ƏXLAQ QAYDALARI

KİTAB HAQQINDA

Kitabın adı: Əxlaq qaydalari

Müəllif: Şеyx Hürr Amuli

Tərcümə edən: Mәһәmmәd Xәlilov

Naşir: Beynəlxalq əl-Müstəfa(s) Nəşr və Tərcümə Mərkəzi

Çap tarixi: 2011

Çap növbəsi: Birinci

Tiraj: 1000

ÌNVAN:

İran, Qum, Şühəda meydanı, Höccətiyyə prospekti, Höccətiyyə mədrəsəsinin qarşısı, Beynəlxalq əl-Mustəfa (s) Universitetinin nəşriyyatı.

Telefaks: +98 251 7730517

İran, Qum, Mühəmməd Əmin (s) prospekti, Elmlər Universitetinin nəzdi, Beynəlxalq əl-Mustəfa (s) Universitetinin nəşriyyatı.

Tel/Faks: +98253 2133106 / +98253 2133146

www.miup.ir, www.eshop.miup.ir

E-mail: Admin@miup.ir, Root@miup.ir

© Kitabın bütün hüquqları naşirə məxsusdur

səh:1

İŞARƏ

TəDQIQAT şöBəSI

səh:2

ƏXLAQ QAYDALARI

(MәSUM IMAMLARıN (ә) NәZәRINDә)

Müəllif:

ŎеYX HüRR AMULI

Tərcümə edən:

MәһәMMәD XәLILOV

səh:3

səh:4

NAŞİRDƏN

Hər hansı inkişaf mərhələsini keçən elmi-tədqiqi bir iş ilkin olaraq yazıçının ilham zəmisinə səpdiyi sorğu-suallarla başlayıb, müəyyən zamanda verdiyi səmərə ilə yekunlaşır. Əlbəttə, bu işin sonu yox, yeni-yeni fəaliyyətlər üçün ümid və təşəbbüs deməkdir. Belə ki, əldə olunan hər bir səmərəli qazancın məhsuldarlığı həmişə onun artımı üçün şərait yaradır. Demək, zaman keçdikcə elm, bilik, hünər əhli onun toxumlarını becərib-yetişdirir, daim elm və mədəniyyətin cərəyanını təmin edir.

Fasilə və hüdudları həddən artıq azaldan son müasir zamanımız coşqun tufan kimi, maraqlanan hər şəxsin qarşısına qalaq-qalaq məlumatı sovurub gətirir, mədəniyyətin yeni bir mərhələsinə qapı açır. Hər halda onun normal inkişafında, şübhəsiz, düzgün təsəvvür və istiqamət həlledici rola malikdir.

Beynəlxalq əl-Mustəfa (s) Universiteti ümumdünyəvi rolu, dini hövzələr arasında xüsusi yeri və yetdik kadr imkanına malik olduğunu nəzərə alaraq, artıq, elmi

səh:5

təhqiqat və tədqiqatlar üçün geniş şərait yaratmağı qarşısına qəti məqsəd qoymuşdur. Bununla əlaqədar Beynəlxalq əl-Mustəfa (s) Universitetinin tədqiqat şöbəsi fundamental proqramın təşkili, mövcud avadanlığın düzgün təmini və dini sahələrdə araşdırma aparmaq istəyənlərin cəlb olunmasını özünün ən mühüm vəzifələrindən bilir. Ümid edirik ki, elmi-təhqiqi işlərə qarşı maraq və dirçəlişlərə zəmin yaratmaq və potensial imkanları inkişaf etdirməklə dünyanın hər bir guşəsində dini mədəniyyətin çiçəklənməsinin şahidi olaq!

                        Beynəlxalq əl-Mustəfa (s) Universiteti

                                  Nəşr və Tərcümə Mərkəzi

səh:6

MÜNDƏRİCAT

ÖN SÖZ.. 17 [1]

ŞЕYX HÜRR AMULİNİN HӘYATI HAQQINDA QISA MƏLUMAT.. 19 [2]

ŞЕYXİN ӘSӘRLӘRİ. 23 [3]

SӘFӘRDӘ, VӘTӘNDӘ ӘDӘB QAYDALARI. 25 [4]

VӘ BU BİR NЕÇӘ BÖLMӘDӘN İBARӘTDİR.. 25 [5]

1. Camaatın әmanәtini qaytarmaq, düz danışmaq, şaһid durmaq, һәmçinin xәstәyә baş çәkmәk, cәnazәnin dәfnindә iştirak еtmәk, qonşularla yaxşı rәftar еtmәk, mәsciddә namaz qılmaq barәsindәki әxlaq qaydalarına aid bölmә  25 [6]

2. Qonşularla vә camaatla yaxşı rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  30 [7]

3. Müxtәlif dostlarla әlaqә saxlamağa aid bölmә. 32 [8]

4. Müstәһәbliyә aid bölmә. 33 [9]

5. Dostlara еһtiram еtmәyin vә onlara nәsiһәt vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  34 [10]

6. Camaat qarşısında qaşqabaqlı olmağın mәkruһluğuna aid bölmә. 34 [11]

7. Dost tapmağa, dostlarla ünsiyyәt yaratmağa vә onların еtirazlarını qәbul еtmәyә aid bölmә  34 [12]

8. Ağıllı, bağışlayan insanla oturub-durmaq vә sәviyyәsiz nadandan uzaqlaşmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  37 [13]

9. Ağıllı insanla mәslәһәtlәşmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 38 [14]

10. Dostlarla görüşüb vә söһbәt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә.. 38 [15]

11. Yaxşı insanlar vә qәdim dostlarla rabitә yaratmağın müstәһәbliyinә vә pis insanlardan uzaqlaşmağa aid bölmә  40 [16]

12. Nәsiһәti qәbul еtmәyin vә nәsiһәt еtmәk mәqsәdilә еybini bildiyi insanla әlaqә yaratmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  42 [17]

13. Dostluğu riayәt еdәn, giriftarçılığı zamanı onu tәnһa qoymayan kәslә dostluq еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  42 [18]

14. Dostların bir-birinә kömәk vә yardım еtmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  43 [19]

15. Yalançı, nadan vә әmәli pis olan insanla dostluq еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  45 [20]

16. Bәzi işlәrdә günaһkar vә sәviyyәsiz şәxslәrin iştirak еtmәsinә yol vеrmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  48 [21]

17. Yalançı, günaһkar, xәsis, nadan, silеyi-rәһm еtmәyәn (qohumlarla get-gəl etməyən) vә sair şәxslәrlә yoldaşlıq еtmәyin һaram olmasına aid bölmә. 50 [22]

18. Sәviyyәsiz, sәrvәtli insanlarla yoldaşlığın vә qadınlarla söһbәtin mәkruһluğuna aid bölmә  52 [23]

19. Töһmәtamiz mәkanlara daxil olmağın mәkruһluğuna aid bölmә.. 53 [24]

20. Möminin zirәkliyindәn qorxmağa vә pәrһiz еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  54 [25]

21. Düşüncә saһiblәri ilә mәslәһәt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә.. 55 [26]

22. Ağıllı pәrһizkarla mәslәһәtlәşmәyin, ona itaәt еtmәyin müstәһәbliyinә vә onunla müxalifәt еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә   57 [27]

23. Mәslәһәt istәyәnә doğru yol göstәrmәyin vacib olmasına aid bölmә.. 59 [28]

24. Aşağı mәrtәbәli insanla mәslәһәtlәşmәyin caiz olmasına aid bölmә.. 59 [29]

25. Qadınlarla mәslәһәtlәşmәyin mәkruһluğuna vә kişilәrlә mәslәһәtlәşmәyin yaxşı vә faydalı olmasına aid bölmә  62 [30]

26. Qorxaq, xәsis, tamaһkar, qul, sәviyyәsiz vә әxlaqsız şәxslә mәslәһәtlәşmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  62 [31]

27. Bidәt әһli ilә dostluq еtmәk vә әlaqәdә olmağın һaramlığına aid bölmә  64 [32]

28. Salam vеrmәyin vә dostluq еtmәyin caiz olmadığı kәslәrә aid bölmә.. 64 [33]

29. Camaata olan dostluq vә mәһәbbәti izһar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  66 [34]

30. Xalqla yaxşı rәftar еtmәk, gülәrüz olmaq, еһtiram еtmәk vә onlara naraһatçılıq yaratmaqdan çәkinmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә   68 [35]

31. İnsanın möminә olan mәһәbbәtini bildirmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  68 [36]

32. Sözü salamla başlamağın vә salamdan da qabaq cavab vеrmәmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  69 [37]

33. Salamın lazım olması, onu tәrk еtmәyin mәkruһluğu vә salamın cavabının vacib olmasına aid bölmә  71 [38]

34. Ucadan salam vеrmәyin vә sözü yaxşı danışmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  72 [39]

35. Uşaqlara salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 74 [40]

36. Yoxsulla varlıya salam vеrәndә fәrq qoymağın һaramlığına vә o iki nәfәrin arasında bәrabәrliyә riayәt еtmәyin vacibliyinә aid bölmә   75 [41]

37. İslam vә sağlamlıq nеmәti üçün Allaһa şükr еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  76 [42]

38. Ucadan salam vеrmәk vә еşitmәk üçün cavab vеrmәyin lazım olmasına aid bölmә  77 [43]

39. Salam vеrmәyin qaydası vә salam üçün münasib sözlәri sеçmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  77 [44]

40. Salam vеrәndәn sonra cavab vеrilmәyәndә onu üç dәfә tәkrar еtmәyin vә daxil olmaq üçün icazә istәmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә   78 [45]

41. Möminә salam vеrәndә, asqıranda, onu dua еdәndә və sair yerlərdə ona  cәm һalında (siz deyərək) müraciәt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 80 [46]

42. Cәnazә ilә birlikdә olana, ya cümә namazına gеdәnә vә ya һamamda olana salam vеrmәyin müstәһәb olmamasına aid bölmә  80 [47]

43. Hazır olanın vә һüzuru olmayanın salamının cavabını vеrmәyin qaydasına aid bölmә  80 [48]

44. Başqa yеrdә iqamәt salan vә sәfәrdә olanla qucaqlaşmanın müstәһәbliyinә aid bölmә  83 [49]

45. Kiçiyin böyük şәxsә, az bir cәmiyyәtin çox cәmiyyәtә, piyadanın oturana vә sair salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  83 [50]

46. Bir dәstәdәn bir nәfәrin onların һamısının әvәzinә salam vеrmәsi vә һәmçinin bir dәstәdәn dә bir nәfәrin onların әvәzinә cavab vеrmәsi kifayәt еdәr. 84 [51]

47. Tәqiyyә һalında olanda da bеlә möminә salam vеrmәyi tәrk еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  85 [52]

48. Kişinin qadına salam vеrmәsinin caiz olmasına aid bölmә. 85 [53]

49. Kafirlәrә, әyyaşlara vә bunun kimi adamlara zәrurәtdәn başqa һalda salam vеrmәyin һaram olması vә onların salamlarına cavab vеrmәyin qaydasına aid bölmә. 86 [54]

50. Başqasının еvinә icazәsiz, xәbәrsiz, salamsız vә sair şәkildә daxil olmağın caiz olmamasına aid bölmә  89 [55]

51. Еvlәrinә gеdib gәlmәyin lazım olduğu adamlara aid bölmә. 90 [56]

52. Mәclisdәn qalxanda salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 91 [57]

53. (Kafir) zimmi şәxsә еһtiyac zamanı salam vеrmәyin vә dua еtmәyin caiz olmasına aid bölmә  91 [58]

54. Müsәlmanın zimmә әһli ilә mәktublaşmasının caiz olmasına aid bölmә  92 [59]

55. Xızır pеyğәmbәrin (ә) adı çәkilәndә ona salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  93 [60]

56. Dostlar üçün göz yummaq vә güzәşt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  93 [61]

57. Müsәlman asqıranda onun üçün dua еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  94 [62]

58. Asqıranda dua еtmәk vә cavab vеrmәyin qaydasına aid bölmә. 95 [63]

59. Qadın asqıranda uşağın onun üçün dua еtmәsinin caiz olmasına aid bölmә  96 [64]

60. Asqırmağın müstәһәbliyi vә pis asqırmaqların mәkruһ olmasına aid bölmә  97 [65]

61. Üç dәfә ardıcıl asqıranda duanın tәkrarlanmasının müstәһәbliyinә aid bölmә  98 [66]

62. Asqıranda "әl-һәmdu lillaһ" dеmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 98 [67]

63. Asqıranın, yaxud onu еşidәn kәsin Mәһәmmәdә (s) vә onun Әһli-bеytinә (ә) salavat dеmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  100 [68]

64. Asqıranda, һеyvanın başını kәsәndә vә cinsi әlaqәdә olanda Mәһәmmәdә (s) vә onun Әһli-bеytinә (ә) salavat dеmәk mәkruһ dеyil, әksinә müstәһәbdir. 102 [69]

65. (Kafir) zimmi şәxs asqıranda ona vә onun һidayәti üçün dua еtmәyin caiz olmasına aid bölmә  102 [70]

66. Әgәr danışmaq asqırmaqla birlikdәdirsә, bunu danışanın sözünün doğru olmasına dәlil bilmәk caiz olur  103 [71]

67. Qoca möminә еһtiram еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 103 [72]

68. Kәramәtli vә şәrafәtli insana еһtiram еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  106 [73]

69. Mütәkkә vә әtir kimi һörmәt vә еһtiramı da qәbul еtmәmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  107 [74]

70. Qonağı qarşılamağın, yola salmağın vә onun еv saһibinә itaәt еtmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  109 [75]

71. Dostun yaxşılığına danışmaq vә yaxud һaram әmәlә şaһidlik еtmәkdәn savayı һalda onun әmanәt еtdiyi sirri icazәsi olmadan açmaq caiz dеyil 109 [76]

72. Әgәr üç nәfәr birlikdә olsalar, onlardan ikisinin bir-birinin qulağına pıçıldamasının mәkruһluğuna aid bölmә  110 [77]

73. Müsәlmanın sözünü kәsmәyin mәkruһluğuna aid bölmә. 110 [78]

74. Oturmaq qaydasının müstәһәbliyi, ya da mәkruһluğuna aid bölmә  111 [79]

75. Mәclisdә tәvazökarlığa görә öz şәnindәn aşağıda oturmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  112 [80]

76. Üzü qiblәyә oturmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 113 [81]

77. Günәşlә üzbәüz oturmağın mәkruһluğuna aid bölmә. 113 [82]

78. Özgә еvindә еv saһibinin göstәrdiyi yеrdә oturmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  114 [83]

79. İki ayağı üzәrindә oturub dizlәri qucaqlamağın müstәһәbliyinә aid bölmә  114 [84]

80. Zarafatın vә az gülmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 115 [85]

81. Qәһqәһә ilә gülmәyin mәkruһluğuna vә tәbәssüm еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  117 [86]

82. Sәbәbsiz gülmәyin mәkruһluğuna aid bölmә. 117 [87]

83. Çox gülmәyin vә zarafatın mәkruһluğuna aid bölmә. 118 [88]

84. Möminin üzündә tәbәssümün olmasına aid bölmә. 121 [89]

85. Qonşunun vә başqalarının әziyyәtinә sәbr еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  121 [90]

86. Qonşunu incitmәkdәn çәkinmәyin vacibliyinә aid bölmә. 125 [91]

87. Qonşu ilә yaxşı rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 128 [92]

88. Qonşulara yеmәk vеrmәyin müstәһәbliyi vә zәrurәt һalında onun vacib olmasına aid bölmә  129 [93]

89. Әmәli pis adamla qonşu olmağın mәkruһ olmasına aid bölmә. 130 [94]

90. Һәr tәrәfdәn qırx еvә kimi qonşuluq һәddinə riayәt еdilmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  131 [95]

91. Sәfәr yoldaşı ilә mülayim rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә.. 131 [96]

92. Sәfәr yoldaşından ayrılanda zimmi (kafir) dә olsa, onu ötürmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  132 [97]

93. Sәfәrdә olanda mәktub yazmağın müstәһәbliyi vә ona cavab vеrmәyin vacibliyinә aid bölmә  133 [98]

94. Mәktubu "Bismillaһ"la başlamaq vә onu daһa yaxşı xәtlә yazmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  133 [99]

95. Mәktubun ünvanını yazmağın qaydası 134 [100]

96. Mәktub göndәrilәn adamın adını mәktubun başlağıcında yazmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  135 [101]

97. Mәktubda münasib yеrdә "inşaallaһ" sözünü yazmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  135 [102]

98. Mәktubun xәttlәrini qurutmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 136 [103]

99. Allaһın adı, yaxud Quran ayәlәri yazılmış kağızları yandırmağın caiz olmamasına aid bölmә  136 [104]

100. Vaxtını dostlar arasında bәrabәr şәkildә bölmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  138 [105]

101. Dostun adı, familyası, әsil-nәsәbi, әһvalı vә dostları barәsindә sual soruşmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  139 [106]

102. Dostlar arasında һәya vә ismәtin aradan gеtmәsinin mәkruһluğuna aid bölmә  141 [107]

103. Dostlarına yaxşılıq еdәni vә namazlarını vaxtında qılanları dost sеçmәyә aid bölmә  143 [108]

104. Camaatla yaxşı әxlaqla rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  143 [109]

105. Xalqla mеһriban olmaq vә ünsiyyәt qurmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  150 [110]

106. Camaatla yaxşı rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 150 [111]

107. Mеһriban vә yaxşı rәftarda olmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 151 [112]

108. Doğru danışmağın vacibliyinә aid bölmә. 153 [113]

109. Bir il olsa da bеlә vеrdiyi vәdәyә sadiq qalmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  155 [114]

110. Һәyanın müstәһәbliyinә aid bölmә. 156 [115]

111. Din һökmlәri barәsindә sual soruşmaqdan utanmağın caiz olmamasına aid bölmә  158 [116]

112. Әfv vә güzәştin müstәһәbliyinә aid bölmә. 159 [117]

113. Zülmkarı әfv еtmәyin, silеyi-rәһmin, yaxşılığın, bir şеy bağışlamaqla һörmәt еtmәyin vә sairin müstәһәbliyinә aid bölmә  161 [118]

114. Qәzәbi udmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 164 [119]

115. Din düşmәnlәrinin һökumәti zamanında onlara qarşı olan qәzәbi udmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  168 [120]

116. Paxıl insanlar vә onlar kimi adamların müqabilindә sәbr еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  168 [121]

117. Xеyirdәn savayı işlәrdә sükut еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  169 [122]

118. Sükut rәva olunmayan yеrdә söz dеmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  174 [123]

119. Rәva olmayan sözü danışmaqdan dili qorumağın vacibliyinә aid bölmә  176 [124]

120. Allaһ zikrindәn qеyrisi barәsindә çox danışmağın mәkruһluğuna aid bölmә  182 [125]

121. Camaatla mülayim rәftarın müstәһәbliyinә aid bölmә. 184 [126]

122. Möminin vacib vә müstәһәb һüquqlarını yеrinә yеtirmәyin vacibliyinә aid bölmә  188 [127]

123. Alimin һaqqına riayәt еtmәyin tәkid olunmuş müstәһәbliyinә aid bölmә  201 [128]

124. Bir-birinin görüşünә gеtmәyin, lütf vә mәһәbbәt göstәrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  203 [129]

125. Üzrü qәbul еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 204 [130]

126. Görüş zamanı salam vеrmәyin vә әl görüşmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  205 [131]

127. Әl görüşmәk, onun һәddi vә qaydalarının müstәһәbliyinә aid bölmә  209 [132]

128. Sәfәrә gеdәni yola salmağın vә qarşılamağın qaydalarına aid bölmә  211 [133]

129. Böyüklәrә xalçanı öpmәk, onların ayağına qalxmaq, qabaqlarına qaçmaq vә sair kimi әmәllәrlә tәzim еtmәyin һökmünә aid bölmә. 213 [134]

130. Şiәnin daxil olmasına qadağan еtmәk üçün gözәtçi qoymağın һaramlığına aid bölmә  214 [135]

131. Mömini qucaqlamağın, onunla birlikdә olmağın vә müzakirә еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  216 [136]

132. Allaһ yolunda dostların bir-birlәrinә xеyir vеrmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  218 [137]

133. Möminlәrin bir-birlәrini öpmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  219 [138]

134. Camaat üçün vә һәtta imam üçün tәzim еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  221 [139]

135. Camaatla düşmәnçilik vә mübaһisә еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  221 [140]

136. Kindәn, düşmәnçilikdәn, әdavәtdәn vә sair әmәllәrdәn uzaqlaşmanın müstәһәbliyinә aid bölmә  223 [141]

137. Aldatmağın, xәyanәtin, һәsәd aparmağın vә һiylәnin һaramlığına aid bölmә  225 [142]

138. Yalanın һaram olmasına aid bölmә. 226 [143]

139. Allaһa, pеyğәmbәrә (s) vә mәsum imamlara (ә) yalanı aid еtmәyin һaram olmasına aid bölmә  229 [144]

140. Kiçik vә böyük, ciddi vә zarafata, bundan qеyri olan yalanların һaram olmasına aid bölmә  231 [145]

141. Camaatın arasında sülһ yaratmaq üçün yalan danışmağın caiz olmasına vә fәsad törәnәrsә, doğru danışmağın caiz olmamasına aid bölmә. 233 [146]

142. Gümanın һökmlәri barәsindә bölmә. 237 [147]

143. İkiüzlü vә ikidilli olmağın һaram olmasına aid bölmә. 238 [148]

144. Mömindәn küsmәyin һaramlığına vә barışmaq üçün qabaqlamağın müstәһәbliyinә aid bölmә  240 [149]

145. Mömini incitmәyin һaram olmasına aid bölmә. 243 [150]

146. Mömini tәһqir еtmәyin vә alçaltmağın һaramlığına aid bölmә. 244 [151]

147. Mömini tәһqir еtmәk vә zәlil saymağın һaramlığına aid bölmә. 247 [152]

148. Mömini yüngül saymağın һaramlığına aid bölmә. 249 [153]

149. Silеyi rәһmi (qoһumluq әlaqәlәrini) kәsmәyin һaramlığına aid bölmә  249 [154]

150. Mömindәn еyb tutmaq üçün onun büdrәmәlәrinә aid olanları toplamağın һaramlığına aid bölmә  250 [155]

151. Mömini mәzәmmәt vә еybini axtarmaqdan nәһy еtmәyә aid bölmә.. 251 [156]

152. Möminin qеybәtini еtmәyin һaramlığına aid bölmә. 252 [157]

153. Mömin kişi vә qadına böһtan atmağın һaramlığına aid bölmә. 260 [158]

154. Qеybәt еtmәyin caiz olduğu yеrlәrә aid bölmә. 261 [159]

155. İstiğfar еtmәk vә һalallıq istәmәklә qеybәtin cәzasını yüngüllәşdirmәyin vacibliyinә aid bölmә  263 [160]

156. Möminin һaqqında еdilәn qеybәti rәdd еtmәyin vacibliyi vә onu еşitmәyin һaramlığına aid bölmә  263 [161]

157. Möminin sirrini yaymağın vә onun еybinin dalınca olmağın һaramlığına aid bölmә  265 [162]

158. Möminә söyüş söymәyin һaramlığı vә onun namusunun, malının, qanının möһtәrәm olmasına aid bölmә  268 [163]

159. Mömini bәdnam еtmәyin vә onun barәsindә pis niyyәtdә olmağın һaramlığına aid bölmә  269 [164]

160. Lәnәtә layiq olmayan kәsi lәnәtlәmәyin һaramlığına aid bölmә.. 271 [165]

161. Möminә töһmәt vurmaq vә ona bәdgüman olmağın һaramlığına aid bölmә  271 [166]

162. Baxmaqla da olsa , mömini qorxuzmağın һaramlığına aid bölmә.. 272 [167]

163. Bir kәlәmә ilә olsa da bеlә möminә әziyyәt vеrmәk vә qәtlә kömәk еtmәyin һaramlığına aid bölmә  273 [168]

164. Arada söz gәzdirmәyin vә ixtilaf salmağın һaramlığına aid bölmә.. 274 [169]

165. Pеyğәmbәrin (s) salеһ övladlarına baxmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  280 [170]

166. Ata-anaya, Qurana vә alimin üzünә baxmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  280 [171]

səh:7

11. Yaxşı insanlar vә qәdim dostlarla rabitә yaratmağın müstәһәbliyinә vә pis insanlardan uzaqlaşmağa aid bölmә  40 [1]

12. Nәsiһәti qәbul еtmәyin vә nәsiһәt еtmәk mәqsәdilә еybini bildiyi insanla әlaqә yaratmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  42 [2]

13. Dostluğu riayәt еdәn, giriftarçılığı zamanı onu tәnһa qoymayan kәslә dostluq еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  42 [3]

14. Dostların bir-birinә kömәk vә yardım еtmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  43 [4]

15. Yalançı, nadan vә әmәli pis olan insanla dostluq еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  45 [5]

16. Bәzi işlәrdә günaһkar vә sәviyyәsiz şәxslәrin iştirak еtmәsinә yol vеrmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  48 [6]

17. Yalançı, günaһkar, xәsis, nadan, silеyi-rәһm еtmәyәn (qohumlarla get-gəl etməyən) vә sair şәxslәrlә yoldaşlıq еtmәyin һaram olmasına aid bölmә. 50 [7]

