در حریم یاس: مجموعه زیارات حضرت زهرا علیهاالسلام

مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور : در حریم یاس: مجموعه زیارات حضرت زهرا علیهاالسلام / تهیه و تنظیم موسسه پیام امام هادی علیه السلام.

مشخصات نشر : تهران: پیام امام هادی(ع)، 1381.

مشخصات ظاهری : 112ص.

شابک : 4400ریال: 964-90069-9-0 ؛ 7000 ریال ( چاپ سوم ) ؛ 10000ریال ( چاپ چهارم ) ؛ 24000 ریال (چاپ پنجم)

یادداشت : چاپ دوم: 1384.

یادداشت : چاپ سوم: پاییز 1385.

یادداشت : چاپ چهارم: 1388.

یادداشت : چاپ پنجم: 1392.

یادداشت : عنوان روی جلد:در حریم یاس: مجموعه زیارات حضرت زهرا (علیهاالسلام) به همراه مقدمه ای گویا و فشرده در شرح حال آن حضرت.

یادداشت : کتابنامه: ص. 101 - 110؛ همچنین به صورت زیرنویس.

عنوان روی جلد : در حریم یاس: مجموعه زیارات حضرت زهرا (علیهاالسلام) به همراه مقدمه ای گویا و فشرده در شرح حال آن حضرت.

موضوع : فاطمه زهرا (س)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق. -- زیارتنامه ها

شناسه افزوده : موسسه امام هادی (ع)

رده بندی کنگره : BP271/د43 1381

رده بندی دیویی : 297/777

شماره کتابشناسی ملی : م 81-25573

ص :1

اشاره

ص :2

ص :3

مقدمه

اهداء

به امّ الائمّه النجباء علیها السلام

به امام حسین سیّد الشهداء علیه السلام

به صاحب مؤسسه، امام هادی علیه السلام

به امام زمان حجّه بن الحسن علیهما السلام

ص:4

مقدمه

ص:5

ص:6

بسم اللّٰه الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین والصلاه والسلام علی محمّدوآله أجمعین.

سلام و درود خداوند و مقربین درگاهش، و عرضِ ادب و خاکساری ما بر خزانه دارانِ علمِ الٰهی، معادنِ حکمتِ ربّانی، و صاحبان اسرارِ خداوندگاری باد؛ پرچم دارن هدایت بشری، پایه های دین و قله های بلند بزرگی و بزرگواری و دریاهای بیکرانِ علم و حکمت و....

این نوشتار عرض ادبی است کوچک به آستان بلند مستورۀ سرمد، بانوی آسمانی، فرشتۀ زمینی و پارۀ تنِ حبیب خدا محمد مصطفی، فاطمۀ زهرا سلام اللّٰه علیها.

ادب جویان محضر حضورش چگونه باید شرط ادب به پا دارند؟ و خاکساران درگاهش چگونه باید شرط بندگی به جای آرند؟

ص:7

سرگشته گان وادی محبتش به کدامین بیان سرگشته گی خویش را بسرایند؟ و زایران کوی اجابتش چگونه باید با او به نجوا نشینند؟

مؤسسۀ امام هادی علیه السلام به دنبال یافتن پاسخی برای این پرسش ها از میان احادیث و گفته های معصومین علیهم السلام و نظرات حدیث پژوهان، و به منظور فراهم آوردن موسوعه ای گرانسنگ پیرامون «زیارت» و «زیارات معصومین» تلاش گسترده ای را آغاز کرد و سال ها این مهم را در برنامه کار خود قرار داد و اکنون که آن تلاش ها در شُرُف شکوفایی است و تدوین موسوعه زیارات آخرین مراحل خود را طی می کند بر آن شدیم تا بخش زیارات فاطمه سلام اللّٰه علیها را به صورت مستقل منتشر کنیم تا ضمن عرض ادب به ساحت قدس فاطمی از حضرتش برای پایان کار کمک بطلبیم.

ص:8

زیارت وآداب آن

زیارت حضور زایر است در پیشگاه معشوق، اتصال قلبی است با مبدأ فیض، کسب نوراست از سرچشمۀ انوار الهی، زیارت آرامش است، آرامشی پریشانی زِدا، آرامشی اضطراب شُوی و آرامشی گوارا.

زیارت سعادت است، خوشبختی است، و چه خوشبختی بالاتر از حضور در کنار معصوم.

و حضور فقط «بودن» نیست، بلکه همنفس شدن با فرشتگان است، همصدایی با نیازمندان است و همدعایی با دعاگویان؛ یک حضور روحانی، و یک پرواز روحانی، بال گشودن تا حریم قدس، گویی از این جا راه آسمان نزدیک تراست و رسیدن به عرش ساده تر، این جا سوخته دلان می آیند تا مرهمی بر دردِ دل خویش بجویند، این جا سرخورده گان از خلق می آیند تا شفاعتی نزد خالق بیابند، این جا بی کسان می آیند تا با «کس بی کسان» انس گیرند.

پاکان می آیند تا صفا افزون کنند و آلوده گان می آیند تا زنگار از دل بشویند، گناهکاران می آیند تا توبه کنند و توبه کننده گان می آیند تا عهد خویش تقویت کنند.

ص:9

هنگام زیارت چه جملاتی باید گفت؟ و چگونه باید شرط زیارت به جای آورد؟

هر کسی به هر زبانی می تواند اوج علاقه مندی خود را و نهایت نیازمندی خویش را بیان کند اما بهتر آن است که بدانیم معصومین علیهم السلام در این باره چه سفارشهایی دارند و چه آدابی برشمرده اند.

شهید اول از میان این آداب مواردی را ذکر کرده است(1) که بازگویی برخی از آن ها خالی از لطف نیست:

* غسل و پاکی

* ایستادن در درگاه و کسب اجازه

* در حال زیارت رو به روی معصوم قرارگرفتن

* خواندن زیارتهای رسیده از معصوم

* دو رکعت نماز زیارت

* دعا

* تلاوت چند آیه از قرآن

* حضور قلب و استغفار

* دادن هدیه ای به خدمتکاران حرم

* وداع هنگام بیرون آمدن

ص:10


1- (1)) الدروس ج 2 ص 24-22

این ها اعمالی است که خوب است زایر هنگام زیارت انجام دهد و بهترین جملات برای زیارت عباراتی است که از معصومین علیهم السلام به ما رسیده است، گاه برای مکان خاص، یا زمان خاصی زیارت مخصوصی را دستور داده اند که خوانده شود گرچه نجوای عاشقانه همه جا خریدار دارد.

قبل از پرداختن به زیارات فاطمۀ زهرا سلام اللّٰه علیها مناسب است اشاره ای کوتاه به زندگی آن بانو، و برخی از فضایل و مناقبش داشته باشیم.

ص:11

گوشه هایی از زندگانی برترین بانو

اسم و نسب

نامش فاطمه؛ دختر رسول خدا محمد مصطفیٰ صلی الله علیه و آله و سلم فرزند عبداللّٰه، فرزند عبد المطّلب؛ و نام مادرش خدیجه دختر خویلد، فرزند اسد است(1).

کنیه

«ام الحسن» «ام الحسین» «ام الأئمه» (2)«امّ ابیها»(3) کنیه های آن بانو هستند.

لقب

آن بانو دارای القاب بسیاری است که هر یک از آن ها افقی از بی کرانه های عظمت او را می نمایاند از آن جمله: سیده نساء

ص:12


1- (1)) - تاج الموالید ص 21، اسد الغابه ج 7 ص 220، الاصابه فی تمییز الصحابه (عسقلانی) ج 4 ص 377، الاتحاف بحب الاشراف ص 33، انساب الاشراف (بلاذری) ج 2 ص 29.
2- (2)) مناقب ابن شهراشوب ج 3 ص 357.
3- (3)) - تاج الموالید ص 20، مناقب ابن شهراشوب ج 3 ص 357، الاستیعاب فی معرفه الأصحاب (القرطبی) ج 4 ص 380، الاصابه ج 4 ص 377.

العالمین، بتول، طاهره، زهره، زهرا، محدَّثه، علیمه، حکیمه، تقیّه، نقیّه، صدّیقه، شهیده، سیده نساء أهل الجنه. (1)

ولادت

زادروز آن بانو بیستم جمادی الثانیه(2) سال پنجم(3) بعثت بوده است و برخی این زادروز مبارک را در سال دوم(4) دانسته اند.

شهادت

کلینی رحمه الله و عدّه ای از علما شهادت آن حضرت را سیزدهم جمادی الاولیٰ، هفتاد و پنج روز پس از رحلت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم ذکر کرده اند(5).

شیخ طوسی رحمه الله و عدۀ دیگری از علما خاموشی شمع حیات آن بانو را در سوم جمادی الآخره سال 11 هجری، نود و پنج روز پس از

ص:13


1- (1)) - القاب الرسول و عترته ص 38، مناقب ابن شهراشوب ج 3 ص 357.
2- (2)) - تاج الموالید ص 21، دلائل الامامه ص 45، مناقب ابن شهراشوب ج 3 ص 357.
3- (3)) - تاریخ الائمه ص 6، کشف الغمه ج 2 ص 75، المصباح (کفعمی) ص 512، تاج الموالید ص 21، دلائل الامامه ص 45، مناقب ابن شهراشوب ج 3 ص 357.
4- (4)) - المصباح (کفعمی) ص 512.
5- (5)) - الکافی ج 1 ص 241 ضمن حدیث 5، و ج 3 ص 228 ح 3، و ج 4 ص 561 ح 4، تاریخ الائمه ص 6، کشف الغمه ج 2 ص 75، تاج الموالید ص 22، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب ج 4 ص 379.

وفات رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم دانسته اند(1).

این دو قول از اقوال دیگر مشهورتر است، گر چه اقوال دیگری نیز در تاریخ شهادت آن حضرت وجود دارد.

محل دفن حضرت زهرا علیها السلام

محلّ دفن آن بانوی جهانیان به طور دقیق روشن نیست، برخی آن را میان قبر رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم و منبر او دانسته اند، و برخی احتمال داده اند در خانه خودش باشد، و برخی نیز مدفن او را بقیع(2) معرفی کرده اند.

طبری در کتاب دلائل الامامه گوید:

حضرت علی علیه السلام حضرت زهرا سلام اللّٰه علیها را در روضه دفن نمود و چهل صورت قبر جدید در قبرستان بقیع درست کرد، چون مردم خبر رحلت حضرت را شنیدند و به بقیع آمدند چهل صورت قبر دیدند و برای آن ها پیدا کردن قبر واقعی مشکل شد(3).

دانشمندان و علمای شیعه علت مخفی بودن قبر حضرت زهرا علیها السلام را نارضایتی ایشان از حکومت آن زمان دانسته اند، با اندکی توجه به خطبۀ فدکیّه آن بانو و همچنین سخنانش با زنان مهاجر و

ص:14


1- (1)) - مصباح المتهجد ص 793، مسارّ الشیعه ص 54، دلائل الامامه ص 10، تاج الموالید ص 22.
2- (2)) من لا یحضره الفقیه ج 2، ص 572.
3- (3)) - دلائل الامامه ص 46.

انصار و مسایل دیگری چون سقط شدن فرزندش محسن(1) ، شکسته شدن پهلویش و بیماری ها و ناراحتی های آن حضرت بعد از پدر و....

روشن می شود که آن بزرگوار پس از رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نه تنها روزگار خوشی نداشته است بلکه با کمال تلخی و سختی زندگانی را به پایان رسانده است(2).

گزارش های تاریخی و حدیثی فراوانی در دست است که فاطمه علیها السلام بعد از وفات پدر بزرگوارش روزهایی پر از غم و اندوه، پر از ناله و گریه، پر از اشک و آه، و پر از درد و شیون در راه دفاع از اسلام و قرآن و ولایت سپری کرده است، به نمونه هایی بنگرید:

* حاکم در المستدرک نقل می کند:

اسماء بنت عمیس گفت: در بیماری حضرت به دستور ایشان تابوتی تهیه کردم، و حضرت فاطمه علیها السلام تبسّم کرد و من او را بعد از وفات پدرش جز این زمان متبسّم ندیدم(3).

* ابن اثیر در اسد الغابه می گوید:

فاطمه بعد از رسول خدا خندان دیده نشد تا این که به خدای

ص:15


1- (1)) روضه المتقین ج 5 ص 342.
2- (2)) - روضه المتقین ج 5 ص 8-347.
3- (3)) - المستدرک ج 3 ص 177، رقم 361: «... وجعلت علی السریر نعشاً وهو اول ما کان النعش فتبسّمت فاطمه و ما رأیتها متبسّمه بعد أبیها إلّایومئذٍ، ثم حملناها ودفنّاها لیلاً».

عز و جل پیوست(1).

* بلاذری در انساب الاشراف می نویسد:

«... فاطمه... و لم تُر متبسّمه بعد وفاه رسول اللّٰه»(2).

فاطمه بعد از وفات رسول خدا خندان دیده نشد.

و از این روست که به علی بن ابی طالب علیه السلام وصیت نمود: «مرا شب دفن کن و قبرم را مخفی بدار»(3) ، حضرت می خواهد با مخفی بودن قبرش مظلومیت خویش را در تاریخ ثابت کند. (4)

ص:16


1- (1)) - اسدالغابه ج 7 ص 225: «ما رؤیت ضاحکه بعد وفاه رسول اللّه صلی الله علیه و آله و سلم حتی لحقت باللّه عزوجل».
2- (2)) - أنساب الأشراف ج 2 ص 34.
3- (3)) الامالی شیخ مفید ص 281 ح 7، مرآه العقول ج 5 ص 3-321، روضه المتقین ج 5 ص 347، مناقب ابن شهراشوب ج 3 ص 4-362 و نیز مراجعه شود به علل الشرائع ج 1 ص 185 باب 149 العله التی من أجلها دُفنت فاطمه علیها السلام باللیل ولم تدفن بالنهار.
4- (4)) - مرآه العقول ج 5 ص 3-322، و مناقب ابن شهراشوب ج 3 ص 4-362.

برخی از فضایل آن حضرت علیها السلام

اشاره

هر چند این نوشتار بیشتر به زیارات آن بزرگوار توجه دارد و از اوصاف و القابی که در زیارات آن حضرت دیده می شود، مقام و مرتبه بلند ایشان جلوه گر است، ولی اشاره ای کوتاه و گذرا به برخی از مناقب و فضایل ایشان ضروری به نظر می رسد.

بنا بر مشهور تولد این بزرگوار بعد از مبعث بوده است و طبق روایات در شب معراج حضرت ختمی مرتبت از دست جبراییل خرما(1) ، سیب(2) و میوه های شجره طوبی(3) خورده اند و نطفۀ حضرت از این میوه ها منعقد شده است.

ص:17


1- (1)) علل الشرائع ج 1 ص 183 باب 147 ذیل ح 2، الامالی (صدوق) ص 373 مجلس 70 ذیل ح 7، عیون اخبار الرضا علیه السلام ج 1 ص 94 باب 11 ذیل ح 3، التوحید (صدوق) ص 117 باب 8 ذیل ح 21، دلائل الامامه ص 53، نور الثقلین ج 3 ص 118 ح 24 و ص 120 ح 26 ذیل آیه «سبحان الذی...»، بحار الانوار ج 43 ص 4 ح 2 و ص 6 ذیل ح 5.
2- (2)) - علل الشرائع ج 1 ص 183 باب 147 ح 1، دلائل الامامه ص 52 - مناقبها -، بحار الانوار ج 43 ص 5 ح 4.
3- (3)) - تفسیر العیاشی ج 2 ص 212 ح 46، تفسیر القمی ج 1 ص 365، نور الثقلین ج 2 ص 502 ح 122 ذیل آیه «طوبی لهم وحسن مآب...»، بحار الانوار ج 43 ص 6 ح 6.

شکوه ولادت

هنگام ولادت این بانو، چهار زن از زنان بزرگ جهان از سوی خداوند آمدند تا حضرت خدیجه را برای ولادت آن بزرگوار کمک کنند؛ بانوانی که خود بانوی برتر بودند آمدند تا بسترگشای برترین بانو باشند:

1 - ساره همسر ابراهیم خلیل.

2 - آسیه دختر مزاحم همسر خداشناس فرعون.

3 - مریم دختر عمران مادر حضرت عیسی.

4 - کلثوم خواهر موسی بن عمران.

آن بانو، پاک و پاکیزه به دنیا آمد و در آغازین لحظات لب به سخن گشود و گفت(1):

أشهَدُ أنْ لاٰ إلٰهَ إلّااللّٰهُ وَأنَّ أبِی رَسولَ ُ اللّٰهِ سَیِّدُ الأنبیاءِ وَأنَّ بَعْلِی سَیِّدُ الأَوصیاءِ وَوُلْدی سادَهُ الأسباطِ.

گواهی می دهم که خدایی جز «اللّٰه» نیست و پدرم رسول خداوند و سرور پیامبران است و شویم سرور اوصیا و فرزندانم سرور فرزندان.

ص:18


1- (1)) - سخن گفتن به هنگام تولّد در بارۀ امامان معصوم علیهم السلام هم نقل شده است همان سان که حضرت عیسی در کودکی سخن گفت: «انی عبد اللّٰه....» سورۀ مریم، 30-33.

سپس نام یک یک آن بانوان بزرگ را بُرد و به هر یک سلام کرد(1).

بانوی بی همتا

امام صادق علیه السلام می فرمایند: اگر امیر المؤمنین علیه السلام با فاطمه علیها السلام ازدواج نمی کرد، تا روز قیامت در روی زمین از آدم و بعد از او کفو و همتایی برای فاطمه علیها السلام یافت نمی شد(2).

علامه مجلسی در ذیل این حدیث گوید: می توان به این حدیث استدلال کرد که علی و فاطمه اشرف از پیامبران اولی العزم هستند جز پیامبر اسلام. (3)

برترین بانوی عالم

حسن بن زیاد عطّار گوید: به امام صادق گفتم این که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است «فاطمه سیدۀ زنان أهل بهشت است» آیا سیدۀ زنان زمان خودش بود؟

ص:19


1- (1)) - الامالی شیخ صدوق ص 476 مجلس 87 ح 1، روضه الواعظین ص 144، دلائل الامامه ص 9 با اندکی اختلاف؛ بحار الانوار ج 43 ص 3 ح 1 و ح 2 از الامالی و مصباح الانوار.
2- (2)) - الخصال ج 2 ص 414 ذیل ح 3 باب التسعه، الامالی شیخ صدوق ص 474 مجلس 86 ح 18، دلائل الامامه ص 10، علل الشرائع ج 1 ص 178 باب 142 ضمن ح 3، بحار الانوار ج 43 ص 10 ضمن ح 1.
3- (3)) - بحار الانوار ج 43 ص 10 ذیل ح 1.

حضرت فرمود: آن [که سیدۀ زنان زمان خودش بود] مریم است، و فاطمه سیدۀ زنان اهل بهشت از اولین و آخرین است(1).

و نیز مفضل بن عمر از امام صادق علیه السلام پیرامون سخن رسول خدا که فرموده است: «فاطمهُ سَیِّدهُ نِساءِ العالَمِینَ» سؤال می کند که آیا فاطمه بزرگ و سیدۀ زنان زمان خودش بود؟

حضرت صادق علیه السلام پاسخ می فرمایند: آن مریم بود که سیدۀ زنان عالم خود بود؛ فاطمه سیدۀ زنان جهانیان از اولین و آخرین است(2).

عزیزترین مردم نزد رسول خدا

ابن ابی وَقّاص گوید: شنیدم رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم می فرمود: فاطمه پاره تن من است هر که او را شاد کند مرا شاد کرده است و هر که به او بدی کند به من بدی کرده است، فاطمه عزیزترین مردم نزد من است(3).

