) بداند همه چيز و اِحصا كند
بميراند و باز اِحيا كند
(44) هم از اوست فقر و هم از او غني
هم از او رسد خنده هم زو بُكا
(45) از او دور و نزديك را اعتبار
وز او قبض و بسط عطا برقرار
(46) هم او مالك ملك و اشيا همه
بحمدش تر و خشك گويا همه
(47) كند هر چه او خوب و زيبا بود
بهر چيز ذاتش توانا بود
(48) بترتيب آن ذات گيتي فروز
كند روز داخل بشب شب بروز
(49) خدائي نباشد جز آن پادشاه
كه بخشد همي بندگان را گناه
(50) دعاها بدرگاه او مستجاب
ز لطف عميمش جهان كامياب
(51) نفسهاي خَلقش بود در شمار
بجنّ و بانس است پروردگار
(52) نه چيزي به او مشكل اندر اُمور
نه ز الحاح كس باشد او را نفور
(53) نه اصرار كس سازد او را ملول
بود حافظ و يار اهل قبول
(54) بتوفيق او رستگاران سعيد
بمولائيش اهل عالم عَبيد
(55) خدائيكه هر بنده بايد ز جان
گذارد سپاس و كند حمد آن
چه گاه رفاه و چه وقت تعب
چه هنگام سختي چه روز طرب
(56) من آن ذات بيمثل را مؤمنم
بآيات و احكام او موقنم
مُقرّم به آياتش از جزء و كلّ
همش بر ملايك همش بر رسل
[صفحه 35]
(57) كنم امر او را بجان استماع
مطيعم بفرموده‌ي آن مُطاع
(58) گرايم بدان گفت و كردار و راي
كه باشد پسنديده نزد خداي
(59) بجان خواستار رضاي ويم
كه تسليم امر و قضاي ويم
برغبت بود طاعتش پيشه‌ام
ز خوف عقابش در انديشه‌ام
(60) چه او پادشاهيست كز مكر آن
نباشد كسي ايمن اندر جهان
نبايست بودن ز جورش مخوف
كه او عادلست و عطوف و رئوف
(61) من او را بجان عبد فرمان‌گذار
گواهم كه او هست پروردگار
(62) به مردم كنم وحي او را ادا
كه بر خود ندارم بلايش روا
بلائي كه گر او فرستد به من
كسش دفع نتواند اندر زمن
(63) اگر چه به تدبير و مكر و حيل
مر آن چاره جو را نباشد بَدل
كنون هستم از امر ديّان دين
مكلّف بابلاغ وحيي چنين
كه آن وحي را گر نسازم ادا
رسالت نياورده باشم بجا
(64) خداوند خود ضامن من بود
نگهدارم از كيد دشمن بود
(65) كفايت كند از كرم او ز من
كنون من از آن وحي رانم سخن
(66) بنام خداوند كون و مكان
كه او هست بخشنده و مهربان
الا اي فرستاده بر گو جلّي
ز ما آنچه داني بحقّ علي
وگر آنچه داني نگوئي تمام
نبُردستي از ما بخلقان پيام
نگهدار دل را ز بيم و هراس
كه حقّت نگهدارد از شرّ ناس
(67) من اي قوم در دعوت از آگهي
نكردم بحقّ شما كو تهي
بمن هر چه نازل شد از كردگار
نمودم بيان بر شما آشكار
[صفحه 36]
بدين آيه اين شد سبب كز جليل
سه ره گشت نازل بمن جبرئيل
بياورد امر از حقم اين چنين
كه سازم قيام اندرين سرزمين
(68) نمايم سفيد و سيه را خبر
كه پور ابوطالب آن نامور
علي (ع) آنكه باشد برادر مرا
وصي باشد و يار و ياور مرا
هم او جانشين باشد از بعد من
هم او امّتم را امام زَمن
زِ من دارد آن رتبه و آن مقام
كه هارون ز موسي عليه‌السَّلام
بمن ختم شد امر پيغمبري
ولي راست بعد از نبي (ص) سروري
(69) بدانيد بعد از رسول و اِله
وليّ شما اوست بي‌اشتباه
به تحقيق اين آيه‌ي مستطاب
بدان امر راجع بود در كتاب
وليّ شما حق بود با رسول
هم آنان كه كردند ايمان قبول
بدارند بر پا نماز از خضوع
دهنده زكاتند اندر ركوع
كسي جُز علي (ع) در ركوعِ صلوة
نداده است مر سائلان را زكوة
(70) ز جبريل من خواستم تا كه آن
كند مسئلت از خداي جهان
كه شايد در اين قوم پر اختلاف
ز تبليغ اين امر گردم معاف
چو دانم كه دلها بكين مدغم است
مُنافق فراوان و مؤمن كم است
هم آگاهم از مكر اهل گناه
هم از حيله و طعن هر دين پناه
كساني كه اوصاف آنان خدا
بقرآن نموده است اينسان ادا
كه رانند دين را همي بر زبان
وليكن ندارند در دل نهان
بگيرند آسان مر اين ماجرا
ولي بس بزرگست نزد خدا
رساندند بيحد اذيّت بمن
كه بوديم همراز بابوالحسن (ع)
[صفحه 37]
مرا بود دائم ملازم علي (ع)
باو من مصاحب خفيّ و جليّ
اُذُن نام من كرده بر من گمان
همي رفتشان اينكه هستم چنان
برايم روا داشتند اين مقال
پس اين آيه نازل شد از ذوالجلال
از آنها كساني بعصيان تنند
رسول خدا را اذيّت كنند
نهندش اُذُن نام يعني كه او
علي (ع) را دهد گوش بر گفتگو
بگو اين اُذُن راست خوبي قرين
كه ايمان بحق دارد و مؤمنين
بخواهم اگر نام ايشان برم
همه نامها بر زبان آورم
بخواهم دهم جمله را گر نشان
به يك يك اشارت كنم بيگمان
اگر پرده خواهم ز مطلب گشود
توانم به آنها دلالت نمود
ولي دائماً من بيزدان قسم
بديشان نمودم سلوك از كرم
خود اينها نسازد خدا را رضا
مگر گويم آن وحي را بر ملا
دگر باره آن قلزم بيكران
بدين آيه از لعل شد دُر فشان
رسان اي پيمبر بخلق آشكار
ترا آنچه نازل شد از كردگار
بحقّ علي (ع) آنچه فرمان ماست
عمل كن بدستور بي‌كم و كاست
وگر آن عمل را نياري بجا
نكردستي امر رسالت بجا
نگهداردت حق ز شرّ كسان
تو حكم خدا را بمردم رسان
(71) بدانيد اي مسلمين بر شما
وليّ و امام اوست ز امر خدا
مهاجر چو انصار يك تار مو
نبايد به پيچند سر ز امر او
هم آنان كه هستند تابع ز جان
بر آنها به نيكوئي اندر جهان
هم آنانكه هستند صحرانشين
هم آنكس كه در شهر باشد مكين
[صفحه 38]
ز خلق جهان از عجم و از عرب
چه مملوك و چه خواجه‌ي ذو حسب
صغير و كبير و سفيد و سياه
دگر هر موحّد بذات اله
علي (ع) هست حكمش بامضا قرين
بود نافذ الأمر در امر دين
هر آنكس كه او را مخالف شود
ز حق مورد خشم و لعنت بود
باو هر كه تابع شود بي‌سخن
فرو گيردش رحمت ذوالمنن
كند هر كه تصديق او را خدا
نمايد از او عفو جرم و خطا
هم از آنكه تصديق وي بشنود
بصدق دل او را مصدّق شود
(72) بدانيد اي مردم اين سرزمين
بود بهر من محضر آخرين
سخن بشنويد و بصدق ضمير
شويد از خداوند فرمان‌پذير
(73) شما را خداوند ليل و نهار
وليّ و اِله است و پروردگار
پس آنگه رسولش محمّد ولي است
پس از او ولي مر شما را علي است
خود اين حكم از جانب كبرياست
كه معبود و پروردگار شماست
امامت پس آنگاه بي‌گفتگو
بود در نژاد من از نسل او
خود انجامد اين تا قيامت بطول
كه باشد رضاي خدا و رسول
حلالي نباشد بجز آن حلال
كه ما را حلال آمد از ذوالجلال
حرامي نباشد بجز آن حرام
كه از حق حرام است بر خاص و عام
خدا هر حلال و حرامي به من
نشان داد و من نيز بر بوالحسن (ع)
بمن هر چه آموخت حق از كتاب
بياموختم جمله بر بوتراب (ع)
(74) دگر نيست علمي جز آن كش خدا
شمرده است در من بمحض عطا
من آنرا كه دانستم از كردگار
بقلب علي (ع) جمله دادم شمار
[صفحه 39]
جز آن هيچ علمي نباشد يقين
كه آن هست در اين امام مبين
امام مبيني كه يزدان فرد
بياسين ز دانائيش وصف كرد
(75) مگرديد اي مردم از راه او
مجوئيد دوري ز درگاه او
مپيچيد سر از تولّاي وي
هدايت بيابيد از راي وي
بحق هادي است و دليل فِرق
كند هر عمل هست بر طبق حق
شود باطل از كوشش او تباه
هم از آن كند نهي بيگاه و گاه
بحلمش ملامت ندارد اثر
كه اوراست حكم خدا در نظر
علي (ع) باشد آنكس كه اوّل قبول
نموده است دين خدا و رسول
هم او باشد آنكس كه بهر خدا
نموده است جان بر پيمبر فدا
گهي با پيمبر خدا را ستود
كه با او دگر كس ز مردان نبود
(76) دهيد اي طوايف بر او برتري
كه حق برتري دادش و سروري
پذيريد او را كه نصب از خداست
پذيرفتنش فرض بر ماسواست
(77) بدانيد اي مردم از خاص و عام
كه از جانب حق بود او امام
نه هرگز بغفران كسي در خور است
كه اندر ولايت بدو منكر است
بلي هرگز او را نبخشد خدا
كه حتم است بر منكرش اين جزا
بود بر خدا تا كند اين عمل
بدان كو بورزد بحيدر دغل
سزاي چنين كس عذابيست سخت
كه دايم دچار است آن تيره‌بخت
بترسيد از اين كش مخالف شويد
بدو نگرويد و در آتش رويد
چه آتش كه از جنس ناس و حجر
بفرمان يزدان شود شعله‌ور
مهيّاست آن آتش پر شرار
كه از قوم كافر برآرد دمار
[صفحه 40]
(78) بمن اي خلايق بيزدان قسم
رسل مژده دادند خود بر اُمم
منم اشرف و خاتم انبياء
منم حجّت حق بارض و سما
كند هر كه شك كافر است آنچنان
كه بودند در جاهليت كسان
هر آنكس كه در جزئي از اين كلام
شك آرد شك آورده در آن تمام
شك آرنده در كلّ تبليغ من
به تحقيق دارد در آتش وطن
(79) بدانيد مردم كه بر من خدا
بداد اين فضيلت بمحض عطا
بمن كرده لطفي چنين بي‌غرض
كه احسان او را نباشد عوض
نباشد خدائي بجز آن خدا
كه دايم ز من باد بر او ثنا
مرا حضرتش ملجأ و مأمن است
سپاسش بهر حال ورد من است
(80) دهيد اي گروه از پي سروري
علي (ع) را بهر برتري برتري
كه بعد از من است افضل آن پاكجان
ز خلق از اناث و ذكور جهان
بما رزق نازل كند كردگار
بما آفرينش بود برقرار
(81) يقين هست ملعون و مغضوب حقّ
بدين قول هر كس زند طعن و دق
مرا داده جبريل از حق خبر
كه هر كس بود با علي (ع) كينه ور
هم آن‌كش نه‌مِهر علي (ع) در دلست
ز من خشم و لعنت بر او شامل است
پس امروز هر كس به‌بيند چه پيش
فرستاده از بهر فرداي خويش
بترسيد از حق كه با حكم او
مخالف شويد و به‌پيچيد از او
كه لغزد از آن پاي رفتارتان
خدا هست آگه ز كردارتان
(82) بدين سر بيابيد ايقوم راه
علي (ع) هست جَنْبُ اللّهي كش اِله
بقرآن خبر داده كاندر جزا
بگويد عدويش كه وا حسرتا
[صفحه 41]
كه در حق جنب اللَّه از غافلي
به تفريط كوشيدم و بد دلي
(83) بقرآن گرائيد باري ز جان
تدبّر كنيد و تأمّل در آن
بفهميد ز آيات آن خير و شرّ
بداريد بر مُحكماتش نظر
كلامي كه در آن تشابه بود
بدان كس نبايد كه تابع شود
(84) به يزدان قسم هرگز از بهر كس
نباشد چنين رتبه در دسترس
كه بهر شما آورد در بيان
ز امر و ز نهي و ز تفسير آن
مگر اينكه در دست من دست اوست
كه بينيد او را چه دشمن چه دوست
گرفتم از او بازوي زورمند
به پيش نظرها نمودم بلند
بسوي خود آوردم او را فراز
نمودم از او ظاهر اين امتياز
به هر كس كه مولا منم بيسخن
علي (ع) هست مولاي او همچو من
علي (ع) پور بوطالب آن با وفا
بود هم وصي، هم برادر مرا
موالاة او هست حكم جليل
كه آورد آن را به من جبرئيل
(85) بدانيد اي مردم اين ارجمند
وز اولاد من نيز پاكان چند
كه ايشان چو قرآن بحق رهبرند
دو ثقلند ليك اكبر و اصغرند
دهند اين دو هر يك از آن يك خبر
مخالف نباشند با يكدگر
نگردند هرگز جدا بي‌سخن
لب كوثر آيند تا نزد من
امينهاي حقند در خلق او
به احكام او حكمران مو به مو
ز قول نبي (ص) اين بيان متين
نموده است روشن به اهل يقين
كه آن مظهرِ عدلِ پروردگار
امام زمان (عج) خاتم هشت و چار
خود از نسل ختم رسولان (ص) بود
كتابش بتحقيق قرآن بود
[صفحه 42]
كه فرموده او تا بروز جزا
نگردند اين هر دو از هم جدا
گر آيد كسي با كتاب دگر
مُنافيست با اين حديث و خبر
در او آنچه بايست موجود نيست
بود غير و مهدي موعود نيست
(86) الا آنچه بايد نمايم ادا
ادا كردم از جزء و كل بر شما
الا آنچه بايستم ابلاغ آن
نمودم به وفق بلاغت بيان
الا آنچه بود از پيام و سروش
رساندم شما را يكايك به گوش
الا آنچه محتاج توضيح بود
نمودم بفهم شما وانمود
الا از خدا بود و بس هر سخن
شنيدند در نصب حيدر ز من
بود نيز اين قول ربّ قدير
كه باشد علي (ع) مؤمنانرا امير
روا نيست اين رتبه بر هيچ كس
پس از من علي (ع) راست شايان وبس
به بازوي حيدر زد آنگاه دست
بر آوردش آن سيّد حق پرست
بنحوي كه پاي شه اوليا
قرين گشت با زانوي مصطفي
(87) بگفتا پس اي قوم اين بوالحسن
وصيّ و برادر بود بهر من
مرا ظرف علم است و هم جانشين
مفسّر بود بر كتاب مبين
به قرآن بود داعي و در عمل
مطيع خداوند عَزّ وَ جَلّ
به اعداي حقّ است در كارزار
مطيعان او را بود دوستدار
كند نهي هر بنده را از گناه
بود جانشين رسول اِله
زند قوم پيمان شكن را به تيغ
كُشد هر ستمكار را بي‌دريغ
هم آنانكه از دين برون مي‌روند
قتيل وي از حكم حق مي‌شوند
مبدّل نمي‌گردد از من سخن
كه قول اِله است گفتار من
[صفحه 43]
(88) خدايا هر آنكس شدش دوستدار
تواش دوستدار و به او باش يار
هر آنكس كه با او كند دشمني
تواش باش خصم اي خداي غني
شدش هر كه منكر تواش خوار كن
به لعن خود او را گرفتار كن
غضب كن بر آن دشمنِ زشت خو
كه نا حق شود منكرِ حقِّ او
(89) خدايا تو اين مژده‌ام داده‌اي
توام اين بشارت فرستاده‌اي
كه باشد امامت براي علي (ع)
تو را آنكه هست از شرافت ولي
گواهي به اعمال من مو بمو
تو ديدي بيان من و نصبِ او
به نصبِ علي (ع) دين براي عباد
تو كامل نمودي ز روي وِداد
بمولائي اين امام هُمام
تو نعمت نمودي به خَلقت تمام
چو با او شد آغاز و انجامشان
رضا گشتي از دين اسلامشان
همين است آن دين كه اندر كتاب
نمودي براي قبول انتخاب
بفرمودي آن كس كه آئين و كيش
گزيند جز اسلام از بهر خويش
از او نيست هرگز قبول و يقين
بود در قيامت وي از خاسرين
خدايا توئي شاهد حال من
كه راندم به ابلاغ وَحيت سخن
(90) بدانيد مردم بامر خدا
علي (ع) گشت چون بر شما پيشوا
قبول خدا گشت آئينتان
شد اَكمل به يُمنِ علي (ع) دينتان
پس آنكس كه نشناسد او را امام
هم او را كه بر اوست قائم‌مقام
ز وُلدِ من و صُلبِ او طيّبين
كه هادي بخلقند تا يوم دين
همان روز كز بنده عرضِ عمل
شود بر خداوند عَزّ وَ جَلّ
پس آنان بود پست كردارشان
بود دائماً جاي در نارشان
[صفحه 44]
نگردد بر آنها خفيف از شرر
نيفتد بِدانها ز رحمت نظر
(91) بود مَردم، اين صفدر نامور
به من ياريش از شما بيشتر
ز هرگونه حق هست آن باوفا
به من خود سزاوارتر از شما
ز هرگونه قربي بود بي‌گمان
بمن از شما اَقرب آن پاك جان
ز هرگونه عزّت بگيتي رواست
فزون عزّتش پيش من از شماست
خداوند راضي‌ست از بوالحسن
و ز او راضيم چون خداوند، من
نشد آيتي نازل اندر رضا
مگر اينكه بُد در حق مرتضي
نيامد ز حق مؤمنين را خطاب
كه اوّل مخاطب نشد بُوتراب (ع)
نشد آيه در مدح نازل كه آن
ندادي شئون علي (ع) را نشان
نه حق داده جز بهر آن مُقتدي
گواهي بفردوس در هَل اَتي
نه اين سوره جز او كسيرا بشان
نه جز مدح او مدح كس اندر آن
(92) علي (ع) مَردم، از روي صدق و صفا
بود يار و ياور بدينِ خدا
كند بهر خوشنودي ذوالجلال
بفرمان من با مخالف جدال
بپرهيز و پاكيست ذاتش قرين
هم او هادي و مهدي از ربِّ دين
فرستاده‌ي حق به سوي شما
بود بهتر از جمله‌ي انبيا
وصيّ شما نيز بهتر وصي‌ست
ميان من و اين وصي فرق نيست
ز صلب ويند اوصياء خَلَفْ
همه بهتر از اوصياء سَلَفْ
(93) بدانيد مردم نژاد رُسل
خود از صُلب آنهاست از جزء و كُلّ
نژاد من از صلب پاك علي‌ست (ع)
كز ايشان چو آئينه دين منجليست
(94) نمود از حسد مردم ابليس دون
ز باغ جنان بوالبشر را برون
[صفحه 45]
نباشيد پس با علي (ع) رشك مند
كه بينيد از آن رشك‌مندي گزند
شود پست كردار و اعمالتان
بلغزد قدم، بد شود حالتان
ز فردوس آدم بحكم اِله
بسوي زمين آمد از يك گناه
بحالي كز امكان حقش برگزيد
چنينش سزاي گنه در رسيد
چو از يك گنه او ببرد اين ملال
شما چون شمائيد چونست حال
بسي از شما جنس اهريمنند
به يزدان ز اهريمني دشمنند
(95) الا نيست خصم علي (ع) جز شقي
ندارد ولايش بجز متّقي
نيارد در آفاق بي‌گفتگو
بجز مؤمن خالص ايمان به او
به يزدان قسم كز خداي جهان
علي (ع) راست والعصر نازل بشان
بنام خداوند روزي رسان
كه او هست بر مؤمنين مهربان
به والعصر پس لعل لب برگشود
اِلي آخر آن را قِرائت نمود
(96) بگفتا پس اي قوم، حق را گواه
گرفتم به تبليغِ أمر اِله
رساندم شما را فروع و اصول
جز اين هم نباشد براي رسول
(97) الا اي گروه از صِغار و كِبار
خدا ترس باشيد و پرهيزكار
جز اسلام بر مذهبي نگرويد
نه با دين ديگر ز دنيا رويد
(98) بياريد ايقوم ايمان بجان
بذات خداوندگارِ جهان
هم آريد ايمان بشخص رسول
هم آن نور كان يافت با وي نُزول
از آن پيش كز قهر، از هر كسي
شود محو و ناچيز روها بسي
بگردند آنها بسوي قفا
بود اين چنين منكران را سزا
ز حق مردم آن نور در من بتافت
پس آنگه علي (ع) از من آن نور يافت
[صفحه 46]
پس آن را بود نسل وي مُستَقرّ
اِلَي القائِمِ الْمَهْديِ الْمُنْتَظَر (عج)
امامي كه حق خداوندِ ما
بگيرد ز اعدا به امر اِله
به تحقيق ما را خداوندگار
بداد از كرم حجّت خود قرار
به تقصير كاران و خصمان دين
به اهل تخلّف دگر خائنين
گنه‌كارها و ستم‌پيشگان
كه دارند جا در تمام جهان
(99) به اعلام بيم‌آور اي مسلمين
كنم باز آگاهتان اين چنين
مرا كرده مبعوث حق بر شما
چو پيش از من و بعثت انبيا
ز من پس سرآيد اگر روزگار
شوم كشته يا در صف كار زار
بگرديد آيا به اعقابتان
شود منقلب حال و آدابتان
پس آنكس كه گرداند رو در قفا
از آن نيست هرگز زيان بر خدا
بزودي خداوندِ عزّوجل
دهد شاكرين را جزايِ عمل
(100) بدانيد مردم علي (ع) بي‌قصور
بود هم صبور و بود هم شكور
پس از وي ز وُلدِ من و صُلبِ او
بدين وصف باشند و اين طبع و خو
(101) ز اسلامتان گر كه مرد رهيد
به يزدان نبايد كه منّت نهيد
كه گرديد از اين خيال غلط
خداوند را مستحقِّ سخط
شما را عذابش نمايد هلاك
بود در كمين گاه آن ذات پاك
(102) بدانيد مردم امامانِ چند
پس از من بزودي بدعوت تَنَند
بخوانند مر خلق را سوي نار
ندارند در عرصه‌ي حشر يار
بدانيد مردم از اين خود سري
من و كردگاريم از آنها بَري
همانا خود و جمله اشياعشان
چه انصار آنها چه اتباعشان
[صفحه 47]
شوند از تبه كاري خود مقيم
به بيغولِهِ پست اندر جحيم
چه بسيار بد جايگاهي بود
كه آن جاي اهل تكبّر شود
همان نابكاران حيلت شعار
كه گشتند با هم صحيفه نگار
ببايست هر يك پي خير و شر
نمائيد در نامه‌ي خود نظر
چنين گفت راوي كه صدقِ بيان
از آن سرور آمد بزودي عيان
بگشتند اهل صحيفه ز كيش
ببردند امّت بهمراه خويش
جز اشخاص معدودي از اهل دين
كه بودند نائل بنور يقين
(103) رساندم شما را پي اِنتباه
چنين حكم محكم كه بود از اِله
كه آن هست حجّت ز روي يقين
بهر حاضر و غائب از اهل دين
هم از بهر هر كس بود در شُهود
هم آنانكه يابند زين پس وجود
هم آنانكه زائيده از مادرند
و يا خود به صلب و رحم اندرند
ازين امر بايد بهر بوم و بر
كه حاضر بغائب رساند خبر
پدر گويد آن را بفرزند نيز
شود تا بپا عرصه‌ي رستخيز
(104) چه زود اين امامت كه باشد ز ما
شود مملكت در ميان شما [40].
به غصب او فتد در كفِ غاصبين
پذيرد خلل آن زمان شرعِ دين
بهر غاصب و مُغتصب بي‌گمان
كند خشم و لعنت خداي جهان
در اين حال زود از براي شما
پديد آيد اي انس و جن ابتلا
شما را فرستد خداوندگار
بسي شعله از آتش پر شرار
بسي نيز از مسِّ بگداخته
كه دفعش نباشد ز كس ساخته
(105) بدانيد مردم خداي جهان
نمايد بهر حالتان امتحان
[صفحه 48]
چنين رفته تقدير از بي‌نياز
كه يابد زنا پاك، پاك امتياز
هم از مصلحت آن مُبرّا ز عيب
شما را نكرده‌ست دانا به غيب
(106) بدانيد مردم كه در روزگار
نبوده‌است يك قريه‌كش كردگار
مقدّر كند امر تخريبِ آن
مگر در مكافات تكذيبِ آن
كند همچنان نيز حالي هلاك
ندارد هر آن قريه از ظلم باك
كند ظالمانرا چنين حق عِقاب
كه فرموده خود ذكر آن در كتاب
شما را امام و ولي اين عليست (ع)
كه آگاه بر هر خفيّ و جليست
بود او مواعيد حقّ و خدا
مواعيد خود را نمايد وفا
(107) چه بسيار پيش از شما در جهان
نمودند ره گُم ز پيشينيان
خداوند كرد اوّلين را هلاك
جهان را كند ز آخرين نيز پاك
(108) خداوند اي مردم از راهِ وحي
مرا كرد امرو مرا كرد نهي
علي (ع) نيز در امر و نهي من است
همان امر و نهيي كه از ذوالمن است
بدانِست اوامر و نهي خداي
بياريد پس امر و نهيش بجاي
هدايت بيابيد ازين پيشوا
پذيريد نهيش ز هر ناروا
به ارشاد او برخوريد از رشاد
بپوئيد از وي طريق مراد
مبادا كند راههاي دگر
شما را از ين راه سالم بِدر
(109) خدا را محقّق منم راه راست
ز من پيروي فرض بهر شماست
مرا راه حقّ است حيدر (ع) ز پي
پس از او نژاد من از صُلبِ وي
هدايت نمايند آنان بحق
عدالت گذارند اندر فِرَق
پس از لعل لب آنشه انس و جان
شد از سوره‌ي فاتحه دُر فشان
[صفحه 49]
پس آنگاه فرمود در من خدا
مر اين سوره نازل نمود از سما
هم اين سوره اندر علي (ع) نازلست
هم اولاد او را چو او شاملست
ز درگاه يزدان چنين لطفِ خاصّ
بمن دارد و آلِ من اختصاص
خدا را همان اولياء عِظام
كه از خوف و حُزنند ايمن تمام
الا حزب حق راست فتح و ظفر
بر احزاب غالب بود سر بسر
(110) الا با علي (ع) دشمنند آن كسان
كه اهل شقاقند اندر جهان
همان سركشاني كز اِخوانشان
شياطين رسد وحي بر جانشان
ز گفتار بيجا، بيانِ گزاف
كز آنها نخيزد بجز اختلاف
(111) بدانيد هستند احبابشان
كساني كه حق داده ز آنها نشان
در احوال آن قومِ دور از ثواب
چنين ذكر فرموده اندر كتاب
نمي‌يابي آنقوم را اهل دين
بحشر و خداوند صاحب يقين
محبّند با آن گروه جُهول
كه هستند خصمِ خدا و رسُول
اِلي آخر اين آيه را شاه دين
فرو خواند آن لحظه بر مُسلمين
(112) بفرمود پس با نداي جلي
بحقّ محبّانِ آل علي (ع)
الا دوستداران ايشان ز جاه
شدستند موصوف وصف اِله
كسانيكه دارند ايمان و هم
نپوشند بر آن لباس ستم
كشانند در ايمني رخت خويش
بگيرند راه هدايت به پيش
الا دوستدارانِ اين اوصيا
همان مرد مانند كاندر جزا
شود مَسكن امن جنّاتشان
بود با ملايك ملاقاتشان
بگوئيد بعد از درود و سلام
بپاكي در آئيد در اين مقام
[صفحه 50]
بمانيد جاويد در اين سرا
مصون از زوال و مُعاف از فنا
الا دوستدارانِ آن رهبران
همان ناجيانند كاندر جنان
نمايند منزل بدون حساب
كز آنها خبر داده حق در كتاب
(113) بدانيد اعداي آن اوليا
همان هالكانند كاندر جزا
بگردند واصل بنارِ سَعير
كه بدخواه را بد رسد ناگزير
بدانيد اعداي آن سروران
همان منكرانند و اِستمگران
كه بينند از حق عذابِ اليم
كنند استماعِ شهيق از جحيم
بحالي كه آتش بود شعله زا
زفيرش دل و جان بر آرد ز جا
در آن هر گروهي كه داخل شوند
بلعنِ هم از غيظ قائل شوند
اِلي آخر آنشاهِ گردون جناب
بيان كرد اين آيه را از كتاب
دگر باره فرمود ز اعدايشان
بقرآن چنين داده يزدان نشان
كه درياي آتش چو آيد بموج
در افتند اعدا در آن فوج فوج
بپرسندشان خازنان جحيم
شما را كس آيا نداده است بيم
مر اين آيه را نيز تا انتها
بيان كرد آندم رسول خدا (ص)
(114) دگر باره در حقّ احبابشان
ز مرجان بدين آيه شد دُر فشان
كساني كه هستند خالي ز رَيب
ز پروردگارند ترسان بغيب
ز حق در خور لطف و آمرزشند
به اجر كبير الهي خوشند
(115) بدانيد مردم جحيم و جنان
بسي فرق‌ها دارد اندر ميان
كسي دشمن ماست كو را خدا
مذمّت فرستاد و لعنت سزا
بود دوست ما را كسي كش ودود
محبّ است و مدّاح ز انعام و جود
[صفحه 51]
(116) منم مردم از حق نبيّ و بشير
علي (ع) هست بر من وصيّ و ظهير
(117) بدانيد ختم امامانِ پاك
بود مهدي قائم (عج) آنجانِ پاك
بدانيد او هست غالب بدين
كشد در جهان كيفر از ظالمين
بدانيد او فاتح قلعه‌هاست
از او منهدم ظلم را هر بناست
بدانيد اندر قبائل به تيغ
بود قاتل مشركين بي‌دريغ
بدانيد او مي‌نمايد قيام
بخونخواهيِ اولياءِ عِظام
بدانيد او ناصرِ دين بود
مروّج به احكامِ آئين بود
بدانيد آن طرفه بحر شگرف
همي آب گيرد ز درياي ژرف
بدانيد او آگه است از كسان
كه در فضل و جهلند هر يك چسان
بدانيد بنموده پروردگار
وِرا انتخاب و وِرا اختيار
بدانيد هست از ضميرِ بسيط
بهر علم هم وارث و هم محيط
بدانيد آن رهنماي بشر
دهد از خداوندگارش خبر
كند در جهان آن امامِ هُمام
به بيداري امر ايمان قيام
بدانيد آن ذو رشادِ رشيد
بود در امور استوار و سديد
بدانيد بر اوست تفويض امر
برون كار از دست زيد است و عَمرو
بدانيد بگذشتگانِ خبير
شدند از وجود شريفش بشير
بدانيد آنشاه در روزگار
بود حجّتِ باقيِ كردگار
نباشد دگر بعد از او حُجّتي
جز او نيست كس را چنين رُتبتي
نه حقّي مگر اينكه با او بود
نه نوري مگر اينكه زان رو بود
بدانيد كس نيست غالب بر او
نه منصور مي‌گردد او را عدو
[صفحه 52]
بدانيد هست او وليِّ خدا
جُز او در زمين نيست فرمانروا
حَكَم خلق را باشد از ذوالمنن
امين است حق را به سِرّ و علن
(118) من اي مردم احكام پروردگار
نمودم براي شما آشكار
مرا بود هر امر و نهيي ز دين
بفهم شما كردم آن را قرين
هم از بعد من اين علي (ع) بر شما
بفهماند آن را كه باشد روا
(119) شما را چو اين خطبه اتمام يافت
بهمدستي من ببايد شتافت
بياريد رسم تَحيّت بجا
ز منصوب گرديدن مرتضي (ع)
پس آنگه پي بيعتِ آن امام
نمائيد آماده خود را تمام
بدانيد من بيعتم با خداست
علي (ع) بيعتش با من از ابتداست
من از جانب حق در اين امر عام
كنم اخذِ بيعت ز امّت تمام
پس آن كس كه اين عهد را بشكند
بنفس خود البتّه اِستم كند
اِلي آخر آن شاهِ مُلكِ ادب
بدين آيه شكّر فشان شد ز لب
(120) دگر باره فرمود از كردگار
بود حجّ و عمره در آئين شعار
بس آن بنده كو حجّ بجا آورد
ور از عمره گويِ سعادت برد
مر اين آيه را نيز سلطان دين
ز لعل لب افشاند دُرّ ثمين
دگر ره بفرمود مردم ز حجّ
بيابيد در كعبه فتح و فرج
در آن اهل بيتي نكرده ورود
كه ننموده حق بي‌نيازش ز جود
هم از آن تخلّف نورزيده‌اند
مگر اينكه محتاج گرديده‌اند
در آن هيچ مؤمن توقّف نكرد
بانجام دستور يزدانِ فرد
مگر آنكه بخشيد تا آنزمان
گناهان او را خداي جهان
[صفحه 53]
چو از حجّ بانجام فرمان رسيد
پس اعمالش اينجا به پايان رسيد
بدانيد مردم ز روي يقين
كه يزدان بحُجّاج باشد معين
در اين ره نمايند چون صرف مال
دهدْشان عوض حضرت ذوالجلال
نه ضايع كند اجر آنان خداي
كه آرند اعمال نيكو بجاي
بكوشيد در حجِّ بيت اي گروه
به بخشيد دين را كمال و شكوه
هم انفاق اندر ره دين كنيد
از اين راه ترويجِ آئين كنيد
مگرديد دور از مشاهد مگر
زماني كه از توبه گيريد اثر
شما را شود عفو حق مقترن
گناهانتان را كند ريشه كن
(121) بداريد بر پاي مردم صلوة
نباشيد از مانعينِ زكوة
نمائيد از روي رغبت عمل
بامر خداوند عزّ و جلّ
و گر بُرد طول زمان هوشتان
ز كوتاهي آن شد فراموشتان
پس احكام حق را مُبَيِّن عليست (ع)
ز حق بعد من او شما را وليست
دگر آنكه حق آفريد از مَنَش
بود روح من در مبارك تَنَش
دگر آنكه بدهد شما را خبر
چو پرسند از مُعْلَن و مُسْتَتَر
بدانيد باشد حلال و حرام
از آن بيش كانرا شمارم تمام
چو يك يك شناساندن اين و آن
برونست از حدِّ شرح و بيان
باخذِ حلال و بِرَدِّ حرام
شما را كنم امر در يك مقام
مرا كرده مأمور پس بر شما
پي بيعت و صفقت اينك خدا
پذيريد از من بحُسنِ قبول
عَنِ اللَّهِ ما في عَلِيٍّ اَقُول
هم از بعد او پيشوايان چند
كه از صلب او وز نژاد منند
[صفحه 54]
از آنها يكي مهدي قائم (عج) است
كه تا حشر دوران او دائم است
امامي كه در ملك روي زمين
بحقّ مي‌كند حكم آن بي‌قرين
(122) شما را من اي مَردم از ذوالجلال
دلالت نمودم سوي هر حلال
هم از هر حرامي بگوش شما
فروخواندم آيات نهي از خدا
من از آنچه گفتم نگرديده‌ام
نه تبديل بر آن پسنديده‌ام
پس آگاه باشيد و ياد آوريد
بخاطر بيان مرا بسپريد
خبر ز آنچه گفتم بياران دهيد
نه تبديل و تغيير بر آن دهيد
(123) بدانيد مردم دگر باره من
به تجديدِ مطلب بِرانم سخن
الا پس بداريد بر پا نماز
تقرّب بجوئيد با بي‌نياز
ز اموال حقِّ مساكين دهيد
زكوتش بدستور آئين دهيد
ز امر بمعروف در انتباه
نورزيد غفلت به بيگاه و گاه
هم از نهي منكر مداريد دست
ز سُستي مياريد بر دين شكست
خود امر بمعروفتان را كمال
نيوشيدن از من بود اين مقال
هم ابلاغ فرمان و گفتار من
بدانكو نباشد در اين انجمن
همش امر كردن باخذ و قبول
همش نهي كردن ز ردّ و نكُول
مر اين امر هست از خداوند و من
بهر شيخ و شاب و بهر مرد و زن
خود اين امر و اين نهي نيز از شما
نباشد بدلخواه هر كس روا
بود حكم فرما در اين دستگاه
امامي كه خود هست دور از گناه
(124) كتاب خدا باشد اي مسلمين
شما را معرّف ز روي يقين
كه بعد از علي (ع) از نژاد علي (ع)
شما را امامند و حق را ولي
[صفحه 55]
من اين نيز گفتم كه اندر جهان
ز نسل منند و علي (ع) آن مهان
خداوند درباره‌ي بوتراب (ع)
چنين ذكر فرموده اندر كتاب
ولايت كه هستي بدان قائم است
در اعقاب او باقي و دائم است
بگفتم من البته هرگز شما
نگرديده گمره ز دين خدا
ولي تا بقرآن و عترت ز جان
شما را تَمَسُّك بود در جهان
(125) پي ايمني مردم اندر معاد
به تقوي بتقوي كنيد اعتماد
حذر زان تزلزل نمائيد و بيم
كه خوانده خداي عظيمش، عظيم
بخاطر بياريد مرگ و حساب
ز ميزان اعمال و هولِ عذاب
هم از اينكه باشد حسابِ كسان
حضور خداوندگارِ جهان
هم از اينكه هر كس شود بهره ياب
يكي از ثواب و يكي از عِقاب
پس آن كس كه آيد بفعلِ نكو
به نيكي جزا داده خواهد شد او
هم آنكو بيايد بكردارِ زشت
نصيبي ندارد ز باغ بهشت
(126) شما بيش از آنيد اي مُسلمين
كه من با همه اندرين سرزمين
بيك دست در صفقه كوشا شوم
بهمدستي اينك مهيّا شوم
خداوند عزّ و جلّ اين زمان
همي خواهد اقرارتان بر زبان
بدان عقد منصب كه فاش و جلي
به بستم من اينجا براي علي (ع)
سپردم امارت در امّت به وي
پس آنانكه آيند او را ز پي
امامان (ع) ز نسل من و صُلب او
كز آنان نمودم بسي گفتگو
شما را بگفتم ببانگِ بلند
كه ذرّيه من ز صُلبِ وِيَنْد
(127) سراسر بگوئيد از خاص و عام
نموديم ما استماعِ كلام
[صفحه 56]
مطيعيم در امر و راضي بدان
پذيراي فرمانِ يزدان بجان
ز حق آنچه گفتي بما مو بمو
كه آن در علي (ع) بود و اولاد (ع) او
ز صُلب وي آن اولياءِ عِظام
بدآنها نمائيم بيعت تمام
بدلهايمان هم بجانهايمان
دگر دستها و زبانهايمان
نه پيچيم از اين امر روي ثبات
چه اندر حيات و چه اندر ممات
چه در موقعِ بعثِ يومِ النُّشور
كه هر كس بر آرد سر از خاكِ گور
نه تغيير و تبديل بر آن دهيم
نه بر شكّ و ريب از خطا دل نهيم
نه از عهد خود روي‌گردان شويم
مُصَمَّم نه بر نقضِ پيمان شويم
اطاعت كنيم از خدا و رسول (ص)
نمائيم امر علي (ع) را قبول
پذيريم نيز امر اولادِ وي
كه آيند او را يكايك ز پي
بخلقِ جهان رهنما و ولي
ز نسلِ تو و صلبِ پاكِ علي (ع)
كه‌آيند بعداز حسين (ع) و حسن (ع)
جگر گوشه‌هاي علي (ع) آن دو تن
كه نزد خود و حق مقاماتشان
نمودم بيان و بدادم نشان
بگفتم از آن هر دو جاه و محلّ
به نزد خداوند عزّ و جلّ
به تحقيق آنرا نمودم ادا
بگويم مر اين نكته را با شما
كه دو سَيّدند اين دو نيكو سرشت
براي جوانانِ اهلِ بهشت
همين دو امامند (ع) بعد از پدر
مطاعند يكسر بجنّ و بشر
بدانيد من نيز پيش از علي (ع)
پدر هستم از بهر اين دو ولي
(128) بگوئيد اطاعت نموديم ما
خدا را بفرمان اين اوليا
تو و مرتضي (ع) آن امام همام
حسن با حسين (ع) آن‌دو سبط گرام
[صفحه 57]
دگر آن امامان (ع) كه اوصافشان
نمودي تو از بهر امّت بيان
گَهِ اخذِ ميثاق در امرِ دين
براي علي (ع) سرور مؤمنين
ز دلها و جانها زبانهاي ما
هم از بيعت دست و آراي ما
ز ما هر كه با اين دو بيعت نمود
مُقِرّ گشت و نيز از زبانْشان ستود
مر آن را نجوئيم هرگز بَدل
نه بينيم در خود خلاف از حِول
گرفتيم بر خود خدا را گواه
كه كافي است بهر شهادت اِله
تو هم باش بر ما گواه و دگر
هر آنكوست فرمانبر از دادگر
چه باشند پنهان و چه بر ملا
ملايك جنود و عبيد خُدا
خود از هر گواهي خدا اكبر است
بدين نكته هر بنده مستحضر است
(129) چه رانيد اي مسلمين بر زبان
كه باشد خداوند آگه از آن
به تحقيق حق عالِم هر صداست
بر او كشف اسرارِ نفسِ شماست
پس آن كو براه هدايت رود
وِ را رستگاري مسلّم شود
هر آنكس كه گمره شد از ابلهي
خود از بهر او باشد آن گمرهي
پس آن كس كه بيعت كند در عيان
بود بيعتش با خدا در نهان
بدين بيعت آنكو شود پاي بست
وِ را دست حقّ است بالاي دست
(130) بترسيد مردم ز حق وز يقين
نمائيد بيعت بسالار دين
علي (ع) سرور مؤمنين پس حسن (ع)
پس از او حسين (ع) آن دو فرزند من
پس آن پيشوايان (ع) كه در روزگار
ولايت در آنها بود پايدار
كند هر كه حيلت، خداوندِ پاك
نمايد به تحقيق او را هلاك
گرفت آنكه راه وفا را به پيش
در رحمت حق گشايد بخويش
[صفحه 58]
پس آنكس كه از جَحد بشكست عهد
به اِشكستِ نفسِ خود او كرده جَهد
بدين آيه باز آن شه انس و جان
ز ياقوتِ لب گشت گوهر فشان
(131) دگر ره بگفت اي گروه آنچه من
بگفتم بگوئيد و بر بوالحسن (ع)
دهيد از سرِ ميل و رغبت سلام
كه او مؤمنين راست مير و امام
بگوئيد يارب بيان رسول
شنيديم و كرديم از وي قبول
نموديم اطاعت ز فرمانِ تو
كنون از تو خواهيم غُفرانِ تو
بسوي تو اي خالق اِنس و جان
بود بازگشتِ همه بندگان
بگوئيد حمد است خاص خداي
كه ما را بدين راه شد رهنماي
هدايت يقين شامل ما نبود
خداوند مان گرنه ره مي‌نمود
(132) علي (ع) را فضائل بنزد خداست
ز فضل علي (ع) با خبر كبرياست
بتحقيق آن از خداي حميد
شده نازل اندر كتاب مجيد
بود بيشتر زآنكه در يك مقام
براي شما من شمارم تمام
پس آن را كه از آن فضايل خبر
بدادم من و گشت صاحب نظر
نورزيد انكارِ تحقيقِ وي
نمائيد البتّه تصديقِ وي
(133) بدانيد اي مردم آن كو قبول
كند حكم يزدان و امر رسول
پس امر علي (ع) و آن امامان (ع) كه من
براندم در اوصاف آنان سخن
رهد از عذاب و شود رستگار
بود فارغ از هولِ روزِ شمار
(134) بدانيد اي مسلمين آن كسان
كه در بيعت مرتضي (ع) اين زمان
بگيرند پيشي كنند اهتمام
هم اندر تولّي هم اندر سلام
اميرش بدانند بر مؤمنين
بود جايگهْشان بهشتِ برين
[صفحه 59]
(135) بگوئيد اي مسلمين آن سخن
كه خوشنود گردد از آن ذوالمنن
اگر چه شما و آنچه اندر زمين
ز جنّ و ز اِنسند از ساكنين
بكُفر و ضلالت بر آرند سر
خداوند را نيست هرگز ضرر
(136) خدايا ببخشاي بر مؤمنين
بكن كافران را هلاكت قرين
ستايش بدان ذات پاكي نثار
كه مر عالمين راست پروردگار
پس آندم بر آمد ز مردم ندا
كه آري شنيديم حُكمِ خدا
نموديم اطاعت بحُسنِ قبول
ز امر خداوند و امر رسول
پذيريم هر امر و فرمان كه هست
سراسر بقلب و زبان و به دست
ببردند بر آن دو سَرور هجوم
بخورشيد و مه گِرد آمد نجوم
نمودند با دستِ بيعت شروع
همي يافت امر الهي وقوع
در آندم بسوي نبيّ (ص) و علي (ع)
شد اوّل به بيعت روان اوّلي
دگر ثاني و ثالث از بعد وي
دگر رابع و خامس او را ز پي
پس آنگه مهاجر بدين افتخار
سرافراز گشتند خُرد و كبار
پس انصار و آنگاه ديگر كسان
اِلي آخر از روي مقدارشان
در آنشب بانجام آن مُدّعا
ادا شد صلواتين وقتِ عشا
به بيعت عَلَي الرّسم پرداختند
خود اين نَرد تا ثُلثِ شب باختند
به هر لحظه هر فرقه از مسلمين
نمودند بيعت بسالار دين
(137) نبي (ص) گفت حمد خدا كز وِداد
بما برتري داده اندر عِباد
از آن لحظه بيعت بَرِ اهل دين
بشد رسم و اندر سُنَن جا گزين
كه معمول دارند اندر فِرَق
كسانيكه در آن ندارند حقّ
[صفحه 60]
روايت نمودند اهل كلام
كه فرمود صادق عليه‌السَّلام
كز اين خطبه دلكشِ جانفزا
چو گرديد فارغ رسُول خدا (ص)
بشد ديده مردي بوجه منير
نكوروي و خوشبوي و روشن ضمير
همي گفت هرگز بيزدان قسم
نديدم چو امروز فخر اُمَم
به تشديد و تأكيد راند سخن
بحقّ پسر عم خود بوالحسن (ع)
مر اين عقد بيعت كه امروز بست
كس آنرا نخواهد گشود و شكست
مگر كافري بر خداي عظيم
خداي عظيم و رسول كريم (ص)
بسي واي بر آنكه حيلت كند
مر اين عقد و اين عهد را بشكند
چنين گفت صادق (ع) كه بر وي عُمَر
بيفكند از روي حيرت نظر
از آن هيئتِ دلربا وان كلام
عجب بُرد و گفتا بخيرالأنام
كه آيا تو نشنيدي اي شاه دين
كه اين مرد گفتا چنان و چنين
نبي (ص) گفت داني ز كه بود آن جليل
بگفتا نه، فرمود بُد جبرئيل
حذر كن مبادا تغافل كني
خود اين عقد بگشائي و بشكني
كه گر از تو يابد ظهور اين عمل
بذاتِ خداوندِ عزّ و جلّ
خدا و رسول و ملايك يقين
بَري از تو گردند با مؤمنين
مر اين خطبه و اين حديث اِمتزاج
بدين فارسي يافت از اِحتجاج
پس از اَلْف دوران چرخ فلك
بسيصد بيفزوده هفتاد و يك
كه اين نامه‌ي نامي اتمام يافت
بحمداللَّه اين كار انجام يافت
شد از نظمِ اين خطبه‌ي دلپذير
بلطف خداوند فارغ «صغير»
ز مولي (ع) بدين نظم بهر صِلت
قبول و اثر باشدش مسئلت [41].
[صفحه 65]

نخستين شاعر و شعر غدير

اشاره

حسّان بن ثابت اولين شاعر غدير است كه بعد از خطبه‌ي پيامبر اكرم صلّي اللَّه عليه و آله در همان محل غدير خم به همين مناسبت اشعاري را سرود و خدمت حضرت رسول صلّي اللَّه عليه و آله عرضه داشت و اجازه گرفت تا براي همه كساني كه در غدير بودند و خطبه را شنيدند بخواند حضرت اجازه دادند و فرمودند بخوان بنام خداوند و بركت او.
حسان بر جاي بلندي قرار گرفت و مردم براي شنيدن كلامش ازدحام كردند و گردن مي‌كشيدند. او گفت: «اي بزرگان قريش، سخن مرا به گواهي و امضاي پيامبر گوش كنيد».
سپس اشعاري را كه همان جا سروده بود خواند كه به‌عنوان يك سند تاريخي از غدير ثبت شد و به يادگار ماند.

متن عربي اشعار حسان بن ثابت‌

(1) اَلَمْ تَعْلَموا أَنَّ النَّبِيَّ مُحَمَّداً
لَدي دَوْحِ خُمٍّ حينَ قامَ مُنادِياً
(2) وَ قَد جاءَهُ جِبْريلُ مِنْ عِنْدِ رَبِّهِ
بِأنَّكَ مَعْصُومٌ فَلا تَكُ وانِياً
(3) وَ بَلِّغْهُمُ ما أَنْزَلَ اللَّهُ رَبُّهُمْ
وَ إن اَنْتَ لَمْ تَفْعَلْ وَ حاذَرْتَ باغِياً
(4) عليكَ فما بَلَّغْتَهُم عَن إلهِهِمْ
رِسالَتَهُ إِنْ كُنْتَ تَخْشَي الْأَعادِيا
(5) فَقامَ بِهِ إذْ ذاكَ رافِعُ كَفِّهِ
بِيُمني يَدَيْهِ مُعْلِنُ الصَّوْتِ عالِياً
(6) فَقالَ لَهُمْ: مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ مِنْكُمُ
وَ كانَ لِقَوْلي حافِظاً لَيْسَ ناسِياً
(7) فَمَوْلاهُ مِنْ بَعْدي عَلِيٌّ وَ اِنَّني
بِهِ لَكُمْ دُونَ الْبَرِيَّةِ راضِياً
(8) فَيا رَبِّ مَنْ والي عَلِيّاً فَوالِهِ
وَ كُنْ لِلَّذي عادي عَلِيّاً مُعادِياً
[صفحه 66]
(9) وَيا رَبِّ فَانْصُرْ ناصِريهِ لِنَصْرِهِمْ
إمامَ الْهُدي كالْبَدْرِ يَجْلُو الدَّياجِيا
(10) وَيا رَبِّ فَاخْذُلْ خاذِليهِ وَ كُنْ لَهُمْ
إذا وَقَفُوا يَوْمَ الْحِسابِ مُكافِياً

ترجمه اشعار حسان بن ثابت‌

1. آيا نمي‌دانيد كه محمّد پيامبر خدا صلّي اللَّه عليه و آله كنار درختان غدير خم به حالت ندا ايستاد.
2. و اين در حالي بود كه جبرئيل از طرف خداوند پيام آورده بود كه در اين امر سستي مكن كه تو محفوظ خواهي بود.
3. و آنچه از طرف خداوند بر تو نازل شده به مردم برسان.
4. و اگر نرساني و از ظالمان بترسي و از دشمنان حذر كني رسالت پروردگارشان را نرسانده‌اي.
5. در اينجا بود كه پيامبر صلّي اللَّه عليه و آله دست علي عليه‌السَّلام را بلند كرد و با صداي بلند فرمود:
6. هركس از شما كه من مولاي او هستم و سخن مرا به ياد مي‌سپارد و فراموش نمي‌كند.
7. مولاي او بعد از من علي است، و من فقط به او- نه به ديگري- به‌عنوان جانشين خود براي شما راضي هستم.
8. پروردگارا هر كس علي را دوست بدارد او را دوست بدار، و هر كس با علي دشمني كند او را دشمن بدار.
9. پرودگارا ياري كنندگان او را ياري فرما به خاطر نصرتشان امام هدايت كننده‌اي را كه در تاريكيها مانند ماه شب چهارده روشني مي‌بخشد.
10. پروردگارا خوار كنندگان او را خوار كن و روز قيامت كه براي حساب مي‌ايستند خود جزا بده».
پس از اشعار حسّان، پيامبر صلّي اللَّه عليه و آله فرمودند: اي حسّان، مادامي كه با زبانت از ما دفاع مي‌كني، از سوي روح القدس مؤيّد خواهي بود.
[صفحه 67]

نامهاي عيد غدير، در روايات

در روايات براي غدير 70 نام برده شده است كه مرحوم علّامه كفعمي رضوان اللَّه
تعالي عليه روايات مذكور را به نظم در آورده‌اند.
1. يَومُ اِبْداءِ خَفَايَا الصُّدُورِ وَ مُضْمَراتِ الْاُمور [83].
روز آشكار شدن آنچه در سينه‌ها پنهان بود و آن كارهايي كه از ديده‌ها نهان.
2. يَوْمُ اِبْلاءِ السَّرائِر. [84].
روز فاش شدن توطئه‌هاي پشت پرده.
3. يَوْمُ اِدْرِيس. [85].
روز ادريس پيامبر.
4. يَوْمُ اِسْتِرَاحَةِ الْمُؤْمِنينَ. [86].
روز آسايش مؤمنان.
5. يَوْمُ اِطْعامِ الطَّعامِ. [87].
روز طعام دادن.
6. يَوْمُ اِظْهارِ الْمَصُونِ مِنَ الْمَكْنُون. [88].
روز افشاي رازي كه در نهان نگه داشته مي‌شد.
7. يَوْمُ اِكْثَارِ الصَّلوةِ عَلي مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدِ. [89].
روز زياد درود فرستادن بر محمّد و آل محمّد.
[صفحه 68]
8. هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي اَكْمَلَ اللَّهُ بِهِ الدِّين. [90].
روز غدير، روزي است كه خداوند، به وسيله‌ي آن، دين را كامل ساخت.
9. هُوَ الْيَومُ الَّذِي يَزِيدُ اللَّهُ فِي حَالِ مَنْ عَبَدَ فِيهِ. وَ وَسعَ عَلي عِيالِهِ وَ نَفْسِهِ وَ اِخْوانِهِ وَ يُعْتِقُهُ اللَّهُ مِنَ النّارِ. [91].
آن، روزي است كه خداوند بر توان كسي كه او را عبادت كند مي‌افزايد.و همين‌گونه كسي كه بر خويش و خانواده‌اش وسعت در زندگي ايجاد كند و خدا او را از آتش رهايي مي‌بخشد.
10. يَوْمُ الْاِرْشاد. [92].
روز راهنمايي كردن است.
11. يَوْمُ الْاِيْضاحِ وَ الْاِفْصاحِ وَالْكَشفِ عَنِ الْمَقامِ الصُّرَاحِ. [93].
روز بيان كردن، آشكار ساختن و پرده برگرفتن از مرتبت خالص و پيراسته است. (مقصود: پرده برگرفتن از مقام امامت است).
12. يَوْمُ الْاَمْنِ الْمَامُونِ. [94].
روز آسودگي پاس داشته شده است.
13. يَوْمُ الْبُرْهانِ. [95].
روز دليل استوار.
14. يَوْمُ الْبِشارَةِ. [96].
روز مژده دادن است.
15. يَوْمُ الْبَيانِ عَنْ حَقَايِقِ الْاِيمانِ. [97].
روز بيان بنيادهاي پايدار ايمان.
[صفحه 69]
16. يَوْمُ التَّبَسُّم فِي وُجُوهِ النّاسِ مِنْ اَهْلِ الْاِيمان. [98].
روز لبخند زدن در چهره‌ي مؤمنان.
17. يَوْمُ تِبْيانِ الْعُقُودِ عَنِ النِّفاقِ وَ الْجُحُودِ. [99].
روز روشنگري پيمان‌ها از دو روييها و انكارهاي آگاهانه.
18. يَوْمُ تَحطيطِ الْوِزْرِ. [100].
روز ريزش گناه.
19. يَوْمُ تَرْكِ الكَبائِرِ والذُّنُوبِ. [101].
روز رها كردن گناهان بزرگ و وانهادن نافرمانيها.
20. يَوْمُ التَّزْكِيَةِ. [102].
روز پيراستن.
21. يَوْمُ تَفْطِيرِ الصَّمائِمِينَ. [103].
روز افطاري دادن به روزه‌داران.
22. يَوْمُ تَنْفِيسِ الكُرَبْ. [104].
روز زدودن دشواريها.
23. يَوْمُ التَوَدُّدِ. [105].
روز مهر ورزيدن.
24. هُوَ يَوْمُ التَهْنِية. [106].
روز تبريك گفتن.
25. الجَمْعُ المَشْهُود. [107].
روز اجتماع گواه گرفته شده.
26. يَوْمُ الحَباءِ وَ الْعَطِيَّةِ. [108].
روز بخشش و ارمغان.
[صفحه 70]
27. يَوْمُ دَحْرِ الشِيْطانِ. [109].
روز راندن شيطان.
28. يَوْمُ الَّدليلِ عَلي الرُّوّادِ. [110].
روز ارائه‌ي دليل درباره‌ي راهنمايان.
29. يَوْمُ الدَّوحِ. [111].
روز گرد آمدن پيرامون درختان تنومند.
30. ذَنْبُهُم مَغْفُوراً. [112].
روزي است كه گناه شيعيان آمرزيده مي‌شود.
31. رُفِعَتِ الدَّرَجُ. [113].
روزي كه نردبان تكامل برافراشته شد.
32. يَوْمُ الرِّضا. [114].
روز خشنودي.
33. هُوَ يَوْمُ الزِّينَةِ. [115].
آن روز، روز آراستن است.
34. يَوْمُ السِّبْقَةِ. [75].
روز پيشي گرفتن.
35. يَوْمُ الشَّاهِدِ وَ الْمَشْهُودْ. [76].
روز گواه و گواه گرفته شده.
36. يَوْمُ الشَّرْطِ الْمَشْرُوط. [77].
روز شرط نهاده شده.
37. يَوْمُ شَمْعُونَ. [78].
روز «شمعون الصفا»، وصيِ حضرت عيسي علي نبيّنا و آله و عليه‌السَّلام.
[صفحه 71]
38. يَوْمُ شِيثٍ. [79].
روز «شيث»، وصيّ حضرت آدم علي نبيّنا و آله و عليه‌السَّلام.
39. شَيَّدَ اللَّهُ بِهِ الْاِسْلامَ وَ اَظْهَرَ بِهِ مَنَازَ الدِّين. [80].
روزي كه خداوند، به‌وسيله‌ي آن اسلام را استوار ساخت و نشان درخشان دين را آشكار كرد.
40. يَوْمُ الصَّفْحِ عَنْ مُذْنِبِي شِيْعَةِ اَمِيرالْمُؤمِنينَ سلام اللَّه عليه. [81].
روز چشم‌پوشي و گذشت از گناهكاران شيعيان اميرالمؤمنين سلام اللَّه عليه.
41. يَوْمُ صِيَامٍ وَ قِيامٍ و صِلَةِ الْاِخْوانِ. [82].
روز روزه داشتن و نماز خواندن و پيوند با برادران ديني.
42. يَوْمُ طَلَبِ الزِّيَادَةِ. [83].
روز خواستن افزونيهاست.
43. يَوْمُ الْعِبَادَةِ. [84].
روز عبادت كردن.
44. عَمَلُهُمْ مَقْبُولاً. [85].
روزي كه اعمال شيعيان، پذيرفته مي‌شود.
45. يَوْمُ الْعَهْدِ الْمُعْهُودِ. [86].
روز پيمان نهاده شده.
46. يَوْمُ عِيدِ اَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ صلّي اللَّه عليه و آله. [87].
روز عيد اهل بيت محمّد صلّي اللَّه عليه و آله.
47. يَوْمُ عِيدٍ وَ فَرَحٍ وَ سُرُورٍ. [88].
روز عيد، شادماني و سرور.
[صفحه 72]
48. وَ الْعِيدُ الْاَكْبَرِ. [89].
بزرگترين عيد.
49. عِيدُ اللَّهِ الْاَكْبَرِ. [90].
بزرگترين عيد خداوند.
گفتني است كه: در روايات، عيد غدير، اكبر اعياد، افضل اعياد، [91] اشراف اعياد، [92] و اعظم، [93] اعياد اسلامي شمرده شده است. و در برخي از روايات رسيده كه آن عيد، در آسمان، مشهورتر از زمين است. در چنين رواياتي، واژه‌ي «اَشْهَرْ» به كار رفته. [94].
50. يَوْمُ الْفَصْلِ. [95].
روز جدايي حق و باطل (روز داوري).
51. فِيهِ وَقَعَ الفَرَج. [96].
روز گشايش.
52. يَوْمُ فِيهِ مَرْضَاةُ الرَّحْمنِ. [97].
روز خشنودي خداي رحمان.
53. كَالْقَمَرِ بَيْنَ الْكَواكِب. [98].
روزي كه در ميان عيدها بسان ماه در بين ستاره‌هاست.
54. يَوْمُ لَبْسِ الثِّيابِ وَ نَزْعِ السَّوادِ. [99].
روز پوشيدن جامه‌هاي شايسته و افكندن لباسهاي سياه.
55. يَوْمُ الْمُتَاجَرة. [100].
روز داد و ستد با خداست.
[صفحه 73]
56. يَوْمُ مِحْنَةِ الْعِبادِ. [101].
روز آزمايش بندگان.
57. يَوْمُ مَرْغَمَةِ الشَّيطانِ. [102].
روز ناخرسند گشتن شيطان است.
58. يَوْمُ الْمَلَاءِ الْاَعْلي. [103].
روز فرشتگان والا.
59. يَوْمُ الْمَوْقِفِ الْعَظِيمِ. [104].
روز بازپرسي بزرگ.
60. يَوْمُ الْمِيثَاقِ الْمَأخُوذِ. [105].
روز پيمان گرفته شده.
61. يَوْمُ النَّبَأ الْعَظِيمِ. [106].
روز خبر بزرگ.
62. يَوْمُ نَشْرِ الْعِلْمِ. [107].
روز گسترش دانش.
63. يَوْمُ النُّصُوصِ عَلي اَهْلِ الْخُصُوصِ. [108].
روز ارائه‌ي سخنهاي روشن درباره‌ي ويژگان.
64. يَوْمُ نَفْي الْغُمُومِ وَ الْهُمُومِ. [109].
روز زدودن اندوه‌ها و غصّه‌ها.
[صفحه 74]
65. يَوْمُ الْوُصُولِ اِلي رَحْمَةِ اللَّهِ. [110].
روز دست يافتن به رحمت خداوند است.
66. وُضِحَتِ الْحُجَجِ. [111].
روزي است كه حجّتها آشكار گشت.
67. يَوْمُ هُودٍ. [112].
روز هود است.
68. يَوْمٌ يُسْتَجَابُ فِيهِ الدُّعاء. [113].
روزي است كه دعا در آن مستجاب مي‌گردد.
69. يَجْعَلُ اللَّهُ فِيهِ سَعيَ الشِّيعَةِ مَشْكُوراً. [114].
روزي است كه خداوند، تلاش شيعه را در آن سپاسگزاري كرده است.
70. يَوْمُ يُوشِع. [115].
روز يوشع.
[صفحه 75]

مرحوم علامه شيخ كفعمي‌

اشاره

تقي الدّين ابراهيم بن عليّ بن حسن بن محمّدبن صالح عاملي، مشهور به: «كفعمي» صاحب «مصباح كفعمي» از علماي لبنان و شخصيِتهاي برجسته‌ي جهان تشيّع، در «كفعم» از قصبات جبل عامل لبنان ديده به جهان گشود، در حدود 50 اثر ارزشمند از خود به يادگار نهاد، كه از مشهورترين آنها: «مصباح» و «البلد الأمين» مي‌باشد.
همه‌ي بزرگان از او به عظمت ياد كرده، علم و زهد و تقوي و جامعيّت و وثاقت او را ستوده‌اند. علّامه شيخ آقا بزرگ تهراني از قرائني به دست آورده كه تولّد كفعمي به سال 828 ه (حدوداً) بوده، و از كشف الظّنون نقل كرده كه وفاتش به سال 905 ه بوده است.
قبر شريفش در روستاي «جبشيت» از دهات جبل‌عامل زيارتگاه خاصّ و عام است. [116].

