وظایف منتظران / واحد تحقیقات مسجد مقدس جمكران.

قم: مسجد مقدس صاحب الزمان (جمکران)، 1378.

80 ص؛ 12 × 16 س م.

ISBN: 964 - 6705 - 29 - 4

فهرست نویسی بر اساس اطلاعات فیپا کتابنامه به صورت زیر نویس.

1. مهدویت - - انتظار. 2. محمّد بن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255 ق. - . الف. مسجد جمکران. واحد تحقيقات.

6 و 4 / / 224 BP

297/462

1378

کتابخانه ملی ایران

22408 - 78 م

نام کتاب: وظایف منتظران

مؤلف: واحد تحقيقات مسجد مقدس جمکران

ناشر: انتشارات مسجد مقدس جمکران

تاریخ نشر: زمستان 1380

نوبت چاپ: چهارم

چاپ: نگین - 2931481

تیراژ: 10000 جلد

قیمت: 200 تومان

شابک: 4-29-6705-964

مرکز پخش:

انتشارات مسجد مقدس جمكران واقع در صحن مسجد مقدس جمکران

تلفکس: 7253340 - صندوق پستی: 617

کلیۀ حقوق برای ناشر محفوظ است

ص: 2

بسم الله الرحمن الرحیم

ص: 3

«... لو خَلَتِ الْأَرْضُ سَاعَةً واحِدَةٌ مِنْ حُجَّةٍ لله، لساخَتْ بِأَهْلِها». (1)

امير المؤمنين (علیه السلام)

«اگر زمین حتی یک ساعت از حجت خدا خالی بماند، اهلش را در خود فرو می برد».

«... إنّى لأمانٌ لأهل الْأَرْضِ كَما أَنَّ النُّجوم آمانُ لِأَهْلِ السَّماءِ...» (2)

امام زمان (علیه السلام)

«من موجب امنیت اهل زمین هستم، همچنانکه ستارگان سبب امنیت اهل آسمان هستند».

آثار هدایت و جلوه های عنایت امام زمان (علیه السلام) در همه جای زمین و زمان پیدا است.

بارش باران و نزول رحمت های الهی، رویش گیاهان و

ص: 6

پیدایش نعمت های فراوان، طلوع و غروب خورشید و انتظام روز و ماه و سال، گردش زمین و استقرار آسمان و بقای افلاک، همه به برکت وجود او است.

«بيُمنِهِ رُزقَ الوَرى و بوجودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّماءُ». (1)

«به برکت او است که آفریدگان روزی داده می شوند و به وجود او است که زمین و آسمان ثابت و پایدار می ماند».

با چنین باورداشتی آنان که در دوران غیبت حضرت مهدی (علیه السلام) به سر می برند، و از تابش مستقیم نور جمال او بر ساحت زندگی فردی و اجتماعی خویش محرومند، نه تنها تکالیفی را که در زمان حضور هر یک از امامان (علیهم السلام) بر دوش همگان بوده، بلکه وظایفی ویژه را نیز بر عهده دارند.

در این نوشتار مختصر برآنیم تا برخی از مهم ترین این

ص: 7

تکالیف را به گونه ای اجمالی برشماریم، باشد تا تذکری به شمار آید و ارادتی را برانگیزاند و حس مسئولیتی را تقویت کند.

واحد تحقیقات مسجد مقدس جمکران

پانزده شعبان 1320

پاییز 1378

ص: 8

«کسی که مهدی را تکذیب کند کافر است».

چرا در دعای شریفه می خوانیم:

«... اللَّهُمَّ عَرِّفْنى حُجَّتَكَ، فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعرّفني حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ ديني». (1)

«خدایا حجّت خویش را به من بشناسان، که اگر حجّت خود را به من نشناسانی، از دینم گمراه خواهم شد».

آیا غیر از این است که جز با شناخت امام، راه هدایت را نمی توان شناخت و جز با معرفت او، به معرفت دینی نمی توان دست یافت؟

به یقین شناخت امام عصر (علیه السلام) که کلید همۀ معارف وحی است، با یادگیری نام ها و القاب و تاریخ ولادت و غیبت او حاصل نمی شود.

باید در حکمت نام ها و نشان های او اندیشه کرد.

باید در شگفتی های ولادت و حیات او تأمل نمود.

ص: 10

باید غیبت پر رمز و راز او را به بررسی نشست و عوامل و لوازم آن را با نگاهی مسئولانه جستجو کرد.

باید در کلمات و فرمایشات امام (علیه السلام) دقت کرد.

باید در نامه ها و فرامین او تدبّر نمود.

باید آنچه را که سبب خوشنودی و ناخوشنودی او است، باز شناخت.

باید اهداف و آرمان های او را فهمید.

این اندیشه و تأمل و بررسی و دقت و تدبر و فهم و شناخت، مقدّمه ای تعهد آفرین برای اطاعتی تعبّد آمیز از امام زمان (علیه السلام) است؛ و چنین اطاعتی عین اطاعت از خدا و پیامبر (صلی الله علیه و آله) است که غایت ایمان و اسلام به شمار می آید.

امام زمان (علیه السلام) امام زمانه است، امام همۀ انسان ها در همۀ ابعاد زندگی است. امام وار زندگی کردن وظیفه ای همگانی است، به او باید اقتدا کرد، به او باید تأسی جست، چون او باید حرکت کرد تا به مقصد رسید. چون او باید زیست، تا بتوان به کمال دست یافت.

آن کس که خود را صادقانه پیرو امام زمان (علیه السلام) می شمارد، به همان اندازه که ویژگی های او را می شناسد، در همسو کردن زندگی، همسان نمودن خُلق و خو، همرنگ ساختن اعمال و رفتار خویش با او وظیفه دارد.

اگر امام زمان (علیه السلام) را به زهد و بی اعتنایی به دنیا شناختیم (1)، دیگر نمی توانیم با ادعای پیروی از او حریصانه

ص: 12

به دنبال دنیا باشیم و همت خود را در نیکو پوشیدن و خوب خوردن و لذت بردن خلاصه کنیم.

اگر امام زمان (علیه السلام) را به اهتمام در دعا و عبادت ها شناختیم (1)، دیگر نمی توانیم نسبت به دعاها بی تفاوت بمانیم و در نماز و راز و نیاز با خدا سستی و کم توجهی روا داریم.

اگر امام زمان (علیه السلام) را به عادل بودن و عدالت گستری شناختیم (2)، دیگر نمی توانیم با ادعای اقتدای به او بر بندگان خدا ستم کنیم و نسبت به ظلمی که بر دیگر بندگان خدا می شود، بی تفاوت بمانیم.

ص: 13

اگر امام زمان (علیه السلام) را به ...

«راستی خوشا به حال آن کس که قائم اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) را درک کند در حالی که در زمان غیبت و دوران قبل از قیام او به او تأسی جوید». (1)

امام زمان (علیه السلام) اگرچه در پس پردۀ غیبت است، اما اراده و فرمانش در میان همۀ خلایق جاری و نافذ است. دستوراتش را باید شناخت، فرمان هایش را باید اطاعت کرد، حاکمیت او را باید گردن نهاد، و همین ها است که زمینهٔ ظهور را فراهم می آورد.