ص:20


1- (1)) - الامالی شیخ صدوق ص 109 مجلس 27 ح 7، بحار الانوار ج 43 ص 21 ح 10.
2- (2)) - معانی الاخبار ص 107 ح 1، دلائل الامامه ص 11، روضه الواعظین ص 149.
3- (3)) - الامالی شیخ مفید ص 260 مجلس 31 ح 2، الامالی شیخ طوسی ج 1 ص 24، بحار الانوار ج 43 ص 23 ح 17.

خشم و خشنودی فاطمه

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

إنَّ اللّٰهَ تَبارکَ وَتَعالیٰ لَیَغضَبُ لِغَضَبِ فاطمهَ وَیَرضیٰ لِرِضاها صَلَواتُ اللّٰهِ علَیها(1).

خداوند تبارک و تعالی از غضب فاطمه به غضب می آید، و از خشنودی فاطمه - درود خدا بر او باد - خشنود می شود.

امام سجاد از امام حسین از علی بن ابی طالب علیهم السلام نقل می کند که پیامبر به فاطمه فرمود:

«إنَّ اللّٰهَ یَغضَبُ لِغَضَبِکِ وَیَرضیٰ لِرِضاکِ»(2).

خداوند به خشم تو خشم می گیرد و از خوشنودی تو خوشنود می شود.

ص:21


1- (1)) - معانی الاخبار ص 303 ح 2 از ابن عباس، الامالی شیخ صدوق ص 314 مجلس 61، الامالی شیخ مفید ص 95 مجلس 11 ح 4، بحار الانوار ج 43 ص 19 ح 4.
2- (2)) - المعجم الکبیر (طبرانی) ج 1 ص 108 ح 182، و ج 22 ص 401 ح 1001، المستدرک (حاکم) ج 3 ص 167 ح 328، وی گوید: این حدیث صحیح السند است؛ مجمع الزوائد ج 9 ص 203، جواهر العقدین باب 11 ص 350، الصواعق المحرقه باب 11 ص 175، المقصد الثالث؛ اسدالغابه ج 7 ص 224 ح 7175، الإصابه ج 4 ص 378.

مسور بن مخرمه گوید: رسول خدا فرمود:

فاطِمَهُ بَِضعَهٌ مِنِّی فَمَنْ أغضَبَها أغضَبَنی.(1)

فاطمه پارۀ تن من است هر کس او را به غضب آورد مرا به غضب آورده است.

حسین بن زید از امام صادق علیه السلام نقل می کند که پیامبر خدا فرمود:

إنَّما فاطِمَهُ بَِضعَهٌ مِنِّی، مَنْ آذاها فَقَدْ آذانی، وَمَنْ أحَبَّها فَقَدْ أحَبَّنی، وَمَنْ سَرَّها فَقَدْ سَرَّنی(2).

فاطمه پارۀ تن من است هر کس او را اذیت کند مرا اذیت کرده است، و هر کس او را دوست بدارد مرا دوست داشته است، و هر کس او را شاد کند مرا شاد کرده است.

آثار محبّت و غضب فاطمه

سلمان فارسی می گوید: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

یا سَلمانُ مَنْ أحَبَّ فاطِمَهَ ابْنَتی فَهُو فی الجَنَّهِ مَعی، وَمَنْ أبغَضَها فَهُو فی النّارِ، یا سَلمانُ

ص:22


1- (1)) - صحیح بخاری ج 5 ص 26، باب مناقب قرابه رسول اللّٰه، و ص 36 باب مناقب فاطمه علیها السلام؛ المعجم الکبیر (طبرانی) ج 22 ص 404 ح 1012، الجامع الصغیر (سیوطی) ج 2 ص 360 ح 5833، وی گوید: این حدیث صحیح است؛ کنز العمال ج 12 ص 108 ح 34222.
2- (2)) - شرح الأخبار فی فضائل الأئمه الأطهار (قاضی نعمان مغربی) ج 3 ص 30 رقم 970.

حُبُّ فاطِمَهَ علیها السلام یَنفَعُ فی مِائَهِ مَوطِنٍ، أیسَرُها المَوتُ وَالقَبرُ وَالمِیزانُ وَالمَحشَرُ وَالصِّراطُ وَالعَرضُ وَالحِسابُ.

فَمَنْ رَضِیَت ابْنَتی عَنهُ رَضِیْتُ عَنهُ، وَمَنْ رَضِیْتُ عَنهُ رَضِیَ اللّٰهُ عَنهُ، وَمَنْ غَضِبَتْ عَلَیهِ فاطِمَهُ غَضِبْتُ عَلَیهِ، وَمَنْ غَضِبْتُ عَلَیهِ غَضِبَ اللّٰهُ عَلَیهِ(1).

ای سلمان! هر کس فاطمه دختر مرا دوست بدارد او در بهشت با من است، و هر کس او را دشمن بدارد در آتش است، ای سلمان در یک صد جا محبّت فاطمه نفع می رساند، آسان ترین آن ها: مرگ، قبر، میزان، محشر، صراط، عرض [اعمال]، و حساب است.

پس دخترم فاطمه از هر کس راضی باشد من از او راضی و خشنودم، و هر که من از او راضی و خشنود باشم خداوند از او راضی است، و هر کس که فاطمه بر او غضب کند من بر او غضب کنم و هر که من بر او غضب کنم خدا بر او غضب می کند.

ص:23


1- (1)) - مائه منقبه من مناقب أمیرالمؤمنین علیه السلام ص 127 - المنقبه الحادیه و الستون -، ینابیع المودّه ج 1 ص 314 - المودّه الثالثه عشر -، بحار الانوار ج 27 ص 116 ح 94، احقاق الحق ج 10 ص 166.

پدر به فدایش

در خبر است که فاطمه علیها السلام عملی از سر پارسایی و زهد انجام داد پیامبر سه مرتبه فرمود:

«فداها أبوها»(1)، پدرش به فدایش.

گفتگو با فرشتگان

طبری نقل می کند که امام صادق علیه السلام فرمود:

حضرت فاطمه «محدَّثه»(2) نامیده شد زیرا ملائکه از

ص:24


1- (1)) - الامالی شیخ صدوق ص 195 مجلس 41 ذیل ح 7، روضه الواعظین ص 444، مناقب ابن شهر آشوب ج 3 ص 343، بحار الانوار ج 43 ص 20 ح 7، و ج 73 ص 86 ح 50.
2- (2)) محدَّث کسی است که فرشتگان با او صحبت می کنند؛ «صدای آن ها رامی شنود ولی آن ها را نمی بیند» به مناقب ابن شهراشوب ج 3 ص 336، مجمع البحرین ج 1 ص 469 مراجعه شود.از بعضی روایات استفاده می شود که آن حضرت ملائکه را می دید و با آن ها سخن می گفت و حضرت زهرا علیها السلام این دیدارها و گفتگوها را به امیرالمؤمنین علیه السلام خبر می داد.طبری در دلائل الامامه ص 44 گوید: «فاطمه زهرا در شب وفاتش گفت: پسر عمو! این جبراییل است پیش من آمد وگفت: السلام یقرئکِ السلام... پس از مدتی گفت: پسر عمو! این میکاییل است وهمان سخن جبراییل را می گوید...»وشبیه این واقعه را علّامۀ مقرّم در کتاب وفاه الصدّیقه الزهراء علیها السلام ص 106 نقل می کند. از این روایات ونظائر آن می توان استفاده کرد که این بانوی بزرگوار علاوه بر گفتگو با فرشتگان آن ها را نیز مشاهده می نموده است.

آسمان فرود می آمدند و همانند مریم دختر عمران به او ندا می کردند:

یا فاطِمَهُ إنَّ اللّٰهَ اصطَفاکِ وطَهَّرَکِ وَاصْطفاکِ علیٰ نِساءِ العالَمِینَ، یا فاطِمَهُ اقْنُتی لِرَبِّکِ وَاسْجُدِی وَارْکَعی مَعَ الرّاکِعِین(1).

ای فاطمه البته که خداوند تو را برگزید و پاک ساخت و بر زنان جهانیان برگزید، ای فاطمه برای خدایت قنوت گیر وسجده کن و با رکوع کنندگان رکوع کن.

فاطمه با فرشتگان سخن می گفت و آن ها با او سخن می گفتند، شبی فاطمه به آن ها گفت: آیا آن زنی که برترین زنان عالم است مریم دختر عمران نیست؟

فرشتگان گفتند: مریم برترین زنان عالم خود بود، و خداوند تعالی تو را برترین زنان عالم خودت و عالم او و برترین زنانِ اولین و آخرین قرارداده است(2).

کلینی رحمه الله نقل می کند که امام صادق علیه السلام فرمود:... جبراییل نزد آن حضرت می آمد و او را در مرگ پدرش به نیکی تسلیت می گفت و خوشدل می ساخت و از حال پدر و مقام او و آنچه که بعد از وی برای فرزندانش پیش می آید گزارش می داد، و حضرت علی علیه السلام

ص:25


1- (1)) - ر. ک آل عمران: 42.
2- (2)) - دلائل الامامه ص 56.

آن ها را می نوشت(1).

مصحف فاطمه

طبری از ابی بصیر نقل کرده است که گفت: از امام باقر علیه السلام پیرامون مصحف فاطمه و اوصافش پرسیدم.

فرمود: پس از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مصحف بر آن حضرت علیها السلام نازل شد....

گفتم: فدایت شوم در آن چه بود؟

فرمود: خبر آنچه که تاکنون بوده است و آنچه که تا روز قیامت می آید، خبر آسمان، و عدد آنچه که در آسمانها است از فرشتگان و غیر آن ها....

امام باقر علیه السلام فرمود: چون خداوند متعال اراده فرمود مصحف را بر فاطمه نازل کند، جبراییل و میکاییل و اسرافیل آن را حمل نموده و در ثُلث دوم شب جمعه بر آن حضرت فرود آوردند، و آن بانو به نماز ایستاده بود؛ چون نمازش تمام شد فرشتگان بر او سلام کردند و گفتند: «السَّلامُ یُقرِئُکِ السَّلامَ» خدایِ سلام به تو سلام می رساند؛ و مصحف را در دامان آن حضرت نهادند.

حضرت فاطمه گفت: از برای خدا است سلام، و از اوست سلام،

ص:26


1- (1)) - الکافی ج 1 ص 458 ح 1؛ مجلسی رحمه الله در مرآه العقول ج 5 ص 314 سند این حدیث را صحیح معرفی می کند.

و به سوی اوست سلام، و بر شما ای فرستادگان خدا سلام باد؛ سپس فرشتگان به سوی آسمان عروج کردند.

حضرت زهرا این صحیفه را بعد از نماز صبح تا زوال شمس پی در پی می خواند، تا به پایان رسید.

در ادامه این حدیث امام باقر علیه السلام می فرماید: اطاعت آن حضرت بر همه خلق خدا - از جن، انس، پرنده، وحوش، انبیا و ملائکه - واجب بود.(1) ابو بصیر گوید: فدایت شوم بعد از وفات فاطمه علیها السلام این مصحف چه شد؟

امام علیه السلام فرمود: حضرت فاطمه علیها السلام آن را به امیرالمؤمنین علیه السلام داد، و چون حضرت علی از دنیا رفت به امام حسن علیه السلام سپس به امام حسین علیه السلام سپرد سپس نزد أهلش [ائمه معصومین علیهم السلام] باقی است تا [سرانجام] آن را به صاحب این امر [امام زمان عجل اللّٰه فرجه الشریف] بسپرند(2).

در برخی از روایات به آنچه که فاطمه زهرا سلام اللّٰه علیها بعد

ص:27


1- (1)) - این جمله نورانی وجوب اطاعت حضرت فاطمه علیها السلام را بر همگان و همچنین ولایت تکوینی آن حضرت را بر همه مخلوقات روشن می کند.
2- (2)) - دلائل الامامه ص 27-28، وروایات دیگری در: بصائر الدرجات ص 172 ضمن ح 3، و ص 179 ح 27، و الکافی ج 1 ص 238 باب فیه ذکر الصحیفه والجفر والجامعه ومصحف فاطمه علیها السلام.

از وفات رسول اللّه صلی الله علیه و آله و سلم از جبراییل می شنیده و املاء می کرده و حضرت علی علیه السلام می نوشته است «مصحف فاطمه» گفته شده است ودر این مصحف از حلال وحرام سخن به میان نیامده است بلکه از آنچه در آینده واقع خواهد شد یاد شده است(1).

لوح فاطمه

لوح فاطمه لوحی است که خداوند عَزّوجَلّ برای رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم فرستاد تا به حضرت فاطمه علیها السلام دهد، سپس حضرت فاطمه آن را به جابر بن عبداللّٰه انصاری داد، او خواند و نسخه ای از آن نوشت. در این لوح نام دوازده وصیّ رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم آمده است.

کلینی با سند خود از ابوبصیر نقل کرده است که امام صادق علیه السلام فرمود: پدرم از جابر بن عبداللّٰه انصاری خواست که در خلوت او را ببیند، و در آن مجلس به او فرمود: ای جابر مرا خبر ده از لوحی که در دست مادرم فاطمه دختر رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم دیدی واز آنچه مادرم به تو

ص:28


1- (1)) - بصائر الدرجات ص 177 ح 18 و ص 174 ح 6 وص 170 - باب فی الائمه علیهم السلام انهم اعطوا الجفر و الجامعه و مصحف فاطمه علیها السلام - و الکافی ج 1 ص 240 ح 2.و در برخی از روایات آمده است که مصحف فاطمه قرآن نیست بلکه کلامی است از کلام خدا که او آن را به فاطمه نازل فرموده است پس سخن خداست که به املاء رسول خدا و خط علی بر فاطمه فرود آمده است، بصائر الدرجات ص 176 ذیل ح 14 و ص 173 ح 5 و ص 178 ح 19.

خبر داد که در این لوح نوشته شده است.

جابر گفت: خدا را گواه می گیرم که من در زمان زندگی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نزد مادرت فاطمه علیها السلام رفتم تا ولادت امام حسین علیه السلام(1) را تبریک گویم.

دیدم که در دست او لوحی سبز رنگ با خطی نورانی است.

گفتم: پدر و مادرم فدایت باد ای دختر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، این لوح چیست؟

فرمود: این لوحی است که خدای عَزَّوجَلَّ به پیامبرش هدیه فرمود که در آن نام پدرم و شوهرم و دو فرزندم و نام های اوصیای از فرزندانم وجود دارد. و آن را پدرم به من داد تا مرا خشنود کند.

جابر گفت: و مادرت فاطمه آن را به من داد، خواندم و از آن نسخه ای نوشتم. پدرم امام باقر علیه السلام به او فرمود: ای جابر! آیا ممکن است آن را به من نشان دهی؟

جابر گفت: آری.

و پدرم با جابر به راه افتادند تا به منزل جابر رسیدند، او برای پدرم صحیفه ای که از پوست بود آورد.

امام باقر علیه السلام فرمود: ای جابر تو به نوشته خود نگاه کن تا من آن را برای تو بخوانم.

ص:29


1- (1)) - در نسخه ای «امام حسن علیه السلام» آمده است.

جابر نگاه کرد و پدرم خواند، به خدا سوگند حرفی با حرفی مخالف نبود.

جابر گفت: خدا را گواه می گیرم که دیدم در لوح اینگونه نوشته است:

به نام خداوند بخشنده مهربان

این کتابی است از طرف خداوند عزیز حکیم برای محمد نور او، سفیر او، حجاب او و دلیل او؛ روح الامین آن را از نزد پروردگار جهانیان فرود آورد. ای محمد! اسماء مرا بزرگ دار، و نعمت های مرا سپاس گوی و آن ها را انکار مکن، بدرستی که من «اللّٰه» هستم که هیچ معبودِ بحقّی جز من نیست، من در هم کوبندۀ جبّاران و نابودکننده متکبّران و خوارکنندۀ ستمگران و داور روز جزا هستم.

من «اللّٰه» هستم که هیچ معبود بحقّی جز من نیست، پس هر کس به غیر فضل من امیدوار باشد یا از غیر عدل من هراس داشته باشد او را عذابی خواهم کرد که احدی را آن چنان عذاب نکنم.

فقط مرا عبادت کن و فقط بر من توکل نما، من پیامبری را نفرستادم و روزگارش را به پایان نرساندم مگر آن که برای او وصیّ [وجانشین] قرار دادم.

ص:30

من تو را بر پیامبران برتری دادم و وصیّ تو را بر اوصیا فضیلت بخشیدم و تو را پس از او با [وصایت] دو شیربچه که دو فرزند دخترت، حسن و حسین باشند، گرامی داشتم.

حسن را معدن علم خود پس از وفات پدرش قرار دادم.

و حسین را نگهبان وحی خود قرار دادم، و او را با شهادت گرامی داشتم و مُهر سعادت بر او زدم، پس او برترین شهید راه خداست. و در بالاترین درجۀ شهیدان است. کلمۀ تامۀ خود را با او قرار دادم و حجت بالغه را نزد او نهادم و به [پیروی از] فرزندان او ثواب می دهم [و به مخالفت آنان] عقاب می کنم. که اولین ایشان علی، سرور عابدان و زینت اولیای پیشین من است و فرزند او همنام جدش محمود، محمد باقر که شکافنده علم من و معدن حکمت و دانش من است، زود باشد آن ها که در جعفر شک کنند هلاک شوند، هر که او را رد کند همانند آن است که مرا رد کرده است.

سخن من محقق گردیده که منزلت جعفر را گرامی می دارم، و او را با کثرت اولیا و پیروان و یارانش شادمان می کنم.

و بعد از موسی فتنۀ کور ظلمانی رخ خواهد داد، زیرا رشتۀ واجب من [وصایت] قطع نمی شود و حجت من مخفی نمی ماند، و هرگز اولیای من از هم جدا نخواهند شد.

آگاه باش هر کس یکی از آن ها را انکار کند نعمت مرا انکار کرده است. و هر کس آیه ای از کتاب مرا تغییر دهد بر من افترا بسته است، و وای بر کسانی که پس از وفات بنده ام و حبیبم و

ص:31

برگزیده ام موسی افترا زنند و انکار کنند، آگاه باشید تکذیب کننده گان [وصی] هشتم تکذیب کنندۀ همۀ اولیای من هستند، و علی، ولی و یاری کننده من است. و او کسی است که بارهای سنگین نبوت را بر دوش او نهم و او را با تحمل آن بیازمایم، و مرد بسیار پست و خود بزرگ بینی او را خواهد کشت، و در شهری که بنده صالح ذوالقرنین بنا نموده، در کنار بدترین مردم دفن خواهد شد. سخن من محقَّق گردیده که چشم او را با محمد فرزند و جانشین او روشن کنم، پس او وارث علم من و معدن حکمت من و جایگاه سِرّ من و حجت من بر خلایق خواهد بود، بهشت را جایگاه او قرار دهم و او را برای هفتاد نفر از خاندانش - که مستوجب آتشند - شفیع کنم.

و بر فرزندش علی مُهر سعادت زنم که ولی و یاری کننده من و شاهد در خلق و امین بر وحی ما است.

از نسل او حسن را بیرون آورم که دعوت کننده به راه من و نگهبان علم من است.

سپس وصایت را با فرزند او که رحمت برای عالمیان است تمام کنم، او دارای کمال موسی و زیبایی و درخشش عیسی و صبر ایوب است.

در زمان [غیبت] او اولیای من خوار شوند، و سر آن ها را همچون سرهای ترک و دیلم به ارمغان فرستند، پس کشته شوند و سوزانده شوند و در خوف و ترس به سر برند، زمین از خون آن ها رنگین شود، و وای و شیون از زنانشان برخیزد.

ص:32

آن ها به حق، اولیای من هستند، و با ایشان هر فتنه و تاریکی را دفع کنم و اضطراب و فتنه ها را بر طرف سازم، و از ایشان سختی ها و زنجیرها را بر دارم، درودها و رحمت ها از پروردگارشان بر آنان باد و ایشان هدایت شده گانند(1).