نام‌هاي منظوم عيد غدير

متن عربي اشعار مرحوم علامه شيخ كفعمي‌

هَنِيأً هَنِيأً لِيَوْمِ الْغَديرِ
وَ يَوْمِ النُّصُوصِ وَ يَوْمِ السُّرورِ
وَ يَوْمِ الْكَمَالِ لِدِينِ الأِلهِ
وَ إتْمامِ نِعْمَةِ رَبٍّ غَفُورٍ
[صفحه 76]
وَ يَوْمِ الدَّليلِ عَلَي المُرتَضي
وَ يَوْمِ الْبَيانِ لِكَشْفِ الضَّميرِ
وَ يَوْمِ الرِّشادِ وَ إبْداءِ ما
تَجِنُّ بِه مُضْمَراتِ الصُّدُورِ
وَ يَوْمِ الأمانِ وَ يَوْمِ النَّجاةِ
وَ يَوْمِ التَّعاطُفِ يَوْمِ الْحُبُورِ
وَ يَوْمِ الصَّلاةِ وَ يَوْمِ الزَّكاةِ
وَ يَوْمِ الصِيامِ وَ يَوْمِ الفُطُورِ
وَ يَوْمِ العقِودِ وَ يَوْمِ الشَّهُودِ
وَ يَوْمِ العُهُودِ لِصِنْوِ البَشيرِ
وَ يَوْمِ الطَّعامِ وَ يَوْمِ‌الشَرابِ
وَ يَوْمِ اللِّباسِ وَ يَوْمِ النُّحُورِ
وَ يَوْمِ تَواصُلِ أرْحامِكُم
وَ يَوْمِ الْعَطاءِ وَ بِرِّ الفَقيرِ
وَ يَوْمِ لِشِيث وَ يَوْمٍ لِهُودٍ
وَ يَوْمٍ لِاءِدْريس ما مِن نَكيرٍ
وَ يَوْمِ نِجاةِ النَّبيِّ الخَليلِ
مِنَ النّارِ ذاتِ وَقُودِ السَّعيرِ
وَ يَوْمِ الظُّهورِ عَلَي السامِريِّ
وَ إغْراقِ فِرعَونَ أَهْلِ الفُجُور
وَ يَوْمٍ لِمُوسي وَ عيسي مَعاً
وَ يَوْمِ سُلَيمانَ مِن غَيْرِ ضَيْرٍ
وَ يَوْمِ الوَصِيَةِ لِلْاَنْبِياءِ
عَلَي الاَوْصِياء بِكُلِّ الدُّهورِ
وَ يَومِ انْكِشافِ المَقامِ الصراحِ
وَ ايضاحِ بُرْهانِ سِرِّ الاُمُورِ
وَ يَوْمِ الجَزاءِ وَ حَطِّ الاِثامِ
وَ يَوْمِ الحِباوَةِ لِلْمُستَمير
وَ يَوْمِ البِشارَةِ يَوْمِ الدُّعاءِ
وَعيدِ الأِلهِ العَلِيِّ الكَبيرِ
وَ يَوْمِ اشْتِمامِ أريجِ المُسُوكِ
وَ عَنْبَرِها وَ أريجِ العَبيرِ
وَ يَوْمِ مُصافِحَةِ الْمُؤمِنين
وَ يَوْمِ التَّخَلُصِ مِنْ كُلِّ ضَيْرِ
وَ يَوْمِ الدَّليلِ عَلَي الرّائِدينَ
وَ فِتْنَةِ عَبْدٍ وَ يَوْمِ الظُّهُورِ
وَ يَوْمِ انْعِتاقِ رِقابٍ جَنَتْ
مِنَ النّارِ يا صاحَ ذاتِ السَّعيرِ
وَ يَوْمَ النَّبِيِّ وَ يَوْمِ الوَصِيِّ
وَ يَوْمِ الأئِمَة يَوْمِ الأميرِ
وَ يَوْمِ الفَلاحِ وَ يَوْمِ النَّجاحِ
وَ يَوْمِ الصَّلاحِ لِكُلِّ الاُمُور
وَ يَوْمِ التَّهاني وَ يَوْمِ الرِّضا
وَ يَوْمِ اسْتِزادَةِ رَبٍّ شَكُورٍ
وَ يَوْمِ اسْتِراحَةِ أَهْلِ الوِلاءِ
وَ يَوْمِ التِّجارَةِ أَهْلِ الاُجُورِ
وَ يَوْمِ الزِّيارَةِ لِلْمُؤمِنينَ
وَ يَوْمِ ابْتِسامِ ثَنايَا الثُغُورِ
وَ يَوْمِ التَّوَدُّدِ للِاْوْلِياءِ
وَ اِلْباسِ اِبْليسَ ثَوْبَ الدُّحُورِ
وَ يَوْمَ ارْتِغامِ اُنُوفِ العَدي
وَ يَوْمِ الْقَبُولِ وَ جَبْرِ الْكَسيرِ
[صفحه 77]
وَ يَوْمِ الْعِبادَةِ يَوْمِ الْوُصُولِ
اِلي رَحِماتِ العَلِيِّ القَدير
وَ يَوْمِ السَّلامِ عَلَي المُصْطَفي
وَ عِتْرَتِهِ الْأَطْهَرينَ الْبُدُورِ
وَ يَوْمِ الأِمارَةِ لِلِمُرتَضي
أبِي الحَسَنَيْنِ اِمامِ الأَميرِ
وَ يَوْمِ اشْتِراطِ وِلاء الوَصِيِّ
عَلَي المُؤمِنينَ بِيَوْمِ الغَديرِ
وَ يَوْمِ زِيادَةِ ما يُنْفِقُونَ
بِمائَةِ ألْفٍ خَلَتْ مِنْ نَظيرٍ
وَ يَوْمِ المَعارِجِ في وَقْعِها
وَ أنباءِ فَضْلٍ عَظِيمٍ كَبيرٍ
فَهذَا الأِمامِ العَديمِ النَظير
وَ أنّي يَكُونُ لَهُ مِنْ نَظيرٍ

ترجمه اشعار مرحوم علامه‌ي كفعمي‌

1. خرّم و مبارك باد روز غدير، روز بهروزي و شادماني.
2. روز كامل شدن دين خدا، روز تماميّت نعمت پروردگار بخشنده.
3. روز راهنمائي شدن (خَلق) به‌سوي عليّ مرتضي، و روز اظهار و آشكار شدن آنچه پنهان بود.
4. روز هوشياري و آگاهي و روز آشكار شدن آنچه در سينه‌ها پنهان بود.
5. روز امنيّت، روز رهائي، روز مهرباني كردن به يكديگر و روز خوشحالي.
6. روز نماز خواندن و زكات دادن و احياء آنها و روز روزه داشتن و روز گشودن روزه است.
7. روز پيوندها و روز شاهدان است، روز پيمانها براي برادر پيامبر صلّي اللَّه عليه و آله است.
8. روز اطعام كردن و سيراب كردن ديگران، و روز لباس پوشاندن به ديگران و روز قرباني است.
9. روز صله‌ي رحم نمودن، و روز بخشش و نيكي به فقرا مي‌باشد.
10. روز به خلافت رسيدن حضرت شيث و هود، و روز بخلافت رسيدن حضرت ادريس عليه‌السَّلام و كسي منكر اين مطلب نيست.
11. روز نجات و رهائي حضرت ابراهيم خليل از آتش برافروخته شده است.
12. روز مسلّط شدن بر سامري
13. و روز غرق شدن فرعون است كه اهل گناه بود.
14. روز پيروزي حضرت موسي و عيسي است و روز پيروزي سليمان بدون آنكه به او آسيبي برسد.
[صفحه 78]
15. روزي است پيامبران الهي در همه دورانها اوصياي خود را معين كردند.
16. روز آشكار شدن مقام پاك و خالص امامت و روز روشن شدن دليل اسرار كارهاست.
17. روز نويد دادن و روز نيايش است و روز عيد خداوند بلند مرتبه‌ي بزرگ است.
18. روز بوئيدن بوي خوش مُشك و عنبر و روز استشمام بوي خوش عبير است.
19. روز دست دادن دو مؤمن با يكديگر و روز خلاصي و رهائي از هر ناراحتي است.
20. روز ارائه دليل درباره‌ي راهنمايان و پپيشوايان و روز آزمايش بندگان و روز آشكار شدن حق است.
21. روز آزادي بندگان گنهكار از آتش است، اي كسي كه اهل دوزخ هستي.
22. روز پيامبر صلّي اللَّه عليه و آله و روز وصيّ اوست، روز امامان و روز اميرالمؤمنين است.
23. روز رستگاري، روز پيروزي، روز خير و صلاح براي همه كارهاست.
24. روز لذّت بردن و خوشحال شدن و روز خشنودي است، روز طلب زيادي نعمت از خداوند تشكر كننده است.
25. روز استراحت شيعيان و روز تجارت معنوي براي طالبان اجر است.
26. روز زيارت و ديدار مؤمنين است و روز شادي و خنده است به طوري كه دندانهاي پيشين نمايان شود.
27. روز اظهار دوستي با اولياء خدا و روزي است كه به شيطان لباس ذلّت پوشانده شد.
28. روز خوار شدن دشمنان و روز قبول شدن اعمال و جبران شكستها بوسيله‌ي خداوند.
29. روز عبادت و روز رسيدن به رحمتهاي خداوند بلند مرتبه‌ي قادر و توانا است.
30. روز سلام دادن بر پيامبر صلّي اللَّه عليه و آله و خاندان پاك و مطهّر او كه همچون ماه شب چهارده مي‌باشند.
31. روز امير شدن حضرت مرتضي علي عليه‌السَّلام كه پدر امام حسن و امام حسين است و پيشوائي است كه پادشاه است.
32. روزي است كه ولايت وصي شرط (ايمان) شد بر مؤمنان در روز عيد غدير.
33. روزي است كه در برابر آنچه انفاق شود صد هزار برابر پاداش دارد كه مانند ندارد.
34. روز صعود به آسمان هفتم و روز آشكار كردن فضيلت درخشنده بزرگ است.
35. پس اين بزرگوار پيشوائي است بي‌نظير و كجا مي‌توان براي او مثل و مانندي پيدا شود.
[صفحه 79]

كسائي مروزي

شاعر شيعه مذهب قرن چهارم هجري.
اولين شعر فارسي در مدح مولا اميرالمؤمنين حضرت علي بن ابيطالب عليه‌السلام
سخني با اهل سنت
فهم كن گر مؤمني فضل اميرالمؤمنين
فضل حيدر شير يزدان مرتضاي (ع) پاكدين
فضل آنكس كز پيمبر (ص) بگذري فاضل‌تر اوست
فضل آن ركن مسلماني امامُ المتّقين
فضل زَينُ الأصفيا، داماد فخر انبيا (ص)
كافريدش خالق خلق آفرين از آفرين
اي نواصب گر نداني فضل سرّ ذوالجلال
آيت «قربي» نگه كن وان «اصحاب اليمين»
«قُل تَعالَوْا نَدْعُ» برخوان ور نداني گوش‌دار
لعنت يزدان ببين از «نَبْتَهِلْ» تا «كاذِبين»
«لا فتي الّا علي» برخوان و تفسيرش بدان
يا كه گفت و يا كه داند گفت جز «روح‌الأمين»؟
آن‌نبي (ص) وز انبيا كس ني به علم او را نظير
وين ولي (ع) وز اوليا كس ني به فضلْ او را قرين
آن چراغ عالم آمد وز همه عالم بديع
وين امام امّت آمد وز همه امّت گزين
آن قَوام علم و حكمت چون مبارك پي قِوام
وين معين دين و دنيا وز منازل بي‌معين
از مُتابع گشتن او «حور» يابي با «بهشت»
وز مخالف گشتن او «وَيل» يابي با «اَنين»
اي بدست ديو ملعون، سال و مه گشته اسير
تكيه كرده بر گمان، برگشته از «عَيْنُ اليَقين»
گر نجات خويش خواهي در سفينه‌ي نوح شو
چند باشي چون رَهي تو بينواي دل رَهين
دامن اولاد حيدر (ع) گير و از طوفان مترس
گِرد كِشتي گير و بنشان اين فَزَع اندر پسين
[صفحه 80]
گر نياسايي تو هرگز روزه نگشايي به روز
وز نماز شب هميدون ريش گرداني جبين
بي‌تولّي بر عليّ (ع) و آل او دوزخ تُراست
خوار بي‌تسليمي از تسنيم و از خلد برين
هر كسي كو دل به نقص مرتضي (ع) معيوب كرد
نيست آنكس بر دل پيغمبر (ص) مكّي مكين
اي بكرسي برنشسته «آية الكرسي» بدست
نيش زنبوران نگه كن پيش خوان انگبين
گر به تخت و گاه و كرسي غرّه خواهي گشت خيز
سجده كن كرسي گران را در نگارستان چين
سيصد و هفتاد سال از وقت پيغمبر (ص) گذشت
سير شد منبر ز نام و خوي سِكّين و تَگين
منبري كالوده گشت از پاي مروان و يزيد
حقّ صادق كي شناسد وان زين العابدين
مرتضي و آل او با ما چه كردند اي دريغ
يا چه خلعت يافتيم از مُعتصم يا مُستعين
كان همه مقتول و مسمومند و مجروح از جهان
وين همه ميمون و منصورند اميرالفاسقين
اي «كسائي» هيچ منديش از نواصب وز عدو
تا چنين گويي مناقب دل چرا داري حزين؟
غدير در شعر فارسي، ص 125 تا 123.
[صفحه 81]

نظيري نيشابوري

محمّدحسين نظيري نيشابوري متوفي 1021 هجري قمري.
قصيده‌اي شيوا و زيبا در فضائل و مناقب مولاي متقيان (ع)
مضمون تعدادي از آيات و احاديث و روايات
نبي (ص) كه معجز ماه دو پيكر آورده
مثال نور خود و نور حيدر آورده
فراز منبر يوم الغدير اين رمزست
كه سر ز جيب محمّد علي برآورده
حديث «لحمك لحمي» بيان اين معني‌ست
كه بر لسان مبارك پيمبر آورده
خداي از آدمشان تا بآل عبد مناف
بصلب پاك و ببطن مطهّر آورده
هم از سرايت اين نور آل زهرا(س) را
نبي (ص) بزير عبا با علي (ع) درآورده
بآب زمزم و خاك صفا سرشته گلش
حقش بحلمت و عفت مخمر آورده
نهاده وقت ولادت بخاك كعبه جبين
نياز و بندگي از بطن مادر آورده
خديجه نور نبي (ص) ديده در جبين علي (ع)
بشادماني داماد دختر آورده
بعرس فاطمه (س) و مرتضي نثار ملك
درخت‌هاي جنان حلّه‌ها برآورده
درخت طوبي اسناد جنت و انهار
برون به نام محبان حيدر آورده
سزد كه خاك كشد آفتاب اندر چشم
ز معدني كه چو سبطين گوهر آورده
درون قبه‌ي بيضاست جاي ذوي القرني
ز عرش آل عبا رخت برتر آورده
علي (ع) بجاي سرست از جسد پيمبر (ص) را
كه صحتش همه راي منور آورده
بر او بسبقت اسلام كس مقدّم نيست
به بعثت نبي (ص) ايمان برابر آورده
هزار شاهد عادل به مجمع اسلام
بدعوي «انا صديق اكبر» آورده
[صفحه 82]
نبي (ص) به كودكي اسلام كرده تعليمش
نه همچو غير بايمانش كافر آورده
به دوستكامي اين باده از لبان حبيب
كرامتي ست كه ساقي كوثر آورده
ز قول ثابت «لو لا علي» به رجم نسا
بفضل خويش مثالي مقرر آورده
نداي «بخٍ بخٍ لك يا علي مولاي»
گواه نص ولايت بمحضر آورده
بيان صفدر كرّار عسكر فرّار
بشرح واقعه‌ي حرب خيبر آورده
نبي (ص) بوقت مؤاخات و عزتِ اصحاب
بلفظ و صدق علي (ع) را برادر آورده
چو بر ولايت او هر نبي شده مبعوث
زمان ازو كه درين كار بهتر آورده
وصي كسي ست كه تجهيز مصطفا كرده
نه آن كه ميل بمحراب و منبر آورده
گشايش از در ديگر مجو بحكم خدا
كه غير باب علي (ع) را بِگل بر آورده
كسي ز آتش دوزخ بري نخواهد ماند
مگر كسي كه تولا به حيدر آورده
خلاف نيست روا در خليفه‌يي كه نبيش
«خليفتي و خليلي» مكرر آورده
امام اوست كه در تن حيات موتي را
چو عيسي از نفس روح پرورآورده
ز بس محبّتِ سُكّانِ آسمان، ايزد
بشكل او ملكي را مصوّر آورده
مقام مجد گرفته بعرش علييين
لواي حمد بصحراي محشر آورده
چگونه نور كسي را بِگل توان اندود
كه آفتاب فرو رفته را بر آورده
چگونه قول كسي را توان بخاك انداخت
كه سنگ ريزه گرفته‌ست و گوهر آورده
هماي همت زوج بتول آن مرغي ست
كه دولت دو جهان زير شهپر آورده
بيان نسبت خود كرده با خليل علي (ع)
برون ز كعبه صنم‌هاي آزر آورده
خدا دوازده تن را ز عترت اطهار
امام خلق جهان تا بمحشر آورده
كسي كه پي به امام زمان همي نبرد
رسول صادقش از خيل كافر آورده
تويي امام كه اقرار بر امامت تو
صهيب و جابر و سلمان و بوذر آورده
نه والي‌يي كه به حقيّت ولايت خويش
سِجل به مُهر رئيس و توانگر آورده
خدا محبّت آل تو كرده فرض و ترا
بآيت الوالارحام سرور آورده
زبير و طلحه كه از بيعتت برون شده‌اند
اجل بنزد خداشان مكرر آورده
قضاي چرخ بر آن جاهلي زند خنده
كه در مشاوره حرف مزور آورده
همان كه خسته‌ي اشرار كرده عثمان را
عزا نهاده بپاداش و لشكر آورده
[صفحه 83]
سگان دشت بر او گر كنند نوحه سزاست
مخدرات رسول از حرم بر آورده
سپه كه خوانده بجنگ جمل زبير عوام
كف خسي بسر راه صرصر آورده
معاويه كه سبب گشته حرب صفين را
صف غزال بچنگ غضنفر آورده
معاندان ترا نيست مغفرت كه رسول (ص)
به تو محاربه با خود برابر آورده
مگوي خال كه خال نبي (ص) بكتف نبي‌ست
نه قرحه‌يي كه سزاوار نشتر آورده
نزاع و صلح تو ميزان باطل و حق ست
كه بهر دوزخ و فردوس داور آورده
دلير تيغ نرانم بموي استردن
كه يار شيفته مو خال بر سر آورده
خوشا علي (ع) كه چنان در نماز محو شده
كه سجده با الم زخم منكر آورده
عجايب اين كه بشكل خود و لباس نبي (ص)
بكفن و دفن خود اعرابي‌يي در آورده
نموده مرده و زنده دو تن به يك صورت
ز يك حقيقت مخفي دو پيكر آورده
ميان احمد (ص) و حيدر (ع) تميز نتوان كرد
درين مقام بياني سخنور آورده
سخن بپرده علي (ع) گفته در شب معراج
صباح تهنيه پيش پيمبر (ص) آورده
نبي (ص) ز زله‌ي شب نيم سيب كرده عيان
ز جيب نيمه‌ي ديگر علي (ع) بر آورده
ز فكر بوالعجبي‌هاي قادر بي‌چون
به حيرتم كه عجايب دو مظهر آورده
هراس نيست ز فوت و فنا «نظيري» را
كه پي به چشمه‌ي خضر و سكندر آورده
كدورت از چه جهت رو دهد محبي را
كه از ولاي علي (ع) دل منور آورده
چه كم كند ز جلال كسي زيان جهان
كه خواجگي ز غلامي قنبر آورده
بنظم آخرت از دست داده دنيا را
فكنده رخت به دريا و گوهر آورده
كسي ز طاعت و خدمت زيان نمي‌بيند
كه هر كه تحفه رطب برده شِكّر آورده
قبول سمع تو كافي‌ست يا عليّ ولي
زمانه گوش تميز از ازل كر آورده
ز آستان تو دورم اگر به بيداري
مرا به واقعه نور تو در بر آورده
از آن شبي كه باين خواب گشته‌ام مسرور
خرد بهر نظرم پايه برتر آورده
بمدحت تو بس اين عز كه همگنان گويند
برات جايزه بر حوض كوثر آورده
صلت كه مي‌طلبد بنده‌ي ثنا گويت
مناقب تو نگويم كه در خور آورده
[صفحه 84]
هنر بس‌ست همين كز براي ختم سخن
درود پاك بر آل مطهّر آورده [117].

هفته ولايت، عيد غدير خم

بگشاي چشم و آينه‌ي كبريا ببين
قدر و فضيلت و شرف مرتضي ببين
تاريخ را ورق زن و از ليله‌ي غدير
تا هفت روز رحمت بي‌منتهي ببين
جشن زفاف حيدر كرار و فاطمه
عقد اُخوت علي و مصطفي ببين
هم سير در حديث شريف بساط كن
هم آيه‌ي مباركه‌ي انّما ببين
هم خطبه‌ي خلافت شير خدا شنو
هم آيه‌ي مُباهله، هم هَل اَتي ببين
اين هفت روز داده خدا بر تو هفت گنج
اي شيعه ديده وا كن و گنج خدا ببين [118].
[صفحه 87]

يكصد و ده قصيده غديريه‌

آزرم (نعمت)

حماسه‌ي غدير …
«تمام قافله گيرد به جاي خويش قرار … !»
مناديان همه كردند، حكم را تكرار
كوير بود، افق تا افق، گداخته مس
بر آن گداخته مس، كاروان، خطي ز غبار
دميده مَجمر خورشيد، بر فراز كوير
وزان شراره فرو تافته، هزار هزار
به نيمروز، تو گفتي كه كوره‌ي خورشيد
تمام هستي خود، زي كوير كرده نثار
هوا سِتاده كه در سينه‌اش گرفته نَفَس
نفس نمانده كه خود باد، مانده از رفتار
شتابِ قافله افزون، كه زودتر برسد
به منزلي كه مگر، سايه باشد و جوبار
به دور دست نه پيدا، مگر درختي چند
در آن كوير، به مانند قامتِ زنهار
فراخناي بيابان، چو پيكري خفته
كه پاش در افق و، سر به سينه‌ي كُهسار
به نيمروز به «جُحفه» قرار ممكن نيست
فتاد همهمه در كاروان، كه چيست قرار؟
نه كاروان، كه ز حج باز گشته انبوهي
فزون ز ديدن و، افزون‌تر از حدود شمار
نه كاروان، كه به فرسنگها خطي ممتد
نود هزار نفر، از پيادگان و سوار
قبيله‌هاي عرب، در كنارِ يكديگر
ركابدارِ نبي، چون مهاجر و انصار
نبي (ص) سِتاد و بفرمود، تا كه گِرد آيند
تمام قافله، از پيش و پس، كران و كنار
كنار راه، يكي كوه بود و در پايش
بماند بِركه‌ي بارانِ ابرهاي بهار
كنارِ بركه، درختان سالخوردي چند
كه سايبان شده در آن كويرِ آتشبار
بگفت تا كه برآرند، از جهاز شتر
فراز دامنه‌ي كوه، منبري سُتوار
از آنكه لحظه‌ي پيشين رسيده بود سروش
كه در رسيده زماني، كه حق شود اظهار
ملازمان همه ديدند- بر نشانه‌ي وحي-
عرق نشسته نبي (ص) را، به جبهه و رخسار
[صفحه 88]
شكفته چهره‌ي پاكش ز التهاب پيام
زُدوده جلوه‌ي وحيَش، ز روي خسته غبار
فراز دامنه‌ي كوه، بر شد و نگريست
در آن قبايلِ بسيار، از يمين و يسار
در آن فراز چه مي‌ديد، كس نمي‌دانست
كنون بگويمت از آن مناظر و اسرار:
«گذشته»ها و «كنون» و فضاي «آينده»
همه معاينه مي‌ديد، اندر آن ديدار
«گذشته» بود ره رفته، مبدأش «مكه»
كه تا «مدينه» همي گشته بود، ره هموار
«كنون» تجمّع خلق است، اندرين منزل
كه‌شان به مقصد «آينده» بست، بايد بار
وليك حوزه‌ي «آينده» هست جمله جهان:
رهي به طول أبد، رهنمودي‌اش دشوار
هر آنچه طي شده زين پيشتر، رهي اندك
هر آنچه مانده از اين پس، مسافتي بسيار
چنان رهي‌ست فرا پيش و، وقتِ رهبر تَنگ
كرا سزاست، كه بر كاروان شود سالار؟
چنين «گذشته» و «آينده» و «كنون» مي‌ديد
به چشم روشنِ دل، نقشهاي روشن و تار
به بيست سال و سه، كوشيده بود تا اسلام
رسيده بود به «اكنون»، به يُمنِ بس پيكار
وز آنكه شارع اسلام بود، مي‌دانست
كه هست نهضت او، تازه پاي در رفتار
ز «جاهليّت» پيشين، هنوز آثاري ست
كه گاه جلوه كند آشكار، آن آثار
هنوز دوره‌ي تعليم، خود نگشته تمام
كه تا پديد شود راه و چاه و گُلبن و خار
اگر چه هست در اسلام، اصل آزادي
و در «امور» به شُورَند، مردمان مختار
وليك قاعده را نيز هست، إستثنا
كزين خلاف، شود قاعده بسي سُتوار
به‌ويژه آنكه كمين كرده‌اند در ره خلق
بسا به چهره شبان و، به سيرت كَفتار
كه هست نهضت اسلام، چون نهالي خُرد
كه باغبان طلبد، تا نهالْ آرد بار
نهالْ نهضت اسلام و، باغبانْ رهبر
و بار، مردم آزاد و، چشم و دلْ بيدار
وز آنكه مرحله‌ي رهبري، هنوز به‌جاست
تمام نيست هدايت، در اين زمان ناچار
به يُمنِ تربيت آنگه كه ريشه كرد درخت
به بار آيد و، نقصان نيابد از آزار
ميان «رهبر» و «حاكم» تفاوتي است عظيم
چنان‌كه هست تفاوت ميان «راه» و «سوار»
نخست راه ببايد به سوي مقصد خلق
وزان سپس به سر كاروان، يكي سالار
از آن فراز، در اين‌گونه پرده‌ها مي‌ديد
هزار نقش، كه نارم سرودْ در گفتار
كنون سزاست، يكي راهبر بُوَد حاكم
كنون رواست، همان راهدان بُوَد سردار
كسي كه نهضتِ اسلام را شناسد نيك
كسي كه در ره حق، بگذرد ز خويش و تبار
[صفحه 89]
كسي كه در دل و جانش، ز جاهليت نيست
نه هيچ شعله‌ي آز و، نه هيچ لكّه‌ي تار
كسي كه دانش و آزادگي، از او رويد
چنان كه از دل آتش، شود پديد شرار
كسي كه در نظرش هيچ نيست، جز انسان
كسي كه در دل او نيست هيچ، جز دادار
كسي كه هست ستمديده را، بهين ياور
كسي كه هست ستم باره را، مهين قهّار
كسي كه قلعه‌ي «خيبر» گشوده است به دست
به جنگِ «بدر» ز اهريمنان كشيده دَمار
كسي كه روي نگردانده هيچ‌گه، از رزم
كسي كه در «اُحُد» از دشمنان نكرده فرار
كسي كه هست چو دريا و مي‌كُند توفان
ز اشك چشم يتيم؛ اين شِگِرف دريابار
كسي كه هست چنان چون نبي (ص)، به قول و عمل
كسي كه جانِ گرامي، به حق كند ايثار
كسي كه خُفت به جاي نبي (ص)، در آن شب خوف
درون مهلكه تا جان كُند به دوست، نثار
كسي كه نيست جدا از فروغ عِلم نبي (ص)
چنان كه نيست ز آتش جدا، شراره‌ي نار
به‌ويژه آنكه سروش آمده است لحظه‌ي پيش
كه بيش از اين بِنَشايد درنگ، در اين كار
از آن فراز، علي (ع) را بخواند در برِ خويش
«وصي» (ع) كنار «نبي» (ص) آمد و گرفت قرار
فرازِ دست نبي (ص) شد، علي (ع) كه تا بينند
به دستِ قائدِ اسلام، مظهري ز شعار
گرفت دست عليّ (ع) و، نمود بر همه خلق
كه اينك آنكه شما راست رهبر و سردار
هر آنكه را كه بُدم مُقتدا و پيغمبر
علي‌ست (ع) زين سپس او را، امير و حُكم‌گذار
وديعت‌ست شما را، ز من دو شئ گران
كه هست ارزششان بيشتر ز هر مقدار
يكي كلام خدا و، دگر حريم رسول (ص)
كه نيستند جدا، اين دو، تا به روزِ شمار
وگر ز دست نهيد اين دو را، يقين دانم
كه نيست بهره شما را، به غير رنج و مرار
علي‌ست (ع) آنكه شما راست، زين سپس رهبر
علي‌ست (ع) آنكه‌شما راست، زين سپس سردار
گذشته است از آن روز، روزگارِ دراز
گذشته است بسي ماه و سال و ليل و نهار
وليكْ بيعت آن روز، همچنان برجاست
چو آفتاب، كه نارَد كَسَش كُند انكار
«غدير» چشمه‌ي پاكي‌ست، در دل تاريخ
روان به بسترِ آينده، ني به وادي پار
هماره تا كه بُوَد حق، برابر باطل
هماره تا كه تحرّك بُوَد، بَري ز قرار
پيام صحنه‌ي آن روز، بانگ آزادي‌ست
طنين فكنده در آفاقِ هستي و اعصار
در خلوت علي (ع)، ص 128 تا 121.
[صفحه 90]

ابن‌يمين (فريومدي)

اوست مولانا به فرمان خدا
مقتداي اهل عالم چون گذشت از مصطفي (ص)
ابن‌عمّ مصطفي (ص) را دان علي (ع) مرتضي
آن علي (ع) اسم و مسمّي كز عُلُوّ مرتبت
اوج گردون با جنابش ارض باشد با سما
آنكه از مغرب به مشرق كرد رجعت آفتاب
تا نماز با نياز او نيفتد در قضا
آنكه نسبت خرقه را يكسر بدرگاهش برند
سالكان راه حق از اولياء و اتقيا
وانكه مي‌زيبد كه روح اللَّه ز بهر افتخار
نوبت صيتش زند فوق السموات العلا
اوست مولانا بفرماني كه از حق ناطق است
چون توان منكر شدن در شأن او مَنْ كُنْتْ را
بر جهان جاهش سُرادق ميكشد خورشيدوار
و از تواضع او بزير سايباني از عبا
خسرو سيّاره بر شير فلك بودي سوار
چون به دُلدل بر نشستي مرتضي (ع) روز وغا
جز به قوّتهاي روحاني كجا ممكن شدي
در ز خيبر كندن و بر هم دريدن اژدها
زان كرامتها كه ايزد كرد و خواهد كرد نيز
با علي (ع) اكنون بشارت مي‌رساند هل اتا
بهر اثبات امامت گر بود قاضي عدل
علم و جود و عفت و مرديش بس باشد گوا
گر نكردي در نبوّت را نبي اللَّه مُهر
مرسلي بودي علي (ع) افضل ز كلّ انبيا
آنكه در حين صلوة از مال خود دادي زكوة
جز علي (ع) را كس نمي‌دانم بنصّ انّما
آنچه او را از فضايل هست از اقرانش مجوي
جهل باشد جستن انسانيت از مردم كيا
كي رسيديش ار نبودي افضليت وصف او
از سلوني دم زدن در بارگاه مصطفي
رهنمائي جوي از وي كو شناسد راه را
چون نبرد اين ره كسي هرگز به‌سر بي‌رهنما
ترك افضل بهر مفضول از فضول نفس دان
در طريق حق مكن جز نور عصمت پيشوا
و آن ندانم هيچكس را از نبي (ص) چون بگذري
جز علي (ع) مرتضا را پادشاه اوليا
[صفحه 91]
تا بدو دارم تولّا با تبرّايم ز غير
چون نيابد بي‌تبرّا از تولّا دل صفا
در ولاي او نمايم پايداري همچو قطب
ور بگرداند فلك بر سر بخونم آسيا
منقبت از جان و دل «كابن يمين» مي‌گويدش
هست اظهار عبوديت نه انشاء ثنا
من كه باشم كش ثنا گويم ولي مقصودم آنك
از شمار بندگان داند مرا روز جزا
كردگارا مجرمم امّا تو آگاهي كه من
بنده‌ي اويم چه باشد گر بدو بخشي مرا

ابن‌يمين (فريومدي)

امام كيست و امامان كيستند؟
مظهر نور نخستين ذات پاك مصطفاست
مصطفي (ص) كو اولين و آخرين انبياست
آنكه هستي بر طُفيلش حاصل است افلاك را
وين نه من تنها همي گويم بدين گويا خداست
در صفات ذات پاكش زحمت اِطناب نيست
گفته شد اوصاف او يكسر چو گفتي مصطفاست
چون نبي (ص) بگذشت امّت را امامي واجبست
وين نه كاري مختصر باشد مر اين را شرطهاست
حِكمتست و عِصمتست و بخشش و مردانگي
كژنشين و راست ميگو تا زِ ياران اين كِراست
اين صفات و زين هزاران بيش و عصمت بر سري
با وصي مصطفي (ص) يعني علي المرتضاست
جز علي (ع) مرتضي در بارگاه مصطفي (ص)
هيچكس ديگر به دعوي سلوني برنخاست
مصطفي (ص) و جمله يارانش مسلّم داشتند
اينچنين دعوي چو دانستند كان رمز از كجاست
[صفحه 92]
حجّت اثبات علمش لو كشف باشد تمام
از فتوّت خود چه گويم قائل آن هل اتاست
او به استحقاق امام است و به نصّ مصطفي (ص)
بر سر اين موجب نص نيز حكم انّماست
با چنين فاضل ز مفضولي تراشيدن امام
گر صواب آيد ترا باري به نزد من خطاست
چون گذشت از مرتضي (ع) اولاد او را دان امام
اوّلين زيشان حسن (ع) وانگه شهيد كربلاست
بعد ازو سجّاد (ع) و آنگه باقر (ع) و صادق (ع) بود
بعداز او موسي (ع) نجيّ اللَّه وبعد از وي رضا (ع)ست
چون گذشتي زو تقي (ع) را دان امام آنگه نقي (ع)
پس امام عسكري (ع) كاهل هُدي را پيشواست
بعد ازو صاحب زمان كز سالهاي ديرباز
ديده‌ها در انتظار روي آن فرّخ لقاست
چون كند نور حضور او جهان را باصفا
هر كژي كاندر جهان باشد شود يكباره راست
اين بزرگان هر يكي را در جناب ذوالجلال
از بزرگي رفعتي فوق سماوات العلاست
بنده خود را گر چه حد آن نمي‌داند وليك
دائم از اخلاص ايشان كارش انشاء ثناست
بر اميد آنكه روز حشر از اين شاهان يكي
گويد اين «ابن يمين» از بندگان خاص ماست
اين عنايت بس بود «ابن يمين» را بهر آنك
هر كه باشد بنده‌شان در اين دو دنيا پادشاست
[صفحه 93]
روح پاك هر يكي در جنّة المأوي مقيم
بود و باشد كان مقام اتقيا و اصفياست [119].

اميري اسفندقه (مرتضي)

غدير دلپذير
صداي كيست چنين دلپذير مي‌آيد
كدام چشمه به اين گرمسير مي‌آيد
صداي كيست كه اينگونه روشن و گيراست
كه بود و كيست كه از اين مسير مي‌آيد
چه گفته است مگر جبرئيل با احمد
صداي كاتب و كلك دبير مي‌آيد
خبر به روشني روز در فضا پيچيد
خبر دهيد: كسي دستگير مي‌آيد
كسي بزرگتر از آسمان و هر چه در اوست
به دستگيري طفل صغير مي‌آيد
علي (ع) به جاي محمّد (ص)، به انتخاب خدا
خبر دهيد: بشيري نذير مي‌آيد
كسي به سختي سوهان به سختي صخره
كسي به نرمي موج حرير مي‌آيد
كسي كه مثل كسي نيست مثل او تنهاست
كسي شبيه خودش بي‌نظير مي‌آيد
خبر دهيد: كه دريا به‌چشمه خواهد ريخت
خبر دهيد: به باران، غدير مي‌آيد
كسي دوباره به پاي يتيم مي‌سوزد
كسي دوباره سراغ فقير مي‌آيد
كسي حماسه‌تر از اين حماسه‌هاي سبك
كسي كه مرگ به چشمش حقير مي‌آيد
غدير آمد و من خواب ديده‌ام در شب
كسي سراغ من گوشه گير مي‌آيد
كسي به كلبه‌ي شاعر، به كلبه‌ي درويش
به ديده بوسي عيد غدير مي‌آيد
علي هميشه بزرگ است در تمام فصول
امير عشق هميشه امير مي‌آيد
[صفحه 94]
به سربلندي او هر كه معترف نشود
به هر كجا كه رود سر به زير مي‌آيد
شبيه آيه‌ي قرآن نمي‌توان آورد
كجا شبيه به اين مرد گير مي‌آيد؟
مگر نديده‌اي آن اتّفاق روشن را
به اين محله، خبرها چه دير مي‌آيد؟
بيا كه منكر مولا اگر چه آزادست
به عرصه گاه قيامت اسير مي‌آيد
بيا كه منكر مولا اگر چه پخته، ولي
هنوز از دهنش بوي شير مي‌آيد
علي هميشه بزرگ است در تمام فصول
امير عشق هميشه امير مي‌آيد
كيهان فرهنگي شماره 170
[صفحه 95]

بهار (محمدتقي- ملك‌الشعرا)

غديريه‌ي مولاي متقيان (ع)
اي نگار روحاني خيز و پرده بالا زن
در سرادق لاهوت كوس لا و الا زن
در ترانه معني دم ز سرّ مولا زن
وانگه از غدير خم باده‌ي تولا زن
تا ز خود شوي بيرون زين شراب روحاني
در خم غدير امروز باده‌اي بجوش آمد
كز صفاي او روشن جان باده نوش آمد
و ان مبشّر رحمت باز در خروش آمد
كان صنم كه از عشاق‌برده عقل و هوش آمد
با هيولي [120] توحيد در لباس انساني
حيدر احد منظر احمد (ص) علي (ع) سيما
آن حبيب و صد معراج آن كليم صد موسي
در جمال او ظاهر سرّ علّم الاسماء
بزم قرب را مَحرم راز غيب را دانا
ملك قدس را سلطان، قصر صدق را باني
خاتم وفا را لعل، لعل راستي را كان
قلزم صفا را فُلك، فُلك صدق را سُكّان
اوست قطبي از اقطاب اوست ركني از اركان
ممكن است بي‌ايجاب واجبي است بي‌امكان
ثاني است بي‌اوّل، اوّلي است بي‌ثاني
در غدير خم يزدان گفت مر پيمبر را
كز پي كمال دين شو پذيره حيدر را
پس پيمبر اندر دشت بر نهاد منبر را
بُرد بر سر منبر حيدر ملك فر را
شد جهان دل روشن زان دو شمس نوراني
[صفحه 96]
گفت بشنويد اي قوم قول حقتعالي را
هم بجان بياويزيد گوهر تولّا را
پوزش آوريد از جان اين ستوده مولا را
اين وصيّ بر حق را اين وليّ والا را
با رضاي او كوشيد در رضاي يزداني
اوست كز خُم لاهوت نشأة صفا دارد
در خريطه‌ي [121] تجريد گوهر وفا دارد
در جبين جان پاك نور كبريا دارد
در تجلّي ادراك جلوه‌ي خدا دارد
در رخش بود روشن رازهاي رحماني
كي رسد بمدح او وهم مرد دانشمند
كي توان بوصف او دم زدن ز چون و چند
به كه عجز مدح آرم از پدر سوي فرزند
حجت صمد مظهر آيت احد پيوند
شبل حيدر كرّار خسرو خراساني
پور موسي جعفر آية اللَّه اعظم
آنكه هست از انفاسش زنده عيسي مريم
در تحقق ذاتش گشته خلقت عالم
آفتاب كز رفعت بر فلك زند پرچم
مي‌كند بدرگاهش صبح و شام درباني
عقل و وهم كي سنجد اوج كبريايش را
جان و دل چسان گويند مدحت و ثنايش را
گر رضاي حق جوئي رو بجو رضايش را
هر كه در دل افرازد رايت ولايش را
همچو خواجه بتواند دم زد از مسلماني
شكوفه‌هاي ولايت، ص 102 -103.

بهار (محمدتقي- ملك‌الشعرا)

علي وليُّ اللَّه …
گر نظر در آينه يكره بر آن منظر كند
آفرين‌ها بايد آن فرزند بر مادر كند
گر دگر بار اين چنين بيرون شود آن دلرُباي
خود يقين مي‌دان كه اوضاع جهان ديگر كند
كس به رُخسارِ مَه از مُشگ سيه چنبر نكرد
او به رُخسار مَه از مُشكِ سيه چنبر كند
كس قمر را همنشين با نافه‌ي اذفر نديد
او قمر را همنشين با نافه‌ي اذفر كند
[صفحه 97]
گر گشايد يك گِره از آن دو زلفِ عنبرين
يك جهان آراسته از مُشك و از عنبر كند
غم بَرَد از دل تو گوئي تا همي خواهد چو من
هر زمان مدح و ثناي خواجه‌ي قنبر كند
آنكه اندر نيمه شب بر جاي پيغمبر بخفت
تا تن خود را به تير كيد خصم اِسپر كند
جز صفات داوري در وي نيابد يك صفت
آنكه عقل خويش را بر خويشتن داور كند
در غدير خُم خطاب آمد ز حق بر مصطفي (ص)
تا علي (ع) را او ولي بر مِهتر و كهتر كند
تا رساند بر خلايق مصطفي امر خداي
از جهازِ اشتران، از بهر خود منبر كند
گِرد آيند از قبايل اندر آن دشت و، نبي (ص)
خطبه بر منبر پي امر خلافت سر كند
جشن فيروزِ وي است امروز كز كاخ امام
بانگ كوس و تهنيت گوش فلك را كَر كند
بُوالحسن (ع) فرزند موسي (ع) آنكه خاك درگهش
مرده را مانند عيسي روح در پيكر كند
حُكم فرمايند اگر خاقان و قيصر در جهان
حاجِب او حُكم بر خاقان و بر قيصر كند
در خلوت علي (ع) ص 297 -298.
[صفحه 98]

بهنيا كاشاني (دكتر عباس)

خليفه‌ي برحقّ
صبح درخشان نمود، روي ز خاور
چهره‌ي شب را زدود، مهر منّور
لشگر روم، آمد از ره و سپه زنگ
خانه تهي كرد و برد با خود اختر
مرغ سحر پر گشود جانب گلزار
شد مترنم به مدح حيدر صفدر
شاه ولايت علي عالي اعلي
شوهر خير النّساء و صهر پيمبر
كيست علي، آن كه بُد به عرصه هيجا
فارسِ ميدان و شير گير و دلاور
كيست علي، آن كه گاه عدل و مساوات
از ره تنبيه سوخت، دست برادر
كيست علي، آن كه خفت از ره ياري
جاي محمّد (ص) شبي ميانه‌ي بستر
كيست علي، آن كه بود در همه‌ي عمر
يار ستمديدگان، عدوي ستمگر
كيست علي، آن كه هست تاج سلوني
تارك او را بهين، درخشان، گوهر
شرع نبي، كِي رواج يافت، به دوران
گر نبدي ذوالفقار و بازوي حيدر
مدحش اين بس، كه در غديرخم، احمد
خاتم پيغمبران، ستوده‌ي داور
گفت ز بعد من، او خليفه‌ي بر حق
گفت كه بر امّت است هادي و رهبر
هر كه مرا دوست شد، علي‌اش مولا
ز آن كه منم شهر علم و اوست ورا در
منقبتت كي توان، به چامه بيان كرد
مدح تو را هل اتي ست، زينت و زيور
قاتل مرحب تويي و مرشد جبريل
فاتح خيبر تويي و خواجه‌ي قنبر
شد ز تف تيغ كفر سوز تو اي شاه
چهره‌ي مريخ، سرخ فام، چو آذر
كِلكِ دبير فلك، نبود نويسا
گر نبدي مكتب علي، به جهان در
مشتري آن كو شده است قاضي گردون
گاه قضاوت تو راست بنده و چاكر
[صفحه 99]
تا به صف گلشن است، لاله جگر خون
تا به سر گلبن، از گل، آيد افسر
دشمن تو هر كه هست، داغش بر دل
شيعه‌ي تو تاج افتخارش بر سر
خاك رهت «بهنياست» اي شه مردان
چشم اميدش به تست، در صف محشر
شاهكار خلقت، ص 71 -73.
[صفحه 100]

ثابت خراساني (قاسم استادي)

خوشترين ايّام
از غدير خم نداي روحپرور بشنويد
نغمه‌ي «مَن كنتُ مولي» از پيمبر بشنويد
گرچه در روز الست اين نغمه را بشنيده‌ايد
گوش جان بايد گشودن تا مكرّر بشنويد
روي گلفرش زمين اين آسماني نغمه را
از لبِ لعل نبي (ص) از قولِ داور بشنويد
از جهاز اشتران چون منبري آراستند
حكمِ يزدان را به خلق از عرشِ منبر بشنويد
رو سوي امّت نمود آن مصطفاي كردگار
كاي جماعت جمله از مولا و چاكر بشنويد
در غدير خم شدم مأمور از سوي خدا
تا به حق، حق را رسانم بار ديگر بشنويد
مي‌كنم امروز حجّت بر خدا جويان تمام
نشنويد امروز اگر، فرداي محشر بشنويد
من به هر نفسي كه اولايم علي اولي بود
رستگاريد، از دل و جان گفته‌ام گر بشنويد
همرهان كردند بيعت با علي در آن كوير
ذكر بخٍّ بخٍّ اي مولي، مكرّر بشنويد
شام عيد است و جلال اين خجسته عيد را
از زبان اطهر فتّاح خيبر بشنويد
شد سؤال ازاو چه‌روزي خوشترين روز تو بود
پاسخش را با شعف اي اهل محضر بشنويد
گفت: روي دست پيغمبر به صحراي غدير
بهترين روزم بُد، ار داريد باور بشنويد
باز پرسيدند از او از سختي ايّامِ عمر
مي‌زند گفتار او بر قلب نشتر بشنويد
گفت: آن روزي كه سيلي بر رخ زهرا زدند
رنج و اندوه من از ديوار و از در بشنويد
موسم عيد است «ثابت» وقت آن آمد كه باز
از غدير خم نداي روحپرور بشنويد
نسيم غدير، ص 19-20.
[صفحه 101]

ثقفي تهراني (ميرزا محمد)

امام مبين
اگر تراست به سر شور عشق حيّ قدير
بنوش جام مي‌معرفت ز خمّ غدير
ز غير دوست نگردد دل تو پاك، مگر
به آب مهر وليّ خدا شود تطهير
علي عالي اعلي كه نام او به ازل
ز نام حق مشتق بر ساق عرش شد تحرير
امام بر حق بود و به حكم حق گرديد
وليّ امر قضا و قدر گه تقدير
خدا چو خواست كند آشكار شأنش را
نمود امر نبي (ص) را و اين چنين تحذير
كه گر به خلق نسازي عيان مقام علي (ع)
بدان در امر رسالت نموده‌اي تقصير
چو شد نبي (ص) مكرّم به حكم حق ملزم
روا نديد در ابلاغِ آن دگر تأخير
گرفت بازوي مولا و پس بلند نمود
به روي دست خود آنگه براي خلق كثير
ز بعد حمد خدا و گرفتن اقرار
بر اولويّت خود كرد اين چنين تقرير
كه من به هر كه بُدم صاحب اختيار و ولي
پس اين عليست (ع) به او صاحب اختيار و امير
دعا نمود از آن پس به دوستانش و كرد
به دشمنانش نفرين كه بُد بشير و نذير
عدوش بخٍّ بخٍّ گفتا و رخ ز حكم بتافت
كه بُد به ظاهر تعظيم و باطنش تحقير
به مَرّ حق چو علي كار كرد، تلخ آمد
به كام خلق ولايش، خصوص نفس شرير
وليّ مطلق حق آن بود كه در همه عمر
نكرد سجده بجز بهر كردگار قدير
عليست (ع) مظهر اسماء حق به وقت ظهور
عليست (ع) مخزن اسرار حق به سرّ ضمير
عليست (ع) اسعد و اتقي و ز هر سعيد و تقي
عليست (ع) اعلم و اشجع ز هر عليم و دلير
علي وصيّ رسول و عليست (ع) زوج بتول
ابوالائمّه و بر مؤمنان يگانه امير
علي وليّ و علي والي و علي مولا
عليست (ع) ساقي كوثر، قسيم خلد و سعير
[صفحه 102]
به وقت مهر، علي مهربان و خاتم بخش
به گاه قهر، علي قهرمان و افسرگير
فزود رونق اسلام چون گرفت عَلَم
زُدود كفر ز گيتي كشيد چون شمشير
گشود باب معارف چو رفت بر منبر
ببست راه مظالم نشست چون به سرير
عليست (ع) مالك ملك وجود و منبع جود
براي طاعت او گشته مهر و مه تسخير
ببين به وقت نمازش نمود شمس رجوع
بدان گرفته ز حق اختيار هر تدبير
خداش مي‌نتوان خواند و از خداش جدا
مدان كه قابل بخشش نباشد اين تقصير
نكرده احصا فضلش بجز خدا در ذكر
از آن شده است امام مبين بدو تفسير
اگر چه قرآن در مدح اوست يكسره ليك
عطا بما نشود از كثير، غير يسير
ز حق كسي ننموده‌ست چون علي تقديس
چو حق كسي ننموده‌ست از علي تقدير
علي ز بعد نبي (ص) اشرف است از همه خلق
اطاعتش شده مفروض بر صغير و كبير
به نصّ «انفسنا» شد ز انبيا افضل
ز عيب و نقص مبرّي به آيه‌ي تطهير
علي معين همه انبيا بُدي در سِرّ
چنانكه بهر محمّد شد آشكار نصير
علي ز روز ازل بود با نبي (ص) توأم
شدند خلق ز يك نور، پادشاه و وزير
نبي براي علي بُد مربّي و استاد
علي براي نبي بود پشتبان و ظهير
نَبي به نصّ نُبي منذر است و او هادي
مزيّتي نبود بيش از اين به نزد بصير
به حبّ او شده تعيين، شخص پاك نژاد
ز بغض او شده تشخيص، هر پليد شرير
شبي به جاي نبي خفت و حيرت‌آور گشت
چو شد به چشم ملايك مصوّر آن تصوير
به روز خندق زد ضربتي به عمرو كه شد
فزون ز طاعت جنّ و بشر به نصّ شهير
علي بود اسد اللَّه و حيدر كرّار
نمود حمله به دشمن چو شير بر نخجير
سه روز از خود و اهلش طعام باز گرفت
از آن نمود يتيم و اسير و مسكين سير
غذا نخورد و غزا كرد و از قضا گرديد
حبيب خاص خدا و امير خيبرگير
چو پا نهاد به دوش رسول در كعبه
نمود مولد خود را ز لوث بت تطهير
ثناي او شده واجب به هر وضيع و شريف
عطاي او شده واصل به هر غنيّ و فقير
اگر چه نيست در اَنظار دوستان ظاهر
بشو به او متوسّل كه حاضر است و خبير
به خاك درگه او نِه جبين و دل خوش دار
كه بهتر است ز آب حيات در تأثير
مس وجود خود از آن طلا نما و بدان
كه جز مودّت او نيست در جهان اِكسير
[صفحه 103]
بگير از در فضلش سعادت دو جهان
كه هست در بر اِفضال او متاعِ حقير
مرا اميد شفاعت از اوست در محشر
كه خاك من شده با آب مهر او تخمير
من آن كسم كه جوان بودم و ثنا گويش
چگونه دم نزنم حاليا كه گشتم پير
ولي ز مدحش يك از هزار گفته نشد
كه بود فضلش بي‌انتها و عمر قصير [122].
[صفحه 104]

جذبه (محمود شاهرخي)

مرآت حق
اي تو بهين گوهر دُرج وجود
نادره‌ي عالَم غيب و شهود
روي دل افروز تو مرآت حق
منظر تو آينه‌ي ذات حق
مطلعِ انوارِ الهي تويي
كاشف اسرار كماهي تويي
برتر از انديشه بود سير تو
دم ز «سلوني» كه زند غير تو
عقل ز سوداي تو ديوانه‌اي
با رخ چون شمع تو پروانه‌اي
عدل پر آوازه شد از نام تو
جور فرو مُرد در ايّام تو
حُسن ز انوار رخت تاب يافت
عشق ز سرچشمه‌ي تو آب يافت
يا علي اي قافله سالار ما
از تو بود رونق بازار ما
ما همه سرمست ولاي توايم
ريزه‌خور خوان عطاي توايم
مهر تو آميخته با خاكِ ما
عشق تو صهبا كند از تاكِ ما
تا كه به مهر تو سپرديم دل
باز رهيديم از اين مشت گل
سرخوش و مستيم ز برنا و پير
دُرد كشانيم ز خُمّ غدير
اي ز دَمت هر دو جهان فيض ياب
خورده دو عالم ز غديرِ تو آب
اين نه غدير اين يم بي‌منتهاست
عقل نداند كه كرانش كجاست
جرعه كشانند صغير و كبير
تا ابد از رَشحه‌ي اين آبگير
موجي از آن به كه به ايران رسد
شور از اين خطّه به كيوان رسد
مي‌رود اين موج كه توفان شود
صاعقه‌ي خرمن طغيان شود
مي‌رود اين سيل شتابنده تيز
تا به جهان در فكند رستخير
[صفحه 105]
خصم فسون بي‌مر و بي‌حد كند
تا ره اين سيل دمان سد كند
ليك به فرّ تو در اين گير و دار
جان نبرد اهرمن نابكار
دست كريم تو كه مشكل گشاست
باز گشاي گره‌ي كار ماست [123].
[صفحه 106]

جيحون يزدي‌

در جشن عيد غدير و منقبت مولاي متقيان علي بن ابي‌طالب (ع)
چون پُر شراب راز شد، خمّ غدير حيدري
مَنْ كُنْتُ مولي ساز شد، از بربط پيغمبري
پرشد زمين ز اسرار حق، بر شد ز چرخ انوار حق
هر باطلي در كار حق، پا بر گرفت از همسري
تُرك من اي فرخنده خو، شيرين زبان چرب گو
كان زلف مشكينت به رو، ديويست انباز پري
مشرق رُخ نيكوي تو، مغرب خَم گيسوي تو
در قيروان موي تو، صد آفتاب خاوري
چون تا سه روز از خلق حق، پيچد خطيئت را ورق
شكرانه را بي‌طعن و دق، ده رطل خَمر خُلّري
بر بام نوشم باده را، در كوي بوسم ساده را
سوزم دو صد سجّاده را، بي‌اتهام كافري
چون من بدين طاق و طَرُم، ريزد غديرم مي‌به خُم
كو زُهره كز چرخ سوم، بر سازدم خنياگري
جائيكه از ما دادگر، دارد معاصي مغتفر
مفتي نيرزد مفت اگر، نايد ز خشكي در تري
[صفحه 107]
يا در خُم مِي تا گلو، زين جشنِ فرّخ شو فرو
يا اين فضايل را ازو، كن از رذايل منكري
اي خضر خطّ نوش لب، ظلمت بر از زلف تو شب
وز رخ به مويت مُحتجب، آئينه‌ي اسكندري
پرويز مسكينت به كو، فرهاد مجنونت به رو
شيرينت اندر آرزو، ز آن طرفه لعل شكري
اكنون بمردي ران طرب، بر ياد اين جشن عجب
وز شيشه‌ي بِنْتُ العِنب، بردار مُهر دختري
بخشا عصاره‌ي تاك را، بفزا بجان ادراك را
وز جرعه‌اي ده خاك را، از چرخ اعظم برتري
دل را نما بي‌كاهلي، ز آن آب اخگر گون جلي
كاندر تو با مِهر علي، ننمايد اخگر اخگري
شاهي كه نتوان زد رقم، يك مدحت از آن ذوالكرم
اشجار اگر گردد قلم، يا چرخ سازد دفتري
گر چه خداي دادگر نايد در اجسام بشر
سر تا به پا پا تا به سر، غير از خدايش نشمري
جز او كه فرّخ پِي بود، مست از الهي مِي بود
آن كيست تا كز وي بود، پر از ثُريّا تا ثَري
اي لُجّه‌ي ناياب بُن، حق را يَد و عَين و اُذُن
حُكم تو كرد از بَدْوِ كُنْ، فُلك فَلَك را لنگري
شطّ شريعت را پُلي، جام طريقت را مُلي
بُستان وحدت را گُلي، نخل مشيّت را بري
پنهان به هر هنگامه‌اي، در جلوه از هر جامه‌اي
دست خدا را خامه‌اي، سرّ صمد را محضري
[صفحه 108]
دامن ز خويش افشانده‌اي، خِنگ [124] از جهان بجهانده‌اي
هم خادم درمانده‌اي، هم پادشاه كشوري
هم حاضر و هم غايبي، هم طالع و هم غاربي
هم هر زمان را صاحبي، هم هر عرض را جوهري
شاها مرا چون هست دل، دايم به وصفت مشتغل
مپسندم از غم معتزل، با اين ادات اشعري
آخر تو بي‌پايان يَمي، فُلك نجات عالَمي
در كار «جيحون» كن نَمي، زا بر عنايت گستري
ديوان جيحون يزدي، ص 256-258.
[صفحه 109]

حسان (حبيب الله چايچيان)

پايگاه دانش
چونكه احمد كعبه را بدرود گفت
با خدايش آنچه در دل بود گفت
كاي خدا اين آخرين حجِّ من است
كاروان آماده‌ي كوچيدن است
عمر من بگذشت يا رب با شتاب
بر لب بام است ديگر آفتاب
چرخ عمرم را زمان فرسوده كرد
با اجل كي مي‌توان كردن نبرد
شد مرا در اين بيابان رهنمون
جذبه‌ي: «اِنّا اِليه راجعون»
گشت پايان عمرم و، باقيست كار
كي شود امر ولايت آشكار
گر چه مي‌دانم علي (ع) باشد امام
او بود لايق براي اين مقام
ليك خواهم بر ملا گردد سخن
تا بداند پير و برنا، مرد و زن
خود تو داني اي خداي مهربان
كي توانم گفت اين راز نهان
چونكه بسيار است بدخواه علي (ع)
گر نباشد از تو وحيِ مُنزلي
ترسم از آن فتنه‌ها گردد عيان
آيد آخر پايِ تُهمت در ميان
دور مي‌شد احمد از بيت الحرام
با نگاهي پر ز عشق و احترام
جاي دارد اشك ريزد آسمان
در وداعِ آتشينِ عاشقان
بود طوفاني، دلِ آگاهِ او
گرد غم بگرفته رويِ ماهِ او
ناله چون مي‌كرد زنگ كاروان
حلقه مي‌زد اشك او بر ديدگان
در غدير خم كه نام بركه‌اي است
داد احمد (ص) را، خدا فرمان ايست
كاي نبي (ص) اينجا غدير خُم بود
آب آن هر قطره يك قُلزم بود
شاهراه كشور جان است اين
پايگاه علم و ايمان است اين
[صفحه 110]
چارراه حادثات عالم است
جلوه‌گاه نور اسم اعظم است
شهر علم مصطفي (ص) را هست باب
نور دل مي‌بخشد اينجا آفتاب
از حرورش، جان دشمن سوخته
عاشقان را دل ز مهر افروخته
سايه‌اش، آرام‌بخش رهروان
از نسيمش، تازه مي‌گردد روان
همچو دريا بي‌كران است اين غدير
نيست موج فيضِ آن پايان‌پذير
باشد اينجا مقصد پيغمبران
كوي دانشگاه نسل هر زمان
وقت ابلاغ است «بَلِّغْ» يا رسول
تا شود سعي تو پيش ما قبول
همرهان را خواند احمد با شعف
رفتگان باز آمدند از هر طرف
از جهاز اشتران كاروان
منبري برساختندش در ميان
گِرد آن پيغمبر والاتبار
اجتماعي شد فزون از صد هزار
پس نبي (ص) بر اوج منبر پا نهاد
مرتضي (ع) را در كنارش جاي داد
دست او بگرفت و كرد او را بلند
بر سر دستش، نبيّ (ص) ارجمند
شد قيامت از قِران مهر و ماه
مهر مي‌شد با مه اينجا اشتباه
چون علي (ع) خود نفْس پيغمبر بود
هر يكي در جاي آن ديگر بود
چون امانت عرضه شد بر خاكيان
شد «يداله فوق ايديهم» عيان
جمله آيات خدا تأويل شد
از ولايت علم و دين تكميل شد
پس پيمبر «وال من والاه» گفت
بار الها «عاد من عاداه» گفت
گفت: يا رب دوستانش دوست‌دار
بار الها دشمنش دشمن شمار
بار الها، يار او را يار شو
هركه‌خواهد خواريش، گو، خوار شو
گفت: هر كس را كه من هستم وليّ
هست بعد از من وليِّ او علي (ع)
حيدر است اين، باب علم احمد (ص) است
بي‌گمان فاروق هر نيك و بد است
سِرّ حق، صديقِ اكبر، منصبش
صرفِ راه حق شده روز و شبش
يار قرآن، دشمن گردن كشان
«لا فتي الا علي» او را نشان
حيدر است اين، شهسوار كارزار
تيغ او: «لا سيف الا ذوالفقار»
حيدر است اين، آنكه بتها را شكست
دست هر چه دشمن حق بود، بست
زادگاهش، قبله‌گاه مسلمين
خاك پايش سرمه‌ي اهل يقين
[صفحه 111]
حيدر است اين، حامل ام الكتاب
او بود ماه و، منم چون آفتاب
آيت تطهير او را آبروست
«عروة الوثقي» كه حق گويد هموست
ساقي كوثر همو باشد يقين
نيست غير از او: اميرالمؤمنين (ع)
چون كنم با اهل اين دنيا وداع
پس به گِرد او نمائيد اجتماع
قلب خويش از نورِ او روشن كنيد
پيروي از جانشينِ من كنيد
چون كه وقت گفتن تبريك شد
روز در چشم عدو تاريك شد
بر زبان مي‌راند: به به يا علي (ع)
بر من و بر مؤمنان گشتي وليّ
در نهان امّا گريبان مي‌دريد
كينه‌ها در سينه‌اش مي‌پروريد
عاشقان سرمست در اين عيد خم
از مِي: «اَلْيوم اَكْمَلْتُ لَكُمْ»
در كتاب بي‌نظير «الغدير»
نكته‌ها يابي از اين امر خطير
از «اميني» عالِمِ شيرين بيان
طبع من الهام مي‌گيرد (حسان) [125].
[صفحه 112]

حميد سبزواري (حسين ممتحني)

هلهله‌ي شادي
هِله، مجمر مفر وزيد، بهار آمده است
لاله با مجمره‌اي غاليه بار آمده است
سنبل آراسته گيسو به كنار آمده است
باغ را آبِ روان آينه دار آمده است
سرخ گل زيبا، چون روي نگار آمده است
ابر بر چهره‌ي گلزار فشانده‌ست گلاب
نرگس مست از آن ديده گشوده‌ست زخواب
تاك در دست نسيم سحر افتاده به تاب
ژاله‌ي صبحگهي بيخته بر گل سيماب
باد با رايحه‌ي مُشك تتار آمده است
گوئيا در رگ هر بوته شراب است روان
كه به وجد آمده هر شاخه چنان مِي‌زدگان
مي‌زُدايد ز دل اندوه و دمد در تن جان
بانگ مرغان چمن، زمزمه‌ي آب روان
چاره ساز دل در واي فگار آمده است
ساقيا باده بده چون مه فروردين است
كوه و صحرا و در و دشت و دمن رنگين است
باغ چون طبله‌ي عطّار عبير آگين است
راغ از سبزه‌ي نورسته بهشت آئين است
شاخ را زيور اشكوفه نثار آمده است
نو عروسان چمن حجله بياراسته‌اند
حلّه‌پوشان همه در دشت به پا خواسته‌اند
باغبانان همه سو باغ بپيراسته‌اند
لوليان بزم بياراسته، مِي خواسته‌اند
كه زمستان شد و فرخنده بهار آمده است
چمن امسال بسي جلوه‌ي نيكو دارد
گونه گون خرمن گل رسته به هر سو دارد
آنچه گويند به بر روضه‌ي مينو دارد
نو بهار امسال آماده به هر كو دارد
كاين چنين باغ پر از نقش و نگار آمده است
[صفحه 113]
آتش افروخته سوري به گلستان بنگر
گرد آن سوخته دل لاله‌ي نعمان بنگر
ياسمين را ز بر سبزه نمايان بنگر
بر سر سبزه و گل، مرغ غزلخوان بنگر
سهره و فاخته بر بيد و چنار آمده است
نوبهار آمد، خيز اي صنم سيم اندام
نرم نرمك ز شبستان به گلستان بخرام
بوسه ده، بوسه ستان، جام ده و بستان جام
مي‌حلال است و به فتواي من، اندوه حرام
خاصه آن باده كه در عيد به كار آمده است
وقت آن شد كه دگر رخت به صحرا فكنيم
ز آتشين باده شرر در دل مينا فكنيم
دست در حلقه‌ي آن زلف سمن‌سا فكنيم
پاي در دايره‌ي والي والا فكنيم
آنكه اندر كف او جنّت و نار آمده است
ساقي از خمّ ولايت مي‌توحيدم بخش
موجب عزّت و سرمايه‌ي تأييدم بخش
نا اميدم مكن از سابقه امّيدم بخش
عيد مسعود غدير است، بدين عيدم بخش
كه به قانون خدا كارگزار آمده است
در غدير خم امروز به فرمان اله
مصطفي آنكه ز اسرار ازل بود آگاه
در بر نخبه‌ي اصحاب و بزرگان سپاه
گفت: «مَن كنتُ مولاه، عليٌّ مولاه»
اين سخن زان دو لب غاليه بار آمده است
از ملك مژده‌ي «اكملتُ لكُمْ دين» آمد
وز فلك هلهله‌ي شادي و تحسين آمد
دوست را سر خط آزادي و تأمين آمد
تير حرمان به دل دشمن ديرين آمد
كه ولاي شه اسلام شعار آمده است
اي ز حق پروري‌ات كاخ عدالت ستوار
وي ز انصاف تو در خرمن بيداد شرار
فرش را از تو ثبات است و سكون است و قرار
عرش را از تو فراز است و طراز است و مدار
به طفيل تو دو عالم به فراز آمده است
اي همه راي و همه شيوه و كار تو صواب
حبّ تو شرط رهايي ز نكال و ز عقاب
راه و رسم تو بود شاخص حق روز حساب
به كمالات تو اي با خبر از علم كتاب
خصم تو معترف و صحّه‌گذار آمده است
آري اقرار به فضل تو كند دشمن تو
پرده يكسو شده از ديدگه روشن تو
عقل حيران شده از دفتر شورافكن تو
عارفان بهره‌ور از خرمن علم و فن تو
[صفحه 114]
علم يزدان به دل و جان تو يار آمده است
ها عليٌّ بَشَرٌ، كَيْفَ بَشَرْ، كَيْفَ بَشَرْ؟
عقل عاجز شده در كار تو اي پاك گهر
اي ز تو دين نبي يافته زيب و زيور
اي شده طعمه‌ي شمشير تو عمرو و عنتر
عزم تو صف شكن و خصم شكار آمده است
اي تو در حشمت و صولت ز سليمان برتر
وي تو در معرفت و علم ز لقمان برتر
هم ز عيسي و هم از موسي عمران برتر
جز محمّد ز همه در همه دوران برتر
در سرشت تو ندانم چه به كار آمده است
تا جهان ديده و تاريخ جهان دارد ياد
راد مردي چو تو از مادر ايّام نزاد
اي تو مردان جهان را به فتوّت استاد
هر كجا هست اسيري به كمند بيداد
فيض مهر تواَش اندوهگسار آمده است
حاتم از جود تو انگشت گزان كاين چه سخاست
اين چه جود و چه عنايت، چه رعايت، چه عطاست
اين چه مردي و چه رادي و چه مجد و چه علاست
هر كه او بهره ور از خرمن الطاف شماست
نعت او را ز يمين و ز يسار آمده است
اي ز سرچشمه‌ي جود تو فقيران سيراب
تشنه كامان ديار غم و حرمان سيراب
ما ز فيض تو، تو از رحمت يزدان سيراب
هر كه از رشحه‌ي جود توشد اي جان سيراب
قلزم اندر نظرش اندك و خوار آمده است
زين سپس خواهم تا نقش ولاي تو زنم
گر دمي مانده به جا، دم ز ثناي تو زنم
پشت پا بر همه آفاق سواي تو زنم
بوسه بر خاك رضا پيش خداي تو زنم
گو بگويند بدين در به چه كار آمده است
گر چه بر دوش دو صد بار شناعت دارم
نقش عصيان همه در دفتر طاعت دارم
به ولاي تو كه اقرار به ساعت دارم
بر تو اي رهبر دين، چشم شفاعت دارم
سوي تو روسيهي زار و نزار آمده است
دستگير ار نشود دست تو اي دست خدا
دستگيري كه كند از من افتاده ز پا؟
دارم امّيد نجات از تو و از آل عبا
يا علي دست من و دامن تو روز جزا
ور نه زين بحر كه سالم به كنار آمده است
[صفحه 115]
يا رب از ابر هدايت نم بارانم ده
وز گلستان و لا غنچه‌ي خندانم ده
نعمت بندگي و دولت ايمانم ده
آنچه شايان رضاي تو بود، آنم ده
اي كه لطف تو فزونتر ز شمار آمده است
تا بشد مدح علي زينت ديوان حميد
شرف از نام علي يافته عنوان حميد
زنده از نام علي گشت دل و جان حميد
شد سمر در همه جا طبع سخندان حميد
كه به ميدان سخن يكّه‌سوار آمده است [126].
[صفحه 116]

حيران (آية الله حاج آقا حسن مير جهاني)

قصيده غديريّه اميرمؤمنان عليه‌السَّلام
تشنه آب حياتم ساقي عين اليقين
خيز و لبريزم بده جامي از آن ماء معين
آتِني كاساً رويّاً سائغاً لِلْشّارِبين
تا شوم رَطْبُ اللِسان گويم بلحني دلنشين
در غدير خم هويدا گشت سرّ يا و سين
صانَكَ اللَّه ساقيا برخيز و پر كن جام را
از غدير آور خُمي اين رِنْد دُردآشام را
ساغرم لبريز ريز اتمام كن اكرام را
تا كه شويم زان طهور از جام دل اوهام را
تا فتد عكسي در آن از نقشبند ماء و طين
حبّذا عيد سعيدي كش خداوند مجيد
ختم رنگ‌آميزي خود را در اين عيد آفريد
صِبغة اللَّه خود از اين خم ولايت شد پديد
تا شقي ممتاز گردد اندر اين عيد از سعيد
نيست رَيْبي ذلِكَ الْيَومُ هُدَيً لِلْمُتَّقين
اي غدير خم تو را مانند در اعياد نيست
عاشقانرا چون تو در اعياد عيدي ياد نيست
فطر و هم نوروز و اضحي بي تواش بنياد نيست
بلكه عيدي چون تو اندر عالم ايجاد نيست
اي تو در اعياد چون ختم رسل در مرسلين
أيُّها العيدُ السعيد اي مايه عزّ و جلال
وي بمدحت منطق گردون شده لال از كلال
وه چه خوش شُستي بِيُمن خود ز دل گرد ملال
در تو گرديد آشكارا سرّ حيّ لا يزال
روي دست مصطفي دست خدا از آستين
مهر يثرب ماه بطحا خسرو گردون سرير
چون در اين روز همايون كرد جا اندر غدير
داد فرمان تا بامر خالق حيّ قدير
منبري از سنگ خاره يا كه از قتب بعير
ساخته تا آنكه گردد بر فراز آن مكين
[صفحه 117]
كرد جا بر عرشه منبر شه عرش آستان
تا به امر حق شود بر قطب امكان ترجمان
سِرِّ الرحمنْ عَلَي العرش اْسْتَوي آمد عيان
رمز كُنت كنز شد بي‌پرده پيدا در جهان
نور مصباح ولايت تافت از مشكوة دين
شاه لاهوتي مكان چون خيمه در ناسوت زد
عالم ناسوت زينرو طعنه بر لاهوت زد
تا بساغر ساقي حق بوسه از ياقوت زد
لعل آتش فامش آتش بر دل طاغوت زد
در غدير خم قمر با شمس چون آمد قرين
چون الست حق بميثاق آن رسول حق پرست
در غدير خم الستي زد بهر بالا و پست
باب توحيد از علي (ع) بگشود و باب شرك بست
لشكر ظلمات را زان كوكب دُرّي شكست
مات شد خصم بد اختر زان رخ مهر آفرين
زيب دست احمدي دست احد در اهتزاز
راز دانَش داد فرمان پرده تا گيرد ز راز
بدر چرخ لي مع اللَّه آفتاب عزّ و ناز
بانگ زد كز حق علي (ع) شد قبله‌ي اهل نياز
جز علي مرتضي (ع) نبود اميرالمؤمنين
بارها آمد مرا وحي از خداوند جليل
داد پيغامم امينِ وحيِ يزدان جبرئيل
كرد آگاهم مرا نزديك شد گاه رحيل
تا كه گيرم پرده در اين دشت از روي جميل
بر ملا گويم علي (ع) باشد پس از من جانشين
آنكه را اولي بنفسم من علي اولي به اوست
يعني آنكو را منم مولا علي مولاي اوست
عِدْل قرآن مرتضي گرديد و قرآن عدل اوست
او است ميزاني كز او گردد جدا دشمن ز دوست
عروة الوثقاي ايمان پيشواي متّقين
نفس طه، عين يس، معني ام‌الكتاب
سوي‌او باشد اياب خلق و هم با او حساب
حبّ او آمد ثواب و بغض او باشد عقاب
صاحب حوض و قسيم جنّت و نار عذاب
گيرد اندر كف لواي حمد را در يوم دين
هل اتي يا سيّدي في حق غيرك هل اتي
يا كه زد جبريل بر غيرت صلاي لا فتي
جبت و طاغوت از چه رو بعد اللتّيا و اللتي
نقض عهد خويش كرده از جفا يا ويلتا
حبل كين افكنده اندر گردن حبل المتين
باب شهر علم و حكمت روح‌بخش ممكنات
با تو دوّار است حق، ساري بود از تو حيات
فيكَ أحْصي كلَّشَيْ، رَبُّ السّما فِي الْكائِنات
نيست «حيرانرا» رجا اندر حيات و هم ممات
جز عنايات تو و اولاد پاك طيبّين
ديوان حيران، ص 88-85.
[صفحه 118]

خسرو (سيد محمد خسرونژاد)

نقش رهبري
چون مرتضي به جاي نبي انتخاب شد
بر روي شيعيان جهان فتحِ باب شد
نصِّ صريحِ آيه‌ي يا أيُّهَا الرَّسُول
امروز از خدا به محمّد (ص) خطاب شد
راز خفي كه بين نبي بود با خدا
با امر حق عيان به همه شيخ و شاب شد
فرمان حق رسيد كه در حَجَّةُ الْوداع
احمد (ص) براي نصب علي (ع) در شتاب شد
در آفتابِ واديِ سوزانِ الغدير
ظاهر به روي دستِ نبي آفتاب شد
شايسته‌ي مقام نبي (ص) غير او نبود
زان رو علي (ع) به امر خدا انتخاب شد
تا زد نبي (ص) به نام علي (ص) نقشِ رهبري
نقش مخالفان همه نقش بر آب شد
بر جنّ و انس، رهبر و مولا و پيشوا
بعد از نبي (ص) به امر خدا بوتراب (ع) شد
آنها كه بود در دلشان كينه‌ي علي (ع)
دلهايشان ز آتش حسرت كباب شد
آن كاخهايِ مرتفعِ آرزويشان
يكباره سرنگون شد و يكجا خراب شد
هر بنده‌اي كه دامن مِهر علي گرفت
فارغ ز هول و وحشت روز حساب شد
دست طلب به دامن او زن كه در جهان
هر كس گرفت دامن او كامياب شد
هر كس كه گشت داخل حصن ولايتش
ايمن به روز حشر ز بيمِ عذاب شد
نوروز شيعيان جهان عيد مرتضاست (ع)
روزي كه شادمان دل ختمي مآب (ص) شد
ما را ظهور مهدي (عج) او آرزو بود
كز انتظار او دل هر شيعه آب شد
«خسرو» چه جاي خنده بوَد كز غم زمان
بيرون بسي ز ديده‌ي ما خون ناب شد [127].
[صفحه 119]

خوشدل تهراني‌

در غدير خم نبي …
در غدير خم نبي (ص) خِشت از سر خُم برگرفت
خشت از خمّ ولاي ساقي كوثر گرفت
از خُم خمر خلافت در غدير خم بلي
ساقي كوثر (ع) زدست مصطفي (ص) ساغر گرفت
گوش گردون گشت كر از هاي و هوي مِيْ‌كشان
كز ميِ حُبّ علي (ع) امروز مستي درگرفت
يكطرف شوري بپا سلمان كند عمّاروار
يكطرف ميخانه را مقداد چون بوذر گرفت
دوستان را گاهِ شادي شد به رغم دشمنان
خواجگيّ خواجه‌ي قنبر ز دل غم برگرفت
خواست تا بر جام، سنگ اندازد آن مَشؤم خصم
سنگ بارانش خدا از طارم اَخْضَر گرفت
سنگ بر پيمانه افكندن ز بَد مستي چه سود
سنگ بر سر زن كه جاي مصطفي (ص) حيدر گرفت
آري آري مرتضي (ع) بر مَسند احمد (ص) نشست
آري آري «هَلْ اَتي» از «اِنَّما» افسر گرفت
تا به پايان آورَد امر رسالت را رسول (ص)
دامن هِمّت پِي ابلاغ «بَلِّغْ» برگرفت
ساخت منبر از جهاز اشتران شاه حجاز
صاحب منبر مكان بر عرشه‌ي منبر گرفت
تا «يَدُ اللَّهَ فَوقَ اَيْدِيهِمْ» عيان گردد به خلق
دست پيش آورد و دست حيدر صفدر (ع) گرفت
آسمان يا لَيْتَني كُنْتُ تُرابْ از دل سرود
بوتراب آندم كه جا بر دست پيغمبر (ص) گرفت
گفت «هر كس را منم مولا علي مولاي اوست»
حيدرش سَروَر بوَد آنكو مرا سرور گرفت
جانشين و قاضي دين و وصي من عليست
اين بگفت و بازوي آن شاه گردون فر گرفت
بين امواج مخالف كشتي دين خداي
از تلاطم ايمني با لنگر حيدر (ع) گرفت
بُد هماي طبع من بشكسته پَر از سنگ غم
باز از عشق علي (ع) زي اوج معني پَر گرفت
«خوشدل» از فيض مديح شاه‌مردان مرتضي (ع)
حالي از تيغ زبان، مُلك سخن يكسر گرفت
غدير در شعر فارسي، ص 150 - 151.
[صفحه 120]

ذكائي بيضائي (نعمت الله)

آفتاب صبح غدير
سپيده دم كه ز مشرق دميد مهر منير
در آمد از درم آن ماه آفتاب ضمير
فكند بر رخ رخشنده زلف مشك‌آسا
بدان صفت كه بر آتش در افكنند عبير
هزار چين و شكنج و گره نهاده به موي
مگر كند دلم اندر كمند زلف اسير
پي ربودن هوش و خرد ز سر تا پاي
به كار برده پريوش هزار گون تدبير
ز در در آمد و غافل كه بيش از آنم زار
كه با جمال وي از غم شوم كرانه پذير
به چشم و چهر و قد او اثر فراوان بود
ولي نكرد يكي در وجود من تأثير
گرفته بود مرا حيرت آن چنان ز جهان
كه يك نَفَسْ نشدي نَفْسْ فارغ از تشوير
بدين مشاهده گويي دلش به تنگ آمد
ستاد و ديد به من يك دو لحظه خير اخير
به سُخره گفت: چه انديشه‌ات بود در سر؟
مگر به شمس و قمر باشدت سر تسخير؟
برون ز عالم خاكي مگر كه مي‌بينم
گرفته فكر تو از ماوراي ارض مسير
به خويش بيهُده زحمت مده كه نتواند
اسير خاك شناسد خواص چرخ اثير
از اين مقوله سخن گفت و پاسخي نشنيد
كه نيست خاطر آشفته را سر تقرير
سپس به خاطري آكنده از نشاط، سرود
كه هان، زمان سرور است، خيز و جام بگير
مگر ز شادي امروزت آگهي نبود
كه در كمند غمي پاي بند، چون نخجير
مگر ترا نبود آگهي كه تافته است
به روي خلق جهان آفتاب صبح غدير
[صفحه 121]
ز جاي خيز و بساط طرب مهيّا كن
كه در نشاط شباب اندر است عالم پير
صباح عيد غدير است و عالمي سرمست
به وجد و حال گذارد زمان، غنيّ و فقير
صباح عيد غدير است و باز بگشوده‌ست
به روي خلق جهان باب عيش ربّ قدير
خود آگهي كه به روزي چنين رسول (ص) خداي
بخواند ابن عم خويش را به خلق امير
خود آگهي كه شد اندر غدير خم ظاهر
مقام سيّد ابرار بر صغير و كبير
علي شهنشه مُلك فتوّت و تقوا
علي به كشور دانش مليك تاج و سرير
شهي كه صوت مديحش به گوش اهل جهان
چنان خوش است كه اندر مذاقِ كودك شير
ضياء رويش «والشَّمس» را بهين فحوا
سواد مويش «واللَّيل» را مِهين تفسير
شهي كه تا به ابد وصف او به نتوانند
شوند گر ز ازل كاينات جمله دبير
بدين نشاط چنان خاطرم به وجد آمد
كه هيچ مي‌نتوان كرد شرح آن تحرير
بدين چكامه نمودم سُرور جان اظهار
ولي يكي ز هزار است روگشاي ضمير
«ذكايي» از مدد فضل اوست برخوردار
از آن به قُوّت طبع است در زمانه شهير
شها جهان جفاپيشه منكدر دارد
دل مرا كه ز انوار مِهر تست منير
فگارم از غم دوران، عنايتي فرما
فكنده محنتم از پا، ز لطف دستم گير [128].
[صفحه 122]

رسا (دكتر قاسم)

اورنگ خلافت
آسمان خواهد كه امشب با زمين ساغر زند
جامي از صهباي روح‌انگيز و جان پرور زند
ساقي گلچهره امشب جلوه‌ي ديگر كند
مُطرب خوش نغمه امشب پرده‌ي ديگر زند
آسمان پوشيده بر تن پرنيان نيلگون
خويشتن را چون عروسان زينت و زيور زند
گوشوارِ سيمگون بر گوش آويزد ز ماه
حلقه‌ها از دُرّ و مرواريد و از گوهر زند
ماه امشب خوش نشسته در ميان اختران
گاه نوشد باده گاهي بوسه بر اختر زند
دست افشان عرشيان و پاي كوبان فرشيان
زهره در آغوش پروين باده در ساغر زند
اينهمه زيور بخود بسته است امشب آسمان
تا مگر جامي ز دستِ ساقي كوثر زند
آسمان را گفتم اين بزم و نشاط از چيست گفت
چونكه فردا آفتاب از برج خاور سر زند
من در آن بزمي كنم خدمت كه شاه انبياء
مصطفي (ص) تاج ولايت بر سر حيدر (ع) زند
در غدير خم چو دريا خلق خيزد موج موج
كشتي لولاك چون آنجا رسد لنگر زند
بر جهاز اُشتران خوانَد محمّد (ص) خطبه‌اي
خطبه‌اي كاندر حلاوت طعنه بر شكر زند
كاين علي (ع) باشد ولي اللَّه بايد بعد من
بر سرير دين نشيند بر سرش افسر زند
هر كه من مولاي اويم بعد من مولاش اوست
مرد حق بايد قدم در راه اين رهبر زند
من همان شهرم كه باشد چون علي (ع) آن را دَري
ره به شهر علم بايد هر كه بر اين در زند
آسمان بر خاك افتاده است خواهد چون زمين
بوسه بر پاي علي (ع) داماد پيغمبر (ص) زند
گفت جبريل امين را حق كه بعد از مصطفي (ص)
سكه شاهي بنام حيدر (ع) صفدر زند
آنكه خاكش رونق فردوس رضوان بشكند
وانكه كاخش تكيه بر نُه گنبدِ اَخْضَر زند
آنكه قهرش لرزه بر اندامِ دشمن افكند
وانكه خشمش آتش اندر قلعه‌ي خيبر زند
[صفحه 123]
نيست اورنگ خلافت جز سزاوار علي (ع)
پيش سلطان لاف شاهي گو گدا كمتر زند
اوست محور در فضا هر ذره‌اي گردنده‌ايست
چرخ اين گردنده‌ها بر گِرد اين محور زند
چرخ برچيند بساط داوران را از زمين
تكيه چون بر مَسندِ دين آيت داور زند
بنده‌ي دربار شاهي باش كز قدر و جلال
ناز بر خاقان فُرو شد طعنه بر قيصر زند
پرچم شاه ولايت بين كه در هر بامداد
خنده‌ها بر پرچم دارا و اسكندر زند
نارسا طبع (رسا) از مدح شاه اولياست
طاير انديشه آنجا كي تواند پر زند!
ديوان رسا، ص 53-55.