او خود فرمود:

«و لو ان اشياعنا و فقهم الله لطاعته، على اجتماع من القلوب في الوفاء بالعهد عليهم لما تأخّر عنهم اليمن بلقائنا».

«اگر شیعیان ما - که خداوند آنان را به اطاعت خویش موفق گرداند - در وفای به عهد الهی هم دل و هم پیمان می شدند، سعادت دیدار ما از آنان تأخیر نمی افتاد» (1).

به راستی آیا عهد الهی چیزی جز پرستش و بندگی

ص: 15

خداست؟ (1) و آیا این پرستش جز با اطاعت محض ولی خدا تحقق پذیر است؟

«طوبى لشيعة قائمنا المنتظرين لظهوره في غيبته، المطيعين له في ظهوره».

«خوشا به حال شیعیان مهدی قائم (علیه السلام)، آنان که در دوران غیبت او چشم انتظار ظهور اویند و در دوران ظهورش سرسپردگان اوامر او ». (2)

منتظرین حضرت مهدی (علیه السلام) همان نیکبختانی هستند که اگر در حضور او باشند، جز اطاعت نمی شناسند و جز به فرمان او کاری انجام نمی دهند.

و باز هم امام صادق (علیه السلام) می فرماید:

«الم أعهَد إِلَيكُم يا بني آدَمَ أَن لا تَعبُدوا الشَّيْطَانَ إِنَّهُ لَكُم عَدُوٌّ مُبِينٌ * وَ أَنِ اعْبُدُونِي هَذَا صِراطٌ مُستَقِيمٌ».

ص: 16

«هم اطوع له من الامة لسيدها».

امام صادق (علیه السلام).

«اطاعت و فرمان پذیری منتظرین از امام زمان (علیه السلام) افزون تر از اطاعت و فرمانبری کنیزی از مالک و مولای او است». (1)

نهادن» تواضع و احترامی است که هنگام شنیدن نام هیچ کسی جز «قائم آل محمد (صلی الله علیه و آله)» و به صورت سیره وسنت در نیامده است.

امام رضا (علیه السلام) را در خراسان می دیدند که در موقع ذکر نام «قائم» بر می خیزد و دست بر سر می نهد و می فرماید: «خدایا فرجش را تعجیل فرما و قیامش را آسان گردان». (1)

از امام صادق (علیه السلام) پرسیدند: سبب برخاستن به خاطر ذکر لفظ «قائم» - از القاب امام حجت (علیه السلام) - چیست؟

فرمود: زیرا او را غیبتی طولانی است، و او از شدت مهربانی خود نسبت به دوستانش، هرکس را که به این لقب از او یاد می کند به دیدۀ عنایت می نگرد، زیرا این لقب یادآور حکومت او و برانگیزانندۀ حسرت غربت اوست. به خاطر بزرگداشت اوست که باید بندۀ خاضع و فروتن،

ص: 18

هنگامی که مولای گرامی او با دیدگان شریفش به او نگاه می کند، برخیزد و احترام کند و تعجیل فرج او را از خدای تعالی بخواهد. (1)

بی تردید این «برخاستن» که به فرمایش امام صادق (علیه السلام) یادآور قیام و حکومت حضرت مهدی (علیه السلام) است، تنها به انگیزۀ احترام صورت نمی گیرد، بلکه دلالتی بر آمادگی شیعۀ منتظر، برای قیام و همراهی با مولای خویش نیز دارد.

پیام این «قیام»؛ هم احترام به «قائم» است، هم همسویی با آرمان های بزرگ «قیام جهانی او». پیام این «قیام»؛ هم واکنش در مقابل نگاه مهرآمیز «مولای غایب»

است، هم بیعتی برای همراهی با او در «روز ظهور».

پیام این «قیام»؛ هم اکرام «قیام قائم» است، و هم اعلام آمادگی برای «قيام». و شاید چون چنین است ذاکر

ص: 19

این نام، شایستگی نگاه لطف و نظر عنایت مولایش را پیدا می کند.

«يَنظُرُ إِلى كُلِّ مَنْ يَذْكُرُهُ بِهَذَا اللَّقَبِ الْمُشْعِرِ بدولته» (1)

همانند کسی که در قحط سال بی باران، در کنار مزرعۀ عطش زده اش، به امید پدیدار گشتن ابر رحمت دیده، به کرانه های آسمان چشم دوخته است.

همانند کسی که در حین بالا رفتن از کوهی، پایش لغزیده و دست به سنگی گرفته و کمک دهنده ای را فریاد می کند.

همانند کسی که در کنار بستر بیماری عزیز، ترسان از جان دادن او، ورود طبیبی درد آشنا را لحظه شماری می کند. باید انتظار کشید، باید دیده به راه امام زمان (علیه السلام) بود، باید هر صبح و شام چشم انتظار فرج ماند. (1)

«فتوقعوا الفرج كلّ صباح و مساء ...».

امام صادق (علیه السلام).

منتظر ظهور امام زمان (علیه السلام) بودن، حرکت به سوی ظهور داشتن و عمل به آرمان های موعود نمودن است. و چنین

ص: 21

انتظاری خود فرج و گشایش به حساب می آید. (1)

جامعۀ منتظر جامعه ای پویا است. جامعه ای متحرک و فعال است که حاکمیت طاغوت را نفی می کند و بی عدالتی را برنمی تابد.

انسان منتظر، انسانی کوشاست، انسانی جهادگر و مبارز است که در مسیر اقامۀ توحید و استقرار ولایت از نثار هرچه دارد، دریغ نمی ورزد.

«المنتظر لامرنا كالمتشحط بدمه في سبیل الله». (2)

کسی که چشم انتظار حاکمیت ما باشد، مانند

ص: 22

مجاهدی است که در راه خدا به خون خویش غلطیده باشد».

او است؟

او خود خطاب به شیعیانش می فرماید:

«انا غير مهملين لمراعاتكم و لا ناسين لذكركم» (1)

«ما در مراعات حال شما کوتاهی نمی کنیم و یادتان را از خاطر نمی بریم».

وقتی او که ذخیرۀ همۀ هستی، ثمرۀ همۀ رسالت ها، منبع همۀ کمالات، سرچشمۀ همۀ خیرات و جلوه گاه همهٔ نیکویی ها و زیبایی ها است، یاد شیعیان را از خاطر نمی برد، آیا رواست فراموشی آنان نسبت به آن امام مهربان!؟

که می فرماید:

«... و لولا ذلك لنزل بكم اللواء، و اصطلمكم الأعداء». (2)

«اگر یاد او نبود بلاهای سخت بر شیعیان فرود

ص: 24

می آمد و دشمنان آنان را نابود می کردند.»

