روزشمار قمری

مشخصات کتاب

روزشمار قمری

کد: 720

گردآوری: علی حائری و همکاران

ناشر و تهیه کننده: مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

لیتوگرافی: سروش مهر

چاپ و صحافی: نگارش

نوبت چاپ: اول / 1381

شمارگان: 2000

بها: 2500 تومان

حق چاپ برای ناشر محفوظ است

نشانی: قم، بلوار امین، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

پست الکترونیکی: Email: IRC@IRIB.COM

تلفن: 2935803 و 2910602 نمابر: 2933892

شابک:2-37-7808 -964ISBN: 964-7808-37-2

ص:1

اشاره

ص:2

ص:3

دیباچه

دیباچه

تاریخ سرگذشت ملت هاست، آنانی که در گستره زمانْ جاودانه مانده اند و آنانی که خودشان و آداب و رسومشان آرام آرام به نابودی، پراکندگی و فراموشی سپرده شده اند. جذابیت این سرگذشت ها انسان را به مطالعه تاریخ می کشاند. اما قرآن مجید افق دیگری از مطالعه تاریخ و بررسی احوال پیشینیان را به رویمان می گشاید. در این کتاب مقدس، سیر در زمین، گردش در آفاق و مطالعه داستان گذشتگان؛ سرگرمی، قصه گویی و یا افسانه پردازی نیست. مراجعه به تاریخ برای روشن شدن اذهان، پند و عبرت گرفتن از وقایع و حوادث، الگوپردازی از شخصیت های برجسته و در نتیجه، پیش گرفتن راه تقوا و پرهیزگاری است. تاریخ، آیینه تمام نمای ملت هاست و تامل و تدبر در آن، ضعف ها و قوت های اقوام و ملل و نیز علل پیروزی ها و شکست ها را می نمایاند.

تاریخ، خوب و بد و زشت و زیبا را در منظر انسان می نشاند و رفتار و کُنش و واکنش او را متاثر می سازد. روز و ماه و سال، واحدهای سنجش زمان و ظرف وقوع حوادث و پیشامدهاست که گذر و تکرار ظاهری آنها بهانه ای برای یادآوری شیرینی ها و تلخ کامی های رخ دادهاست.

صدا و سیما به عنوان مهم ترین و مؤثرترین ابزار فرهنگ سازی، معرفی مناسبت های مختلف و تجلیل از شخصیت ها و حوادث زندگی ساز را وجهه همت خود قرار داده است و برنامه های مختلفی در روزهای عادی و برنامه هایی ویژه در مناسبت ها برای تذکار و عبرت ها و پندهای تاریخی از شبکه های متعدد پخش می کند.

برای آگاهی بیشتر از وقایع گذشته و برای اطلاع از رمز و راز موفقیت های

ص:4

چهره های ماندگار و راهنمایی درباره آثار بجا مانده از گذشته، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما بر آن شد که روزشمار تقویم تاریخ را در سه مجلّد قمری، شمسی و میلادی به ساحت برنامه سازان و فرهنگ سازان ارجمند تقدیم نماید که اکنون اولین مجلد آن در اختیار شماست.

هرچند برای تهیه این تقویم، کتب تاریخی متعدد و تقویم های مختلفی مطالعه و بررسی شده اند اما از آنجا که تاریخ دقیق وقوع بعضی از حوادث در منابع اصیل ذکر نشده اند و یا در منابع گوناگون، به طور یکسان نیامده اند، احتمال وقوع خطا نیز وجود دارد.

این مرکز بر آن است تا پس از انتشار اولیه و محدود این اثر و جمع آوری نظرات متخصصین امر و برنامه سازان، انشاءاللّه در سال های آتی، روزشمار کامل و غنی تری را تقدیم نماید.

در پایان شایسته است تا از تمام همکارانی که در تحقیق، تدوین، بازخوانی و تهیه این اثر همت گماشته اند: خانم ها شیده صادقی، زهرا متعلم، مریم رضایی، خدیجه عالمی، اعظم خوشگفتار و آقایان وحید لطیفی، محمدعلی تفرّجی شیرازی و به ویژه جناب آقای علی حائری که زحمت تکمیل و تحقیق نهایی را برعهده گرفتند سپاسگزاری نماییم.

«انّه ولیّ التوفیق»

«اداره کل پژوهش مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما»

ص:5

محرم

اشاره

محرم

زیر فصل ها

1 محرم

2 محرم

3 محرم

4 محرم

5 محرم

6 محرم

7 محرم

8 محرم

9 محرم

10 محرم

11 محرم

12 محرم

13 محرم

14 محرم

15 محرم

16 محرم

17 محرم

18 محرم

19 محرم

20 محرم

21 محرم

22 محرم

23 محرم

24 محرم

25 محرم

26 محرم

27 محرم

28 محرم

29 محرم

30 محرم

1 محرم

1 محرم

_ آغاز محاصره ی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و بنی هاشم در شعب ابی طالب (هفتم بعثت)

_ آغاز سال هجری قمری

_ فتح مصر به دست «عمروبن عاص» در زمان خلیفه ی دوم (20 ق)

_ تولد «ابن کثیر» از قُرّاء سبعه (45 ق)

_ وفات «محمد حَنَفیّه» فرزند امام علی(ع) (81 ق)(1)

_ رحلت عالم بزرگ «حسن بن زین الدین» فرزند شهید ثانی (1011 ق)(2)

_ رحلت فقیه بزرگوار «میرزا جعفر قزوینی» (1297 ق)(3)


1- محمد حَنفیّه از مادری به نام خوله ی حَنَفیّه دختر جعفر بن قیس متولد شد. تولد او در دوره ی عمربن خطاب و وفاتش در دوره ی خلافت عبدالملک بن مروان روی داد. مختار ثقفی پس از قیام خود، محمّد حنفیه را امام خواند و به نام او بر عراق مستولی شد. اواخر عمر محمد حنفیه، در طائف در نزدیکی مکه و شام سپری شد و سرانجام در شام درگذشت. یکی از فرزندان محمد حنفیه به نام ابوهاشم از علمای تابعین به شمار می رود. گروه یا فرقه ی کیسانیّه محمد حنفیه را امام و مهدی می دانستند و معتقد بودند وی در جبال رضوی پنهان شده است و روزی ظهور خواهد کرد.
2- ابومنصور حسن بن زین الدین عاملی، عالم فقیه، رجالی، ادیب و شاعر، فرزند شهید ثانی، و از شاگردان مقدس اردبیلی، ملاعبداللّه یزدی و شهید ثانی بود. شیخ حسن بر اثر تلاش مستمر به سرعت مدارج علمی را پیمود و به تدریس و تالیف همت گماشت. مهم ترین کتاب وی «مَعالِمُ الاصول» است که به نام این کتاب، به «صاحب معالِم» شهرت دارد. همچنین کتب الاجازات، مَعالِمِ الدّین و مَلاذُالمُجتَهدین نیز از این فقیه بزرگ می باشند.
3- ابوهادی جعفر بن سیدمهدی بن حسن حسینی، از علمای امامیه ی خاندان آل قزوینی و شاعری ماهر و ادیبی لغوی است که در «حِلِّه» در عراق سکونت داشته و دارای ریاست مذهبی بوده است. این عالم گرانقدر نزد پدر خود و شیخ انصاری و فاضل ایروانی به مدارج عالی علمی دست یافت و سپس به تدریس و تالیف مشغول شد. کتاب اشراقات در منطق و تلویحات در اصول فقه از تالیفات میرزاجعفر قزوینی می باشند. میرزاجعفر قزوینی در حله وفات یافت و در نجف اشرف دفن گردید.

ص:6

_ ارتحال آیت اللّه «سیدابوالحسن رفیعی قزوینی» (1395 ق)(1)

_ آغاز شورش جَزیرهُ العَرَب (1400 ق)(2)

_ رحلت آیت اللّه العظمی «سید عبداللّه شیرازی» زعیم حوزه ی علمیه ی مشهد (1405ق)(3)


1- آیت اللّه میرزا ابوالحسن رفیعی قزوینی در سال 1310 ق در قزوین به دنیا آمد و دروس حوزوی را در قزوین و سپس در تهران گذراند. پس از ورود آیت اللّه حائری یزدی به قم، به این شهر عزیمت کرد و به تدریس و تالیف پرداخت. میرزای قزوینی پس از اخذ درجه ی اجتهاد راهی قزوین گردید و حوزه ی آن دیار را احیاء کرد. وی از افراد نادری بود که علوم عقلی و نقلی را به خوبی فرا گرفته و مدارج عالی کمال را پیمود. علامه سیدابوالحسن قزوینی سرانجام پس از سال ها مجاهدت، در 85 سالگی به لقاءاللّه پیوست و در حرم حضرت معصومهس به خاک سپرده شد.
2- با اشغال مسجدالحرام توسط 300 نفر از افراد مسلح، شورش جَزیرَهُ العَرَب علیه خاندان سعودی آغاز شد. رهبری این شورش را که اندکی پس از پایان مراسم حج انجام شد، «جَهیمان العُتَیبی» از اتباع عربستان بر عهده داشت. در این ماجرا که دو هفته به طول انجامید، سرانجام نظامیان عربستان با کمک نیروهای ویژه ی فرانسوی و با استفاده از سلاح های سنگین، به این مسجد حمله کردند و پس از کشته شدن 244 نفر از دو طرف، خانه ی خدا به تصرف ماموران سعودی درآمد و قیام سرکوب شد. حدود یک ماه و نیم بعد، 36 تن دیگر از شورشیان توسط دولت عربستان گردن زده شدند.
3- آیت اللّه سیدعبداللّه شیرازی در سال 1309 ق در بیت علم و فضیلت در شیراز به دنیا آمد. ایشان در 21 سالگی به همراه پدر بزرگوار خود به دلیل مبارزات ضد استعماری انگلیس به مدت شش ماه از شیراز تبعید شد و پس از بازگشت، به تحصیل و تدریس ادامه داد. وی سپس به مدت سیزده سال در نجف اقامت گزید و پس از اخذ اجتهاد به شیراز بازگشت. آیت اللّه شیرازی در مسیر مخالفت با حکومت رضاخان متحمل سختی های فراوانی گردید. از این رو مخفیانه راهی نجف شد و این اقامت، چهل سال به طول انجامید. ده سال پایانی عمر معظمٌ له در مشهد گذشت و حضور ایشان، حوزه ی این شهر را رونقی دوباره بخشید. آیت اللّه شیرازی همچنین در نهضت اسلامی مردم ایران به رهبری امام خمینی همواره پشتیبانی خود را اعلام داشته و در آگاه سازی افکار مردم مشهد، نقش مهی ایفا نمود. از آیت اللّه شیرازی آثار و بناهای فراوانی به جای مانده که تاسیس مدارس، کتابخانه ها، مساجد و... در شهرهای مختلف از آن جمله اند. هم چنین عُمدَهُ الوسایل، الامامَهُ و الشیعَه و ذخیرهُ الصّالحین از جمله کتب این عالم آگاه می باشند.

ص:7

2 محرم

2 محرم

_ ورود کاروان اباعبداللّه الحسین(ع) به سرزمین کربلا (61 ق)(1)

_ درگذشت فقیه بزرگ شیعه «ابوالحسن مسعود بن عیسی» معروف به «شیخ ورام» (605 ق)(2)


1- پس از آن که والی مدینه، امام حسینع را برای بیعت با یزید تحت فشار قرار داد، آن حضرت به مکه رفت و پس از مدتی، در روز ترویه یعنی هشتم ذی حجّه ی سال 60 قمری از مکه ی معظمه به سوی عراق مهاجرت فرمود. در اوایل ماه محرم سال 61 قمری، لشکریان عبیداللّه بن زیاد به فرماندهی حُرّ بن یزید ریاحی با آن حضرت مواجه شده و مانع پیش روی آن حضرت به سوی کوفه شدند. گرچه حرّ بن یزید، مأموریت داشت با امام حسین(ع) برخورد شدید نماید ولیکن رفتار وی با امام بر رِفق و مدارا بود. از این رو حرّ و لشکریانش در نماز جماعت امام حسین(ع) شرکت می کردند و به خطبه های دلنشین وی گوش جان می سپردند و این دو سپاه چند روز بدون هیچ گونه مشکلی در کنار هم بودند. امّا عبیداللّه بن زیاد که در جنگ با اباعبداللّه الحسین(ع) اصرار فراوان داشت، نامه ای به حرّ بن یزید نوشت و وی را مأمور سخت گیری بر امام حسین(ع) نمود. حرّ بن یزید نیز طبق فرمان، راه را بر امام حسین(ع) و یارانش مسدود نمود و آنان را به سوی منطقه ی خشک و بی حاصلی به نام کربلا هدایت کرد و در آن جا آنان را در محاصره ی خویش قرار داد. قافله ی امام حسین(ع) چون به سرزمین کربلا رسیدند، آن حضرت پرسید: این زمین چه نام دارد؟ عرض کردند: کربلا. آن حضرت تا نام کربلا را شنید، فرمود: اَللّهمَّ اِنّی اَعوُذُ بِکَ مِنَ الْکَرْبِ وَ الْبَلاءِ. و سپس فرمود: این، موضع کَرْب و بَلا و محلّ محنت و عِنا است. فرود آیید که این جا منزل و محل خیمه های ما است و این زمین، جای ریختن خون ما است و در این مکان قبرهای ما واقع خواهد شد. جدّم رسول خداص مرا به این امور خبر داد. به ناچار، آن حضرت و یاران و اصحابش در روز پنج شنبه دوم محرم الحرام سال 61 قمری در آن سرزمین فرود آمدند و حرّ بن یزید نیز با سپاهیانش در مقابل آن حضرت، خیمه زدند.
2- ابوالحسن مسعود بن عیسی معروف به شیخ وَرّام بن ابی فِراس المالکی الاَشتری، از اولادِ مالک بن حَرَثِ اشترِ نخعی _ از اصحاب امیرالمؤمنین امام علیع _ می باشد. شیخ وَرّام، جدِّ مادری عالم بزرگ اسلام، سید بن طاووس و ابن ادریس حِلّی است. امام فخر رازی، از شاگردان شیخ ورام به شمار می رود و کتاب تنبیهُ الخاطر و نَزْهَهُ النّاظِر در اخلاق معروف به مجموعه ی وَرّام نیز از این فقیه بزرگوار شیعی است.

ص:8

3 محرم

3 محرم

_ روز آزاد شدن حضرت «یوسف(ع)» از زندان و استحباب روزه برای رفع هر گرفتاری

_ دعوت جهانی اسلام توسط پیامبر اکرم (7 ق)(1)

_ خریداری قسمتی از ارض کربلا توسط امام حسین(ع) (این اراضی همان مکانی است که قبر مطهر در آن قرار دارد) (61 ق)

_ ورود سپاه «عمر بن سعد» به سرزمین کربلا (61 ق)(2)

_ تولّد «ابن خَلّوف» کاتب و شاعر مسلمان (829 ق)(3)


1- پس از تثبیت اسلام در مدینه و نواحی اطراف آن، پیامبر اکرمص به حکم صدور جهانی اسلام به نقاط دیگر دنیا، با ارسال نامه به پادشاهان و امپراتوران زمان، رسما دعوت به اسلام را آغاز کرد. مورّخین، تعداد نامه هایی را که رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در این زمان ارسال فرمود، بین 12 تا 26 نامه ذکر کرده اند. مخاطبین نامه ها نیز پادشاهان و فرمانروایان روم، ایران، حبشه، بحرین، یمن و برخی دیگر از سرزمین های بزرگ آن عصر بودند و هر کدام از آن ها به گونه ای نسبت به دعوت حضرت رسول، واکنش نشان دادند. چند سال پس از این دعوت، دین اسلام، گسترش چشمگیری یافت.
2- پس از آن که حرّ بن یزید، امام حسینع و یارانش را در سرزمین کربلا در محاصره ی خویش قرار داد و مانع حرکت آنان گردید، عبیداللّه بن زیاد عامل یزید در کوفه، فرماندهی سپاه یزید را بر عهده ی عمر بن سعد گذاشت. عمر بن سعد در روز جمعه سوم محرم الحرام سال 61 قمری به همراه چهار هزار نیروی جنگی وارد کربلا شد و فرماندهی آنان را بر عهده گرفت. عمر بن سعد پیش از واقعه ی کربلا، منصب حکومت «ری» را از عبیداللّه گرفته بود ولیکن با مخالفت اباعبداللّه الحسین(ع) با یزید و امتناع از بیعت و حرکت آن حضرت به سوی کوفه، عبیداللّه ، حکومت «ری» را مشروط به خاتمه بخشیدن به قضیه ی امام حسین(ع) نمود. عمر بن سعد به خاطر دست یابی به حکومتِ منطقه ی وسیعِ ایالت «ری» _ که هرگز به آن نایل نیامد _ فرماندهی سپاه یزید را پذیرفت و مرتکب جنایت بزرگ غیرانسانی شد. از روزی که عمر بن سعد وارد سرزمین کربلا شد، پیوسته لشکریانی از سوی عبیداللّه بن زیاد برای وی فرستاده می شد. بنابر روایتی تا ششم محرم، متجاوز از 000/20 نفر در سپاه عمر بن سعد گرد آمدند.
3- شهاب الدین احمد بن ابی القاسم محمد خلوف معروف به ابن خَلوف در کودکی عازم سفر مکه و سپس بیت المقدّس شد و در جوانی به قاهره رفت. هدف وی از این سفرها، تحصیل علم و دانش بود به طوری که در 26 سالگی در جوامع علمی قاهره، دانشمندی برجسته محسوب می شد. ابن خلوف شعر نیز می سرود و قصیده های زیبایی درمدح پیامبراکرم در دیوان اشعار او به چشم می خورد. دیوان الاسلام، نظمُ التَلخیص و نظم المغنی از آثار قلمی ابن خَلوف است. وی در سال 899 در 70 سالگی درگذشت.

ص:9

_ تعطیلی مجلس شورای ملی در پی اولتیماتوم روسیه به مجلس در زمان احمدشاه (1330 ق)(1)

4 محرم

4 محرم

_ سخنرانی «عبیداللّه بن زیاد» علیه امام حسین(ع) در مسجد کوفه (61 ق)(2)

_ درگذشت «ابن ناقیا» شاعر و ادیب بغدادی (485 ق)(3)

_ وفات «ابن ادریس» کاتب و شاعر مسلمان مراکشی (1264 ق)(4)


1- به دنبال درخواست روسیه مبنی بر اخراج مورگان شوستر، مستشار اقتصادی آمریکا از ایران، غوغایی در کشور به راه افتاد که به تحریم کالاهای روس و انگلیس از طرفِ پیشوایان روحانی منجر گشت. مجلس در برابر این اولتیماتوم روسیه مقاومت کرد ولی چون دولت وقت تحت فشار روس و انگلیس بود، نتوانست مقاومت کند و در سوم محرم 1330 ق، مجلس را تعطیل کرد. در نتیجه، مواد اولتیماتوم قبول شد و مورگان شوسترِ آمریکایی ایران را ترک نمود. از آن پس دست نشاندگان روس بر خزانه داری کل کشور به جای شوستر مسلط شدند.
2- عبیداللّه بن زیاد حاکم کوفه، به منظور ایجاد فاصله میان مردم کوفه و امام حسینع در سخنرانی تندی علیه مردم این شهر، آن ها را در صورت یاری رساندن به امام حسین(ع)، تهدید به قتل و اعدام نمود. همچنین برای تنها ماندن امام حسین(ع) دستور داد تمام راه های ورودی و خروجی کوفه مسدود شود.
3- ابوالقاسم عبداللّه بن محمد بن حسن بن ناقیا بغدادی مشهور به ابن ناقیا، شاعر، کاتب و ادیب معروفِ اهل بغداد بود. او به خاطر طبع روانی که داشت، شاعری چیره دست شد و صاحب نظران، شعر او را به زیبایی و شیوایی ستوده اند. ابن ناقیا در دیوان شعرِ خود به نام «مقامات»، مفاسد اجتماعی را در قالب حکایت و طنز بیان کرده است. دیوان رسائل، مختصَر اغانی و مِلحُ المَمالِح از دیگر آثار اوست. ابن ناقیا به هنگام مرگ 75 سال داشت و در مقبره ی بابُ الشام در بغداد مدفون گشت.
4- ابوعبداللّه محمد عمراوی فاسی معروف به ابن ادریس، کاتب و شاعر مسلمان مراکشی، تحصیلاتش را با حفظ قرآن آغاز کرد و سپس به آموختن نحو و ادب پرداخت. ابن ادریس پس از آن شغل مکتب داری پیشه کرد و به نسخه نویسی از کتاب ها همّت گماشت. او در حین این فعالیت ها بر اطلاعات تاریخی خود افزود و به تدریج کاتب مشهوری شد. ابن ادریس به مناسبت تجاوز فرانسویان به خاک الجزایر، قصیده ای سرود و طی آن، مسلمانان را به جهاد دعوت کرد. پس از مدتی در اثر توطئه های مخالفانش توسط سلطان مراکش به زندان افتاد و تحت شکنجه قرار گرفت. ابن ادریس پس از آزادی از زندان، انزوا گُزید و به سرودن شعر پرداخت. او به بدیهه سرایی شهرت داشت و بیشتر اشعارش را در مدح پیامبر و وصف طبیعت سروده است.

ص:10

5 محرم

5 محرم

_ اعزام سپاه ابن زیاد جهت ممانعت از حرکت مردم کوفه برای یاری امام حسین(ع) (61 ق)

_ اولین قیام «یعقوب لیث صفاری» علیه عباسیان در سیستان (237 ق)

_ شکست و عقب نشینی روس ها در نبرد «ایروان» در زمان فتحعلی شاه قاجار (1219 ق)(1)

_ درگذشت «فاضل مراغه ای» فقیه و اصولی قرن سیزده و چهارده هجری قمری (1310 ق)(2)

_ انتشار نخستین روزنامه ی فارسی بعد از مشروطیت (1326 ق)


1- دولت روس که از زمان پطر کبیر در صدد اتصال به دریای آزاد از طریق جنوب بود، با هر بهانه ای متصرفات خود را افزایش می داد. در سال 1218 ق مردم قره باغ و گنجه شورش کردند که با عکس العمل خشن دولت روس سرکوب شدند. مردم آن نواحی به ایران متوسل شدند و این امر باعث آغاز جنگ اول ایران و روسیه گردید. در ابتدا عباس میرزا ولیعهد و فرزند ارشد فتحعلی شاه قاجار بر سیسیانوف فرمانده ی روسی غلبه کرد و نیروهای روسیه عقب نشینی کردند. بعدها سیسیانوف در این جنگ کشته شد و زمینه ی جنگ اصلاندوز و امضای معاهده ی ننگین گلستان فراهم آمد.
2- ملا احمد بن علی اکبر مراغی معروف به فاضل مراغه ای از علمای برجسته ی آذربایجان، پس از سال ها تحصیل در حوزه ی علمیه ی نجف و بهره گیری از محضر اساتید مشهوری چون شیخ مرتضی انصاری و حاج سید حسین کوه کمره ای، فقیهی متبحّر در علم فقه، اصول فقه و دیگر علومِ دینی شد. وی پس از بازگشت به ایران به تدریس پرداخت و شاگردان برجسته ای را تربیت کرد. فاضل مراغه ای همچنین کتب متعددی را در زمینه های مختلف علوم دینی به رشته ی تحریر درآورد. از این دانشمند گرانقدر، تفسیری بر بخشی از قرآن و همچنین حاشیه هایی بر متون قدیمی اسلامی به جای مانده است. فاضل مراغه ای در وادی السلام نجف اشرف مدفون است.

ص:11

_ رحلت عالم بزرگوار آیت اللّه «سیدجعفر شاهرودی» (1352 ق)

_ رحلت آیت اللّه حاج شیخ «محمد باقر کمره ای» (1416 ق)(1)

6 محرم

6 محرم

_ دعوت «حبیب بن مظاهر» از طایفه ی بنی اسد برای یاری امام حسین(ع) (61 ق)

_ وفات عالم و محدث شهیر شیعه «سید رضی» گردآوردنده ی نهج البلاغه (406 ق)(2)


1- آیت اللّه حاج شیخ محمدباقر کمره ای خمینی در سال 1320 قمری در کَمَره در اطراف خمین دیده به جهان گشود. از آثار فراوانی که از ایشان باقی مانده است، مهارت آن عالم فرزانه در فقه، اصول، تفسیر، کلام و عقاید، تاریخ، تراجم، ادبیات عرب و عجم، لغت، حدیث، ملل و مذاهب اسلامی، معانی و بیان و غیره مشهود است. از جمله کتاب هایش که متجاوز از پنجاه عنوان است، عبارتند از: خداشناسی، الدین فی طَور الاجتماع (5 جلد)، ستون دین، روحانیت در اسلام (2 جلد)، خودآموز علم بلاغت، مروارید حکمت و... . آیت اللّه محمدباقر کمره ای از تمام اساتید خویش اجازه ی اجتهاد و روایت داشته و اجازه ی اجتهادش از آیت اللّه شیخ عبدالکریم حائری یزدی بسیار قابل توجه است. سرانجام این عالم فرزانه پس از عمری سرشار از خدمات دینی، اجتماعی و علمی در 95 سالگی در تاریخ 5 محرم الحرام 1416 قمری، برابر با 14 خرداد 1374 شمسی بدرود حیات گفت و در صحن حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) در ری به خاک سپرده شد.
2- محمد بن حسین، معروف به سیدرضی در سال 359 قمری دیده به جهان گشود. پدرش ابواحمد حسین بن موسی نام دارد که نَسَبَش با چهار واسطه به امام موسی بن جعفرع می رسد. سیدرضی از بزرگان شیعه و دارای مقام و منزلت در دولت بنی عباس و دولت آل بویه بود و برادرش، سید مرتضی، از بزرگان علما و فقهای شیعه در قرن پنجم هجری قمری و صاحب تألیفات فقهی و اصولی است. سیدرضی از همان اوایل کودکی با اشتیاق فراوان به محضر درسِ شیخ مفید حاضر شد و به همراه برادر، مراتب ترقی و کمال را پیمود. وی علاوه بر جدّیت و پشتکار زیاد، از نبوغی ذاتی و خدادادی برخوردار بود که پیشرفت های علمی و ادبی او را سرعت می بخشید. سیدرضی از بزرگ ترین صاحبان فصاحت و بلاغت بود که از درکی صحیح و ذوقی سلیم بهره داشت. او در 9 سالگی چنان مهارتی در شعر از خود نشان داد که باعث شگفتی همگان گردید. وی در 30 سالگی، کل قرآن را در مدت کوتاهی حفظ نمود. سید، همه ی خلفای بنی عباس را غاصبان خلافت و ولایت و حکومت اسلامی می دانست و با اشعار خود، سعی در بیان حقایق و طرح عقاید انقلابی خود داشت. او در کنار فعالیت های سیاسی، به تدریس و تالیف همت گماشت و شاگردانی فاضل و آثاری ماندگار از خود به جای گذاشته است. شیخ طوسی، مفید نیشابوری، مهیار دیلمی و ابوالحسن هاشمی و... از شاگردان سیدرضی و معانی القرآن، تَلخیصُ البَیان عن مجازاتِ القرآن از جمله تالیفات اوست. شریف رضی در اقدامی بی نظیر، کلمات، خطابه ها، نامه ها و مواعظ امام علی(ع) را گردآوری کرد و کتابی با نام «نهج البلاغه» به جامعه ی بشری اهدا نمود. سیدرضی اولین کسی است که مکانی برای تحصیل طلاب علوم دینی تهیه کرد و آن را دارالعلم نامید. سیدرضی از جمله علمای جامع شیعه است که در زمینه های مختلف علمی و اسلامی، مجتهد مسلّم و صاحب نظر بود و در شعر و ادبیات عربی، هماورد نداشت. سرانجام، سیدرضی این عالم شهیر اسلامی در محرم سال 406 قمری در 47 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد. بدن پاک سید را پس از تشییعی با شکوه در منزلش به امانت به خاک سپرده و بعدها به حرم امام حسینع در کربلا منتقل کردند.

ص:12

7 محرم

7 محرم

_ ممنوعیت استفاده از نهر فرات برای کاروان امام حسین(ع) به دستور عمر بن سعد (61ق)(1)

_ تولد «جمال الدین ابوالفتح یوسف شیبانی» جغرافی دان مسلمان (601 ق)(2)


1- پس از آن که عبیداللّه بن زیاد، لشکریان فراوانی برای نبرد با اباعبداللّه الحسین ع به کربلا گسیل داشت و آن حضرت را کاملاً در محاصره ی لشکریان خود قرار داد، نامه ای به عمر بن سعد فرمانده سپاه کربلا نوشت و به او دستور داد: به محض رسیدن نامه، از حسین برای یزید بیعت بگیرد و چنان چه این پیشنهاد را پذیرفت، بعد تصمیم خود را خواهیم گرفت. در نامه ی دیگری که به عمر بن سعد نوشت تأکید کرد؛ میان حسین و آب فرات را فاصله بیاندازید و اجازه ندهید وی از آن آب استفاده کند، همان طوری که آن ها عثمان بن عفان را ازآب منع نمودند. ابن سعد بلافاصله عمروبن حجاج زبیدی را با پانصد سوار، مأموریت داد تا مانع استفاده ی امام حسین(ع) و یارانش از آب فرات گردند. این واقعه ی ناجوانمردانه، سه روز پیش از شهادت امام حسین(ع) بود. البته حضرت اباالفضل العباس(ع) از سیاهی شب استفاده می کرد و برای خیمه ها آب می آورد و حضرت علی اکبر با پنجاه نفردر شب عاشورا برای خمیه ها آب کافی آوردند. ولیکن از بامداد تا شامگاه روز عاشورا هیچ گونه آبی برای امام حسین(ع) و یاران و کودکانش مهیّا نشد و آنان در شدت گرما و عطش، متحمّل مصائب این روز عظیم شدند.
2- ابوالفتح جمال الدین یوسف بن یعقوب شیبانی دمشقی ملقب به ابن مجاور، مورخ و جغرافی دان مسلمان در دمشق به دنیا آمد. دوران کودکی و نوجوانی خود را در بغداد سپری کرد و از اساتید این شهر بهره برد. سپس به هند رفت و پس از مدتی به سیر و سفر در شبه جزیره ی عربستان پرداخت. مهم ترین اثر وی به نام تاریخ المُستَبصر، به شرح دقیق وضعیت سیاسی، جغرافیایی و اجتماعی این منطقه اختصاص دارد. ابن مجاور در سال 690 درگذشت.

ص:13

_ ولادت مرجع عالیقدر شیعه حضرت آیت اللّه العظمی «سید محمدهادی میلانی» (1313 ق)(1)

_ درگذشت شیخ «جعفر بن حاج محمد نزاری نقدی» (1370 ق)(2)

8 محرم

8 محرم

_ ملاقات امام حسین(ع) با «عمربن سعد» در کربلا (61 ق)(3)


1- آیت اللّه العظمی سید محمد هادی میلانی در نجف اشرف به دنیا آمد. او از سنین کودکی، تحصیلات دینی خود را با فراگیری قرآن آغاز کرد و سپس نزد اساتید حوزه ی علمیه نجف به تکمیل تحصیلات دینی خود پرداخت، تا آنجا که علاوه بر تسلط بر علوم دینی، در ادبیات فارسی و عربی نیز مهارت بسیار یافت. پس از چندی به کار تالیف و تدریس پرداخت. حوزه ی درس ایشان، بسیار پرجمعیت بود و در آن شاگردانی محقّق و متفکر تربیت شدند و عده ی کثیری از آن ها، به مراحل بالای علمی، دست یافتند. آیت اللّه میلانی، راه رسیدن به فضیلت را معرفت خدا، تقوا و کسب مکارم اخلاقی دانسته و روی آن تاکید می کرد. محاضرات فی فقه الامامیه در ده جلد از آثار ایشان است.
2- آیت اللّه شیخ جعفر بن حاج محمد نزاری، معروف به نقدی از افاضل علمای امامیه ی قرن چهاردهم هجری عراق می باشد. او فقیه اصولی، محدّث رجالی، مفسر، مورخ، ادیب و شاعر ماهری بود. وی پس از فراگیری اصول قرائت و خط عربی و فارسی در موطن خویش شهر «العماره» در نزد پدرش حاج محمدبن عبداللّه نزاری، جهت تکمیل تحصیلات راهی نجف اشرف شد و از محضر آخوند خراسانی، سیدمحمدکاظم یزدی و شیخ احمد کاشف الغطا بهره گرفت. شیخ جعفر نقدی، مدتی به نشر علوم دینی و ریاست منصب جعفریین و قضاوت فریقین و ریاست مَحکمه ی سنّی و شیعه ی شهر «العماره» را بر عهده گرفت. از وی آثاری چون ارشادالطّلاب الی علم الاعراب، الاسلام و المرأه، الاَنوار العَلَویَّه و الاسرار المرتضویه، بر جای مانده است. این عالم ربانی سرانجام در هفتم محرم الحرام سال 1370 قمری در 67 سالگی دیده از جهان فرو بست.
3- امام حسینع که به هیچ وجه راضی به وقوع نبرد و خون ریزی میان مسلمانان نبود، تلاش وافر نمود تا از ایجاد درگیری و جنگ جلوگیری کند. به همین جهت با عمر بن سعد ملاقات کرده و برای پایان بحران با وی به تفاهم رسید. عمر بن سعد نامه ای به عبیداللّه بن زیاد نوشت و در آن، از مصالحه با اباعبداللّه الحسین(ع) اظهار خرسندی کرد. ولیکن عبیداللّه بن زیاد با تحریک شمربن ذی الجوشن، نامه ی شدیداللحنی برای عمر بن سعد نوشت و به او دستور داد با امام حسین(ع) به سختی و شدت برخورد نماید.

ص:14

_ حفر زمین توسط امام حسین(ع) در پشت خیمه ها و خروج آب از آن به اندازه سیراب شدن همه ی یاران و پر شدن مشک ها و سپس ناپدید شدن آن چشمه (61 ق)

_ تولد «ابوسهل کوهی» ریاضی دان و منجم ایرانی (329 ق)(1)

_ درگذشت فقیه بزرگ «آیت اللّه ملاعلی زنجانی» (1290 ق)(2)

9 محرم

9 محرم

_ تاسوعای حسینی (61 ق)

_ جواب ردّ حضرت ابوالفضل العباس(ع) به امان نامه ی شمربن ذی الجوشن (61ق)(3)


1- ابوسهل کوهی ریاضی دان و منجم ایرانی، بیشتر روزهای عمرش را در مراکز علمی شهر بغداد که در آن عصر از رونق علمی برخوردار بود، به مطالعه و تحقیق، سپری کرد و نزدیک به سی سال به رَصَد ستارگان و مسایل مربوط به آن ها پرداخت. ابوسهل کوهی در نتیجه ی تحقیقات خود، موفق به ساخت رصدخانه ای شد که مورد استفاده ی دانشمندان پس از او قرار گرفت. از کتاب های متعدد او، صنعت اُسطُرلاب و دوایر حماسه قابل اشاره اند.
2- ملاعلی زنجانی از علما و فقهای قرن سیزدهم هجری قمری و از پرورش یافتگان حوزه ی درس شیخ محمدتقی، صاحب «هدایهُ المسترشدین» و از معاصران شیخ مرتضی انصاری بوده و برخی از بزرگان چون میرزا حبیب اللّه رشتی از شاگردان وی می باشند. او در کنار تدریس، به رفع نیازهای دینی و دنیوی مردم نیز اهتمام می ورزید. برخی از آثار به جای مانده ی وی عبارتند از: تفسیر قرآن، جوامع الاصول، السؤال و الجواب، الصّید و الذِّباحه، معدَنُ الاسرار، نوامیسُ الاُصول و وسیلهُ النّجاه و... .
3- شمر بن ذی الجوشن در عصر روز نهم محرم، چون دید که عمربن سعد مهیّای نبرد با امام حسینع است، به نزدیک خیام حسینی آمد و بانگ زد که: فرزندان خواهرم کجایند؟ (منظورش حضرت عباس و سه برادرش به نام های عبداللّه ، جعفر و عثمان بود که از فرزندان فاطمه ی ام البنین(س) بودند. آن مجلّله از قبیله ی بنی کلات و شِمر هم از همین قبیله بود.) امام حسین(ع) که صدای شمر را شنید به برادرانش دستور داد که جواب شمر را بدهند، اگرچه او فاسق است ولیکن با شما قرابت و خویشی دارد. حضرت عباس به همراه سه برادرش به نزد شمر رفتند. شمر برای آنان، امان نامه ای آورده بود، مشروط بر این که از یاری حسینع دست بردارند و سپاهش راترک گویند. حضرت عباس(ع) فرمود: بریده باد دست های تو و لعنت باد بر امانی که برای ما آورده ای. ای دشمن خدا! ما را امر می کنی که دست از برادر و مولای خویش برداریم و سر در طاعت ملعونان برآوریم. آیا ما را امان می دهی ولی برای پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله امانی نیست؟ شمر از شنیدن این پاسخ دندان شکن، خشمناک شد و به لشکرگاه خویش برگشت. در این شب، امام حسین(ع) برادر خود حضرت اباالفضل را به اردوگاه دشمن فرستاد که آن شب را مهلت بخواهد، برای این که امام و یارانش به نماز و راز و نیاز با خداوند بپردازند.

ص:15

_ تصرف شهر طالش در گیلان توسط قوای روسیه (1228 ق)(1)

10 محرم

10 محرم

_ عاشورای حسینی (61 ق)

_ شهادت «امام حسین»(ع) به همراه یاران وفادارش در صحرای کربلا توسط سپاه یزید(61ق)(2)


1- پس از پایان دوره ی اول جنگ های ایران و روسیه و شکست ایران، شهرطالش به موجب عهدنامه ی گلستان به روسیه واگذارشد. در عقد این عهدنامه، حاج میرزا ابوالحسن خان ایلچی به عنوان نماینده ی ایران حضور داشت. وی ازطرفداران انگلستان به شمار می رفت. این عهدنامه شامل 11 فصل بود که بسیاری از اهداف سیاسی و اقتصادی روس ها را تامین می کرد.
2- امام حسینع پس از حرکت به سوی کوفه، با پیمان شکنی مردم آن سامان مواجه گردید. سپاهیان یزید که به دستور عبیداللّه بن زیاد و به فرماندهی عمر بن سعد وارد صحرای کربلا شده بودند، مانع از رفتن امام از آن مکان گردیدند. سرانجام در دهم محرم سال 61 هجری دستان خود را به خون پاک فرزند رسول صلی الله علیه و آله آغشته ساخته و یارانش را به شهادت رساندند. امام حسین(ع) در هنگام شهادت 57 سال داشتند و یازده سال از امامت ایشان گذشته بود. امام حسین(ع) از روز نخست از مدینه با شعار امر به معروف و نهی از منکر حرکت کرد. از این دیدگاه، منطق امام حسین(ع) منطق اعتراض و تهاجم بر حکومت ضد اسلامی بود، منطق او این بود که چون جهان اسلام را منکرات و فساد و آلودگی فراگرفته و حکومت وقت به صورت سرچشمه ی فساد درآمده است، او به حکم مسؤولیت شرعی و وظیفه ی الهی خود، باید قیام کند.

ص:16

_ هلاکت «عبیداللّه بن زیاد» توسط سپاهیان مختار (67 ق)(1)

_ شهادت عالمِ مبارز «میرزا علی ثقه الاسلام تبریزی» توسط عوامل روس در تبریز (1330 ق)(2)


1- در روز عاشورای سال 67 قمری، شش سال پس از واقعه ی کربلا، درست همان روزی که سپاهیان یزید به فرمان عبیداللّه بن زیاد فاجعه ی خونین کربلا را به وجود آورده و امام حسینع و یارانش را مظلومانه به شهادت رسانده بودند، لشکریان عبدالملک بن مروان به فرماندهی عبیداللّه بن زیاد و لشکریان مختار بن ابی عبیده ثقفی به فرماندهی ابراهیم بن مالک اشتر در ساحل «نهر خاذر» در چهارفرسخی شهر «موصل» با هم به نبرد پرداختند و از طرفین تعداد بی شماری کشته شدند. سرانجام لشکریان شام با از دست دادن هفتاد هزارتن، رو به هزیمت نهاد و طعم تلخ شکست را پذیرا شدند. مهم ترین حادثه ی این نبرد، کشته شدن عبیداللّه بن زیاد (فرمانده لشکریان شام) به دست ابراهیم بن مالک اشتر بود که با یک ضربت شمشیر، از کمر به دو نیم شد و به هلاکت رسید.
2- میرزا علی ثقه الاسلام تبریزی فرزند میرزا موسی، در سال 1377 قمری در خانواده ی علم و دیانت دیده به جهان گشود. در ایران و عتبات عالیات و در حوزه ی درس اساتید بزرگی چون فاضل اردکانی، شیخ زین العابدین مازندرانی و شیخ علی یزدی کسب فیض نمود. در سال 1308 قمری به تبریز مراجعت نموده و به تدریس علوم اسلامی و رسیدگی به امور مذهبی و اجتماعی مردم همت گماشت. وی در قیام و حکومت ملی مردم آذربایجان، به ویژه شهر قهرمان پرور تبریز فعالیت چشمگیری داشت. قزّاق های روسیه ی تزاری که به پشتیبانی حکومت استبدادی محمدعلی شاه قاجار، تبریز را به اشغال نظامی خود در آورده بودند، با قیام مردمی این شهر به رهبری ثقه الاسلام تبریزی مواجه شده و پس از درگیری سنگین، مفتضحانه شهر را ترک نموده و تن به صلح دادند. اما مرتکب خیانت شده و یک روز پس از امضای صلح نامه و خلع سلاح مجاهدین، توپخانه هایشان، آتش بار سنگینی را بر شهر تبریز آغاز کرده و زمینه ی ورود پیاده نظام را فراهم نمودند. شهر، به اشغال قزاق ها درآمد و از سوی اشغال گران، کشتار بی رحمانه ای در خیابان ها و کوچه ها به راه افتاد. مردم به ناچار شهر را ترک گفته و به اطراف پناهنده شدند ولیکن مجاهدین، سنگر خویش را ترک نکرده و از شهر خارج نشدند. بسیاری از آنان که در شهر مانده بودند، دستگیر شده و برخی از آنان به دار کشیده شدند. از جمله شهید ثقه الاسلام تبریزی پس از تحمل شکنجه های فراوان، به چوبه ی دار اشغالگران آویخته شد و در عصر عاشورای 1330 ق برابر با 10 دی 1290 شمسی، روحش به لقاءاللّه پیوست.

ص:17

_ انفجار بمب در حرم امام رضا(ع) در عاشورای حسینی توسط منافقین (1415 ق)(1)

11 محرم

11 محرم

_ آغاز حرکت اسرا و اهل بیت «امام حسین»(ع) به شام (61 ق)(2)

_ درگذشت محدث شهیر «ابوعیسی ترمذی» (279 ق)(3)

_ به خاک و خون کشیده شدن عزاداران حسینی در پاکستان از سوی وهابیان (1417 ق)

12 محرم

12 محرم

_ ورود کاروان اسیران کربلا به کوفه (61 ق)(4)


1- در بعداز ظهر عاشورای سال 1415 ق برابر با 30 خرداد1373 ش، در حالی که مردم عزادار، در اوج برگزاری مراسم بزرگداشت قیام تاریخی امام حسینع بودند، بمبی در داخل حرم مطهر و نزدیک مرقد منور حضرت ثامن الحجج امام رضا(ع) منفجر شد و عاشورای حرم رضوی در مشهد مقدس رقم خورد. در پی این انفجار، ده ها تن از زائران و علاقمندان اهل بیت در حرم امام رضاع شهید یا مجروح شدند و خسارت زیادی به حرم مطهر وارد آمد.
2- با پایان یافتن روز دهم محرم سال 61 قمری و شهادت امام حسینع و یاران با وفایش، یزیدیان به غارت کاروان حسینی پرداختند. آنان خیمه های امام را سوزانده و از به یغما بُردن جزئی ترین وسایل دریغ نکردند. سرانجام کاروان امام حسین(ع) این بار به رهبری امام سجاد(ع) و حضرت زینب کبری(س) در شامگاه روز یازدهم محرم به طرف کوفه حرکت داده شدند و نهضت حسینی، به شکلی دیگر ادامه یافت. هرچند، دشمن توانسته بود نیروهای امام را در ظاهر شکست دهد ولی رسوایی های حکومت جور بنی امیه و افشاگری های امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) روی امویان را در تاریخ سیاه کرد و قیام امام حسین(ع) و راه پاک او را جاودانه ساخت.
3- محمد بن عیسی مشهور به ابوعیسی ترمذی، حافظ قرآن و محدث مشهور مسلمان بود. او جهت کسب علوم دینی و فراگیری حدیث، سال های متمادی به سرزمین های مختلف اسلامی سفر کرد و از بسیاری مشایخ زمان خود، حدیث شنید و آن هارا گردآوری کرد. معروف ترین اثر به جای مانده از این محدث مسلمان، کتابی تحت عنوان جامع ترمذی است که از کتب مرجع و اصلی اهل سنت به شمار می رود.
4- در روز دوازدهم محرم سال 61 قمری، کاروان اسیران کربلا که شامل زنان و کودکان شهیدان قیام کربلا بود، وارد شهرکوفه شد. سرپرستی این کاروان را امام سجادع فرزند امام حسین(ع) و حضرت زینب(س) خواهر آن امام، بر عهده داشتند. این دو بزرگوار، با وجود سختی ها و ناملایمات فراوان که از سپاهیان یزید دیده بودند، در کوفه باشجاعت و صراحت، ستم ها و جنایات حکومت اموی را افشاء و مردم این شهر را به خاطر یاری نکردن امام حسین(ع) و مقابله با ایشان سرزنش کردند. امام سجاد(ع) و حضرت زینب در مدت اقامت در کوفه، وظیفه و رسالت خود را مبنی بر ابلاغ و نشر پیام امام حسین(ع) در جامعه، به شایستگی انجام دادند.

ص:18

_ دفن اجساد مطهر شهدای کربلا در شب دوازدهم (61 ق)(1)

_ شهادت حضرت «امام زین العابدین(ع)» به روایتی (95 ق)(2)

_ وفات شیخ «صفی الدین اردبیلی» عارف نامی و بزرگِ دودمان صفوی (735 ق)(3)


1- در روز 12 محرم سال 61 قمری، هنگامی که نیروهای یزید، کربلا را ترک کردند، مردم قبیله ی بنی اسد از روستای غاضریه که نزدیک کربلا بودند اجساد شهداء را دفن کردند. پیکرهای مطهر یاران وفادار امام حسینع در کنار بدن پاک آن سرور به خاک سپرده شدند.
2- شهادت امام سجادع در برخی نقل ها سال 92 ق و در نقلی دیگر سال 94 و در منابعی دیگر سال 95 ذکر شده است. همچنین در روز شهادت آن حضرت اختلاف وجود دارد. در برخی منابع، شهادت ایشان را در روز 18، 22 و 25 ماه محرم نیز ذکر کرده اند. زمان حضرت امام سجاد(ع) پُر از اختناق و تقیّه بود و کسی در برابر جاسوسان بنی امیه، مجال نفس کشیدن نداشت؛ با این حال، امام سجاد(ع) از ارشاد و نشر احکام اسلام فروگذاری نکرد. ایشان به هر نحوِ ممکن، مسائل اسلامی را بیان می نمود و در هدایت مردم می کوشید. از جمله آثار امام سجاد(ع) صحیفه ی سجادیه است که مشتمل بر 54 دعا از دعاهای آن حضرت می باشد. مدت عمر آن امام، 57 سال و زمان امامت آن بزرگوار 34 سال بود. آن امام همام، سرانجام به دستِ هشام بن عبدالمَلِک در زمان خلافت ولید بن عبدالملک مسموم شد و به شهادت رسید. پیکر مطهر امام سجاد(ع) در قبرستان بقیع و در کنار مرقد مطهر عموی گرامیش حضرت امام حسن مجتبی(ع) واقع است.
3- ابوالفتح شمس الدین سید اسحاق بن سید امین الدین جبرییلِ موسوی اردبیلی، معروف به صفی الدین و شیخ صفی، موصوف به بُرهانُ الاَصفیاء، قُطبُ الاَقطاب و شَیخُ العارفین، از عرفا و مشایخ صوفیه و پیران طریقت در قرن هشتم هجری است. نسب شیخ صفی با نوزده واسطه به جناب حمزه بن موسی بن جعفرع می رسد و با این که از سادات بود ولی به شیخ شهرت داشت. شیخ صفی الدین در سن بیست سالگی به جستجوی مرشدی در میان زُهّاد اردبیل برخاست اما هیچ یک از آنان قادر به برآوردن نیاز روحی وی نشدند. بنابراین صفی الدین به گیلان رفت و شیخ محمد گیلانی، معروف به زاهد را به عنوان مرشد خود انتخاب نمود. شیخ زاهد نیز صفی الدین را به ریاست طریقت زاهدیه برگزید و هنگامی که صلاحیت صفی الدین را مشاهده کرد به وی اجازه ی تدریس داد. قدرت معنوی صفی الدین نفوذ فراوانی در میان مردم داشت به طوری که بعدها، چون نوادگانش ادعای سلطنت کردند مورد حمایت مردمی واقع شدند و سلسله ی صفویه را یاری دادند.

ص:19

_ تصرف شهر قزوین توسط قوای روسیه در جریان جنگ جهانی اول (1334 ق)

13 محرم

13 محرم

_ شهادت «عبداللّه بن عفیف» به دست «عبیداللّه بن زیاد» (61 ق)(1)

_ رحلت «عمر صوفی رازی» منجم و ریاضی دان (376 ق)(2)


1- نخستین اعتراض آشکار نسبت به جنایت عبیدالله بن زیاد در شهادت امام حسینع، از سوی یکی از شیعیان کوفه، به نام عبدالله بن عفیف اَزدی برخاست. عبیدالله بن زیاد، پس از آن که اسیران واقعه ی کربلا را در مجلس خود با کلمات درشت و خشن، مورد اذیت و آزار قرار داد و آنان را سرزنش کرد، عبدالله بن عفیف که از شیعیان دلیر امیر مؤمنان و از زاهدان و عبادت پیشه گان کوفه بود، همین که نعره های نفرت انگیز عبیدالله را شنید، به خشم آمد و پاسخ عبیدالله را داد. عبیدالله بن زیاد که انتظار چنین پیش آمدی را نداشت و خیال می کرد که دیگر نفس در سینه های دوستان اهل بیت(ع) حبس شده است، با تکبر و خودخواهی تمام دستور داد او را دستگیر کرده و به نزدش ببرند. تلاش مأموران حکومتی برای دستگیری وی به خاطر حمایت افراد قبیله عبدالله ناکام ماند اما ماموران عبیدالله شبانگاه به سوی خانه عبدالله بن عفیف هجوم آورده و او را از خانه اش به بیرون کشیده و با ضربات شمشیر به شهادت رسانیدند. جنایات کاران حکومتی، سرش را از بدن جدا کرده و بدن او را به دار آویختند. بدین گونه نخستین جرقه ای که که می رفت کوفه را بار دیگر به حرکت درآورد و جنبش عظیمی را پی افکند، به دست مزدوران پلید اموی به خاموشی گرایید. ولی شش سال بعد، شیعیان کوفه و دوستداران اهل بیتع انتقام خویش را از عاملان جنایت کربلا گرفتند و آنان را به دست مختاربن ابی عبیده ثقفی به اشد مجازات رسانیدند.
2- ابوالحسن عمر صوفی رازی، منجم و ریاضی دانِ ایرانی و از منجمین دربار عضدالدوله دیلمی از پادشاهان آل بویه به شمار می رفت. اثر پرارزش و نفیس او صورالکواکب نام دارد. همچنین «اشکال متوازی الاضلاع» در علم ریاضیات، به زبان عربی نیز از این دانشمند است.

ص:20

_ درگذشت «ملاعبداللّه شوشتری» عالم و فقیه مسلمان (1021 ق)(1)

_ وفات محقق شهیر «شیخ محمدصالح مازندرانی» داماد علامه ی مجلسی (1080 ق)(2)

14 محرم

14 محرم

_ تولد «ابن حجاج» شاعر معروف شیعی عرب (330 ق)(3)

_ رحلت فقیه، اصولی و رجالی شیعه آیت اللّه «سیدصدرالدین عاملی اصفهانی» (1263 ق)(4)


1- ملاعبداللّه شوشتری، سال ها در حوزه ی علمیه ی نجف تحصیل کرد و از محضر اساتید برجسته ی این مرکز دینی بهره برد. او سپس به ایران مراجعت نمود و به تدریس و تربیت شاگردان پرداخت. ملاعبداللّه شوشتری در زهد و تقوا شهرت فراوانی داشت و در ساده زیستی زبانزد خاص و عام بود. او بر کتاب های مختلف حاشیه نوشت و آن هارا تشریح کرد. شوشتری، گذشته از آن که در علم و عمل به احکام دین از پیشتازان محسوب می شد، در توجه به مردم و رفع مشکلات و همدلی در مصائب آن ها نیز مشهور بود و در نزد مردم محبوبیت ویژه ای داشت.
2- ملامحمد صالح بن احمد سروی مازندرانی ملقب به حسام الدین، داماد علامه محمدتقی مجلسی بود. همسر وی آمنه بیگم، بانوی بسیار فاضل، عالم و پرهیزکار بوده و ملاصالح را در حل مسایل علمی یاری می کرد. وی در نزد استادان بزرگواری مانند محمدتقی مجلسی، شیخ بهایی و ملاعبداللّه شوشتری کسب علم کرد. وفات این عالم ربانی و محقق بزرگ در اصفهان روی داد و در کنار علامه مجلسی در جوار مسجد جامع اصفهان به خاک سپرده شد. حاشیه ی شرح لمعه، شرح روضه ی کافی و شرح زُبدهُ الاصول شیخ بهایی از تألیفات ملا محمد صالح مازندرانی به شمار می روند.
3- حسین بن احمد بن حجّاج کاتب بغدادی معروف به ابن الحجّاج و از معاصران سید مرتضی و سیدرضی بود. او در عهد دیالمه زندگی می کرد و از شعرای بزرگ دوستدار اهل بیت رسالتع به شمار می رفت. اشعار ابن حجاج، طبیعی و خالی از تکلّف بود، به طوری که مورخان مشهور مسلمان، مانند ابن خلکان، او را در این فن، معلم ثانی خوانده اند. اشعار ابن حجاج بغدادی، از زیبایی خاصی برخوردار است و استفاده ی مناسب و بجای او از مضامین و الفاظ دلچسب، از او شاعری ممتاز ساخته است. بیشتر اشعارش، ستایش پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و خاندان پاک او و برضد ستمگران زمان آنان می باشد. سیدرضی دانشمند و فقیه معاصر وی، گزیده ی اشعارش را در کتابی گردآوری کرده است.
4- سیدمحمد صدرالدین عاملی فرزند سید صالح از فقهای بزرگ و علمای قرن سیزدهم هجری قمری است. وی علاوه بر فقه، اصول، حدیث و رجال، در ادبیات و شعر، توانا بود و اشعار زیبایی سروده است. سید صدرالدین از حوزه ی درس سید جواد عاملی، سید بحرالعلوم و پدر زن خویش شیخ جعفر کاشف الغطاء استفاده نموده و در سنین جوانی به مقام بالای اجتهاد رسید. از وی آثار ارزشمند و گران بهایی چون اُسرهُ العِتره، حاشیه ی مُنتهی المَقال و نَقدُالرِّجال و مَنظومه ی رضاعِیه و... بر جای مانده است.