رسا (دكتر قاسم)

صحنه‌ي غدير
مي‌رسد از خُم ندائي دلپذير
كز ره آمد كارواني با بشير
از دَراي كاروان، خم در خروش
وز خروش خم، جهاني پر صفير
دست افشان از نشاط افلاكيان
پاي كوبان از طرب برنا و پير
سالكان راه حق را زير پاست
نرمتر خار مغيلان از حرير
از سفارتخانه‌ي كبراي حق
با همايون نامه نازل شد سفير
از حريم كبريا آمد سروش
تا گشايد پرده از رازي خطير
كرد روشن صحنه‌ي اسلام را
صحنه‌ي تاريخي عيد غدير
از وداعِ كعبه چون شد رهسپار
خواجه‌ي لولاك با جمعي كثير
در غدير خم بشاه انبيا
گشت فرمان صادر از حي قدير
كاي محمّد (ص) كن رسالت را تمام
كن فضا را روشن از بدر منير
بر علي (ع) امرِ ولايت را سپار
كاو بود شايسته‌ي تاج و سرير
از جهاز اشتران آماده ساخت
منبري پيغمبر (ص) روشن ضمير
خواند بر منبر پس از حمدِ خداي
خطبه‌اي شيوا و نغز و دلپذير
كاين علي (ع) باشد ولي كردگار
بعد من بر خلق مولي و امير
[صفحه 124]
نور او سر گشتگان را رهنما
لطف او افتادگان را دستگير
پارسائي عارف و بيدار دل
رهبري دانا و بينا و بصير
بر ضعيفان پيشوائي مهربان
بر ستمكاران اميري سختگير
اوست اقليم قَدَر را حكمران
اوست ديوان قضا را سر دبير
در شجاعت شهسواري بي‌قرين
در عَدالت شهرياري بي‌نظير
رهبر آزادگان كز روي لطف
بندِ غم بگشايد از پاي اسير
بارِ ذلّت گيرد از دوش گدا
گردِ محنت شويد از روي فقير
در فنون رزم سرداري بزرگ
در مقامِ فضل اُستادي شهير
جملگي دادند با دست خداي
دستِ بيعت از صغير و از كبير
مدعي را با علي (ع) هرگز مسنج
(گر چه باشد در نوشتن شير شير)
جز مسير حق (رسا) راهي مپوي
هست راه رستگاري اين مسير
ديوان رسا، ص 58 - 59.

رسا (دكتر قاسم)

جشن ولايت
از خُم رسيد مژده كه جشن ولايت است
لبريز خم ز باده‌ي لطف و عنايت است
خمخانه‌ي ولايت مولي گشوده شد
ساقي ز جاي خيز كه وقت سِقايت است
در صحنه غدير به فرمان كبريا
در اِهتزاز پرچم شاه ولايت است
آري علي (ع) پسر عم و داماد مصطفي (ص)
شايسته خلافت و امر وصايت است
زان چشمه‌ي زُلال كه جوشيد در غدير
اَنهار معرفت همه جا در سرايت است
گفتار او شكوفه باغ فضيلت است
رخسار او طليعه‌ي صبح هدايت است
آئينه‌اي كه مظهر اخلاص و بندگي است
گنجينه‌اي كه منبع هوش و درايت است
ذات علي (ع) است مظهر آيات كبريا
حيران بشر ز خلقت اين طرفه آيت است
برنامه‌ي خلافت سلطان اوليا (ع)
انفاق و دستگيري و عدل و رعايت است
[صفحه 125]
دعوت به اتحاد و صفا و يگانگي است
دوري ز اختلاف و فريب و سعايت است
از زهد و فضل و جود و جوانمردي علي (ع)
در صفحه‌ي وجود هزاران حكايت است
گنجينه‌ي لَئالي طبع بلند او
مَشحون ز پند و حكمت و وعظ و روايت است
اسلام آبرو ز دم ذوالفقار يافت
شاهي كه آيت ظفرش نقش رايت است
محراب را ز ماتم آن قبله‌ي نياز
در دل هنوز ناله و بر لب شكايت است
از خون پاك فرق علي (ع) جبهه‌ي و جود
خونين هنوز بر اثر آن جنايت است
با چهره‌ي شكفته شتابد به سوي حق
آن را كه بر قضاي الهي رضايت است
ما را زبان خامه ز توصيف نارساست
اوصاف خانه‌زاد خدا بي‌نهايت است
تا سايه ولاي علي (ع) بر ديار ماست
ايمن نشين كه كشور ما در حمايت است
ما را بدوست چشم شفاعت برستخيز
آنجا ز دوست گوشه‌ي چشمي كفايت است
طبع (رسا) چو چشمه تراوش كند هنوز
چون متّصل به‌چشمه‌ي فيض و عنايت است [129].
[صفحه 126]

رها اصفهاني (رمضان آقابابائي مورناني)

حج آخرين پيامبر (ص)
چون پيمبر رفت حجِّ آخرين
آمد از دَربار حق روح الامين
با پيمبر (ص) گفت اي سلطان دين
جلسه‌اي بايد كني اينجا بپا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
حق تعالي داده بهر تو پيام
تا رسالت را كني اينجا تمام
بر مسلمانان علي (ع) را كن امام
امر حق فوري بود اي مقتدا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
پس در آن وادي شهنشاه كبير
نام آن وادي بُدي خم غدير
تا نگردد امر يزدان زود دير
پس مناديّ پيمبر زد ندا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
خلق برگشتند از خُرد و كِبار
مجتمع گشتند پس در آن ديار
خلق مي‌بودند بيش از صد هزار
كرد اجرا آن زمان امر خدا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
آنزمان پيغمبر آخر زمان
ساخت منبر از جهاز اشتران
پا نهاد آنماه دين بالاي آن
خواند آنگه حُكم حق را بر ملا
[صفحه 127]
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
دست حيدر را گرفت و خوش بگفت
لب بسان غنچه گل بر شكفت
از لب خود لؤلؤ شَهوار سُفت
خلق ديدند و شنيدند آن صدا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
پس محمّد (ص) گفت با خلق اينچنين
كه بدانند از كِهين و از مِهين
اين علي (ع) باشد اميرالمؤمنين
از علي (ع) قرآن نخواهد شد جدا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
آنچه گويم هست فرمان خدا
مي‌كنم اجرا كنون بهر شما
حق بگفته من بگويم در ملا
چونكه اين فرمان بود از كبريا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
در حضور خاتم پيغمبران (ص)
كرد بيعت با علي (ع) پير و جوان
ليك آن مردم به پنهاني عيان
دشمني كردند با امر خدا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
مرد و زن پير و جوان خُرد و كلان
جملگي بودند حاضر آن زمان
كه علي (ع) را داد پيغمبر نشان
پس چنين فرمود ختم انبيا (ص)
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
هست اين حيدر شما را رهنما
مي‌شود با مِهر او دين پا بجا
باشد او فرمانبر امر خدا
هم بدنيا هم بفرداي جزا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
[صفحه 128]
هر كه شد يار علي (ع) يار منست
چون علي (ع) يار و مددكار منست
اين علي (ع) واقف ز اسرار منست
دشمنش باشد شقيّ و بي‌حيا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
بعدِ پيغمبر ز راهِ خودسري
حيله‌ها كردند از بَد گوهري
از علي (ع) گشتند نااهلان بَري
حقِّ او را غصب كردند از جفا
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
عقل در كار ولايت قاصر است
هر كه خصم مرتضي (ع) شد كافر است
چون علي (ع) قرآن حق را ناصر است
مي‌شود البته شافع بر (رها)
در غدير خم بامر كبريا
جانشين مصطفي (ص) شد مرتضي (ع)
ديوان رها، ص 229-231.
[صفحه 129]

ژوليده نيشابوري (حسن فرح‌بخشيان)

مركز تفسير كل قرآن
غدير نقطه عطفي به وسعت دنياست
غدير بهر ملل شور مجلس شوراست
غدير كنگره نشر عزّت دين است
بزرگ فلسفه ساز عقوبت عقباست
غدير ناشر قاموس روح آزاديست
كه نص حكم رسالت بنام او امضاست
غدير سلسله جنبان مكتب علويست
كز او عصاره جهد پيمبران پيداست
غدير مُهر اجابت به توبه آدم
چنانكه ساحل كشتي نوح در درياست
غدير باغ گل است از براي ابراهيم
كه محو وادي طورش هزارها موساست
غدير مهبط وحي خداي لم يزلي است
كه از نسيم خوشش زنده حضرت عيساست
غدير در خم خمخانه‌اش شراب طهور
براي خلق جهان تا به حشر در ميناست
غدير جوشش مي‌در خم ولاي عليست
كه پير باده فروشش پيمبر طاهاست
غدير مركز تفسير كلّ قرآن است
كه آيه آيه آن شرح ليله اسراست
غدير وجه كمال شريعت نبوي است
اَتمّ نعمت حق در تمام مافيهاست
غدير برگ ثبات حقيقت شيعه است
كه مجد تاج گذاريّ حضرت مولاست
غدير صفحه زرين دفتر هستي است
كه بهترين سند افتخار در دنياست
غدير ما حَصَلِ آيه‌ي اُولِي الاَمرَ است
كه مزد پيرويش نصّ والِ مَن والاست
غدير پرده بر انداز دشمنيّ ولي است
كه آشكار ز ايراد عاد مَن عاد است
غدير سمبل آيات ليلةُ القدر است
كه قدر و مرتبه‌اش معني مِنَ الاُولي است
عليست (ع) آنكه غديرش به صفحه تاريخ
به حكم محكم حق تا ابد جهان آراست
عليست (ع) آنكه نماينده خدا به بشر
به نصّ آيه‌ي قرآن پس از رسول خداست
[صفحه 130]
عليست (ع) آنكه قدم زد به خانه‌اي كه در آن
نداي اُخْرُجي از بهر مريم عَذراست
عليست (ع) آنكه به معراج ميزبان نبي (ص)
ز باب فتح به فرمان خالق يكتاست
عليست (ع) آنكه چنان شير شرزه بي‌پروا
عليه دشمن قرآن به عرصه هيجاست
عليست(ع) آنكه ز عدلش بداد آمد ظلم
چنانكه هستي دونان همه به باد فناست
عليست (ع) آنكه برايش ز سهمِ بيت‌المال
حقوق غير و برادر بِدونِ استثناست
عليست (ع) آنكه به شب ناشناس و برقع پوش
به دلنوازي ايتام مهد عشق و صفاست
عليست (ع) شمس ولايت كه پرتو نورش
به رغم ظلمت شب شمع كلبه‌ي فقراست
علي (ع) سقيفه‌ي لطف است در جوانمردي
علي (ع)عصاره بخشش به وقت جود و سخاست
علي (ع) نهايت هستي است تا كه هستي هست
كه هستي همه چون قطره هست و او درياست
زبان ز گفتن اوصاف او بود عاجز
قلم به وقت رقم در شگفت از معناست
ز قدر وصف علي (ع) مي‌توان همين را گفت
به شهر علم در و باب يازده عيساست
بگو به شاعر ژوليده كز مقام علي (ع)
همين بس است كه شوهر به حضرت زهراست
اي چشم‌ها بگرييد، ص 113-114.

ژوليده نيشابوري (حسن فرح‌بخشيان)

غديريه
پس از اتمام حج از امر ذوالمن
نبي (ص) احرام بيرون كرد از تن
وداعش در حقيقت ديدني بود
گل از گلزار رويش چيدني بود
گل لبخند بر لب داشت احمد (ص)
كه بر لب ذكر يا رب داشت احمد (ص)
منا را سوي يثرب بار بستند
گنه را حاجيان طومار بستند
نبي (ص) شمع و علي (ع) پروانه‌اش بود
نبي (ص) ساقي علي (ع) خُمخانه‌اش بود
نبي (ص) را در مسير راه هادي
ندايي گشت از ناي منادي
به فرمان خداي حيّ سرمد
ندا آمد كه بَلِّغ يا محمّد (ص)
شب معراج رازي با تو گفتم
دُر نا سُفته‌اي بهر تو سُفتم
[صفحه 131]
بگفتم با تو آن سِرّ جلي را
نشان دادم مقامات علي (ع) را
به عالَم از علي (ع) بهتر نديدم
كه او را در ولايت برگزيدم
تو هم او را به جا تأييد كردي
بر اين تأييد حق تأكيد كردي
كنون آن راز بايد فاش گردد
كه سَدّ مردم اُوباش گردد
نبي (ص) از اين پيام حيّ سرمد
به لب لبخند را پيوند مي‌زد
اي چشم‌ها بگرييد، ص 115-114.
[صفحه 132]

ساكت اصفهاني (ميرزا محمدحسن)

غديريه و مدح يعسوب الدين اميرالمؤمنين علي (ع)
چو كرد اراده‌ي خلقت خداي عزوجل
محمّد (ص) و عليش (ع) بود خلقت اوّل
نه روز بود و نه شب در ميان نه ماه و نه سال
كه آفريد خدا نور احمد (ص) مرسل
ز اصل بود يكي نور و پنج قسمت شد
هر آنكه غير يكي داند او بود اَحول
اگر چه بر سر دست تو هست پنج انگشت
تو جمله را همه يكدست خوانيش به مثل
خدا به صورت خود آفريد آدم را
اگر چه نيست مر او را نظير و شِبه و بَدل
لطيفه‌ايست كه حق را در او بود مقصود
در اين حديث مُفصّل كه گويمت مُجمل
عليست (ع) آنكه بود مظهر تمام صفات
كه كارهاي خدائي گرفت از او فيصل
عليست (ع) آنكه نهد پا به دوش پيغمبر (ص)
براي كندن از طاق كعبه لات و هُبل
عليست (ع) آنكه به شب خُفت در فراش نبي (ص)
نبي (ص) به غار شد و جاي خواب كرد بَدل
عليست (ع) آنكه به جنگش نديد دشمن پشت
به روز معركه در بدر و نهروان و جَمل
عليست (ع) آنكه ز تيغش چو بيد مي‌لرزيد
به روز هَيجا چون بيد فارِسِ يَليَل
عليست (ع) آنكه چو آئينه‌ات شود روشن
به مهر او دل خود را اگر دهي صِيقل
بهشت يار علي (ع) را در آستين باشد
زَهي به نيّت خالص خَهي به حُسنِ عمل
عليست (ع) آنكه پيمبر (ص) به روز خم غدير
به امر خالص بي چون خدايِ عزوجل
گرفت بازوي او را و رفت بر منبر
چه منبري كه در آنجا شد از جهاز جَمل
براي آنكه شود شرع انورش باهر
براي آنكه شود دين كاملش اَكمل
مناديان حق از هر طرف ندا كردند
كه الصلا همه‌اي شهريان و اهل جَبل
بپاي منبر پيغمبر (ص) آمدند همه
كه گشته بود ز حق آيه‌ي عطا مُنزَل
[صفحه 133]
هر آنچه گفت نبي (ص) در حق علي (ع) ولي
به جان قبول نمودند عالي و اَسفل
به اتفاق خلايق شدند يكسر جمع
ز جن و انس و مَلك جمله تا به اهل قُلل
نداي حق بشنيدند و جملگي گشتند
حلال‌زاده مُفرِّح حرام‌زاده كَسَل
حرام‌زاده شود گر كَسَل عجب نبود
چنانكه مي‌كند از بوي گُل فرار جُعَل
حلال‌زاده شناسد علي و آلش را
كه كرده است قبول ولايتش ز ازل
ز مهر او همه گرديده بي‌خبر از خويش
ز عشق او همه گرديده مست و لايَعقل
يك از صفاتش حلّال مشكلات بود
كه مشكلي به جهان ز او نمانده لايَنحل
اگر به چشم حقيقت كسي در او نِگرد
خداي بيند اگر ديده نبودش اَحول
شها مديح تو ثبت است در جرايد لوح
كشيده بر سر هر صفحه‌اش قلم جدول
پس از خدا توئي از كلّ كاينات اَقدم
پس از نبي (ص) توئي از جمله انبيا افضل
فضايل تو چراغي است در زُجاجه‌ي دل
كه كرد روشن از او مي‌توان دو صد مَشعل
ولايت تو نعيمي در او نه خوف و نه بيم
محبت تو شرابي است در او نه غِش و نه غَل
شها تو دامن خود را به دست ساكت دِه
فتد دمي كه گريبان او به دست اجل
كه سير روي تو بيند در آندم آخر
بگو دمي به اجل يا علي كه لاتَعجل
ديوان ساكت ص 14-16
[صفحه 134]

سرمد (سيد صادق)

صاحب ولايت
اگر هزار بشير آمد و نذير آمد
محمّد است كه بي‌مثل و بي‌نظير آمد
ز آسمان رسالت بتافت ختم رسل
كه چرخ معدلت از طلعتش منير آمد
عقول ناقصه از شرم دَم فرو بستند
كه عقل كامل و كل در سخن دلير آمد
به قدرت صمدي در صنم شكست افتاد
كه دور سلطنت واحد قدير آمد
بساط ظلم بر افتاد از بسيط زمين
بشير عدل الهي چو بر سرير آمد
نخست مرد خدايي كه دست بيعت داد
رسول را به صَباح و مَسا ظهير آمد
علي (ع) وليّ خدا، صاحب ولايت بود
كه بهر نصرت حق ناصر و نصير آمد
بدان مَثابه كه هارون وزير موسي بود
علي (ع) معين رسول آمد و وزير آمد
به پاس خدمت پيمان، شه ولايت شد
كه مست جام ولا از خم غدير آمد
علي (ع) به خدمت اسلام فضل سبقت داشت
كه پاس خدمت ديرينه ناگزير آمد
علي (ع) ز روز صِغر از كِبار امّت بود
اگر چه در شُمَر سال و مه صغير آمد
وصايت علي (ع) آموخت حكمتي ما را
كه بر حكومت اقوام دلپذير آمد
كه پيشوايي ملّت نصيب مرداني است
كه سَبق خدمتشان بر جوان و پير آمد
اسير نفس نشد يك نفس عليّ (ع) ولي
نشد اسير كه بر مؤمنين امير آمد
امير خلق كجا و اسير نفس كجا!
كه سربلند نشد هر كه سر به زير آمد
علي (ع) نداد به باطل حقي ز بيت‌المال
كه از حساب و كتاب خدا خبير آمد
علي (ع) نخورد غذايي كه سير برخيزد
مگر كه سير خورد آن كه نيم سير آمد
علي (ع) غني نشد الّا به يُمن دولت فقر
كه دولتش به طرفداري فقير آمد
[صفحه 135]
علي (ع) ستم نكشيد و حقيرِ ظلم نشد
نشد حقير كه ظالم بَرش حقير آمد
علي (ع) ز مظلمه‌ي خلق سخت مي‌ترسيد
كه حق به مظلمه‌ي خلق سختگير آمد
درود باد بر آن ملّتي كه رهبر وي
چنين بلند مقام و چنين خطير آمد
غدير خم نه همين عيد مذهبي ما راست
كه عيد ملّي ما نيز در غدير آمد
به مهر آل علي غاصب از عجم بگريخت
به دوستي علي (ع) شو كه دستگير آمد
درود باد بر ايران كه نقش تاريخش
ز مهر آل علي (ع) نقش هر ضمير آمد
درود باد بر ايران كه انتقام علي (ع)
ز روبهان بگرفت و به كام شير آمد
سخن به مدح علي (ع) كس نگفت چون «سرمد»
اگر هزار سُراينده و دبير آمد [130].
[صفحه 136]

سرور اصفهاني (حسين)

غديريّه [131] «بي‌خوابي شيرين»
انديشه‌ي سبزم، ثمر باغ ضمير است
گويي نفسم، قاصد گل شهر عبير است
دل در طپش آباد درون، گرم تلاطم
طبعم ز شكوفايي شب، جلوه‌پذير است
در سينه‌ي سينا، چه كند ظلمت فرّار؟
وقتي كه درون، شعله‌ور از مهر منير است
بي‌خوابي شيرين و بي‌آزارِ من امشب
سُكري‌ست، كه‌از فجرِ سحر جوش، سفير است
آن جا كه شود زوديِ الهام، مددكار
كو زَهره، كه با طعنه بگوييم، كه دير است
تصويرگرِ باور و انديشه‌ي حقجو
در خطّه‌ي دل، بر سر اين خطّ خطير است
خواهم كه روم با سفرِ معنويِ خويش
آن جا كه قيامتكده‌ي پيك بشير است
آن بزم كه خنياگرش، از بارگه قدس
گلبانگ، ز محمود و مِي از خم غدير است
آن عيد سعيدي، كه ز تكريم و تقدّس
بالنده‌تر از رتبه، ز معراج اثير است
آن جا كه سرودش، ز سراپرده‌ي بَلِّغْ
از سوي خدا، قادر قيّوم قدير است
آن‌جا كه علي (ع) را، به‌سر دست گرفته است
احمد، كه پيام آورِ الهام‌پذير است
آن مظهر دادار، كه فرِّ منشِ او
آواز ملايك، ز صلاي بم و زير است
آن دانش بي‌مرز، كه با امر خداوند
بر كشور شان و شرف و رتبه، امير است
آنگاه، به لحني همه سرشار ستايش
فرمود علي (ع)، بر همه مولا و امير است
آن داور جاويد، به ديوان عدالت
كز سيرت والا و شرف، عرش سرير است
[صفحه 137]
اَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُم، از مصدر بي‌چون
الهام عظيمي است، كه اعلام بشير است
اين است وليّ اللَّهِ مطلق، كه وجودش
بر دين خداوند، پناه است و ظهير است
معموره‌ي آيينِ أبد مدّتِ حق را
همواره مدير است، و مشار است و مشير است
اين است همان نعمت پاينده، كه هرگز
آن را نه نهايت، نه همانند و نظير است
هم حامي حق است و هم آيينه‌ي آيين
با سيرت بي‌مثل، به اسلام نصير است
برخلق مغيث است ومعين است ومراد است
بر كلّ امور، آن كه عليم است و خبير است
آن روح مروّت، كه به آيين عدالت
خصم ستم انديش و هوادار فقير است
آيين نبي (ص)، از وصي آمد به تكامل
اين جاست كه شَه، بهره‌ور از فيض وزير است
اي صاحب و سلطانِ شگفتي، كه وجودت
در خطّه خطيب است و به معموره امير است
بگسيخته سامان «سُرور» است و تو داني
كز معجزت، اي فيض أبد، وصل‌پذير است
ديوان سرور ص 47-49
[صفحه 138]

سروش اصفهاني (محمدعلي سدهي)

كمال دين و داد
امروز كردگار بود روز رحمتش
بر بندگان پديد همي كرد نعمتش
امروز دين و داد كمالي تمام يافت
اسلام سود بر سر عَيّوق رايتش
امروز با پيمبر (ص) مرسل پديد كرد
مقصود آنچه داشت خدا از رسالتش
بسپرد مصطفي (ص) در دين را به مرتضي
مولاي مؤمنان شد و هارون امّتش
مرد اُحد، مبارز خندق، امير بدر
شهره بر آسمانها، صيت شجاعتش
داده رسول او را در حربها عَلَم
كرده خداي بخشگر نار و جنّتش
بوده است از عبادت جن و بشر فزون
در روز حرب خندق، بر عمرو ضربتش
از باره در به قوّت دادار در ربود
از بهر آنكه اوست محل مشيّتش
دست خدا و صنع خدا زو شود پديد
زيرا كه بود قدرت دادار قوّتش
گردد مشيّت ملك العرش ازو پديد
هر صانعي نمايد با دست صنعتش
بيخ درخت بر شده طوبي بود نبي (ص)
شاخ درخت و ساق عليّ (ع) است و عترتش
خوانده ولايتش را ايزد حصار خويش
ايمن كسي كه شد به حصار ولايتش
تا شهد حب او نچشي كي بري نصيب
از جوي انگبين و بهشت و حلاوتش
عيد غدير بر تو بود فرخ و سعيد
سعد فلك نثار تو باد و سعادتش
گلواژه 3 ص 388
[صفحه 139]

سروي (قاسم سرويها)

مهر تابان ولايت
مهر تابان ولايت شد نمايان در غدير
باز بخشيد اين بشارت خلق را جان در غدير
خوان و احسان و كرم گسترد يزدان تا كند
عالَمي را بر سر اين سفره مهمان در غدير
از طواف كعبه امروز آنكه برگردد يقين
حج او مقرون بود با عهد و پيمان در غدير
وه، چه غوغايي است در آن سرزمين از جوشِ خلق
موج انسان بين بيابان در بيابان در غدير
از جهاز اشتران شد منبري آراسته
با شكوهي برتر از تخت سليمان در غدير
بر سر دست نبي (ص) تهليل گويان مرتضي (ع)
اشك شوق از ديده مي‌بارد چو باران در غدير
اقتران مهر و مه دارد تماشا، ني عجب
گر شود جبريل هم آيينه‌گردان در غدير
دل دَرون سينه طغيان كرد و هوش از سر پريد
تا طنين‌انداز شد آيات قرآن در غدير
سينه‌ي پاك پيمبر (ص) گشت سرشار از شعف
آيه‌ي «بَلِّغْ» چو نازل شد ز يزدان در غدير
تا ز «اَكْملتُ لَكُمْ» پر شد فضا، جبريل گفت
با خود آوردم پيام از حيّ سبحان در غدير
مصطفي (ص) تا مرتضي را همچو جان دربر گرفت
يوسفش را كرد پيدا پير كنعان در غدير
تا علي (ع) شد جانشين خاتم پيغمبران (ص)
آشكارا شد همه اسرار پنهان در غدير
هر كه من مولاي اويم، اين علي مولاي اوست
اين ندا پيچيد در گوش بزرگان در غدير
خاطر اهل ولا زين گفته شد اميدوار
نااميد از رحمت حق گشت شيطان در غدير
تا جهان را از عدالت پر كند همچون نبي (ص)
مرتضي (ع) بگرفت از او منشور و پيمان در غدير
از نبوّت در جهان اسلام اگر شد منتشر
شد ولايت دين يزدان را نگهبان در غدير
در حقيقت شد مسلمان هر كه با اخلاص داد
دست بيعت با علي (ع) مانند سلمان در غدير
گر به صدق و راستي آيد سوي اين آبگير
هر خطاكاري شود پاكيزه دامان در غدير
[صفحه 140]
شد جهان روشن ز انوار اميرالمؤمنين (ع)
چلچراغ عشق و ايمان شد فروزان در غدير
«سَرويا» شكر خدا در موسم حجّ وداع
دين حق رونق گرفت و يافت سامان در غدير
نسيم غدير ص 87
[صفحه 141]

سعيد اصفهاني (رضا صغيرا)

توضيح اينكه سعيد اصفهاني فرزند ارشد مرحوم استاد صغير اصفهاني مي‌باشند.
غديريه در مدح امام علي (ع)
ز جاي خيز كنون ساقي فرشته سير
بساط عيش و نشاطي به بزم ما گستر
بِبر ز دل غم هجران به نام نامي وصل
به يك پياله مرا مست كن در اين محضر
كنونكه موسم عيش است و باده نوشيدن
بريز باده هستي فروز در ساغر
مرا به آب حيات شراب احيا كن
كه گشت هستيم از سوز هجر خاكستر
كنونكه شاهد غيبي ز رخ گرفته نقاب
نموده طلعت خود را به عاشقان دلبر
به ياد طُرّه‌ي پرچين آن پري رخسار
سپند و عود فراوان بريز بر مِجمر
اگرنه موسم وجد است از چه رو ياران
نموده‌اند به شادي لباس عيش بِبر
اگرنه عيد وصال است عاشقان ز چه رو
زنند خنده‌ي شادي به روي يكديگر
بلي به امر خداي جهان علي (ع) امروز
گرفته خط ولايت ز دست پيغمبر (ص)
به شاه كشور توحيد در چنين روزي
رسيد امر امامت ز جانب داور
به حكم آيه بَلِّغْ رسول (ص) عالميان
گرفت جاي به خم غدير بر منبر
گرفت دست علي (ع) را و اينچنين فرمود
به آن جماعت حاضر ز كهتر و مهتر
رسيده است سه نوبت مرا پيام امروز
براي امر ولايت ز خالق اكبر
به هر كسي كه منم سيد و منم مولا
عليست (ع) سيد و مولا و منجي و رهبر
همين عليست (ع) كه در آسمان عز و شرف
چو آفتاب عيانست بر شما يكسر
همين عليست (ع) كه باشد رسول (ص) را بن عم
همين عليست (ع) كه باشد بتول را همسر
[صفحه 142]
همين عليست (ع) كه باشد كتاب را مُظهِر
همين عليست (ع) كه باشد خداي را مَظهَر
همين عليست (ع) كه اوّل رموز هر دو جهان
به امر نافذ او گشته صادر از مصدر
همين عليست (ع) كه بودي به انبيا ناصر
همين عليست (ع) كه باشد به اولياء سرور
همين عليست (ع) كه در روزهاي سخت نبرد
جز او نبود كه اسلام را شود ياور
همين عليست (ع) كه از كافران به عرصه‌ي جنگ
كشيده است به دست خدائيش كيفر
همين عليست (ع) كه افكند در صف ميدان
گهي به تيغ سر از عمرو و گاه از عنتر
همين عليست (ع) كه با پنجه يداللهي
ز جاي كند به نيروي حق در از خيبر
همين عليست (ع) كه باشد به پيشگاه خدا
شفيع خيل محبان به عرصه‌ي محشر
همين عليست (ع) كه مهرش بود كليد جنان
همين عليست (ع) كه بغضش بود عذاب سَقر
همين عليست (ع) صراط و همين علي (ع) ميزان
هم او قسيم بهشت است و ساقي كوثر
همين عليست (ع) كه همچون «صغير» از دل و جان
به آستانه‌ي قدرش «سعيد» سايد سر
گلبن اميد ص 20 -23

سعيد اصفهاني (رضا صغيرا)

بهاريه و توصيف عيد غدير و مدح امام علي (ع)
درفش گل برفراشت كاوه‌ي فصل بهار
دوباره بر تخت گل گرفت بلبل قرار
نديد ضَحّاك دي چاره به غير از فرار
يافت به فرخندگي ز مقدم نوبهار
دشت و دمن خرّمي همچو بهشت برين
پيك صبا مي‌رسد مگر ز دشت ختن
كه مي‌تراود عبير ز طُرّه‌ي ياسمن
گشته بشير طرب نسيم گل پيرهن
مگر كه يعقوب دل رهد ز بيت الحزن
به رغم درد فراق به وصل گردد قرين
ساقي در اين زمان بيار جام شراب
كه شاهد گلعذار گرفت از رخ نقاب
به كيش رندان بود باده كشيدن صواب
به ساغري تا ابد بساز دل را خراب
[صفحه 143]
كه در ازل شد به مِي آب و گل من عجين
بيا و جامي بده ز باده‌ي سلسبيل
كه هست فيضش مرا به راه مستي دليل
تا كه شوم مدح‌خوان به مرشد جبرئيل
آنكه به خم غدير به امر رب جليل
وصي شد و جانشين به خاتم المرسلين
ز امر حق جبرئيل به روز خم غدير
از پي امري بزرگ به مصطفي (ص) شد بشير
خواند ز بعد درود حكم خداي خبير
كه‌بعد تو مرتضي (ع) است به اهل ايمان امير
امر وصايت بر اوست ز امر جان‌آفرين
گر نرساني به خلق ولايت مرتضي (ع)
نكرده‌اي اهتمام به نشر دين خدا
پس به فرود آمدن امر شد از مصطفي
منادي از حكم او داد به مردم ندا
كه بايد اكنون شدن جمع در اين سرزمين
شدند اصحاب وي چو زين ندا باخبر
به امر سالار دين خرد و كلان سر به سر
انجمني ساختند به گرد خيرالبشر
جمله چو حِربا به‌مهر دوخته بر او نظر
تا بنيوشند چيست پيام سلطان دين
پس ز جهاز شتر به امر ختمي مآب (ص)
ساخته شد منبري از پي نشر خطاب
بر سر منبر نشست چون به فلك آفتاب
تا كه بگيرد نقاب ز چهره‌ي بوتراب (ع)
تا بگشايد دري به روي اهل يقين
ز بعد حمد خدا راهبر انس و جان
گشود چون غنچه لب فشاند دُرّ بيان
گفت به صوت رسا كه از خداي جهان
رسيده امري مرا كز پي تبليغ آن
سه نوبتم جبرئيل داده پيامي چنين
كنون ز من بشنويد ز قول حق اين كلام
هم رسد از حاضرين به غائبين اين پيام
ز امر يزدان به من گشت نبوّت تمام
هست علي (ع) بعد من براي مردم امام
علي (ع) و اولاد اوست براي من جانشين
به طلعت كردگار آيت و مظهر عليست (ع)
به جن و انس و ملك سيد و سرور عليست (ع)
به سالكان طريق هادي و رهبر عليست (ع)
به دوستان شفيق معين و ياور عليست (ع)
عليست (ع) آري امير به جمله‌ي مؤمنين
به حبّ و بغض علي دهد خداي كريم
به دوستانش جنان به دشمنانش جحيم
[صفحه 144]
بغضش نار و عذاب حُبش خُلد و نعيم
قهرش بر جان خصم بود عذاب اليم
مهرش بر چنگ دوست بود چو حبل متين
اگر بر آني شوي در دو جهان رستگار
باش غلامي مطيع به شاهِ دُلدُل سوار
چو نيست غير از علي (ع) شافع روز شمار
ز دامن مهر او دست طلب برمدار
كه هست بر لطف او چشم «سعيد» حزين
گلبن اميد ص 25-28
[صفحه 145]

حكيم سوزني سمرقندي

لازم به ذكر است كه سوزني سمرقندي از نوادگان سلمان فارسي بوده است، سلمان
فارسي اسطوره‌ي انسانيت، ص 14.
نگر كه دست كه بگرفت مصطفي به غدير
نگر كه دست كه بگرفت مصطفي (ص) به غدير
كه را امامِ هُدي خواند و فخر و زَيْنِ هُمام
مرا امام هم از جايگاه وحيِ خداست
ز جايگاه نبي مر تو را امام كدام
امام آنكه به پيش بتان نكرده نماز
نكرده جز مَلِكُ العرش را صلوة و صيام
امام آنكه به زور و دِرم نشد مشغول
ازين بعيد نبود ار هميشه بودش وام
امام آنكه فدا كرد تن به جاي نبي (ص)
ز وقت خفتن تا صبح روز دادن بام
امام آنكه به روزه بُدي سه روز و سه شب
طعام داد به سائل به وقت خوردنِ شام
امام آنكه خداي بزرگ، روز غدير
به فضل كرد به نزديك مصطفي (ص) پيغام
امام آنكه اميد شفاعتم همه اوست
كه در مَحبّت او در شوم بدارِ سلام
اگر تو خواهي مؤمن شوي بيا بشنو
ز قول شاعر (سوزنگر) اين دُرست كلام
گلواژه 3 ص 328
[صفحه 146]

سهي (ذبيح الله صاحبكار)

توتياي ديده
اي توتياي ديده‌ي من خاك پاي تو
وي كنج خلوت دل عالم سراي تو
هر مو به تن زبان شده تا از تو دم زند
چون ني پُر است هر رگ جان از نواي تو
گاهي بَرآي از دل و در ديده جلوه كن
اي صد هزار ديده و دل مبتلاي تو
داغ مَحبّت تو چراغ دل من است
اين لاله زار يافت صفا از صفاي تو
دانم چسان ز درد كِشم انتقام، اگر
دستم رسد به تربت دارالشفاي تو
سوزد در انجمن، دل پروانه، جان شمع
بر حال من كه سوخته‌ام در هواي تو
اين نيم جان كه مانده ز تاراج غم به جا
يكبار رونما كه بود رونماي تو
هر كس ز جام عشق تو نوشيد جرعه‌اي
بيگانه شد ز خويش چو شد آشناي تو
از دل كجا روي كه جز اين كلبه‌ي حقير
در عالم وجود بود تنگ جاي تو
اي رهنماي قافله‌ي عشق، همّتي
كز پافتاده خسته دلي در قفاي تو
آنان كه از براي تو مُردند، زنده‌اند
مُرده است آن كسي كه نميرد براي تو
بي‌جلوه‌ي تو ديده‌ي ما را فروغ نيست
بي‌حاصل است طاعت ما بي‌ولاي تو
در كار خلق، هر گره‌ي مشكلي كه هست
گردد گشوده در كف مشكل‌گشاي تو
من عاجزم ز وصف و ثناي تو يا علي (ع)
زيرا كه حق نموده به قرآن ثناي تو
روز غدير خم به جهان گشت آشكار
جاه تو و جلال تو و كبرياي تو
دست «سهي» ز دامن مِهرت جدا مباد
اي توتياي ديده‌ي ما خاك پاي تو [132].
[صفحه 147]

سيار اصفهاني (نجف‌قلي عشاقي)

در توصيف غدير خم و منقبت حضرت علي (ع)
ز فرّ و ميمنت اين خجسته عيد غدير
به وجد آمده اندر سپهر بدر منير
زهي شرافت اين عيد با شكوه و جلال
تبارك اللَّه از اين عيد بي شبيه و نظير
مقام و مرتبه‌ي اين خُجسته عيد سعيد
براي خلق جهان نيست حاجت تفسير
كنون سزد كه به شكرانه‌اش به رَغم حسود
سپند و عود به مِجمر نهيم و مِشك و عبير
كجاست ماني نقاش گو بيا و بكَش
به شادكامي از اين جشن خسروي تصوير
كجاست مطرب خوش نغمه گو بيا و بزن
به شور نغمه‌ي شهناز را تو در بم و زير
شكنج زلف شكن در شكن پريشان كن
كه افكني دل ما را به حلقه‌ي زنجير
بناز طُرّه‌ي گيسو فكن هزار شكنج
به هر شكنج بيفكن دو صد هزار اسير
ز جاي خيز تو اي ساقي خجسته خصال
بيار باده گلگون مرا ز خم غدير
بيار باده ز خم غدير و از سر مهر
خرابي دل ما را بباده كن تعمير
بريز باده دمادم به جام دُردكشان
هر آنچه دور به پايان رسد تو از سر گير
بريز باده كه تا مست گردم و گويم
مديح خسرو دين پادشاه عرش سرير
چو در غدير خم از كردگار لم يزلي
به خواجه‌ي دو سرا شد خطاب عالم‌گير
چو غير ما نبود در جهان به يكتائي
چنين به خامه‌ي كِلك قضا زدم تقدير
عليست (ع) بعد تو بر جمع كاينات خديو
عليست (ع) بعد تو بر جمع ممكنات امير
به خاندان رسالت عليست (ع) مشعل نور
به آسمان ولايت عليست (ع) مهر مُنير
به روز حشر بود از عتابِ ما ايمن
هر آنكه دارد حُبش به دل به قدر شَعير
به ممكنات جهان از براي رتبه‌ي او
بگو كه جامه‌ي ممكن براي اوست قَصير
[صفحه 148]
نه بي‌اجازه‌ي او مي‌زند قدر فرمان
نه بي‌اشاره‌ي او مي‌كند قضا تغيير
نمي‌توان بنگارند، يك صفات علي (ع)
تمام خلق دو عالم اگر شوند دبير
اگر كه قافيه تكرار مي‌كند «سيّار»
تواش ز لطف ببخشاي و عذر او بپذير [133].
[صفحه 149]

شباب شوشتري (ملاعباس)

در تهنيت عيد غدير و مدح امام بشير و نذير
باب گرامي شبر و شبير حضرت علي (ع)
خبر به روز چنين بر نبي (ص) ز حي قدير
رساند حضرت روح الامين به خم غدير
كه اي شهنشه لولاك وي پيمبر (ص) پاك
كه اي نظام نه افلاك شاه عرش سرير
توئي كه شد ز تو پاينده پنج ركن اصول
توئي كه شد ز تو پوينده هفت چرخ اثير
توئي كه كوي زمين را بحزم توست سكون
توئي كه چرخ برين را به عزم توست مسير
توئي كه عرش به فرش تو جسته استقرار
توئي كه شرع به فرع تو رسته از تحقير
توئي كه در همه بابي بر انبيا خاتم
توئي كه بر همه خلقي ز كردگار امير
رسانده بار خدا مژده‌ي درود و سلام
به حضرت تو كه اي از تو شرع را توقير
به حُكمِ ما بگذار افسر خلافت را
به فرق بن عم خود پادشاه خيبر گير
شهي كه بر ورق اندر ثناي حضرت او
ز برق كوي سَبق بُرده خامه در تحرير
رها نمي‌كند از كف عِنان ذوق مرا
كه آيتي كنم اندر خلافتش تقرير
غرض پيام خدا را بدان پيمبر (ص) پاك
رساند حضرت روح القدس بدين تفسير
چنانكه واجب فوري است حُكمِ ما مپسند
بسعي خويشتن اندر اداي آن تقصير
پي اقامه‌ي او بر خلافت از همه كس
بگير عهد و ميفكن بعهده‌ي تأخير
به شير شرزه بر آر از عدوي شرع دمار
به تيغِ وحي برافكن شرر به خصم شرير
اداي حُكم خدا شد چو بر رسول (ص) خدا
شكفته شد چو گل از پيك صبح در تأثير
چو منبر از پي تبليغ اين رسالت خاص
در آن مكان ز جهاز شتر فكند سرير
گرفت دست خدا را بدست و پاي نهاد
بر اوج عرشه‌ي منبر چو مهر عالمگير
[صفحه 150]
دو مَه دو مِهر دو مَطلع دو صبحگه دو سپهر
دو شه دو شان دو شوكت دو حكمران دو امير
دو حِل دو كعبه دو زمزم دو مستجار دو ركن
دو دين دو شرع دو هادي دو رهنما دو ظهير
دو تاجدار دو كرسي محل دو سِدره مقام
دو شهريار دو رفرف نشين دو عرش سرير
شدند هر دو چو بر منبر از جهان برخاست
خروش تهنيت از ساكنان عالم پير
سپس بِحُكم يَدُ اللَّه فَوقَ اَيْدِيهِمْ
فراخت دست علي (ع) بر فراز چرخ اثير
نمود بر همه نيك و بد از سفيد و سياه
سرود بر همه مرد و زن از صغير و كبير
كه يك به يك شنويد از من اينكه بن عم من
مرا وصي بلافصل و ناصر است و ظهير
منم عدوي كسي كش معاند است و عدو
منم نصير كسي كش معاون است و نصير
هر آنكه والي و مولا منش علي (ع) مولا است
به امتثال من و حُكم كردگار خبير
هر آنكه هست علي (ع) را عدو مراست عدو
بحكم محكم آيات وحي در تفسير
بهر چه عزم كند در امور دين مبين
باعتراض كس او را نمي‌رسد تغيير
بهر چه حكم دهد در اداي ملت و ملك
نباشد از من و فرمان من در آن توفير
وليّ حقّ و وصي من و خليفه‌ي شرع
قِوام دين و نظام زمان امامِ كبير
علي (ع) كه پايه‌ي قدرش بدان رسيده كه عقل
بگاه مدح وي انديشه دارد از تكفير
علي(ع) است سلسله‌ي انتظام غيب و شهود
بدو سپرده بتأييد خود خداي قدير
علي (ع) كه شعشعه‌ي نور عالَم آرايش
گرفته خط غَرامت ز مهر عالمگير
علي (ع) كه كوكبه‌ي ذات بيمثالش را
نه عقل كرده تصور نه وهم ديده نظير
علي (ع) كه با خَم ابرو اگر اشاره كند
دهد وجود و عدم را به يكدگر تغيير
علي (ع) كه شير فلك را به امر قدرت او
بعهد مَهد كشد شيرخواره در زنجير
علي (ع) كه گاو زمين را و شير گردون را
بكعب نوك سنان بر زِبَر نشاند و زير
علي (ع) كه بر قد و بالاي قدر والايش
قَباي واجب و ممكن بود بلند و قصير
علي (ع) كه خاك درش را به زُهره داده سپهر
كه بهر شمس ز مريخ از آن كند اِكسير
علي (ع) كه نيروي اعجاز او برون آورد
قطار نافه ز خارا چو تار مو ز خمير
علي (ع) كه طفل فلك را به مشق طلعت مهر
نشان نداده مگر نقطه‌اي ز لوح ضمير
علي (ع) كه در صف رزمش نظر بخصم كند
كسي كه گفت مجسم نمي‌شود تصوير
علي (ع) كه در بر عفوش كسي گنه كار است
كه در خطا كند اِهمال و در گنه تقصير
[صفحه 151]
علي (ع) كه نطفه بشوق لِقاي حضرت او
بخود مشيمه كند پاره گر بود زنجير
علي (ع) كه از پي اوصاف خود بعرصه‌ي نظم
«شباب» را ز هنر بسته بر كمر شمشير
شها بحق نبي (ص) ابن عمت آنكه بود
ز كردگار جهان خلق را بَشير و نَذير
بحق عصمت كبرا و نور چشمانش
كه سيّدان جنانند شُبَّرند و شَبير
بحق نُه گهر از دُرجِ پاك عصمت او
كه هر يكي بصفا بِه بود ز بدر منير
بحق حق به تو و حق تو بحق كه ز حق
هر آنچه هست همين است نيست شبهه‌پذير
كز اين ديار به آسانيم بدرگه خويش
رسان و باز مگردان بگو بمان و بمير
مراست مطلب ديگر ولي نمي‌گويم
كه نيست پيش تو پنهان چه بر زبان چه ضمير
سخن دراز كشيد از براي عرض دعا
بحق بلند كنم دست از آستين قصير
بهار خصم تو باد از سَموم فتنه خزان
هماره تا به بهار از خزان رسد تأثير
مُحبّ جاه تو بادا قرينِ بختِ جوان
هميشه تا بجوان لازمست حُرمت پير
ديوان شباب شوشتري، ص 195-197.

شباب شوشتري (ملاعباس)

در تهنيت عيد غدير و منقبت حضرت علي بن ابيطالب (ع)
نگار من كه به حُسن و جمال و غمزه و ناز
ربوده گوي ملاحت ز لُعبتان طراز
قدش بگاه اقامت قيامي از محشر
لبش بوقت تكلّم كليمي از اعجاز
بزير زلف سيه خال عنبر افشانش
بسان جوجه‌ي زاغي نهان بچنگل باز
مرا تني بود از عشق او به رنج و مِحن
مرا دلي بود از هجر او بسوز و گداز
به ياد جنت رخسار و كوثر لب او
شب گذشته چو چشمم بخواب شد دمساز
ز كف عنان شهودم ربود رايض غيب
بخلوت سحرم بُرد و كرد مَحرم راز
چه خلوت آنكه ز وارستگان قيد و جود
بعرش كرده تجلي جمال راز و نياز
چه خلوت آنكه ز آوارگان خانه بدوش
گذشته غلغله‌ي يارب از نشيب و فراز
چه خلوت آنكه ز دُردي كشان ساغر عشق
نقاب وصل خود از چهره كرده شاهد باز
[صفحه 152]
چه خلوت آنكه در او سالكان عرصه‌ي وَهم
عِنان مَركب فكرت كشيده از تك و تاز
چه خلوت آنكه صف‌اندر صف‌اندر او ملكوت
زبان گشوده بتهليل و گشته نغمه طراز
من ايستاده ز حيرت چنانكه مي‌گفتي
ز آشيان تنم كرده مرغ جان پرواز
كه ناگهان ز سرا پرده‌ي سُرادِق غَيب
يكي ز خلوتيانم بمژده داد آواز
كه گر بشوق تماشاي باغِ رضوانت
سري بود هله سامان ببين و برگ بساز
كز اين سراچه به خلوتسراي خلد برين
رهي بود بمسافت قريب و قصبه دراز
ستاده حضرت روح الامين كه بر رخ تو
ز هر دري كه تمنّا كني گشايد باز
ز بهر تهنيت مَقدم تو دارد حور
بچين طُرّه دو صد نافه بهر پاي انداز
بزير سايه‌ي طوبي ستاده صف در صف
ملايك از پي تقديم امتثال و نياز
چو ز اين سخن شدم آگه فتادم از غيرت
روان بحيرت خاطر بسوز و تن بگداز
زبان بطعنه گشودم كه هان ترانه مسنج
نظر بسخره فكندم كه هين فسانه مساز
مرا شمايل جنّت چنان بچشم آيد
كه از لئيم تفاخر، ز بيوه غمزه و ناز
بحُكم آنكه مرا جنّتي بود منظور
كه او حقيقت مَحضست جنّت تو مَجاز
چه جنّت آنكه در او قدسيان سِدره نشين
جبين نهاده به خاك ادب ز روي نياز
چه جنّت آنكه به عزم طواف درگه او
بناقه رخت سفر كعبه را بود ز حجاز
چه جنت آنكه در او هر چه با خدا قُدرت
چه جنّت آنكه در او هرچه با نبي (ص) اعجاز
ظهور قدرت اعجاز ازو بدين سبب است
كه هست عين خداوندگار بنده نواز
علي (ع) كه چون بغدير خم از خداي قدير
بامتثال خلافت بخلق شد ممتاز
بحكم حضرت يزدان ز سدره حامل وحي
بعرض خواجه‌ي لولاك مژده كرد آغاز
پيامبر ز پيام‌آور اين سخن چو شنيد
چو گل شكفت پذيرفت شاد شد ز اعزاز
چه منبر از پي تبليغ اين رسالت خاص
بروي همدگر از ناقه بر نهاد جهاز
بدست دست خدا را گرفت دست و نهاد
قدم به منبر و وز لعل شد گهر پرداز
پس از اقامه‌ي تصريح بر خلافت او
شد از شرافت او نكته سنج و نغمه طراز
كه ابن عم من اين ماهِ كعبه شاهِ حجاز
نهنگ لُجّه‌ي قدرت هُژبر خصم انداز
مرا ببازوي پيغمبري بود تعويذ
چنانكه بار خدا را به بندگي ممتاز
فلك بمقدم هندوي او فتد بسجود
ملك بقبله‌ي ابروي او رود بنماز
[صفحه 153]
سمند او بصف كينه رعد كفر آشوب
سنان او بگه حمله برق عُمر گداز
بشخص همّت او مُلك هر دو عالم تنگ
وز او بهر دو جهان باب لطف و رحمت باز
بهشت و كوثر و طوبي بچشم همّت او
بضاعتي است قليل از براي پاي انداز
ز نقش جوهر تيغش به يك نفس خيزد
جراره‌اي كه به صد قرن خيزد از اهواز
بعرصه گاه نبرد وي از جِنازه‌ي خصم
سفينه مي‌كشد اندر محيط خون جَنّاز
بذات حضرت او كه هر كه پي بَرد داند
كه هست ذات خدا بي‌نظير و بي‌انباز
وجود او به مثل با وجود كافّه‌ي خلق
چو جوهراست و عرض يا حقيقت است و مَجاز
فلك بدرگه او دارد از زمين خجلت
زمين ز حرمت او باشد از فلك ممتاز
گنه برافت او مي‌زند بغفران طعن
گدا به همّت او مي‌كند به سلطان ناز
چنان برزم وي آفاق منقلب گردد
كه آسمان به نشيب افتد و زمين بفراز
به روز رزم وي از بهر قبض روح عدو
ز بحر خون ملك الموت بگذرد به جهاز
ز كوره مهر و مه آرد بجاي كوزه برون
گُل ار ز بهر ضميرش عجين كند كواز
شها چو رشته و سوزن كتاب و حدت را
كمند و رُمح تو شيرازه بست و داد طراز
غرض مطالعه‌ي صفحه‌ي جمال تو بود
وگرنه مُنشي خلقت ورق نكردي باز
فلك به صحن سراي تو از شد آمد خلق
چو طفل گمشده مادر فتاده در تك و تاز
تو را يد اللَّه از آن شد لقب كه اين نسبت
بود بجز تو چه بر قدّ پست دست دراز
بگاه مدح تو از بس بوجد و رقص آيد
كند بر اوج فلك منبر از زمين پرواز
در آستان تو گردي است دير دايره گرد
به صَولَجان تو گوئيست چرخ شعبده باز
فلك ببزم تو از مهر گشته شمع افروز
قدر بفرق تو از چرخ گشته چترافراز
بگاه جود تو در بند گنج قارون نيست
كسي كه عمر بسر برده در شكنجه‌ي آز
بحل عَقد امور زمانه قادر نيست
قضا اگر نه بكف گيرد از تو خط جواز
بعهد عدل تو در بيضه مي‌كند رجعت
ز بيم كبك دري ز آشيانه جوجه‌ي باز
به روز رزم تو تيغ تو طرفه سربازي است
كه خصم ازو بسلامت نمي‌برد سرباز
كتاب منقبتت را خِرد بِدآنهمه عمر
ز باي بسمله فصلي نكرده است آغاز
شها بوصف تو جز عيب نقص و خجلت و شرم
نشد اشارتي از طبع نا قبول ابراز
بحكم آنكه ثنائي سزاست بي‌مانند
تو را از آنكه توئي بي‌نظير و بي‌انباز
[صفحه 154]
بدانرسيده كه از خجلت مناقب تو
زبان ببندم و در گفتگو كنم ايجاز
«شباب» را نبود مدعا جز اين كه ز تن
بعزم كعبه كويت نهد بناقه جهاز
ز جان گذشتن و بر خاك درگهت مُردن
به از شكوه كِي و تخت و بخت و عمر دراز
وليكن از پي سامان ره سزاوار است
اشارتي ز تو اي جرم‌بخش بنده نواز
بقاي هستي اگر خواهم از تو مي‌خواهم
كه در ثناي تو داد سخن دهم ز اين باز
هماره تا شود از ژاله لاله روح‌انگيز
هميشه تا بود ار باده ساده عشرت ساز
شكفته باد مُحبّت چو لاله در گلشن
گرفته باد عدويت چه آهن اندر گاز
ديوان شباب شوشتري، ص 243-245.

شباب شوشتري (ملاعباس)

در تهنيت عيد غدير و منقبت اميرالمؤمنين (ع)
مطرب بساز رود غزل سركن
بدرود غم بناله مِزمَر كن
ساقي تو هم بجلوه در آي از در
وز قدو رخ اقامه‌ي محشر كن
بي‌پرده از عِذار بهشت آسا
خلد برين بديده مُصوّر كن
از خال چهره عود به مِجمر نه
وز لعل ساده باده بساغر كن
جام لبالب آر و پياپي دِه
وز مي‌دِماغ مجلسيان تر كن
از رخ نقاب طُرّه‌ي پُرچين را
بَرچين و بزم عيش منوّر كن
چرخي برقص برزن و مجلس را
قطب مدار چرخ مدوّر كن
چون ساز بزم عيش و طرب كردي
لب زين حديث قند مكرّر كن
آفاق را لبالب ازين شادي
ساغر ز شهد كام ز شكّر كن
كامروز بر نبي (ص) بغدير آمد
فرمان ز حق كه جايگه اِيدَر كن
ديوان شهر بند خلافت را
عنوان بنام ساقي كوثر كن
در دِه صلا بهر كه در اين وادي
كاقرار بر ولايت حيدر كن
اعلام خلق را پي اين فرمان
جابَر فراز عرشه‌ي منبر كن
[صفحه 155]
خورشيد سان ز مَطلع اورنگش
رخشان بچشم كِهتر و مِهتر كن
اختر بچرخ برزن و زين بَهجَت
خار حسد بچشم بَد اختر كن
روبه فريب گرگ نهادان را
آگه ز فرّ و كرّ غضنفر كن
بر انس و جان اقامه‌ي حُكمش را
تقدير بر قضاي مقدّر كن
دين را ز فرو شوكت تاييدش
معمور كن، سديد كن، انور كن
زاين منزلت بديده‌ي بد خواهش
ز ابرو حسام و ز مژه خنجر كن
وز روي وراي و آيتش ايمان را
خاور كن، آفتاب كن، اختر كن
اسلام را بهمّت نيرويش
پيرايه بخش، زيت ده، زيور كن
تقريب ازو بدرگه داور جو
تعبير ازو بنفس پيمبر (ص) كن
با پرتو تجلّي ديدارش
از شام تيره صبح منوّر كن
مقصود ازو به ديني و عقبي خواه
تفسير ازو بجنّت و كوثر كن
تسخير هر دو عالم اگر خواهي
نامش پي مداومت از بر كن
جم را ز خاكروبه‌ي درگاهش
اورنگ كن، بساط كن، افسر كن
خورشيد را به حمله‌ي هر پيكر
از تيغ او بشكل دو پيكر كن
از گرد نعل دُلدل رهوارش
تاج تَگين و افسر قيصر كن
ياجوج شرك را بره از تيغش
بر پا بناي سَدّ سكندر كن
تشبيه خِنگ [134] صاعقه كردارش
گاهي به رعد و گاه بصرصر كن
تصوير ذوالفقار شرر بارش
ز ابر بهار و برق در آذر كن
با قدر او قياس دو عالم را
چون اشتقاق فعل ز مصدر كن
از انبيا وجود شريفش را
بشناس فرق اكبر از اصغر كن
با ممكنان ذات جميلش را
چون با عَرَضْ تصوّر جوهر كن
تفسير فرد فرد حقايق را
زو ياد گير و شامل دفتر كن
هر كو بكار بسته فرو ماند
گو التجا بفاتح خيبر كن
و آن كز جفاي دهر بجان آيد
گو رويِ دل بخواجه‌ي قنبر كن
[صفحه 156]
جان را به چار موجه ناكامي
از ياد او سفينه و لنگر كن
خواهي شبيه دستِ سخايش را
خود را بهفت لُجّه شناور كن
جوئي ره ار بپايه‌ي اجلالش
عطف نظر بدوش پيمبر كن
ز انفاس روح پرورَش از غيرت
خون در مشام نافه‌ي اذفر كن
از بيم او عدويِ مجسّم را
نامي به لب نه نَبُرده مصوّر كن
خواهي نظير عرصه‌ي رزمش را
در شش جهت تصوّر محشر كن
داري هواي كعبه كويش را
خود را بغسلِ صدق مطهّر كن يا علي
زين تهنيت شباب ثنا خوان را
در مدح خويش قافيه گستر كن
ديوان شباب شوشتري، از مجموع 73 بيت به مناسبت 46 بيت انتخاب شد، ص 316-317.