این که او به یاد شیعیانش بود، و برای شان دعا کرد، و در فتنه های بنیان سوز دورۀ غیبت عنایت خویش را از آنان دریغ نداشت، باعث استقرار و استمرار حیات ایشان بود، آیا رواست غفلت آنان از او و حقوق آن بزرگوار؟!

را نصیب امام زمان و اهل بیت(علیهم السلام) می سازد، بلکه تنها به نفع ایمان آورندگان است و بهره های بی پایان آنان را در دنیا و آخرت به همراه دارد.

«قل ما سألتكم من أجر فهو لكم». (1)

«بگو: هر اجر و پاداشی از شما خواسته ام برای خود شماست».

در حقیقت همین مودّت ها و محبت ها و علاقه ارتباط های روحی و معنوی است که راه سیر به سوی خدا را فراهم می آورد و سلوک انسان را در راستای ارادۀ حق شکل می دهد.

«قل ما أسألكم عليه من اجر الأمن شاء أن يتخذ الى ربه سبيلاً» (2)

«بگو: من از میان شما این اجر رسالت را نمی طلبم، مگر از آن کسان که بخواهند راهی به سوی

ص: 26

پروردگار خویش بیابند».

با محبت امام زمان (علیه السلام) است که زمینه های اطاعت از او فراهم می آید و با اطاعت از او است که راه کمال انسان به سوی خدا هموار می شود.

محبت اساس و پایۀ دین، بلکه مساوی دین است (1)، دین خدا جز با تکیه بر محبّت و ولایت اهل بیت (علیهم السلام) استقرار نمی یابد. از این رو انتظار حاکمیت و غلبۀ دین در جهان به نوعی انتظار جهانی شدن محبت و ولایت امام زمان (علیه السلام) است.

و شاید به همین خاطر باشد که امام زمان (علیه السلام) می فرماید

«فليعمل كلّ امرء منكم بما يقرب به من

ص: 27

محبتنا». (1)

«هر یک از شما باید به آنچه که او را به مقام محبت ما نزدیک می کند عمل نماید».

از این رو اگر عبادتی یا عملی استحبابی یا دعا یا زیارتی خاص بتواند مقدمه ای برای ایجاد محبت بیشتر نسبت به امام زمان (علیه السلام) باشد، انجام آن وظیفه ای خواهد بود که با فرمان صریح آن بزرگوار بر عهدۀ شیعیان قرار گرفته است.

از چشمانش گرفته، آن کس که غیبت مولایش راحت و آرامش و آسایش را از او سلب نموده، به چیزی جز دیدار نمی اندیشد.

«عزيز على ان ارى الخلق و لا ترى» (1)

«بر من دشوار است که مردم را ببینم اما تو دیده نشوی».

دعای ندبه که مناجاتِ زاری کنندگان از فراق ولی عصر (علیه السلام) است، سرشار از این جلوه های شوق است. گویا امام صادق (علیه السلام) که خود از مشتاقان حضرت قائم (علیه السلام) بودند، دعای ندبه را به عنوان فراقنامه ای پر سوز و گداز، در بین شیعه به ودیعت نهاده اند تا چگونگی شرح اشتیاق را به سوخته بالان آتش فراق بیاموزند:

«جانم فدای تو ای امام زمان، ای نهایت آرزوی مشتاقان، ای کسی که هر زن و مرد با ایمانی دیدار تو را تمنا می کنند و به یاد تو فریاد بر می دارند و در فراق

ص: 29

تو ناله و زاری می کنند». (1)

مولای ما! سوز عطش به درازا کشید، کی آن زمان فرا می رسد که از آب گوارای دیدارت سیراب شویم؟

«متی ترانا و نراک؟». (2)

«کی می شود که تو ما را ببینی و ما تو را؟».

نرسد چه می کنی؟

ریشه کن کنندۀ ظالمان، برطرف سازندۀ کژی ها و انحرافات، از بین برندۀ ستم و تجاوز، تجدید کنندۀ واجبات و مستحبّات، احیاگر قرآن و حیاتبخش معالم دین خدا او است.

اگر در کنارش نباشی و برکات حضورش را درک نکنی چه می کنی؟

این که بدانی او کیست، به جستجو وادارت می کند.

این که بفهمی او چه نقشی در زندگی تو و جامعه ات دارد، در جستجو بی تابت می کند.

این که درک کنی او در نزد خدا چه جایگاهی دارد و در تکمیل دین و تحقق آرمان های الهی، چه نقش ویژه ای را دارا است، جستجویت را رنگی خدایی می بخشد.

در دعای ندبه که دعای شیفتگان عاشق و مناجات منتظران دلداده است، جستجویی پر سوز و گداز، در قالب معرفت آموزترین تعبیرات شکل می گیرد و تا آنجا پیش

ص: 31

می رود که سرگردانی و سرگشتگی دعا کنندۀ جستجوگر را، به نمایش می گذارد.

«الی متی احارُ فیک یا مولاي و الى متى و اي خطاب اصف فیک و ای نجوی؟».

و این خود بیانگر نوعی تکلیف و وظیفه است. شیعۀ دوران غیبت وظیفه دارد که بنا به تعهدات خویش در مسیر اهداف ولایت که همان غایات رسالت است تلاش کند و جستجوی امام زمان (علیه السلام) به نوعی برای تحقق همان اهداف است.

«اگر دوران او را درک می کردم، همۀ روزهای زندگیم را در خدمت به او می گذرانیدم».

اینجا سخن از شخص نیست، سخن از آرمان ها است، سخن از موقعیت خاص، مأموریت استثنایی و نقش ویژۀ امام زمان (علیه السلام) در عالمگیر ساختن حاکمیت توحید و برقراری عدالت، جهانی است.

حاکم دنیایی سازمان یافته بر اساس توحید، و رهبر جهانی آکنده از برابری و عدالت، آن قدر شایستگی می یابد که پیامبری همچون حضرت عیسی (علیه السلام) به یاری او از آسمان فرود آید. و امامی همچون امام صادق (علیه السلام) برای خدمت کردن به او آرزوی درک حضور او را داشته باشد.

راستی وقتی پیامبران و امامان (علیهم السلام) در خدمت به امام زمان (علیه السلام) پیشتازند، وظیفۀ شیعیان منتظر در خدمت به ساحت مقدس او چقدر است؟

بی تردید خادمین دوران ظهور، همان خادمین دوران غیبت اند.

ص: 33

آنها که پس از ظهور شایستگی خدمت می یابند، همانهایند که در دوران غیبت خدمت به امت امام (علیه السلام) اهداف امام (علیه السلام) را سرلوحۀ زندگی خویش قرار داده اند.

«و اعنا على تأدية حقوقه اليه». (1)

«خداوندا! ما را در ادای حقوق او یاری فرما».

با چنین دیدگاهی، اگر سخن از پرداخت حقوق شرعیۀ امام زمان (علیه السلام) و برخی وجوهات مادی نیز به میان می آید، باید آن را در همین راستا بررسی کرد؛ چنانکه خود آن بزرگوار در توقیعی فرمود:

«انّه من اتقى ربّه... و اخرج مما عليه الى مستحقيه كان آمناً في الفتنة المبطلة». (2)

«همانا هر کس تقوای پروردگارش را پیشه کند و از آنچه که به عنوان حقوق شرعيه - خمس و زکات - بر عهده دارد به مستحقانش بپردازد، از فتنه های باطل کنندۀ دین و دنیا در امان خواهد بود».