ص:21

_ درگذشت فقیه و مفسر «سیدابوالقاسم لاهوری» (1324 ق)(1)

15 محرم

15 محرم

_ ورود نمایندگان طایفه ی «نَخَع» به مدینه و پذیرش دین اسلام (11 ق)(2)

_ درگذشت «محدث رازی» محدث شهیر قرن دوم (188 ق)

_ رحلت «ابن سکن» محدث و دانشمند مسلمان (353 ق)(3)


1- ابوالقاسم بن حسین بن نقی رضوی تقوی لاهوری، فقیه و مفسّری بود که در کشمیر متولد شد. وی از مشاهیر علمای هند و عالمی فقیه، فاضل، مفسر متبحّر و دارای تالیفات متعددی است. او در لاهور مدفون می باشد. آثار ابوالقاسم لاهوری عبارتند از: برهانِ شَقُّ القَمَر و رَدُّالنیر الاکبر، الصراطُ المستقیم و...
2- از هنگامی که پیامبر اسلامص دین اسلام را در مکه ی معظمه آشکار ساخت و تا سالی که در مدینه ی منوّره رحلت نمود، به مدت بیست سال مردم را به دین جدید فرا خواند و آنان را از شرک، کفر و بت پرستی بازداشت. در این مدت بسیاری از اهالی شبه جزیره ی عربستان با میل و رغبت باطنی خویش، دین اسلام را پذیرا شده و خود را از گمراهی رهایی بخشیدند. بنا به روایت تاریخ نگاران، آخرین هیئت و گروهی که بر پیامبر صلی الله علیه و آله وارد شده و اسلام اختیار نمودند، طایفه ی «نَخَع» بود. از این طایفه، حدود دویست تن در نیمه ی محرم سال 11 قمری وارد مدینه شده و به محضر رسول خدا صلی الله علیه و آله رسیده و با آن حضرت بیعت و اظهار اعتقاد و ایمان به دین مبین اسلام نمودند. این هیئت، آخرین گروهی بودند که بر رسول خداص وارد شدند و این واقعه، پس از بازگشت آن حضرت از حجه الوداع بود و چهل و سه روز بعد، آن حضرت دار فانی را وداع گفت و روح بلندش به ملکوت اعلی پیوست. لازم به یادآوری است که «مالک بن حارث اشتر نَخَعی» فرمانده سلحشور و یار فداکار امیر مؤمنان(ع) از همین طایفه است و از مردان این طایفه، فداکاران فراوانی برای حضرت علی(ع) و اهل بیت عصمت(ع) تربیت نمود.
3- ابن سکن، دانشمند و محدث مشهور قرن چهارم هجری قمری در سال 294 ق در بغداد به دنیا آمد و برای کسب علم و دانش به سرزمین های بسیاری سفرکرد. او در شهرهای مختلف ماوراءالنهر، خراسان، عراق، شام و مصر، استماع حدیث کرد و سرانجام در مصر اقامت گزید. از میان آثار این دانشمند مسلمان، کتاب الحروف فی الصحابه در شرح حال یاران پیامبر اکرم، قابل اشاره است.

ص:22

_ ولادت عالم بزرگ شیعه «سید بن طاووس» (589 ق)(1)

_ وفات «درویش عبدالمجید» خطاط شهیر قرن دوازدهم (1185 ق)(2)

16 محرم

16 محرم

_ تدوین تاریخ اسلامی در عهد خلیفه ی دوّم (16 ق)(3)


1- علی بن موسی بن جعفر معروف به سیدبن طاووس، نوه ی دختری شیخ طوسی، از اعاظم شیعه ی امامیه و عالمی فقیه و جلیل القدر، ادیب، شاعر، خطیب، عابد، زاهد و جامع کمالات عالیه ی اخلاقی می باشد. وی در نزد اساتید بزرگ زمان تحصیل کرد و به مدارج بالای علمی دست یافت. وی شاگردان فراوان و تالیفات متعددی دارد. علامه ی حلی و پدرش و نیز دو فرزند وی از جمله شاگردان بارز او و اللهوف، المزار، فرج المهموم و... از کتب آن عالم فرزانه می باشند.
2- درویش عبدالمجید از مشاهیر خطاطان و خوشنویسان ایرانی است که درخط شکسته بی نظیر و کسی به پایه ی او نرسیده است. وی در اصل اهل طالقان بود. مدتی در اصفهان اقامت گزید و با لباس درویشانه روزگار می گذراند. عبدالمجید طالقانی، ابتدا به خط نستعلیق و سپس خط شکسته پرداخت. از آثار ارزنده ی این خوشنویس ایرانی، به جز نسخه ای از کلیات سعدی و چند اثر خطی پراکنده، چیزی به جای نمانده است. او دارای ذوق سرشار شاعری بود و «دیوان خوش» از اوست. وفات استاد عبدالمجید طالقانی در اصفهان روی داده و در تخت فولاد اصفهان مدفون گردید.
3- در عصر خلیفه ی دوم برخی از استانداران و برخی از دوراندیشان مدینه لزوم انتخاب تاریخی ویژه برای مسلمانان را به اطلاع خلیفه رسانیدند. عمر بن خطاب که دو سال و نیم از خلافت اش می گذشت، تصمیم گرفت برای مسلمانان تاریخ ویژه ای ترتیب دهد. به همین جهت تعدادی از صاحب نظران مهاجر و انصار را گردآورد و با آنان درباره ی تدوین تاریخ اسلامی مشورت و گفت وگو کرد. امیر مؤمنان علی بن ابی طالبع نیز که در آن جمع حضور داشت، پیشنهاد کرد: به خاطر اهمیت هجرت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از مکه به مدینه ی منوّره، هجرت آن حضرت را مبدأ تاریخ قرار بدهند. غیر از آن حضرت، برخی از حاضران، تولد پیامبر صلی الله علیه و آله ، برخی سال بعثت آن حضرت و برخی سال رحلت آن حضرت را پیشنهاد کرده بودند. هم چنین بعضی ها تاریخ رومی (میلادی) و عده ای هم تاریخ فارس (فرس قدیم) را پیشنهاد نمودند. ولی عمر بن خطاب پیشنهاد امیر مؤمنان علی بن ابی طالبع را اصلح دانست و همان را تأیید کرد و بنا گذاشت که هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله مبدأ تاریخ اسلامی باشد. پس از آن درباره ی ابتدای سال قمری که از چه ماهی آغاز گردد، گفت وگو شد. در این باره هم نظرهای گوناگونی ارائه گردید. برخی به خاطر اهمیت ماه رمضان، ابتدای رمضان را و برخی به خاطر اهمیت حج، اوّل ذی حجه را و برخی ماه رجب را که در عصر جاهلیت اهمیت ویژه ای در نزد عرب ها داشت و عثمان بن عفان، ماه محرم را به خاطر این که نخستین ماه حرام است، پیشنهاد نمودند. عمر بن خطاب پیشنهاد عثمان را پذیرفت و دستور داد که نخستین ماه سال قمری را از محرم آغاز کنند.

ص:23

_ تولد «رضاقلی خان هدایت» رییس مدرسه ی دارالفنون در عهد ناصرالدین شاه (1215ق)(1)

_ شکست «امیر عبدالقادر الجزایری» در برابر استعمارگران فرانسوی (1260 ق)(2)


1- رضاقلی خان هدایت طبرستانی ملقب به لَلِه باشی در تهران متولد شد و در شیراز به تحصیل دانش پرداخت. وی در سفر فتحعلی شاه قاجار به اصفهان مورد توجه شاه قرار گرفت و به لقب امیرالشعرایی مفتخر گردید. پس از مرگ فتحعلی شاه به دربار محمد شاه و سپس به دربار ناصرالدین شاه راه یافت و توسط ناصرالدین شاه به ریاست مدرسه ی دارالفنون رسید. تألیفات رضاقلی خان هدایت عبارتند از: مثنوی انوارُالوِلایه، مثنوی خرم بهشت، فِهرستُ التواریخ، مَنهَجُ الهِدایه. هم چنین، او سه جلد، شامل تاریخِ دوره ی صفویّه، افشاریه، زندیه و قاجاریه به کتاب تاریخِ روضهُ الصَّفای میرخواند افزوده است. رضاقلی هدایت، علاوه بر تحقیقات و تالیفات متعدد، خدمت دیگری به فرهنگ ایران کرده و آن تاسیس یک چاپخانه است که بسیاری از کتب ادبی عهد قاجار، در آن چاپخانه، طبع شده است.
2- امیرعبدالقادر الجزایری پس از 15 سال مبارزه ی پی گیر علیه استعمارگران فرانسوی، سرانجام دستگیر شد. از جمله عوامل شکست امیر عبدالقادر، این بود که در داخل الجزایر پایگاهی برای استقرار و مبارزه نداشت، زیرا سراسر کشور تحت اشغال فرانسویان بود در نتیجه عبدالقادر ناچار گردید، درمناطق مرزی الجزایر و مراکش با فرانسویان مبارزه کند. ولی حاکم مراکش نیز که تحت سلطه ی فرانسویان بود، پس از چندی به امیر عبدالقادر، اجازه ی استفاده از مناطق مرزی مراکش را نداد و او را از خاک این کشور بیرون راند. این موضوع باعث شد که فرانسویان بتوانند امیر عبدالقادر را که در اندیشه ی ایجاد حکومتی یکپارچه و مستقل در سراسر شمال آفریقا و بیرون راندن استعمارگران از الجزایر بود شکست دهند. عبدالقادر 9 سال در زندان فرانسه بود و سپس وی را به شرط آن که به کشورش باز نگردد، آزاد کردند.

ص:24

_ درگذشت حاج «سید مهدی خوانساری» عالم مسلمان (1391 ق)

17 محرم

17 محرم

_ درگذشت ادیب و عارف نامی «عبدالرحمن جامی» خاتم شعرای بزرگ ایران (898 ق)(1)

_ ولادت دانشمند برجسته «بهاءالدین عاملی» معروف به «شیخ بهایی» (953 ق)(2)


1- عبدالرحمن بن احمد بن محمد جامی، صوفی، ادیب نحوی و شاعر ماهر در سال 817 قمری در جام در خراسان به دنیا آمد. وی در فنون طریقت، از مریدان نقشبندیه بود و ارتباط فراوانی با پیر طریقت داشت. جامی را شیعه دانسته اند و اشعار پرشوری را در مناقب اهل بیت از او نقل می نمایند. ولی گویا وی مذهب خود را پنهان می ساخته و تقیّه می کرده است. اَشِعَّهُ اللَّمَعات، بهارستان، چهل حدیث، دیوان اشعار، سلامان و آبسال از جمله تصنیفات وی می باشند. غزلیات جامی بسیار شیرین و گاهی تلفیقی از عربی و فارسی هستند. وی را خاتم شعرای بزرگ پارسی گوی خوانده اند. در اشعار جامی، افکار صوفیانه، داستان ها، حکمت، اندرز، تصورات خیالی و غنایی، به وفور دیده می شود. او در مثنوی های خود، روش نظامی را تقلید می کرد و در غزل از سعدی و حافظ پیروی می نمود. با این حال، نباید جامی را از ابتکار مضامین تازه و قدرت بیان و لطف معانی در اشعارش بی بهره دانست. جامی با آن که کمتر به مرتبه و جایگاه استادانِ بزرگ پیش از خود می رسد، ولی از آن جهت که خاتم شعرای بزرگ پارسی زبان است، دارای اهمیت و مقام خاصی است. جامی در سال 898 ق در 81 سالگی در هرات چشم از جهان فرو بست.
2- شیخ بهاءالدین محمد عاملی معروف به شیخ بهایی از شاگردان شهید ثانی و یکی از علمای بزرگ شیعه و از افتخارات جهان اسلام می باشد. وی در سال 953 قمری در بعلبک لبنان به دنیا آمد و در طول حیات پربار خویش، مسافرت های زیادی به نقاط مختلف جهان داشت و از محضراساتیدی برجسته در رشته های گوناگون استفاده نمود. شیخ بهایی در بسیاری از علوم مانند هیئت، نجوم، ریاضیات، تفسیر قرآن، فقه، اصول، علم حدیث، ادبیات فارسی و عربی، طب و مهندسی متبحّر بود و در تمامی آن ها کتبی را به رشته ی تحریر در آورد. وی اولین کسی است که یک دوره فقه غیر استدلالی به زبان فارسی نوشت. از صفات بارز شیخ بهایی بی اعتنایی به دنیا و دوری از ریاکاری است که با وجود داشتن مقامات بالای علمی و مناصبی چون شیخ الاسلامی، به سوی علایق مادی گرایش پیدا نکرد. از شاگردان او می توان به ملاصدرا، ملامحمد تقی مجلسی و محقق سبزواری اشاره نمود. شیخ بهایی ده ها اثر ارزنده از خود به جای گذاشته است که: کشکول، اسرارُالبلاغه، اِثنی عَشَریّات خَمْس، اَربعین حدیثا، جامع عباسی، عینُ الحیوه، بحرالحساب و... از آن جمله اند. آثار علمی و مهندسی شیخ بهایی را می توان در جای جای اصفهان مشاهده نمود. شیخ بهایی در 12 شوال 1030 قمری پس از یک بیماری چند روزه به سرای باقی شتافت و در مشهد مقدس به خاک سپرده شد.

ص:25

_ گشایش سومین مجلس قانونگذاری در ایران (1333ق)

_ پیروزی سپاهیان نادرشاه در جنگ با عثمانی (1148 ق)(1)

18 محرم

18 محرم

_ ولادت «ابومنصور ثَعالَبی» ادیب و لغوی نیشابوری (350 ق)(2)

_ تولد علامه ی بزرگ «حیدرقلی سردار کابلی» عالم و فقیه مسلمان (1293 ق)(3)


1- نادر شاه افشار، عثمانی ها را در قفقاز و داغستان به سختی شکست داد و دولت عثمانی ناچار شد، صلح را بپذیرد. به این ترتیب در سال 1148 ق، صلح بین ایران و عثمانی جاری شد و ایروان و ولایات غربی و شمال غربی به ایران باز گردانده شد.
2- ابومنصور عبدالملک بن محمد بن اسماعیل ثعالبی، ادیب و لغوی مشهور قرن چهارم و پنجم هجری در نیشابور به دنیا آمد. تالیفات ثعالبی در نزد اهل فن مشهور و به دقت نظر و کثرت فائده، معروف است و به «امام المُصَنِّفین و رَأسُ المؤلِّفین» خوانده می شود. مکارِمُ الاَخلاق و الامثال از کتب اوست. ابومنصور ثعالبی در سال 429 ق در 79 سالگی بدرود حیات گفت.
3- حیدرقلی فرزند محمدخان سردار کابلی از مفاخر علمای امامیه، در کابل متولد شد. وی از محضر اساتیدی مانند میرزا حسین نوری و سیدصفیُّ الدین حسن بن هادی کاظمی استفاده کرد و از آیات عظام: سیدحسن صدر، حاج شیخ عباس قمی، سید یحیی خراسانی، شیخ آقا بزرگ تهرانی و... مفتخر به دریافت اجازه و نقل روایت شد. سردار کابلی، همزمان با فراگیری علوم معقول و منقول، به یادگیری زبان های زنده ی دنیا از قبیل عربی، انگلیسی، عبری و اردو همت گماشت و آن ها را آموخت. ایشان در سال 1310 ق راهی کرمانشاه شد و در آن منطقه ی محروم به ارشاد مردم، تبلیغ دین و تدریس و تالیف پرداخت. کتاب «ترجمه ی انجیل برنابا» و «الاربعون حدیثا فی فضایل امیرالمؤمنین» از جمله آثار او می باشد. سردار کابلی در سال 1372 قمری در 79 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و پس از تشییعی با شکوه در کرمانشاه، در نجف اشرف مدفون گردید.

ص:26

_ تولد فقیه عالی مقام آیت اللّه «سیداحمد خوانساری» مرجع بزرگوار شیعه (1309 ق)(1)

_ رحلت عالم بزرگ و فقیه نامدار شیعه، آیت اللّه «محمدحسن مامقانی» (1323 ق)(2)

19 محرم

19 محرم

_ حرکت کاروان اسیران کربلا از کوفه به طرف شام (61 ق)

_ درگذشت «حسن بن بویه دیلمی» از امرای آل بویه (366 ق)(3)


1- آیت اللّه سیداحمد خوانساری در 1309 ق در خوانسار به دنیا آمد. در 20 سالگی عازم نجف اشرف گردید و از محضر اساتید بزرگی همچون محقق خراسانی، سید محمدکاظم یزدی، شریعت اصفهانی، محقق نایینی و آقا ضیاءالدین عراقی کسب فیض نمود. آیت اللّه خوانساری هم زمان با تأسیس حوزه ی علمیه ی اراک، وارد ایران شد و به تدریس پرداخت. وی سال ها در اراک و قم با مرحوم آیت اللّه شیح عبدالکریم حائری همکاری و تشریک مساعی داشت و پس از تأسیس حوزه ی علمیه ی قم به سرپرستی آیت اللّه حائری یزدی، امام جماعت مدرسه ی فیضیه را به عهده گرفت. آیت اللّه خوانساری در سال 1370 قمری پس از درگذشت عالم وارسته حاج سید یحیی سجادی به دستور آیت اللّه بروجردی به تهران عزیمت نمود. ایشان در آنجا به امامت جماعت مسجد معروف «سید عزیزاللّه » مشغول شد و به تدریس علوم دینی و ارشاد مردم همت گمارد. آیت اللّه خوانساری تا پایان عمر در تهران اقامت داشت و پس از فوت، در حرم حضرت معصومهس به خاک سپرده شد.
2- آیت اللّه شیخ محمد حسن مامقانی فرزند ملاعبداللّه ، از مُتَبَحِّرین علمای امامیه عصر خویش بود و حوزه ی درس این فقیه صمدانی و عابد زاهد، محل تجمع و استفاده ی علماء و فضلای بسیاری محسوب می گردید. او به مال دنیا بی رغبت بود و از ظالمان، چیزی را قبول نمی کرد. آیت اللّه مامقانی شاگرد برجسته ی شیخ مرتضی انصاری و سید حسین کوه کمره ای می باشد. از این عالم بزرگ تألیف های گران بهایی چون بُشرَی الاصولِ الی اسرارِ علمِ الاصول، ذرایعُ الاحکام فی شرحِ شَرایع الاسلام و غایهُ الآمال به جای مانده است. آیت اللّه مامقانی در سال 1323 قمری در نجف اشرف وفات یافت و در مقبره ی خصوصی خود دفن شد.
3- حسن بن بویه ملقب به رکن الدوله دیلمی از امرای آل بویه بود. وی بر جنوب و غرب ایران حکومت می کرد. آل بویه از مشهورترین خاندان های مسلمان ایران بودند که از سال 320 ق بر بخش وسیعی از سرزمین ایران و عراق تا مرزهای شمالی شام حکومت می کردند. برخی از امرای این سلسله، خدمات قابل توجهی به علم و فرهنگ اسلامی کرده اند. آنان از ادیبان و فضلای زمان خود تجلیل کرده و وزرای خود را از میان دانشمندان برمی گزیدند. بیمارستان عضدی بغداد وده ها بیمارستان و مدرسه دیگر از آثار این سلسله است.

ص:27

_ آغاز جنگ و محاصره ی بغداد توسط هلاکوخان مغول (656 ق)(1)

_ وفات بانو «سِت الاهل» از زنان محدثه و عالمه (703 ق)(2)

20 محرم

20 محرم

_ عزل «امیرکبیر» از صدارت ناصرالدین شاه بر اثر بدگویی دیگران علیه او (1268ق)(3)


1- هلاکوخان مغول در اوایل ذی حجه ی سال 655 ق از راه کرمانشاهان عازم بغداد شد و پس از شکست طلایه داران لشکر خلیفه ی عباسی از دجله گذشت و بغداد را به محاصره ی خود درآورد. لشکریان خلیفه در ابتدا از ظاهر بی اهمیت مغولان که هیچ سلاح سنگینی بر تن نداشتند و سوار اسب های کوچک بودند خوشحال شدند. اما همین که جنگ درگرفت، دریافتند که حریفان آنان بیش از آن چه تصور می رفت نیرومند می باشند. با یک حمله ی سپاه مغول، قوای خلیفه از هم پاشید و شهر به تسخیر مغولان درآمد.
2- بانو ام احمد سِتّ الاهل دختر علوان بن سعد بن علوان بعلبکی حَنَفی، زنی صالح، عفیفه و دین دار و از بانوان محدّثه و اندیشمند مسلمان می باشد.ام احمد در کثرت مسموعات حدیثی در زمان خود، منحصر به فرد بود. ام احمد به هنگام فوت، هشتاد و پنج سال داشت.
3- امیرکبیر که پس از ورود ناصر الدین شاه به تهران، به عنوان صدراعظم برگزیده شده بود، در ابتدا بکارگیری القاب و تعارفات بی معنا را در نامه های اداری حذف کرد. اخذ رشوه را ممنوع نمود و جلوی اختیارات بی حد و حساب و نامشروع درباریان را گرفت. برای متعادل کردن دخل و خرج مملکت، بر بیشتر وظایف و مستمری هایی که اشخاص با نفوذ مانند شاهزادگان و اُمرای لشکر، بدون استحقاق از خزانه ی دولت دریافت می کردند، خط بطلان کشید. اخذ مالیات ها را بر اساس صحیحی قرار داد چنان که در اندک مدتی، خزانه ی خالی مملکت از درآمد مالیات پُر شد. بر گسترش کشاورزی همت ورزید و مدرسه ی عالی دارالفنون را تاسیس کرد. امیرکبیر هم چنین دست سفیران روس و انگلیس را از دخالت در امور داخلی ایران کوتاه ساخت و بَست نشستن در محل سفارت آنان را ممنوع اعلام نمود. لیاقت و تدبیر و طهارت اخلاق امیرکبیر موجب وحشت درباریان ناپاک و حسودان شد و شاه بی تجربه را با دسیسه ها و تحریکات فراوان به عزل وی تشویق کردند. سرانجام بر اثر دسیسه های فراوان اطرافیان به ویژه مهد عُلیا مادر ناصرالدین شاه، امیرکبیر از صدارت عزل شد و میرزا آقاخان نوری به جای وی به صدارت عُظمی رسید.

ص:28

_ آغاز به کار اولین کارخانه ی قند کشور در کهریزک (1317 ق)

21 محرم

21 محرم

_ درگذشت «ابونعیم احمد بن عبداللّه اصفهانی» محدث بزرگ مسلمان (402 ق)(1)

_ رحلت عالم و فقیه بزرگ اسلام «حسن بن یوسف» معروف به «علامه حلی» (726 ق)(2)

_ امضای قرارداد صلح ایران و هند بین نادر شاه افشار و سلطان محمد گورکانی (1150 ق)

22 محرم

22 محرم


1- احمد بن عبداللّه بن احمد بن اسحاق معروف به ابونعیم اصفهانی از محدثینی به شمار می آید که فقه و تصوف را با حدیث توأم ساخت. برخی او را اهل تسنن دانسته اند. اما به نظر شیخ بهایی و میرمحمدحسین خاتون آبادی، نه تنها او شیعی مذهب بلکه از خُلّصین شیعه بود و از شدت تقیه، تشیع خود را از مخالفین شیعه کتمان نموده است. شاهد این مطلب تألیفات او می باشد. «تاریخ اصفهان» و «دلائل النبوه» ازجمله آثار اوست.
2- حسن بن یوسف بن علی بن مطهر معروف به علامه حلی در 29 رمضان 648 ق در شهر حلّه در عراق به دنیا آمد. سال های آغازین حیات وی مقارن با حملات وحشیانه ی مغولان به سرزمین های اسلامی بود که با تدبیر چند تن از علما از جمله پدرش، حله ازطوفان حملات مغول در امان ماند و در همان جا به رشد و نمو و تحصیلات خود ادامه داد. وی از محضر شیخ مفید، محقق حلی، خواجه نصیرالدین طوسی، سیدبن طاووس و اساتید بزرگ دیگر استفاده کرد و در علم به درخششی عظیم دست یافت و عنوان «آیت اللّه » گرفت. علامه حلی با ارایه ی تصویری صحیح از تشیع، اُلجایتو، حاکم مغولیِ ایران، معروف به سلطان محمد خدابنده را به این مذهب مجذوب کرد و باعث نشر مذهب اهل بیت در سراسر ایران گردید. شاگردان و آثار قلمی علامه بسیار زیاد و گسترده می باشند. فرزند نابغه اش معروف به فخرُالمُحققین، قطب الدین رازی، علی بن احمد حلی و ابن مُعَیَّه از جمله شاگردان و مُنتهی المطلب فی تحقیقِ المَذهب و تَبصِرَهُ المُتعلّمین در فقه، نهایه الوصول الی عِلم الاصول در اصول، نهایَهُ المَرام در کلام، جامِعُ الاخبار در حدیث، کَشفُ المَقال فی مَعرفهِ الرِّجال در رجال، القول الوَجیز فی تفسیر الکتابِ العزیز در تفسیر و شرح حکمه الاشراق در فلسفه و عرفان و ده ها اثر دیگر از زمره ی آثار این عالم خستگی ناپذیر می باشند. سرانجام علامه حلی در 78 سالگی وفات یافت و در حرم مطهر امام علیع مدفون گشت.

ص:29

_ به امارت رسیدن «یعقوب بن لیث صفاری» در سیستان (247 ق)

_ تولد «حسن بن حسن» معروف به «ابن هثیم» ریاضی دان شهیر اسلام و جهان (354 ق)(1)

_ رحلت «شیخ طوسی» عالم شهیر شیعه و مؤسّس حوزه ی علمیه ی نجف اشرف (460 ق)(2)


1- ابوعلی حسن بن حسن بن هیثم ابن هیثَم در سال 354 قمری به دنیا آمد. وی فیزیکدان بود و توصیفات او درباره ی چشم انسان، مخاط خارجی، قرنیه، شبکیّه و عنبیّه قابل توجه است. ابن هثیم تألیفاتی درباره ی هیأت، هندسه ی کائنات جَو، منطق، حساب، طبّ و تشریح دارد. اختراع ذره بین نیز از اوست. وی در دوره ی خلیفه ی فاطمی مصر به نام الحاکم باللّه زندگی می کرد که از ترس این خلیفه، خود را به دیوانگی زد و پس از مرگ الحاکم، اظهار عقل نمود. ابن هیثم در دوران شکوفایی علوم در تمدن اسلامی می زیست و از میراث علمی عظیمی که به دست دانشمندان برجسته ی مسلمان شرح و بسط داده شده بود، بهره های بسیاری برد. مهم ترین کتاب ابن هیثم «المَناظر» نام دارد که این اثر مورد استفاده کُپلر ستاره شناس آلمانی نیز قرار گرفته است. ابن هیثم در سال 430 ق در 76 سالگی در قاهره درگذشت.
2- شیخ ابوجعفر محمد بن الحسن طوسی معروف به شیخُ الطّائفه از ستارگان درخشان جهان اسلام در سال 385 قمری در خراسان به دنیا آمد. در سال 408 قمری یعنی 23 سالگی به بغداد که مرکز بزرگ علوم و فرهنگ اسلامیِ آن زمان بود مهاجرت نمود و تا پایان عمر در عراق ماند. وی مدت پنج سال ازمحضر درس شیخ مفید مستفیض شد و 23 سال هم از خدمت سیدمرتضی شاگرد ارزشمند شیخ مفید بهره مند گشت. شیخ طوسی پس از استادش سید مرتضی، ریاست علمی و فتوایی شیعه را بر عهده گرفت و به علت یک سلسله آشوب های به وجود آمده از سوی مخالفان، خانه و کتابخانه اش به تاراج رفت. شیخ که خانه، کتاب ها و دست نوشته های خود را در بغداد از دست داده بود، به نجف اشرف مهاجرت کرد. او حوزه ی علمی جدیدی را در آنجا به وجود آورد و پایه های استوار این مرکز بزرگ را بنا گذاشت به طوری که پس از گذشت هزار سال از آن تاریخ، هنوز اصالت علمی خود را حفظ کرده و دیگر مراکز اسلامی را تغذیه ی فرهنگی می کند. شیخ طوسی فقه را با نگارش کتاب «المَبسوُط» وارد مرحله ای جدید نمود، ولی دو اثر بسیار مهم ایشان با نام «تَهذیب» و «اِستِبصار» در کنار کتاب «کافی از کلینی» و «من لایَحضُرُه الفَقیه از شیخ صدوق» کتب چهارگانه ی حدیث شیعه را تشکیل می دهند. شمار آثار شیخ طوسی به بیش از 50 جلد می رسد که التِبْیان فی تفسیر القرآن در 10 جلد، تَلْخیصُ الشّافی، کتابُ الابْواب و... از آن جمله اند. گذشته از آثار گرانبها و ارزشمند علمی، دانشوران بزرگی در حوزه ی درسی شیخ طوسی پرورش یافتند که شمار آنان را افزون از سیصد دانشمند مجتهد نوشته اند. شیخ طوسی سرانجام در محرم سال 460 قمری در 76 سالگی رخ در نقاب خاک کشید و در نجف اشرف به خاک سپرده شد.

ص:30

_ وفات «ملاسعد تفتازانی» فقیه و دانشمند نامی مسلمان (792 ق)(1)

_ آغاز جنگ چالدران بین پادشاهی ایران و امپراتوری عثمانی (920 ق)(2)

_ پایان اتحاد نظامی ناپلئون بناپارت و فتحعلی شاه قاجار (1224 ق)

23 محرم

23 محرم

_ درگذشت «ابوسلیمان منطقی» فیلسوف و حکیم (375 ق)(3)

_ درگذشت «ثعلبی» از مشاهیر، فقها و مفسرین مسلمان (427 ق)(4)


1- مسعود بن عمر بن عبداللّه خراسانی هروی ملقب به سعدالدین، و معروف به ملاسعد تفتازانی در دهه ی دوم قرن هشتم هجری در خراسان به دنیا آمد. وی در فقه، اصول، تفسیر، کلام، منطق و تمامی فنون ادبی و اکثر علوم متداول استاد کل بود و بر علوم زمان احاطه داشت. اِرشاد الحادی، اربعین، تَهذیب، المنطق و الکلام و شرح نهج البلاغه و نیز مختصر و مُطَوَّل از آثار اوست. برخی از کتب تفتازانی، هنوز هم در حوزه های علمی، تدریس می شوند و مورد استفاده قرار می گیرند.
2- پس از روی کار آمدن سلطان سلیم اول به پادشاهی عثمانی در 918 ق، وی اقدام به قتل عام بیش از چهل هزار تن از شیعیان نمود. در سال 920 ق جنگ سختی در چالدران روی داد که به شکست شاه اسماعیل صفوی انجامید و تبریز به دست عثمانی افتاد. هرچند بر اثر مقاومت مردمی شاه عثمانی مجبور به تخلیه ی آذربایجان شد ولی اثر این شکست تا آخر عمرِ شاهِ صفوی، او را می آزُرد.
3- ابوسلیمان محمد بن بهرام منطقی سجستانی، درمنطق و حکمت و فلسفه مقامی عالی داشت و در سلک حکمای قرن چهارم محسوب می شود. او نزد عضدالدوله، دومین سلطان آل بویه 338 _ 372 ه . ق بسیار محترم و مشمول مراحم وی بود و او نیز شرح هایی به کتب ارسطو را به نام عضدالدوله نمود. ابوسلیمان، استاد ابوحیان توحیدی (معتزلی الاصول و شافعی الفروع) است. از آثار او: رساله فی مراتب قُوَی الانسان، رسائل الی عضد الدوله، شرح کتب ارسطاطالیس قابل ذکر می باشند. (جالب این که ابوسلیمان منطقی نزدیک به 800 سال پیش از نیوتن، قانون جاذبه ی خورشید را کشف کرده است).
4- شیخ ابواسحاق احمد فرزند محمد نیشابوری معروف به ثَعلبی یا ثَعالَبی است. وی در نیشابور زاده شد و بعدها به یکی از فُقها و مفسّرین برجسته بَدَل گشت. ثعلبی کرسی استادی را در نیشابور به خود اختصاص داد و جمع بسیاری از مشاهیر علمای سنی و شیعی در حوزه ی وی تربیت یافتند. مشهورترین اثر وی «الکشف و البیان فی تفسیر القرآن» است که معروف به تفسیر ثعلبی است. هم چنین کتاب مشهور تاجُ العَروس نیز از این دانشمند بزرگ ایرانی می باشد.

ص:31

_ رحلت حکیم بزرگوار حاج «ملامحمد نراقی» عالم بزرگ شیعه (1297 ق)(1)

24 محرم

24 محرم

_ رحلت «حاج ملامحمد تقی استرآبادی» دانشمند بزرگ شیعه (1272 ق)(2)

_ تصرف شهر همدان توسط قوای روسیه در جریان جنگ جهانی اول (1334 ق)

_ درگذشت «حَشْر کشمیری» شاعرِ مسلمانِ هندی (1354 ق)(3)


1- حاج ملامحمد نراقی ملقب به عبدالصاحب معروف به حجت الاسلام فرزند ملا احمد نراقی از علمای بزرگ شیعه بوده است که در علم کلام و فقه و اصول صاحب تألیف است وفات ایشان در سال 1297 ق در کاشان در حدود هشتاد سالگی واقع شد و نزد مدفن پدر بزرگوار خود به خاک سپرده شد. کتب انوارُالتوحید در کلام، المَراصِد در اصول و مَشارقُ الاحکام در فقه از جمله آثار این حکیم جلیل می باشند.
2- ملامحمد تقی بن محمد اسماعیل از مشاهیر علمای شیعه است. وی از محمدتقی بن محمد رحیم تهرانی اصفهانی معروف به صاحب هدایهُ المُسْتَرشِدین اجازه ی اجتهاد گرفت و به مدت چهارده سال در محضر علمای نجف و کربلا تلمذ کرد. ملامحمدتقی استرآبادی در سال 1271 ق که در مرزهای استرآباد اغتشاشاتی بروز کرد، برای گزارش شرح واقعه به ناصرالدین شاه به تهران آمد اما پیش از بازگشت در همان جا درگذشت.
3- آغامحمد شاه متخلص به حشر کشمیری، شاعر و نمایشنامه نویس اردوزبان مسلمان در سال 1296 ق در شهر بنارس هند متولد شد. تحصیلاتش را با قرائت و حفظ قرآن آغاز کرد و سپس زبان های عربی و فارسی را نزد اساتید مشهور شهر بنارس فرا گرفت. کشمیری پس از مدتی به سرودن شعر و نمایشنامه نویسی روی آورد و اولین نمایشنامه ی خود به نام آفتاب محبت رابه رشته ی تحریر درآورد. از حشر کشمیری، 36 نمایشنامه به جای مانده و بهترین اثر او «تبعید سینا به جنگل» نام دارد که به زبان هندی است. شیوه ی نگارش او در آثارش بسیار ساده و روان است. نوشته های کشمیری خالی از طنز نیست و در آن ها مشکلات و حقایق زندگی به نحوی تاثیرگذار و تمثیل گونه مطرح شده است. وی در زمینه ی شعر نیز دارای طبعی روان بود. حشر کشمیری به هنگام مرگ 58 سال داشت.

ص:32

_ وفات فقیه ادیب «شیخ محمدرضا اصفهانی» (1361 ق)(1)

25 محرم

25 محرم

_ شهادت «حضرت امام زین العابدین»(ع) امام چهارمِ شیعیان بنا به روایتی (94 یا 95 ق)(2)

_ قتل «محمد امین» به دستور برادرش «مأمون» در جنگ بین سپاهیان دو طرف (198ق)(3)


1- محمدرضا اصفهانی نوه ی دختری سید صدرالدینعاملی در نه سالگی به اصفهان رفت و مقدمات علوم را فرا گرفت. وی علم حدیث و رجال را از میرزا حسین نوری و سیدمرتضی کشمیری فرا گرفت تا در علوم کامل گشت. از آثار وی «الامجدیه» درباره ی اعمال ماه رمضان و «الایراد و الاصدار» درباره ی حل برخی مشکلات علمی را می توان نام برد.
2- تاریخ دقیق شهادت امام سجادعمشخص نیست ولی روایت 25 محرمِ سال 94 هجری سندّیت بیشتری دارد. مدت عمر آن حضرت پنجاه و هفت سال و طول امامت آن بزرگوار سی و چهار سال و اندی می باشد. آن حضرت به دست هِشام بن عبدُالمَلِک در زمان خلافت ولیدبن عبدالملک مسموم گردیدند و در کنار مرقد مطهر عموی بزرگوارش، حضرت امام حسن مجتبی(ع) در قبرستان بقیع به خاک سپرده شدند. حضرت امام زین العابدین(ع) پس از واقعه ی پرشور کربلا، به همراه دیگر افراد خاندان اهل بیت(ع) به کوفه و شام برده می شوند. ایشان به همراه عمّه ی بزرگوار خود، حضرت زینب کبری(س) رسالت حسینی را با افشای ماهیت دستگاه فاسد اموی و معرفی راه پاک ثاراللّه به عنوان مسیر صحیح به سوی نجات، کامل می کنند. آن امام بزرگوار پس از رسوا ساختن حکام جور در مجلس عبیداللّه بن زیاد و یزید بن معاویه، به مدینه باز می گردند و لحظه ای از زنده نگاه داشتن واقعه ی عاشورا باز نایستادند.
3- هارون در زمان حیات خود، پسر خویش محمد، ملقب به امین را که مادرش زبیده بود، جانشین خود قرار داد و پسر دیگرش عبداللّه مامون را که بزرگتر از امین و از مادری کنیز و ایرانی بود ولیعهد امین قرار داد. پس از مرگ هارون، امین به خلافت رسید و پنج سال خلافت کرد و برادرش را از ولایتعهدی خلع نمود. مأمون که درخراسان امارت داشت به کمک ایرانیان علیه برادرش قیام کرد و سرانجام طاهربن حسین ذویمینین را به بغداد فرستاد و طاهر، امین را کشت و سرش را به مرو منتقل کرد. از آن زمان خلافت عباسی به مامون منتقل شد.

ص:33

_ انتشار نخستین روزنامه در ایران (1253 ق)(1)

_ خلع «امیر کبیر» از وزارت نظام پس از عزل وی از صدارت عُظمی (1268 ق)(2)

26 محرم

26 محرم

_ محاصره ی مکّه و سنگ باران کعبه از سوی سپاهیان یزیدبن معاویه (64 ق)(3)


1- نخستین روزنامه ی ایران توسط میرزا صالح شیرازی در 25 محرم سال 1253 ق به نام کاغذ اخبار یا اخبار وقایعِ دارُالخِلافه انتشار یافت و بر خلاف اسمش، ماهنامه بود. اداره ی این روزنامه را خودِ میرزا صالح شیرازی بر عهده داشت. این روزنامه در دو برگ بزرگ با چاپ سنگی منتشر می شد و در آن مطالبی درباره ی شهر تهران ودیگر شهرهای ایران، سرزمین های عربی و کشور ترکیه به چاپ می رسید. تنها نسخه ی موجود از روزنامه ی کاغذ اخبار، در موزه ی بریتانیا نگهداری می شود.
2- لیاقت و تدبیر و طهارت اخلاقی امیر کبیر، موجب وحشتِ درباریان ناپاک و حسودانِ جاه طلب گشت. سرانجام شاه جوان 20 ساله و بی تجربه بر اثر دسیسه ها و تحریکات درباریان و مادر خود، مهد عُلیا، در بیستم محرم 1268 ق، امیرکبیر را از صدرات برکنار کرد ولی مقام امیرنظامی را همچنان در عهده ی او گذاشت. اما این مقام نیز پنج روز بعد از او گرفته شد. پس از عزل امیرنظام، مَهد عُلیا، همچنان از ماندن او در تهران نگران بود و برای این که شاه، دیگرباره با وی بر سَرِ مِهر نیاید، در کار او مکر و حیله می کرد. سرانجام شاه را بیش از پیش به امیرکبیر بدبین ساختند تا این که ناصرالدین شاه، دستور تبعید او به فینِ کاشان و قتل این امیرِ لایق را صادر کرد.
3- یزیدبن معاویه پس از شهادت اباعبداللّه الحسینع و یارانش در کربلا و اسیر نمودن اهل بیت و بازماندگان آنان، خود را در نزد مسلمانان، بی مقدار و بی اعتبار کرد. از سوی دیگر، افشاگری های خاندان عصمت و طهارت و طرفداران اهل بیت(ع)، مردم را بر ضد حکومت یزید وادار به قیام نمود. به همین جهت در سال 63 ق شورش ها و جنبش هایی بر ضد یزید در حجاز به وجود آمد. سرانجام اهالی مکه و مدینه اقدام به مخالفت های علنی و درگیری مسلحانه با سپاهیان و عاملان یزید نمودند. در مکه، عبدالله بن زبیر با پرداختن به عبادت و مخالفت با یزیدبن معاویه، مردم را به گرد خود جمع کرد وبه تدریج قوت یافته بود و توانست شهر مکه را از دست عامل یزید بیرون آورد و خود بر آن استیلا یابد. سپاهیان شام به مکه هجوم آورده و آن را در محاصره خویش قرار دادند و بر اهالی آن بسیار سخت گرفتند. آنان بر بلندی های اطراف مکه، منجنیق ها و سنگ اندازهای بزرگی نصب کرده و به وسیله ی آنها شهر را سنگ باران کردند. عبدالله بن زبیر و بسیاری از مردم به مسجدالحرام پناه آورده تا از شدت سنگ باران دشمن در امان باشند، ولی حصین بن نمیر دستور داد که مسجدالحرام و کعبه را نیز نشانه گرفته و زیر ضربات خویش قرار دهند.سپاهیان یزید با این اعمال ننگین خودکاری از پیش نبرده و متقابلاً موجب تقویت عبدالله بن زبیر و قیام او گردیدند. سرانجام یزید در ربیع الاول همان سال به هلاکت رسید و نیروهای شامی به شام بازگشت نمودند و عبدالله بن زبیر، زمام امور حجاز را به دست گرفت.

ص:34

_ آغاز سلطنت دو ساله ی «احمد فئودار» هفتمین پسر هلاکوخانِ مغول (681 ق)

_ درگذشت عالم جلیل القدر «ملاعبداللّه تُسْتَری» دانشمند عهد صفوی (1023 ق)(1)

_ تولد «میرزا محمدحسین ادیب آزاد» شاعر ایرانی (1298 ق)(2)

27 محرم

27 محرم

_ تولد «ابوالحسن اسماعیل» (ابن سیده) ادیب و لغوی نابینای مسلمان (398 ق)(3)


1- ملا عبداللّه بن حسین تُستَری از علماء، فقها و محدثین نامی امامیه و از پرورش یافتگان حوزه ی درس مقدس اردبیلی می باشد. وی بسیار عابد و زاهد بود؛ نمازهای نافله ی شبِ وی هرگز ترک نمی شد و بیشتر ایام را به روزه داری صرف می نمود. در خوراک و پوشاک بسیار قانع بود و از لذایذ دنیوی دوری می کرد. مجلسی اول که از شاگردان وی می باشد درباره مولی می گوید: «او نسبت به من و تمامی مؤمنین به منزله ی پدری مهربان بود و از ایشان کرامات بسیاری مشاهده گشته است.» مولی بر خلاف سایر علما فقط به تدریس اشتغال داشت و شاگردان برجسته ای را به جامعه ی شیعه عرضه نمود. از جمله ی این شاگردان: علامه مجلسی اول، شیخ بهایی و میرزا محمد نایینی می باشند. کتاب التَتْمیم لشرحِ الشّیخ نورالدین عَلی قواعد الحلی در هفت جلد و کتاب خَواص القرآن و نیز جامع الفواید از آثار اوست. مولی در 26 محرم سال 1021 یا 1023 قمری وفات یافت و میرداماد بر جنازه اش نماز خواند و در کربلا مدفون شد.
2- میرزا محمد حسین ادیب آزاد، شاعر ایرانی در شهر تبریز به دنیا آمد. وی پس از آموختن علوم رسمی عصر خود به فراگیری زبان و ادبیات عرب پرداخت و پس از چندی به سرودن شعر روی آورد. دیوان اشعار ادیب آزاد، شامل اشعار و غزلیاتی است که از او بر جای مانده است. همچنین اثر دیگر او گنجینه ی ادب نام دارد که شامل منتخب اشعار شاعران قبل و معاصر او می باشد.
3- ابوالحسن علی بن اسماعیل بن سیده اندلسی، از علمای مسلمان اندلس و لغت شناسی بزرگ به شمار می رفت. وی قوه ی حافظه ای قوی داشت و همانند پدرش از نعمت بینایی محروم بود.

ص:35

_ تصرف شهر تبریز توسط نادرشاه افشار (1143ق)(1)

_ درگذشت فقیه، اصولی و رجالی بزرگ شیعه «ملاعلی کنی» (1306 ق)(2)

28 محرم

28 محرم

_ ویران ساختن قسمتی از بغداد توسط سپاه مغول به فرمان «هلاکوخان» (656 ق)(3)

_ تولد حکیم بزرگ میرزا «محمدطاهر تنکابنی» (1280 ق)(4)


1- نادرقلی افشار که بر اثر رشادت های خود در یکی از مناطق خراسان به قدرت رسیده بود، پس از حمله ی افغان ها به اصفهان، به یاری شاه طهماسب صفوی رفت و افغان ها را شکست داد. سپس سفیری به دولت عثمانی فرستاد و تخلیه ی نواحی اشغالی آذربایجان را خواستار شد. عثمانیان اهمیتی به سفیرِ نادر نداده و در اشغال آذربایجان اصرار داشتند. بنابراین نادر به کمک قبیله ی خود در 27 محرم 1143 ق وارد تبریز گردید و آن جا را به تصرف خود درآورد.
2- حاج ملاعلی تهرانی رازی کنی، از بزرگان علمای امامیه، فقیه اصولی، رجالی، محقق و مدقق، به سال 1220 ق در روستای کن در دو فرسخی تهران به دنیا آمد. پس از فراگیری مقدمات به عتبات عالیات رفته و در حوزه ی درس شیخ مرتضی انصاری حاضر گردید، تا آن که در اثر تلاش مستمر، در لغت، فقه، اصول، حدیث، رجال، تفسیر و اکثر علوم متداوله متبحر گردید. عاقبت به تهران مراجعت نمود و مرجع استفاده ی اکابر و مشغول انجام وظایف دینیه شد. وی از اندیشه ی سیاسی بالایی به ویژه در امر دشمن شناسی برخوردار بود و از این بابت هم خدمات ارزنده ای نصیب مملکت اسلامی ایران نمود. وفات او در تهران واقع گردید و در بین الحرمین در جوار حضرت عبدالعظیم حسنی در ری مدفون گردید. الاستصحاب، الاوامر، البیع، الصلوه، الطهاره، القضاء و الشهادات از جمله آثار اوست..
3- پس از محاصره ی بغدادتوسط سپاهیان مغول به فرماندهی هلاکوخان، مغولان شکافی در دیوار بغداد ایجاد کردند و به شهر ریختند. لشکریان خلیفه ی عباسی که فکر نمی کردند سپاه مغول تا این حد نیرومند باشد، از هم متلاشی گردید و افراد آن به سرداب های اطراف شهر پناه بردند. سپاه مغول بدون مقاومت لشکر خلیفه، بغداد را تصرف نمود و دست به کشتار مردم زد.
4- میرزا طاهر بن فرج اللّه تنکابنی در سال 1280 ق در کلاردشت به دنیا آمد. پس از تحصیل مقدمات به تهران رفت و فقه و اصول و حکمت را در نزد مدرس زنوزی، محمدرضا قمشه ای و میرزا ابوالحسن جلوه تلمذ نمود. سپس به تدریس روی آورد و در مدرسه سپه سالار درس می گفت. بعدها وارد سیاست گردید و در دوره ی اول و چهارم مجلس شورای ملی وارد مجلس شد. سرانجام میرزا طاهر تنکابنی در سال 1360 ق در 80 سالگی وفات یافت و در جوار استادش مرحوم جلوه در مزار شیخ صدوق مدفون گردید. درباره ی علم و دانش و تبحر او در حکمت و فلسفه گفته اند که با مرگ او، حکمت و فلسفه ی قدیم در تهران، مُرد.

ص:36

29 محرم

29 محرم

_ درگذشت «محمد هروی» مورخ مسلمان (903 ق)(1)

_ تصرف شهر قم توسط قوای روسیه در جریان جنگ جهانی اول (1334 ق)

_ رحلت آیت اللّه «سیدعلی حجت کوه کمره ای» از علما و فقهای بزرگ شیعه (1360 ق)(2)


1- محمد هروی در خاندانی مشهور در شهر بلخ درشمال افغانستان متولد شد، اما بیشتر عمر خود را در هرات گذراند. هروی به سبب مراتب علمی اش، مورد توجه امیرعلیشیر نوایی، وزیر دانشمند سلسله ی گورکانیان که به علماء احترام فراوان می گذاشت، قرار گرفت. مهم ترین اثر هروی، تاریخ رُوضَهُ الصَّفا است که تاریخ عمومی جهان را از ابتدای خلقت تا زمان خودش به نگارش در آورده است. وفات محمد هروی در هرات روی داد.
2- آیت اللّه سید علی حجت کوه کمره ای از علما و دانشمندان بزرگ و از تلامذه ی مرحوم آیت اللّه حاج میرزا حبیب اللّه رشتی، فاضل ایروانی و فاضل شریبانی بود. وی پس از آن که در نجف اشرف فارغ التحصیل شد، عازم ایران گردید و مورد تجلیل فوق العاده ی استاد خود، فاضل شریبانی قرار گرفت؛ به طوری که از طرف جمعی از طلاب و بزرگان علماء نجف تا کوفه مشایعت شد و جمعی بی شمار به او اقتداء کرده، پشت سرش نماز خواندند. پس از ورود به تبریز مورد استقبال و اقبال عموم مردم آن مکان واقع شده و مشغول همه گونه وظایف لازم و خدمات دینی گردید. او بسیار بزرگوارانه زندگی نمود و در عظمت و شخصیت وی، گذشته از مقامات شامخ و فضایل عظیم، داشتن فرزندی چون آیت اللّه سیدمحمد حجت کوه کمره ای یکی از مراجع سه گانه پس از ارتحال آیت اللّه شیخ عبدالکریم حائری یزدی است. سرانجام آیت اللّه سیدعلی حجت در 29 محرم الحرام 1360 ق در تبریز وفات نمود. جنازه اش را با تجلیل فراوان از تبریز به قم منتقل کرده و پس از تشییعی با شکوه در راهرو صحن عتیق حرم حضرت معصومهس مدفون گردید.

ص:37

30 محرم

30 محرم

_ قتل «جعفربرمَکی» و سقوط خاندان «برمکیان» به فرمان «هارون الرشیدعباسی» (178ق)(1)

صفر

اشاره

صفر

زیر فصل ها

1 صفر

2 صفر

3 صفر

4 صفر

5 صفر

6 صفر

7 صفر

8 صفر

9 صفر

10 صفر

11 صفر

12 صفر

13 صفر

14 صفر

15 صفر

16 صفر

17 صفر

18 صفر

19 صفر

20 صفر

21 صفر

22 صفر

23 صفر

24 صفر

25 صفر

26 صفر

27 صفر

28 صفر

29 صفر

30 صفر

1 صفر

1 صفر

_ آغاز مرحله ی نهایی جنگ صفین میان سپاهیان امام علی(ع) و لشکریان معاویه (37 ق)(2)

_ ورود کاروان اهل بیت امام حسین(ع) به شام (61 ق)(3)


1- برمکیان که از اواخر قرن اول هجری به دربار خلفای اموی راه یافته بودند، دارای نفوذ فراوانی در قلمرو حکومت گردیدند. این نفوذ در دوران عباسیان نیز ادامه یافت و در زمان وزارت یحیی برمکی در عصر هارون الرشید، وی فرمانروای یگانه به شمار می رفت و خلیفه، جز نامی بیش نبود. پس از یحیی، فرزندان وی، فضل و جعفر، به بالاترین درجه در دربار عباسی رسیدند و این قدرت مفرط، با حسد و بدگویی اطرافیان خلیفه مواجه گردید. هارون الرشید نیز از قدرت روزافزون برامکه به تنگ آمده بود و می دید که با وجود آن ها، اختیاری در امور مملکت ندارد، بنابراین تصمیم به نابودی آن ها گرفت. سرپیچی جعفر از یک دستور خلیفه، بهانه را به دست هارون الرشید داد و او نیز که از نفوذ فوق العاده ی برمکیان ناراحت بود دستور قتل عام آنان را صادر کرد و آنان را از مصدر قدرت به زیر کشید. تعداد افراد خاندان برمکیان را که به دستور هارون، در ظرف مدت کوتاهی به قتل رسیدند تا یکصد و بیست هزار نفر نوشته اند. بدین ترتیب دوران شوکت و اقتدار این خاندان به پایان رسید و پس از مدتی، حتی نام بردن از این خانواده نیز به دستور هارون، ممنوع شد.
2- پس از پایان یافتن فتنه ی جنگ جمل، امام علیع خود را برای سرکوبی فرمانروای سرکش شام، معاویه بن ابی سفیان آماده نمود. بین دو سپاه در محلی به نام صفین در جنوب شهر رقه برکنار رود فرات، جنگی درگرفت. هنگامی که شکست بر سپاهیان معاویه آشکار گردید، با حیله ی عمروعاص، لشکریان امام علی(ع) دست از جنگ کشیدند و کار به حکمیّت کشید.
3- پس از واقعه ی کربلا، خاندان پیامبر اکرم که به اسارت یزیدیان درآمده بودند، وارد شام مرکز حکومت یزید شدند. در شام، حضرت زینب و امام سجاد در مقاطع مختلف، از جمله در دربار یزید و مسجد شام به افشاگری علیه یزید پرداختند و پیام خون شهیدان کربلا را به بهترین نحو به مردم رساندند، به طوری که مردم شام از واقعیت جنایات سپاه یزید در کربلا آگاه و نسبت به وی و مزدوران او خشمگین شدند. این موضوع باعث شد که یزید به کلی صدور فرمان قتل امام حسینع و یارانش را تکذیب کند و گناه آن را به گردن عبیداللّه بن زیاد والی کوفه، بیندازد. همچنین به دلیل فشار افکار عمومی، یزید مجبور شد پس از چندی، کاروان اهل بیت پیامبر را به مدینه، باز گرداند.