صدّیقۀ شهیده

علی بن جعفر نقل می کند که برادرش موسی بن جعفر علیه السلام فرمود:

«إنَّ فاطِمَهَ علیها السلام صِدِّیقَهٌ شَهِیدَهٌ»(2).

مسلّماً فاطمه «صدیقۀ شهیده» است.

علاّمه مجلسی سند این حدیث را صحیح معرفی می کند، سپس می افزاید:

«صدّیقه» مبالغه است در صدق و تصدیق، یعنی آنچه را که به پدر بزرگوارش نازل می شد صد در صد تصدیق می کرد، در گفتارش راستگو بود و رفتار او گفتارش را تصدیق می نمود، و این معنای عصمت است، و شکی در عصمت آن حضرت نیست چه آن که آیه تطهیر به اجماع خاصه و عامه شامل او نیز می باشد.(3) علامه مجلسی در ادامه می فرماید: «این حدیث دلالت می کند

ص:33


1- (1)) - کمال الدین ص 308 ح 1.
2- (2)) - الکافی ج 1 ص 381.
3- (3)) - مرآه العقول ج 5 ص 315.

که فاطمه صلوات اللّٰه علیها شهیده بوده، و این متواتر است.» و سپس سبب شهادت آن حضرت را نقل می کند.(1) آری شهادت این بانو و ماجرای آن از متواترات است، مگر می شود فراموش کرد چه برسر پاکدخت محمد صلی الله علیه و آله و سلم آمده است؟

مگر می توان این لکّۀ ننگ را از پیشانی تاریخ شُست؟

چند روزی از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سپری نشده بود، عده ای که خود را پرچمدار اسلام می دانستند با آتش و تازیانه و... به خانه دختر پیامبر اسلام حمله می کنند، کجا سراغ دارید که با مشت و لگد به بازمانده تسلیت بگویند؟ و باتازیانه و آتش او را تسلی دهند؟ ولی آنان چنین کردند.

گزارش های تاریخی این جنایت فراوان است و در طول تاریخ، حدیث پژوهان، مورخان و عالمان گوناگونی به شکل های مختلف از آن یادکرده اند. مرور برخی از این گزارش ها عمق فاجعه را بهتر ترسیم می کند:

* نظام یکی از بزرگان معتزله می گوید:

«مسلماً عمر در روز بیعت به شکم فاطمه زد تا محسن از شکم او سقط شد» (2)

ص:34


1- (1)) - مرآه العقول ج 5 ص 318.
2- (2)) الوافی بالوفیات ج 6 ص 17، و الملل و النحل ج 1 ص 57.

* ذهبی در میزان الاعتدال ضمن شرح حال ابن ابی دارم از او نقل می کند:

«یقیناً عمر با لگد به فاطمه زد تا او محسن را سقط کرد»(1) * جوینی در فرائد السمطین از قول رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کند:

«... دخترم فاطمه بانوی زنان جهانیان از اولین و آخرین است، او پارۀ تنم، نور دیده ام، میوۀ دلم و روح و روانم است، او حوراء انسی است که هرگاه در محرابش و در برابر خدایش می ایستد نورش برای ملائکۀ آسمان ها می درخشد هم چنان که نور ستارگان برای زمینیان می درخشد... وقتی به او می نگرم به یاد می آورم آنچه را که بعد از من بر او وارد خواهد شد؛ گویی می بینم که: خواری وارد خانۀ او می شود، حرمتش می شکند، حقّش غصب می شود، از ارثش محروم می گردد، پهلویش می شکند، جنینش سقط می شود و او فریاد می زند: «یا محمداه» و کسی جواب نمی دهد، کمک می خواهد و کسی به او کمک نمی کند.(2)»

ص:35


1- (1)) میزان الاعتدال ج 1 ص 139.
2- (2)) فرائد السمطین ج 2، ص 35.

ابو بکر به عنوان مسبب اصلی این قضایا و کسی که تمام این جنایت ها به فرمان و نظر او انجام می شد در موارد متعددی از این کار خود اعلام پشیمانی کرده است(1) و این اعلان ها خود به عنوان اعترافی از سوی او نسبت به این جنایات محسوب می شود.

طبری در دلائل الامامه از امام صادق علیه السلام نقل می کند:

...وکان سبب وفاتها [فاطمه] أنّ قنفذ مولی الرجل لکزها بنعل السیف بأمره فاسقطت محسناً ومرضت من ذلک مرضاً شدیداً...(2).

سبب وفات فاطمه علیها السلام آن بود که قنفذ غلام آن مرد با غلاف شمشیر بر آن حضرت زد که محسن او سقط شد و به این سبب به بیماری سختی مبتلا شد.... (3)

ص:36


1- (1)) شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ج 2 ص 45-47؛ الحجّه الغرّاء ص 54؛ مروج الذهب ج 2 ص 301؛ المعجم الکبیر ج 1 ص 62؛ مختصر تاریخ دمشق ج 13 ص 122؛ العقد الفرید ج 4 ص 268؛ تاریخ الاسلام ذهبی ج 3 ص 117-118؛ کنز العمال ج 5 ص 631؛ مجمع الزوائد ج 5 ص 202-203.
2- (2)) - دلائل الامامه ص 45.
3- (3)) - در ادامه حدیث آمده است: «و حضرت علیها السلام به کسانی که او را اذیت کردند اجازه ورود به منزل و عیادت نداد. و دو نفر از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از امیرالمؤمنین علیه السلام خواستند تا آن حضرت برای آنان شفاعت کند تا آنان به خدمت آن بانو مشرف شوند. حضرت علی علیه السلام از آن حضرت خواست و ایشان موافقت فرمود چون آن دو نفر آمدند گفتند: چگونه ای ای دختر رسول خدا؟ حضرت فرمود: خوب الحمد للّٰه، سپس به آن دو فرمود: آیا نشنیده اید سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را که فرمود: فاطمه پاره تن من است هرکس او را اذیت کند مرا اذیّت کرده است و هرکه مرا اذیت کند خدا را اذیت کرده است؟آن دو گفتند: آری. آن حضرت فرمود: سوگند به خدا شما دو نفر مرا اذیت نمودید. پس آن دو نفر از نزد حضرت زهرا علیها السلام بیرون آمدند در حالی که آن بانوی بزرگوار از آنان خشمگین بود».برای اطلاع بیشتر ودقیق تر می توانید به کتاب بیت الاحزان تألیف محدث قمی رحمه الله ص 96 فصل «ما قاله عمر فی کتاب عهد الی معاویه»، ونیز به کتاب سلیم بن قیس ص 159-164 چاپ جدید ص 584-586 «چگونگی فرستادن قنفذ توسط عمر برای بیعت گرفتن از علی علیه السلام» مراجعه فرمایید.

فضیلت زیارت حضرت زهرا علیها السلام

* شیخ طوسی در تهذیب الاحکام، و شیخ مفید در المزار، و مجلسی در بحار الانوار نقل کرده اند که: فاطمه زهرا علیها السلام فرمود:

پدرم به من خبر داد که هر کس سه روز بر او و من سلام کند، خداوند بهشت را بر او واجب گرداند.

راوی حدیث گوید عرض کردم: ای فاطمه، در حیات پدرت و تو؟

حضرت فرمود: بلی و هم چنین بعد از وفات ما.(1) * در کتاب مصباح الانوار نقل شده است: حضرت فاطمه علیها السلام به علی بن ابی طالب علیه السلام خبر داد که رسول اللّٰه به او فرمود:

ص:37


1- (1)) - التهذیب ج 6 ص 9 ح 11، المزار ص 177 ح 1، البحار ج 100 ص 194 ح 9.

یا فاطِمَهُ، مَنْ صَلّیٰ علَیکِ غَفَرَ اللّٰهُ لَهُ، وَألحَقَهُ بِی حَیثُ کُنتُ مِنَ الجَنَّهِ.

ای فاطمه هر کس بر تو درود فرستد خداوند او را ببخشد و در هر جای بهشت باشم او را به من ملحق کند(1).

* رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید:

هر کس بعد از وفاتم مرا زیارت کند همانند آن است که مرا در حیاتم زیارت کرده است، و هر که فاطمه را زیارت کند، همانند آن است که مرا زیارت کرده است.(2) * در مصباح الانوار از امام صادق علیه السلام نقل شده است که حضرت فرمود:

هر که قبر پاک فاطمه را زیارت کند و بگوید: «السلام علیک یا سیده نساء العالمین...»(3) سپس استغفار کند، خداوند او را ببخشد و وارد بهشت کند(4).

ص:38


1- (1)) - بحارالانوار ج 100 ص 194 ح 10، مستدرک الوسائل ج 10 ص 211 ح 2، از مصباح الانوار.
2- (2)) - بشاره المصطفی ص 139 و بحار الانوار ج 100 ص 122 ضمن حدیث 28.
3- (3)) این زیارت با عنوان «زیارت سوم» در ادامه خواهد آمد.
4- (4)) - اقبال الاعمال ج 3 ص 161، بحار الانوار ج 100 ص 199 ح 19 و ذیل ح 18، مستدرک الوسائل ج 10 ص 210 ذیل ح 1.خوانندگان محترم توجه دارند این فضایل علوّ مرتبه فاطمۀ زهرا علیها السلام و مقام والای او را نزد خداوند متعال می رساند، و از سوی دیگر می رساند مؤمنینی که او را زیارت کرده وعارف به مقام آن حضرت باشند، از این فضایل برخوردارند. روشن است، غیر عارف و کسی که نتواند ایمان خود را حفظ کند و بی ایمان از دنیا برود، از این ثواب ها و فضایل با این گستردگی بهره مند نیست. دلیل این گفتار روایاتی است که در فضیلت زیارت بعضی از معصومین با قید «عارفاً بحقّه» وارد شده است که زایر باید عارف به مقام حضرت باشد.

از بحث گذشته چنین نتیجه گرفته می شود که زیارت حضرت در هر حال مستحب است. البته زیارت آن حضرت در ایّام خاصّی مورد تأکید بیشتری است، همان طور که مرحوم مجلسی در بحارالانوار می فرماید:

زیارت حضرت زهرا علیها السلام در اوقات و ساعات شریفه و زمان های مختص به آن بزرگوار دارای فضیلتِ بیشتر و تناسب بیشتری است مانند:

- روز تولد حضرت علیها السلام (بیستم جمادی الثانیه یا دهم آن).

- روز رحلت آن حضرت علیها السلام (سوم جمادی الثانیه یا یازدهم رجب بنا بر قول ابن عباس).

- روز تزویج ایشان با حضرت علی علیه السلام (نیمه ماه رجب یا اول ذی الحجه یا ششم آن).

- شب زفاف آن حضرت (نوزدهم ذی الحجه یا بیست و یکم محرم). (1)

ص:39


1- (1)) - شیعیان پس از وقوع غم انگیزترین حادثه تاریخ در ماه محرم، آن ماه را ماه غم و اندوه و عزاداری قرارداده اندو از جشن و شادی در این ماه می پرهیزند.

- هم چنین سایر ایام که در آن کرامت و فضیلت خاصی از آن حضرت ظاهر شده است، مانند روز مباهله، و روز نزول [سورۀ] هل أتی که آن بیست و پنجم ذی الحجه است.(1)

ص:40


1- (1)) - البحار ج 100 ص 202.

زیارات فاطمۀ زهرا علیها السلام

اشاره

ص:41

ص:42

در کتب معتبر حدود ده زیارت برای فاطمۀ زهرا علیها السلام نقل شده است. البته برخی از این زیارات در بخشی از متن به یکدیگر شبیه اند و در بخشی دیگر اختلاف دارند، در صورتی که این شباهت ها را به هم برگردانیم و اختلاف موجود را به ناقلین روایات نسبت دهیم - نه به اصل روایت و زیارت - تعداد زیارات از ده زیارت کمتر می شود. و اگر اختلاف عبارات و تفاوت جملات را به راوی نسبت نداده بلکه بگوییم هر یک از این ها زیارت مستقلّی بوده و این چنین صادر شده اند، تعداد آن ها از ده زیارت بیشتر می شود.

حدود پنج زیارت از این زیارات روایت است که یا به امام معصوم نسبت داده شده اند، مانند زیارت اول و سوم؛ یا از زبان راویان نقل گردیده است، مانند زیارت دوم که سید بن طاووس رحمه الله از محمد بن علی طرازی(1) نقل کرده است.

ص:43


1- (1)) - در بعض کتب رجال نام او آمده است وبه طور دقیق شناخته شده نیست، هر چند نقل مکرر شخصیّت بزرگی چون سید بن طاووس از او حکایت از وزانت او می نماید، خصوصاً این که متن زیارت نیز با معارف حقه کاملاً سازگار است.ابن طاووس در اقبال الاعمال از محمد بن علی طرازی روایت می کند از ابو الفرج محمد بن موسی قزوینی کاتب، و از این نقل به دست می آید که طرازی در طبقه نجاشی است. ر. ک معجم رجال الحدیث ج 17 ص 51 رقم 11387.

حدود پنج زیارت هم به طور صریح منسوب به امام معصوم نیست هر چند متن همه آن ها با معارف حَقّۀ شیعه سازگار است و مطلب خلافی در آن ها مشاهده نمی شود ولی دو احتمال در بارۀ صدور این زیارات وجود دارد:

1 - از ائمۀ معصومین علیهم السلام صادر شده باشند و نام امام و تعلیم دهنده زیارت نقل نگردیده باشد(1).

2 - از تألیفات علما و ساخته و پرداخته آن ها باشد که آن ها این جملات را با توجه به روایات و کتب معتبر اقتباس و تألیف نموده اند، به طور قطع زیارتی که مرحوم صدوق در من لا یحضره الفقیه نقل کرده است از این قسم به شمار می آید زیرا او خود چنین گوید:

من پس از زیارت رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم قصد زیارت حضرت فاطمه علیها السلام نمودم در حالی که با غسل بودم و چنین گفتم....(2) سپس در آخر زیارت می فرماید:

در خبر چیز محدودی که وظیفه باشد برای زیارت

ص:44


1- (1)) - عدم نقل نام امام علیه السلام شاید به علت اختصار بوده است، یا چون در کتب آن زمان نوشته شده بوده و بر همگان معلوم و مشهور بوده است.
2- (2)) - این زیارت در ادامه با عنوان زیارت ششم خواهد آمد.

صدیقه علیها السلام نیافتم پس به آنچه که برای خود راضیم، برای کسی نیز که کتاب مرا می خواند، راضی هستم.

شیخ صدوق با این عبارت اجازه می دهد، که دیگران هم از آنچه که او تألیف کرده و با آن، حضرت فاطمه زهرا علیها السلام را زیارت نموده است استفاده کنند، و آن بانو را بدان زیارت نمایند.

لازم به ذکر است که غالب عبارات شیخ صدوق رحمه الله برداشت از روایات است تا جایی که علّامه مجلسی رحمه الله در اهمّیّت عبارات صدوق و پدرش رحمهما اللّٰه چنین گوید:

اکثر اصحاب ما کلام او و پدرش را به منزلۀ نصّ منقول و خبر مأثور تلقّی می کنند(1).

ص:45


1- (1)) بحارالانوار ج 10 ص 405

بخش اول: زیاراتی که روایت محسوب می شوند

زیارت نخست

شیخ طوسی رحمه الله با سند خود از إبراهیم بن محمّد بن عیسی بن محمّد عریضی نقل کرده که گفت: روزی امام جواد علیه السلام به ما فرمود:

وقتی کنار قبر جده ات - فاطمه علیها السلام - رسیدی بگو:

یا مُمتَحَنَهُ(1) ، امتَحَنَکِ اللّٰهُ الَّذی خَلَقَکِ قَبلَ أنْ یَخلُقَکِ ای آزموده ای که خدای آفریننده ات پیش از آفرینشت تو را آزموده است فَوَجَدَکِ لِما امْتَحَنَکِ صابِرَهً، وزَعَمْنا أنّٰا لَکِ أولِیاءٌ و تو را در آنچه آزمود شکیبا یافت، و معتقدیم که ما دوستداران تو هستیم، ومُصَدِّقونَ وصابِرونَ لِکُلِّ ما أتانا بِهِ أبوکِ وأتانا بِهِ وَصِیُّهُ، و به آنچه پدر شما و وصی او برای ما آورد ایمان داریم و [در راه آن] شکیباییم،

ص:46


1- (1)) در المزار الکبیر: «السلام علیک یا ممتحنه».

فإنّا نَسأَلُکِ إنْ کُنّٰا صَدَّقناکِ إلّاألحَقْتِنا پس ما از تو می خواهیم که چون شما را تصدیق کردیم، ما را بِتَصدِیقِنا لَهُما بِالبُشریٰ(1) به سبب این تصدیق (وایمان)، به آن دو (بزرگوار)، با بشارت ملحق کنی لِنُبَشِّرَ أنفُسَنا بِأنّا قَدْ طَهُرْنا بِولایَتِکِ(2).

تا خود را بشارت دهیم که ما با ولایت شما پاکیزه شدیم.

سند این روایت قوی است چنانچه مجلسی اول رحمه الله فرموده است:

روی الشیخ فی القوی عن ابراهیم بن محمد العریضی....(3) شیخ با سند قوی از ابراهیم بن محمد عریضی روایت می کند....

این زیارت در طول قرون و سال ها مورد نظر علما بوده است و

ص:47


1- (1)) «بالبشریٰ» فقط در عبارت التهذیب وجود دارد و در سایر مصادر نیست.
2- (2)) - التهذیب ج 6 ص 9 ح 12، وسائل الشیعه ج 14 ص 367 - أبواب المزار - ب 18 ح 2، بحار الانوار ج 100 ص 194 ح 11، مصباح المتهجد ص 711، در المزار الکبیر ص 79 ح 2، و در المزار (شهید) ص 21 همانند آن بدون سند، وجمال الاُسبوع ص 31 و ص 32 با اندک تفاوت، روضه المتقین ج 5 ص 343، متن و ترجمۀ آن در لوامع صاحب قرانی ج 5 ص 510، شیخ صدوق از این زیارت نامی نبرده است.
3- (3)) - روضه المتقین ج 5، ص 343.

در کتب حدیث، مزار و ادعیه نقل شده است که به برخی از آن ها اشاره شد.

متن این زیارت روایی، کوتاه و دقیق است به گونه ای که فهم بعضی از قسمت های آن برای افراد عادی مشکل به نظر می رسد، مانند: امتحنک اللّٰه الذی خلقک قبل أن یخلقک....

نکات:

* این زیارت با حرف خطاب شروع می شود «یا ممتحنه».

* مطابق این زیارت، آن حضرت قبل از خلقت در امتحان الهی موفق شده است و در مقابل بلاها صبر پیشه کرده است و به مقام «صابره» بودن رسیده است.

* زایر با این زیارت، پیامبر و وصیّ او و آنچه را که آورده اند تصدیق می نماید، و از حضرت زهرا می خواهد که شفاعت کند تا زایر به نبی و وصی ملحق شود.

* بعضی از قسمت های این زیارت از برکات و فواید ولایت حضرت فاطمه علیها السلام بر پیروانش حکایت می کند مانند عبارت: «قد طهرنا بولایتک» که ولایت فاطمه علیها السلام را پاک کننده معرفی می کند.

ص:48

زیارت دوم: زیارت آن حضرت در بیستم جمادی الثانیه

روز بیستم جمادی الثانیه بنا بر مشهور تولد آن بانوی بزرگ است.

سید بن طاووس در این روز از محمد بن علی طرازی برای آن حضرت زیارتی (و نماز و دعای پس از آن) را نقل می کند.

السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ رَسولِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ سلام بر تو ای دختر رسول خدا، سلام بر تو یا بِنتَ نَبِیِّ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ حَبِیبِ اللّٰهِ، ای دختر پیامبر خدا، سلام بر تو ای دختر حبیب خدا، السَّلامُ عَلَیکِ یابِنتَ خَلیلِ اللّٰهِ [السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ سلام بر تو ای دختر دوست خالص خدا، (سلام بر تو ای دختر صَفِیِّ اللّٰهِ](1) ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ أمِینِ اللّٰهِ، السَّلامُ برگزیده خدا،) سلام بر تو ای دختر امین خدا، سلام عَلَیکِ یا بِنتَ خَیرِ خَلقِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ بر تو ای دختر بهترین آفریدۀ خدا، سلام بر تو ای دختر

ص:49


1- (1)) - افزوده از بحار الانوار.