شباب شوشتري (ملاعباس)

يا قَومْ مَوْلاكُم علي
ساقي بهار آمد بيار آن جامِ زرّين فام را
تا كوس رسوايي زنم، هم ننگ را هم نام را
برخيز وناز آغاز كن، سامان عشرت ساز كن
تاراج لطف و ناز كن هم صبر و هم آرام را
بستان فراغ‌انگيز شد، گلزار عشرت‌خيز شد
جام طرب لبريز شد، رندان دُردآشام را
گل با درفش كاويان، آراست اورنگ كيان
نسرين بساط پرنيان، گسترده كوي و بام را
پر شد ز شبنم تاج گل، شد شاخ، تخت عاج گل
بهر طواف حاج گل، شمشاد بست احرام را
[صفحه 157]
گسترده از برگ رزان ديباي چين باد وزان
بست از پي رزم خزان، گل بر كمر صمصام را
ريحان به صد شور و شعف، از برگ نسرين
كرده دف چون ساقيان نرگس به كف، دارد
بلورين جام را از بس شقايق در چمن، گلزار شد
رشك دمن پوشيده طوس ياسمن، از ژاله درع سام را
از لاله و سرو سمين، چون كاخ صبّاغان زمين
كرده عروس ياسمين، ترتيب هفت اندام را
عهدي چنان عيدي چنين، اين نازكش و آن نازنين
بس قرن‌ها كارد سنين، يومي چنين، ايّام را
آن ترك سيمين ساق كو، آن شاهد عشّاق كو
آن فتنه‌ي آفاق كو، تا بنگرد هنگام را
عيد غدير است اي صنم، حكم قدير است اي صنم
بس دلپذير است اي صنم، شادان بداري كام را
كامروز جبريل امين، از نزد ربّ العالمين
داد از كرامت بر زمين، بر احمد اين پيغام را
كاي درّ درج مَنْ عرف، با قدسيان از هر طرف
بنشان بر اورنگ شرف، شاه مَلَك خُدّام را
بر دين شهنشاهيش ده از ماه تا ماهيش ده
وز رتبه آگاهيش ده بدخواه بدفرجام را
بنماي بر خلق جهان، هم بر كِهان هم بر مِهان
لاسَيّما بر گمرهان، اين شوكت و اِكرام را
پيغمبر امّي لقب، داراي بطحايي نَسب
افراخت بر چرخ از طرب، زين تهنيت اعلام را
كرد از جهاز اشتران، منبر به رغم منكران
خود با پسر عم اندر آن، بالا نهاد اَقدام را
[صفحه 158]
لعل دُرافشان باز كرد، آنگه ثنا آغاز كرد
آشفته و دمساز كرد، از رشك لب الهام را
فرمود با لفظ جلي: يا قوم مولاكُم علي (ع)
بر من وصي بر حق ولي، هم خاص را هم عام را
فرمانِ او فرمانِ من، پيمانِ او پيمانِ من
من زآنِ او، او زآنِ من، همچو روان كاجسام را
مرآت وجه اللَّه او، مصداق سرّ اللَّه او
عنوان بسم اللَّه او، منظومه‌ي علّام را
اعداش را اعداستم، مولاش را مولاستم
او وال و من والاستم، شرع ذوي‌الاكرام را
عمّان نمي‌از جود او، بودِ جهان از بود او
چرخ از پي مولود او، كرده چراغان شام را
جان سخاكان كرم، مفتون اخلاقش ارم
شاهي كه از بام حرم، در هم شكست اَصنام را
شاه زمان ماه زمين، دين را امان حق را امين
رُمحش به چرخ پنجمين، غلطان كند بهرام را
نيران ز تيغش مشتعل، رضوان ز خلقش منفعل
قهرش به خون آغشته گل، بهرام خون آشام را
گرديده لعل شايگان، از وصف لعلش رايگان
تيغش بر اوج لامكان، رايت كشيد اسلام را
فهرست اسرار ازل، عنوان علم لم‌يزل
قاصر كند شعر و غزل در مدحتش اقلام را
تا نوش را نيش از قفا، تا عهد را در پي وفا
تا صحبت اهل صفا، نيكو كند انجام را
بدخواهت از غم روز و شب، نالان چو ني از تاب و تب
يارت هم‌آغوش طرب، پيوسته باد ايّام را [135].
[صفحه 160]

شفق خراساني (محمدجواد)

بيعت با خورشيد
چه روي داده كه مهتاب دلپذير شده است
ستاره دستخوش طلعت منير شده است
مگر سپيده‌دمِ بيعت است با خورشيد
كه مِهر گوشه‌نشين، ماه گوشه‌گير شده است
خبر رسيد كه با حكم كاروان سالار
قرار قافله در ساحل غدير شده است
صفاي باغ ولايت- كه سبز باد مدام-
ز دلنوازي اين بِركه در كوير شده است
امين وحي هم احرام بست از اين ميقات
كه بار عاطفه، گلفرش اين مسير شده است
فرشته گفت: كه يا ايّها الرسول بخوان
بخوان حديث ولا را كه دير دير شده است
به حكم روشن «ما اُنزِلَ اِلَيك» اينك
رسول (ص) از پي ابلاغ ناگزير شده است
فضا ز عطر نَفَسهاي پاكِ پيغمبر (ص)
پر از شميم بهشتي است دلپذير شده است
ز شوق آمدنش دشت پَرنيان پوشيد
ز فيض مقدم او موج شِن، حرير شده است
صدا صداي رسول خداست در صحرا
سكوت سايه‌ي سنگين آبگير شده است
به هر كه رهبر و مولا منم، علي (ع) مولاست
و اين علي است كه بر مؤمنان، امير شده است
خوشا سعادت آزاده‌اي علي (ع) پيوند
كه در حصار تولّاي او اسير شده است
پس از حبيب خدا، محور هدايت اوست
كه مِهر او سبب صافي ضمير شده است
امين مرز تشيّع، «اميني» نستوه
به عشق اوست كه علّامه‌ي شهير شده است
شهيد شيوه‌ي آزادگي و شاهد وحي
حماسه‌ساز بلنداي «الغدير» شده است
طلايه‌دار ظفرمندي از قبيله‌ي علم
كه در حريم ولايت خطرپذير شده است
كسي كه در ره احياي اين سترگ پيام
زده است سينه به دريا به كام شير شده است
[صفحه 161]
قدم گذاشت به راه و ز خود گذشت آري
كسي كه سالك اين خطه‌ي خطير شده است
به مرزباني رسم تشيّع علوي
مجاهدي است كمر بسته و دلير شده است
علي (ع) است آن شب قدري كه ناشناخته ماند
كه پيش مرتبتش آسمان حقير شده است
به ياد غربت او در بهار خاطر من
بنفشه با دل خونين بهانه‌گير شده است
مدينه شاهد مظلومي علي (ع) است ولي
چه شد كه فاطمه از جان خويش سير شده است
من از جمال شقايق به لاله گفتم، گفت:
شكوه شعر «شفق» ارغوان نظير شده است [136].
[صفحه 162]

شفق (محمدحسين بهجتي)

عيد غدير
چشم تاريخ مانده است به راه
مي‌كند روزگار خيره نگاه
دل ايّام مي‌طپد از شوق
مي‌كشد ز انتظار گردون آه
سوخته ز آرزو دل خورشيد
در هوس باز مانده ديده‌ي ماه
فجر بيدار مانده شب همه شب
سر كشيده ز شوق صبح، پگاه
تا مگر فصل عشق و ناز آيد
روز عيد غدير باز آيد
بذر حق در غدير كاشته شد
پايه‌ي عدل كُل گذاشته شد
اندرين روز راز خوشبختي
بر جبين زمان نگاشته شد
تا قيامت فرشته‌ي اقبال
بر روان بشر گماشته شد
به خلافت: علي (ع) بدست نبي (ص)
در چنين روز برفراشته شد
به ولايت رسالت خاتم
خورد پيوند و گشت مستحكم
شد عوض زين تحول پرشور
راه تاريخ و يافت عالم نور
شعله انگيخت مشعل تقوي
تيرگي از ره بشر شد دور
بيكسان را پناه و پشت آمد
يار محنتكشان نمود ظهور
يافت توحيد و عدل پشتيبان
كاخ دين شد مزيّن و معمور
دل آفاق محو و مات عليست (ع)
عقل سرگشته‌ي صفات عليست (ع)
[صفحه 163]
او بود پيشوا كه گاه خطر
خفت در جايگاه پيغمبر
او بود جانشين كه گفت رسول
از پس من علي (ع) بود رهبر
او سزد ملك را كه يكسان است
حَجَر و گوهرش به پيش نظر
او امام است خلق را كه بَرد
نان بيچارگان به وقت سحر
حكم او را سزد، كه ننهد پاي
سر موئي ز راه عدل بِدَر
هفت اقليمش ار دهند بزور
طعمه‌اي را نگيرد از دم مور
گر به غُلها كشند پيكر او
ور بخاشاك و خاك بستر او
باشدش بِهْ كه گردد آلوده
به ستم دامن مطهّر او
ز آهن تفته پُرس عدلِ علي (ع)
يا بجوي از كف برادر او
بين مساوات را كه يكسان است
با علي (ع) در لباس قنبر او
نازم انصاف را كه هست قوي
خوار و بيچاره در برابر او
وان ستمديده بينواي ضعيف
زورمند و قويست در بر او
بي‌بها كفش پاره در نظرش
از امارت به‌است وسيم و زرش
گشت از روي دلرباي علي (ع)
جلوه‌گر در جهان خداي علي (ع)
چون ز احسان اوست زنده جهان
باد جان جهان فداي علي (ع)
آفرينش گرفته سر تاسر
جاي در سايه‌ي لواي علي (ع)
سر نيارد فرو به پادشهي
هر كسي كو بشُد گداي علي (ع)
درك فضلش ز عقل بيرون است
چه توان گفت در ثناي علي (ع)
بر لب آورده جان ز شوق (شفق)
خواهد افشاندش به پاي علي (ع)
جان وي غرقه‌ي محبت اوست
چشم بر راه لطف و رحمت اوست [137].
[صفحه 164]

شكوهي تهراني (ميرزا عبد الله)

رشك طور سينا
غدير خُم، چو مَسكن بر نبي (ص) سلطان بطحا شد
نزول جبريل، از جانب باري تعالي شد
به ختم الانبياء آن روز، جبريل امين گفتا
كه يا احمد، تو را فرمان، چنين از حيّ يكتا شد
بشارت ده كه از امر خداي فرد بي‌همتا
علي (ع) بر تو وصيّ و بر تمام خلق، مولا شد
ز امر حق، تو مي‌بايد وصيّ خويشتن سازي
همان شاهي كه هستي از وجود او مهيّا شد
اجابت امر حق را كن ز جان و دل، در اين وادي
تو را قائم مقام از حق، ولي اللَّه والا شد
بناي منبر عهدي نمود آن خسرو باذِل
فراز منبر رفعت، به سرعت شاه بطحا شد
نبي (ص) دست علي (ع) بگرفت و بالا برد تا آنسان
همه ديدند مهر و ماه، در يكجا هويدا شد
تجلّي كرد نوري از جمال حيدر (ع) صفدر
تو گفتي سر به سر آن دشت، رشك طور سينا شد
مُخاطَب گشت بر آن قوم، گفتا احمد (ص) مرسل
به من جبرئيل نازل، از بر حيّ توانا شد
[صفحه 165]
وصي و جانشين بر من، علي (ع) را كرد حق امروز
هر آن كس سر بپيچد ز امر حق، بيگانه با ما شد
علي (ع) نايب مناب شرع ختم المرسلين باشد
ولي اللَّه و مولا خلق را ز اعلي و ادني شد
بود قائم مقام شرع من، آن صف شكن، شاهي
كه از سرپنجه‌اش فاني، بقاي لات و عُزّا شد
علي (ع) آن نقطه‌ي بالاي فاء فوق ايديهم
كه معراجش ز معراج نبي (ص) يك قبضه بالا شد
لسان اللَّه و عين اللَّه و وجه اللَّه بوَد حيدر
به شأنش نازل از حق، سوره‌ي انّا فتحنا شد
نجات آدم و نوح و خليل و موسي و عيسي
ز دست باذِلِ مير يد اللهي هويدا شد
جز اين عالم جز اين آدم هزاران عالم و آدم
بنا از دست قدرش در جهان كل اشيا شد
خرد قاصر بود از گفتن مدح و ثناي او
خدا مدّاح ذات مرتضي، در عرش اعلا شد
كلام او كلام من، كلام من، كلام حق
مطيع امر او وارسته در دنيا و عقبا شد
به بخّ لك زبان خويش بگشودند اصحابش
چو بر ايشان، از اين كين گونه حلّ هر معما شد
از اين بگذشت چندي احمد (ص) مرسل ز دنيا رفت
كه از داغش دل زهرا(س) و حيدر (ع) لاله آسا شد
همان شخصي كه بخّ لك همي مي‌گفت با حيدر (ع)
پي تخريب دين و مكتب آئين، مهيّا شد
نمي‌دانم چه بغضي داشت آن بيدادگر، با دين
كه از او ظلمها بر دين حق، در دار دنيا شد
[صفحه 166]
سه روز از بعد مرگ احمد (ص) امجد به گستاخي
به سوي بيت احمد (ص)، با گروهي راه پيما شد
زد اوّل آتشي سوزان، ز بغضش آن سرايي را
كه جبريل امين خادم، بر آن كاخِ مُعلّا شد
چنان در، شعله‌ور گرديد در آن روز دهشت زا
كه دودش هم چو شام تيره روي چرخ مينا شد
نمي‌دانم چه آمد بر سر زهراي (س) مرضيه
كه با سقط جنين، نقش زمين، آن ماه سيما شد
برفت از هوش زهرا (س) و پس از آني به هوش آمد
به صوت يا علي (ع)، چون بلبل شوريده گويا شد
نگون گردي ز رفتار كجت اي چرخ دون‌پرور
ز رفتار كج تو راستي، بس فتنه برپا شد
همان شاهي كه دست بيعتش دادند نامردان
گرفتار كمند ظلم بي‌پايان اعدا شد
بروي مسند شرع نبي (ص)، بنشست آن شومي
كه تا روز قيامت، باعث اِفساد دنيا شد
«شكوهي» از وقوع مسجد و از بردن حيدر (ع)
سخن كوته كه پر خون، قلب زار پير و برنا شد
شاهكار خلقت، ص 77-80.
[صفحه 167]

شكيب اصفهاني‌

غدير خم
گشود مرغ طرب باز چون هما پر و بال
فكند بر سر خورشيد سايه‌ي اقبال
به يُمن عيد غدير انبساط جام مدام
زُدود ز آينه روزگار زنگ ملال
رسيد بار رسالت به منزل مقصود
كشيد كار خلافت به اوج جاه و جلال
شه حجاز بخم غدير كرد مقام
گرفت پرده ز اسرار ايزد متعال
بدست ياري حق كرد منبري برپا
ز پا فشاري در راه دين چو يافت مجال
بدست دست خدا را گرفت از سر شوق
نهاد پا به سر منبر آن همايون فال
به سالكان طريقت نمود راه رشاد
به تشنه‌گان حقيقت رساند آب زُلال
فشاند لؤلؤ لالا ز لعل گوهر بار
بوصف سرور دين خسرو خجسته خصال
علي (ع) كه ذات خدا راست از طريق صفات
ز پاي تا بسر آئينه‌ي جلال و جمال
علي (ع) كه در شب معراج با رسول امين
ببزم قرب ز ياقوت سُفت دُرّ مَقال
علي (ع) كه تافت چو خورشيد تيغ او بمصاف
شكست پشت عدو را درست همچو هلال
علي (ع) كه گر بنمايد اراده قدرت او
زند به شير قوي رو به زبون دنبال
يدالّهي كه به اِمداد فَرّو شوكت او
رواست پشّه اگر پيل را كند پامال
ز فيض خاص هويدا كننده‌ي شب و روز
ز لطف عام پديد آورنده مه و سال
ز كبريائي و ز جاه و جلال و شأن و مقام
عديل و شبه و نظيرش تصوريست مُحال
فروغ شمع هدايت كه رأي روشن او
نمود تيره‌تر از شام روز اهل ضَلال
[صفحه 168]
انيس و مونس اقطاب ياور اوتاد
ملاذ و ملجاء عُبّاد رهبر اَبدال [138].
جهانِ جود و كرامت سحابِ لطف و عطا
سپهر مَجد و مَعالي [139] محيط فضل و كمال
بفيض خاك درش تشنه خضر و اسكندر
بدان مَثابه كه بر شير دايگان اطفال
هنوز نام و نشان از كنشت و كعبه نبود
كه بود درگه آن شاه قبله‌ي آمال
نشان ز سلسله موي اوست شامِ فراق
كِنايه از رخ دلجوي اوست صبحِ وصال
ز خُمّ معرفتش عارفان زنند شراب
ز خوان مكرمتش ما سَوي خورند نَوال [140].
بطوع و طبع خراجش دهند از دل و جان
به روم و هند اگر قيصر است اگر چيپال
به پشت ماهي اگر دلدلش كند جولان
بچشم ماه كشد توتيا ز گرد نِعال [141].
بخواب ديده مگر برق ذوالفقار علي (ع)
كز آفتاب فلك را بود بلب تبخال
عليست (ع) قبله‌ي حاجات در يسار و يمين
عليست (ع) كعبه‌ي آمال در جنوب و شمال
عليست (ع) ناظم ملك وجود از هر باب
عليست (ع) ناظر غيب و شهود در هر حال
به حيرتم كه چه گويم به مدح آن مولا
كه همچو خامه در اوصاف اوست ناطقه لال
بناي هر دو جهان را علي (ع) بود باني
بر اين كلام نجويد حكيم اِستدلال
به‌رغم بيخبران از شراب عشق علي (ع)
مدام ساغر صاحبدلان بود سَيّال [142].
(شكيب) هر كه بود آشنا بغير علي (ع)
مقام مهدي قائم (عج) نداند از دَجّال
ديوان شكيب اصفهاني، ص 117 - 119.

شكيب اصفهاني‌

در مدح امير خيبرگير و اشاره به خم غدير
ساقي مستان دهد امروز از خم غدير
مي‌پرستان را شراب شوق از بُرنا و پير
[صفحه 169]
از عَصير [143] خم چه حاصل آتشين آب عِنَب
ساغر عَنّاب گون بايد زد از خم غدير
باده‌ئي كز جام وحدت داد ختم انبياء (ص)
بر قليلي اهل ايمان اندر آن جمع كثير
هر كه زد يك جرعه از آن باده‌ي چون آفتاب
نور ايمانش بِدل تابيد چون بدر منير
در غدير خم به امر حق رسول هاشمي
خواند شاه اوليا را صاحب تاج و سرير
بر سر دست پيمبر (ص) حق هويدا شد ولي
ديده‌ي حق ناشناسان بود مادرزا ضَرير [144].
تهنيت را جبرئيل از عرش آمد سوي فرش
آيه‌ي اَكْمَلْتُ دين آورده از حيّ قدير
اندر اين عيد همايون خواجه‌ي قنبر علي (ع)
گشت از عز و علاء بر عالي و داني امير
رهنماي اهل عالم از امير و از عبيد
مدعاي نسل آدم از صغير و از كبير
قدرت داور كه از امرش اگر سر بر زند
خط پرگار مَشيّت را بگرداند مسير
جوهر اعراض عالم سروري كز ماء طين
مايه‌ي آدم شد اندر دست تقديرش خمير
عالم علم لَدُن كاندر زمين و آسمان
مرغ و ماهي را بود آگاه از سرّ ضمير
داور دنيا و عقبي ياور شاه و گدا
حاكم امروز و فردا قاسم خلد و سَعير
سرور آزادگان كز تاب يكتائي كند
رادمردان جهان را رشته‌ي مهرش اسير
شهسوار عرصه‌ي صولت كه گوئي در مصاف
در كَفَش تير و كماني بايد از كيوان و تير
حيدر (ع) صفدر كه پيكانش بهنگام نبرد
بگذرد از جوشن گردون چو سوزن از حرير
از هلال ذوالفقارش در صف بدر و حنين
شد قرين با تاب و تب خورشيد در چرخ اثير
طعنه بر خورشيد روز افزون زند از روشني
تا عطارد گشته در دربار اجلالش دبير
گشته بر صاحبدلان روشن كه از حُسن صفات
گوهر ذاتش بود چون حيّ سبحان بي‌نظير
در غم يوسف بر او يعقوب تا بردي پناه
با بشارت سوي كنعانش ز مصر آمد بشير
سطري از خُلق عظيمش خامه گر سازد رقم
از سَواد نامه خيزد نكهت عود و عبير
در ثناي شاه مردان شير يزدان بوتراب (ع)
شاعر شيرين سخن از لب فشاند شهد و شير
باب جنّت را ز رحمت بهر احبابش بود
ذكر طِبْتُم فَادْخُلواها خالِدين صوت صَرير [145].
بر در دولت سراي شاه ملك اِنَّما
از طريق بي‌نيازي بر غني نازد فقير
[صفحه 170]
هر كه جويد مقتدائي جز علي (ع) مرتضي
ذره از بيضا نداند قدر شَعري از شعير
تا علي (ع) را عين حق بيند بعرش كبريا
ديده‌ئي در شاهراه مدعا بايد بصير
يا علي (ع) اندر ثنايت شعر جان بخش (شكيب)
التفاتي كن كه بيش از پيش گردد دلپذير
ديوان شكيب اصفهاني، ص 101-102.

شكيب اصفهاني‌

در مدح امير عرب و عجم ولي اللَّه اعظم علي (ع)
چو در غدير خم آمد ز مكه شاه حجاز
در آن مقام بصد شور اين نوا شد ساز
بگوش هوش رسيدش ندا ز حيّ قدير
كه اي بمنزلت از كل ما سَوي ممتاز
بگير پرده ز رخسار شاهد مقصود
كه عالمي همه از جان شوند شاهد
باز به اهل دل بنما طاق ابروي دلدار
كه قبله را بشناسند جمله بهر نماز
بساز در ره دين مشعلي ز نور ازل
كه تا به حشر بود روز و شب بسوز و گداز
ز جاي خيز و علي (ع) را نشان به مسند خويش
كه پي برند بمقصود اهل راز و نياز
نمود راه سعادت بخلق هادي كل
مگر به سوي حقيقت روند اهل مَجاز
بحكم آيه‌ي اكملت دين هويدا كرد
هر آنچه بود خدا را نهان بپرده‌ي راز
ز بعد حمد خدا سيّد بشر احمد (ص)
بوصف نقطه‌ي ايجاد شد سخن پرداز
شهي كه سايه‌ي لطفش چو آفتاب بلند
فتاده بر سر هر ذره در نشيب و فراز
علي (ع) عالي اعلا كه از ولايت او
بروي اهل صفا گشته باب رحمت باز
ولي والي والا كه كارخانه‌ي حق
بدست اوست ز انجام كار تا آغاز
به امر اوست يكي با هزار محنت و غم
بحكم اوست يكي با هزار نعمت و ناز
به انبياء همه رهبر به اولياء ياور
به اوصيا همه همدم به كبريا دمساز
امام جن و بشر خسرو مَلَك دربان
كه بندگان درش راست رايت اِعزاز
بر آسمان شرف آفتاب عالمتاب
بملك هر دو جهان پادشاه بنده نواز
جهان جود، سپهر سخا، محيط عطا
كه از يم كرمش كور گشته چشمه‌ي آز
[صفحه 171]
ز بيم كفر و ضلالت گريخت سوي فنا
چو او بياري دين گشت با نبي (ص) انباز
به مَأمني كه بود نامي از عدالت او
حَمام لانه گذارد بچنگل شهباز
به بام قصر جلالش ببين به ديده‌ي دل
كه جبرئيل امين صَعوه [146] ايست در پرواز
وجود واجب او را كنند تا تسبيح
ز ممكنات بر آيد بصد زبان آواز
هر آنكه غير علي (ع) را امام خود خواند
خدا گواست كه جادو نداند از اعجاز
بجان در آتش عشقش بسوز تا داني
تمام كار خدائي از اوست آيد ساز
مقام شاه ولايت خداي داند و بس
در اين طريق بجائي نميرسد تك و تاز
بذات او نتوان بُرد پي ز راه صفات
اگر چه بوي بود مشكناب را غَمّاز [147].
ز رشته‌ي كه بود دست عقل كل كوتاه
مكن بمشت خيالي «شكيب» قصه دراز
ديوان شكيب اصفهاني، ص 104-105.
[صفحه 172]

شمس اصطهباناتي‌

قصيده در نصيحت به جوانان و گريز به داستان غدير
و نصب حضرت شاه ولايت به مقام خلافت و ولايت (ع)
جوانا تا كه داري پاي سير و ديده‌ي بينا
بچشم دل حقايق بين براه حق بشو پويا
ز عقل و علم و دين دم زن دم از مكر و دغل كم زن
ببام عشق پرچم زن بهل صورت بجو معنا
ز كثرت سوي وحدت شو جدا از اين دوئيت شو
دمي با دل بخلوت شو كه جانرا بنگري مجلا
گهر را از خَزَف بشناس و چاه از راه و خار از گُل
ملك را ز اهرمن شاه از گدا كرباس از ديبا
ز كاخ عشق درگه جو بكوي عارفان ره جو
چو سلّاك دل آگه جو رهي در مُلك اِستغنا
بخود باز آگه و بيگه مياور سر به هر درگه
كه شيطانت برد از ره كند اهريمنت اِغوا
برون از نفس سركش رو چو مردان گرم و سرخوش رو
ميان آب و آتش رو كليم آسا خليل آسا
زبان دركش ز گفت شر برار از خواب غفلت سر
بكن با اهل حق يكسر بكهف خامُشي مأوا
[صفحه 173]
شش اركان را بهل و ز هفت آبا نيز بر كَن دل
بسوزان چار طبع و بر شو از نه گنبد خضرا
بحق مي‌باش مُستغرَق‌نشين با نوح در زورق
بفرق موج زن بيرق ز طوفانش مكن پروا
اگر خواهي شوي سالك مدان خود را بخود مالك
وگرنه عاقبت هالك شوي چون پير برصيصا
غرور و نخوت و مستي كه باشد آخرش پَستي
زند آتش بر اين هستي بسوزد دين و هم دنيا
مخور گاهي غم روزي كه هست اين جيره هر روزي
بمال و مكنت اندوزي فزون از حدّ مشو كوشا
مدار الفت به بدخواهان سيه كاران و گمراهان
كه چون آن رانده درگاهان تو هم روزي شوي رسوا
الا تا چند همچون خس روي بر باد هر ناكس
دو تا كن قامت از اين پس به پيش ايزد يكتا
در آ از لانه‌ي ويران مشو پنهان چو خفاشان
تو خود يكروز شو تابان نه در نظاره چون حِربا
اسير وعده‌ي دونان مشو با خوردن يك نان
كه اين بي‌عاطفت تركان نخواهندت گه يغما
بسيم و زر مشو مايل مزن اين سكه را بر دل
كه زر در پيش اهل دل بود چون سنگ استنجا
سرانجام جهان بنگر و زين شهد و شكر بگذر
ز خوان تلخ او بگذر كه حنظل باشد اين حلوا
فناي ملك و دولت بين زوال مال و مُكنت بين
جهان بيمروت بين كه بر كس ناكند ابقا
نه قارون ماند و نه قيصر نه كسري نه ترنج زر
نه دارائي اسكندر نه فرّ و شوكت دارا
[صفحه 174]
نه اورنگ سليماني نه تخت و تاج ساساني
نه تزئينات سلطاني نه آن مُفلس نه آن دارا
بمهر گيتي گردون بود چشم اميدت چون
كه گشت از جور او دلخون بسي پير و بسي بُرنا
مرام زشت كمتر جو مشو مفتون رنگ و بو
سخن از اين و آن كم گو بهر دُكّان مكن سودا
به وحدت باش مردانه مشو مسحور بيگانه
كه هر سو هست بتخانه چه از هندو چه از بودا
گريز از كِيد اهريمن مشو از مكر او ايمن
كه اين بي‌چشم و رو دشمن فريبش هست ناپيدا
بهر پستي مكن خدمت بهر دستي مكن بيعت
مباش از بهر دون همت روان خسته بدن فرسا
مكن خود را به مستي گُم مخور مي‌از كف مردم
بيا تا از غدير خُم بريزم بر لبت صَهبا
از آن مي‌كز كمال وي شود عمر جهالت طي
بتاج و تخت و مُلك كِي كند نيروي او دعوا
از آن مي‌كز يكي ساغر دِماغ عقل گردد تر
بدست ساقي كوثر درخشد چون يد و بيضا
خوش آن خُمّ و خوش آن باده خوش آن مردان آزاده
خوش آن عيش خدا داده خوش آن جشن و خوش آن صحرا
علمداران بيت اللَّه هواخواهان شاهنشه
رسيده گرم سير از ره بدان گرمي در آن گرما
دليران و جهان گيران سواران چابكان شيران
جوانان بخردان پيران فلك سِير آسمان‌پيما
پيمبر (ص) را همه بنده بخاك او سرافكنده
همه عارف همه زنده همه مست و همه شيدا
[صفحه 175]
همه يكقول در ايمان همه دلداده با قرآن
بهستي جمله دست افشان بمردي جمله پا برجا
به پيرامون شاه دين ببالاي جهاز و زين
مثال خوشه پروين بگرد شارق بيضا
كه جبريل امين آمد شتابان بر زمين آمد
حضور شاه دين آمد به امر ايزد دانا
به اعزاز و به اكرامي به اكمال و به اتمامي
سلام آورد و پيغامي ز حق بر سيّد بطحا
كه اي پيغمبر (ص) مرسل ز ماضي و ز مستقبل
بكن ابلاغ ما انزل كه سويت آمده از ما
به دلها مُهر بهتر زن صلاي مِهر حيدر (ع) زن
ولايت را لِوا بر زن مترس از شورش و غوغا
حقايق منجلي فرما علي (ع) بر خود ولي فرما
بياني از علي (ع) فرما بزن زود آستين بالا
كه گر ناگفته بگذاري نكردي امر ما جاري
كند حَقّت نگه‌داري ز كيد و كينه اعدا
بخوان اَليومْ اَكْمَلْتُ لَكُمْ در گوش اين مردم
ز اَتْمَمْتُ عَلَيكُمْ نِعْمَتي بر خلق زن آوا
به امر شه در آن وادي منادي خوش ندا دادي
بصوت و صيت آزادي شد آنجا راز حق اِفشا
ز خيل رفتگان و همرهان و ماندگان يكسر
شده نزديك پيغمبر (ص) كه امر حق شود اجرا
جهاز بُختيان [148] منبر شد از فرمان آن سرور
بشد بر عرشه پيغمبر (ص) چو خُور بر گنبد مينا
[صفحه 176]
بهمراهش ولي اللَّه بعرش و عرشه‌اش همره
نهاده پا بدوش شه چو دست اندر شب اسرا
نبي (ص) بر عرشه تَمكين چو بر صدر نُبي ياسين
علي (ع) طاووس عليين الف شد در كف طه
عيان از جَيب [149] خور ماهي بدست شه يدالّهي
ولايت آشكارا هِشته بر دوش نبوّت پا
جهاز اشتران از دور چون طور و نبي (ص) نورش
علي (ع) تا سينه زد بر سينه‌اش شد وادي سينا
بخَلقش چون نماياندي ز حمد حق سخن راندي
وز آن پس شِكّر افشاندي ز شيرين خطبه‌ي شيوا
بفرمودي كه هر كس را منم مولا منم سرور
علي (ع) ابن عمم باشد و را سرور و را مولا
ولاي او ولاي من لِواي او لِواي من
ثناي او ثناي من بهر لفظ و بهر انشا
دعاي وال من والاه و طعن عاد من عاداه
باحباب و باعدا خوانده بر بينا و بر اعمي
بيانها در سرود آمد زبانها در دُرود آمد
شه از منبر فرود آمد چو فيض از مبدأ اعلي
به بيعت دستها وا شد بپا جشن تولّي شد
علي (ع) بر خلق مولي شد به امر حيّ بي‌همتا
زنيد اي عشقبازان كف بگو گردون نوازد دف
سليمان شه وزير آصف الا اي عارفان بُشري
سخن‌دانان سخن‌رانان، ثناخوانان سخن‌سازان
بمدح و تهنيت آنان شده شاعر شده گويا
[صفحه 177]
بسي واجب شد اين بيعت درين نهضت در آن ملّت
كه امروز اين چنين بيعت بپا شد شاهد فردا
وگرنه تا خدا بوده علي (ع) اصل ولا بوده
دليل و رهنما بوده ز بدو نشأه‌ي اولي
شه ذيفر مه انور مهين داور جهان سرور
خدا مظهر نبي (ص) محضر فلك قدر و مَلَك سيما
علي (ع) جان و جهان قالب هژبر سالب و غالب
علي (ع) بن ابيطالب علي (ع) ارشد علي (ع) اولي
سَرِ مردان پدر عمران حسن چشم و حسينش جان
پدر بر اوصيا بالاتر از جَدّ بهتر از آبا
محمّد را وصي و ابن عم و صِهر و صاحب سِرّ
رفيق ليله معراج و همدوش صف هَيجا
درش حلال هر مشكل بدان در عالَمي سائل
به بيتش زهره را منزل سرايش روشن از زهرا
بياض صبحدم رويش سواد شب دل مويش
بهشت جاودان كويش حريم و روضه‌اش ملجا
نجف با تربتش جنّت غَرّي از مدفنش تَبّت
از آن خاك و از آن طينت شد ارزان عنبر سارا
به مهرش جان و دل شادان ز قهرش كوردل لرزان
وِصالش عمر جاويدان فِراقش ليله يلدا
دلير و شير گير و مير و سالار و غضنفر فَر
جهان گير و جهان بخش و جهان دار و جهان آرا
تَوكُّل باشدش توسن عنايات حقش جوشن
بمشتي سخت چون آهن بكوبد خيبر او تنها
[صفحه 178]
ملك در جذبه‌اش خيره حُسامش [150] بر عدو چيره
سمندش در شب تيره پَرد در كام اژدرها
اگر دلدل بر انگيزد كه خون مشركان ريزد
بيك جولانْش برخيزد غبار از توده غَبرا
بدستش چوب شد آهن كه سازد تيغ خصم افكن
ملك گفتش بسي احسن سرودش لا فتي الا
ز بازو و سر انگشتش ز ضرب آهنين مشتش
هُبَل بشكسته لات افتاده و بي‌پا و سر عُزّي
از آن قامت وزان هيبت از آن شوكت از آن صولت
از آن عارض وزان گونه وزان قد و وزان بالا
جهان عاشق مَلَك شايق عدو ترسان فلك خائف
روان خندان خرد حيران جوان دين بوستان دنيا
جلالش حلقه درگه كمالش از قلوب آگه
جمالش نقش وجه اللَّه خصالش زُبده و والا
ز عِلمش گشته جيحونها ز فضلش گشته سيحونها
بدشت و كوه و هامونها روان چون لؤلؤ لالا
بيانش نور و تابنده روانش مهر و رخشنده
به پيش تابشش بنده ضياء چرخ و مافيها
سرشتش عصمت و عفّت عجين با رفعت و عزّت
نژادش غيرت و همّت نهادش پاك و گوهرزا
گهي بر قدسيان رهبر گهي در غزوه اژدر در
گهي همراه پيغمبر (ص) بمهمانيّ اوادني
فروغ طور بر موسي انيس چرخ با عيسي
رفيق خضر در صحرا شفيق نوح در دريا
[صفحه 179]
خليل ار بت شكن بودي در آن دربار نمرودي
يد اللَّه ياورش بودي وگرنه كِي بُدش يارا
از آن رو و از آن ابرو از آن دست و از آن بازو
جهان روشن حرم قبله حَجَر محفوظ و دين اِحيا
تبارك قَد، فتحنا خَد، قمر طلعت، ضُحي صولت
اساس هَلْ اَتي، معناي كوثر، روحِ اَعْطَيْنا
مراد خلق درگاهش در امّيد خرگاهش
كسي كاو شد هواخواهش نداند خاره از خارا
چه دلها از شمار افزون كه شد بر حُسن او مفتون
به عشقش كُشته صد مجنون برويش چشم صد ليلا
بهار از بوي او مشكين و زو خوشبو گل و نسرين
نبود ار آن لب شيرين نه شهدي بود ني خُرما
شميمش چون بباغ آيد نسيمش چون براغ آيد
فرو ريزد ز گلبن خار و داغ از لاله حمرا
مسيحا از دَم او بي‌پدر مي‌زايد از مادر
كه روزي با چنان پاكي اِبا بنمايد از آبا
در آن صُلب و رحِم آن پاك طينت بُد كه روزي حق
براي گندمي جنّت گرفت از آدم و حوا
مشارق زير فرمانش مغارب ثبت ديوانش
خلايق عبد احسانش ز جابُلقا [151] و جابُلسا [152].
انيس عاجز و كوران اَب اَيتام و مهجوران
جَليس از وطن دوران اسيران را هم او جويا
كريم و منعم و مشفق سَخيّ و عادل و صادق
وَليّ و مرشد از سابق قوي و ارشد و اَقوا
[صفحه 180]
بنازم آنچنان مكتب كه اَبجد داديش بر لب
كه صد ره به ز جَدّ و اَب بخواندي خطبه غَرّا
به اقطار جهان حاكم بمُلك بحر و بر ناظم
ولايش دهر را لازم قبولش شرط هر ياسا [153].
نبودي نظمش ار ضامن نبودي لحظه‌اي ايمن
روان در تن دل اندر سينه و خون در رگ و اعضا
جهان زير نگين او دو عالم خوشه چين او
سماواتي رهين او بهر مقصد بهر مبني
از آن نيروي ربّاني وزان فيّاض روحاني
رسد بر عالي و داني ز عِلم او بسي كالا
امير كل مشير كل دبير كل سفير كل
مدير كل وزير كل من و ما و همه اجزا
علي ايمان علي اركان علي قرآن علي فرقان
علي عالي علي والي علي مُصحف علي انشا
علي حاضر علي ناظر علي قائم علي دائم
علي عارف علي عالم علي صابر علي اِبكا
نبودي باغ عالَم را صفائي گر نبود اين گُل
از آن قد رسا و جَعد مو و نرگس شهلا
به مدحش عاجز و خسته به نعتش سست و بشكسته
زبان از گفت و طبع از شعر و نوك خامه از املا
بود كام دلم شيرين از اين كيش و از اين آئين
كه در مدح امام دين شدم طوطي شِكّرخا
خوشم وز خويش خوش بينم علي (ع) را از محبينم
درين كيشم درين دينم مسلمانم نيم ترسا
[صفحه 181]
ترا شاها ثنا گويم دَري ديگر نمي‌جويم
ره كوي تو مي‌پويم چه در دنيا چه در عقبا
شها در وقت جان دادن بشمس خود نظر افكن
كه لختي گيردَت دامن كند جان بر رخت اِهدا
منظومه‌ي شمس يا جلوه‌ي ابديت، ص 173-184.

شمس اصطهباناتي‌

قصيده در تهنيت عيد سعيد غدير و مناقب حضرت امير
عرش سرير شاه ولايت علي بن ابيطالب عليه‌السَّلام
باز باب رحمت گشت بر خدا پرستان باز
در بساط ياران شد شادي و طرب آغاز
شاهباز خوشبختي كرد هر طرف پرواز
از مناره افلاك داد هاتفي آواز
كاي جهانيان تا چند با غم و مِحن دمساز
طبع بِكر من آمد زين ندا سخن پرداز
برگرفتمي خامه برگشودمي قِرطاس
گفتمي مبارك باد مَقدم همايون عيد
آن كه خوش خبر آمد همچو دولت جاويد
پيش مقدمش صدرنگ پرچمي بكف خورشيد
سبز و سرخ و زرّين فام آسماني و اسپيد
كف زنان بهمراهش ماه و زهره و ناهيد
اين نسيم رحمت باز و ين شمامه امّيد
زنده را بوجد آورد مرده نيز كرد احساس
نهضت غدير آمد خيز و احترامش كن
در طرب قيامت كرد شادي از قيامش كن
بي مي‌و طرب منشين جان فداي نامش كن
لحظه‌اي بخود بازآ سِير در مقامش كن
مُل بعشق رويش خور گُل نثار گامش كن
مژده دارد از يزدان گوش بر پيامش كن
دارد او بشارتها از شهي نكو اَنفاس
[صفحه 182]
نهضت غدير خم نعمتي خداداد است
دوزخي بشكرانه از عذاب آزاد است
از سر جهان كوتاه دست ظلم و بيداد است
فتنه را چراغ عمر در گذرگه باد است
كوه و دشت در رقص است خشك و تر دلش شاد است
روز اخذ ميثاق است وقت عهد و ميعاد است
هر كه قدر او نشناخت باشد او نمك نشناس
روز بيعت حق است اي جهان و اي مردم
از زمين چراغاني است تا فَراز نُه طارم
هرچه هست شادان است عرش و فرش و هم اَنجم
شد فسردگي امروز از گياه صحرا گُم
آنكه را طراوت نيست هست في المثل هيزم
جام دهر لب ريز است از مِي غدير خم
مِي خورد زمين با طشت مِي خورد فلك باطاس
محفلي دگر برپا در بهشت رضوان است
در قصور و در جنّت نُقل و مِي فراوان است
جام در كف حوراست گُل بدست غلمان است
مرغ گشته را مشگر شاخِ گل غزل خوان است
شاخ و برگ طوبي نيز لعل و گوهر افشان است
چون غدير خم كوثر مست و شاد و خندان است
مي‌دهد به مِيخواران باده با بلورين كاس
روز اخذ ميثاق است گاه عهد معهود است
طالع بشر سَعد است بختِ دهر مسعود است
باب فيض مفتوح است راه فتنه مسدود است
بحر لطف سرشار است جاي بخشش و جود است
چشم باز بينا را شاه راه مشهود است
هر كه سر زد از اين راه راستي كه مردود است
يا دد است يا ديو است يا سفيه يا نَسناس
شعله در چنين روزي بر خليل شد صحرا
يوشع ابن نون امروز شد خليفه موسي
هم به سِحر غالب شد معجز يد و بيضا
آصف سليماني زد بتخت حشمت پا
هم به حضرت شمعون داد جاي خود عيسي
هم علي (ع) عالي شد بر جهانيان مولا
آن زمان كه بر منبر كرد با رسول اجلاس
كِي همان دمي كآورد پيكِ ايزد عَلّام
در غدير خم ناگاه سوي مصطفي پيغام
[صفحه 183]
كاي خلاصه‌ي ايجاد وي شهنشه اَيّام
خواهي ار رسالت را نيك‌تر دهي انجام
خيز و كن ولايت را بر جهانيان اِعلام
كامل است دين امروز نعمت است خود اِتمام
گر كني ولايت را نقش در قلوب ناس
بيدرنگ شاهنشه آستين ببالا زد
پس جهاز اشتر خواست منبري در آنجا زد
با علي (ع) بمنبر رفت بر خلايق آوا زد
روي سر درِ توحيد پرچم تولّا زد
نقش وال من والاه بر دل اَحِبّا زد
سنگ عاد من عاداه بر جبين اَعدا زد
گفت قصه بي‌پرده ني بشك و ني وَسواس
بودي اندرين هنگام دوش مصطفي جايش
تا بدست شه مانَد نقشي از كف پايش
گفت اينكه مي‌بينيد سرو قد بالايش
هركه او منم مولاش اين علي است مولايش
شاد جان احبابش كور چشم اعدايش
هيچ طاعتي مقبول نيست بي‌تولايش
دوستش بود مؤمن دشمنش بود خَنّاس
خوب ديده بگشائيد اين علي (ع) عمراني است
هم وَليّ ربّاني هم امام روحاني است
هم به اوليا اوّل هم مرا خود او ثاني است
هم‌بدين بساط استاد هم برين بنا باني است
خلق را ولاي وي پايه‌ي مسلماني است
شد وجوب او واجب گرچه شكلش امكاني است
اوست جان اهل البيت پاك و رسته از ارجاس
صد هزارها اسرار اندرين حكايت بود
ورنه از ازل مولي مَصدر ولايت بود
بلكه شاهد فردا خود همين روايت بود
منصبي كه امروزش از خدا عنايت بود
منكران فضلش را خود بزرگ آيت بود
يا تميز نيك از بد خود و را نهايت بود
كامتحان مردم را بيعتش شود مِقياس
يعني آن كه بخ بخ گفت و در ثنا پرداخت
پيش رفت و با تدليس عهد عقد و بيعت ساخت
ظاهرا در آنحضرت نرد جانفدائي باخت
روز امتحان بشكست عهد و تيغ خصمي آخت
[صفحه 184]
با مخالفت ناگاه سر نهاد و بيرون تاخت
گرنه آن حقيقت بود كس حقيقتش نشناخت
آنكه از حسد آن روز كرد سينه‌اش آماس
ورنه تا جهان بوده او شه ولا بوده
محرم حريم حق در حرم سرا بوده
شمع لا مكان بوده خاص كبريا بوده
در هدايت مردم يار انبيا بوده
بر خليل و بر آدم مير و مقتدا بوده
هم به لَيلَه‌ي معراج يار مصطفي بوده
چاكر درش بودند خضر و موسي و الياس
او خصال ايزد را مظهر است مرآت است
پادشاه موجودات رهبر سماوات است
علم احمدي نور است قلب او چو مشكوة است
باب لطف او قبله بهر عرض حاجات است
در سياق فرمانش لوح محو و اثبات است
عالَمش بود خادم چون طفيل آن ذات است
آن كه نزد كاخ اوست هفت آسمان كرباس
گنج دانش عالَم در نهاد او مكتوم
پيش قلب بيدارش هر حقيقتي معلوم
حكم خاتم دوران شد بمُهر او مختوم
دين حق ازو معمول عدل و داد ازو مرسوم
هر خيال و انديشه جز ولاي او موهوم
در جهان و بحر و بر در جِبال و مرز و بوم
مي‌دهد به استمرار پاسبانِ عدلش پاس
گر فرشته در بالاست قِصّه از علي (ع) گويد
و آدمي است در آفاق درگه علي (ع) پويد
ور نسيم جان بخشي‌است خاك روضه‌اش بويد
ور گُلي است جان افزا زان شميم جان رويد
عقل جز كتاب او هر ورق همي شويد
پادشه بدان قدرت همت از علي (ع) جويد
تا همان عجوز زار كاو كند بشب دست‌آس
شيرزن بدش مادر بنتِ شير بُد نامش
كز شجاعت و غيرت ريخت شير در كامش
زان سبب بدان صولت رام بود ضرغامش
بلكه شير مي‌بوسيد خاك موزه و گامش
در غزاست شير حق اژدهاست صمصامش
كِي دگر مخالف را باشد عرض اندامش
[صفحه 185]
شير حق همي دارد شير بچه چون عباس
دلدلش بزير ران حمله بر پلنگ آرد
بلكه مهر و مه را نيز تنگ زير تنگ آرد
از نهيب خود لرزه بر تن نهنگ آرد
چون بجست و خيز آيد شير را بچنگ آرد
بس شراره كز جولان از درون سنگ آرد
آن زمان كه در هَيجا رو بسوي جنگ آرد
بر دَرَد مخالف را سينه همچنان كرباس
نازم آن مشعشع تيغ آن كه ذوالفقار آمد
سخت و محكم و بُرّا تلخ و پر شرار آمد
بر هلاك خصم دون چون شرار نار آمد
آن كبود الماسي گه ز خون نگار آمد
ديو از آن گريزان شد خصم در فرار آمد
تا بقبضه‌ي شه رفت قدرتش هزار آمد
همچو در كف حِصاد درگه دِرودن داس
اي كه شرع احمد (ص) راست با وجود تو رونق
در ممالك آفاق تو شهنشه مطلق
كاشف همه اسرار معني كتاب حق
تو درين جهان مصدر ماسَوا همه مُشتقّ
دست قدرتت افراشت روي بام دين بيرق
خاتم رسولان كرد مه بدست تو مُنشق
تو زدي بفرق كفر تيغ تيز چون الماس
ملك دين و دانش را مالكي و دارائي
باغ عِلم و منطق را سبزه‌اي و صحرائي
معجز و عجايب را مخزني و دريائي
دفتر غرايب را رمزي و معمائي
آسمان عرفان را ماهي و دلارائي
عدل و جود و احسان را حاصلي و معنائي
در ترازوي خِلقت حكم تست چون قِسطاس [154].
فرش مسندت نبود فوق عرش جاي تست
اين بنا و اين خلقت جمله از براي تست
طوطياي چشم خلق گر نه خاك پاي تست
پس چرا همه چشمي باز در قفاي تست
[صفحه 186]
غم ز هول محشر نيست تا بپا لِواي تست
شمس را چو اندر دل سِكّه ولاي تست
ني گريزد از آلام ني هراسد از اِفلاس [155].
كتاب منظومه‌ي شمس يا جلوه‌ي ابديت، ص 191-201
[صفحه 187]

شهريار تبريزي (سيد محمدحسين)

غوغاي غدير و احتجاج امير
اگر سنجند هر سهمي در اسلام
هر آن كو سهمگين‌تر، حِصَّه‌ي [156] من
نه احمد در مؤاخاتم به خود خواند
نه خود با من پسر عمّ و پدر زن
نه بر دوشم گرفت و ريخت اصنام
بدو نظّاره هر بازار و برزن
به غوغاي غدير خم نديديد
به دست شه چو شاهينم نشيمن
نه با آن خطبه‌ي «مَن كنتُ مولاه»
علي (ع) را برد بر اعلا و اعلن
نه خود فرياد بخٍ بخ كشيديد
من اينها شور خوانم يا كه شيون
چه شد عهد خدا بر من شكستيد
اَلا اي حاسدان عهد بشكن
به قرآن طاعت من كرد واجب
به هر مؤمن خداي حيّ ذوالمن
ظهور وحي در سبع المثاني است
وگرنه روز هست و نيست روزن
هر آن نسبت كه موسي را به هارون
همان نسبت محمّد (ص) راست با من
چو بي‌مهر ولي شد، نيست ايمان
چراغي كش فرو خشكيد روغن
نيابد حاسد ما بوي جنّت
مگر اُشتر رود در چشم سوزن
نه من سرلشكر اسلام بودم
شرر در خرمن كفّار بفكن
نه شمشير علي (ع) آن شعله كز وي
اُجاق كفر و دين خاموش و روشن
نه بر من برداشتم از راه اسلام
صناديدي [157] همه چون سدّ آهن
نه با سرْشان به خاك تيره سودم
عناوين مُطَلّا و مُطَنطَن
[صفحه 188]
نه احمد (ص) «لا فتي الّا علي» گفت
نيامد در احد ناد عليّاً
به ايمان و به بازو و به شمشير
نه من سيمرغ پرورد و تهمتن
به نسبت يا به سبقت يا به اسلام
كه را ياراي همدوشي است با من؟
نشستن را بود بست خدايي
تو اين بست خداخواهي شكستن
چو بلبل رفت و زاغ آمد به صحرا
مبه باغ اندر نه گُل ماند و نه گلشن
چه بدبختي كه مي‌خواهد ملاقات
خدا را و وبال از من به گردن
چه گمره تيره بختاني كه در شب
چراغ ماه را دارند دشمن [158].
[صفحه 189]

شهلا اصفهاني (صديقه صابري)

جام ولايت
شد قرين فصل بهاران باز با عيد غدير
ز آنكه خورشيد ولايت از غدير خم دميد
غنچه لب بگشود و پيراهن دريد از شوق عشق
تا نسيمي از ولايت جانب گلشن وزيد
نغمه‌پرداز حقيقت پرده‌اي خوش ساز كرد
نغمه‌ي اهل ولا را گوش دل از وي شنيد
صبحدم آن خسرو خوبان نقاب از رخ گرفت
آفتاب شب شكن آفاق را در بر كشيد
عالمي شد از فروغش غرق در امواج نور
ز اين تجلّي صد تلألؤ در جهان آمد پديد
آسماني شد زمين از آفتاب روي دوست
شد ز الطافش شكوفا لاله‌ي دشت اميد
چون غدير خم شد از جام ولايت فيض بخش
هر كه بود اهل ولايت ز آن مي‌وحدت چشيد
وحي شد از سوي حق بر خاتم پيغمبران (ص)
زاين سبب احمد علي را بر وليعهدي گُزيد
كهكشاني جلوه‌گر شد روي دست مصطفي (ص)
كز وجودش يازده اختر به هر موسم دميد
سبز شد دشت و دمن از جوشش خم غدير
شيعيان باشد مبارك بر شما عيد سعيد
هر كه بشنيد اين حديث نغز را از راه شوق
طاير انديشه‌اش تا اوج رفعت پر كشيد
حلقه مي‌كوبد به درگاه علي (ع) «شهلا» ز شوق
بر ندارد چشم از اين درگه نگردد نااميد
[صفحه 190]

صابر اصفهاني (رمضان سيچاني)

شاه ولايت
مَطلع ديباچه‌ي حمد و ثنايي يا علي (ع)
مخزن اسرار علم كبريايي يا علي
شير حق، شاه ولايت، خسرو دنيا و دين
برزمين و آسمان، فرمانروايي يا علي
مظهر ذات و صفات داوري سر تا بپا
وجه حق، آيينه‌ي ايزد نمايي يا علي
مقصد از اِنّا فَتَحْنا حا و ميم و طا و‌ها
سِرّ الرّحمن عَلَي الْعَرْشِ استوايي يا علي
شد به قرآن اِنّما نازل، به توصيفت ز حق
ني همين مصداق قول هَلْ اَتايي يا علي
تو لسان‌اللهي و عين اللَّه و وجه‌اللهي
پاي تا سر، مظهر حُسن خدايي يا علي
مهر و ماه و انجم و ارض و سما را فيض بخش
ابر احسان و كرم، بحر عطايي يا علي
داوري بر هرزدو كُون و آمري بر عرش و فرش
حكمران هم بر قدر، هم بر قضايي يا علي
از يَدُ اللَّهَ فوقَ اَيديهم، عجب نبود اگر
فاتح بدر و شه خيبرگشايي يا علي
ابن عم احمد و حق را ولي مطلقي
صهر پيغمبر، وصي مصطفايي يا علي
عارفان را كعبه‌ي مقصود، در دير و حرم
حاجيان را مروه و سعي و صفايي يا علي
اصل ايمان، ركن دين، حَجّ و حَطيم و زمزمي
قبله‌ي جان، مشعر و خيف و منايي يا علي
ذاكران ذكر يا سُبّوح و يا قُدّوس را
خود مخاطب ازخدا، صبح و مَسايي يا علي
ز امر بلغ در غدير خم، به خلق روزگار
مير و مولا و امام و مقتدايي يا علي
جز تو پيغمبر كه را فرمود، در خم غدير
بعد من، بر ما سواله پيشوايي يا علي
سالكان فاني في اللَّه را مقصد تويي
تشنگان وصل را آب بقايي يا علي
مرهمي بر زخم دلهاي حزين دوستان
دارو و درمان، به درد بي‌دوايي يا علي
توشه‌اي گر نبودش «صابر» براي آخرت
يار او امروز و فرداي جزايي يا علي
شاهكار خلقت، ص 74-75.
[صفحه 191]

صابر همداني (اسدالله صنيعيان)

گل و گلاب
در غدير خم بهر حضرت ختمي مآب
از خداوند قدير آورد جبريل اين خطاب
كاي به اورنگ رسالت پادشاه ذوالكرم
وي سپهر آفرينش را جمالت آفتاب
داد شرع اقدست چون ملك صورت را نظام
حاليا بر كش ز روي شاهد معني نقاب
يعني اندر اين زمين برخيز امروز اي رسول (ص)
كن علي (ع) را جانشين خويشتن با صدشتاب
هان، مكن بيم اي رسول (ص) از مكر رو به خصلتان
تا چو حيدر (ع) ضيغم غرّنده‌اي داري به غاب
ساز تبليغ امر حق را بر صغير و بر كبير
خواه باشندي موافق، خواه سازند اجتناب
ملّت اسلام را گو اين نماز و حجّ و صوم
بي‌تولّاي علي (ع) هرگز نيايد در حساب
پس پيمبر (ص) ز امر ايزد از جهاز اشتران
منبري آراست، بر منبر شد آن عاليجناب
دال آسا قامت همچون الف خم كرد و برد
بر كمربند علي (ع) دست آن شه مالك رقاب
[صفحه 192]
برگرفتش روي دست آنگاه در توصيف وي
سُفت درّ معرفت را اين چنين با شيخ وشاب
كاي گروه، آگاه باشيد از خواص و از عوام
زين سپس نبود وصيّ من كسي جز بوتراب
نيست اورنگ خلافت را جز او لايق كسي
زانكه او بر شهر علم من از اوّل بود باب
في‌المثل من همچو موسي، وين «علي» هارون من
من چو عيسي در شهود و او چو شمعون در غياب
خصم حيدر خصم من شد، خصم من خصم خدا
زانكه من هستم رسول (ص) و او مرا نايب مناب
نيست در بالاي دست او دگر دست كسي
چون «يَدُ اللَّه فوقَ ايديهِمْ» بود نَصّ كتاب
بيعت اين دست را هر كس شكست آخر بود
در جهنّم قهر «ربُّ العالَمين» او را عقاب
چون ولاي او ز امر حق بود حصن امان
هر كه داخل شد در اين حصن ايمن است از هر عذاب
بلكه از كتم عدم بگرفته تا ملك وجود
كِي بود بي‌اذن او كس در اِياب و در ذَهاب
هرچه مي‌خواهيد بعد از من، بخواهيد از علي
بوي گل را در غياب گل بجوييد از گلاب
پس تو «صابر» ز آيه‌ي «اَلْيَومَ اَكْمَلْتُ لَكُم»
شرح «اَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي» را رو بياب [159].
[صفحه 193]

صاعد اصفهاني (محمدعلي)

مظهر غدير
امروز شد حقيقت حق خلق را عيان
شد آشكار بر همه گنجينه نهان
در جام كن شراب طَهور اي نديم عشق
كامروز شد زمانه به دلخواه عاشقان
جبريل بر جناب پيمبر (ص) نزول كرد
كاي مصطفي (ص) حبيب خداوند مستعان
فرموده است حضرت سلطان لَمْ يَزَلْ
كن آشكار مقصد ما را ز كُنْ فَكانْ
مار است در عِمارت امكان دفينه‌اي
كز ديده‌ي وجوب بود گنجِ شايگان
بحر وجود راست ثمين گوهري به كف
خواهد عطا كند به خلايق به رايگان
برخيز و بر سفينه‌ي اقبال خلق را
بربند از خلافت موعود بادبان
هشدار نقب زن بود اندر كمين دين
هان! اي تو خلق را به حقيقت نگاهبان
بيم از منافقان چه كني اي رسول (ص) حق
هستي تو در صيانت اللَّه در امان
تبليغ كن رسالت و درباره‌ي علي (ع)
بر خلق امر خالق خلق‌آفرين رسان
امروز حكم حضرت حق اي رسول (ص) حق
با مسلمين اگر نگذاري تو در ميان
فردا چو شد، تلاطم اميال مي‌برد
كشتي دين به ورطه‌ي گرداب بي‌گمان
خيرالانام (ص) از پي اجراي امر حق
بنهاد هفت كرسي ايجاد زير ران
از بعد يك خطابه‌ي غرّا به حمد حق
فرمود: اي مهاجر و انصار اين زمان
آورده است امر الهي، امين وحي
اينك منم كه حكم خدا مي‌كنم بيان
ماينك وظيفه است سپيد و سياه را
هر يك شود پذيره اين حكم و ترجمان
آيا نه من ولي شمايم به امر حق
بانك بلي، بلند شد و شد ز فرقدان
فرمود هر كه را منم اولي به نفس او
حكم علي (ع) بر اوست چنان حكم من روان
[صفحه 194]
از مسلمين به رُتبه كسي همچنان علي (ع)
در زير آسمان نبود در عُلوّشان
آن گه نمود عزم كه در پيش چشم خلق
حجّت مگر تمام كند بر منافقان
بازوي حق به دست يدالّهي‌اش گرفت
او را گرفت بر سر و گفت اين علي (ع) است هان
گرديد چون علي (ع) سر دست نبي (ص) بلند
گرديد مهر و ماه چو با يكدگر قِران
شوق و شعف دويد در اعضاء كاينات
از حيرت ايستاد به جا لحظه‌اي زمان
در حيطه‌ي خِرد به تصوّر نمي‌رسيد
بر دست مهر ماه بر آيد به كهكشان
ديدند كائنات كه در منظر غدير
مي‌بود ماه، بر سر خورشيد زرفشان
مي‌سوخت احمد از حرارت تبليغ زان جهت
آن ماه را گرفت به سر بهر سايبان
خورشيد عشق سر چو زد از مشرق رسول (ص)
افشاند بوسه بر قَدمش مهر خاوران
برخاست از سراسر هستي غريو شوق
پيچيد اين ترانه‌ي دلكش در آسمان
امروز شد به رتبه‌ي اَكْمَلْتْ دين قرين
دين يافت با كريمه‌ي اَتْمَمْتْ اقتران
حجّت تمام گشت ز خلّاق ذوالمنن
هان اي منافقان شده هنگام امتحان
هان! اين علي (ع) است بر سر دست نبي (ص) بلند
هان! اين علي (ع) است سر زده از اوج لامكان
آري علي (ع) است مايه‌ي پيدايش وجود
آري علي (ع) است علّت ايجاد اين جهان
آري علي (ع) است مقصد از ايجاد كائنات
آري علي (ع) است در بدن ممكنات جان
غير از علي (ع) كه را، رسد از جمله ممكنات
غير از علي (ع) كه را، بود اين رتبه‌ي گران
كز مرتبت به شانه‌ي احمد (ص) نهد قدم
وز منزلت شود سر دست نبي (ص) عيان
شاها مِي مَحبّت تو حوض كوثر است
هركس كه جرعه‌اي زد از آن گشت جاودان
حبل اللَّه است حِصن حَصين ولايتت
ما را بخوان به چشم عنايت بر آستان
«صاعد» فشاند درّ معاني به مدح تو
بر او ببخش لفظ اگر گشت شايگان
تجلي در مني، ص 141-144.

صاعد اصفهاني (محمدعلي)

به مناسب عيد غدير خم و خلافت مولي علي (ع)
تبارك اللَّه از اين شور و جذب روحاني
كه عشق خوانده محبّان خود به مهماني
چه محفلي است خدايا كه مي‌زند پهلو
به عرش رحمت تو از بلند ايواني
[صفحه 195]
قدح قدح همه لبريز از شراب طَهور
سبو سبو همه پر از زُلال عرفاني
به جام دل همه سر جوش باده‌ي وحدت
سبوي ناطقه لبريز فيض رحماني
چمن چمن گل معني دمد ز گُلبن لفظ
همه به غايت موزون چو سرو بستاني
تمام مجلسيان هم كلام و هم نفسند
چنانچه معني و لفظاند جفت و وحداني
ز برگ برگ شنو ذكر هو علي (ع)، كه كنند
در اين چمن همه كار هزار دستاني
درآ به بزم كه آيند بهر استقبال
ز گل شميم و ز بلبل دم خوش الحاني
درآر از تن خود خرقه‌ي تعلّقها
كه بزم روحاني را سزاست عُرياني
دلي چو مهر فروزان تو را نمي‌بخشند
اگر چو صبح نداري گشاده پيشاني
به حق گراي در امروز چون تو را فردا
دگر چه سود گزيدن لب پشيماني
به راه باطل خود تا به چند سرگردان
چرا به محور حق روي خود نگرداني
ز هر قبيله و هر قوم هر تبار و نژاد
تو را كه هست سرو داعي مسلماني
به هر كجا كه توئي با توام برادر من
دمي نشين به خِرد تا خلاف بنشاني
خداي را دل اهل ولا بود تا كِي
اسير و خسته‌ي اين رنج و درد سوهاني
كه بهر غصب خلافت ز قبل و بعد غدير
چه حيله‌ها كه نمودند و جمله شيطاني
چها كه بر سر اسلام زين خطا آمد
پيامدش همه شر بود و نابساماني
وليك در همه اصنافِ ملّت اسلام
مُروّجان محقّق به حكم وجداني
در اين مقام به نحو كنايت و تصريح
نموده‌اند همه اعتراف اذعاني
كه در غدير خم احمد (ص) پيمبر اسلام
پس از خطابه‌ي غرّا و نغز و طولاني
به قصد نصب خلافت براي بعد از خويش
بلند كرد علي (ع) را به امر سبحاني
عجب كه سخت فراموش گشت حق علي (ع)
به عمد غصب نمودند، يا ز ناداني؟
گذشت آنچه شد از سوي مردمي بي‌حد
اسير خواهش و اَميال شوم نفساني
وليك صاف بود آسمان و گر ابري
بود طبيعت خورشيد پرتو افشاني
كنون به قول بزرگان عالم اسلام
علي (ع) خليفه‌ي بعد از نبي (ص) است بُرهاني
چنان بود به تَواتُر حديث يوم غدير
كه شك در آن نتواند يهود و نصراني
اگر به آيه‌ي اَلْيَومْ اتّفاق شود
رود ز بين بشر اختلاف ادياني
گر اتفاق دهد دست در تمام جهان
شود مُسّلم، اسلام را جهانباني
[صفحه 196]
اگر به خويش بيايند عالِمان فِرَق
به حق، به حق بگرائيد عالي و داني
خلاف را بزدائيد و عالم اسلام
رها كنيد از اين حالت پريشاني
مگر رسول (ص) امين در نَهار يوم الدّار
چو بر عشيره‌ي خود كرد گوهر افشاني
نگفت هر كه به من اوّل آورد ايمان
به او خلافت، بعد از من است ارزاني
مگر نه اعلم و اقضاي امّت است علي (ع)
مگر نه اقدم خلق است در مسلماني
مگر نه اينكه رسيده است تا به اوج كمال
ز فيض مرتبت او كمال انساني
بر اين نصوص مسلّم به اتّفاق فِرَق
بدين دلائل محكم به حكم وجداني
پس از رسول (ص) علي (ع) بود و بس خليفه او
به هر كسي نرسد اين مقام سبحاني
به جز علي (ع) كه توان بر جهان خلافت كرد
مگر كه ديو تواند كند سليماني
علي (ع) تجسّم حقّ و نبي (ص) و قرآن است
گرفتم اين كه نمي‌بود نَصّ قرآني
گزافه گشت سخن، او بود تجرّد محض
كه روح اوست مصفّا ز ثِقل جسماني
ابوالعجائب اي بنده‌ي خداي صفات
كشانده‌اي همه آفاق را به حيراني
من و مديح تو اي بحر حق بدان ماند
كه موجه‌اي زند از خيره كوس عماني
زبانِ الكن و فكر قصير من چه بُود
كه از خلاصه‌ي خلقت كند ثنا خواني
چه حدّ كه ذرّه كند وصف شوكت خورشيد
شناسد او چه، ز اوصاف مهر نوراني
بر آستان تو عرض ادب كند «صاعد»
نبود مقصد او عرضه سخنداني
مراست عقده گره گير در گلو مولا
چو استخوان به گلو آنچنان كه مي‌داني
تجلي در مني، ص 147-150.
[صفحه 197]

صبوري كاشاني‌

امروز روز رونق
امروز روز رونق دين پيمبر است
امروز روز جلوه‌ي آيين داور است
امروز روز تقويت دين مصطفي است
امروز روز تهنيت شرع انور است
امروز از ولايت سالار اولياء
دين را همه كمال و جمال است و زيور است
امروز روز شادي و هنگام عشرت است
امروز روز باده و دوران ساغر است
امروز باده‌اي ز مبارك خُم غدير
در جام خلق از كف ساقيّ كوثر است
آن باده‌اي كه در دل عالم روان فزاست
آن باده‌اي كه در گِل آدم مُخَمّر است
آن باده‌اي كه در طلب ساغرش مدام
خورشيد و ماه، گردان بر چرخ اخضر است
هان اي نگار زُهره بناگوش نوش لب
زان ده مرا كه همچو لبت روح‌پرور است
اي رخ به رنگ آذر و پيكر به لطف آب
زان آب ده كه طبعش چون طبع آذر است
مي‌همچو آب كوثر، آنرا حلال باد
كش در كنار چون تو بت حور منظر است
عيد است و بوسه خواهم از آن لعل شكّرين
داني شُگون عيد به نُقل است و شكّر است
امروز عيد ملّت اسلاميان بود
روز كمال دين خداوند داور است
ايّام برقرار به نيروي ملّت است
اسلام استوار به بازوي حيدر است
حبل المتين، امام مبين، پيشواي دين
كش قدر و رتبه از نظر وَهْم برتر است
استاد كارخانه‌ي صُنع خدا، علي (ع)
كز صُنع او علامتي، اين هفت منظر است
اعظم وليّ بار خدا شاه لا فتي
آن واجبي كه جامه‌ي امكانْش در بر است
عقل نخست صادر اوّل وليّ حق
كايجاد را به او سمَت فعل و مصدر است
جز او كه بر خزينه‌ي فيض خدا امين؟
جز او كه بر مدينه‌ي علم نبي (ص) در است؟
[صفحه 198]
عنوان «انّما» به ولايش مُوَشّح است
طُغراي «هل اتي» به عطايش مُسَطّر است
رأيش به دَه عقول، امير مدبّر است
حكمش به نُه سپهر، قضاي مقدّر است
گر خطبه‌ي ولايت او بايدت شنيد
بشنو كه حق خطيب وي وعرش، منبر است
يا ايّها الرسول به ابلاغ جبرئيل
در شأن او ز قول خداوند اكبر است
غدير در شعر فارسي، ص 171-172.
[صفحه 199]

صحت اصفهاني (علي شيراني بيدآبادي)

بهار عشق
نماي جاده رنگ كهكشان داشت
زمين آنجا شكوه آسمان داشت
دَراي كاروان گوياي اسرار
طنين شوق در دلهاي بيدار
دَرون كاروان سالار پر جوش
چو طوفاني خروشان ليك خاموش
بيابان در بيابان نور جاري
زمين تا آسمان آئينه كاري
نسيم از صد بهاران عطر لبريز
هوا سرشار از مُشكي دل انگيز
پَرند ابرها چون بال جبريل
به صحرا سايه پوش از بهر تجليل
زمين آنجا چو عرش كبريا بود
نداي حق و فرمان خدا بود
به گلبرگ شقايق اشكِ شبنم
چو موج روشن انجم مجسّم
فضا لبريز گلبانگ ملايك
بشارت جوش آواز يكايك
صداي بالشان گلنغمه‌ي راز
چو موج آبشار آئينه پرداز
در آن آئينه پيدا جلوه‌ي حق
زُلال آن زبان نور مطلق
زبانش نغمه از ذات جلي داشت
بيانش نشئه از نام علي (ع) داشت
پيام اين بود از حق مصطفي را
علي (ع) كامل كند دين خدا را
علي (ع) والا علي (ع) مولاي دين است
علي (ع) در خاك هم گردون نشين است
علي (ع) حق و علي (ع) از حق جدا نيست
شكوه موج از دريا سَوا نيست
صَلاي صولت و اصل اصالت
تجلي گاه خورشيد عدالت
علي (ع) حق گستر و باطل ستيز است
در اين شب كوچه رايَش نور خيز است
علي (ع) خورشيد و دست او زر افشان
علي (ع) دريا و موجش گوهر افشان
[صفحه 200]
علي (ع) انديشه‌اي دارد دل افروز
در اين باغ است گُلپيراي دلسوز
چو غير از او سزاواري نديدند
به عِلّيين علي (ع) را برگزيدند
چو بود از هر كه در عالم سر آمد
علي (ع) بر شد فراز دست احمد (ص)
نمايان ساخت آنجا نور را نور
(عيان شد معني نورٌ عَلي نور)
خروشان‌تر زبان چون موجِ دريا
زبان بگشود و گفتا خاكيان را
علي (ع) يعني شكوه سبز افلاك
علي (ع) يعني بهار عالَم خاك
علي (ع) يعني بهارستان ايمان
علي (ع) مضمون حق، معناي قرآن
منم از هر كسي اولا علي (ع) هم
منم بر عالمي مولا علي (ع) هم
علي (ع) آگه ز باغ و شبنم اشك
غمين را مرهم دل مَحرم اشك
علي (ع) چون نورها پيدا و پنهان
زُلال فيض و صبح تيره روزان
علي (ع) درد آشنا را مي‌شناسد
علي (ع) فريادها را مي‌شناسد
علي (ع) شبها به چشم گوهر افشان
ز سيما شسته بس گرد يتيمان
علي (ع) آئينه در آئينه نور است
قيامت در قيامت شوق و شور است
علي (ع) بر دل دمد نور خدا را
علي (ع) صيقل دهد آئينه‌ها را
علي (ع) يعني سحر يعني بهاران
علي (ع) يعني قرار بيقراران
ز فيضش كاروان ميرفت تا نور
مسير از جوشن مستي بود مستور
زمين شد پر ز گل از اعتدالش
غم از دلها روان شد از رِوالش
ز سبزي خاك چون گلدشتِ افلاك
نفس گلريز، دل بيدار، جان پاك
ولي از جور آن پيمان شكنها
علي (ع) با يك جهان غم ماند تنها
سَوا از تك سوار عشق گشتند
گريزان از بهار عشق گشتند
ندانستند راه خوب و بد را
نديدند آيت فيض ابد را
دريغا تا قيامت اين چنين است
معين خلق بي‌يار و معين است
دلم شد از گُل رازِ كه گلزار
(خدايا زين معما پرده بردار)
الهي اين همه آتش دلي چيست
بهاران در بهاران سوزم از كيست
نمايان كن به عالَم راز عشقم
كه پيچد تا ابد آواز عشقم
كسي چون من بدين آتش دلي نيست
كه عشق من به جز عشق علي (ع) نيست
علي (ع) جز حق نمي‌گفت و نمي‌ديد
به جز از باغ معني گل نمي‌چيد
علي (ع) يعني گل و آئينه و نور
كز او شد شعر (صحّت) شعر پر شور
[صفحه 201]

صغير اصفهاني (محمدحسين)

غديريّه در مدح مولي اميرالمؤمنين عليه‌السَّلام
اي مه بي‌مهر من اي مهر و ماهت مشتري
وي دوصد چندانكه مهر از مه ز مهرت برتري
گاه عيش است و طرب ني موسم حزن و كرب
خلَّخي رويا بساغر كن شراب خُلَّري
كرده بستان را بهار از خرمي رشك بهشت
حوروش يارا خوش است ار رخت در بُستان بري
خيز اي سرو سَهي بخرام يك ره در چمن
تا بياموزد خراميدن ز تو كبك دري
داغ دل از ساغر مِي پاي گُل بايد زدود
حاليا كز لاله مي‌بينيم شكل ساغري
از نواي بلبل شوريده در سوداي گل
باز مانده در فلك ناهيد از خُنياگري [160].
در نشاط و وجد و حال و انبساط و عشرتند
جمله موجودات عالم از ثُريّا تا ثَري
ها بود عيد غدير خم به عشق مرتضي (ع)
خُم خُمم بخش اي بهشتي رو شراب كوثري
مستم از آن باده كن تا بر سَبيل تهنيت
از الف تا يا كنم وصف جلال حيدري
اسم اعظم آدم اول اديب انبيا
اصل ايمان آنكه بر ايجاد دارد مهتري
باني بنياد عالم بحر احسان باب جود
بوالحسن بيضاي رخشان بدرِ از نُقصان بَري
تاجدار مُلك امكان مظهر ذات و صفات
تابع ختم رسل (ص) مهر سپهر رهبري
ثاني آل كسا يكتاي بي‌ثاني كه هست
ثابت از وي دين احمد (ص) باطل از وي كافري
جانِ جان شاه جهان شاهي كه با عَجز و نياز
جبرئيلش بهر كسب فيض كرده چاكري
[صفحه 202]
حاكم احكام حق حيدر (ع) حبيب مصطفي (ص)
حكمران بر ما سوي اللَّه ز آدم و ديو و پري
خسرو خيبر گشا آنكو بفرمان خداي
خانمان بر كند از خيل يهود خيبري
دستيار و بن عم و داماد ختم المرسلين (ص)
دست حق كش داده داور در دو عالم داوري
ذوالجلال قاهر غالب شهنشاهي كه كرد
ذوالفقارش خرمن جان عدو را آذري
رخصت رزم ار دهد رأيش بطفلي ني سوار
رستم زالش نيارد كرد هرگز همسري
زان الهي كيمياي مهرش اي اكسير جوي
زن بقلب خويش تا بيني از آن فَرِّزري
سِرّ سبحان ساقي كوثر سُرور جان و دل
سَروري كو راست اندر ملك هستي سَروري
شامل احسانش نه تنها بر يتيمان شد كه كرد
شفقت و دلجوئيش هر بيوه زن را شوهري
ضرب جوزائي حُسامش مي‌فزودي بر عدد
ضيغمان دشت هَيجا را ز جوزا پيكري
طوف كويش را طمع دارد كه در هر صبحدم
طلعت از خاور فروزد آفتاب خاوري
ظِلّ حق ظَهر پيمبر (ص) مانع ظلم و فساد
ظالمان را سد راه جور و ظلم و خود سري
عالي اعلي علي (ع) مرتضي شاهي كه كرد
عون حقش دائماً در رزم اعدا لشگري
غائب و حاضر مَليك و عبد را قسّام رزق
غير از او نبود گر از چشم حقيقت بنگري
فضل محضش گشته شامل بر تمام كاينات
فيض عامش كرده در ملك جهان خوان گستري
قرب او را درك كردند انبيا آنگه شدند
قابل قرب خدا و رتبه‌ي پيغمبري
كنز مخفي گشت از غَيب هُويّت آشكار
كرد تا آنشه ظهور اندر لباس مظهري
لعل و گوهر را عتابش تيرگي بخشد چو سنگ
لطف و مهرش سنگ را بخشد صفاي گوهري
مُصحفش مدح و خدا مدّاح و احمد (ص) مدح‌خوان
من بوصف او كنم از خود ثبوت شاعري
نورگير از خاك درگاه فلك جاه ويند
نَيّر اعظم عطارد زُهره ماه و مشتري
واجب ممكن نما و ممكن واجب صفات
واللَّه او را عين حق بيني گر از حق نگذري
هل اتي تنها نه وصف اوست كاوصاف وي است
هر چه بهر انبيا از حق صحايف بشمري
لا فتي الا علي لا سيف الا ذوالفقار
لاجرم جز او نبايد خواست از كس ياوري
يا علي (ع) يا ايليا يا با حسن يا با تراب
يكره ديگر ز لطفم خوان سوي ارض غَري
گرچه در ظاهر من از كوي تو دور افتاده‌ام
ليك رويت چشم جانم را نمايد منظري
از تو مي‌خواهد «صغير» خسته تا بنوازيش
از طريق مرحمت وز راه مسكين پروري
ديوان صغير اصفهاني، ص 88-90.
[صفحه 203]

صغير اصفهاني (محمدحسين)

غديريه
زَهي عيد همايون سعيدي
كه چون او بجهان نامده عيدي
خَهي روز نشاط آور فيروز
كه ناديده چو آن چشم جهان روز
طُفيلند بدين روز نكوفال
همه روز و شب و هفته مه و سال
همش وقت شريف اشرف اوقات
همش ساعت سعد اسعد ساعات
ازل منبسط از صبح صَبيحش
ابد منعكس از شام مليحش
چه عيدي كه بر اعياد مقدم
فرح بخشِ همه عالم و آدم
ورودش در دولت بگشايد
ظهورش غم دلها بزدايد
نسيمش چو دَم زنده دلانست
به رقص آور ذرّات جهانست
چه عيدي كه مِهين رايت اجلال
چه روزي كه بِهين آيت اقبال
چه عيدي كه چو آن كس نشنيده است
چه روزي كه چو آن ديده نديده است
ز بس آمده مَيمون و مبارك
بود تهنيتش ذكر ملايك
بدين عيد نه شبه و نه نظير است
نداني اگرش عيد غدير است
در اين روز نكو سيّد ابرار
رسول مدني احمد (ص) مختار
خديو دو جهان صادر اوّل
بر افراد رسل افضل و اكمل
نگارنده‌ي ابلاغيه دين
نماينده حق واضع آئين
برازنده و زيبنده شاهي
بزرگ آينه‌ي وجه الهي
نبي (ص) قرشي حامل قرآن
محمد (ص) سر و سرخيل رسولان
پس از طوف حرم عزم وطن داشت
زمين فخر از آن شاه زمن داشت
كه شد روح الامين نازل و آورد
سلامش ز خداوند و بيان كرد
كه فرموده حق اي كان شرافت
بكن نصب علي (ع) را به خلافت
به مردم زِمن احكام كماهي
رساندي چه اوامر چه نواهي
ولي آن همه از ظاهر شرع است
به اصل غرض آنها همه فرع است
[صفحه 204]
به پرده است رخ شاهد منظور
از آن روي نكو پرده نما دور
عَبَث نيست ز من خلقت اركان
بر انگيختن صورت انسان
چو او در خور الطاف چنين است
ز انسان غرض من همه اينست
كه خود در نظرش پرده گشايم
بِلا پرده به او رخ بنمايم
كنون من همه را در نظر استم
سرا پا ز علي (ع) جلوه‌گر استم
بگو خلق علي (ع) را بشناسند
ز نشناختن آن بهراسند
علي (ع) را بده امروز وصايت
كز اين بعد بود دورِ ولايت
ور اين امر بجا ناوري اي شاه
از اين سِرّ نكني امتت آگاه
نباشد به جز از رنج و ملالت
تو را بهره ز تبليغ رسالت
همان دم پي اين امر مؤكّد
فرود آمدي از ناقه محمّد (ص)
به ياران همه فرمود به يك بار
گشائيد در اين طرفه مكان بار
پس آندم ز قطب منبري آراست
كه از رفعت آن قدر فلك كاست
چه منبر كه يكي پايه از آن عرش
به پيرامُن آن بال ملك فرش
بر آمد شه دين بر سر منبر
چو بر چرخ برين مهر منوّر
خلايق همه در حيرت از آن شاه
كه اينك چه سُرآيد نبي اللَّه
پس از حمد خداوند جهاندار
چنين ريخت در از لعل گهر بار
كه فرمان بودم از بَرِ داور
خلافت دهم امروز به حيدر (ع)
مر اين دين كه به رنج ز حدّ افزون
بدين پايه رسانيده‌ام اكنون
بحق ز امر حقش باز گذارم
بدست علي (ع) آن را بسپارم
پس آن بيخود يكسر ز خدا مست
بر آورد علي (ع) را بسر دست
بفرمود به امّت كه بدانيد
هم اين قصه در اطراف بخوانيد
هر آنرا كه به من هست تولا
مر او راست علي (ع) سيّد و مولا
به جايش مگزينيد دگر كس
كه او هادي بالحق بود و بس
پس از من به شما هادي و رهبر
كسي نيست به جز حيدر (ع) صفدر
علي (ع) صاحب آن شأن عظيم است
كه خود قاسم جنات و نعيم است
ز دامان علي (ع) دست مداريد
جز اندر پي او ره مسپاريد
[صفحه 205]
بلي جز به وي اميد نبايد
كه از غير علي (ع) كار نيايد
علي (ع) حجّت يكتائي ذاتست
علي (ع) مظهر اسماء صفاتست
عزيز است و حكيم است و قدير است
عليم است و سميع است و بصير است
از او كارگه كن فيكون راست
از او اين فلك بوقلمون راست
از او مهر و مه و ثابت و سيّار
پِي نظم جهان گشته پديدار
علي (ع) مرشد جبريل امين شد
كه از فرط شرف سِدره نشين شد
هم او كرده مخمّر گل آدم
هم او بوده به وي مونس و همدم
از او نوح نجي رسته ز طوفان
از او كامروا گشته سليمان
از او يافت ضيا ديده يعقوب
از او يافت شفا علّت ايّوب
از او بهر خليل آتش سوزان
بَدَل شد به گل و لاله و ريحان
كليم اللَّه از او گشته سرافراز
مسيحا ز وي آموخته اعجاز
به احمد (ص) چو مدد كار و معين شد
از او راست چنين رايت دين شد
نمي‌كرد بدين گر علي (ع) اقدام
نَبُد نام و نشان هيچ ز اسلام
پيمبر (ص) چو به معراج روان گشت
در آيات الهي نگران گشت
هر آن سِرّ كه خفي بود جلي ديد
به هر سو كه نظر كرد علي (ع) ديد
علي (ع) نور بصر روح روانست
علي (ع) همدم دل مونس جانست
علي (ع) در همه جا با تو قرين است
تو را در دو جهان يار و مُعين است
كس ار يار طلب مي‌كند اين يار
كه چون او نبود يار وفادار
دو صد شكر كز الطاف خداوند
بُريده است «صغير» از همه پيوند
به كس غير علي (ع) كار ندارد
جز او در دو جهان يار ندارد
ندارد بكسي چشم عنايت
به جز شير خدا شاه ولايت
ديوان صغير اصفهاني، ص 100-103
[صفحه 206]

صغير اصفهاني (محمدحسين)

نغمه‌هاي آسماني
دهر پير امروز، باز از نوجواني مي‌كند
ذرّه‌سان خورشيد، رقص از شادماني مي‌كند
بر فراز، از سِدرَه با پيك خدا روح الامين
مرغ بخت خاكيان هم آشياني مي‌كند
جان حق جويان مهجورِ به محنت مبتلا
از وصال يار جاني، كامراني مي‌كند
ميزبان خوان رحمت، خاص و عام خلق را
بر سر خوان ولايت، ميهماني مي‌كند
پرده بردارم ز مطلب، پرده‌دار كاينات
پرده‌برداري ز اسرار نهاني مي‌كند
گوش جان هر لحظه، از خُنياگران بزم قدس
اِستماع نغمه‌هاي آسماني مي‌كند
فاش گويم در غدير خم، به امر كردگار
مصطفي در نصب حيدر، دُرفشاني مي‌كند
ني همين بر اهل دل، حق را نمايد آشكار
لطفها هم، با محبّان زباني مي‌كند
مدح مي‌گويم اميري را كه در ملك وجود
ز ابتدا تا انتها او حكمراني مي‌كند
انبياء راهست ياور، اوليا را تا بحشر
دستگيري او به وقت ناتواني مي‌كند
عيسي مريم، زنام او دهد بر مرده جان
موسي عمران، به خيل او شباني مي‌كند
خضر بر گم گشتگان راه عشقش رهنماست
با تفاخر صالحش اشتر چراني مي‌كند
خسروي كو را لقب دادند قتال العرب
گريه بر حال يتيم، از مهرباني مي‌كند
مي‌كشد بر دوش، بار بينوايان را به شب
آن كه روز، از پادشاهي سرگراني مي‌كند
با مُرقّع جامع و نان جوين، سلطان عشق
از پي پاس مروّت، زندگاني مي‌كند
كي اداي شكر آن مولا شود امكان پذير
ز آن چه لطفش با «صغير» اصفهاني مي‌كند
ديوان صغير اصفهاني، ص 34-35.