ص:38

_ آغاز فرمانروایی «امیر بهادرخان» فرمانروای مغول (717 ق)

2 صفر

2 صفر

_ شهادت حضرت «زید» فرزند امام زین العابدین(ع) در قیام علیه دولت بنی امیه (122 ق)(1)

_ شکست قیام زنگیان و درگذشت فرمانده ی زنگیان، معروف به «صاحب الزنج» (270 ق)(2)

_ رحلت «ابوحَیّان غَرناطی» معروف ترین عالم نحوی عرب (745 ق)(3)


1- در زمان خلافت هشام بن عبدالملک و امامت حضرت امام صادقع، زید بن علی بن الحسین که پسر امام زین العابدین(ع) بود، با انگیزه ی خون خواهی امام حسین(ع)، در کوفه با جماعتی از شیعیان، علیه دولت اموی قیام کرد. هشام، خلیفه ی اموی، یوسف بن عمر ثقفی را با لشکری به جنگ او فرستاد و زید در این جنگ به شهادت رسید. سرِ او را به دمشق نزد خلیفه فرستادند و بدنش را در کنار کوفه بر دار کرده و بعد از چند سال، استخوان های وی را سوزاندند.
2- قیام بردگان و غلامان در قرن سوم یکی از بزرگ ترین نهضت های اجتماعی محرومان در سال های حکومت پر جور و فساد عباسیان بود که مدت زمانی خواب خوش خلیفه ی عباسی و دیگر ستمگران را آشفته کرد. رهبری این قیام را مردی به نام علی بن محمد به عهده داشت که خود را علوی می دانست و نَسَب خود را به امام علیع می رسانْد. او مردی شجاع، فاضل، بلیغ و شاعری توانا بود. وی که بعدها به «صاحب الزنج» و امیر زنگیان ملقب شد در مدت کوتاهی بردگان فراوانی را به دور خود جمع کرد و پس از تشکیل جلسه ای در روز 27 رمضان سال 255 قمری قیام را آغاز نمود. خلیفه، معتمد عباسی، سرداران متعددی را برای جنگ با زنگیان فرستاد. این قیام به مدت 15 سال به طول انجامید تا این که خلیفه، برادر خود ابواحمد موفق را به جنگ آن ها فرستاد و او، در دوم صفر سال 270 قمری موفق به شکست زنگیان گردید.
3- اثیرالدین محمد بن یوسف اندلسی معروف بهابوحَیّان غَرناطی، محدث، مفسّر، ادیب، نحوی، لغوی، شاعر و رجالیِ مشهور عرب، در سال 654 ق در غرناطه واقع در اسپانیا به دنیا آمد. علوم مقدماتی را در زادگاه خود فرا گرفت و مابقی را در آفریقا، حجاز و شامات آموخت. اساتید وی را تا چهارصد و پنجاه نفر نوشته اند. همچنین شاگردان بسیار فاضل تربیت نموده است. او در علوم مختلف متبحّر بود و تمامی اوقاتش در تعلیم و تعلّم و تالیفات متنوع صرف شد. ابوحیان در صرف و نحو و حدیث استاد کل به شمار می رفت و به شِیخُ النُّحاه(استاد نحوییّن) و شیخُ المحدّثین مشهور گشت. وفات ابوحیان در مصر اتفاق افتاد.

ص:39

_ درگذشت «ابن دُرَیهِم» ریاضی دان و منجم مسلمان (762 ق)(1)

_ درگذشت فقیه و فیلسوف بزرگ «احمد امین» (1390 ق)(2)

3 صفر

3 صفر

_ ولادت حضرت امام «محمد باقر(ع)» (57 ق)(3)


1- ابن دُرَیهِمْ با کوشش و پشتکار به تحصیل علم و دانش همت گماشت. او قرائت قرآن کریم، فقه و ریاضیات را نزد اساتید عصر خود فرا گرفت. در مصر به استماع حدیث مشغول شد و به مقامات علمی دست یافت. سپس به شام رفت و در جامع اموی در دمشق به عنوان مدرس مشغول تدریس شد. ابن دُرَیهِم به علومی همچون قرائت، حدیث، فقه و اصول آن، کلام، تفسیر و ادبیات عرب تسلط کامل داشت. قصیده ای در مدح پیامبر، از آثار به جا مانده از ابن دُرَیهم است.
2- احمد امین در سال 1320 قمری در خاندان علم و فضیلت در شهر مقدس کاظمین متولد گردید. وی یکی از چهره های درخشان علم و فضیلت، فیلسوفی بزرگ، فقیهی اصولی، مفسر و از مفاخر عالم تشیع بود. احمد امین علاوه بر علوم جدید و اخذ درجه ی دکتری در فلسفه و ریاضیات، از حوزه ی درس اساتیدی چون شیخ نعمت اللّه دامغانی و بلاغی، علوم فقه، اصول و تفسیر را فرا گرفت و به مقام عالی اجتهاد رسید. از ایشان تألیفات ارزشمندی بر جای مانده است که «التَفْسیرُ الکبیر» در 30 جلد و «التَّکامُل فی الاسلام» در 14 جلد از آن جمله اند. این استاد بزرگ، سرانجام در صبح روز دوم صفر 1390 قمری در هفتاد سالگی بر اثر سکته مغزی دار فانی را وداع گفت و درنجف اشرف مدفون گردید.
3- حضرت امام محمد باقرع امام پنجم شیعیان در مدینه به دنیا آمد. مادرش، فاطمه معروف به ام عبداللّه ، دختر امام حسن(ع) می باشد و این امام از پدر و مادر علوی و هاشمی است. ابوجعفر کنیه ی ایشان و باقر و باقرالعلوم نیز از القاب آن حضرت می باشند. ولید بن عبدالملک، سلیمان بن عبدالملک، عمر بن عبدالعزیز و هشام ابن عبدالملک در زمان حیات آن امام همام حکومت می کردند. اولاد آن حضرت را پنج پسر و دو دختر نقل کرده اند. در زمان امام باقر(ع) علی رغم هرج و مرج موجود به جهت تغییر حاکمیت اموی به عباسی، زمینه ای برای قیام علیه دستگاه جور فراهم نبود. با این حال در این میان، قیام عِلمی، ممکن بود. این حرکت علمی امام در حالی صورت گرفت که مُلاّهای درباری که متکی به زر و زور سلاطین بودند، هر یک مذهبی از خود تراشیده، سبب انحراف شده بودند. امام باقر(ع) در آن دوران، مطالب علمی و اسلامی را بازگو می کرد و چنان در بسط علوم متبحّر بود که به باقرالعلوم یعنی شکافنده ی دانش ها، معروف گردید. این تلاش مقدس به حدی بود که شیخ مفید آن را منحصر به فرد می داند و میزان ظهور علوم دین، آثار و سنت و علوم قرآن، تاریخ و فنون آداب را در این زمان، بی نظیر توصیف می کند. اگر به روایات شیعه رجوع کنیم، خواهیم دید که بیشترِ آنها از امام باقر و امام صادق علیهماالسلام است، زیرا امامانِ دیگر، مانند آن دو بزرگوار، برای نشر حقایق مجال نیافته اند.

ص:40

_ وفات «سیده نفیسه» عالمه ی اسلامی (208 ق)(1)

_ تولد «شیخ الرئیس ابوعلی سینا» فیلسوف و دانشمند شهیر ایرانی در بخارا (370 ق)(2)

_ درگذشت «محمد بن عبداللّه » معروف به حاکم نیشابوری محدث و فقیه مسلمان (405


1- سیده نفیسه، دختر حسن بن زید بن حسن بن علی بن ابی طالب همسر اسحاق مُؤْتَمَن و از زنان محدثه می باشد. او در سال 145 ق درمکه متولد شد و در مصر اقامت گزید. پس از وفات شافعی، عالم بزرگ مسلمان، جنازه اش را به خانه ی آن بانوی مجلّله برده و در آن جا نماز خواندند. سیده نفیسه در مصر دار فانی را وداع گفت و مقبره اش زیارتگاه گردید.
2- فیلسوف و پزشک نابغه ی مسلمان ایرانی ابوعلی سینا ملقب به شیخ الرئیس، حجه الحق و استاد استادان در بلخ به دنیا آمد. وی با کمک هوش سرشار خود، به سرعت، تعلیمات مقدماتی را آموخت و در ده سالگی کل قرآن را حفظ نمود. ابن سینا پس از فراگیری منطق، هندسه و نجوم، به فلسفه روی آورد و در علوم زمان خود، سرآمد عصر خود گردید. ابوعلی سینابه خاطر درمان نوح بن منصور،پادشاه سلسله ی سامانی، توانست به کتابخانه ی دربار او راه یابد واز آن بهره ببرد. ابن سینا مدتی را نیز به مشاغل دیوانی از جمله وزارت گذراند. با این حال، مطالعه و تالیف کتاب از هر کاری برای ابن سینا مطلوب تر بود. او نگارش کتاب را از 21 سالگی شروع کرد و در مدت 58 سال زندگی خود، آثار پر ارزشی بر جای گذارد که هنوز مورد استفاده ی مجامع علمی واقع می شود. از جمله کتاب های ابن سینا، قانون و شفا و اشارات است. این دانشمند در سال 428 ق وفات یافت و در همدان مدفون گشت.

ص:41

ق)(1)

4 صفر

4 صفر

_ تصرف شهر بغداد پایتخت خلفای عباسی توسط «هلاکوخان مغول» (656 ق)(2)

_ رحلت استاد بزرگ اخلاق میرزا «محمد علی شاه آبادی» (1369 ق)(3)


1- محمد بن عبداللّه مشهور به حاکم نیشابوری از بزرگان محدثین و فقها و مورخین اسلام است. معروف است که وی با دو هزارتن از مشایخ در بلاد مختلف دیدار و مباحثه کرده و از آنان حدیث شنیده است. ابوعبداللّه در سال 359 ق قاضی نیشابور شد و در نزد شاهان آل بویه و سامانی حرمت و تقرب داشت. کتاب معروف او در حدیث «المُسْتَدْرَکُ بَیْنَ الصحیحین» است. کتاب تاریخ نیشابور یا تاریخ علمای نیشابور از تألیفات دیگر اوست.
2- پس از حمله ی سپاهیان مغول و تسخیر شهر بغداد، پایتخت خلافت عباسیان، در چهارم صفر سال 656 ق، خلیفه ی عباسی، المستعصم باللّه ، با سه پسر خود و سه هزار تن از سادات، بزرگان، قضات و اعیان بغداد از شهر خارج شد و به خدمت هلاکو رسید و تسلیم وی گردید. هلاکو امر کرد که مردم بغداد را به بهانه ی سرشماری به خارج از شهر کوچ دهند. سپس دستور قتل همگی آنان را صادر کرد و خود در نهم صفر وارد بغداد شد و آن شهر تاریخی را به یغما بُرد.
3- آقا میرزا محمد علی شاه آبادی فرزند شیخ محمدجواد اصفهانی در سال 1292 قمری در اصفهان متولد گردید و مقدمات علوم را از محضر پدر بزرگورارش که خود از فقها و شاگردان صاحب جواهر بود، فرا گرفت. سپس از محضر برادرش آقا شیخ احمد بیدآبادی و میرزا محمدهاشم خوانساری بهره مند شد. سپس در تهران، فقه و اصول را از محضر میرزا حسن آشتیانی و عرفان را از محضر میرازهاشم گیلانی و فلسفه را از میرزا ابوالحسن جلوه فرا گرفت و برای تکمیل مراتب علمی به دارالعلم نجف اشرف رهسپار گردید. آیت اللّه شاه آبادی سپس به سامرا رفته و در درس آیت اللّه میرزا محمد تقی شیرازی شرکت جست و از افادات آن بزرگوار بهره ها برد. ایشان بنا به اصرار والده ی محترم خود به ایران بازگشت و در تهران سکونت جست و در مسجد سراج الملک شاه آباد سابق به اقامه ی نماز و ترویج و تبیین معارف اسلام پرداخت. آیت اللّه شاه آبادی آن گاه در سال 1347 قمری به حوزه ی علمیه ی قم رفت و به تربیت طلاب علوم دینی پرداخت و شخصیت های بزرگواری چون حضرات آیات عظام: امام خمینی رحمه الله ، سید شهاب الدین مرعشی نجفی، میرزا هاشم آملی، محمدرضا مروج طبسی و... را به جهان تشیع عرضه نمود. بعد از 7 سال مجددا به تهران بازگشت و در مسجد امین الدوله ی بازار، امامت جماعت را به عهده گرفت. از این استاد فرزانه ی عرفان، کتاب های فراوانی بر جای مانده که منازِلُ السّالِکین، رساله ی عقل و جهل، حاشیه ی کفایهُ الاصول و... از آن جمله اند. در موقعیتی که رضاخان پهلوی، تمام مساجد و منابر را تعطیل نموده بود، آیت اللّه شاه آبادی، هیچ گاه نماز و سخنرانی اش قطع نشد. زمانی هم که رضاخان، پوشیدنِ لباس روحانیت را ممنوع کرده بود، او فرزندانش را به روحانی شدن و پوشیدن لباسِ مقدس روحانیت تشویق کرد و به برکت همین تلاش مُخلصانه، هفت تن از فرزندانِ ایشان، روحانی شدند. وفات این عارف بزرگ برابر با 3 آذر 1328 ش در 77 سالگی روی داد و پس از تشییعی باشکوه در رواق ابوالفتوح رازی در حرم حضرت عبدالعظیم(ع) مدفون گردید. حضرت امام خمینی رحمه الله درباره استاد می فرمود: «من در طول عمرم، روحی به لطافت روح آیت اللّه شاه آبادی ندیدم.»

ص:42

5 صفر

5 صفر

_ وفات «حضرت رقیه(س)» دختر کوچک امام حسین(ع) در شام (61 ق)(1)

_ تولد «ابن یونس» فقیه و طبیب مسلمان (551 ق)(2)


1- رقیه خاتون یا فاطمه بنت الحسینع معروف به فاطمه ی صغیره، دختر آخر امام حسین(ع) از مادری به نام ام اسحاق بنت طلحه یا شاه زنان بود. سن مبارک او را 3، 4، 5 یا 7 سال دانسته اند. امام حسین(ع) بسیار به او مهر می ورزید و وی نیز به پدر، علاقه ی فراوانی داشت. رقیه به همراه پدر، برادران، عموها و دیگر خاندان نبوی راهی سرزمین کربلا شد. پس از شهادت امام و یارانش به اسارت کوفیان درآمده و سپس راهی شام شدند. رقیه خاتون در شام، شب و روز در فراق پدر می گریست و پدر را طلب می کرد. معروف است که در خرابه ی شام، پس از دیدن سَرِ بریده ی پدر و گفتگوی سوزناک با وی، لب بر لب های پدر نهاده و آن چنان گریسته که بیهوش شد. وقتی که او را حرکت دادند، دریافتند که از دنیا رفته است. آستانه ی حضرت رقیه(س) یکی از زیارتگاه های شیعیان در شهر دمشق پایتخت سوریه، در 300 متری شمال شرقی مسجد مشهور اُموی واقع است.
2- کمال الدین ابوعمران مشهور به ابن یونس، فقیه، طبیب، و ریاضی دان مسلمان در موصل در شمال عراق متولد شد. او پس از پایان تحصیلاتِ مقدماتیِ معارف دینی، به فراگیری ریاضیات، فقه و ادبیات پرداخت و پس از کسب مهارت در این علوم، به تدریس روی آورد. ابن یونس از جمله دانشمندان برجسته ی عصر خود به شمار می رفت و در زمینه ی فقه مذاهبِ مختلف اسلامی و سایر ادیان الهی چیره دست بود تا آنجا که حتی یهودیان و مسیحیان نیز برای تفسیر تورات و انجیل به او مراجعه می کردند. این فقیه و ریاضی دان مسلمان در ادبیات نیز از استعداد خاصی بهره مند بود و شعر می سرود. اَسرارُالسُّلطانیه در نجوم و شرحُ الاَعمالُ الهِنْدِسیّه در ریاضی از آثار ابن یونس می باشند.

ص:43

_ رحلت آیت اللّه «محمدعلی معصومی» عالم و فقیه بزرگوار اسلام (1372 ق)(1)

6 صفر

6 صفر

_ تولد «قطب الدین شیرازی» فیلسوف ایرانی (634 ق)(2)

_ قتل «میرزا آقاخان کرمانی» از همکاران سیدجمال الدین اسدآبادی (1314 ق)(3)


1- آیت اللّه محمدعلی معصومی، عالم و فقیه مسلمان در سال 1288 ق به دنیا آمد و از نوجوانی، فراگیری علوم دینی را آغازکرد. وی پس از سالیان متمادی تحصیل در حوزه ی علمیه ی نجف، به درجات بالای علمی دست یافت. آیت اللّه معصومی همچنین از مبارزین عصر خود به شمار می رفت و در دفاع از آرمان اسلام و مسلمین کوشا بود.حاشیه بر جواهر و شرح لمعه از جمله آثار اوست. وفات این عالم ربانی در بهبهان از شهرهای جنوبی ایران در 84 سالگی روی داد.
2- قطب الدین محمود شیرازی، فیلسوف، منجم و پزشک مشهور ایرانی، در شیراز زاده شد. وی ابتدا به تحصیل طب پرداخت و بعد از مرگ پدر به جای وی در یکی از بیمارستان های شیراز به طبابت مشغول شد. قطب الدین شیرازی پس از تاسیس رصدخانه ی مراغه، سالیان زیادی در محضر خواجه نصیرالدین طوسی به سر بُرد و از دانش آن استاد برجسته، بهره مند گردید و علم نجوم را آموخت. قطب الدین در مدت عمر خود سفرهای بسیار کرد و در شهرها و کشورهای مختلف با علمای متعدد و برجسته ای مباحثه نمود و برتجربیات و اندوخته های علمی خود افزود. از جمله آثار قطب الدین شیرازی می توان به کتاب های جامِعُ الاصول و نهایَهُ الاِدراک اشاره کرد. وی در 710 ق درگذشت.
3- میرزا عبدالحسین خان معروف به میرزا آقاخان کرمانی فرزند میرزا عبدالرحیم بردسیری در سال 1270 ق در کرمان متولد شد. در ابتدا علوم ریاضی و طبیعی و حکمت الهی را فرا گرفت سپس از کرمان به اصفهان رفت و پس از مدتی راهی تهران شد. از آنجا به استامبول عزیمت کرد و در روزنامه ی اختر به خدمت مشغول شد. میرزا در آن جا با سیدجمال الدین اسدآبادی همکاری می کرد. او به جرم شرکت داشتن در شورش ارامنه مجبور به ترک استامبول شد و در سال 1314 به امر محمد علی میرزا به قتل رسید. از تالیفات او: خطابه ها و منشأت که به صورت رمان و اشعار می باشد، تاریخ نثری موسوم به آینه ی سِکَندری و تاریخ نظمی موسوم به نامه ی باستان. میرزا آقاخان کرمانی اعتقاد به اتحاد دول اسلامی داشت و اجرای قانون اسلامی را خواهان بود. وی عقیده داشت که فقط به وسیله ی قوانین اسلامی می توان ریشه ی استبداد را از بیخ و بن درآورد و در زایل کردن رسوم ظالمانه ی شاهنشاهی به پیش رفت.

ص:44

_ معرفی اولین کابینه ی قانونی ایران (1325 ق)(1)

7 صفر

7 صفر

_ شهادت «امام حسن مجتبی(ع)» به قولی (50 ق)

_ ولادت «امام موسی کاظم(ع)» (128 ق)(2)

_ تولد میرزا «محمدعلی معلم حبیب آبادی» شاعر و مؤلف بزرگ ایرانی (1208 ق)(3)


1- در روز 6 صفر سال 1325 ق هیأت وزیرانی به مجلس معرفی شد که نخست وزیر نداشت. سلطان علی خان وزیر افخم، به عنوان وزیر داخله، عملاً کار نخست وزیر را نیز انجام می داد. عاقبت در 16 ربیع الثانی 1325 از دولت و شخص وزیر افخم انتقاداتی صورت گرفت و بالاخره این کابینه سقوط کرد. وزرای این دولت عبارت بودند از: ناصرالملک وزیر مالیه، علاءالدوله وزیر خارجه، مخبرالسلطنه وزیر معارف، فرمانفرما وزیر عدلیه، مهندس الممالک وزیر فواید عامه، وزیر همایون وزیر تجارت، وزیر افخم وزیر داخله.
2- حضرت امام موسی کاظمع امام هفتم شیعیان در منزل «اَبْواء» در بین مکه و مدینه و محل دفن حضرت آمنه(س) از مادری به نام حمیده زاده شد. ابوالحسن، ابوابراهیم و ابوعلی، کنیه های حضرت و کاظم و عبدصالح از القاب آن امام می باشند. آن امام در زمان حکومت منصور، مهدی، هادی و هارون عباسی زندگی می کرده است. شیخ مفید برای امام موسی(ع) نوزده پسر و هجده دختر ذکر کرده است. در زمان حیات امام کاظم (ع) شرایطِ مبارزه ی منفی و قیام علمی و ارشاد مردم، آماده بود. به این جهت، امام، فعالیت خود را در دو جبهه آغاز فرمود: مبارزه ی منفی و عدم تسلیم در برابر طاغوت و دیگری متنفر کردن مردم از دستگاه ظلم و جورِ عباسی. ایشان دنباله ی کار پدر بزرگوار خود را گرفت و حوزه ی علمی تشکیل داد و به تربیت شاگردان بزرگ و رجالِ علم و فضیلت پرداخت. آن امام همام نه تنها از نظر علمی، تمام دانشمندان و رجال عِلمی آن روز را تحت الشعاع قرار داده بود، بلکه از نظر فضایل اخلاقی و صفات برجسته ی انسانی نیز زبانزد خاص و عام بود به طوری که تمام دانشمندانی که با زندگی پرافتخار آن حضرت آشنایی دارند در برابر عظمت شخصیّت اخلاقی وی، سرتعظیم فرود آورده اند.
3- میرزا محمدعلی حبیب آبادی متخلص به معلّم، شاعر و مؤلف بزرگ ایرانی در حومه ی شهر اصفهان متولد شد. وی علاوه بر تحصیل در زمینه ی ادبیات به فراگیری علوم ریاضی، جبر، هیئت و نجوم نیز همت گماشت. حبیب آبادی بیش از هر چیز به شعر علاقه داشت و از این رو از دوران جوانی به سرودن شعر پرداخت و تخلص او ابتدا آزاد و سپس معلم، بود. میرزا معلم حبیب آبادی همچنین در زمینه ی احوال علما و فضلا تالیفات بسیاری دارد که از آن جمله می توان به مَکارِمُ الآثار و مَقاماتِ معنوی اشاره کرد.

ص:45

_ ارتحال فقیه بزرگوار «سیدشهاب الدین مرعشی نجفی» (1411 ق)(1)

8 صفر

8 صفر

_ وفات «سلمان فارسی» صحابی بزرگوار پیامبر اسلام (35 ق)(2)


1- آیت اللّه سیدشهاب الدین مرعشی نجفی در سال 1315 ق در نجف اشرف به دنیا آمد. پس از طی مراحل مقدماتی و دروس سطح نزد والدشان، در 20 سالگی به اجتهاد نایل شد و در درس خارج فقه و اصول آیات عظام: عراقی، بهبهانی، کاشف الغطاء و... شرکت کرد. آیت اللّه مرعشی علاوه بر این، در سایر علوم اسلامی و غیراسلامی از قبیل حدیث، رجال، درایه، تراجم، انساب، تفسیر، حروف و اوقاف، کلام، عقاید و ادیان، طب، تجوید و قرائت قرآن، ادبیات و علوم آلی، حساب، هندسه و سایر علوم ریاضی و... نیز تبحر داشت. ایشان در سال 1342 ق از نجف قصد زیارت مرقد امام هشتمع می کند و از آن پس در ایران ماندگار می شود. از این سال به بعد به امر آیت اللّه شیخ عبدالکریم حائری در قم مقیم می گردد. در درس خارج آیت اللّه مرعشی نجفی صدها فقیه و عالم پرورش یافتند و ایشان در این دوره، ده ها اثر علمی و فقهی نگاشت. این عالم بزرگ علاقه ی وافری به جمع آوری کتب قدیمی و نگهداری و حراست از آن ها داشت و در این راه، سختی های فراوانی تحمل کرد. آیت اللّه مرعشی بیش از دویست اجازه ی روایتی از علمای بزرگ شیعه و اهل سنت و زیدیه دریافت کرده است. این روحانی مجاهد، همچنین از آغاز نهضت انقلابی مردم ایران، همواره حمایت خود را از حضرت امام خمینی عنوان داشته و پشتیبان این حرکت اسلامی بوده است. سرانجام این عالم ربانی در 7 صفر 1411 ق برابر با 7 شهریور 1369 ش در سن 96 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و پس از تشییعی با شکوه، طبق وصیت ایشان، در قسمت ورودی کتابخانه ی عمومی معظم له، به خاک سپرده شد.
2- روزبه معروف به سلمان فارسی از اهالی منطقه ی جِی در اصفهان بود که در ابتدا آیین زرتشتی و آتش پرستی داشت. وی بر اثر برخورد با دین مسیح به آن گرایش پیدا کرد و در راه عزیمت برای یافتن کیش برتر، راهی شام و سپس حجاز گردید. او را در این زمان به عنوان برده ای خرید و فروش کردند و سال ها قبل از هجرت پیامبر اکرمص، در مدینه به کارگری برای یک یهودی مشغول بود. سالیان اولیه ی حضور پیامبر در مدینه نیز با این ایام همراه بود و او توفیق حضور در جنگ های پیامبر را نیافت. سلمان فارسی سرانجام به دین اسلام مشرف شد و پس از آن که پیامبر او را سلمان نام نهاد از نزدیک ترین یاران رسول خدا گردید. سلمان فارسی از صحابه ی بسیار نزدیک پیامبر بزرگ اسلام و دارای علم ظاهر و باطن و بسیار فاضل و پرهیزکار بوده است. از کثرت تَقرُّبی که نسبت به آن حضرت و خانواده ی عصمت و طهارت داشته، پیامبر درباره ی او فرموده است: «السَّلمانُ مِنّا اهل البیت» سلمان از ما اهل بیت است. طرح حفر خندق در جنگ احزاب از جانب این صحابی بزرگ پیامبر اکرمص بود. پس از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در زمان خلیفه ی دوم به حکومت مداین برگزیده شد و تا پایان عمر به مدت 19 سال در این منصب بود. مرقد شریف این صحابی بزرگ پیامبر اسلام در مدائن، در پنج فرسخی بغداد، نزدیک طاق کسری قرار دارد.

ص:46

_ خلع «محمد بن عبدالملک زیات» از وزارت به دستور متوکل عباسی (223 ق)(1)

_ حمله ی آقامحمدخان قاجار به گرجستان (1209 ق)

_ رحلت فقیه نامدار شیعه آیت اللّه العظمی «سیدابوالقاسم خوئی» (1413 ق)(2)


1- محمد بن عبدالملک زِیات در دوره ی خلافت معتصم و واثق عباسی، وزارت را بر عهده داشت. وی تنوری ساخته بود که در آن میخ های آهنی وجود داشت و او مخالفین را در آن تنور شکنجه می داد. پس از واثق، متوکل عباسی به خلافت رسید. او پس از مدتی ابن زیات را از وزارت برکنار کرد و او را در داخل همان تنور حبس نمود. ابن زیات به مدت 40 روز در داخل تنور محبوس ماند تا این که جان سپرد.
2- آیت اللّه العظمی سیدابوالقاسم خویی فرزند حاج سیدعلی اکبر در شب پانزدهم ماه رجب سال 1317 ق در خانواده ای اهل علم و دانش و تقوی در شهرستان خوی دیده به جهان گشود و در 13 سالگی برای تحصیل علوم اسلامی عازم نجف شد. ایشان از کودکی و نوجوانی به هوش و ذکاوت و استعداد معروف بود. آیت اللّه خویی در 21 سالگی به درس خارج مشغول شد و از بزرگانی همچون آیات عظام: کمپانی، عراقی، بلاغی، شیخ الشریعه ی اصفهانی و آقا سیدابوالحسن اصفهانی اجازه ی اجتهاد دریافت نمود. ایشان از جوانی به تدریس همت می ورزید و پس از اخذ اجتهاد، درس خارج خود را آغاز کرد. محفل درس آیت اللّه خویی پرجمعیت ترین درس حوزه ی نجف بود و فُضلای بسیاری در حلقه ی درس این استاد بزرگوار حوزه پرورش یافتند. حضرات آیات عظام: ابوالفضل نجفی خوانساری، میرزا جواد تبریزی، حسین وحید خراسانی، سیدعباس خاتم یزدی، سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی، شهید سید محمدباقر صدر، سیدمحمود هاشمی شاهرودی، سید محمدحسین فضل اللّه و ده ها عالم بزرگ از جمله شاگردان این مرجع بزرگ شیعه در طول بیش از 60 سال تدریس می باشند. ایشان در تدریس بسیار چیره دست بود و با توانایی شگرفی آموزش می داد. هنگام تدریس، شمرده، فصیح، منظم و مرتب سخن می گفت و با پرهیز از زیاده گویی و حاشیه پردازی، درس را فشرده و سنجیده ارایه می کرد. از آیت اللّه خویی بیش از 25 دوره کتاب در موضوعات مختلف بر جای مانده است که مُعجَم رجالُ الحَدیث و تَفصیل الطَّبقات الرُّواه در 23 جلد در علم رجال، نَفَحاتُ الاعجاز فی رَدِّ حُسنِ الایجاز در علوم قرآنی و تکمله ی منهاجُ الصّالحین و... از آن جمله اند. معظمٌ له هم چنین موسسات خیریه ای در شهرهای مختلف دنیا دایر کرده است که شامل بناهای مسکونی، مسجد، حسینه، کتابخانه، مدرسه و درمانگاه می باشد. آیت اللّه خویی سرانجام در سن 96 سالگی در حالی که از یک سال پیش از طرف حزب بعث خونخوار عراق در کوفه تبعید بود در 17 مرداد 1371 ش دار فانی را وداع گفت و در مسجدالخضراء محل تدریس خود در نجف اشرف مدفون گردید.

ص:47

9 صفر

9 صفر

_ شهادت «عماریاسر» صحابی بزرگ پیامبر در جنگ صفین (37 ق)(1)

_ وقوع جنگ نهروان بین سپاهیان امام علی(ع) و خوارج (38 ق)(2)

_ درگذشت «ابن مَسکویه» حکیم و فیلسوف اسلامی (421 ق)(3)


1- رساترین سخن درباره ی شخصیت معنوی او حدیث رسول خدا است که فرمود: «عمار، از سر تا پایش آکنده از ایمان است و ایمان با گوشت و خون او عجین گردیده است». هم چنین، پیامبر به او فرموده بود: «تو را گروه ستمگری خواهد کشت در حالی که تو آنان را به سوی حق و حقیقت دعوت می نمایی». این خبر غیبی که یکی از دلایل نبوت و راستگویی پیامبرص بود آنچنان که فرموده بود نیز اتفاق افتاد و سرانجام عمار در نود سالگی در جنگ صفین در رکاب امام علی به دست هواداران معاویه کشته شد. عمار یاسر از مسلمانان راستین بود که در راه اسلام سختی های فراوانی را تحمل کرد و پدر و مادر او اولین شهدای راه اسلام بودند.
2- پس از پایان جنگ صفین میان امام علیع و معاویه بن ابی سفیان و تحمیل حَکَمیَّت بر امام، کوفیان که خود را بازنده ی این ماجرا می دانستند، امام را برای جنگ دوباره با معاویه، تحریک کردند که با مخالفت آن حضرت مواجه گردیدند. از آن پس عَلَم ناسازگاری با امام را برداشته و پس از ماجراهای فراوان، در مقابل آن حضرت صف آرایی کردند. امام با نصیحت و هشدار، تعداد زیادی از آنان را از جنگ با آن حضرت منصرف ساخته و به بقیه مادامی که دست به سلاح نبرده بودند، اجازه ی حضور در شهر را می داد. ولی از آن زمان که به جنایت و قتل دست زدند، امام به جنگ آنان شتافت و در جنگ نهروان، جز 9 نفر از سپاه چهار هزار نفری آنان، کسی زنده نماند. این افراد را که از دین برگشته و به امام اهانت کردند، خوارج یا خارجی می گویند.
3- احمد بن محمد بن یعقوب مَسکویه از فلاسفه، حکما و مشاهیر اطبّای اسلامی اوایل قرن پنجم هجری است که با ابوریحان بیرونی و ابوعلی سینا، معاصر بود. وی همچنین در لغت، منطق، ادبیات و فنون شعر و کتابت، ریاضیات و انواع فلسفه و حکمت متبحر و صاحب نظر بوده است. تَجارِبُ الاُمَمْ، اَقْسامُ الحِکْمَهِ و الرّیاضی و نیز تَهذیبُ الاخلاق از جمله تالیفات اوست. ابن مسکویه در اصفهان وفات یافت و در تخت فولاد اصفهان مدفون گشت.

ص:48

_ درگذشت «ابن رُشدِ اندلسی» فیلسوف و دانشمند مسلمان (595 ق)(1)

_ تولد «ابن فَرحون» فقیه بزرگ مالکی (760 ق)(2)

_ واگذاری امتیاز استخراج نفت در ایران به دارسی انگلیسی (1319 ق)(3)

_ رحلت آیت اللّه «میرزا عبدالرحیم کَلیبَری» عالم و فقیه اصولی (1334 ق)(4)


1- ابوالوَلید محمد بن احمد بن رشد معروف به ابن رشد از بزرگ ترین فلاسفه و حکمای اسلامی قرن ششم هجری می باشد که در فلسفه و حکمت، یگانه ی روزگار خود بود و در فقه، حدیث، ادبیات، منطق و دیگر علوم متداول نیز تبحّر داشت. وی که در اندلس می زیست، نزد ملوک آن سامان مقرب گردید و قاضی یکی از مناطق آن شد. بیشتر از صد کتاب به او نسبت داده شده است که التحصیل، بِدایَهُ المجتهد، فلسفه ی ابن رشد و الکلیات و... از آن جمله اند.
2- ابوالوفا ابراهیم بن علی بن فرحون از اکابر فقهای مالکی می باشد. مدت زیادی عهده دار قضاوت مدینه بود و تألیفات چندی به او نسبت داده اند که تَبْصِرهُ الْحُکّام فی اصول الاقضِیَه و مَناهِجُ الاَْحکام در فقه مالکی، الدیباجُ المذهِبِ فی معرفهِ علماءِ المذهبْ در شرح حال علمای بزرگ مذهب مالکی از آن جمله اند. طبقات مالکیه، همان کتاب دیباج است. عاقبت طرف چپ بدنش مبتلا به فلج شد و درسال 799 ق در 39 سالگی درگذشت.
3- ویلیام ناکس دارسی سرمایه دار انگلیسی ابتدا درباره ی معادن نفت ایران تحقیقات گسترده ای انجام داد و پس از اطمینان از غنی بودن معادن نفتی ایران، پیشنهاد استعماری خود را به مظفر الدین شاه قاجار ارایه داد. این شاه بی کفایت، بدون در نظر گرفتن عواقب این امتیاز و منافع ملت و کشور ایران، امتیاز استخراج نفت را به دارسی واگذار کرد. اما حدود سه دهه پس از انقلاب مشروطیت در ایران، قرارداد دارسی به خاطر ناعادلانه بودن آن، در سال 1351 ق لغو شد.
4- میرزا عبدالرحیم بن نصر اللّه انصاری جابری کلیبری،از علمای امامیه و از فقهای اصولی و ادبا و فُصَحا بوده است. وی از شاگردان آخوند خراسانی و میرزا حبیب اللّه رشتی و مامقانی بود و سپس سال ها در تبریز به تدریس فقه و اصول پرداخت. الاجتهاد و التقلید و قاعده ی لاضرر از جمله تألیفات اوست.

ص:49

10 صفر

10 صفر

_ درگذشت «مغازلی» مورخ، محدث و ستاره شناس (483 ق)(1)

_ تصرف نیشابور و قتل بیش از یک ونیم میلیون نفر توسط سپاهیان مغول (618 ق)

_ جلوس «لطفعلی خان زند» آخرین فرمانروای زندیه بر تخت سلطنت (1203 ق)

_ درگذشت فقیه بزرگ «ملاجعفر شریعتمدار تهرانی» فقیه و مجتهد عالی مقام (1263 ق)(2)

_ رحلت فقیه جلیل آیت اللّه العظمی «سیدعبدالهادی شیرازی» دانشمند بزرگ شیعه (1382 ق)(3)


1- ابوعُمَر مغازلی بوزجانی نیشابوری، حاسب و منجّم و مهندس بود. او هندسه را از یحیی الماوَرْدی و ابوالعلاء ابن کَرنیب فرا گرفت. هم چنین ابوالوفاء بوزجانی که تانژانت را از بررسی مسجد پیامبر اکرم(ص اختراع کرد) برادرزاده ی اوست که کسب فنون ریاضی را از او آموخت.
2- حاج ملاجعفر بن ملاسیف الدین استرآبادی معروف به شریعتمدار تهرانی از فقها و مجتهدین امامیه ی قرن سیزدهم هجری، صاحب تحقیقات و تالیفات متعدد، بسیار متقی و محتاط و پرهیزکار بود. بیشتر ایام جوانی را به تحصیل علم و دانش سپری کرد و از محضر اساتید برجسته ی زمان بهره برد. ملاجعفر شریعتمدار تهرانی علاوه بر منصب قضاوت، در ادبیات عرب و سرودن شعر نیز مهارتی بسیار داشت اما شهرت او بیشتر به خاطر تالیفات متعدد وی در زمینه های فقه، اصول فقه، حکمت، کلام و اخلاق است. مهم ترین آثار به جا مانده از وی، کتب مصابیح در اصول فقه، الشَّارِعُ الکبیر، سفینهُ النجاه و البراهینُ القاطِعَه در حکمت و کلام می باشد. ملاجعفر شریعتمدار در 66 سالگی وفات یافت و بدن وی را در نجف اشرف، در کنار مزار علامه ی حلی به خاک سپردند.
3- آیت اللّه سیدعبدالهادی شیرازی در کودکی پدر را از دست داد و تحت سرپرستی میرزای شیرازی که از نزدیکانش بود از همان ابتدا با مبانی دین مبین اسلام آشنا شد. آیت اللّه شیرازی پس از چندی درحوزه ی علمیه ی نجف از محضر درس اساتید برجسته ای همچون آخوند خراسانی و علامه سید محمدکاظم یزدی بهره جست و به مدارج عالی علمی و معنوی دست یافت. آیت اللّه سیدعبدالهادی شیرازی مدت زیادی در راس اساتید حوزه ی علمیه ی نجف قرار داشت. از این عالم والامقام مسلمان، علاوه بر چندین رساله در فروع و عبادات اسلامی، کتابی تحت عنوان دارالسَّلام به جای مانده است.

ص:50

11 صفر

11 صفر

_ درگذشت «سراج» فقیه، محدث و قاری بزرگ قرن پنجم هجری (501 ق)(1)

_ اشغال شهر ساوه توسط قوای روس در جریان جنگ جهانی اول (1334 ق)

_ رحلت آیت اللّه شیخ «محمدعلی اردوبادی» از علما و مراجع تقلید شیعه (1380 ق)(2)

12 صفر

12 صفر

_ آغاز محاصره ی تبریز پایتخت اتابکان ازبک توسط سپاهیان خوارزمشاه (622 ق)

_ درگذشت «سلمان ساوجی» غزل گو و قصیده سرای بزرگ ایرانی (778 ق)(3)


1- جعفربن حسین بن احمد مشهور به سراج در سال 419 ق متولد شد. وی درعلوم فقه، حدیث، قرائت، نحو و لغت مهارت یافت و برای کسب این علوم به سرزمین های بسیاری چون مصر و شام سفر کرد. وی همچنین اشعاری چند از خود به یادگار گذاشته است. از جمله آثار سراج می توان به نِظامُ المَناسِکْ اشاره نمود. سراج در 82 سالگی درگذشت.
2- شیخ محمدعلی اردوبادی فرزند میرزا ابوالقاسم، از علما و مراجع تقلید شیعه در تبریز به دنیا آمد و پس از تکمیل مقدمات و سطوحِ دروس حوزه، به کربلا هجرت نمود. فقه و اصول را از محضر استادانی چون فاضل اردکانی و شیخ زین العابدین مازندرانی و حکمت و فلسفه را از محضر میرزا علامه برغانی فرا گرفت. آن گاه نجف اشرف را مسکن خویش قرار داد و مدارج عالی اجتهاد را پیمود. شیخ محمدعلی اردوبادی اطلاعات بسیاری در شرح حال رجال داشت و در روایات و اخبار و شعر و ادبیات استاد بود. پس از فوت حضرات آیات مامقانی و شربیانی، شیعیان آذربایجان و قفقاز و تمامی روسیه در امر تقلید به وی رجوع کردند. تألیفات آیت اللّه اردوبادی را بالغ بر 52 کتاب نام برده اند. از آن جمله: اَلْقَبَساتُ فی اصولِ الدّین، مَناهیجُ الیقین، الشهاب المبین، الشُّهُبِ الثّاقِبَهُ، رجوم الشیاطین و... .
3- خواجه جمال الدین سلمان بن علاءالدین محمد ساوجی معروف به سلمان ساوجی از بزرگ ترین شاعران قصیده سرا و از غزل گویان نیکو سخن قرن هشتم هجری می باشد. زندگی سلمان بیشتر در دربار امرای آل جلایر ایلکانیان و در بغداد که پایتخت آنان بود، سپری شده است. سلمان را می توان آخرین قصیده سرای بزرگ ایران بعد از مغول دانست و او از همه ی معاصران خود، بهتر از عهده ی تتبع قصاید شاعران قصیده سرای قرن پنجم و ششم هجری برآمده است. او در علوم و فنون متداول زمان خود به درجه ای از کمال رسید که توانست به مدد ذوق خدادادی در سخن سرایی و شاعری، از نامداران عصر خود شود. مجموع اشعار سلمان در حدود یازده هزار بیت است. وی در همه ی زمینه ها و قالب های شعری، ذوق آزمایی کرده و به اعتقاد محققین، در زمینه ی شعر، استاد مسلّم بوده است. مهارت و استادی او در شاعری تا بدان پایه بوده که حافظ شیرازی او را ستوده است. در اشعار سلمان، گرایش های عارفانه موجود است و اعتقادات او در این زمینه به خوبی در اشعارش جلوه گر است. در دیوان اشعار سلمان، قصاید دینی در توصیف خداوند متعال و رسول گرامی اسلام نیز وجود دارد که برخی از آن ها از نظر قدرت تشبیه و شیوایی زبان، بسیار زیبا هستند. از سلمان ساوجی، دو داستان منظوم با نام های فراق نامه و جمشید و خورشید نیز باقی مانده است.

ص:51

_ شکست نهایی سربازان انگلیس از نیروهای مصری (1222 ق)

13 صفر

13 صفر

_ وفات احمد نسایی معروف به «شیخ الاسلام» محدث شهیر مسلمان (303 ق)(1)

_ وفات «محمد ازهری هروی» دانشمند و عالم (370 ق)(2)


1- ابوعبدالرحمن احمد بن شعیب نسایی محدث مشهور مسلمان معروف به شیخ الاسلام در سال 220 ق در یکی از روستاهای خراسان متولد شد. در سنین جوانی به مصر رفت و در این کشور اقامت گزید. وی در مصر در علوم فقه و حدیث به استادی رسید. شیخ الاسلام در سفری به دمشق از فضایل اهل بیت پیامبر اسلام بسیار سخن گفت، از این رو، مخالفین، چندین بار او را مضروب کردند تا این که بر اثر همان آزارها بدرود حیات گفت. درباره ی تاریخ وفات، محل وفات و دفن او اتفاقی در میان تاریخ نگاران نیست، اما برخی گفته اند که سرانجام به مکه رفت و در آن جا ساکن شد. از آثار او می توان به کتاب خصایص امیرالمومنینع اشاره کرد. شیخ الاسلام همچنین صاحب کتاب سُنَن نسایی است که یکی از کتاب های مهم اسلامی در سیره ی نبوی به شمار می رود. شیخ الاسلام به هنگام وفات، 83 سال داشت.
2- ابومنصور محمد بن احمد بن ازهر، معروف به ازهری هِرَوی فقیه، محدث، ادیب، نحوی، لغوی و شافعی است که فضل و درایت وی مسلّم و دارای تالیفات متعددی می باشد. اَلاَْدَوات، التقریب فی التفسیر، شرح شعر اَبی تمام و... از جمله آثار او می باشند. ازهری هروی به جهت فراگیری لغات متفرقه به سیاحت پرداخت. در این اثنا به دست بادیه نشینان اسیر شد و در آن جا، کلمات، گفت وگوها و مخاطبات ایشان را جمع کرد و درکتابی گردآورد. زیرا این قوم به زبان اصلی و بدون غلط، تکلم می کردند. محمد ازهری هروی سرانجام در هشتاد و پنج سالگی وفات یافت.

ص:52

_ درگذشت وکیل الرّعایا «کریم خان زند» مؤسس و فرمانروای سلسله ی زندیه (1193 ق)(1)

14 صفر

14 صفر

_ شهادت «محمد بن ابی بکر» از یاران امام علی(ع) در مصر توسط معاویه (38 ق)(2)

_ رحلت «ابن شدّاد» فقیه و مورخ مسلمان (632 ق)(3)


1- کریم خان زند، موسس خاندان پادشاهی زند، در 1119 ق در نزدیکی ملایر به دنیا آمد. نادرشاه افشار برای تضعیف خاندان زند و قبایل آن ها، ایشان را به دره ی گَز کوچ داد و برخی از آن ها از جمله کریم خان را به خدمت سپاه خود درآورد. کریم خان رشادت فراوانی در جنگ ها از خود نشان داد و در جنگ هند، مورد توجه نادر قرارگرفت. کار کریم خان کم کم بالا گرفت و قصد برگرداندن خاندان افشاریه را داشت. این کار مدتی به طول نیانجامید و جنگ های متعددی روی داد که با پیروزی کریم به پایان رسید. وی در 1163 ق به تخت قدرت تکیه زد و خود را وکیل الرعایا نامید. کریم خان به سادگی زندگی می کرد و به امنیت مردم و علم و دانش اهمیت می داد. وی سرانجام در 74 سالگی درگذشت و در شیراز به خاک سپرده شد. مسجد، بازار و حمام وکیل از جمله آثار دوره ی اوست.
2- محمد بن ابی بکر ابن ابی قَحافه، یکی از یاران وفادار امام علیع بود که مادرش، اسماء دختر عُمِیس پس از ابوبکر با امام علی(ع) ازدواج کرد. او از کودکی در دامان علی(ع) تربیت شد و به شایستگی، مهر علی در دلش جای گرفت. از این رو، وی از حواریّون و اصحاب خاصِّ آن حضرت شد و مورد عنایت ویژه ی امام قرار داشت. محمد در جنگ جمل در رکاب امیرالمؤمنین بود که از جانب امام به حکومت مصر انتخاب شد. امّا مردم مصر از دَرِ نیرنگ با او وارد شده و در این هنگام، سپاه معاویه به فرماندهی عمروعاص بر مصر تاخت در حالی که مردم مصر، علیه او شورش کردند. جنگ شدیدی روی داد تا این که لشکر محمد بن ابی بکر رو به ضعف نهاد. سرانجام، محمد دستگیر و به فجیع ترین وجهی به شهادت رسید. او علاوه بر شجاعت و شهامتِ زایدالوصفی که داشت، از علم و درایت و فهم و فراست و زهد و عبادتِ فوق العاده ای برخوردار بود. امیرالمؤمنین علیع، چون خبر شهادت محمد بن ابی بکر را شنید، سخت بی تابی نمود و چندین بار در خطبه های خویش، وی را به این صفات می ستود.
3- ابوالمحاسن بهاءالدین مشهور به ابن شدّاد در سال 539 ق در موصل به دنیا آمد و در دوران کودکی قرآن را حفظ کرد. سپس علومی چون حدیث، تفسیر و قرائت قرآن را فراگرفت و در این رشته ها مهارت بسیار یافت. ابن شداد بعد از طی این مراحل، در مدرسه ی نظامیه ی بغداد، به تدریس پرداخت و در همین دوران بود که ابن خلکان، مورخ مشهور مسلمان، از محضر درس وی بهره های بسیار بُرد. ابن شداد پس از چندی، برای کسب دانش بیشتر به سرزمین های مختلف اسلامی سفر کرد و هنگامی که به شام رسید، کتابی را که درباره ی جهاد و آداب و احکام آن نوشته بود به صلاح الدین ایوّبی هدیه کرد. دوستی بین ابن شدّاد و صلاح الدین ایوبی همچنان ادامه یافت و او همچون مشاور و مورخ، در تمام سفرها به خصوص در جنگ های معروف صلیبی، همراه صلاح الدین بود. این دوستی موجب شد که ابن شداد بتواند شرح مستند وقایع دوران صلاح الدین ایوبی را بنویسد. یکی از همین نوشته ها _ که بی شک اهمیت بسیاری در زمینه ی تاریخ نگاری دارد _ کتاب النّوادِرُ السُّلطانیه نام دارد. همچنین دَلایِلُ الاحکام در احادیث فقهی در چهار جلد و العَصا درباره ی حضرت موسیع از دیگر آثار اوست. ابن شداد در 93 سالگی درگذشت.

ص:53

_ تولد «ملامحمد محسن فیض کاشانی» محدث، عالم و مفسر بزرگ مسلمان (1007 ق)(1)

_ درگذشت میرزا «عبدالرحیم ایروانی» عالم اسلامی (1294 ق)

_ رحلت فقیه بزرگ «شیخ محمدتقی بجنوردی» عالم و فقیه بزرگ (1314 ق)(2)


1- ملامحمدمحسن بن شاه مرتضی کاشانی، حکیم، محدث، مفسر، متکلم، عارف و شاعر در کاشان متولد شد. او پس از فراگیری دوره ی مقدمات، از محضر دو استاد بزرگ عهد خود در شیراز به نام سید ماجد صادقی بحرانی و ملاصدرای شیرازی بهره گرفت. ملامحسن کاشانی پس از مدتی به تَشرَّف دامادی ملاصدرا رسید و عنوان فیض را برگزید. تألیفات او را تا 200 اثر ذکر کرده اند که از مهم ترین آن ها می توان به تفسیر صافی، نوادِرُالاخبار، الوافی، الانوار و الاسرار و کتاب علمُ الیقین اشاره کرد. هم چنین ملامحمد باقر مجلسی صاحب بحارالانوار، سید نعمت اللّه جزایری، قاضی سعید قمی، ملامحمد صادق و... و ده ها عالم فاضل، از جلمه شاگردان فیض کاشانی می باشند. ملامحسن در 1091 ق در 84 سالگی در کاشان بدرود حیات گفت و در همان شهر به خاک سپرده شد.
2- آیت اللّه حاج شیخ محمدتقی بجنوردی، عالمی شهیر و فقیهی باتقوا بود. او از حاکمان و دنیاداران دوری می گزید و در میان مردم جایگاهی بس رفیع داشت. گفته اند، نمازها را با تأنّی بسیار می خواند و در آن ها سوره های بزرگ را قرائت می نمود. آیت اللّه بجنوردی مجالس با شکوهی در منزل خود برای بزرگداشت و تجلیل از حضرت امام حسینع و اقامه ی مراسم عاشورا برپا می کرد، که هم چنان بیش از یک قرن است که ادامه دارد و هر ساله برپا می شود. این عالم عامل، که آثار و برکاتی از ایشان دیده شده است، پس از فوت، در حرم مطهر رضوی(ع)، در نزدیک درگاه ورودی به مسجد گوهرشاد مدفون گردید.

ص:54

_ درگذشت آیت اللّه «تهامی» (1385 ق)

15 صفر

15 صفر

_ آغاز خلافت «مروان حمار» آخرین خلیفه ی ستمکار اموی (127 ق)(1)

_ درگذشت «ابوالفضل بلعمی» دانشمند ایرانی و وزیر فاضل دستگاه سامانی (329 ق)(2)


1- مروان بن محمد بن مروان، عامل خلیفه در منطقه ی ارمنستان، پس از شنیدن خبر مرگ یزید و جانشینی برادرش ابراهیم بن ولید، با سپاهی منظم و توانمند از امرنستان به سوی شام عازم گردید، تا قدرت را در دست گرفته و به خلافت امویان، استحکام بیشتری بخشد. وی که به دلیری و رزمندگی در میدان مبارزه، مشهور بود و ابهت نام و حرکت او، خلیفه ی وقت را به تزلزل می آورد، شهرهای میان ارمنستان و شام را یکی پس از دیگری گشود و با سپاه سلیمان بن هشام بن عبدا لملک که از سوی ابراهیم بن ولید به نبرد او آمده بود، در مکانی به نام «عین الجرّ» که میان بعلبک و دمشق، در منطقه بقاع واقع است، درگیر شد و سپاه خلیفه را وادار به پذیرش شکست و عقب نشینی نمود. سپس به سوی دمشق، تهاجم نمود و از مردم این شهر برای خویش بیعت گرفت. ابراهیم بن ولید که در مقابل عمل انجام شده قرار گرفته بود، چاره ای جز تسلیم و پذیرش خلافت مروان نداشت. بدین جهت، خود را از خلافت، خلع و با مروان حمار بیعت کرد. آغاز خلافت مروان حمار پس از خلع ابراهیم، در روز پانزدهم صفر سال 127 ق واقع گردید. مروان از سال 127 تا سال 132 ق در منصب خلافت قرار داشت و به حکومت امویان، قدرت و استحکام نسبی بخشید، ولی در برابر جنبش سراسری عباسیان تاب مقاومت نیاورد و سرانجام به دست آنان کشته گردید. با کشته شدن وی، خلافت امویان که از سال 41 ق، پس از صلح امام حسن مجتبیع، آغاز گردیده بود، در سال 132 ق به پایان نکبت بار خویش رسید و با سرافکندگی و شکست نظامی، سیاسی، اجتماعی و عقیدتی در جامعه اسلامی مواجه گردید.
2- ابوالفضل بلعمی، دانشمند مشهور ایرانی، اهل بخارا در ازبکستان اِمروزی بود و چون یکی از اجدادش در بلعم در آسیای صغیر می زیست به بلعمی مشهور شد. او وزیر خردمند، فاضل، کاردان و دانشمندِ امیر نصر سامانی بود که تالیفات ارزشمندی از خود به جای گذاشته است. بلعمی مورد ستایش شاعر بزرگ عصر، رودکی بود. بلعمی به اشاره ی امیر نصر سامانی، کلیله و دمنه را از عربی به فارسی برگرداند و رودکی به خواست بلعمی، آن را به نظم فارسی درآورد. تاریخ بلعمی از دیگر آثار اوست که دارای نثر روان و ساده است و نمونه ای تاریخی و روشن از شیوه ی نویسندگی و نگارش در قرن چهارم هجری است. این کتاب یکی از قدیمی ترین آثار به جای مانده از متون فارسی این عصر می باشد.