أفضَلِ أنبِیاءِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ خَیرِ البَرِیَّهِ.

برترین پیامبران خدا، سلام بر تو ای دختر بهترین آدمیان.

السَّلامُ عَلَیکِ یا سَیِّدَهِ نِساءِ العالَمِینَ مِنَ الأوَّلِینَ سلام بر تو ای سرور زنان جهانیان از پیشینیان والآخِرِینَ. السَّلامُ عَلَیکِ یا زَوجَهَ وَلِیِّ اللّٰهِ وَخَیرَ و پسینیان. سلام بر تو ای همسر ولی خدا و (همسر) بهترین خَلقِهِ بَعدَ رَسولِ اللّٰهِ. السَّلامُ عَلَیکِ یا أُمَّ الحَسَنِ آفریدۀ خدا پس از رسول خدا. سلام بر تو ای مادر حسن وَالحُسَینِ سَیِّدَی شَبابِ أهلِ الجَنَّهِ، السَّلامُ عَلَیکِ و حسین دو سرور جوانان اهل بهشت، سلام بر تو یا أُمَّ المؤمِنینَ. السَّلامُ عَلَیکِ یا أیَّتُها الصِّدِّیقَهُ ای مادر مؤمنان. سلام بر تو ای صدّیقۀ الشَّهِیدَهُ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها الرَّضِیَّهُ المَرضِیَّهُ.

شهیده، سلام بر تو ای خرسند (از خدا و) مورد پسند (خدا).

السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها الصّادِقَهُ الرَّشِیدَهُ، السَّلامُ عَلَیکِ سلام بر تو ای راستگوی با کمال، سلام بر تو أیَّتُها الفاضِلَهُ الزَّکِیَّهُ. السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها الحَوراءُ الإنسِیَّهُ، ای دانشمند پاک سرشت. سلام بر تو ای انسیّۀ حورا،

ص:50

السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها التَّقِیَّهُ النَّقِیَّهُ، السَّلامُ عَلَیکِ سلام بر تو ای پارسای پاک نهاد، سلام بر تو أیَّتُها المُحَدَّثَهُ العَلِیمَهُ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها المَعصومَهُ ای دانای همرازِ فرشتگان، سلام بر تو ای بی گناه المَظلومَهُ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها الطّاهِرَهُ المُطَهَّرَهُ، ستم شده. سلام بر تو ای پاکِ پاکیزه، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها المُضطَهَدَهُ المَغصوبَهُ. السَّلامُ سلام بر تو ای ستم کشیدۀ حق غارت شده. سلام عَلَیکِ أیَّتُها الغَرّاءُ الزَّهراءُ، السَّلامُ عَلَیکِ بر تو ای سفید روی درخشان چهره، سلام ورحمت و برکات خدا بر تو یا فاطِمَهُ بِنتَ مُحَمَّدٍ رَسولِ اللّٰهِ وَرَحمَهُ اللّٰهِ وَبَرَکاتُهُ، صَلَّی ای فاطمه دختر محمد رسول خدا، درود اللّٰهُ عَلَیکِ یا مَولاتی وَابْنَهَ(1) مَولایَ وَعَلیٰ رُوحِکِ بر تو ای بانوی من و دختر مولایم، و (سلام) بر روح وَبَدَنِکِ. أشهَدُ أَنَّکِ مَضَیتِ عَلیٰ بَیِّنَهٍ مِنْ و جسم تو باد. گواهی می دهم که تو با [مقام یقین و] دلیل روشنی از جانب

ص:51


1- (1)) - در بحار الانوار: «وَبِنتَ».

رَبِّکِ، وَأنَّ مَنْ سَرَّکِ فَقَدْ سَرَّ رَسولَ(1) اللّٰهِ، پروردگارت در گذشتی و (گواهی می دهم که) هر کس تو را شاد کرد رسول خدا را وَ مَنْ جَفاکِ فَقَدْ جَفا رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم، شاد نمود و هر کس بر تو جفا کرد به رسول خدا جفا نمود وَمَنْ آذاکِ فَقَدْ آذیٰ رَسولَ اللّٰهِ، وَمَنْ وَصَلَکِ فَقَدْ و هر کس تو را آزار داد پیامبر خدا را آزار داد و هر کس به (راه) تو پیوست وَصَلَ رَسولَ اللّٰهِ، وَمَنْ قَطَعَکِ فَقَدْ قَطَعَ رَسولَ اللّٰهِ، به (راه) رسول خدا پیوست، و هر که از (راه) تو برید از (راه) رسول خدا گسست، لِأَنَّکِ بَِضعَهٌ مِنهُ وَرُوحُهُ الَّتی بَینَ جَنبَیهِ، کما قالَ زیرا که تو پارۀ تن و جان درون سینۀ او هستی هم چنان که او خود عَلَیهِ أفضَلُ الصَّلاهِ وَأکمَلُ السَّلامِ. أُشهِدُ اللّٰهَ - که بهترین وکامل ترین درودها وسلام ها بر او باد - گفته است. خدا وَمَلائِکَتَهُ أَنِّی راضٍ عَمَّنْ رَضِیتِ عَنهُ، و فرشتگانش را گواه می گیرم که من از هر کس که تو خرسندی خرسندم وَساخِطٌ عَلیٰ مَنْ سَخِطْتِ عَلَیهِ، وَلِیٌّ لِمَنْ والاکِ، و بر هر کس تو خشمگینی خشمگینم، وبا هر کس که با تو دوستی کند دوست هستم وَعَدُوٌّ لِمَنْ عاداکِ، وَحَربٌ لِمَنْ حارَبَکِ.

و با هر کس که با تو دشمنی بکند دشمنم، و با هر کس که با تو بجنگد در جنگم،

ص:52


1- (1)) - «رسول» در بحار الانوار نیست.

أَنا یا مَولاتی بِکِ وَبِأَبِیکِ وَبَعلِکِ وَالأئِمَّهِ مِنْ وُلدِکِ بانوی من! من به تو و به پدر تو و همسر تو و امامان از فرزندانت مُوقِنٌ، وَبِوِلایَتِهِم مؤمِنٌ، وَبِطاعَتِهِم مُلتَزِمٌ، یقین دارم و به ولایت آن ها مؤمن هستم. وبه پیروی از ایشان پایبندم.

أَشهَدُ أَنَّ الدِّینَ دِینُهُم، وَالحُکمَ حُکمُهُم، شهادت می دهم که دین (حق) دین آنان و حکم (راستین) حکم آنان است.

وَأنَّهُم قَدْ بَلَّغوا عَنِ اللّٰهِ عَزَّ وَجَلَّ، و آنان (آنچه را که) از طرف خداوند (مأمور رساندنش بودند) رساندند.

وَدَعَوا إلیٰ سَبِیلِ اللّٰهِ بِالحِکمَهِ وَالمَوعِظَهِ الحَسَنَهِ، و با کلام حکیمانه، و پند نیکو به راه خدا فراخواندند، لا تَأخُذُهُمْ فی اللّٰهِ لَومَهُ لائِمٍ، وَصَلَواتُ اللّٰهِ عَلَیکِ وَعَلیٰ در راه خدا سرزنش سرزنش کنندگان بر آنان مؤثر نیفتاد و درود خدا بر تو و بر أبِیکِ وَبَعلِکِ وَذُرِّیَّتِکِ الأئِمَّهِ الطّاهِرینَ.

پدر تو و همسر تو و فرزندان تو - آن امامان پاک سرشت - باد.

اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَأهلِ بَیتِهِ، وَصَلِّ عَلَی بار الها! بر محمد و خاندان او درود فرست، و درود فرست بر البَتُولِ الطّاهِرَهِ الصِّدِّیقَهِ المَعصُومَهِ التَّقِیَّهِ (فاطمۀ زهرا) آن از مردم بریدۀ به خدا پیوستۀ راست کردارِ بی گناهِ پرهیزکارِ

ص:53

النَّقِیَّهِ الرَّضِیَّهِ [المَرضِیَّهِ](1) الزَّکِیَّهِ الرَّشِیدَهِ المَظلومَهِ پاک سرشتِ خرسندِ (از خدا و) مورد پسند (او) و پاکیزۀ به کمال رسیدۀ ستم شدۀ المَقهُورَهِ، المَغصوبَهِ حَقَّها، المَمنوعَهِ إرثَها، مورد خشم (دشمنان) قرار گرفته ای که حقش غصب شد و از ارثش باز داشته شد المَکسورِ ضِلعُها، المَظلومِ بَعلُها، المَقتُولِ وَلَدُها، و پهلویش شکست و همسرش مورد ستم قرار گرفت، و فرزندش کشته شد، فاطِمَهَ بِنتِ رَسولِ اللّٰهِ، وَبَِضعَهِ لَحمِهِ، وَصَمِیمِ قَلبِهِ، فاطمه دختر رسول خدا و پارۀ تن و زلال جان 2 وَفِلذَهِ کَبِدِهِ، وَالنُخبَهِ مِنکَ لَهُ، وَالتُّحفَهِ، و پارۀ جگر او و برگزیدۀ تو برای او و ارمغانی که آن را خَصَصْتَ بِها وَصِیَّهُ، وَحَبِیبَهِ المُصطَفیٰ، وَقَرِینَهِ ویژۀ وصی پیامبر کردی، و محبوب (پیامبر) مصطفی، و همسر المُرتَضیٰ، وَسَیِّدَهِ النِّساءِ، وَمُبَشِّرَهِ الأولِیاءِ، حَلیفَهِ (علی) مرتضی، و سرور زنان، و بشارت دهندۀ دوستداران، همپیمان الوَرَعِ وَالزُّهْدِ، وَتُفّاحَهِ الفِردَوسِ وَالخُلدِ، الَّتی پارسایی و زهد، و سیب (باغ) فردوس وبهشت جاودان، آن که شَرَّفتَ مَولِدَها بِنِساءِ الجَنَّهِ، وَسَلَلتَ مِنها أنوارَ ولادتش را با (حضور) زنان بهشتی شرافت دادی، و انوار (درخشان) امامان را

ص:54


1- (1)) - افزوده از بحار الانوار.

الأئِمَّهِ، وَأرخَیتَ دونَها حِجابَ النُّبُوَّهِ. اللّٰهُمَّ از او طالع کردی، و پردۀ (اسرار) نبوت را نزد او کنار زدی. بار الها! صَلِّ عَلَیها صَلاهً تُزیدُ فی مَحَلِّها عِندَکَ وَشَرَفِها لَدَیکَ بر او درود فرست، درودی که به جایگاه و شرف او نزد تو، وَمَنزِلَتِها مِنْ رِضاکَ، وَبَلِّغْها مِنّا تَحِیَّهً وَسَلاماً، و مقام رضامندی تو از او بیفزاید، و از جانب ما درود وسلام بر او فرست، وَآتِنا مِنْ لَدُنکَ فی حُبِّها فَضلاً وَإحساناً وَرَحمَهً و از نزد خود در راه دوستی او به ما فضل و احسان و رحمت وَغُفراناً، إنَّکَ ذو الفَضلِ(1) الکرِیمُ.

و غفران عطاکن که تو صاحب فضل و بزرگواری.

سپس نماز زیارت بخوان، و اگر توانستی نماز آن حضرت را نیز به جا آور، و آن دو رکعت است در هر رکعت سورۀ حمد یک مرتبه و سورۀ قل هو اللّه احد شصت مرتبه؛ و اگر نتوانستی دو رکعت نماز بخوان در رکعت اوّل سورۀ حمد و یک مرتبه سورۀ قل هو اللّه احد و در رکعت دوم سورۀ حمد و یک مرتبه سورۀ قل یا ایها الکافرون، و چون سلام دادی بگو:

اللّٰهُمَّ إنِّی أتَوَجَّهُ إلَیکَ بِنَبِیِّنا مُحَمَّدٍ وَبِأهلِ بَیتِهِ بار الها! به وسیلۀ پیامبرمان محمد و خاندانش - که درود تو بر آنان باد -

ص:55


1- (1)) - بحار الانوار: «ذو العفو».

صَلَواتُکَ عَلَیهِم، وَأَسأَلُکَ بِحَقِّکَ العَظِیمِ عَلَیهِم، به سوی تو روی می کنم، و به حق بزرگ تو بر آنان الَّذی لا یَعلَمُ کُنهَهُ سِواکَ، وَأسأَلُکَ بِحَقِّ مَنْ حَقُّهُ که ژرفای آن را کسی جز تو نداند از تو درخواست می کنم، و به حق آن که حق او عِندَکَ عَظِیمٌ، وَبِأَسمائِکِ الحُسنیٰ الَّتی أمَرتَنی نزد تو بزرگ است، ونیز به وسیلۀ اسماء حُسنایت که فرمان داده ای أَنْ أدعُوَکَ بِها. وَأسأَلُکَ بِاسْمِکَ الأعظَمِ الَّذی تو را با آن بخوانم از تو در خواست می کنم. و به آن اسم اعظمی که أمَرتَ بِهِ إبراهیمَ أنْ یَدعُوَ بِهِ الطَّیرَ فَأجابَتْهُ، ابراهیم را فرمان دادی تا با آن پرندگان را بخواند پس (خواند و آنها) اجابتش کردند، وَبِاسْمِکَ العَظِیمِ الَّذی قُلتَ لِلنّارِ:

و به آن اسم بزرگت که (باآن) به آتش گفتی:

«کُونِی بَرداً وَسَلاماً عَلیٰ إبراهیمَ»(1) فَکانَتْ بَرداً، «بر ابراهیم سرد وسلامت باش» پس سرد (و سلامت) شد، وَبِأَحَبِّ الأسماءِ إلَیکَ وَأشرَفِها وَأعظَمِها لَدَیکَ و نیز به محبوب ترین و شریف ترین و بزرگ ترین وَأَسرَعِها إجابَهً، وَأنجَحِها طَلِبَهً، و سریع الاجابه ترین و به نتیجه رسنده ترین اسمهایت از تو درخواست می کنم،

ص:56


1- (1)) - الانبیاء: 69.

وَبِما أنتَ أهلُهُ وَ مُستَحِقُّهُ وَمُستَوجِبُهُ، وَ أَتَوَسَّلُ و نیز به آن (صفات) که تو شایسته ومستحق و در خور آن هستی، و نیز به تو إلَیکَ، وَ أرغَبُ إلَیکَ، وَ أتَضَرَّعُ توسل می جویم و به سویت مشتاق می گردم وزاری می کنم وَاُلِحُّ عَلَیکَ. وَأسأَلُکَ بِکُتُبِکَ الَّتی أنزَلْتَها عَلیٰ (وبر خواسته ام) بر تو اصرار می ورزم. و به (حق) کتاب های (آسمانی) تو که بر أنبِیائِکَ وَرُسُلِکَ صَلواتُکَ عَلَیهِمْ مِنَ التَّوراهِ پیامبران و رسولانت - که درود خدا بر آنان باد - فرو فرستادی از تورات وَالإنجِیلِ وَالزَّبورِ وَالقُرآنِ العَظِیمِ، فَإنَّ فِیها اسْمَکَ الأعظَمَ، و انجیل و زبور و قرآن بزرگ که در آن ها اسم اعظم تو هست، وَبِما فِیها مِنْ أسمائِکَ العُظمیٰ، أَنْ ونیز به آن اسم های اعظمی که درآن ها است از تو درخواست می کنم که تُصَلِّیَ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأنْ تُفَرِّجَ عَنْ مُحَمَّدٍ بر محمد وآل محمد درود فرستی، و فرج محمد وَآلِ مُحَمَّدٍ وَشِیعَتِهِم وَمُحِبِّیهِم وَعَنِّی، وَتَفتَحَ أبوابَ وآل محمد و شیعیان و دوستدارانشان و مرا برسانی، و درهای آسمان را السَّماءِ لِدُعائی، وَ تَرفَعَهُ فی عِلِّیِّینَ، به روی دعای من بگشایی، و آن را به جایگاه های بلندِ (اجابت خود) بالا ببری،

ص:57

وَتَأذَنَ فی هٰذا الیَومِ وفی هٰذِهِ السّاعَهِ بِفَرَجی، امروز و همین ساعت در گشایش کار من، وَإعطاءِ أَمَلی وَسُؤلی فی الدُّنیا وَالآخِرَهِ.

و نیز دادن آرزو و خواسته دنیا و آخرتم اذن فرمایی.

یا مَنْ لا یَعلَمُ أحَدٌ کَیفَ هُوَ وَقُدرَتُهُ إلّاهُوَ، ای کسی که جز او کسی از چگونگی و قدرت او خبر ندارد.

یا مَنْ سَدَّ الهَواءَ بِالسَّماءِ، وَکَبَسَ الأرضَ عَلَی ای کسی که آسمان را به هوا محیط ساختی، و (خشکی های) زمین را بر روی الماءِ، وَ اخْتارَ لِنَفسِهِ أحسَنَ الأسماءِ، آب (های دریاها و اقیانوس ها) گرد آوردی. و برای خود بهترین نامها را برگزیدی.

یا مَنْ سَمّیٰ نَفسَهُ بِالإسمِ الَّذی یَقضی بِهِ حاجَهَ مَنْ یَدعُوهُ، ای کسی که خود را به اسمی نامیدی که باآن حاجت دعا کنندگان روا گردد، أَسأَلُکَ بِحَقِّ ذٰلِکَ الإسمِ، فَلا شَفیعَ أقویٰ لی مِنهُ أنْ از تو به حق آن اسم - که هیچ شفیعی قوی تر از آن ندارم - در خواست می کنم که تُصَلِّیَ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَتَقضِیَ لی حَوائِجی، بر محمد وآل محمد درود فرستی، و حوایج مرا برآورده سازی، وَتَسمَعَ بِمُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ وَفاطِمَهَ وَالحَسَنِ وَالحُسَینِ و صدای (نیازمندی) مرا به محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین

ص:58

وَعَلِیِّ بنِ الحُسَینِ وَمُحَمَّدِ بنِ عَلِیٍّ وَجَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد وَمُوسَی بنِ جَعفَرٍ وَعَلِیِّ بنِ مُوسیٰ وَمُحَمَّدِ بنِ عَلِیٍّ و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی وَعَلِیِّ بنِ مُحَمَّدٍ وَالحَسَنِ بنِ عَلِیٍّ وَالحُجَّهِ المُنتَظِرِ لِإذنِکَ و علی بن محمد و حسن بن علی و حجت منتظر اذن تو صَلَواتُکَ وَسَلامُکَ وَرَحمَتُکَ وَبَرَکاتُکَ عَلَیهِم - که درود و سلام و رحمت و برکات تو برایشان باد - صَوتی، لِیَشفَعُوا لی إلَیکَ، وَتُشَفِّعَهُمْ فِیَّ، بشنوانی تا نزد تو برایم شفاعت کنند، و شفاعت آنان را دربارۀ من بپذیری وَلا تَرُدَّنی خائِباً بِحَقِّ لا إلٰهَ إلّاأنتَ.

به حق (کلمه طیّبَۀ) لا الٰه الّا انت، مرا نا امید بر مگردان.

و هر حاجتی داری بخواه که برآورده می شود ان شاء اللّه تعالی(1).

ص:59


1- (1)) - اقبال الاعمال ج 3 ص 167-164، بحار الانوار ج 100 ص 199 ح 20.