صغير اصفهاني (محمدحسين)

غديريّه در مدح اسد اللَّه الغالب علي بن ابيطالب (ع)
براي امري دوشين بحربگاه خيال
ميان عقل من و جهل من فتاد جدال
چنان جدال شديدي كه محو شد ز ضمير
جدال كردن پور پشنگ و رُستم زال
قشون بيحد عقل و سپاه بيمر جهل
بقصد هم ز يسار و يمين جنوب و شمال
من از مشاهده حال و كثرت وحشت
شدم حزين و دل آزرده و پريشان حال
از اين قضيه شدم آنچنان فكار و ملول
كه گشت آينه دل نهان بزنگ ملال
[صفحه 207]
بداد ساقي عشقم به ناگهان آواز
كه اي ز بار تخيّل قد تو همچو هلال
چرا شده است تو را رنگ ارغواني زرد
چرا شده الف قامت تو همچون دال
بگير باده ز دستم گذشت شام فراق
بگير باده ز دستم دميد صبح وصال
نمود مرحمتم زان مِئي كه از سر شوق
فرشته فرش به ميخانه‌اش كند پرو بال
نمود مرحمتم زان مِئي كه از شرفش
بخاكيان شده ز افلاكيان فزون اجلال
نمود مرحمتم ساغري ز خم غدير
كه باز گشت به رويم از آن درِ اقبال
چو در غدير خم آمد از آسمان جبريل
به نزد ختم رسل (ص) ز امر قادر متعال
كه اي رسول خدا بايد اندرين منزل
كني ولي خدا را وصي خود في الحال
ببايد آنكه كني آشكار سِرّ نهان
كه رازهاست در آن مخفي اي همايون فال
پس از جهاز شتر ز امر شه يكي منبر
بساختند و فراز آمد آن سپهر كمال
گرفت دست علي (ع) و بدامن گيتي
همي ز لعل بدينگونه ريخت دُرِّ مَقال
كه هر كه را بود اقرار بر نبوّت من
ولايت علي (ع) او راست افضل الاعمال
هر آندلي كه به مهر علي (ع) نگشت محل
نجات يافتنِ آن تفكّريست مُحال
حلال اوست حلال و حرام اوست حرام
حرام اوست حرام و حلال اوست حلال
همين عليست (ع) كه نامش نخواندي ار آدم
به پاي خاستنش بود تا ابد ز آمال
همين عليست (ع) كه بُد ناخداي كشتي نوح
در آنزمان كه نهان شد بزير آب جِبال
همين عليست (ع) كه از فيض يادش از زندان
به تخت يافت مكان يوسف خجسته جمال
همين عليست (ع) كه در كوه طور با موسي
از او شدي ز خفيّ و جليّ جواب و سؤال
همين عليست (ع) كه از دست او گرفته مسيح
مكان به چرخ چهارم ز دار اهل ضَلال
همين عليست (ع) كه در كوي يار در شب وصل
به جاي يار مرا بود همسخن ز جلال
خلاص ز آتش نمرود مي‌نگشت خليل
اگر نبود علي (ع) يار او در آن احوال
به امر اوست بجا عرش و فرش و لوح و قلم
بحكم اوست روان روز و هفته و مه و سال
خجسته امرش ساري به بَرّ ميلاميل
ستوده حكمش جاري به بحر مالامال
خداي كرد در امروز دين خود كامل
كه با ولاي علي (ع) دين رسد به حدّ كمال
هنوز داشت به لب آن سخن كه بخ بخ
بلند شد ز عدوي رجيم زشت خصال
نمود با علي (ع) آن روز اوّل او بيعت
شد او به پيش روان ديگرانش از دنبال
[صفحه 208]
ولي نرفت زماني كه آن مُخرّب دين
گشود دست ستم تا كه دين كند پامال
بسوخت ز آتش كين درب خانه‌يي كه ز شوق
نمود خدمت آن جبرئيل چون ميكال
شكست قائمه عرش چون كه تخته در
بزد به پهلوي زهرا (س) ز زشتي افعال
رسن به گردن حبل المتين دين افكند
نمود غصب خلافت به ياري جُهّال
به دشت كرببلا بُد همان رسن گويا
كه بست خصم جفا جو حسين (ع) را اطفال
اگر نه آن يكي آتش زدي به خانه اب
چگونه اين يكي آتش زدي به خيمه آل
بتول (س) را نزدي تازيانه گر قنفذ
حسين (ع) را نزدي كعب ني كسي به عيال
هزار لعنت حق بر كسي كه اول بار
به باغ دهر چنين ميوه را نشاند نهال
از آنچه رفت به آل نبي (ص) ز قوم عنيد
خموش باش «صغيرا» كه هست ناطقه لال
مصيبت نامه صغير اصفهاني، ص 16-17

صغير اصفهاني (محمدحسين)

غديريه
خاتم انبيا بخم غدير
ز امر خالق بخلق گشت بشير
منبري ساخت از جهاز شتر
بر نشست آن خديو عرش سرير
پس گرفتي بدست دست علي (ع)
كه بدانيد از كبير و صغير
نه به دل خواه و ميل من تنها
بل بفرموده‌ي خداي خبير
هست اين مرتضي علي (ع) بر من
جانشين و وصي و يار و ظهير
ايها الناس بي‌ولاي علي (ع)
دينتان هست ناتمام و قصير
پس نمودند بيعت و راندند
«نَعَمْ» اندر لسان و «لا» بضمير
رفت چون مصطفي (ص) ز دار جهان
جمع گشتند آن گروه شرير
غصب كردند پس خلافت را
خلق دنيا طلب بدين تدبير
كه نه سن علي (ع) بود در خور
لايق اين رتبه راست شيخ كبير
اين سخن رد عقل مصطفويست
قائلش مستحقّ نار سعير
گر چنين باشد او ندانسته
تا نمايد كه را بخلق امير
[صفحه 209]
باري اي عاقل اندر آن ايّام
از سكوت علي (ع) مشو دلگير
كرده بود احمدش وصيت و نيز
رفته بود از خدا چنين تقدير
تا شود امت امتحان ورنه
نشود شير رام روبه پير
اين علي (ع) بد همان علي (ع) كه بُديش
دست مرحب شكاف و خيبرگير
كسي ار مدح آن سه تن گويد
خواب ناديده مي‌كند تعبير
جانشين محمد (ص) مختار
نيست كس غير حيدر (ع) كرّار
مصيبت نامه صغير، ص 217-218

صغير اصفهاني (محمدحسين)

غديريّه
امروز روز نصب وصي پيمبر (ص) است
اندر خم غدير يكي طرفه محضر است
از چشم دل ببين كه نبي (ص) فوق منبر است
روحش قرين وجد ز پيغام داور است
پيغام آشنا سخن روح پرور است
ارواح انبياء همه را با نياز بين
جن و ملك گرفته نشيب و فراز بين
خلقي ز هند و روم و عراق و حجاز بين
چشم همه به احمد محمود باز بين
يا للعجب حكايت صحراي محشر است
به به چه محضريست كه آنرا نظير نيست
عنوان صدر و ذيل و غني و فقير نيست
ناطق بجز رسول نذير بشير نيست
گويد كه جز علي (ع) بخلايق امير نيست
وين نيست قول من كه ز خلّاق اكبر است
انوار لَمعه لَمعه بر آيد در آن مكان
از منبر جحاز شتر تا به آسمان
پر گشته از شكوه بني هاشمي جهان
جبريل راست آيه اَكْمَلْتْ ارمغان
يعني كمال دين به تولاي حيدر (ع) است
افكنده اين قضيه بر اجسام ارتعاش
بر دوست جان فزا شده از خصم دلخراش
«حافظ» ز دور ناظر و گويد ز صدق فاش
گو زاهد زمانه و گو شيخ راه باش
آنرا كه دوستي علي (ع) نيست كافر است
[صفحه 210]
نور ولايت اسداللَّه ظهور يافت
زين نور دهر بهجت و گيتي سرور يافت
ارض و سما تجمل‌اللَّهُ نور يافت
شاهد ز غيب آمد و جانان حضور يافت
صاحب‌دلان زمان ملاقات دلبر است
يك دور بود باده‌ي‌ي عرفان كبريا
در عُهده سِقايت افراد انبيا
آن دور منتهي شد و امروز مصطفي (ص)
تفويض كرد امر سقايت به مرتضي
زين بعد جام در كف ساقي كوثر است
رندان دهند از ره انصاف پروري
ترجيح بندگي علي (ع) را بسروري
آري كند بچرخ گر از رتبه همسري
يك ذرّه‌اش بخاك زمين نيست برتري
هر سر كه آن نه خاك كف پاي قنبر است
رسم است در ميان دليران پهلوان
كارند وصف خود گه پيكار بر زبان
شير خداي هم به مصاف دلاوران
مي‌كرد وصف خويش بگاه رَجَز بيان
آن وصف چيست نعره‌ي اللَّه اكبر است
حُكم قضا رود همه بر حِكمت علي (ع)
هستي ز كل و جزو بُوَد حشمت علي (ع)
بود «صغير» نيست جز از رحمت علي (ع)
وين نطق جانفزاش بود نعمت علي (ع)
كِي نعمتي چنين همه كس را ميسّر است
ديوان صغير اصفهاني، ص 115-116.

صغير اصفهاني (محمدحسين)

غديريه در مدح حضرت علي‌بن ابيطالب (ع)
ساقي مِي ده مرا كه از كتاب قويم
نموده‌ام اِستماع كريمه‌ئي از كريم
نَبِئي عِبادي عَني اَنَا الْغَفُورُ الْرَحيم
از پس اين استماع ز خوردن باده بيم
هذا شَيي‌ءٌ عُجابْ ذالِكَ اَمرٌ عَظيم
ذالِكَ اَمْرٌ عَظيمْ هذا شَيي‌ء عجاب
[صفحه 211]
من آزمودم جهان غمكده و غمسراست
بغم سرائي چنين نه غير مستي رواست
هر آنچه آيد به هست نيستيش انتهاست
بناي هستي همه در ره سيل فناست
ملك و جود مرا خرابي اندر قفاست
چه بهتر از اينكه خود سازمش از مِي خراب
خاصه كه معمار صنع طرح نو انداخته
ساحت گلزار را رشگ جنان ساخته
لاله رخ افروخته سرو قد افراخته
كبك دري از دمن سوي چمن تاخته
غلغله بوالمليح زمزمه‌ي فاخته
كرده عيان در چمن شورش يوم الحساب
اي به غمت بيخبر دل ز نويد و وعيد
عشق تو عشّاق را سر خط هذا سعيد
دلشدگان غمت چند ز قربت بعيد
رخ بنما كين زمان روي بما كرده عيد
عيدي فرخنده را آمده مبدء مُعيد
كه دروي از رخ فكند شاهد معني نقاب
عيدي كش كبريا نعت‌پذير آمده
عيدي كش مصطفي (ص) ز جان بشير آمده
عيدي كش ناپديد شبه و نظير آمده
از شرف اعياد را فرد كبير آمده
واضح گويم همان عيد غدير آمده
كه يافت در وي ظهور خلافت بوتراب (ع)
ساقي روزي چنين كش فرح و انبساط
گشته جهان را محيط گشته جهانش محاط
عالم دارد سرور گيتي دارد نشاط
با چو مني يار شو در چمني بر بساط
ساغر و پيمانه را بفكن و بي‌احتياط
مرا ز خُم غدير خُم خُم پيما شراب
[صفحه 212]
مِي از ولاي شهي بده كه جان مست اوست
هستي هستي همه ز هستي هست اوست
پاي نهادن بعرش مرتبه‌ي پست اوست
كعبه صفت لا مكان خانه در بست اوست
خواست بدانند خلق كه چرخ در دست اوست
ز مغرب آورد باز بجاي ظهر آفتاب
كرد به خم غدير به امر رب جليل
نزول با صد شعف نزد نبي (ص) جبرئيل
بعد درودش سرود كِي بخلايق دليل
صد چو مني بر درت كمينه عبد ذليل
بايدت اينجا فرود آئي و پيش از رحيل
شاهد مقصود را ز چهره‌گيري نقاب
علي (ع) كه بي‌مهر او نيست كسي حق‌پرست
علي (ع) كه صبح ازل ترا به مسند نشست
علي (ع) كه بيعت بتو بست بِروز الست
بيعت امّت بوي بايدت امروز بست
بوسه زنندش بپاي دست دهندش بدست
تا بجهند از صراط تا بِرهَند از عذاب
شه به مقامي چنان براي امري چنين
ز مركب پيلتن پياده شد بر زمين
رايت رفعت فراشت زمين به عرش برين
پس ز جهاز شتر به امر سالار دين
منبري آراستند وان شه شوكت قرين
گشت به منبر خطيب براي نشر خطاب
از پي بذل گهر چو بحر در جوش شد
همهمه اتمام يافت غلغله خاموش شد
انجم سيّار را سكون هم آغوش شد
از ملك اندر فلك ذكر فراموش شد
خُور همه‌گرديد چشم فلك همه گوش شد
تا چه تكلّم كند حضرت ختمي مآب (ص)
گرفت دست خدا به دست دست خدا
گفت بخلق زمين خواند به اهل سما
هم به برون شد بشير هم بدرون زد صلا
كه بعد من نيست كس جز اين علي (ع) پيشوا
[صفحه 213]
وصي مطلق به من امير كل بر شما
نموده خالق ز خلق ولي خود انتخاب
همين علي (ع) كافتاب ضو برد از راي او
از همه والاتر است همّت والاي او
بهر كه مولا منم علي (ع) است مولاي او
دوزخ و جنّت بود بغض و تولّاي او
روز جزا مي‌رسد به امر و ايماي او
عَدوي او را عِقاب مُحبّ او را ثواب
گفت ولي خود سران بدل نيندوختند
هر آنچه استاد گفت بخود نياموختند
آتش حِقد و حسد بجان بيفروختند
بسوختن ساختند بساختن سوختند
جمله چو خفاش كور ديده بهم دوختند
تا نشود چشمشان ز نور خود كامياب
مَطلع ديوان حق بسمله را با علي (ع) است
نقطه‌ي فتح انتساب فوق فتحنا علي (ع) است
حلقه باب جنان زمزمه‌اش يا علي (ع) است
(صغير) كي غم خورد ياور او تا علي (ع) است
سزد غم آنكس خورد كه يارش الا علي است
چرا كه دارد بدل اميد آب از سرآب
ديوان مرحوم صغير اصفهاني، ص 108-111.
[صفحه 214]

صفا تويسركاني‌

غديريه
اي اميري كه حق بخم غدير
برگزيدت ز هر صغير و كبير
جبرئيل آمد و پيام آورد
بر پيمبر (ص) ز كردگار خبير
امر بَلّغ پس از درود و سلام
خواند بر گوش آن يگانه سفير
كه علي (ع) را بجاي خود بگمار
امر حق است و مي‌نكن تأخير
پس بتعجيل خاتم مرسل (ص)
منبري ساخت از جهاز بَعير
دست حق را گرفت و ثابت كرد
اندر آنجا بر آن گروه كثير
آنزمان كرد خطبه‌اي انشاء
كه بدانيد از صغير و كبير
بعد من بر شما علي (ع) مولاست
كز خداي قدير شد تقدير
اين علي (ع) بعد من خليفه‌ي حق
باشد و بر شما امام و امير
من چو موسي و مرتضي (ع) هارون
برسالت مراست يار و ظهير
سرّ تنزيل آشكارا كرد
مصطفي سيّد بشير و نذير
وال من وال و عاد من عاداه
در ثناي تو گفت با تكبير
چون شنيدند صوت اسمعنا
و اطعنا شدي بچرخ اثير
ليك كردند دشمني آخر
از ره جهل و كينه و تزوير
خدعه اهل كينه اي مولي
در وجودت كجا كند تأثير
هست بر مدعا و اين گفتار
سَئَلَ سائلٌ بهين تفسير
ركن دين آنزمان مشيّد شد
كه نبي (ص) را شدي مشار و مشير
پس بياورد آيه‌ي اكملت
پيك حق بر خديو عرش سرير
راز اَتْمَمْتُ نِعْمَتي آنروز
گشت از حق بشأن تو تعبير
سرّ سبحان توئي و وصف ترا
كي تواند (صفا) كند تقرير
كه توئي مظهر خداي جهان
معني هَلْ اَتي عَلَي الاِنْسانْ
اشك شمع، ص 95-96
[صفحه 215]

طائي شميراني (مرتضي)

غديريه و مدح حضرت اميرالمؤمنين علي (ع)
سايبان باور نكردم مه شود بر آفتاب
تا نديدم بر فراز دست احمد (ص) بوتراب
آري آري ماه بر خورشيد گردد سايبان
ممصطفي (ص) گر آفتاب آيد علي (ع) گر ماهتاب
قرص مه از آفتاب ار مي‌كند كسب ضياء
از چه آن خورشيد از اين مه سايه سازد اكتساب
سايه‌گستر ماه بر خورشيد شد يا آنكه گشت
طالع از يك آسمان دانش دو تابان آفتاب
سايبان بر فرق خود او را بدان معني نمود:
هر كه را باشد به سر اين سايه گردد كامياب
در غدير خم چو شد از سوي خلّاق مجيد
كرد جبريل امينش امر بَلِّغْ را خطاب
كاي رسول (ص) حق به جاي خويشتن منصوب كن
آنكه باشد حجّت حقّ و ترا نايب مَناب
تا به كِي مهر درخشان داشتن در پشت ابر
تا بچند اسرار يزدان را نهفتن در حجاب
بر رخ امت ز امر خالق خود اي رسول (ص)
ساز اَتْمَمْتُ عَلَيْكُم نِعْمَتي را فتحِ باب
جا به اورنگ خلافت ده شهي را كز ازل
دعوت پيغمبران با حبّ او شد مستجاب
نِه به فرق خسروي تاج وصايت آنكه زد
از ازل بر لوح هستي نقش اين نيلي قباب
پس نبي (ص) بر امتثال امر يزدان كرد امر
منبري بدهند آرايش ز تجهيز دواب
چون بپا گرديد آن منبر بر آمد اندر آن
خواند نزد خود علي (ع) را آنشه مالك رقاب
بر فراز دست خود او را بدان حالت بِبُرد
كآشكارا شد سپيدي زير كتف آنجناب
گفت الست و اولا و آنگه جمله از برناو پير
پاسخش يك جا بلي گفتند از روي صواب
گفت چون من رَخت بربندم از اين دار فنا
باز گويم كز نفاق اي قوم سازيد اجتناب
مي‌گذارم دو امانت را بجاي خويشتن
كآن دومي باشند هادي خلق را از شيخ و شاب
[صفحه 216]
تا نگردند آن دو واصل بر لب كوثر به من
نيست بر آن دو جدايي تا صف يوم‌الحساب
اول از آن دو كلام اللَّه مُنزل هست آنك
ني شود حرفي از آن تفسير در هفتاد باب
دومين از آن دو مي‌باشد مطهّر عترتم
كه خدا توصيف‌شان فرمود در اُمُ الكتاب
هر كه را مولا منم او راست مولي اين علي (ع)
هر كه را رهبر منم او راست رهبر اين جناب
امر او امر منست و امر من امر خدا
كرده بر من پس عذاب آنكس كه كرد او را عذاب
خلق را از بعد من فرمانروا باشد كه هست
بُغض او بئس‌العذاب و حُبّ او حُسن‌المآب
معتصم بر حَبلِ حُبّت گر شود شيطان به حشر
مي‌تواند خلق عالم را رهاند از عذاب
لاله‌يي بي‌امر تو هرگز نرويد از زمين
ژاله‌يي بي‌اِذن تو هرگز نبارد از سَحاب
عِلم تو نخليست كانرا مهر رخشانست بار
كوي تو شهريست كانرا عرش يزدانست باب
يك حديث از رحمت تو هر چه در جنّت نعيم
يك كلام از حكمت تو آنچه در گيتي كتاب
از شميم خُلق تو هر هشت جنّت يك شميم
وز محيط عِلم تو هر هفت دريا يك حُباب
اي شه ملك نجف وي مخزن اسرار حق
چند «طائي» ز اشتياق درگهت در پيچ و تاب
گر براني شاكرستم ور بخواني ذاكرم
اين تو و اين مادحت اي خسرو گردون جناب [161].

طائي شميراني (مرتضي)

در تهنيت عيد سعيد غدير مولي متقيان (ع)
شد عيد غدير خم، هنگام تَرنّم شد
وقت طرب و روز، مِي خوردن خُم خُم شد
پُر كن قدح اي ساقي، زآن باده‌ي گلرنگم
كز مستي آن آدم، فارغ ز تَألُّم شد
ز آن باده‌ي نخوت سوز، آور كه ز انوارش
در طور كليم اله، با آن به تكلّم شد
لبريز مرا ساغر، زان باده‌ي بي‌غش كن
كز مستي آن عيسي، در چرخ چهارم شد
دانيد چه روز است اين، و اين عيد كدام عيد است
كاواي بشارت زان، بر طارم هفتم شد
اين عيد بود آن عيد، كز ميمنت و فيضش
بهر كرم يزدان، در جوش و تلاطم شد
[صفحه 217]
با وجد و طرب توأم، آفاق چو انفس گشت
با شور و شعف همدم، افلاك چو انجم شد
آن رحمتي از حق شد، نازل به زمين امروز
كاين انجم و اين افلاك، در پرتو آن گُم شد
بگرفت‌علي (ع) امروز، درتخت وصايت جا
كاين عيد زِ هر عيدي، داراي تقدّم شد
شد نعمت حق كامل، بر خلق جهان امروز
كز آن به نبي (ص) نازل، اَتْمَمْتُ عَلَيْكُم شد
مقصود خدا حاصل، گرديد از اين فرمان
يعني علي (ع) عالي، مولاي به مردم شد
بستودن در قرآن، از پاكي و از نيكي
مقصود خدا فاش از، لِيُذْهِبَ عَنْكُم شد
گر فخر به اُمُ و اَب، ابناء بشر دارند
بر عكسِ همه عالم، او فخر اَب و اُم شد
غير از علي (ع) و آلش، از كس مطلب حاجت
كِي بوي عبير و عود، مشهود ز هيزم شد
صد آيت موسايش، پيدا ز سخن گرديد
صد معجز عيسايش، ظاهر ز تبسّم شد
سال دهم از هجرت، چون ختم رسل احمد (ص)
از مكه سوي يثرب، با جهد و تفاهُم شد
در خم غديرش جا، چون گشت كه جبرائيل
نازل به جناب او، زين بر شده طارم شد
كاي مظهر عِلم حق، وي سر كنوز غيب
كز هستي تو هستي، مرهون تقوّم شد
كن نصب به جاي خود، ابن عم و دامادت
آن كس كه علوم از او، داراي تجسّم شد
منصوب نما اكنون، بر جاي خود آن كس را
كآئينت و دينت زو، مقرون تداوم شد
بشنيد چو از جبريل، اين امر رسول اللَّه (ص)
فرمان توقّف زو، ابلاغ به مردم شد
گرديد بفرمانش، بر پاي يكي منبر
پس بَرزِ بَرِ منبر، با وجد و ترنّم شد
بگرفت به روي دست، آن دست خدايي را
كز يُمن وجودش دهر، داراي تنظّم شد
فرمود به هر كس من، مولا و اميرَسْتَم
او را علي (ع) از بعدم، مولا ز تقدّم شد
يار است مرا هر كس، با او بودش ياري
خصم است مرا هر كو، با او به تخاصم شد
شاها پدر خاكت، تا خواند رسول اللَّه (ص)
در شرع نبي (ص) پيدا، آئين تيمّم شد
با احمد (ص) و با موسي، در سِدره و در سينا
با نطق و كلام تو، يزدان به تكلّم شد
با نان جوين خشك، عمري بسر آوردي
گر رانده ز خلد آدم، از بهر دو گندم شد
از دوده‌ي آدم چون، ديدت به عيان ابليس
رنجيده به دندانش، انگشت تَندّم شد
هر كاخ سعادت شد، بر پاي ز مهر تو
از دور زمان آن كاخ، ايمن ز تَهدّم شد
نورت به گِل آدم، چون بود از آن دولت
آدم مُتشرّف بر، ديهيم تكرّم شد
با آن همه اجلالش، جبريل امين وحي
در مكتب تعليمت، از بهر تعلّم شد
اي دست خداوندي، وي قلزم بخشايش
از پيشگهت «طائي»، خواهان ترحّم شد
بنما نظر لطفي، بر جانب مدّاحت
اكنون كه ورا تن زار، از رنج و تألُّم شد [162].
[صفحه 218]

طوطي همداني‌

علي علي. علي علي (ع) …
دلا ز جان و دل بپو طريقه‌ي صواب را
وزين صوابها بجو، تو فرد انتخاب را
صواب منتخب بدان ولاي بوتراب را
ولاي او گزين و كن، خطاب شيخ و شاب را
بشيخ و شاب گوهمي، مديح آنجناب را
كه زينت مناقبش حُلل بُوَد كتاب را
بگو بصدق هر نفس، گرت دليست منجلي
علي علي، علي علي، علي علي، علي علي
چو نعمتِ ولاي او، ز حق ترا نصيب شد
عطيّه‌ي تو اين عطا، ز حضرتِ مُجيب شد
قرابتِ تو با خدا، از اين عطا قريب شد
توئي سقيم و بهرِ تو، خدايِ تو طبيب شد
محمّد (ص) آنكه بر اُحد، پيمبر و حبيب شد
پيِ ولايتِ علي، بأمر حق خطيب شد
نمود در غدير خُم خطابِ نصبِ آن ولي
علي علي، علي علي، علي علي، علي علي
بشُكرِ اين عطا دلا، براي حق نماز كن
نمازِ شوق را بجان، براي بي‌نياز كن
كفِ نياز با شعف، بسوي حق دراز كن
چو فيضْ يافتي از او، حديثِ دلنواز كن
به شور و شوق حضرتش، نواي شور ساز كن
براي اين نويدِ خوش، دهان بشُكر باز كن
بگو گَرَت بُوَد بسر، هوايِ جانِ صيقلي
علي علي، علي علي، علي علي، علي علي
[صفحه 219]
ميِ طهور دركَش و، سپس دم از خدا بزن
دَم از خدا چو مي‌زني به مِهرِ مرتضي بزن
به مِهر مرتضي تو بر، جهانيان ندا بزن
صلايِ شادي و طرب، بنغمه و نوا بزن
بنغمه و نوايِ خوش، بمدّعي صلا بزن
صلايِ قُل تَعالووَشْ، بصوتِ دلربا بزن
سرودِ دلربا بخوان، بدين ترانه‌ي جَلي
علي علي، علي علي، علي علي، علي علي
بهارِ عاشقان بُوَد، جمالِ بي‌مثالِ او
كمال عاشقان بُوَد، ز بندگي وصالِ او
مُرادِ سالكان همه، تجليّ جمال او
ميان جمله انبيا، نبود كس همالِ او
قرار واصلانِ حق، بسايه‌ي جلال او
بر اين بيان گواهِ من، بُوَد شئون و حال او
بجا بُوَد بگويم اَر، ز فرطِ وجد و خوشدلي
علي علي، علي علي، علي علي، علي علي
بحقِ حق، صفا دهد، ز رويِ صدقْ نام او
بويژه هر كسي كه شد، ز جان و دل غلام او
دلا بخوان بهر نفس، مناقب و سلام او
بپاكي ار قدم زني، براي احترام او
شرابِ عشق در كشي، ز مرحمت ز جام او
سروشِ دل رسانَدَت بگوش جان پيام او
بگو چو خواهي از خدا، وصال رويِ آن ولي
علي علي، علي علي، علي علي، علي علي
در خلوت علي (ع)، ص 327-329.
[صفحه 220]

عمان ساماني‌

نعم‌النبي و نعم‌الامام
همين همايون روزست آنكه ختم رسل
محمّد (ص) عربي، شاه دين، رسول اَنام [163].
شعاع يثرب و بطحا، فروغ خيف و منا
چراغ سعي و صفا، آفتاب ركن و مقام
فرو كشيد ز بيت الحرام رخت برون
باتفاق كرام عرب پس از احرام
طواف خانه‌ي حق كرده كآدمي و ملك
يسبحون له ذوالجلال و الاكرام
ز بعد قطع منازل درين همايون روز
عنان كشيده بخم غدير، ساخت مقام
رسول شد ز خدا، زي رسول (ص) روح‌القُدس
كه اي رسول بحق، حق ترا رساند سلام
كه اي بخلق من از من خليفه‌ي منصوب
بكوش كآمد نصب خليفه را هنگام
ازين زياده منه آفتاب را به كُسوف
ازين زياده منه ماهتاب را به غَمام [164].
بس است سِرّ حقيقت نهفته در صندوق
درش گشا كه ز گل، رنگ خوش، ز عنبر فام
يكي ست همدم ساز تو، ديگران غَمّاز [165].
يكي ست محرم راز تو، ديگران نَمّام [166].
بلند ساز، تو تا ديده‌هاي بي‌آهو [167].
دهند فرق سگ و خوك و رو به از ضَرغام [168].
بساخت سيّد دين منبر از جهاز شتر
كه تا پديد كند هر چه شد به او الهام
بر آن بر آمد و اسرار حق هويدا ساخت
بلند كرد علي (ع) را بدين بلند كلام
[صفحه 221]
كه: من نبي (ص) شمايم، علي (ع) امام شماست
زدند نعره كه: نِعْمَ النبيُ (ص) نِعْمَ الامام
تبارك اللَّه ازين رتبه كز شرافت آن
مدام آب در آيد بديده‌ي اوهام
گر او نه حامي شرع نبي (ص) شدي به سنان
ور او، نه هادي دين خدا شدي به حُسام [169].
كه باز جُستي مسجد كجا و دِير كجا؟
كه فرق كردي مُصحف كدام و زند كدام؟
گر او ز روي صمد پرده باز نگرفتي
هنوز كعبه‌ي حق بد، مدينةُ الاصنام [170].
عليست (ع) آنكه عصا زد به آب و دريا را
شكافت از هم وزد در ميان دريا گام
عليست (ع) آنكه نشست اندر آتش نمرود
عليست (ع) آنكه بآتش سرود برد و سلام [171].
عليست (ع) آنكه بطوفان نشست در كشتي
معاشران را از بيم غرق، داد آرام
غرض كه آدم و ادريس و شيث و صالح و هود
شعيب و يونس و لوط و دگر رُسل به تمام
بوحدتند، علي (ع) كز براي رونق دين
ظهور كرده بهر دوره‌يي بديگر نام
از ين زياده به جُرأت مزن ركاب اي طبع
بكش عنان كه عوامند خلق كالانعام [172].
زبان بكام كش اي خيره سر كه مي‌ترسم
بكشتن تو بر آرند تيغ‌ها ز نيام
تو آينه بكف اندر محله‌ي كوران
ندا كني كه به بينيد خويش را اندام
زهي امام هُمام اي امير پاك ضمير
كه با خدايي همراز و همدم و همنام
بخر گه تو فلك را همي سجود و ركوع
بدرگه تو ملك را همي قعود و قيام
بيمن حكم تو ساري ست، نور در اَبصار
به فَرّ امر تو جاري ست روح در اجسام
تفقدي ز كرامت به سوي (عمّان) كن
كه از ولاي تو بيرون نمي‌گذارد گام
بجز مديح تو كاريش ني بسال و بماه
بجز ثناي تو شغليش ني بصبح و بشام
مُحبِّ راه ترا شهد عشرت اندر كاس
عدوي جاه ترا زَهر حسرت اندر جام
گلواژه 3، ص 406-409
[صفحه 222]

غلامپور (غلامرضا)

كعبه‌ي دلها
در غدير خم، طلوع نور بود
خم تجلّي‌گاه، كوه طور بود
كارواني شد مقيم آن زمين
كاروان سالار، ختم المرسلين (ص)
غرق شادي جمله‌ي افلاكيان
خُرّم و سرمست خيل خاكيان
جبرئيل آورد پيغام از خدا
بر حبيب او، رسول مصطفي (ص)
گفت: آوردم به فرمان كريم
بهر تو اينك پيامي بس عظيم
امّتت را آگه از اين راز كن
عقده از كار دو عالم باز كن
داد فرمان خاتم پيغمبران (ص)
تا به پا شد منبري در آن مكان
بر فراز منبر آن والا مقام
كرد حجّت بر مسلمانان تمام
گفت پيغمبر (ص) كه بعد از من علي (ع)
رهبر خلق و امام است و ولي
پس بخوانيد اي قدح نوشان خُم
آيه‌ي «اَليومَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ»
خانه زاد خانه‌ي امن خدا
شد وصيّ و جانشين مصطفي (ص)
خانه زاد كعبه نوري منجلي است
كعبه‌ي دلهاي مشتاقان علي (ع) است
خانه زاد كعبه بر دوشش به شب
«مي‌برد شام يتيمان عرب»
تا مبادا كودكي بي‌نان و آب
سر نهد بر بستر و بالين خواب [173].
[صفحه 223]

غمگين اصفهاني (محمدكاظم)

خليفه‌ي مطلق
نوشت بر در و ديوار كلك قدرت حق
كه نوبت «زَهَقَ الباطِل» است و «جاءَ الْحَق»
از اين بشارت از ساكنان مركز خاك
سزد كه غلغله افتد به كاخ هفت طبق
رسيد عيد غدير و رسول (ص) امّي را
پيام داد خداوند قادر مطلق
كه‌اي پيمبر (ص) از ما به كاينات، امير
شد آنكه نامش از نام من بود مُشتقّ
نمودم از او بنيان شرع تو محكم
بدادم از او بازار دين خود رونق
بگو به خلق كه امروز حق ز رحمت محض
نمود شخص علي (ع) را خليفه‌ي مطلق
هر آنكه ننهد رو سوي او، بود ابله
هر آنكه پيچد سر زَ امر او، بود احمق
ز فرّ و دادش خواهد گريخت ظلم و ستم
جهان ز عدلش خواهد گرفت نظم و نسق
رود ز عاطفتش اِحتراق از آتش
شود ز معدلتش اضطراب از زيبق
از اين عطيّه‌ي عُظمي يگانه ايزد پاك
به خلق نعمت خود را تمام كرد الحق
زَهي جناب ترا پرده شهپر جبريل
خَهي مكان ترا پايه طارم ازرق
سپهر، كشتي جاه ترا يكي لنگر
هلال، بحر جلال ترا يكي زورق
تُراست مهر جهانتاب آتش كانون
تُراست ماه ده و چار مهچه‌ي سنجق
تويي كه از پي خدمتگري خُدّامت
ببسته خود را در هفتمين فلك مِنطَق
به يك اشاره‌ي تو مهر شد ز شرق به غرب
اگر كه ماه به دست رسول (ص) شد مُنشق
ز بعد حيّ قديم و پس از رسول (ص) كريم
تويي كه ذاتت از هر سبق بود اَسبق
از آن زمان كه خداوند را خدايي بود
به حقّ حق كه تو بودي بحق خليفه‌ي حق
[صفحه 224]
ز باي بسمله تا سين ناس مدحت تست
هزار مرتبه ديدم نُبي [174] ورق به ورق
عجب نه تيغ تو بشكافت ار دل خصمت
هماره صَخره‌ي صَمّا شود ز صاعقه شق
ز رزمگاهت اگر موج خون نخورده به چرخ
نشسته تا برِ زانو چرا فلك به شفق
يك از هزار نيارند گفت مدح ترا
دوصد ظَهير و دو صد اَنوري، دوصد عمعق
ز عشق تست شباهنگ مي‌كشد فرياد
به ذكر تست شباويز مي‌زند حق حق
ز دامن تو اي دست حق، هر آن دستي
كه شد جدا، بود اولي بُرندش از مِرفَق
به چشم اهل نظر خاك راه و خاك درت
بود دو صد ره به از حرير و اِستبرق
به علم و دانش گرديده شُهره زان برجيس
كه سالها به كُتبخانه‌ي تو خواند سبق
ز تَفِّ تيغ تو خيزد ز روي دريا دود
ز شرم دست تو ريزد ز چهر ابر عرق
در آن هوا كه برافراشت عدل تو پرچم
نهاده بيضه كبوتر به چنگل باشق
ز بيم گُرز تو نُه قلعه‌ي فلك كنده
ز هفت دريا بر گِرد خويشتن خندق
فلك به پاي خَيول تو گشته مُستهلك
جهان به بحر نَوال تو گشته مُستغرق
بود ز هجر تو بيمار ديده‌ي نرگس
شده ز عشق تو بردار پيكر زنبق
ز دوري درت اي آفتاب صبح اميد
شده است روزم تاريكتر ز شام غَسَق
هماره تا كه ببالد به خويشتن طاووس
هميشه تا كه بنالد به بوستان عَقعَق [175].
هما به فرق محبّانت افكند سايه
نهد به سينه‌ي اعدات آشيان لَقلَق [176].
نسيم غدير، ص 133-136
[صفحه 225]

فرزين (عبدالحسين)

قبله‌ي حاجات
امشب از ميمنت افلاك منوّر بينم
عالم آراسته و در زر و زيور بينم
آسمان نور فشان ز انجم و اختر بينم
خاك را در كف انوار مسخّر بينم
ماه رخشنده چنان خسرو خاور بينم
از پرن پرتو ناهيد فزونتر بينم
آنچه بينم همه در جلوه‌ي ديگر بينم
شعف و شور به هر چهره و رخ در بينم
از زمين هلهله بر گنبد اخضر بينم
گوش چرخ فلك از هلهله‌ها كر بينم
شب فرّخ اثر عيد غدير است امشب
خاك پر نورتر از ماه منير است امشب
بوستان در دِي و بهمن فرح افزاست هنوز
كوه و صحرا و در و دشت مصفّاست هنوز
نفس باد صبا غاليه آساست هنوز
روي دلدار بِهين منظر و مَرآست هنوز
همچنان ارزش گل عالي و والاست هنوز
خار خوار است و خسك در رده بيجاست هنوز
ابر آزار گهر ريز و گهر زاست هنوز
بي‌بها از كرمش لؤلؤ لالاست هنوز
بلبل دلشده را غُلغُل و غوغاست هنوز
جُغد را كوخ عدم مسكن و مأواست هنوز
تيغ حق آخته بر پيكر اعداست هنوز
مدّعي زار و سرافكنده و رسواست هنوز
شب فرّخ اثر عيد غديراست امشب
خاك پر نورتر از ماه منير است امشب
حج به جا آمد و مقصود اُمم حاصل شد
بهره‌ور امّت آگاه دل و مُقبل شد
[صفحه 226]
هر يك از قافله‌ها در جهتي راحِل شد
كاروان نبوي نيز سوي منزل شد
درنورديد بيابان و به «خُم» واصل شد
متوقّف شد و آسوده و فارغ دل شد
لطف حق بار دگر قافله را شامل شد
ناگهان ابر كرم بارور و باذل شد
مستفيض از كرم معنوي‌اش عاقل شد
بر محمّد (ص) ز خدا وحي چنين نازل شد
كه پس از تو ولي اللَّه و وصي عامل شد
«بَلّغْ» امري كه رسالت به علي (ع) كامل شد
شب فرّخ اثر عيد غديراست امشب
خاك پر نورتر از ماه منير است امشب
جبرئيل امر خدا تا به نبي (ص) اعلان كرد
بر قبايل شه «لولاك» عمل آسا كرد
قرشي و حبشي جمع بدان ميدان كرد
منبري را ز جهاز شتران بنيان كرد
خطبه‌اي خواند، سپس امر خدا تِبيان كرد
جانشيني علي (ع) را به عموم عنوان كرد
شمس رخشنده بتابيد و جهان رخشان كرد
نتوان پرتو خورشيد به گل پنهان كرد
خنك آن شخص كه فرمانبري از فرمان كرد
رستگار است هر آنكو به علي (ع) پيمان كرد
شب فرّخ اثر عيد غديراست امشب
خاك پر نورتر از ماه منير است امشب
نور حق، مظهر ايمان، سر و سردار علي (ع) است
وصي بر حق و مولاي سزاوار علي (ع) است
بوالحسن، شير خدا، سرور احرار علي (ع) است
ياور و ابن عم مرسل دادار علي (ع) است
لا فتايي كه بود قامِع كفّار علي (ع) است
دافع شرّ و رياكاري اشرار علي (ع) است
خفته بر جاي نبي (ص) قائد بيدار علي (ع) است
آنكه شد بر كتف خواجه‌ي اخيار علي (ع) است
حرم آن كو كه بپرداخت ز اغيار علي (ع) است
قبله‌ي حاجت شاهان، شه ابرار علي (ع) است
كعبه و مقصد عشّاق وفادار علي (ع) است
وه كه «فرزين» سبب حرمت‌ابرار علي (ع) است
شب فرّخ اثر عيد غديراست امشب
خاك پر نورتر از ماه منير است امشب [177].
[صفحه 227]

فغاني شيرازي (بابا)

امام اوست …
قسم به خالق بيچون و صدر و بدرِ اَنام
كه بعدِ سيّدِ كونين، مرتضاست (ع) امام
امام اوست، به حُكم خدا و قولِ رسول (ص)
كه مستحقّ امامت بُوَد، به نصّ كلام
امام اوست، كه قايم بُوَد به حجّتِ خويش
چراغ عاريت از ديگري نگيرد وام
امام اوست، كه چون پاي در ركاب آورد
روان ز طيِّ لسان كرد، هفت سبع تمام
امام اوست، كه بخشيد سر، به روزِ مصاف
بدان اميد، كه بيگانه را برآيد كام
امام اوست، كه داند رموزِ منطق طير
نه آنكه رهزن مردم شود، به دانه و دام
امام اوست، كه دست بريده كرد دُرست
نه آنكه كرد، به صد حيله وصله بر اندام
امام اوست، كه خلقِ جهان غلام ويند
نه آنكه از هوس افتد، به زير بار غلام
تو ايكه اهل حسد را امام مي‌داني
گشاي چشم بصيرت، اگر نه اي سرسام
كدام از آن دو سه بيگانه، در طريقِ صواب
نهاده‌اند به انصاف و آشنائي گام
من آن امام نخواهم، كه بهرِ باغ فَدك
كُند ز حرص، به فرزند مصطفي اِبرام
من آن امام نخواهم، كه آتش افروزد
بر آستانه‌ي صدر الكلام و كهفِ انام
من آن امام نخواهم، كه در خلاء و ملاء
برند تا به ابد، مردمش به لعنت نام
حديث عائشه بگذار و، حجّت اِجماع
چه اعتبار، به قول زن و تعصّب عام
خسي اگر بگُزينند، ناقصان از جهل
مطيع او نتوان شد، به اعتبار عوام
به گِرد خوانِ مروّت، چگونه ره يابد؟
سگي كش آرزوي نفس، كرده گِرده و خام
گُلِ مراد كجا بشكفد، ز غنچه‌ي دل
ترا كه بوي مَحبّت، نمي‌رسد به مشام
ميانه‌ي حق و باطل، چگونه فرق نهد؟
مقلّدي كه نداند، حلال را ز حرام
[صفحه 228]
اسير چاه طبيعت، كجا خبر دارد؟
كه مُبطلات كدام است و، واجبات كدام
چه خيزد از دو سه نا اهل، در علفزاري؟
يكي گُسسته مِهار و، يكي فكنده لگام
در آن زمان كه شريعت بدستِ ايشان بود
مدار كار شريعت، كجا گرفت نظام
دو روزه مهلت ايّام آن سيه بختان
ز اقتضاي زمان بود و، گردِش ايّام
هزار شُكر، كه آن اعتبار بي‌بنياد
چو عمر كوته دون همّتان، نداشت دوام
به مِهر شاه، كه اوقات از آن شريف‌تر است
كه ذِكرِ خارجي و ناصبي، كنيم مدام
وگر نه تابه‌ي اخگر شود دمي صد بار
ز برقِ تيغ زبانم، سپهر آينه فام
زند معاويه در آتش جهنّم سر
چو ذوالفقار علي (ع)، سر برآورد ز نيام
به مدّعي، كه مُسمّا به اسم اللَّه است
به نور معرفت ذوالجلال و الاكرام
به گوهرِ صدفِ كاينات، يعني دل
به انبياي عظام و، به اولياي كرام
كه در حريم دلم، داشت بامداد ازل
فروغ روشنيِ اهل بيت (ع)، جا و مقام
(فغاني) از ازل آورده، مِهر حيدر و آل (ع)
به خود نساخته از بهر التفاتِ عوام
سفينه‌ي دلم از مدح شاه، پُر گهر است
گواه حال بدين عِلم، عالِمُ العَلّام
به طوفِ كعبه‌ي اسلام، تا چو اهل صفا
كبوتران حريم حرم، كنند مقام
خميده باد قد خارجي، چو حلقه‌ي نون
شكسته باد دل ناصبي، چو گردنِ لام [178].
در خلوت علي (ع)، ص 168-171
[صفحه 229]

قاآني شيرازي‌

در توصيف عيد غدير و مدح حيدر خيبرگير علي (ع)
شراب تاك ننوشم دگر ز خصم عَصير
شراب پاك خورم زين سپس ز خُم غدير
به مهر ساقي كوثر از آن شراب خورم
كه دُرد ساغر آن خاك را كند اِكسير
از آن شراب كز آن هر كه قطره‌ي بچشد
شود ز ماحصل سِرّ كاينات خبير
بجان خواجه چنان مست آل ياسينم
كه آيد از دهنم جاي باده بوي عبير
دو صد قَرابه شراب ار بيك نفس بخورم
كه مست‌تر شوم اصلا نمي‌كند توفير
عجب مدار كه گوهر فشان شوم امروز
كه صد هزارم درياست در دَرون ضمير
دميده صبح جنونم چنانكه بروي، دم
ز قل اعوذ برب الفلق دمد، زنجير
بر آن مَبين كه چو خورشيد چرخ عريانم
بر آن نگر كه جهان را دهم لباس حرير
نهفته مهر نبي (ص) گنج فقر در دل من
كه گنج نقره نيرزد برش به نيم نَقير
فقير را به زر و سيم گنج چاره كنند
ولي عِلاج ندارد چو گنج گشت فقير
اگر چه عيد غدير است و هر گنه كه كنند
ببخشد از كرم خويش كردگار قدير
وليك با دهن پاك و قلب پاك اُوليست
كه نعت حيدر (ع) كرّار را كنم تقرير
نسيم رحمت يزدان قسيم جنّت و نار
خديو پادشهان پادشاه عرش سرير
دروغ باشد اگر گويمش نظيري هست
وليك شرك اگر گويمش كه نيست نظير
بزرگ آينه‌اي هست در برابر حق
كه هر چه هست سراپا دروست عكس‌پذير
نَبُد ز لوح مشيّت بزرگتر لوحي
كه نقشبند ازل صورتش كند تصوير
دمي كه رحمتش از خلق سايه بر گيرد
هماندم از همه اشيا برون رود تأثير
[صفحه 230]
زهي بدرگه امر تو كاينات مطيع
زهي به رَبقه [179] حكم تو ممكنات اسير
چه جاي قلعه خيبر كه روز حمله‌ي تو
بعرش زلزله افتد چو بر كشي تكبير
توئي يداللَّه و آدم صنيع رحمت توست
كه كرده‌اي گِل او را چهل صَباح خمير
گمانم افتد كابليس هم طمع دارد
كه عفو عام تو آخر ببخشدش تقصير
به هيچ خصم نكردي قفا مگر آندم
كه عمروعاص قفا بر زد از رهِ تزوير
برگزيده قصائد حكيم قاآني، ص 69-70.

قاآني شيرازي‌

در تهنيت عيد غدير و مدح و منقبت حيدر كرّار (ع)
دوش چو شد بر سرير چرخ مدوّر
ماه فلك جانشين مهر منوّر
طرفه غزالم رسيد مست و غزلخوان
بافته از عنبرش بماه دو چنبر
تعبيه كردست گفتي از در شوخي
ماه منوّر بچين مشك مدوّر
غُرّه غَرّاء او بطره‌ي طرّار
قرصه‌ي كافور بُد بطبله‌ي عنبر
يا نه تو گفتي ز گرد موكب دارا
گوشه‌ي ابرو نمود تيغ سكندر
تافته رويش بزير بافته مويش
بر صفت ذوالفقار در دل كافر
گفت چه خُسبي ز جاي خيز و بپيماي
باده‌ئي از رنگ و بو چو لاله‌ي احمر
باده‌ئي ار في المثل بسنگ بتابد
گوئي بر جست از آن شراره‌ي آذر
تا شودم باز چهره چون پَر طاووس
از گلوي بَط بريز خون كبوتر
گفتمش اي ترك ساده باده حرامست
خاطر بر ترك خَمر دار مُخمّر
گفت چه راني سخن نداني فردا
هر چه خطا از عطا ببخشد داور
رقص كند از نشاط صالح و طالح
وجه كند بر بساط مؤمن و كافر
[صفحه 231]
خلق جهان را دو عشرتست و دو شادي
اهل زمان را دو زينتست و دو زيور
شادي عامي ز بهر حيدر (ع) كرار
عشرت خاصي ز چهر خسرو صفدر
آن شده قايم مقام ماه رسالت
اين شده نايب مناب شاه فلك فر
گفتمش اَستار اين كنايت بر گير
گفتمش اسرار اين حكايت بشمر
حال مسمي بگو ز تسميه بگريز
حل معما بكن ز تعميه بگذر
گفت كه فردا مگر نه عيد غديرست
عيدي بادش چو بوي عود معطّر
در به چنين روزي از جهاز هَيونان
ساخت نشستنگهي رسول (ص) مطهّر
گِرد وي انبوه از مهاجر و انصار
فوجي چون موج بحر بيحد و بي‌مر
خرد وكلان، خوب و زشت، بنده و آزاد
پير وجوان، شيخ و شاب، مُنعم ومضطر
بر شد و گفتا اَلَسْتُ اولي مِنْكُم
گفتند آري ز ما بمائي بهتر
دست علي (ع) را سپس گرفت و برافراخت
قطب هُدي را پديد شد خط مِحور
گفت كه اي خلق بنگريد تنا تن
گفت كه اي قوم بشنويد سراسر
هر كش مولا منم عليَّش مولاست
اوست پس از من بخلق سيّد و سرور
يا رب خواري ده آنكه او را دشمن
يا رب ياري كن آنكه او را ياور
حرمت اين روز را سه روز پياپي
بگذرد از جُرمِ خلق خالق اكبر
برگزيده قصائد حكيم قاآني، ص 24-26.
[صفحه 232]

قدسي اصفهاني (محمد)

بهار شكوفا، غدير خم
مست است از شراب تولّا غدير خم
تن شسته در طراوت طوبا غدير خم
كاشانه فراز و فرود فرشته هاست
دارد شميم گلشن طاها غدير خم
تنها نه كعبه منزلت از بوتراب (ع) يافت
ره بُرد از او به رتبه والا غدير خم
با آنكه در حريم حجاز است، از شرف
سوده است سر به عرش مُعلّا غدير خم
مُهر سكوت اگر چه به لب باشدش ولي
در سينه دارد آتش غوغا غدير خم
چون عشق، خانه كرده به دلهاي شيعيان
خوش آرميده گر چه به صحرا غدير خم
رنگين گُل خلافت مولا شكفته گشت
در دامن بهار شكوفا غدير خم
در حجّة الوداع، ز اِكمال دين حق
لبريز شد ز گوهر معنا غدير خم
حُجّاج كعبه را همه با امر كردگار
داد آنزمان به سينه خود جا غدير خم
مي‌ريخت چون ز كاكُل جبريل عطر وحي
زد غوطه در گلاب تولّا غدير خم
چون مصطفي (ص) خطابه مَنْ كُنْتُ مي‌سرود
مي‌كرد ضبط با همه‌ي اعضا غدير خم
گلنغمه مفَرَّح اَكْمَلتُ دينَكُم
پيچيد در هواي فرح زا غدير خم
زد تكيه بر سرير امامت، امام عشق
شد مات در جلالت مولا غدير خم
از هر كرانه نغمه تبريك جان گرفت
يك‌صوت و يك‌صدا همگي با غدير خم
با آنهمه شكوه و شرافت به روزگار
مهجور مانده است دريغا غدير خم
با آنكه شد، ز بُغض گروهي هواپرست
مستور پشت پرده حاشا غدير خم
در هر زمان رسالت سنگين خويش را
پيغمبرانه ساخته ايفا غدير خم
هر سال تازه‌تر شود اين رويداد ناب
در ذهن سبز اهل ولا با غدير خم
[صفحه 233]
تا بر امام عصر (عج) دهد شرح ماجرا
بوده است و هست ثابت و برجا غدير خم
«قدسي» چراغ حقّ علي (ع) را به روزگار
روشن نگه نداشته الّا غدير خم
[صفحه 234]

كشفي (سيد محمد)

از بعد من علي (ع) است، مولا و پيشوا
سطح هوا گرفت؛ كم كم غُبارها
از دور مي‌رسند؛ صدها هزارها
با سرعت تمام؛ اشتر سوارها
دلهاست در خروش؛ رفته قرارها
اي كاروان بيا؛ قدري سريعتر
منزل كنيم زود؛ جائي وسيعتر
آيد «شميم جان»؛ از سمت كاروان
بخشد بتن توان؛ خُرّم كند روان
برخاست از زمين؛ شد سوي آسمان
گردي سپيد و صاف؛ مانند كهكشان
همران آفتاب؛ بين ماه مي‌رسد
جان جهانيان؛ از راه مي‌رسد
از حجّة الوداع؛ فارغ نموده بال
در مغز عقل كُل؛ نقشست اين خيال
تا امر كردگار؛ كي يابد امتثال
ابلاغ چون كند؛ فرمان ذوالجلال
رسماً نكرده است، تعيين جانشين
خواهد زمامدار، زين پس امور دين
ناگاه جبرئيل؛ كرد از سما نزول
امري اكيد داشت؛ آمد پي وصول
حق‌گوي؛ گو كه خصم؛ از حق كند عدول
دستور فوريست؛ يا ايّها الرسول
بَلّغ حبيبنا! ما اُنزل اِليك
وَاللَّه يعصمك، صلواته عَليك
[صفحه 235]
باري چو در غدير؛ از حضرت جليل
بر بهترين سليل؛ از عترت خليل
دستور مقتضي؛ آورد جبرئيل
اعلان وقفه داد، موقوف شد رحيل
افكنده التهاب؛ در دشت آفتاب
رفته ز جسم و جان؛ در اين مصاف تاب
تا افكند طنين؛ نُطقش در آن مكان
بنهاد منبري، ز اَحجار بس كران
يا ز اشتران جهاز؛ چيدند آنچنان
از بهر ارتقاء؛ مي‌ساخت نردبان
سازد رها ز جهل؛ هم پير و هم جوان
راه وِداد [180] وداد؛ بنمود بر جهان
يكتا خطابه‌اي؛ در نعت مرتضا (ع)
ايراد كرد و گفت؛ با منطق رسا
بر هر كسي منم، مولا و مقتدا
از بعد من عليست (ع) مولا و پيشوا
تنها نه زين مَقال؛ فَرّي گرفت فرش
كرسي نطق وي؛ همپايه شد بعرش
گلواژه‌ي 3 ص 331-332.
[صفحه 236]

گلزار اصفهاني‌

خليفه‌ي كامل
اي بت فرّخ رخ حميده خصايل
وي مه گردون حُسن، شمع محافل
كرد نهان رخ ز شرم نيّر اعظم
دوش چو شد با مه رخ تو مقابل
دل ز جنون خواست سر ز عشق تو پيچد
زلف تو در پاي او نهاده سَلاسِل
قند لبت برده شهد شكّر مصري
چشم تو بربسته ره به جادوي بابل
كعبه‌ي مقصود ما تويي بنما رخ
تا بِرهيم اي صَنم ز رنج مراحل
با دل خود كردم اين خطاب كه اي دل
چند كني عمر خويش صرف به باطل
آب گذشت از سرو هنوز تو در خواب
عمر به آخر رسيده است و تو غافل
آمدم از دل ندا كه بي‌رخ جانان
جان به چه كار آيد و ز عمر چه حاصل
پس به خِرد گفتم اي مُفتّح اَبواب
وي شده بر ما هميشه لطف تو شامل
گر نشود ناخداي لطف تو رهبر
كشتي ما كي رسد ز قعر به ساحل
خضر رهم شو به سوي منزل جانان
تا كُندم زنگ غم ز آينه زايل
گفت اگر بايدت سعادت دارين
جوي توسّل تو بر شهنشه عادل
خسرو عادل عديل ختم رسولان
آنكه نگين داد در ركوع به سائل
گفت به خمّ غدير احمد (ص) مرسل
هست پس از من علي (ع) خليفه‌ي كامل
يا علي (ع) اي بر نبي (ص) خليفه و داماد
يا علي (ع) اي در جهان فضل، تو فاضل
وصف تو آرايش تمام دفاتر
اسم تو سردفتر جميع رسايل
هم ز تو جاري است امر و نهي الهي
هم ز تو برپا صلاة و صوم و نوافل
تيغ تو جوزا صفت دو تا شد ازيراك
فرق نهد در ميانه‌ي حق و باطل
[صفحه 237]
عشق تو در سر نهفته عارف و عامي
مهر تو در دل گرفته عالِم و جاهل
آمده مدّاح آستان تو «گلزار»
گر چه نباشد بر آستان تو قابل
نسيم غدير، ص 141
[صفحه 238]

ماهر اصفهاني‌

غديريه در مدح جانشين پيغمبر اكرم (ص) حضرت علي (ع)
اين شنيدم در غدير خم به فرمان خدا
بر جهاز اشتران شد پيك رحمان مصطفي (ص)
امّت خود را فراهم ساخت پيرامون خويش
تا نمايد جمله را با مظهر حق آشنا
پس در آن اثنا كمر بند علي (ع) را برگرفت
بر فراز آورد آن مه را به برج اِنّما
آفتاب عالم آرا سر زد از برج رسول
تا به بخشد فيض عظمي بر تمام ماسوا
شد بچشم پير و برنا معني قرآن عيان
جلوه‌گر شد بر سر دست نبي (ص) دست خدا
بعد از آن با نام يزدان كرد آغاز سخن
غنچه آسا لب گشود از بهر مدح مرتضي (ع)
گفت خواهم اينك از ژرفاي درياي وجود
بر شما سازم درخشان گوهري را برمَلا
بعد از آن فرمود احمد (ص) كاي جماعت بعد من
اين علي (ع) باشد شما را سوي ايزد رهنما
[صفحه 239]
هر كه را من رهنمايم بر صراط المستقيم
صِهر [181] من باشد علي (ع) بر او دليل و پيشوا
با علي (ع) باشيد در هر كار چون حق با عليست
واي بر آن كس كه سازد جانب حق را رها
اين علي (ع) باشد مرا بر حق‌پرستان يادگار
اين علي (ع) باشد به عالَم پاي تا سر حق‌نما
اين علي (ع) باشد پس از من بر شما يار و معين
اين علي (ع) باشد پس از من بر شما مشكل گشا
اين علي (ع) يار ضعيفان ز پا افتاده است
يك‌جهان لطف‌است ورحمت عالَمي صلح وصفا
در دل شب مي‌برد شام يتيمان را بدوش
روز روشن گر بود بر عالمي فرمانروا
از اَسَف [182] بر خويش مي‌لرزد چو مي‌گريد يتيم
از تَعَب [183] بر خويش مي‌پيچد چو نالد بي‌نوا
يا علي (ع) اي از كف راد تو عالم بهره‌مند
اي كه نشنيده است از لعل تو گوشي حرف لا
اي ز لطف و مهرباني بي‌پناهان را پناه
وي ز جود و بذل و بخشش بي‌نوايان را نوا
اي كه باشد در ضميرت يك جهان لطف و كرم
وي كه باشد در وجودت عالَمي جود و سخا
اي خدا را مظهر و مصداق و مرآت جمال
وي تو حق را آيت عظمي ز الطاف و عطا
اي كه از بهر رضاي خالق خود در نماز
خاتم انگشتري دادي ز احسان بر گدا
«ماهر» آزرده خاطر از گدايان تو است
تا نه بخشيدي مرانش از در دولت سرا
ديوان ماهر، ص 49-51.
[صفحه 240]

متين اصفهاني (حسن بهنيا)

صد بهار گل
فصل بهار آمد و شد آشكار گل
افراشت خيمه در چمن و لاله‌زار گل
افراخت طرف باغ بهر گوشه سرو قد
افروخت چهره در چمن از هر كنار گل
آنجا چمن چمن ز جنوب و شمال سرو
اينجا دمن دمن ز يمين و يسار گل
شد آشكار آتش موسي ز طور شاخ
يا گشت جلوه گر به سر شاخسار گل
گوئي ز عكس عارض خود در ميان آب
افكنده آتشي به دل جويبار گل
تا از تطاول سپه دِي بود مَصون
گِرد چمن كشيده ز هر سو حصار گل
چون دامن فلك كه پُر است از ستارگان
پر كرده دامن دمن و كوهسار گل
بوي بهشت مي‌رسد از هر طرف مگر
بر مركب نسيم سحر شد سوار گل
دلجوي و دلستان و دل آرا و دلرباست
در باغ و راغ و در چمن و لاله‌زار گل
زيبائي و طراوت و لطف و صفا مگر
كرده است وام از رخ آن گلعذار گل
اي سرو ناز من به ميان چمن درآي
تا سر نهد بپاي تو از هر كنار گل
بگذر به باغ تا ز سر شوق گلستان
از هر طرف بپاي تو سازد نثار گل
اي سرو قدِ لاله رخِ من در آبه باغ
تا سرو منفعل شود و شرمسار گل
از رشگ لاله‌ي رخت اي گلبنِ نشاط
پيوسته همچو لاله بود داغدار گل
من آن نيم كه بي‌تو كنم رو به گلستان
اي گلعذار بي‌تو نيايد به كار گل
[صفحه 241]
هرگز كسي نديده كه سرو آورد ثمر
جز سروِ قامت تو كه آورده بار گل
امروز هر كه بُرد به خاك آرزوي تو
فردا بود كه سر زندش از مزار گل
بردار پرده از گلِ رخسار تا به باغ
افتد ز قدر و مرتبه و اعتبار گل
ساقي كنون كه فصل بهار است و در چمن
هر سو شكفته است چو رخسارِ يار گل
در پاي لاله باده‌ي گلگون به جام كن
تا جلوه گر بود به سر شاخسار گل
مِي ده كه عيد فرّخ فرخنده‌ي غدير
گرديد آشكار چو در لاله‌زار گل
مِي ده كه بهر تهنيتِ اين خجسته عيد
خندان گشوده است لب از هر كنار گل
آمد به خدمت نبي (ص) امروز جبرئيل
خندان، شكفته، شاد چو در نوبهار گل
بعد از درود و تهنيت از حق به مصطفي (ص)
گفت اي به خاكِ مَقدم تو خاكسار گل
فرموده حق به گلشن اسلام ده صفا
اي از دَم تو روح فزا كامكار گل
ابلاغ كن خلافت حيدر (ع) به مسلمين
برگوي و بر فشان به يمين و يسار گل
بشنيد مصطفي (ص) و به منبر قدم نهاد
چون بر فراز شاخ به صد اقتدار گل
در آن مكان گرفت علي (ع) را فرازِ دست
گفتي كه شد عيان به سر شاخسار گل
در دست دستِ دستِ خدا را گرفت و كرد
در وصف او به ساحت گيتي نثار گل
گفت اين بود خليفه‌ي من يادگارِ من
آري چه غير گل بنهد يادگار گل
ساقي چو وصف عيد شنيدي بگير جام
خادم چو شرح جشن بگفتم بيار گل
كامسال هم به تهنيت از هر طرف به ما
آورده است روي چو پيرار و پار گل
سر تا بپا تنش همه گرديده است گوش
تا بشنود مديح اَب هفت و چار گل
صِهر نبي (ص) علي (ع) كه به امداد لطف او
خيزد ز خاك لاله و رويد ز خار گل
تا سر به خاكِ پايِ محبانِ او نهد
روئيده لاله بي‌عدد و بي‌شمار گل
لبخند تا زند به رخ دوستان او
بشكفته است در چمنِ روزگار گل
اي باغبان گلشنِ هستي كه مي‌كند
در گلسِتان ز تربيتت افتخار گل
گردد اگر ز فيضِ تو محروم يك نفس
در چشم خَلق خوار تر آيد ز خار گل
شاها منم «متين» كه به مدحت سروده‌ام
اين چامه را كه بِه بود از صد بهار گل
از روي لطف بر من افسرده كن نظر
اي از بهشت عاطفتت يادگار گل
آنجا كه مِهر تست ندارد فروغ ماه
آنجا كه روي تست نيايد بكار گل
[صفحه 242]
عُذرم بود قبول ز تكرارِ قافيه
در اين چكامه‌اي كه نمودم قطار گل
جز اين مرا چه چاره كه آورده‌اند رو
از هر طرف به من ز يمين و يسار گل
تا گيرمش به چامه‌ي مدحِ علي (ع) رديف
بگرفته در ميانه‌ام از هر كنار گل
هر نوبهار تا كه زند لاله سر ز خاك
هر سال تا بباغ بود آشكار گل
خصمش ز باغِ دهر نچيند بغير خار
يارش بچيند از چمن روزگار گل
ديوان متين، ص 449-451.