ص:55

_ فوت «شاه طهماسب اول» و جلوس «شاه اسماعیل دوم» به سلطنت صفوی(984 ق)(1)

_ افتتاح اولین بیمارستان دولتی در زمان ناصرالدین شاه (1290 ق)

_ ترور و شهادت مظلومانه ی عالم فاضل «سیدحسن» فرزند آیه اللّه «سیدابوالحسن موسوی اصفهانی» در حال اقامه ی نماز (1349 ق)

16 صفر

16 صفر

_ تسلط سپاهیان اسلام بر ناحیه ی «تخارستان» در خراسان (122 ق)

_ درگذشت آیت اللّه «مجتهد تبریزی» عالم بزرگ اسلام (1337 ق)(2)

17 صفر

17 صفر

_ تولد «ابوالسعود» فقیه و مفسر مسلمان (896 ق)(3)


1- شاه طهماسب صفوی از یازده سالگی به پادشاهی ایران رسیده بود. او پس از تحمل چند سال بیماری و بعد از 54 سال سلطنت در 65 سالگی وفات یافت. شاه طهماسب، اگر چه از جهت کفایت و مملکت داری و فتوحات، قابل قیاس با شاه اسماعیل و یا شاه عباس، نیست لیکن به هر حال در عصر او از خاک ایران چیزی کاسته نشده و از تعرضات دشمنان خارجی جلوگیری کرده است. شاه طهماسب در ابتدای سلطنت خود به عیش و عشرت می پرداخت ولی در اواسط عمر از عیاشی و لهو و لعب توبه کرد و به عبادت مشغول گشت و فرمان هایی مبنی بر حفظ شعائر اسلام صادر نمود.
2- حاج میرزا مصطفی مجتهد تبریزی از افاضل علمای تبریز است که بسیار کریم النفس و خوش خلق و دارای ذکاوت و هوش سرشار بود. میرزای مجتهد تبریزی در خاندانی فاضل و عالم پرور به دنیا آمد. وی در فقه، اصول، نجوم، ریاضیات، شعر و ادب تبحر داشت و کمال او بر همگان آشکار بود. در ابتدا به تحصیل مقدمات پرداخت و سپس در نجف اشرف از درس آخوند خراسانی، شیخ الشریعه ی اصفهانی، سیدمحمدکاظم یزدی و دیگر بزرگان استفاده کرد. العَروض، حاشیه ی کفایه الاصول و اللباس المشکوک از جمله تالیفات ایشان است.
3- محمد مصطفی عمادی مشهور به ابوالسعود، فقیه و مفسّر مسلمان در روستای مدرس واقع در نزدیکی استامبول در ترکیه متولد شد. ابوالسعود پس از پایان تحصیلات به تدریس مشغول گردید. همزمان با تدریس، منصب قضاوت در استامبول را نیز به عهده گرفت و تا پایان عمر در این مقام باقی ماند. او به مسایل اجتماعی و عرفی جامعه ی خود توجه داشت و تلاش می کرد قوانین اداری عثمانی را بر اساس شریعت اسلامی تنظیم و اصول دیوانی را اصلاح کند. ابوالسعود علاوه بر زبان ترکی به زبان های فارسی و عربی، تسلط کامل داشت و به این دو زبان، شعر نیز می سرود. ارشاد العقل السلیم، دعا نامه و قانون نامه از جمله آثار اوست.

ص:56

_ حمله ی سپاهیان روس به «دربند» (1210 ق)(1)

_ تولد «سلطان القُرّاء تبریزی» قاری شهیر قرآن و دانشمند علم قرائت (1255 ق)(2)

18 صفر

18 صفر

_ شهادت «اویس قرنی» صحابی امام علی(ع) در جنگ صفین (37 ق)(3)


1- با حمله ی سپاهیان روس به دربند، جنگ در نواحی قفقاز، بادکوبه و گنجه نیز آغاز شد. در این جنگ شهرهای رشت و انزلی و اطراف آن نیز مورد تهدید قرار گرفت ولی بامرگ «کاترین» ملکه ی روسیه، این جنگ متوقف شد و «آغامحمدخان» پادشاه قاجار توانست تا اندازه ای این شکست را جبران نماید.
2- شیخ عبدالرحیم بن ابوالقاسم تبریزی معروف به سلطان القُرّا یا شاه قرآن خوانان در 1255 ق در تبریز به دنیا آمد. وی در علم تجوید در عصر خود استاد بود و شاگردان فاضلی در این زمینه تربیت نمود. از تالیفات وی رساله ای است در علم تجوید به نام «دُرُّ المنثور» و رسایل دیگر. سلطان القرّاء پس از فراگیری این علم نزد پدر، با شیخ شامیل داغستانی آشنا شد و هنگامی که شیخ شامیل ارتشی فراهم آورده بود تا علیه روس ها قیام کند، وی برای همراهی با این نهضت با شیخ شامیل به سوی داغستان عزیمت کرد. سپس به تبریز بازگشت و حوزه ی درسی جهت قرائت قرآن تشکیل داد و از آن زمان به برترین قاری قرآن کریم لقب یافت. سلطان القراء در سال 1336 ق در 81 سالگی درگذشت.
3- اویس بن عامر تمیمی از پارسایان نامدار صدر اسلام، ملقب به سیّدالتابعین و از اصحاب و حواریون حضرت علیع بود. وی در «قَرَن» از نواحی یمن دیده به جهان گشود و زمانی که خبر رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به او رسید، ایمان آورد. اویس به خاطر پرستاری از مادرش نتوانست پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله را از نزدیک زیارت کند. پیامبر او را «نَفَسُ الرَّحمان» نامید و فرمود: «من از سوی یمن، بوی خدا می شنوم». اویس یک بار برای دیدن پیامبر صلی الله علیه و آله به مدینه آمد، اما چون مادرش اجازه توقف بیش از نیم روز در مدینه را به وی نداده بود، برای حفظ حرمت کلام مادرش، بدون این که موفق به زیارت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله گردد به یمن بازگشت. سرانجام در جنگ صفین به یاری حضرت علی(ع) شتافت و در نبردی سخت با سپاهیان معاویه بن ابی سفیان، به درجه ی رفیع شهادت نایل آمد.

ص:57

_ درگذشت «اصمعی» دانشمند و ادیب لغوی (214 ق)(1)

_ تولد «حسام الدین ابیوردی» فقیه شافعی و عالم ریاضی و منطق (761 ق)

_ آغاز بنای ساختمان مسجد امام اصفهان به فرمان شاه عباس صفوی (1021 ق)

_ رحلت علامه «میرحامد حسین هندی» عالم برجسته ی اهل هند (1306 ق)(2)

_ درگذشت «آقا محمدزمان سواد کوهی» (1322 ق)

_ درگذشت عالم و فقیه وارسته «شیخ باقر کاظمینی» (1326 ق)(3)

19 صفر

19 صفر

_ تولد «ابو معشر بلخی» منجم شهیر ایرانی (171 ق) (4)


1- ابوسعید عبدالملک بن قریب بن عبدالملک بصری بغدادی معروف به اصمعی، از بزرگان ادبای عرب است که در شعر، متون ادب، نحو، لغت و اخبار، گوی سبقت را از هم عصران خود گرفته بود. شیوایی کلام او شهره است و هارون الرشید وی را شیطان الشعر می نامید. اصمعی مدتی از نزدیکان خلیفه ی عباسی و مورد علاقه ی هارون ومأمون بود. وی ده ها کتاب در لغت و... تالیف کرد که النِحَل، لغاتُ القرآن و المصادر از آن جمله است.
2- میرحامد حسین، از علمای بزرگ شیعه و از بزرگان فقهی اثنی عشریه و جامع علوم عقلی و نقلی می باشد. وی علاوه بر فقاهت، در دیگر علوم دینی مانند حدیث و اخبار، آثار، معرفت، احوال رجال فریقین و علم کلام، به ویژه در مبحث امامت دارای مقام عالی بود. بیشتر عمر میرحامد حسین به تحریر و کتابت ونشر آثار دینی مصروف گشت تا آن جا که دست راستش از کار بازماند و از آن پس به ناچار با دست چپ نویسندگی می نمود. اثر معروف وی، «عَبَقاتُ الانوار» نام دارد.
3- آیت اللّه شیخ باقر کاظمینی از علمای شهیر عراق در سال 1258 ق در کاظمین به دنیا آمد. تحصیلات خود را در کاظمین و سپس نجف اشرف دنبال کرد و از محضر علمای بزرگی همچون شیخ انصاری بهره برد. سرانجام در ردیف فقهای برجسته ی نجف اشرف قرار گرفت و به تدریس و تألیف پرداخت. میزانُ الحق و رسائلی در بیع از کتب اوست. آیت اللّه کاظمینی در 68 سالگی دار فانی را وداع گفت.
4- ابومعشر بلخی به خاطر علاقه به ستاره شناسی به بغداد رفت و به تحصیل در این رشته پرداخت. وی از منابع مختلفی که به زبان های عربی، هندی، یونانی و سریانی نوشته شده بود، استفاده کردتا آن که مشهورترین منجم عصر خود شد. آثار علمی ابومعشر بلخی تا قرن ها پس از مرگش در جهان اسلام و غرب، معتبر بود. بر اساس دیدگاه ابومعشر، همه ی معارف، منشاء الهی دارد و نشانه های وحی خداوندی در هر علمی، به چشم می خورد. آثار ابومعشر به دلیل برداشتن بخش هایی از متون کهنی که اصل آن ها از بین رفته، قابل توجه است. از مهم ترین آثار به جای مانده از این منجم مسلمان، می توان به کتاب های اَلْمَدْخَلُ الکَبیر و اَلْمَوالیدُ الصَّغیرَهُ اشاره کرد.

ص:58

_ رحلت فقیه جلیل آیت اللّه «سیدمرتضی لنگرودی» (1383 ق)(1)

20 صفر

20 صفر

_ اربعین حسینی (روز زیارتی مخصوص حضرت سیدالشهدا)

_ ورود اهل بیت سیدالشهداء به کربلای حسینی (61 ق)(2)

_ ورود «جابربن عبداللّه انصاری» به سرزمین کربلا و زیارت قبر مبارک امام حسین(ع) (61 ق)

_ درگذشت شیخ «جعفر شوشتری» محقق و عالم بزرگ مسلمان (1303 ق)(3)


1- آیت اللّه حاج سیدمرتضی لنگرودی در سال 1306 ق در حومه ی لنگرود در شمال ایران به دنیا آمد و در جوانی برای ادامه ی تحصیل به قزوین رفت. او سپس در تهران از محضر آیت اللّه تنکابنی علوم دینی و فقه را آموخت. ایشان در سال 1338 به نجف سفر کرد و سال ها از حوزه ی درس میرزای نایینی بهره مند شد، تا این که به درجه ی اجتهاد نایل آمد و در زمره ی مدرسین حوزه ی علمیه ی نجف قرار گرفت. آیت اللّه لنگرودی، مدت ها در حوزه ی قم به تدریس اشتغال داشت و کتاب هایی را نیز به رشته ی تحریر درآورد. ایشان در 77 سالگی درگذشت.
2- بنا بر روایتی مقارن چهلمین روز شهادت امام حسینع کاروان اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله ، پس از افشای ماهیت ضد اسلامی یزید و حقانیت امام حسین(ع)، به سرزمین کربلا بازگشتند. بنابر همین روایت، خاندان امام حسین(ع) در آنجا با صحابی بزرگ پیامبر، جابر بن عبداللّه انصاری و عده ای دیگر از یاران امام(ع) مواجه شدند که برای زیارت قبر امام حسین(ع) آمده بودند. آنان با سوگواری و سوز و گدازی حسرت بار، یاد آن امام شهید و مظلوم را گرامی داشتند و پس از مدتی راهی مدینه شدند.
3- شیخ جعفر بن حسین بن علی شوشتری ازمحققین و علمای بزرگ اسلام و فقیهان عالی مقام و مجتهدین امامیه بود. اوقات او در امور دینی و ارشاد مردم و موعظه سپری گردید. وی از شاگردان محمدحسن نجفی، صاحب جواهر، شیخ مرتضی انصاری و شریف العلمای مازندرانی و دیگر بزرگان بود. وی اولین کسی است که درمسجد سپهسالار تهران اقامه ی جماعت نمود. وی در حوالی کرمانشاه بدرود حیات گفت و جنازه اش به نجف منتقل و مدفون شد. از شیخ جعفر شوشتری تالیفات ارزشمند و متعددی به جای مانده که هر یک از آن ها، نشان دهنده ی وسعت فکر و دقت نظر اوست. اصول الدین، الخصائص الحسینیه و مجالسُ البُکا از آن جمله اند.

ص:59

_ تولد آیت اللّه العظمی «مرعشی نجفی» (1315 ق)

_ پیروزی حزب اللّه لبنان بر صهیونیست های غاصب اسراییل (1421 ق/ 5 خرداد 1379 ش)

21 صفر

21 صفر

_ تولد سراج الدّین «ارمَوی» دانشمند منطق، فقیه و متکلم شهیر (594 ق)(1)

_ خاتمه ی نگارش کتاب «مفتاحُ الفلاح» اثر شیخ بهایی (1051 ق)(2)

22 صفر

22 صفر

_ درگذشت «ابن نُقطه» عالم و حدیث شناس (629 ق)(3)


1- ابوالثناء محمدبن ابی بکر بن احمد، معروف به سراج الدین ارمَوی منسوب به ارومیه از علمای بزرگ معقول می باشد و در منطق و کلام بسیار متبحر بود. وی در این رشته ها، بی نظیر و محل توجه صاحبان فن و فضلاء قرار داشت و کتب متعددی تدوین کرد که البَیان، اللُّباب، مُختَصرُ الاربعین و مَصالحُ الانوار از آن جمله اند.
2- کتاب مِفتاحُ الفلاح در شهر گنجه ی قفقاز توسط شیخ بهایی دانشمند بزرگ عهد صفوی به عربی نگاشته شد. صدرای تبریزی از محدثان قرن یازدهم هجری، برای نخستین بار، این کتاب را به زبان فارسی برگرداند و نام آداب عباسی بر آن نهاد. از این ترجمه، تنها نسخه هایی خطی در کتابخانه های بزرگ ایران باقی است. کتاب مفتاح الفلاح مشتمل بر شش باب است که در شرح اعمال و دعاهای مربوط به اوقات مختلف شبانه روز است. این کتاب در 1317 ق در تهران و سپس در مصر به چاپ رسید.
3- محمد بن عبدالغنی بن ابی بکر معروف به ابن نقطه از کودکی به حدیث علاقه داشت و برای استماع حدیث سفرهای بسیار کرد. وی بدین منظور به خراسان، شام و مصر عزیمت نمود و ضمن گردآوری حدیث، شاگردان زیادی نیز تربیت کرد که آنان از استاد خود، احادیث فراوانی روایت کرده اند. از میان شاگردان ابن نقطه می توان ابن عساکر را نام برد. الاستدراک کتاب معروف ابن نقطه می باشد.

ص:60

_ تولد میرزا «محمدباقر خوانساری» فقیه و محدّث (1226 ق)(1)

23 صفر

23 صفر

_ آغاز به کار اولین کارخانه ی برق در تهران (1295 ق)

_ رحلت آیت اللّه «شیخ محمد باقر آقانجفی اصفهانی» عالم بزرگ مردمی (1310 ق)(2)

_ تشکیل دولت موقت در کرمانشاه (اعضای کمیته مهاجرت) (1334 ق)(3)


1- میرزا محمدباقر بن میرزا زین العابدین خوانساری از علمای بزرگ قرن سیزده و چهارده هجری، در 1226 ق در خوانسار به دنیا آمد. وی فقیه اصولی، محدث رجالی، ادیب و محقق برجسته بود و ریاست علمی مذهبی در اصفهان را به عهده داشت. حوزه ی درس او محل استفاده ی افاضل بسیاری از جمله شیخ الشریعه ی اصفهانی، سیدابوتراب خوانساری و سیدمحمدکاظم یزدی و دیگران بوده است. احسنُ العطیه، حاشیه ی شرح لمعه، قره العین، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات و... از تالیفات این عالم برجسته می باشند.
2- شیخ محمدباقر آقانجفی اصفهانی در سال 1234 ق متولد شد و پس از تحصیل در رشته های مختلف علوم دینی در اصفهان برای تکمیل تحصیلات به نجف رفت. آقا نجفی پس از بازگشت از نجف، در اصفهان ساکن شد و به تعلیم و تربیت شاگردان و نگارش کتاب پرداخت. وی دارای نفوذ فراوان اجتماعی بود. به امر به معروف و نهی از منکر و اجرای حدود الهی اهمیّت زیادی می داد و با منحرفان مقابله می کرد. به همین دلیل، آقانجفی در میان مردم از محبوبیت بسیار برخوردار بود. لَبُّ الفقه و لُبُّ الاصول از کتاب های ایشان است.
3- کمیته ی دفاع ملی در قم از سران دموکرات مانند سلیمان میرزا، میرزا سلیمان خان میکده، میرزا محمدعلی خان کلوپ، وحید الملک و عده ی دیگری تشکیل شد که با مأمور دولت آلمان به نام شونمان همکاری می کرد. اعضای این کمیته با حمله ی قوای روس به قم، از آنجا بیرون رفته و عده ی زیادی از مجاهدین نیز با آنان همراه شدند. این گروه که افرادی مانند سیدحسن مدرس و علی اکبر دهخدا نیز در آن شرکت داشتند به اصفهان و سپس به سوی کرمانشاه رفتند. در آن شهر نظام السلطنه ی مافی نیز به آنان پیوست و یک دولت ملی به ریاست نظام السلطنه تشکیل شد و مدرس نیز وزیر عدلیه ی این دولت گردید. سرانجام نیروهای روسیه ی تزاری در خانقین عراق، نیروهای دولت ملی را شکست دادند.

ص:61

24 صفر

24 صفر

_ درگذشت «ابن دُرُستویه» عالم نحو و حدیث (347 ق)(1)

_ رحلت «اسماعیل بن عُبّاد» وزیر دانشمند آل بویه (385 ق)(2)

_ پایان دوره ی حکومت پانصد ساله ی خلافت عباسی (656 ق)(3)


1- ابومحمد، عبداللّه بن جعفر بن محمد ابن دُرستویه، نحوی بزرگ، لغوی و ادیب، متولدِ سال 258 ق در بغداد می باشد. وی در علم حدیث نیز دست داشت و در نحو از علی بن عیسی رمانی و مُبرّد و ابن جِنّی پیروی می کرد. از آثار وی می توان کتاب الارشاد، الکتّاب، اخبارالنحویین و معانی شعر را نام برد. وفات ابن درستویه در 88 سالگی در بغداد واقع شد.
2- ابوالقاسم اسماعیل بن عُبّاد فرزند عباس معروف به صاحب بن عُبّاد در سال 326 ق در اصفهان به دنیا آمد. پدر و اجداد صاحب از بزرگان و سرشناسان اصفهان بوده و مرتبه ی وزارت داشتند. پس از فراگیری مقدمات در اصفهان، راهی ری گردید و در محضر ابن عمید، وزیر دانشمند و شَهیر آل بویه حاضر شد. وقتی که ابن عمید توانایی اسماعیل را در انشای متون ادبی دید، او را به دبیری و نویسندگیِ حاکم اصفهان انتخاب کرد و پس از 13 سال به وزارت رسید. او شیعی مذهب بود و در ترویج تشیع تلاش کرد. صاحب، تا آخرین لحظات عمر از علم اندوزی غافل نگردید و دانش گستری را سرلوحه ی خویش قرار داد. همچنین آثار و تالیفات فراوانی از وی به جا مانده است که بیان گر احاطه ی او بر علوم زمان می باشد. صاحب در فن نویسندگی و کتابت نیز مهارتی عجیب داشت و در این زمینه دارای سبک و روش بود. وی در اواخر عمر علی رغم بیماری، از امور کشور مطلع می گشت. سرانجام مشتاقانه به لقای پروردگار رسید و در 59 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد. پیکر آن عالم فرزانه در میان حزن و اندوه دوستداران در اصفهان به خاک سپرده شد. معروف ترین اثر صاحب بن عباد، المُحیط نام دارد که در باب لغت و در 7 جلد گردآوری شده است. همچنین کتب امامت، الانوار و الاعیاد از اوست.
3- پس از تسخیر بغداد، پایتختِ حکومت عباسیان توسط مغولان و کشتار مردم و تسلیم شدن خلیفه وبزرگان شهر و نیز غارت و ویران کردن آن، هلاکوخان مغول در 24 صفر 656 ق المستعصم باللّه ، خلیفه ی وقت را به حضور طلبید و او را به همراه پسر بزرگش به قتل رسانید. به این ترتیب دولت پانصد و چند ساله ی بنی عباس سرنگون گردید. دولت بنی عباس با قیام ابومسلم خراسانی علیه بنی امیه و با روی کار آمدن عبداللّه سَفّاح در سال 132 ق، آغاز شده بود و پس از به قدرت رسیدن 38 تن از این خاندان در مدت 524 سال، سرانجام در سال 656 ق با قتل مستعصم، به زوال رفت. بنی عباس در ابتدای کار همانند بنی امیه، از وجود امامان معصوم در هراس بودند و هر کدام را به طریقی از سر راه خود برداشتند.

ص:62

_ شهادت آیت اللّه میرزا «علی غروی تبریزی» در بازگشت از زیارت کربلا به نجف توسط مزدوران بعث (1419 ق/ 29 خرداد 1377 ش)

25 صفر

25 صفر

_ درگذشت «سیف الدوله حمدانی» فرمانروای حَلَب (356 ق)

_ حمله ی سپاهیان چنگیزخان مغول برای تصرف همدان (619 ق)

_ فتح «هرات» توسط «حسام السلطنه» (1273 ق)(1)

26 صفر

26 صفر

_ درگذشت «ثابت بن قره حرانی» ریاضی دان، طبیب و فیلسوف عراقی (288 ق)(2)

_ درگذشت «ابونصر کاشی» وزیر شیعی مذهب «سلطان سنجر» (521 ق)


1- حاکم کابل و قندهار فردی به نام دوست محمدخان بود که با همکاری انگلیس عازم استیلا بر هرات شد. حسام السلطنه نیز هرات را در محاصره گرفت. هرات از رمضان سال 1272 درمحاصره ی ایران بود و در این مدت با وجود تهدیدات انگلیس ودوست محمدخان، حسام السلطنه از آن جا دست برنداشت. عاقبت در 25 صفر 1273 حصار مستحکم آنجا را به وسیله ی یک مهندس فرانسوی گشودو هرات تحت تصرف ایران درآمد.
2- ثابت بن قره حرانی ریاضی دان و منجم عراقی در سال 211 ق متولد شد. او از دانشمندان بزرگ زمان خود به شمار می رفت و در ترجمه ی متون علمی از زبان های سریانی و یونانی به عربی مهارت زیادی داشت. بسیاری از آثار یونانیان توسط ثابت و یا تحت سرپرستی او به زبان عربی برگردانده شده است و او از این نظر سهم مهمی در پیشرفت علوم دارد. برخی از مورخان، تعداد آثار ترجمه شده توسط این دانشمند را متجاوز از 130 کتاب و رساله ذکر کرده اند. ثابت بن قره، علاوه بر ترجمه ی بسیاری از کتب، تالیفات ارزنده ای نیز از خود به یادگار گذاشته است که از آن میان، کتاب مسایل الهندسه و اعداد قابل ذکر می باشد. وفات ثابت در 77 سالگی روی داد.

ص:63

_ حمله ی «سلطان مراد عثمانی» به ایران (986 ق)(1)

_ آوردن بذر چای از هندوستان به ایران و کشت آن در لاهیجان (1318ق)

27 صفر

27 صفر

_ مأموریت «اسامه بن زید» از سوی پیامبر برای تجهیز سپاه جهت نبرد با رومیان (11 ق)(2)

_ تولد «ابن ماجه» محدث ایرانی و مؤلف کتاب السُّنَنَ (209 ق)(3)


1- در سال 986 ق، سلطان مراد عثمانی لشکری متجاوز از صد هزار تن، از جمله نیروی بزرگی از تاتارهای کِریمه را برای تسخیر آذربایجان فرستاد. با این اقدام، دوره ی طولانی صلح ایران و عثمانی به پایان رسید. در این جنگ نیروهای صفویه متحمل شکست های پی در پی شدندو بخش های بزرگی از گرجستان به اشغال عثمانی درآمد.
2- پیامبر اکرمص پس از بازگشت از حجه الوداع، در آخرین روزهای عمر شریف خود جهت نبرد با رومیان که از شمال غربی شبه جزیره ی عربستان در صدد لشکرکشی به سرزمین های مسلمانان بودند، سپاهی منظم از مهاجران و انصار مدینه ترتیب داد وبه همگان فرمان داد تا در آن شرکت جسته و با رومیان متجاوز به جهاد برخیزند. پیامبر صلی الله علیه و آله ، فرماندهی این سپاه بزرگ و پرمخاطره را به جوانی نورس به نام اُسامه فرزند زیدبن حارثه که پدرش پیش از این در جنگ تبوک به دست رومیان کشته شده بود، سپرد. اسامه در آن زمان بیش از هفده یا هجده سال نداشت. مسلمانان واجد شرایط رزم از انصار و مهاجر، به فرماندهی اسامه در خارج از شهر مدینه اردو زدند. برخی از آنان که از ماجرای غدیر خم و نصب امیرمؤمنانع به امامت و رهبری مسلمانان از سوی رسول خدا صلی الله علیه و آله دل خوشی نداشته و خروج این سپاه بزرگ از مدینه را مطابق با اهداف و امیال خود نمی دیدند، بر آن حضرت خورده گرفته که چرا وی، جوانی کم سن و سال و کم تجربه را بر آ نان مقام امیری داده است. در صورتی که بزرگان و متنفذان فراوانی در میان یاران و صحابه ی وی وجود دارند که پیشینه ی رزم و جهاد آنان در راه خدا بر همگان روشن است و در این راه دارای تجربیاتی فراوان هستند. سرانجام در حالی که توطئه های بسیاری در مسیر حرکت سپاه اسلام روی داد، این سپاه به سوی روم به حرکت درآمد. ولی هنوز از مدینه چندان فا صله نگرفته بود که از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله باخبر گردید. همین امر موجب اندوه سپاهیان اسلام و دست مایه ی برخی از فرصت طلبان و بازگشت آنان به مدینه گردید. به همین جهت این سپاه بزرگ برای مدّتی موقّت از هم پاشید و شیرازه ی آن با پراکنده شدن مسلمانان سوگوار در هم ریخت. تا این که با خلافت ابوبکر بن أبی قحافه، سپاه اسلام به رهبری اسامه به سوی مرزهای روم عازم شد.
3- ابن ماجه محدث و عالم بزرگ مسلمان در قزوین به دنیا آمد. او پس از گذراندن دروس مقدماتی دینی در زادگاه خویش به نقاط مختلف سرزمین پهناور اسلامی آن روز سفر کرد و از علمای بزرگی حدیث شنید. او مجموعه ی این احادیث را در کتابی که سنن ابن ماجه خوانده می شود، گردآوری کرد. این اثر، یکی از کتب معتبر حدیث اهل سنت تلقی می شود. از این دانشمند اسلامی، تفسیری بر قرآن کریم و کتاب دیگری تحت عنوان التاریخ به جای مانده است. ابن ماجه در 273 ق در 64 سالگی درگذشت.

ص:64

_ درگذشت «صلاح الدین ایوبی» سردار شجاع مسلمان در جنگ های صلیبی (589 ق)

_ رحلت فقیه اصولی «ابوالمعالی کلباسی اصفهانی» (1315 ق)(1)

_ رحلت فقیه بزرگوار آیت اللّه العظمی «سید عبدالاعلی موسوی سبزواری» (1414 ق)(2)

_ درگذشت حجت الاسلام «سیدعلی اکبرابوترابی» و پدر بزرگوارش بر اثر سانحه ی اتومبیل در راه زیارت امام رضا(ع) (1421 ق/ 12 خرداد 1379 ش)

28 صفر

28 صفر


1- محمد بن حاج محمد ابراهیم کلباسی، از بزرگان علمای امامیه ی اوایل قرن چهاردهم هجری است. وی از نظر علمی، مراتب بلندی داشته و دارای تألیفات بسیاری است. از جمله آثار او می توان به کتب: شرح کفایه ی سبزواری، شرح خطبه ی الدمشقیه و الجبر و التَفویض اشاره کرد. وی همچنین درباره ی محدثان بزرگ و طبقات دیگر، کتب مستقلی تألیف کرده است.
2- آیت اللّه حاج سیدعبدالاعلی فرزند سیدعلی رضا موسوی سبزواری از علمای نجف اشرف در صفر سال 1328 ق در سبزوار تولد یافت و پس از تحصیل مقدمات و سطوح در سبزوار و خراسان به نجف اشرف مهاجرت نمود. وی در نجف از محضر درس آیات عظام: میرزای نائینی، آقا ضیاء الدین عراقی، سید ابوالحسن اصفهانی و شیخ محمدحسین غروی اصفهانی، فقه و اصول را آموخت و به درجه ی اجتهاد نایل گردید. آیت اللّه سبزواری فلسفه و حکمت را نزد آیت اللّه بادکوبه ای و تفسیر و اخلاق را نزد مرحوم بلاغی آموخت و سپس به تدریس خارج فقه و اصول و تفسیر پرداخت و بسیاری از فضلای نجف از درس او استفاده نمودند. از جمله آثار این عالم بزرگ عبارتند از: لُبابُ المعارف، حاشیه بر بحارالانوار، حاشیه بر تفسیر صافی، عدالت، حاشیه بر جواهر، حاشیه بر عروه الوثقی و حاشیه بر وسیله. آیت اللّه سبزواری پس از ارتحال آیت اللّه العظمی خویی زعامت حوزه ی علمیه ی نجف را به عهده گرفت. سرانجام آن عالم فرزانه در 25 مرداد 1372 ش در 86 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و در نجف اشرف مدفون گردید.

ص:65

_ رحلت جانسوز پیامبر گرامی اسلام «حضرت محمد صلی الله علیه و آله » (11 ق)(1)

_ شهادت «امام حسن مجتبی(ع)» (50 ق)(2)

_ تولد حضرت آیت اللّه «سید علی حسینی خامنه ای» رهبر معظم انقلاب اسلامی در مشهد مقدس (1358 ق / 24 تیر 1318 ش)

_ رحلت آیت اللّه «محمدتقی ستوده» (1420 ق)(3)

29 صفر

29 صفر

_ درگذشت «ابوعبداللّه محمد بن جابر بن سنان» ریاضی دان بزرگ مسلمان (317 ق)(4)


1- پیامبر عظیم الشأن اسلام حضرت محمدص در سن شصت و سه سالگی پس از 23 سال رسالت و نبوت به لقای معبود شتافت. دین اسلام در مکه به کندی پیش می رفت و آزار مشرکان مانع رشد اسلام بود اما درمدینه، تحول بزرگی در نشر اسلام حاصل شد و اسلام، تمام جزیره العرب را فرا گرفت. هرچندرسول خدا صلی الله علیه و آله تلاش فراوانی در حفظ نظم و انضباط دینی مردم انجام دادندولی پس از رحلت آن بزرگوار، مردم به بزرگترین وصیت حضرتش که پیروی از امیرالمؤمنین(ع) بود، عمل نکردند.
2- معاویه که وجود امام حسنع را برای بیعت گرفتن یزید مانع می دید، به جَعده دختر اشعث خوارجی و همسر امام نوشت: اگر شوهرت را مسموم کنی، تو را به عقد پسرم یزید در خواهم آورد و صد هزار درهم نیز به همراه نامه برای جعده فرستاد. این وعده کار خودش را کرد و این زن به هوای ازدواج با یزید، پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله را مسموم نمود. هرچند هیچ گاه به آرزوی پلید خود نرسید. سن شریف امام حسن مجتبی(ع) به هنگام شهادت 47 سال و مدت امامت آن حضرت 10 سال بوده است.
3- حاج شیخ محمدتقی ستوده در سال 1340 ق در روستایی از توابع اراک به دنیا آمد. پس از تحصیلات ابتدایی به اراک رفت و سپس راهی حوزه ی علمیه ی قم شد. از جمله اساتید ایشان حضرات آیات خوانساری، اراکی، گلپایگانی و علامه طباطبایی بودند. ایشان سال ها بر کرسی تدریس نشسته و شاگردان فراوانی را تربیت نمود. از جمله ی این شاگردان حضرات آیات مؤمن، طاهری خرم آبادی، شهید شاه آبادی، نورمفیدی، علوی گرگانی، کروبی، یوسف صانعی، حسن صانعی، موسوی لاری، هاشمی رفسنجانی و... می باشند. مرکز مدیریت حوزه علمیه قم در سال 1419 ق از ایشان به عنوان استاد نمونه تجلیل کرده بود. آیت اللّه ستوده سرانجام در هشتاد سالگی دار فانی را وداع گفت و در حرم مطهر حضرت معصومهس به خاک سپرده شد.
4- ابو عبداللّه محمد بن جابر بن سنان بتانی از مشاهیر و اکابر حکمای اسلام و منجم، اختر شناس و ریاضی دان بود و در هندسه و ریاضیات و هیئت سرآمد روزگار خود به شمار می رفت. وی در مصر به دنیا آمد و بیش از چهل سال به رَصَد افلاک و نجوم اشتغال داشت. او زمان دقیق سال خورشیدی را معین نمود و کتب متعددی را نگاشت. تعدیل الکواکب، زیج صابی، مقدار الاتصالات و... از جمله کتب وی می باشند.

ص:66

_ درگذشت محقق و عالم آگاه «ملاحسینعلی تویسرکانی» (1286 ق)(1)

30 صفر

30 صفر

_ توطئه ی سران قریش برای کشتن پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله (1 ق)(2)

_ شهادت «حضرت امام علی بن موسی الرضا(ع)» در مَرو (203 ق)(3)


1- ملاحسینعلی تویسرکانی دانشمندی آگاه و اهل تحقیق و مطالعه بود و در علومی چون فقه و اصول فقه، اطلاعات و دانش بسیاری داشت. تویسرکانی سال های بسیاری را به تدریس پرداخت و دانش خود را در اختیار دانش پژوهان قرار داد. از مهم ترین کتاب های ملاحسینعلی تویسرکانی می توان به کشف الاسرار در فقه در 11 مجلد و نیز اصول عقاید و مکارم الاخلاق اشاره کرد.
2- دعوت پیامبراسلام به این دین الهی بر سران مشرک عرب، گران آمد. بدین جهت از آغاز ظهور پیامبرص با او مخالفت و دشمنی ورزیدند. آنان از هر راه ممکن بر آن حضرت سخت گرفته و برای او مانع تراشی کردند. به ویژه نسبت به مردمی که مسلمانی اختیار کردند، با شدت تمام رفتار نمودند. با درگذشت ابوطالب، مشرکان قریش جرأت بیشتری پیدا کرده و بر فشارهای خویش نسبت به رسول خدا صلی الله علیه و آله افزودند. سرانجام در واپسین روزهای ماه صفر سال سیزدهم بعثت، چهل نفر از سران قریش در «دارالنّدوه» که محل اجلاس اعیان و اشراف قریش بود، جلسه ای تشکیل داده و تصمیم گرفتند که رسول خدا صلی الله علیه و آله را به طور ناجوانمردانه به قتل آورند. آنان قرار گذاشتند که از طایفه یک نفر به صورت گروهی به خانه ی رسول خدا هجوم آورده و آن حضرت را در رختخواب به قتل آورند. اما جبرئیل این خبر را به پیامبر داد و پس از خوابیدن امام علی(ع) در رختخواب پیامبر صلی الله علیه و آله ، آن حضرت هجرت بزرگ و تاریخی خویش را به مدینه آغاز کردند.
3- سال های پایانی حیات مبارک امام رضاع به جنگ های داخلی امین و مأمون بر سر کسب قدرت، پیروزی مأمون و در نهایت قبول ولایتعهدی مامون توسط امام سپری شد. با استقرار مامون بر تخت خلافت، او که از جانب امام، احساس خطر می کرد، برای تحت نظر داشتن حضرت و نیز تظاهر به علاقه به خاندان پیامبر، امام رضا را به مرو فرا خواند. هرچند، حضرت، در ابتدا این دعوت را نپذیرفت ولی از سوی مامون، اصرار و تاکیدهای فراوانی صورت گرفت تا این که، امام راهی مرو گردید. در تاریخ وفات امام رضا(ع) اختلاف نظر وجود دارد. برخی سال 202 و برخی سال 203 را سال شهادت آن حضرت دانسته اند. از نظر ماهِ شهادت نیز کلینی و شیخ مفید، ماه صفر را بدون تعیین روز یاد کرده اند. مسعودی، مورخ مشهور نیز ماه صفر را ماه شهادت امام(ع) دانسته است. نوبختی آخرین روز ماه صفر را روز رحلت آن امام دانسته است. به نظر می رسد که در عرف شیعه، سخن نوبختی پذیرفته شده است. حضرت امام رضا(ع) درسن پنجاه و پنج سالگی، در حالی که بیست سال از امامت آن حضرت می گذشت به دست مأمون عباسی مسموم گردید.

ص:67

_ پایان کتابَت «شرح نهج البلاغه» توسط ابن ابی الحدید مُعتزِلی (649 ق)(1)

_ قتل «قائم مقام فراهانی» ادیب و سیاستمدار و وزیر محمد شاه قاجار (1251 ق)(2)


1- شرح نهج البلاغه اثری ماندگار از ابن ابی الحدید است که آن را در 20 جلد تالیف نمود. ابن ابی الحدید این شرح را در اول رجب سال 644 ق آغاز کرد و در آخر صفر سال 649 ق به پایان رسانید و چنان که خود در آخر کتاب می نویسد، تدوین این اثر، 4 سال و 8 ماه طول کشید که برابر با مدت خلافت امام علیع است. این شرح که حاوی مجموعه ی عظیمی از ادب، تاریخ، کلام و فرهنگ اسلامی است در واقع وسیله ای بود برای ارایه و بیان دانش هایی که ابن ابی الحدید در فنون مختلف دارا بود. شرح ابن ابی الحدید از جهت نقل بسیاری از آراء معتزله، ذکر وقایع حمله ی مغولان و نیز استفاده از منابعی که اکنون اصل کتاب از بین رفته است دارای اهمیت مضاعف می باشد. ابن ابی الحدید در این شرح، به ایرادات کسانی که بر وجود سَجْع در نهج البلاغه خُرده گرفته اند، پاسخ داده است. با این که گرایش به تشیّع در شرح نهج البلاغه ی ابن ابی الحدید زیاد است اما مطالبی نیز در آن هست که با عقاید عمومی شیعه درباره ی امامت و مسایل تاریخی مربوط به آن، سازگار نیست. شرح نهج البلاغه در میان شیعه، از شهرت و اهمیت خاصی برخوردار بوده و بارها چاپ شده است. یکی از کهن ترین نسخه های این شرح که به احتمال قوی در حیات ابن ابی الحدید کتابت شده است در کتابخانه ی مرکزی آستان قدس رضوی نگهداری می شود.
2- مخالفان میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی با همکاری حاجی میرزاآقاسی، محمدشاه قاجار را علیه او به خشم آوردند. محمدشاه در روز 25 صفر 1251 قائم مقام را از باغ لاله زار به باغ نگارستان احضار کرد و قائم مقام بدون آن که به حضور شاه برسد در آن جا محبوس شد تا آن که در آخرین روز ماه صفر به فرمان محمدشاه خفه گردید و بَعدها جسد آن مرد فاضل در جوار حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شد. او ادیبی بلیغ و نویسنده ای توانا بود و کتاب منشات از اوست.

ص:68

ربیع الاول

اشاره

ربیع الاول

زیر فصل ها

1 ربیع الاول

2 ربیع الاول

3 ربیع الاول

4 ربیع الاول

5 ربیع الاول

6 ربیع الاول

7 ربیع الاول

8 ربیع الاول

9 ربیع الاول

10 ربیع الاول

11 ربیع الاول

12 ربیع الاول

13 ربیع الاول

14 ربیع الاول

15 ربیع الاول

16 ربیع الاول

17 ربیع الاول

18 ربیع الاول

19 ربیع الاول

20 ربیع الاول

21 ربیع الاول

22 ربیع الاول

23 ربیع الاول

24 ربیع الاول

25 ربیع الاول

26 ربیع الاول

27 ربیع الاول

28 ربیع الاول

29 ربیع الاول

30 ربیع الاول

1 ربیع الاول

1 ربیع الاول

_ هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از مکه به مدینه و لَیلَه المبیت (1 ق)(1)

_ رحلت «زینب بنت خزیمه» همسر پیامبر صلی الله علیه و آله در مدینه ی منوره (4 ق)(2)

_ قتل «مُسَوّر بن مَخزَمه ی زهری» از یاران امام علی(ع) (62 ق)(3)

_ آغاز قیام توابین در کوفه به رهبری «ابن صُرَد خزاعی» علیه حکومت ظُلم اُموی (65ق)(4)


1- مسأله ی هجرت پیامبر از مکه به مدینه، در جریان بیعت دوم عقبه تثبیت و تعیین شد. کفار قریش با آگاهی از این امر در صدد کشتن پیامبر برآمدند. برای این کار پیشنهاد ابوجهل مورد موافقت سران قریش قرار گرفت که براساس آن از هر تیره ی قریش، جوان دلیری برگزیده شود تا همه با هم شبانه به پیامبر حمله ور شوند و او را به قتل برسانند. خداوند، پیامبر را از توطئه ی قریش آگاه کرد و فرمان هجرت ایشان را در همان شب صادر فرمود. پیامبرص برای گمراه کردن کفار، علی(ع) را در بستر خود قرار داد. این شب معروف به لیله المبیت شد و هجرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله مبدأ تاریخ مسلمانان واقع گردید.
2- زینب بنت خزیمه پس از آن که شوهر اولش در اُحد به شهادت رسید، به شرف ازدواج با حضرت محمدص نایل شد و چند ماه پس از آن بدرود حیات گفت. این بانوی بزرگوار از کثرت رَحْم و اطعام و صدقه برمساکین و فقرا به «امُّ المساکین» شهرت دارد.
3- مُسَوَّر بن مَخْزَمَه بن نوفل زهری از اصحاب رسول اکرمص و امام علی(ع) و از فقهای عصر و اهل علم و دیانت زمان خود بود. وی بعد از معاویه با یزید بیعت نکرد و در مکه اقامت گزید. مسور به هنگام خواندن نمازدر حجراسماعیل، در حمله ی سپاه یزید به مکه بر اثر برخورد سنگ منجنیق کشته شد.
4- گروهی از مردم کوفه که از شهادت امام حسینعسخت اندوهگین شده و از این که امام را یاری نکردند، پشیمان شدند، توبه نموده و خود را توّابین نامیدند. اینان پس از این که بر مزار سیدالشهداء به عزاداری پرداختند، به رهبری سلیمان بن صُرَد خزاعی از اصحاب رسول خدا و شانزده هزار نفر، راهی کوفه شدند تا انتقام خون امام حسین(ع) رابگیرند. در نتیجه، جنگی با لشکر شام روی داد که سلیمان کشته شد و سپاه منهزم گردید.

ص:69

_ جنگ «موفق» خلیفه ی عباسی با «صاحب الزنج» (258 ق)

_ شهادت «امام حسن عسگری(ع)» به قولی (260 ق)

_ وفات «ابن منیر» فقیه و مفسر و خطیب (683 ق)(1)

2 ربیع الاول

2 ربیع الاول

_ درگذشت «ابن اثیر» مورخ، ادیب و محدث شافعی (630 ق)(2)

_ رحلت عالم بزرگوار «سیدمحمدباقر شفتی» معروف به «حجت الاسلام» (1260ق)(3)


1- احمد بن محمد بن منصور مشهور به ابن منیر از علما و ادبای قرن هفتم هجری بود. وی فقیه اصولی، مفسر، ادیب، نحوی، بیانی و از اساتید ابوحیان معروف می باشد. وی در مصر تدریس می کرد و قاضی آن دیار بود. تفسیر قرآن، مناسبات تراجم البخاری و الانتصاف من صاحب الکَشّاف از تالیفات او هستند. وی در 63 سالگی بر اثر مسمومیت درگذشت.
2- ابوالحسن، علی بن ابی الکرم محمد بن عبدالکریم بن عبداللّه شیبانی، معروف به ابن اثیر جزری از مورخان نیمه ی دوم قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری است. او در حفظ حدیث و مبادی و متعلقات آن، پیشوای محدّثین به شمار می رود و در تاریخ، انساب، سیره و وقایع و جنگ های عرب، متبحربود. شهرت ابن اثیر به دلیل دو کتاب بزرگ او به نام «الکامل فی التاریخ» و «اُسْدُالغابَه فی معرفه الصحابه» است. از کتب دیگر وی می توان «اللُّباب فی تهذیب الانساب» و «الباهر» را نام برد. الباهر درباره ی خاندان زنگیان موصل نوشته شده است.
3- سیدمحمد باقر بن محمد تقی شفتی مشهور به «حجه الاسلام»، رشتی الاصل و از بزرگان علمای امامیه، فقیه، اصولی، ادیب، نحوی، رجالی و ریاضی دان بوده است. او هم چنین در درایه، هیئت و علوم ادبی و فنون عربی از مشاهیر روزگار و در مراحل اخلاقی بی هماورد بوده است. او به حال فقرا و طلاب علوم دینی کمک بسیار می نمود و در عبادت و مناجات و سخاوت و نیز اجرای حدود الهی بسیار کوشا بود. حجت السلام شفتی از محضر درس حضرات آیات بهبهانی، سید مهدی بحرالعلوم، شیخ جعفر کاشف الغطاء، ملامهدی نراقی و میرزای قمی استفاده برد و دارای تالیفات بسیاری است. آداب نماز شب، الاجازات، اصحاب الاجماع و... از آن جمله اند. همچنین رساله های فراوانی را در تحقیق حال هر یک از رجال حدیث امامی، به رشته ی تحریر درآورده است. سرانجام این عالم سترگ در 85 سالگی در اصفهان وفات یافت و در مسجدی که خود بنا نهاده بود و به مسجد سید معروف شد، دفن گردید.

ص:70

3 ربیع الاول

3 ربیع الاول

_ یورش سپاهیان یزید به مکه و اهانت به ساحت مقدس مسجدالحرام (64ق)(1)

_ درگذشت «ابوالعلاء مُعرّی» شاعر، نویسنده و ادیبِ شهیر عرب (449 ق)(2)

_ رحلت مرجع بزرگوار آیت اللّه «آقامحمد کبیر» عالم و فقیه (1369 ق)(3)


1- یزید بن معاویه سه سال و اندی خلافت کرد. در سال اول نواده ی عزیز رسول اللّه و سلاله ی پاک زهراس و علی(ع)، حضرت امام حسین(ع) را به شهادت رساند و مرتکب جنایاتی شنیع گردید. در سال دوم جنبشی را که در مدینه آغاز شده بود به قتل عام تبدیل کرد و مدینه ی معظمه را به خاک و خون کشید و در اواخر خلافت نکبت بار خود برای سرکوبی عبداللّه بن زبیر، یکی از فرماندهانِ سپاه خود به نام حَصین بن نُمیر را به مکّه ی منوّره فرستاد. در این حمله، حرم امن الهی را محاصره کرده و بیت اللّه الحرام را به منجنیق بست. این محاصره تا زمانی که خبر مرگ آن پلید به گوش حصین رسید، ادامه داشت.
2- احمد بن عبداللّه بن سلیمان مُعِرِّی تَنوخی، از ادبا، شعرا، نحویین، لُغَویین بسیار متبحّر و حاذق می باشد. وی دارای حافظه ای عالی و عجیب بود که خارج از حیطه ی بیان و قدرت زبان می باشد، به طوری که هر چیزی را به یک بار خواندن حفظ می نمود. ابوالعلاء در کودکی بر اثر بیماری آبله نابینا شد و تا آخر عمر کور بود. در ده یازده سالگی قریحه ی شعری بسیار عالی در خود مشاهده کرد و از آن پس به سرودن اشعار ناب پرداخت. وی مدتی در مجلس سیدمرتضی عالم و دانشمند بزرگ شیعه حضور داشته و در سلک شعرای درس و مجلس او بوده است. هرچند پس از مدتی به سبب بیان عقایدی باطل، از مجلسِ درس سید مرتضی بیرون رانده شد. عقیده ی مذهبی ابوالعلاء در بین رجال نویسان محل اختلاف و نظر می باشد. بیشتر بزرگانِ این فن، او را به کفر و الحاد محکوم کرده و کافرش می دانند. همچنین با بعضی از سوره های قرآن معارضه و مخالفت کرده است. ابوالعلاء، تولید نسل را روا ندیده و آن را جنایت می دانست که والدین، فرزند را به این دنیا می آورند. با این همه، عده ای می گویند که ابوالعلاء در اوایل حال، طریقتی باطل داشت ولی در اواخر عمر توبه کرده است. الامالی، الحقیر النافع، الرسایل و... از جمله تألیفات وی می باشند.
3- آقامحمدقمی فرزند آقا حسین قمی در سال 1288 ق در قم به دنیا آمد. مقدمات و سطوح را در قم و تهران خواند. از جمله اساتید وی در این دوره، میرزا حسن آشتیانی، آقامحمود قمی و شیخ فضل اللّه نوری می باشند. در 1319 ق به نجف رفته و از درس آخوند خراسانی و دیگر علما بهره می گیرد و در 1330 به قم مراجعت می نماید. وی سال ها به ارایه ی خدمات دینی مشغول بود و در یکی از مساجد اصلی شهر، اقامه ی جماعت می نمود. از ایشان آثار و تالیفاتی بر جای مانده است. آرامگاه ایشان در شیخان قم در مقبره ای که به نام وی است، می باشد. آیت اللّه کبیر به هنگام رحلت 81 سال داشت.

ص:71

4 ربیع الاول

4 ربیع الاول

_ بیرون آمدن پیامبر اسلام از غار ثور پس از سه شبانه روز و حرکت به سوی مدینه (1ق)(1)

_ تسخیر شهر تاریخی نیشابور توسط نیروهای اسلام (42 ق)

_ آغاز حمله ی «ملک محمود سیستانی» به مشهد (1122 ق)(2)

_ درگذشت فقیه جلیل «شیخ یوسف بحرانی» عالم محدث و محقق بزرگ (1186 ق)(3)


1- پیامبر اکرمص پس از سه شبانه روز مخفی بودن درغار ثور، در روز چهارم ربیع الاول سال اول هجرت به سوی مدینه حرکت نمود. آن حضرت را درغار ثور، ابوبکر بن ابی قحافه همراهی می کرد. حضرت علیع و برخی از نزدیکان پیامبر صلی الله علیه و آله ، شبانه به این غار رفت و آمد می کردند. پس از هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از مکه، حضرت علی(ع) سفارش ها و خواسته های آن حضرت در مکه را برآورده نمود و خانواده پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را به سوی مدینه به حرکت درآورد.
2- در دوره ی سلطنت شاه سلطان حسین پسر شاه سلیمان صفوی دامنه ی طغیان و شورش در بسیاری از مناطق ایران از جمله قندهار و هرات وسعت یافت. در این میان ملک محمود سیستانی نیز که خود را از بازماندگان صفاریان می دانست به مشهد حمله کرد و در خراسان حکومت مستقلی تشکیل داد.
3- شیخ یوسف بحرانی، فقیه، محدث، محقق و نویسنده ی معروف قرن دوازده هجری قمری بود. او شرح حال خود را در مقدمه ی کتابی به نام لوءلوء البحرین آورده است بر اساس نوشته های این کتاب، بحرانی نزد پدرش خواندن و نوشتن و مقدمات علوم دینی را آموخت. سپس برای تکمیل تحصیلات خود رهسپار بحرین و مکه شد. پس از حج به ایران آمد و از آنجا که محیط ایران رامحیطی مناسب برای سکونت خویش یافت، در شهر فسا در استان فارس اقامت نمود و به کار تدریس، تحقیق و تالیف مشغول شد. در همین زمان، او نگارش مشهورترین کتاب فقهی خود به نام الحدایق الناظره را آغاز کرد و بعدها به نام همین کتاب، به صاحب حدایق شهرت یافت. بحرانی در مجموع، 32 اثرتالیفی دارد که از بین آن ها می توان به کتاب های انیس المسافر و جلیس الخواطر اشاره کرد. شیخ یوسف بحرانی از اساتید آیت اللّه سیدمحمد مهدی بحرالعلوم می باشد. وفات این عالم شهیر در کربلا روی داد و در حرم مطهر امام حسینع مدفون گردید.