نکات:

می توان گفت این زیارت دارای سه بخش است:

بخش نخست: عناوین و صفات

این بخش با سلام بر آن بانو و با توجه به صفات بی مانند او و پدر بزرگوارش شروع می شود مانند: «دختر رسول خدا» «دختر حبیب خدا» و...، سپس سلام با صفات و القاب و کمالات سببی و نسبی آن بزرگوار ادامه پیدا می کند مانند: «السلام علیکِ یا سیده نساء العالمین من الاوّلین و الآخرین» «السلام علیکِ یا زوجه ولی اللّٰه و خیر خلقه من الاوّلین و الآخرین» «السلام علیکِ یا أمّ الحسن والحسین سیدی شباب اهل الجنه» «السلام علیکِ یا امّ المؤمنین» «السلام علیک ایّتها الصدّیقه الشهیده» و همین طور سلام ادامه پیدا می کند با صفات: «الرضیه» «المرضیه» «الصادقه» «الرشیده» «الفاضله» «الزکیه» «الحوراء» «الإنسیه» «التقیه» «النقیه» «المحدثه» «العلیمه» «المعصومه» «المظلومه» «الطاهره» «المطهره» «المضطهده» «المغصوبه» «الغرّاء» «الزهراء» و...

ص:60

بخش دوم: گواهی

در این بخش زایر گواهی می دهد:

* حضرت زهرا بعد از آن که معجزات و حجت های خود را بر کسانی که به او ظلم نمودند تمام نمود، از دنیا رفت.

* هر که فاطمه را خوشحال گرداند رسول خدا را خوشحال گردانیده است، و هر که بر او ستم کند بر رسول خدا ستم کرده است، و هر که او را اذیت کند یقیناً رسول خدا را اذیت کرده است.

* هر که به فاطمه بپیوندد به رسول خدا پیوسته است، و هر که با او قطع رابطه کند با رسول خدا قطع رابطه کرده است، زیرا او پاره تن پیامبر و جانِ جسم اوست، همان گونه که خود حضرت فرمود.

بخش سوم: تولی و تبری

در این بخش زایر «حب و بغض» و «دوستی ها و دشمنی های» خود را رسماً اعلان می کند و برای تأکید بیشتر، خدا و رسول او را نیز به گواهی فرا می خواند و می گوید:

* من از کسانی که فاطمه از ایشان خشنود است، خشنودم، و از کسانی که فاطمه بر ایشان غضب کرده است، غضبناکم.

* من کسی که فاطمه را دوست بدارد دوست می دارم و با کسی که با فاطمه دشمن باشد دشمن هستم و با کسی که با فاطمه

ص:61

بجنگد می جنگم.

و این اظهار تولّی و تبری و یقین و ایمان و إطاعت نسبت به او و پدر و همسر و فرزندان معصومش ادامه پیدا می کند تا در بخش بعد که بر ایشان درود فرستاده می شود.

بخش چهارم: صلوات

در این بخش زایر از خداوند می خواهد که بر محمد و آل محمد و بر حضرت زهرا درود و صلوات بفرستد و فاطمه را با این صفات و القاب معرفی می کند: بتول، طاهره، صدیقه، معصومه، تقیه، نقیه، رضیه، مرضیه، زکیه، رشیده، مظلومه، مقهوره، مغصوبه حقها، ممنوعه ارثها، مکسوره ضلعها، مظلوم بعلها، مقتول ولدها، بنت رسول اللّٰه، بضعه محمد، صمیم قلبه، فلذه کبده، نخبه، تحفه، قرینه المرتضیٰ، سیده النساء، مبشره الاولیاء، حلیفه الورع والزهد، تفاحه الفردوس والخلد، شرفت مولدها بنساء الجنه، سللت منها انوار الائمه، ارخیت دونها حجاب النبوه...

هریک از این اوصاف و القاب مرتبه ای از مراتب والای فاطمی را بیان می کند و در مجموع بر جلالت وعظمت آن بانو گواه است.

در ادامه زایر از خداوند می خواهد که درود خود را بر آن حضرت بفرستد و از سوی زایر نیز به او سلام و تحیت برساند، و فضل و احسان و رحمت خود را در راستای محبت فاطمه به او عنایت فرماید.

ص:62

بخش پنجم: نماز و دعای پایانی

سپس نماز زیارت خوانده می شود، و پس از آن دعای مخصوص بعد از زیارت. این دعا مشتمل بر قسم های مختلف به حضرت حق است و این که خدا بر محمد و آل محمد درود بفرستد و در فرج محمد و آل محمد و شیعیان ایشان تعجیل کند و....

ص:63

زیارت سوم

السَّلامُ عَلَیکِ یا سَیِّدَهَ نِساءِ العالَمِینَ، السَّلامُ عَلَیکِ سلام بر تو ای سرور زنان جهانیان، سلام بر تو یا والِدَهَ الحُجَجِ عَلَی النّاسِ أجمَعِین، السَّلامُ عَلَیکِ ای مادر حجت های خدا بر همۀ مردم، سلام بر تو أیَّتُها المَظلومَهُ المَمنُوعَهُ حَقَّها.

ای مظلومه ای که او را از حقش باز داشتند.

سپس بگو:

اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ أَمَتِکَ وَابْنَهِ نَبِیِّکَ وَزَوجَهِ وَصِیِّ نَبِیِّکَ، بار الها! بر کنیزت و دختر پیامبرت، وهمسر وصی پیامبرت درود فرست، صَلاهً تُزلِفُها فَوقَ زُلفیٰ عِبادِکَ المُکرَمِینَ مِنْ أهلِ درودی که او را به مقامی بالاتر از مقام بندگان بزرگوارت از اهل السَّماواتِ وَأهلِ الأرَضِینَ.

آسمان ها و زمین ها برساند.

روایت شده هر کس آن حضرت را به این زیارت، زیارت کند و از خداوند طلب آمرزش کند، خداوند او را بیامرزد و وارد بهشت کند(1).

ص:64


1- (1)) - اقبال الاعمال ج 3 ص 161، بحار الانوار ج 100 ص 198 ح 18، مستدرک الوسائل ج 10 ص 210 ح 1. و در بحار الانوار ج 100 ص 199 ح 19 به نقل از مصباح الانوار از امام صادق علیه السلام از پدران گرامی اش علیهم السلام، و محدّث نوری در المستدرک بعد از نقل این زیارت از اقبال الاعمال سید، چنین گوید: فرزند سید بن طاووس در کتاب زوائد الفوائد این زیارت را نقل کرده و گفته است: «این زیارت مختص است به روز وفات آن حضرت و آن سوم جمادی الآخره است».

نکات:

این زیارت را در دو بخش می توان بررسی کرد:

بخش نخست: سلام

در این بخش زایر بر حضرت زهرا علیها السلام با عنوان «برترین بانوی جهانیان» و «مادر امامان معصوم» و این که مظلوم بوده و حقش منع شده است، سلام می کند.

بخش دوم: صلوات

در این بخش زایر از خداوند می خواهد که: بر بنده اش و دختر رسولش و همسر وصیِّ نبیَّش درود بفرستد.

ص:65

زیارت چهارم

شیخ طوسی رحمه الله در مصباح المتهجد با سند خود از عبد اللّٰه بن محمد عابد نقل می کند که: در سال 255 در سرّ من رآی به خدمت امام حسن عسکری علیه السلام رسیدم و از حضرت خواستم تا بر من صلوات بر پیامبر و اوصیایش علیهم السلام را املاء فرماید، وحضرت علیه السلام املاء فرمود:

... اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَی الصِّدِّیقَهِ فاطِمَهَ الزَّکِیَّهِ، حَبِیبَهِ ... خدایا بر صدّیقه، فاطمۀ پاک و نیکو کار، محبوب حَبِیبِکَ وَنَبِیِّکَ، وَاُمِّ أحِبّائِکَ وَأصفِیائِکَ، الَّتی انْتَجَبتَها حبیبت و پیامبرت، و مادر دوستداران و برگزیدگانت، آن که او را انتخاب کردی وَفَضَّلْتَها وَاخْتَرتَها عَلیٰ نِساءِ العالَمینِ و برتری دادی و بر همه زنان جهانیان برگزیدی، درود فرست.

اللّٰهُمَّ کُنِ الطالِبَ لَها مِمَّنْ ظَلَمَها وَاسْتَخَفَّ بِحَقِّها، بار الها! تو خود از ستمگران، و سبک شماران حقش انتقام گیر وَکُنِ الثّائِرَ اللّٰهُمَّ بِدَمِ أولادِها. اللّٰهُمَّ وَکما جَعَلتَها و تو ای خدا، خونخواه فرزندانش باش. بار الها! همچنان که او را امَّ أئِمَّهِ الهُدیٰ، وَحَلِیلَهَ صاحِبِ اللِّواءِ، مادر امامان هدایت، و همسر عَلمدارِ (توحید و عدل)،

ص:66

وَالکَرِیمَهَ عِندَ المَلَإ الأعلیٰ، و بزرگوار نزد فرشتگان مقرّب خود - که در برترین منزلت جای دارند - قرار داده ای، فَصَلِّ عَلَیها وَعَلیٰ امِّها خَدِیجَهَ الکُبریٰ صَلاهً بر او و بر مادرش خدیجۀ کبری درود فرست درودی که با آن تُکرِمُ بِها وَجهَ أبِیها مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله و سلم، وَتُقِرُّ بِها پدرش محمد صلی الله علیه و آله و سلم را آبرو، و دیدگان فرزندانش را أعیُنَ ذُرِّیَّتِها، وَأَبْلِغْهُمْ عَنِّی فی هٰذِهِ السّاعَهِ أفضَلَ روشنایی بخشی و از جانب من هم، اکنون بهترین التَّحِیَّهِ وَالسَّلامِ(1).

درود وسلام را به او برسان.

نکات:

* این روایت، صلوات بر محمد و یکایک اوصیای گرامی اش را در بر دارد، و بخشی از آن نیز شامل صلوات بر حضرت فاطمۀ زهرا علیها السلام و بیان مناقب آن بانوی بزرگ است(2).

* در این زیارت علاوه بر صفات و القابی چون صدیقه، زکیه،...، جملۀ «حبیبه حبیبک ونبیک» قابل توجه است چه آن که

ص:67


1- (1)) - مصباح المتهجد: 401.
2- (2)) - چون سلام و صلوات در زیارات به هم آمیخته است و جدا سازی بین این دو قدری مشکل می نماید، ما آن را ضمن زیارات حضرت آوردیم.

حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم حبیب خداوند است و فاطمه علیها السلام حبیبۀ رسول خداوند و مؤید و یاد آور روایاتی چون من أحبّها فقد أحبّنی (1)و... شمرده می شود.

* جملۀ دیگری که در این جا بسیار قابل توجه است: «التی انتجبتها و فضلتها واخترتها علی نساء العالمین» است. این قسمت حضرت فاطمه را برگزیدۀ خداوند معرفی می کند و می گوید: خداوندا تو بودی که فاطمه را برگزیدی و به او فضیلت بخشیدی و او را به عنوان برترین زنانِ عالم انتخاب نمودی، این فراز مؤید و یادآور «فاطمه سیده نساء العالمین فی الدنیا والآخره» است.

* در ادامه پس از این دو جمله و ذکر دو عظمت از عظمت های فاطمه از خداوند خواسته می شود که: «بار خدایا! حق او را از کسانی که حقش را پایمال کردند و به او ظلم نمودند بستان، و خون خواه خون فرزندانش باش».

* در پایان درود و سلام بر او و مادرش خدیجه و پدرش حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم فرستاده می شود.

ص:68


1- (1)) - در صفحات قبل به روایاتی با این محتوا در موارد متعددی اشاره شده است.

زیارت پنجم

کلینی رحمه الله با سند خود از امام حسین علیه السلام نقل می کند:

چون فاطمه علیها السلام از دنیا رفت أمیرمؤمنان علیه السلام او را پنهانی دفن کرد و خاک بر روی قبر او ریخت، سپس برخاست و صورت خود را به سوی قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم کرد و فرمود:

السَّلامُ عَلَیکَ یا رَسولِ اللّٰهِ... [وَالسَّلامُ عَلَیکُما](1) سَلامُ سلام بر تو ای رسول خدا!... (و سلام بر هر دوی شما) سلام مُوَدِّعٍ لا قالٍ وَلا سَئِمٍ، فَإنْ أَنصَرِفْ فَلا عَنْ وداع کننده، نه خشمگین و نه خسته، پس اگر (از مزار شما) بر گردم از روی مَلالَهٍ، وَإنْ أُقِمْ فَلا عَنْ سُوءِ ظَنٍّ بِما وَعَدَ اللّٰهُ خستگی نبوده، و اگر بمانم از روی بدبینی به وعدۀ خدا الصّابِرینَ. واهاً واهاً، وَالصَّبرُ أیمَنُ وَأجمَلُ، وَلَولا به صابران نیست. دریغا! دریغا! که (باز) صبر، مبارک تر و زیباتر است، و اگر غَلَبَهُ المُستَولِینَ لَجَعَلتُ چیره گی زورگویان نبود [که مراسرزنش کنند یا قبر فاطمه را بشناسند ونبش کنند] المُقامَ وَاللَّبثَ لِزاماً مَعکوفاً، وَلَأعوَلْتُ إعوالَ اقامت و درنگ [دراین جا] را ملازم می شدم، و هم چون مادر فرزند مرده

ص:69


1- (1)) - افزوده شده از بقیه مصادر.

الثَّکلیٰ عَلیٰ جَلِیلِ الرَّزِیَّهِ، فَبِعَینِ اللّٰهِ تُدفَنُ ابْنَتُکَ بر این مصیبت بزرگ شیون می کردم، پس در منظر خدا دخترت (شبانه و) سِرّاً وَتُهْضَمُ حَقَّها وَتُمنَعُ إرثَها، پنهان به خاک سپرده شد، و حقش پایمال گشت، و از ارثش بازداشته شد وَلَمْ یتَباعَدِ العَهدُ وَلَمْ یخلقْ مِنکَ الذِّکرُ، در حالی که دیر زمانی (از رحلت تو) نگذشته بود و یاد تو کهنه نشده بود، وَإلَی اللّٰهِ یا رَسولَ اللّٰهِ المُشتَکیٰ، وَفِیکَ یا رَسولَ اللّٰهِ ای رسول خدا! شِکوۀ خود را به خدا عرضه می دارم، و ای رسول خدا! أحسَنُالعَزاءِ، صَلَّی اللّٰهُ عَلَیکَ، وَعَلَیها السَّلامُ وَالرِّضوانُ(1).

بهترین دلداری ها را در تو می بینم، درود خدا بر تو باد، و سلام و رضوان خدا بر فاطمه.

نکات:

این زیارت، سلام و زیارتی است که از زبان امیر المؤمنین علیه السلام پس از دفن حضرت زهراء علیها السلام و هنگام وداع نقل شده است.

این زیارت روایی از طریق حضرت سید الشهداء حسین بن علی علیهما السلام روایت شده و در کتب معتبر نقل گردیده است.

چون حضرت زهراء علیها السلام از دنیا رفت امیر المؤمنین علیه السلام او را

ص:70


1- (1)) - الکافی ج 1 ص 458 ح 3، بحار الانوار ج 43 ص 193 ح 21، کشف الغمّه ج 2 ص 130 با اندک تفاوت، و بخش اول زیارت در مناقب ابن شهر اشوب ج 3 ص 364.

مخفیانه دفن کرد و قبر او را پوشاند و سپس صورت خود را به طرف قبر رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم برگرداند و به آن حضرت سلام کرد و....

در این زیارت سه نکته جالب توجه است:

* سلام به حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم و شکوِه از سختی فراق او و دخترش فاطمه و سختی ها و تیره گی ها و ستم ها....

* سلامِ وداع با رسول اللّٰه و فاطمۀ زهرا و سخن از صبر و شکیبایی و زیبایی آن، و باز سخن از دفن مخفیانه فاطمه و غصب حق او و....

* شکایت به خدا و رسول خدا از این وقایع تلخ.

ص:71

بخش دوم: زیاراتی که به طور صریح، به معصوم علیه السلام منسوب نیستند

زیارت ششم

شیخ صدوق رحمه الله با تسلط کم نظیر یا بی نظیری که در روایات و احادیث اهل البیت علیهم السلام داشته است می گوید: چون از زیارت رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم فارغ شدم قصد خانه حضرت فاطمه علیها السلام را کردم، در حالی که با غسل نزدیک حظیره ایستاده بودم به گونه ای که طرف چپ من به سوی حظیره و پشت به قبله و صورتم به طرف خانۀ فاطمه علیها السلام بود گفتم:

السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ رَسولِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ سلام بر تو ای دختر رسول خدا! سلام بر تو یا بِنتَ نَبِیِّ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ حَبِیبِ اللّٰهِ، ای دختر پیامبر خدا! سلام بر تو ای دختر حبیب خدا!

ص:72

السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ خَلِیلِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ صَفِیِّ سلام بر تو ای دختر خلیل (ودوست خالص) خدا! سلام بر تو ای دختر برگزیدۀ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ أمِینِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ خدا! سلام بر تو ای دختر امین خدا! سلام بر تو یا بِنتَ خَیرِ خَلقِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ أفضَلِ ای دختر بهترین آفریدۀ خدا! سلام بر تو ای دختر بهترین أنبِیاءِ اللّٰهِ وَرُسُلِهِ وَمَلائِکَتِهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا ابْنَهَ(1) پیامبران و رسولان و فرشتگان خدا! سلام بر تو ای دختر خَیرِ البَرِیَّهِ. السَّلامُ عَلَیکِ یا سَیِّدَهَ نِساءِ العالَمِینَ مِنَ بهترین مردم! سلام بر تو ای سرور زنان جهانیان از الأوَّلِینَ وَالآخِرینَ. السَّلامُ عَلَیکِ یا زَوجَهَ وَلِیِّ اولین و آخرین! سلام بر تو ای همسر ولی اللّٰهِ وَخَیرِ الخَلقِ بَعدَ رَسُولِ اللّٰهِ. السَّلامُ عَلَیکِ خدا و بهترین آفریده خدا پس از رسول خدا! سلام بر تو یا امَّ الحَسَنِ وَالحُسَینِ سَیِّدَی شَبابِ أهلِ الجَنَّهِ.

ای مادر حسن و حسین دو سرور جوانان اهل بهشت! السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها الصِّدِّیقَهُ الشَّهِیدَهُ، السَّلامُ عَلَیکِ سلام بر تو ای صدیقۀ شهیده! سلام بر تو

ص:73


1- (1)) - التهذیب، بحار الانوار، مصباح المتهجّد، المزار الکبیر، المزار (شهید): «بنت».

أیَّتُها الرَّضِیَّهُ المَرضِیَّهُ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها الفاضِلَهُ ای خشنود (از خدا و) مورد پسند خدا! سلام بر تو ای پاکدامنِ الزَّکِیَّهُ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها الحُورِیَّهُ(1) الإنسِیَّهُ، السَّلامُ نیکوکار! سلام بر تو ای حوریه انسی! سلام عَلَیکِ أیَّتُها التَّقِیَّهُ النَّقِیَّهُ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها المُحَدَّثَهُ العَلِیمَهُ.

بر تو ای پارسای پاکیزه (سرشت)! سلام بر تو ای الهام شدۀ دانا! السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها المَظلومَهُ المَغصوبَهُ، سلام بر تو ای مورد ستم قرار گرفتۀ حق غصب شده! السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها المُضطَهَدَهُ المَقهُورَهُ، سلام بر تو ای کسی که (به خاطر دینش) مورد ستم قرار گرفت واز پا افتاد! السَّلامُ عَلَیکِ یا فاطِمَهُ بِنتَ رَسولِ اللّٰهِ وَرَحمَهُ اللّٰهِ وَبَرَکاتُهُ، سلام و رحمت و برکات خدا بر تو ای فاطمه دختر رسول خدا! صَلَّی اللّٰهُ عَلَیکِ وَعَلیٰ رُوحِکِ وَبَدَنِکِ. أَشهَدُ أنَّکِ درود خدا بر تو و بر روح و تن تو باد. گواهی می دهم که تو مَضَیتِ عَلیٰ بَیِّنَهٍ مِنْ رَبِّکِ، وَأنَّ مَنْ سَرَّکِ با حجتی که از پروردگار خود داشتی درگذشتی، و این که هر که تو را شاد کرد فَقَدْ سَرَّ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم، وَمَنْ جَفاکِ فَقَدْ جَفا رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم، رسول خدا را شاد نمود، و هر که بر تو جفا کرد بر رسول خدا جفا نمود،

ص:74


1- (1)) - التهذیب، بحار الانوار، مصباح المتهجد، المزار (شهید): «الحوراء».