متين اصفهاني (حسن بهنيا)

باده ز خُمخانه‌ي عشق
نوبهار آمد و نو گشت جهان ديگر بار
خيمه زد لاله و گل در چمن و در گلزار
سال نو آمد و شد باز جوان عالم پير
سال نو آمد و گل چهره برافروخت چو پار
خسرو نوروز از عدل برافراشت عَلَم
تا شود بهره ور از مَعدِلَتش ليل و نهار
كرد ساعات و دقايق را آن سان تعديل
كه شب و روز به يك پويه شد و يك رفتار
فرودين آمد با فرّ فريدوني خويش
در رهش باغ دو صد خرمن گل كرد نثار
تا به تبريك بنفشه فتد از گل‌ها پيش
زودتر بر سر ره آمد و بگرفت قرار
به مبارك باد از هر طرفي گشته بلند
بانگ مرغان نَه يكي نَه ده نَه صد نَه هزار
دَه زبان بهر سخن گفتن سوسن بگشود
كه كند تهنيت مقدم نوروز اظهار
سنبل و لاله و ريحان به خوش آمد گوئي
لبِ خاموش گشوده ز يمين و ز يسار
عَلَم افراشت به هر كوي و به هر برزن گل
بار افكنده دگر باره به هر شهر و ديار
باد نوروزي بر دشت و دمن مشگ فشان
ابر آزاري در باغ و چمن گوهر بار
تا خس و خار بروبد آن از صحن چمن
تا فرو شويد اين از رخ گلزار غبار
بر سر سرو ز نو ولوله انداخت تَذَروْ
در چمن بار دگر غلغله افكند هَزار
اين يكي غلغله‌اش خوشتر از بَربَط و رود
وان يكي ولوله‌اش دلكش‌تر از دف و تار
هر طرف افكنده قُبّره و فاخته شور
قمري از يك‌سو و ز سوي دگر صُلصُل و سار
[صفحه 243]
زاغ از باغ سوي كوه شده راه سپر
كبك از كوه سوي دشت شده راه سپار
كوه از لاله سراپا طبقي از شنگرف
دشت از سبزه سراپا ورقي از زنگار
لاله از ژاله لبالب قدحي از ياقوت
ژاله بر چهره‌ي لاله چو عرق بر رخ يار
دشت از بوي گل و لاله و ريحان گرديد
رشگ صحراي ختا و ختن و چين و تتار
آب در بركه از موج به تن كرده زره
بر سر آورده هزاران سِپر از برگ چنار
شاخ گل نيزه‌اي امّا نه كه از بهر ستيز
غنچه پيكاني امّا نه براي پيكار
تا كه در زير ركاب آرد گيتي را باز
بوي گل بر فرس باد صبا گشته سوار
سرو در باغ به بالندگي قامت دوست
گل به تابندگي چهره‌ي زيباي نگار
لشگر دي را تاراند از طرف چمن
سپه لاله و گل بسته صف و گشته قطار
باغ اگر وادي ايمن نبود از چه در آن
شاخ چون طور كند جلوه و گل همچون نار
گل سليمان وار آورد جهان زير نگين
ديو دي از بيمش كرد ز گلزار فرار
باد نوروزي گر زنده كند عظم رميم
از چه رو نرگس در باغ هنوز است نزار
عجب اينجاست كه با آن نفس عيسائي
از دم باد صبا بِه نشده است اين بيمار
اين چه بيماري كان را نكند چاره مسيح
اين چه دردي كه بدان نرگس گرديده دچار
درد او رشگ و حسد خيرگي و بي‌ادبي است
زين همه درد فتاده است بدين حالت زار
خيره چشمي كه ز بي‌شرمي و وز گستاخي
مي‌كند دعوي همچشمي با نرگس يار
لاف شهلائي از آن چشم دريده نه عجب
برِ آن نرگس مست و برِ آن چشم خمار
حال نرگس را بگذار و به پرداز به سِير
وز پرستاري بگذر به گه گشت و گذار
دور از چشم رقيبان به چمن رو با دوست
باغ را بايد پيراستن از هر خس و خار
چند در خانه نشيني ز شبستان بدر آي
به تماشا قدمي سوي گلستان بردار
شهر را ساز رها ديده بپوش از مردم
رو به صحرا كن از اين خلق دو رو روبكنار
سِير كن باغ و چمن سوي گلستان بگذر
بگشا ديده‌ي تحقيق درآ از پندار
گل به گل سير چمن كن به تماشا پرداز
قطره قطره چو گهر آبِ شُمَر را بشمار
به تأمل بنگر چون نگري لاله و گل
به تفكر بگذر چون گذري در گلزار
صفحه‌ي باغ يكي دفتر ارژنگ بود
كه به هر برگش صد رنگ هنر رفته به كار
كلك نقاش طبيعت بنگر چون داده
صفحه‌ي بستان را زيور از نقش و نگار
[صفحه 244]
آفرينش را يك طرح دلاراست ربيع
ز آفريننده يكي نقش دل‌انگيز بهار
هر ورق لاله‌ي حمراست تو را يك دفتر
هر خم سنبل بوياست تو را يك طومار
چشم دل باز كن و ديده‌ي حق بين بگشاي
كه در اين ره به مؤثر ببري پي ز آثار
مشو از لطف خداداد بهاري غافل
حيف باشد كه نگرديم از آن برخوردار
در بهاران به چمن بي‌مي و مطرب منشين
دست تا مي‌دهدت جام مي‌از كف مگذار
هر كجا بر پا بزم طرب و عيش و سرور
هر كه را بيني بگرفته به كف جام عِقار
خواند گل بار دگر باده كشان را به حضور
مي‌گساران را ره داد به دربار چو پار
تا بود وقت و مِيَت هست بنوشان و بنوش
فرصت از دست مده وقت غنيمت بشمار
دم به دم جام طلب جام بده جام بگير
پي ز پي باده بكش باده بزن باده بيار
(لب يار و لب جام و لب جوي و لب كشت)
تا به لب جان نرسد دست از اين چارندار
ساقيا موسم عيش وطرب است از جا خيز
بده آن مي‌كه برد غم ز دل و جان فكار
روز عيش است و طرب موسم شادي و نشاط
روز عيد است ببايد كه فتد جام بكار
روز عيدي كه رسيد آيه‌ي اليوم اكملت
گشت تكميل در آن دين رسول (ص) مختار
وه چه عيدي كه در آن خرم و خندان هركس
وه چه روزي كه در آن مست شعف خرد و كبار
عيد فرخنده‌ي مسعود غدير آن عيدي
كه در آن عيد علي (ع) جاي نبي (ص) يافت قرار
در غدير خم امروز علي (ع) گشت ولي
مي‌از اين خم زده زين خم بنما دفع خمار
بده آن مي‌كه روان پرورد و جان بخشد
نه شرابي كه روان سوزد و كاهد افكار
نه مئي كان شكند قدر و فزايد خفت
نه شرابي كه دهد خاري و كاهد مقدار
بزن آن باده كه بر مستي عشق افزايد
نه شرابي كه ز پي فتنه و شر آرد بار
بزن آن مي‌كه صفا بخش دل و جان گردد
دل و جان را نكند نشاء آن تيره و تار
بزن آن مي‌كه شوي هر چه فزون‌تر زان مست
بيشتر سازدت آگاه و فزون‌تر هشيار
حق گواه است كه مقصود من اين باده بود
گر سخن گفته‌ام از باده و مي‌در اشعار
خورده‌ام باده ولي باده ز خم‌خانه‌ي عشق
زده‌ام مي‌ولي از جام ولاي ده و چار (ع)
از مي‌مهر علي (ع) ساغر من لبريز است
شده‌ام مست از اين باده وزين مي‌سرشار
جز علي (ع) ساقي كوثر ز كدامين ساقي
خواهم آن مي‌كه كند دفع غم و رفع خمار
جان سپارم به كه جز او كه بود او جانان
بدهم دل به كه جز او كه بود او دلدار
[صفحه 245]
اختيار دل و جان را به كه جز او بدهم
كيست بر ملك دل و جان به جز آن شه مختار
كه بود غير علي (ع) عالم امكان را قطب
گِرد اين نقطه ملك دور زند چون پرگار
غير او كيست مرا ياور در روز حساب
يي‌غير او كيست مرا يار و معين روز شمار
روز سختي به كجا آرم رو جز در او
كه كند آسان گرديد چو كارم دشوار
كه گشايد گره از كار فروبسته‌ي من
پنجه‌ي عقده گشايش نبود گر در كار
غم خود را به كه اظهار كنم غير علي (ع)
خلق‌را كيست جز او يار و معين روز شمار
به جز او كار گه هستي را كيست مدير
به جز او عالم امكان را دست كه مدار
يا علي (ع) جز به تو اميد ندارم به كسي
توئي اميد من اميد من از لطف برآر
چون كنم مدح تو اي شه كه به پايان نرسد
گر همه عمر كنم مدح تو در ليل و نهار
عاجزم چون به مديح تو همان به كه سخن
به دعا ختم كنم چونكه مرا هست شعار
تا شود زنده جهان از دَم باد نوروز
تا كند جلوه گل و لاله بهنگام بهار
دوستانت همه دَم با طرب و عيش قرين
دشمنانت همه دم با غم و اندوه دچار
گرچه در چامه‌ي خود داده «متين» داد سخن
اندكي گفته به مدح تو سخن از بسيار
ديوان متين، ص 274-278.

متين اصفهاني (حسن بهنيا)

قبله‌ي قدّوسيان
باز به بستان نمود گل چو منوچهر چهر
لاله بر افروخت رخ چو آفتاب از سپهر
شد ز گل و لاله باغ سپهري از ماه و مهر
تطاول دي گذشت طبيعت آمد به مهر
باغ خزان ديده را گرفت در بر بهار
باز به طرف چمن باد بهاري وزيد
در دمن و دشت و كوه لاله و ريحان دميد
بنفشه پيك بهار ز خاك سر بر كشيد
بنفش و سرخ و كبود زرد و سياه و سپيد
به طرف هر گلسِتان بر لب هر جويبار
از دَم باد بهار وز قدم فرودين
تازه و نو شد زمان خرم و خندان زمين
[صفحه 246]
باغ پر از ياسمن چمن پر از ياسمين
وزان نسيم از يسار دمان شميم از يمين
از اين زمين مشگبيز از آن هوا مشگبار
ابر برآمد به كوه سيل سرازير گشت
ز دامن كوهسار ريخت به دامانِ دشت
غلطان غلطان رسيد پيچان پيچان گذشت
كوه و در و دشت را سينه كشان در نوشت
شد به سوي رود و شط نعره‌زنان رهسپار
بهار گرد خزان از چمن و باغ رُفت
لاله دميد از دمن گل به گلستان شكفت
بلبل و گل يافتند مجال گفت و شنفت
گاه اين گفت آن شنيد گه اين شنيد آن بگفت
رسيد هنگام وصل زمان بوس و كنار
خزان غم گشت طي بهار عشرت رسيد
گل ز طرب گشت مست جامه ز شادي دريد
صنوبر و كاج باز سر بفلك بر كشيد
بر سر اطفال باغ سايه‌نشين گشت بيد
به رقص برخاست سرو دست افشان شد چنار
مقيم كاشانه چند خيز و كن آهنگِ باغ
كه زد فريدون گل تكيه بر اورنگِ باغ
شكفت از خرمي چو روي گل رنگِ باغ
ماني قدرت گشود دفتر ارژنگِ باغ
چه نقش‌ها زد ز گل به صفحه‌ي لاله‌زار
كنون كه باد بهار وزيد در بوستان
ساحت گلزار گشت غيرتِ باغِ جنان
گيتي چون گل شكفت تازه و نو شد جهان
رخت ببايد كشيد ز خانه در گلسِتان
در چمن و باغ و راغ بايد افكند بار
ماه من اي چهره‌ات غيرت ماه تمام
سروِ من اي طره‌ات مشگ فشان مشگ فام
چند نشيني خموش خيز و به مجلس خرام
آمد عيد غدير پر كن از باده جام
جام بده دمبدم ساغر پي پي بيار
غدير خم را سزد سازي جام شراب
به كه ز خم غدير سر زند اين آفتاب
كامروز در آن مقام حضرت ختمي مآب (ص)
به خلق ابلاغ كرد خلافت بوتراب (ع)
خواند علي (ع) را وصي به امر پروردگار
منبري آراستند بهر رسول (ص) اَنام
در آن مقام شريف كرد به منبر مُقام
خطاب كرد اين چنين خطيب ذوالاحتشام
كه بعد من مرتضي (ع) است بر امت من امام
به كشور دين بود او صاحب اختيار
[صفحه 247]
گفت پس از من علي است راهبر راه دين
رئيس بر مسلمين امير بر مؤمنين
اوست خدا را ولي اوست مرا جانشين
به هر كه ياور منم علي است يار و معين
به هر كه مولا منم علي است مولا ويار
عالَم غيب و شهود مظهر داور عليست (ع)
لنگر فُلك وجود فاتح خيبر عليست (ع)
مظهر حيّ ودود صِهر پيمبر عليست (ع)
كان كرم بحر جود ساقي كوثر عليست (ع)
آنكه ز جودش بود كاخ وجود استوار
عرش برين كمترين پله‌ي ايوان اوست
موسي عمران به طور واله و حيران اوست
عيسي گردون نشين طفل دبستان اوست
گوي وجود از شرف در خم چوگان اوست
چو دست قدرت كند از آستين آشكار
اي كه مه آسمان پرتوي از روي تست
مطاف كروبيان خاك سر كوي تست
دام دل عارفان سلسله‌ي موي تست
قبله‌ي قدوسيان طاق دو ابروي تست
چون پي طاعت كنند رو به در كردگار
تا كه بود در جهان خرّم و فيروز گل
تا چو رخ گلرخان هست دل افروز گل
تا كه بود دلپسند هر شب و هر روز گل
تا به چمن سر زند به فصل نوروز گل
دهر كهن تا شود نو هر سال از بهار
يارت چون گل مدام شاد و دل افروز باد
مسعود باد اخترش بختش فيروز باد
هر سال بر او بهار هر روز نوروز باد
هر روز از عمر او بِه ز دگر روز باد
هر دم خندان بود چون گل در روزگار
اي كه دل از مهر تو به شادماني است جفت
نسيم مهرت ز دل غبار اندوه رُفت
طبع گل آراي من چو گل به مدحت شكفت
«متين» به مدحت بسي گوهر ناسفته سُفت
تا كند از جان و دل به خاك راهت نثار
ديوان متين، ص 311-313.

متين اصفهاني (حسن بهنيا)

به عشقِ عشقِ كل علي (ع)
بهار آمد و ز گل به باغ و راغ زد رقم
شد از صفا و خرمي جهان چو گلشن ارم
هوا به مشگ شد فرو صبا وزيد دمبدم
سرودهاي دلنشين ترانه‌هاي زير و بم
[صفحه 248]
بود بلند هر زمان رسد به گوش هر قدم
به سرو از تذروها به گلبن از هزارها
وزيد باد فرودين بود زمان زمان گل
زمان زمان گل بود جهان همه جهان گل
جهان همه جهان گل جهان بيكران گل
نسيم هر طرف وزان كنار گل ميان گل
به باغ و راغ و بوستان رسيد كاروان گل
به هر چمن به هر دمن ز گل گشود بارها
عروس گل به گلستان گشود روي دلربا
گشود روي دلربا به عندليب زد صلا
به عندليب زد صلا كه اي اسير مبتلا
زمان هجر گشت طي گه وصال شد بيا
گه وصال شد بيا بيا بيا به سوي ما
بيا به سر رسيد اگر كشيدي انتظارها
الا كه روزگارها كشيدي انتظار گل
بيا كه روزگار شد دوباره روزگار گل
به گِرد باغ و بوستان كشيده بين حِصار گل
پَري رُخان ز هرطرف يمين گل يسار گل
دوند روي سبزه‌ها چمند در كنار گل
ز جاي پا به سبزه‌ها نهند يادگارها
شده است آب از صفا تمام پيكر آينه
بود ز فرق تا قدم ز پاي تا سر آينه
به جوي و رود ساخته ز چهر انور آينه
رواست طعنه گر زند بَر آينه هر آينه
ندارد امتياز اگر ز روشني بر آينه
فتاده عكس روي گل چرا در آبشارها
ستاده سروها ببين كنار هم چمن چمن
نشسته سبزه‌ها نگر به گرد هم دمن دمن
ز برگهاي لاله بين عقيق‌ها يمن يمن
ز قطره‌هاي ژاله بين درّ و گهر عدن عدن
به لاله زار مشگ چين ختا ختاختن ختن
مگر كه مِشگ جاي گل دمد ز لاله زارها
گذشت موسم خزان دوباره نوبهار شد
دوباره فرّ فرودين چو پار آشكار شد
چمن تمام دشت چين دمن همه تتار شد
ز عطر جان فزاي گل نسيم مِشگبار شد
كنون كه از صفاي گل چمن بهشت‌وار شد
بهشت روي من بچم به طرف سبزه‌زارها
[صفحه 249]
نظر به طرف باغ كن طراوت بهار بين
كران گرفته تا كران چمن بهشت وار بين
بگوش لاله در چمن ز ژاله گوشوار بين
به جلوه سرو و كاج را كنار جويبار بين
به دور گل ز هر طرف هزارها هزار بين
به نغمه‌هاي زير و بم فراز شاخسارها
فراز شاخسارها نواي سار خوش بود
به شاخ سرو ناله‌ي تذرو زار خوش بود
ز هر حديث در چمن حديث يار خوش بود
نسيم اگر ز كوي او كند گذار خوش بود
به باغ با نگار رو كه با نگار خوش بود
گر اندكي كنند كم ز ناز خود نگارها
بيا به باغ و بوستان نظاره كن نظام گل
جمال گل جلال گل كمال گل مقام گل
ركوع گل سجود گل قعود گل قيام گل
زبان حال اين بود به گوش تو پيام گل
كه تا ز ژاله در چمن لبالب است جام گل
بگير جام و خويش را رسان به ميگسارها
ز چشم خويش ساقيا به من شراب ناب ده
ز جام ده ز چشم ده ز هر دو بيحساب ده
ثواب كن به تشنه اي ز حال رفته آب ده
ز جام آفتاب گون مي‌چو آفتاب ده
خمار مي‌كشد مرا بتا بط شراب ده
بتا بط شراب ده علاج كن خمارها
چنين كه مشگبو صبا به لاله‌زار مي‌رسد
عبير بيز ميوزد عبير بار ميرسد
ز كوي دوست آمده ز سوي يار مي‌رسد
نويد عيش و خرّمي ز هر كنار مي‌رسد
ز شوق مي‌طپد دلم مگر كه يار مي‌رسد
بلي بهار چون رسد بهم رسند يارها
بهار با تو خوش بود براي من نگار من
براي من كه همچو تو گلي است در كنار من
بهار من توئي توئي نگار گلعذار من
بهار من بهشت من بهشت من بهار من
بهار بي‌وجود تو نميخورد به كار من
چه لطف بي‌تو هر قدر كه آيد اين بهارها
مرا ببخش ساقيا ز چشم ميگسار مي
ز بوسه نقل كن عطا ز لعل آبدار مي
ز مي‌متاب رو بزن نهان و آشكار مي
بنوش مي‌ببخش مي‌بزير مي‌بيار مي
[صفحه 250]
تمام سال خوش بود خصوص در بهار مي
ميان سبزه‌زارها كنار جويبارها
بيار مي‌كه موسم طرب ز دست مي‌رود
خوش آنكه مست آمد و خوش آنكه مست مي‌رود
كه مست مي‌ز نيستي به سوي هست مي‌رود
كدام كس برون ز خود چو مي‌پرست مي‌رود
بلي به كوي حق ز خود هر آنكه رست مي‌رود
نه آنكه كرده سد ره ضَياع‌ها [184] عَقارها [185].
مي‌از خم غدير ده به عشق مرتضي علي (ع)
بده به عشق عشق كل ولي كبريا علي (ع)
علي (ع) كه در جهان اگر نبي (ص) نبود با علي
به حق حق كه هم قدر نداشت جز خدا علي (ع)
علي (ع) كه بود شبه‌ها كه حق خداست يا علي
به حق اگر كه خلق را نخوانده بود بارها
علي (ع) كه برفراشت حق به دست او لواي دين
علي (ع) كه در غديرخم نبيش خواند جانشين
علي ولي كبريا علي امير مؤمنين
علي (ع) پناه انبيا علي (ع) رسول (ص) را معين
علي (ع) كه بر درش نهد فرشته رخ ملك جبين
علي (ع) كه حق به دست او سپرده اختيارها
علي (ع) كه هست درگهش به خلق مأمن رجا
علي (ع) كه بر درش برد مُرادمند التجا
نيافت گر مراد از او مراد خواهد از كجا
به غير درگهش رود كدام سو كدام جا
كجا رود چو رد شود كسي ز درگه خدا
كجا روند از درش به درد و غم دچارها
ازل ز ابتداي او نشانه‌اي و آيتي
ابد ز انتهاي او علامتي حكايتي
بدايتش اگر بود خداي را بدايتي
نهايتش اگر بود خداي را نهايتي
ز جود او وجودها اشارتي كنايتي
بقاي روزگار او برون ز روزگارها
علي (ع) كه مهر پرتوي بود ز نور روي او
علي (ع) كه آبروي دين بود ز آبروي او
علي (ع) كه گلشن جنان شميمه‌اي ز كوي او
علي (ع) كه چشم انبياء چو ما بود بسوي او
[صفحه 251]
علي (ع) كه هاي و هوي من بود زهاي و هوي او
علي (ع) كه هست پنجه‌اش گره‌گشاي كارها
ز افتخار مدح او مرا چه افتخار به
ز كارها كه مي‌كنم از اين كدام كار به
ز يارها كه جسته‌ام از او كدام يار به
كه از شهان روزگار از او به روزگار به
از او به قدر و مرتبت كه پيش كردگار به
كه پيش كردگار به از او ز شهريارها
الا كه قطره‌اي بود محيط از عطاي تو
الا كه چرخ پايه‌اي ز كاخ اعتلاي تو
«متين» مسمطي چنين سروده در ثناي تو
نشسته تا كه بشنود ز لطف مرحباي تو
مگر نصيب او كند ز مرحمت خداي تو
شود به خاك درگهت ز خيل خاكسارها
هميشه تا كه سر زند به باغ در بهار گل
هميشه تا كه بشكفد به طرف لاله‌زار گل
هميشه تا مَثَل بود به روي خوب يار گل
هميشه تا ز دل برد به رنگ و بو قرار گل
هميشه تا كه مي‌برد غم از دل فكار گل
شكفته تا چو گل بود رخ اميدوارها
هر آنكه باد يار او خداي باد يار او
به روزگار دمبدم فزايد اعتبار او
چو گل به خرمي رود مدام روزگار او
زلال عشرت و طرب بود به جويبار او
بهيچ گاه عقده‌اي نيفتد به كار او
مباد همچو خصم او اسير گير و دارها
ديوان متين، ص 326-331.
[صفحه 252]

محدثي (جواد)

خاطره‌ي غدير (شعر نو)
اينك پيامبر
در بازگشت از سفرِ خانه‌ي خداست
پيغمبر از رسالت خود، شاد و سربلند
مسرور از رسالتِ انجام گشته‌اش
درياي بيكرانه‌ي قلبش ز موجِ شوق
همواره در تلاطم و، همواره در طپش
عشقِ خدا فكنده بجانش شراره‌ها
يادِ خدا گرفته از او فرصت و مجال
نامِ خداي داده بگفتارِ او جَلا
اعمالِ حجّ رسيده به پايان، ولي اُفق
چشم انتظارِ حادثه‌ها در غدير خُم
بيدار مانده است …

در پهنه‌ي غدير
در زيرِ شعله‌هاي فروزانِ آفتاب
انبوهِ حاجيان كه فزونتر ز صد هزار
در پهنه‌ي وسيع غدير ايستاده‌اند
يك كاروان رَسته ز بندِ نفاق و كين
يك كاروان خسته در اينجا ستاده است
خورشيد هم شراره‌ي سوزان خويش را
ريزد بروي سينه‌ي تفتيده‌ي زمين
دشتي پُر از مَحبّت و احساس و دوستي
دشتي پُر از حرارت و ايمان
گُسترده‌ي غدير

[صفحه 253]
جز با صفا و مِهر، جوابي نداده است
آنجا كه راهها همه سويِ ستمگري است
راهي به سوي عدل و سعادت گشوده است
در گير دار گرميِ اين مشهدِ عظيم
در اوج اين شكوه
از سوي آفريدگارِ جهانْ آفرين (خدا)
از آسمان بگوش محمّد (ص) ندا رسيد
يا ايّها الرسول …
يا ايّها الرسول …
اسلام را چه خوب بيان كرده‌اي به خلق
امّا هنوز رهبرِ ملت پس از رسول
تعيين نگشته است
اركانِ استوارِ رسالت تمام نيست
رُكنِ بزرگِ مذهبِ امّت امامت است

اينك پيامبر
در بازگشت از سفرِ خانه‌ي خدا
در اولين دقايقِ آن حَجّةُ الوداع
مأمور گشت تا برساند بگوش خلق
والاترينْ عميق‌ترينْ نكته را ز دين
فرمان رسيد، تا كه به مردم نشان دهد
لايقترينْ شجاعترين فردِ مسلمين
پيغمبر (ص) از جهازِ شتر منبري بساخت
در آن فضايِ باز

دستِ علي (ص) گرفت و ببالاي سر رساند
[صفحه 254]
تا هر كه بود، رهبرِ آينده را شناخت
آن رهبري كه اوستْ مدارِ نظام دين
آن رهبري كه اوستْ فقط مظهرِ خدا
آن كس كه چشمه‌هاي فضيلت در او روان
آنكس كه در زمين
در دوره‌ي زمان
شايسته‌تر از او نبُوَد مرد در جهان
چشمانِ روزگارِ كُهنسالِ چرخ پير
هرگز چنين نشانِ فضيلت نديده است
دستانِ باغبانِ طبيعتْ ز شاخِ عِلم
هرگز گُلي به جلوه‌ي اين گُل نچيده است
دامانِ قرنهاي فراوان و بي‌شمار
هرگز دُري به جلوه‌ي اين دُر نسُفته است

اينك غدير، خاطره‌ي اين شكوه را
اينك غدير، ياد چنان روز نيك را
در يادها و خاطره‌ها زنده مي‌كند
اينك غدير، زندگي آن امام را
مانند درسهاي گرانقدر و پُر ثمر
تكرار مي‌كند
با ما چو اوستاد
در راه و رسم شيوه‌ي آموزشِ صحيح
رفتار مي‌كند.
در خلوت علي (ع)، ص 332-336.
[صفحه 255]

محفوظ اصفهاني‌

بزم بهشت
سقاك اللَّه اي ساقي دل‌پذير
سقاني ز ميناي خم غدير
بده جامي از آن مِي روح‌بخش
كز آلودگي پاك سازم ضمير
به بزم بهشتم برد پاي كوب
اگر لطف ساقي شود دستگير
بده جرعه‌اي تا كه مستم كند
بصحراي پر وحشت دارو گير
نبي (ص) چون ادا كرد حجّ وداع
بر او وحي شد از خداي قدير
كه بَلِّغ رِسالاتِكْ از امر ما
تو بر خلق هستي بشير و نذير
جماعت فزونند ز يكصد هزار
بهمراه او از صغير و كبير
بخم غدير انجمن ساختند
به امر نبي (ص) خسرو بي‌نظير
بپا منبري از جهاز شتر
در آنجا نمودند بهر بشير
بمنبر رسول خدا پا نهاد
كه بينند او را كبير و صغير
پس از حمد خلاق جل علا
بگفتا در آن اجتماع كثير
مرا وحي نازل شد از كردگار
كه تعيين نمايم وصي و وزير
منم آنكه از كفر و كين و نفاق
رهاندم شما را چه بُرنا چه پير
رساندم بعزّت هر آنكس كه بود
ز كفر و ضلالت ذليل و حقير
كنون وقت رحلت ز دار جهان
رسيده است بر من زحي خبير
علي (ع) را سپس خواند در نزد خويش
گرفتش ببالاي منبر ز زير
بگفتا بهر كس كه مولا منم
به او اين علي (ع) هست مولا و مير
علي ابن عم و وصي من است
بود اين علي (ع) دين حق را ظهير
[صفحه 256]
منم شهر علم و علي (ع) در مراست
بود اين علي (ع) مؤمنانرا امير
هر آنكس كند پيروي از علي (ع)
رود در جنان وارهد از سعير
پس آنگاه برداشت دست دعا
بدرگاه پروردگار قدير
كه يا رب هر آنكس محبّ علي (ع) است
دو عالم بَرو باش خود مستجير
هر آنكس بود دشمن اين علي (ع)
تو خود دشمنش باش در هر مسير
دعاي نبي (ص) چون بپايان رسيد
شد آن عرصه چون عرصه‌ي دار و گير
نمودند بيعت همه با علي (ع)
عمر گفت بخٍّ لك يا امير
توئي مير و سالار و مولاي ما
پس از مصطفي تا بيوم العسير
تو را چونكه «محفوظ» آيد اجل
به مهر و تولاي حيدر (ع) بمير
ديوان محفوظ، ص 34-35.
[صفحه 257]

محيط قمي‌

در تهنيت غدير ومنقبت حضرت امير مؤمنان (ع)
گرفت عهد ز اشيا دو روز رب قدير
يكي بروز الست و يكي به‌روز غدير
گرفت عهد ز ذرات بر خدايي خويش
نخست روز و دُويم روز بر خلافت مير
شه سرير ولايت عليّ عمراني
كه از فزوني نتوان فضائلش تقرير
نخست روز اَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ فرمود
بدون واسطه بي‌بعثت رسول و سفير
الست اولي بالمؤمنين من انفسهم
سرود روز دوم ز امر حق رسول بشير
بلي به‌روز دوم يافت دين حق تكميل
به نص آيه‌ي اكمال و بيّنات كثير
گشاي گوش حقيقت نيوش تا بر تو
ز شرح روز دوم شمه‌اي كنم تقرير
بحكم نص صريح و تواتر و اِجماع
ثبوت يافته در نزد عالمان خبير
كه روز ثامن عشر دوم ز ذي حجه
كه از الست به عيد غدير گشته شهير
پس از فراغت اعمال حج بازپسين
رسيد خواجه‌ي لولاك چون بخم غدير
بُدند ملتزم موكب شرف زايش
ز سرفرازان جمعي كثير و جَمِّ غَفير
به‌حضرت نبوي (ص) جبرئيل شد نازل
به امر بار خدا ايزد سميع و بصير
بخواند آيه‌ي يا ايّها الرسول بر او
كه هست امر به‌نصب امير خيبر گير
مفاد آيه كه اصل غرض رسالت را
بود رساندن و تبليغ اين مهم خطير
نكرده‌اي تو رسالات خويش را تبليغ
گر اين رسالت ماند بپرده‌ي تستير
مدار بيم ز مردم كه حفظ يزدانت
نگاه دارد از شر منكران شرير
رسول اكرم (ص) ابلاغ امر يزدان را
فرود آمد در آن مقام بي‌تأخير
نمود انجمني آنچنان كه مانندش
نديده است و نبيند دگر سپهر اثير
[صفحه 258]
شمار خلق ز سبعين الف افزون بود
سخن كنم ز كمي در گذشتم از تكثير
براي آنكه تمامي خلق بينندش
كه كس نگويد تبليغ را شده تقصير
نمود منبري آماده از جهاز شتر
فراز عرشه بر آمد رسول عرش سرير
بخواند آيت تبليغ را بصوت بلند
پس از ستايش يزدان بي‌شريك و نظير
بلي بپاسخ گفتند اهل انجمنش
تمام متفق القول از كبير و صغير
گرفت عهد ازايشان چو بر رسالت خويش
نمود آمدن جبرئيل را تقدير
گرفت دست علي را بدست و كرد بلند
چنانكه در نظر ناظران نماند سَتير
بگفت هر كه منش مقتدا و مولايم
علي است او را مولا علي بر اوست امير
چنانكه هارون از بهر موسي عمران
علي مراست وصي و علي مراست وزير
نمود از پي اتمام حجّت و تبليغ
مر اين كلام فرح‌بخشِ جانفزا تقرير
سپس سرود كه يا رب وال من والاه
ظهير و ناصر او را ظهير باش و نصير
نخست تابع او را عزيز دار مدام
حسود و منكر او را نماي خوار و حقير
نزول آيه‌ي اليوم را پس از اين امر
بگفت از پي تكميل امر حق تكبير
سه روز كرد در آنجا وقوف و از مردم
گرفت بيعت بهر امير خيبر گير
زبان به بخ بخ گشود بن خطاب
براي تهنيت مير بي‌عديل و نظير
ازين قضيه برآشفت حرث بن نعمان
كه بد منافق و كافر دل و خبيث و شرير
بَرِ رسول خدا آمد و زبان بگشود
ز روي كينه‌ي خصمانه بر كشيد نفير
بخشم گفت كه ما را به هر چه كردي امر
بظاهر از تو شنيديم چون نبود گزير
كنون بگوئي باشد علي پسر عم من
امير بر همه‌ي خلق از صغير و كبير
خداي گفته چنين يا تو خويش مي‌گوئي
رسول اكرم (ص) فرمود گفته حي قدير
سرود حرث خدايا گر اين سخن صدق است
بمن فرست عذابي در آن مكن تأخير
فرود آمد سنگي ز آسمان بسرش
ز خشم ايزد و شد رهسپار سوي سعير
«محيط» را خط بطلان كشيده شد بگناه
بدست شوق چو كرد اين حديث را تحرير
ديوان محيط، ص 66-69.
[صفحه 259]

مداح شوشتري (ميرزا عبدالرسول)

در تهنيت عيد غدير و مدح و منقبت حضرت امير (ع)
ساقي تو شررها زن از باده مرا بر جان
بِرهان دگرم از اين برخيز و بيار از آن
مستند از آن رندان در بزمگه كيهان
سرشار مرا خوشتر ساغر به سوي بستان
زان باده خرابم كن كاباد شود ويران
گل چهره مرا آذر بر قلب مكدّر زن
يعني كه ز جا دستي برخيز و به ساغر زن
صد طعنه از آن ساغر بر لاله‌ي احمر زن
زين پس تو مرا پرچم بر قلّه‌ي خاور زن
زيرا كه‌بود خورشيداز پرتو ما رخشان
از نكهت فروردين گلها همه خندان شد
كوه از ورق نسرين چون روضه‌ي رضوان شد
صحرا و چمن رنگين از نرگس و ريحان شد
چون ساق بتان سيمين هر سرو به بستان شد
گرديده به يك پايي مستانه همه رقصان
اندر سر من مطرب شور دگر است امروز
كاين جام زمرّد پر از لعل‌تر است امروز
زين خامه‌ي مشك افشان ريزان گهر است امروز
باران ز لبش مرجان بر خشك و تر است امروز
گويي تو جواهر بار ابريست كه در نيسان
عشقي است عجب امروز كاين خامه به سر دارد
چون زخمه‌ي تار از شوق بر صفحه مقر دارد
يكدم ز دو لب جاري صد تنگ شكر دارد
شيرين سخني مدغم با عنبر تر دارد
عطّار بگو بندد امروز در دكّان
در وقت سحرگان كز مرغ سفير آمد
بر گوش دل الهامم از حيّ قدير آمد
كاي بنده ترا، صهبا از خمّ غدير آمد
مي‌نوش كه بر منبر فرخنده بشير آمد
آنكس كه ز ما نازل گرديده به وي قرآن
شاهي كه مهين تاجش بر فرق شد از لولا
اجلال خداوندي يكسر شد ازو پيدا
بر معني «لا» از وي گرديد عيان «الّا»
محكم شده در عالم زو نكته‌ي استثنا
[صفحه 260]
تا گشته ز حق باطل در كتم عدم پنهان
نازل ز خدا جبريل امروز به احمد شد
خندان چو گل سوري بر چهر محمّد (ص) شد
گفت ايكه فراز عرش بر كاخ تو مسند شد
امري به شما فوري از قادر سرمد شد
كاري به ظهور ايندم اوصاف شه مردان
آندم به غدير خم با شوكت و جاه و فر
بر پاي نمود آن شه در لحظه يكي منبر
از ماه رخش اصحاب چون خيل نجوم از هر
بالا شد و بر دستش بازوي شه صفدر
بر خلق بيان فرمود از جانب حق فرمان
كاي خلق نظر داريد اين لحظه سوي بالا
بينيد مرا بر دست بازوي شه والا
بر هر كه منم مولا او راست علي مولا
چون من بودش پيدا افسر به سر لولا
مولاي پس از احمد باشد علي عمران
از مشرق طبعم زد خوش مطلعي از نو سر
چون خور كه به صد حشمت طالع شود از خاور
يا آنكه شد از ظلمت ظاهر مگر اسكندر
كز افسر دارايي بگرفت همه زيور
تا آنكه نثار آرد اندر قدم سلطان
شاهي كه به صولت شد نامش اسدِ رحمان
بر قبضه‌ي شمشيرش قهر مَلِكِ منّان
آن حيدر خيبر گير آن صفدرِ هر ميدان
در معركه‌ي عدوان تيغ غضب يزدان
خونها شدش از صمصام جاري ز لب شريان
آنكس كه ز جنّ و انس خوانند ورا، كرّار
از پرتو شمشيرش يك شعله جحيم و نار
بر قلب عدو تيرش چون برق كه بر كهسار
از دست خداوندي كوهست بسي قهّار
دشمن نبرد در رزم جز جان به سوي نيران
زان باده‌ي صهبايي چون لعل لب دلبر
از همّت او سرشار امروز مرا ساغر
ليكن چكنم شعرم در منقبت حيدر
چون زيره كه در كرمان يا ديبه كه در شوشتر
آورده و يا «مدّاح» گوهر به سوي عمّان
با اين همه‌ي شوكت اي وارث پيغمبر
در كرب و بلا بنگر زينب شده بي‌ياور
بيمار تو در زنجير با حال دل مضطر
زنها به بيابانها شد خيمه پر از لشگر
اصحاب تو اندر خون اطفال تو سرگردان
از خاك نجف شاها يك لحظه سفر بنما
اي دست خدا دستي بر تيغ دو سر بنما
[صفحه 261]
از خونِ گلويِ خصم عالم همه‌تر بنما
بر نعش عزيز خويش از مِهر نظر بنما
بين يوسفت از گرگان گرديده به خون غلطان
اي شير خدا زين غم زينب شده خونين دل
چون شبل تو كرد آخر در كرب و بلا منزل
اكبر به زمين بي‌سر ليلا به سوي محمل
گفتا كه اميد من از وصل تو شد مشكل
جز آنكه شوم تا شام بر صبح رُخت گريان
ديوان وفائي شوشتري، [186] ص 198-200.
[صفحه 262]

مشفق كاشاني (عباس كي‌منش)

كوكبه‌ي حيدري
ديده فرو بند از اين خاكدان
توسنِ انديشه بر افلاك ران
گر پر پرواز دهي آه را
مِهر شوي بزمگه ماه را
كم نه‌اي از ذرّه، چو خورشيد باش
مشتري خلوت ناهيد باش
با سفري پيك سحر همركاب
تا حرم پردگي آفتاب
بگذر و بگذار به خود فرشيان
اي دل تو همنفس عرشيان
خانه بپرداز و ره اوج گير
دل همه دريا كن و در موج گير
ريز به پيمانه‌ي آزادگي
باده ز ميخانه‌ي دلدادگي
سرخوش از اين باده، به مستي گراي
نيست شو و باز به هستي گراي
اي همه دل، جان شو و آزاد شو
تن به خراب افكن و آباد شو
زمزمه پرداز به باغ فلك
نغمه سرايي به سراي ملك
از زبر چرخ برين، خاك را
خاك نه، آيينه‌ي افلاك را
مظهر اسرار الهي نگر
آنچه دلت خواست كماهي نگر
موج فشان بر زبر آبگير
رحمت حق خيمه زده در غدير
تافته از دوش نبي آفتاب
خيره در او چشم دل شيخ و شاب
از لب احمد پي اكمال دين
ها، بشنو زمزمه‌ي راستين!
اينكه مرا زينت دوش آمده‌ست
جان ز ولايش به‌خروش آمده‌ست
بعد من، او راهبر و رهنماست
سرور مردان خدا، مرتضي است
صف شكن پهنه‌ي ميدان، علي (ع)
نور هدي، مظهر يزدان، علي
[صفحه 263]
گوي فلك در خم چوگان او
جان جهان در گرو جان او
حافظ آيين محمّد بود
جلوه‌اي از پرتو سرمد بود
تا پي توحيد، علم برگرفت
شير خدا راه ستمگر گرفت
تيغ دو سر يافت به نام‌آوري
تافت از او كوكبه‌ي حيدري
كفر به نيرنگ چو دفتر گشود
بر شد و بر هم زد و خيبر گشود
ياور من، بنده‌ي خاص خداست
معرفت‌آموز دل اولياست
پرتو تابان حرمِ كبريا
سرزده از كنگره‌ي «هَلْ اَتي»
تابش خورشيد ز بام علي است
سكه‌ي توحيد، به نام علي است [187].
[صفحه 264]

موسوي گرمارودي (سيد مصطفي)

گل هميشه بهارم
گل هميشه بهارم، ببين خزان باقي است
خراش صاعقه بر چهر آسمان باقي است
حديث سيلي توفان به چهره‌ي گل سرخ
هنوز بر دهن ياس و ارغوان باقي است
ز ابر فتنه تگرگي كه ريخت بر سر ما
هزار غنچه‌ي پرپر به بوستان باقي است
نشان مرگ و بلا بود در كوير سكوت
غريو رعد كه در گوش هر كران باقي است
شكست كشتي امن از شقاوت توفان
به روي آب فقط دست بادبان باقي است
هزار سال گذشت و ز تازيانه‌ي برق
شيار زخم بر اندام ناروان باقي است
پرندگان بهاري ز باغ كوچيدند
به روي شاخه نشاني ز آشيان باقي است
اميد رويش گل را خزان ربود ز باغ
اميد رجعت سرسبز باغبان باقي است
گل هميشه بهارم غدير آمده است
شراب كهنه‌ي ما در خم جهان باقي است
خداي گفت كه «اكملتُ دينَكُم» آنك
نواي گرم نبي در رگ زمان باقي است
قسم به خون گل سرخ در بهار و خزان
ولايت علي و آل، جاودان باقي است
گل هميشه بهارم بيا كه آيه‌ي عشق
به نام پاك تو در ذهن مردمان باقي است
نسيم غدير، ص 179-180.
[صفحه 265]

مفتقر اصفهاني (آيةالله العظمي آقاي شيخ محمدحسين غروي اصفهاني)

باده بده ساقيا
باده بده ساقيا، ولي ز خمّ غدير
چنگ بزن مطربا، ولي بياد امير
تو نيز اي چرخ پير، بيا ز بالا به زير
دادِ مسرّت بده، ساغر عشرت بگير
بلبل نطقم چنان، قافيه‌پرداز شد
كه زهره در آسمان، بنغمه دمساز شد
محيط كون و مكان، دائره‌ي ساز شد
سَروَر روحانيان، هو العليُّ الكبير
نسيم رحمت وزيد، دهْرِ كهن شد جوان
نهال حكمت دميد، پر ز گل ارغوان
مسند حشمت رسيد، به خسرو خسروان
حجاب ظلمت دريد، ز آفتاب منير
وادي خمّ غدير، منطقه‌ي نور شد
يا ز كف عقل پير، تجلّي طور شد
يا كه بياني خطير، ز سرّ مستور شد
يا شده در يك سرير، قِران شاه و وزير
شاهد بزم ازل، شمع دل جمع شد
تا افق لم يزَلْ روشن از آن شمع شد
ظلمت ديو و دغل، ز پرتوش قَمعْ شد
چه شاه كيوان محلّ، شد به فراز سرير
چو بر سر دست شاه، شير خدا شد بلند
بتارك مِهر و ماه، ظِلّ عنايت فكند
بشوكت فرّ و جاه، بطالعي ارجمند
شاه ولايت پناه، به امر حق شد امير
مژده كه شد مير عشق، وزير عقل نخست
بهمّت پير عشق، اساس وحدت درست
به آب شمشير عشق، نقش دوئيّت بشست
بزير زنجير عشق، شير فلك شد اسير
فاتح اقليم جود، بجاي خاتم نشست
يا به سپهر وجود، نيّر اعظم نشست
يا به محيط شهود، مركز عالم نشست
روي حسود عنود، سياه شد همچو قير
صاحب ديوان عشق، عرش خلافت گرفت
مسند ايوان عشق، زيب و شرافت گرفت
گلشن خندان عشق، حسن و لطافت گرفت
نغمه‌ي دستان عشق، رفت به اوج اثير
[صفحه 266]
جلوه به صد ناز كرد، ليلي حُسن قِدم
پرده ز رخ باز كرد، بدر مُنير ظُلَم
نغمه گري ساز كرد، معدن كلِّ حِكَم
يا سخن آغاز كرد، عن اللّطيف الْخبير
به هر كه مولا منم، علي است مولاي او
نسخه‌ي اسماء منم، علي است طغراي او
سرّ معمّا منم، علي است مَجلاي او
محيط انشاء منم، علي مدار و مدير
طور تجلّي منم، سينه‌ي سينا علي است
سرّ انااللَّه منم، آيت كبري علي است
دُرّه‌ي بيضا منم، لؤلؤ لا لا علي است
شافع عقبي، منم، علي مُشار و مشير
حلقه‌ي افلاك را، سلسله جنبان علي است
قاعده‌ي خاك را، اساس و بنيان علي است
دفتر ادراك را، طراز و عنوان علي است
سيّد لولاك را، علي وزير و ظهير
دائره‌ي كُنْ فكان، مركز عزم علي است
عرصه‌ي كون و مكان، خِطّه‌ي رزم علي است
در حرم لا مكان، خلوت بزم علي است
روي زمين و زمان، به نور او مستنير
قبله‌ي اهل قبول، غُرّه‌ي نيكوي اوست
كعبه‌ي اهل وصول، خاك سر كوي اوست
قوس صعود و نزول، حلقه‌ي ابروي اوست
نقدِ نفوس و عقول، ببارگاهش حقير
طلعت زيباي او، ظهور غيب مصون
لعل گهَر زاي او، مصدر كاف است و نون
سرّ سُوَيداي او، منزّه از چند و چون
صورت و معناي او، نگنجد اندر ضمير
يوسف كنعان عشق، بنده‌ي رخسار اوست
خضر بيابان عشق تشنه‌ي گفتار اوست
موسِي عمران عشق، طالب ديدار اوست
كيست سليمان عشق، بر در او؟ يك فقير
اي به فروغ جمال، آينه‌ي ذوالجلال
«مفتقر» خوش مقال، مانده به وصف تو لال
گرچه بُراق خيال، در تو ندارد مجال
ولي ز آب زُلال، تشنه بود ناگزير [188].
[صفحه 267]

منشي كاشاني (حسينعلي)

فرّخ و فرخنده باد …
فرّخ و فرخنده باد، عيد سعيد غدير
كه باشد از حدّ فزون، مبارك و دلپذير
به امر يزدان پاك، به حكم حيّ قدير
نبي به روزي چنين، ساخت علي را امير
به جمله‌ي مؤمنين، به زمره‌ي مؤمنات
چونكه به خمّ غدير، كرد پيمبر نزول
گَرد قدومش كشيد، فلك به چشم قبول
از اَحد لَمْ يَزَلْ، وز صَمَد لا يَزول
حضرت جبريل شد، رسول، نزد رسول
نخست از حق رساند بدو سلام و صلات
پس از سلام و صلات، باز رساند اين پيام
كه اي امام امم، كه اي رسول انام
«بَلِّغ ما اُنزِلَ اليكَ» بر خاص و عام
و گرنه بنموده‌اي رسالتي ناتمام
كه حق نگهدار توست از همه‌ي حادثات
اي شه عالي نسب، وي مه والا جناب
ز ايزد آورده‌ام، چنين به سويت خطاب
كه در بَرِ مرد و زن، به محضر شيخ و شاب
خيز و علي را نماي، ز خويش نايب مناب
كه بسته بر دست اوست گشايش مشكلات
علي بود آنكه هست دين خدا را نصير
علي بود آنكه هست بهر تو يار و ظهير
ندارد از ممكنات هيچ شبيه و نظير
نيست به‌احكام دين پس‌ازتو چون‌او خبير
از همه داناتر است بر سُنَن و واجبات
علي است كز بعد تو اشرف و اولاستي
بر همه‌ي كائنات وليّ والاستي
آنكه به توحيد و شرك فزودي و كاستي
كينِ وي و مِهر او در همه اشياستي
هذا مِلْحٌ اُجاج، هذا عَذْبٌ فُرات
[صفحه 268]
همين علي بود و بس كه مر ترا يار بود
به روز رزم و نبرد يار و مددكار بود
به كار دينش مدام كوشش بسيار بود
قاتل كفّار گشت قامع فُجّار بود
به خاكِ خواري فكند تن از طُغات و عُصات
گرفت ختم رسل دست علي را به دست
چنانكه مشهور شد بر همه بالا و پست
گفت به صوت جلي آن شه يزدان‌پرست
علي است از بعد من امير بر هر كه هست
علي است نِعْمَ الأمير علي است خيرُ الوُلات
محبّ او را حبيب داور و دادار باد
عدوي او را عدو ايزد قهّار باد
ياور او را خداي، يار و مددكار باد
خاذل او نزد حق در دو جهان خار باد
هست گر از مسلمين يا بوَد از مسلمات
رسول اكرم چو كرد مثال حق امتثال
خطاب عزّت رسيد از سُبُحات جلال
كه دين اسلام يافت اينك حدّ كمال
نعمت من شد تمام به مسلمين بِالْمآل
از اين عمل راضي است ذات جميل الصّفات
اي مَلِك مُلْك دين عليِّ عالي مقام
كه حق ترا ساخته وصيّ خَيرُ الأنام
منطق «منشي» كُنَد، مدح تو هر صبح وشام
به چشم لطف و كرم بر او نظر كن مُدام
كه هست باري گران او را از سيّئات
جهان بود تا به جاي، باد بجا نام تو
توسن ايّام باد، تا به ابد رام تو
كوس ولايت زنند، بر زبَرِ بام تو
باد به دلخواه تو، صبح تو و شام تو
اين يك خَيْرُ الْمَساء و ان يك نِعْمَ الْغَدات [189].
[صفحه 269]

مويد خراساني (سيد رضا)

مرد كعبه و غدير
منّت خداي را كه بشكرانه غدير
گشتم دوباره مست ز پيمانه غدير
وقتي گشوده شد در ميخانه غدير
مستان زدند باده مستانه غدير
روز غدير راز خداي قدير ماست
اسلام سربلند ز روز غدير ماست
عيد غدير روز بيان حقايق است
روز طلوع فجر يقين صبح صادق است
اين عيد اهل دين و عزاي منافق است
روز سُرور و شادي مخلوق و خالق است
روز سخن ز رهبر معصوم گفتن است
نفرين به ظلم كرده ز مظلوم گفتن است
روز غدير عيد بزرگ امامت است
عيد غدير اعظم اعياد امّت است
عيد بزرگ شيعه و عيد كرامت است
گفتم ز شيعه شيعه او را علامت است
احوال شيعه از سخني زير و رو شود
از غربت علي (ع) چو بر او گفتگو شود
شيعه اسير رنگ و رخ و آب و تاب نيست
دارد صفاي باطن و صوفي مآب نيست
مي‌ترسد از حساب و دمي بي‌حساب نيست
جز در مسير جاذبه آفتاب نيست
ما را صداقتي كه بود خاص شيعه نيست
در كسب و كار ما اثري زان وديعه نيست
[صفحه 270]
هان اي خطيب عشق ز اسرار كُن بگو
در گوش اهل راز ز علم لَدُن بگو
با ما ز آيه سَئَل سائِلٌ بگو
از آن شتر سوار مُعذّب سخن بگو
بر او شرار بغض امام هُدا چه كرد
با منكر ولايت مولا (ع) خدا چه كرد
در حجّة الوداع خداوند لا ينام
با وحي آخرين به نبي (ص) سيدالانام
حُجّت تمام كرد كه حجّت كند تمام
در امر انتصاب علي (ع) اولين امام
كز هيچ كس مترس و درين ره قيام كن
فرمان ما بخوان و علي (ع) را امام كن
آن سيّد حجاز نَعَم گفته و بلي
بر منبر جهاز برآمد به خوشدلي
برخاست آن نبي (ص) به شناساندن ولي
دست علي (ع) گرفته و فرمود اين علي (ع)
مولاي هر كسي است كه مولاي او منم
وز اين عمل رضاست خداي مُهَيمنم
برخاست مرتضي كه ز حق ياوري كند
در گير و دار باطل و حق داوري كند
برخاست تا كه جامعه را رهبري كند
تكميل كارنامه پيغمبري كند
بسپرد آن وديعه رسول (ص) خدا به او
باري گرانتر از همه انبيا به او
برخاست تا كه نعمت حق را كند تمام
سازد براه عدل بنوعي دگر قيام
اين امر خاص تا نفتد در كف عوام
بايد كه جانشين پيمبر (ص) بود امام
راه علي (ع) طريق هزاران پيمبر است
بار امامت از همه باري گرانتر است
برخاست تا كه راز خدا جلوه‌گر شود
رازي كه باز كرده نبي (ص) بازتر شود
[صفحه 271]
نگذارد آنكه خون شهيدان هدر شود
و آن نخل نورسيده دين بي‌ثمر شود
برخاست تا كه فتنه در امّت نيوفتد
ديگر كسي به فكر خلافت نيوفتد
برخاست تا كه دَين خدا را ادا كند
دين را ز چنگ مردم دنيا رها كند
برخاست تا كه باطل و حق را جدا كند
درهاي ديگري بروي خلق وا كند
امّا دريغ آنكه به بن بست ماند او
در كنج خانه دست روي دست ماند او
بنشست آنكه تا نشود فتنه‌ها بلند
لب بست وداشت باز دو دست دعا بلند
مي‌ديد اگر شود به خلافت ز جا بلند
از هر سري شود به خلافش صدا بلند
زان رو نشست و خون جگر خورد و دم نزد
آن جمع نو رسيده بهم را بهم نزد
امّت ره نفاق سپردند اي دريغ
دست منافقان بفشردند اي دريغ
گول جهان عاريه خوردند اي دريغ
فرمان ز مرد كعبه نَبُردند اي دريغ
كردند آنچه دين خدا پايمال شد
ظلمي گران به حيدر (ع) و زهرا (ع) و آل شد
دردا چه زود آنهمه رحمت بباد رفت
قرآن بكار آمد و عترت ز ياد رفت
بس فتنه‌ها كه بر سر اهل وِداد رفت
بيدادها به سلسله عدل و داد رفت
عهد رسول (ص) و دست بتول و دل علي (ع)
بشكسته شد ز بيعت طاغوت اولي
از مسلمين دورنگي و دعوي دين چرا
اين فتنه‌ها بجامعه مسلمين چرا
بدگوئي از امام همه‌ي مؤمنين چرا
در حق شيعه تهمت خان الامين چرا
[صفحه 272]
مؤمن به جبرئيل اهانت نمي‌كند
هرگز امين وحي خيانت نمي‌كند
فُلك نجات و حبل الهي ولايت است
مدح علي (ع) شنيدن و گفتن عبادت است
بغض علي و حبّ علي (ع) هر دو آيت است
آن مايه شقاوت و اين يك سعادت است
فرمود مصطفي (ص) كه علي (ع) جاودانه است
بين خدا و خَلق علي (ع) يك نشانه است
ديدم روايتي كه سراسر بشارت است
راوي ابوذر است كه روح صداقت است
و آن گفته از بيان مقام رسالت است
گفتا نظر به چهره مولا عبادت است
يا رب به موي او برخ او به بوي او
بر ما بده سعادت ديدار روي او
من ذرّه‌ام نشسته به دامان آفتاب
گردم كه مي‌روم ز بيابان آفتاب
روشن كننده رخ تابان آفتاب
بر گردنم گذاشته پيمان آفتاب
يا رب مباد ترك دل ما كند علي (ع)
اين رشته را ز گردن دل و اكند علي (ع)
اي بهترين خلق پس از مصطفي (ص) علي (ع)
مهر تو واجب است چو مهر خدا علي (ع)
دستم بگير تا نفتادم ز پا علي (ع)
چشم من است و لطف تو يا مرتضي علي (ع)
در سينه تو علم خدا موج مي‌زند
در نام اقدس تو شفا موج مي‌زند
چشم تو آبشار عنايت بود علي (ع)
هر يك نگاه تو در رحمت بود علي (ع)
دستت كليد خانه‌ي حكمت بود علي (ع)
روز تو روزگار قيامت بود علي (ع)
بر لوح قلب شيعه نوشته علي علي (ع)
خواند بهر صباح فرشته علي علي (ع)
[صفحه 273]
آن شيعه‌اي كه در همه جا رو بسوي تست
در بزم و رزم ذكر لبش گفتگوي تست
عطري به جان او ز گُل خُلق و خوي تست
هم عزّت پيمبر (ص) و هم آبروي تست
از ناس روي بر مَلك الناس مي‌كند
دردي كه مي‌رسد بتو احساس مي‌كند
اي پيرو علي (ع) و اَثيم [190] از سيه دلي
بشنيدي ار خداي تو بر شيعه علي (ع)
كرده حرام آتش سوزنده را بلي
دستت رسد بدامن مولا علي (ع)، ولي
هيهات تا كه دست به دامان او رسد
وقتي رسد كه جان همه بر گلو رسد
مولا كه در برش عظمت برده سر فرود
بر جلوه‌هاي عصمت و ايثار او درود
چيزي بَتَر [191] به نزد علي (ع) از گنه نبود
كاندر جواب «عُرفي» شاعر چنين سرود
شرم از رخ علي (ع) كن و كمتر گناه كن
اينك بكار خويش «مؤيد» نگاه كن
سفينه‌هاي نور، ص 375-378.

مويد خراساني (سيد رضا)

روز غدير و روز امامت
باز تابيد از افق روز درخشان غدير
شد فضا سرشار عطر گل ز بُستان غدير
موج زد درياي رحمت در بيابان غدير
چشمه‌هاي نور جاري شد ز دامان غدير
شد غدير خم تجلّيگاه انوار خدا
تا در آنجا جلوه‌گر شد نور مِصْباحُ الْهُدي
[صفحه 274]
كاروان از مكه برگشته است در آن سرزمين
در پناه آفتاب حُسن ختم المرسلين
سينه‌ها تفتيده، تنها خسته، دلها آتشين
آب و آبادي نباشد در يسار و در يمين
در چنين مَقطع كه يكدم كس نمي‌گيرد قرار
مي‌دهد فرمان رسول اللَّه كه بگشائيد بار
آفرينش را بُوَد بر سوي آن سامان نگاه
ماسواللَّه مُنتظر تا چيست؟ فرمان اله
ناگهان ختم رسل (ص) آن آفتاب دين پناه
بر فراز دست مي‌گيرد علي (ع) را همچو ماه
تا شناساند به مردم آن وليّ اللَّه را
وال من والاه خواند عاد من عاداه را
اينكه روشن بر شما آزادي و تقواي اوست
اينكه دين حق بپا از همّتِ والاي اوست
اينكه با من در كنار حوض كوثر جاي اوست
هر كه من مولاي اويم اين علي (ع) مولاي اوست
دوستي با او همانا دوستي با من بود
دوستي با من ولاي قادر ذُوالمن بود
مصطفي (ص) چون آشكارا اين حقيقت مي‌كند
زين عمل امروز تكميل رسالت مي‌كند
اُمتش را رهنمايي بر امامت مي‌كند
وز براي او ز مردم اَخذِ بيعت مي‌كند
گرچه آن نامَرد مَردم قدرِ او نشناختند
بعد پيغمبر (ص) علي (ع) را از نظر انداختند
اي غدير خم كه هستي روز بيعت با امام
بر تو اي روز امامت از همه امت سلام
ازتو مُحكم‌شد شريعت وز تو نعمت‌شد تمام
ما بياد آن مبارك روز و آن زيبا پيام
از ولاي مرتضي (ع) دل را چراغان مي‌كنيم
با علي (ع) بار دگر تجديد پيمان مي‌كنيم
[صفحه 275]
پيك يزدان اِنس و جان را مژده آرد بيشتر
ذات حق بر مؤمنين مِنّت گذارد بيشتر
ابر رحمت بر سر عالَم ببارد بيشتر
چارده قرن امامت جلوه دارد بيشتر
چارده قرن امامت بر بشر فرخنده باد
دولت آل محمّد(ص) تا قيامت زنده باد
چارده قرن امامت كز غدير آغاز شد
صفحه‌ي هر روز آن منشور صدها راز شد
يعني از هر باب آن صد باب ديگر باز شد
برقِ دشمن سوز گشت و نور انسان ساز شد
تا باين دوران كه دوران امامت عَهدي است
اين خدائي پرچم عصمت بدست مهدي (عج) است
خط سرخي كز غدير خم پيمبر (ص) باز كرد
باب خوبيها ز اوّل تا به آخر باز كرد
بر جهان ما سوي حق راه ديگر باز كرد
از بهشت آرزوها بر بشر در باز كرد
از غدير خم كمال شرع پيغمبر (ص) شده است
مُهر اين فرمان بخون مُحسن و اصغر (ع) شده است
چارده قرن امامت را كه بر دنيا گذشت
منطقِ تاريخ مي‌گويد چها بر ما گذشت
با شهامت‌ها، شهادتها، اِسارتها گذشت
بر بني‌مروان گذشت و بر بني الزَّهرا (س) گذشت
با تمام مشكلات از بعد اعصار و قرون
شيعه در هر امتحاني سرفراز آمد برون
شيعه كز دست مغول ظلم فراوان ديده است
شهر نيشابور را با خاك يكسان ديده است
فتنه تُركان و غارتهاي افغان ديده است
باز هم طوفنده چون درياي طوفان ديده است
هيچ پروايش ز وهّابيّت مُزدور نيست
كِيدِ اينان كمتر از حَجّاج و از منصور نيست
دست صِهيون پنجه خوني وهّابيّت است
بدتر از گبر و يهود آئين وهّابيّت است
[صفحه 276]
غرقه‌ي خون دامن رنگين وهّابيّت است
نخل دين را قطع كردن دين وهّابيّت است
ز آنچه زينان بر سر اسلام آمد، اي دريغ
تا چه ديد از اين خسان آئين احمد (ص)، اي دريغ
اين خدائي روز بر شير خدا تبريك باد
بر تمام انبيا و اوليا تبريك باد
يا امام العصر(عج) اين شادي ترا تبريك باد
چهارده قرن امامت بر شما تبريك باد
سينه‌ها از داغ هجران داغدارت تا به كي
چون (مؤيد) شيعيان در انتظارت تا به كي
نغمه‌هاي ولايت، ص 294-296.

مويد خراساني (سيد رضا)

رهبر شيخ و شاب
باده امروز ناب مي‌گردد
هر كه نوشد خراب مي‌گردد
باز هم از شراب خمّ غدير
جام ما پر شراب مي‌گردد
مژده گويم به دوستان
كز غم دل دشمن كباب مي‌گردد
روز عيد است و در دعا مي‌كوش
كه دعا مستجاب مي‌گردد
وه چه عيدي كه شامل احباب
نعمت بي‌حساب مي‌گردد
وه چه عيدي كه رهبر مردم
حضرت بوتراب (ع) مي‌گردد
وارد اندر غدير با حُجّاج
چون نبي (ص) در اَياب مي‌گردد
نازل از عرش جبرئيل امين
نزد ختمي مآب (ص) مي‌گردد
آورد حُكم انتصاب علي (ع)
كز خدا انتصاب مي‌گردد
تا رساند پيام حق بر خلق
مصطفي (ص) در شتاب مي‌گردد
مرتضي (ع) روي دست مي‌گيرد
واصِفِ آنجناب مي‌گردد
سرّ مستور بر همه يكسر
فاش چون آفتاب مي‌گردد
به وليعهدي رسول اللَّه (ص)
مرتضي (ع) انتخاب مي‌گردد
[صفحه 277]
سَرور عادل و شجاع و كريم
رهبر شيخ و شاب مي‌گردد
آفتاب امامت و عصمت
جلوه‌گر بي‌حجاب مي‌گردد
هر كه مهر علي (ع) و آل گُزيد
بخدا كامياب مي‌گردد
وآنكه بُغض علي (ع) وآل گرفت
مُستحق عذاب مي‌گردد
عذر خواه (مؤيّد) است علي (ع)
چون كه روز حساب مي‌گردد
نغمه‌هاي ولايت، ص 297.

مويد خراساني (سيد رضا)

سلام بر امير در روز عيد غدير
صبح عيد است و همان بِهْ كه سلام تو كنيم
مَطلَعُ الفَجر دلِ خويش به نام تو كنيم
اي جمال ملكوتي بجمالت صلوات
هديه ما صلوات است و سلام تو كنيم
يا علي (ع) عيد غدير است كه با خَيْل مَلَك
عرض تبريك ز ترفيع مقام تو كنيم
جانشيني محمّد (ص) به تو فرخنده بود
عهد تجديد در اين بيعت عام تو كنيم
اي لبت كوثر و خود ساقي كوثر كرمي
تا كه تجديد حيات از مِي‌جام تو كنيم
ز قيام تو قيامت بتماشا خيزد
سجده آريم و تماشاي قيام تو كنيم
اِستماع سُخنت لذّت قرآن دارد
وحي را زَمزَمه با فيضِ كلام تو كنيم
اي غلامت همه ايمان و ارادت ايكاش
چون (مؤيّد» نَفَسي درك غلام تو كنيم
نغمه‌هاي ولايت ص 296.