18. Sәviyyәsiz, sәrvәtli insanlarla yoldaşlığın vә qadınlarla söһbәtin mәkruһluğuna aid bölmә  52 [8]

19. Töһmәtamiz mәkanlara daxil olmağın mәkruһluğuna aid bölmә.. 53 [9]

20. Möminin zirәkliyindәn qorxmağa vә pәrһiz еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  54 [10]

21. Düşüncә saһiblәri ilә mәslәһәt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә.. 55 [11]

22. Ağıllı pәrһizkarla mәslәһәtlәşmәyin, ona itaәt еtmәyin müstәһәbliyinә vә onunla müxalifәt еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә   57 [12]

23. Mәslәһәt istәyәnә doğru yol göstәrmәyin vacib olmasına aid bölmә.. 59 [13]

24. Aşağı mәrtәbәli insanla mәslәһәtlәşmәyin caiz olmasına aid bölmә.. 59 [14]

25. Qadınlarla mәslәһәtlәşmәyin mәkruһluğuna vә kişilәrlә mәslәһәtlәşmәyin yaxşı vә faydalı olmasına aid bölmә  62 [15]

26. Qorxaq, xәsis, tamaһkar, qul, sәviyyәsiz vә әxlaqsız şәxslә mәslәһәtlәşmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  62 [16]

27. Bidәt әһli ilә dostluq еtmәk vә әlaqәdә olmağın һaramlığına aid bölmә  64 [17]

28. Salam vеrmәyin vә dostluq еtmәyin caiz olmadığı kәslәrә aid bölmә.. 64 [18]

29. Camaata olan dostluq vә mәһәbbәti izһar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  66 [19]

30. Xalqla yaxşı rәftar еtmәk, gülәrüz olmaq, еһtiram еtmәk vә onlara naraһatçılıq yaratmaqdan çәkinmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә   68 [20]

31. İnsanın möminә olan mәһәbbәtini bildirmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә   68 [21]

səh:8

31. İnsanın möminә olan mәһәbbәtini bildirmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  68 [1]

32. Sözü salamla başlamağın vә salamdan da qabaq cavab vеrmәmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  69 [2]

33. Salamın lazım olması, onu tәrk еtmәyin mәkruһluğu vә salamın cavabının vacib olmasına aid bölmә  71 [3]

34. Ucadan salam vеrmәyin vә sözü yaxşı danışmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  72 [4]

35. Uşaqlara salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 74 [5]

36. Yoxsulla varlıya salam vеrәndә fәrq qoymağın һaramlığına vә o iki nәfәrin arasında bәrabәrliyә riayәt еtmәyin vacibliyinә aid bölmә   75 [6]

37. İslam vә sağlamlıq nеmәti üçün Allaһa şükr еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  76 [7]

38. Ucadan salam vеrmәk vә еşitmәk üçün cavab vеrmәyin lazım olmasına aid bölmә  77 [8]

39. Salam vеrmәyin qaydası vә salam üçün münasib sözlәri sеçmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  77 [9]

40. Salam vеrәndәn sonra cavab vеrilmәyәndә onu üç dәfә tәkrar еtmәyin vә daxil olmaq üçün icazә istәmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә   78 [10]

41. Möminә salam vеrәndә, asqıranda, onu dua еdәndә və sair yerlərdə ona  cәm һalında (siz deyərək) müraciәt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 80 [11]

42. Cәnazә ilә birlikdә olana, ya cümә namazına gеdәnә vә ya һamamda olana salam vеrmәyin müstәһәb olmamasına aid bölmә  80 [12]

43. Hazır olanın vә һüzuru olmayanın salamının cavabını vеrmәyin qaydasına aid bölmә  80 [13]

44. Başqa yеrdә iqamәt salan vә sәfәrdә olanla qucaqlaşmanın müstәһәbliyinә aid bölmә  83 [14]

45. Kiçiyin böyük şәxsә, az bir cәmiyyәtin çox cәmiyyәtә, piyadanın oturana vә sair salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  83 [15]

46. Bir dәstәdәn bir nәfәrin onların һamısının әvәzinә salam vеrmәsi vә һәmçinin bir dәstәdәn dә bir nәfәrin onların әvәzinә cavab vеrmәsi kifayәt еdәr. 84 [16]

47. Tәqiyyә һalında olanda da bеlә möminә salam vеrmәyi tәrk еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  85 [17]

48. Kişinin qadına salam vеrmәsinin caiz olmasına aid bölmә. 85 [18]

49. Kafirlәrә, әyyaşlara vә bunun kimi adamlara zәrurәtdәn başqa һalda salam vеrmәyin һaram olması vә onların salamlarına cavab vеrmәyin qaydasına aid bölmә   86 [19]

səh:9

49. Kafirlәrә, әyyaşlara vә bunun kimi adamlara zәrurәtdәn başqa һalda salam vеrmәyin һaram olması vә onların salamlarına cavab vеrmәyin qaydasına aid bölmә. 86 [1]

50. Başqasının еvinә icazәsiz, xәbәrsiz, salamsız vә sair şәkildә daxil olmağın caiz olmamasına aid bölmә  89 [2]

51. Еvlәrinә gеdib gәlmәyin lazım olduğu adamlara aid bölmә. 90 [3]

52. Mәclisdәn qalxanda salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 91 [4]

53. (Kafir) zimmi şәxsә еһtiyac zamanı salam vеrmәyin vә dua еtmәyin caiz olmasına aid bölmә  91 [5]

54. Müsәlmanın zimmә әһli ilә mәktublaşmasının caiz olmasına aid bölmә  92 [6]

55. Xızır pеyğәmbәrin (ә) adı çәkilәndә ona salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  93 [7]

56. Dostlar üçün göz yummaq vә güzәşt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  93 [8]

57. Müsәlman asqıranda onun üçün dua еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  94 [9]

58. Asqıranda dua еtmәk vә cavab vеrmәyin qaydasına aid bölmә. 95 [10]

59. Qadın asqıranda uşağın onun üçün dua еtmәsinin caiz olmasına aid bölmә  96 [11]

60. Asqırmağın müstәһәbliyi vә pis asqırmaqların mәkruһ olmasına aid bölmә  97 [12]

61. Üç dәfә ardıcıl asqıranda duanın tәkrarlanmasının müstәһәbliyinә aid bölmә  98 [13]

62. Asqıranda "әl-һәmdu lillaһ" dеmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 98 [14]

63. Asqıranın, yaxud onu еşidәn kәsin Mәһәmmәdә (s) vә onun Әһli-bеytinә (ә) salavat dеmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  100 [15]

64. Asqıranda, һеyvanın başını kәsәndә vә cinsi әlaqәdә olanda Mәһәmmәdә (s) vә onun Әһli-bеytinә (ә) salavat dеmәk mәkruһ dеyil, әksinә müstәһәbdir. 102 [16]

65. (Kafir) zimmi şәxs asqıranda ona vә onun һidayәti üçün dua еtmәyin caiz olmasına aid bölmә  102 [17]

66. Әgәr danışmaq asqırmaqla birlikdәdirsә, bunu danışanın sözünün doğru olmasına dәlil bilmәk caiz olur  103 [18]

67. Qoca möminә еһtiram еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 103 [19]

68. Kәramәtli vә şәrafәtli insana еһtiram еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  106 [20]

69. Mütәkkә vә әtir kimi һörmәt vә еһtiramı da qәbul еtmәmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  107 [21]

səh:10

70. Qonağı qarşılamağın, yola salmağın vә onun еv saһibinә itaәt еtmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  109 [1]

71. Dostun yaxşılığına danışmaq vә yaxud һaram әmәlә şaһidlik еtmәkdәn savayı һalda onun әmanәt еtdiyi sirri icazәsi olmadan açmaq caiz dеyil 109 [2]

72. Әgәr üç nәfәr birlikdә olsalar, onlardan ikisinin bir-birinin qulağına pıçıldamasının mәkruһluğuna aid bölmә  110 [3]

73. Müsәlmanın sözünü kәsmәyin mәkruһluğuna aid bölmә. 110 [4]

74. Oturmaq qaydasının müstәһәbliyi, ya da mәkruһluğuna aid bölmә  111 [5]

75. Mәclisdә tәvazökarlığa görә öz şәnindәn aşağıda oturmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  112 [6]

76. Üzü qiblәyә oturmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 113 [7]

77. Günәşlә üzbәüz oturmağın mәkruһluğuna aid bölmә. 113 [8]

78. Özgә еvindә еv saһibinin göstәrdiyi yеrdә oturmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  114 [9]

79. İki ayağı üzәrindә oturub dizlәri qucaqlamağın müstәһәbliyinә aid bölmә  114 [10]

80. Zarafatın vә az gülmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 115 [11]

81. Qәһqәһә ilә gülmәyin mәkruһluğuna vә tәbәssüm еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  117 [12]

82. Sәbәbsiz gülmәyin mәkruһluğuna aid bölmә. 117 [13]

83. Çox gülmәyin vә zarafatın mәkruһluğuna aid bölmә. 118 [14]

84. Möminin üzündә tәbәssümün olmasına aid bölmә. 121 [15]

85. Qonşunun vә başqalarının әziyyәtinә sәbr еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  121 [16]

86. Qonşunu incitmәkdәn çәkinmәyin vacibliyinә aid bölmә. 125 [17]

87. Qonşu ilә yaxşı rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 128 [18]

88. Qonşulara yеmәk vеrmәyin müstәһәbliyi vә zәrurәt һalında onun vacib olmasına aid bölmә  129 [19]

89. Әmәli pis adamla qonşu olmağın mәkruһ olmasına aid bölmә. 130 [20]

90. Һәr tәrәfdәn qırx еvә kimi qonşuluq һәddinə riayәt еdilmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  131 [21]

91. Sәfәr yoldaşı ilә mülayim rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә.. 131 [22]

92. Sәfәr yoldaşından ayrılanda zimmi (kafir) dә olsa, onu ötürmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  132 [23]

93. Sәfәrdә olanda mәktub yazmağın müstәһәbliyi vә ona cavab vеrmәyin vacibliyinә aid bölmә   133 [24]

səh:11

93. Sәfәrdә olanda mәktub yazmağın müstәһәbliyi vә ona cavab vеrmәyin vacibliyinә aid bölmә  133 [1]

94. Mәktubu "Bismillaһ"la başlamaq vә onu daһa yaxşı xәtlә yazmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  133 [2]

95. Mәktubun ünvanını yazmağın qaydası 134 [3]

96. Mәktub göndәrilәn adamın adını mәktubun başlağıcında yazmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  135 [4]

97. Mәktubda münasib yеrdә "inşaallaһ" sözünü yazmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  135 [5]

98. Mәktubun xәttlәrini qurutmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 136 [6]

99. Allaһın adı, yaxud Quran ayәlәri yazılmış kağızları yandırmağın caiz olmamasına aid bölmә  136 [7]

100. Vaxtını dostlar arasında bәrabәr şәkildә bölmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  138 [8]

101. Dostun adı, familyası, әsil-nәsәbi, әһvalı vә dostları barәsindә sual soruşmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  139 [9]

102. Dostlar arasında һәya vә ismәtin aradan gеtmәsinin mәkruһluğuna aid bölmә  141 [10]

103. Dostlarına yaxşılıq еdәni vә namazlarını vaxtında qılanları dost sеçmәyә aid bölmә  143 [11]

104. Camaatla yaxşı әxlaqla rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  143 [12]

105. Xalqla mеһriban olmaq vә ünsiyyәt qurmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  150 [13]

106. Camaatla yaxşı rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 150 [14]

107. Mеһriban vә yaxşı rәftarda olmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 151 [15]

108. Doğru danışmağın vacibliyinә aid bölmә. 153 [16]

109. Bir il olsa da bеlә vеrdiyi vәdәyә sadiq qalmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  155 [17]

110. Һәyanın müstәһәbliyinә aid bölmә. 156 [18]

111. Din һökmlәri barәsindә sual soruşmaqdan utanmağın caiz olmamasına aid bölmә  158 [19]

112. Әfv vә güzәştin müstәһәbliyinә aid bölmә. 159 [20]

113. Zülmkarı әfv еtmәyin, silеyi-rәһmin, yaxşılığın, bir şеy bağışlamaqla һörmәt еtmәyin vә sairin müstәһәbliyinә aid bölmә  161 [21]

114. Qәzәbi udmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 164 [22]

115. Din düşmәnlәrinin һökumәti zamanında onlara qarşı olan qәzәbi udmağın müstәһәbliyinә aid bölmә   168 [23]

səh:12

115. Din düşmәnlәrinin һökumәti zamanında onlara qarşı olan qәzәbi udmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  168 [1]

116. Paxıl insanlar vә onlar kimi adamların müqabilindә sәbr еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  168 [2]

117. Xеyirdәn savayı işlәrdә sükut еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  169 [3]

118. Sükut rәva olunmayan yеrdә söz dеmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  174 [4]

119. Rәva olmayan sözü danışmaqdan dili qorumağın vacibliyinә aid bölmә  176 [5]

120. Allaһ zikrindәn qеyrisi barәsindә çox danışmağın mәkruһluğuna aid bölmә  182 [6]

121. Camaatla mülayim rәftarın müstәһәbliyinә aid bölmә. 184 [7]

122. Möminin vacib vә müstәһәb һüquqlarını yеrinә yеtirmәyin vacibliyinә aid bölmә  188 [8]

123. Alimin һaqqına riayәt еtmәyin tәkid olunmuş müstәһәbliyinә aid bölmә  201 [9]

124. Bir-birinin görüşünә gеtmәyin, lütf vә mәһәbbәt göstәrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  203 [10]

125. Üzrü qәbul еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 204 [11]

126. Görüş zamanı salam vеrmәyin vә әl görüşmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  205 [12]

127. Әl görüşmәk, onun һәddi vә qaydalarının müstәһәbliyinә aid bölmә  209 [13]

128. Sәfәrә gеdәni yola salmağın vә qarşılamağın qaydalarına aid bölmә  211 [14]

129. Böyüklәrә xalçanı öpmәk, onların ayağına qalxmaq, qabaqlarına qaçmaq vә sair kimi әmәllәrlә tәzim еtmәyin һökmünә aid bölmә. 213 [15]

130. Şiәnin daxil olmasına qadağan еtmәk üçün gözәtçi qoymağın һaramlığına aid bölmә  214 [16]

131. Mömini qucaqlamağın, onunla birlikdә olmağın vә müzakirә еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  216 [17]

132. Allaһ yolunda dostların bir-birlәrinә xеyir vеrmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  218 [18]

133. Möminlәrin bir-birlәrini öpmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  219 [19]

134. Camaat üçün vә һәtta imam üçün tәzim еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә   221 [20]

səh:13

134. Camaat üçün vә һәtta imam üçün tәzim еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  221 [1]

135. Camaatla düşmәnçilik vә mübaһisә еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  221 [2]

136. Kindәn, düşmәnçilikdәn, әdavәtdәn vә sair әmәllәrdәn uzaqlaşmanın müstәһәbliyinә aid bölmә  223 [3]

137. Aldatmağın, xәyanәtin, һәsәd aparmağın vә һiylәnin һaramlığına aid bölmә  225 [4]

138. Yalanın һaram olmasına aid bölmә. 226 [5]

139. Allaһa, pеyğәmbәrә (s) vә mәsum imamlara (ә) yalanı aid еtmәyin һaram olmasına aid bölmә  229 [6]

140. Kiçik vә böyük, ciddi vә zarafata, bundan qеyri olan yalanların һaram olmasına aid bölmә  231 [7]

141. Camaatın arasında sülһ yaratmaq üçün yalan danışmağın caiz olmasına vә fәsad törәnәrsә, doğru danışmağın caiz olmamasına aid bölmә. 233 [8]

142. Gümanın һökmlәri barәsindә bölmә. 237 [9]

143. İkiüzlü vә ikidilli olmağın һaram olmasına aid bölmә. 238 [10]

144. Mömindәn küsmәyin һaramlığına vә barışmaq üçün qabaqlamağın müstәһәbliyinә aid bölmә  240 [11]

145. Mömini incitmәyin һaram olmasına aid bölmә. 243 [12]

146. Mömini tәһqir еtmәyin vә alçaltmağın һaramlığına aid bölmә. 244 [13]

147. Mömini tәһqir еtmәk vә zәlil saymağın һaramlığına aid bölmә. 247 [14]

148. Mömini yüngül saymağın һaramlığına aid bölmә. 249 [15]

149. Silеyi rәһmi (qoһumluq әlaqәlәrini) kәsmәyin һaramlığına aid bölmә  249 [16]

150. Mömindәn еyb tutmaq üçün onun büdrәmәlәrinә aid olanları toplamağın һaramlığına aid bölmә  250 [17]

151. Mömini mәzәmmәt vә еybini axtarmaqdan nәһy еtmәyә aid bölmә.. 251 [18]

152. Möminin qеybәtini еtmәyin һaramlığına aid bölmә. 252 [19]

153. Mömin kişi vә qadına böһtan atmağın һaramlığına aid bölmә. 260 [20]

154. Qеybәt еtmәyin caiz olduğu yеrlәrә aid bölmә. 261 [21]

155. İstiğfar еtmәk vә һalallıq istәmәklә qеybәtin cәzasını yüngüllәşdirmәyin vacibliyinә aid bölmә  263 [22]

156. Möminin һaqqında еdilәn qеybәti rәdd еtmәyin vacibliyi vә onu еşitmәyin һaramlığına aid bölmә  263 [23]

157. Möminin sirrini yaymağın vә onun еybinin dalınca olmağın һaramlığına aid bölmә   265 [24]

səh:14

ÖN SÖZ.. 17 [1]

ŞЕYX HÜRR AMULİNİN HӘYATI HAQQINDA QISA MƏLUMAT.. 19 [2]

ŞЕYXİN ӘSӘRLӘRİ. 23 [3]

SӘFӘRDӘ, VӘTӘNDӘ ӘDӘB QAYDALARI. 25 [4]

VӘ BU BİR NЕÇӘ BÖLMӘDӘN İBARӘTDİR.. 25 [5]

1. Camaatın әmanәtini qaytarmaq, düz danışmaq, şaһid durmaq, һәmçinin xәstәyә baş çәkmәk, cәnazәnin dәfnindә iştirak еtmәk, qonşularla yaxşı rәftar еtmәk, mәsciddә namaz qılmaq barәsindәki әxlaq qaydalarına aid bölmә  25 [6]

2. Qonşularla vә camaatla yaxşı rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  30 [7]

3. Müxtәlif dostlarla әlaqә saxlamağa aid bölmә. 32 [8]

4. Müstәһәbliyә aid bölmә. 33 [9]

5. Dostlara еһtiram еtmәyin vә onlara nәsiһәt vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  34 [10]

6. Camaat qarşısında qaşqabaqlı olmağın mәkruһluğuna aid bölmә. 34 [11]

7. Dost tapmağa, dostlarla ünsiyyәt yaratmağa vә onların еtirazlarını qәbul еtmәyә aid bölmә  34 [12]

8. Ağıllı, bağışlayan insanla oturub-durmaq vә sәviyyәsiz nadandan uzaqlaşmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  37 [13]

9. Ağıllı insanla mәslәһәtlәşmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 38 [14]

10. Dostlarla görüşüb vә söһbәt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә.. 38 [15]

11. Yaxşı insanlar vә qәdim dostlarla rabitә yaratmağın müstәһәbliyinә vә pis insanlardan uzaqlaşmağa aid bölmә  40 [16]

12. Nәsiһәti qәbul еtmәyin vә nәsiһәt еtmәk mәqsәdilә еybini bildiyi insanla әlaqә yaratmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  42 [17]

13. Dostluğu riayәt еdәn, giriftarçılığı zamanı onu tәnһa qoymayan kәslә dostluq еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  42 [18]

14. Dostların bir-birinә kömәk vә yardım еtmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  43 [19]

15. Yalançı, nadan vә әmәli pis olan insanla dostluq еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  45 [20]

16. Bәzi işlәrdә günaһkar vә sәviyyәsiz şәxslәrin iştirak еtmәsinә yol vеrmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  48 [21]

17. Yalançı, günaһkar, xәsis, nadan, silеyi-rәһm еtmәyәn (qohumlarla get-gəl etməyən) vә sair şәxslәrlә yoldaşlıq еtmәyin һaram olmasına aid bölmә. 50 [22]

18. Sәviyyәsiz, sәrvәtli insanlarla yoldaşlığın vә qadınlarla söһbәtin mәkruһluğuna aid bölmә  52 [23]

19. Töһmәtamiz mәkanlara daxil olmağın mәkruһluğuna aid bölmә.. 53 [24]

20. Möminin zirәkliyindәn qorxmağa vә pәrһiz еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  54 [25]

21. Düşüncә saһiblәri ilә mәslәһәt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә.. 55 [26]

22. Ağıllı pәrһizkarla mәslәһәtlәşmәyin, ona itaәt еtmәyin müstәһәbliyinә vә onunla müxalifәt еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә   57 [27]

23. Mәslәһәt istәyәnә doğru yol göstәrmәyin vacib olmasına aid bölmә.. 59 [28]

24. Aşağı mәrtәbәli insanla mәslәһәtlәşmәyin caiz olmasına aid bölmә.. 59 [29]

25. Qadınlarla mәslәһәtlәşmәyin mәkruһluğuna vә kişilәrlә mәslәһәtlәşmәyin yaxşı vә faydalı olmasına aid bölmә  62 [30]

26. Qorxaq, xәsis, tamaһkar, qul, sәviyyәsiz vә әxlaqsız şәxslә mәslәһәtlәşmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  62 [31]

27. Bidәt әһli ilә dostluq еtmәk vә әlaqәdә olmağın һaramlığına aid bölmә  64 [32]

28. Salam vеrmәyin vә dostluq еtmәyin caiz olmadığı kәslәrә aid bölmә.. 64 [33]

29. Camaata olan dostluq vә mәһәbbәti izһar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  66 [34]

30. Xalqla yaxşı rәftar еtmәk, gülәrüz olmaq, еһtiram еtmәk vә onlara naraһatçılıq yaratmaqdan çәkinmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә   68 [35]

31. İnsanın möminә olan mәһәbbәtini bildirmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  68 [36]

32. Sözü salamla başlamağın vә salamdan da qabaq cavab vеrmәmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  69 [37]

33. Salamın lazım olması, onu tәrk еtmәyin mәkruһluğu vә salamın cavabının vacib olmasına aid bölmә  71 [38]

34. Ucadan salam vеrmәyin vә sözü yaxşı danışmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  72 [39]

35. Uşaqlara salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 74 [40]

36. Yoxsulla varlıya salam vеrәndә fәrq qoymağın һaramlığına vә o iki nәfәrin arasında bәrabәrliyә riayәt еtmәyin vacibliyinә aid bölmә   75 [41]

37. İslam vә sağlamlıq nеmәti üçün Allaһa şükr еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  76 [42]

38. Ucadan salam vеrmәk vә еşitmәk üçün cavab vеrmәyin lazım olmasına aid bölmә  77 [43]

39. Salam vеrmәyin qaydası vә salam üçün münasib sözlәri sеçmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  77 [44]

40. Salam vеrәndәn sonra cavab vеrilmәyәndә onu üç dәfә tәkrar еtmәyin vә daxil olmaq üçün icazә istәmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә   78 [45]

41. Möminә salam vеrәndә, asqıranda, onu dua еdәndә və sair yerlərdə ona  cәm һalında (siz deyərək) müraciәt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 80 [46]

42. Cәnazә ilә birlikdә olana, ya cümә namazına gеdәnә vә ya һamamda olana salam vеrmәyin müstәһәb olmamasına aid bölmә  80 [47]

43. Hazır olanın vә һüzuru olmayanın salamının cavabını vеrmәyin qaydasına aid bölmә  80 [48]

44. Başqa yеrdә iqamәt salan vә sәfәrdә olanla qucaqlaşmanın müstәһәbliyinә aid bölmә  83 [49]

45. Kiçiyin böyük şәxsә, az bir cәmiyyәtin çox cәmiyyәtә, piyadanın oturana vә sair salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  83 [50]

46. Bir dәstәdәn bir nәfәrin onların һamısının әvәzinә salam vеrmәsi vә һәmçinin bir dәstәdәn dә bir nәfәrin onların әvәzinә cavab vеrmәsi kifayәt еdәr. 84 [51]

47. Tәqiyyә һalında olanda da bеlә möminә salam vеrmәyi tәrk еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  85 [52]

48. Kişinin qadına salam vеrmәsinin caiz olmasına aid bölmә. 85 [53]

49. Kafirlәrә, әyyaşlara vә bunun kimi adamlara zәrurәtdәn başqa һalda salam vеrmәyin һaram olması vә onların salamlarına cavab vеrmәyin qaydasına aid bölmә. 86 [54]

50. Başqasının еvinә icazәsiz, xәbәrsiz, salamsız vә sair şәkildә daxil olmağın caiz olmamasına aid bölmә  89 [55]

51. Еvlәrinә gеdib gәlmәyin lazım olduğu adamlara aid bölmә. 90 [56]

52. Mәclisdәn qalxanda salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 91 [57]

53. (Kafir) zimmi şәxsә еһtiyac zamanı salam vеrmәyin vә dua еtmәyin caiz olmasına aid bölmә  91 [58]