وَمَنْ آذاکِ فَقَدْ آذیٰ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم، وَمَنْ وَصَلَکِ وهر که به تو آزار کرد رسول خدا را آزار نمود، و هر که با تو پیوند کرد فَقَدْ وَصَلَ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم، وَمَنْ قَطَعَکِ فَقَدْ قَطَعَ با رسول خدا پیوند نمود، و هر که (پیوند خود را) از تو برید از رسول خدا رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم، لِأنَّکِ بَِضعَهٌ مِنهُ وَرُوحُهُ الَّتی بَینَ گسست، زیرا تو چنان که رسول خدا - که برترین سلام ودرود خدا بر او باد - جَنبَیهِ کما قالَ عَلیهِ أفضَلُ سَلامِ اللّٰهِ وَصَلَواتِهِ.

فرمود پارۀ تن و روح او هستی که در (قلب و) سینه او جا دارد.

أُشهِدُ اللّٰهَ وَرُسُلَهُ وَمَلائِکَتَهُ أنِّی راضٍ عَمَّنْ رَضِیتِ عَنهُ، خدا و پیامبران و فرشتگان او را گواه می گیرم که از هر کس تو خشنودی من نیز خشنودم، ساخِطٌ عَلیٰ مَنْ سَخِطْتِ عَلَیهِ، مُتَبَرِّئٌ مِمَّنْ تَبَرّأْتِ مِنهُ، و بر هر کس تو خشمگینی من نیز خشمگینم و از هر کس که تو بیزاری من نیز بیزارم، مُوالٍ لِمَنْ والَیتِ، مُعادٍ لِمَنْ عادَیتِ، و با هر کس تو همراهی من نیز همراهم، و با هر کس تو دشمنی من نیز دشمنم، مُبغِضٌ لِمَنْ أبغَضتِ، مُحِبٌّ لِمَنْ و از هر کس تو نفرت داری من نیز نفرت دارم، و هر کس را تو دوست داری من أحبَبتِ، وَ کَفیٰ باللّٰهِ شَهیداً وَ حَسِیباً نیز دوست دارم، و خدا بس است که شاهد و حسابرس

ص:75

وَجازیاً وَ مُثِیباً.

و کیفر دهنده و پاداش بخش باشد.

سپس می گویی:

اللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلیٰ عَبدِکَ وَرَسُولِکَ مُحَمَّدِ بار الها! درود و سلام فرست بر بنده و رسول خود محمد بنِ عَبدِ اللّٰهِ، خاتَمِ النَّبِیِّینَ، وَخَیرِ الخَلائِقِ أجمَعِینَ.

بن عبدالله آخرین پیامبران و بهترین آفریدگان.

وَصَلِّ عَلیٰ وَصِیِّهِ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ أمیرِ المؤمِنینَ، و درود فرست بر وصیّ او علی بن ابی طالب امیر مؤمنان وَإمامِ المُسلِمینَ، وَخَیرِ الوَصِیِّینَ.

و امام مسلمانان، و بهترین اوصیا.

وَصَلِّ عَلیٰ فاطِمَهَ بِنتِ مُحَمَّدٍ سَیِّدَهِ نِساءِ العالَمِینَ.

و درود فرست بر فاطمه دختر محمد، سرور زنان جهانیان.

وَصَلِّ عَلیٰ سَیِّدَی شَبابِ أهلِ الجَنَّهِ الحَسَنِ وَالحُسَینِ.

و درود فرست بر دو سرور جوانان اهل بهشت حسن وحسین.

وَصَلِّ عَلیٰ زَینِ العابِدِینَ عَلِیِّ بنِ الحُسَینِ.

و درود فرست بر زین العابدین علی بن الحسین.

وَصَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدِ بنِ عَلِیٍّ باقِرِ عِلمِ النَّبِیِّینَ.

و درود فرست بر محمد بن علی شکافندۀ علم پیامبران.

ص:76

وَصَلِّ عَلَی الصّادِقِ عَنِ اللّٰهِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ.

و درود فرست بر راستگوی از جانب خدا جعفر بن محمد.

وَصَلِّ عَلیٰ کاظِمِ الغَیظِ فی اللّٰهِ مُوسیٰ بنِ جَعفَرٍ.

و درود فرست بر فرو برندۀ خشم خود در راه خدا موسی بن جعفر.

وَصَلِّ عَلَی الرِّضا عَلِیِّ بنِ مُوسیٰ.

و درود فرست بر رضا، علی بن موسی.

وَصَلِّ عَلَی التَّقِیِّ مُحَمَّدِ بنِ عَلِیٍّ.

و درود فرست بر پارسا (ی دوران) محمد بن علی.

وَصَلِّ عَلَی النَّقِیِّ عَلِیِّ بنِ مُحَمَّدٍ.

و درود فرست بر پاکیزه (سرشت) علی بن محمد.

وَصَلِّ عَلَی الزَّکِیِّ الحَسَنِ بنِ عَلِیٍّ.

و درود فرست بر نیکوکار حسن بن علی.

وَصَلِّ عَلَی الحُجَّهِ القائِمِ ابنِ الحَسَنِ بنِ عَلِیٍّ.

و درود فرست بر حجت قائم فرزند حسن بن علی.

اللّٰهُمَّ أَحْیِ بِهِ العَدلَ، وَأَمِتْ بِهِ الجَورَ، خدایا! به وسیله او عدالت را زنده کن و ستم را بمیران، وَزَیِّنْ بِطُولِ بَقائِهِ الأرضَ، وَأَظهِرْ بِهِ دِینَکَ و به وسیلۀ درازی عمر او زمین را زینت بخش، و به سبب او دین خود

ص:77

وَسُنَّهَ نَبِیِّکَ حَتّیٰ لایَستَخفِیَ بِشَیْءٍ مِنَ الحَقِّ و سنت پیامبرت را آشکار کن تا هیچ حقی به خاطر ترسِ از کسی مَخافَهَ أحَدٍ مِنَ الخَلقِ، وَاجْعَلْنا مِنْ أعوانِهِ پنهان نماند، و ای پروردگار جهانیان، ما را از یاران وَأشیاعِهِ وَالمَقبولِینَ فی زُمرَهِ أَولِیائِهِ یا رَبَّ و پیروان و پذیرفته شدگان در گروه اولیای او قرار ده.

العالَمِینَ. اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَأهلِ بَیتِهِ الَّذِینَ خدایا! بر محمد و خاندانش که پلیدی (شرک) را أذهَبْتَ عَنهُمُ الرِّجْسَ وَطَهَّرْتَهُمْ تَطهیراً(1).

از آنان زدوده ای، و (خلوص و) پاکی ویژه شان بخشیده ای درود فرست.

شیخ صدوق بعد از نقل این زیارت می گوید: «در اخبار چیزی محدود و موظف برای زیارت حضرت زهرا نیافتم، پس به آنچه بر خود راضی بودم، برای هر که کتاب مرا ببیند نیز راضی هستم».

ص:78


1- (1)) - من لا یحضره الفقیه ج 2 ص 573، المزار الکبیر ص 82-80، و در التهذیب ج 6 ص 10 ح 12، و مصباح المتهجّد ص 711، و المزار (شهید) ص 22، و بحار الانوار ج 100 ص 195 ح 12 تا «جازیاً ومُثیباً»، و هم چنین به جای «اللّهمّ صلّ وسلّم... تطهیراً» به اجمال آمده است: «ثمّ تصلّی علی النبی والأئمّه علیهم السلام»، و در البلدالأمین ص 278 و المصباح (کفعمی) ص 475 با تفاوت و اختصار.

از گفتۀ رییس المحدثین شیخ صدوق رحمه الله چنین استفاده می شود که:

1 - این زیارت از تألیفات آن بزرگوار است. و می توان گفت ایشان با تسلّط خاصی که بر متن روایات داشته است، از مضامین روایات، این زیارت را سامان داده است.

2 - او اجازه داده است که دیگران نیز این زیارت را بخوانند.

تذکر:

الف) بعضی از بزرگان در بارۀ این کلام شیخ صدوق: «قال مصنف هذا الکتاب: لم اجد فی الاخبار شیئاً موظفاً محدوداً لزیاره الصدّیقه» احتمال داده اند که شیخ صدوق روایت ابراهیم بن محمد عریضی از امام جواد علیه السلام را - که ما به عنوان زیارت نخست نقل کردیم - ندیده است.

احتمال دیگر از آن مجلسی اول رحمه الله است که در لوامع صاحب قرانی روایت امام جواد علیه السلام(1) را تعبیر به دعا نموده و در این مورد چنین گوید:

ظاهراً این دعایی است که بعد از زیارت باید خواند، و صدوق که گفته است: «زیارتی بخصوص ندیده ام» منافات ندارد که این دعا را دیده باشد، اگرچه ظاهر کلام شیخ طوسی این است که

ص:79


1- (1)) - زیارت نخست.

صدوق غافل شده است. - واللّٰه تعالیٰ یعلم - و بهتر آن است که هر دو(1) را بخوانند، چون تألیف صدوق نیز در نهایت خوبی است و لهذا شیخ و غیر او این زیارت را در کتب زیارات نقل کرده اند(2).

و او در روضه المتقین نیز پیرامون این زیارت تألیف شیخ صدوق رحمه الله می گوید:

«ما ذکره وألّفه أیضاً فی غایه الجوده»(3) ب) این زیارت هر چند روایت مستقیم از امام معصوم نیست ولی تمام عبارات آن به طور مستقیم یا غیر مستقیم برگرفته از روایات است، به عبارت دیگر یا خبر است یا در معنی خبر.

از این رو این زیارت در طول قرون متمادی مورد عنایت و توجه عالمان و دانشمندان بوده است و در کتب زیارات یا ابواب زیارات نقل شده است.(4) به طور مثال مرحوم شیخ طوسی در تهذیب الاحکام بعد از آن که روایت ابراهیم بن محمد عریضی را از امام جواد علیه السلام در زیارت حضرت فاطمه نقل می کند چنین می گوید:

«هذه الزّیاره وجدتها مرویّه لفاطمه علیها السلام وامّا ما

ص:80


1- (1)) زیارت نخست وزیارت ششم.
2- (2)) - لوامع صاحب قرانی ج 8 ص 511.
3- (3)) - آنچه را که او [شیخ صدوق] ذکر کرده و سامان داده است، در نهایت خوبی است. روضه المتقین ج 5 ص 347
4- (4)) المزار الکبیر ص 80 مانند من لا یحضره الفقیه آمده است و در مصباح المتهجدص 711، و المزار (شهید) ص 22، و بحارالانوار ج 100 ص 195 ح 12.

وجدت اصحابنا یذکرونه من القول عند زیارتها...»(1) این زیارتی بود که برای فاطمه علیها السلام روایت شده بود و اما آنچه علمای ما در هنگام زیارت آن حضرت می گویند....

سپس همین زیارت تألیف صدوق رحمه الله را نقل می کند تا کلمه «جازیاً ومثیباً» آن گاه می گوید: «ثم تصلّی علی النبی والائمه علیهم السلام؛ بر پیامبر و ائمه درود بفرست.» که در من لا یحضره الفقیه، صلوات بر پیامبر و ائمه، مفصل آمده است.

ج) مجلسی اول رحمه الله در روضه المتقین و در ذیل کلام صدوق رحمه الله چنین توضیح می دهد:

این کلام عذری است بر تألیف زیارت، زیرا زیارت مأثور و رسیده از معصومین علیهم السلام افضل است، هر چند آنچه که او ذکر و تألیف نموده در نهایت خوبی است، و این که خبری در زیارت حضرت زهرا وارد نشده است ظاهر این است، که اگر ائمه معصومین صلوات اللّٰه علیهم اجمعین می خواستند زیارتی بگویند لازم بود از مظلومیت و شهادت آن حضرت سخن بگویند و این خلاف روش آن ها بود چون در حال تقیّه از عامه بودند...»(2).

ص:81


1- (1)) - التهذیب ج 6 ص 10 ح 12.
2- (2)) - روضه المتقین ج 5 ص 347.

در توضیح کلام مجلسی رحمه الله باید بگوییم که ایشان در ج 5 ص 343 روضه المتقین زیارت حضرت زهرا علیها السلام را از امام جواد علیه السلام از طریق ابراهیم بن محمد عریضی نقل می نماید و می فرماید:

«روی الشیخ فی القوی عن ابراهیم بن محمد عریضی...» پس باید بگوییم: یا او این زیارت را بر دعا حمل نموده است همان گونه که در لوامع صاحب قرانی(1) اظهار می نماید. و یا مراد او که می گوید:

«خبری در زیارت حضرت زهرا علیها السلام وارد نشده است» آن است که زیارت روایی جامع و کامل وارد نشده است، و این چند زیارت مختصر در حال تقیه صادر شده است و آنان از این که زیارات را مبسوط بیان کنند معذور بوده اند و بعید به نظر می رسد مجلسی از روایتی که در چند صفحه قبل نقل نموده غفلت کرده باشد.

واللّه العالم.

پیرامون متن زیارت:

متن این زیارت را می توان در سه قسمت تقسیم نمود.

قسمت اول: در قسمت اول سلام های مختلف با القاب و نسبت های سببی و نسبی همراه با مصائب و مناقب آن بانوی بزرگ آمده است، بنابر این قسمت اول خود سه بخش می شود.

ص:82


1- (1)) - لوامع صاحب قرانی ج 8 ص 511.

بخش اول - سلام بر حضرت زهراء علیها السلام با بیان انتساب او به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم:

سلام بر تو ای دختر رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم، سلام بر تو ای دختر نبی اللّٰه،... سلام بر تو ای دختر برترین انبیای خدا و فرستادگان او و فرشتگان او، سلام بر تو ای دختر بهترین خلق.

بخش دوم - سلام بر آن حضرت است با آشکارترین صفت او به عنوان سیده نساء العالمین من الاولین و الآخرین. و سلام بر آن حضرت به عنوان همسر ولیّ خدا، بهترین خلق بعد از رسول خدا، و مادر امام حسن و امام حسین دو سید جوانان بهشت.

بخش سوم - سلام بر آن حضرت با صفات ممتاز و مناقب و مصائبش چون: صدیقه، شهیده، رضیه، مرضیه، فاضله، زکیه، حوریه، انسیه، تقیه، نقیه، محدثه، علیمه، مظلومه، مغصوبه، مضطهده، مقهوره.

قسمت دوم: در این قسمت گواهی بر رفتار و صفات و کمالات آن بانو داده می شود و این که شادی او شادی رسول اللّٰه است و جفا و اذیت بر او جفا و اذیت به رسول اللّٰه، سپس زایر به خدا و رسول و ملائکه قسم می خورد و شهادت می دهد که از کسانی که تو راضی هستی راضی هستم و از کسانی که تو از آن ها در غضبی و بیزاری، من هم در غضب و بیزارم.

قسمت سوم: قسمت سوم صلوات بر محمد و ائمه معصومین و

ص:83

فاطمه زهرا علیهم السلام است و برای هر معصومی صفاتی مناسب می آورد ولی نسبت به اول آن ها حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم و آخر آن ها حضرت مهدی (عج) القاب و اوصاف بیشتری بیان می شود.

ص:84

زیارت هفتم

این زیارت را عالم جلیل شیخ ابراهیم کفعمی رحمه الله در البلد الأمین نقل کرده که با زیارت من لا یحضره الفقیه و التهذیب یکی به نظر می رسد هرچند در بعضی از فقرات تقدیم و تأخیر و مختصر تفاوتی مشاهده می شود.

کفعمی رحمه الله در البلد الأمین گوید:

قبر را روبروی خود قرار ده و بگو:

السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ رَسولِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ سلام بر تو ای دختر رسول خدا! سلام بر تو یا بِنتَ حَبِیبِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ خَلِیلِ اللّٰهِ، ای دختر حبیب خدا! سلام بر تو ای دختر خلیل خدا! السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ خَیرِ خَلقِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ سلام بر تو ای دختر بهترین آفریدۀ خدا! سلام بر تو یا بِنتَ أفضَلِ أنبِیاءِ اللّٰهِ وَمَلائِکَتِهِ وَرُسُلِهِ، السَّلامُ ای دختر بهترین پیامبران و فرشتگان و رسولان خدا! سلام عَلَیکِ یا بِنتَ صَفِیِّ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ أمِینِ بر تو ای دختر برگزیده خدا! سلام بر تو ای دختر امین

ص:85

اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیکِ یا بِنتَ خَیرِ البَرِیَّهِ، السَّلامُ عَلَیکِ خدا! سلام بر تو ای دختر بهترین مردم! سلام بر تو یا سَیِّدَهَ نِساءِ العالَمِینَ مِنَ الأوَّلِینَ وَالآخِرِینَ، ای سرور زنان جهانیان از پیشینیان و پسینیان! السَّلامُ عَلَیکِ یا زَوجَهَ وَلِیِّ اللّٰهِ وَخَیرِ الخَلقِ بَعدَ سلام بر تو ای همسر ولیّ خدا و بهترین آفریدۀ پس از رَسُولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم، السَّلامُ عَلَیکِ یا امَّ الحَسَنِ وَالحُسَینِ رسول خدا! سلام بر تو ای مادر حسن و حسین سَیِّدَی شَبابِ أهلِ الجَنَّهِ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها دو سرور جوانان اهل بهشت! سلام بر تو ای الصِّدِّیقَهُ الشَّهِیدَهُ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها الرَّضِیَّهُ صدیقۀ شهیده! سلام بر تو ای خرسند (از خدا و) المَرضِیَّهُ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها الفاضِلَهُ الزَّکِیَّهُ، السَّلامُ مورد پسند خدا! سلام بر تو ای دارای فضیلت و کمال! سلام عَلَیکِ أیَّتُها الحَوراءُ الإنسِیَّهُ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها بر تو ای حوریۀ انسی! سلام بر تو ای التَّقِیَّهُ النَّقِیَّهُ، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها المُحَدَّثَهُ العَلِیمَهُ، پارسای پاکیزه (سرشت)! سلام بر تو ای الهام شدۀ دانا!

ص:86

السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها المَظلومَهُ المَغصُوبَهُ، السَّلامُ سلام بر تو ای مورد ستم قرار گرفتۀ حق غصب شده! سلام عَلَیکِ یا فاطِمَهُ بِنتَ رَسُولِ اللّٰهِ وَرَحمَهُ اللّٰهِ وَبَرَکاتُهُ، و رحمت و برکات خدا بر تو ای فاطمه دختر رسول خدا! صَلَّی اللّٰهُ عَلَیکِ وَعَلیٰ رُوحِکِ وَبَدَنِکِ.

درود خدا بر تو و بر جان و جسم (پاک) تو باد.

أَشهَدُ أنَّکِ قَدْ مَضَیتِ عَلیٰ بَیِّنَهٍ مِنْ رَبِّکِ، وَأنَّ مَنْ شهادت می دهم که تو با حجتی که از پروردگار خود (علیه دشمنانت) داشتی در گذشتی، سَرَّکِ فَقَدْ سَرَّ رَسُولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم، وَمَنْ جَفاکِ و این که هر که تو را شاد کرد رسول خدا را شاد نمود، و هر که بر تو جفا کرد فَقَدْ جَفا رَسُولَ اللّٰهِ، وَمَنْ قَطَعَکِ فَقَدْ قَطَعَ رَسُولَ اللّٰهِ؛ بر رسول خدا جفا نمود، و هر که (پیوند خود را) از تو برید از رسول خدا گسست، لِأنَّکِ بَِضعَهٌ مِنهُ وَرُوحُهُ الَّتی بَینَ جَنبَیهِ.