ص:72

5 ربیع الاول

5 ربیع الاول

_ وفات حضرت «سکینه بنت الحسین(ع)» (117 ق)(1)

_ افتتاح مدرسه ی «دارالفنون» به همت امیرکبیر در زمان «ناصرالدین شاه» (1268 ق)(2)

_ درگذشت حجت الاسلام شیخ «مهدی واعظ خراسانی» (1370 ق)

6 ربیع الاول

6 ربیع الاول


1- حضرت سکینه بنت الحسینع از زنان بزرگ اسلام و نواده ی امام علی(ع)، در حدود سال 42 هجری قمری در مدینه به دنیا آمد. آن حضرت دارای اخلاقی فاضله، صفاتی حمیده، بلاغت، فصاحت و جود و کَرَم بود. آستان بیانش، مرجع ادبا و فضلا و شعراء و ارباب کمال بود و در شعر و ادب مهارت داشت. او همسر عبداللّه بن حسن(ع) پسر عموی خود بود و از مادری با نام رباب به دنیا آمد. آن حضرت به همراه پدر، عموها و دیگر اعضای خانواده از مدینه راهی کربلا شد و در نوزده سالگی پدر و بستگان را از دست داد و رنج اسارت کشید. از آن پس راهی مدینه شد تا سرانجام در 75 سالگی در مدینه وفات یافت.
2- دارالفنون اولین دانشگاه ایرانی به سبک نوین بود که در زمان پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار و به همّت و پشتکار میرزا تقی خان امیرکبیر صدراعظمِ بادرایتِ وی دایر شد. هدف از ایجاد این مدرسه، دستیابی به صنایع و علوم جدید در آن عصر بود. فعالیت علمی مدرسه ی دارالفنون، در آغاز در رشته های پیاده نظام، سواره نظام و سایر رشته های نظامی، طبّ و جراحی، معدن شناسی و داروسازی بود. مدرسه ی دارالفنون در ابتدا با هفت نفر معلم اتریشی و عده ای مترجم، کار خود را آغاز کرد. شاگردانی که در آن پذیرفته می شدند از خانواده های اعیان و اشراف بودند و چهارده تا شانزده سال داشتند. این مدرسه طی فعالیت خود، 12 دوره فارغ التحصیل داشت که بسیاری از آنان به مقام های بالایی در کشور دست یافتند. دارالفنون با معلمین اروپاییِ آن، عامل بسیار مؤثری در شناساندنِ تمدن اروپا و فرهنگ جدید مغرب زمین بود. فارغ التحصیلان آن که ظرف چهل سال از 1100 نفر تجاوز کردند و اغلب از خانواده های مهم و متنفّذ بودند، در نشر این فرهنگ کوشیدند و مطالبی که در آن مدرسه فرا گرفته بودند، در جامعه ی خود انتشار دادند. بعدها با تفکیک رشته های نظامی و طب در دارالفنون و تجدید نظر در نظام آموزشی ایران، این مرکز علمی از قالب یک دانشگاه خارج و به مدرسه مبدل شد. تاسیس این مدرسه، نقطه ی عطفی در تاریخ آموزش در ایران به شمار می رود. این مدرسه در حالی افتتاح می شد که بانی اصلی آن یعنی امیرکبیر دوران تبعید در کاشان را سپری می کرد.

ص:73

_ تولد مولانا جلال الدین محمد رومی معروف به «مولوی» (604 ق)(1)

_ مرگ «ارغون خان» ایلخان مغول پس از هفت سال حکومت در آذربایجان (690 ق)(2)

_ ورود «امین السلطان» صدر اعظم محمد علی شاه قاجار به ایران (1325 ق)(3)

7 ربیع الاول

7 ربیع الاول


1- جلال الدین محمد بن بهاءالدین محمد در بلخ به دنیا آمد. مقارن حمله ی مغولان، به آسیای صغیر واقع در ترکیه ی امروزی رفت و در قونیه ساکن شد. وی در نزد پدردانشمند خود تلمذ نمود و چندی نیز در شام کسب دانش کرد. در بازگشت به قونیه به تعلیم علوم دینی اشتغال یافت تا با عارفی واصل و بزرگ به نام شمس الدین محمد بن علی تبریزی در قونیه ملاقات کرد واز نَفس گرم او چنان به تاب و تب افتاد که دیگر تا دم واپسین، سردی نیافت. او هیچ گاه از ارشاد سالکان و افاضه ی حقایق الهیه باز نایستاد. از این دوره ی پرشور که سی سال از پایان حیات مولوی را دربرمی گرفت، آثار بی نظیر ملاّی روم باقی مانده است. مثنوی عظیم معنوی در 26 هزار بیت، دیوان غزلیات شمس، رباعیات معروف او و مجالس سبعه و فیه ما فیه، از جمله آثار اوست.
2- پس از مرگ تگودار احمد، ارغون خان پسر اباقاخانِ مغول در هشترود آذربایجان به پادشاهی رسید و پسر خود غازان را به فرمانروایی خراسان منصوب کرد. او در ابتدا، خواجه شمس الدین جوینی را به علل دشمنی های سابق، بخشید ولی پس از مدتی به دلیل بدگویی های اطرافیان دستور قتل او را صادر نمود. پس از چندی ارغون خان، سعدالدوله ی یهودی را که پزشک دربار او بود به وزارت برگزید و دیری نپایید که سعدالدوله، تمام مشاغل حساس را به خویشان یهودی خود سپرد. این روند باعث نارضایتی مغولان شدند و از او بدگویی کردند. از این جهت، هنگامی که ارغون خان در بستر مرگ بود، دشمنان او بر سَرِ سعدالدوله و اطرافیان او ریخته و همه ی آن ها را از دَمِ تیغ گذراندند. شش روز پس از این واقعه، ارغون خان مغول در ششم ربیع الاول سال 690 ق درگذشت.
3- با عزل مشیرالدوله از صدارت، محمدعلی شاه قاجار، امین السلطان را از فرنگ دعوت کرد و او را به مقام صدارت منصوب نمود. امین السلطان در قدم اول در صدد برآمد تا با همکاری نمایندگان معتدل مجلس، از روسیه قرض جدیدی بگیرد. لیکن وُکَلای تندرو مخصوصا نمایندگان آذربایجان نه تنها مانع انجام طرح او شدند بلکه به مخالفت با او پرداختند. به دنبال این اختلافات، طولی نکشید که امین السلطان در رجب سال 1325 به دست یکی از فداییان مشروطه خواه به قتل رسید.

ص:74

_ درگذشت «علی بن محمد تنوخی» ادیب و شاعر (342 ق)(1)

_ جلوس «شاه طهماسب دوم» و آغاز نیابت سلطنت نادر قلی افشار (1145ق)

_ تولد آیت اللّه شیخ «محمدرضا آل یاسین» (1297 ق)(2)

8 ربیع الاول

8 ربیع الاول

_ شهادت پیشوای یازدهم مسلمانان حضرت «امام حسن عسکری(ع)» (260 ق)(3)


1- علی بن محمد تنوخی عالم، ادیب و شاعر مشهور قرن چهارم هجری در شهر انطاکیه در شرق ترکیه ی امروزی به دنیا آمد. در دوران جوانی به بغداد رفت و در آنجا مسکن گزید. تنوخی در علوم نحو، لغت، هندسه و ادبیات، از مشاهیر عصر خود به شمار می رفت. وی پس از بغداد به بصره رفت و به کار قضاوت مشغول شد و از این رو به قاضی تنوخی شهرت یافت. او علاوه بر کسب مراتب علمی، از بیانی شیوا نیز برخوردار بود و به همین جهت در میان بزرگان عراق به عنوان سخنوری برتر شهرت پیدا کرد. تنوخی علاوه بر دیوان شعری که از خود به یادگار گذاشته، دارای تألیفات دیگری نیز هم چون کتاب العروض است. درگذشت تنوخی در شهر بصره در عراق روی داد.
2- آیت اللّه شیخ محمدرضا آل یاسین در هفتم ربیع الاول سال 1397 ق در کاظمین به دنیا آمد. حضور در خانواده ای اهل علم، از ایشان در یازده سالگی فردی صاحب کمال و استاد در اکثر علوم مقدماتی ساخته بود. ایشان پس از گذراندن دوره ی مقدمات، عازم کربلای معلی شد و در سن 20 سالگی به درجه ی اجتهاد نایل آمد. پس از وفات آیت اللّه العظمی سیدابوالحسن اصفهانیره مرجعیت جمعی از شیعیان به ایشان واگذار گردید. چیزی که آیت اللّه آل یاسین را شایسته این مقام کرد، درخشندگی خاص فقهی ایشان و برخورداری از تقوا و دوری از زرق و برق دنیا بود. شرح منظومه ی سیّد بحرالعلوم شرح بر عروه الوُثقی و حاشیه بر وسیلهُ النَّجاه و... از جمله آثار این عالم ربانی می باشند. آیت اللّه شیخ محمدرضا آل یاسین سرانجام در 28 رجب سال 1370 ق پس از گذراندن یک دوره بیماری در 73 سالگی در کوفه به سرای باقی شتافت و در نجف اشرف به خاک سپرده شد.
3- حضرت امام حسن عسکریع پس از بیست و هشت سال زندگی و شش سال امامت در هشتم ربیع الاول سال 260 هجری در شهر سامرا و به دست معتمد عباسی به شهادت رسید و در کنار مرقد مطهر پدر بزرگوار خویش مدفون گردید. آن حضرت، همواره تحت نظر و در زندان های طاغوت های عصر خود بود و سرانجام با زهر جفا، شهید شد. امام حسن عسکریع با همه ی اختناق و محدودیت های زمان توانست به بهترین وجه و در حد امکان، فشردگی مبارزه درمقابل ستمگران و حکام جور را حفظ کرده و این نهضت نهفته را هدایت نماید. آن حضرت، قطب دایره ی مبارزه بود و دیگران بر اطراف او دور می زدند. دوست ودشمن می دانستند که امام و پیروانِ او، خلافت ناحقِّ عباسی را قبول ندارند و طرفدار حکومت واقعی و نجات دهنده ی اسلامند. امام حسن عسکری، با وجود همه ی فشارهای دستگاهِ جور عباسی و کنترل ها و مراقبت های بی وقفه ی دولت مرکزی، یک سلسله فعالیت های سیاسی و اجتماعی و علمی در جهت حفظ اسلام و مبارزه با افکار ضداسلامی انجام داد که بدین گونه قابل ذکرند: کوشش های علمی در دفاع از آیین اسلام و ردّ اشکال ها و شُبهاتِ مخالفان و نیز تبیینِ اندیشه ی صحیح اسلامی؛ ایجاد شبکه ی ارتباطی با شیعیانِ مناطق مختلف از طریق تعیین نمایندگان و اعزام پیک ها و ارسال پیام ها؛ فعالیت های سِرّی سیاسی به رغم کنترل های حکومت عباسی؛ حمایت و پشتیبانی مالی از شیعیان، به ویژه یارانِ خاصِّ خود؛ تقویت و توجیه سیاسیِ رجال و عناصرِ مهمّ شیعه در برابر مشکلات؛ استفاده ی گسترده از آگاهی غیبی برای جلب منکران امامت و دلگرم کردن شیعیان؛ آماده سازی شیعیان برای دوران غیبت فرزند خود، امام مهدی عج الله تعالی فرجه الشریف .

ص:75

_ تصرف شهر تفلیس توسط سلطان «جلال الدین خوارزمشاه» (623 ق)

_ تصرف سمرقند توسط شیبک خان ازبک (906 ق)

_ رحلت عالم جلیل، شیخ «حسین بن عبدالصمد عاملی» پدر شیخ بهایی (984 ق)(1)

9 ربیع الاول

9 ربیع الاول

_ اولین روز امامت حضرت امام مهدی عج الله تعالی فرجه الشریف پس از شهادت پدر بزرگوار ایشان (260 ق)(2)


1- عزالدین حسین فرزند عبدالصمد جَبَلی عاملی پدر شیخ بهایی و از نوادگان حارث بن اعور همدانی و از شاگردان شهید ثانی و حسن بن جعفر کَرَکی بود و از آنان اجازه ی اجتهاد داشت. عزالدین پس از اتمام تحصیلات راهی بحرین شد و برای همیشه اقامت در آن دیار را برگزید. وی در آنجابه ترویج مذهب شیعه و احیای علوم دینی پرداخت و بالاخره در هشتم ربیع الاول سال 984 ق درگذشت. تحفه ی اهل ایمان و دیوان اشعار از آثار اوست.
2- پس از شهادت یازدهمین اختر تابناک آسمان امامت، و ولایت، حضرت امام حسن عسکریع در هشتم ربیع الاول سال 260 قمری، حضرت بقیه اللّه الاعظم امام مهدی عج الله تعالی فرجه الشریف سکاندار امت مسلمان گردید و به امر خداوند متعال از دیده ها پنهان گشت. نهم ربیع الاول سال 260 ه . ق، برابر با آغاز امامت آن امام بزرگ و امید مستضعفان جهان می باشد. او خواهد آمد و جهان را از عدل و داد پر خواهد کرد همان گونه که از ظلم و جور، پُر شده است. شیعیان، این روز را به عنوان عید، جشن می گیرند و در آن، به شادمانی و عبادت می پردازند.

ص:76

_ آغاز ساختمان مسجد «گوهرشاد» در مشهد به دستور گوهرشاد خاتون (841 ق)(1)

_ واگذاری امتیاز احداث راه آهن جلفا _ تبریز به روسیه (1331 ق)

10 ربیع الاول

10 ربیع الاول

_ وفات «عبدالمطلب» جدّ بزرگوار پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله (8 عام الفیل)(2)


1- مسجد گوهرشاد در صحن جنوبی مرقد مطهر حضرت امام رضاع واقع شده است. بانی آن، گوهرشاد بیگُم، همسر سلطان شاهرخ میرزا و جانشین امیر تیمور گورکانی، یکی از زنان نیکوکار و نامدار بوده است. این مسجد یکی از بناهای بسیار عالی است که کاشی های مُعَرَّق و غیرمُعرّق آن، با چینی های بسیار ممتاز برابری می کند. این مسجد در ابتدا چهار در داشت و دارای چندین ایوان بود از جمله: ایوان مَقصوره با گنبدی بسیار عالی و دو گلدسته ی بلند کاشی که ارتفاع آن 27 متر و گنبدی با حدود 50 متر ارتفاع. همچنین ایوان دارُ السَّعاده که سمت مرقد مطهر واقع شده و نیز ایوان غربی، جزئی از ساختمان مسجد گوهرشاد مشهد می باشند.
2- ابوحارث عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف، بزرگ قبیله ی قریش در زمان جاهلیت و از بزرگانِ عرب بود. وی مردی عظیمُ الشّان، رفیع منزِلَت، متَّصف به اوصاف پسندیده و مشهور به افعال حمیده بود. عبدالمطّلب جد پدری حضرت محمدص و امام علی(ع) است. قوم قریش ریاست او را قبول داشته و به وجودش افتخار و مباهات می نمودند. از جمله آثار عبدالمطلب، حفرِ چاه زمزم است. او نذر کرد که هرگاه، خدایِ متعال، به او ده فرزند پسر کرامت کند، یکی از آن جمله را به سُنَّت جدش، ابراهیم(ع)، قربانی کند. خدای، حاجتش برآورد و او را ده پسر عنایت فرمود. عبدالمطلب بر آن شد که نذرش را ادا کند. قرعه به نام عبداللّه ، پدر حضرت محمدص افتاد. چون خواست او را قربان کند، خویشانِ مادری، او را ممانعت کردند. سرانجام با راهنمایی یکی از بزرگان، قرار بر این شد که دیه ی یک نفر را به جای عبداللّه قربانی کنند که صد شتر معیَّن گردید. عبدالمطلب همواره، محمد صلی الله علیه و آله را نوازش می کرد، او را می بوسید و درباره ی او سفارش می نمود و می گفت: این چهره را چهره ی سروَری و زعامت می بینم. چون عبدالمطلب را مرضِ موت رسید، ابوطالب را بخواند و او را گفت: محمد صلی الله علیه و آله را از دل و جان مواظب باش که این کودک، رایحه ی پدر را استشمام ننموده و مهر مادر ندیده. این کودک را آینده ای پس شگفت در پیش است. تو مسؤولی در دوران کودکی، مراقب و مواظب او باشی، مبادا آسیبی به وی رسد. پیامبر بزرگ اسلام، در زمان رحلت جدّ خود، هشت سال داشت.

ص:77

_ ازدواج پیامبر اکرم با حضرت خدیجه(س) پانزده سال قبل از بعثت (25 عام الفیل)(1)

_ درگذشت «ابن قُولَوِیْهْ» از بزرگان امامیه در حدیث و فقه (368 ق)(2)

_ اشغال جزیره ی هرمز توسط نیروهای پرتغالی (913 ق)(3)

11 ربیع الاول

11 ربیع الاول

_ درگذشت «میرمحمد رضوی قمی» از علمای بزرگ قزوین (976 ق)

_ تولد عالم بزرگ شیعه شیخ «آقا بزرگ تهرانی» مؤلف و محقق شهیر (1293 ق)(4)


1- پیامبر اکرمص در 25 سالگی با مشورت و یاریعمویش ابوطالب(ع) با بانوی صاحب نام قریش، خدیجه بنت خُویْلَد ازدواج نمود. خدیجه ی کبری(س) در تمام 25 سال زندگی مشترک با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله یار و غمخوار آن حضرت بود. او نخستین کسی بود که به دین اسلام ایمان آورد و با ایمان خویش مایه ی آرامش خاطری برای نبی مکرم اسلام شد. آن بانوی مکرّمه، ثروت هنگفت خود را در راه رشد و تبلیغ دین اسلام به پیامبر واگذار کرد و نقش مهمی در پیشرفت این دین آسمانی ایفا نمود. ثمره ی شیرین ازدواج خدیجه با پیامبر اسلام دو پسر و چهار دختر به نام های قاسم، عبداللّه ، رقیه، زینب، ام کلثوم و حضرت فاطمه ی زهرا(س) بود.
2- شیخ ابوالقاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن قُولَوِیْه قمی معروف به ابن قولویه، از مشاهیر فقهای امامیه و بزرگان حدیث قرن چهارم هجری است که در کلمات علمای رجال، از او به عظمت یاد شده است. تاریخُ الشهورِ و الحَوادِث، الشَّهادات، کامِلُ الزّیارات و... از تالیفات او هستند. وی در کاظمین وفات یافت و در پایین پای حضرت امام جواد و در کنار شیخ مفید، مدفون گردید.
3- در سال 912 ق یک ناوگان پرتغالی به فرماندهی دریاسالار آلفونس آلبوکرک به جزیره ی هرمز در خلیج فارس رسید. نماینده ی پادشاه پرتغال فورا به اهمیت فوق العاده راهبردی و تجاری محل که مسلط بر مدخل ورودی خلیج فارس بود پی برد. زیرا از آن محل، ارتباطات پرتغالی ها با هند محافظت می شد. پرتغالی ها جزیره را تصرف کردند و حاکم هرمز، تابع پادشاه پرتغال گردید و با پرداخت خراج سالانه موافقت کرد. این امر به بروز برخورد با شاه اسماعیل اول صفوی انجامید. آلبوکرک مجبور شد در سال 913 ق از هرمز حرکت کند، اماکاملاً مصمم بود تا دراولین فرصتی که پیش آید آن را باز پس گیرد. آلبوکرک در سال 920 ق به هرمز بازگشت و معاهده ای با شاه اسماعیل منعقد کرد که پیروی حاکم هرمز را از پرتغال تصدیق می کرد.
4- شیخ محمدحسن رازی مشهور به شیخ آقابزرگ تهرانی، فقیهی محقق، مدقّق، اصولی، رجالی و جامع علوم متنوع و از شاگردان آخوند خراسانی، شیخ الشریعه ی اصفهانی، سیدمحمدکاظم یزدی و میرزا محمدتقی شیرازی است. علامه تهرانی، اهمیت بسیاری به روایت و نقل حدیث می داد و در کسب اجازه برای نقل احادیث می کوشید. علما و فُقهای بسیاری برای او اجازه نامه ی روایی نوشته یا از او اجازه گرفته اند، تا آنجا که پس از محدّث نوری از او به عنوان سرشناس ترین شیخِ روایت یاد می شود. آیت اللّه تهرانی از محدثان بزرگی همچون محدّث نوری، شیخ علی خاقانی، سید ابوتراب خوانساری، شیخ محمد طه نجف، آخوند خراسانی، شیخ الشریعه ی اصفهانی، حاج شیخ عباس قمی و... اجازه ی نقل حدیث گرفت. همچنین علمای بزرگی از شیخ آقابزرگ تهرانی اجازه ی نقل روایت گرفته اند که حضرات آیات عظام: سیدحسین بروجردی، علامه امینی، سیدعبدالحسین شرف الدین، سید عبدالهادی شیرازی، سیدمحمد هادی میلانی، شیخ مرتضی حائری یزدی، محمدرضا حکیمی، علامه طباطبایی، سیدشهاب الدین مرعشی نجفی و ده ها عالم فاضلِ دیگر از آن جمله اند. آثار قلمی و کتاب های شیخ آقابزرگ تهرانی را تا هشتاد جلد می توان شمرد که الذّریعَه الی تَصانیفِ الشّیعهَ در 29 جلد در بیان آثار قلمی و هنری عالمان شیعه و نیز طَبَقاتُ اعلامُ الشّیعه در 20 جلد حاوی زندگی دانشمندان شیعه، مهم ترین آثار این رجالی و محدث بزرگ می باشند. شیخ آقابزرگ تهرانی در سیزدهم ذیحجه ی سال 1389 ق برابر با 12 اسفند 1348 ش در نجف وفات یافت و در آن شهر به خاک سپرده شد.

ص:78

_ رحلت آیت اللّه «سیدحسن صدر» عالم برجسته ی مسلمان (1354 ق)(1)

_ وفات آیت اللّه شیخ «مهدی مدرس یزدی» فقیه وارسته (1413 ق)(2)


1- آیت اللّه سیدحسن فرزند سید هادی، معروف به صدر که نَسَب شریفش با سی واسطه به حضرت امام موسی کاظمع می رسد، از شخصیت های برجسته و علمای شیعه می باشد. وی پس از تکمیل دروس مقدمات و سطح، در 18 سالگی به نجف اشرف مشرف شد و در آن جا از محضر اساتیدی چون میرزای شیرازی بهره های وافر یافت و در اکثر علوم به تبحر رسید. آیت اللّه صدر تمام اوقات خود را صرف فراگیری علوم مختلف می نمود و تألیفات ارزنده ای از خود برجای گذاشته است.: احیاء النفوس، شیعه و فُنون الاسلام که تقدم علمای شیعه در وضع علوم مختلف را بیان کرده است و نَهایهُ الدّرایه از جمله آثار اوست.
2- علامه مهدی مدرس یزدی درسال 1330 قمری در یزد و در یک خانواده ی روحانی متولد شد و در حوزه ی علمیه ی قم و نجف اشرف به تحصیل علوم اسلامی پرداخت. ایشان از مراجع عظام وقت همچون: سیدابوالحسن اصفهانی، سیدضیاءالدین عراقی، حاج آقاحسین بروجردی و... گواهی اجتهاد دریافت کرد. علامه مدرس یزدی پس از نجف اشرف مجددا به قم مراجعت نمود و از آن جا به تهران هجرت کرده و تا پایان عمر در این شهر به اقامه ی نماز جماعت و تدریس مشغول بود. ایشان به هنگام وفات 83 سال داشت.

ص:79

12 ربیع الاول

12 ربیع الاول

_ ولادت رسول خاتم، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بنابر قول اهل سُنَّت (سال عام الفیل)

_ ورود رسول اکرم صلی الله علیه و آله به منطقه ی «قبا» در مدینه (1 ق)(1)

_ پیروزی بنی عباس و پایان حکومت خاندان پلید اموی (132 ق)

_ درگذشت «احمد بن حنبل»، پیشوای مذهب حنبلی ها (241 ق)(2)

_ درگذشت عالم جلیل «سیدعلی بن محمد علی» دانشمند شیعه (1231 ق)(3)

_ تولد عالم و عارف بزرگ «شریعت اصفهانی» فقیه برجسته و مرجع کبیر (1266ق)(4)


1- بعد از توطئه ی قتل پیامبر اکرمص توسط کفار قریش، رسول اکرم صلی الله علیه و آله از سوی خداوند مأمور شد به سوی یثرب مهاجرت کند. شب هنگام پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از منزل خارج شد و به غار ثور پناه برد آن حضرت سه شب در غار ثور اقامت گزید و شب چهارم از طرف جنوب مکه روی خط ساحلی، عازم یثرب گردید. پیامبر اکرمص در روز دوازدهم ربیع الاول وارد قریه قبا گردید و حضرت علی(ع) پس از انجام سفارش های پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در مکّه، درنیمه همان ماه به آن حضرت در قبا پیوست. حضرت محمد صلی الله علیه و آله اولین مسجد در تاریخ اسلام را در آن مکان بنا کردند.
2- احمد بن حنبل بن هلال در ربیع الاول سال 164 ه . ق در بغداد متولد شد. وی از اصحاب امام شافعی بود و هزاران حدیث می دانست. عده ای از جمله محمد بن اسماعیل بخاری و مسلم بن حجاج نیشابوری از وی اخذ حدیث کردند. از جمله آثار احمد بن حنبل می توان کتاب العلل، کتاب التفسیر، کتاب الزهد و کتاب الایمان را نام برد. وی بنیان گذار مذهب حنبلیه از مذاهب چهارگانه ی اهل سنت است. احمد بن حنبل در صبح روز جمعه 12 ربیع الاول سال 241 ق در 77 سالگی در بغداد درگذشت. گویند: اُبُهت تشییع جنازه ی وی چنان بود که در آن روز، 20 هزار تن از نصاری، یهود و مجوس به دین اسلام گرویدند.
3- سیدعلی بن سید محمد علی از علمای بزرگ شیعه درقرن سیزده هجری و فقیه اصولی و محقق می باشد. مهم ترین اثر وی کتاب ریاض المسایل در فقه می باشد. این عالم ربّانی دارای شاگردان متعددی از جمله ملامحمدتقی بُرغانی و شریف العلمای مازندرانی است.
4- ملافتح اللّه بن محمدجواد اصفهانی، معروف به شیخ الشریعه ی اصفهانی فقیه، اصولی، رجالی، جامع معقول و منقول، حکیم و متکلم بود. او در ابتدا در حوزه ی علمیه ی اصفهان به تحصیل مشغول شد و پس از مدتی اقامت در حوزه ی مشهد، در سال 1295 ق، راهی حوزه ی عظیم نجف اشرف گردید و در درس حضرات آیات عظام: نصراللّه مدرس، ملااحمد سبزواری، شیخ محمدتقی هِرَوی، شیخ محمد حسین کاظمینی و میرزا حبیب اللّه رشتی شرکت جُست. از آن پس حلقه ی درس خود را تشکیل داد و صدها نفر از طلاب علوم دینی در جلسات درس ایشان شرکت می کردند که بعدها هر کدام، پشتوانه ای عظیم برای فرهنگ اسلامی و شیعی شدند. شیخ الشریعه ی اصفهانی از اساتیدِ آیات عظام: صدر، سیدمحمدتقی خوانساری، سیدابوالقاسم خویی، شیخ عبدالکریم حائری، سیدمحمدحسین بروجردی، آقا ضیاءالدین عراقی، سیدشهاب الدین مرعشی نجفی، سیدمحسن طباطبایی حکیم، محمدعلی شاه آبادی، سیدمحمد حجت کوه کمره ای و سیدعبدالهادی شیرازی و بسیاری دیگر از علماء و نیز همرزم میرزای شیرازی بود. شیخ الشریعه ی اصفهانی دارای آثار متعددی می باشد که اِصالهُ الصِّحَه و قاعده ی لاضَرَر از آن جمله است.

ص:80

_ درگذشت «سلطان العلماء» عالم شیعه در هندوستان (1284 ق)(1)

_ رحلت فقیه، مفسر و محدث بزرگ «سید مهدی قزوینی» (1400 ق)(2)

_ آغاز هفته ی وحدت

13 ربیع الاول

13 ربیع الاول


1- سیدمحمد بن سید دلدار علی نقوی لکهنوی از علمای بزرگ هند، فقیه و متکلم، حکیم و معروف به سلطان العلماء بوده است. در 19 سالگی به مراتب عالی علمی ارتقا یافت و پس از درگذشت پدر عالمش، ریاست مذهبی شیعه در آن دیار را به عهده گرفت. او در عهد سلطان ابو مظفّر مصلح الدین محمد و دیگران، قضاوت منطقه را به عهده داشت. اِحیاءُ الاجتهاد، البِشارهُ المحمَّدیّه و کَشفُ الغِطاء از اوست.
2- آیت اللّه سید مهدی بن سیدحسن قزوینی در محضر شیخ مرتضی انصاری و میرزای شیرازی به فراگیری علوم دینی پرداخت و در 20 سالگی به اجتهاد رسید. سیدمهدی علاوه بر تبحُّری که در فقه، اصول، کلام، تفسیر و حدیث داشت در کمالات نفسانی نیز کم نظیر بود. این عالم بزرگوار علاوه بر تدریس و تألیف، مردمان بسیاری از اهالی حِلّه را به مذهب شیعه دعوت کرد و به هدایت و ارشاد آنان همت گماشت. همچنین کُتبِ آیاتُ المُتِوَسِّمین و المُهَذَّب از جمله آثار اوست. سید مهدی قزوینی پس از فوت، در نجف اشرف مدفون گردید.

ص:81

_ فتح بیت المقدس از سوی سپاه اسلام پس از نبردهای خونین میان مسلمانان و سپاهیان روم در عهد خلافت «عمر بن خطاب» (16 ق)

_ آغاز دوران حکومت 500 ساله ی عباسیان در مکه بنا به روایتی (132 ق)(1)

_ تولد «قاضی جُرجانی» از ادبا و فقهای بزرگ شافعی (290 ق)(2)

_ تولد «ملک الشعراء بهار» ادیب و سیاست مدار ایرانی (1304 ق)(3)

_ رحلت عارف و فقیه بزرگ آیت اللّه حاج «سید رضا بهاءالدینی» (1418 ق / 27 تیر 1376 ش)(4)


1- پس از کشتار و قتل عام فراوان برای کسب قدرت توسط عباسیان، بیعت ابوالعباس عبداللّه بن محمد بن علی بن عبداللّه بن عباس بن عبدالمطلب معروف به سَفّاح در سیزدهم ماه ربیع الاول سال 132 ق انجام گرفت. بدین ترتیب حکومت طولانی خاندان عباسی آغاز شد. ابوالعباس سفاح اولین خلیفه ی عباسی، تا سال 136 ق خلافت کرد. وی در طول این مدت به قتل عام بسیاری از خاندان بنی امیه و نیز دوستداران اهل بیتع دست زد و بدین جهت به او لقب خونریز دادند. وی مردی سخت عقوبت و بزرگ انتقام بود. بقایای خاندان اموی را کشت، به دار زد و سوزاند. سفاح نخستین کسی است که وزارت را در اسلام به وجود آورد و پیش از آن، اُمَویان، مردانی را جهت مشورت برمی گزیدند. مرگ سفاح در سال 136 ق در 32 سالگی واقع شد.
2- علی بن عبدالعزیز بن حسن بن علی بن اسماعیل، مکنّی به ابوالحسن جُرجانی، فقیه شافعی بود. وی در عین حال شاعری ماهر و نویسنده ای زبردست به شمار می رفت. جرجانی برای تحصیل علوم و معارف، به بیشتر بلاد اسلامی سفر کرد. از آثار وی، دیوان شعر، رسائل، تفسیر القرآن و تهذیب التاریخ را می توان نام برد. وفات او را به اختلاف در سال های 362، 366 و 392 ذکر کرده اند. قاضی جرجانی در گرگان مدفون است.
3- استاد محمدتقی بهار یکی از بزرگ ترین گویندگانپارسی در چند قرن اخیر ازتاریخ ادبیات ایران است. فعالیت های ممتد ادبی او نزدیک به نیم قرن ادامه داشت و در کنار آن وارد کارهای سیاسی نیز گردید. اهمیت شعر بهار در آن است که زبان فصیح پیشینیان را به بهترین صورت درسخن خود به کار برد و از حدود فشرده و تنگ موضوعات قدیم در شعر بیرون آمد. تالیف سبک شناسی و نیز تصحیح تاریخ سیستان و مُجمَلُ التَّواریخِ و القِصَص ازفعالیت های ادبی وی به شمار می روند.
4- سیدرضا فرزند سیدصفی الدین بهاءالدینی در سال 1327 قمری در شهر مقدس قم به دنیا آمد. هوش سرشار وی در اوان کودکی، او را در دروس مکتب خانه موفق ساخت و در دوازده سالگی برای امتحان نزد حاج شیخ عبدالکریم حائری موسس حوزه ی علمیه ی قم اعلام آمادگی نمود. پس از موفقیت در آن آزمون، با جدیت به تحصیل ادامه داد و در ادامه، به تدریس سطوح حوزه پرداخت. سال های آینده با درس خارج وی همراه بود و فضلای فراوانی خوشه چین معارف الهی وی گردیدند. آیت اللّه بهاءالدینی از زمره ی عارفان و واصلان درگاه قُرب ربوبی است که آرامش نَفس او شهره می باشد. معظمٌ له سرانجام در تاریخ 27 تیر 1376 شمسی در 91 سالگی دار فانی را وداع گفت و در مسجد بالاسر حضرت معصومهس در کنار آیت اللّه اراکی مدفون شد.

ص:82

14 ربیع الاول

14 ربیع الاول

_ قتل «کعب بن اشرف» شاعر مفسد به امر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله (3 ق)(1)

_ هلاکت یزید بن معاویه (لعنه اللّه علیه) در شام پس از سه سال و نه ماه حکومت (64 ق)(2)

_ تولد «ابن فارس رازی» دانشمند بزرگ ایرانی (325 ق)(3)


1- کعْب بن اشرف یهودی با سرودن اشعار بی ادبانه علیه پیامبر اسلامص و مسلمانان، به ویژه زنان مسلمان، مشرکان مکه را علیه مسلمین تحریک می کرد. کعب از سوی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، مفسد فی الارض شناخته شد و دستور به قتل او داد.برای این کار محمد بن مِسْلَمَه داوطلب شد و او را در یک عملیات غافلگیرانه به قتل رساند. پس از قتل کعب بن اشرف، یهودیان مجبور به نوشتن قرارداد صلح با مسلمین شدند.
2- در سال اول حکومت جور یزید بن معاویه، به دستور او، حضرت امام حسینع و یارانش در واقعه ی کربلا به شهادت رسیدند. در سال دوم خلافت وی، مردم مدینه قتل عام شدند و در سال پایانی دولت یزید، مکه به محاصره درآمد و خانه خدا تخریب شد. در این میان خبر مرگ او، سپاهیانش را از ادامه ی محاصره ی مکه باز داشت. یزید بن معاویه بن ابی سفیان بیش از حکومت داری، در اندیشه ی راحت طلبی و خوشگذرانی های گناه آلود بود و به اصول و تعالیم اسلام، پایبندی نداشت. یزید به سبب ظلم و ستم فراوان در حق خاندان پاک پیامبر اسلام و دوستداران اهل بیت و نیز جنایات متعدد او، در نزد همگان فردی منفور و ظالم به شمار می آید.
3- احمد بن فارس بن زکریای رازی، ادیب و نحوی و شاعر لغوی بود و در ادبیات و بسیاری از علوم متداوله تبحر داشت. صاحب بن عباد دانشمند شهیر از شاگردان وی محسوب می شود. الاِتباع و المُزاوجه، اَخلاقُ النبی وسیرهُ النَّبی از جمله تالیفات وی می باشند. ابن فارس در سال 395 ق در شهر ری درگذشت.

ص:83

_ ارتحال زعیم حوزه ی علمیه ی مشهد آیت اللّه «حاج آقاحسین طباطبایی قمی» (1366 ق)(1)

_ رحلت آیت اللّه «محمد کوهستانی بهشهری» از زُهّاد و علمای مازندران (1392 ق)(2)

15 ربیع الاول

15 ربیع الاول

_ بنای مسجد «قُبا» نخستین پایگاه عبادی در اسلام توسط پیامبر در نزدیکی مدینه (1 ق)

_ آغاز غزوه ی «دُومهُ الجَندل» به رهبری رسول اکرم صلی الله علیه و آله (5 ق)(3)


1- آیت اللّه حاج آقا حسین طباطبایی قمی در 28 رجب 1282 ق در قم به دنیا آمد و دروس ابتدایی را در همان جا آغاز کرد. پس از گذراندن دروس سطح در تهران، در مدت 2 سال در محضر درس آیت اللّه محمدحسن شیرازی در سامرا شرکت نمود. بعدها بار دیگر راهی نجف اشرف گردید و از درس عالمان بزرگ آن سامان استفاده کرد. بنا به پیشنهاد اهالی مشهد، آیت اللّه محمدتقی شیرازی، ایشان را به مشهد مقدس فرستاد تا راهنمای دینی مردم باشد. وی زعامت حوزه ی علمیه ی خراسان را عهده دار گردید و به تدریس و تالیف پرداخت. همچنین نقش ایشان در رهبری مردم علیه کشف حجاب در زمان رضاخان پهلوی، مهم و حساس است. سرانجام این عالم ربانی در 14 ربیع الاول 1366 ق در 84 سالگی دار فانی را وداع گفت و به سوی دوست شتافت. پیکر مطهرِ ایشان پس از تشییع با شکوه در بغداد، کربلا و نجف، در مقبره شیخ الشریعه ی اصفهانی به خاک سپرده شد.
2- آیت اللّه شیخ محمد کوهستانی بهشهری پس از تحصیل دروس مقدماتی در زادگاه خود، به نجف اشرف عزیمت کرد و در حلقه ی درس حضرات آیات: میرزای نایینی و سید ابوالحسن اصفهانی جای گرفت. ایشان پس از اخذ درجه ی اجتهاد به زادگاه خود، کوهستان، بازگشت و به دور از هیاهوی شهر به تدریس و ارشاد مردم پرداخت. آیت اللّه کوهستانی در همان محل کوچک، چندین مدرسه بنا کرد و به تربیت طلاب علوم دینی پرداخت که شهید سید عبدالکریم هاشمی نژاد از آن جمله اند. این عالم ربانی سرانجام بر اثر بیماری، دار فانی را وداع گفت و پس از تشییعی با شکوه، در حرم مطهر امام رضاع به خاک سپرده شد.
3- دُومهُ الجَندل منطقه ای در حاشیه ی شرقی شام است که دارای زمامداری مسیحی و فرمانبردار امپراتور روم بود. حاکم این منطقه، مسافران و رهگذران را مورد اذیت و آزار قرار می داد و تصمیم گرفته بود تا به مدینه حمله نماید. هنگامی که خبر گستاخی و ستمگری وی به مسلمانان رسید، بلافاصله عازم منطقه گردیدند ولیکن اهالی آن تسلیم شدند و جنگی میان مسلمانان و آنان روی نداد. غزوه ی دومه الجندل نخستین برخورد مسلمانان با رومیان به شمار می رود.

ص:84

_ درگذشت «اَعمَش» فقیه و محدث جلیل القدر شیعه (148 ق)(1)

_ وفات «صدرالدین محمدقاضی جهان قزوینی» موسیقی دان و استاد فصاحت (1008 ق)

_ تولد استاد «محمد قزوینی» محقق و مورخ معاصر (1294 ق)(2)

_ رحلت آیت اللّه «سید روح اللّه خاتمی» نماینده ی امام و امام جمعه ی یزد (1409 ق)(3)


1- ابومحمد سلیمان بن مَهران اسدی کوفی معروف به «اَعمش» در کوفه به دنیا آمد. اصلش از ری بود. وی از فقها و محدثین کوفه محسوب می شد که در حدود 1300 حدیث از تابعین روایت کرده است. همچنین برخی از افراد مانند: سفیان ثوری و حفص بن غیاث از اعمش روایت کرده اند. پدرش از حاضرین جنگ در کربلا و شهادت امام حسینع بود. خودش هم در همین روز به دنیا آمد. ابن طولون شامی کتابی در نوادر اَعمش نوشته است.
2- استاد محمد بن عبدالوهاب قزوینی، ادیب، محقق و مورخ، در تهران به دنیا آمد و تحصیلات مقدماتی و علوم متداول اسلامی را در همان شهر فرا گرفت. شیخ فضل اللّه نوری و حاج شیخ علی نوری، از استادانِ این دوره ی علامه قزوینی بودند. از نوجوانی با مبانی ادب و علم کلام آشنا شد و با استعداد سرشار خود از محضر پدر و سایر ادیبان عصر خود بهره ی شایانی برد. او مدتی را در اروپا گذراند و از کتب خطی فارسی موجود در موزه های اروپا نسخه برداری نمود. او در پاریس و لندن با بعضی از مستشرقان اروپایی آشنا شد و نیز به کارهای علمی و تصحیح کتب ادبی فارسی پرداخت. علامه قزوینی با شروع جنگ جهانی دوم، به ایران بازگشت و در ده سال آخر عمر خویش به تَتَبُّع و پژوهش در علم و ادب همت گماشت. او از نوادری بود که وسعت معلومات قدیم و جدید را با غریزه ی کنجکاوی و دقت دارا بود و مُنصفانه به انتقاد علمی دست می زد. بزرگ ترین فضل قزوینی این است که وی پس از آن که علوم قدیم و اسلامی را فرا گرفت، چون گذارش به اروپا افتاد، بر اثر عشق سوزانی که به فرا گرفتن هر چیز داشت، تحقیقات عُلمای آن سرزمین را نیز مورد مطالعه ی دقیق قرار داد. از آثار محمد قزوینی می توان به تاریخ و زندگی در عصر حافظ و حواشی بر چهار مقاله ی عروضی، مرزبان نامه و دیوان حافظ اشاره کرد. این محقق بزرگ در سال 1368 ق در 74 سالگی بدرود حیات گفت و در شهر ری به خاک سپرده شد.
3- آیت اللّه سید روح اللّه خاتمی در سال 1324 ق در اردکان یزد به دنیا آمد. در اصفهان از محضر اساتیدی چون آیات عظام علی آقا شیرازی، سید محمد و سید علی نجف آبادی و... استفاده نمود. وی پس از شهادت آیت اللّه صدوقی، از طرف حضرت امام خمینیره به عنوان نماینده ی ولی فقیه و امام جمعه ی یزد انتخاب گردید. وفات ایشان در سال 1409 ق برابر با 5 آبان 1367 ش در 85 سالگی روی داد.

ص:85

16 ربیع الاول

16 ربیع الاول

_ اقامه ی نخستین نماز جمعه ی تاریخ اسلام توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله (1 ق)(1)

_ درگذشت «ابن مرزبان» ادیب، مورخ، متکلم و محدّث مسلمان (309 ق)(2)

_ درگذشت «ملاعبداللّه بن محمد تونی بشروی» معروف به «فاضل تونی» (1071 ق)(3)

_ تشکیل دولت «رضاخان میرپنج» (1342 ق)(4)


1- بنابر برخی روایات، نخستین نماز جمعه، توسط پیامبر گرامی اسلامص، پس از هجرت ایشان از مکه اقامه گردید. حضرت محمد صلی الله علیه و آله هنگام ظهر جمعه وقتی که به نزدیکی مدینه رسید، در محل قبیله ی بنی سالم بن عوف که قُبا نام داشت، خطبه خواند و نماز جمعه را برپا کرد. به نقل راویان تاریخ، این نخستین نماز جمعه ای بود که در تاریخ اسلام خوانده شد. این موضوع حاکی از اهمیت فریضه ی سیاسی _ عبادی نماز جمعه است که پیامبر اسلام در اولین فرصت، آن را برگزار کرد. بعدها در محل برپایی اولین نماز جمعه ی پیامبر، مسجدی ساخته شد که هم اکنون نیز موجود است.
2- ابوالعباس محمد بن مرزبان دمیری، معروف به ابن مرزبان، ادیب، مورّخ، لغت شناس، و استاد بلاغت بود. او از جمله ی مشاهیر مترجمین می باشد که بیشتر از پنجاه کتاب فارسی را به عربی ترجمه کرده است. الحاوی فی العلومِ القُرآنی و الحَماسَه، از مُصَنِّفات ابن مرزبان می باشند.
3- ملاعبداللّه بن محمدبن تونی بُشرَوی معروف به فاضل تونی، فقیهی اصولی و عابد و زاهد و پیروِ مقدس اردبیلی بوده است. وی در ابتدا در اصفهان و مشهد ساکن بود و سپس راهی عتبات عالیات شد و در این مسیر در سال 1071 ق در کرمانشاه جان به جان آفرین تسلیم کرد. آثار وی عبارتند از: حاشیه ی مدارک، حاشیه ی معالم، شرح ارشاد علامه، فهرست و تهذیب شیخ طوسی و وافِیه.
4- مشیرالدوله صدراعظم احمدشاه در روز 14 ربیعالاول سال 1342 ق استعفای خود را به احمد شاه قاجار تقدیم کرد و مجلس پنجم با اکثریتی که هواخواه زمامداری سردار سپه بود تشکیل گردید. احمد شاه قاجار که تحت تاثیر القائات اطرافیان و تزویر رضا میرپنج بود، سرانجام به صدارت او رضایت داد و او را مامور تشکیل کابینه نمود. بدین ترتیب رضاخان میرپنج سردار سپه اولین دولت خود را تشکیل داد و اعضای کابینه را به حضور احمد شاه معرفی کرد.

ص:86

_ رحلت آیت اللّه «میرزا احمد مدرس یزدی» مدرس برجسته ی حوزه ی علمیّه ی مشهد (1319 ق)

17 ربیع الاول

17 ربیع الاول

_ میلاد خجسته ی آخرین رسول الهی پیامبر اکرم حضرت محمد بن عبداللّه صلی الله علیه و آله (52 سال قبل از هجرت برابر با سال عام الفیل)(1)

_ ولادت امام صادق(ع) ششمین امام شیعیان و رئیس مذهب جعفری (83 ق)(2)


1- ولادت حضرت محمدص به اتّفاق شیعه در 17 ربیع الاول در سال عام الفیل می باشد، ولی برخی از مسلمانان، این واقعه را در روز دوازدهم این ماه دانسته اند. کنیه ی آن حضرت، ابوالقاسم و القاب ایشان، رسول اللّه ، نبی اللّه ، خاتم الانبیا، سَیِّدُالبَشَر و... می باشد. پدر ایشان عبداللّه بن عبدالمطلب و نیز مادر آن حضرت آمنه بنت وَهَب است. رقیه، ام کلثوم، زینب، قاسم، عبداللّه ، ابراهیم و حضرت فاطمه ی زهرا(س) فرزندان پیامبر اسلام می باشند که به جز فاطمه(س) همگی در دوران حیات پیامبر، از دنیا رفتند. دوران زندگی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در دو شهر مکه و مدینه سپری شد. ایشان پس از آن که در چهل سالگی برای پیامبری برگزیده شدند، در ابتدا دین الهی را به طور مخفیانه تبلیغ می کردند و پس از سه سال، به دعوت آشکار دست زدند. رنج ها و سختی های فراوانی که پس از درگذشت ابوطالب، عمو و حضرت خدیجه(س) همسر آن حضرت بر ایشان گذشت و همچنین اعلام آمادگی مردم یثرب برای پذیرفتن آن پیامبر عظیم الشأن، زمینه ساز هجرت بزرگ ایشان به مدینه گردید. ده سال آخر عمر و رسالت حضرت محمد صلی الله علیه و آله در مدینه، همراه با جنگ ها، فتوحات و انتشار آیین آسمانی اسلام همراه بود.
2- حضرت امام جعفر صادقع فرزند امام محمد باقر(ع) و از مادری به نام اُمّ فَروَه دختر قاسم بن محمد بن ابی بکر است. ابوعبداللّه ، ابواسماعیل، ابوموسی از کنیه های آن حضرت و صادق، فاضل، طاهر، صابر و... از القاب آن جناب می باشند. حضرتش در سال هشتاد و سوم هجری در مدینه به دنیا آمده است. فرزندان آن حضرت را ده تن ذکر کرده اند. در میان امامان، عصر امام صادق(ع) منحصر به فرد بوده و شرایط اجتماعی و فرهنگی عصر آن بزرگوار، در زمان هیچ یک از امامان وجود نداشته است. زیرا آن دوره از نظر سیاسی، دوره ی ضعف و تزلزلِ حکومت بنی امیه و فزونی قدرت بنی عباس بود و این دو گروه، مدتی در حال کشمکش و مبارزه با یکدیگر برای کسب حکومت بودند. از این رو این دوران، دوران آرامش و آزادی نسبیِ امام صادقع و شیعیان و فرصت بسیار خوبی برای فعالیت علمی و فرهنگی آنان به شمار می رفت. از نظر فکری و فرهنگی نیز عصر امام صادق(ع) عصر جنبش فکری و فرهنگی بود. در آن زمان، شور و شوق علمی بی سابقه ای در جامعه ی اسلامی حاصل شده و علوم مختلفی اعم از علوم اسلامی یا علوم بشری پدید آمده بود. امام صادق(ع) با توجه به فرصت مناسب سیاسی به دست آمده و با ملاحظه ی نیاز شدید جامعه و آمادگی زمینه ی اجتماعی، دنباله ی نهضت علمی و فرهنگی پدر بزرگوار خود، امام محمدباقر(ع) را گرفت، حوزه ی وسیع علمی و دانشگاه بزرگی به وجود آورد و در رشته های مختلف علوم عقلی و نقلیِ آن روز، هزاران شاگردِ فاضل را پرورش داد.

ص:87

_ تصرف عکا توسط مسلمین و پایان جنگ های صلیبی (690 ق)(1)

_ درگذشت «میرزا محمد مهدی قمشه ای» (1330 ق)

18 ربیع الاول

18 ربیع الاول

_ آغاز بنای مسجدالنبی در مدینه الرسول به دست مبارک پیامبراکرم و یاران (1 ق)(2)

_ درگذشت فقیه بزرگوار «سیدمحمد طباطبایی عاملی» محدث و محقق شیعه (1009 ق)(3)


1- ملک اشرف خلیل در چهارم ربیع الاول سال 690 ق با سپاهی عظیم به عکا رسید و آن شهر را محاصره کرد. نظامیان قبرس به کمک صلیبی ها آمدند، اما شکست خود را قطعی دیده و به دریا گریختند. مسلمانان به عکا حمله برده و جنگ شدیدی در روز هفدهم ربیع الاول سال 690 ق روی داد. در این نبرد، مسلمین پیروز شده و صلیبی ها شکست خوردند. عکا از سال 496 ق تا سال 690 ق در دست صلیبی ها بود. ملک اشرف خلیل پس از بازپس گرفتن عکا، شهرهای صور و صیدا را نیز از دست صلیبی ها بیرون کرد.
2- پس از ورود حضرت محمدص به مدینه، ایشان دستور ساخت مسجد را صادر کرده با کمک مهاجرین و انصار، شروع به بنای آن نمودند. دیوار مسجد از سنگ و آجر و سقف آن از چوب درخت بود و در کنار مسجد اتاق های پیامبر صلی الله علیه و آله و برخی از اصحاب وی قرار داشت. رسول گرامی اسلام از مسجد نه تنها برای انجام عبادت، بلکه جهت برگزاری امور قضاوت، مجالس مشورتی، آموزش های فنی و حل و فصل دیگر امور مسلمانان استفاده می کردند به همین دلیل این مسجد اهمیت فوق العاده ای برای مسلمانان داشت.
3- سیدمحمد بن علی بن حسین موسوی عاملی، ملقب به شمس الدین، دخترزاده ی شهید ثانی، عالمی فقیه، محدثی فاضل و محقق بود. وی نزد پدر و مقدس اردبیلی و دیگران درس آموخت. حاشیه ی استبصار، مدارکُ الاحکام و حاشیه ی روضَهُ البَهیَّه از جمله تصنیفات او می باشند. وفات این سید بزرگوار در جبل عامل روی داد.

ص:88

_ قتل «امیرکبیر» صدراعظم ناصرالدین شاه به دستور پادشاه قاجاریه (1268ق)(1)

19 ربیع الاول

19 ربیع الاول

_ مرگ «هلاکوخان» ایلخان خونخوار مغول (663 ق)(2)

_ رحلت آیت اللّه «میرزا حسن علیاری» (1358 ق)(3)


1- میرزا تقی خان فراهانی فرزند کربلایی قربان، آشپز میرزا ابوالقاسم قائم مقام، در اصل از هزاوه و خانواده ای فقیر بود. وی در دستگاه قائم مقام پرورش یافت و دبیری کارآمد و منشی لایقی شد. وی سمت های متعددی در زمان فتحعلی شاه و محمدشاه قاجار داشت و در خدمت ناصرالدین میرزای ولیعهد، فعالیت می کرد. میرزاتقی خان پس از مرگ محمدشاه قاجار تلاش فراوانی در به سلطنت رساندن ناصرالدین شاه نمود و لقب اتابک اعظم گرفت. نزدیکی وی به شاه به حدی بود که ناصرالدین شاه قاجار تنها خواهر خود را به عقد میرزاتقی درآورد، هرچند مهد علیا مادر شاه، از این امر راضی نبود. پس از صدر اعظمی و فرونشاندن ناآرامی ها و به جریان انداختن امور کشور، به امیرکبیر ملقب گردید و بیشتر از قبل مورد حسادت درباریان واقع شد. سرانجام با بدگویی های فراوانی که نزد شاه از او گفتند به دستور شاه قاجار از صدارت عزل گردید و بدخواهان از ترس تغییر نظر شاه، حکم قتل وی را نیز از سلطان گرفتند. وی را در حمام فین کاشان با گشادن شریان بازویش به قتل رسانده و سپس جسدش را به عراق برده و در کربلا به خاک سپردند.
2- در عهد مغول، شعبه ای از این خاندان در ایران دارای یک سلسله ی پادشاهی شد که آن را سلسله ی ایلخانان یعنی خان های محلّی می گویند. مؤسس این سلسله، هلاکوخان مغول، برادر منگوقاآن است. هلاکو در آغاز ورود به ایران، قصد براندازی فرقه ی اسماعیلیه را کرد و پس از تصرف قلعه های این گروه، رکن الدین خُوَرشاه، آخرین شاه اسماعیلی را در 655 ق کُشت. سپس با هدف تسخیر بغداد پایتخت خلافت عباسی، راهی این شهر شد و پس از قتل عام بسیار و کشتار هزاران نفر از مردم و غارت پایتخت عباسیان، خلیفه ی عباسی را به قتل رساند. با قتل المستعصم باللّه ، در ماه صفر 656 ق، دولت پانصد ساله ی بنی عباس نیز منقرض گشت. از آن پس، شام را تصرف نمود و ولایات آن را غارت کرد. در نهایت، در حالی که هلاکو قصد داشت بر مصر بتازد و شکست سردار خود را در این کشور جبران کند، در آذربایجان به دیار نیستی رفت و در 48 سالگی پس از عمری جنایت و کشتارهای وحشتناک، مُرد.
3- آیت اللّه میرزا حسن علیاری مجتهد عالی قدر و راوی بزرگ مسلمان، در یکی از روستاهای توابع تبریز به دنیا آمد. در جوانی علوم معقول و منقول، ریاضیات و دیگر مقدمات دروس دینی را نزد پدرش فرا گرفت. آیت اللّه علیاری برای ادامه ی تحصیلات دینی به حوزه ی علمیه ی نجف اشرف رفت و در محضر درس اساتید برجسته ی آن حوزه هم چون آیات عظام میرزا ابوالقاسم حائری و فاضل شربیانی شرکت کرد و بهره های فراوان علمی برد. ایشان که از بزرگان علم و ادب و از فقهای اسلام به شمار می رود دارای آثار متعددی است که از جمله ی آن ها می توان به کتاب صراطُ النَّجاه و جامِعُ السَّعادَه در دو جلد، اشاره کرد.