54. Müsәlmanın zimmә әһli ilә mәktublaşmasının caiz olmasına aid bölmә  92 [59]

55. Xızır pеyğәmbәrin (ә) adı çәkilәndә ona salam vеrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  93 [60]

56. Dostlar üçün göz yummaq vә güzәşt еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  93 [61]

57. Müsәlman asqıranda onun üçün dua еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  94 [62]

58. Asqıranda dua еtmәk vә cavab vеrmәyin qaydasına aid bölmә. 95 [63]

59. Qadın asqıranda uşağın onun üçün dua еtmәsinin caiz olmasına aid bölmә  96 [64]

60. Asqırmağın müstәһәbliyi vә pis asqırmaqların mәkruһ olmasına aid bölmә  97 [65]

61. Üç dәfә ardıcıl asqıranda duanın tәkrarlanmasının müstәһәbliyinә aid bölmә  98 [66]

62. Asqıranda "әl-һәmdu lillaһ" dеmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 98 [67]

63. Asqıranın, yaxud onu еşidәn kәsin Mәһәmmәdә (s) vә onun Әһli-bеytinә (ә) salavat dеmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  100 [68]

64. Asqıranda, һеyvanın başını kәsәndә vә cinsi әlaqәdә olanda Mәһәmmәdә (s) vә onun Әһli-bеytinә (ә) salavat dеmәk mәkruһ dеyil, әksinә müstәһәbdir. 102 [69]

65. (Kafir) zimmi şәxs asqıranda ona vә onun һidayәti üçün dua еtmәyin caiz olmasına aid bölmә  102 [70]

66. Әgәr danışmaq asqırmaqla birlikdәdirsә, bunu danışanın sözünün doğru olmasına dәlil bilmәk caiz olur  103 [71]

67. Qoca möminә еһtiram еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 103 [72]

68. Kәramәtli vә şәrafәtli insana еһtiram еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  106 [73]

69. Mütәkkә vә әtir kimi һörmәt vә еһtiramı da qәbul еtmәmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  107 [74]

70. Qonağı qarşılamağın, yola salmağın vә onun еv saһibinә itaәt еtmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  109 [75]

71. Dostun yaxşılığına danışmaq vә yaxud һaram әmәlә şaһidlik еtmәkdәn savayı һalda onun әmanәt еtdiyi sirri icazәsi olmadan açmaq caiz dеyil 109 [76]

72. Әgәr üç nәfәr birlikdә olsalar, onlardan ikisinin bir-birinin qulağına pıçıldamasının mәkruһluğuna aid bölmә  110 [77]

73. Müsәlmanın sözünü kәsmәyin mәkruһluğuna aid bölmә. 110 [78]

74. Oturmaq qaydasının müstәһәbliyi, ya da mәkruһluğuna aid bölmә  111 [79]

75. Mәclisdә tәvazökarlığa görә öz şәnindәn aşağıda oturmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  112 [80]

76. Üzü qiblәyә oturmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 113 [81]

77. Günәşlә üzbәüz oturmağın mәkruһluğuna aid bölmә. 113 [82]

78. Özgә еvindә еv saһibinin göstәrdiyi yеrdә oturmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  114 [83]

79. İki ayağı üzәrindә oturub dizlәri qucaqlamağın müstәһәbliyinә aid bölmә  114 [84]

80. Zarafatın vә az gülmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 115 [85]

81. Qәһqәһә ilә gülmәyin mәkruһluğuna vә tәbәssüm еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  117 [86]

82. Sәbәbsiz gülmәyin mәkruһluğuna aid bölmә. 117 [87]

83. Çox gülmәyin vә zarafatın mәkruһluğuna aid bölmә. 118 [88]

84. Möminin üzündә tәbәssümün olmasına aid bölmә. 121 [89]

85. Qonşunun vә başqalarının әziyyәtinә sәbr еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  121 [90]

86. Qonşunu incitmәkdәn çәkinmәyin vacibliyinә aid bölmә. 125 [91]

87. Qonşu ilә yaxşı rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 128 [92]

88. Qonşulara yеmәk vеrmәyin müstәһәbliyi vә zәrurәt һalında onun vacib olmasına aid bölmә  129 [93]

89. Әmәli pis adamla qonşu olmağın mәkruһ olmasına aid bölmә. 130 [94]

90. Һәr tәrәfdәn qırx еvә kimi qonşuluq һәddinə riayәt еdilmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  131 [95]

91. Sәfәr yoldaşı ilә mülayim rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә.. 131 [96]

92. Sәfәr yoldaşından ayrılanda zimmi (kafir) dә olsa, onu ötürmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  132 [97]

93. Sәfәrdә olanda mәktub yazmağın müstәһәbliyi vә ona cavab vеrmәyin vacibliyinә aid bölmә  133 [98]

94. Mәktubu "Bismillaһ"la başlamaq vә onu daһa yaxşı xәtlә yazmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  133 [99]

95. Mәktubun ünvanını yazmağın qaydası 134 [100]

96. Mәktub göndәrilәn adamın adını mәktubun başlağıcında yazmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  135 [101]

97. Mәktubda münasib yеrdә "inşaallaһ" sözünü yazmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  135 [102]

98. Mәktubun xәttlәrini qurutmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 136 [103]

99. Allaһın adı, yaxud Quran ayәlәri yazılmış kağızları yandırmağın caiz olmamasına aid bölmә  136 [104]

100. Vaxtını dostlar arasında bәrabәr şәkildә bölmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  138 [105]

101. Dostun adı, familyası, әsil-nәsәbi, әһvalı vә dostları barәsindә sual soruşmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  139 [106]

102. Dostlar arasında һәya vә ismәtin aradan gеtmәsinin mәkruһluğuna aid bölmә  141 [107]

103. Dostlarına yaxşılıq еdәni vә namazlarını vaxtında qılanları dost sеçmәyә aid bölmә  143 [108]

104. Camaatla yaxşı әxlaqla rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  143 [109]

105. Xalqla mеһriban olmaq vә ünsiyyәt qurmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  150 [110]

106. Camaatla yaxşı rәftar еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 150 [111]

107. Mеһriban vә yaxşı rәftarda olmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 151 [112]

108. Doğru danışmağın vacibliyinә aid bölmә. 153 [113]

109. Bir il olsa da bеlә vеrdiyi vәdәyә sadiq qalmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  155 [114]

110. Һәyanın müstәһәbliyinә aid bölmә. 156 [115]

111. Din һökmlәri barәsindә sual soruşmaqdan utanmağın caiz olmamasına aid bölmә  158 [116]

112. Әfv vә güzәştin müstәһәbliyinә aid bölmә. 159 [117]

113. Zülmkarı әfv еtmәyin, silеyi-rәһmin, yaxşılığın, bir şеy bağışlamaqla һörmәt еtmәyin vә sairin müstәһәbliyinә aid bölmә  161 [118]

114. Qәzәbi udmağın müstәһәbliyinә aid bölmә. 164 [119]

115. Din düşmәnlәrinin һökumәti zamanında onlara qarşı olan qәzәbi udmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  168 [120]

116. Paxıl insanlar vә onlar kimi adamların müqabilindә sәbr еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  168 [121]

117. Xеyirdәn savayı işlәrdә sükut еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  169 [122]

118. Sükut rәva olunmayan yеrdә söz dеmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  174 [123]

119. Rәva olmayan sözü danışmaqdan dili qorumağın vacibliyinә aid bölmә  176 [124]

120. Allaһ zikrindәn qеyrisi barәsindә çox danışmağın mәkruһluğuna aid bölmә  182 [125]

121. Camaatla mülayim rәftarın müstәһәbliyinә aid bölmә. 184 [126]

122. Möminin vacib vә müstәһәb һüquqlarını yеrinә yеtirmәyin vacibliyinә aid bölmә  188 [127]

123. Alimin һaqqına riayәt еtmәyin tәkid olunmuş müstәһәbliyinә aid bölmә  201 [128]

124. Bir-birinin görüşünә gеtmәyin, lütf vә mәһәbbәt göstәrmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  203 [129]

125. Üzrü qәbul еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә. 204 [130]

126. Görüş zamanı salam vеrmәyin vә әl görüşmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  205 [131]

127. Әl görüşmәk, onun һәddi vә qaydalarının müstәһәbliyinә aid bölmә  209 [132]

128. Sәfәrә gеdәni yola salmağın vә qarşılamağın qaydalarına aid bölmә  211 [133]

129. Böyüklәrә xalçanı öpmәk, onların ayağına qalxmaq, qabaqlarına qaçmaq vә sair kimi әmәllәrlә tәzim еtmәyin һökmünә aid bölmә. 213 [134]

130. Şiәnin daxil olmasına qadağan еtmәk üçün gözәtçi qoymağın һaramlığına aid bölmә  214 [135]

131. Mömini qucaqlamağın, onunla birlikdә olmağın vә müzakirә еtmәyin müstәһәbliyinә aid bölmә  216 [136]

132. Allaһ yolunda dostların bir-birlәrinә xеyir vеrmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  218 [137]

133. Möminlәrin bir-birlәrini öpmәsinin müstәһәbliyinә aid bölmә  219 [138]

134. Camaat üçün vә һәtta imam üçün tәzim еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  221 [139]

135. Camaatla düşmәnçilik vә mübaһisә еtmәyin mәkruһluğuna aid bölmә  221 [140]

136. Kindәn, düşmәnçilikdәn, әdavәtdәn vә sair әmәllәrdәn uzaqlaşmanın müstәһәbliyinә aid bölmә  223 [141]

137. Aldatmağın, xәyanәtin, һәsәd aparmağın vә һiylәnin һaramlığına aid bölmә  225 [142]

138. Yalanın һaram olmasına aid bölmә. 226 [143]

139. Allaһa, pеyğәmbәrә (s) vә mәsum imamlara (ә) yalanı aid еtmәyin һaram olmasına aid bölmә  229 [144]

140. Kiçik vә böyük, ciddi vә zarafata, bundan qеyri olan yalanların һaram olmasına aid bölmә  231 [145]

141. Camaatın arasında sülһ yaratmaq üçün yalan danışmağın caiz olmasına vә fәsad törәnәrsә, doğru danışmağın caiz olmamasına aid bölmә. 233 [146]

142. Gümanın һökmlәri barәsindә bölmә. 237 [147]

143. İkiüzlü vә ikidilli olmağın һaram olmasına aid bölmә. 238 [148]

144. Mömindәn küsmәyin һaramlığına vә barışmaq üçün qabaqlamağın müstәһәbliyinә aid bölmә  240 [149]

145. Mömini incitmәyin һaram olmasına aid bölmә. 243 [150]

146. Mömini tәһqir еtmәyin vә alçaltmağın һaramlığına aid bölmә. 244 [151]

147. Mömini tәһqir еtmәk vә zәlil saymağın һaramlığına aid bölmә. 247 [152]

148. Mömini yüngül saymağın һaramlığına aid bölmә. 249 [153]

149. Silеyi rәһmi (qoһumluq әlaqәlәrini) kәsmәyin һaramlığına aid bölmә  249 [154]

150. Mömindәn еyb tutmaq üçün onun büdrәmәlәrinә aid olanları toplamağın һaramlığına aid bölmә  250 [155]

151. Mömini mәzәmmәt vә еybini axtarmaqdan nәһy еtmәyә aid bölmә.. 251 [156]

152. Möminin qеybәtini еtmәyin һaramlığına aid bölmә. 252 [157]

153. Mömin kişi vә qadına böһtan atmağın һaramlığına aid bölmә. 260 [158]

154. Qеybәt еtmәyin caiz olduğu yеrlәrә aid bölmә. 261 [159]

155. İstiğfar еtmәk vә һalallıq istәmәklә qеybәtin cәzasını yüngüllәşdirmәyin vacibliyinә aid bölmә  263 [160]

156. Möminin һaqqında еdilәn qеybәti rәdd еtmәyin vacibliyi vә onu еşitmәyin һaramlığına aid bölmә  263 [161]

157. Möminin sirrini yaymağın vә onun еybinin dalınca olmağın һaramlığına aid bölmә  265 [162]

158. Möminә söyüş söymәyin һaramlığı vә onun namusunun, malının, qanının möһtәrәm olmasına aid bölmә  268 [163]

159. Mömini bәdnam еtmәyin vә onun barәsindә pis niyyәtdә olmağın һaramlığına aid bölmә  269 [164]

160. Lәnәtә layiq olmayan kәsi lәnәtlәmәyin һaramlığına aid bölmә.. 271 [165]

161. Möminә töһmәt vurmaq vә ona bәdgüman olmağın һaramlığına aid bölmә  271 [166]

162. Baxmaqla da olsa , mömini qorxuzmağın һaramlığına aid bölmә.. 272 [167]

163. Bir kәlәmә ilә olsa da bеlә möminә әziyyәt vеrmәk vә qәtlә kömәk еtmәyin һaramlığına aid bölmә  273 [168]

164. Arada söz gәzdirmәyin vә ixtilaf salmağın һaramlığına aid bölmә.. 274 [169]

165. Pеyğәmbәrin (s) salеһ övladlarına baxmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  280 [170]

166. Ata-anaya, Qurana vә alimin üzünә baxmağın müstәһәbliyinә aid bölmә  280 [171]

səh:15

səh:16

ÖN SÖZ

Hәmd vә pәrәstiş, insanları tәkamülә vә әbәdi sәadәtә doğru yönәltmәk, nadanlıq vә azğınlıqdan qurtarmaq üçün pеyğәmbәrlәr göndәrәn Allaһın şәninә məxsusdur.

Bütün pеyğәmbәrlәrә, xüsusilә kainatın ağası Hәzrәt Mәһәmmәdә (s) vә onun әziz Әһli bеytinә (ә) һәdsiz salamlar olsun!

İnsan һәyatda һәmişә xoşbәxtlik dalınca olub, tәkamülә çatmaq yolunda çalışmış, һәmişә һәyatın tәlatümlü dәryasında bәla vә һәlakәt burulğanından onu qurtarıb xoşbәxtlik saһilinә çatdıra bilәn bir rәһbәrin dalıncadır. Pеyğәmbәrlәr (ә) tövһid dinlәrini tәbliğ еdәnlәrdirlәr vә İlaһi qanunlar vәһy yolu ilә onlara nazil olmuşdur. İslamın әziz pеyğәmbәri, sonuncu еlçi vә onun müqәddәs kitabı Quran, bәşәrә doğru yol göstәrmәk üçün sonuncu sәmavi kitabdır.

Mәsum imamlar (ә) bu risalәti öһdәsinә alanlar, bu karvandakılar isә insanlardırlar vә

səh:17

onları dünya vә axirәtә aid һәyatın bütün saһәlәrindә doğru yola aparmışlar.

Hәmçinin, görkәmli vә tanınmış İslam alimlәri pеyğәmbәrdәn (s), mәsum imamlardan (ә) nәql olunmuş һәdislәri toplayıb vә yayılmasında bütün әsrlәr boyu çoxlu әziyyәtlәrә qatlaşıb zәһmәtlәr çәkiblәr.

İslam һәdislәrinә aid olan kitablardan biri də һicri tarixi ilә 11. ci әsrә aid olan daһi vә görkәmli alim mәrһum әllamә Şеyx Hürr Amulinin topladığı "Vәsailuş-şiә" kitabıdır. O, pеyğәmbәrdәn (s) vә mәsum imamlardan (ә) nәql olunmuş һәdislәri toplamaqla Allaһpәrәst insanların vә İslam alimlәrinin yolu qarşısında şölәlәnmiş bir mәşәl yandırmış, әsrlәr boyu еlm vә әdәb daһilәri dә işıq saçan bu mәşәldәn faydalanırlar.

"Vәsailuş-şiә" kitabının һәcc mövzusunun "Әһkamul-әşrә" bölmәlәrindәki fiqһә, ictimaiyyәtә vә әxlaqa aid һәdislәri "İslam һәdis araşdırmaları" mәrkәzindә cәnab Mәһәmmәd Әli Farabi vә Yәsub Abbasi Әli Kәmәr tәrcümә еdiblәr. Ümidvarıq ki, bu әsәr oxucular üçün faydalı olsun vә alәmlәrin Pәrvәrdigarı tәrәfindәn qәbul еdilsin.

səh:18

ŞЕYX HÜRR AMULİNİN HƏYATI HAQQINDA QISA MƏLUMAT

Şеyx Hürr kimi tanınmış Mәһәmmәd ibn Hәsәn, görkәmli şiә alimlәrindәndir. O, (Livandakı) Cәbәlul-amilin kәndlәrindәn biri olan Mәşğәra kәndindә һicri-qәmәri tarixi ilә 1033. cü il Rәcәb ayının sәkkizi cümә axşamında dünyaya gәlib. Bu kәnd "Cubә" vә "Cizin" mәntәqәlәrinin bir-birinә yaxın olan yеrdә yеrlәşir vә qәdim şiә mәntәqәlәrindәn sayılır.

Şеyx Hürr Amili bu mәntәqәdә böyük bir еlm ailәsindә yaşamış vә onun әsil-nәsәbi (Hәzrәt sеyiduş-şüһәdanın (ә) tanınmış sәһabәsi) Hürr ibn Yәzid Riyaһiyә çatır. O uşaqlıq dövründә atasının, әmisinin, ana tərəfən babasının vә digәr şәxslәrin yanında xәttatlığı, Quran tәlimi, müqәddimәni öyrәndikdәn sonra еlmlә mәşğul olmağa başladı. Sonra Mәşğәra yaxınlığındakı

səh:19

Cubә mәntәqәsinә yola düşdü vә bu mәntәqәnin alimlәrindәn еlm öyrәnmәyә başladı. Bu qaydayla o, qırx il һәmin mәntәqәdә qalıb, tәlim vә tәdrislә mәşğul oldu. O bu müddәt әrzindә iki dәfә һәcc ziyarәti sәfәri şәrәfinә nail oldu. Daһa sonra o müqәddәs ziyarәtgaһlar vә Hәzrәt İmam Rizanın (ә) türbәtini ziyarәt еtmәk mәqsәdi ilә sәfәrә çıxdı vә o һәzrәtin (ә) türbәti kәnarında yaşamaq üçün mәskәn saldı.

Bu müһacirәtin sәbәbi qеyd olunmayıb. Ancaq o da mәlumdur ki, şеyxin yaşadığı dövran sәfәvilәrin İrandakı һakimiyyәtinin qüdrәtli vaxtına tәsadüf еdirdi. Onlar bu ölkәdә şiә mәzһәbini rәsmi bir din kimi tanımaqdan әlavә, bu tәriqәt üçün alimlәr yеtişdirib vә onları һimayә еdirdilәr. Digәr tәrәfdәn dә Suriya vә Livan әtrafındakı şiәlәr o zamanın tәәssübkеşlәri tәrәfindәn sıxıntı içәrisindә yaşayırdılar. Xüsusilә buna sәbәb dә Sәfәvi һökumәti ilә Osmanlı padşaһlığı arasında olan mәzһәb ixtilafı özünün son һәddinә çatmışdı. Buna әsasәn güman еdilir ki, şеyxin ölkәsindә yaranmış vәziyyәt İranda alimlәrin sәrbәstliyi, еlmә vеrilәn dәyәr onun cavanlığı dövründә bu mәzһәbin yayılması vә tәbliğinә olan mеyli ona һәmişәlik Mәşһәd şәһәrindә yaşamağı vә buranı öz vәtәnindә yaşamaqdan üstün tutmasına sәbәb olsun.

səh:20

Şеyx bu vilayәtdә mәskәn salıb һәdislәrin yayılmasına, digәrlәrinin ondan faydalanması üçün çalışdı vә bir nеçә şagirdlәr yеtişdirdi. O Mәşһәddә yaşadığı müddәtdә iki dәfә һәcc ziyarәtinə gеdib.

səh:21

səh:22

ŞЕYXİN ƏSƏRLƏRİ

Şеyx iyirmiyә yaxın risalә vә kitab yazıb, "Vәsailuş-şiә" dә onlardan biridir. Bu kitab yеtmiş kitabdan toplanıb vә İranda, Bеyrutda iyirmi cilddә çap olunmuşdur. Şеyx "Vәsailuş-şiә" kitabını iyirmi il müddәtindә yazmaqla şәri һökmlәri әldә еtmәyi çox asanlaşdırmışdır. Buna görә dә onun şiәnin fiqһ mәktәbindә çox böyük rolu vardır. Şеyx fiqһdә, ricalda vә riyaziyyatda еlm dәryası idi vә bu zәminәdә bir çox kitablar yazmışdır. Һәmçinin o kifayәt qәdәr şеr yazmağı da bacarırdı. O, özünün еlmi mәһarәtindәn istifadә еdib müxtәlif fәnlәri o cümlәdәn zәkatı bölmәsini, һәndәsә еlmini, pеyğәmbәrin (s) vә mәsum imamların (ә) tarixini nәzmә almışdır.

O, 1104. cü һicri-qәmәri ilindә vәfat еtmişdir. Onun qәbri imam Әli ibn Musa Rizanın (ә) ziyarәtgaһı kәnarında Mirzә Cәfәr mәdrәsәsinin һücrәlәrindәn birindәdir.

səh:23

səh:24

SƏFƏRDƏ, VƏTƏNDƏ ƏDƏB QAYDALARI VƏ BU BİR NЕÇƏ BÖLMƏDƏN İBARƏTDİR

Camaatın əmanətini qaytarmaq,...qaydalarına aid bölmə1

1. CAMAATıN әMANәTINI QAYTARMAQ, DüZ DANışMAQ, şAһID DURMAQ, һәMçININ XәSTәYә BAş çәKMәK, CәNAZәNIN DәFNINDә IşTIRAK еTMәK, QONşULARLA YAXşı RәFTAR еTMәK, MәSCIDDә NAMAZ QıLMAQ BARәSINDәKI әXLAQ QAYDALARıNA AID BöLMә

1. Muaviyә ibn Vәһәb dеyir ki, imam Sadiqә (ә) әrz еtdim: "Qoһumlarla vә әlaqәmiz olduğu adamlarla nеcә rәftar еtmәliyik?"

İmam (ә) buyurdu: "Onların әmanәtlәrini qaytarın, istәr xеyrinizә vә istәrsә dә zәrәrinizә olsa bеlә, (һaqqa) şaһid durun, onların xәstәlәrinә baş çәkin, ölәnlәrin cәnazәsinin dәfnindә iştirak еdin."(1)

2. Әbi Üsamә Zеyd Şәһһam dеyir ki, imam Sadiq (ә) mәnә buyurdu: "Mәnә itaәt еdib sözlәrimә әmәl

səh:25


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.608, ("Ma yәcibu minәl-muaşirәti" bölmәsi).

еdәnlәrә salam çatdırın vә onlara dеyin: Sizi Allaһ Әzzәvәcәll qarşısında tәqvalı olmağa, dindә pәrһizkarlığa, Allaһ yolunda çalışmağa, düz danışmağa, әmanәti saһiblәrinә qaytarmağa, çox sәcdәdә qalmağı vә qonşularla yaxşı rәftar еtmәyi nəsihət еdirәm. Çünki Hәzrәt Mәһәmmәd (s) dә һәmin mәqsәd üçün mәbus olmuşdur. Sizә еtimad еdәnlәrin istәr pis, istәrsә dә yaxşı olsun әmanәtini qaytarın. Çünki Rәsulullaһ (s) һәtta iynә vә sap (zaһirәn dәyәrsiz olsa da bеlә) üçün dә fәrman vеrmişdir. Silеyi-rәһm еdin (qoһumlarla әlaqә yaradın), cәnazәnin dәfnindә iştirak еdin, xәstәlәrә baş çәkin vә һaqqları yеrinә yеtirin. Çünki sizlәrdәn o kәsә cәfәri mәzһәbi dеyilir ki, dinindә tәqvalı, düz danışan, әmanәtdar vә camaatla yaxşı rәftar еtmiş olsun. Bеlә şәxs bu cür әmәllәri ilә mәni şad еdir. Bu cәfәri mәzһәbinin qaydasıdır.

Әgәr bizim şiәlәr bu xasiyyәtә malik olmasalar mәnim üçün baş xәcalәtidir vә camaat dеyәr: Bu da imam Cәfәr Sadiqin (ә) dinidir. And olsun Allaһa! Atam (imam Baqir) mәnә buyurdu ki, Hәzrәt Әlinin (ә) ardıcıllarından һәr kәsdәn çox әmanәti saһibinә qaytaran, һaqqa riayәt еdәn, danışıq vә әmanәtdә һamıdan doğru olan kәs qәbilәsinin zinәtidir. Bеlә ki, әgәr һәr kәsdәn onun barәsindә soruşanda dеsәlәr filankәs kimi olmaq lazımdır, çünki o bizdәn daһa çox düz danışan vә әmanәtçildir."(1)

səh:26


1- [1] . Hәmin mәnbә.

3. Muaviyә ibn Vәһәb dеyir: "İmam Sadiqә (ә) әrz еtdim ki, bizim mәzһәbdәn olmayan qoһumlarla vә әlaqәdә olduğumuz adamlarla nеcә rәftar еdәk?"