زیرا تو پارۀ تن و جان او هستی که در (قلب و) سینۀ او جا دارد.

أُشهِدُ اللّٰهَ وَرَسولَهُ وَمَلائَکَتَهُ أنِّی راضٍ عَمَّنْ رَضِیتِ عَنهُ، خدا و رسولش و فرشتگانش را گواه می گیرم که از هر کس تو خشنودی من نیز خشنودم، ساخِطٌ عَلیٰ مَنْ سَخِطْتِ عَلَیهِ، مُتَبَرِّئٌ مِمَّنْ تَبَرَّأْتِ مِنْهُ، بر هر کس تو خشمگینی من نیز خشمگینم، از هر کس تو بیزاری من نیز بیزارم،

ص:87

مُوالٍ لِمَنْ والَیتِ، مُعادٍ لِمَنْ عادَیتِ، با هر کس که تو همراهی من نیز همراهم، با هر کس که تو دشمنی من نیز دشمنم، مُبغِضٌ لِمَنْ أبغَضْتِ، مُحِبٌّ لِمَنْ از هر کس که تو در بغضی من نیز در بغضم، و هر کس را که تو دوست داری أحبَبْتِ، وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً وَحَسِیباً وَجازِیاً وَمُثِیباً.

من نیز دوست دارم، و خدا بس است که شاهد وحسابرس و کیفر دهنده و پاداش بخش باشد.

سپس بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه علیهم السلام صلوات بفرست(1).

پایان این زیارت «جازیاً ومثیباً» است. آن گاه می گوید: سپس بر پیامبر وأئمه علیهم السلام صلوات بفرست. بنا بر این دو قسمت اول این زیارت با زیارت ششم یکی به نظر می رسد و قسمت سوم در این جا با اختصار آمده است ومانند عبارت التهذیب است.

ص:88


1- (1)) - البلد الأمین ص 278.

زیارت هشتم

زیارت حضرت زهرا کنار خانه اش و در بقیع:

صاحب مزار کبیر گوید: آن حضرت را در خانه اش و در بقیع این چنین زیارت می کنی:

السَّلامُ عَلَی البَتولَهِ الشَّهِیدَهِ، ابْنَهِ نَبِیِّ الرَّحمَهِ سلام بر (زهرای) بتول، آن شهید (راه خدا)، دختر پیامبر رحمت، النَّبِیِّ المُصطَفیٰ، وَزَوجِ(1) الوَصِیِّ الحُجَّهِ، امِّ(2) السّادَهِ پیامبر مصطفی و همسر وصی (پیامبر) حجت (خدا) مادر سروران، الأئِمَّهِ. السَّلامُ عَلَیکِ یا فاطِمَهُ الزَّهراءَ ابْنَهَ النَّبِیِّ امامان (نور وهدایت). سلام بر تو ای فاطمۀ زهرا دختر پیامبر المُصطَفیٰ، السَّلامُ عَلَیکِ وَعَلیٰ أبِیکِ، السَّلامُ عَلَیکِ مصطفی، سلام بر تو و بر پدر (بزرگوار) تو، سلام بر تو وَعَلیٰ بَعلِکِ وَبَنِیکِ. السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها المُمتَحَنَهُ، و بر شوهر و فرزندان تو باد. سلام بر تو ای آزمودۀ (راه خدا)، السَّلامُ عَلَیکِ أیَّتُها المَظلومَهُ الصّابِرَهُ. لَعَنَ اللّٰهُ مَنْ سلام بر تو ای ستمدیدۀ بردبار. خدا از رحمت خود دور کند هر کس را

ص:89


1- (1)) - «وزوجه» مصباح الزائر، البحار.
2- (2)) - «ووالده» مصباح الزائر، البحار.

مَنَعَکِ حَقَّکِ، وَدَفَعَکِ عَنْ إرثِکِ، وَلَعَنَ اللّٰهُ که از حق تو جلوگیری کرد. و از ارثت بازداشت. و خدا از رحمت خود دور کند مَنْ کَذَّبَکِ(1) وَأعنَتَکِ، وَغَصَّصَکِ هر کس را که تکذیبت کرد، و آزارت داد، و تو را به ناراحتی شدید واداشت باعث شد بِرِیقِکِ، وَأدخَلَ الذُلَّ بَیتَکِ، وَلَعَنَ اللّٰهُ مَنْ بغض گلویت را بگیرد، و ذلت را به خانه تو آورد، و خدا لعنت کند هر کس را که رَضِیَ بِذٰلِکَ وَشایَعَ فِیهِ وَاخْتارَهُ به این رفتارها خرسند بود، و در آن پیروی (دیگران) نمود و برگزید، وَأعانَ عَلَیهِ وَألحَقَهُمْ بِدَرَکِ الجَحِیمِ.

و [بر انجام آن] کمک و یاری نمود، و خدا ایشان را به پست ترین جای جهنم درآورد.

إنِّی أتَقَرَّبُ إلَی اللّٰهِ سُبحانَهُ بِوِلایَتِکُم أهلِ البَیتِ من از راه ولایت شما خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم وَالبَراءَهِ مِنْ أعدائِکُمْ مِنَ الجِنِّ وَالإنسِ و بیزاری از دشمنان جن و انس شما، وَصَلَّی اللّٰهُ علیٰ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ(2).

به خدای سبحان تقرب می جویم، و درود خدا بر محمد و خاندان پاک او باد.

ص:90


1- (1)) - المصباح: «أغمّک».
2- (2)) - المزار الکبیر ص 82، مصباح الزائر ص 53، بحار الانوار ج 100 ص 198 ح 16.

توضیح کوتاه پیرامون متن زیارت:

بخش اول - شامل شش سلام بر آن حضرت است.

سلام اول با لقب «البتوله الشهیده» شروع می شود و سلام آخر با «المظلومه الصابره» پایان می یابد، بین این دو سلام ارتباط لطیفی است که نکته سنجان از آن غافل نیستند. و در وسط هم با صفات بلند سببی و نسبی و بعضی القاب به آن بانوی بزرگ سلام داده می شود.

بخش دوم - نفرین و لعن بر کسانی است که مانع رسیدن ارث و حق او شدند و او را تکذیب کردند و اذیت نمودند و هم چنین نفرین بر کسانی که این ستمکاران را یاری کردند.

بخش سوم - سخن از ولایت اهل بیت و برائت از دشمنان اهل بیت و درود بر محمد و آل پاک او است.

ص:91

زیارت نهم

السَّلامُ عَلَی البَتولِ(1) الطّاهِرَهِ، وَالصِّدِّیقَهِ سلام بر (بانوی) از دنیا بریدۀ به خدا پیوستۀ پاک (سرشت) و درستکار المَعصومَهِ، وَالبَرَّهِ التَّقیَّهِ(2) ، سَلِیلَهِ المُصطَفیٰ، وَحَلِیلَهِ(3) معصوم، و نیکوکار با تقوا، زادۀ مصطفی، و همسر المُرتَضیٰ، امِّ الأئِمَّهِ النُّجَباءِ. اللّٰهُمَّ إنَّها خَرَجَتْ مِنْ دُنیاها مرتضی، مادر امامان نجیب. بار الها! او در حالی از دنیا رفت که مَظلومَهً مَغشومَهً، قَدْ مُلِئَتْ داءً وَحَسرَهً وَکَمَداً وَغُصَّهً مورد ستم و بیداد قرار گرفت و از درد و آه و دلشکستگی و غصه آکنده بود، تَشکُو إلَیکَ وَإلیٰ أبِیها ما فُعِلَ بِها.

و از رفتار (ستمگرانه ا) ی که با او داشتند به تو و پدرش شاکی بود.

اللّٰهُمَّ انْتَقِمْ لَها وَخُذْ لَها بِحَقِّها.

بارالها! خود انتقام او را (از دشمنانش) بگیر، و حقش را بِستان.

اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَی الزَّهراءِ الزَّکِیَّهِ المُبارَکَهِ المَیمُونَهِ، بار الها! بر زهرای پاکیزه سرشتِ خجستۀ با میمَنت درود فرست،

ص:92


1- (1)) - در برخی از نسخ: البتوله.
2- (2)) - در برخی از نسخ: النقیّه به معنی پاکیزه آمده است.
3- (3)) - در برخی از نسخ: خلیله به معنی دوست ویژه آمده است.

صَلاهً تَزِیدُ فی شَرَفِ مَحَلِّها عِندَکَ وَجَلالَهِ مَنزِلَتِها لَدَیکَ، درودی که به شرافت جایگاه و شکوه مقامش نزد تو بیفزاید، وَبَلِّغْها مِنِّی السَّلامَ، وَالسَّلامُ عَلَیها وَرَحمَهُ اللّٰهِ وَبَرَکاتُهُ.

و از جانب من به او سلام برسان و سلام و رحمت و بر کات خدا بر او باد.

و نیز می گویی:

اللّٰهُمَّ إنِّی یُوهِمُنی غالِبُ ظَنِّی أنَّ هذِهِ الرَّوضَهَ مواراهُ بارالها! مرا گمان بیشتر این است که این روضۀ (مطهره) جای دفن سَیِّدَهِ نِساءِ العالَمِینَ وَمَثواها، وَمَوضِعُ قَبرِها وَمُعَزّاها، سرور زنان جهانیان، و قبر و آرامگاه اوست فَصَلِّ عَلَیها وَبَلِّغْها عَنِّی(1) السَّلامَ حَیثُ کانَتْ وَحَلَّتْ(2).

پس بر او درود فرست، و از جانب من به او - هر جا که هست و مدفون گشته - سلام برسان.

این زیارت، زیارت حضرت زهرا در روضه (فاصله بین قبر و منبر) است که سید بن طاووس می گوید: بین قبر و منبر می ایستی و چنین می گویی:....

ص:93


1- (1)) - المزار (شهید): «منّی».
2- (2)) - مصباح الزائر ص 52، و در المزار الکبیر ص 78 ح 1، و در المزار (شهید) ص 20-21 تا «ورحمه اللّه وبرکاته»، و در بحارالانوار ج 100 ص 197 ح 15 به نقل از مصباح الزائر و المصباح (کفعمی).

این زیارت چهار بخش دارد:

بخش اول - سلام بر آن حضرت است با صفات و القاب عالی آن حضرت مانند: البتوله، الطّاهره، الصدّیقه، المعصومه، البرّه، النقیه، سلیله المصطفیٰ، حلیله المرتضیٰ، ام الائمه النجباء.

بخش دوم - بیان زندگی مظلومانۀ او و این که حق او غصب شد و با دلی پر از حسرت و حزنی که مخفی می داشت از دنیا رفت. در آخر این بخش، از خدا خواسته می شود که انتقام او را بگیرد.

بخش سوم - صلوات و سلام بر آن حضرت است با صفات و القاب: زهرا، زکیّه، میمونه.

بخش چهارم - زایرِ حضرت اظهار می دارد، خدایا به گمان من این روضه محلی است که سیده نساء العالمین در آن پنهان شده و جایگاه قبر او و عزاداری اوست. خدایا هر کجا باشد بر او درود و سلام فرست.

ص:94

زیارت دهم: زیارت حضرت در روضه

شیخ مفید رحمه الله چنین فرموده است: چون خواستی زیارت کنی حضرت را در روضۀ مطهره بایست و بگو:

السَّلامُ عَلَیکَ یا رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم. السَّلامُ عَلَی سلام بر تو ای رسول خدا! سلام بر ابْنَتِکَ الصِّدِّیقَهِ الطّاهِرَهِ. السَّلامُ عَلَیکِ یا فاطِمَهُ بِنتَ دختر راستکردار و پاک سرشت تو. سلام بر تو ای فاطمه دختر رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم یا سَیِّدَهَ نِساءِ العالَمِینَ. [السَّلامُ رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم! ای سرور زنان جهانیان! (سلام عَلَیکِ](1) أیَّتُها البَتُولُ الشَّهِیدَهُ الطّاهِرَهُ. لَعَنَ اللّٰهُ بر تو) ای (زهرای) بتول شهید وپاکیزه سرشت. خداوند از رحمت خود دور کند مانِعَکِ إرثَکِ، وَدافِعَکِ(2) عَنْ حَقِّکِ، وَالرّادَّ باز دارندۀ ارث و حق تو را، و باز گردانندۀ

ص:95


1- (1)) - از البلد الأمین، و البحار.
2- (2)) - البلد الأمین: «ورافعک».

عَلَیکِ قَولَکِ، لَعَنَ اللّٰهُ أشیاعَهُمْ وَأتباعَهُمْ، (در خواست و) گفتارت را، خدا شیعیان و پیروان آنان را لعنت کند، وَأَلحَقَهُم بِدَرَکِ الجَحِیمِ. صَلَّی اللّٰهُ عَلَیکِ وَعَلیٰ أبِیکِ و ایشان را به پست ترین جای جهنم در آورد. درود خدا بر تو و بر پدر تو وَبَعلِکِ وَوُلدِکِ الأئِمَّهِ الرّاشِدِینَ و همسر و فرزندان تو باد که امامان هدایتگرند، وَعَلَیهِمُ السَّلامُ وَرَحمَهُ اللّٰهِ وَبَرَکاتُهُ(1).

و سلام و رحمت و برکات خدا بر ایشان باد.

این زیارت سه بخش دارد:

بخش اول - سلام بر رسول خدا و بر دخترش صدّیقۀ طاهره، و پس از آن سلام بر حضرت فاطمه با القاب: سیِّده نساء العالمین، بتول، شهیده، طاهره.

بخش دوم - ابراز تنفر و بیزاری از مخالفین حضرت، همراه با لعن ونفرین به کسانی که ارث او را منع کردند و حق او را ندادند و سخن او را ردّ نمودند. و هم چنین نفرین به پیروان آن ستمکاران، و آرزوی این که خداوند آن ها را به قعر جهنم واصل کند.

ص:96


1- (1)) - المزار (شیخ مفید) ص 179، البلد الأمین ص 278، بحارالانوار ج 100 ص 197 ح 14، و در المقنعه ص 459 شبیه آن.

بخش سوم - درود و صلوات بر حضرت فاطمه علیها السلام و پدر و همسر و فرزندانش ائمه طاهرین علیهم السلام.

قابل توجه آن که در این بخش محور صلوات حضرت فاطمه علیها السلام قرار گرفته است و چنین گفته می شود: درود و صلوات خدا بر تو و بر پدرت و بر شوهرت و بر ائمه راشدین از فرزندانت.

ص:97

زیارت یازدهم:

السَّلامُ عَلیٰ سَیِّدَهِ نِساءِ العالَمِینَ، وَبِنتِ سَیِّدِ النَّبِیِّینَ، سلام بر سرور زنان جهانیان، و دختر سرور پیامبران وَاُمِّ الأئِمَّهِ الطّاهِرِینَ، فاطِمَهَ بِنتِ مُحَمَّدٍ الأکرَمِ، وَشَقِیقَهِ و مادر امامان پاک نهاد، فاطمه دختر محمد والا مقام، و خواهر البَتُولِ مَریَمَ، أَطهَرِ النِّساءِ، وَبِنتِ خَیرِ الأنبِیاءِ، مریم بتول، پاک ترین زنان، و دختر بهترین پیامبران، السَّلامُ عَلَیکِ وَرَحمَهُ اللّٰهِ وَبَرَکاتُهُ.

سلام و رحمت و برکات خدا بر تو باد.

اللّٰهمَّ صَلِّ عَلَی السَّیِّدَهِ المَفقودَهِ الکَرِیمَهِ المَحمُودَهِ بار الها! درود فرست بر این بانوی از دست رفتۀ بزرگوارِ در خورِ ستایشِ الشَّهِیدَهِ العالِیَهِ الرَّشِیدَهِ، امِّ الأئِمَّهِ، وَسَیِّدَهِ نِساءِ الاُمَّهِ، شهیدِ بلند مرتبۀ با کمال، مادر امامان، و سرور زنان امّت، بِنتِ نَبِیِّکَ، صاحِبَهِ وَلِیِّکَ، سَیِّدَهِ النِّساءِ، وَوارِثَهِ سَیِّدِ دختر پیامبرت، همسر ولیّت، سالار بانوان، و وارث سرور الأنبِیاءِ، وَقَرینَهِ سَیِّدِ الأوصِیاءِ، المَعصومَهِ مِنْ کُلِّ سُوءٍ، پیامبران، و همسر سرور اوصیا، و معصوم از هر بدی (و گناه)،

ص:98

صَلاهً طَیِّبَهً مُبارَکَهً مَرفوعَهً مَذکورَهً، تَرفَعُ بِها (بار الها! بر اودرود فرست) درودِ پاکیزۀ خجستۀ والا مرتبۀ یادکردنی که با آن ذِکرَها فی مَحَلِّ الأبرارِ الأخیارِ فی أشرَفِ شَرَفِ النَّبِیِّینَ، یاد او را در محل نیکوکاران اهل خیر، و شریفترین جایگاه پیامبران، فی أعلیٰ عِلِّیِّینَ، فی الدَّرَجاتِ العُلیٰ، فی الرَّفِیعِ الأعلیٰ.

و نیز در میان برترین والا رتبه گان، در بالاترین درجات، در بلندترین مقام بالا ببری.

اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَعَلیٰ آلِ مُحَمَّدٍ، وَأَعلِ کَعبَها، بار الها! بر محمد و آل محمد درود فرست، و مقام فاطمۀ زهرا را بالا ببر، وَأَکرِمْ مَآبَها، وَأَجزِلْ ثَوابَها، وَأَدْنِ مِنکَ مَجلِسَها، و منزلتش را ارجمند ساز، و پاداشش را فراوان کن، و محل نشستنش را به خود نزدیکتر کن وَشَرِّفْ لَدَیکَ مَکانَها وَمَثواها، وَانْتَقِمْ لَها مِنْ عَدُوِّها، و مکانت و جای او را نزد خود شریف گردان، و از دشمنش انتقام گیر، وَضاعِفِ العَذابَ عَلیٰ مَنْ ظَلَمَها، وَالنِّقمَهَ عَلیٰ مَنْ غَصَبَها، و عذاب ستمگران و کیفر غاصبان حقّش را دو چندان کن، وَخُذْ لَها یا رَبِّ بِحَقِّها، إنَّکَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ.

و ای پروردگار! حقّش را بستان که تو بر هر چیز توانایی.

اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَعَلیٰ آلِ مُحَمَّدٍ، وَأبلِغْها مِنّا التَّحِیَّهَ، بار الها! بر محمد و آل محمد درود فرست، و سلام ما را به فاطمه زهرا برسان،

ص:99

وَارْدُدْ عَلَینا مِنْها التَّحِیَّهَ، وَالسَّلامُ عَلَیها وَرَحمَهُ اللّٰهِ وَبَرَکاتُهُ(1).

و پاسخ او را به ما برگردان، سلام و رحمت و برکات خدا بر او باد.

این زیارت را علاّمۀ مجلسی در بحار الانوار از عتیق غروی نقل می کند و می توان گفت شامل چهار بخش است:

بخش اول - با سلام بر آن حضرت شروع می شود همراه با بعضی القاب و اوصاف نَسَبی و غیر نَسَبی آن بانو چون سیده نساء العالمین، بنت سید النبیین، أُم الائمه الطاهرین، بنت محمد الاکرم، شقیقه البتول مریم، اطهر النساء، بنت خیر الانبیاء.

بخش دوم - درود و صلوات بر آن حضرت است همراه با بعضی اوصاف و القاب دیگر حضرت چون السیده المفقوده، الکریمه المحموده، الشهیده العالیه، الرشیده...، وارثه سیّد الانبیاء، قرینه سید الاوصیاء، المعصومه من کل سوء... که این اوصاف بر اوج عظمت آن حضرت اشاره دارد.