سخن در باب وجوب ادای چنین حقوقی این نیست که

ص: 35

امام زمان (علیه السلام) چه بهره ای از آن می برد، بلکه سخن از این است که شیعۀ حق شناس، در راستای حفظ دین و ایمان خویش چه منفعتی برایش حاصل می آید.

در غیبت مولا شایسته نیست نشستن و چشم به در دوختن، باید برخاست، باید عمل کرد، باید مسئولیت پذیرفت، باید کوشید، اما بر اساس ورع و تقوی، نه بر اساس هوای نفس، و نه به خاطر مال و منال، و نه به خاطر پست و مقام، و نه به خاطر شهرت و محبوبیت.

انسانی در شمار اصحاب امام زمان (علیه السلام) در می آید که به جهاد اصغر و اکبر عمل نماید.

در راه دفاع از ارزش های ولایت از مالش، از امکاناتش، از توانایی هایش مایه بگذارد، و بالاتر از آن در راه مبارزه با شيطان و خواسته های نفسانی، از لذت هایش، از خوشی هایش، از آرزوهایش بگذرد و در مقابل وسوسه های مستمرّ شیطان و جاذبه های همیشگی گناه و فریبندگی های نیرومند دنیا، مقاومتی سخت و طولانی داشته باشد.

با بی مبالاتی و عدم پرهیز از گناه، حتی خود را شیعه

ص: 37

نمی توان نامید (1)، تا چه برسد خود را «شیعۀ منتظر» دانستن، یا بالاتر از آن خود را «یاور منتظر» به شمار آوردن!

با خود فراموشی و عدم تربیت نفس و رعایت نکردن حُسن خلق، نه تنها سرباز و یاور امام زمان (علیه السلام) نمی توان بود، بلکه خود را منتسب به او و شیعۀ او نیز نمی توان شمرد. (2)

سازی غافلان، در هدایت گمراهان، در ارشاد گناهکاران، خود را مسئول می شمارد.

او تنها به این بسنده نمی کند که خود امام زمان (علیه السلام) را می شناسد، بلکه می کوشد تا دیگران نیز آن مولای حقیقی و پیشوای الهی را بشناسند.

او تنها به این اکتفا نمی کند که خود بر مبنای صلاح و تقوی رفتار می کند، بلکه می کوشد تا دیگران را نیز اصلاح کند و به دار الامان تقوی رهنمونشان باشد.

او تنها به این راضی نمی شود که خود در فراق یار بسوزد و در جستجوی آن چشمۀ حیات گریان باشد، بلکه می کوشد تا دیگران را نیز متوجه محبوب سازد و سوز اشتیاق را در جان شان پدید آورد و آنان را برای یاری او آماده سازد.

«عزيز على ان ابکیک و یخذلک الورى». (1)

«بر من دشوار است که بر توگریان باشم اما دیگران

ص: 39

تو را واگذارند».

از نگاهی دیگر شیعۀ منتظر، آماده سازی زمینه برای ظهور را، وظیفۀ خویش می شمارد.

برای زمینه سازی ظهور باید عِدّه و عده فراهم کرد. فراهم آمدن نیروها و امکانات برای قیام جهانی حضرت مهدی (علیه السلام) تنها بسته به معجزه نیست.

باید همت کرد، باید دیگران را با امام (علیه السلام) آشنا کرد، باید یاور پرورید، باید این حجاب غیبت را که چهرهٔ جهان افروز آخرین خورشید آسمان امامت و عصمت را پوشانده است، با آگاه سازی مردم و انگیزش ایمان و تعهد در آنان برطرف ساخت. زیرا خود فرمود:

«فما يحبسنا عنهم الا ما يتصل بنا مما نكرهه و لا نؤثره منهم». (1)

«آنچه ما را از آنان پوشیده داشته است، چیزی

ص: 40

نیست جز اخباری که از کارهای ناپسند و نکوهیده آنان به ما می رسد».

می فرماید:

«هرکس که چنین باشد و قبل از قیام قائم از دنیا برود، شهید خواهد بود».

«ليعنِ قويّكُمْ ضَعِيفَكُمْ وَ لْيَعْطِف غَنيكُم عَلى فقيركُم، وَ ليَنْصَحَ الرَّجُلُ أَخَاهُ النَّصِيحَةَ لِنَفْسِهِ، وَ اكْتُمُوا أَسْرَارَنَا، وَ لَا تُحَمِّلُوا النَّاسَ عَلَى أَعْنَاقِنَا وَ انظُرُوا أَمْرَنَا ... وَ إِذَا كُنْتُمْ كَمَا أَوْصَينَاكُمْ لَمْ تَعدُوا إِلَى غَيْرِهِ فَمَاتَ مِنْكُم قَبلَ أَن يَخْرِجَ قائِمُنَا كَانَ شَهيداً ...» (1)

و به راستی یکی از زیباترین جلوه های بعد اجتماعی انتظار همین یاری رسانی هاست. کسی که خود را آماده می کند تا در دوران ظهور، در رکاب امام قائم (علیه السلام) خویش، برای براندازی ستم و برقراری عدالت در سراسر گیتی، جهاد و مبارزه داشته باشد، اینک در دورهٔ غیبت نسبت به رنج ستمدیدگان و محرومان و بیچارگان چگونه می تواند ساکت

ص: 42

و بی تفاوت باشد؟!

قوت و مكنت و خیر خواهیاش ابزارهایی هستند که به کارگیری آنها در محدودۀ بستۀ اجتماعی اش، نشانۀ آمادگی او برای بهره گیری از آنها در گسترۀ وسیع دنیای پس از ظهور است.

همۀ ستم بارگان و مستکبران و جهان خواران، در همۀ ادوار تاریخ پر فراز و نشیب غیبت، به ستیزه ای همه جانبه با او برخاسته اند.

در عصر حاضر نیز همه قدرت ها، همۀ سازمان ها، و همهٔ کسانی که با آگاهی از اندیشۀ مهدویت، عالمگیر شدن پیام اسلام و قرآن را پیش بینی می کنند، مبارزه ای بی امان را پیگیری می کنند.

آنان که وحدت جامعۀ اسلامی را هدف حملات خود قرار داده اند، آنان که ولایت را تضعیف می کنند، آنان که قرآن و معارف انسان ساز آن را بی اهمیت و بدون کارآیی جلوه می دهند، آنان که انقلاب برخاسته از متن اسلام را به باد تهاجم می گیرند، هر کدام به گونه ای مستقیم یا غیر مستقیم آرمان هایی را که باید به دست امام زمان (علیه السلام) تحقق یابد به مخاطره می اندازند و در حقیقت با او و پیام های او عداوت می ورزند.