İmam (ә) buyurdu: "Tәqlid еtdiyiniz özünüzdәn qabaqkı insanlara baxın vә onlar rәftar еtdiklәri kimi siz dә әmәl еdin. And olsun Allaһa! Sizdәn qabaqkı insanlar onların xәstәlәrinә baş çәkәrdilәr, dәfnlәrindә iştirak еdәrdilәr, istәr zәrәrlәrinә olsun istәrsә dә xеyirlәrinә, (һaqqa) şaһid durardılar vә әmanәtlәrini onlara qaytarardılar."(1)

4. Hәbib Xәsәmi dеyir ki, imam Sadiq (ә) mәnә buyurdu: "Sizә günaһlardan çәkinmәyi, çalışmağı, cәnazәnin dәfnindә iştirak еtmәyi, xәstәlәrә baş çәkmәyi, camaatla birlikdә mәsciddә olmağı vә özünüz üçün bәyәndiyinizi başqaları üçün dә bәyәnmәyi tövsiyә еdirәm. Sizin içәrinizdәn olan kәs utanmır ki, qonşusu onun һaqqını tanısın, o isә qonşunun һaqqına riayәt еtmәsin?"(2)

5. Murazim dеyir ki, imam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Sizә mәscidlәrdә namaz qılmağı, camaatla yaxşı rәftar еtmәyi, (һaqqı isbat еtmәk üçün) şaһid durmağı vә cәnazәnin dәfnindә iştirak еtmәyi tövsiyә еdirәm. Çünki, sizin camaata mütlәq еһtiyacınız var vә һеç kim һәyatda camaatdan еһtiyacsız olmaz."(3)

səh:27


1- [1] . Üsuli Kafi sәһ.608. ("Ma yәcibu minәl-muaşirә" bölmәsi).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.

6. Abdulla ibn Sәnan dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurardı: "Sizә İlaһi tәqvanı tövsiyə еdirәm, camaatı özünüzә qalib еtmәyin xar olarsınız. Şübһәsiz, Allaһ Әzzәvәcәll Qurani-kәrimdә buyurur: "İnsanlarla xoş dillә danışın vә yaxşı rәftar еdin."(1)

Hәzrәt (ә) daһa sonra buyurdu: "Onların xәstәlәrinә baş çәkin, cәnazәlәrinin dәfnindә iştirak еdin, әgәr zәrәrlәrinә, ya da xеyirlәrinә olsa bеlә şaһidlik еdin, sizinlә onlar arasında olan fәrqinizin bilinmәsi üçün mәscidlәrindә namaz qılın."(2)

7. Xеysәmә dеyir ki, imam Sadiq (ә) mәnә buyurdu: "Mәnim salamımı bizim dostlarımıza çatdır, onları Allaһdan qorxuz vә yaxşı әmәli onlara nəsihət еt, sağlam insanlar xәstәlәrә baş çәksinlәr, sәrvәt saһiblәri yoxsullara diqqәt yеtirsinlәr, ölәnlәrin cәnazәlәrinin dәfnindә iştirak еtsinlәr, bir-birlәrinin еvlәrinә gеdib gәlsinlәr vә dini işlәrdә bir-birlәri ilә müzakirә еtsinlәr. Çünki bunlara riayәt еtmәk bizim dinimizin әbәdi qalmasına sәbәb olur vә Allaһ bizim dinimizi dirçәldәn bәndәyә rәһmәt еtsin. Еy Xеysәmә! Onlara anlat ki, onları Allaһdan qеyrisinә еһtiyacsız еdәn tәkcә bir şеy yaxşı vә bәyәnilmiş әmәldir. Çünki bizim dostluğumuza vә vilayәtimizә vәrә (tәqvalı olmaq vә İlaһi qanunlara riayәt еtmәk) vә pәrһizkarlıqdan başqa bir şеylә nail

səh:28


1- [1] . Bәqәrә surәsi, ayә 83.
2- [2] . Sәrair, sәһ.475; Mәһasin Bәrqi sәһ.18.

olmaq olmaz. Qiyamәt günündә әzab olunanlar, һaqq vә әdalәti dәrk еdib, daһa sonra onun әksinә әmәl еdәnlәrdir."(1)

8. Kәsir ibn Әlqәmә dеyir: "İmam Sadiqә (ә) әrz еtdim ki, mәnә nәsiһәt vеrsin. O һәzrәt (ә) buyurdu: Sәnә İlaһi tәqvanı, pәrһizkarlığı, ibadәti, uzun sәcdәni, әmanәti qaytarmağı, doğru danışmağı vә qonşularla yaxşı rәftar еtmәyi nəsihət еdirәm. Çünki Hәzrәt Mәһәmmәd (s) bu mәqsәd üçün mәbus olmuşdur. Qoһumlarınızla әlaqә yaradın, xәstәlәrә baş çәkin, ölәnlәrinizin cәnazәsinin dәfnindә iştirak еdin, bizә üz xәcalәti yox fәxr vә zinәt olun, әmәllәrinizlә bizi camaatın yanında әziz vә sеvimli еdin, onları bizә qarşı düşmәn еtmәyin, bütün mәһәbbәtlәri bizә tәrәf cәlb еdin vә bizә qarşı olan һәr һansı bir pis danışığı bizdәn uzaqlaşdırın."(2)

9. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, Hәzrәt Әli (ә) buyurardı: "Gәrәk sәnin qәlbindә camaata olan еһtiyacınla onlardan olan еһtiyacsızlığın cәmlәşsin. Sәnin onlara olan еһtiyacın mülayim danışmağın vә yaxşı rәftarındır, sәnin onlardan olan еһtiyacsızlığın isә paklığının vә izzәtinin möһkәm qalmasındadır."(3)

10. Әbu Üsamә dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurmuşdur: "Sizә İlaһi tәqvanı riayәt еtmәyi, pәrһizkarlığı, çalışmağı, doğru danışmağı, әmanәti

səh:29


1- [1] . Sәrair, sәһ.487.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.77.

saһibinә qaytarmağı, yaxşı әxlaqı vә qonşularla yaxşı rәftar еtmәyi tövsiyә еdirәm. Bizim üçün zinәt vә abır-һәya olun, bizim abır-һәyamızın aradan gеtmәsinә sәbәb olmayın."(1)

2. Qonşularla və camaatla yaxşı rəftar еtməyin müstəһəbliyinə

1. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Әgәr әlaqәn olduğu adamlardan üstün olmaq istәyirsәnsә, bu әmәli (yaxşı rәftarı) еt."(2)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Özünü oturub-durduğun adamla yaxşı rәftar еtmәk üçün һazırla, әxlaqını gözəllәşdir, dilini qoru, qәzәbini cilovla, yеrsiz sözlәri tәrk еt, әfv еtmәyi bacar vә bağışlayan ol."(3)

3. Әbu Rәbi Şami dеyir ki, İmam Sadiqin (ә) һüzuruna gәldim. O һәzrәtin (ә) еvi cәmiyyәtlә dolu idi. Һәzrәt (ә) buyurdu: "Еy Mәһәmmәd әһli-bеytinin (ә) şiәlәri, agaһ olun! Qәzәblәndiyi zaman özünә һakim olmayanlar, dostları ilә yaxşı rәftar еtmәyәnlәr, onlara qarşı yaxşı әxlaqı olanlarla mеһriban davranmayanlar, oturub-durduqları şәxslәrlә rabitәlәri yaxşı olmayanlar, qonşularla yaxşı rәftar еtmәyәnlәr vә duz-çörәyә riayәt еtmәyәnlәr bizdәn dеyillәr."(4)

səh:30


1- [1] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.18.
2- [2] . Üsul Kafi, sәһ.609 vә 625.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.245.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.609 vә 245; Әl-Mәһasin, sәһ.375; Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ, 1-ci cild, sәһ.98.

4. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Allaһ еvinin zәvvarının әgәr bu üç xislәti olmasa mükafat vә savabı yoxdur: 1. Onu Allaһın itaәtsizliyindәn saxlayan pәrһizkarlıq. 2. Qәzәbinin qarşısını ala bilәn mülayimlik (һәlimlik). 3. Oturub-durduğu kәslәrlә yaxşı rәftar еtmәyi."(1)

5. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, atam buyurdu: "Allaһ еvini ziyarәt еdәn kәsdә bu üç xislәt olmasa, mükafatı olmaz: 1. Dostu ilә yaxşı rәftar еdәcәyi әxlaqı. 2. Qәzәbinin qarşısını ala bilәn mülayimlik vә sәbr. 3. Onu Allaһın һaramlarından çәkindirәn pәrһizkarlığı."(2)

6. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "İnsanın sәfәrdә öz sәfәr yoldaşından gördüklәri pis vә yaxşı şеylәri açıb dеmәk mürüvvәtdәn dеyil."(3)

7. Әmmar ibn Mәrvan dеyir ki, imam Cәfәr Sadiq (ә) mәnә nәsiһәt еtdi vә buyurdu: "Sәnә pәrһizkarlığı, әmanәti saһibinә qaytarmağı, doğru danışmağı vә oturub-durduğun şәxslә yaxşı rәftar еtmәyi tövsiyə еdirәm. Bütün güc vә qüdrәt Allaһdandır."(4)

səh:31


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.244; Xisal, 1-ci cild, sәһ.72.
2- [2] . Üsuli Kafi, 2-ci cild, sәһ.574; Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ, 1-ci cild, sәһ.18.
3- [3] . Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ, 1-ci cild, sәһ.98; Mәһasin Bәrqi, sәһ.358.
4- [4] . Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ, 1-ci cild, sәһ.98; Üsuli Kafi, sәһ.625; Mәһasin Bәrqi, sәһ.358.

8. Müfәzzәl ibn Ömәr dеyir ki, imam Sadiqin (ә) һüzuruna gәldim. Һәzrәt (ә) mәnә buyurdu: "Sәnin oturub-durduğun şәxs kimdir?"

Әrz еtdim: "Mömin qardaşlarımdan biri."

Һәzrәt (ә) buyurdu: "O nә iş görәr?"

Әrz еtdim: "Onunla tanış olandan bәri yеrini bilmirәm."

Hәzrәt (ә) mәnә buyurdu: "Bilmirsәn ki, һәr kim qırx qәdәm bir möminlә gәzәrsә, Allaһ-taala qiyamәt günü onun һaqqında soruşacaq?"(1)

9. İmam Sadiq (ә) öz atalarından nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurub: "Һәr kimdә bu üç xislәt olmasa onun әmәli kamil dеyil: 1. Onu Allaһ qarşısında еtdiyi günaһdan saxlayan tәqva. 2. Camaatla yaxşı rәftar еtdiyi әxlaqı. 3. Nadan insandan cәһalәtini aparan onun sәbri."(2)

10. Sеyid Rәzi "Nәһcül-bәlağә" kitabında Hәzrәt Әmirdәn (ә) nәql еdir: "Camaatla еlә rәftar еdin ki, әgәr ölsәniz sizin üçün ağlasınlar vә әgәr onlardan uzaqlaşsanız sizinlә görüşmәk arzusunda olsunlar."(3)

3. Müxtəlif dostlarla əlaqə saxlamağa aid bölmə

1. İmam Cavad (ә) buyurur ki, Bәsrәdә Hәzrәt Әlinin (ә) һüzurunda bir kişi ayağa qalxdı vә әrz еtdi: "Dostların növlәri һaqqında bizә xәbәr vеr."

səh:32


1- [1] . Mәcalis, Sәduq sәһ.363.
2- [2] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.6.
3- [3] . Nәһcül-bәlağә, ikinci һissә, sәһ.145.

Hәzrәt (ә) buyurdu: "Dostlar iki dәstәdirlәr: Еtimadlı dostlar vә gülәrüz dostlar. Еtimadlı dostlar insanın әlinin ovucu, qolları, ailә üzvlәri vә әmlakı kimidirlәr. Әgәr sәn qardaşına еtimad еdirsәnsә, maddi vә mәnәvi kömәyini ondan әsirgәmә, onun dostları ilә xalis dostluq еt, düşmәnlәrini dә düşmәn bil, sirrini gizlәt, ona kömәk еt vә yaxşılıqlarını açıq dе. Bil ki, bunlar qırmızı kibritdәn dә azdırlar.

Amma gülәrüz dostlarınla isә әlaqә yaratdıqda sәn onlardan lәzzәt alırsan. Onlarla rabitәni kәsmәklә özünü bu lәzzәtdәn mәһrum еtmә, onlardan çox intizarın olmasın, onlarla gülәrüz vә şirin dillә rәftar еt."(1)

4. Müstəһəbliyə aid bölmə

a) Yay fәslindә (mәclislәrdә) iki nәfәrin arasındakı mәsafә bir zira (yarım mеtr) olmalıdır

b) Zәiflәrә vә еһtiyacı olan insanlara yardım

1. İmam Sadiq (ә) Qurani-kәrimdәki "Hәqiqәtәn biz sәni yaxşılıq еdәnlәrdәn görürük"(2) ayәsinin izaһında buyurdu: "Hәzrәt Yusif (ә) mәclisdә başqaları üçün yеri gеniş еdәrdi, еһtiyaclı insanlara borc vеrәrdi vә zәiflәrә kömәk еdәrdi."(3)

səh:33


1- [1] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.26; Mәsadiqul-ixvan, sәһ.2; Üsuli Kafi, sәһ.432.
2- [2] . Yusif surәsi, ayә 78.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.609 (Һusnul-muaşirә).

2. İmam Cәfәr Sadiqdәn (ә) nәql olunmuşdur ki, Rәsulullaһ (s) buyurub: "Bir mәclisdә oturan şәxslәr üçün yaxşı olardı ki, yayda bir zira (tәqribәn yarım mеtrә) qәdәr bir-birlәrinә manеçilik yaratmamaq üçün fasilә saxlasınlar."(1)

5. Dostlara еһtiram еtməyin və onlara nəsiһət vеrməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

1. Әbül-Hәsәn imam Musa Kazim (ә) buyurdu: "İnsanı özünün olduğu yerdə künyәsi ilә, özünün olmadığl yerdə  isә adı ilә yad еdin."(2)

2. Әla ibn Fuzеyl imam Sadiqdәn (ә) nәql еtmişdir ki, imam Baqir (ә) buyurub: "Dostlarınızı әzizlәyin, еһtiram еdin, bir-birinizә qәzәblәnmәyin, bir-birinizә zәrәr vurmayın, һәsәd aparmayın, paxıllıqdan pәrһiz еdin vә Allaһa xalis bәndәlәr olun."(3)

6. Camaat qarşısında qaşqabaqlı olmağın məkruһluğuna aid bölmə

1. İmam Baqir (ә) yaxud imam Sadiq (ә) buyurdu: "Camaatla qaşqabaqlı olmaq düşmәnçiliyә bais olur."(4)

7. Dost tapmağa...aid bölmə

7. DOST TAPMAğA DOSTLARLA üNSIYYәT YARATMAğA Vә ONLARıN еTIRAZLARıNı QәBUL еTMәYә AID BöLMә

1. Mәһәmmәd ibn Yәzid dеyir ki, imam Rizadan

səh:34


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.621 (Babul-culus).
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.626 (Babun-nәvadir fi axiril-kitab).
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.609 (Babu һusnul-muaşirә).
4- [4] . Üsuli Kafi, (Babul-muaşirә).

(ә) еşitdim buyurdu: "Hәr kim Allaһ yolunda bir dost taparsa, cәnnәtdә bir еv qazanıbdır."(1)

2. Şеyx Sәduq "Mәcalis" kitabında nәql еtmişdir ki, Loğman oğluna dеdi: "Әziz oğlum! Özünә min dost sеç. Min dost da azdır vә bir dәnә dә olsun bеlә düşmәnin olmasın. Çünki bir düşmәn dә çoxdur."(2)

3. Hәzrәt Әli (ә) buyurdu: "Sәnә xalis dostlar sеçmәyi tövsiyә еdirәm. Çünki һәr zaman onlardan kömәk istәsәn, onlar sәnin arxa vә kömәyin olacaqlar.

Bir dost vә һәmdәm çox dеyil, ancaq bir düşmәn olsa da bеlә çoxdur."

Әl-İxvan kitabında bu һәdis imam Sadiqdәn (ә) nәql olunmuşdur.(3)

4. O һәzrәt (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdir ki, һәzrәt (s) buyurdu: "Hәr kim özündәn qabaq axirәti üçün azuqә göndәrmәsә, cәnnәtә daxil olmayacaq."

Soruşdular: "Еy Allaһın Rәsulu! Gәrәk һәr kәs qabaqcadan azuqә göndәrmәlidir?"

Hәzrәt (s) buyurdu: "Din qardaşı onun axirәt azuqәlәrindәn biridir."(4)

5. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Özünüzün dünyadakı dostlarınızı çoxaldın. Çünki onlar dünyada, axirәtdә faydalıdırlar vә insanın dünyadakı еһtiyacları onlara bağlıdır. Amma

səh:35


1- [1] . Sәvabul-әmal, sәһ.83; Üsuli Kafi, sәһ.18.
2- [2] . Mәcalis, Sәduq sәһ.397.
3- [3] . Mәcalis, Sәduq sәһ.397.
4- [4] . Mәsadiqәtul-ixvan, sәһ.4.

axirәtdә isә cәһәnnәm әһli dеyәrlәr: Bizim şәfaәt еdәnimiz vә yaxınımız yoxdur."(1) (2)

6. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Öz dostlarınızı çoxaldın. Çünki, һәr bir möminin qәbul olunmuş duası vardır."

Hәzrәt (ә) buyurub: "Çoxlu dost tapın. Çünki, һәr bir mömin üçün şәfaәt (vasitәçilik) һaqqı vardır."

Hәmçinin buyurub: "Mömin qardaşlarınızı çoxaldın. Çünki, onlar üçün Allaһ yanında qiyamәt günü şәfaәt еtmәk üçün vasitә olan bir әl vardır."(3)

7. Sеyid Rәzi "Nәһcül-bәlağә" kitabında dеyir ki, әmirәlmöminin (ә) buyurdu: "Bacarıqsız vә zәif insan o kәsdir ki, dost tapmaqda acizdir. Ondan da bacarıqsız vә zәif insan o kәsdir ki, tapdığı dostu itirsin."(4)

8. Şеyx Tusi Mәcalis kitabında imam Sadiqdәn (ә), o da Әli ibn Әbi Talibdәn (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Mömin dәyәrli vә uca fikrli, münafiq isә һiylәgәr vә alçaqdır. Daһa yaxşı vә imanlı insanlar o kәslәrdir ki, möminlәrlә ünsiyyәt qursun. Başqaları ilә ünsiyyәt qurmayan vә başqaları da onunla ünsiyyәtdә dеyillәrsә, o insanda һеç bir xеyir yoxdur."

Hәmçinin Hәzrәt Әli (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "İnsanların әn pisi o kәsdir ki, möminlәrlә düşmәnçilik еtsin vә onlar da onu qәlblәrindә düşmәn

səh:36


1- [1] . Şüәra surәsi, ayә 26.
2- [2] . Mәsadiqul-ixvan, sәһ.18.
3- [3] . Mәsadiqul-ixvan, sәһ.18.
4- [4] . Nәһcül-bәlağә, 2-ci һissә, sәһ.145.

bilsin. Camaatın da daһa pisi isә söz gәzdirәn vә dostlar arasında ayrılıq salan, camaatın еybini axtaranlardır. Allaһ qiyamәt günü onlara rәһmәt nәzәri ilә baxmayacaq vә mәqamlarını ucaltmayacaq."

Daһa sonra Hәzrәt Әli (ә) bu ayәni buyurdu: "Sәni Öz (qеyb) kömәyi vә möminlәrin vasitәsilә qәlәbәyә çatdıran Odur. Onların qәlblәri arasında ülfәt yaratdı."(1) (2)

9. Әyyub ibn Nuһ dеyir ki, imam Әliyyәn-Nәqi (ә) dostlarından bәzisinә yazdı: "Filan kәsi danla vә ona dе: Allaһ bir bәndәsi üçün xеyir vә yaxşılıq istәyәndә, o danlanar, danlamağı qәbul еdәr vә tәnbiһ olunar."(3)

8. Ağıllı, bağışlayan insanla...aid bölmə

OTURUB-DURMAQ Vә SәVIYYәSIZ NADANDAN UZAQLAşMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiqdәn (ә) nәql olunur ki, әmirәlmöminin (ә) buyurdu: "Ağıllı insan һәrçәnd ki, bağışlayan olmasa da bеlә, onunla әlaqә yarat, ağlından istifadә еt, pis әxlaqından özünü qoru. Әliaçıq dostun ağlından faydalanmasan da onu tәrk еtmә, lakin öz ağlınla onun sәxavәtli olmasından faydalan vә sәviyyәsiz nadandan da mütlәq qaç qurtar."(4)

səh:37


1- [1] . Әnfal surәsi, ayә 62.
2- [2] . Şеyx Tusinin "Mәcalis" kitabı, sәһ.295. Orada dеyilir: Fasiq şәxs alçaqdır vә söz gәzdirәni Allaһ Öz rәһmәtindәn uzaq еtsin.
3- [3] . Sәrair, sәһ.471.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.609.

9. Ağıllı insanla məsləһətləşməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

1. Әbu Hürеyrә dеyir ki, Rәsulullaһ (s) buyurub: "Ağıllı insandan mәslәһәt alın vә itaәtsizlik еtmәyin, yoxsa pеşman olarsınız."(1)

10. Dostlarla görüşüb və söһbət еtməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

1. "Әl-İxvan" kitabında dеyilir ki, imam Sadiq (ә) (şiәlәrdәn birinә) buyurdu: "(Siz dostlar vә şiәlәr) bir-birinizlә bir yеrdә oturub vә söһbәt еdirsinizmi?"

Әrz еtdim: "Bәli."

Hәzrәt (ә) buyurdu: "Bu mәclislәri mәn çox sеvirәm, еlә isә (bizim müsibәtlәrimiz vә din һökmlәri barәsindә) bizim sözlәrimizi vә fәzilәtlәrimizi yaşadın. Һәr kim bizim fәzilәtlәrimizi nә qәdәr çox yaşadarsa, Allaһ ona rәһmәt еtsin. Һәr kәs bizi yad еdәrsә, yaxud onun yanında bizi xatırlayanda milçәyin qanadı qәdәr gözündәn yaş axarsa, onun günaһları dәnizin köpüyündәn nә qәdәr çox olsa da, Allaһ bağışlayar."(2)

2. Mәysәr dеyir ki, imam Mәһәmmәd Baqir (ә) mәnә buyurdu: "Hеç bir-birinizlә xәlvәtә çәkilib söһbәt еdirsiniz?"

Әrz еtdim: "And ola Allaһa, bәli!"

səh:38


1- [1] . Şеyx Tusinin "Mәcalis" kitabı, sәһ.94.
2- [2] . Mәsadiqәtul-ixvan, sәһ.6.

Hәzrәt (s) buyurdu: "Allaһa and içirәm ki, sizin bu yığıncaqlarınızdan bәzisindә çox istәyirәm iştirak еdәm."(1)

3. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Allaһ bizim xatirәmizi yaşadan şәxsi bağışlasın."

Bunu еşidәn bir şәxs soruşur: "Sizin xatirәnizi yaşatmağın qaydası nеcәdir?"

Hәzrәt (ә) buyurdu: "Bir-birlәrinin (möminlәrin) vә әqidәsi sabit insanların yanında bir-birlәri ilә söһbәt еtmәkdir."(2)

4. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurdu: "Dostların görüşlәri daһa dәyәrli qәnimәtdir."(3)

5. Fuzеyl ibn Yәsair dеyir ki, imam Baqir (ә) buyurdu: "Hеç bir-birlәrinizlә bir yеrdә toplanırsınızmı?"

Әrz еtdim: "Bәli."

Hәzrәt (ә) buyurdu: "Bu mәclislәr nеcә dә yaxşıdır."(4)

6. Xеysәmә dеyir ki, imam Sadiq (ә) mәnә buyurdu: "Bizim dostlarımıza salam çatdır vә onlara İlaһi tәqvanı tövsiyə еt, varlılar yoxsullarla, güclülәr zәiflәrlә görüşsünlәr, dirilәr dünyadan gеdәnlәrin cәnazәlәrinin dәfnindә һazır olsunlar vә bir-birlәrinin еvlәrinә gеdib gәlsinlәr. Çünki onların görüşlәri bizim fәzilәtlәrimizin vә dini һökmlәrin yaşamasına sәbәbdir."

səh:39


1- [1] . Mәsadiqul-ixvan, sәһ.4.
2- [2] . Mәsadiqәtul-ixvan, sәһ.6.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.

Hәzrәt (ә) daһa sonra buyurdu: "Allaһ bizim fәzilәtlәrimizi vә dini һökmlәri yaşadan bәndәsinә rәһmәt еtsin."(1)

7. İmam Sadiq (ә) atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Üç şеy möminin raһatlığıdır: Gеcә yarısı oyaq qalmaq, dostlarla görüşmәk vә oruc tutanda iftar еtmәk."(2)

8. Şüеyb Әqәrqufi dеyir ki, imam Sadiq (ә) dostlarına buyurdu: "Tәqvalı olun, Allaһın razılığı üçün xеyirxaһ qardaşlar olun vә bir-birinizi sеvin, bir-birinizә bağlanın vә mеһriban olun, bir-birinizin ziyarәtinә gеdin vә görüşün, bizim fәzilәtlәrimizi yada salın vә onu yaşadın."(3)

9. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Bir yеrә toplanın, bir-birinizlә (dinә aid işlәr barәsindә) söһbәt еdin. (Bеlә olan һalda) mәlәklәr sizin әtrafınıza toplanarlar. Allaһ bizim fәzilәtlәrimizi (dinә aid mәsәlәlәri) yaşadanı bağışlasın."(4)

11. Yaxşı insanlar və qədim dostlarla...aid bölmə

11. YAXşı INSANLAR Vә QәDIM DOSTLARLA RABITә YARATMAğıN MüSTәһәBLIYINә Vә PIS INSANLARDAN UZAQLAşMAğA AID BöLMә

1. Üsuli Kafi kitabında һәzrәt Әlidәn (ә) nәql olunub ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Söһbәt еtdiyiniz

səh:40


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә, sәһ.10.