مويد خراساني (سيد رضا)

روز غدير
حق به مركز نشست روز غدير
پشت باطل شكست روز غدير
وادي جُحفه از گل ايمان
حجله در حجله بست روز غدير
تازه شد باز در دل اشياء
ياد روز الست روز غدير
چونكه دست خداي را احمد (ص)
بُرد بر روي دست روز غدير
[صفحه 278]
بانگ تبريك جُحفه را پر كرد
چه بلند و چه پست روز غدير
از شراب ولايت علوي
شيعه شد مستِ مست روز غدير
بايد اين روز را گرامي داشت
هر كه هر جا كه هست روز غدير
غير ذكر علي (ع) نمي‌گويند
مردم حق پرست روز غدير
واي بر آنكه عهد مولا را
خود نبسته، گُسست روز غدير
خيز و، با ذكر يا علي (ع) آريم
دامنش را به دست روز غدير
اي (مؤيد) به مدح آل علي (ع)
هر چه گوئي كم است روز غدير [192].
[صفحه 279]

موزون اصفهاني‌

در تهنيت عيد سعيد غدير حضرت علي (ع)
عيد غدير است و بُوَد هنگام شاديّ و طرب
بي‌باده‌ي عشرت‌فزا،روزي چنين باشد عجب
اي ساقي از راه كم، مِيْ دِه به مستان دمبدم
از خُم صهباي قِدَم نِيْ از خم ماءُ العِنَبْ
ز آن مِيْ كه باشد بي بَدل، آسيب سوز و بي‌خلل
داروي هر درد و علل دافع به هر رنج و تَعَبْ
زان مِي كه ذرّات جهان، مَستند همچون اختران
از مهر و مه تا كهكشان هم فَرقَدان هم ذُو ذَنَبْ
از شادي روزي چنين كز امر ربّ العالمين
شد مصطفي (ص) را جانشين، فخر عجم مير عرب
فرخنده روزي اينچنين، آورد حبريل امين
پيغام ربُّ العالمين بر احمد (ص) اُمّي لَقَب
كامروز بر اكمال دين، بنما علي (ع) را جانشين
مفتوح كن باب يقين بر رهروان حق طلب
آندم رسول نيك خو بنمود بر اصحاب رو
تا بهر آن امر نكو سازند منبر از قَطَب
پس شد به منبر مصطفي، بگرفت دست مرتضي
از بعد حمد كبريا، دُر سُفت از ياقوت لب
فرمود اي اهل جهان، از مرد وزن پير و جوان
گويم شما را هر بيان، امريست از فرمان رب
اين ابن عم من علي، باشد ز فَرّ كاملي
بر من وصي، بر حق ولي، داده خدايش اين نَصَب
حق اين سراج افروخته، روشن دلي آموخته
ازدست صُنعش دوخته بر قدش اين زيبا سَلَب
بر مسند شرع مبين، از بعد من باشد مكين
بهر نگهداريِّ دين، حق كرده او را مُنْتَخَب
او آنِ من، من آنِ او، پيمان من پيمان او
سرپيچي از فرمان او آرد خدا را در غَضَب
هم اين علي (ع) اعلاستي، هم سيّد و مولاستي
از هر كسي اولاستي، هم از نَسَب هم از حَسَب
باشد علي سر تا بپا مرآت وجه كبريا
منشي ديوان قضا ديباچه‌ي علم و ادب
من شهر علم و اوست در من بحر حكمت او گهر
من ابر رحمت او مطر تا بر دمد از خاك حب
او آگه از سر قِدم واقف ز قرآن بيش و كم
بر شرع و سنّت او حَكَم از واجبات و مستحب
[صفحه 280]
هستي ز پيدا و نهان باشد طفيلش بي‌گمان
در خلقت كون و مكان يزدان مسبب او سبب
شاه سرير لو كشف سلطان اقليم شرف
بر ما سلف بر ما خلف بخشنده‌ي نام و نسب
داناي اسرار نهان فرمانرواي انس و جان
در پيش او فاش و عيان هر مختفي هر محتجب
جزئي ز وصفش بر ملا امروز گفتم با شما
بي‌شك نمي‌گردد ادا عنوان كنم گر صد خُطَب
وصف امام انس و جان «موزون» چو ميسازي بيان
شعرت بود در كام جان شيرين‌تر از شهد و رُطب
ديوان موزون اصفهاني، ص 15-18.

موزون اصفهاني‌

در تهنيت عيد غدير و منقبت علي بن ابيطالب (ع)
شبي به منظر دل جلوه روي جانان كرد
چنانكه فارغم از خلد و حور و غلمان كرد
تبارك اللَّه از آن جلوه جمال نكو
كه چشم جان و دلم محو و مات و حيران كرد
كلامي از لب جان پرورش بگوش دلم
حكايتي است كه با خضر آب حيوان كرد
بمن ز ديدن ماه رخش چگونه گذشت
هر آنچه طلعت يوسف به پير كنعان كرد
جگر بسوز و گداز است و ناله غَمّاز است
كه راز عشق نشايد بسينه پنهان كرد
ز عشق بي‌خبران پست‌تر ز حيوانند
كه حق ز بَلْ هُمْ اَضَل وصفشان به قرآن كرد
حجاب عشق بود عقل و راه چاره مِي است
كه جز بمي نتوان عقل را گريزان كرد
ز دست ساقي گلچهره جام گير و بنوش
كه جم ز جام دل تيره مهر رخشان كرد
مِي مَحَبّت حيدر (ع) نه باده‌ي عِنَبي
كه هر كه خورد يكي جرعه تازه ايمان كرد
مي‌غدير بساغر كن از كرم ساقي
كه سيّد دو سرا فاش سرّ پنهان كرد
در آنزمين كه بخم غدير مشهور است
رسيد پيك خدا جهد عهد و پيمان كرد
خطاب بَلِّغْ ما اُنْزِلَ اِلَيكَ بخواند
چنانكه جان نبي ز آن خطاب لرزان كرد
بامر سيّد مرسل (ص) شد از جهاز شتر
بپاي منبر و احمد (ص) مكان چو بر آن كرد
بلند كرد علي (ع) را فراز دست، رسول (ص)
پس آنگه از لب جان‌بخش گوهرافشان كرد
ز بعد حمد و ثناي خداي عز و جل
پيام حق بِبر خلق فاش عنوان كرد
كه اي گروه بدانيد از صغير و كبير
خداي گفته چنين و خلاف نتوان كرد
[صفحه 281]
علي (ع) امام بحق ناطق است و غير علي (ع)
كسي بيان نتواند رموز قرآن كرد
علي (ع) وصي بلافصل و جانشين من است
چنين معيّن و معلوم ذات يزدان كرد
هر آنكسي كه اطاعت نكرد امر علي (ع)
خلاف امر خداوندگار سبحان كرد
كسي كه پيروي و بندگي او نكند
ز حق بريده و پيوسته خود بشيطان كرد
محبّتش بود ايمان و هر كه دارا نيست
بخويش واجب و لازم عذاب نيران كرد
همه رسالتم اين بود با شما گفتم
كه با ولاي علي (ع) حق كمال ايمان كرد
رسيد آيه اَكْمَلْتُ دينَكُم از حق
چو خلق را به علي (ع) آشنا ز فرمان كرد
عليست (ع) علّت غائي كه ايزد متعال
طفيل خلقتش ايجاد چار اركان كرد
اگر كه نوح نبي را نبود مهر علي (ع)
خداي كشتي او كي رها ز طوفان كرد
خليل اگر كه ولاي علي (ع) نداشت بِدل
خدايش آتش نمرود كي گلستان كرد
نجات داد ز دار بلا مسيحا را
بكوه طور تجلي به پور عمران كرد
عليست (ع) آنكه سَر از دشمنان دين خدا
بروز معركه غلطان چو گو بميدان كرد
كسانكه عهد باو بسته‌اند و بشكستند
خداي خلقت دوزخ براي ايشان كرد
چگونه شكر چنين نعمتي كني «موزون»
كه ايزدت به امير عرب ثنا خوان كرد
ديوان موزون اصفهاني، ص 34-37.
[صفحه 282]

مهرگان (مصطفي جوادي)

غديريّه «اقتدار شيعه»
در دلم پروانه‌ها پر مي‌زنند
قاصدكها حلقه بر در مي‌زنند
دارم امشب بي‌قراري مي‌كنم
اشك شوق از ديده جاري مي‌كنم
يك نفر دارد صدايم مي‌زند
بند عشقش را به پايم مي‌زند
ماه امشب لحظه‌اي تعجيل كن
از امام عاشقان تجليل كن
تا ببيني اقتدار شيعه را
عشق و ايمان و وقار شيعه را
صبح مي‌آيد محمّد (ص) با علي (ع)
دشت مي‌لرزد ز بانگ يا علي (ع)
صبح شد گويي كه خاموشي گذشت
ماه از خير سيه پوشي گذشت
لحظه‌اي كه دشت غرق وَهم بود
جبرئيل از آسمان آمد فرود
گفت اي پيغمبر (ص) اي امّيد ما
نغمه‌ي جاويدي توحيد ما
آخرين شعر رسالت را بخوان
آيه‌ي عشق و امامت را بخوان
بر كسي كه همدل و همخون توست
تو چو موسايي و او هارون توست
لايقي لايق‌تر از حيدر (ع) مباد
خلق را ديگر كسي رهبر مباد
بعد از آن ديگر چه گويم آه آه
قصّه مولا و نخلستان و چاه
تفرقه مُهر صداقت را شكست
رسم و آئين ولايت را شكست
دشمن از مولا خلافت را گرفت
سد شد و راه عدالت را گرفت
يا علي (ع) اينك صدايت مي‌زنم
بوسه‌ها بر خاك پايت مي‌زنم
من حمايت از امامت مي‌كنم
باز قلبم را به نامت مي‌كنم
تا ابد مير و امام من تويي
مثنوي ناتمام من تويي
از صداي سخن عشق، ص 58-59.
[صفحه 283]

ميثم (غلامرضا سازگار)

ز بند بندم آيد ندا علي مولاست
پيام نور به لبهاي پيك وحي خداست
بخوان سرود ولايت كه عيد اهل ولاست
بيا شراب طهور از خم غدير بزن
خدا گواست كه ساقي اين شراب خداست
خم از غدير خم و مي‌مي ولاي عليست
وگرنه صحبت ساقي و جام و باده خطاست
غدير، عيد خدا، عيد احمد، عيد علي (ع)
غدير عيد نيايش غدير عيد دعاست
غدير صبح سپيد همه سپيدي‌ها
غدير، نور خدا، دشمن سياهي هاست
غدير سيّد اعياد و اشرف ايّام
غدير خوبتر از عيد روزه و اضحي است
غدير سلسله‌دار كمال دين تا حشر
غدير آينه دار علي ولي اللَّه است
غدير عيد همه عمر با علي بودن
غدير جشن نجات از عذاب روز جزاست
غدير بر همه حق باوران تجلّي حق
غدير بر همه گم گشتگان چراغ هداست
غدير كعبه مقصود شيعه در عالم
غدير جنّت موعود خلق در دنياست
غدير حاصل تبليغ انبياء همه عمر
غدير ميوه‌ي توحيد اوليا همه جااست
غدير آينه‌ي لا اله الّا هو
غدير آيت سبحان ربي الاعلي است
غدير هديه نور از خدا به پيغمبر (ص)
غدير نقش ولاي علي به سينه‌ي ماست
غدير كعبه‌ي اهل سماء و اهل زمين
غدير قبله‌ي خلق زمين و خلق سماست
غدير يك سند زنده يك حقيقت محض
غدير خاطره‌ي جاودانه و زيباست
غدير روشني چشم پيروان علي (ع)
غدير از دل تنگ رسول (ص) عقده گشاست
غدير با همگان هم سخن ولي خاموش
غدير با همه كس آشنا ولي تنهاست
[صفحه 284]
غدير صفحه‌ي تاريخ والِ مَنْ والاه
غدير آيه‌ي توبيخ عادِ من عاداست
هنوز از دل تفتيده‌ي غدير بلند
صداي مدح علي (ع) با نواي روح‌فزاست
هنوز گوهر وصف علي (ع) بود در گوش
هنوز لعل لب مصطفي (ص) مديحه‌سراست
هنوز لاله‌ي اَكْمَلْتُ دينَكُم رويد
هنوز طوطي اَتْمَمْتُ نِعْمَتي گوياست
هنوز خواجه‌ي لولاك را نداست بلند
كه هر كه را كه پيمبر منم علي (ع) مولاست
چنانكه من همگان را به نفس اولايم
علي وصيّ من از نفس او به او اولاست
علي (ع) عليم و علي (ع) عالِم و علي (ع) اَعلم
علي (ع)وليّ‌وعلي (ع)والي‌وعلي (ع) والاست
علي (ع) حقيقت روح و تمام عالم جسم
علي (ع) سفينه‌ي نوح و همه جهان درياست
علي (ع) مدرس جبريل در شناخت حق
علي (ع) معلّم آدم به عَلَّمُ الاَسماست
علي (ع) تمامي دين، بغض او تمامي كفر
علي (ع) ولي خدا، خصم‌او عدوي خداست
علي (ع) بود پدر امّت و برادر من
علي (ع) سفير خدا و علي (ع) امير شماست
عليست (ع) حج و علي (ع) كعبه و علي (ع) زمزم
علي صفا و علي (ع) مروه و علي (ع) مسعاست
علي صراط و علي محشر و علي (ع) ميزان
علي بهشت و علي كوثر و علي (ع) طوباست
علي (ع) چو شخص پيمبر (ص) هماره بي‌مانند
علي (ع) چو ذات الهي هميشه بي‌همتاست
علي شهيد و علي (ع) شاهد و علي (ع) مشهود
علي پناه و علي ملجأ و علي (ع) مُنجاست
علي اذان و اقامه علي (ع) ركوع و سجود
علي قيام و قعود و علي (ع) سلام و دعاست
علي (ع) حقيقت توحيد بر زبان كليم
علي (ع) تجلّي طور و علي (ع) يد بيضاست
علي (ع) وصيّ و دَمُ و لَحْمُ و نَفْسِ پيغمبر
علي (ع) ابوالحسنين است و شوهر زهراست
علي (ع) است حق و حقيقت بدور او گردد
علي (ع)است عدل و عدالت به خط او پوياست
علي (ع) محمّد (ص) و فرقان و نور و كوثر، قدر
علي (ع) مزمّل و ياسين و يوسف و طاهاست
علي (ع) بقول محمّد (ص) درِ مدينه‌ي علم
ز در درآي كه راه خطا هميشه خطاست
حديث منزله را از نبي بگير و بخَلق
بگو مخالف هارون مخالف موسي است
بود وصي نبي آنكسي كه نفس نبي (ص) است
گرفتم (اينكه حديث) غدير يك رؤياست
كَننده‌ي در خيبر بود وصي رسول (ص)
نه آنكه كرد فرار از جهاد، عقل كجاست
كسي كه گفت سلوني، سزد امامت را
نه آنكسي كه به لولا، به جهل خود گوياست
كسي كه جاي نبي خفت جانشين نبي (ص) است
نه آنكه راحتي‌زجان خويش را مي‌خواست
[صفحه 285]
چگونه قاتل زهرا امام خلق شود
مدينه، مرد شرف نيست يا علي (ع) تنهاست
چگونه مهر بورزم به آن ستم گستر
كه دود آتش او دور خانه‌ي زهراست
چگونه غير علي (ع) را امام خود دانم
كه او سراپا آئينه‌ي رسول خداست
حديثي از دو لب مصطفي مراست بياد
به آب زر بنويسم اگر رواست رواست
تو گوئي آنكه دو گوشم بود به گفته‌ي او
كه گفت خصم علي (ع) نسل حيض يا كه زناست
خدا گواست پي دشمن علي (ع) نروم
حلال زاده رهش از حرامزاده جداست
كسي كه بت شكند بر فراز دوش نبي (ص)
براي حفظ خلافت ز هر كسي اولاست
گواه من بخلافت همان وجود علي (ع) است
كه آفتاب بتأئيد آفتاب گواست
بود امامت او در كتاب حق معلوم
چنانكه صورت خورشيد در فضا پيداست
به ديدگان خدا بين مرتضي (ع) سوگند
كسي كه غير علي (ع) ديد، ديده‌اش اعماست
عبادت ثقلينت اگر بود، فردا
تو را بدون ولايت به وَيل واويلاست
به آن نبي (ص) كه علي (ع) را وصيّ خود فرمود
به آن نُبي كه تمامش ثناي آن مولاست
ثواب نيست ثوابي كه بي‌ولاي علي (ع) است
نماز نيست، نمازي كه بي علي (ع) برپاست
شكسته باد، دهاني كه بي علي (ع) باز است
بريده باد زباني كه بي علي (ع) گوياست
تمرّد است بدون علي (ع) اگر طاعت
تأسف است سَواي علي (ع)، اگر تقواست
به آيه آيه‌ي قرآن بحق پيغمبر (ص)
كه راه غير علي (ع) مرگ و نيستيّ و فناست
خدا گواست كه هر كس رهش جدا ز علي (ع) است
بسان لشگر فرعون راهي درياست
اگر تمام خلايق جدا شوند از او خدا
گواست كه راه تمام خلق خطاست
به جاي حور، به بوزينه دست داده و بس
كسي‌كه غير علي (ع)را امام و رهبر خواست
بصد هزار زبان روح مصطفي (ص) گويد
كه اي تمامي امّت علي (ع) امام شماست
من و جدا شدن از مرتضي خدا نكند
كه هر كه گشت جدا از علي (ع) جدا ز خداست
كسي كه فاطمه از ظلم او غضبناك است
امامتش غم و اندوه و درد و رنج و بلاست
مگر نگفت نبي (ص) خشم دخترم زهرا
شرار خشم خداوند گار بي‌همتاست
مگر نگفت نبي (ص) با هم‌اند، حق و علي (ع)
اگر علي (ع) نبود در ميانه حق تنهاست
تمام قرآن در حمد و، حمد بسم اللَّه
تمام بسمله در با علي (ع) چو نقطه‌ي باست
خدا گواست كه امروز هر كه پيرو اوست
مصون ز نار جحيم و عذاب حق فرداست
[صفحه 286]
علي (ع) كسي است كه يك ذرّه از ولايت او
نجات‌بخش تماميّ خلق روز جزاست
علي كسي است كه يك خردل از مَحبّت او
نكوتر است ز دنيا و آنچه در دنياست
اگر ز خاك درش كسب آبرو نكند
يقين كند كه در حشر آبرو، رسواست
چنانكه غير خدا را خداي نتوان گفت
اگر بغير علي (ع) كس خليفه گفت خطاست
بگو كه بند ز بندم جدا كنند به تيغ
ز بند بندم آيد ندا، علي (ع) مولاست
اگر به تيغ كشندم و يا بدار كشند
زبان نه بلكه وجودم بمدح او گوياست
به حق كسي نبرد راه جز ز راه علي (ع)
بهوش باش كه راه علي (ع) بود ره راست
لواي حمد بدست علي (ع) بود فردا
تمام محشر در ظل اين بلند لواست
پيمبران همه در تحت اين لِوا آيند
كه اين لِواي مقدّس همان لِواي خداست
الا كسي كه تو را از علي (ع) جدا كردند
پناه‌گاه تو در آفتاب حشر كجاست؟
مرا بروز قيامت بخلد كاري نيست
بهشت‌من همه درصورت علي (ع) پيداست
جهنّم است بهشتي كه بي‌علي (ع) باشد
جحيم با رخ نوراني علي، زيباست
كجا امام توان يافتن چو شخص علي (ع)
كه هم كلام خداوند و همنشين گداست
اگر به چشم شما آفتاب نور دهد
وگر كه سايه‌ي اين نُه سپهر بر سر ماست
اگر نسيم سحر مي‌وزد به لاله و گل
اگر بظلمت شب ماه را فروغ و ضياست
اگر تمام سماوات از ستاره پُرند
وگر چو مائده لبريز دامن صحراست
اگر فرشته و حور است و آدمي و پَري
اگر زمين و سماء و بهشت و عرش علاست
اگر سياه و سفيد است و اصفر و احمر
اگر كه روز و شبي هست يا كه صبح و مساست
خدا گواست كه از يمن دوستي علي (ع) است
عليست باعث خلقت، علي (ع)، خداي گواست
علي (ع) وليّ خدا بود پيش از آنكه خداي
به حرف كُن، همه‌ي كائنات را آراست
خدا براي علي (ع) خلق كرد عالم را
چنانكه خلقت او را براي خود مي‌خواست
تمام عالم ايجاد بي‌وجود علي (ع)
بسان كشتي بي‌ناخداي در، درياست
مرا بس است تولّاي چهارده معصوم (ع)
كه اين ولايت فوق تمام نعمت‌هاست
مگر نگفت پيمبر كتاب و عترت من؟
امانتي است كه پيوسته در ميان شماست؟
مگر نگفت كه اين دو ز هم جدا نشوند
اگر جدا ز يكي هركه شد ز هر دو جداست
مگر نگفت كه اين دو، چو اين دوانگشت‌اند
كز اتّحاد يكي گرچه در شماره دوتاست
[صفحه 287]
عبادت ثَقَلَيْن است بسته بر ثِقْلَيْن
كه مُهر طاعت هر بنده مِهر آل عباست
درود باد به ارواح چارده معصوم (ع)
كه در طريقت آنان نجات هر دو سراست
بتول و چار محمد (ص) حسين و چهار علي (ع)
دو نامشان حسن (ع) و آندو جعفر (ع) و موساست
بجز مَحبّت آنان نجات نيست كه نيست
زنيد چنگ بدامانشان، نجات اينجاست
هنوز محفل ذكر علي (ع) است خاك غدير
ولي چه سود بگوش كسي كه ناشنواست
بگو كه خصم شود منكر غدير چه باك
كه آفتاب به هر سو نظر كني پيداست
گرفتم آنكه حديث غدير و قول رسول (ص)
مراد دوستي آن امام ارض و سماست
چرا به گردنش افكند ريسمان امت
چه‌شد كه دود ز كاشانه‌ي علي (ع) برخاست؟
سؤال من ز تمامي مسلمين اين است
بدوست اينهمه آزار نه، به خصم رواست؟
چو عُمرِ صاعقه كوتاه باد دورانش
خِلافتي كه دوامش به كشتن زهراست
براي غصب خِلافت زدند فاطمه (س) را
شرف كجاست مروّت كجاست رحم كجاست؟
شكستن در و، بي‌حُرمتي به خانه‌ي وحي
مودّتي است كه درباره‌ي ذوالقربي است
اگر قصيده‌ي «ميثم» بود صد و ده بيت
كه در عدد صد و ده نام آن ولي خداست
فضائلي است علي (ع) را كه گفتن هر يك
نيازمند هزاران قصيده‌ي غرّاست
نخل ميثم، ص 67-71.

ميثم (غلامرضا سازگار)

من و ولاي علي، سرم فداي علي
كيست وصي نبي (ص) آنكه ولي خداست
كيست ولي خدا او علي (ع) مرتضاست
كيست وصي نبي (ص) بن عم و داماد او
علي (ع) كه ميلاد او در حرم كبرياست
كيست وصي نبي (ص) آنكه كنار نبي (ص)
نغمه‌ي وحيش بگوش در دل غار حراست
كيست وصي نبي (ص) علي (ع) در شهر علم
علي (ع) كه مدّاح او خواجه‌ي هر دو سراست
كيست وصي نبي (ص) نفس نفيس رسول (ص)
باب حسين و حسن (ع) شوهر خيرالنّساست
كيست وصي نبي (ص) آنكه به ميدان جنگ
تيغش موحب فكن دستش خيبرگشاست
كيست وصي نبي (ص) آنكه به حفظ رسول (ص)
سينه سپر در اُحد پيش هجوم بلاست
[صفحه 288]
كيست وصي نبي (ص) آنكه كتاب خدا
سوره به سوره تمام منقبتش را گواست
كيست وصي نبي (ص) آنكه مقامش فزون
بعد رسول خدا (ص) از همه‌ي انبياست
كيست وصي نبي (ص) شير خدا دست حق
آنكه به تيغ كجش قامت دين گشت راست
علي (ع) كه در قول و فعل زبان و دست حق است
علي (ع) كه لَحْمُ و دَمَش لَحْمُ و دَمِ مصطفاست
علي (ع) كه جز وصف او هر چه بگوئي غلط
علي (ع) كه جز مدح او هر چه بخواني خطاست
كيست وصي نبي (ص) آنكه به خم غدير
به آيه‌ي بَلِّغَش خدا مديحت سراست
به امر جان‌آفرين، گفت رسول امين (ص)
اَلا اَلا مؤمنين، علي (ع) امام شماست
عليست فرقان و قدر عليست (ع) ياسين و نور
علي بود حا و ميم علي (ع) همان طا و هاست
علي ركوع و سجود، علي (ع) قيام و قعود
عليست تكبير و حمد، علي (ع) سلام و دعاست
علي (ع) وليٌ قدير، علي (ع) بشيرٌ نذير
علي عليٌ كبير، علي (ع) سراجُ الهداست
عليست (ع) آن جنگجو كه در صف رزم او
بر لب روح القدس زمزمه‌ي لا فتاست
عليست (ع) جان جهان، عليست (ع) سرّ نهان
امامت او عيان به آيه‌ي اِنّماست
علي (ع) صفاي صفا، علي (ع) دعاي دعا
علي (ع) حيات حيات، علي (ع) بقاي بقاست
عليست فصل الخطاب، عليست (ع) علم الكتاب
كتاب را ابتدا كتاب را انتهاست
عليست بنيان حق، عليست (ع) عنوان حق
عليست ميزان حق، علي (ع) به حق رهنماست
خديو گردون خدم، امام ثابت قَدم
كريم صاحب كَرَم، امير صاحب لِواست
زمان اگر بود بود علي (ع) امام زمان
جهان اگر هست باز عليش فرمانرواست
اگر كند او كَرَم، نگين شاهي است كم
وگر كند او عطا، ثناي او هَلْ اَتاست
عشق علي (ع) مشتعل، در نفس اهل دل
ذكر علي (ع) متصل، بر لب اهل دعاست
سرود مدحش به لب، فروغ حسنش به دل
برات مهرش به كف، لِواي حمدش بپاست
جدا شده از خدا، جدا شده از كتاب
جدا شده از رسول، هر كه ز حيدر جداست
بدون مهر علي (ع) هر آنچه طاعت هدر
سَواي حُبّ علي (ع) تمام ايمان هَباست
بهشت بي‌او جحيم، جحيم با او بهشت
قضا به امرش قدر، قدر به حكمش قضاست
بهار مهر عليست (ع) قهر اگر آتش است
اسير زهد عليست (ع) نفس اگر اژدهاست
گفتارش دلستان، رفتارش دلنشين
رخسارش دل‌فروز، ديدارش دلرباست
اگر به فرض مُحال بود خدا را شريك
مي‌گفتم با همه علي (ع) شريك خداست
[صفحه 289]
پناه بردم به هو، چگونه عبدي است او
كه قامت بندگي، به محضر او دوتاست
كلام هر چه دُر ست، بوصف او نادُرست
سخن هر آنچه رسا، بوصف او نارساست
من و ولاي علي (ع)، سرم فداي علي (ع)
كه خاك پاي علي (ع)، به ديده‌ام توتياست
علي (ع) به جانم شكيب، علي (ع) به قلبم حبيب
علي به زخمم طبيب، علي (ع) به دردم دواست
سلام بر ديده‌اي، كه جز علي (ع) را نديد
درود بر آن دلي، كه جز علي (ع) را نخواست
سياه رويم ولي، دلم بود منجلي
به دوستي علي (ع)، مِس وجودم طلاست
به يك زبان چون توان سرود مدح علي (ع)
وجود «ميثم» همه زبان مدح و ثناست

ميثم (غلامرضا سازگار)

غديريه مولا علي عليه‌السَّلام
دلم مست شراب الغدير است
چو اوراق كتاب الغدير است
اَلا ساقي سر و جانم فدايت
تمام هست خود ريزم به پايت
نجات از بند و دام هستي‌ام ده
ز ميناي ولايت مستي‌ام ده
چنان برگير با يك جرعه هوشم
كه چون خم در غدير خم بجوشم
دل از كف داده ما اُنزلم كن
ز اَكْمَلْتُ لَكُمْ دينْ كاملم كن
بده جامم كه عيدي دلپذير است
نه نوروز است اين عيد غدير است
وجودم مست از جام تولّاست
دلم دريائي از نور تجلّاست
بيا تا مدح مولا را بگوئيم
به صحراي غدير خم بپوئيم
محمّد (ص) نغمه‌ي توحيد دارد
در آن صحرا خدا هم عيد دارد
چه صحرائي ز جنّت با صفاتر
ز دامان منا هم دلرباتر
چه عيدي، خوبتر از عيد قربان
چه روزي، روز عترت روز قرآن
محمّد (ص) وقت ابلاغ است بَلِّغْ
منافق را به دل داغ است بَلِّغْ
محمّد (ص) پيك حق را اين پيام است
رسالت بي‌ولايت ناتمام است
نمايان كن جلال حيدري (ع) را
كزان كامل كني پيغمبري را
بگو با مردم عالم علي (ع) كيست
بگو دين جز تولّاي علي (ع) نيست
بگو حكم علي (ع) نص كتاب است
بگو خط علي (ع) اسلام ناب است
[صفحه 290]
بگو اين آيه بر من گشت نازل
نبوّت بي‌ولايت نيست كامل
تويي پيغمبر (ص) و حيدر (ع) امير است
ترا غار حِرا او را غدير است
رسالت با ولايت يك كتاب است
يكي ماه است و آن يك آفتاب است
اَلا اي خلق عالم سر به سر گوش
محمّد (ص) دم زند خاموش خاموش
تو گوئي مي‌رسد بر گوش جانها
پيامش در زمين و آسمانها
كه هر كس را منم امروز مولي
علي (ع) از نفس او بر اوست اولي
علي (ع) دين را امام راستين است
علي (ع) دست خدا در آستين است
علي (ع) يعني چراغ اهل بينش
علي (ع) يعني پناه آفرينش
علي (ع) آئينه‌ي آئين اسلام
علي (ع) يعني تمام دين اسلام
علي (ع) ميزان، علي (ع) ايمان، علي (ع) حق
علي (ع) سر تا قدم توحيد مطلق
علي (ع) مولود كعبه ركن دين است
علي (ع) آئينه‌ي حق اليقين است
علي (ع) بر حزب حق صاحب لِوا بود
علي (ع) فرمانده‌ي كل قوا بود
علي (ع) شمعي كه در بزم ازل سوخت
علي (ع) جبريل را توحيد آموخت
علي (ع) در مُلك هستي ناخدا بود
علي (ع) پيش از خلايق با خدا بود
علي (ع) حمد و علي (ع) ذكر و علي (ع) دم
علي (ع) حجر و حَطيم و بيت و زمزم
علي (ع) حجّ و صلوة است و صيام است
علي (ع) ركن و قعود است و قيام است
علي (ع) در ياري حق تَرك جان گفت
علي (ع) در بستر ختم رسل خُفت
علي (ع) جوشن به تن پوشيد بي‌پُشت
علي (ع) در جنگ عَمرو عبدود كُشت
علي (ع) بازوي ديو نفس بسته
علي (ع) در كعبه بتها را شكسته
علي (ع) اسلام را در صدر تابيد
علي (ع) در بدر هم چون بدر تابيد
علي (ع) دين است و قرآن است و احمد
علي (ع) يعني علي (ع) يعني محمّد (ص)
ولي اللَّه اعظم ركن دين اوست
اولو الامر تمام مسلمين است
كه قرآن مي‌كند وصف خضوعش
ز خاتم بخشي و حال ركوعش
هزاران سلسله آواره‌ي اوست
حديث مَنْزِلَتْ درباره‌ي اوست
گهر از سِلمُكَ سِلمي فشانم
حديث لَحْمُكَ لَحمي بخوانم
عدم بود و عدم بود و عدم بود
كه حيدر (ع) با محمّد (ص) همقدم بود
[صفحه 291]
دُر توحيد افشاندند با هم
خدا را هر دو مي‌خواندند با هم
علي (ع) داد از ولايت با نبي (ص) دست
نبي (ص) عقد اُخوّت با علي (ع) بست
علي (ع) در چرخ ماه انجمن بود
شنيدي مهر با او هم سخن بود
اگر خورشيد حرفي با علي (ع) گفت
يقين دارم كه تنها يا علي (ع) گفت
نمي‌دانم كه بودم كيستم من
اگر پرسيد از من كيستم من
نه صوفيّم نه سالوس ريائي
نه وهّابي نه بابي نه بهائي
نه آنرا و نه اين را دوست دارم
اميرالمؤمنين (ع) را دوست دارم
نه در دل هست مهري زان سه يارم
نه با اهل سقيفه كار دارم
مسلمانم مسلمان غديرم
اميرالمؤمنين (ع) باشد اميرم
بود خاك در او آبرويم
غلام يازده فرزند اويم
دلم از خردسالي با علي (ع) بود
سخن ناگفته ذكرم يا علي (ع) بود
چو از اوّل گِلم را مي‌سرشتند
بر آن گل مهر مولا را نوشتند
ولاي مرتضي (ع) بود گِل من
علي (ع) بود و علي (ع) بود و دل من
سرم در هر قدم خاك رهش باد
كه مادر يا علي (ع) گفت و مرا زاد
چو پا در عالم خاكي نهادم
برون آمد خروشي از نهادم
سراپاي وجودم با علي (ع) بود
خروشم بانگ يا مولا علي (ع) بود
لب خاموشم از مولا علي (ع) گفت
مؤذن هم بگوشم يا علي (ع) گفت
به عشق مادرم ز آنرو اسيرم
كه با اشك ولايت داد شيرم
مرا اندر غدير عشق زادند
سرشك شوق و شير عشق دادند
سرشك و شير با خونم عجين شد
تولّاي اميرالمؤمنين (ع) شد
مرا شير ولايت داد مادر
مرا با عشق حيدر (ع) زاد مادر
ولايت روح را آب حيات است
ولايت خلق را فُلك نجات است
ولايت گوهر درياي نور است
ولايت همدم موسي به طور است
ولايت هَديه ربّ جليل است
ولايت رهنماي جبرئيل است
ولايت گُل بر آرد از دل نار
ولايت ميثم است و چوبه‌ي دار
ولايت يعني از حيدر (ع) حمايت
ولايت يعني از عترت روايت
[صفحه 292]
ولايت يعني از جان دست شُستن
به موج خون رضاي دوست جُستن
ولايت يعني از گهواره تا گور
طريق عترت از روي خط نور
ولايت بستگي دارد به فِطرت
ولايت خط قرآن است و عترت
به قرآن قول پيغمبر (ص) همين است
تمام دين اميرالمؤمنين (ع) است
به حق حق همين است و جز اين نيست
كه هر كس را ولايت نيست دين نيست
ترا گر مهر مولا نيست در دل
ز طاعات و عباداتت چه حاصل
اگر گيري وضو با آب زمزم
اگر سجّاده گردد عرش اعظم
اگر گوئي اذان بر بام افلاك
گر از تكبير گردد سينه‌ات چاك
اگر ضرب المثل گردد خضوعت
اگر دائم بود حال ركوعت
اگر در سجده صدها سال ماني
خدا را از دَرون خسته خواني
اگر باشد به توحيدت تعهّد
اگر گردي شهيد اندر تشهّد
مبادا بر نماز خود بنازي
ولايت گر نداري بي‌نمازي
گرفتم اينكه مانند تن و جان
وجودت شد يكي با كُلِّ قرآن
همه آيات آنرا خواندي از بر
ز باء اولين تا سين آخر
اگر مهر شه مردان نداري
به قرآن بهره از قرآن نداري
محمّد (ص) شهر علم است و علي (ع) در
ز در در شهر وارد شو برادر
هر آنكو نايد از در دُزد باشد
يقين دارم جحيمش مُزد باشد
مرا غرق تجلا كن علي (ع) جان
مرا مست تولا كن علي (ع) جان
ز جام معرفت سيراب گردان
چو شمع محفل خود آب گردان
اگر آلوده‌ام دل بر تو بستم
اگر خارم كنار گُل نشستم
«نمك پرورده‌ي خوان تو هستم
نمك خوردم نمكدان را شكستم» [193].
اگر من خوار و پستم تو عزيزي
مبادا آبرويم را بريزي
ارادتمند زهراي (س) بتولم
قبولم كن قبولم كن قبولم
كيم من «ميثم» بي‌دست و پائي
گنهكاري، تهيدستي، گدائي
بگو دشمن كِشد بر اوج دارم
اميرالمومنين (ع) را دوست دارم
[صفحه 294]

مير شكاك (يوسفعلي)

برتر از كوثر
ماه صد آيينه دارد نيمه شبها در غدير
روزها مي‌گسترد خورشيد خودرا بر غدير
نخلها افتان و خيزان، اشتران خسته‌اند
سر در اوهام گريز از تشنگي، در سر غدير
بادها از سايه‌ي شاهين سبك رفتارتر
بام سنگين بر فراز بال، زير پر غدير
عزم ابراهيم در تبعيد جان و تن، سپهر
در وداع يار و همسر، گريه‌ي هاجر غدير
باد اسماعيل‌وار از تشنگي در پيچ و تاب
هاجر آسا دامن از اشك مصيبت، تر غدير
با جلال صخره‌ها چون هيئت هاشم جميل
در ميان بارگاه حشمت قيصر، غدير
پيش چشم آسمان، پيشاني باز علي (ع)
آفتاب روي زهرا(س) در پس معجر، غدير
ديده باشي ژرف اگر، گويي به جاي مصطفي (ص)
خفته همچون مرتضي (ع) آسوده در بستر غدير
پشته‌هاي ماسه همچون كشته‌هاي روز بدر
همچو تيغ ذوالفقار اندر كف حيدر غدير
با سكون و صبر سلمان همسفر آيينه‌وار
با ابي‌ذر در شب آشوب همسنگر غدير
در ميان نخلها فوج كمانداران شام
سهمگين مانند چشم مالك اشتر غدير
در هجوم سنگهاي سرگران اندوهگين
مانده همچون مسلم اندر كوفه بي‌ياور غدير
ابر چون سالار دين كافتاده بر نعش پسر
چون لِواي اكبر اندر باد بازيگر، غدير
ذوالجناح آسا ز فرط انعكاس برگ نخل
بالها از تير دارد دسته بر پيكر، غدير
كيست؟ خضر راه درياها، امام آبها
چيست؟ روشن‌آبگيري برتر ازكوثر، غدير
از شعاع فيض قدسش خاك آدم گِل شده
در فروغش ديده جبريل امين شهپر غدير
نوح را در اضطراب از دست توفان يافته
كرده گرداب گران را حلقه‌ي لنگر غدير
ديده ابراهيم را چون هاله‌اي در ارغوان
ارغوان را برده زير چتر نيلوفر غدير
[صفحه 295]
دست موسي شد بر آمد ز آستين، آيينه‌وار
پاي عيسي شد فكند از فوق مهر افسر غدير
دست حق شد در شب معراج و پاي مرتضي (ع)
روز فتح مكه روي دوش پيغمبر (ص) غدير
تا نبينم چون حسين افتادنت را نو به نو
غرق خون هر سال در ميدان، تن بي‌سر غدير؟
گرنه همچون من به زندان مصيبت مانده‌اي
پس چرا بيرون نمي‌آري سر از چنبر غدير؟
روز فرياد «بَقيتُ وَحْدي» آيا مانده بود
جز علي (ع) با مصطفي همراه زان لشكر غدير؟
روز خندق، پيل پيكر عمرو كافر را كه داد
از دم تيغ پري كردار خود كيفر غدير؟
مرحب گردن فراز ظلمت آيين را كه كشت؟
دست و بازوي كه در بر كَند از خيبر غدير؟
روز نفرين روبرو با اهل نَجران مصطفي (ص)
بُرد كس با خويش غير از چارتن، ديگر غدير؟
در هياهوي هَوازِن [194] زان هزيمت پيشگان
جز رسول آيا كسي هم ماند باحيدر، غدير؟
ديده‌اي در شأن اصحاب پيمبر (ص) جز علي (ع)
«سابقونَ السّابقون» در مُصحف داور غدير؟
هيچكس نشنيد گيرم، خود تو نشنيدي مگر
«والِ من والاه» گفت آن روز پيغمبر غدير؟
پس چرا صد چشمه‌ي آتش‌فشان پنهان شدي
چون دل من زير چتر سرد خاكستر غدير؟
تا تمام دشت از پيغام دريا پُر شود
مي‌رود از واحه‌اي تا واحه‌ي ديگر غدير
نسيم غدير، ص 191-194.
[صفحه 296]

ناظرزاده كرماني (دكتر احمد)

سرور عارفان جهان …
عيد غدير، مژده‌ي جانپرور آورد
يعني خبر ز سلطنت حيدر آورد
فرمانروا به هر دو سرا شد بحقْ علي (ع)
فرخُنده‌تر ازين خبرِ ديگر آورد
سلطان نامدار، علي (ع) آنكه، كردگار
از عدل خود، وجود ورا مظهر آوردم
در پيكر مقدسِ اسلام، جان دمد
از بهر عارفانِ جهان، سرور آورد
دين را كمال نيستْ مگر با ولاي او
جبريلْ اين پيام خوش از داور آورد:
برخيز اي پيمبر و، پيغام ما بگوي
خواهي اگر درختِ نبوّتْ بَر آورد
فرخُنده آن زمان كه در اجراي امر حق
پيغمبر از جهازِ شتر، منبر آورد
آورده بود مژده‌ي بسيار از خداي
مي‌خواست مژده‌يي ز همه بهتر آورد
خورشيد را به دست بر آورده آسمان
لبريز شوق، نغمه‌ي شادي برآورد
مولا علي‌ست (ع)، جان دو عالم فداي او
مانند وي خداي، كه را رهبر آورد؟
آورد پيش خلقْ علي (ع) را، براستي
خوشتر از او دليل، چه پيغمبر آورد؟
باور نمي‌كنم كه ز دريايِ معرفت
غوّاصِ عشق، بهتر ازين گوهر آورد
روشن شود دل همه عالم هر آينه
اينگونه آينه، اگر اسكندر آورد
هر كس كه حقّ او نشناسد ز جاهلي
هم جهلْ را خداي بر او كيفر آورد
وانكو دَم از ولاي علي (ع) زد براستي
همراه خويش در دو سرا ياور آورد
كرد اعتراف خود به پدر پيرِ روزگار
فرزندْ چون علي (ع)، نه دگر مادر آورد
هر جا به هر بهانه كه نام علي (ع) بَرَند
دل از درون سينه‌ي من، سر برآورد
در آسمانِ مهر علي (ع) خود شگفت نيست
مرغ روان ز شوق اگر پَر درآورد
از لطف اگر كه گوشه‌ي چشمي به ما كند
دارم يقين كه دوره‌ي محنت سر آورد
من جلوه بر فلك بفروشم ز مرتبت
گر در شمار نيز، مرا چاكر آورد
شكّر فروش گشته‌ام امشب ز شعر نغز
شاعر شنيده يي كه چنين شكّر آورد؟
در خلوت علي (ع)، ص 441-443.
[صفحه 297]

ناظرزاده كرماني (دكتر احمد)

گرم شوق
به گوش جان رسدم نام جانفزاي علي (ع)
بيا كه جان دو عالم همه فداي علي (ع)
به هر طرف نگرم گرم شوق مرغ دلي
در آمده‌ست به پرواز در هواي علي (ع)
بجز صفا نتوان يافت پيش ما امشب
كه با صفاست همه بزم با صفاي علي (ع)
جهان به جشن شهنشاهي علي (ع) نازد
چرا ننازد؟ كو هست خود گداي علي (ع)
به امر حق چو بر آورد مصطفي (ص) او را
به خلق داد نشان روي حق نماي علي (ع)
هر آنچه حكم خدا بود روز عيد غدير
به خلق باز رسانيد مصطفاي (ص) علي (ع)
بگفت فاش پيمبر: علي (ع) وصيّ من است
مباد آن كه نشيند كسي به جاي علي (ع)
منم رسول خدا و علي (ع) وصيّ رسول (ع)
بحق مرا نبود جانشين سَواي علي (ع)
هر آن كه بود علي دوست، دوستدار من است
طلا كند مس دل را ز كيمياي علي (ع)
بود لِواي ولايت به دست او آري
لِواي سلطنت افراشت حق براي علي (ع)
سعادت دو سرا اين بود كه بگزيني
تو با ولاي علي (ع) سايه‌ي لِواي علي (ع)
به پادشاهي عالَم فرو نيارد سر
كسي كه هست گداي در سراي علي (ع)
در اين زمانه كه هر كس به دولتي نازد
منم كه هيچ ندارم بجز ولاي علي (ع)
به كار ما بِزَند روزگار هر چه گره
رها كنيم به دست گره گشاي علي (ع)
همي بلرزم كاخر چگونه وصف كنم
بدين بِضاعَت مُزجاة من ثناي علي (ع)
ز غيب نغمه‌اي آمد به گوش جانم گفت
كه آشناي خدا هست آشناي علي (ع)
علي (ع) جدا ز خدا كي توان شمرد كه بود
علي (ع) براي خدا و خدا براي علي (ع)
نسيم غدير، ص 199-200.
[صفحه 298]

ناظرزاده كرماني (دكتر احمد)

عيد فرخنده غدير
با خدا كيست، آشناي علي (ع)
كيميا چيست، خاك پاي علي (ع)
عرض اخلاص، مي‌كند طبعم
از براي كه، از براي علي (ع)
عيد فرخنده غدير آمد
كه برافراشت حق، لِواي علي (ع)
در چنين جشن باشكوه غدير
آشكارا شد اعتلاي علي (ع)
هر چه مي‌خواهي از علي (ع) بطلب
كه ندارد كران، سخاي علي (ع)
بگشايد گره ز كار كسي
دستهاي گره گشاي علي (ع)
پشت پا بر جهان زدم كه زدم
دست بر دامن ولاي علي (ع)
روزگاري گذشت و دوخته‌ام
چشم خود بر يَم عطاي علي (ع)
فخرم اين بس، كه در سراسر عمر
نگزيدم كسي، به جاي علي (ع)
در دو عالم بهشت، داني چيست؟
هست روي خدا نماي علي (ع)
هر كه اهل دل است مي‌گويد
جان عالم، شود فداي علي (ع)
شاه پيروز بخت، داني كيست
آن كه باشد ز جان، گداي علي (ع)
دست، از چاره چون شود كوتاه
هست فريادرس، خداي علي (ع)
شاهكار خلقت، ص 73.
[صفحه 299]

نجومي خراساني (شيخ اسماعيل نجوميان)

عيد سعيد غدير خم
اي عيد سعيد من واي طالع فيروز
از خم غدير آر مرا باده‌ي غم سوز
كامروز جهان طعنه زند بر دَم نوروز
آنچهره چون عيد بر افروز و بيفروز
كاين عيد بود بر همه اعياد مظفّر
فصل دي و سرمست ز صهباي غديرم
از عالم لاهوت رسيده است صفيرم
سرمست از آن پيك دل‌آراي بشيرم
من دلخوش از آن منبر اقطاب بعيرم
كش دست خدا بود وِرا در برو بر سر
ايساقي منان ره عشق هَلا قُم
امروز بده باده‌ي سرشار از آن خُم
كامد سوي سرخيل حريفان به ترنُّم
اَليَومْ لَكُمْ دِينَكُمْ اَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ
راضي است از اين مستي و مستان همه داور
جبريل اَبا خيل ملك سوي زمين شد
آوازه‌ي طوبي لك تا عرش برين شد
دست همه با دست خدا چونكه قرين شد
احباب بوجد و شعف، اعداش غمين شد
سرّ مَلَك و سجده‌ي آدم شده ظاهر
از كُن‌فيكون مقصد و مقصود علي (ع) بود
بر خلق و خدا عابد و معبود علي (ع) بود
در كون و مكان ساجد و مسجود علي (ع) بود
در سر و علن شاهد و مشهود علي (ع) بود
هم طالع و هم مطّلع و هم ظاهر و مظهر
آنانكه بجز سوي علي (ع) راه بپويند
غير از خَزَفْ از بحر كرم هيچ نجويند
آنها كه بجز حب علي (ع) هيچ نگويند
مانند خليل از همه جا دست بشويند
بي‌باك بر آرند قَدَم جانب آذر
[صفحه 300]
آدم شدي ار پاك و مصفا ز جرائم
آتش بخليل اللَّه اگر شد همه سالم
اَيّوب اگر يافته صِحّت ز مَآلم
الياس و خَضَر گشتند سيَار عوالِم
بودي همه را نام علي (ع) هادي و رهبر
من خوف ز اعداي بد انديش ندارم
با لطف تو باكي ز كم و بيش ندارم
جز مهر و مَحبّت بدل خويش ندارم
از جَنّت و دوزخ غم و تشويش ندارم
حُبّ عليم مايه بود اوّل و آخر
شاها نظري كن به «نجومي» ز تَلَّطُف
بازش برسان در نجف از مهر و تَعَطُّف
خواهم كه كنم از حرمت درك تَشَرُّف
گر بار دهي نيست مرا هيچ تأسُّف
منماي مرا محروم زين فيض سراسر
كتاب شهيدان خدائي، ص 110-112.
[صفحه 301]

نسيم شمال (سيد اشرف‌الدين)

لا فتي الّا علي (ع) …
اندر اين عيد غدير، اي ساقي سيمين عِذار
زينهار از كف مده جام شرابِ خوش گوار
مست كُن ما را، ز عشقِ حيدرِ دُلدُل سوار
در فلك خيل مَلَك گويند، هر دم آشكار
لا فتي الّا علي، لا سيف الّا ذوالفقار
ساقيا جامي بده سرشار، در عيد غدير
گشت عالم مَهبطُ الانوار، در عيد غدير
شد معيّن حجّت احرار، در عيد غدير
هر زمان برخوانْ تو اين اشعار، در عيد غدير
لا فتي الّا علي، لا سيف الّا ذوالفقار
چون أجل خواهد بِساطِ جسم را ويران كند
مرغ زرّين بال روح از كالبد طيران كند
آن دو سائل، مسألت از مذهب و ايمان كند
اين عبارت بر تو نيران را، به از رضوان كند
لا فتي الّا علي، لا سيف الّا ذوالفقار
مرغ روحت چون كند آهنگِ پرواز از قفس
با دو صد وحشت، به دام عنكبوت افتد مگس
هيكلت را چون نمايد قابض الارواح مَس
اين سخن بر گوي، با اخلاص در آخر نفس
لا فتي الّا علي، لا سيف الّا ذوالفقار
آدم خاكي چو بيرون شد ز گلگشتِ جنان
در سر انديبِ بلا، گرديد با غم همعنان
گفت يا رب من ندارم هيچ تابِ امتحان
آخر آمد اين سخن از غيب او را بر زبان
لا فتي الّا علي، لا سيف الّا ذوالفقار
چونكه ابراهيم را شد آتشِ سوزان مقام
سوي حق ناليد، گفت اي جاعلِ نور و ظلام
طاقتِ آتش ندارد، قالبِ لَحم و عِظام
اين سخن را گفت، آتش شد بر او بَرد و سَلام
لا فتي الّا علي، لا سيف الّا ذوالفقار
[صفحه 302]
در شبِ معراج، پيغمبر به عرش كبريا
شكل شيري ديد و، انگشتر بدادش از وفا
گفت يا رب كيست اين شير و چه باشد ماجرا
از زبان بي‌زبان، آمد به گوشش اين صدا
لا فتي الّا علي، لا سيف الّا ذوالفقار
غزوه‌ي خيبر به پيغمبر نشد ممكن ظفر
شد به اردوي مسلمانان، يهودان حمله ور
غرقِ غم شد مصطفي، ناليد پيش دادگر
جبرئيلش عاقبت بر اين سخن شد راهبر
لا فتي الّا علي، لا سيف الّا ذوالفقار
طينتِ خاصان حق، از طينت حيدر سِرشت
مصطفي (ص) نام عَلي (ع) را، بر ضمير دل نوشت
«اشرف الدّين» غير تخم مِهر او، در دل نكِشت
اين سخن را كرده حق، سرلوحه‌ي باغ بهشت
لا فتي الّا علي، لا سيف الّا ذوالفقار
در خلوت علي (ع)، ص 72-74.
[صفحه 303]

نصرت (عبدالحسين)

قدر غدير
مبارك است به هر آفريده عد غدير
كه نافريد از اين روز به خداي غدير
همه به وجد و نشاط است رهنما اين روز
كه شادماني پاكان در او شده تقرير
به روز چونين اندر سفر، رسول (ص) خداي
به پاي داشت يكي منبر از جهاز بعير
فراز كرد علي (ع) را، بدان مَثابه كه شد
سفيدي بغل او عيان ز جسم منير
بلند گفت كه هر كس منم بر او مولاي
علي (ع) بر آن كس مولاست از صغير و كبير
علي (ع) شهنشه مردان، ستوده‌ي يزدان
كه بود احمد مختار را يگانه وزير
مهيمن احد او را به «هَلْ اَتي» بسرود
اگر چه قرآن يكسر شود بدو تعبير
به نصّ فرقان در «انّما وليُّكُم» اوست
ز بعد احمد (ص) بر مؤمنان امير كبير
نبود هيچ پيمبر، مگر كه بود علي (ع)
به رهنمائيش اندر علوم دين تفسير
سرائر همه در پيشش آشكار، بلي
چنين بود صفت پادشاه عرش سرير
نكرد در همه احوال جز كه عدل شعار
نخورد در همه‌ي عمر جز كه نان شَعير
به غير او كه به سر برد گرسنه شب و روز
كه قوت خويش كند بخش بر يتيم و اسير
نه ياوه بود نگينش كه بود خاتم جم
كه در نماز علي (ع) داد آن نگين به فقير
فِري [195] به دست وي و بر خميده شمشيرش
كه راست شد همه آيين حق بدان شمشير
رسول (ص) گفت مرا عترت است كشتي نوح
كه بادبانش افراشته ز چرخ اثير
[صفحه 304]
هر آن كه چنگ زند اندر او بر آسايد
ز بيم لطمه‌ي دريا و موجهاي خطير
درآ، به كشتي و پرهيز كن از آن دريا
كه جزر و مدّش يكسر كشد ترا به سَعير
اگر قلم شود اشجار و هر چه بحر مِداد
يك از فضايل او كي كند كسي تحرير
ايا خلاصه‌ي هستي و مايه‌ي ايجاد
ايا موحّد بي‌چون و بي‌شبيه و نظير
تو دستگير شو اي دست حق كه خلق امروز
فتاده‌اند به رنجي كه هيچ نيست گزير
ديانت است گرفتار در كشاكش جهل
چو گوي در خم چوگان نابكار اسير
قوي به امر تظاهر شكست پشت ضعيف
غني به حكم تكاثر ببست دست فقير
مرا بدار بر آن ره كه مي‌نلغزد پاي
به گاه آنكه بود در ره صراط مسير
ز قدر عيد غديرند مؤمنان آگاه
خداي بر همه ميمون كناد عيد غدير
نسيم غدير، ص 205.
[صفحه 305]

نگارنده (سرگرد عبدالعلي)

عيد غدير
عيد غدير روز وداد است
روز وداد و داد و سداد است
در بحر بيكران سعادت
عيد غدير باد مراد است
از بهر حفظ مكتب اسلام
عيد غدير حِرز جواد است
اي آنكه در طريق معادي
عيد غدير زاد معاد است
اي دوستان، جهان كهن را
اين داستان هنوز بياد است
شد برفراز احمد و فرمود
خُم غدير مهد رشاد است
امري كه بر ملا شود امروز
شرط نماز و حج و جهاد است
تنها علي (ع) است آنكه پس از من
مانند من وليّ و عماد است
اسلام بي‌ولايت مولا
شمعي نهاده در ره باد است
در راه مهر آل محمّد
(سرباز) را وظيفه زياد است [196].
گلواژه‌ي 2، ص 56.
[صفحه 306]

وفائي شوشتري‌

در تهنيت عيد غدير و مدح حضرت امير (ع)
ساقي بريز باده مرا، هي به ساغرا
هي شعله زن به جانم وهي بر دل آذرا
زان باده‌يي كه خورد از آن باده جبرئيل
تا شد امين وحي خداوند اكبرا
زان باده يي كه آدم از آن توبه‌اش قبول
زان باده‌يي كه نوح شد از وي مبشرا
زان باده‌يي كه قطره‌يي از وي به جام ريخت
گلشن نمود، آذر بر پور آذرا
زان باده‌يي كه موسي عمران ز جرعه‌يي
در دست او عصا شد درّنده اژدرا
زان باده‌يي‌كه عيسي مريم چو خورد از آن
مستانه شد مصاحب خورشيد انورا
ساقي بده چَمانه چَمانه سبو سبو
زان باده‌ي مغانه به آهنگ مزمرا
بي‌پرده ريز، باده به ساغر دما دما
هي ده به ياد دوست پياپي مكرّرا
از باده كن حديث و حكايت به جان دوست
هي كن دماغ مجلسيان را، معطّرا
اين باده چيست داني يا سازمش بيان
كز دل رود قرار و پَرد، هوش از سرا
اين باده هست مقصد و مقصود اوليا
اين باده هست در خور سلمان و بوذرا
اين باده هست مطلب و منظور مصطفي (ص)
اين باده هست شُرب مدام پيمبرا
مقصود من ز باده بود حُبّ مرتضي
سرّ خدا، علي (ع) اسد اللَّه حيدرا
هي هي كنونكه عيد غدير خم است قُم
خُم خُم بيار، باده نخواهيم ساغرا
از روي باده پرده برافكن ز رخ نقاب
تا پرده افكنيم ز راز مسّترا
اندر غدير خم خبر آمد ز كردگار
بر مصطفي (ص) كه‌اي به همه خلق مهترا
البته بايد ايندم حقّ را كني عيان
يعني كني علي (ع) را، بر خلق ظاهرا
در نصب وي بكوش چو فوريست امر حق
مي‌بايد از جهاز شتر ساخت منبرا
[صفحه 307]
بر دست گير دست يد اللَّه و گو به خلق
كاين بر شماست سيّد و سالار و سرورا
بر گوي با اكالب از صولت هژبر
بنماي بر ثعالب فرّ غضنفرا
بر گو به مؤمنان همه شادي كنند و ناز
بر كوري دو چشم حسود بد اخترا
بندم زبان خامه ز تقدير اين سخن
كان بس بود مفصّل و دفتر محقّرا
يك ذرّه از محبّت حيدر، به روز حشر
با، جرم انس و جنّ همه گردد برابرا
حبّ علي (ع) اگر، به دل كافر اوفتد
گردد شفيع يكسره بر اهل محشرا
با حنظل ار، محبّت حيدر شود قرين
شكّر شود چو حنظل و حنظل چو شكّرا
كمتر سخاي او به جهان رزق ممكنات
كمتر عطاي او به جزا، حوض كوثرا
فرخنده مطلعي شده طالع ز طبع من
يا حبّذا، بسان درخشنده اخترا
ديوان وفائي شوشتري، ص 6 و 7.
[صفحه 308]

وكيلي قمي (ابوالفضل)

برج هدايت
يافت جان تازه‌اي با امر يزدان روزگار
در غدير خم جهان گوئي بود مشك تتار
لاله‌ها بگرفته بر كف جام زرّين در چمن
دشت و صحرا شد زمرّدگونه همچون نوبهار
گر كه با دقت تو بر ارژنگ ماني بنگري
دارد از تصوير عالم اين همه نقش و نگار
شاد و خرم عالم ايجاد چون باغ جنان
از سرود بلبلان و از نواي آبشار
نغمه‌هاي آسماني ميرسد بر گوش خلق
مژده‌ها آرد به اُمّت از يمين و از يسار
مژده‌هاي خوش دهد هر لحظه جبريل امين
كس ندارد خوشتر از امروز روزي يادگار
بود صحبت در خلافت بين اصحاب رسول
دين مردم را چه كس بايد كه سازد پايدار
بعد پيغمبر (ص) اميد مسلمين باشد علي (ع)
آنكه بعد از حضرتش از او است ما را انتظار
با محمّد (ص) كرد بيعت حضرتش روز نخست
تا بماند دين بالاتر ز اديان بر قرار
اجتماعي از مسلمانان بپا شد بعد حج
جمع شد در گرد پيغمبر گروهي بيشمار
در غدير خم ز مردان حجاز و روم و هند
جمله گرد حضرتش افزون شد از چندين هزار
آمد از برج هدايت بر پيمبر اين ندا
تا بسازد در رسالت امر يزدان آشكار
گفت پيغمبر (ص) پس از حمد خدا بر مسلمين
امر يزدان آشكارا همچو دُرّ شاهوار
بعد من باشد علي (ع) بر كهتر و مهتر امير
اين سخن آمد بگوش خلق از خرد و كبار
بار ديگر گفت باشم هر كسي را من ولي
باشد او را مرتضي (ع) سرور بهر شهر و ديار
دست بيعت يك به يك دادند بر مولا علي (ع)
تكيه زد او بر سرير عدل يزدان استوار
شد به روز هجده ذي حجه با امر خدا
حيدر صفدر امور مسلمين را عهده دار
بهجت‌افزا شد پيمبر (ص) زين تجلي در جهان
چون وليّ مسلمين گرديد صاحب اختيار
[صفحه 309]
اين صلا پيچيد در عالم ميان مسلمين
گشت اَكْمَلْتُ لَكُمْ دين نازل از پروردگار
هر كه دارد در خلافت امر يزدان را قبول
در دو عالم پيش وِجدانش نگردد شرمسار
گر بخواهي اي «وكيلي» از خطر باشي مصون
دست خود از دامن شير خدا هرگز مدار
تا تواني دستگيري كن ز پا افتاده را
تا شوي مشمول الطاف خدا روز شمار
فروغ شعر، ص 153-154.
[صفحه 310]

هدائي (ابوتراب)

سفير نور
هر چه بيني در بسيط خاك كج خوي شرير
هر كه بيني مانده در چنگال آمالش اسير
كفر و الحاد و نفاق و دور ماندن از صواب
و اين پليديها و ظلمت هست ز انكار غدير
چون رسول اللَّه (ص) خاتم گشت مأمور از خدا
تا نمايد ره بشر را سوي احسان كثير
آمدش جبريل و گفتا: اي امير انبيا
اي كه در كانون خلقت نيست مانندت نظير
من تو را از جانب يزدان پيام آورده‌ام
اي كه هستي بر خلايق هم بشير و هم نذير
اي كه بر ذرّات عالم مي‌رسد از تو حيات
وي‌كه در عرش عُلا باشد تو را جا و سرير
تا رهاني خلق را از تيرگيهاي ضَلال
تا كني بينا به نور باطن خود هر ضرير
تا كني بنيان دين را استوار و پايدار
تا نماند حجّتي از بهر افراد شرير
مجمعي اندر غدير خم بپرداز و بگو
بعد من باشد علي (ع) بر ارض و مافيها سفير
حكم او حكم من است و حكم من حكم خدا
حبّ او ايمان و بغضش كفر و زين نبود گريز
فرض بر هر فرد انسان است تا از روي صدق
رخ نهد بر آستان اين جوانمرد دلير
هست جنّت جايگاه پيروان صادقش
هر كه از او روي تابد، دوزخش باشد مسير
هر كه من مولاي او هستم، علي مولاي اوست
هست اين فرمان ربّ خالق حيّ قدير
تا «هدايي» را زبان گوياست خواهد از خدا
تا مصون مانند از هر رنج ياران امير [197].
[صفحه 311]

يحيي اصفهاني (مدرس)

في وقعة الغدير و ثناء الامير (ع)
جاءَ يَومُ العيدِ قُمْ يا ساقِ اِنَّ اللّيلَ غاب
و اسْقِني كَأسَاً رَحيقاً اِغْتَنِمْ عَهْدَ الشَباب
باده از خمّ غديرم دِه، نه از خمّ عصير
مست از شوق امامم كن، نه از شُرْبِ شراب
زان مِيَمْ صبر و سكون ده، كاضطراب اندر دل است
زين حديثم كه لِدُوا لِلْمَوْتِ وَ ابْنُوا لِلْخَرابِ
حالي اي يار مليحم، اندر اين صبحِ صبيح
از صبوحي مِيْ برون كن، از سَرَم تأثير خواب
سرديِ دِيْ را به مي‌كن چاره، صبح است اي نديم
گرمِ گرم از مشرقِ خم كن، بساغر آفتاب
افتتاح از آيت نَصْرُ مِنَ اللَّهْ كن، كه گشت
فتحُ و نصرت را ز تائيد الهي، فتحِ باب
آفتابِ مشرقِ اَلْيَوْم، اَكْمَلْتُ لَكُمْ
گشت از برج ولايت، آشكارا بي‌حجاب
نعمت بيحد اَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي
در چنين روز شريف انعام شد بر شيخ و شاب
بيحساب ايزد گنه بخشد خدا را تا به كي
باشد اندر دل مرا انديشه از يوم الحساب
در چنين روزي خشوع اوليا شد سودمند
در چنين روزي دعاي اوليا شد مستجاب
در چنين روزي نبي (ص) قدر علي (ع) ظاهر نمود
دين عيان شد كافتاب آمد دليل آفتاب
عقل اول سوي امكان بود رويش لاجرم
عقل فعّالش رساند از جانب واجب خطاب
كي تو اندر كشور توحيد ذات منتخب
اي تو اندر دفتر تجريد نور انتخاب
اي بگردون جلالت اختر تابنده چهر
اي به اقليم شريعت خسرو مالك رقاب
جوشنت از لي مع اللَّهِ مِغْفَرت از هل اتي
كشورت اُمُ الْقُري و لشكرت اُمُ الْكِتابْ
صانَكَ اللَّهْ يكجهان اجلالي اندر يك سَلَب
زادَكَ اللَّهْ يك مُحيط اقبالي اندر يكحساب
گشت انجيل و زبور و بوده توراة و صُحُف
در ثنايت فصل فصل و در مديحت باب باب
في عليٍّ يا رَسُولَ اللَّهْ بَلِّغْ ما نُزِل
ورنه تبليغ رسالت را نكردي بهره‌ياب
[صفحه 312]
مصطفي (ص) اصحاب را فرمود كاينك منبري
از جهاز اشتران سازيد بهرم با شتاب
منبري آراستند آنگه پيمبر (ص) بر نشست
بر فراز منبر و بگرفت دست بوتراب
گفت كي قوم اين علي مولي بود بر خاص و عام
گفت كي قوم اين علي سرور بود بر شيخ و شاب
بي‌ولاي او اطاعت، با ولايش معصيت
اين عقاب اندر عقاب است، آن ثواب اندر ثواب
طلعت او در بر خورشيد روزي شد عيان
خور ز خجلت زرد شد حتّي تَوارَتْ بِالْحِجابِ
بوترابش چونكه كُنْيَت كرد جبريل امين
گفت در عرش برين يا لَيْتَني كُنْتُ تُراب
هم در أمصار شريعت حكم او حُسْنُ الْقَضا
هم در أقطار طريقت امر او فَصْلُ الْخِطابْ
عِزَّ اِسْمُه ذات او أقدَس بُوَد از اِتّصاف
جَلَّ شَأنُه شانِ او أرْفَعْ بُوَدْ از إرْتياب
آري آري نيست عابد را به معبود ارتباط
آري آري نيست خالق را به مخلوق انتساب
از جلالت شخص قدر او، مرا قائم مقام
از شرافت ذات پاك او، مرا نايب مناب
خدمتش خَيْرُ المَآل و حضرتش قُطْبُ الْجَلالْ
طاعتش حُسْنُ الْثَوابُ و درگهش حُسْنُ الْمَآب
اي هُژَبر افكن، شهنشاهي كه اندر روز رزم
نيست از بهر عدويَت، حاجت خِيْلُ و ركاب
زآنكه هر تيرت ز مژگان، زانكه هر تارت ز مو
هست صد جان را خَدَنگ و هست صد دل را طناب
هم ركاب از ماه و زين از مهر و تنگ از كهكشان
إسپر از گردون و رُمْح از رامِح و تير از شهاب
گر خدايت خوانم اي فرمانده ملك خدا
اين سخن در نزد دانايان بود دور از صواب
من نمي‌گويم خدائي ليك شايد گر كني
گردن خصم دغا را از رگ شريان طناب
من نمي‌گويم خدائي ليك بي‌حكم تو چون
از درختي اوفتد با باد برگي بر تراب
من نمي‌گويم خدائي ليك بي‌امر تو چون
بر زمين نازل شود يكقطره باران از سَحاب
من نمي‌گويم خدائي ليك بي‌اذن تو چون
بر مشيمه مام طفلي رو نهد از صُلب باب
من نمي‌گويم خدائي ليك اوصاف خدا
در تو ظاهر گشت همچون بوي گل اندر گلاب
قادري بر انقلاب ذات اشياء در جهان
گرچه اشيا را به ماهيّت مُحال است انقلاب
اختر عمر عدو را در رسد وقت غروب
چون برآري تيغ چون مهر درخشان از غُراب
شهريارا بنده «يحيي» را ز هجران تو گشت
تن ز تيغ كين هلاك و دل ز نار غم كباب
مر مرا با عون خضري، راه كوي خود نما
تا چو موسي‌وار هم در تيه حيرت ز اضطراب
تا جهان دارد حدوث و تا زمان دارد زوال
تا زمين دارد درنگ و تا فلك دارد شتاب
همچو رضوان دايم احبابت مُخَلَّد در جنان
همچو شيطان دايم اعدايت مُؤَبَّد در عذاب
ديوان يحيي اصفهاني، ص 53-57.
[صفحه 313]

يحيي اصفهاني (مدرس)

في وصف الغدير و ثناء الامير (ع)
غدير خم شد، خُم خُم، مي‌غدير بيار
چو بگذرد ز گنه خالق قدير بيار
لَكَ البِشارَةُ بُشْري لَك اي بشير بيار
بياد شير حق و كوري شرير بيار
مرا دوباره به پستان شوق شير بيار
كه گشت شير خدا را شراب حق به اَياغ
به روبهان گو امروز روز شيران است
به ذوالفقار بَرَد دست هر كه شير آن است
ز بهر كفر كنون روز قطع شريان است
سرور اهل نظر كوري شريران است
بشير پنجه‌زدن، گر به روبه‌رو به آسان است
ز خشك مغزي دشمن مرا تر است دماغ
پديد گشت به تعيين نقد و قلب محك
به عشرتند همه وحش و طير و جن و ملك
به شاديند همه از سَماك تا بِسَمَك
بگو به آنكه بِدل داشت قصد غصب فدك
بشير پنچه زدن نيست طرز سيرت سگ
شكار كردن سيمرغ نيست قدرت زاغ
بيا ببين علي اللهيان چو ابراهيم
چه خوش ميان گلستان آتشند مقيم
ميان آذر نمرود فتنه‌اند سليم
شده است از بت و بتگر كمر چو دل بدو نيم
علي (ع) شناخته نشناختند حيّ قديم
وگر نه بهتر از ايشان نداشتيم سُراغ
بيا ببين كه نواصب چگونه‌اند ذليل
همه حقير و فقير و همه سقيم و عليل
سَبَل بديده و گم كرده‌اند جمله سَبيل
سوي سَبيل بلاشان غراب گشته دليل
نموده چيره بگل خار زشت را بجميل
گزيده زاغ به طاووس و راغ را بر باغ
[صفحه 314]
غرض بخم غدير احمد (ص) بشير نذير
به امر حضرت خلاق كردگار قدير
ز راز حق همه اصحاب را نمود خبير
عيان نمود كه بر مؤمنان علي (ع) است امير
رسيد امر كه ظاهر كند به خم غدير
كه صبغة اللَّه خم را علي (ع) بود صَبّاغ
خداي نيست بل آئينه‌ي خداست علي (ع)
نه عين بار خدا نز خدا جداست علي (ع)
بجاه و مرتبه از ماسوا سواست علي (ع)
برفعت نبي (ص) و فَرّ كبرياست علي (ع)
مفاد سوره‌ي يس و الضحي است علي (ع)
از او به چشم رسول است سرمه‌ي مازاغ
نبود منبر و آماده گشت چون زقتب
از آنچه بود بهمراه شه ز خيل عرب
همه گذشته و آينده را نمود طلب
جدا نمود به امر خدا خَزَف ز ذَهَب
كمال داد به دين خدا و نعمت رَب
نمود نعمت بيحدِّ كبريا إسباغ
چو دست يافت به دست خدا زجا برخاست
خطاب كرد كه تبليغ من ز امر خداست
به هر كه سيّد و مولي منم علي مولاست
كه در عُلُوّ مقام از همه علي اعلاست
ز پاي تا به سر آئينه‌ي خداي نماست
ز بندگيش ملك را به جبهه باشد داغ
ز ماسوي به خدا از خدا علي است علي (ع)
به جاه و مرتبه از ماسوي علي است علي
بزرگ آينه‌ي كبريا علي است علي (ع)
عَري ز كِبر و بَري از ريا علي است علي
به گمرهان سُبُل رهنما علي است
علي (ع) ز بهر ظلمت قبراست دوستيْشْ چراغ
علي است جَلَّ جلالُه چو كبريا به جلال
علي است عَزَّ خصالُه چو مصطفي به خصال
علي است عَمَّ نَوالُه مه سپهر نوال
علي است دامَ كمالُه دُر بحار كمال
مجيبُ و دعوة و داعي وسائل است و سؤال
رسول و مرسَل و مرسِل مُبلّغ است و بَلاغ
علي (ع) است مطلع انوار كردگار علي (ع)
علي (ع) است مخزن اسرار قادر ازلي
علي (ع) است سِرّ خفي و علي است نور جلي
علي (ع) است رهبر و ره‌دان و رهنما و ولي
[صفحه 315]
دوبين مباش كه باشد دوبيني از حَوَلي
يكي است ياسمن و نسترن شقيق و بداغ
پس از مديح و دعاي علي (ع) رسول (ص) مجيد
سه مرتبه به شهادت خداي را طلبيد
كه گفتني همه گفتم شنيدني بشنيد
شدم مُبلغ و اين قوم را بلاغ رسيد
ولي دو اَبتر تَيْم و عدي عُتُلُّ و عَنيد
يكي به مرتبه حَطّاب و ديگري دَبّاغ
صدا زدند كه بخٍّ لك، اي وليّ خداي
لَكَ الشَرافَةُ اُصْبَحْتَ يا علي مولاي
عليكَ معتمدي أنتَ مَقْصَدي وَ رَجايْ
ملاذ و ملجأ و مرجع توئي و كارگشاي
تو در سراي وجودي نگاهبان سراي
زتو است زينت باغ و ز تو است نكبت راغ
ولي مراست به دل صد هزارگونه اَسَف
كه سعي شاه هدر گشت و مُلك شرع تَلَف
زمام ملك گرفت ابن بوقُحافه به كف
لَقَدْ عَلَي شَرَفِكْ اي مه سپهر شرف
فراغتي دهي ار ساعتي مرا به نجف
ز عيش هر دو جهانم نكوتر است فراغ
ديوان يحيي اصفهاني ص 204-206
[صفحه 318]

رباعيات غدير خم‌

آشفته (جعفر رسول زاده)

رباعيّات عيد غدير
خورشيد ز شوق راه را گم مي‌كرد
صحرا همه لب بود و تبسّم مي‌كرد
بر پاكي و شايستگي‌اش ايمان داشت
آن را كه نبي (ص) امام مردم مي‌كرد
فرمود هر آنكه لايق عهد خداست
اينست علي (ع) آنكه امام و مولاست
يك عدّه ز شعله‌ي حسد دود شدند
چون گفت ولايت علي (ع) امر خداست
با دوست دعاي وال من والاه است
با خصم خروش عاد من عاداه است
زين دو تو بگو كدام را هست سزا؟
دستي كه ز دامن علي (ع) كوتاه است
از صداي سخن عشق، ص 110.