شیعۀ منتظر که در دوران غیبت، خود را برای یاری امام

ص: 44

زمانش آماده می سازد (1)، از آنجا که یاری او را، یاری اهداف و آرمان های او می شمارد، بدون این که فرقی بین غیبت و ظهور قائل باشد، در هر زمان مقابل توطئه ها و عداوت های دشمنان امام زمان (علیه السلام) به دفاع از مولای خویش برمی خیزد و با تمام وجودش جانفشانی و جانبازی می کند.

امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرماید:

«يَحْفُونَ بِهِ يَقونَهُ بِأَنفسهم في الحُروبِ وَ يكفونه ما يُريد». (2)

«ياران مهدی (علیه السلام) او را در میان می گیرند و در جنگ ها - هر جنگی که باشد - با جان های خویش از او حمایت و حفاظت می کنند و هر چه بخواهد از جان و دل انجام می دهند».

ص: 45

«نه دهم دین در تقیّه است، و کسی که تقیه ندارد دین ندارد». (1)

به یقین چنین تقیه ای نه بهانه ای برای فرار از مسئولیت، نه ابزاری برای محافظت از منافع مادی، و نه حتی دستاویزی برای فرار از مرگ است، بلکه سپری و سلاحی در راستای مبارزه با معاندان و ستمگران، و روشی برای پاسداری از کیان اسلام و مسلمین است.

در شرایط ویژه ای همچون زمان غلبۀ مستکبران گاهی حفظ جان یک رهبر و یا حتی یک مسلمان عادی که ثمره ای بر کشته شدن او مترتب نیست و مجوز شرعی ندارد، اقتضا می کند که برای در امان ماندن از صدمات دشمن باید به تقیه عمل شود.

گاهی نیز به خاطر در امان ماندن از افشای تحرکات اجتماعی مسلمانان و مکتوم ماندن نقشه هایی که برای تقویت اسلام و تضعیف جبهۀ کفر و نفاق طراحی شده اند،

ص: 47

باید تقیه را شعار عمل قرار داد؛ و این چیزی است که خصوصاً در دوران غیبت حضرت مهدی (علیه السلام) به عنوان عاملی برای بقای شیعیان مخلص و به منزلۀ تضمینی برای آماده سازی دوران ظهور، ضرورت دارد.

امام رضا (علیه السلام) فرمودند:

«آنکس که پرهیز از گناه ندارد، دین ندارد. و آنکس که تقیه نمی کند ایمان ندارد. همانا گرامی ترین در نزد خداوند کسی است که بیشتر به تقیّه عمل کند.

پرسیده شد: تا کی؟ ای پسر رسول خدا!

فرمود: تا روز تعیین شده که روز ظهور قائم ما اهل بیت است. پس هرکس قبل از قیام قائم ما تقیّه را ترک کند، از ما نیست.» (1)

با همین ابزار تقیّه است که می توان در صف دشمن - چه دشمنان فرهنگی، و چه دشمنان مرز و بوم اسلامی - رخنه

ص: 48

کرد و جبهۀ آنان را از درون متلاشی نمود.

لكن متأسفانه بسیاری از شیعیان به جای شناخت درست و استفادۀ بموقع از این وسیلۀ مطمئن، بیشتر، دشمنان را تحریک می کنند و حساسیت آنان را افزایش می دهند و مشت نبستۀ خود را پیش آنان می گشایند.

گفتنی است که روایات متعددِ «نهی از تسمیه» که دلالت بر حرمت ذکر نام شریف «محمد» به عنوان نام اصلی امام زمان (علیه السلام) (1) دارند، بیشتر در راستای همین تقیه قابل توجیه هستند، و به دلایل متعدد، نه به خاطر خصوصیتی در خودِ نام مبارک، بلکه به خاطر رعایت نکات ایمنی، به ویژه در دوران اولیۀ غیبت، مورد تأکید قرار می گرفته است.

پدید می آید و مشکلات بسیار بر سر راه دینداران و پیروان ولایت و امامت ایجاد می شود، تا آنجا که نگاهبانی ایمان و مواظبت بر تقوی همچون کندن خارهای بوتۀ خاری (1)، یا نگه داشتن قطعه سنگی گداخته با دست، دشوار می گردد.

امتحانات الهی یکی پس از دیگری برای مؤمنین پیش می آید و میزان صبر و استقامت آنان را به بوته امتحان می گذارد.

امام صادق (علیه السلام) می فرماید:

«امر فرج برای شما نمی رسد مگر پس از نابودی، نه به خدا سوگند! نمی رسد مگر پس از آنکه خوب و بد از هم جدا شوند، نه به خدا سوگند! نمی رسد مگر پس از آنکه در اثر آزمایشات گوناگون، خالص و پاک شوید». (2)

اساساً انتظار با آنهمه فضایل و برکاتی که دارد جز با

ص: 50

صبر و شکیبایی حاصل نمی شود.

پیامبر اکرم (صلى اللهُ عَلَيْهِ و آله) فرمود:

«انتظار الفرج بالصبر عبادة». (1)

«به وسیلۀ صبر و استقامت، منتظر فرج بودن، عبادت است».

و امام رضا (علیه السلام) می فرماید:

«ما احسن الصبر و انتظار الفرج ... فعليكم بالصبر ...». (2)

«چه نیکو است شکیبایی به همراه انتظار فرج ... بر شما باد استقامت و شکیبایی».

آیا می توان پذیرفت که اجر منتظرین برابر اجر هزار شهید همانند شهدای بدر و احد باشد (3)، و انتظار، بالاترین

ص: 51

عبادت (1)، بلکه بالاترین جهاد امت پیامبر به شمار آید (2). با اینهمه بدون استقامت و پایداری لازم، حاصل گردد؟

آیا می شود قبول کرد که منتظران حضرت مهدی (علیه السلام) همچون مجاهدان شهید به خون غلطیده در راه خدا باشند (3)، اما این درجۀ والا را بدون تحمل سختی ها و مرارت ها و شکنجه های فراوان به دست آورند؟

که رسول خدا (صلى اللهُ عَلَيْهِ و آله) می فرماید:

«طوبى للصابرين في غيبته، طوبی للمقيمين على محجتهم». (4)

«خوشا به حال شکیبایان در غیبت مهدی (علیه السلام)، خوشا به حال آنانکه بر راه اهل بیت ثابت قدم می مانند».

ص: 52

«جانم به فدای تو! غایب شده ای که بیرون از ما نیست، جانم به فدای تو! دور از وطنی که از ما دور نیست».

«ان غاب عن الناس شخصه في حال هدنة لم يغب عنهم مثبوت علمه». (1)

«اگرچه در آرامش دوران غیبت، شخص او از دیدگان مردم پنهان است، اما دانش ثابت شدۀ او از دیدۀ بصیرت آنان پنهان نمی ماند».

هم او به حال مردم آگاه است و هم آگاهی های به ودیعت نهاده شدۀ او در نزد مردم، حاضر است.

مردم اگرچه او را نمی بینند، اما فرمان هایش را می پذیرند.