ص:89

20 ربیع الاول

20 ربیع الاول

_ درگذشت «ابوسهل هروی» دانشمند و ادیب (433 ق)(1)

_ رحلت «ابوطیب طبری» فقیه وادیب مسلمان (450 ق)(2)

_ وفات «محمد بن ابیوردی» شاعر و ادیب (507 ق)(3)

21 ربیع الاول

21 ربیع الاول


1- محمد بن علی هروی نحوی ولغوی شهیر، معروف به مؤذن، از ادبای قرن پنجم هجری قمری بوده است. وی دارای آثار قلمی از جمله اَسماءُ الاَسَد، اَسماءُ السَّیف و التَّلویحُ فی شرحِ الفَصیح می باشد. وفات وی در قاهره روی داد.
2- ابوطیب طبری، فقیه و ادیب مسلمان در سال 348 ق در آمل متولد شد و برای کسب دانش به نقاط مختلف سفر کرد. ابوطیب بالاخره در بغداد سکنی گزید و به درس و بحث پرداخت و در زمره ی علمای بزرگ زمان خود درآمد. وی تا پایان عمر طولانی خود، مسند قضا و افتاء را در بغداد برعهده داشت. ابوطیب طبری با ادبیات و شعر آشنا بود و اشعاری نیز سروده است. از جمله آثار ابوطیب می توان به جواب فی السّماع و الغِناء و التَّعلیقهِ الکبری فی الفروع در ده جلد، اشاره کرد.
3- از محمد بن احمد بن عثمان مشهور به ابیوردی، شاعر و ادیب مشهور، به عنوان شاعری خوش قریحه و لغت شناسی ادیب یاد شده است که درعلم لغت، حدیث، تاریخ و برخی از علوم دیگر استاد بود. وی در فن کتابت، مهارتی بسزا داشت و کُتُبش هنوز هم از جمله منابع مهم لغت به شمار می رود. اشعار ابیوردی از زیبایی خاصی برخوردار بوده و بیان وی، شیرین و روان می باشد. وی در اشعارش برخی معانی تازه را به نظم کشیده است. تاریخ ابیورد و طبقاتُ العُلوم از اوست. وفات ابیوردی در اصفهان روی داد.

ص:90

_ قتل «مُنتصر» آخرین فرمانروای سلسله ی سامانی (395 ق)(1)

_ تصرف شهر «ایروان» توسط قوای روسی در جریان دومین جنگ ایران و روس (1243ق)(2)

22 ربیع الاول

22 ربیع الاول

_ وقوع غزوه ی «بنی نضیر» و بیرون راندن یهودیان از مدینه (4 ق)(3)

_ درگذشت «محیی الدین مغربی» منجم آندلسی (682 ق)(4)


1- اواخر دوران حکومت سلسله سامانیان به هرج و مرج و آشفتگی گذشت. خبر اوضاع نابسامان حکومت، ایلَک خان ترک از سرداران سلطان محمد غزنوی را به بخارا کشاند و او، شاه سامانی و شاهزداگان را دستگیر کرده و به فرمانروایی آن سلسله پایان داد. آخرین شاهزاده ی این خاندان، ابوابراهیم ملقب به منتصر بود که چندبار با ایلک خان و دیگر مدعیان نبرد کرد ولی سرانجام شکست خورد و در مرو به دست یکی از روسای قبایل عرب کشته شد. با قتل منتصر، سلسله ی سامانیان پس از روی کار آمدن نُه پادشاه و حکومتی 110 ساله پایان پذیرفت و زمینه ی تشکیل سلسله «زَیّاریان» فراهم آمد.
2- در جریان دومین جنگ ایران و روسیه در زمان فتحعلی شاه قاجار، عباس میرزای ولیعهد، در ابتدا پیروزی هایی به دست آورد ولی بر اثر خیانت برخی از نیروهایش، قلعه ی استراتژیک عباس آباد در ایروان که دژی محکم بود، به دست روس ها افتاد. پس از مدتی جنگ، عباس میرزا شکست خورد و تبریز و اردبیل به دست قوای روسیه سقوط کرد. این حادثه زمینه ی عقد قرارداد ننگین ترکمانچای گردید و مناطق پهناوری از ایران را به خاک روسیه ی تزاری ملحق کرد.
3- پس از واقعه ی غزوه ی احد و شکست سپاه اسلام در برابر بت پرستان و مشرکان قریش، فرصتی برای یهودیان مقیم مدینه به دست آمد تا علیه پیامبر اسلامص و مسلمانان مدینه توطئه و دسیسه نمایند. از جمله این که آنان با ترفندهایی قصد کشاندن پیامبر صلی الله علیه و آله به داخل قلعه ی بنی نضیر را نموده تا در آن جا به وی آسیبی رسانند. مسلمانان جهت تادیب آنان و خفه کردن نطفه ی نفاق، به قلعه ی آنان هجوم آورده و پس از 6 روز محاصره، یهودیان بنی نضیر را وادار به تسلیم نمودند. آنان با پیامبر صلی الله علیه و آله مصالحه نمودند که جلای وطن کرده و سرزمین و خانه های خود را در اختیار مسلمانان قرار دهند.
4- محی الدین مغربی ریاضی دان و منجم آندلسی در زادگاهش فقه را آموخت اما چون گرایش بیشتری به ریاضی و نجوم داشت به مطالعه در این علوم روی آورد و دانش بسیار اندوخت. محی الدین مدتی به عنوان دستیار خواجه نصیرالدین طوسی در رصد خانه ی مراغه به کار اشتغال داشت و در این مدت، تجارب بسیار با ارزشی کسب کرد. وی دارای تالیفاتی از قبیل شکل القطاع و نیز تحریر اصول اقلیدس می باشد.

ص:91

_ شهادت «شیخ خلیفه مازندرانی» رهبر نهضت سربداران خراسان توسط مغولان (736 ق)

23 ربیع الاول

23 ربیع الاول

_ ورود حضرت معصومه(س) به شهر مقدس قم (201 ق)(1)

_ رحلت «میرزا حسین خان دانش» ادیب و شاعر (1362 ق)(2)

_ رحلت عالم زاهد «میرزا جوادآقا تهرانی» (1410 ق / 2 آبان 1368 ش)(3)


1- یک سال پس از سفر تبعید گونه ی امام رضاع به شهر مرو، حضرت معصومه، خواهر آن امام، به همراه عده ای از برادران خود برای دیدار برادر و تجدید عهد با امام زمان خویش راهی دیار غربت شد. در مسیر راه به شهر ساوه رسیدند ولی در آنجا عده ای از مخالفین اهل بیت با مأموران حکومتی همراهی نموده و با همراهان حضرت به نبرد و جنگ پرداختند که عده ای از همراهان حضرت در این حادثه غم انگیز به شهادت رسیدند. حضرت در حالی که از غم و حُزن این واقعه، بسیار مریض بود با احساس ناامنی در شهر ساوه فرمود: مرا به شهر قم ببرید، زیرا از پدرم شنیدم که فرمود، شهر قم، مرکز شیعیان ما می باشد. سپس به طرف قم حرکت نمود. بزرگان قم وقتی از این خبر مسرت بخش مطلع شدند به استقبال آن حضرت شتافتند و حضرت معصومه(س) در حالی وارد شهر گردید که شور و احساسات مردم قم، پذیرای وجود شریف آن عزیز بود. آن بزرگوار هفده روز در شهر ولایت و امامت به سر برد و سپس جان به جان آفرین تسلیم کرد.
2- میرزا حسین خان دانش، مردی فاضل و شاعری با ذوق بود. این شاعر ایرانی بخشی از عمر خویش را در استانبول و آنکارا سپری کرد و تمام این مدت را به تحقیق و تالیف در ادب پارسی گذراند. از آثار دانش می توان به دستور زبان فارسی، سرآمدان سخن، درباره ی احوال پانزده نفر از مشاهیر شعر ایران از رودکی تا حافظ و ترجمه ی رباعیات حکیم عمر خیام که همگی به زبان ترکی هستند اشاره کرد.
3- آیت اللّه میرزا جواد آقاتهرانی در حوالی سال 1322 ق1283 ش در خانواده ای اصیل و مذهبی در تهران به دنیا آمد. پس از تحصیل دوره ی ابتدایی، برای فراگیری علوم دینی، راهی قم شد و پس از مدتی رهسپار نجف گردید. میرزای تهرانی در نجف از محضر اساتیدی همچون شیخ محمدتقی آملی و شیخ مرتضی طالقانی بهره های فراوان برد و به مقام بالای علمی دست یافت. وی پس از مراجعت به ایران، در مشهد رحل اقامت افکند و با حضور در درس حضرات آیات شیخ هاشم قزوینی و میرزا مهدی اصفهانی به تکامل بیشتری رسید. میرزا علی رغم موقعیت خود، از مال دنیا چیزی نیندوخت و در خانه ی استیجاری زندگی می کرد. او خود را از خاکساران اهل بیت(ع) می دانست و در روز عاشورا به سقّایی می پرداخت. فلسفه ی بشری و اسلامی، میزان المطالب، آیین زندگی و... از جمله تالیفاتِ این عالم ربانی می باشند. این عارف زاهد سرانجام در سحرگاه دوم آبان 1368 ش در 88 سالگی به سرای جاوید شتافت و به دیدار دوست رسید.

ص:92

24 ربیع الاول

24 ربیع الاول

_ سرنگونی دولت سامانی و پایه گذاری حکومت «غزنویان» توسط «الب تکین» (350 ق)

_ درگذشت «ابن بواب» فقیه، ادیب و خوشنویس (413 ق)(1)

_ قتل عام ده هزار تن از پیروان فرقه ی اسماعیلیه به دستور امیر سیف الدین غوری (556 ق)

_ درگذشت «آزرده ی دهلوی» (کشمیری) شاعر اردو زبان (1285 ق)

25 ربیع الاول

25 ربیع الاول

_ رحلت فقیه بزرگ شیعه «سیدمرتضی علم الهدی» شاگرد معروف شیخ مفید (436 ق)(2)


1- علی بن هلال کاتب بغدادی مکنی به ابوالحسن، ملقب به علاءالدین و معروف به ابن بوّاب، از ادبا، فضلا و مشاهیر قرّا و خطاطین و خوشنویسان اوایل قرن پنجم هجری می باشد. وی در حُسن خط و فن کتابتِ نسخ و ثلث بسیار شهره بود و کمتر کسی چون او در این هنر سرآمد است. وفات ابن بوّاب در سال 413 یا 423 قمری در بغداد واقع شد و در جوار احمد بن حنبل دفن گردید.
2- سیدمرتضی عَلَم الهدی که نَسب وی با پنج واسطه به امام هفتمع می رسد، در رجب سال 355 ق در بغداد به دنیا آمد. وی که با رؤیای صادقه ی شیخ مفید، به مکتب درس آن شیخ بزرگوار راه یافته بود، به همراه برادرش سیدرضی، خوشه چین معرفت استاد گردید. از جمله استادان وی می توان از ابومحمد تلعکبری، شیخِ صدوق، حسین بن علی بن بابویه برادر شیخ صدوق و... نام برد. همچنین شیخ طوسی، ابوالصلاح حلبی، قاضی ابن بَرّاج طرابلسی، سید تقی رازی و شیخ مفید ثانی و... از شاگردان وی می باشند. از جمله ویژگی های حوزه ی درسی وی این که، همه گونه افراد با هر عقیده ای می توانستند در محضر او حضور یابند و از علوم مختلفی که وی تدریس می کرد استفاده نمایند. همچنین او اولین کسی است که خانه اش را دارالعلم قرار داد و برای مباحثه و مناظره آماده کرد و کتابخانه ی وی دارای هشتاد هزار جلد کتاب بوده است. تالیفات فراوان سید مرتضی را بیش از 85 اثر شمرده اند و بر اثر کوشش فراوان در نشر احکام و علوم اسلامی، وی را مجدّد مکتب و احیاگر دین و رونق بخش معارف الهی در قرن چهارم هجری دانسته اند. سید مرتضی سرانجام پس از عمری پربار و انجام کارهایی بزرگ و ارزنده در روز یکشنبه 25 ربیع الاول 436 ق در سن هشتاد سالگی به جوار حق شتافت و از بغداد به کربلا منتقل گردید و در حرم حضرت سیدالشهداء مدفون شد.

ص:93

26 ربیع الاول

26 ربیع الاول

_ صلح «امام حسن»(ع) با «معاویه بن ابی سفیان» (41 ق)(1)

_ درگذشت «ابن سماک» محدث بزرگ مسلمان (344 ق)(2)

_ رحلت آیت اللّه «ابوالمکارم زنجانی» عالم و دانشمند (1330 ق)(3)


1- پس از شهادت امام علیع شیعیان کوفه با امام حسن مجتبی(ع) پسر ارشد آن حضرت بیعت کرده و او را به خلافت برگزیدند. امام، لشگری دوازده هزار نفری به رهبری قیس بن سعد به جنگ معاویه فرستاد و خود روانه ی مداین شد. هنوز بین سپاه امام و معاویه جنگی روی نداده بود که شایعه ی کشته شدن قیس بن سعد، شیرازه ی سپاه حضرت را از هم گسیخت. در این میان، جمعی حتی سراپرده ی امام را نیز غارت کرده و یکی از آنان خنجری بر ران حضرت وارد نمود. با این وضع، مسلّم شد که با چنین مردمی به جنگ معاویه و لشکر منظم او رفتن صلاح نیست. بدین ترتیب، امام حسن با معاویه وارد مکاتبه و مذاکره گردید و قرار بر این شد که امام از خلافت کناره گیری کند به شرط این که معاویه پس از خود، فرزندانش را به خلافت معین نکند، از امام علی(ع) به زشتی یاد ننماید و... . امام حسن(ع) علی رغم میل باطنی، این صلح را پذیرفت و پس از پنج ماه و نیم، از خلافت کناره گرفت و با اهل بیت خود عازم مدینه گردید.
2- از تاریخ و محل تولد و جزئیات زندگی ابن سماک اطلاع دقیقی در دست نیست. همین قدر معلوم است که او در بغداد می زیسته و از محضر مشایخ بسیاری کسب فیض کرده است. وی همچنین علمای بزرگی را در مکتب درس خود پرورش داده که از آن میان می توان حاکم نیشابوری را نام بُرد. از بین آثار ابن سماک کتاب الامالی و نیز تالیفاتی در فضایل اهل بیت پیامبر گرامی اسلامص به جای مانده است.
3- آیت اللّه ابوالمکارم زنجانی در سال 1255 ق در زنجانمتولد شد و پس از تحصیلات مقدماتی، برای تکمیل آموخته هایش به حوزه ی نجف رفت و از محضر علمایی چون شیخ مرتضی انصاری بهره های فراوان برد. آیت اللّه ابوالمکارم زنجانی پس از فوت پدرش، مرجعیت امور دینی و شرعی مردم در زادگاه خود را بر عهده گرفت. این عالم گرانقدر در دوران انقلاب مشروطه، همچون دیگر علمای آگاه و مبارز، علیه استبداد حاکم به مبارزه پرداخت. مَخارجُ الرِّضْوان و مِفتاحُ الظَّفَر از جمله آثار این عالم برجسته ی ایرانی است.

ص:94

27 ربیع الاول

27 ربیع الاول

_ تولد «ابوالعلاء معری» شاعر و ادیب عرب (363 ق)

_ آغاز نبرد تاریخی «مجمع المُرُوج» (699 ق)(1)

_ حمله ی سپاهیان شاه عباس برای آزادی جزیره ی هرمز از دست بیگانگان (1031ق)(2)

_ رحلت آیت اللّه العظمی «سیدمحسن حکیم» زعیم حوزه ی علمیه ی نجف اشرف (1390 ق)(3)


1- جنگ تاریخی مجمع المُروج میان نیروهای غازان ایل خان و مَلِک ناصر در سوریه ی کنونی به دلیل منافع و مصالح سیاسی میان دو طرف درگرفت. ممالیک مصر پس از بیرون آوردن شام و سواحل مدیترانه از دست صلیبیون درصدد تصرف بغداد و بیرون آوردن آن از دست مغول برآمدند. غازان برای دفاع از متصرفات ایلخانان وارد این نبرد شد و در محل مجمع المروج مسلمین را شکست داد و بر شام و فلسطین مستولی شد.
2- جزیره ی هرمز از ده ها سال قبل تحت تصرف پرتغالی ها قرار داشت و آنان خواستار ادامه ی تصرف بحرین نیز بودند. اما چون اسپانیا که تحت تسلط پرتغال بود به قولِ خود در اتحاد جنگی با ایران بر ضدعثمانی وفا نکرده بود، به دستور شاه، یکی از فرماندهان لشکر صفوی با نمایندگان شرکت هند شرقی انگلیس برای گرفتن کشتی های جنگی از ایشان وارد مذاکره شد. سرانجام قرار بر این گردید که ایرانی ها از خشکی و انگلیسی ها از دریا به جزیره ی قشم و هرمز حمله کنند و به تسلط پرتغالی ها بر خلیج فارس خاتمه دهند. قوای متحد ایرانی و انگلیسی در 27 ربیع الاوَّل سال 1031 ق به محاصره ی قلعه ی هرمز پرداختند و آن قلعه را در دهم جمادی الثانی همان سال، فتح کردند. پایگاه های پرتغالی ها، پس از 130 سال یعنی از زمان شاه اسماعیل صفوی، با فتح قشم و هرمز از دست رفت و آنان به ناچار در سال 1034 ق با شاه عباس، صلح کرده و از جمیع متصرفاتِ خود، چشم پوشیدند. شاه عباس برای این که دوستی آن ها را به کلی از دست نداده باشد، فقط به آن ها اجازه داد که در بحرین به صید مروارید بپردازند و در بندر لنگه برای خود قلعه و تجارت خانه بنا نمایند.
3- آیت اللّه سیدمحسن حکیم در سال 1306 قمری در کشور عراق دیده به جهان گشود. او در تحصیل مدارج عالی علمی از محضر بزرگانی همچون آیات عظام: آخوند خراسانی، میرزای نایینی و آقا ضیاء عراقی کسب فیض کرد. آیت اللّه حکیم نسبت به مسایل سیاسی و اجتماعی مسلمانان توجه ویژه ای اعمال می نمود و با زمامداران نالایق عراق سر ستیز داشت. ایشان علاوه بر مبارزه با استعمارگران غربی و حضور فعالانه در قیام اسلامی مردم عراق در سال 1920 میلادی، از انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینیره در طول سال های اولیه ی دهه ی 1340 شمسی پشتیانی می نمود. آیت اللّه حکیم با روی کار آمدن حزب بعث در عراق، به مخالفت با آنان پرداخت و از این روی، حُکّام جور، انواع آزار و اذیت و اهانت را به ساحت این مرجع بزرگوار روا داشتند. سال های پایانی عمر آن عالم سترگ به بیماری و تبعید گذشت و منزل وی در نجف مورد هجوم عواملِ چماقدار حزب بعث قرار گرفت و انواع بی حرمتی ها را به ایشان نمودند. سرانجام این مرجع صبور و رهبر آگاه پس از تحمل رنج و مصیبت بسیار، ناشی از ظلم و ستم حکّام بعث، پس از دوره ای بیماری، سرانجام در 84 سالگی به لقای معبود شتافت و در تشییعی با شکوه، در کنار کتابخانه اش در نجف اشرف به خاک سپرده شد.

ص:95

28 ربیع الاول

28 ربیع الاول

_ شکست ایرانیان از مسلمانان و انقراض سلسله ی ساسانیان در زمان خلیفه سوم (31 ق)(1)

_ درگذشت «عامری» حکیم و دانشمند (381 ق)

_ تصرف شهر بغداد توسط شاه عباس صفوی و شکست امپراتوری عثمانی (1033 ق)(2)

29 ربیع الاول

29 ربیع الاول

_ شکست «لطفعلی خان زند» از «آقامحمدخان قاجار» (1209ق)(3)


1- یزدگرد سوم پادشاه ساسانی در سال 31 هجری قمری به مرو آمد تا در آنجا به جمع سپاه مشغول شود و از خاقان ترک و امرای کاشغر و بلاد دیگر حدود چین شرقی کمک بگیرد. اما ماهویه، مرزبان شهر مرو که به تفریط در اموال دیوان متهم شده بود، چند نفر را به مقرّ یزدگرد فرستاد. یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی توسط این افراد کشته شد و سلسله ی ساسانی انقراض یافت. در این زمان بود که سپاهیان اسلام برای نشر این آیین الهی به ایران وارد شده و دستگاه شاهنشاهی ساسانی را درهم کوبیدند. عدم ثبات اوضاع داخلی ایران، تعصُّب شدید موبدان، بی عدالتی و ظلم بی حدّ بزرگان و دولتیان بر مردم، شیوع بیماری های خانمان برانداز مثل وبا و طاعون، اختلاف شدید طبقاتی و مسایل دیگری از این قبیل و نیز ویژگی های ممتاز اسلام، سقوط پادشاهی ساسانیان را سرعت بخشید.
2- آخرین جنگ های شاه عباس صفوی با عثمانی بین سال های 1032 و 1034 ق بر سر تسخیر بغداد روی داد. در این جنگ ها بغداد نیز به تصرف ایران درآمد و شاه عباس به زیارت عتبات عالیات رفت و به تعمیر و بازسازی قبور مطهر ائمه در عراق پرداخت.
3- پس از مرگ «کریم خان زند» بین امرای او اختلاف افتاد تا این که در سال 1203 ق، پادشاهی، به لطفعلی خان زند رسید. در 1204 آقا محمد خان قاجار قصد تسخیر شیراز، پایتخت زندیه را نمود. در این میان لطفعلی خان فرار کرد و بعدها بار دیگر به آن شهر بازگشت. در 1206 آقامحمدخان خود، به دفع لطفعلی خان آمد که وی به کرمان گریخت. پس از سقوط شهر توسط آقامحمدخان، خانِ زند به بم رفت و بر اثر خیانت یکی از هوادارنش، به دست آقامحمدخان قاجار گرفتار شد. دو چشم خان زند توسط دستان خان قاجار از حدقه بیرون آورده شد و پس از شکنجه های وحشتناک، او را در 1209 ق در تهران به قتل رساندند. قبر وی در امامزاده زیدِ تهران واقع است.

ص:96

_ تولد «میرسید محمد بقاء» شاعر و خوشنویس (1331 ق)

_ درگذشت عالم و فقیه وارسته آیت اللّه «سیدمحمد فیروزآبادی» (1345 ق)(1)

_ تأسیس دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیه در قاهره (1366 ق)

_ درگذشت فقیه بزرگوار آیت اللّه «حاج آقا حسین شاهرودی» (1410 ق)

30 ربیع الاول

30 ربیع الاول

زیر فصل ها

ربیع الثانی

اشاره

ربیع الثانی

زیر فصل ها

1 ربیع الثانی

2 ربیع الثانی

3 ربیع الثانی

4 ربیع الثانی

5 ربیع الثانی

6 ربیع الثانی

7 ربیع الثانی

8 ربیع الثانی

9 ربیع الثانی

10 ربیع الثانی

11 ربیع الثانی

12 ربیع الثانی

13 ربیع الثانی

14 ربیع الثانی

15 ربیع الثانی

16 ربیع الثانی

17 ربیع الثانی

18 ربیع الثانی

19 ربیع الثانی

20 ربیع الثانی

21 ربیع الثانی

22 ربیع الثانی

23 ربیع الثانی

24 ربیع الثانی

25 ربیع الثانی

26 ربیع الثانی

27 ربیع الثانی

28 ربیع الثانی

29 ربیع الثانی

30 ربیع الثانی

1 ربیع الثانی

1 ربیع الثانی

_ آغاز حمله ی «سلطان سنجر» به غزنه و شکست «بهرام شاه» (529 ق)

_ درگذشت «محمدبن عبدالرحمن خراسانی» ادیب و فاضل و (584 ق)(2)


1- سید محمد یزدی فیروزآبادی نجفی، عالم و عابد، فاضل و فقیه، مجتهد امامی و از شاگردان آخوند خراسانی و سید محمد کاظم یزدی به شمار می رود. وی مرجع تقلید جمعی از شیعیان بود. سرانجام این عالم ربانی در شب آخر ربیع الاول سال 1345 ق در سامرا وفات یافت و جنازه ی شریفش به نجف اشرف منتقل شد. جامع الکَلِم فی حُکمِ اللِّباسِ المشکوک از اوست.
2- محمد بن عبدالرحمن خراسانی ملقب به تاج الدین، از فضلای اهل حدیث و لغت و از ادبا و فقهای شافعیه و بزرگان صوفیه بوده است. وی در سن شصت و دو سالگی در دمشق وفات یافت و در دامنه ی کوه قاسیون مدفون شد. تاج الدین، شرح مفصّلی بر کتاب 5 جلدی مقامات حریری نوشته است که از ارزنده ترین آثار این ادیب فقیه محسوب می شود.

ص:97

_ رحلت «ملاعلی بن فتح اللّه نهاوندی» در نجف (1322 ق)(1)

2 ربیع الثانی

2 ربیع الثانی

_ قتل «ابن مُعتَز» شاعر و ادیب عرب (296 ق)(2)

_ تولد «ابهری» حکیم و منجم شهیر اسلام (602 ق)(3)

_ وفات «ابن حسام» شاعر شهیر (875 ق)(4)


1- ملاعلی بن ملافتح اللّه نهاوندی نجفی، فقیه اصولی، رجالی، ادیب نحوی لغوی، از علمای بزرگ امامیه در قرن چهاردهم هجری و از شاگردان شیخ مرتضی انصاری و میرزا ابوالقاسم کلانتری می باشد. تشریح الاصول الصغیر و مقدمه الواجب از تالیفات اوست. وفات وی به علت وبای شدید در نجف اشرف واقع شد و در وادی السلام مدفون گردید.
2- ابوالعباس معروف به ابن مُعتز در سال 247 در سامرا به دنیا آمد. او که فرزند معتز، سیزدهمین خلیفه ی عباسی بود، به شعر و ادب علاقه ی بسیار داشت و خانه اش محل تجمع عالمان و ادیبان بود. وی در اواخر عمر و پس از مرگ مکتفی خلیفه ی عباسی، به وسوسه ی جمعی از درباریان، دعوی خلافت کرد و به مسند خلافت نشست. اما گروهی ازمخالفان ابن مُعتز به نبرد با هواداران او برخاستند و او را برکنار کردند. پس از وی، مقتدر عباسی به خلافت نشست و به دستور او، ابن مُعتز را دستگیر و اعدام کردند. این معتز در عین فضل و کمال، از دشمنان سرسخت اهل بیت بود.
3- اثیرالدین مفضل بن عمر معروف به ابهری حکیم و منجم مشهور مسلمان درموصل به دنیا آمد. اثیرالدین که در رصدخانه مراغه با خواجه نصیرالدین طوسی همکاری داشت، دارای چندین اثر ارزشمند است که از آن میان دوکتاب ایساغوجی و هدایت الحکمه مشهورترند. هم چنین از وی سه رساله در هیئت و نجوم باقی مانده است. ابهری در سال 663 ق در 61 سالگی درگذشت.
4- شمس الدین محمد بن حسام معروف به ابن حسام از جوانی به ادبیات به ویژه شعر علاقه داشت. ابن حسام به واسطه ی استعداد شاعری خود، به سرودن شعر پرداخت. از جمله آثار وی می توان به قصایدی اشاره کرد که در ستایش اهل بیت پیامبر سروده است. هم چنین اثر مشهور خاورنامه در شرح جنگ های حضرت علیع از دیگر نوشته های این شاعر معروف می باشد.

ص:98

_ تصرف شیراز توسط شاه اسماعیل اول (909 ق)(1)

_ انتقال پایتخت ایران از تبریز به قزوین به فرمان شاه طهماسب اوّل (952ق)

_ درگذشت «میرزا عبداللّه ریاضی» حکیم و ریاضی دان (1311 ق)(2)

_ درگذشت زاهد مُتألّه آیت اللّه «سید موسی زرآبادی» (1353 ق)(3)

_ درگذشت حکیم آیت اللّه «میرزا ابوالقاسم حکمت» (1371 ق)

3 ربیع الثانی

3 ربیع الثانی

_ رحلت «میرزا ابوالقاسم کلانتری» فقیه و اصولی (1292 ق)(4)


1- شاه اسماعیل صفوی پس از استقرار بر تخت سلطنت به همدان لشکر کشید و در نزدیکی آن شهر مراد بیک آق قویونلو را شکست داد. پس از این شکست، مراد بیک به شیراز گریخت و شاه اسماعیل آن شهر را تصرف کرد. با تصرف شهر شیراز، دولت آق قویونلو نیز منقرض شد.
2- میرزا عبداللّه ریاضی، افزون بر ریاضیات، در نجوم، طب قدیم و الهیات نیز صاحب نظر بود. میرزا عبداللّه هم چنین در هنر خطاطی، استادی چیره دست بود و خط نستعلیق را به زیبایی تحریر می کرد. از جمله آثار خطاطی او می توان به تحریر کتاب مفاتیح الحساب اثر غیاث الدین جمشید کاشانی اشاره کرد.
3- آیت اللّه سیدموسی زرآبادی در سال 1294 ق به دنیا آمد. ایشان در قزوین و تهران از محضر حضرات آیات: میرزا ابوالحسن جلوه، میرزا حسن کرمانشاهی، شیخ فضل اللّه نوری و... استفاده کرده و درعلوم عقلی و نقلی به استادی رسید. این عالم ربانی همچنین در سلوک شرعی و رعایت تقوا و مراقبات، مرتبه ای والا داشت و به مکاشفاتی عمیق نائل شد. در محضر درس آیت اللّه زرآبادی دانشمندان نام آوری همچون شیخ مجتبی قزوینی، شیخ علی اکبر تنکابنی و شیخ علی اصغر شکرنابی به درجات بالای علمی دست یافتند و به مراتب عالی رسیدند. حاشیه برمنظومه ی سبزواری، و حاشیه بر شرح اشارات از جمله تالیفات ایشان است. آیت اللّه زرآبادی سرانجام در 59 سالگی به سرای باقی شتافت و در قزوین به خاک سپرده شد.
4- میرزا ابوالقاسم بن حاج محمدعلی بن حاج هادی در تهران به دنیا آمد. وی نوری الاصل و از علمای قرن سیزدهم هجری است. شهرت وی به کلانتری به جهت انتساب به دایی خود محمودخان کلانتر بوده است. ایشان پس از تلمذ در عتبات نزد سیدابراهیم و شیخ مرتضی انصاری به تهران بازگشت و با اجازه ی اجتهاد شیخ انصاری، به مدت هفت سال در مدرسه ی فخریه ی تهران به تدریس فقه و اصول مشغول شد. وی درباره ی موضوعات مختلفی از جمله: اجتهاد و تقلید، اجاره، حُسن و قُبح شرعی و عقلی، رَهن، زکات و... تألیفاتی دارد. آیت اللّه کلانتری پس از وفات، در جوار حضرت عبدالعظیم حسنی در ری به خاک سپرده شد.

ص:99

_ عبور نیروهای روسیه از جلفا جهت سرکوبی انقلابیون مشروطه خواه تبریز (1327 ق)

4 ربیع الثانی

4 ربیع الثانی

_ تولد «حضرت عبدالعظیم حَسنی(ع)» (173ق)(1)

_ تولد «ابوبکر محمد انباری» فقیه و نحوی (513 ق)(2)

_ درگذشت «کاتبی قزوینی» دانشمند، حکیم و منجم (675 ق)(3)


1- یکی از چهره های شاخص اصحاب ائمه، حضرت عبدالعظیم حسنی است که در شمار اصحاب امام رضا، جواد و هادی علیهم السلام بوده و مورد تمجید فراوان قرار گرفته است. حضرت عبدالعظیم از نوادگان امام حسن مجتبیع بود که در شهر مدینه به دنیا آمد. آن حضرت فردی پرهیزگار و اندیشمند بود و از ائمه ی بزرگوار و هم عصر خویش به طور مستقیم، نقل حدیث کرده است. ایشان در زمان امامت امام هادی(ع) به پیشنهاد آن حضرت برای هدایت مردم به ایران مهاجرت کرد و در شهر ری در نزدیکی تهران کنونی مسکن گزید. آمدن حضرت عبدالعظیم به ری، هم نشانه ی وجود تشیع در این شهر بوده و هم خود زمینه ای برای رشد دعوت شیعی شده است. حضرت عبدالعظیم احتمالاً در حدود سال 250 هجری به درجه ی رفیع شهادت نایل شد.
2- ابوبکر محمد انباری فقیه، محدّث، نحوی و لغت شناس بغدادی از نوجوانی به آموختن علوم دینی پرداخت و فراگیری نحو و لغت رانزد پدرش آغازکرد. ابن انباری پس از فراگیری دیگر علوم و دانش ها بر کرسی تدریس نشست و شاگردان زیادی در محضر او کسب علم کردند. وی فقیهی برجسته بود و به ویژه درنحو استادی زبردست و کم نظیر به شمار می رفت. او هم چنین در این مقام ازکلامی گرم وجذاب بهره مند بود. منشور الفواید از جمله تالیفات اوست.
3- ابوعمربن علی شافعی ملقب به نجم الدین و معروف به کاتبی قزوینی از علمای رصد و ریاضیات بود. وی از اساتید علامه حلی و قطب الدین شیرازی و از شاگردان خواجه نصیر طوسی است. وی به همراه دیگر عالمان، به فرمان هلاکو خان برای شرکت در عمل رصدخانه ی مراغه، احضار شده بود. کاتبی قزوینی به تشیع رغبتی وافر داشت و در حوزه ی درس قزوین تدریس می کرد. برخی از کتب وی عبارت است از: بحرالفوائد، جامع الدقایق در منطق و... .

ص:100

_ رحلت «تاج العلماء» عالم مسلمان هندی (1312 ق)(1)

_ نطق تاریخی «سید حسن مدرس» علیه «رضاخان» (1343 ق)(2)

5 ربیع الثانی

5 ربیع الثانی


1- سیدعلی محمد بن سلطان العلماء، مشهور به تاج العلماء ازمشاهیر علمای هند بود. او فقیهی عالم، حکیمی متکلم و محدثی آگاه محسوب می شد. وی هم چنین از ادیان گوناگون آگاهی و اطلاع وسیعی داشت به طوری که با صاحب نظران و بزرگان هر دین به مباحثه می نشست. از تاج العلما تالیفات بی شماری بر جای مانده که از میان آن ها می توان به احسن القصص در تفسیر سوره ی یوسف و گوهرشب چراغ در فضیلت نماز اشاره کرد.
2- قرار بود که گروه اقلیت مجلس ششم، رضاخان را به خاطر سوء سیاست داخلی و خارجی، قیام و اقدام علیه قانون اساسی و حکومت مشروطه و توهین به مجلس شورای ملی و نیز تحویل ندادن اموال توقیف شده از محکومان به خزانه ی دولت استیضاح کند. در صبح روز استیضاح، شهید سید حسن مدرس و اعضای اقلیّت مجلس، بیرون از ساختمان مجلس، مورد ضرب و شتم اوباش طرفدار سردار سپه قرار گرفتند. استیضاح کنندگان در اعتراض به این اقدام، در جلسه ی بعد از ظهر که طرح استیضاح بررسی شد، شرکت نکردند و در نتیجه، دولت سردار سپه، رأی اعتماد گرفت. از طرفی سردار سپه نیز برای همسو نگاه داشتن گروه های درون مجلس، با سران هر یک به طور محرمانه زد و بند کرده و برای اجرای برنامه ی آنان، قول مساعد داده بود. مدرس که این جریان را مشاهده می کرد، قصد داشت، رابطه ی ننگین مجلسیان و سردار سپه را به هم بزند و رضاخان را از اکثریت بیاندازد. بنابراین در روز دهم آبان 1303 ش نطق مفصَّل و تاریخی خود را بیان می کند. مدرس در این نطق، از وضع ناگوار کشور صبحت می کند. از حکومت مشروطه و استفاده ای که ملت باید از آن ببرد سخن می گوید. از حکومت سردار سپه و فشارهای غیرقانونی او می نالد و به نمایندگان تذکّر می دهد که اگر بیش از این بخواهند از چنین حکومتی طرفداری و دفاع نمایند، نه تنها به کشور صدماتی وارد می شود، بلکه خودِ آن ها، زودتر در معرض خطر قرار خواهند گرفت.

ص:101

_ درگذشت «خرقی مروزی» ریاضی دان (532 ق)

_ انتشار روزنامه ی «وقایع اتفاقیه» به دستور امیرکبیر (1267 ق)(1)

6 ربیع الثانی

6 ربیع الثانی

_ درگذشت ادیب متکلم «میرسید شریف جرجانی» (816 ق)(2)

_ تولد «ابن ایاس» مورخ مشهور مصری (852 ق)(3)


1- نخستین روزنامه ی فارسی زبان ایران در ابتدا «اخبار دارُ الخلافه» نام داشت و از شماره ی دوم به وقایعِ اتّفاقیّه تغییر نام یافت. انتشار این روزنامه در سومین سال سلطنت ناصرالدین شاه قاجار و به دستور میرزاتقی خان امیرکبیر، صدر اعظم با کفایت آن دوره آغازشد. مدیریت و سردبیری این روزنامه بر عهده ی حاج میرزا تذکره چی بود و اخبار آن هم تحت نظارت امیرکبیر گردآوری می شد. مطالبی که در این روزنامه چاپ می شد اخباری از دولت ایران، جهان و ترجمه ی مقالات علمی از مطبوعات اروپا و نیز آگهی بود. چهل و یک شماره ازاین روزنامه در عصر صدارت امیرکبیر منتشر شد و چهل و نهمین شماره ی آن حاوی خبر قتل این شخصیت کاردان و میهن دوست بود. وقایع اتفاقیه تا 472 شماره منتشر شد و بعدها تحت نام های دیگری از جمله روزنامه ی دولت عِلیّه ی ایران منتشر گردید.
2- سیدعلی بن محمد بن علی حسینی معروف به میرسید شریف جرجانی استرآبادی الاصل در گرگان به دنیا آمد. وی از بزرگان علما و متکلمین حکمای اهل سنت و دارای فهم عمیق و فکر دقیق است. وی از شاگردان قطب الدین رازی و از معاصرین ملاسعد تفتازانی و دارای تالیفات گوناگونی می باشد که الاصول المنطقیه، الترجمان فی لغات القرآن و تعریفات و نیز صرف میر از آن جمله اند. سید شریف بعدها از آن همه علوم ظاهری رسمی که داشته، منصرف شد و قدم به دایره ی سیر و سلوک گذاشت و در حلقه ی درس و تذهیب خواجه علاءالدین نقشبند و دیگر مشایخ آن طریقت جای گرفت. وفات وی در شیراز روی داد.
3- محمد بن احمد بن ایاس معروف به ابن ایاس مکنی به ابوالبرکات است. او برای نقل اخبار، آن ها را با نثر ساده و بدان شکل که در زبان محاوره نقل می شد به رشته ی تحریر درمی آوَرد و قواعد دستور زبان را در آن ها رعایت نمی کرد. این شیوه، آثار ابن ایاس را از لحاظ زبان شناسی و مطالعه ی تحول زبان عربی حائز اهمیت ساخته است. مهم ترین اثر تاریخی او کتاب بدایع الزهور فی وقایع الدهور درباره ی تاریخ سرزمین مصر از روزگار کهن تا حدود سال های درگذشت مؤلف است. همچنین از شرح احوال سلاطین مصر، تاسیس و افتتاح بناها و بروز بیماری های مهلک در این کتاب، مطالب ارزشمندی به چشم می خورد.

ص:102

7 ربیع الثانی

7 ربیع الثانی

_ تولد «ملاقطب» منجم ودانشمند (634 ق)(1)

_ شورش صربستان علیه امپراتوری عثمانی (1230 ق)(2)

_ درگذشت «ابن حاج» ادیب و فقیه مسلمان (1232 ق)(3)

8 ربیع الثانی

8 ربیع الثانی

_ ولادت باسعادت حضرت امام حسن عسکری(ع) در سامرا (232 ق)(4)


1- قطب الدین محمود بن ضیاءالدین مسعود کازرونی معروف به ملاقطب در کازرون از شهرهای استان کنونی فارس به دنیا آمد. قطب الدین محمود، در طول حیات خود سفرهای بسیاری کرد. وی به هنگام تاسیس رصدخانه ی مراغه به جمع دانشمندان مراغه پیوست و مدتی باخواجه نصیرالدین طوسی در این رصدخانه همکاری نمود. ملاقطب پس از سفرهایی به قونیه، مصر و شام در سال 696 ق به تبریز بازگشت. قطب الدین محمود آثار متعددی از خود به جای گذاشته که از میان آن ها می توان به نهایهُ الادراک، شرح قانون ابن سینا و شرح حکمهُ الاشراق سهروردی اشاره کرد.
2- دومین شورش صربستان علیه امپراتوری عثمانی که از حمایت روسیه برخوردار بود، ابتدا در منطقه ی تاکاویه به رهبری میلوش اوبرنویچ شکل گرفت و سپس به سراسر صربستان گسترش یافت. پس از درگیری های متعددی که بین صرب ها و نیروهای عثمانی روی داد، سرانجام پیمان صلحی میان طرفین منعقد شد. به موجب این پیمان، صربستان به عنوان یک امارتِ تابع عثمانی به رسمیت شناخته شد و اجازه ی تاسیس مجمعی از نمایندگان صرب ها را یافت. امپراتوری روسیه همواره به شورش ملل تابع امپراتوری عثمای در بالکان دامن می زد و سعی می کرد امپراتوری عثمانی را تضعیف کند.
3- ابوالفیض حمدون بن عبدالرحمن معروف به «ابن حاجّ» مفسر، ادیب و فقیه مسلمان در سال 1174 ق در شهر فاس در مراکش امروزی متولد شد و در همان جا پرورش یافت. او آموزش علوم ادبی و دینی را نزد اساتید معروف آن عصر فرا گرفت و در جریان سفر حج با عالمانی چون شیخ مرتضی انصاری ملاقات و از محضر آن ها کسب علم کرد. از ابن حاج تالیفات متعددی در فقه، کلام، تفسیر، منطق و سایر علوم به جای مانده که غالبا به صورت چاپی است.
4- دوران امامت امام حسن عسکریع دورانی حساس و متفاوت بود. امام از جوانی تحت نظر خلفای جورِ عباسی قرار داشت تا جایی که از پانزده سالگی و در زمان حیات پدر بزرگوار خویش نیز به زندان برده شد. آن امام همام، به مقتضای زمان، رسالت خویش را به انجام می رساند و کار امامت را به پیش می برد. همچنین وظیفه ی سنگینِ آماده ساختن شیعیان برای امامت و غیبَت امام زمان، نیز بر عهده ی آن حضرت بود. یکی از مهم ترین کارهای امام حسن عسکری، همانند پدر و اجداد طاهرینَش، تربیت شاگرد و حفظ فقه تشیُّع و اندیشه ی ناب اسلام در برابر دشمنان و مخالفان بود تا آن جا که بیش از 260 نفر را از شاگردان آن امام نام برده اند. امام حسن عسکریع در کنار کارهای علمی، مجموعه ای از تفسیر، روایات، معارف اسلامی و عقاید را نیز تألیف نمود که تفسیر و مواعظِ قصار از آن جمله اند.

ص:103

_ درگذشت «حارث بن ابی العلا سعید بن حمدان» شاعر عرب (357 ق)(1)

_ آغاز حملات شاه عباس صفوی برای تصرف آذربایجان از دست دولت عثمانی (1011ق)(2)

_ تولد حکیم بزرگ «سید مرتضی کشمیری» (1268 ق)(3)


1- ابن ابی العلا معروف به ابوفراس از امرای آل حمدان و در عین شاعری، فرد جنگجو و از یاران نزدیک سیف الدوله حاکم حَلَب و یکی از فرماندهان سپاه او بود. این شاعر و نویسنده ی عرب، زمانی که سایر شعرا در کار مدح و ستایش بنی عباس بودند، قصاید خود را در هجو و بیان مظالم آنها می سرود. او را شاعر اهل بیت پیامبر نیز گفته اند. ابوفراس حمدانی در جریان یکی از جنگ ها با رومیان به اسارت دشمن درآمد و پس از چهار سال اسارت، آزاد شد. پس از مرگ سیف الدوله با پسر سیف الدوله اختلاف پیدا کرد و به همین دلیل ابوفراس را در 37سالگی به قتل رساند. بدن وی هم چنان بر روی خاک ماند تا این که پس از مدتی بدنش را دفن کردند.
2- چون شاه عباس صفوی خود را از نظر قوای نظامی نیرومند یافت به فکر بازپس گیری شهرهایی افتاد که در شمال غربی ایران به عثمانی ها واگذاشته بود. نخست به تبریز حمله برد و از آن جا به ایروان تاخت و از آن به بعد شهرهای غربی ایران را از دست عثمانی ها خارج ساخت و به ایران ملحق گردانید.
3- سیدمرتضی کشمیری نزد دایی و والد بزرگوارش به کسب علوم دینی پرداخت و در سنین نوجوانی به درجات علمی نایل گردید. در سال 1284 قمری همراه دایی خویش به عتبات عالیات عزیمت نمود. وی در آنجا از حوزه ی درس علامه سیدمحمد عباس تستری، آخوند ملامحمد اردکانی، میرزا حبیب اللّه رشتی و میرزا محمد حسن شیرازی بهره برد و به مقام عالی علمی رسید. سید دارای شخصیت عرفانی و دارای کرامات عجیبی بوده است.

ص:104

_ پایان محاصره ی شهر تبریز در جریان نهضت مشروطیت (1327 ق)(1)

_ رحلت عالم ربانی «شیخ الشریعه ی اصفهانی» مدرس بزرگ حوزه ی علمیه ی نجف (1339 ق)(2)

9 ربیع الثانی

9 ربیع الثانی

_ شهادت «نجیب الدین سمرقندی» دانشمند خراسانی (610 ق)(3)


1- پس از به قدرت رسیدن محمدعلی شاه و بی اعتنایی او به مشروطه، مردم تبریز دست به قیام زده و با رهبری باقرخان و ستارخان ندای مشروطه سر دادند. پس از آن تبریز توسط قوای دولتی ماه ها به محاصره درآمد ولی توفیقی جهت تصرف شهر، برای شاه به دست نیامد. مقاومت سرسختانه ی مردم تبریز ده ماه به طول انجامید و سرانجام در ربیع الثانی 1327 ق هنگامی که سربازان روس به بهانه ی حمایت از خارجیان وارد این شهر شدند، این محاصره پایان یافت.
2- ملافتح اللّه اصفهانی معروف به شیخ الشریعه در دوازدهم ربیع الاول سال 1266 ق در اصفهان به دنیا آمد. پس از فراگیری مقدمات در اصفهان و مشهد، در سال 1295 ق راهی نجف اشرف گردید و از محضر عالمانِ گرانقدری همچون ملااحمد سبزواری، محمد حسین کاظمینی و میرزا حبیب اللّه رشتی استفاده برد. از شاگردان او می توان آیات عظام: محمد تقی خوانساری، عبدالکریم حائری یزدی، محمدحسین بروجردی، سید ابوالقاسم خویی، سید شهاب الدین مرعشی نجفی، سید محسن حکیم و محمد علی شاه آبادی را نام برد. شیخ الشریعه با توجه به اقتضائات زمان وارد میدان عمل می شد و در امور سیاسی متعددی دخالت مستقیم داشت. ایشان یکی از رهبران اصلی نهضت اسلامی مردم عراق علیه استعمار انگلستان در سال 1920 م بود. شیخ الشریعه، برای ارتقاء سطح علمی طلاب، کتابخانه ی مهمی ایجاد کرد که دانش پژوهان از آن استفاده می کردند. این عالم ربانی در 73 سالگی بدرود حیات گفت و در حرم امام علیع به خاک سپرده شد.
3- ابوحامد نجیب الدین علی بن عمر سمرقندی، پزشک و داروشناس مسلمان، در طبّ بسیار حاذق بود و تحقیقات جامعی در زمینه ی داروها انجام داد. هم چنین کتب و رسالات متعددی درباره ی داروهای مختلف به رشته ی تحریر درآورد. یکی از مهم ترین تالیفات این پزشک برجسته، الاسبابُ و العَلامات نام دارد که در باب علت ها و علائم بیماری هاست. از دیگر آثار ارزنده ی سمرقندی می توان به کتاب الالباب در علم طبّ اشاره کرد. این طبیب خراسانی سرانجام در حمله ی مغول ها به هرات، کشته شد.

ص:107

_ درگذشت شیخ «ابوالبقاء» معروف به «عُکَبَّری» پزشک معروف مسلمان (616ق)(1)

_ اتصال آب کوه رنگ به زاینده رود به امر شاه عباس (1012 ق)

_ رحلت آیت اللّه «سید حیدر حلّی» (1304 ق)(2)

_ درگذشت عالم بزگوار آیت اللّه «میرزا عبدالرحیم نهاوندی» (1304 ق)(3)

10 ربیع الثانی

10 ربیع الثانی

_ وفات کریمه ی اهل بیت، حضرت فاطمه ی معصومه(س) در قم (201 ق)(4)


1- ابوالبقاء، عبداللّه بن حسین بن عبداللّه عُکَبَّری بغدادی، عالم در ادبیات، فقه و تفسیر و اصول بود. وی علوم عربی را نزد ابن خشاب و یحیی بن نجاح و حدیث را نزد ابویَعلی فراء آموخت. وی در کودکی به علت بیماری آبله نابینا گشت. گوینده کتب را بر او می خواندند و او مطالب را در ذهنِ خویش فراهم می آورد و سپس به کاتب، املا می کرد. ابوالبقاء دارای حافظه ای نیرومند بود و کتاب های متعددی به همین روش نگاشت. شرح مُفَصَّل زمخشری، اعراب القرآن موسوم به تفسیر التبیان، اعراب الحدیث و... از جمله آثار اوست. وی در بغداد مدفون گشت.
2- ابوالحسن سیدحیدر بن سلیمان بن داود حلی حسینی، نه تنها نخستین شاعر عصر خود، بلکه امام شعرای عراق به شمار می رود. فصاحت بیان و قوت ایمان داشت و به جهت کثرت اشعاری که در مناقب و مراثی اهل بیتع سروده است به شاعر اهل بیت شهرت دارد. الدُّرُّ الیَتیم و العَقدُ المُفَصَّل از آثار اوست. وی در پنجاه و هشت سالگی وفات یافت.
3- آیت اللّه میرزا عبدالرحیم نهاوندی از علمای امامیه و از شاگردان صاحب جواهر و شیخ مرتضی انصاری و در فقه، اصول، شعر و ادبیات و فنون آن بسیار ماهر بود. ایشان در نجف به تدریس اشتغال داشت و در ادامه به اصرار برخی از بزرگان، در تهران اقامت گزید و در مدرسه ی مروی درس گفت. کتاب حاشیه ی رسایل شیخ انصاری توسط این عالم ربانی به رشته ی تحریر درآمده است. ایشان در حرم مطهر حضرت معصومهس مدفون می باشد.
4- حضرت فاطمه ی معصومهس، خواهر گرامی امام رضا(ع) در سال 173 ق در مدینه به دنیا آمد. ایشان بانویی سخنور، معلمی توانا و در زهد و تقوا برجسته بود. حضرت معصومه(س) یک سال پس از ورود برادرش به خراسان به قصد دیدار وی از مدینه به سمت خراسان حرکت کرد، اما پس از حوادثی که در شهر ساوه برای آن حضرت پیش آمد، بیمار شد. چون حضرت معصومه در شرافت و فضیلت شهر قم احادیثی را از پدران خود شنیده بود، عزم این شهر کرد و پس از هفده روز توقف در قم، به ملکوت اعلی پیوست. آن حضرت در قم مدفون است و آرامگاه با شکوه دختر امام موسی کاظم(ع) در قم، محفل و زیارتگاه مردم ودانشمندان با فضیلت است. همچنین حوزه ی مهم علمی و دینی قم در کنار حرم ایشان شکل گرفته است.

ص:106

_ تولد امام حسن عسگری(ع) به روایتی (232 ق)

_ تولد «نَرشَخی» دانشمند و نویسنده ی شهیر (286 ق)(1)

_ درگذشت «رضا قلی خان هدایت» رئیس مدرسه ی دارالفنون (1288 ق)(2)

_ به توپ بستن گنبد مطهر حَرم حضرت امام رضا(ع) توسط سربازان روسیه (1330ق)(3)


1- ابوجعفر محمد بن جعفر معروف به نَرشَخی از مورخانِ قرن چهارم هجری قمری به شمار می رود. وی کتاب تاریخ بخارا را به زبان عربی به نام امیر نوح بن نصر سامانی تألیف کرد. نَرشخی در سال 347 ق در 61 درگذشت.
2- رضاقلی خان پسر محمد هادی نور تهران از ادبا و مورخین و شعرای نامی اواخر قرن سیزدهم هجری می باشد. وی از ابتدای جوانی طبعی موزون داشت و بعدها به «هدایت» تخلُّص کرد. وی از طرف فتحعلی شاه قاجار به خان و امیرالشعراء ملقب شد و در زمان ناصرالدین شاه به سفارت خوارزم تعیین گردید. وی سپس به ریاست مدرسه ی دارالفنون رسید و به تحقیق و تالیف مشغول گشت. اَجمَل التواریخ، روضهُ الصَّفای ناصری، و رِیاضُ العارفین از جمله تالیفات اوست.
3- پس از تشکیل ژاندرمری مخصوص خزانه داری کل ایران توسط مورگان شوستر آمریکایی، دولت روسیه که این اقدام را مخالفت مطامع خود در ایران می دانست، طی اولتیماتومی به دولت ایران، خواستار اخراج شوستر از ایران و نیز استخدام اتباع خارجی با اجازه ی دُوَل روس و انگلیس شد. در پی ردّ این اولتیماتوم دخالت آمیز توسط مجلس شورای ملی، قوای روسی مستقر در تبریز وارد قزوین شدند. هم چنین یکی از دست نشاندگان دولت روس در مشهد به نام یوسف هراتی به تحریک روس ها، شورشی مصنوعی در مشهد به پا کرد. قوای روس نیز به بهانه ی این که جانِ اتباع آن ها در خطر است به شهر مقدس مشهد وارد شدند و سپس برای تهدید دولت ایران و نیز بی احترامی به عقاید و احساسات مذهبی مردم، حرم مطهر امام رضاع را به توپ بستند و جنایتی دیگر آفریدند. در اثر شلیک توپخانه، به سَردَرها و گلدسته های حرم رضوی، خسارات فراوانی وارد آمد. هم چنین خزانه ی حضرتی را به بانک روس منتقل کرده و اشیای قیمتی حرم را به غارت بُردند. پس از آن، مقداری از اموال را برگردانده ولی متولی حرم را با تهدید به مرگ وادار کردند که تصدیق کند که تمام خزانه را تحویل گرفته است. علاوه بر این، عده ی بسیاری از مردم مشهد در این تهاجم وحشیانه کشته و مجروح شدند.