بخش سوم - صلوات بر محمد و آل محمد و دعای خیر برای حضرت زهرا علیها السلام و نفرین به کسانی است که بر آن حضرت ظلم کردند.

بخش چهارم - همراه با صلوات بر محمد و آل محمد، زایر از خدا می خواهد که تحیّت او را به حضرت زهرا برساند، و تحیّت آن حضرت نیز به زایر بازگردانده شود.

ص:100


1- (1)) - بحار الانوار ج 102 ص 220 به نقل از عتیق غروی.

فهرست منابع

1 - الإتحاف بحب الأشراف، شیخ عبداللّٰه بن محمد بن عامر الشبراوی/مصر/افست منشورات رضی قم 1363 ش.

2 - الاستیعاب فی معرفه الأصحاب، ابن عبد البر النمری القرطبی/ چاپ شده در حاشیۀ الإصابه فی تمییز الصحابه.

3 - اُسد الغابه فی معرفه الصحابه 7-1، عز الدین بن الأثیر الجزری/ تحقیق: محمد ابراهیم البنّا ومحمد أحمد عاشور و... / دار إحیاء التراث العربی/ بیروت.

4 - الإصابه فی تمییز الصحابه 4-1، شهاب الدین ابو الفضل أحمد بن علی بن حجر العسقلانی/ مؤسسه التاریخ العربی، ودار إحیاء التراث العربی/چاپ اول/ مصر 1328 / افست بیروت.

5 - إقبال الأعمال 3-1، السیّد رضی الدین علی بن موسیٰ بن جعفر بن طاووس/ تحقیق: جواد قیومی/ انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی/ چاپ اول/ قم/ 1414 ق.

6 - ألقاب الرسول وعترته، یکی از محدثین و علمای

ص:101

گران قدر قدیم/ چاپ شده در ضمن مجموعۀ نفیسه/ مکتبه آیه الله العظمیٰ نجفی مرعشی/ قم.

7 - الأمالی 2-1، أبو جعفر بن محمد بن الحسین الطوسی/ منشورات مکتبه الداوری/ قم.

8 - الأمالی، أبو جعفر محمد بن علی بن بابویه القمّی الصَّدوق/ مؤسسه اعلمی/ بیروت/ چاپ پنجم/ 1400 ق.

9 - الأمالی، أبو عبد اللّٰه محمد بن محمد بن النعمان المفید/ تحقیق: علی اکبر غفاری و حسین استادولی/ مؤسسه النشر الإسلامی/ قم.

10 - أنساب الأشراف 13-1، احمد بن یحیی بلاذری/ تحقیق:

سهیل زکّار و ریاض زرکلی/ دار الفکر/ چاپ اول/ بیروت/ 1417 ق.

11 - بحار الأنوار 110-1، علامه محمد باقر مجلسی/ مؤسسه الوفاء/ چاپ دوم/ بیروت/ 1403 ق.

12 - بشاره المصطفی، محمد بن ابی القاسم الطبری/ منشورات مکتبه الحیدریه/ چاپ دوم/ نجف / 1383 ق.

13 - بصائر الدرجات الکبریٰ، أبو جعفر محمد بن الحسین بن فروخ (الصفار) / تصحیح: میرزا محسن کوچه باغی/ منشورات اعلمی/ چاپ دوم/ تهران/ 1374 ش.

14 - البلد الأمین، شیخ ابراهیم کفعمی/ تصحیح: سید احمد زنجانی/ چاپ سنگی.

ص:102

15 - بیت الأحزان، حاج شیخ عباس محدِّث قمی/ حسینیه عماد زاده/ چاپ اول/ قم/ 1404 ق.

16 - تاج الموالید، أبو علی الفضل بن الحسن الطبرسی/ چاپ شده در ضمن مجموعۀ نفیسه/ مکتبه آیه الله العظمیٰ نجفی مرعشی/ قم.

17 - تاریخ الأئمّه، ابن أبی الثلج البغدادی/ چاپ شده در ضمن مجموعۀ نفیسه/ مکتبه آیه الله العظمیٰ نجفی مرعشی/ قم.

18 - تاریخ الإسلام 59-1، شمس الدین محمد بن احمد الذهبی/ تحقیق: عمر عبدالسلام تدمری/ دار الکتاب العربی/ چاپ اول/ بیروت/ 1407 ق.

19 - تفسیر العیاشی 2-1، أبو نصر محمد بن مسعود بن عیاش السلمی السمرقندی/ تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی/ المکتبه العلمیه الإسلامیه/ تهران.

20 - تفسیر القمّی 2-1، أبو الحسین علی بن إبراهیم القمّی/ تصحیح: سید طیب موسوی جزایری/ مؤسسه دار الکتاب للطباعه والنشر/ قم/ 1404 ق.

21 - التوحید، أبو جعفر محمد بن علی بن بابویه القمّی الصَّدوق/ تحقیق: سید هاشم حسینی طهرانی/ انتشارات مکتبه صدوق/ تهران/ 1398 ق.

22 - التهذیب 10-1، أبو جعفر محمد بن الحسین الطوسی/

ص:103

تحقیق: سید حسن موسوی خرسان/ دار الکتب الإسلامیه/ چاپ چهارم/ تهران/ 1365 ش.

23 - الجامع الصغیر، جلال الدین السیوطی/ دار الکتب العلمیه/ بیروت.

24 - جمال الاسبوع، سید رضی الدین بن طاووس/ چاپ سنگی تهران 1330 ق/ افست منشورات رضی/ قم.

25 - جواهر العقدین، نور الدین علی بن عبد اللّٰه السمهودی/ تحقیق: مصطفیٰ عبد القادر عطا/ دار الکتب العلمیه/ چاپ اول/ بیروت/ 1415 ق.

26 - الحجّه الغرّاء علیٰ شهاده الزهراء علیها السلام، آیه اللّٰه جعفر السبحانی/ مؤسسه الامام الصادق علیه السلام / چاپ اول/ قم/ 1422 ق.

27 - الدروس الشرعیه فی فقه الإمامیه 2-1، شیخ شمس الدین محمد بن مکی العاملی (الشهید الاول) / تحقیق و نشر:

مؤسسه النشر الإسلامی/ چاپ اول/ قم/ 1412 ق.

28 - دلائل الإمامه، أبو جعفر محمد بن جریر بن رستم الطبری/ المکتبه الحیدریه/ نجف/ 1383 ق/ افست منشورات رضی/ قم.

29 - روضه المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه 14-1، مولی محمد تقی مجلسی (اول) / تحقیق: سید حسین موسوی کرمانی و شیخ علی پناه اشتهاردی/ بنیاد فرهنگ اسلامی حاج

ص:104

محمد حسین کوشانپور/ چاپ اول 1406 ق.

30 - روضه الواعظین، محمد بن فتّال النیشابوری/المکتبه الحیدریه / نجف 1386 ق / افست منشورات رضی/ قم / چاپ اول/ 1368 ش.

31 - شرح الأخبار فی فضائل الأئمه الأطهار 3-1، قاضی نعمان مغربی/ تحقیق: محمد حسینی جلالی/دار الفکر/ بیروت/ 1414 ق.

32 - شرح نهج البلاغه 20-1، ابن أبی الحدید/ تحقیق: محمد أبو الفضل إبراهیم/ دار إحیاء الکتب العربیه/ چاپ دوم/ بیروت/ 1385 ق.

33 - صحیح البخاری 9-1، محمد بن إسماعیل البخاری/ تحقیق: أحمد محمد شاکر/ دار الجیل/ بیروت.

34 - الصواعق المحرِقه، أحمد بن حجر الهیتمی المکی/ تحقیق: عبد الوهاب عبد اللطیف/ مکتبه القاهره/ چاپ دوم/ مصر 1385.

35 - العقد الفرید، أحمد بن محمد بن عبد ربّه الاندلسی/ تحقیق: أحمد أمین وأحمد زین وابراهیم الابیاری/ دار الکتاب العربی/ بیروت/ 1402 ق.

36 - علل الشرائع، أبو جعفر محمد بن علی بن بابویه القمّی الصَّدوق/ منشورات المکتبه الحیدریه/نجف/ 1385 ق.

ص:105

37 - عیون أخبار الرضا علیه السلام، أبو جعفر محمد بن علی بن بابویه القمّی الصَّدوق/ المکتبه الحیدریه/ نجف/ 1390 ق/ افست اعلمی تهران.

38 - فرائد السمطین 2-1، المحدث إبراهیم بن محمد الجوینی الخراسانی/ تحقیق: محمد باقر محمودی/ مؤسسه المحمودی للطباعه والنشر/ بیروت.

39 - الکافی 8-1، ثقه الإسلام أبو جعفر محمد بن یعقوب بن إسحاق الکلینی الرازی/ تحقیق: علی اکبر غفاری/ دار الکتب الإسلامیه.

40 - کتاب الخصال، أبو جعفر محمد بن علی بن بابویه القمّی الصَّدوق/ تحقیق: علی اکبر غفاری/ منشورات جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه/ قم/ 1403 ق.

41 - کتاب المزار، أبو عبد اللّٰه محمد بن محمد بن النعمان المفید/ تحقیق: محمد باقر ابطحی/ المؤتمر العالمی بمناسبه ذکری ألفیه الشیخ المفید/ قم/ 1413 ق.

42 - کتاب المزار، محمد بن مکّی العاملی الجزینی (الشهید الأوّل) / تحقیق و نشر: مؤسسه الإمام المهدی علیه السلام / چاپ اول/ قم/ 1410 ق.

43 - کتاب سلیم بن قیس الهلالی 3-1، سلیم بن قیس الهلالی/ تحقیق: محمد باقر انصاری زنجانی/ الهادی/ قم/

ص:106

1415 ق.

44 - کشف الغمّه فی معرفه الأئمه 3-1، أبو الحسن علی بن عیسیٰ بن أبی الفتح الاربلی/ تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی/ دار الکتاب الإسلامی/ بیروت/ 1401 ق.

45 - کمال الدین وتمام النعمه، أبو جعفر محمد بن علی بن بابویه القمّی الصَّدوق/ تصحیح: علی اکبر غفاری/ مؤسسه النشر الإسلامی/ چاپ سوم/ قم/ 1416 ق.

46 - کنز العمّال 18-1، علاء الدین المتّقی الهندی/ تحقیق:

بکری حیّانی و صفوه السقا/ بیروت/ 1409 ق.

47 - لوامع صاحب قرانی 8-1، مولی محمد تقی مجلسی (اول) / انتشارات اسماعیلیان/ چاپ دوم/ قم/ 1414 ق.

48 - مائه منقبه، أبو الحسن محمد بن أحمد (ابن شاذان) / مدرسه الإمام المهدی علیه السلام / چاپ اول/ قم/ 1407 ق.

49 - مجمع البحرین، شیخ فخر الدین الطریحی/ تحقیق:

سید أحمد الحسینی/ تنظیم: محمود عادل/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی/ چاپ دوم/ تهران/ 1408 ق.

50 - مجمع الزوائد ومنبع الفوائد 10-1، علی بن أبی بکر الهیثمی/ دار الکتب العلمیه/بیروت 1408 ق.

51 - مختصر تاریخ دمشق 16-1، محمد بن مکرّم بن منظور/ تحقیق: سکینه الشهابی/ دار الفکر/ دمشق/ چاپ اول/ 1409 ق.

ص:107

52 - مرآه العقول 22-1، علامه محمد باقر مجلسی/ تصحیح:

سید هاشم رسولی محلاتی/ دارالکتب الإسلامیه/ چاپ دوم/ تهران/ 1363 ش.

53 - مروج الذهب 4-1، علی بن حسین بن علی المسعودی/ تحقیق: محمد محی الدین عبد الحمید/ مطبعه السعاده / مصر/ چاپ چهارم/ 1384 ق.

54 - المزار الکبیر، أبو عبد اللّٰه محمد بن جعفر المشهدی/ تحقیق: جواد قیّومی/ نشر قیّوم/ چاپ اول/ قم/ 1419 ق.

55 - مسارّ الشیعه، محمد بن محمد بن النعمان المفید/ چاپ شده در سلسله مصنفات شیخ مفید ج 7.

56 - مستدرک الوسائل 18-1، المیرزا حسین المحدث النوری/ تحقیق ونشر: مؤسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث/ چاپ اول/ قم/ 1407 ق.

57 - المستدرک علیٰ الصحیحین 5-1، محمد بن عبد الله الحاکم النیشابوری/تحقیق: مصطفیٰ عبد القادر عطا/دار الکتب العلمیه / چاپ اول/ بیروت/ 1411 ق.

58 - مصباح الزائر، سید رضی الدین علی بن موسیٰ بن طاووس/ تحقیق ونشر مؤسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث/ چاپ اول/ قم/ 1417 ق.

59 - مصباح المتهجّد، أبو جعفر محمد بن الحسین الطوسی/

ص:108

مؤسسه فقه الشیعه/ بیروت/ 1411 ق.

60 - المصباح، شیخ تقی الدین إبراهیم بن علی العاملی الکفعمی/ چاپ سنگی افست منشورات مؤسسه الأعلمی للمطبوعات/ چاپ دوم/ 1395 ق.

61 - معانی الأخبار، أبو جعفر محمد بن علی بن بابویه القمّی الصَّدوق/ تحقیق: علی اکبر غفاری/ دار المعرفه/ بیروت/ 1399 ق.

62 - المعجم الکبیر 25-1، أبو القاسم سلیمان بن أحمد الطبرانی/ تحقیق: حمدی عبد المجید السلفی/ دار إحیاء التراث العربی/ بیروت/ چاپ دوم.

63 - معجم رجال الحدیث 23-1، آیه الله العظمیٰ السید أبو القاسم الخوئی/ مرکز نشر آثار شیعه/ قم/ 1410 ق.

64 - المقنِعه، أبو عبد اللّٰه محمد بن النعمان المفید/ تحقیق ونشر: مؤسسه النشر الإسلامی/ چاپ دوم/ قم/ 1410 ق.

65 - الملل والنحل، أبو الفتح محمد بن عبد الکریم الشهرستانی/ تخریج: محمد بن فتح اللّٰه بدران/ مکتبه الانجلو/ مصر/ افست منشورات الرضی/ قم/ 1367 ش.

66 - مناقب آل أبی طالب 4-1، أبو جعفر رشید الدین محمد بن علی بن شهر آشوب المازندرانی/ مؤسسه انتشارات علامه/ قم.

67 - من لا یحضره الفقیه 4-1، أبو جعفر محمد بن علی بن بابویه القمّی الصَّدوق / تحقیق: علی اکبر غفاری/ مؤسسه النشر

ص:109

الإسلامی/ چاپ سوّم/ قم/ 1414 ق.

68 - میزان الاعتدال 4-1، محمد بن أحمد بن عثمان الذهبی/ تحقیق: علی محمد البجاوی/ دارالفکر للطباعه والنشر.

69 - نور الثقلین 5-1، الشیخ عبد العلی بن جمعه العروسی الحویزی/مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان/قم.

70 - الوافی بالوفیات 29-1، صلاح الدین الصفدی/ تحقیق:

س. دیدرینغ/ دار صادر/ چاپ سوم/ بیروت/ 1411 ق.

71 - وسائل الشیعه 30-1، الشیخ محمد بن حسن الحرّ العاملی/ تحقیق و نشر: مؤسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث/ چاپ دوم/ قم/ 1414 ق.

72 - وفاه الصدّیقه الزهراء علیها السلام، عبد الرزاق الموسوی المقرّم/ المطبعه الحیدریه/ نجف/ 1370 ق.

73 - ینابیع المودّه، سلیمان بن ابراهیم القندوزی الحنفی/ المکتبه الحیدریه/ نجف/ 1384 / افست انتشارات شریف رضی/ قم/ 1371 ش.

ص:110

فهرست

ص:111

فهرست

ص:112

درباره مركز

بسمه تعالی
هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ
آیا کسانى که مى‏دانند و کسانى که نمى‏دانند یکسانند ؟
سوره زمر/ 9

مقدمه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، از سال 1385 هـ .ش تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن فقیه امامی (قدس سره الشریف)، با فعالیت خالصانه و شبانه روزی گروهی از نخبگان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.

مرامنامه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان در راستای تسهیل و تسریع دسترسی محققین به آثار و ابزار تحقیقاتی در حوزه علوم اسلامی، و با توجه به تعدد و پراکندگی مراکز فعال در این عرصه و منابع متعدد و صعب الوصول، و با نگاهی صرفا علمی و به دور از تعصبات و جریانات اجتماعی، سیاسی، قومی و فردی، بر مبنای اجرای طرحی در قالب « مدیریت آثار تولید شده و انتشار یافته از سوی تمامی مراکز شیعه» تلاش می نماید تا مجموعه ای غنی و سرشار از کتب و مقالات پژوهشی برای متخصصین، و مطالب و مباحثی راهگشا برای فرهیختگان و عموم طبقات مردمی به زبان های مختلف و با فرمت های گوناگون تولید و در فضای مجازی به صورت رایگان در اختیار علاقمندان قرار دهد.

اهداف:
1.بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام)
2.تقویت انگیزه عامه مردم بخصوص جوانان نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی
3.جایگزین کردن محتوای سودمند به جای مطالب بی محتوا در تلفن های همراه ، تبلت ها، رایانه ها و ...
4.سرویس دهی به محققین طلاب و دانشجو
5.گسترش فرهنگ عمومی مطالعه
6.زمینه سازی جهت تشویق انتشارات و مؤلفین برای دیجیتالی نمودن آثار خود.

سیاست ها:
1.عمل بر مبنای مجوز های قانونی
2.ارتباط با مراکز هم سو
3.پرهیز از موازی کاری
4.صرفا ارائه محتوای علمی
5.ذکر منابع نشر
بدیهی است مسئولیت تمامی آثار به عهده ی نویسنده ی آن می باشد .

فعالیت های موسسه :
1.چاپ و نشر کتاب، جزوه و ماهنامه
2.برگزاری مسابقات کتابخوانی
3.تولید نمایشگاه های مجازی: سه بعدی، پانوراما در اماکن مذهبی، گردشگری و...
4.تولید انیمیشن، بازی های رایانه ای و ...
5.ایجاد سایت اینترنتی قائمیه به آدرس: www.ghaemiyeh.com
6.تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و...
7.راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی
8.طراحی سیستم های حسابداری، رسانه ساز، موبایل ساز، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک، SMS و...
9.برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم (مجازی)
10.برگزاری دوره های تربیت مربی (مجازی)
11. تولید هزاران نرم افزار تحقیقاتی قابل اجرا در انواع رایانه، تبلت، تلفن همراه و... در 8 فرمت جهانی:
1.JAVA
2.ANDROID
3.EPUB
4.CHM
5.PDF
6.HTML
7.CHM
8.GHB
و 4 عدد مارکت با نام بازار کتاب قائمیه نسخه :
1.ANDROID
2.IOS
3.WINDOWS PHONE
4.WINDOWS
به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی و قرار دادن بر روی وب سایت موسسه به صورت رایگان .
درپایان :
از مراکز و نهادهایی همچون دفاتر مراجع معظم تقلید و همچنین سازمان ها، نهادها، انتشارات، موسسات، مؤلفین و همه بزرگوارانی که ما را در دستیابی به این هدف یاری نموده و یا دیتا های خود را در اختیار ما قرار دادند تقدیر و تشکر می نماییم.

آدرس دفتر مرکزی:

اصفهان -خیابان عبدالرزاق - بازارچه حاج محمد جعفر آباده ای - کوچه شهید محمد حسن توکلی -پلاک 129/34- طبقه اول
وب سایت: www.ghbook.ir
ایمیل: Info@ghbook.ir
تلفن دفتر مرکزی: 03134490125
دفتر تهران: 88318722 ـ 021
بازرگانی و فروش: 09132000109
امور کاربران: 09132000109