و بدین گونه است که نقش فقیهان که نمایندگان امام زمان (علیه السلام) هستند، نمایان می گردد.

مردم با فرمانبری از فقیهان، فرمان امام معصوم خویش

ص: 54

را اطاعت می کنند.

زیرا امام صادق (علیه السلام) فرمود:

«و امّا من كان من الفقهاء، حافظاً لدينه، صائناً لنفسه، مخالفاً لهواه، مطيعاً لامر مولاه، فللعوام ان يقلدوه». (1)

«هر کس از فقیهان که نگهدارندۀ دین و و نگاهبان جان و مخالف هوای نفس خود و اطاعت کنندۀ فرمان مولای خویش باشد بر مردم است که از او تقلید و تبعیت کنند».

و خود فرمود:

«و اما الحوادث الواقعة فارجعوا فيها الى رواة حديثنا فانّهم حجتي عليكم و انا حجّة الله عليهم». (2)

«در پیشامدهای روزگار به راویان حدیث ما مراجعه

ص: 55

کنید زیرا آنان حجت من بر شما هستند و من حجت خدا بر آنانم».

با چنین دیدگاهی است که «فقیه» استمرار دهندهٔ خط امامت امام زمان و پاس دارندۀ مرزهای ولایت آن بزرگوار و منعکس کنندۀ فرمایشات و فرمان های او به پیروان و ارادتمندان او است.

دعا اساس عبادت، روح عبادت، مغز عبادت است. (1)

اما در دوران غیبت حضرت مهدی (علیه السلام) شاید نیاز بندگان به دعا بیش از هر زمان دیگری باشد، زیرا از رحمت حضور خلیفۀ رحمان محروم مانده اند و درماندگی و اضطرار را با تمام وجود حس کرده اند.

«امن يجيب المضطر اذا دعاه و يكشف السوء و يجعلكم خلفاء الارض». (2)

شیرین و در عین حال شگفت است که مردم ما در هر بلا و مصیبت و برای شفای هر مریض و حلّ هر مشکل و روا شدن هر حاجتی، آیه ای را می خوانند که به گونه ای صریح آنان را به دعا برای امام زمان (علیه السلام) و برطرف شدن بلای غیبت و به خلافت رسیدن مؤمنان تشویق می کند.

«کیست - غیر از خدا - آن کس که درمانده را - وقتی که دعا می کند و او را می خواند - اجابت کند و

ص: 57

گرفتاری او را برطرف کند و شما را جانشینان زمین قرار دهد؟».

این آیه به امام زمان (علیه السلام) و منتظران او تأویل شده است. (1)

باید برای امام زمان (علیه السلام) دعا کرد، برای سلامتی او، برای ایمنی او، برای عزّت او، برای نصرت و تأیید او، برای تعجیل ظهور او، برای تحقق اهداف او، باید همیشه خدا را خواند.

امامان بزرگوار که پیشوایان راه سعادت بشریت اند، هم خود برای امام زمان (علیه السلام) و ظهورش دعا کرده اند و هم دیگران را به چنین دعایی دعوت کرده اند:

یونس بن عبدالرحمان گوید: امام رضا (علیه السلام) همواره به دعا برای صاحب الامر (علیه السلام) امر می فرمود:

«ان الرضاء (علیه السلام) كان يأمر بالدعاء لصاحب الامر». (2)

ص: 58

حضرت مهدی (علیه السلام) به حساب می آورد. (1)

امام صادق (علیه السلام) می فرماید:

«هر کس بر بلا شکیبا باشد و به وسیلۀ دعا چشم انتظار فرج از سوی خدا باشد، از خاصان به شمار می آید».

و امام زمان (علیه السلام) خود می فرماید:

«اكثروا الدعاء بتعجيل الفرج، فان ذلك فرجكم». (2)

«برای تعجیل در فرج و ظهور من بسیار دعا کنید، همانا این کار برای خودتان گشایش خواهد بود».

دعا کنید؛ اگر شیعۀ چشم انتظارید باید برای نزدیک تر شدن فرج دعا کنید.

بسیار دعا کنید؛ اگر فتنه های دوران غیبت را دریافته اید و اهمیت ظهور را می دانید، باید بسیار دعا کنید.

ص: 60

برای تعجیل فرج، بسیار دعا کنید که همانا همین دعا کردن فرج و گشایش شما است.

با همین بسیاری دعا است که خدا عنایات خاصه اش را شامل حال شما می گرداند؛ با همین بسیاری دعا است که بصیرت شما افزایش می یابد و در شناخت عوامل فتنه تواناتر می شوید؛ با همین بسیاری دعا است که امیدتان به پیروزی فزونی می گیرد و توان استقامت بیشتر می یابید؛ با همین بسیاری دعا است که بازوان همتتان قدرتمندتر می شود و روح مبارزه با باطل در درونتان اوج می گیرد؛ با همین بسیاری دعا است که خدا عنایت خاصه اش را شامل حال شما می گرداند و تأثیرات و توفیقاتش را نصیبت شما می سازد؛ و همین ها خود والاترین مصادیق فرج و روشن ترین

ص: 61

جلوه های گشایش اند. (1)

وظایف دوران غیبت را به چند دسته می توان تقسیم کرد:

1- آنچه در روایات این باب، با لفظ امر وارد گردیده به عنوان تکلیف شمرده شده است. مانند:

«اكثروا الدعاء بتعجيل الفرج». (2)

«برای تعجیل فرج بسیار دعا کنید».

«فتوقعوا الفرج صباحاً و مساءً». (3)

«هر صبح و شام چشم انتظار فرج باشید».

«فليعمل كلّ امرءٍ منكم بما يقرب به من محبتنا». (4)

«هر یک از شما باید به آنچه که او را به مقام

ص: 62

محبت ما نزدیک می کند، عمل نماید».

2- آنچه در باب صفات شیعیان و منتظران، مورد تأکید اهل بیت (علیهم السلام) قرار گرفته است. مانند:

«طوبى للصابرين في غيبته، طوبى للمقيمين في محبته». (1)

«خوشا به حال شکیبایان در غیبت او، خوشا به حال دوستداران او».

«المنتظرون لظهوره ... الدعاة الى دين الله سراً و جهراً». (2)

«منتظران ظهور امام زمان (علیه السلام) در پنهان و آشکار، مردم را به دین خدا دعوت می کنند».

3- آنچه به طور منطقی با بررسی ابعاد غیبت و انتظار و ظهور، به دست می آید. مانند:

* دفاع از آرمان های امام زمان در دوران غیبت.

ص: 63

* دشمن شناسی و مراقبت بر تحریف نشدن معنا و مسیر انتظار توسط دشمن.

* آماده سازی زمینۀ ظهور.

* تطبیق دادن خود و جامعه بر معیارهای ارائه شده نسبت به دوران پس از ظهور.

4- آنچه در تأسی به بزرگان و عالمان دینی در حد وظیفه باید مورد پیروی قرار گیرد. مانند:

* مواظبت بر اذکار و زیارت هایی خاص.