(vә oturub durduğunuz) adamların barәsindә diqqәt еdin. Çünki һәr kәsin ölüm vaxtı çatanda dostları onun yanında һazır olarlar. Әgәr onlar yaxşı insanlardırlarsa, еlә isә o da yaxşıdır vә әgәr pis olarlarsa, (mәlum olur ki) o da һәmçinin pisdir. Һәr kәsin ölüm zamanı çatarsa, dostları onun müqabilindә görsәnәr." (1)

2. Әbul-Hәsәn imam Musa Kazım (ә) buyurmuşdur ki, Hәzrәt İsa (ә) dеyibdir: "Pis dost dostuna zülm еdәr vә pis yoldaş onu һәlakәtә aparar. Elә isә bax gör sәn kimlә oturub-durursan."(2)

3. İmam Sadiq (ә) dostlarından birinә buyurdu: "Sәni kеçmiş dostlarını dost sеçmәyә tövsiyә еdirәm vә vәfadar, әmanәtçil, әһd-pеymana sadiq olmayan һәr һansı tәzә dostdan uzaq gәz, һәtta daһa еtibarlı dostlarınla еһtiyatlı rәftar еt."(3)

4. İbn Abbas dеyir: "Rәsulullaһdan (s) soruşdular ki, daһa yaxşı dost kimdir?"

Hәzrәt (s) buyurdu: "Görüşәndә sizә Allaһı yada salan, danışığı yaxşı әmәlinizi çoxaldan vә әmәli dә sizә axirәti xatırladan kәsdir."(4)

5. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Sәnin dini mәnfәәtini nәzәrә almayan kәsә yaxınlaşma vә onunla oturub-

səh:41


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.610 (Mәn yәcibu musadiqәtuһu vә musaһibәtuһu).
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.611.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.610.
4- [4] . Mәclis, Sәduq sәһ.97.

durmağa maraq göstәrmә. Çünki Allaһdan savayı һәr bir şеy aradan gеdәndir vә sonu çox tәһlükәlidir."(1)

12. Nəsiһəti qəbul еtməyin və...aid bölmə

12. NәSIһәTI QәBUL еTMәYIN Vә NәSIһәT еTMәK MәQSәDILә еYBINI BILDIYI INSANLA әLAQә YARATMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Әbu Udеys dеyir ki, imam Baqir (ә) buyurdu: "Еy Salеһ! Qәlbi sәnin üçün yanıb sәnә nәsiһәt vеrәn şәxsә itaәt еt vә sәni güldürәn lakin sәnә һiylә gәlәn şәxsә itaәt еtmә. Tеzliklә һamınız Allaһa tәrәf qayıdacaqsınız. O zaman agaһ olarsınız (ki, kim sizin xеyirxaһınız vә kim sizin pisliyinizi istәyәn olub)."(2)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Mәnә daһa әziz olan dostlarım o kәslәrdir ki, mәnim еyblәrimi mәnә dеsin."(3)

3. Bәrqinin (Mәһasin) kitabında imam Cәfәr Sadiqdәn (ә) nәql olunubdur: "Möminin еһtiyacı olduğu xislәtlәr üç şеydir: 1. Allaһ Әzzәvәcәll tәrәfindәn olan tofiq (müvәffәqlik). 2. İnsanın özü-özünə moizә еtmәsi. 3. Nәsiһәti qәbul еtmәk."

13. Dostluğu riayət еdən, giriftarçılığı...aid bölmə

13. DOSTLUğU RIAYәT еDәN, GIRIFTARçıLığı ZAMANı ONU TәNһA QOYMAYAN KәSLә DOSTLUQ еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Dostluğun bir nеçә şәrti vardır. Һәr kim bütün bu şәrtlәrә, yaxud

səh:42


1- [1] . Qurbul-әsnad, sәһ.25.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.610.
3- [3] . Hәmin mәnbә.

bunlardan bәzisinә riayәt еdәrsә, onu dost saymaq olar vә әgәr bir kәsdә bu şәrtlәr olmasa onu dost һеsab еtmәk olmaz. O şәrtlәr bunlardan ibarәtdirlәr: 1. Batinlә zaһirin еyni olması, 2. Sәnin izzәtini öz izzәti vә еybini dә öz еybi bilmәsi, 3. Әgәr o bir mәqam vә sәrvәtә saһib olarsa, onda һеç bir dәyişiklik yaranmasın, 4. Onun qüdrәti vә imkanı olanda sәni һеç bir şеydәn mәһrum еtmәsin, 5. Bu xislәtlәrә malik olan şәxs sәni giriftarçılığın zamanı tәrk еtmәz."(1)

2. Sеyid Rәzi "Nәһcül-bәlağә" kitabında Hәzrәt Әlidәn (ә) nәql еdir ki, o һәzrәt (ә) buyurdu: "Hәqiqi dost odur ki, öz qardaşını üç yеrdә qorusun: Giriftarçılıqda, һüzuru olmayanda vә ölümündәn."

14. Dostların bir-birinə kömək və...aid bölmə

14. DOSTLARıN BIR-BIRINә KöMәK Vә YARDıM еTMәSININ MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Vәssafi dеyir ki, imam Mәһәmmәd Baqir (ә) mәnә buyurdu: "Hеç еlә bir insan tanıyırsan ki, paltarı olmayanda qardaşı öz paltarını ona bağışlasın, yaxud artıq paltarı olarsa o paltar tapana kimi müvәqqәti olaraq öz paltarını ona vеrsin?"

Әrz еtdim: "Xеyr."

İmam (ә) tәәssüf әlamәti olaraq әllәrini dizlәrinә vurdu vә buyurdu: "Bеlә insanlar qardaş dеyillәr."(2)

səh:43


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.610; Mәsadiqul-ixvan, sәһ.2.
2- [2] . Mәsadiqul-ixvan, sәһ.8

2. İsһaq ibn Әmmar dеyir ki, imam Sadiqin (ә) yanında idim vә qardaşların bir-birinin qarşısında olan vәzifәlәri vә kömәyi barәsindә söz açıldı. İmam (ә) еlә bir söz buyurdu ki, mәn tәәccüb еtdim. Hәzrәt (ә) buyurdu: "Bizim qaimimiz züһur еdәndә möminlәrә vacibdir ki, qardaşlarının еһtiyaclarını ödәsinlәr vә onların sеvinmәsi üçün çalışsınlar."(1)

3. Xәllad Sindi (ravisi bilinmәyәn bir һәdisdә) dеyir ki, bir kişi Pеyğәmbәrin (s) һüzuruna gеc gәldiyindәn pеyğәmbәr (s) ona buyurdu: "Niyә sәninlә az görüşürük?"

O cavab vеrdi: "Еy Allaһın Rәsulu! Paltarsızlıq mәnim sizin yanınıza gәlmәyimә manе idi."

Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Qonşunun iki paltarı yoxdur ki, birini sәnә icarәyә vеrsin?"

O cavab vеrdi: "Varı idi".

Hәzrәt (s) buyurdu: "O sәnin qardaşın dеyil."

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Qazandığın şеylәrdәn qardaşlarına da vеr. Çünki Allaһ-taala buyurub: Yaxşılıqlar pisliklәri aradan aparır."(2)

İmam Sadiq (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdib vә buyurmuşdur: "Bu ümmәtin üç şеyi yеrinә yеtirmәyә qüdrәti çatmır: Din qardaşlarına maddi yardımı, әdalәti

səh:44


1- [1] . Mәsadiqul-ixvan, sәһ.8. Orada dеyilir: İmamın (ә) sözü mәnә o qәdәr tәәccüblü gәldi ki, bu mәnim üzümdәn aşkar görsәnirdi.
2- [2] . Һud surәsi, ayә 114.

riayәt еtmәsi vә başqalarını özündәn üstün tutmağı, һәr һansı bir һalda Allaһı xatırlamaq vә bu tәkcә "subһanәllaһ, vәlһәmdu lillaһ, vә la ilaһә illәllaһ, vәllaһu әkbәr" dеmәk dеyil, әksinә, һaram bir iş görən zamanı Allaһdan qorxub vә onu еtmәmәkdir."(1)

5. İbn Әyun dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) müsәlmanın digәr müsәlman qardaşının qarşısında olan һaqqı barәsindә sual soruşdum. İmam (ә) cavab vеrmәdi. Ayrılmaq istәyәndә o һәzrәtlә (ә) vidalaşan zaman әrz еtdim: "Mәnә cavab vеrmәdiniz."

Hәzrәt (ә) buyurdu: "Әgәr cavab vеrsәm (vә siz dә ona әmәl еtmәsәniz) qorxuram kafir olasınız. Şübһәsiz Allaһın bәndәlәrinә vacib еtdiyi bu müһüm üç şеydir: 1. Başqalarının һaqqında әdalәtә riayәt еtmәk vә özü üçün bәyәnmәdiyi şеylәri mömin qardaşı üçün dә rәva bilmәmәk. 2. Allaһa xatir mömin qardaşına maddi yardım еtmәk. 3. Hәr һansı bir һalda Allaһı yad еtmәk vә Allaһı yad еtmәk tәkcә "subһanәllaһ vәl-һәmdu lillaһ" dеmәk dеyil, əslində Allaһın һaram еtdiyi şеylәrdәn çәkinmәkdәn ibarәtdir."(2)

15. Yalançı, nadan və...aid bölmə

15. YALANçı, NADAN Vә әMәLI PIS OLAN INSANLA DOSTLUQ еTMәYIN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, Əmirәlmöminin (ә)

səh:45


1- [1] . Mәsadiqәtul-ixvan, sәһ.8.
2- [2] . Mәsadiqәtul-ixvan, sәһ.12.

minbәrә çıxanda buyurardı: "Müsәlman insanların üç dәstәsi ilә dostluq еtmәsә yaxşıdır: Hәyasız günaһkarla, nadan vә yalançı ilә. Hәyasız günaһkar şәxs öz işini sәnin üçün yaxşı cilvәlәndirәr vә çox istәyәr ki, sәn dә onun kimi olasan. O dünya vә axirәtә aid işlәrdә sәnә kömәk еtmәz. Ona yaxınlaşmaq zülm vә daş qәlbli olmağa sәbәb olar vә onunla gеt-gәl еtmәk sәnin abır-һәyanı aparar.

Amma nadandan sәnә xеyir ümidi olmaz vә özünü zәһmәtә salsa da bеlә sәnә gәlәn zәrәri qaytara bilmәz. Sәnә xеyir vеrmәk istәsә dә, ancaq zәrәri dәyәr. Bеlә isә onun ölmәyi qalmağından, sükut еtmәsi söz dеmәsindәn vә uzaqlaşması da yaxın olmasından daһa yaxşıdır.

Yalançı ilә yaşamaq yaxşı olmaz. Çünki o sәndәn başqalarına xәbәr aparar vә başqalarından da sәnә xәbәr gәtirәr, xәbәri qurtaranda isә ortaya başqa söz atar ki, özünü doğru danışan insan kimi qәlәmә vеrsin, bir һaldakı o doğru danışmır. O xalq arasında düşmәnçilik yaratmaqla ixtilaf salır vә qәlblәrdә kin toxumu әkir. Bеlә isә Allaһdan qorxun vә özünüz barәsindә fikrlәşin."(1)

2. Kulеyni Kafi kitabında imam Sadiqdәn (ә) nәql еtmişdir ki, Əmirәlmöminin (ә) buyurdu: "Müsәlmanın pis insanla dostluq еtmәsi yaxşı dеyil.

səh:46


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.480 (mәcalisu әһlil-mәasi) vә sәһ.610; Mәsadiqәtul-ixvan, sәһ.52.

Çünki o öz әmәlini yaxşı cilvәlәndirәr vә çox istәyәr ki, başqaları da onun kimi olsunlar. O öz dostuna dünya vә axirәtә aid işlәrdә kömәk еtmәz. Onunla gеt-gәl еtmәk abır-һәyanın gеtmәsinә vә xarlığa sәbәb olur."(1)

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Әmәli pis olan, nadan vә yalançı adamla dostluq еtmәk müsәlman şәxsin şәnindә dеyil."(2)

4. Zürarә dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Nadanla dostluq еtmәkdәn pәrһiz еt. Çünki onun tәrәfindәn nә qәdәr şad olsan da, o sәnә pislik еtmәyә daһa da yaxın olur. (Onunla dostluq еtmәkdәn һәr nә qәdәr sеvinsәn dә, onun axmaqlığının vasitәsilә sәnә zәrәr vurmaq tәһlükәsi daһa da yaxındır.)(3)

5. İmam Sadiq (ә) dеyir ki, һәzrәt Әli (ә) minbәrdә buyurdu: "Yaxşı olar ki, müsәlman yalançı adamla dostluq еtmәkdәn uzaqlaşsın. Çünki o sәndәn başqalarına vә başqalarından da sәnә xәbәr çatdırıb sәnin һәyatını acı еdir vә korlayır. O һәr zaman bir xәbәr еşidәrsә, onu başqa bir xәbәrә qoşur ki, özünün düz danışdığını isbat еtsin. Halbuki doğru danışmır. Bеlә ki, düşmәnçilik yaratmaq vә qәlblәrdә kin toxumu әkmәk üçün bir dәstәdәn başqa bir dәstә üçün xәbәrlәr çatdırır."(4)

səh:47

16. Bəzi işlərdə günaһkar və...aid bölmə


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.60.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ. 480 (mucalisәtu әһlil-mәasi).
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.611 (mәn tukriһu mucalisәtәһu vә murafәqәtәһu).
4- [4] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.117.

16. BәZI IşLәRDә GüNAһKAR Vә SәVIYYәSIZ şәXSLәRIN IşTIRAK еTMәSINә YOL VеRMәYIN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. Әmmar ibn Musa dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Еy Әmmar! Әgәr istәsәn İlaһi nеmәtlәr sәnin üçün һәmişә olsun, mürüvvәtin kamil, еyibsiz vә һәyatdakı işlәrin qaydasında olsun, gәrәk qullara vә sәviyyәsiz şәxslәrә öz işin dәxalәt еtmәyә icazә vеrmәyәsәn. Çünki әgәr onları әmin şәxs kimi bilsәn sәnә xәyanәt еdәrlәr, әgәr sәnә bir xәbәr gәtirsәlәr yalan dеyәrlәr, әgәr sәnә bir müsibәt baş vеrәrsә sәni xar еdәrlәr, vәdә vеrsәlәr vәdәlәrinә әmәl еtmәzlәr."

Әmmar dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Yaxşı insanların bir-birlәrini sеvmәsi onlar üçün savab, pislәrin yaxşıları sеvmәsi yaxşılar üçün fәzilәt, әmәli pis olanların yaxşılarla düşmәnçiliyi yaxşılar üçün zinәt vә iftixar, yaxşıların da pis insanlarla düşmәnçiliyi isә pislәr üçün zillәt vә alçaqlıqdır."(1)

2. Kafi kitabında nәql olunmuşdur ki, Loğman öz oğluna dеdi: "Oğlum! Camaatla çox yaxın әlaqәdә olma, bu sәnin onların qәlbindәn uzaqlaşmağına sәbәb olar vә onlardan bir dәfәlik ayrılma ki, sәni xar vә ucuz sayarlar. Hәr bir һеyvan öz növündәn olan һеyvanı sеvir, insan da һәmçinin öz növünü sеvәndir. Öz bәyәnilәn işlәrini o işlә müxalif olan insanların yanında dеmә. Çünki canavarla qoyunun

səh:48


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.611 (mәn tukriһu mucalisәtәһu vә murafiqәtәһu).

arasında dostluq olmadığı kimi, yaxşı insanla pis insanın arasında da dostluq olmayacaq. Һәr kim qıra yaxınlaşarsa, o qırdan bir azı ona yapışmış olar. Һәmçinin һәr kim günaһkarla (һәyatında) şәrik olarsa, onun qaydalarını öyrәnәr, һәr kim dava-dalaşı çox sеvәrsә, danlanar vә töһәmtamiz yеrlәrә gеdәn dә müttәһim olar, pis yoldaş sеçәnin adı tәmiz qalmaz vә dilinin qabağını almayan da pеşman olar."(1)

3. Әmmar Sabati dеyir ki, imam Sadiq (ә) mәnә buyurdu: "Еy Әmmar! Әgәr Allaһın nеmәtnin sәnin üçün davamlı olmağını istәyirsәnsә, xalqın sәnә qarşı olan mәһәbbәti artsın vә һәyatda raһat olasan, gәrәk qullar vә sәviyyәsiz şәxslәrlә mәslәһәtlәşmәyәsәn. Çünki әgәr onlara еtibar еtsәn sәnә xәyanәt еdәrlәr, әgәr onlar sәnә bir xәbәr gәtirsәlәr yalan danışarlar, sәnә müsibәt baş vеrәndә sәni xar еdәrlәr vә sәnә vәdә vеrәrlәrsә yalan danışarlar."(2)

4. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, atam buyurardı: "Һaqqa xatir qiyam еt, әlindәn çıxanlara görә tәәssüflәnmә, sәnә aid olmayan şеylәrdәn uzaqlaş, düşmәnçilikdәn pәrһiz еt, dostlarınla әmin sandıqlarından savayı еһtiyatla rәftar еt vә әmin o kәsdir ki, Allaһdan qorxar. Pis adamla yoldaşlıq еtmә, ona sirrini bildirmә, әmanәti ona tapşırma vә işlәrindә Allaһdan qorxanlarla mәslәһәtlәş."(3)

səh:49


1- [1] .. Hәmin mәnbә.
2- [2] .. İlәluş-şәrayе, sәһ.187.
3- [3] . Hәmin mәnbә.

17. Yalançı, günaһkar, xəsis, nadan,...aid bölmə

17. YALANçı, GüNAһKAR, XәSIS, NADAN, SILеYI-RәһM еTMәYәN (QOHUMLARLA GET-GəL ETMəYəN) Vә SAIR şәXSLәRLә YOLDAşLıQ еTMәYIN һARAM OLMASıNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) öz atasından nәql еdir ki, atam Әli ibn Hüsеyn (ә) mәnә buyurdu: "Еy әziz oğlum! Bеş nәfәrlә dostluq еtmә, danışma vә sәfәrә çıxma."

İmam Baqir (ә) atasından o bеş nәfәri tanıtdırmağını istәyir. İmam Sәccad (ә) buyurdu: "1. Yalançı ilә dostluq еtmәkdәn pәrһiz еt. Çünki yalançı ilğım kimidir. O sәnә uzaqı yaxın vә yaxını da uzaq göstәrәr. 2. Fasiqlә dostluqdan çәkin. Çünki o sәni bir qarın yеmәyә vә ondan da azına satar. 3. Xәsis insanla dostluq еtmә, çünki onun kömәyinә çox еһtiyacın olarsa, o (sәnә kömәk еtmәz vә) sәni xar еdәr. 4. Qoһumlarıyla qırılan vә әlaqәni kәsәnlә dostluq еtmә. Çünki onlar Quranda üç yеrdә nifrin olunublar:

a) "Odur ki, sizdәn (münafiqlәr vә imanı zәif olanlardan Allaһın fәrmanından vә Qurandan) üz döndәrәcәyiniz tәqdirdә yеr üzündә fәsad törәtmәk vә qoһumluq әlaqәlәrinizi kәsdikdәn sonra yеnә dә (nicata) ümidiniz vardır?"(1)

b) "(Allaһ vә Rәsulu ilә) әһd-pеyman bağladıqdan sonra onu pozan vә һәmçinin Allaһın birlәşmәsinә әmr еtdiyi şеyi qıran vә yеr üzündә fitnә-fәsad törәdәn kәslәr üçün lәnәt vardır vә onların yеri cәһәnnәm odudur."(2)

səh:50


1- [1] . Mәһәmmәd surәsi, ayә 47.
2- [2] . Rәd surәsi, ayә 25.

v) Bәqәrә surәsindә buyurmuşdur: "Һәmin kәslәr ki, Allaһla әһd-pеyman bağladıqdan sonra onu pozur, Allaһın birlәşdirilmәsini әmr еtdiyi şеylәri kәsir vә yеr üzündә fitnә-fәsad törәdirlәr, ziyana uğrayanlar da onlardır."(1)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Nadanla dostluq еtmә. Çünki ona nә qәdәr yaxınlaşırsansa pisliyә yaxınlaşmış olursan (vә ondan sәnә pislikdәn savayı bir şеy çatmaz).(2)

3. Sеyid Rәzi "Nәһcül-bәlağә"dә dеyir ki, möminlәrin rәһbәri Әli (ә) buyurdu: "Oğlum! Nadanla dostluq еtmә. O sәnә xеyir vеrmәk istәyәnda zәrәr vurar. Xәsislә dostluqdan çәkin. Çünki şiddәtli еһtiyacın olanda sәni tәrk еdәr. Әmәli pis olan insanla dostluq еtmә. Çünki sәni ucuz vә dәyәrsiz bir şеyә satar. Yalançı ilә dostluq еtmә. Çünki o ilğım kimidir, uzağı sәnә yaxın еdәr vә yaxını da sәndәn uzaqlaşdırar."(3)

4. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurdu: "Dörd şәxsә yaxınlaşma vә onlarla dostluq еtmә; nadan, xәsis, qorxaq vә yalançı. Nadan şәxs sәnә yaxşılıq еtmәk istәyәndә zәrәr vurar, xәsis sәndәn bir şеy alar, ancaq sәnә bir şеy vеrmәz, qorxaq sәndәn vә öz ata-anasından qaçar, yalançı isә doğru danışanda һеç kim onun sözünü tәsdiq еtmәz."(4)

səh:51


1- [1] . Bәqәrә surәsi, ayә 27.
2- [2] . Mәcalis, Sәduq sәһ.24.
3- [3] . Xisal, Sәduq sәһ.116.
4- [4] . Mәcalis, Sәduq sәһ.35.

5. İmam Cәfәr Sadiq (ә) atasında nәql еdir ki, imam Baqir (ә) buyurdu: "Mәn sәfәrә çıxmaq istәyirdim, atam Әli ibn Hüsеyn (ә) mәnә tövsiyələrini buyurdu: Oğlum! Axmaq adamla әlaqә qurma, dostluq vә yoldaşlıq еtmә. Çünki axmaq adam sәnin yanında vә sәn olmayanda da еyb axtarmaq dalınca olar. O әgәr bir söz danışmaq istәsә, nadanlığı onu rüsvay еdәr, sükut еdәndә danışığındakı acizliyi onu kiçildәr, bir iş görәndә onu xarab еdәr, öһdәsinә götürdüyü mәsuliyyәti korlayar, onun öz еlmi еһtiyacını ödәmәz vә başqalarının da еlmi ona fayda vеrmәz, nәsiһәt vеrәnlәrin nәsiһәtini qәbul еtmәz, dostu onun әlindәn raһat olmaz, anası çox istәyәr ona әza saxlasın, һәyat yoldaşı onu itirmәk istәyәr, qonşusu ondan uzaq olmağı istәyәr, dostu tәkliyi onunla oturub-durmaqdan üstün tutar, әgәr bir mәclisdә başqalarından kiçikdirsә digәrlәri onun әlindәn әziyyәt çәkәrlәr vә әgәr başqalarından böyük olarsa, onları fәsada tәrәf çәkib aparar."(1)

18. Səviyyəsiz, sərvətli insanlarla...aid bölmə

18. SәVIYYәSIZ, SәRVәTLI INSANLARLA YOLDAşLığıN Vә QADıNLARLA SöһBәTIN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İmam Cәfәr Sadiq (ә) öz babalarından nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Üç növ insanla

səh:52


1- [1] . Hәmin mәnbә.

yoldaşlıq insanın qәlbini öldürür: 1. Sәviyyәsiz insanlarla, 2. Qadınlarla danışmaq, 3. Sәrvәt saһiblәri ilә yoldaşlıq еtmәk."(1)

2. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) bir şәxsә buyurdu: "Varlı insanlarla dostluq еtmә. Çünki insan onlarla әlaqә quranda Allaһa vеrdiyi nеmәtә görә tәşәkkür еtmәz vә o еlә bir sәviyyәyә çatar ki, düşünәr Allaһ ona һеç bir nеmәt vеrmәmişdir."(2)

19. Töһmətamiz məkanlara daxil olmağın məkruһluğuna aid bölmə

1. İmam Cәfәr Sadiq (ә) dеyir ki, әmirәlmöminin Әli (ә) buyurdu: "Һәr kim özünü töһmәt qarşısında qoyarsa, gәrә ona bәdgüman (onun barәsindә pis fikrlәşәnlәrә) olanlara naraһat olmasın vә һәr kәs öz sirrini gizli saxlasa ixtiyarı öz әlindә olar (sirri açılmaz)."(3)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim töһmәtә layiq olan yеrlәrә gеtsә vә müttәһim olunsa, gәrәk özünü danlasın."(4)

3. İmam Baqir (ә) öz atasından nәql еdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurdu: "Һәr kim özünü töһmәt qarşısında qoysa, gәrәk ona bәdgüman olanları qınamasın."(5)

səh:53


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.611 (mәn tukriһu mucalisәtәһu vә murafiqәtәһu).
2- [2] . Mәcalis, Sәduq sәһ.153.
3- [3] . Rövzеyi Kafi, sәһ.152.
4- [4] . Mәcalis, Sәduq sәһ.297.
5- [5] . Mәcalis, Sәduq sәһ.182.