راضي اصفهاني (محمد حسن‌زاده)

غدير آئينه‌ي انسان‌شناسي است
در او پيدا سپاس و ناسپاسي است
براي حزب شيطان روز ماتم
براي شيعيان عيد حماسي است
همسنگ غدير عيد ديگر نبود
زين عيد براي شيعه بهتر نبود
جز فاطمه (س) و محمد (ص) و اولادش
هم شأن و نظير بهر حيدر نبود
[صفحه 319]

رسا (دكتر قاسم)

گل آمد و سرزمين دين گلشن شد
شالوده‌ي دين مصطفي (ص) مُتقن شد
خورشيد دميد و جمله ذرات وجود
از نور ولايت علي (ع) روشن شد
در نزد كسي كه پاك و روشن بين است
آئين خداي بهترين آئين است
تاريخ جهان پر از نشيب است و فراز
حسّاس‌ترين فراز تاريخ اين است
نوروز رسيد و عيد قربان و غدير
اي دوست سلام گرم ما را بپذير
هم جشن ضيافت خليل اللَّه است
هم عيد ولايت همايون امير
نوروز بساط سبزه زارش پيداست
آثار طراوت از عذارش پيداست
با عيد غدير جشن نوروز رسيد
سالي كه نكو است از بهارش پيداست
ديوان رسا، ص 62.

شفق خراساني، (محمدجواد)

سرچشمه‌ي وحي در كوير است، غدير
تقدير خداوند قدير است، غدير
اي عشق بگو به تشنه‌كامان ولا
دريا است اگر چه آبگير است، غدير
جبريل گل تبسّم آورد از عرش
راهي غدير شد خُم آورد از عرش
از باغ دل‌انگيز ولايت «اَلْيَوْمْ
اَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ» آورد از عرش [198].
[صفحه 320]
اي سُكر تولّاي تو در جان باقي
افزوده به مهجوري ما مشتاقي
ما و عطش زلال كوثر تا كي؟
جامي بده از غدير خُمّ، اي ساقي
از كعبه تا محراب، ص 45.

ژوليده نيشابوري‌

حكم ولايتي كه علي (ع) را امام كرد
اسلام را براي ابد مُستدام كرد
تا راه را ز چاه شناسند رهروان
خالق به خلق حجّت خود را تمام كرد
اي چشم‌ها بگرييد، ص 98.

شكيب اصفهاني‌

با ديده‌ي دل ببين كه در خم غدير
احمد (ص) به لسان حق بشير است و نذير
گويد كه دهيد دست بر دست علي (ع)
كاين جاست سر دو راه جنّات و سعير
ديوان شكيب اصفهاني، ص 494.

شوقي اصفهاني (ميرزا جواد)

ساغر چو دهي ساقي جان پرور ما
لبريز كن از غدير خم ساغر ما
امروز شد از حكم خداوند جليل
مولاي جهان وليّ پيغمبر (ص) ما
ديوان شوقي اصفهاني، ص 346.
[صفحه 321]

صاعد اصفهاني‌

به روز خم غدير از مقام لم يزلي
به كائنات ندا شد، ندا به صوت جلي
كه بعد احمد (ص) مرسل به كهتر و مهتر
امام و سرور و مولا عليست (ع) علي
آنرا كه خِرد دليل و حرز راه است
بي‌شك كه از اين واقعه نيك آگاه است
كز بعد نبي (ص) خلافت و مولائي
با نص نُبي، علي (ع) ولي‌اللَّه است

صغير اصفهاني (محمدحسين)

اسلام چو از نصب علي (ع) كامل شد
اَكْمَلْتْ ز حق به مصطفي (ص) نازل شد
واضح ز رَضيتْ گشت اين كز اسلام
در نصب علي (ع) رضاي حق حاصل شد
ديوان صغير، ص 441.
داني ز چه عيد باستان مي‌خندد
بر روي جهانيان جهان مي‌خندد
بنشسته علي (ع) جاي نبي (ص) در نوروز
زين مژده زمين و آسمان مي‌خندد
ديوان صغير، ص 443.
اسلام كه شد بر همه عالَم شامل
بي‌مهر علي (ع) نيز بد آن دين عاطل
اكملت ز حق رسيد چون روز غدير
تا شام ابد دين بشر شد كامل
ديوان صغير، ص 446.
امروز به فرمان خداي عَلّام
بنشست علي (ع) به مَسند خَير اَنام
اَتْمَمْتْ بود شاهد قولم ز علي (ع)
بر خلق جهان نعمت حق گشته تمام
ديوان صغير، ص 449.
در خم غدير كز خداي ازلي
رفت آن همه تأكيد به تعيين ولي
داني چه نتيجه كشف شد از اسلام
مقصود علي (ع) بود و تولّاي علي (ع)
ديوان صغير، ص 45.
[صفحه 322]

مويد خراساني (سيد رضا)

روزي كه لواي بَلِّغ افراخته شد
منبر ز جهاز اشتران ساخته شد
فرمان به نبي (ص) رسيد كز نصب علي (ع)
كار تو و تبليغ تو پرداخته شد
نغمه‌هاي ولايت، ص 291.
چون عيد غدير اشرف اعياد است
ذكر صلوات بهترين اوراد است
شادند اگر جمله محبّان چه عجب
زيرا كه دل آل محمّد (ص) شاد است
نغمه‌هاي ولايت، ص 292.
حيدر (ع) كه ستودش احمد (ص) و داور او
در روز غدير شد پديد اختر او
آن تاج كه در ازل خدايش بخشيد
امروز گذاشت مصطفي (ص) بر سر او
نغمه‌هاي ولايت، ص 294.
از پاي كليم عشق بشكافت غدير
آئينه وش از نور خدا تافت غدير
يك بركه شده است چشمه سار بركت
تشريف ولايت از علي (ع) يافت غدير
نغمه‌هاي ولايت، ص 297.
شخصيّت ممتاز جهان است علي (ع)
حاكم به زمين و آسمان است علي (ع)
در روز غدير خم محمّد (ص) فرمود
مولاي چو من به اِنس وجان است علي (ع)
نغمه‌هاي ولايت، ص 298.
[صفحه 323]
اوصاف علي (ع) به هر زبان بايد گفت
اين ذكر به پيدا و نهان بايد گفت
در جشن وليعهدي مسعود علي (ع)
تبريك به صاحب‌الزّمان (عج) بايد گفت
نغمه‌هاي ولايت، ص 308.
در هجده ذيحجه كه حجّ معنا شد
پرونده راز آفرينش وا شد
ابلاغ ولايت شد و با نصب علي (ع)
تبليغ رسولان خدا امضا شد
سفينه‌هاي نور، ص 367.
مولا كه جهان نديده همتايش را
روزي كه نبي (ص) داد به او جايش را
در پرده شوم بيعت آن دو نفر
ميديد كتك خوردن زهرايش را
سفينه‌هاي نور، ص 368.
عيد است و غدير باسلام آمده است
پيوند امامت و امام آمده است
بر اهل بهشت و اهل دوزخ امروز
تعيين كلاس و ثبت نام آمده است
سفينه‌هاي نور، ص 375.
[صفحه 326]

سرودهاي عيد غدير

آشفته (جعفر رسول‌زاده)

حق اليقين
امروز اي عاشق علي (ع) بايد با او صفا كني
بايد از عشق و معرفت شوري در جان به پا كني
بايد در مدح مرتضي (ع) جان و دل همنوا كني
مستم از باده‌ي ولا، ساقي پركن ز جام نور
جاني دارم پر از اميد، قلبي دارم پر از سرور
بر همه والا علي (ع) جانم، علي (ع) اعلا علي (ع) جانم، روح تولّا علي (ع) جانم مولا مولا علي (ع) جانم
صحرا صحرا ز كاروان لبريز از شوق و انتظار
بِركه بِركه زُلال و صاف جوشد مانند چشمه‌سار
خورشيد افكنده بر زمين خود را بي‌تاب و بي‌قرار
مستم از باده‌ي ولا، ساقي پركن ز جام نور
جاني دارم پر از اميد، قلبي دارم پر از سرور
نغمه جانها علي (ع) جانم، ورد زبانها علي (ع) جانم، شور بيانها علي (ع) جانم مولا مولا علي (ع) جانم
امروز آئينه‌ي غدير نور افشان محمّد (ص) است
ابلاغ بلّغ از خدا نقش جان محمّد (ص) است
اين اسرار امامت است يا قرآن محمّد (ص) است
[صفحه 327]
مستم از باده‌ي ولا، ساقي پركن ز جام نور
جاني دارم پر از اميد، قلبي دارم پر از سرور
نصير و ناصر علي (ع) جانم، امير و آمر علي (ع) جانم، باطن و ظاهر علي (ع) جانم مولا مولا علي (ع) جانم
امروز احمد (ص) ز سرّ غيب آمد بر مؤمنين بشير:
بر هر كس مقتدا منم باشد بر او علي (ع) امير
من آياتم علي (ع) بيان حق نور است و علي (ع) منير
مستم از باده‌ي ولا، ساقي پركن ز جام نور
جاني دارم پر از اميد، قلبي دارم پر از سرور
عالِم و معلوم علي (ع) جانم، معني و مفهوم علي (ع) جانم، امام معصوم علي (ع) جانم مولا مولا علي (ع) جانم
آري حق اليقين عليست (ع)، سرّ ايمان ولاي او
در بزم حق غريبه نيست، هر كس شد آشناي او
داند تنها خدا كه كيست، والا قدر و بهاي او
مستم از باده‌ي ولا، ساقي پركن ز جام نور
جاني دارم پر از اميد، قلبي دارم پر از سرور
داور عادل علي (ع) جانم، عارف واصل علي (ع) جانم، مرشد كامل علي (ع) جانم مولا مولا علي (ع) جانم
سفينه‌ي مهر، ص 46-47.

آشفته (جعفر رسول‌زاده)

سرود غدير
عالم آرا غدير
عيد دلها غدير
روز مولا غدير
نقش تولّا غدير
نغمه زند هر دل عاشق به تمنّا
علي (ع) علي (ع) علي (ع) علي (ع) ياعلي (ع) مولا
[صفحه 328]
همه مستي كنيد
ترك هستي كنيد
با ولاي علي (ع)
خدا پرستي كنيد
نام علي (ع) معرفت خالق يكتاست
علي (ع) علي (ع) علي (ع) علي (ع) ياعلي (ع) مولا
دست‌ختم‌رسل (ص)
شده يك باغ گل
شد علي (ع) مقتدا
به جمله‌ي جزء و كلّ
نقش ولايت زده بر دفتر دلها
علي (ع) علي (ع) علي (ع) علي (ع) ياعلي (ع) مولا
هر كه عشقش ولاست
رهبرش مرتضي (ع) است
امر اين رهبري
دست‌رسول (ص)خداست
عالم و آدم به ولايت شده احيا
علي (ع) علي (ع) علي (ع) علي (ع) ياعلي (ع) مولا
بر كه دريا شده
دل شكوفا شده
همه‌ي كائنات
عاشق مولا شده
نام علي (ع) ياد علي (ع) انجمن آرا
علي (ع) علي (ع) علي (ع) علي (ع) ياعلي (ع) مولا
از صداي سخن عشق، ص 134.

آشفته (جعفر رسول‌زاده)

تفسير عشق
جان رنگين كمان عشق و نور است
دل صبح بهاران سرور است
ساقي‌آمد غدير، سرپوش از خم بگير
در بزم عاشقان، مستي شد دلپذير
مولانا يا علي (ع)
[صفحه 329]
بر شيدائيان مستي مبارك
اين عيد حق‌پرستي مبارك
روز عشق آفرين روز تكميل دين
روزي كه شد علي (ع) اميرالمؤمنين
مولانا يا علي (ع)
از فرمان بلّغ يا محمد
كرد فرمان حق اجرا محمّد (ص)
عالم را زد صَلا
بر عشق مرتضي (ع)
بعد از من اين عليست (ع)
بر هستي مقتدا
مولانا يا علي (ع)
شد تفسير عشق از آيه‌ي نور
نور بسته به‌خود پيرايه‌ي نور
حسن غيب و شهود
دل از عالم ربود
عيدي در آسمان
از اين بهتر نبود
مولانا يا علي (ع)
از صداي سخن عشق، ص 136.

آشفته (جعفر رسول‌زاده)

زمزمه‌ي بهشتيان
دل حسرت نصيب من
غم نداري مولا داري
مي‌عشقش گوارايت
مستي در دل شيدا داري
از دل و جان، نغمه بخوان
عيد مولا مبارك
به صفاي غدير خم
باغ و چمن آذين شده
علي (ع) عالي اعلا
اميرالمؤمنين شده
ساقي يار، باده بيار
عيد مولا مبارك
[صفحه 330]
همه هستي عاشق شده
به جلوه‌ي روي علي (ع)
كه خدا هم دل مي‌برد
به حسن دلجوي علي (ع)
از خم نور، جام طهور
عيد مولا مبارك
ذكر مَنْ كُنْتُ مُولاه است
زمزمه‌ي بهشتيان
به دعاي من والاه است
آمين اهل آسمان
صف به صف‌اند، در شعف‌اند
عيد مولا مبارك
به تولّا دل بسته است
هر كس باشد خدا شناس
به تبرّا از دشمنش
بايد شوي مولا شناس
مظهر هو، هو همه او
عيد مولا مبارك
از صداي سخن عشق، ص 137.
[صفحه 331]

حضرت آيةالله آقاي حاج سيد حسن فقيه امامي‌

مولاي من عليست (يادگار سفر حج)
مولاي من عليست
مولاي من عليست
اول خليفه كيست، مولود كعبه كيست،
با نام ايليا، مولاي من عليست
بِنْ عمّ مصطفي (ص)، هم يار با وفا،
سلطان اصفياء، مولاي من عليست
قاضي به عدل و داد، رزمنده در جهاد
بي‌ترس و بي‌ريا، مولاي من عليست
محبوب كردگار، مظلوم روزگار
مقتول اشقيا، مولاي من عليست
عالم به هر كتاب، دانا به هر جواب
در رأس اذكياء، مولاي من عليست
مشكل‌گشاي خلق، ناطق به حكم حق
سالار اتقياء، مولاي من عليست
در جنگ قهرمان، با خلق مهربان
الگوي اسخياء، مولاي من عليست
پيوسته در نماز، در خير پيش‌تاز
معشوق كبرياء، مولاي من عليست
منصوب در غدير، با سبك بي‌نظير
سرخيل اوصياء، مولاي من عليست
مَدْعُوّ به حيدر (ع) است، فاتح به خيبر است
افضل ز انبياء، مولاي من عليست
مصداق اِنّما، ممدوح هل اتي
مبغوض ادعياء، مولاي من عليست
تأويل وَالْقَمَر، ميزان خير و شر
هم نور و هم ضياء، مولاي من عليست
تفسير النَعيمْ، جنّات را قسيم
در بين اولياء، مولاي من عليست
آنكس كه حق او، بردند رو بِرو
افراد بي‌حياء، مولاي من عليست [199] [200].
[صفحه 332]

پژمان بختياري (حسين)

مولا علي (ع) مولا علي (ع)
پيوند اُلفت با علي (ع)، بستيم از جان يا علي (ع)
ره نيست از ما تا علي (ع)، ما با علي (ع) با ما علي(ع)
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
سلطان شهر «لا فَتي» مَسند فروز «هَل اَتي»
بحر كرم، كان عطا، در ملك دين يكتا علي (ع)
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
در جمله اقوام عرب، هم در حَسَب، هم در نَسَب
«مَن كُنتُ مولي» اي عجب زيبد كه را اِلّا علي (ع)
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
قول حقيقت را ندا، هم بر نداي حق صدا
عشقي است او را با خدا، عشقي است ما را با علي (ع)
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
در عالم بالاست او، سرمايه‌ي دنياست او
دنيا و مافيهاست او، دنيا و مافيها علي (ع)
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
آنجا كه حق تنها شود، چون نور حق پيدا شود
حلّال مشكلها شود، تنها علي (ع) تنها علي (ع)
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
نسيم غدير، ص 39.
[صفحه 333]

حافظي كاشاني (محسن)

مَسند خلافت
بشارت اي شيعيان عيد غدير آمده
به مؤمنين ز امر حق علي (ع) امير آمده
بگو به صوت جلي علي (ع) علي (ع) يا علي (ع)
شمس سپهر هُدي كيست به غير از علي (ع)
به شيعيان مقتدا كيست به غير از علي (ع)
بگو به صوت جلي علي (ع) علي (ع) يا علي (ع)
نبيّ كه بر انبياء و اولياء سرور است
گفت و پس از من علي (ع) به مؤمنين رهبر است
بگو به صوت جلي علي (ع) علي (ع) يا علي (ع)
هر كه منم رهبرش علي (ع) بود رهبرش
هر كه منم سرورش علي (ع) بود سرورش
بگو به صوت جلي علي (ع) علي (ع) يا علي (ع)
علي (ع) پسر عمّ من در پي دين پروري
نشست بر مَسند خلافت و رهبري
بگو به صوت جلي علي (ع) علي (ع) يا علي (ع)
به امر حيّ ودود براي تكميل دين
پس از رسول خدا (ص) علي (ع) بود جانشين
بگو به صوت جلي علي (ع) علي (ع) يا علي (ع)
گلبرگهاي شادي، ص 25-26.
[صفحه 334]

حسيني (سيد محسن)

تعيين ولي
بيا كه تير دعا گرفته جا به هدف
به فرق شير خدا (ع) نشسته تاج شرف
پيك حق آمد بشير
مصطفي (ص) را شد سفير
كه علي (ع) آمد امير
يا علي (ع) مولا مدد
چنين نداي خوشي به گوش اهل ولاست
به حكم لَمْ يَزَلي علي (ع) وليّ خداست
گشته هستي با صفا
گشته ظاهر مرتضي (ع)
روي دست مصطفي (ص)
يا علي (ع) مولا مدد
دو چشم خود بگشا بيا بيا و ببين
گرفته وادي خُم صفاي خُلد برين
آمده دل منجلي
گشته تعيين ولي
گو تو با صوت جلي
يا علي (ع) مولا مدد
شراب عشق علي (ع) سبو سبو بزنيد
زبان گشوده دم از ولاي او بزنيد
رهبر و مولاي من
دين من دنياي من
شافع فرداي من
يا علي (ع) مولا مدد
[صفحه 335]
هميشه سرخوشم از مِي اَلَست علي (ع)
گدايم و نگهم بود به دست علي (ع)
دل به عشق او اسير
من فقيرم من فقير
يا علي (ع) دستم بگير
يا علي (ع) مولا مدد
بهار آل ياسين، ص 89-90.
[صفحه 336]

حيات‌بخش قمي (محمد)

سرود جشن خلافت امير مؤمنان
خُم در غدير خُم بجوش آمد
صهباي عرفان در خروش آمد
در جلوه پير مِي‌فروش آمد
جلوس مرتضي (ع) علي (ع) آمد
عيد علي (ع) آمد
دل منجلي آمد
شد زينت دستان پيغمبر (ص)
دو بازوي بت شكن حيدر (ع)
عيد غدير ساقي كوثر
موهبت لَمْ يَزَلي آمد
عيد علي (ع) آمد
دل منجلي آمد
اركان دين حق مشدّد شد
محكم اساس شرع احمد (ص) شد
علي (ع) خليفه‌ي محمّد (ص) شد
جوهر فيض ازلي آمد
عيد علي (ع) آمد
دل منجلي آمد
ساقي صلا به ميگساران زد
ندا به عاشقان عرفان زد
به مجمع خدا پرستان زد
كه پير ميخانه علي (ع) آمد
عيد علي (ع) آمد
دل منجلي آمد
يا دولتا بدر منير آمد
صدر خلافت را امير آمد
به مسلمين يار و ظهير آمد
فارِس ميدان يلي آمد
عيد علي (ع) آمد
دل منجلي آمد
[صفحه 337]

حيات‌بخش قمي (محمد)

مولاي عارفان
در عيد غدير، عليّ (ع) مرتضي
ملايك مي‌خوانند، از عرش كبريا
آفرين آفرين،مرحبا مرحبا
از بزم عاشقان، بر فلك مي‌رود
نغمه‌ي دلكش، يا مولا يا مولا
آفرين آفرين، مرحبا مرحبا
در جشن مسعود، شير يزدان علي (ع)
عارفان مي‌گويند، با صداي رسا
آفرين آفرين، مرحبا مرحبا
با امر مصطفي (ص)، روز عيد غدير
از جهاز شتر، منبري شد بپا
آفرين آفرين، مرحبا مرحبا
بر دست پيغمبر، آنشه ارجمند
از بسيط زمين، شد به اوج سما
آفرين آفرين، مرحبا مرحبا
شيعيان را عيدِ، مولاي عارفان
مُبارك بر همه، يا اِخْوانَ الصَّفا
آفرين آفرين، مرحبا مرحبا
گفته در خطبه‌اش، سرور كائنات
بعد من اين عليست (ع)، رهبر كائنات
آفرين آفرين، مرحبا مرحبا
هر كرا مولايم، مولاي او عليست
بر هر كه آقايم، آقاي او عليست (ع)
آفرين آفرين، مرحبا مرحبا
اين بزم محترم، اين جشن باشكوه
تهنيت از (حيات)، بر آل مصطفي (ص)
آفرين آفرين، مرحبا مرحبا
[صفحه 338]

حيات‌بخش قمي (محمد)

سرود غديريه مولي علي (ع)
شيعيان عيد غدير مرتضي (ع) آمد خوش آمد
خوش آمد خوش آمد
روزگار شادي اهل ولا آمد خوش آمد
خوش آمد خوش آمد
ابن عم مصطفي (ص) از حق، اميرالمؤمنين شد
محكم از امر خلافت عروةالوثقاي دين شد
مرشد روح الامين فرمانرواي عالمين شد
جشن مولا، تاج‌دار هل اتي آمد، خوش آمد
خوش آمد، خوش آمد
خاتم پيغمبران، احمد، ابوالقاسم، محمد (ص)
بهر تكميل رسالت ز امتثال امر سرمد
بر سر شير خدا زد افسر و تاج مُؤبّد
از ملائك آفرين و مرحبا آمد، خوش آمد
خوش آمد، خوش آمد
شيعيان را جشن مولي العارفين بادا مبارك
انتخاب صِهر ختم‌المرسلين (ص) بادا مبارك
هم به مهدي (عج) صاحب اسلام و دين بادا مبارك
رهبر ما شهريار لا فتي آمد، خوش آمد
خوش آمد، خوش آمد
[صفحه 339]

راضي اصفهاني (محمد حسن‌زاده)

با علي حق و علي با حق است
شيعيان عيد غدير آمده است
عيد بي‌مثل و نظير آمده است
آخرين كار نبي گشت انجام
پادشاهي علي شد اعلام
شيعيان شاد همه
چو نبي و فاطمه
قول حق را چو نبي كرد بيان
سرّ پنهان خدا گشت عيان
حق به اتمام رسانده انعام
پادشاهي علي شد اعلام
شيعيان شاد همه
چو نبي و فاطمه
شده نوميد جنود شيطان
از سر ظلمت و كفر و عصيان
حاسدان غرق حسد زين اكرام
پادشاهي علي شد اعلام
شيعيان شاد همه
چو نبي و فاطمه
منكر حق علي ناحق است
با علي حق و علي باحق است
بي علي نيست كسي را اسلام
پادشاهي علي شد اعلام
شيعيان شاد همه
چو نبي و فاطمه
[صفحه 340]

ميثم (غلامرضا سازگار)

امير مؤمنان
اي شده از سوي حق مصطفي (ص) را جانشين
يا اميرالمؤمنين يا اميرالمؤمنين
اي به شأنت آمده آيه‌ي اِكمال دين
يا اميرالمؤمنين يا اميرالمؤمنين
اي محمّد (ص) آمده بر تولّايت بشير
از خداوند قدير خاصّه در عيد غدير
خاصه در عيد غدير از براي مسلمين
يا اميرالمؤمنين يا اميرالمؤمنين
در سرور از لوح دل زنگ غم زائل شده
مشعل انوار حق مشتعل در دل شده
بانك اَكْمَلْتُ لَكُم از سماء نازل شده
تهنيت گويد تو را احمد (ص) و روح‌الأمين
يا اميرالمؤمنين يا اميرالمؤمنين
گفته احمد (ص) بعد من عالي و اعلا عليست
هر كه را مولا منم رهبر و مولا عليست
بر همه مولا عليست از همه اولي عليست
از فريقين آمده در مقامت اين چنين
يا اميرالمؤمنين يا اميرالمؤمنين
وادي گرم غدير جَنّةُ الاعلي شده
حكم بلّغ نازل از عالم بالا شده
نفس ختم الانبياء بر همه مولا شده
جلوه‌گر گشته سماء گلستان گشته زمين
يا اميرالمؤمنين يا اميرالمؤمنين
سفينه‌ي مهر، ص 40-41.
[صفحه 341]

ميثم (غلامرضا سازگار)

مَنْ كُنت مولا- عليٌ (ع) مولا
عيد غدير اميرالمؤمنين است
فرموده‌ي رحمةٌ لِلعالمين است
مَنْ كُنْتُ مولا
عليٌّ (ع) مولا
روز بزرگ سُرور مسلمين است
اِتمام‌نعمت هست‌واِكمال دين‌است
مَنْ كُنْتُ مولا
عليٌّ (ع) مولا
يا خاتم المرسلين، بَلّغْ ما اُنزِلْ
بشنو ز روح الأمين، بَلِّغْ ما اُنْزِلْ
شد روز اكمال دين، بَلِّغْ ما اُنْزِلْ
مَنْ كُنْتُ مولا عليٌّ (ع) مولا
بر مسلمين تا ابد حكم تو اين است
عيد غدير اميرالمؤمنين است
فرموده‌ي رَحمَةٌ لِلْعالَمينْ است
مَنْ كُنْتُ مولا عليٌّ (ع) مولا
اين روز يأس همه كفر جهاني است
نص صريح كتاب آسماني است
چشم ستم‌پيشگان در خون‌فشاني است
فرمان به اهل سماوات و زمين است
مَنْ كُنْتُ مولا
عليٌّ (ع) مولا
سرودهاي شادي، ص 525-526.
[صفحه 342]

ميثم (غلامرضا سازگار)

سرود عيد سعيد غدير خُم
عيد غدير آمده، چه دلپذير آمده
بر همه‌ي مؤمنين، علي (ع) امير آمده
علي (ع) علي (ع) يا علي (ع)، علي (ع) علي (ع) يا علي
نور هدايت به‌بين، جشن ولايت به‌بين
تهنيت از خالق حَي غدير آمده
علي (ع) علي(ع) يا علي (ع)، علي (ع) علي (ع) يا علي
جِنّ و بشر هم نوا، حور و ملك هم‌صدا
ثنا، ثناي علي (ع) نواي نواي ولا
علي (ع) وصيّ رسول، علي (ع) وليّ خدا
به خلق عالم علي (ع)، ز حق بشير آمده
علي (ع) علي (ع) يا علي (ع)، علي(ع) علي (ع) يا علي
اَجَلِّ هر نعمتي، بود ولاي علي (ع)
نزول هر آيتي، بود براي علي (ع)
لب محمد (ص) كند، مدح و ثناي علي (ع)
كه بر رسول خدا (ص)، علي (ع) وزير آمده
علي (ع) علي (ع) يا علي (ع)، علي (ع) علي (ع) يا علي
بهر امامت شده، شير خدا انتخاب
بوسه زند آسمان، به مقدم بوتراب (ع)
به‌حكم رب و دود، به قول ختمي‌مآب (ص)
براي خصم علي (ع)، نار سعير آمده
علي (ع) علي (ع) يا علي (ع)، علي (ع) علي (ع) يا علي
سيماي مداحان و شاعران، ص 210-211.

موحديان قمي (محمد)

بي‌نهايت
اي مؤمنين مژده كه شد عيد اميرالمؤمنين
يعني علي (ع) شد خاتم پيغمبران را جانشين
شد مرتضي (ع) چون مصطفي (ص)
بر ماسوا مولا علي (ع)
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
فرخنده بادا بر شما عيد غدير اي عاشقان
آورده پيك حق پيامِ تازه‌اي از آسمان
اول امام (ع) آمد پس از پيغمبر (ص) آخر زمان
حيدر علي، صفدر علي، رهبر علي، آقا علي (ع)
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
حكم امامت بهر تكميل رسالت آمده
فرمان استمرار حق تا بي‌نهايت آمده
ساقي كوثر را به سر تاج ولايت آمده
آن تالي حق، آن والي دين عالي اعلا علي (ع)
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
مژده كه بر اهل ولا لطف خدا شامل شده
يعني كه در عيد غدير اسلام ما كامل شده
هم جلوه‌گر جاءَ الْحَقُ و هم زَهَقَ الباطِلْ شده
شد مظهر پا تا سرِ حق رهبرِ والا علي (ع)
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
سر زد پس از آن شام غم چون صبح صادق در غدير
بر خلق عالم شد عَلَم قرآن ناطق در غدير
مست مِي قالوا بَلي دلهاي عاشق در غدير
كو در جهان، آرام جان، بر شيعيان اِلاَّ علي (ع)؟
مولا علي (ع) مولا علي (ع)
بهار آل ياسين، ص 93-94.
[صفحه 344]

موحديان قمي (محمد)

سرود غديريه
الا اي اهل عالم عيد مسعود غدير آمد
بفرمان خدا بهر اولوالامري بشير آمد
بر ختم المرسلين (ص)، شد علي (ع) جانشين
مرحبا مرحبا، آفرين آفرين
بواديّ غدير خم كه رشك طور سينين شد
علي (ع) بعد از نبي (ص) برهبريّت نصب و تعيين شد
بجلوه آيه‌ي اَلْيَوم اْكْمَلْتُ لَكُم دين شد
شد اولوالامر دين، اميرالمؤمنين
مرحبا مرحبا، آفرين آفرين
نبي (ص) را نازل از حق امر ابلاغ رسالت شد
گَهِ اكمال دين حق شد و اتمام نعمت شد
علي (ع) را بر سر از امر خدا تاج ولايت‌شد
جلوه كرد از رُخش، نور حَقُ اليَقينْ
مرحبا مرحبا، آفرين آفرين
سر دست رسول اللَّه (ص) چو سر زد نور وجه اللَّه
به بيعت با علي (ع) خواند نبي (ص) چون امّت آگاه
بخوانَد والِ مَنْ والاهْ و آنگه عادُ مَنْ عاداه
با صوتي جان فزا، آهنگي دلنشين
مرحبا مرحبا، آفرين آفرين
بگويد مسلمين من بر شما آنسان كه مولايم
بجان و مال و ناموس شما ذي حقّ و اولايم
علي (ع) باشد كسي كاندر حقيقت پُر كند جايم
كو بود بر شما، رهبري بي‌قرين
مرحبا مرحبا، آفرين آفرين
گلهاي شادي، ص 38-39.
[صفحه 345]

نعيمي قمي (محمد)

عيد علوي
صحراي غدير از انوار ولايت شد طور تجلّا
در محفل جانان ساقي شده سرمست از جام تولّا
از امر خدا بر لب جان‌بخش محمّد (ص)
گل نغمه‌ي اَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ آمد
مَنْ كُنْتُ مُولاهْ
در عالم هستي برپا شده مستي از باده‌ي وحدت
سرزد گل اميد از گلشن توحيد در عيد ولايت
پيك ازلي آمده و عيد غدير است
يعني كه علي (ع) بر همه مولا و اميراست
مَنْ كُنْتُ مُولاهْ
بر ختم رسولان (ص) پيغام خداوند نازل شده امروز
با دست ولايت آئين الهي كامل شده امروز
بر امّت حق بعد رسول اللَّه (ص) خاتم
گرديده علي (ع) سيّد و مولاي دو عالم
مَنْ كُنْتُ مُولاهْ
اين عيد مبارك بر امّت قرآن بر عترت طاها
تبريك به احمد تبريك به مهدي تبريك به زهرا (س)
هر عاشق شيدايي و دلداده‌ي حيدر (ع)
سرمست ولايت شده از باده‌ي كوثر
مَنْ كُنْتُ مُولاهْ
حوران بهشتي از گلشن فردوس با دسته گل آيند
با شوق و شعف برپابوس عليّ (ع) و ختم رسل (ص) آيند
عيد علوي‌ها شده و جشن امامت
تفويض شده امر رسالت به ولايت
مَنْ كُنْتُ مُولاهْ
بر دست پيمبر (ص) ظاهر شده امروز وجه اللَّه اعظم
از امر خداوند اين سيّد و مولاست بر عالم و آدم
اي باده كشان باده‌ي توحيد بنوشيد
بر فاطمه (س) تبريك در اين عيد بگوئيد
مَنْ كُنْتُ مُولاهْ
از صداي سخن عشق، ص 132-133.
[صفحه 346]

نعيمي قمي (محمد)

مقصود خداوند
از صحراي غدير امروز آيد عطر ولايت
يعني بر سر خود دارد مولا تاج هدايت
پيغام ازلي آمد دل را نور جلي آمد
جشن عيد علي (ع) آمد بادا بر همه تبريك
علي علي مولا علي علي مولا علي علي مولا علي (ع)
فجر عيد ولايت يا جشن عيد غدير است
حيدر (ع) بعد نبي (ص) بر امّت مولا و امير است
تابان صبح سعادت شد روز عيد ولايت شد
مولا رهبر امّت شد بادا بر همه تبريك
علي علي مولا علي علي مولا علي علي مولا علي (ع)
روي دست نبي (ص) ظاهر شد وجه اللَّه اعظم
حق فرموده علي (ع) باشد مولاي همه عالم
شد مقصود خدا حاصل پيغام ازلي نازل
گردد دين خدا كامل بادا بر همه تبريك
علي علي مولا علي علي مولا علي علي مولا علي (ع)
حج آخر پيغمبر (ص) دارد جلوه‌ي ديگر
با امر نبوي در آنجا بر پا شده منبر
نور حق به تجلّا شد روشن محفل دلها شد
جانها غرق تمنّا شد بادا بر همه تبريك
علي علي مولا علي علي مولا علي علي مولا علي (ع)
از صداي سخن عشق، ص 135.
[صفحه 347]

نعيمي قمي (محمد)

حكم ولايت
ياد تو ذكر خداست يا علي (ع) يا علي (ع)
مهر تو روح دعاست يا علي (ع) يا علي (ع)
بر همگان عيد ولاي تو مبارك
بر همه عالم شدي تو امام و امير
دل شده مست تو از مي‌خمّ غدير
بر سر ما ظلّ هُماي تو مبارك
راه خداست راه تو دست حق دست تو
ايكه دل شيعيان شده پابست تو
ختم رسل (ص) گفته ثناي تو مبارك
عالم و آدم بود سائل كوي تو
قبله‌ي جان همه خم ابروي تو
جان شده مشتاق لقاي تو مبارك
حكم ولايت به تو داده خيرالبشر
نخل مَحبّت دهد ز وجودت ثمر
مدح تو را گفته خداي تو مبارك
عيد غدير آمد و روز تكميل دين
غنچه‌ي ايمان شكُفت در دل مؤمنين
شد همه جا غرق صفاي تو مبارك
ما همه دلداده‌ي عشق كوي توأيم
در طلب جرعه‌اي از سبوي توأيم
شامل ما گشته عطاي تو مبارك
بهار آل ياسين، ص 94-95.
[صفحه 348]

نعيمي قمي (محمد)

باده و خم
عيد غدير آمده و عيد امامت شده
روز تجلّا و تولّاي ولايت شده
بعد نبي (ص) بر همه شد رهبر و مولا علي (ع)
علي علي (ع) مولا علي مولا علي مولا علي (ع)
ديده‌ي دل باز كن و نور جلي را ببين
جوشش سرچشمه‌ي فيض ازلي را ببين
بر روي دست نبي (ص) امروز علي (ع) را ببين
تا كه بدستت بدهد جام تولّا علي (ع)
علي (ع) علي (ع) مولا
آمده هنگامه‌ي اَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُم
بر لب حُجّاج بود نغمه‌ي بَخٍّ لَكُمْ
دشمن مولا ز حسد اختر خود كرده گم
باده‌ي رحمت ز خدا بر تو گوارا علي (ع)
علي (ع) علي (ع) مولا
قافله‌ها تا كه در آن دشت كوير آمدند
از همه سو جمع به فرمان بشير آمدند
در طلب باده سوي خم غدير آمدند
بعد نبي (ص) آمده فرمانده‌ي دلها علي (ع)
علي (ع) علي (ع) مولا
گفت نبي (ص) هر كه منم رهبر و مولاي او
هست علي (ع) بعد من آيينه‌ي تقواي او
بر همه آمد ز خدا حكم تولاي او
مظهر حق آمده در صورت و معنا علي (ع)
علي (ع) علي (ع) مولا
آيه‌ي توحيد بود آيه‌ي عيد غدير
شيعه بود زنده به سرمايه‌ي عيد غدير
بر سر ما تا به ابد سايه‌ي عيد غدير
علي (ع) علي (ع) مولا
بهار آل ياسين، ص 95-96.
[صفحه 349]

ياسر (محمود تاري)

غدير خُم
پيك بشير آمد خوش آمد
عيد غدير آمد خوش آمد
شد وادي خم غدير آكنده از گُل
پروانه بنشسته بروي شاخ سنبل
بر گوش جانها مي‌رسد آواي بلبل
حق را نصير آمد خوش آمد
عيد غدير آمد خوش آمد
در هجده ذالحجّه از امر خداوند
نخل امامت با رسالت خورد پيوند
خورشيد زد بر چهره‌ي آيينه لبخند
جشن كبير آمد خوش آمد
عيد غدير آمد خوش آمد
از نغمه‌ي «مَنْ كُنْتُ مولايِ» محمّد (ص)
تفسير شده «بلّغ» بروي دست احمد (ص)
پرده به يك سو رفت از مرآت ايزد
ذات قدير آمد خوش آمد
عيد غدير آمد خوش آمد
روز غدير خم كه دين تكميل گرديد
نور خدا از آسمان تنزيل گرديد
بر چهره‌ي حيدر (ع) خدا تمثيل گرديد
دل را امير آمد خوش آمد
عيد غدير آمد خوش آمد
بهار آل ياسين، ص 90-91.
[صفحه 350]

ياسر (محمود تاري)

اكمال دين
مژده اي شيعه عيد غدير است
بر همه عالم علي (ع) امير ست
يا علي (ع) مولا مولا علي (ع) جان
مژده آمد از عالم بالا
آمد از ايزد پيغام والا
اي نبي (ص) بر گو «مَنْ كُنْتُ مَولا»
آري آري اين صوت بشير است
يا علي (ع) مولا مولا علي (ع) جان
مسلمين امروز اكمال دين است
خاتم حق را علي (ع) نگين است
مصطفي (ص) را او خوش جانشين است
شيعه را اكنون جشن كبير است
يا علي (ع) مولا مولا علي (ع) جان
شد علي (ع) همچون خورشيد تابان
بر سر دست احمد (ص) نمايان
بر لبش جاري «بلّغ» ز قرآن
به به اين نغمه چه دلپذير است
يا علي (ع) مولا مولا علي (ع) جان
مرتضي (ع) نور وليّ سرمد
شد به امر حقّ وصيّ احمد (ص)
مژده مژده زين سُرور بي‌حد
بر همه عالم فيض كثير است
يا علي (ع) مولا مولا علي (ع) جان
بهار آل ياسين، ص 91-92.
[صفحه 353]

يادمان علامه اميني‌

شرح حال مختصري از مولف كتاب الغدير

آيةاللَّه علّامه حاج شيخ عبدالحسين اميني به سال 1320 هجري قمري در تبريز و در يك خانواده‌ي مذهبي و علمي ديده به جهان گشود او مقدّمات را نزد والد بزرگوارش شيخ ميرزا احمد اميني كه از علماي تبريز و به زهد و پارسائي و علم مشهور بود فرا گرفت سپس براي تكميل دروس حوزوي از محضر علما و بزرگاني در داخل و خارج از كشور بويژه نجف اشرف استفاده نمود، و كتابهاي متعددي از خود به يادگار گذارد كه هر كدام در نوع خود ارزشمند و مفيد مي‌باشد اما در بين همه آن آثار و تأليفات كتاب شريف و نفيس «الغدير» از درخشش و نورانيّت خاصي برخوردار است و چون خورشيدي تابان در عرصه‌ي ظلمات جهل و كينه‌توزي و تعصّب نابجا نورافشاني مي‌نمايد و تحوّل عجيبي بوجود آورد تا آنجا كه نه تنها علما و بزرگان مسلمان اعم از شيعه و سنّي بلكه دانشمندان و انديشمندان غير مسلمان را هم تحت تأثير حقانيّت و مظلوميّت مولا اميرالمؤمنين حضرت علي بن ابيطالب عليهماالسلام قرار داد كه از نامه‌ها و مقالات و سخنرانيها و اظهار نظرات و اشعار آنان نسبت به كتاب الغدير به وضوح نمايان است.
[صفحه 354]
آري اين رادمرد علم و تقوي و فضيلت با عشق و ارادت به شاه ولايت براي نوشتن اين كتاب 40 سال انواع رنجها و سختي‌ها را تحمّل نمود، مسافرتها كرده و از خواب و استراحت خود صرف‌نظر نمود تا موفّق شد چنين كتابي را به جهانيان ارائه كند و تشنگان حقيقت را از زلال جاري آن سيراب نمايد اين مجاهد خستگي‌ناپذير در تهران روز جمعه 28 ربيع الثاني سال 1390 هجري قمري مطابق با 12 تير ماه سال 1349 شمسي هنگام اذان ظهر دارفاني را وداع و جهان علم و دانش را در سوگ خود عزادار نمود. پيكر مطهّر او را به نجف اشرف منتقل و در كتابخانه‌ي اميرالمؤمنين عليه‌السلام كه به همّت والاي خود آن بزرگوار تأسيس شده بود در جوار محبوب و مولايش حضرت علي عليه‌السلام براي هميشه دفن نمودند.
اميد است ايمان و اخلاص و افكار و اهداف و روش زندگي و پشتكار آن بزرگمرد فاني در ولايت سرمشق ما قرار بگيرد تا به وظائف خود نسبت به اهل‌البيت عليهم‌السلام آشنا شده و انجام وظيفه نمائيم.
[صفحه 355]

اميري فيروز كوهي‌

ذوالفقار امّت
امين دين الهي صديق آل رسول (ص)
اميني آنكه بحق بخشي از ولايت بود
نبود از دو جهان جز به علم و حكمت شاد
كه نفس قدسي او نفس علم و حكمت بود
جهان ز همّت او در كمال حيران است
كه او جهان دگر در كمال همّت بود
به فطرت ازلي در حِماي [201] عصمت حق
مُحامي علي (ع) و خاندان عصمت بود
غدير خم شد از او بحر بي‌نهايت عِلم
كه خود به عِلم و ادب بحر بي‌نهايت بود
تراشه‌ي قلم از ذوالفقار حيدر (ع) داشت
از آن به نيش قلم ذوالفقار امّت بود
سنان نكته پولاديش به ديده‌ي خصم
جگر شكاف‌تر از تيغ در مهابت بود
ز هيچ نكته عقلي به نقل باز نماند
چنانكه عقل هم از نقل او به حيرت بود
لطائف كلمش فصلي از ولايت داشت
بدايع حكمش بابي از هدايت بود
ز شهر علم نبي (ص) بابها گشود به جَهد
كه خود به شهر و لا بابي از ولايت بود
ز احتجاج، بيانش به حكم حجّت وقت
همين نه آيت حجّة كه عين حجّت بود
ره فضولي عقل آنچنان ز بُرهان بست
كه عقل قدسي ازو مات اين درايت بود
اداي شكر، به تعظيم، فوق طاقت ماست
بدان لطيفه‌ي غيبي كه فوق طاقت بود
«امير»، مرگ چنين شهسوار عرصه‌ي عِلم
نه مرگ يكتن، بل مرگ يك جماعت بود
چنين مصيبت عظمي نبود دانش را
اگر دريغ و اسف بود، اگر مصيبت بود
ز بحر فيض ولايت غريق رحمت باد
كه خود ز بحر ولايت غريق رحمت بود
ديوان اميري فيروز كوهي جلد 2 ص 1014.

حسان (حبيب چايچيان)

«اَلْغَدير» كتاب كم نظير
اميني، رهنورد آهنين پي
روان در كوره راه گُنگ تاريخ
عدالت، با قضاوتنامه‌ي وي
جنايت پيشگان را كرده توبيخ
اميني، تك سوار دشت حيرت
كه دارد روز و شب، هر سو، تكاپو
گدازد از حَرور عشق و غيرت
حقيقت جو دلش، در سينه‌ي او
به گرد آلود، طومار زمانها
نگاهش مي‌دود، پويان و پيگير
به جائي كه ندارد ره گمانها
اميني، ره كند، با اذن تقدير
اميني، آنكه با برهان وُ حجّت
دهان ياوه گويان را شكسته
بجز تسليم، در پيش حقيقت
به هر باطل گرائي، راه بسته
اميني، جاي پاي رفتگان را
يكايك، پا نهاد و باز پيمود
به خلوت راه متروك زمانها
پي اثبات حق، در جستجو بود
[صفحه 357]
به چشم حق‌شناس و تيز بيني
كُتُب را زير و رو كرده، گذشته
به تأييد علي (ع)، دست اميني
كتاب اَلْغَديرش را نوشته
به مظلوميّت آل محمّد (ص)
چنان گريد كه سوزد هر دلي را
ازين سوز و گداز و آه ممتد
به دلها افكند، مهر علي (ع) را
درون تيره ابر اختلافات
درخشد چهره‌ي مردانه‌ي او
كه مي‌پرسد به صد افسوس و هيهات:
حقيقت كو؟ محمّد (ص) كو؟ علي (ع) كو؟
اميني، دادخواه جرم تاريخ
شكايتنامه‌ي او، اَلْغَديرش
نهال تلخ باطل، كنده از بيخ
كلام حق نماي دلپذيرش
منافق را كجا راه فراري
كه از ميدان بُرهانش گريزد
مبارز را، نه تاب و اختياري
كه چون افكندش از پا باز خيزد
كند مولاي خود را تا كه راضي
اميني يكدم آسايش ندارد
بشويد تا غبار عهد ماضي
هماره اشك غم، از ديده بارد
اميني، رهبر آزادگان را
به ملّتهاي روشندل نشان داد
پريش و تيره دل نسل جوان را
صفا بخشيد، از عشق و، توان داد
جمال مبهم تاريخ اسلام
ز يمن همّتش، گرديد روشن
دهد ما را نشان، آمار و ارقام
كه كار امّتي را، كرده يك تن
ز سبك الغديرش، هست پيدا
كه عِلمش را، علي (ع) اِعطا نموده
و يا بي‌پرده‌تر گويم (حسانا)
علي (ع) املاء و، او انشا نموده
خلوتگاه راز، ص 307-305.
[صفحه 359]

رسا (دكتر قاسم)

الغدير اميني
پرتو خورشيد آسمان ولايت
كرد تجلّي چو بر ضمير اميني
پاكدلي ره در آستان علي (ع) يافت
شد كرمِ دوست دستگير اميني
صحنه‌ي تاريخي غدير چو آراست
خامه‌ي شيوا و دلپذير اميني
ماند بجا زين سفينه‌هاي لئالي
نام درخشانِ الغدير اميني
نامه‌ي عبدالحسين بنگر و بگشاي
نافه‌ي پر مشك و پر عبير اميني
مرد گرانمايه‌اي كه بر اثر زهد
نفْس فرومايه شد اسير اميني
در ره اثبات حقّ و امر ولايت
نيست نويسنده‌اي نظير اميني
دامن مولي گرفت و در دو جهان است
سرور آزادگان امير اميني
قطره به دريا رسيد و بر صف امواج
چيره شد انديشه‌ي خطير اميني
ره نبرد سوي شاهراه ولايت
هر كه نپويد «رسا» مسير اميني
ديوان دكتر قاسم رسا
[صفحه 360]

شهريار تبريزي (سيد محمدحسين)

فتح الفتوح
رستم رزم آوران، آن نَه كه در جنگ بود
شاخ سر ديو و دد به گاو ر كوبدا
بلكه جهان پهلوان، اوست كه از دست خصم
اسلحه بر گيرد و به سرْش در كوبدا
مؤلّف الغدير فاتح فتح الفتوح
رايت اين فتح گو به عرش بر كوبدا
لا قَلَمْ اِلّا «اَمين» لا رَقَم اِلا غَدير
تا جور است آنكه اين سكه به زر كوبدا
منطقش از هل اتي بازويش از لا فتي
گو كه علي (ع) پنجه در كتف عمر كوبدا
شصت هزارش حديث از خود سنّت تو گو
شصت هزارش به سر، تيغ و تبر كوبدا
خفته‌ي خواب قرون، خيز كه با الغدير
غلغله‌ي محشرت، حلقه به در كوبدا
حجّت حق شد تمام، از جهت اتفاق
چند نفاقت در فتنه و شر كوبدا
كار وصي چون نبي (ص)، امر الهي بود
«شور» در آن خلق را سر به سقر كوبدا
امر گر از خلق بود شور در آن جايز است
امر خدا خلق را شور به سر كوبدا
مظهر «تطهير» حق، با چومني گويكي است
آهن سرد اينقدر، كس به هدر كوبدا
خضر رها كرده و در پي آب بقا
ظلمتيِ كور دل، كوه و كمر كوبدا
هر كه به جنگ خدا تيغ كشد «شهريار»
تن به زره خايد و سر به سپر كوبدا
غدير در شعر فارسي، ص 185-186.

پاورقي

[1] مائده، آيه 67.
[2] مائده،آيه 55.
[3] توبه، آيه 61.
[4] توبه، آيه 61.
[5] مائده، آيه 67.
[6] مائده، آيه 67.
[7] حشر، آيه 18.
[8] نحل، آيه 94.
[9] زمر، آيه 56.
[10] قسمت‌هايي كه با حروف نازكتر است، جزء اصل خطبه نيست و عبارات از راوي مي‌باشد.
[11] ق، آيه 29.
[12] آل عمران، آيه 85.
[13] توبه، آيه 17.
[14] آل عمران، آيه 88.
[15] العصر، آيه 1 و 2.
[16] آل عمران، آيه 102.
[17] اشاره به آيه 8 سوره‌ي تغابن.
[18] نساء، آيه 47.
[19] حمد، آيه 2.
[20] اشاره به آيه 62 يونس.
[21] اشاره به آيه 56 مائده.
[22] مجادله، آيه 22.
[23] انعام، آيه 82.
[24] اشاره به آيه 73 زمر.
[25] اشاره به آيه 40 غافر.
[26] اشاره به آيه 10 نساء.
[27] اشاره به آيه 106 هود.
[28] اعراف، آيه 38.
[29] ملك، آيه 8.
[30] ملك، آيه 12.
[31] فتح، آيه 10.
[32] بقره، آيه 158.
[33] حج، آيه 1.
[34] زمر، آيه 41.
[35] فتح، آيه 10.
[36] فتح، آيه 10.
[37] بقره، آيه 285.
[38] اعراف، آيه 43.
[39] خطبة الغدير پيامبر اكرم (ص) را مرحوم آية اللَّه محمّدباقر كرماني (ره) از كتاب احتجاج طبرسي استخراج نموده‌اند.
[40] معني عبارت خطبه چنين است: چه زود باشد كه شما امامت را غصب مي‌كنيد و آن را تبديل به پادشاهي مي‌نماييد و كلمه‌ي مملكت در شعر به معني پادشاهي است.
[41] از فرزندان مرحوم استاد صغير اصفهاني خصوصاً فرزند ارشد ايشان آقاي حاج‌آقا رضا صغير، متخلص به سعيد اصفهاني به‌خاطر اينكه بزرگوارانه اجازه‌ي نشر خطبه‌ي الغدير منظوم مرحوم والد را به اين حقير مرحمت فرمودند تشكر و قدرداني مي‌نمايم. (مؤلف).
[42] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[43] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[44] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[45] اقبال، ص 464.
[46] بحار، ج 98، ص 323، ح 6.
[47] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[48] اقبال، ص 464.
[49] متن خطبه، و اقبال، ص 464. (آرمان غدير).
[50] اقبال سيّدبن طاوس، ص 464.
[51] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[52] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[53] متن خطبه و در برخي از روايات، غدير، «يَوْمُ اُمَناءِ الدِّينِ» خوانده شده است، نگاه كنيد به اقبال: ص 474.
[54] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[55] اقبال، ص 464.
[56] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[57] اقبال، ص 464.
[58] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[59] اقبال، ص 464.
[60] اقبال، ص 464.
[61] اقبال، ص 464.
[62] اقبال، ص 464.
[63] اقبال، ص 464.
[64] اقبال، ص 464.
[65] اقبال، ص 464.
[66] تهذيب، ج 3 ص 143 ح 1.
[67] اقبال، ص 464.
[68] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[69] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[70] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير از كتاب آرمان غدير.
[71] اقبال، 464.
[72] متن خطبه.
[73] اقبال، 464.
[74] اقبال، 464.
[75] اقبال، 464.
[76] اقبال، 464.
[77] اقبال، 464.
[78] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[79] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[80] اقبال، 474.
[81] اقبال، 474.
[82] اقبال، 474.
[83] اقبال، 474.
[84] اقبال، 474.
[85] اقبال، ص 464 و آمده است: «وَ يَوْمُ قَبُولِ الْاَعْمالِ.. وَ يَومُ تُقْبِلُ اَعْمالُ الشِّيعَةِ وَ مُحِبِّي آلِ مُحَمَّدِ صلّي اللَّه عليه و آله».
[86] متن خطبه.
[87] اقبال، 464.
[88] وسائل، ج 7، باب 14، ص 326، ح 10.
[89] اقبال، 464.
[90] وسائل، ج 7، ص 327 ح 4.
[91] اقبال 466.
[92] وسائل، ج 7 ص 325 ح 7.
[93] وسائل، ج 7 ص 325 ح 7.
[94] وسائل، ج 10 ص 302 ح 1.
[95] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[96] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[97] اقبال، 464.
[98] اقبال، 464.
[99] اقبال، 464.
[100] اقبال، 464.
[101] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[102] اقبال، 464.
[103] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[104] اقبال، 464.
[105] تهذيب، ج 3 ص 143 ح 1.
[106] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[107] اقبال، 464.
[108] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[109] اقبال، 464.
[110] اقبال، 464.
[111] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[112] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[113] اقبال، 464.
[114] اقبال، 464.
[115] متن خطبه اميرالمؤمنين عليه‌السلام درباره‌ي غدير (آرمان غدير).
[116] كتاب اجساد جاويدان- نوشته‌ي آقاي مهدي پور، ص 158.
[117] ديوان نظيري نيشابوري، ص 491-494.
[118] سرودهاي شادي، ص 537.
18 ذي‌الحجه: روز غدير و نزول آيه 3 سوره‌ي مائده
شب 19 ذي‌الحجه: ازدواج اميرالمؤمنين (ع) با حضرت زهرا سلام‌اللَّه عليها بنا بر قول محدث كفعمي و محدث فيض.
روز 24 ذي‌الحجه: روز مباهله و روز نزول آيه ولايت آيه 55 سوره‌ي مائده و روز نزول آيه تطهير آيه 33 سوره‌ي احزاب.
روز 25 ذي‌الحجه: روز نزول هل اتي.
[119] ديوان ابن يمين، ص 38-39. ابن يمين فريومدي شاعشر شيعه‌مذهب قرآن هشتم هجري مي‌باشد.
[120] هيولي: (به فتح‌ها و ضم يا) ماده، ماده‌ي اولي، اصل هر چيز، در فارسي به معني صورت و هيكل نيز مي‌گويند. فرهنگ فارسي عميد.
[121] خريطه: كيسه‌اي كه از چرم يا پوست درست كنند، كيف، كيف بغلي (فرهنگ فارسي عميد).
[122] نسيم غدير، ص 45.
[123] نسيم غدير، ص 99-100.
[124] اسب سفيد.
[125] اي اشكها بريزيد، ص 51-53.
[126] نسيم غدير، ص 57-62.
[127] كتاب نسيم غدير، ص 63.
[128] نسيم غدير، ص 67-69.
[129] كليات اشعار دكتر قاسم رسا، چاپ چهارم، ص 59-61.
[130] كتاب نسيم غدير ص 83-85.
[131] اين غديريّه دست‌آورد بي‌خوابي و بيداري شيريني است كه يكي دو شب قبل از عيد غدير خُم رخ داده و همچنين ادامه داشته تا نيمي از چكامه به پايان رسيده است كه جناب استاد سُرور با عنوان بي‌خوابي شيرين به محبّان حضرت علي (ع) هديه نموده‌اند.
[132] نسيم غدير ص 111-112.
[133] انديشه‌هاي سيّار ص 180-182.
[134] خِنگ: اسب سفيد.
[135] گلواژه 3، ص 373-375.
[136] از كعبه تا محراب، ص 43-44.
[137] پيام شادي، ص 46-47.
[138] اَبدال: مردان خدا.
[139] مَعالي: شرف و رفعت.
[140] نَوال: عطاء، بهره، نصيب.
[141] نِعال: جمع نعل.
[142] سَيّال: روان-جاري.
[143] عصير: شيره و چكيده‌ي چيزي.
[144] ضَرير: كور، نابينا.
[145] صَرير: بانگ برآوردن، فرياد كردن.
[146] صَعوه: گنجشك كوچك.
[147] غَمّاز: اشاره كننده با چشم و ابرو.
[148] بُختيان: شتر قوي هيكل.
[149] جَيب: گريبان.
[150] حُسام: شمشير تيز.
[151] جابُلقا: كنايه از مشرق.
[152] جابُلسا: كنايه از مغرب.
[153] ياسا: رسم و آئين، قاعده و قانون.
[154] قِسطاس: ميزان، ترازو.
[155] اِفلاس: بي‌چيز شدن، تنگدستي و بينوائي، ورشكستگي.
[156] حِصَّه: نصيب، بهره، بخش.
[157] صناديد جمع صنديد به معني مرد بزرگ و شجاع، دلاور مي‌باشد.
[158] نسيم غدير، ص 105-106.
[159] نسيم غدير، ص 107-109.
[160] خُنيا: سرود، آواز، نغمه و خُنياگري به معني آوازه‌خوان مي‌باشد.
[161] ديوان طائي شميراني، ص 38-41.
[162] ديوان طائي شميراني، ص 122-125.
[163] انام: به فتح اول مردم، خلق.
[164] غمام: ابر، ابر سپيد.
[165] غَمّاز: پرده در.
[166] نَمّام: سخن چين، فتنه‌انگيز.
[167] آهو: عيب. در شعر به معني بي‌عيب به‌كار گرفته شده است.
[168] ضرغام: شير درنده.
[169] حسام: شمشير تيز و برنده.
[170] مدينة الاصنام: شهر بت‌ها.
[171] اشاره است به آيه‌ي 68 از سوره‌ي انبياء.
[172] اشاره است به آيه‌ي 179 از سوره‌ي اعراف.
[173] نسيم غدير، ص 131.
[174] نُبي: قرآن.
[175] عَقعَق: پرنده‌اي است شبيه به كلاغ كه داراي پرهاي سياه و سفيد است.
[176] لَقلَق: معرب لك لك، لقالق جمع.
[177] نسيم غدير، ص 137 140.
[178] بابا فغاني شيرازي، شاعر شيعه‌مذهب قرن نهم هجري مي‌باشد.
[179] ربقه: حلقه‌ي طناب، گره ريسمان.
[180] وِداد: دوستي و محبت.
[181] صِهر: قرابت، خويشي، داماد.
[182] اَسَف: اندوه سخت، بسياري حزن.
[183] تَعَب: رنج، سختي.
[184] ضَياغ: تباه شدن، تلف شدن.
[185] عَقار: متاع و اسباب خانه، ملك، آب و زمين زراعتي.
[186] اشعار ميرزا عبدالرسول مدّاح شوشتري در ديوان وفائي شوشتري به اهتمام آقاي مهدي آصفي به چاپ رسيده است.
[187] نسيم غدير، ص 159-160.
[188] ديوان مفتقر، ص 26.
[189] غدير در شعر فارسي، ص 113-115.
[190] اَثيم: گناهكار.
[191] بَتَر: مخفف بدتر.
[192] پيام شادي، ص 48.
[193] بنابه فرموده‌ي حاج آقاي سازگار اين بيت از سروده‌هاي حاج آقاي انساني ميباشد.
[194] هوازِن: نام يكي از قبائل بزرگ عرب.
[195] فري (به فتح يا كسر فا و را) به معني نيكو، زيبا، محبوب، دوست‌داشتني، پسنديده و نيز به معني زهي، خوشا و آفرين آمده است. مثال از منوچهري:
فري زان تيغ وي هنگام هيجا
چنان ديباي بوقلمون مُلوّن
.[196] مرحوم نگارنده گاهي هم «سرباز» تلخص مي‌كرده‌اند.
[197] نسيم غدير،ص 211-212.
[198] اَلْيَومَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ اَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي وَ رَضيتُ لَكُمْ الاِسْلامَ دِيناً (مائده 3).
[199] حضرت آيةاللَّه آقاي حاج سيّد حسن امامي اين شعر را در سال 1418 هجري به مناسبت غدير خم در مدينه منوره سروده‌اند.
[200] بعد از هر بيت «مولاي من عليست» تكرار گردد.
[201] حِماء: نگاهداري و دفاع كردن.

درباره مركز تحقيقات رايانه‌اي قائميه اصفهان

بسم الله الرحمن الرحیم
جاهِدُوا بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ في سَبيلِ اللَّهِ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (سوره توبه آیه 41)
با اموال و جانهاى خود، در راه خدا جهاد نماييد؛ اين براى شما بهتر است اگر بدانيد حضرت رضا (عليه السّلام): خدا رحم نماید بنده‌اى كه امر ما را زنده (و برپا) دارد ... علوم و دانشهاى ما را ياد گيرد و به مردم ياد دهد، زيرا مردم اگر سخنان نيكوى ما را (بى آنكه چيزى از آن كاسته و يا بر آن بيافزايند) بدانند هر آينه از ما پيروى (و طبق آن عمل) مى كنند
بنادر البحار-ترجمه و شرح خلاصه دو جلد بحار الانوار ص 159
بنیانگذار مجتمع فرهنگی مذهبی قائمیه اصفهان شهید آیت الله شمس آبادی (ره) یکی از علمای برجسته شهر اصفهان بودند که در دلدادگی به اهلبیت (علیهم السلام) بخصوص حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) و امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) شهره بوده و لذا با نظر و درایت خود در سال 1340 هجری شمسی بنیانگذار مرکز و راهی شد که هیچ وقت چراغ آن خاموش نشد و هر روز قوی تر و بهتر راهش را ادامه می دهند.
مرکز تحقیقات قائمیه اصفهان از سال 1385 هجری شمسی تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن امامی (قدس سره الشریف ) و با فعالیت خالصانه و شبانه روزی تیمی مرکب از فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مختلف مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.
اهداف :دفاع از حریم شیعه و بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام) تقویت انگیزه جوانان و عامه مردم نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی، جایگزین کردن مطالب سودمند به جای بلوتوث های بی محتوا در تلفن های همراه و رایانه ها ایجاد بستر جامع مطالعاتی بر اساس معارف قرآن کریم و اهل بیت علیهم السّلام با انگیزه نشر معارف، سرویس دهی به محققین و طلاب، گسترش فرهنگ مطالعه و غنی کردن اوقات فراغت علاقمندان به نرم افزار های علوم اسلامی، در دسترس بودن منابع لازم جهت سهولت رفع ابهام و شبهات منتشره در جامعه عدالت اجتماعی: با استفاده از ابزار نو می توان بصورت تصاعدی در نشر و پخش آن همت گمارد و از طرفی عدالت اجتماعی در تزریق امکانات را در سطح کشور و باز از جهتی نشر فرهنگ اسلامی ایرانی را در سطح جهان سرعت بخشید.
از جمله فعالیتهای گسترده مرکز :
الف)چاپ و نشر ده ها عنوان کتاب، جزوه و ماهنامه همراه با برگزاری مسابقه کتابخوانی
ب)تولید صدها نرم افزار تحقیقاتی و کتابخانه ای قابل اجرا در رایانه و گوشی تلفن سهمراه
ج)تولید نمایشگاه های سه بعدی، پانوراما ، انیمیشن ، بازيهاي رايانه اي و ... اماکن مذهبی، گردشگری و...
د)ایجاد سایت اینترنتی قائمیه www.ghaemiyeh.com جهت دانلود رايگان نرم افزار هاي تلفن همراه و چندین سایت مذهبی دیگر
ه)تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و ... جهت نمایش در شبکه های ماهواره ای
و)راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی (خط 2350524)
ز)طراحی سيستم هاي حسابداري ، رسانه ساز ، موبايل ساز ، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک ، SMS و...
ح)همکاری افتخاری با دهها مرکز حقیقی و حقوقی از جمله بیوت آیات عظام، حوزه های علمیه، دانشگاهها، اماکن مذهبی مانند مسجد جمکران و ...
ط)برگزاری همایش ها، و اجرای طرح مهد، ویژه کودکان و نوجوانان شرکت کننده در جلسه
ی)برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم و دوره های تربیت مربی (حضوری و مجازی) در طول سال
دفتر مرکزی: اصفهان/خ مسجد سید/ حد فاصل خیابان پنج رمضان و چهارراه وفائی / مجتمع فرهنگي مذهبي قائميه اصفهان
تاریخ تأسیس: 1385 شماره ثبت : 2373 شناسه ملی : 10860152026
وب سایت: www.ghaemiyeh.com ایمیل: Info@ghaemiyeh.com فروشگاه اینترنتی: www.eslamshop.com
تلفن 25-2357023- (0311) فکس 2357022 (0311) دفتر تهران 88318722 (021) بازرگانی و فروش 09132000109 امور کاربران 2333045(0311)
نکته قابل توجه اینکه بودجه این مرکز؛ مردمی ، غیر دولتی و غیر انتفاعی با همت عده ای خیر اندیش اداره و تامین گردیده و لی جوابگوی حجم رو به رشد و وسیع فعالیت مذهبی و علمی حاضر و طرح های توسعه ای فرهنگی نیست، از اینرو این مرکز به فضل و کرم صاحب اصلی این خانه (قائمیه) امید داشته و امیدواریم حضرت بقیه الله الاعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف توفیق روزافزونی را شامل همگان بنماید تا در صورت امکان در این امر مهم ما را یاری نمایندانشاالله.
شماره حساب 621060953 ، شماره کارت :6273-5331-3045-1973و شماره حساب شبا : IR90-0180-0000-0000-0621-0609-53به نام مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان نزد بانک تجارت شعبه اصفهان – خيابان مسجد سید
ارزش کار فکری و عقیدتی
الاحتجاج - به سندش، از امام حسین علیه السلام -: هر کس عهده دار یتیمی از ما شود که محنتِ غیبت ما، او را از ما جدا کرده است و از علوم ما که به دستش رسیده، به او سهمی دهد تا ارشاد و هدایتش کند، خداوند به او می‌فرماید: «ای بنده بزرگوار شریک کننده برادرش! من در کَرَم کردن، از تو سزاوارترم. فرشتگان من! برای او در بهشت، به عدد هر حرفی که یاد داده است، هزار هزار، کاخ قرار دهید و از دیگر نعمت‌ها، آنچه را که لایق اوست، به آنها ضمیمه کنید».
التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکری علیه السلام: امام حسین علیه السلام به مردی فرمود: «کدام یک را دوست‌تر می‌داری: مردی اراده کشتن بینوایی ضعیف را دارد و تو او را از دستش می‌رَهانی، یا مردی ناصبی اراده گمراه کردن مؤمنی بینوا و ضعیف از پیروان ما را دارد، امّا تو دریچه‌ای [از علم] را بر او می‌گشایی که آن بینوا، خود را بِدان، نگاه می‌دارد و با حجّت‌های خدای متعال، خصم خویش را ساکت می‌سازد و او را می‌شکند؟».
[سپس] فرمود: «حتماً رهاندن این مؤمن بینوا از دست آن ناصبی. بی‌گمان، خدای متعال می‌فرماید: «و هر که او را زنده کند، گویی همه مردم را زنده کرده است»؛ یعنی هر که او را زنده کند و از کفر به ایمان، ارشاد کند، گویی همه مردم را زنده کرده است، پیش از آن که آنان را با شمشیرهای تیز بکشد».
مسند زید: امام حسین علیه السلام فرمود: «هر کس انسانی را از گمراهی به معرفت حق، فرا بخواند و او اجابت کند، اجری مانند آزاد کردن بنده دارد».