ص:107

11 ربیع الثانی

11 ربیع الثانی

_ درگذشت ابوعلی خیاط، دانشمند و ریاضیدان مسلمان (220 ق)(1)

_ تولد «ابن خَلْکان» قاضی، مورخ و ادیب شهیر عَرب (608 ق)(2)

12 ربیع الثانی

12 ربیع الثانی

_ شروع خلافت «سفاح عباسی» به روایتی (132 ق)(3)


1- ابوعلی خیاط، منجم و ریاضی دان مسلمان، نزد متخصصین در علوم ریاضی و نجوم از مقام والایی برخوردار بود و نامش در کتاب دانشمندان طراز اول و مشهور جهان، آورده شده است. ابوعلی خیاط تالیفات متعددی دارد که کتاب المَوالید و نیز سِیَرُالاعمال از آن جمله اند. تعدادی از کتاب های این دانشمند برجسته ی مسلمان به زبان لاتین ترجمه شده است.
2- احمد بن محمد بن ابراهیم بن ابی بکر بن خلکان، ملقب به شمس الدین و مشهور به ابن خلکان از مشاهیر مورخین و قضات و علمای نامی قرن هفتم هجری، از معاصرین خواجه نصیرالدین طوسی، محقق حلّی و علامه ی حلّی می باشد. وی در نواحی اطراف موصل در عراق زاده شد. در ابتدا از پدر و دیگر بزرگان وقت، فقه و ادبیات را آموخت و سپس به مصر و شام مسافرت کرد و به تعلیم وتعلم پرداخت. ابن خَلکان در مصر قضاوت نمود و بعدها قاضی القضات دمشق گردید. وفیات الاعیان و تاریخ ابن خلکان از جمله تالیفات اوست. ابن خلکان در رجب سال 681 هجری در 73 سالگی درگذشت و در دمشق مدفون گردید.
3- عباسیان با همکاری ابومسلم خراسانی و سپاه او، مروان دوم، آخرین حاکم اموی را به قتل رسانده و حکومت امویان را سرنگون کردند. اما بنی عباس نیز مانند امویان، سال ها با ستمگری بر جان و مال مردم کشورهای اسلامی سلطه یافتند و تا سال 656 ق به مدت بیش از پانصد سال حکومت کردند. در این روز ابوالعباس عبداللّه بن محمد معروف به سفاح به معنی خون ریز، اولین خلیفه ی عباسی بر مسند خلافت نشست.

ص:108

_ قیام تاریخی مردم اصفهان علیه عمّال «امیرتیمور گورکانی» (789 ق)(1)

_ درگذشت «میرزا مهدی الهی قمشه ای» حکیم قرآنی (1393 ق)(2)

13 ربیع الثانی

13 ربیع الثانی

_ وفات «ابن هِشام» مورخ شهیر عرب (218 ق)(3)


1- امیرتیمور، مالی را از اصفهان طلب کرد که علمای اصفهان از تیمور امان خواستند و تعهد کردند که آن مال را تسلیم تیمور کنند. تیمور برای این کار عده ای از امرای خود را به اصفهان فرستاد. این افراد در گرفتن اموال از مردم به ناموس مردم نیز تعدی کردند. این عمل آن ها، مردم اصفهان را به شورش واداشت. بنابراین گماشتگان تیموری به بدترین وضعی توسط مردم کشته شدند. تیمور نیز به اصفهان حمله کرد و دستور قتل عام مردم آنجا را صادر نمود.
2- میرزا مهدی الهی قمشه ای در سال 1319 ق در قمشه شهرضا به دنیا آمد. پس از فراگیری مقدمات در زادگاه خود، راهی اصفهان گردید. وی از شاگردان آیت اللّه شهید سید حسن مدرس بود و استفاده ای وافر از ایشان نمود. همچنین آقابزرگ حکیم، حاج آقا حسین قمی، شیخ اسداللّه یزدی، حاج میرزا حسین فقیه سبزواری و... از دیگر اساتید وی بودند. ایشان در تهران در مدرسه ی سپهسالار (شهید مطهری فعلی) به تدریس پرداخت و همزمان در درس استاد ابوالحسن جلوه شرکت می کرد. ترجمه ی تفسیر گونه ی ایشان از قرآن از جمله مشهورترین آثار حکیم الهی می باشد. سرانجام در حالی که به اصلاح خلاصه التفاسیر خود مشغول بود، در دوازدهم ربیع الثانی 1393 ق دعوت حق را لبیک گفت و در جوار بارگاه حضرت معصومه آرمید.
3- ابومحمد عبدالملک بن هِشام معروف به ابن هِشام، مورّخ نامی عرب در بصره در جنوب عراق به دنیا آمد و بیشتر ایام عمر خود را به مطالعه درباره ی زندگی پیامبر بزرگ اسلام حضرت محمدص سپری کرد. او در علم نحو نیز عالمی برجسته بود و با شعر و ادب آشنایی داشت. اما شهرت اصلی ابن هشام به جهت تالیف کتاب السیرَهُ النَّبویّه است که به نام وی سیره ی ابن هِشام خوانده می شود. این کتاب از منابع مهم درباره ی زندگی حضرت محمد صلی الله علیه و آله به شمار می رود.

ص:109

_ درگذشت «مُعِزُّالدّوله دیلَمی» فرمانروای آل بویه (356 ق)(1)

_ درگذشت «ابوسعید بهادرخان» آخرین ایلخان مغول در ایران (736ق)(2)

_ تصرف شهر قزوین توسط نیروهای انقلابی نهضت جنگل (1327 ق)

14 ربیع الثانی

14 ربیع الثانی

_ قیام «مختار ثقفی» به خون خواهی امام حسین(ع) (66ق)(3)


1- ابوالحسن احمد بن بویه، معروف به مُعزُّالدوله دیلمی یکی از سه برادر آل بویه بود که در سال 334 ق بغداد را فتح کرد و «المُستَکفی» خلیفه ی عباسی را به اطاعت خود درآورد. مردم در دوره ی این خلیفه، وضع ناگواری داشتند و از طرف دستگاهِ حکومت، مورد تعدی و ستم قرار می گرفتند. ولی در زمان فرمانروایی بیست و دو ساله ی معزالدوله، این وضعیت بهبود یافت، زیرا او به امور فرهنگی و ادبی اهتمام داشت و زمینه را برای پرورش دانشمندان فراهم می ساخت. علاوه بر این، معارف و علوم اهل بیت پیامبر _ علیهم السلام _ در عصر معزالدوله، رواج یافت.
2- ابوسعید بهادرخان فرزند و جانشین اُلجایتو و آخرین فرمانروای ایلخانان مغول در ایران بود. ابوسعید در نوجوانی حکومت خراسان را به عهده گرفت و با کمک فرماندهان و یارانش، نواحی مازندران و بلخ را به قلمرو حکومت ایلخانان مغول افزود. او سرانجام در سال 716 ق در پی مرگ پدرش اُلجایتو، در سلطانیه واقع در شمال غرب ایران بر تخت سلطنت نشست و غیاث الدین محمد را که در اداره ی امور از تدبیر و شایستگی برخوردار بود به وزارت منصوب کرد. ابوسعید بهادرخان به اسلام علاقه نشان می داد و به علمای دین احترام می گذاشت. وی شاعران و نویسندگان را نیز گرامی می داشت و خود در سرودن شعر از ذوق قابل توجهی برخوردار بود. از این رو این دوران را می توان از دوره های رونق فرهنگ و ادب اسلام در ایران دانست. ابوسعید در اواخر سال 735 جهت جنگی به آذربایجان رفت که به علت بیماری، در آن منطقه جان سپرد. با مرگ ابوسعید بهادُرخان، دوره ی سلسله ی ایلخانانِ بزرگ مغول به پایان رسید. از آن پس، تخت ایلخانی، بازیچه ی دست امیرانی گردید که با یکدیگر در به دست آوردن قدرت، رقابت می کردند و هر کدام از ایشان، یکی از شاهزادگانِ مغول را برای اجرای مقاصد خویش، آلت دست خود کرده بود.
3- پس از شهادت امام حسینع و قیام توابین، نفرتی عمیق از بنی امیه در میان مسلمین ایجاد شد. با شکست قیام توابین، باقی مانده ی آن ها به گرد مختار بن ابوعبیده ثقفی جمع شدند. مختار به داعیه ی خون خواهی امام حسین و دعوت به محمد حنفیه برادر آن حضرت، در کوفه قیام کرد و آن شهر را تصرف نمود. مختار قاتلان و کسانی را که در شهادت امام حسین(ع) نقش داشتند به قتل رساند و انتقام اهل بیت را از اشقیای زمان گرفت. مختار ثقفی حدود یک سال بر کوفه حکومت کرد امّا از سپاهیان مصعب بن زبیر شکست خورد و کشته شد.

ص:110

_ درگذشت «اللّه وردیخان» از سرداران شاه عباس (1023 ق)(1)

_ تولد «محمدعلی شاه قاجار» در تبریز (1289 ق)(2)

_ رحلت حکیم عارف «محمدرضا مهدوی قمشه ای» (1388ق)(3)

15 ربیع الثانی

15 ربیع الثانی

_ درگذشت «ابوعلی حاتمی» ادیب و عالم مسلمان (388 ق)(4)


1- اللّه وردیخان از سرداران دوره ی صفویه، از اهالی گرجستان بود. در جوانی به غلامی فروخته شد و سرانجام به خدمت شاه طهماسب صفوی درآمد. اللّه وردیخان در سال 1004 ق به سبب لیاقت و کفایتی که از خود در دربار صفوی نشان داد، به فرمان شاه عباس به امیر الامرایی حکومت فارس برگزیده شد. او در مدت زمان کوتاهی به سرداری سپاه قزلباش منصوب شد و خدمات زیادی به دولت صفویه کرد. او که فرماندهی کل سپاه ایران در زمان شاه عباس را بر عهده داشت در جنگ های متعددی از قبیل لار، بحرین، بغداد و غرب ایران، رشادت های فراوانی از خود نشان داد. اللّه وردیخان اقدامات اجتماعی و رفاهی ارزنده ای انجام داده است که از آن میان می توان به بنای پُل اللّه وردیخان یا سی و سه پُل بر روی رودخانه ی زاینده رود در اصفهان اشاره کرد که هنوز پس از گذشت قرن ها، یکی از زیباترین و مستحکم ترین آثار باستانی جهان است.
2- محمدعلی میرزا درتبریز به دنیا آمد. پدرش مظفرالدین شاه و مادرش ام الخاقان دختر میرزا تقی خان امیرکبیر بود. وی از سال 1313 ق ولیعهد ایران و فرمانروایی کل آذربایجان را بر عهده داشت.
3- محمدرضا بن ابوالقاسم قمشه ای متخلص به صهبا، حکیم، عارف، مدرس و شاعر متولد در قمشه، ساکن و متوفی در تهران بود و حکمت و عرفان تدریس می کرد. از جمله اساتید او ملامحمدجعفر لاهیجی و آقاسیدرضی مازندرانی را می توان نام برد. الاسفار الاربعه، الخلافه الکبری، و دیوان اشعار از اوست.
4- ابوعلی محمدبن مظفر مشهور به حاتمی یا بغدادی، علوم ادبی و لغت شناسی را نزد ابن دُرَید و ابوعمر فرا گرفت و پس از اندوختن دانش بسیار در این زمینه ها، تدریس این دروس را در بغداد آغاز کرد. حوزه ی درس حاتمی بسیار پرمحتوا بود به طوری که قاضی تنوخی و دیگر علمای بزرگ آن دوران در حوزه ی درس وی شرکت می جُستند. از تالیفات حاتمی می توان به کتاب حاتمیّه در عیوب و نواقص سروده ها و اشعار شاعران معاصرش، اشاره کرد.

ص:111

_ درگذشت آیت اللّه «شیخ محمدعلی سیبویه» (1322 ق)

16 ربیع الثانی

16 ربیع الثانی

_ رحلت فقیه جلیل «ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن قشیری» (465 ق)(1)

17 ربیع الثانی

17 ربیع الثانی

_ درگذشت «ابن رضوان» فقیه و ادیب مسلمان اَندلس (657 ق)

_ تولد «عبدالقادر بَدَوانی» متخلّص به «قادری» مورخ معروف هندی (947 ق)(2)

_ انتشار «روزنامه ی صور اسرافیل» در صدر مشروطیت (1325 ق)(3)


1- عبدالکریم بن هوازن بن عبدالملک از قبیله ی قُشیری و ملقب به زین الاسلام یا شیخ الاسلام، مُکنّی به ابوالقاسم، از بزرگان علمای قرن پنجم هجری می باشد. وی فقیه، محدث، مفسر، عارف، ادیب، اصولی، کاتب، شاعر و در علوم عقلی و نقلی متبحّر بود. التَّیسیر فی التَّفسیر، الرِّسالَه القُشَیریّه و مُختَصَرُ المُحَصَّل ازتالیفات اوست. وی هشتاد و نه سال عمر کرد و در نیشابور وفات یافت و در نزد قبر شیخ طریقتِ خود، ابوعلی دقاق، مدفون گردید.
2- عبدالقادر بَدَوانی در دربار اکبر شاه تیموری، منصب قضاوت داشت، اما اوضاع نامناسب دربار را تحمل نکرد و از کار دست کشید. قادری، بعدها مامور ترجمه ی کتاب های زبان سانسکریت و جمع آوری آن ها بود، اما کارش ناتمام ماند و مورخان دیگر، آن را به پایان رساندند. عبدالقادر از اندیشمندان پرکار زمان خویش به شمار می رفت و ترجمه ها و تالیفات زیادی از او بر جای مانده است. از مهم ترین آثار اوکتاب مُنتَخَبُ التَّواریخ معروف به تاریخ بَدَوانی می باشد.
3- مجله ی هفتگی صور اسرافیل که به مدیریت میرزا جهانگیر خان شیرازی و با همکاری میرزا قاسم خان تبریزی و دهخدا منتشر می شد یکی از برجسته ترین نشریه های دوران مشروطه بود. در دوره ی انتشار روزنامه ی صور اسرافیل، این روزنامه به مشکلاتی دچار شد. از جمله آن که چندین بار نویسنده ی او را تکفیر کردند و بساط روزنامه را فروپیچیدند. میرزا جهانگیرخان شیرازی، این روزنامه را در تکمیل معنی مشروطیت و حمایت از مجلسِ شورای ملی و یاری روستائیان، ضُعفا، فقرا و مظلومین، انتشار می داد. این روزنامه سرانجام پس از کشته شدن میرزا جهانگیرخان صور اسرافیل به دستور محمدعلی شاه قاجار تعطیل شد. پس از آن در سال 1337ق، مجدّدا سه شماره به همت علامه دهخدا در سوئیس انتشار یافت و سپس برای همیشه تعطیل گردید. تا آن وقت، ادبیات و انشاء ایرانی عموما و روزنامه ها خصوصا، به طرز نگارش قدیم، حاوی الفاظ مُسَجَّع، بی حقیقت و بدون معنی و خالی از سود و اثر بود، اما روزنامه ی صور اسرافیل به زبان مردمِ همان زمان نوشته می شد و حتی از آوردن اصطلاحات و لغات عامیانه ابا نداشت. از این رو در سبک نثر فارسیِ معاصر تأثیر بسزا کرد. مهم ترین مقالات این روزنامه، مقالات علی اکبر دهخدا بود که تحت عنوان «چرند و پرند» منتشر می شد.

ص:112

_ درگذشت عالم بزرگوار «ملا قربانعلی زنجانی» معروف به «حجت الاسلام» (1328 ق)(1)

_ وفات محدث و رجالی «ملامحمد نخجوانی» (1334 ق)(2)

_ رحلت مدرس برجسته و عالم ربانی آیت اللّه «سید مصطفی صفایی خوانساری» (1413 ق)(3)


1- ملاقربانعلی زنجانی معروف به «حجت الاسلام» از شاگردان شیخ انصاری بود که پس از تحصیل در نجف اشرف به زنجان بازگشت. او ضمن احراز مقام مرجعیت، با سخت کوشیِ تمام به اجرای احکام اسلام، از جمله اقامه ی حدود و اجرای تعزیرات می پرداخت. ملاقربانعلی از چنان نفوذ و موقعیتی در منطقه برخوردار بود که عدم همراهی وی با جریان مشروطه ی غیر مشروعه، باعث گردید تا نهضت در آن منطقه تاثیر چندانی نداشته باشد. او هیچ گاه به ملاقات حاکمی نرفت و هیچ حاکمی را نیز به حضور نمی پذیرفت.
2- ملامحمد علی نخجوانی، فقیه، اصولی، محدث، رجالی و عالم شیعیِ زمان خود بود. وی از شاگردان حاج میرزا حبیب اللّه رشتی، فاضل ایروانی و فاضل شرابیانی بود که بعد از وفات شرابیانی، مرجع تقلید قفقازیان و جمع فراوانی از دیگر بلاد شیعه گردید. آیت اللّه نخجوانی در 66 سالگی در کربلای معلی وفات یافت و در صحن مقدس امام علیع دفن شد. حاشیه بر رسائل و حاشیه بر مکاسب شیخ انصاری، از آثار اوست.
3- آیت اللّه سید مصطفی صفایی خوانساری در سال 1321 ق 1281 ش در خوانسار به دنیا آمد. پس از فراگیری دروس مقدماتی حوزه، در محضر اساتید بزرگی همچون: شیخ عبدالکریم حائری یزدی، سید ابوالحسن رفیعی قزوینی و میرزا محمدعلی شاه آبادی حاضر شد و در نجف در حلقه ی درس حضرات آیات سیدابوالحسن اصفهانی و میرزای نایینی شرکت جُست. آیت اللّه صفایی خوانساری اجازات متعدد اجتهاد و روایی را از حضرات آیات حائری، بروجردی و اصفهانی دریافت کرد. سرانجام این عالم ربانی در 92 سالگی در تاریخ 23 مهر 1371 ش چشم از جهان فروبست و پیکر پاک ایشان در مسجد بالاسر حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.

ص:113

18 ربیع الثانی

18 ربیع الثانی

_ تولد «محقق حلی» فقیه بزرگ و نامدار شیعی (602 ق)(1)

_ رحلت آیت اللّه «میرزا علی شیرازی» (1355 ق)(2)

19 ربیع الثانی

19 ربیع الثانی

_ درگذشت «قابسی» دانشمند و فقیه اسلام (403 ق)(3)

_ درگذشت «ابهری» فیلسوف و منجم ایرانی (663 ق)(4)


1- شیخ جعفر بن شیخ حسن حلی معروف به محقق حلی در سال 602 هجری در حله واقع در عراق به دنیا آمد. وی از ابتدا دارای هوشی سرشار و استعدادی شگرف بود. در محضر پدر، ابن زهره ی حلی، تاج الدین حسن بن علی دربی و دیگران تحصیلات خود را ادامه داد و خود بر مسند تدریس نشست. نام آورانی مانند علامه ی حلی، ابن داود حلی، سید بن طاووس و ابن سعید هَذْلی حلی از جمله دست پروردگان مکتب درس محقق حلی اند. وی مورد احترام خاص خواجه نصیرالدین طوسی بود و خواجه، به او ارج فراوان می نهاد. شرایع الاسلام، المُختصر النافع فی فقهِ الامامیه و آثار دیگر وی چون نگینی در میان کتب اسلامی می درخشند. محقق حلی در سال 676 ق، در هفتاد و چهار سالگی رحلت نمود.
2- آیت اللّه میرزا علی شیرازی، فقه و علوم اسلامی را نزد اساتیدی همچون آیات عظام فشارکی اصفهانی و میرزا محمدتقی شیرازی فرا گرفت و در 22 سالگی به درجه ی اجتهاد نائل آمد. آیت اللّه میرزا علی شیرازی علاوه بر تبحّر در فقه و اصول، در کلام، حکمت، طب، تاریخ و ادبیات نیز از مهارتی درخور تحسین برخوردار بود. ایشان مدتی نیز مرجعیت تقلید جمعی از مسلمانان را بر عهده داشت.
3- علی بن خَلَف قیروانی قابسی، دانشمند، محدث و فقیه مسلمان، در سال 324 ق در قیروان در تونس متولد شد. قابسی در جوانی نابینا گردید، اما با وجود این، احادیث بی شماری را همراه با اسناد مربوط به آن ها از حفظ داشت. قابسی همچنین در فقه و اصول از دانشی بسیار بهره داشت. و تالیفاتی در این زمینه از خود به یادگار گذاشته است. از آثار قابسی می توان به کتاب «المَهد» در موضوع فقه اشاره کرد.
4- اثیرالدین ابهری فیلسوف، منجم و ریاضی دان برجسته ی ایرانی از مشاهیر حکمای اسلام و از شاگردان امام فخر رازی و کمال الدین بن یونس بود. ابهری بیشتر اوقات عمر خود را به تدریس و تالیف کتاب پرداخت و آثار او باتوجه به صاحبنظر بودن وی در منطق، حکمت، ریاضی و نجوم، از ارزش بسیاری برخوردار است. از این منجم و ریاضی دان ایرانی آثار بسیاری بر جای مانده که از میان آنها می توان به کتاب اصلاح اصول اُقلیدُس و هدایت الحِکمَه اشاره کرد.

ص:114

_ تولد آیت اللّه «کرباسی» فقیه فاضل (1180 ق)(1)

_ آغاز لشکرکشی «محمدشاه قاجار» به هرات در افغانستان (1253 ق)(2)

_ رحلت مرجع بزرگوار تقلید و عالم کبیر آیت اللّه «سیدصدرالدین صدر» (1373 ق)(3)


1- آیت اللّه حاج محمد ابراهیم خراسانی معروف به کرباسی از علمای فاضل اصفهان بود. علوم مقدماتی را در زادگاهش آغازکرد و در حوزه ی علمیه ی نجف به تکمیل تحصیلات خود پرداخت. آیت اللّه کرباسی پس از بازگشت به زادگاهش به تعلیم و تدریس مشغول شد و به تالیف آثار متعدد پرداخت. این عالم فاضل که در زهد و تقوا نیز معروف بود، کتب و رساله های ارزنده ای از خود به یادگار گذاشته است که از آن جمله می توان به اِشاراتُ الاصول و مناسک حج اشاره کرد. آیت اللّه کرباسی در سال 1262 ق در 82 سالگی در اصفهان دار فانی را وداع گفت.
2- چون در زمان فتحعلی شاه فتح هرات نیمه کاره رها شده بود و محمدشاه نیز می خواست در فتوحات نظامی شهرتی به دست آورد، لذا چون توان رویارویی با روس ها در بازپس گیری ولایات از دست رفته ی قفقاز را در خود نمی دید، قصد تصرف هرات را در سر می پروراند. از این رو در ربیع الثانی 1253 ق به هرات لشکرکشی کرد و آن جا را به محاصره ی خود درآورد. این محاصره با حمایت روس ها صورت گرفت و انگلیس که مستعمره ی بزرگ خود یعنی هند را در خطر می دید، دست به تهدید محمدشاه از طریق نظامی زد. تهدیدات پیاپی انگلستان و نیز طولانی شدن زمان محاصره ی هرات، توان ادامه ی این کار را از اردوی محمد شاه گرفت. سرانجام محمدشاه باسرشکستگی و بدون هیچ نتیجه ای در 18 جمادی الثانی 1254 ق به تهران بازگشت و این عمل موجب سلب حیثیّت ایران گردید.
3- آیت اللّه سید صدرالدین صدر عاملی فرزند سیداسماعیل در سال 1299 ق در خانواده ای اصیل و مشهور به فضل، ادب و تقوا در کاظمین به دنیا آمد. ایشان بعد از عزیمت به کربلا، دروس سطح را در خدمت اساتیدی همچون شیخ حسن کربلایی فرا گرفت. آیت اللّه صدر در سال 1328 ق راهی نجف اشرف گردید و از محضر آیات عظام: آخوند خراسانی، سید محمد کاظم یزدی و میرزاحسین نایینی بهره مند شد. در سال 1339 به ایران سفر نمود و حدود شش سال در مجاورت حرم مطهر حضرت رضاع به تدریس و ارشاد پرداخت. ایشان بعد از یک سفر به عراق دوباره به مشهد برگشته و به تدریس و اقامه ی نماز در مسجد گوهرشاد پرداخت. آیت اللّه صدر با پیشنهاد آیت اللّه العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی مؤسس حوزه ی علمیه ی قم، به شهر قم آمده و پس از فوت حاج شیخ، به یاری آیت اللّه سیدمحمدتقی خوانساری و آیت اللّه سیدمحمد حجت کوه کمره ای، سرپرستی حوزه را به عهده گرفته و به حفظ و توسعه ی آن پرداختند. اصول دین، حاشیه بر کفایهُ الاصول و خُلاصهُ الفُصول از جمله تألیفات این مرجع بزرگ دینی است. آیت اللّه سید صدرالدین صدر، پدر بزرگوار امام موسی صدر، رهبر شیعیان لبنان می باشد. سرانجام این عالم ربانی در 74 سالگی بدرود حیات گفت و در مسجد بالاسرِ روضه ی منوره ی حضرت معصومه(س) در کنار آیت اللّه حائری یزدی، به خاک سپرده شد.

ص:115

20 ربیع الثانی

20 ربیع الثانی

_ تولد «حاج لطفعلی بیگ آذربیگدلی» شاعر و ادیب (1134 ق)(1)

_ درگذشت آیت اللّه «شیخ هاشم قزوینی» مدرس برجسته ی حوزه ی علمیه ی مشهد (1381ق)(2)


1- لطفعلی بیگ آذربیگدلی از شاعران معروف ایران در قرن دوازدهم هجری است. وی با هاتف و مشتاق اصفهانی و استادان دیگری که دوره ی بازگشت ادبی را آغاز کردند، معاصر بود. چندی در خراسان و اصفهان و شیراز گذراند و مدتی مداح جانشینان نادرشاه و سپس ستایش گر کریم خان زند بود تا این که در سال 1195 ق درگذشت. وی در قصیده، غزل و ترانه به روش شاعران قدیم پارسی گوی می سروده و در این کار موفق بوده است. منظومه ی یوسف و زلیخا و نیز تذکره ی آتشکده از آثار مهم اوست. هم چنین لطفعلی آذر در سخن سرایی، شعرشناسی و اطلاع بر احوال و اشعار شعرا تبحّری بسزا داشت.
2- آیت اللّه شیخ هاشم قزوینی، عالمی ربانی و متفکری عمیق و زاهدی وارسته بود. مقدمات را در قزوین فرا گرفت و برای تکمیل تحصیلات به اصفهان رفت و در سی سالگی در مشهد از محضر اساتیدی چون آقا حسین قمی و حاج میرزا محمد آقازاده ی خراسانی استفاده کرد. ایشان با مقام علمی بالا همه ساله ایام ماه مبارک رمضان به تربیت و تعلیم دینی روستاییان می پرداخت. آیت اللّه قزوینی که از مدرسان برجسته ی حوزه ی علمیه ی مشهد به شمار می رفت، از عالمانی است که به قیام مسلحانه علیه رژیم پهلوی معتقد بود و در قیام مسجد گوهرشاد مشهد شرکت داشت.

ص:116

21 ربیع الثانی

21 ربیع الثانی

_ وفات «محمدباقر واعظ تهرانی» از علمای تهران (1313 ق)(1)

_ درگذشت عالم بزرگ، آیت اللّه «محمد نهاوندی» (1371 ق)(2)

22 ربیع الثانی

22 ربیع الثانی

_ رحلت حکیم عارف و محدث مفسر «ملامحمد محسن فیض کاشانی» (1091 ق)(3)


1- حاج ملامحمدباقر واعظ تهرانی در سال 1255 ق به دنیا آمد و بیشتر عمر خود را صرف آموختن علوم مختلف کرد. از حاج ملامحمدباقر واعظ تهرانی آثار بسیاری به جای مانده که از میان آن ها می توان به جَنَّهُ النَّعیم در باب احوال حضرت عبدالعظیم از نوادگان پیامبر اکرمص اشاره کرد.
2- آیت الله محمد نهاوندی، فرزند عالم ربانی و کبیر آیت اللّه میرزا عبدالرحیم نهاوندی در نجف اشرف به دنیا آمد. او همانند پدرش در مراتب علمی و عَمَلی و اخلاق فاضله، از بزرگان علمای قرن چهاردهم به شمار می رود. تفسیر مبسوط عربی و تفسیر مبسوط فارسی و مجموعه این دو کتاب در 4 جلد که به نام نفحات الرحمن موسوم است، از آثار ایشان می باشد. وفات وی در تهران روی داد.
3- محمد بن شاه مرتضی، ملقب به محسن معروف به ملامحسن فیض کاشانی، در چهاردهم صفر سال 1007 هجری قمری در کاشان به دنیا آمد. وی مقدمات را در زادگاه خود فرا گرفت و در جوانی راهی اصفهان گردید. ملامحسن در محضر علمای نامور زمان از قبیل علامه محمدتقی مجلسی، شیخ بهایی، میرداماد، میرفندرسکی و ملاصدرای شیرازی زانوی ادب زد و به کسب علم پرداخت. آن هنگام که ملاصدرا در روستای کَهَک قم ساکن بود، ملامحسن، مونس وی گردید و ملاصدرا دخترش را به وی تزویج نمود و به او لقب فیض داد. وی پس از سالیانی، راهی کاشان شد و به تدریس و تالیف همت گماشت. علم الهدی و معین الدین، فرزندان فیض محمد مومن (برادرش) ضیاءالدین محمد و ده ها فاضل دیگر از جمله شاگردان مکتب درسی او بودند. ملامحسن هم چنین در طول 65 سال تحقیق و مطالعه، نزدیک به دویست کتاب و رساله ی نفیس در علوم و متون مختلف نگاشت. تفسیر صافی، تفسیر اصفی و تفسیر مُصفّی در تفسیر، الوافی، الشافی و المَحجَهُ البیَضاء و ده ها اثر گران سنگ ایشان درکلام، عرفان، اخلاق، ادب و موضوعات دیگر، نشانگر روح پر تلاش و احاطه ی ایشان بر معارف اسلامی و علوم روز می باشد. سرانجام این فقیه وارسته و این عالم کامل در 84 سالگی دار فانی را وداع گفت و در زمینی که بعدها به قبرستان فیض معروف شد، مدفون گردید. برطبق وصیت ملامحسن فیض کاشانی، بر روی قبر وی سقف و سایبانی ساخته نشده است.

ص:117

_ تولد عالم شیعه «محمدتقی رازی» معروف به «آقانجفی» از مبارزان جنبش تنباکو (1262 ق)(1)

_ درگذشت فقیه جلیل آیت اللّه «حائری قمی» (1358 ق)

23 ربیع الثانی

23 ربیع الثانی

_ مرگ «سلطان محمود غزنوی» بزرگ ترین پادشاه سلسله ی غزنویان (421 ق)(2)

_ تولد «ابوشامه» فقیه، محدث و مورخ (599 ق)(3)


1- شیخ محمدتقی بن شیخ محمد باقر تهرانی رازی معروف به آقانجفی از علمای بزرگ شیعه در قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم هجری می باشد. وی مرجع خاص و عام و جامع معقول و منقول و حاوی فروع و اصول و تالیفات فراوان بوده است. آداب الصلوه، آداب العارفین، اسرارالاحکام و انیس الزائرین از جمله آنها می باشد. آقانجفی در شعبان 1331 ق در 69 سالگی در اصفهان بدرود حیات گفت و در بقعه ای نزدیک امام زاده احمد بن علی بن امام محمد باقرع به خاک سپرده شد.
2- سلطان محمود غزنوی، سومین شاه سلسله ی غزنویان از سال 387 ق پس از شکست دادن برادرش اسماعیل، حکومت را به دست گرفت و با غلبه بر امیران صفاری، سامانی، آل بویه، آل زیار و خوارزمشاهیان بر شمال و شرق ایرانِ آن روز استیلا یافت. سلطان محمود غزنوی به تدریج سرزمین های بیشتری را ضمیمه ی قلمرو خود نمود. او دوازده بار به سرزمین هندوستان لشکرکشی کرد اما سرانجام قبل از رفتن به ری پس از 34 سال سلطنت، به دلیل ابتلا به بیماری سل در غزنین درگذشت. سلطان محمود غزنوی، اولین پادشاه مستقل و بزرگ ترین فرد خاندان غزنوی است که به دلیری و بی باکی و کثرت فتوحات و شکوه دربار در تاریخ اسلام، بسیار مشهور شده است. غزوات وی در هند و غنائمی که از آن جا آورده، اجتماع علما و شعرا در دستگاه او و اشعار و کتبی که به نام او ترتیب یافته بود، نام سلطان محمود غزنوی را در اطراف عالم، معروف کرده است. افرادی همانند عُنصری بلخی، فَرُّخی سیستانی، عَسجَدی مَروَزی، کسایی مروَزی و غضایری رازی و نیز فردوسی طوسی از شاعران دربار او بودند. هم چنین از علمای دستگاه محمودی، هیچ کس جلیل القدرتر از ابوریحان بیرونی نیست.
3- عبدالرحمن بن اسماعیل بن ابراهیم ملقب به شهاب الدین و معروف به ابوشامه از مشاهیر علمای قرن هفتم هجری است که در فقه، حدیث، تاریخ، نحو، ادبیات و قرائات متنوعه ی قرآنی، یگانه ی دوران خود بود. وی در ابتدا در دمشق درسن شانزده سالگی قرآن را با تمامی قرائت های متداول فرا گرفت و در اسکندریه به تکمیل آن پرداخت. ابوشامه دارای تالیفاتی می باشد از قبیل: الاصول فی الاصول، مختصر تاریخ دمشق و مُفردات القُرّاء. بنابه قول برخی از مورّخین، بیشتر آثار ابوشامه در یک واقعه ی آتش سوزی به همراه کتابخانه ی عظیمِ او سوخت و از بین رفت. ابوشامه به سال 665 هجری در 66 سالگی در دمشق بدرود حیات گفت و در آن شهر به خاک سپرده شد.

ص:118

_ درگذشت فقیه ربانی «ملااحمد نراقی» (1245 ق)(1)

24 ربیع الثانی

24 ربیع الثانی

_ درگذشت «سیدقاسم الانوار» شاعر عهد تیموری (837 ق)(2)

25 ربیع الثانی

25 ربیع الثانی

_ آغاز بنای شهر بغداد در زمان خلافت خاندان بنی عباس (145 ق)(3)


1- حاج ملااحمد بن ملامهدی نراقی، از بزرگان علمای دین و مجتهدان عالی قدر شیعه می باشد. وی فقیه اصولی، محدث رجالی و شاعر حاذق و زاهد متقی بوده است. ملااحمد پس از کسب مدارج بالای علمی نزد پدر دانشمندش، حاج ملامهدی نراقی، مشغول تدریس و تالیف شد و شاگردانی همچون شیخ مرتضی انصاری و سید محمد شفیع جابلقی و بسیاری دیگر را پرورش داد. این عالم بزرگ همچنین در حدیث مهارت داشته و با سه واسطه از علامه محمدباقر مجلسی روایت حدیث کرده است. مُستند الشّیعه، معراجُ السَّعاده، اسرارُ الحَجّ، مفتاح الاحکام و مثنوی طاقدیس از جمله آثار اوست. ایشان اشعار عرفانی فراوانی سروده است و در شعر، «صفایی» تخلّص می کرد. وفات ملااحمد در نراق اتفاق افتاد و بدن مطهر وی را در صحن علوی در نجف اشرف دفن کردند.
2- سیدقاسم الانوار از شعرای معروف عهد تیموریان اهل تبریز بود و از بزرگان علم و دانش کسب فیض کرد. وی بعد از مدتی در هرات در افغانستان اقامت گزید و تدریس را آغاز کرد. سیدقاسم به تدریج به شهرت رسید به طوری که شاگردان و مریدان وی از نواحی و شهرهای مختلف به حضورش می شتافتند. این ایام، مقارن با سلطنت تیمور و فرزندش شاهرخ بود. سیدقاسم پس از این که مورد سوءظن شاهرخ قرار گرفت به ناچار هرات را ترک گفت و به سمرقند در ازبکستان امروزی رفت. آثار ادبی سیدقاسم الانوار شامل یک دیوان غزل و چندین مثنوی است که نُسَخ خطی آن ها موجود است. هم چنین رساله های انیس العارفین و انیس العاشقین از جمله آثار این شاعر ایرانی است.
3- منصور دوانیقی دومین خلیفه ی عباسی، بانی شهر بغداد است. این خلیفه، آن جا را دارالخلافه ی عباسی قرار داد. نام اول این شهر مدینه المنصور بود. اما نام بغداد رواج بیشتری یافت و به همین اسم نامیده شد. این شهر قبلاً دهکده ای به نام بغداد بوده است.

ص:119

_ درگذشت «ابن سیده» دانشمند و ادیب (458 ق)(1)

_ وفات «امام الحرمین جوینی» دانشمند نامدار و آگاه به علوم زمان (478 ق)(2)

26 ربیع الثانی

26 ربیع الثانی

_ تولد «عین الزمان قطان مروَزی» ریاضی دان، طبیب و فیلسوف مسلمان (465 م)(3)

_ مرگ «حَسَن صَبّاح» داعی فرقه ی اسماعیلیه در اَلَموت در نزدیکی قزوین (518 ق)(4)


1- ابوالحسن علی بن اسماعیل، معروف به ابن سیده، از دانشمندان و ادبای قرن پنجم در اندلس می باشد. وی دارای حافظه ای فوق العاده بود. الانیق، المخصَّص و الوافی فی علم القوافی از جمله تالیفات اوست.
2- ابوالمعالی عبدالملک بن عبداللّه بن یوسف جُوینی، ملقب به ضیاءالدین، جامع اصول و فروع، کلام و تمامی فنون علمی و استاد امام محمد غزالی است. وی مدتی در مکه و مدینه مجاور بوده و تدریس می کرد و به همین جهت به «امام الحرمین» مشهور گردید. تمامی مسایل فقهی را موافق هر کدام از مذاهب چهارگانه که سوال می کردند، فتوا می داد وی در زمان سلطنت الب ارسلان سلجوقی، رییس مدرسه ی نظامیه ی نیشابور شد و ریاست علمی به او منتهی می گردید. امام الحرمین تا سی سال با کمال استقلال، تمامی امور محراب، منبر، تدریس، خطابه و مناظرات مذهبی و مذاکرات دینی را بر عهده داشت و تالیفات متعددی نگاشته است. الارشاد فی اصول الدین، مدارک العقول و غنیه المسترشدین از جمله آثار اوست. وفات او در نیشابور اتفاق افتاد. گویند که بعدها جسدش را به کربلا منتقل نموده و در جوار پدرش دفن کردند.
3- عین الزمان قطانِ مروَزی متولد شهر مَرو از شهرهای قدیم خراسان واقع در ترکمنستان فعلی است. او در ریاضیات، فلسفه، ادبیات، طب و علوم دینی مهارت داشت اما بیشتر به طب علاقمند بود. قطان مروزی که در مَرو به طبابت مشغول بود، کتب متعددی به رشته ی تحریر درآورد که از جمله ی آنها، کتاب «کیهان شناخت» در علم ریاضی است. قطان مروَزی در سال 548 ق در 83 سالگی درگذشت.
4- حَسن صبّاح پس از قبول مذهب اسماعیلی در سال 464 ق، مدتی در مصر بود و سپس به ایران بازگشت. او در ابتدا در خوزستان، اصفهان، یزد، کرمان و دامغان، سرگرم دعوت بود و در همان حال، داعیانی به اطراف فرستاد و بسیاری از مردم را به مذهب خود درآورد. حسن صبّاح توانست در ششم رجب سال 483 ق به قلعه ی مستحکم و طبیعی الموت در نزدیکی قزوین دست یابد و به گسترش دایره ی دعوت خود بپردازد. کار صباح و دعوت اسماعیلیان با مرگ مَلِک شاه سلجوقی و به ویژه قتل نظام الملک، وزیر مقتدر سلجوقی، فرصت را بیش از قبل در اختیار این فرقه نهاد و شهرت آنان را عالمگیر کرد. حسن، فداییانی تربیت کرده بود که حاضر بودند به اشاره ی او، هر کاری انجام دهند. قتل های متعدد بزرگانی که مخالف فعالیت اسماعیلیان بودند توسط این فداییان صورت می گرفت و باعث ایجاد رُعبی عظیم در دل مخالفان گردید. حسن، حتی سلطان سنجر سلجوقی را تهدید به مرگ کرد و پادشاه، از ترس جان، با او آشتی نمود. ازآن پس قدرت صَبّاحیان بیشتر از قبل فزونی یافت تا این که، حسن صباح در 26 ربیع الثانی 518 ق درگذشت. حَسن مردی معتقد و خشک بود و دو پسر خود را به سبب تخلّفات مذهبی کشت. او با سلطنت ارثی مخالف بود و پس از خود یکی از سردارانش را به جای خویش برگزید.

ص:120

_ درگذشت نویسنده و عالم زاهد «آقانجفی قوچانی» (1363 ق)(1)

27 ربیع الثانی

27 ربیع الثانی

_ موافقت «محمدعلی شاه قاجار» با انقلاب مشروطه (1327 ق)(2)


1- سیدمحمد حسن معروف به آقا نجفی قوچانی در سال 1295 ق در روستای خُسرویّه در حوالی شهر قوچان به دنیا آمد. در کودکی به فراگیری قرآن نزد پدر پرداخت و سپس به تشویق والد خود برای تحصیل علوم دینی، راهی قوچان شد. از آن پس وارد مشهد گردید و تحصیلات خود را ادامه داد. سیدمحمدحسن در نوزده سالگی همراه یکی از دوستانش، با پای پیاده از راه طبس به یزد و از آنجا به اصفهان رفته و در اقامت چهار ساله ی خود در آن شهر، از اساتید فن، مستفیض گردید. آقانجفی قوچانی بار دیگر با پای پیاده عزم نجف اشرف کرد. در مدت بیست سال سکونت در آن دیار مقدس، از محضر علمای نامدارِ زمان از جمله آخوند خراسانی بهره مند شد و به اجتهاد نایل آمد. او با شنیدن خبر درگذشت پدر به زادگاه خود مراجعت نمود و به درخواست اهالی قوچان، در آن شهر رحل اقامت افکند. آقا نجفی قوچانی، علاوه بر اداره ی حوزه ی علوم دینیِ آن دیار، حاکمیت شرع شهر قوچان را نیز عهده دار بود. آقا نجفی قوچانی در جنبش مشروطیت ایران، همگام با دیگر روحانیونِ مبارز، مشارکت فعال داشت. از وی آثار گرانسنگی به جا مانده است که کتب سیاحت شرق و سیاحت غرب از جمله ی آنها می باشد. سرانجام این عارف زاهد در شصت و هشت سالگی در شهر قوچان دار فانی را وداع گفت و در منزل خود در آن شهر مدفون گردید.
2- محمدعلی شاه قاجار پس از مخالفت های سرسختانه، در حالی با انقلاب مشروطه موافقت کرد که قدرت مشروطه خواهان هر روز افزایش می یافت. بدین ترتیب، محمدعلی شاه که قبلاً با مردم مبارز و مشروطه خواهِ ایران، مقابله کرده بود، تسلیم آنان شد و بر خلاف میل باطنی خود، دست خطی مبنی بر لازم الاجرا بودنِ قانون اساسی را به مجلس شورای ملی ارسال کرد. بدین ترتیب، دوران یک ساله ی استبداد صغیر به پایان رسید، هرچند محمدعلی شاه به تعهدات خود عمل نکرد.

ص:121

_ رحلت فقیه بزرگوار شیعه آیت اللّه العظمی «حاج سیداحمد خوانساری» (1405 ق)(1)

28 ربیع الثانی

28 ربیع الثانی

_ درگذشت «محیی الدین بن عربی» نویسنده، اندیشمند و عارف بزرگ اسلام (638 ق)(2)


1- حضرت آیت اللّه العظمی سیداحمد خوانساری در سال 1309 ق در خوانسار به دنیا آمد. در 3 سالگی پدر را از دست داد و سرپرستی او بر عهده ی برادرش قرار گرفت. سید احمد پس از فراگیری مقدمات در زادگاه خود، برای ادامه ی تحصیل، عازم اصفهان گردید و از آن جا عزم نجف اشرف نمود. ایشان در حوزه ی علمیه ی نجف خوشه چین خرمن معارف آیات عظام: آخوند خراسانی، سیدمحمدکاظم یزدی، میرزای نایینی و آقاضیاءالدین عراقی بود و پس از سالیانی، بر قله ی رفیع اجتهاد دست یافت. آیت اللّه خوانساری در سال 1335 ق به ایران بازگشت و در درس آیت اللّه شیخ عبدالکریم حائری یزدی در اراک شرکت کرد. با تاسیس حوزه ی علمیه ی قم، به تدریس و پرورش شاگردان همت گماشت ولی از جانب آیت اللّه بروجردی عازم تهران گردید و در مسجد سیدعزیزاللّه به اقامه ی نماز جماعت، تدریس خارج فقه، رفع گرفتاری های مردم و فعالیت های سیاسی پرداخت. ایشان در زهد و پرهیزگاری و مبارزه با هوای نفس کم نظیر و زبانزد همگان بود و حضور ایشان در کنار حضرت امام، نهضت اسلامی ایران را تقویت می کرد. سرانجام این عالم ربانی در 29 دی 1363 در 96 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و به سرای باقی شتافت. پیکر آن مرجع بزرگوار تقلید پس از تشییع در تهران به قم منتقل گردید و در مسجد بالاسر حضرت معصومهس مدفون شد. العقائدُ الحَقّه، مناسک حج و جامعُ المدارک از جمله آثار ایشان می باشد.
2- ابوعبداللّه محیی الدین محمدبن علی العربی معروف به ابن عربی در 27 رمضان سال 560 ق در اندلس به دنیا آمد. وی از آغاز جوانی، دارای دلی تپنده در جستجوی فراسوی جهان مادی بود و روحی تشنه ی حقایق غیبی و عواطفی پرهیجان و اندیشه ای عرفان جو داشت. چنان که در این رهگذر، جوانه های بینش عرفانی در درونش ایجاد شده و مکاشفاتی برایش دست می داد. او دانشمندی پرکار بود که آثارش را بیش از پانصد رساله و کتاب ذکر کرده اند. یکی از آن ها، تفسیر کبیر است که به تنهایی شامل چندین مجلد است و کتاب معروف فصوصِ الحِکَمِ او، فشرده ای از دیدگاه ها و اندیشه های عرفانی اوست. ابن عربی در 78 سالگی در شام درگذشت و در دامنه ی کوه قاسیون در دمشق مدفون گردید.

ص:122

_ تولد «شرف جهان قزوینی» شاعر خوش قریحه ی ایرانی در قزوین (912 ق)(1)

_ صدور فرمان سانسور در ایران (1302 ق)

_ درگذشت «محمدصادق ادیب الممالک فراهانی» ادیب شهیر ایرانی (1336 ق)(2)

_ وفات آیت اللّه «سیدمحمدباقر دُرچه ای» عالم و فقیه برجسته ی شیعه (1342 ق)(3)

_ درگذشت عالم ربّانی آیت اللّه «میرزا احمد عاملی آرانی» (1361 ق)(4)


1- میرزا شرف جهان قزوینی در شیراز نزد امیر غیاث الدین، دانشمند نام آورِ آن زمان، علوم متداول را فرا گرفت و علاوه بر علوم عقلی و نقلی، در ادب، شعر، نگارش، کتابت و موسیقی نیز تبحّر یافت. میرزا شرف جهان، شاعری توانا به شمار می رفت و از او نسخه ی خطی دیوان اشعارش بر جای مانده است.
2- محمدصادق ادیب الممالک فراهانی متخلصّ به «امیری» نویسنده و شاعر معروف ایرانی، علوم ادبی زمان را نزد اساتید فن فرا گرفت و در شاعری بر اکثر سخنوران عصر خویش، غالب گردید. وی در فنون سخنوری، مقتدر و در روانی طبع، قوّت حافظه، تسلط بر تاریخ عرب و عجم و احاطه بر لغات و مضامین فارسی و عربی، مشهور بوده است. ادیب الممالک مسؤولیت انتشار روزنامه های ادب، مجلس و آفتاب را برعهده داشت و در انقلاب مشروطه، به یاری مجاهدانِ و آزادی خواهان شتافت. امیری در سرودن انواع قالب های شعری، توانایی ویژه ای داشت و سبک قدیمِ را به خوبی رعایت می کرد. وی از جمله شاعرانی بود که برای نخستین بار، مضامین و مفاهیمِ اجتماعی و سیاسی به ویژه میهن دوستی را در اشعارش به کار گرفت.
3- سیدمحمد باقر دُرچه ای از علما و فقهای برجسته ی شیعه، در دُرچه یکی از روستاهای اصفهان به دنیا آمد. وی پس از تحصیل در اصفهان راهی نجف اشرف شد و از بزرگانی چون میرزا محمد حسن شیرازی، میرزا حبیب اللّه رشتی و حاج حسن کوه کمره ای استفاده کرد و به مقام اجتهاد رسید. پس از مراجعت به اصفهان به تدریس فقه و اصول پرداخت. از آثار ایشان دوره ی فقه و اصول در 16 جلد است و آیت اللّه بروجردی و استاد جلال الدین همایی از شاگردان اویند. این عالم بزرگ در تخت فولاد اصفهان به خاک سپرده شده است.
4- آقا میرزا احمد عاملی آرانی در سال 1280 ق در آرانِ کاشان به دنیا آمد. پس از فراگیری دروس مقدماتی نزد پدر، به محضر درس ملاحبیب اللّه کاشانی حاضر شده و به اجتهاد دست یافت. میرزا احمد عاملی پس از پدر تا پایان عمر در آران به انجام امور دینی، هدایت و ارشاد مردم و تالیف و تدریس مشغول بود. از این عالم ربانی، کتاب هایی همچون نهجُ الرَّشاد و رساله ی سبیلُ الجَنان بر جای مانده است. ایشان در 81 سالگی دار فانی را وداع گفت و در حرم امامزاده محمد هلالع در آران کاشان به خاک سپرده شد.

ص:123

_ رحلت عالم بزرگ شیعه و مؤلف کبیر «علامه شیخ عبدالحسین امینی» (1390 ق)(1)

29 ربیع الثانی

29 ربیع الثانی

_ تولد «محمد بن احمد ذهبی» محدث و مورخ (673 ق)(2)

_ وفات «محمد بن عبداللّه بن بهلول» معروف به شیبانی از مشاهیر حدیث (1387 ق)(3)


1- علامه شیخ عبدالحسین امینی در سال 1320 ق در تبریز به دنیا آمد. وی علوم ابتدایی و متوسطه را نزد پدر تحصیل کرد. سپس جهت ادامه ی دروس خود راهی نجف اشرف گردید و در درس آیات عظام فیروزآبادی و سیدابوتراب خوانساری شرکت کرد. علامه امینی در اولین تالیف خویش، کتاب شهداء الفضیله را نگاشت و مورد توجه و تایید علمای بزرگ قرار گرفت. این عالم بزرگوار سپس کتاب عظیم «الغدیر» را تالیف کرد و آن را به جهان بشری تقدیم نمود. علامه امینی با تألیف کتاب الغدیر خاطرات عصر نبوی را تجدید کرد و با این اثر که با سختی های فراوان و خون دل نگاشت، درصدد احیاء سیره ی نبوی و علوی بود. سرانجام این رادمرد علم و عمل در هفتاد سالگی به دیدار محبوب شتافت و در نجف اشرف به خاک سپرده شد.
2- شمس الدین، محمدبن احمد ذهبی محدث و مورخ مشهور، علاقه ی زیادی به گردآوری حدیث داشت و برای تکمیل این علم، سفرهای بسیار کرد. او در این سفرها از بسیاری از بزرگان و علما حدیث شنید و آن ها را ضبط نمود. ذهبی وقایع تاریخ اسلام و مشاهیر این دوران را از زمان ظهور آیین اسلام تا سال 704 ق دنبال کرده و اخبار و وقایع محدثین آن دوره را نیز به رشته ی تحریر درآورده است. وی این مجموعه را تحت عنوان تاریخ اسلام به صورت کتابی تنظیم کرده است. آثار ذهبی بسیار مورد استفاده ی اهل علم قرار گرفت و در اکثر مواقع، دانش پژوهان برای شنیدن احادیث به محضرش می شتافتند. الکاشف، طبقات القُرّاء، المُعجم الکبیر و المعجم الصغیر از آثار اوست. ذهبی در سال 748 ق در 75 سالگی در دمشق وفات یافت.
3- محمد بن عبداللّه بن محمد بن عبیداللّه بن بهلول، معروف به شیبانی، کوفی الاصل، از مشاهیر محدثان امامیه می باشد که برای استماع حدیث، مسافرت ها کرده و تألیفاتی دارد. او در ابتدا به نقل احادیث معتبر همت می گماشت ولی در ادامه از روایت احادیث غریب نیز خودداری نکرد و باعث شد که دیگران نقل روایت های او را معتبر نشمارند.