* مداومت بر انجام اعمال مستحبی در جهت ایجاد قرب معنوی به امام زمان (علیه السلام).

در پایان این مقال، ذکر هشتاد مورد را - که در کتاب شریف «مكيال المكارم» تأليف مرحوم حاج میرزا محمد تقی موسوی اصفهانی، با استفاده از احادیث گوناگون به عنوان وظایف مردم در دوران غیبت امام زمان (علیه السلام) گردآوری شده است ثمر بخش و تذکر آفرین یافتیم.

امید آنکه خداوند در ادای تکلیف نسبت به ساحت

ص: 64

مقدس آن حضرت همۀ ما را یاری فرماید.

1- شناخت امام (علیه السلام): * شناخت صفات

* شناخت آداب

* شناخت ویژگی ها

* شناخت علائم ظهور

2- رعایت ادب نسبت به ذکر نام های شریف آن بزرگوار

3- محبّت خاص نسبت به آن حضرت

4- محبوب ساختن آن عزیز، در نزد مردم

5- انتظار فرج و ظهور آن بزرگوار

6- اظهار شوق برای دیدار آن حضرت

7- ذکر فضایل و مناقب او در بین مردم

8- اندوه در فراق آن بزرگوار

9- حضور در محافل ذکر فضایل آن بزرگوار

10- برپایی مجالسی به نام صاحب الزمان (علیه السلام)

11 و 12- سردون شعر و قرائت آن در فضایل مولا

13- برخاستن در هنگام ذکر اسم شریف و القاب آن

ص: 65

بزرگوار

14، 15 و 16- گریستن، گریاندن و خود را به گریه وادار کردن در فراق آن امام همام

17- درخواست معرفت و شناخت نسبت به آن حضرت، از خدای عزوجل

18- مداومت بر این دعا:

«اللهم عرّفنی نفسک فانک ان لم تعرّفنی نفسك لم أعرف نبيك، اللهم عرفني رسولک، فانک ان لم تعرّفني رسولك لم أعرف حجتك، اللهم عرفنی حجتک فانک ان لم تعرّفني حجتك ضللت عن ديني». (1)

«بار خدایا تو مرا به خود شناسا کن که اگر خودت را به من نشاسانی پیغمبرت را نخواهم شناخت، بار خدایا تو رسولت را به من بشناسان که اگر رسول خود را به من نشناسانی حجتت را نخواهم شناخت،

ص: 66

پروردگارا حجّت خودت را به من بشناسان که اگر جت خود را به من نشناسانی از دین خود گمراه خواهم شد».

19- مداومت بر دعای غریق:

«یا الله یا رحمن يا رحيم يا مقلب القلوب ثبت قلبی علی دینک». (1)

«ای خداوندا! ای رحمان! ای مهربان! ای دگرگون کنندۀ دل ها! مرا بر دینت پایدار کن»

20- مداومت بر دعایی که مرحوم ابن طاووس نقل نموده است:

«اللهم انت عرّفتني نفسك و عرفتني رسولک و عرّفتني ملائكتك و عرّفتني نبیک و عرّفتني ولاة أمرك؛ اللهم لا آخذ إلا ما أعطيت و لا أوقى إلا ما و قيتَ اللّهم لا تغيبني عن منازل اولیائک و لاتزغ قلبي

ص: 67

بعد إذ هديتني اللهم اهدني لولاية من فرضت طاعته ...». (1)

«بار خدایا! تو خودت و فرستاده ات و فرشتگانت پیغمبرت و والیان امرت را به من شناسانیدی، بار خدایا! من نگیرم جز آنچه تو عطا کنی! و هیچ نگهدارنده ای جز تو برایم نیست، بار خدایا! مرا از منازل دوستانت دور مگردان و دلم را پس از آن که هدایت کرده ای منحرف منمای، بار خدایا! مرا به ولایت کسی که اطاعتش را بر من واجب ساخته ای هدایت فرما».

21- شناخت علامت های ظهور آن حضرت

22- تسلیم امر الهی بودن نسبت به مسئلۀ غیبت و ظهور آن حضرت و عجله نکردن

23- صدقه دادن به نیابت از امام زمان (علیه السلام)

24- صدقه دادن برای سلامتی امام زمان (علیه السلام)

ص: 68

25 و 26- رفتن به حج و فرستادن دیگران به حج به عنوان نیابت از امام زمان (علیه السلام)

27- طواف مستحبّی خانۀ خدا به نیابت از آن حضرت

28 و 29- زیارت مشاهد پیامبر (صلی الله علیه و آله) و معصومین (علیهم السلام) به نیابت از آن حضرت

30- فرستادن دیگران به زیارت آن مقامات به نیابت از امام زمان (علیه السلام)

31- تلاش در راه خدمت به آن حضرت، از هر طریقی که ممکن باشد

32- کوشش در راه یاری امام زمان (علیه السلام)

33- نیت قطعی داشتن برای یاری آن بزرگوار در زمان ظهور

34- بعد از هر نماز واجب، با آن حضرت به وسیلهٔ عبارات و دعاهای خاص، تجدید بیعت نمودن

35- مصرف اموال در راه هایی که مورد رضایت امام زمان (علیه السلام) است

ص: 69

36- ارتباط با شیعیان و دوستان امام زمان (علیه السلام) و کمک مالی به آنان

37- شاد ساختن شیعیان

38- خیرخواهی برای امام زمان (علیه السلام)

39- زیارت کردن او و سلام دادن بر او در هر مکان و زمان

40- زیارت مؤمنین و صالحین به قصد ثواب زیارت مولا

41- صلوات فرستادن بر آن حضرت

42- اهدای ثواب صلوات بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) به آن حضرت

43- نماز خواندن و اهدای ثواب آن به امام زمان (علیه السلام)

44- نماز هدیه به کیفیت خاص

45- قرائت قرآن و اهدای ثواب آن به امام زمان (علیه السلام)

46- توسل به آن حضرت و شفیع قرار دادن ایشان در نزد خدا

47- توجه و استغاثه به آن حضرت و حاجت خواستن از

ص: 70

ایشان

48- دعوت و راهنمایی مردم به سوی آن حضرت

49- رعایت حقوق آن حضرت

50- خشوع قلبی داشتن، در هنگام یاد کردن آن بزرگوار

51- اظهار کردن دانش در برابر ظهور بدعت ها

52- تقیّه در برابر اشرار، و کتمان سر در مقابل اغیار

53- شکیبایی در مقابل اذیت ها و تکذیب دیگران و تحمل محنت ها

54- درخواست صبر از خدا در دوران غیبت آن حضرت

55- یکدیگر را به صبر دعوت نمودن

56- شرکت نکردن در مجالسی که در آنها استهزاء به امام زمان (علیه السلام) می شود

57- مدارا با اهل باطل

58- دوری از شهرت

59- تهذیب نفس

60- همبستگی و اتحاد برای یاری آن حضرت

ص: 71

61- توبۀ واقعی و بازگرداندن حقوق مردم به به آنان

62 و 63- پیوسته به یاد امام زمان (علیه السلام) بودن، و عمل به آداب آن حضرت

64- درخواست از خدا نسبت به یادآوری همیشگی امام زمان (علیه السلام)