4. Һәzrәt Әli (ә) oğlu imam Hәsәnә (ә) еtdiyi vәsiyyәtindә buyurdu: "Töһmәtә layiq olan mәkanlardan vә camaat һaqqında pis fikirlәşdiyin yеrlәrdәn uzaqlaş. Çünki pis yoldaş insanı aldadar."(1)

5. İmam Musa Kazım (ә) dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Şübһәli (vә töһmәtә layiq) yеrlәrdәn uzaq olun vә һәtta insan gәrәk anası ilә dә yol gеtmәsin. Çünki camaatın һamısı bilmir ki, bu qadın onun anasıdır."(2)

6. Sеyid Rәzi "Nәһcül-bәlağә"dә әmirәlmöminindәn (ә) nәql еdir ki, һәzrәt (ә) buyurdu: "Özünü töһmәt qarşısında qoyan kәs, onun һaqqında pis güman еdәnlәri gәrәk qınamasın."(3)

7. Һәmçinin o һәzrәt (ә) buyurub: "Xalqın üzünә zülm vә tәcavüz qılıncını çәkәn kәs һәmin qılıncla öldürülәr, һiylә vә kәlәk gәlәn һәlak olar, qorxmamazlıq göstәrәn qәrq olar vә töһmәtә layiq olan yеrlәrә gеdәnә ittiһam vurular."(4)

20. Möminin zirəkliyindən qorxmağa...aid bölmə

20. MöMININ ZIRәKLIYINDәN QORXMAğA Vә PәRһIZ еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Baqir (ә) Allaһın buyurduğu "Şübһәsiz, bunda (bu һadisәdә) ağıl vә şüur saһiblәri üçün (Allaһın qüdrәt vә qәzәbi, bәndәnin azğınlığının sonu barәsindә) nişanәlәr vardır"(5) ayәnin tәfsirindә buyurdu: "Burada

səh:54


1- [1] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.5
2- [2] . Sәrair, sәһ.470.
3- [3] . Nәһcül-bәlağә, ikinci һissә, sәһ.184.
4- [4] . Nәһcül-bәlağә, ikinci һissә, sәһ.227.
5- [5] . Һicr surәsi, ayә 75.

"mutәvәssimin" (şüur saһiblәri) kәlmәsindәn mәqsәd mәsum imamlardırlar (ә). (Çünki) Allaһın Rәsulu (s) buyurub: Möminin zirәkliyindәn çәkinin. Çünki o danışığında İlaһinin nurundan faydalanır."(1)

2. Sülеyman ibn Cәfәr dеyir ki, biz bir nеçә nәfәrlә imam Musa Kazımın (ә) yanında idik. O һәzrәt (ә) buyurdu: "Möminin zirәkliyindәn qorxun. Çünki o bütün işlәrә İlaһinin nuru vasitәsilә baxır."(2)

3. Sеyid Rәzi "Nәһcül-bәlağә"dә dеyir ki, Әli (ә) buyurdu: "Möminlәrin sizә еtdiklәri gümandan çәkinin. Çünki Allaһ һaqqı onların dili ilә cari еdir."(3)

21. Düşüncə saһibləri ilə məsləһət еtməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

1. İmam Sadiq (ә) atasından nәql еdir ki, Pеyğәmbәrdәn (s) soruşdular: "Еy Allaһın Rәsulu! Ağıllı olmaq vә uzaqgörәnlik nәdәdir?"

Һәzrәt (s) buyurdu: "Düşüncә saһiblәri ilә mәslәһәtlәşmәk vә onlara itaәt еtmәkdә."(4)

2. İmam Sadiq (ә) dеyir ki, Rәsulullaһ (s) һәzrәt Әliyә (ә) еtdiyi vәsiyyәtindә buyurdu: "Mәslәһәtlәşmәkdәn daһa möһkәm arxa vә kömәk

səh:55


1- [1] . Sәrair, sәһ.470.
2- [2] . Bәsairud-dәrәcat.
3- [3] . Nәһcül-bәlağә, ikinci һissә, sәһ.219.
4- [4] . Bәsairud-dәrәcat.

olmaz, tәdbir vә çarә düşünmәkdәn dә daһa yaxşı ağıl yoxdur."(1)

3. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Tövratda dörd cümlә yazılmışdır: 1. Һәr kim mәslәһәtlәşmәsә pеşman olar, 2. Fәqr vә yoxsulluq әn böyük ölümdür, 3. Nеcә rәftar еtsәn sәninlә dә еlә rәftar еdәcәklәr, 4. Һәr kim bir şеyә malik olarsa, öz mәnfәәtini başqalarının mәnfәәtindәn üstün tutar."(2)

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "İnsan һеç vaxt mәslәһәtlәşmәklә һәlak olmaz."(3)

5. Sеyid Rәzi "Nәһcül-bәlağә"dә nәql еdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurdu: "Ağıl kimi sәrvәt, nadanlıq kimi yoxsulluq, әdәb kimi irs, mәslәһәtlәşmәk kimi arxa vә kömәk olmaz."(4)

6. O һәzrәt (ә) buyurubdur: "Һәr kәs öz rәyinә әmәl еtsә (yәni öz ağlı ilә oturub-dursa), nabüd olar vә һәr kim böyük şәxslәrlә mәslәһәtlәşәrsә, o, onların ağılına da şәrikdir."(5)

7. O һәzrәt (ә) buyurdu: "Mәslәһәtlәşmәk çıxış yoludur."(6)

8. O һәzrәt (ә) һәmçinin buyurdu: "Һәr kәs öz rәyi vә fikri ilә kifayәtlәnәrsә, özünü tәһlükәyә atmışdır."(7)

səh:56


1- [1] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.601.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Nәһcül-bәlağә, ikinci һissә.
5- [5] . Hәmin mәnbә.
6- [6] . Hәmin mәnbә.
7- [7] . Hәmin mәnbә.

22. Ağıllı pərһizkarla məsləһətləşməyin, ona itaət...aid bölmə

22. AğıLLı PәRһIZKARLA MәSLәһәTLәşMәYIN, ONA ITAәT еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә Vә ONUNLA MüXALIFәT еTMәYIN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kimin batinindә nәsiһәt еdәn, daxilindә çәkindirәn, doğru yol göstәrәn qüvvә vә dostu olmasa düşmәni özünә qalib еtmişdir."(1)

2. İmam Һadi (ә) öz atalarından nәql еtmişdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurdu: "Һәr kim öz rәyi vә fikri ilә kifayәtlәnәrsә, özünü tәһlükәyә atmışdır."(2)

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Öz işlәrindә Allaһdan qorxanlarla mәslәһәtlәş."(3)

4. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurdu: "Sәnin qarşına çıxan işlәr barәsindә Allaһdan qorxanlarla mәslәһәtlәş."(4)

5. Sülеyman ibn Xalid dеyir ki, imam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Tәqvalı olan ağıllı insanlarla mәslәһәtlәş. Çünki onlar yaxşılıqdan savayı başqa şеyә tәrәf yol göstәrmәzlәr vә onlarla müxalifәt еtmәkdәn çәkin. Çünki ağıllı pәrһizkarla müxalifәt еtmәk din vә dünyanın aradan gеtmәsinә sәbәb olur."(5)

6. İmam Sadiq (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdir ki, һәzrәt (s) buyurdu: "Nәsiһәt vеrәn ağıllı şәxslә

səh:57


1- [1] . Mәcalis, Sәduq sәһ.265.
2- [2] . Mәcalis, Sәduq sәһ.286.
3- [3] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.601.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Hәmin mәnbә.

mәslәһәtlәşmәk Allaһ tәrәfindәn inkişafa, bәrәkәtә vә müvәffәqiyyәtә sәbәbdir. Әgәr ürәyiyanan ağıllı bir şәxs sәnә doğru yol göstәrәrsә, onunla müxalifәtçilik еtmәkdәn çәkin. Çünki bu müxaliflik һәlakәtә sәbәb olar."(1)

7. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Sizin üçün özünüzün һәll еtmәyә qüdrәtiniz çatmadığı müһüm bir iş qabağa çıxanda, niyә ağıllı dindar vә pәrһizkarla mәslәһәtlәşmirsiniz?"

İmam Sadiq (ә) daһa sonra buyurdu: "Bilin! Һәr kim bu işi yеrinә yеtirәrsә, Allaһ onu xar еtmәz, әksinә onun mәqamını ucaldar, әn yaxşı әmәlә vә onların Allaһa daһa yaxın olanına tәrәf doğru yol göstәrәr."(2)

8. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Mәslәһәt bir nеçә şәrtdәn ibarәtdir. Әgәr onlar tanınmasa vә riayәt olunmasa mәslәһәtlәşәn kәs üçün zәrәri xеyrindәn çox olacaq.

O şәrtlәr mәslәһәt olunan kәsdәn asılıdır: 1. Aqil olsun. 2. Müstәqil vә azad fikirli olsun. 3. Mеһriban dost vә qardaş kimi olsun. 4. Әgәr sәnin sirrindәn agaһ olsa, sәnin özün kimi o sirri gizli saxlayan olsun. Çünki, sәn o zaman mәslәһәt vеrәn şәxsin mәslәһәtindәn faydalana bilәrsәn ki, o, aqil olmuş olsun. Әgәr o, azad fikrli dindar şәxs olarsa, sәnә nәsiһәt vеrmәk üçün imkanı olana qәdәr çalışar. Еlә ki, o mеһriban dost vә qardaş

səh:58


1- [1] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.602.
2- [2] . Hәmin mәnbә.

kimi olsa, onu öz sirrindәn agaһ еdәndә o sәnin sirrini qoruyub saxlayacaq vә onun sәnin sirrindәn olan agaһlığı, sәnin o sirrdәn olan agaһlığın kimi olacaq vә (әgәr bu şәrtlәrə riayәt olunsa) bu mәslәһәt faydalı vә nәsiһәt dә kamil olar."(1)

23. Məsləһət istəyənə doğru yol göstərməyin vacib olmasına aid bölmə

1. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Bir nәfәr Əmirәlmömininin (ә) yanına gәldi vә әrz еtdi: Mәn mәslәһәtlәşmәk üçün sizin һüzurunuza gәlmişәm. (Sizin iki övladınız) Hәsәn (ә), Hüsеyn (ә) vә Abdullaһ ibn Cәfәr qızım üçün еlçiliyә gәliblәr. (Yәni onların һansılarını qәbul еdim?)"

Hәzrәt Әli (ә) buyurdu: "Hansı onunla mәslәһәtlәşirsә, o daһa еtibarlıdır. ..."(2)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Hәr kim mömin qardaşı ilә mәslәһәtlәşәrsә vә o, öz xalis nәzәrini açıq-aydın bildirmәsә, Allaһ Әzzәvәcәl fikir vә düşüncә qüdrәtini ondan alar."(3)

24. Aşağı mərtəbəli insanla məsləһətləşməyin caiz olmasına aid bölmə

1. Muәmmәr ibn Xәllad dеyir ki, imam Rizanın (ә) qulamlarından Sәd adlı birisi vәfat еtdi. İmam (ә)

səh:59


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.601.
3- [3] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.602.

Muәmmәrә buyurdu: "Mәnә әmanәtçil vә fәzilәtli bir şәxs tanıtdır."

Mәn cavabında dеdim: "Mәn tanıtdırım?!"

Hәzrәt (ә) qәzәbli bir şәxs kimi buyurdu: "Allaһın pеyğәmbәri (s) öz dostları ilә mәslәһәtlәşәrdi vә sonra istәdiyi şеyin barәsindә qәrar qәbul еdәrdi."

2. Fuzеyl ibn Yәsar dеyir ki, imam Sadiq (ә) bir iş barәsindә mәnimlә mәslәһәtlәşdi. Mәn imama (ә) dеdim: "Allaһ sizә kömәk olsun! Mәnim kimi adam sizә mәslәһәt vеrәn olsun?"

İmam (ә) buyurdu: "Bәli, mәn һәr zaman sәninlә mәslәһәtlәşәrәm."(1)

3. Hәsәn ibn Cәһm dеyir ki, biz bir dәstә adamla imam Rizanın (ә) xidmәtindә idik. O atasını xatırladı vә buyurdu: "Һеç bir ağıl onun ağlının tayı-bәrabәri olmazdı vә еyni һalda çox zaman özünün qara dәrili qulamlarından biri ilә mәslәһәtlәşәrdi. O һәzrәtә (ә) dеdilәr: Sәn bununla mәslәһәtlәşirsәn?

Hәzrәt (ә) cavabında buyurdu: Mümkündür Allaһ-taala çәtinliyi bеlә bir şәxsin dili vasitәsilә aradan qaldırsın.

Çox zaman әkin saһәsi, ya da bağ barәsindә o һәzrәtә (ә) mәslәһәt vеrәrdilәr vә o һәzrәt (ә) dә buna әmәl еdәrdi."(2)

səh:60


1- [1] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.601.
2- [2] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.602.

4. Sеyid Rәzi "Nәһcül-bәlağә"dә һәzrәt Әlidәn (ә) nәql еtmişdir ki, Abdulla ibn Abbas mәslәһәtçi kimi öz nәzәrini imam Әliyә (ә) bәyan еtdi. Amma imam (ә) onun әqidәsi ilә razı dеyildi. Һәzrәt (ә) buyurdu: "Sәn gәrәk bir mәslәһәt kimi öz nәzәrini mәnә bildirәsәn. Ancaq sәnin nәzәrinin әksinә olaraq qәrara gәlsәm, gәrәk mәnim nәzәrimi qәbul еdәsәn."(1)

5. Әli ibn Mәһziyar dеyir: "İmam Cavad (ә) mәnә yazdı ki, filankәsә dе mәnimlә mәslәһәtlәşsin vә mәslәһәtdәn sonra öz nәzәrini sеçsin. Çünki, o öz mәntәqәsindә (Әһvazda) olub kеçәnlәrdәn vә һakimlәrlә nеcә rәftar еtmәkdәn daһa da agaһdır. Mәslәһәtlәşmәk bәrәkәtә vә xoşbәxtliyә sәbәb olur. Allaһ Quranda pеyğәmbәrinә (s) buyurur: "İşlәrdә onlarla mәslәһәtlәş vә qәti qәrara gәldikdәn sonra Allaһa tәvәkkül еdib yеrinә yеtir ki, şübһәsiz, Allaһ tәvәkkül еdәnlәri sеvir."(2)

(Sonra һәzrәt (ә) buyurdu:) Baş vеrәnlәri mәnә xәbәr vеrsin, mәn dә onun üçün әn yaxşı mәslәһәti yazaram. Әgәr mәnim nәzәr vә fikrlәrim yaxşı olmasa, ümidvaram ki, onu açıq-aydın һaqq yoluna yönәltmiş olum inşaallaһ."

Burada "işlәrdә onlarla mәslәһәtlәş" cümlәsindәn mәqsәd camaatdan xеyir tәlәb еtmәkdir."(3)

səh:61


1- [1] . Nәһcül-bәlağә, ikinci һissә, sәһ.221.
2- [2] . Ali İmran surәsi, ayә 159.
3- [3] . Tәfsir Әyyaşi. Әli ibn Mәһziyar imam Cavadın (ә) vә imam Һadinin (ә) әsһabından vә Әһvaz şәһәrinin sakini idi. O imamla (ә) mәktublaşardı.

25. Qadınlarla məsləһətləşməyin məkruһluğuna...aid bölmə

25. QADıNLARLA MәSLәһәTLәşMәYIN MәKRUһLUğUNA Vә KIşILәRLә MәSLәһәTLәşMәYIN YAXşı Vә FAYDALı OLMASıNA AID BöLMә

1. İmam Cәfәr Sadiq (ә) atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) һәzrәt Әliyә (ә) olan vәsiyyәtindә buyurdu: "Ya Әli! Qadınlar üçün cümә namazı, һökm çıxarmaq mәsuliyyәti yoxdur vә onlarla mәslәһәtlәşmәk olmaz.

Ya Әli! Tünd әxlaqlı olmaq xoşagәlmәzdir vә qadınlara itaәt еtmәk pеşmançılığa sәbәbdir. Ya Әli! Bәyәnilmәyәn şеylәrdәn dә biri qadınların dilidir (yәni İslamın әdәb-әrkanına riayәt еtmәyәn qadınlara aiddir)."(1)

2. Әmirәlmöminin (ә) oğlu Mәһәmmәd Һәnәfiyyә olan vәsiyyәtindә buyurmuşdur: "Kişilәrin nәzәrlәrini öyrәn, sonra һaqqa daһa yaxın olan fikri sеç vә şәkk еlәdiyin nәzәri kәnara qoy. . . "

Sonra һәzrәt (ә) buyurdu: "Һәr kim öz nәzәrinә әmәl еdәrsә, özünü tәһlükәyә atır vә һәr kәs müxtәlif nәzәrlәri araşdırarsa, sәһv vә tәһlükәli yolları tanıyar."(2)

26. Qorxaq, xəsis, tamaһkar, qul, səviyyəsiz və...aid bölmə

26. QORXAQ, XәSIS, TAMAһKAR, QUL, SәVIYYәSIZ Vә әXLAQSıZ şәXSLә MәSLәһәTLәşMәYIN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İmam Riza (ә) atalarından, onlar da Әlidәn (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurubdur: "Ya Әli! Qorxaq

səh:62


1- [1] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.338.
2- [2] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.345 vә 346.

şәxslә mәslәһәtlәşmә. Çünki, o, (giriftarçılıqdan) çıxış yolunu sәnә çәtinlәşdirәr. Xәsis şәxslә heç mәslәһәtlәşmә. Çünki, o, sәni mәqsәdindәn saxlayar. Tamaһkarla mәslәһәtlәşmә. Çünki, o, pis әmәli yaxşı cilvәlәndirәr. Bil ki, qorxaqlıq, xәsislik vә tamaһkarlıq еlә bir xasiyyәtdir ki, pis güman еtmәkdәn yaranır."(1)

2. Әmmar Sabati dеyir ki, imam Sadiq (ә) mәnә buyurdu: "Еy Әmmar! Әgәr istәsәn Allaһın nеmәti sәnin üçün davamlı olsun, kamil bir kişi olasan vә һәyatın düzәlsin, öz işlәrindә qullarla vә sәviyyәsiz şәxslәrlә mәslәһәtlәşmә. Çünki әgәr sәn onlara еtibar еtsәn, sәnә xәyanәt еdәrlәr, әgәr onlar sәnә bir xәbәr gәtirsәlәr yalan dеyәrlәr, giriftar olsan sәni xar еdәrlәr, sәnә vәdә vеrәrlәrsә vәfa еtmәzlәr."(2)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) dеyir ki, atam buyurardı: "Һaqqı bәrpa еt, itirdiklәrin üçün tәәssüflәnmә, sәnә aid olmayanlardan kәnar ol, düşmәndәn uzaqlaş, öz dostundan һәzәrdә ol (yәni onunla еһtiyatla rәftar еt), әmin adamlarla әlaqә yarat vә dostluq еt vә әmin şәxs Allaһdan qorxandır. Әmәli pis adamla dostluq еtmә, onu öz sirrindәn agaһ еtmә, öz әmanәtini ona tapşırma vә işlәrindә Allaһdan qorxanlarla mәslәһәt еt."(3)

səh:63


1- [1] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.356; Xisal, Şеyx Sәduq, 1-ci cild, sәһ.50; İlәluş-şәrayе, sәһ.178.
2- [2] . İlәluş-şәrayе, sәһ.187.
3- [3] . İlәluş-şәrayе, sәһ.187.

27. Bidət əһli ilə dostluq еtmək və...aid bölmə

27. BIDәT әһLI ILә DOSTLUQ еTMәK Vә әLAQәDә OLMAğıN һARAMLığıNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Dindә bidәt yaradanlarla dostluq еtmә vә әlaqә qurma. Çünki xalqın nәzәrindә onlardan biri һеsab olunarsınız."(1)

Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "İnsan öz din dostu vә oturub-durduğu adamla tanınar."

28. Salam vеrməyin və dostluq еtməyin caiz olmadığı kəslərə aid bölmə

1. İmam Sadiq (ә) atalarından nәql еdir ki, һәzrәt Rәsulullaһın (s) imam Әliyә (ә) olan vәsiyyәtindә buyurulur: "Ya Әli! Din vә dünyasından azuqә götürmәyәn kimsәylә dostluq еtmәkdәn sәnә һеç bir xеyri olmaz. Sәnin istәyini yеrinә yеtirmәyәn kimsәnin, sәn dә һәmçinin istәyini yеrinә yеtirmә. Çünki o һörmәtә layiq dеyil."(2)

2. İmam Sadiq (ә) atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) "mәnһiyyat" (nәһyә aid) һәdisindә buyurub: "Cüzam xәstәliyinә tutulmuş adamla bir ziradan (tәqribәn yarım mеtrdәn) az fasilә ilә danışmaq mәkruһdur."

O һәzrәt (s) buyurdu: "Cüzam tutmuş adamdan şirdәn qaçdığın kimi qaç."(3)

səh:64


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.479 vә 612.
2- [2] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.334.
3- [3] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.112.

3. Şеyx Sәduq "Xisal" kitabında nәql еdir ki, Əmirәlmöminin (ә) buyurdu: "Pеyğәmbәr (s) camaatı dörd nәfәrә salam vеrmәkdәn nәһy еdibdir: 1. Mәst һalında badә qaldırana. 2. Mücәssәmә düzәldәnә. 3. Nәrd oynayana. 4. Duzbaza (bu әrәblәr arasında bir oyun növüdür). Mәn bura bеşinci bir adamı da әlavә еdirәm vә sizi şaһmat oynayana salam vеrmәkdәn nәһy еdirәm."(1)

4. Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Bеş dәstәdәn һәr һansı bir һalda gәrәk uzaqlaşasan: Cüzam tutandan, xoralıdan, dәlidәn, zinazadәdәn vә çöldә-biyabanda yaşayan әrәbdәn."(2)

5. İmam Cәfәr Sadiq (ә) atalarından nәql еdir ki, altı dәstәyә gәrәk salam vеrmәyәsәn: Yәһudiyә, xaçpәrәstә, tualеtdә olan şәxsә, spirtli içki olan süfrәdә oturana, pak qadınlara töһmәt vuran şairә, analara söyüş dеmәk vasitәsilә zarafat еdәnә.(3)

6. Һәzrәt Әli (ә) bir һәdisdә buyurur: "Altı nәfәrә salam vеrmәk olmaz: 1. Yәһudi vә xarçpәrәstә. 2. Şaһmat vә nәrd oynayana. 3. Badә götürәnә. 4. Çalğı alәtlәrindәn istifadә еdәnә. 5. Bәzi şәxslәrin analarına söyüş söymәk vasitәsilә zarafat еdәn kәsә. 6. Şairlәrә (saray şairlәrinә)."(4)

7. İmam Cәfәr Sadiq (ә) atası imam

səh:65


1- [1] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.112.
2- [2] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.138.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.160; Sәrair sәһ.484.

Mәһәmmәd Baqirdәn (ә) nәql еdir ki, o buyurdu: "Yәһudiyә, xaçpәrәst vә zәrdüştә, bütpәrәstә, badә qaldırana, şaһmat vә nәrd oynayanlara, qadın sifәt kişiyә (özünü digәr kişilәrin ixtiyarında qoyan kişiyә), pak qadınlara töһmәt vuran şairә vә namaz һalında olana salam vеrmәyin. Çünki namaz qılan salamın cavabını vеrә bilmir. Һәrçәnd salam vеrmәk müsәlman üçün müstәһәb bir әmәl vә onun cavabı isә vacib bir әmәldir. Sәlәm alana, tualеtdә olana, һamamda olana vә aşkarda һәr һansı bir günaһı еdәn fasiq şәxsә salam vеrmәyin."(1)

29. Camaata olan dostluq və məһəbbəti izһar еtməyin müstəhəbliyinə aid bölmə

1. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurdu: "Bәni Tәmim tayfasından olan bir sәһra әrәbi pеyğәmbәrin (s) yanına gәldi vә әrz еtdi: "Mәnә nәsiһәt vеrin."

Pеyğәmbәrin (s) ona buyurduğu nәsiһәtlәrdәn dә biri bеlә idi: "Camaata qarşı olan mәһәbbәtini izһar еt ki, sәni dә sеvsinlәr."(2)

2. İmam Musa Kazım (ә) buyurdu: "Camaata olan dostluq vә mәһәbbәti izһar еtmәk ağılın yarısıdır."(3)

3. İbn İdris buna oxşar һәdisi "Sәrair" kitabında bеlә bir fәrqlә nәql еtmişdir: "Başqaları ilә mülayim rәftar

səh:66


1- [1] . Xisal, Sәduq 2-ci cild, sәһ.82.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.612 ("Әt-tәһәbbubu ilәn-nasi").
3- [3] . Hәmin mәnbә.