ص:124

30 ربیع الثانی

30 ربیع الثانی

_ آغاز حکومت «شاه اسماعیل اول» و تأسیس سلسله ی صفویه در تبریز (907 ق)(1)

جمادی الاوّل

اشاره

جمادی الاوّل

زیر فصل ها

1 جمادی الاوّل

2 جمادی الاوّل

3 جمادی الاوّل

4 جمادی الاوّل

5 جمادی الاوّل

6 جمادی الاوّل

7 جمادی الاوّل

8 جمادی الاوّل

9 جمادی الاوّل

10 جمادی الاوّل

11 جمادی الاوّل

12 جمادی الاوّل

13 جمادی الاوّل

14 جمادی الاوّل

15 جمادی الاوّل

16 جمادی الاوّل

17 جمادی الاوّل

18 جمادی الاوّل

19 جمادی الاوّل

20 جمادی الاوّل

21 جمادی الاوّل

22 جمادی الاوّل

23 جمادی الاوّل

24 جمادی الاوّل

25 جمادی الاوّل

26 جمادی الاوّل

27 جمادی الاوّل

28 جمادی الاوّل

29 جمادی الاوّل

30 جمادی الاوّل

1 جمادی الاوّل

1 جمادی الاوّل

_ تولد سیاستمدار و نویسنده ی ایرانی «شریف الدین کاشانی» (459 ق)

_ صدور حکم تحریم تنباکو توسط «میرزای بزرگ شیرازی» (1309 ق)(2)


1- اسماعیل صفوی پس از قتل پدر توسط دشمنانش، سالیانی مخفی بود. در سال 905 ق به پشتگرمی مریدان خود در حالی که بیشتر از سیزده سال نداشت، راهی اردبیل شد و پس از مدتی طوایف قزلباش به او پیوستند. وی سپس راهی شروان گردید و قاتلان پدر خود را کشت و فرمانروای آق قویونلو را در نزدیکی نخجوان شکست سختی داد. پس از فرار امیر آق قویونلوها، شاه اسماعیل به تبریز آمد و تاج سلطنت ایران را بر سر نهاد. قبایل ترکمان، دست بیعت و ارادت به او دادند و او را حمایت کردند. از این پس حکومت سلسله ی خاندان صفوی بر ایران آغاز گردید.
2- یکی از امتیازات ننگینی که در زمان قاجار نتایج نامطلوبی را به بار آورد امتیاز انحصار تنباکو معروف به امتیاز رِژی بود. به موجب این امتیاز که در زمان ناصرالدین شاه قاجار با تالبوت انگلیسی منعقد شد، شرکت رِژی به مدت 55 سال صاحب حق انحصاری تجارت تنباکوی ایران و حتی نظارت در زراعت آن شناخته می شد. وقتی مردم، این قرارداد را با قرارداد مشابهی که با دولت عثمانی منعقد شده بود مقایسه کردند، از بابت این که منفعت بسیار کمتری نصیب کشور شده است دست به اعتراض زدند. با گسترده شدن اعتراضات مردمی و پیگیری علمای بزرگ تهران از جمله حاج میرزا حسن آشتیانی، این اعتراضات شکلی وسیع به خود گرفت و سرانجام حکم تحریم استعمال تنباکو توسط میرزای بزرگ شیرازی، تکلیف مردم و شاه را یکسره کرد. پس از صدور این فتوا که استعمال تنباکو به هر نحو را در حکم محاربه با امام زمانعج عنوان کرده بود، مردم قلیان ها را شکستند و انبارهای توتون را به آتش کشیدند. تاثیر این فتوا به حدی بود که در درون دربار قاجار نیز کسی از تنباکو استفاده نمی کرد. سرانجام ناصرالدین شاه قاجار مجبور شد که این قرارداد را فسخ نموده و مقداری غرامت به شرکت رژی پرداخت کند.

ص:125

2 جمادی الاوّل

2 جمادی الاوّل

_ درگذشت «کسایی مروزی» شاعر شهیر و نامدار ایرانی (391 ق)(1)

_ رحلت عالم زاهد «شیخ علی اکبر نهاوندی» (1369 ق)(2)

3 جمادی الاوّل

3 جمادی الاوّل

_ درگذشت عالم بزرگ و محقق برجسته «میرزا ابوالقاسم موسوی زنجانی» (1293ق)(3)


1- ابوالحسن مجدالدین کسایی مَروَزی شاعر قرن چهارم هجری قمری در سال 341 هجری در مرو ولادت یافت و در دوران سلطنت سلطان محمود غزنوی، وی را مدح گفته است. پایان عمر این شاعر در ندامت از مدح سلاطین و اشتغال به شعر زاهدانه و پند و اندرز گذشت. از اشعار موجود او معلوم است که در ابداع مضامین و بیان معانی نو و توصیفات بدیع و تشبیهات لطیفِ طبیعی، مهارت بسیار و قدرت فراوانی داشت. کسایی مروزی در مدح اهل بیت، اشعاری سروده است و از این اشعار، تشیع وی آشکار می گردد.
2- علی اکبر بن ملا محمد حسین نهاوندی، در اصل از اهالی نهاوند بود، اما خود در مشهد به دنیا آمد. وی در تهران نزد حاج میرزا حسن آشتیانی و در نجف نزد حاج میرزا حبیب اللّه رشتی و شریعت اصفهانی تلمذ کرد. نهاوندی در 1328 ق راهی مشهد مقدس گردید و ساکن آن دیار شد. البَیانُ الرَّفیع فی احوال خواجِه ربیع، گلزار اکبری و لاله زار از آثار اوست. سرانجام این عالم ربانی در نودسالگی دار فانی را وداع گفت و در مشهد مقدس به خاک سپرده شد.
3- میرزا ابوالقاسم موسوی زنجانی فرزند میرزا کاظم، یکی از علمای شیعه ی قرن سیزدهم هجری قمری و از شاگردان سیدمحمدباقر، حجت الاسلام رشتی و حاج محمدابراهیم کلباسی بوده است. وی برای تکمیل تحصیلات خود به عتبات عالیات رفت و پس از اتمام دروس به زنجان بازگشت. میرزای زنجانی پس از ورود به زادگاهش، ریاست مذهبی آن شهر را به عهده گرفت و نفوذ بسیاری در میان مردم یافت. از وی بیش از ده دوره اثر ارزشمند بر جای مانده است که ایضاحُ الدَّلائل فی حساب عِقد الاَنامِل، تخریبُ الاسباب و مَقالیدُ الابواب و... از آن جمله اند. وفات این عالم بزرگوار در سوم جمادی الاول 1293 قمری در زنجان اتفاق افتاد.

ص:126

_ رحلت فقیه و مرجع بزرگوار آیت اللّه «سید اسماعیل صدر» (1337 ق)(1)

4 جمادی الاوّل

4 جمادی الاوّل

_ درگذشت «ابن جَزار» طبیب و فیلسوف شهیر (395 ق)(2)

_ رحلت فقیه و محدث بزرگوار آیت اللّه «شیخ حیدرقلی سردار کابلی »(1372 ق)(3)


1- حاج سیداسماعیل بن سید صدرالدین صدر از بزرگ ترین علما و مراجع تقلید و طراز اول قرن چهاردهم هجری می باشد. مراتب علمی و کمالات نفسانی او مشهور و مسلم بوده و مورد تایید است. در شش سالگی و بعد از فوت پدر، در 1262 ق تحت تعلیم برادر بزرگ خود معروف به آقامجتهد قرار گرفت. سپس راهی عتبات گردید و از محضر میرزا محمدحسن شیرازی و دیگر بزرگان استفاده کرد و به حَسَب تکلیف شرعی، در کربلا اقامت گزید. در آن جا بنای تدریس گذاشت و از مراجع وقتِ آن دیار شد. میرزا حسین نایینی، سیدشرف الدین عاملی و سیدحسین فشارکی از جمله شاگردان اویند. فتوای مشهور سیداسماعیل صدر در خصوص تایید حرکت های استقلال طلبانه و رَدِّ سلطه ی بیگانگان، از عشق او به جهان اسلام حکایت دارد و با این همه، ساده زیستی، دوری از تعارفات و تشریفات، رسانیدن وجوه شرعی به مستحقّان و تحمل شرایط دشوار زمانه، از خصوصیات و صفات برجسته ی این عالم ربانی است. سرانجام این فقیه بزرگوار در سامرا چشم از جهان فرو بست و در حرم امام موسی کاظمع مدفون گشت.
2- ابوجعفر احمد بن ابراهیم بن ابی خالد، معروف به ابن جَزار، از مشاهیر اطبای اسلامی قرن چهارم هجری می باشد. وی پس از آن که هر دو نوع عِلمی و عَمَلی طبّ را آموخت به تدریس و معالجه پرداخت. ابن جَزار در تشخیص بیماری و مداوای بیماران دارای ید بیضا و نَفَس مسیح گونه بود. اِبدال الادویه، نصایحُ الابرار و زادُالمسافر از جمله تالیفات اوست. در گذشت ابن جزار را سال چهار صد هجری قمری نیز گفته اند.
3- علامه حیدر قلی فرزند سردار نورمحمدخان در 18 محرم 1293 ق در کابل به دنیا آمد. در آغاز کودکی که استعمار انگلستان بر افغانستان چیره شده بود، به همراه پدر که از سرداران ارتش بود به لاهور تبعید شد. حیدرقلی در آن سامان به تحصیل روی آورد و در اندک زمانی پیشرفت کرد. آزار حُکّام لاهور، نورمحمد خان را وادار به مهاجرت به عراق کرد و علامه تلاش بی وقفه ای را در راه کسب علم آغاز کرد. این حکیم وارسته پس از کسب مدارج علمی و رسیدن به درجه ی اجتهاد و فتوا، از رجال نامی و استوانه های بزرگ حوزه همچون حضرات آیات عظام: سیدحسن صدر، حاج شیخ عباس قمی، سیدیحیی خراسانی و شیخ آقابزرگ تهرانی، مفتخر به دریافت اجازه و نقل روایات گردید. سردار کابلی همراه با فراگیری علوم معقول و منقول، به یادگیری چندین زبانِ زنده ی دنیا همت گماشت و در این امر نیز موفق بود. وی پس از مدتی راهی کرمانشاه در غرب ایران گردید و به نشر احکام دینی و ارشاد مردم همت گماشت. دُرُّالنثیر، رساله در معرفت و شرح دعای صباح از جمله تالیفات اوست. سرانجام، حکیم فرزانه، دانشمند برجسته و ستاره ی خاور، پس از بیش از نیم قرن تلاش، بررسی و نشر معارف اسلامی در حال راز و نیاز با خداوند و در سَرِ سجاده ی نماز، در 79 سالگی در کرمانشاه در گذشت و طبق وصیتش در نجف اشرف به خاک سپرده شد.

ص:127

5 جمادی الاوّل

5 جمادی الاوّل

_ ولادت با سعادت عقیله ی بنی هاشم «حضرت زینب»(س) دختر امام علی(ع) (5 ق)(1)

_ تولد عالم بزرگوار آیت اللّه «سید محمد تقی موسوی اصفهانی »(1301 ق)

_ روز پرستار و بهورز(2)


1- زینب در لغت به معنای درخت نیکو منظر آمده و گاهی به معنای زینت پدر می باشد. حضرت علیع دو یا سه دختر به نام زینب داشته و دختر بزرگ آن حضرت، زینب کبری است و اوست که در واقعه ی عاشورای سال 61 هجری به همراه امام حسین(ع) بوده است. حضرت زینب(س) از زنان فاضله، عالمه و شجاع تاریخ است و فضایل آن بانو و جلالت شأنش بسیار والاست. آن حضرت، همسر پسرعمویش عبداللّه بن جعفر بن ابی طالب بود و پنج فرزند داشت. حضرت زینب به هنگام عزیمت امام حسین(ع) به عراق، برادر را همراهی کرد و در واقعه ی کربلا دو پسرِ آن بانو به نام های محمد و عَون به شهادت رسیدند. ایشان از سوی حضرت امام حسین(ع) سرپرستی اهل بیتِ آن حضرت و حفظ و نگهداریِ مقام ولایت کبری، امام سجاد(ع)، را در هنگام بیماری برعهده داشت. شیرزن کربلا با روحیه ای قوی و شهامت زاید الوصف خود توانست آن امانت بزرگ را در آن شرایط سخت و سنگین اسارت به درستی و شایستگی به منزل رساند. خطبه های مردانه و رسواکننده ی حضرت زینب(س) در مجلسِ ستم عُبیداللّه بن زیاد در کوفه و یزید بن معاویه در شام که کاخ ظلم و جورِ فرعون زمان را به لرزه در آورد، شهره ی تاریخ است.
2- به پاس زحمات شبانه روزی پرستاران و بهورزانی که در مراکز بهداری، وظیفه ی نگهداری، مراقبت و درمان بیماران را برعهده دارند و با تأسی به بانوی بزرگوار اسلام، حضرت زینب کبریس که از بیمار کربلا، حضرت امام سجاد(ع) و کودکان، مراقبت می کرد، پنجم جمادی الاول برابر با زاد روز آن اسوه ی صبر و شکیبایی به عنوان روز پرستار و بهورز در نظام جمهوری اسلامی ایران نامگذاری شده است. این روز، ضمن یادآوری رشادت های دختر بزرگوار امیرالمؤمنین(ع) در صحنه های خطر و رویارویی با سختی های زمان، زمینه ای برای سپاسگزاری و ارج نهادن به مقام پرستاران و تقدیر از بهورزانِ این مرز و بوم است که خاطره ی شیرزن کربلا را فراموش نخواهند کرد.

ص:128

6 جمادی الاوّل

6 جمادی الاوّل

_ درگذشت «ابوسعید سنجری» ریاضی دان نامدار ایران (414 ق)

_ مرگ «گیخاتو» ایلخان مغول در ایران و آغاز حکومت «بایدوخان» (694 ق)(1)

_ مرگ «ظهیر الدین بابرشاه» پادشاه سلسله ی گورکانیان هند (937 ق)(2)


1- پس از ارغون خان مغول، برادرش گیخاتو که در زمان او، فرمانروای آسیای صغیر بود به پادشاهی رسید. گیخاتو به سبب آن که از مرض شفا یافته بود، فرمان آزاد کردن زندانیان را داد و از خزانه ی مملکت، آنچه را که دستش رسید در بین تهی دستان و درباریان تقسیم کرد. این حاتم بخشی های او، کشور را به کمبود درآمد و فقر اقتصادی دچار ساخت و در نتیجه، خزانه ی سلطنتی تهی گشت. وزیر گیخاتو که می دانست چینی ها از پول کاغذی استفاده می کنند، برای جبران کمبود مالی، چاپخانه ای تاسیس کرد و به رواج نوعی اسکناس که «چاو» خوانده می شد، اقدام نمود. هدف از چاپ پول کاغذی این بود که اسکناس در میان مردم رایج شود و طلا و نقره به خزانه باز گردد. اما مردم از قبول این اسکناسِ بدون پشتوانه خودداری کردند تا این که گیخاتو، چاو را ملغی کرد. دیری نگذشت که در جمادی الاولی سال 694 ق، امیران مغول طغیان کرده، گیخاتو را بکشتند و پسر عموی او، بایدو، را به پادشاهی نشاندند.
2- ظهیر الدین محمد بن میرزا عمر از نوادگان امیرتیمور گورکانی در سال 899 ق، پس از فوت پدر در 11 سالگی وارث حکومت فرغانه در ماوراءُ النَّهر گردید. وی در ابتدا، یازده سال با ملوک ازبک و تاتار جنگید و چون ضعف خود را احساس کرد، رو به کابل و قندهار آورد و پس از تصرف افغانستان، 22 سال در آن نواحی، فرمانروایی نمود. در سال 932 ق برای تسخیر هند راهی این کشور شد و با پیروزی وارد دهلی گردید. ظهیرالدین بابر از این زمان، سلسله ی گورکانیان هند معروف به دولت مغول را درهندوستان تاسیس کرد. این دولت تا سال 1264 ق به مدت 332 سال در هندوستان و اطراف فرمانروایی داشت. بابر در هندوستان و افغانستان، راه ها و کاروان سراهای فراوانی ایجاد نمود و به عمران و آبادانی کشور همت گماشت. مسجد معروف «بابری» در هند از بناهای دوران حکومت ظهیرالدین محمد بابر محسوب می شود. وی تا سال 937 ق به مدت پنج سال نیز در دهلی حکمرانی نمود و سرانجام در 49 سالگی درگذشت. ظهیرالدین بابر را حاکمی عالم و ادیب گفته اند و او کتابی درباره ی فتوحات و جهانداری و شرح حال خود نگاشته است. بابر در ابتدا در شهر جَمنه به خاک سپرده شد اما در سالیان بعد، استخوان های او را به کابل منتقل ساخته و آرامگاهی مُجَلّل در خارج از شهر برای او بنا کردند.

ص:129

7 جمادی الاوّل

7 جمادی الاوّل

_ تصرف سرزمین مازندران توسط سپاهیان «علاءالدین محمدتَکِشِ خوارزمشاه» (606 ق)

8 جمادی الاوّل

8 جمادی الاوّل

_ درگذشت «حاجی کرباسی» عالم و فقیه برجسته (1262 ق)(1)

_ رحلت آیت اللّه «سیدمحمدباقر خوانساری» فقیه بزرگوار شیعه (1313 ق)(2)

_ درگذشت «شیخ محمد عبده» عالم و اندیشمند دینی و مبارز اسلام گرای مصری (1323 ق)(3)


1- حاج ابراهیم بن محمد حسن خراسانی کاخی معروف به حاجی کرباسی در سال 1180 ق در اصفهان به دنیا آمد و پس از فراگیری دروس مقدماتی، برای تکمیل تحصیلات به نجف اشرف رفت. فقه و اصول و دیگر علوم دینی را از علامه بَحرُالعُلوم و شیخ جعفر کاشِفُ الغطاء و دیگر بزرگان فرا گرفت. وی بسیار محتاط بود و تنها به اصرار میرزای قمی، رساله نوشت. اشاراتُ الاصول، شَوارَعُ، الهِدایه و مِنهاجُ الهِدایه از تالیفات او می باشند. حاجی کرباسی در سال 1262 ق در 82 سالگی در اصفهان وفات یافت و در مسجدی که در آن درس می گفت و به مسجد حکیم معروف است، به خاک سپرده شد.
2- میرزا محمد باقر خوانساری از علمای بزرگ قرن چهاردهم هجری، فقیه، اصولی، محدث، رجالی، ادیب و محقق بوده است. وی ریاست علمی و مذهبی اصفهان را داشته و دارای تألیفات متعددی می باشد. روضاتُ الجنّات، اُرجوزَه و قُرهُ العین و... از جمله ی آن هاست.
3- شیخ محمد بن عبده بن حسن خیراللّه مصری، مفتی دیار مصر، معروف به عبده در اواسط قرن سیزدهم به دنیا آمد. وی که دارای هوشی سرشار بود، پس از تحصیل علوم اولیه، در دانشگاه الازهر، به شاگردی سیدجمال الدین اسدآبادی نشست و منطق و کلام و فلسفه را از او آموخت. شیخ محمد عبده، گوی سبقت را از دیگر شاگردان ربود و مورد توجه خاص سیدجمال الدین واقع گردید. بعدها به علت شرکت در جریانات سیاسی به سوریه تبعید شد و از آن جا به پاریس رفته و با سیدجمال الدین ملاقات نمود. از آن پس راهی مصر گردید و مفتی آن دیار شد. شیخ محمد عبده به همراه سیدجمال الدین اسدآبادی، عالم اسلام را محتاج پاره ای اصلاحات می دانست و در قطع دست استکبار انگلستان می کوشید. عبده مانند سید جمال در پی آن بود که ثابت کند اسلام توانایی دارد که به صورت یک مکتب و یک ایدئولوژی، راهنما و تکیه گاه اندیشه ی جامعه ی اسلامی قرار گیرد و آن ها را به عزت دنیایی و سعادت اخروی برساند. از اینرو، سعی داشت، فلسفه های احکام دنیایی و اجتماعی اسلام از قبیل نماز، روزه، حج، زکات و انفاق تبیین و استحکام اصول اخلاقی اسلام را روشن نماید. عبده با سید جمال در دو جهت اختلاف نظر داشت: یکی این که سید جمال، انقلابی فکر می کرد و عَبدُه، طرفدار اصلاح تدریجی بود. دیگر این که سید، مبارزه با استبداد و استعمار را در رأس برنامه های خود قرار داده بود و معتقد بود اول باید ریشه ی این اُمُ الفساد را کَند و دور انداخت ولی عبده، آموزش و تربیت دینی جامعه را مقدم بر آموزش و پرورش سیاسی می دانست. از این اندیشمند و مبارز مسلمان مصری آثاری به جای مانده است که اصلاحُ المَحاکمِ الشَّرعیه و تفسیر القرآن، از آن جمله اند.

ص:130

9 جمادی الاوّل

9 جمادی الاوّل

_ شهادت «شمس الدین محمد بن حامد مَکّی عاملی» معروف به «شهید اول» (786 ق)(1)

_ وفات «ابن غازی» ادیب و مورخ (919 ق)(2)


1- ابوعبداللّه شمس الدین محمد بن حامد بن احمد مَکّی عاملی، معروف به «شهید اول»، در سال 734 ق در یکی از روستاهای جبل عامل در لبنان به دنیا آمد. اجداد شمس الدین تا چندین پشت از علما و فقها بوده و فرزندان این خاندان از دانشمندان و اهل کمال و معرفت می باشند. شمس الدین در محضر عالمان بزرگواری همچون فخرالمحققین، سیدعمید الدین و سید ضیاءالدین به مدارج بالای علمی دست یافت و از آن پس به تدریس و تألیف مشغول شد. شهید اول از افراد زیادی اجازه ی روایت گرفته و خود نیز شاگردان متعددی را پرورش داده است. اختصارُ الجَعفر، الباقیاتُ الصّالحات، اللُّمْعَهُ الدَّمشقیَّه و المَزار و... از جمله تالیفات وی می باشند. سرانجام این عالم ربانی و نویسنده ی نامدار شیعه در 9 جمادی الاول 786 ق بر اثر پرونده سازی حسودان و پس از تحمل یک سال حبس به دار آویخته شد و به بدن مبارکش اهانت نموده و آن را سنگسار کردند.
2- ابوعبداللّه محمد بن احمد بن محمد بن محمد بن علی بن غازی عثمانی، معروف به ابن غازی، فقیهِ مالکی، مورخ، ادیب و ریاضی دان مسلمان قرن دهم هجری در سال 858 ق در شهر فاس واقع در مراکش امروزی به دنیا آمد. او در حدیث، علم رجال، شرح حال نگاری و گزارش جنگ ها نیز تسلط داشت و در علم قرائت، تفسیر، ادب، عروض و حساب، استاد بود. بسیاری از جویندگان دانش، از مناطق دور در مجلس درسش حاضر می شدند و از وی دانش می آموختند. ابن غازی دارای منطقی قوی، بیانی شیرین و روان، خُلقی نیکو و محضری پربار بود. وی نزد خواص و عوام، عزت و احترام داشت و سخنورترین فرد زمان خود به شمار می رفت. الفِهرَسَهُ المبارکه، کلیّات فقهیّه و... از تالیفات ابن غازی است.

ص:131

_ تولد «صدرالدین شیرازی» متفکر بزرگ اسلامی معروف به «ملاصدرا» (980ق)(1)

_ برگزاری تظاهرات آزادی خواهی به رهبری حضرات آیات «طباطبایی» «بهبهانی» (1321 ق)

_ رحلت «سیدابوتراب خوانساری» فقیه اصولی (1346 ق)(2)

10 جمادی الاوّل

10 جمادی الاوّل

_ کشته شدن «خسروپرویز» پادشاه مغرور سلسله ی ساسانیان (7 ق)(3)


1- صدرالدین شیرازی مشهور به ملاصدرا و صدرالمتألهین در نهم جمادی الاول سال 980 ق در شیراز به دنیا آمد. سنگ بنای علمی و اخلاقی ملاصدرا در محضر درس شیخ بهایی بنا نهاده شد و سپس در جرگه ی درس حکیمِ الهی، میرداماد، کسب فیض کرد. وی پس از رسیدن به مقام والای علمی، بر مسندتدریس تکیه زد و به تدوین حکمت متعالیه پرداخت. ملاصدرا با ترکیب فلسفه ی مشّاء و اشراق، حکمت متعالیه را بنیان نهاد و تاثیری شگرف بر فلسفه ی اسلامی گذاشت به طوری که این تاثیر، بسیار وسیع و غیرقابل انکار است. صدرالمتألهین به عنوان بزرگ ترین فیلسوف اسلامی در حالی که در یک دست، قلمِ تفسیر سوره ی بقره و در دست دیگرش برگه های شرح کتاب الحُجّه ی اصول کافی بود، در سال 1050 ق در 70 سالگی در بصره دار فانی را وداع گفت و در همان شهر مدفون گشت.
2- سیدابوتراب خوانساری در سال 1271 در خوانسار به دنیا آمد. تحصیلاتش را در اصفهان آغاز کرد و در نزد آیت اللّه سیدحسین کوه کمره ای و میرزا محمدهاشم خوانساری و... کسب علم نمود. پس از فوت آیت اللّه کوه کمره ای، سیدابوتراب به تدریس پرداخت و مرجع احکام و فتاوی شد. در محضر این عالم بزرگ شخصیت های بزرگواری همچون آیات عظام: سید محسن حکیم، سید محمد حجت کوه کمره ای، آقابزرگ تهرانی، میرزا ابوالحسن شعرانی و سید علی قاضی طباطبایی پرورش یافتند. از این عالم ربانی نزدیک به پنجاه کتاب و رساله بر جای مانده که سَبیلُ الرَّشاد فی شرح نِجاهُ العباد، البَیان فی تفسیر القرآن، اَصالهُ العَدَم و احکامُ الوَضعیّه از آن جمله اند. این فقیه بزرگوار، سرانجام در 75 سالگی در نجف اشرف وفات یافت و پس از تشییعی باشکوه، بر حَسَب وصیتش در وادی السلام نجف اشرف به خاک سپرده شد.
3- خسرو پرویز از سلاطین ساسانی است که در مدائن می زیست و از سال 590 میلادی _ بیست سالگی حضرت محمدص _ به مدت 38 سال بر ایران حکومت کرد. وی در عصر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله می زیسته و حضرت طی نامه ای، او را به اسلام دعوت نمود. این پادشاه مغرور نامه ی پیامبر اکرمص را پاره کرد و به نماینده ی خود در یمن، دستور دستگیری پیامبر را داد. هنگامی که فیروز، نماینده خسرو پرویز به حضور پیامبر رسید گفت: خداوندگارم، خسرو، مرا فرموده که تو را به نزد او ببرم. حضرت فرمود: خدای من، مرا خبر داد که دیشب خدای تو به قتل رسیده است. پس از چندی خبر قتل خسرو پرویز و جانشینی پسرش، شیرویه، به مدینه رسید و فیروز و همه ی همراهانش به اسلام گرویدند.

ص:132

_ درگذشت «ابوجعفر بن حبش» دانشمند نجوم و ریاضی (380 ق)

_ تصرف کشمیر توسط قوای «سلطان محمود غزنوی» در جریان حمله به هند (396 ق)

_ وفات «امام بیهقی» از مشاهیر محدثین و حافظ قرآن (458 ق)(1)

_ درگذشت آیت اللّه «حاج میرزا علی اکبر نوقانی» فقیه و مجتهد (1370 ق)(2)

11 جمادی الاوّل

11 جمادی الاوّل


1- ابوبکر فخرالزَّمان احمد بن حسن، معروف به امام بیهقی از مشاهیر محدثین، حافظ، زاهد و در علوم گوناگون دارای دستی توانا بود. به جهت تحصیل احادیث و سنن نبویّه به بلاد بسیاری سفر کرد. او را بر امام شافعیان به واسطه ی تألیفات خود حقّی روشن است. بیهقی در 458 قمری در نیشابور وفات یافت و جنازه اش را برای دفن به بیهق نزدیک نیشابور انتقال دادند. الاربعین، الاسماء و الصفات، الاعتقاد، البعث و النشور، از جمله آثار اوست.
2- حاج میرزا علی نوقانی فقیه، متکلم و شاعر، متخلّص به فقیر، در سال 1300 ق در محله ی نوقان مشهد دیده به جهان گشود و تا 27 سالگی در محضر اساتیدی چون ادیب نیشابوری اول، حاج شیخ حسنعلی تهرانی و حاج سید عباس شاهرودی در حوزه ی علمیه ی مشهد به تحصیل علوم اسلامی پرداخت. سپس به نجف اشرف رفته و از محضر آخوند خراسانی، سیدمحمدکاظم یزدی و شریعت اصفهانی بهره جست و پس از اخذ اجازه اجتهاد به مشهد بازگشت. او خطیبی توانا و در مناظره، استادی زبردست بود و طبع شعر موزون داشت. میرزا علی اکبر نوقانی همچنین خطوط نسخ و نستعلیق را به خوبی می نوشت و در این فن، استاد بود. نوقانی سرانجام در اثر سکته ی قلبی در هفتاد سالگی در مشهد درگذشت و در حرم امام رضاع دفن شد. سه مقاله ی نوقانی و تعلیقی بر شرح نهج البلاغه ی ابن ابی الحدید، از جمله آثار این عالم دینی می باشند.

ص:133

_ فتح شهر بغداد توسط «معزالدوله آل بویه» (334 ق)(1)

_ درگذشت «علی بن عیسی رُمانی» از علمای معتزله (382 ق)(2)

_ تولد عالم شهیر و دانشمند بزرگ ایرانی «خواجه نصیرالدین طوسی» (597 ق)(3)

_ شهادت فقیه شیعه «حسن بن محمد سکاکینی» به جرم شیعه بودن (744 ق)(4)


1- در زمان آل بویه بغداد در دست غلامان ترک بود و آشفتگی اوضاع آن شهر به آل بویه فرصت داد که به بغداد حمله کند. بنابراین معزالدوله در سال 334 ق بغداد را محاصره کرد و به زودی بر آن شهر دست یافت و المستکفی باللّه خلیفه ی عباسی را بر کنار کرد و پس از کور کردن وی، المطیع للّه را به خلافت نشاند. از این پس احمد معزالدوله از طرف خلیفه به لقب امیرالامراء ملقب گردید.
2- ابوالحسن علی بن عیسی بن علی رمانی، فقیه، ادیب، نحوی، معتزلی، در اصل از سامراء و متولد بغداد، نزد ابن اخشید، زجاج، ابوبکربن درید و ابوبکر بن سراج تلمّذ نمود. ابوالقاسم تنوخی و ابومحمد جوهری از شاگردان وی به حساب می آیند. حدود صد تألیف برای او شمرده اند. می توان وی را در ردیف ابوسعید سیرافی و ابوعلی فارسی دانست. از آثار اوست: اکوان المعلوم و المجهول، شرح سیبویه، الاشتقاق الصغیر.
3- محمد ابوجعفر مشهور به خواجه نصیرالدین طوسی معروف به محقق طوسی و استاد البشر در طوس زاده شد. پس از آن که عطش علمی وی در زادگاهش برطرف نگردید راهی نیشابور گردید و از اساتید آن سامان بهره گرفت. بعدها به ری، اصفهان و قم و سرانجام به عراق عزیمت نمود و خوشه چین معارف آنان گردید. محقق طوسی پس از حمله ی وحشیانه ی مغول به ایران، به دعوت یکی از حکام فرقه ی اسماعیلیه راهی قُهِستان شد و در مدت 26 سالی که در این قلعه ها به سر برد، کتاب های متعددی را به رشته ی تحریر درآورد. پس از حمله ی مغول، هلاکوخان وی را در شمار بزرگان خود قرار داد و خواجه با استفاده از این موقعیت از قتل عام مردم، علما و نیز ویران ساختن اماکن علمی و فرهنگی جلوگیری می نمود. خدمات گسترده ی خواجه بسیار وسیع و در سطوح مختلف انجام گرفته است. سرانجام این عالم نستوه در 18 ذی قعده 673 ق در بغداد وفات یافت و در جوار مرقد مطهر حضرت امام موسی کاظمع در خاک آرمید.
4- حسن بن محمد بن ابوبکر بن ابوالقاسم دمشقی همدانی معروف به سکاکینی، از اکابر علمای امامیه در قرن هشتم هجری می باشد. سکاکینی در چندین علم متبحّر و استاد بود. موافق آنچه از ریاض العلماء نقل شده است. به واسطه تهمت و مفتریات مشهودی که به وی نسبت دادند، قاضی شرف الدین مالکی، به واجب القتل بودن او حکم داد. سرانجام وی را در سوق الخیل دمشق به شهادت رساندند.

ص:134

12 جمادی الاوّل

12 جمادی الاوّل

_ درگذشت «ابن عبدالسلام» فقیه، قاضی و خطیب مسلمان در قاهره (660 ق)(1)

_ درگذشت «ابن طولون» فقیه، ادیب و مورخ دمشقی (953 ق)(2)

_ تولد «میرزا محمدتقی مامقانی تبریزی» عالم و ادیب معروف به «حجت الاسلام»


1- عزّالدین ابومحمد عبدالعزیز بن عبدالسلام معروف به شیخُ الاسلام و سلطانُ العلماء، از بزرگان علمای شافعی درقرن هفتم هجری است. فقه را از ابن عساکر و اصول را از سیف الدین آمِدی و... فرا گرفت و در اندک زمانی از علمای برجسته ی عصر خود شد. ابن عبدالسلام، بسیاری از سال های عمر خود را در دوران پرآشوب درگیری های داخلی ایّوبیان با یکدیگر و نیز رویارویی آنان با سپاهیان صلیبی سپری کرد. در چنین شرایطی، مداخله ی او در امور سیاسی و ترغیب زمامداران به ایستادگی در مقابل سپاهیان روم، موجب شهرت او گردید. ابن عبدالسلام در دمشق به تدریس اشتغال داشت. وی چندی بعد در مصر به کار قضاوت مشغول شد و تدریس را در آنجا نیز ادامه داد. ابن عبدالسلام بیش از بیست سال، مقام تدریس، فتوا، امامت و خطابتِ قاهره را برعهده داشت. در نشر علم و انجام وظایف امر به معروف و نهی از منکر اهتمام تمام به کار می برد و نفوذ زیادی داشت. الفَتاوی، الاشارَهُ الی الایجاز و... از جمله آثار اوست.
2- ابن طولون دمشقی در سال 880 قمری در دمشق به دنیا آمد و در سراسر عمرش، بی وقفه به تحقیق، تدریس و تألیف پرداخت. وی در پایان تحصیلاتِ متداولِ عصر خویش به آموختن علم حدیث روی آورد. ابن طولون از معدود رجال اسلامی است که زندگی نامه ی خویش را به رشته ی تحریر درآورده است. او در کنار اشتغالات علمی، مدتی به کارهای اداری نیز پرداخت و از این راه، مدتی به قناعت روزگار می گذرانید. نوع کارهایی را که ابن طولون می پذیرفت، اموری بود که با کارهای علمی سنخیّت داشته است. وی در سال های پایانی عمر بیمار شد و به سبب دردمندی، نتوانست پیشنهاد منصب اِفتاءِ مذهبِ حنفی را که چند سِمتِ علمی و اداری دیگر نیز به همراه داشت، بپذیرد. شمار آثار این فقیه و ادیبِ دمشقی در تاریخ اسلام، کم نظیر و شگفت آور است. وی در زندگی نامه ی خویش 728 اثر را به ترتیب حروف الفبا بر شمرده است و به سبب تسلط بر بسیاری از علوم زمان در زمینه های تفسیر، علوم قرآنی، حدیث، فقه، رجال، نحو، طب و عرفان و... تالیفاتی دارد. التَّمَتُّع بالاَقران، الدُّرَرُ الفاخِرَه و السَّفینهُ الطولونیّه، از جمله آثار ابن طولونِ دمشقی است.

ص:135

(1247 ق)(1)

13 جمادی الاوّل

13 جمادی الاوّل

_ شهادت حضرت «فاطمه ی زهرا»(س) (به روایت 75 روز) (11ق)(2)

_ کشته شدن «ابراهیم بن مالک اشتر» در نبرد با خاندان اُمَوی (71 ق)(3)


1- میرزامحمد تقی بن ملامحمد مامقانی مشهور به حجت الاسلام از علما و دانشمندان اوایل قرن چهاردهم هجری در آذربایجان است. در 22 سالگی برای تکمیل تحصیلات خود به نجف اشرف رفت و سپس به تبریز بازگشت. وی شاگردانی تربیت کرد و کتاب هایی نگاشت. آتشکده، الفیّه، مَفاتیحُ الغَیب و... از جمله آثار اوست. حجت الاسلام تبریزی در نجف اشرف مدفون است.
2- روز شهادت حضرت فاطمه ی زهراس مورد اختلاف مورخین است و یکی از این موارد، سیزدهم جمادی الثانی می باشد. فاطمه(س) پس از پدر بزرگوار خود، روز به روز بدنش رو به ضعف و سستی می گرایید. پیوسته سوخته دل و اشک ریزان بود و در فراق پدر می گریست. پس از به خلافت نشستن ابوبکر، خواستند تا از امام علی(ع) برای ابوبکر بیعت بگیرند که در این مسیر حضرت زهرا(س) مخالفت کرده و به آتش کشیده شدن در خانه ی آن حضرت و وقایع بعدی انجامید. حضرت زهرا(س) پس از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله از مردم آزار بسیار دید. به خانه اش هجوم برده و کودکش را سقط کردند. در اثر ضرباتی که به آن حضرت وارد شد، حضرت زهرا(س) این نور چشم پیامبر و پاره ی تن رسول خدا، پس از تحمل روزها بیماری، به پدر بزرگوار خود، ملحق گشت. به وصیت آن حضرت، محل دفن وی مخفی می باشد. گرچه اقوالی در این باره است، از جمله این که شیخ صدوق مرقد مُنوّر آن بانو را خانه ی آن حضرت می داند که اکنون جزء مسجد می باشد. این قول را دیگران نیز تایید کرده اند.
3- ابراهیم فرزند مالک اشتر نَخَعی، هنگام قیام مختار بن ابوعبیده ی ثقَفی برای خونخواهی امام حسینع با او بود و در سال 67 ق به سرداری لشکر منصوب گردید. ابراهیم از طرف مختار، مأمور تصرف موصل شد و سپاه شام را که از طرف خلیفه ی اموی آمده بودند شکست داد. او عبیداللّه بن زیاد، حاکم کوفه در زمان واقعه ی کربلا را به قتل رساند و تعدادی از کُشَندگان امام حسین(ع) و یاران او را از دَمِ تیغ گذراند. ابراهیم بن مالک با دستگیری و قتل مختار توسط مُصعَب بن زُبَیر، به مُصعَب پیوست و به دولت ابن زُبَیر خدمت کرد. سرانجام، هنگامی که عبدالملک بن مروان، خلیفه ی اموی، لشکری برای نبرد با سپاه ابن زبیر به عراق فرستاد، ابراهیم بن مالک در این جنگ کشته شد.

ص:136

_ تولد «میرزا فضل علی ایروانی» متخلص به «صفا» عالم و ادیب مسلمان (1278 ق)(1)

_ آغاز به کار دومین خط پُستی ایران بین تهران و شمیران (1293 ق)

_ درگذشت آیت اللّه «میرزا مسیح خوانساری» (1377 ق)

14 جمادی الاوّل

14 جمادی الاوّل

_ درگذشت «ابوسعید عبیداللّه بن جبراییل» پزشک نامدار و داروساز شهیر (453 ق)

_ رحلت «حاج ملااسماعیل سبزواری» محدث و واعظ شهیر در تهران (1312 ق)(2)

_ وفات «میرزا عبدالغفّار تهرانی» ریاضی دان ایرانی (1326 ق)(3)

_ ورود نیروهای روسی به ایران و اشغال اصفهان در جریان جنگ جهانی اول (1334 ق)

15 جمادی الاوّل

15 جمادی الاوّل


1- میرزا فضل علی ایروانی، تفسیر، کلام و ریاضیات را در تبریز فرا گرفت و سپس به حوزه ی علمیه ی نجف اشرف رفت. او پس از طی مراحل عالی در نجف به درجه ی اجتهاد نایل آمد. صفا، در زمان انقلاب مشروطه در ایران، به آزادی خواهان پیوست و در این راه، مورد آزار و شکنجه ی حُکّام وقت قرار گرفت. ایروانی، علاوه بر دارا بودن مراتب علمی، در سرودن شعر نیز ذوق و قریحه ای کم نظیر داشت و اشعاری از وی به دو زبان فارسی و عربی، موجود است. کتب حَدائِقُ العارفین، سَفرنامه ی اروپا، کلید دانش و مِصباحُ الهُدی از آثار میرزا فضل علی ایروانی به شمار می روند.
2- حاج ملااسماعیل سبزواری، فراگیری حکمت و فلسفه را نزد حاج ملاهادی سبزواری، فیلسوف مشهور شرق آموخت. او برای تکمیل تحصیلاتِ علوم دینی به حوزه ی علمیه ی نجف رفت و پس از کسب درجه ی اجتهاد به تهران بازگشت. ملااسماعیل مردی بسیار مُتَتِبِّع بود و حافظه ای نیرومند داشت. وی در رشته ی موعظه استادی مُسلَّم به شمار می رفت و دارای تألیفاتی می باشد. مجمعُ النّورَین و نوادِرُ الاثار از جمله تالیفات این محقق گرانقدر به شمار می روند.
3- میرزا عبدالغفار تهرانی ملقب به نجم الدوله، از همان ابتدای تحصیل، استعداد و علاقه ای عمیق به ریاضیات داشت. او این علم را در مدارس مشهور آن زمان همچون دارالفنون فرا گرفت و به تحقیق و مطالعه در زمینه ی ریاضیات پرداخت. نَجمُ الدوله، سال ها معلم ریاضی در مدرسه ی دارالفنونِ تهران بود. از این ریاضی دانِ ایرانی، تالیفاتی هم چون بدایهُ الحساب و اصول هندسه به یادگار مانده است.

ص:137

_ ولادت «امام زین العابدین»(ع) (به روایتی) (38 ق)(1)

_ تولد «میرزا محمد حسن شیرازی» مرجع عالی قدر و استکبارستیز شیعه (1230 ق)(2)

_ انتشار اولین شماره از روزنامه ی «عروه الوثقی» در پاریس (1301 ق)(3)


1- بنا به قولی، امام چهارم حضرت علی بن الحسین، ملقب به زین العابدینع از اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه و آله در شهر مدینه، قدم به عرصه ی گیتی نهاد. آن حضرت، فرزند سروَرِ شهیدان، حضرت حسین بن علیع و بی بی شهربانو بود و در علم، تواضع، مهربانی و مردم داری، از سرآمدان روزگار خود به شمار می رفت. از ویژگی های امام زین العابدین(ع)، عبادت و شب زنده داری بسیار بود. آن حضرت به خاطر سجده های طولانی به درگاه خداوند، به سجّاد یعنی بسیار سجده کننده و نیز زین العابدین یعنی زینت عبادت کنندگان لقب یافت.
2- ابومحمد، محمد حسن بن محمود بن اسماعیل حسینی شیرازی معروف به میرزای مجدد، معزّالدین و میرزای بزرگ شیرازی، مرجع تقلید شیعیان زمان خود و فقیه امامی بود که در 15 جمادی الاولی سال 1230 ق در شیراز متولد گردید. وی قبل از 20 سالگی، صاحب اجازه از سیدمحقق میرسید حسن بیدآبادی شد و در اصفهان به تحصیل پرداخت. از جمله استادان وی صاحب جواهر و صاحب انوارُ الفِقاهَه، محمد ابراهیم کلباسی، محمدتقی اصفهانی و علی تُستَری بودند. میرزای شیرازی پس از شیخ مرتضی انصاری، مرجع عالم اسلام گردید و در حدود سی سال این سمت را به عهده داشت. شاگردان زیادی در مکتب میرزا کسب علم کرده اند که از آن میان حضرات آیات عظام: علامه سیدمحمد کاظم یزدی، آخوند خراسانی، شیخ فضل اللّه نوری، میرزا حسین نوری، سیدحسین صدر، ابراهیم دامغانی، سید اسماعیل شیرازی و شریف جواهری را می توان نام برد. از کارهای بزرگ میرزای شیرازی، صدور فتوای تاریخی تحریم تنباکو در زمان ناصرالدین شاه قاجار به عنوان اولین مقاومت منفی مردمی در ایران علیه بیگانگان بود که باموفقیت انجام شده است. از آثار این مرجع بزرگ: کتابٌ فی الطَّهارَه، نِجاهُ العِباد، رسالهٌ فی الرَّضاع و رسالَهٌ فی المُشْتَق می باشد. میرزا در سال 1312 ق در 82 سالگی در سامرا فوت نمود و در نجف اشرف به خاک سپرده شد.
3- سیدجمال الدین اسدآبادی، روحانی مبارز و دانشمند بزرگ مسلمان به منظور تحقق آرمان خود، مبنی بر اتحاد ملل اسلامی، انجمنی به نام «عروه الوثقی» دایر کرد و پس از مدتی، روزنامه ای نیز به همین نام در پاریس منتشر ساخت. سیدجمال الدین با همکاری شیخ محمد عبده، با درج مقالات اسلامی و نیز مصاحبه با دانشمندان و سیاست مداران، نظر مسلمانان را به اندیشه های خود و شعار اتحاد ملل اسلامی جلب کرد. سرانجام این روزنامه، در اثر فشارهای سیاسیِ برخی از دولت های آن زمان، در ماه ذیحجه ی همان سال 1301 پس از چند ماه انتشار در اروپا، هند، مصر، ایران و چندین کشور عربی توقیف شد.

ص:138

_ رحلت عالم ربانی آیت اللّه «سیدمحمد حسینی» معروف به «آقانجفی همدانی» مؤلف تفسیر «انوار درخشان» (1417 ق)

16 جمادی الاوّل

16 جمادی الاوّل

_ وفات «ابوحنیفه ی دینوری» ادیب، منجم و ریاضی دان (281 ق)(1)

_ درگذشت «علی عمادالدوله دیلمی» از موسسین آل بویه (338 ق)(2)

17 جمادی الاوّل

17 جمادی الاوّل

_ درگذشت «ثَعْلَب» نحوی و لغت شناس شهیر عرب (291 ق)(3)


1- ابوحنیفه، احمد بن داود دینوری از فلاسفه و حکما و ریاضی دانان قدیمی مسلمان می باشد که در نحو، لغت، منطق، نجوم، هیئت، حساب، هندسه، تاریخ و... یگانه ی زمان بود. علاوه بر این، وی از علوم دینی و فلسفی نیز آگاهی زیادی داشت و در بلاغت کم نظیر بود. ابوحنیفه دینوری رصدخانه ای در اصفهان تاسیس کرد و زیجی نیز تالیف نمود الاَخبارُ الطِّوال، الفَصاحَه، الشّعرُ و الشُّعَراء و البُلدان از جمله آثار اوست.
2- علی بن بویه دیلمی ملَقَّب به عمادالدوله، به همراه دو برادر کوچک تر خود، رکن الدین حَسن و مُعزُّالدوله احمد، در ابتدای قیامِ داعیان علوی در گیلان و طبرستان به خدمت ماکان دیلمی و سپس مرداویچ بن زیار پیوستند. علی از طرف مرداویچ فرماندار کرج شد ولی در سالیان بعد با مرداویچ اختلافاتی پیدا کرد که منجر به جنگ بین دو طرف شد. با مرگ مرداویچ در سال 323، عمادالدوله کرمان را فتح کرد و بدین ترتیب با تسخیر فارس و کرمان و نواحی اطراف، دولت عباسی، کلیّه ی متصرفات خود را در ایران از دست داد. در سال 329، عمادالدوله در حین قلع و قمع مخالفان خود، تا طبرستان پیش رفت و بعدها موفق به تسخیر خوزستان نیز شد. علی عمادالدوله در سال 337 به سختی مریض شد و کارها را به برادر زاده اش فناخسرو ملقّب به عضدالدوله واگذاشت و خود در سال 338 ق درگذشت. عمادالدوله در تمام مدت امارت خود با مردم با مهربانی رفتار کرد و بساط عدل و انصاف را در سراسر قلمرو خویش گستراند.
3- ابوالعباس احمد بن یحیی معروف به ثَعلَب، نحوی و لغوی، ادیبی پرهیزکار و از مشاهیر اهل لغت می باشد. وی در پایان تحصیلات متداولِ عصرِ خود، با جدیّت بسیار به تحصیل ادبیات عرب اهتمام ورزید و پس از سال ها مطالعه ی پی گیر، در این رشته، به مقامی شامخ دست یافت. اَخْفَشِ اَصغر، مُطَرَّز و ابنُ الحائِک از شاگردان برجسته ی ثَعلَب می باشند. او دارای حافظه ای قوی و معلومات بسیار بوده است. ثعلب دارای تالیفات فراوانی از جمله: الفَصیح، اِعرابُ القرآن، اَمالی و الاَْلفاظ می باشد.

ص:139

_ تولد «ابوحامد امام محمد غزالی»، دانشمند شهیر و فیلسوف نامی ایران (450 ق)(1)

_ تولد «سیدمحمدعلی شاه عبدالعظیمی» فقیه، نویسنده و عالم مسلمان (1258 ق)(2)

18 جمادی الاوّل

18 جمادی الاوّل

_ وفات «احمد عبد ربّه» شاعر و نویسنده ی عرب (328 ق)(3)

_ درگذشت «ابوالعباس احمد بن علی نجاشی» عالم شهیر شیعه در قرن پنجم(450 ق)(4)


1- ابوحامد امام محمد غزالی، در سال 450 هجری قمری در طوس به دنیا آمد. در مدت کمی بر اثر ذکاوت فطری، مقدمات را فرا گرفت و سپس عازم نیشابور شد و در حوزه ی درس امام الحَرَمین جُوِینی مراتب کمال را پیمود. ابوحامد در سال 480 ق و در 30 سالگی به مدرسه ی نظامیه ی بغداد که از پر اهمیت ترین حوزه های درسی آن زمان بود، رفت و به صدها تن از افاضل درس گفت. پس از مدتی که آوازه اش همه جا را فرا گرفته بود، بر اثر تحول عظیم روحی درس و بحث و مقام را رها کرد و عُزلت گزید و پس از مدتی از بغداد هجرت کرد. امام محمد غَزّالی سپس راهی حجاز، شام و بیت المقدس گردید و دیگر به بغداد نرفت. وی سرانجام به طوس رفت و در آن جا به تدریس پرداخت و طریقت صوفیه را برگزید. امام محمد غزالی دارای تالیفات فراوانی می باشد از جمله: احیاءُ علوم الدین، کیمیای سعادت، تفسیرُ القرآن، الاقتِصاد و المُسْتَصْغی. غزالی سرانجام در سال 505 ق در 55 سالگی در طوس درگذشت.
2- سیدمحمدعلی شاه عبدالعظیمی معروف به هدایت حسینی برای تحصیل به نجف رفت و در پی سال ها تحقیق و مطالعه در محضرِ شیخ مرتضی انصاری، به مقام والای علمی و اجتهاد دست یافت. هدایت حسینی که در علوم حدیث و رجال از دانش بسیاری بهره مند بود، تالیفاتی دارد که از آن میان می توان به کتاب «وسیله الرضوان» اشاره کرد. شاه عبدالعظیمی در سال 1343 ق در 85 سالگی در نجف اشرف، بدرود حیات گفت.
3- احمد بن محمد بن عَبد رَبِّه اَندلُسی قُرطُبی، از مشاهیر علما و ادبا و محدثین و شعرای زمان خود بود. وی قصص و حکایات بسیاری را به نظم درآورد. اثر مشهور این شاعر و نویسنده ی عرب، عَقدُالفَرید نام دارد که درباره ی تاریخ، شعر، عروض و لغت نگاشته شده است. از ابن عبد ربِّه، اشعار بسیار نغز و شیوایی نیز باقی مانده که وی در آن ها، روح شرقی خود را به خوبی آشکار کرده است. وی در هشتاد و دو سالگی به علت فلج چندین ساله، در اندلس وفات یافت.
4- ابوالعباس احمد بن علی بن احمد معروف به ابنِ الکوفی، نجاشی و شیخ نجاشی در سال 372 ق در کوفه به دنیا آمد. وی از شاگردان معروف سید مرتضی علم الهدی بود که از شیخ مفید، تَلعَکْبَری و دیگر بزرگان نقل روایت نموده است. نجاشی در علم رجال یگانه ی زمان و در علم حدیث کم نظیر بود. به جهت تخصّص ابن الکوفی در این علوم و کثرت احاطه ی وی در علم تاریخ و انساب و سِیَر، مورد اعتماد علمای بزرگ دیگر می باشد. رِجال نجاشی، اخبار بنی سُنَن و فَضل الکوفه از کتب این عالم بزرگ مسلمان هستند.

ص:140

_ رحلت علامه «سیدمحمد مولانا» عالم و مؤلف (1363 ق)(1)

19 جمادی الاوّل

19 جمادی الاوّل

_ تولد «اُلغ بیگ» فرمانروای دانشمند تیموریان و منجم ایرانی (796 ق)(2)


1- حاج سید محمد مولانا از علمای تبریز، در ابتدا، مقدمات و ادبیات متداول را در تبریز خواند و در 19 سالگی راهی عتبات گردید. در نجف به درس شیخ الشریعه ی اصفهانی، فاضل شربیانی و دیگر بزرگان راه یافت و به درجه ی اجتهاد رسید. در 1321 ق به تبریز برگشت و به تدریس و تالیف پرداخت. مِصباحُ الوَسایل فی شرحِ الرَّسایِل و حاشیه ی فُصول از کتب اوست.
2- «اُلغ بیگ» دانشمند و منجم ایرانی در دربار جدش «امیر تیمور گورکانی» تربیت شد و از سال 812 قمری فرمانروای ماورالنهر گردید. اُلغ بیگ بر خلاف پدربزرگش، تیمور، علاقه ای به کشور گشایی نداشت و بیشتر به سبب علاقه به علوم به ویژه علم نجوم شهرت یافت. در سال 842 قمری در سمرقند مدرسه ای بنا کرد که مهم ترین موضوع درسی آن نجوم بود. اقدام مهم دیگر وی ایجاد رصدخانه ی 3 طبقه ای در سال 828 قمری بود. از ابزارهای اصلی این بنا «ثلث فخری» بود که برای رصد کردن خورشید، ماه و سیارات ساخته شده بود. الغ بیگ با استفاده از این وسیله، حرکات سالانه ی 5 سیاره ی زحل، مشتری، مریخ، زُهره و عطارد را بیان کرد که با نتایج امروزی فقط حدود 2 تا 5 ثانیه اختلاف دارد. او نتایج فعالیت های علمی خود را در کتابی به نام «زیج الغ بیگی» یا «زیج گورکانی» جمع آوری کرده است که در اصل به زبان فارسی نوشته شده و شامل بخش نظری و بخشی درباره ی جداول محاسبه ی تقویم، جداول مثلثاتی و اوضاع ستارگان است. این پادشاه، ایام حیات را به مطالعه و خدمت به علوم و فنون به سر برد. محضَرَش همیشه مجمَع اُدَبا و محفِل علما و دانشمندان عصر بود و او بعضی افرادِ مُستعِد را برای تحقیقات فنی، تا چین نیز اعزام نمود. اُلغ بیگ سرانجام در رمضان سال 853 قمری در 57 سالگی در نزدیکی سمرقند در جنگ با پسر خود که داعیه ی حکومت داشت، کشت