65- خشوع و خضوع در برابر آن حضرت

66- طلب رضایت امام زمان (علیه السلام)

67- بزرگداشت کسانی که از نظر سیادت یا روحانیت به امام (علیه السلام) نزدیک هستند

68- بزرگداشت مکان های منتسب به آن حضرت مانند مسجد مقدس جمکران و مسجد سهله و سرداب مقدس سامراء

69 و 70- اجتناب از تعیین وقت برای ظهور، و تکذیب تعیین کنندگان وقت ظهور آن حضرت

71- تکذیب مدعیان وکالت و نیابت خاصۀ آن حضرت

72- دعا برای توفیق دیدار صاحب الزمان (علیه السلام)

ص: 72

73- اقتدا و تأسی نمودن به اخلاق و اعمال امام زمان (علیه السلام) و ترک اظهار خوشایندی از آنچه نزد دشمنان آن حضرت است

74- حفظ زبان از غیر یاد خداوند و فضیلت سکوت

75- بجا آوردن نماز حضرت حجت (علیه السلام)

76- گریه بر مصائب مولای مان، شهید مظلوم امام حسین (علیه السلام)

77- زیارت قبر امام حسین (علیه السلام)

78- زیاد نفرین و لعن کردن بر بنی امیه.

79- کوشش کردن در ادای حقوق برادران دینی به عنوان یاری امام زمان (علیه السلام)

80- فراهم آوردن سلاح و مرزبانی

می رود. (1)

دوری از امام زمان (علیه السلام)، دوری از سرچشمۀ نور است، و غیبت او همچون نهانی خورشید است که ظلمت را بر سراپردۀ هستی می گسترد و ضلالت و سرگشتگی بندگان خدا را باعث می شود (2). در چنین شرایط سختی گریه وزاری بندگان در پیشگاه خدا می تواند راه نجاتی بگشاید و باران اشک بلازدگان می تواند شعله های فتنه را خاموش سازد.

«وَ أَخَذْنَا أَهْلَها بِالْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَضّرَّعُونَ» (3)

«آنان را به سختی ها و گرفتاری ها و شداید روزگار مبتلا می سازیم، شاید که به درگاه خدا تضرع و زاری نمایند».

این سنت بی تبدیل خداست که سرنوشت آدمیان را

ص: 74

براساس انگیزه ها و عمل کردهای آنان تقدیر می فرماید، تا آنان را در اثر ناسپاسی ها، پیمان شکنی ها، شرارت و نافرمانی های خود آنان به گرفتاری های فراوان و مشکلات طاقت فرسا دچار می سازد، اما همواره براساس رحمت و عطوفت خویش به برکت یک بازگشت پشیمانانه و درخواست ملتمسانه و گریۀ عاجزانه، رهایی و آسانی را جایگزین گرفتاری و مشکلات می سازد.

«وجود امام زمان (علیه السلام) لطف است و غیبت او از ماست» (1)

غیبت پی آمد کفران نعمت ولایت است، نتیجۀ قدر ناشناسی انسان ها نسبت به مقام عظمای امامت است، اثر طبیعی سوزاندن پرچم هدایت و درهم شکستن کشتی نجات اهل بیت (علیهم السلام) است.

و چه زیباست که در روایات فرموده اند:

ص: 75

«لا ينجو مِنْهَا إِلَّا مَنْ دَعَى دُعاءَ الغَريق» (1)

«از غیبت و مشکلات آن نجات نمی یابد مگر کسی که دعاء غریق را بخواند - یا چونان انسان گرفتار شده در غرقاب، با نهایت بیچارگی و شدّت اضطراب خدا را بخواند» (2)

و همین است سر این همه سر این همه تأکید بر مداومت نسبت به دعای ندبه، دعای زاری منتظران، دعای گریۀ چشم انتظاران، دعای ندبه ای که در آن می خوانیم:

تا کی سرگشته و سرگردان تو باشم؟ مولای من! تا کی و با چه بیانی تو را بستایم و چگونه نجوا سر کنم؟

بر من سخت است که از غیر تو پاسخ شنوم و جز تو دلداریم دهد.

بر من سخت است که من بر تو بگریم و دیگران تو

ص: 76

را واگذارند.

بر من سخت است که سختی ها نه بر آنان بلکه بر تو وارد آید.

آیا کمک دهنده ای هست که پا به پای او ناله های طولانی وگریه های همیشگی داشته باشم؟

آیا زاری کنندۀ بی تابی هست که در تنهایی هایش با زاری و بی تابی خود یاریش کنم؟

آیا چشمی هست که خار در آن خلیده باشد و چشمان من در ناراحتی و درد این خار خلیدگی، با آن همراهی کند؟

آه! ای فرزند پیامبر (صلی الله علیه و آله) آیا به سوی تو راهی هست، تا شرف دیدار حاصل آید؟

«اللهُمَّ إِنَّا نَرْغَبُ إِليْكَ في دَوْلَةٍ كَرِيمَةٍ تُعِزُّ بِهَا الإسلامَ وَ اَهْلَهُ وَ تُذِلُّ بِهَا النِّفَاقَ وَ أَهْلَهُ وَ تَجْعَلُنَا فِيهَا مِنَ الدُّعَاةِ إِلى طَاعَتِكَ وَ الْقَادَةِ إِلَى سَبِيلِكَ وَ تَرْزُقُنَا بِها كَرامَةَ الدُّنْيَا وَ الآخِرَةِ»

ص: 77

23- از زلال ولایت

24- مهدی موعود (علیه السلام)

25- انتظار بهار و باران

26- ناپیدا ولی با ما

27- علی (علیه السلام) مروارید ولایت

28- خصایص زينبيه (علیها السلام)

29- گفتمان مهدویت

30- انتظار و انسان معاصر

31- مفرد مذکر غایب

32- سیمای امام مهدی (علیه السلام) در شعر عربی

33- ... و آن که دیرتر آمد

34- سرود سرخ انار

35- منشور نینوا

36- سحاب رحمت

37- زندگی پس از مرگ

38- تاریخ حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) (2 جلد)

ص: 79

انتشارات مسجد مقدس جمکران

در مراکز استان ها و شهرستان های سراسر کشور نمایندگانی فعال می پذیرد.

***

واحد پاسخ به سؤالات

مسجد مقدس جمکران

آمادۀ پاسخگویی به سؤالات و مشکلات اخلاقی، تربیتی، اجتماعی، فقهی و اعتقادی شما عزیزان می باشد.

می توانید سؤالات خود را به آدرس:

قم - صندوق پستی 617- واحد تحقیقات فرهنگی مسجد مقدس جمکران ارسال نمایید.

شایان توجه است که مطالب و نامه های عزیزانی که با این صندوق پستی مکاتبه می نمایند، به منزلۀ اسرار ایشان بوده، و در حفظ و نگهداری آنها کاملاً دقت و مراقبت خواهد شد.

ص: 80