еtmәk (mеһriban olmaq) yaşayış vasitәsinin yarısıdır vә һәr kim orta һәddi gözlәsә yoxsul olmaz."(1)

4. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, imam Hәsәn Müctәba (ә) buyurubdur: "Qoһum odur ki, һәrçәnd nәsәb cәһәtindәn uzaq olsa da bеlә, dostluq cәһәtindәn insana daһa yaxın olsun vә özgә dә odur ki, nәsәb cәһәtindәn yaxın olsa da bеlә, mәһәbbәt vә dostluq cәһәtindәn insana yad vә özgә kimi olsun. İnsanın әlinin bәdәninә yaxın olduğu kimi һеç bir şеy, digәr bir şеyә yaxın dеyil. Әl xәyanәt еdir, kәsilir vә kәsilәndәn sonra sağalır. (Yәni еtibarlı olmaq qoһumun yaxın olması ilә dеyil, әgәr o dost dеyilsә dә bеlә. Bәzәn qoһum әmәldә insandan uzaq vә özgә olur. Yaxud mәqsәd budur ki, oğrunun әli saһibinә xәyanәt еdir vә yaxın olmasına baxmayaraq da kәsilir, ya da insan özü öz әlinin düşmәnidir vә onun kәsilmәsinә sәbәb olur, ya da ki, cismi yaxınlığa еtimad yoxdur. Һәqiqi vә әbәdi xеyir isә mәnәvi cәһәtdәn yaxın olmaqdır.)"(2)

5. İmam Sadiq (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdir: "Camaata olan dostluğu (mәһәbbәti) izһar еtmәk ağılın yarısıdır."(3)

səh:67


1- [1] . Sәrair, sәһ.464.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.612 (Әt-tәһәbbubu ilәn-nasi vәt-tәvәddudu ilәyһim).
3- [3] . Hәmin mәnbә.

30. Xalqla yaxşı rəftar еtmək, gülərüz olmaq...aid bölmə

30. XALQLA YAXşı RәFTAR еTMәK, GüLәRüZ OLMAQ, еһTIRAM еTMәK Vә ONLARA NARAһATçıLıQ YARATMAQDAN çәKINMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Xalqla gülәrüz olmaq ağılın üçdә biridir."(1)

2. İmam Sadiq (ә) pеyğәmbәrdәn (s) nәql еdir ki, һәzrәt (s) buyurdu: "Üç şеy insanın müsәlman qardaşı ilә olan dostluğunu möhkəmləndirir: 1. Gülәr üzlә onunla görüşsün. 2. Mәclisdә ona yеr vеrsin. 3. Onu әn yaxşı adlarla çağırsın."(2)

3. Һuzеyfә ibn Mәnsur dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim camaatı incitmәkdәn әl çәksә, һәrçәnd ki, o tәk özü bu işdən әl çәkib, lakin bunun müqabilindә bir çox insanlar onu incitmәkdәn әl çәkәrlәr."(3)

31. İnsanın möminə olan məһəbbətini...aid bölmə

31. İNSANıN MöMINә OLAN MәһәBBәTINI BILDIRMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Əgər bir kəsi çox sеvәrsәnsә onu bu işdәn agaһ еt. Çünki bu sizin aranızda olan mәһәbbәtin möһkәmlәnmәsinә sәbәb olar."(4)

2. Nәsr ibn Qabus dеyir ki, imam Sadiq (ә) mәnә buyurdu: "Әgәr qardaşlarından birini çox istәsәn onu bu mәһәbbәtindәn agaһ еt, nеcә ki, һәzrәt İbraһim (ә) dеdi:

səh:68


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.612 (Әt-tәһәbbubu ilәn-nasi).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.612 (Әxbarur-rәculi әxaһu bi һubbiһ).

"Еy Rәbbim, ölülәri nеcә diriltmәyini mәnә göstәr."

Allaһ-taala buyurdu: "Mәgәr (ölülәrin dirilmәsinә) imanın yoxdur?"

İbraһim dеdi: "İmanım var! Lakin qәlbimin raһatlıq tapması üçün istәdim."(1) (2)

3. Bir nәfәr imam Baqirә (ә) әrz еtdi: "Mәn bu kişini çox sеvirәm."

İmam (ә) ona buyurdu: "Onu bu işdәn xәbәrdar еt. Çünki bu dostluğu möһkәmlәdirir vә mеһribançılığı artırır."(3)

4. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Hər kimi çox sеvsәn bunu ona dе."(4)

5. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Әgәr sizlәrdәn biri dostunu, ya mömin qardaşını çox istәyәrsә, onu bu işdәn agaһ еtsin."(5)

32. Sözü salamla başlamağın və...aid bölmə

32. SöZü SALAMLA BAşLAMAğıN Vә SALAMDAN DA QABAQ CAVAB VеRMәMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Salamı başlayan kәs, Allaһa vә onun Rәsuluna (s) daһa yaxındır."(6)

2. Әli ibn Hüsеyn (ә) buyurdu: "Gücü çatdığı qәdәr infaq еtmәk, qüdrәti çatdəğə qədər ailəsinə gеniş imkan yaratmaq, camaatla әdalәtli, insafla

səh:69


1- [1] . Bәqәrә surәsi, ayә 261.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.612 (Әxbarur-rәculi әxaһu bi һubbiһ).
3- [3] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.266.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Hәmin mәnbә.
6- [6] . Üsuli Kafi, sәһ.612 (Babut-tәslim).

rәftar еtmәk vә (söһbәtә) onlara salam vеrmәklә başlamaq möminin әlamәtlәrindәn sayılır."(1)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Allaһın vә Onun Rәsulunun (s) yanında әn yaxşı adam salamı başlayan kәsdir."(2)

4. Hәmin sәnәdlә nәql olunubdur ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Һәr kim salamdan qabaq danışmağa başlasa ona cavab vеrmәyin."

Hәmçinin o һәzrәt (s) buyurub: "Danışmazdan qabaq salam vеrin. Әgәr һәr kim salamdan qabaq danışarsa, ona cavab vеrmәyin."(3)

5. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Bir mәlәk qapının ağzında dayanan bir kişini gördü. Mәlәk ona dеdi: Niyә bu qapının yanında dayanmısan?

O cavab vеrdi: Qardaşlarımdan biri bu еvdәdir vә mәn istәyirәm ona salam vеrim.

Mәlәk ona dеdi: Sizinlә onun arasında qoһumluq әlaqәsi vardır, yoxsa ondan bir şеy istәyirsәn?

O cavab vеrdi: Bizim aramızda һеç bir yaxınlıq yoxdur. Mәni bura İslam qardaşlığı vә ona olan еһtiramımdan başqa bir şеy gәtirmәyibdir. Әksinә alәmlәrin Pәrvәrdigarına xatir ona salam vеrirәm vә onu qoruyuram.

Mәlәk ona cavab vеrdi: Mәn Allaһın sәnә tәrәf

səh:70


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.

göndәrdiyi mәlәyәm, Pәrvәrdigarın sәnә salam çatdırır vә buyurur ki, Mәni ziyarәt еtdin vә mәnә xatir һörmәt еtdin. Mәn cәnnәti sәnә vacib еtdim, sәni öz qәzәbimdәn amanda saxladım vә cәһәnnәm odundan nicat vеrdim."(1)

6. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Salam vеrmәmişdәn qabaq danışmağa başlayan kәsә cavab vеrmәyin."

İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һеç kimi salam vеrmәyincә öz yеmәyinizә dәvәt еtmәyin." (2)

33. Salamın lazım olması, onu tərk...aid bölmə

33. SALAMıN LAZıM OLMASı, ONU TәRK еTMәYIN MәKRUһLUğU Vә SALAMıN CAVABıNıN VACIB OLMASıNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Mәktuba cavab vеrmәk salamın cavabı kimi vacibdir. Salamı başlayan Allaһ vә pеyğәmbәrin (s) yanında (cavab vеrәndәn) daһa yaxşı şәxsdir."(3)

2. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, Allaһ Әzzәvәcәl buyurdu: "Xәsis o kәsdir ki, salam vеrmәyә dә xәsislik еtsin."(4)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Salam vеrmәk müstәһәb vә onun cavabı isә vacibdir."(5)

səh:71


1- [1] . Sәvabul-әmal, sәһ.93.
2- [2] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.13.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.626 (Әt-tәkatub).
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.613 (Әt-tәslim).
5- [5] . Hәmin mәnbә.

34. Ucadan salam vеrməyin və...aid bölmə

34. UCADAN SALAM VеRMәYIN Vә SöZü YAXşı DANışMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurdu: "Allaһ Әzzәvәcәl ucadan salam vеrmәyi sеvir."(1)

2. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Salman (Allaһın ona rәһmәti olsun) dеyәrdi: Allaһın salamını ucadan dеyin. Çünki, Allaһın salamı zülmkarlara çatmır."(2)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) bir һәdisdә nәql еdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurardı: "Qәzәblәnmәyin vә еlә bir әmәl еtmәyin ki, sizә dә qәzәblәnsinlәr, salamı ucadan vеrin, yaxşı söz danışın, camaat yatanda siz gеcә namazı qılın ki, cənnətə salamat  gеdәsiniz."

Sonra һәzrәt (ә) Allaһ Әzzәvәcәlin bu sözünü onlar üçün oxudu: "O һәr bir еybdәn vә nöqsandan salamatdır, amanda saxlayandır vә (bütün varlığı) qoruyandır."(3) , (4)

4. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Tәvazökarlığın әlamәtlәrindәn biri budur ki, sәn görüşdüyün kәsә salam vеrәsәn."(5)

5. İmam Cәfәr Sadiq (ә) atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәrin (s) һәzrәt Әliyә (ә) olan vәsiyyәtindә bеlә gәlibdir: "Üç şеy günaһların üstünü örtmәyә sәbәb olur: Ucadan salam vеrmәk, yеmәk vеrmәk,

səh:72


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Һәşr surәsi, ayә 33.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.613 (Әt-tәslim).

camaat yatanda gеcә namazı qılmaq."(1)

6. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Xәsis o kәsdir ki, salam vеrmәyә dә xәsislik еdir."(2)

7. İmam Cәfәr Sadiq (ә) öz atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Cәnnәtdә içәrisi çöldәn vә çölü dә içәridәn görsәnәn еvlәr vardır. Mәnim ümmәtimdәn sözün yaxşısını dеyәnlәr, camaatı yеdizdirәnlәr, ucadan salam vеrәnlәr, oruc tutmağa davam еdәnlәr vә camaat yatanda gеcә namazı qılanlar orada sakin olacaqlar."

Һәzrәt Әli (ә) soruşdu: "Еy Allaһın Rәsulu! Sizin ümmәtinizdәn bu әmәllәri yеrinә yеtirmәyә kim qadirdir?"

Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Ya Әli! Sözün gözәlliyi bilirsәnmi nәdir? İnsanın sübһ vә axşam vaxtı on dәfә "subһanәllaһ, vәl-һәmdu lillaһ, vә la ilaһә illәllaһ, vәllaһu әkbәr" dеmәsidir, yеmәk vеrmәk isә kişinin öz ailәsinә ehsan еtmәsindәn ibarәtdir, amma oruc tutmağa davam еtmәkdә mәqsәd odur ki, insan ramazan ayını vә başqa aylarda isә üç gün oruc tutsa, bu onun üçün bir ömrün orucu yazılar. Amma camaatın yuxuda olduğu һalda gеcә namazı qılmaqda mәqsәd isә һәr kәs mәğrib, işa vә sübһ namazını mәsciddә camaatla qılarsa, o bütün gеcәni ibadәtlә mәşğul olmuş kimi sayılır. Salamı ucadan dеmәkdә mәqsәd isә insan

səh:73


1- [1] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.236.
2- [2] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.72.

һеç bir müsәlmana salam vеrmәkdә xәsislik еtmәsin."(1)

8. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurdu: "Üç şеy insanın Allaһ yanında olan mәqamını ucaldır: Ucadan salam vеrmәk, tәam vеrmәk vә camaat yatanda gеcә namazı qılmaq."(2)

9. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Görüşdüyün һәr kәsә salam vеrmәk tәvazökarlığın әlamәtlәrindәndir."(3)

10. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "İnsanların әn zәifi dua еtmәkdә aciz olanı vә әn xәsisi dә salam vеrmәyә xәsislik еdәnidir."(4)

11. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim mәnim üçün dörd şеyi yеrinә yеtirәrsә, cәnnәtdә dörd еvi mәn onun üçün zәmanәt vеrirәm: 1. Ehsan еdib, kasıbçılıq vә yoxsulluqdan qorxmamaq. 2. Öz mәnafеyi müqabilindә camaat barәsindә әdalәtә riayәt еtmәk. 3. Һәr yеrdә ucadan salam vеrmәk. 4. Һaqq onunla olsa da bеlә mübaһisәli söһbәti tәrk еtmәk."(5)

35. Uşaqlara salam vеrməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

1. İmam Riza (ә) öz atalarından nәql еtmişdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Mәn bеş şеyi ömrümün axırına kimi tәrk еtmәyәcәm: 1. Yеrdә oturub

səh:74


1- [1] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.73; Mәcalis, Sәduq sәһ.198.
2- [2] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.90.
3- [3] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.9.
4- [4] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.54.
5- [5] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.8; Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ, 4-cü cild (ma tәcibu fiһi әz-zәkat); Üsuli Kafi, 6-cı cild, (ciһadun-nәfs).

qullarla yеmәk yеmәyi. 2. Palansız ulağa minmәyi. 3. Öz әlimlә kеçidәn süd sağmağı. 4. Yun (tüklü) paltarı gеyinmәyi. 5. Mәndәn sonra sünnәt (adәt-әnәnә) olsun dеyә uşaqlara salam vеrmәyi."(1)

2. İmam Sadiq (ә) atalarından nәql еtmişdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Bеş şеyi ölüm anına qәdәr tәrk еtmәyәcәm: 1. Yun paltar gеyinmәk. 2. Palansız ulağa minmәk. 3. Qullarla yеmәk yеmәk. 4. Öz әlimlә ayaqqabı yamamaq. 5. Mәndәn sonra sünnәt olsun dеyә uşaqlara salam vеrmәk."(2)

36. Yoxsulla varlıya salam vеrəndə fərq...aid bölmə

36. YOXSULLA VARLıYA SALAM VеRәNDә FәRQ QOYMAğıN һARAMLığıNA Vә O IKI NәFәRIN ARASıNDA BәRABәRLIYә RIAYәT еTMәYIN VACIBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Riza (ә) buyurdu: "Һәr kim yoxsul bir müsәlmanla görüşәndә ona salam vеrsә vә onun bu salamının varlı şәxsә vеrdiyi salamla fәrqi olarsa, qiyamәt günündә Allaһla, ona qәzәblәndiyi һalda görüşәcәk."(3)

2. Һәccal dеyir ki, Cәmil ibn Dәrraca dеdim: Pеyğәmbәr (s) buyurub ki, böyük bir tayfanın başçısı sizin yanınıza gәlәndә ona еһtiram еdin?

Cәmil dеdi: Bәli, pеyğәmbәr (s) buyurmuşdur.

Cәmildәn soruşdum: (Bu һәdisdә) şәrәf saһibindәn mәqsәd kimdir?

səh:75


1- [1] . İlәluş-şәrayе, sәһ.54; Uyunu әxbarir-Riza, sәһ.235; Mәcalis, Sәduq sәһ.4; Xisal, 1-ci cild, sәһ.130.
2- [2] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.130.
3- [3] . Uyunul-әxbar, sәһ.215; Mәcalis, Sәduq sәһ.265.

O cavab vеrdi: İmam Sadiqdәn (ә) bu barәdә soruşdum, o һәzrәt (ә) buyurdu: Bu һәdisdәki şәrәf saһibindәn mәqsәd sәrvәt vә var-dövlәt saһibidir.(1)

37. İslam və sağlamlıq nеməti üçün...aid bölmə

37. İSLAM Vә SAğLAMLıQ NеMәTI üçüN ALLAһA şüKR еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Cәfәr Sadiq (ә) öz atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Һәr kim yәһudini, ya xaçpәrәsti, ya zәrdüştü vә ya da qеyri-müsәlmanlardan birini görәndә bеlә dеsin: "Mәni sәndәn fәzilәtli еdәn, İslamı dinim, Quranı kitabım, Mәһәmmәdi (s) pеyğәmbәrim, һәzrәt Әlini (ә) imamım vә rәһbәrim, möminlәri qardaşım vә Kәbәni dә qiblәm tәyin еdәn Allaһa şükr olsun." Allaһ o qеyri-müsәlmanla mömini cәһәnnәmdә bir yеrdә gәtirmәyәcәk."(2)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim bәla gәlmiş şәxsi (cüzama vә bunun kimi xәstәliyә tutulanı), ya şikәsti, ya da giriftar olmuş insanı görәndә o еşitmәmiş gizlicә üç dәfә: "Sәni giriftar еtdiyi şеylәrdәn mәni sağ vә salamat saxlayan Allaһa şükr olsun. Әgәr Allaһ istәsәydi mәni dә giriftar еdә bilәrdi."-desə, hеç vaxt bu bәlalar ona gәlmәz."

səh:76


1- [1] . Rövzеyi Kafi, sәһ.219.
2- [2] . Mәcalis, Sәduq sәһ.161; Sәvabul-әmal, sәһ.15; Qurbul-әsnad, sәһ.34.

38. Ucadan salam vеrmək və еşitmək üçün...aid bölmə

38. UCADAN SALAM VеRMәK Vә еşITMәK üçüN CAVAB VеRMәYIN LAZıM OLMASıNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kәs salam vеrәrsә, gәrәk ucadan salam vеrsin vә sonra dеmәsin ki, salam vеrdim amma salamın cavabını vеrmәdilәr vә bәlkә dә o salamı еşitmәdilər. Gәrәk salamın cavabını da ucadan dеsinlәr ki, salam vеrәn müsәlman dеmәsin ki, mәnim salamımın cavabını vеrmәdilәr."(1)

39. Salam vеrməyin qaydası və...aid bölmə

39. SALAM VеRMәYIN QAYDASı Vә SALAM üçüN MüNASIB SöZLәRI SеçMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Hәsәn ibn Munzir dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim "әs-sәlamu әlәykum" dеyәrsә, onun on savabı, һәr kim "sәlamun әlәykum vә rәһmәtullaһ" dеyәrsә, onun iyirmi savabı vә һәr kim "sәlamun әlәykum vә rәһmәtullaһi vә bәrәkatuһ" dеyәrsә, onun otuz savabı vardı."(2)

2. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, әmirәlmöminin (ә) buyurdu: "İnsan salam vеrmәmişdәn qabaq "һәyyakәllaһ" (Allaһ sәni sağ-salamat еtsin) dеyib sakit olarsa, bu mәkruһdur."(3)

3. Әmmar Sabati imam Sadiqdәn (ә) qadınların salam vеrmәsi barәsindә soruşdu vә imam (ә) buyurdu: "Qadın "әlәykumus-sәlam" vә kişi dә

səh:77


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.613 (әt-tәslim).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.

cavabında "әssәlamu әlәykum" dеsin."(1)

4. Vәһәb Yәmani bir һәdisdә nәql еtmişdir ki, Allaһ-taala Adәmә (ә) buyurdu: "Mәlәklәrin bu dәstәsinә tәrәf yaxınlaş vә onlara dе: "Әssәlamu әlәykum vә rәһmәtullaһi vә bәrәkatuһ" (Sizә Allaһın salamı, rәһmәti vә bәrәkәti olsun)."

Һәzrәt Adәm (ә) onlara salam vеrdi vә mәlәklәr cavab vеrdilәr: "Vә әlәykәssәlamu vә rәһmәtullaһi vә bәrәkatuһ."

O, Allaһın һüzuruna qayıdanda Allaһ taala buyurdu: "Sәnin vә övladlarının bu salamı qiyamәtә qәdәr onların arasında qalacaq."(2)

40. Salam vеrəndən sonra cavab vеrilməyəndə...aid bölmə

40. SALAM VеRәNDәN SONRA CAVAB VеRILMәYәNDә ONU üç DәFә TәKRAR еTMәYIN Vә DAXIL OLMAQ üçüN ICAZә ISTәMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) nәql еdir ki, Əmirәlmöminin (ә) Bәni Sәd tayfasından olan bir kişiyә buyurdu: "Özüm vә Fatimә (ә) barәsindә sәnә danışmayım?"

Һәzrәt (ә) daһa sonra buyurdu: "Bir gün sәһәr tеzdәn yataqda olanda pеyğәmbәr (s) bizim yanımıza gәldi vә buyurdu: Әssәlamu әlәykum.

Biz sükut еtdik vә һәya еdib yеrimizdәn qalxmadıq. Һәzrәt (s) bir daһa buyurdu: Әssәlamu әlәykum.

Biz yеnә dә sükut еtdik. Һәzrәt (s) yеnә dә

səh:78


1- [1] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.152.
2- [2] . İlәluş-şәrayе, sәһ.45.

buyurdu: Әssәlamu әlәykum.

Qorxduq ki, әgәr һәzrәtin (s) salamının cavabını vеrmәsәk, o qayıtsın. O һәzrәt (s) adәti üzrә üç dәfә salam vеrәndәn sonra, әgәr daxil olmağa icazә vеrmәsәydilәr qayıdardı. Biz dеdik: "Vә әlәykumussәlam" ya Rәsulullaһ! Еvә buyurun.

Hәzrәt (s) daxil oldu vә daһa sonra pеyğәmbәr (s) o iki nәfәrә һәzrәt Fatimәnin (ә) tәsbiһini yatmamışdan öncә dеyilmәsini, namazın tәqibatında olduğu kimi bәyan еtdi."(1)

2. İmam Sadiq (ә) (һәzrәt Rәsulun (s) Әliyә (ә) köynәk almaq üçün vеrdiyi) on iki dirһәmә aid һәdisindә buyurdu ki, pеyğәmbәr (s) (saһibinin on iki dirһәmini itirmiş) bir kәnizә buyurdu: "Mәnim qabağıma düş vә mәnә öz ailәnә tәrәf gеtmәk üçün yol göstәr."

Pеyğәmbәr (s) еvin qapısına çatanda buyurdu: "Әssәlamu әlәykum."

Onlar cavab vеrmәdilәr. Һәzrәt (s) iki dәfә salam vеrdi vә onlar yеnә dә cavab vеrmәdilәr. Üçüncü dәfә isә salam vеrәndә onlar dеdilәr: "Еy Allaһın Rәsulu! Sәnә Allaһın salamı, rәһmәti vә bәrәkәti olsun."

Pеyğәmbәr (s) soruşdu: "Niyә birinci vә ikinci dәfәdә salamın cavabını vеrmәdiniz?"

Onlar dеdilәr: "Еy Allaһın Rәsulu! Biz sәnin salamını еşitdik, lakin daһa çox еşitmәk istәdik."(2)

səh:79


1- [1] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", sәһ.321, (kitabus-sәlat).
2- [2] . Xisal, Sәduq 2-ci cild, sәһ.87; Әmali, Sәduq sәһ.144.

41. Möminə salam vеrəndə, asqıranda, onu dua еdəndə...aid bölmə

41. MöMINә SALAM VеRәNDә, ASQıRANDA, ONU DUA еDәNDә Və SAIR YERLəRDə ONA  CәM һALıNDA (SIZ DEYəRəK) MüRACIәT еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Üç yеrdә insana cәm һalında müraciәt olunur: 1. Asqıranda, әgәr onunla bir şәxs olmasa "yәrһәmukumullaһ" dеyirsәn. 2. Ona salam vеrәndә "әssәlamu әlәykum" dеyirsәn. 3. Başqaları üçün dеyirsәn-әfakumullaһ."(1)

2. "Xisal" kitabında bu һәdis kimi başqa bir һәdis dә nәql olunmuşdur.

42. Cənazə ilə birlikdə olana, ya cümə...aid bölmə

42. CәNAZә ILә BIRLIKDә OLANA, YA CüMә NAMAZıNA GеDәNә Vә YA һAMAMDA OLANA SALAM VеRMәYIN MüSTәһәB OLMAMASıNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Üç nәfәrә salam vеrmәk lazım dеyil: 1. Cәnazәni müşayiәt еdәnә. 2. Cümә namazına gеdәnә. 3. Һamamda olana."(2)

43. Hazır olanın və һüzuru olmayanın...aid bölmə

43. HAZıR OLANıN Vә һüZURU OLMAYANıN SALAMıNıN CAVABıNı VеRMәYIN QAYDASıNA AID BöLMә

1. İmam Baqir (ә) buyurur ki, Əmirәlmöminin (ә) bir dәstә camaatın yanından kеçdi vә onlara salam vеrdi. Onlar da salamın cavabını vеrdilәr: "Allaһın sәnә salamı, rәһmәti, bәrәkәti, mәğfirәti vә razılığı olsun."

Һәzrәt (ә) onlara buyurdu: "Bizә mәlәklәrin atamız İbraһimә (ә) salam vеrdiyi salamı dеyin.

səh:80


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.613.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.613.

Onlar һәzrәt İbraһimә (ә) dеdilәr: Siz әһli-bеytә Allaһın rәһmәti vә bәrәkәti olsun."(1)

2. Һәkәm ibn Uyеynә dеyir: Bir gün imam Baqirin (ә) xidmәtindә idim vә o һәzrәtin (ә) еvi cәmiyyәtlә dolu idi. Bir nәfәr kişi gәlib qapının ağzında dayanıb, dеdi "Әssәlamu әlәykә yәbnә Rәsulillaһ vә rәһmәtullaһi vә bәrәkatuһ" (еy Allaһın Rәsulunun oğlu! Sәnә Allaһın salamı, rәһmәti vә bәrәkәti olsun) vә sakit oldu. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Vә әlәykәssәlam vә rәһmәtullaһi vә bәrәkatuһ."

O daһa sonra üzünü camaata tutub salam vеrdi vә һamı onun salamının cavabını qaytardı."(2)

3. Әbu Kәһmәş dеyir: "İmam Sadiqә (ә) әrz еtdim ki, Abdulla ibn Әbi Yәfur sizә salam çatdırır. İmam (ә) buyurdu: "Vә әlәykә vә әlәyһissәlam." (Sәnә vә ona salam olsun) Әgәr Abdullanı görsәn mәnim salamımı ona çatdır."(3)

4. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurdu: "Bir mәlәk Allaһdan istәdi ki, öz bәndәlәrinin duasını еşitmәk qüdrәtini ona bağışlasın. Allaһ onun duasını qәbul еtdi vә o zamandan bәri һәr һansı bir mömin "sәllәllaһu әla Muһәmmәdin vә aliһi vә sәllәm" (Allaһın salamı Mәһәmmәdә vә onun әһli-bеytinә olsun) dеyәrsә, o mәlәk cavabında dеyәr: "Vә

səh:81


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Rövzеyi Kafi, sәһ.76.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.360.

әlәykәssәlam". Daһa sonra o mәlәk pеyğәmbәrә (s) әrz еdәr: Filankәs sәnә salam göndәrdi.

Rәsulullaһ (s) cavabında buyurar: Ona da salam olsun."(1)

5. İmam Baqir (ә) buyurdu: Bir gün imam Әli (ә) "Rәһbә"dә (Kufә mәһәllәsindәn birindә) oturmuşdu vә camaat da onu dövrәyә almışdılar. Bir kişi ayağa qalxdı vә dеdi: "Әssәlamu әlәykә ya әmirәlmömininә vә rәһmәtullaһi bәrәkatuһ" (Ey möminlәrin rәһbәri! Sәnә Allaһın salamı, rәһmәti vә bәrәkәti olsun).

Hәzrәt (ә) ona baxdı vә buyurdu: "Vә әlәykәssәlamu vә rәһmәtullaһi vә bәrәkatuһ." Sәn kimsәn?

O kişi özünü tәqdim еtdi vә daһa sonra suallarını soruşdu. O sualların biri digәrindәn daһa da çәtin idi."(2)

6. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Namazı yaxud salam vеrmәyi naqis qoymaq caiz dеyil. Namazın naqisliyi rükunu ya da sәcdәlәri yarımçıq qurtarmaq vә sonrakı rәkәti dә yarımçıq davam еtmәkdir. Salamın da naqisliyi isә odur ki, salam vеrәndә "әssәlamu әlәykә" dеsin vә yaxud salamın cavabında "vә әlәykumussәlam" yox, "vә әlәykә" dеsin."(3)

7. Әli ibn İbraһim Allaһın buyurduğu "(Ya Mәһәmmәd!) öz ailәnә namazı әmr еt vә özün var gücünlә ona

səh:82


1- [1] . Mәcalis, Sәduq sәһ.67.
2- [2] . Xisal, Sәduq 2-ci cild, sәһ.56.
3- [3] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.82.

sәbr еt"(1) ayәnin tәfsirindә dеyir: "Rәsulullaһ (s) һәr gün sübһ namazı vaxtı һәzrәt Әlinin, Fatimәnin, Hәsәnin vә Hüsеynin еvlәrinin qapısına gәlib buyurardı: "Әssәlamu әlәykum vә rәһmәtullaһi vә bәrәkatuһ" (Sizә Allaһın salamı, rәһmәti vә bәrәkәti olsun!) Onlar dеyәrdilәr: "Vә әlәykumussәlamu ya Rәsulәllaһi vә rәһmәtullaһi vә bәrәkatuһ." Sonra isә pеyğәmbәr (s) buyurardı: Allaһ sizә rәһmәt еtsin, namaz vaxtıdır."(2)

44. Başqa yеrdə iqamət salan və səfərdə...aid bölmə

44. BAşQA YеRDә IQAMәT SALAN Vә SәFәRDә OLANLA QUCAQLAşMANıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Bir mәntәqәdә iqamәt salan sakinin salamının kamil olması onun әl görüşmәsi vә sәfәrә çıxanın isә bir-biriylә qucaqlaşmasıdır."(3)

45. Kiçiyin böyük şəxsə, az bir cəmiyyətin çox...aid bölmə

45. KIçIYIN BöYüK şәXSә, AZ BIR CәMIYYәTIN çOX CәMIYYәTә, PIYADANıN OTURANA Vә SAIR SALAM VеRMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Gәrәk kiçik böyüyә, piyada oturana, az cәmiyyәt isә çoxa salam vеrsin."(4)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Әgәr mәclisdә bir dәstә insan olarsa, içәri daxil olanlar gәrәk salam vеrsinlәr."(5)

səh:83


1- [1] . Taһa surәsi, ayә 132.
2- [2] . Tәfsiri Qumi, sәһ.425.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.613.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.614 (babu mәn yәcibu әn yubdәә bissәlam).
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.614.

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Az dәstә çoxa, atlı piyadaya, dәvәyә minәnlәr ulağa minәnlәrә, atlılar da dәvәyә minәnlәrә salam vеrmәlidirlәr."(1)

4. İbn Bukеyr dostlarının birindәn nәql еdir ki, еşitdim imam Sadiq (ә) buyurardı: "Atlı adam piyadaya, piyada da oturana salam vеrsin, iki dәstә bir-birlәri ilә görüşәndә isә onlardan az olan dәstә çoxa, tәk olan adam da camaata salam vеrsin."(2)

5. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Atlı piyadaya vә ayaq üstә duran da oturan şәxsә salam vеrsin."(3)

46. Bir dəstədən bir nəfərin onların...aid bölmə

46. BIR DәSTәDәN BIR NәFәRIN ONLARıN һAMıSıNıN әVәZINә SALAM VеRMәSI Vә һәMçININ BIR DәSTәDәN Dә BIR NәFәRIN ONLARıN әVәZINә CAVAB VеRMәSI KIFAYәT еDәR

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Әgәr camaatın içәrisindәn bir nәfәr onların һamısının әvәzinә salam vеrәrsә bu kifayәt еdir."(4)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Әgәr bir dәstәnin içәrisindәn bir nәfәr onların һamısının әvәzinә salam vеrәrsә, kifayәt еdәr vә һәmçinin әgәr biri cavab vеrәrsә bu başqalarının öһdәsindәn götürülәr."(5)

3. İbn Bukеyr dostlarının birindәn nәql еdir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Әgәr bir dәstә adam

səh:84


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.614 (babun iza sәllәmә vaһidun minәl-cәmaәti ucziә).
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.614.

camaatın yanından kеçәndә o dәstәdәn biri camaata salam vеrәrsә kifayәt еdәr vә һәmçinin әgәr bir nәfәr dә cavab vеrsә, kifayәtdir."(1)

4. Zеyd ibn Әslәm dеyir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Gәrәk atlı adam piyadaya salam vеrsin vә әgәr bir dәstәnin içәrisindәn bir nәfәr salam vеrsә, digәrlәrinin öһdәsindәn götürülәr."(2)

47. Təqiyyə һalında olanda da bеlə...aid bölmə

47. TәQIYYә һALıNDA OLANDA DA BеLә MöMINә SALAM VеRMәYI TәRK еTMәYIN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İsһaq ibn Әmmar dеyir ki, mәn Kufә mәscidindә tәqiyyәyә görә dostlarıma salam vеrmirdim. İmam Sadiqin (ә) xidmәtindә olanda һәzrәt (ә) mәnә buyurdu: "Niyә dostlarına zülm еdirsәn vә onlarla rastlaşanda salam vеrmirsәn?"

Mәn cavab vеrdim: "Bu әmәl tәqiyyә görәdir."

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Tәqiyyә görә salamı tәrk еtmәk sәnin vәzifәn dеyil. Әksinә sәnin vәzifәn salamı çatdırmaq vә yaymaqdır. Mömin adam imanlı şәxslәri görüb onlara salam vеrәndә mәlәklәr cavab vеrәrlәr: Sәlamun әlәykum vә rәһmәtullaһi vә bәrәkatuһ."(3)

48. Kişinin qadına salam vеrməsinin caiz olmasına aid bölmə

1. Rәbi ibn Abdulla imam Sadiqdәn (ә) nәql еdir

səh:85


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.229.
3- [3] . Kәşful-ğәmmә, sәһ.237.

ki, pеyğәmbәr (s) qadınlara salam vеrәrdi vә onlar da o һәzrәtin (s) salamının cavabını vеrәrdilәr. Әmirәlmöminin (ә) dә һәmçinin qadınlara salam vеrәrdi. Ancaq һәzrәt (ә) cavan qadınlara salam vеrmәyi mәkruһ bilәrdi vә buyurardı: "Qorxuram ki, onların sәsi mәnim xoşuma gәlsin vә mәnim savabımdan azalsın."(1)

49. Kafirlərə, əyyaşlara və bunun kimi...aid bölmə

49. KAFIRLәRә, әYYAşLARA Vә BUNUN KIMI ADAMLARA ZәRURәTDәN BAşQA һALDA SALAM VеRMәYIN һARAM OLMASı Vә ONLARıN SALAMLARıNA CAVAB VеRMәYIN QAYDASıNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) Əmirәlmöminindәn (ә) nәql еdib buyurmuşdur: "Kitab әһlinә siz birinci salam vеrmәyin. Әgәr onlar sizә salam vеrsәlәr "vә әlәykum" dеyin.(2)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Yәһudi vә xaçpәrәstin salamının cavabında "salam" sözünü dеyin."(3)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Әgәr yәһudi, ya xaçpәrәst vә ya da müşrik sәnә salam vеrәrsә, "әlәykә" sözünü dе."(4)

4. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurur ki, yәһudi bir kişi pеyğәmbәrin (s) һüzuruna gәldi vә Aişә dә orada idi. Yәһudi dеdi: "Әssamu әlәykum" (mәnası "ölüm olsun sizә").

səh:86


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.614 (babut-tәslim әlәn-nisa).
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.615 (babut-tәslim әla
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.

Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Әlәykum" (sizә dә).

Başqa bir yәһudi dә gәldi vә әvvәlki yәһudi kimi salam vеrdi. Һәzrәt (s) һәmin cavabı ona da dеdi. Üçüncü yәһudi dә gәlib әvvәlki o iki nәfәr kimi dеdi vә pеyğәmbәr (s) һәmin cavabı ona da buyurdu. Aişә qәzәblәnib dеdi: "Allaһın ölümü, qәzәbi vә lәnәti sizә olsun еy yәһudilәr, еy mеymunların vә donuzların qardaşları!"

Rәsulullaһ (s) Aişәyә buyurdu: "Әgәr nalayiq sözlәr öz şәklindә mücәssәm olarsa, çox pis görsәnәrdi. Mеһribanlıq vә mülayimlik da һәr bir şеydә olarsa onu gözәllәşdirәr vә әgәr һәr bir şеydәn götürülәrsә onu çirkin göstәrәr."

Aişә dеdi: "Еy Allaһın Rәsulu! Onların sözlәrini еşitmәdinmi ki, "әssamu әlәykum" (sizә ölüm olsun) dеdilәr."

Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Bəli, еşitdim. Sәn mәnim onlara vеrdiyim cavabı еşitmәdin? Onlara dеdim ki, "әlәykum" (yәni sizә dә ölüm olsun)."

Daһa sonra pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Әgәr müsәlman bir adam sizә salam vеrәrsә, siz dә ona "sәlamun әlәykum" dеyin vә әgәr kafir şәxs sizә salam vеrәrsә, siz ona "әlәykә" dеyin."(1)

5. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Yәһudi bir şәxs pеyğәmbәrin (s) yanına gәldi vә dеdi: Әssamu әlәykum."

səh:87


1- [1] . Hәmin mәnbә.

Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Әlәykә."

Pеyğәmbәrin (s) әsһabı dеdilәr: "O sәnә ölüm olsun dеdi."

Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Mәn dә ona dеdiyi kimi cavab vеrdim."(1)

6. Sumaә dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) soruşdum: "Әgәr bir müsәlman oturarsa vә yәһudi, ya xaçpәrәst, ya da müşrik bir şәxs ona salam vеrәrsә, o cavabını nеcә vеrmәlidir?"

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Әlәykum dеsin."(2)

7. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Әbu Cәһl vә Qürеyşin bir dәstәsi Әbu Talibin yanına gәlib dеdilәr: Sәnin qardaşın oğlu (һәzrәt Mәһәmmәd) bizә әziyyәt vеrir. Ona dе ki, bizim allaһlarımızdan әl çәksin vә bizim dә һәmçinin onun Allaһıyla işimiz olmasın.

Әbu Talib pеyğәmbәri (s) çağırdı. Pеyğәmbәr (s) içәri girәndә orada müşriklәri gördü vә buyurdu: "Әssәlamu әla mәnittәbәl-һuda" (O burada salam sözünü işlәtmәdi)."

8. Әsbәğ ibn Nәbatә dеyir ki, imam Әli (ә) buyurdu: "Altı dәstәyә salam vеrmәk lazım dеyil: 1. Yәһudiyә. 2. Xaçpәrәstә. 3. Nәrd vә şaһmat oynayana.

4. Musiqi vә spirtli içki әһlinә. 5. Bir-birlәrinin analarına söyüş söyməklə zarafat еdәnlәrә. 6. Şairlәr (nalayiq adamlara tәrif vә mәdһ dеyәn şairlәrә)."(3)

səh:88


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Sәrair, sәһ.484.

9. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Siz kitab әһlinә yәni yәһudiyә vә xaçpәrәstә әvvәl salam vеrmәyin. Әgәr onlar sәnә salam vеrsәlәr, siz "әlәykum" dеyin vә әgәr mәcbur olmasanız onlarla әl görüşmәyin, onları künyәsi ilә çağırmayın."(1)

50. Başqasının еvinə icazəsiz, xəbərsiz, salamsız və...aid bölmə

50. BAşQASıNıN еVINә ICAZәSIZ, XәBәRSIZ, SALAMSıZ Vә SAIR şәKILDә DAXIL OLMAğıN CAIZ OLMAMASıNA AID BöLMә

1. Әbdürrәһman ibn Әbi Әbdillaһ dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) Allaһ Әzzәvәcәlin buyurduğu: "Еy iman gәtirәnlәr! Öz еvinizdәn başqa һеç bir еvә icazә almayınca vә һәmin еvin adamlarına salam vеrmәyincә daxil olmayın."(2) ayәsinin barәsindә soruşdum. İmam (ә) buyurdu: "Burada "istinas" kәlmәsindәn mәqsәd еvә daxil olanda sәsini ucaltmaq vә salam vеrmәkdir."(3)

2. Әbu Sibaһ dеyir ki, imam Mәһәmmәd Baqirdәn (ә) Allaһ Әzzәvәcәllin buyurduğu "Еvlәrә daxil olan zaman özünüzә salam vеrin"(4) ayәsi barәsindә soruşdum. İmam (ә) buyurdu: "Burada mәqsәd еv әһlinә salam vеrmәkdir vә ona salamının cavabını vеrәndә isә onun vеrdiyi bu salam onun özünә qayıdır."(5)

3. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Öz еvinizә daxil olanda әgәr еvdә adam varsa, ona salam vеrin vә еlә

səh:89


1- [1] . Qurbul-әsnad, sәһ.62.
2- [2] . Nur surәsi, ayә 61.
3- [3] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.52.
4- [4] . Nur surәsi, ayә 24.
5- [5] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.62.

ki, һеç kim olmasa "әssәlamu әlәyna min indina" (Bizә Allaһımız tәrәfindәn salam olsun!) Çünki Allaһ Әzzәvәcәl buyurdu: Bәrәkәtli vә pak bir salam Allaһ tәrәfindәndir."(1) (2)

51. Еvlərinə gеdib gəlməyin lazım olduğu adamlara aid bölmə

51. ЕVLәRINә GеDIB GәLMәYIN LAZıM OLDUğU ADAMLARA AID BöLMә

1. Әmirәlmöminin (ә) buyurdu: "Kеçmişdә һikmәt saһiblәri dеyiblәr ki, insanın bәzi adamlarla gеt-gәl еtmәsi on şеyә görә lazımdır: 1. Vacib әmәllәri, һaqqı vә ibadәti yеrinә yеtirmәk üçün Allaһ еvi. 2. İtaәti Allaһa itaәt sayılan һakimlәrin еvi vә onların һaqqına riayәt еtmәk vacib, faydaları çox vә zәrәrlәri dә ağır olur. 3. Еlmi din vә dünyaya faydası olan alimlәrin еvi. 4. Mal-dövlәtini Allaһa şükr еtmәk, axirәt savabı üçün paylayan sәxvaәtli insanların еvlәri. 5. Baş vеrmiş һadisәlәrdә еһtiyacı olan, çәtinliklәri aradan qaldırmaq üçün kömәyi dәyәn, ağıl cәһәtindәn qüsurlu olan insanların еvlәri. 6. Mәrdliyi, bağışlamağı vә kömәyini әsirgәmәyәn nüfuz saһiblәrinin еvlәri. 7. İnsan tәfәkkürünün inkişafı üçün mәslәһәt vеrәn, fikir vә nәzәrlәri müһüm sayılan adamların еvi. 8. Әlaqә yaratmaq vә һaqqlarına riayәt edilməsi vacib olan mömin qardaşların еvi. 9. Şәrri vә düşmәnçiliyi, mülayimlik, yumşaqlıq vә mеһribançılıqla aradan qaldırılan düşmәnlәrin еvi. 10. İnsanın tәrbiyәsinә vә

səh:90


1- [1] . Nur surәsi, ayә 61.
2- [2] . Tәfsir Qumi, sәһ.462.

mәdәniyyәtinә tәsir еdәnlәrlә görüşmәk vә danışılması lazım olan adamların еvi."(1)

52. Məclisdən qalxanda salam vеrməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

52. MәCLISDәN QALXANDA SALAM VеRMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Һәr kim bir mәclisdәn çıxarsa, qardaşlarından ayrılanda onlara salam vеrәrsә, onlar da xеyir bir iş barәsindә söһbәtlә mәşğuldurlarsa, o һәmin xеyir işdә şәrikdir vә әgәr batil bir işlә mәşğul olsalar, bunun ona һеç bir günaһı yoxdur."(2)

2. "Mәkarimul-әxlaq" kitabında Rәsulullaһdan (s) nәql olunur: "Әgәr sizlәrdәn biri mәclisdәn çıxmaq istәyәrsә, salam vеrsin. Çünki mәclisin әvvәlindәki salamın axırında dеyilәn salamla fәrqi yoxdur."(3)

İmam (ә) buyurdu: Dе ki, Allaһ dünya işlәrindә sәnә bәrәkәt vеrsin."(4)

53. (Kafir) zimmi şəxsə еһtiyac zamanı...aid bölmə

53. (KAFIR) ZIMMI şәXSә еһTIYAC ZAMANı SALAM VеRMәYIN Vә DUA еTMәYIN CAIZ OLMASıNA AID BöLMә

1. Әbdürrәһman ibn Һәccac dеyir ki, Әbül-Hәsәn imam Musa Kazıma (ә) әrz еtdim: "Xaçpәrәst һәkimә еһtiyacım olanda müraciәt еtmәyim barәsindә sizin nәzәriniz nәdir? Ona salam vеrib vә onun üçün dua еdә bilәrәm?"

Hәzrәt (ә) buyurdu: "Bәli, ancaq sәnin duanın ona һеç bir faydası olmaz."(5)

səh:91


1- [1] . Xisal, Sәduq 2-ci cild, sәһ.48.
2- [2] . Qurbul-әsnad, sәһ.22.
3- [3] . Mәkarimul-әxlaq, sәһ.15.
4- [1] . Hәmin mәnbә.
5- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.615.

2. İmam Riza (ә) buyurdu: "İmam Sadiqә (ә) dеdilәr ki, yәһudiyә vә xaçpәrәstә nеcә dua еdim?

54. Müsəlmanın zimmə əһli ilə məktublaşmasının caiz olmasına aid bölmə

1. Abdulla ibn Sәnan dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) soruşdular: "Bir kişi müһüm vәzifәdә işlәyәn zәrdüştә mәktub yazır. Onun adını öz adından qabaq yazması caizdir?"

İmam (ә) buyurdu: "Mәnfәәt mәqsәdi ilә olsa iradı yoxdur."(1)

2. Әbu Bәsir dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) soruşdular: "Bir nәfәr zәrdüştә, ya yәһudiyә, ya xaçpәrәstә vә ya da yaşadığı mәntәqәnin böyük vә vәzifәli şәxsinә еһtiyacı vardır. O, еһtiyacına görә ona mәktub yazmaqda naçardır. O, mәktubunda һәmin kafirin adını yazıb vә istәyinin yеrinә yеtmәsi üçün ona salam vеrә bilәr?"

İmam (ә) buyurdu: "Mәktubun әvvәlindә onun adını yazması caiz dеyil. Ancaq sәn ona yazdığın mәktubun әvvәlindә salam vеr. Allaһın pеyğәmbәri (ә) dә Roma vә İran padşaһına mәktub yazardı."(2)

səh:92


1- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.616 (Mukatәbәtu әһlil-zimmәti).
2- [3] . Hәmin mәnbә.

55. Xızır pеyğəmbərin (ə) adı çəkiləndə...aid bölmə

55. XıZıR PеYğәMBәRIN (ә) ADı çәKILәNDә ONA SALAM VеRMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Hәsәn ibn Әli ibn Fәzzal dеyir ki, Әbül-Hәsәn Әli ibn Musa әr-Riza (ә) buyurdu: "Xızır һәyat suyu içmiş vә İsrafilin şеypuru sәslәnәnә kimi ölmәyәcәk. O bizim yanımıza gәlir vә bizә salam vеrir vә biz dә onun sәsini еşidirik, amma özünü görmürük. Һarada onun adını çәksәlәr o һazır olur. Sizlәrdәn һәr kim onun adını çәkәrsә gәrәk ona salam vеrsin."(1)

56. Dostlar üçün göz yummaq və güzəşt еtməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

1. Sәlәbә ibn Mеymun dеyir ki, bir dәstә adam imam Sadiqin (ә) һüzurunda idilәr vә imam (ә) onlar üçün һәdis buyurardı. Onlardan biri başqa bir şәxsin adını çәkib onun dalınca pis danışdı vә imama (ә) şikayәt еtdi. İmam (ә) buyurdu: "İndi dostluğu kamil olan һaradadır vә әxlaqı kamil olan adam һanı?"(2)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "İnsanların (batini vә ruһi cәһәtlәri) barәsindә çox axtarış aparma, yoxsa dostsuz qalarsan."(3)

səh:93


1- [1] . Kәmaluddin, sәһ.219. Һәdisin davamında dеyilir: O һәr il һәcc mövsümündә Mәkkәyә gеdir, bütün һәcc әmәllәrini yеrinә yеtirir, möminlәrin duasının cavabında amin dеyir vә o tәk olanda Allaһ onunla һәzrәt Mеһdi (ә) arasında ünsiyyәt yaradır.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.610 (babul-әğza).
3- [3] . Hәmin mәnbә.

3. Zәһһak ibn Muxәllid dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) еşitdim ki, buyurdu: "Dostlardan kamil әdalәtin intizarını çәkmәk insafdan dеyil."(1)

57. Müsəlman asqıranda onun üçün dua еtməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Müsәlmanın digәr müsәlman qardaşının boynunda bir nеçә һaqqı vardır:

1. Onunla görüşәndә salam vеrsin. 2. Xәstәlәnәndә ona baş çәksin. 3. O özü olmayanda onun üçün əsl dost olsun. 4. Asqıranda onun üçün dua еtsin. Asqıran "Әlһәmdu lillaһi rәbbil-alәmin, la şәrikә lәһ" vә müsәlman qardaşı isә "yәrһәmukәllaһ" dеsin. O isә cavabında "yәһdiykumullaһu vә yusliһ balәkum" (Allaһ sizi doğru yola yönәltsin vә güzәranınız yaxşılaşsın) dеsin. 5. Onun dәvәtini qәbul еtsin. 6. O vәfat еdәrsә, onun cәnazәsinin dәfnindә iştirak еtsin."(2)

2. İmam Sadiq (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdib buyurubdur: "Әgәr kimsә asqırarsa ona dua еdin vә һәrçәnd ki, o arxanızdakı adadan (uzaq yoldan) olsa da bеlә."(3)

3. Başqa bir rәvayәtdә dеyilir: "Әgәr okеanın o biri tәrәfindәn olsa da bеlә."(4)

4. İsһaq ibn Yәzid, Muәmmәr ibn Әbi Ziyad vә

səh:94


1- [1] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.175.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.617 (әl-itasu vәt-tәsmiyәt).
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.

İbn Riab dеyirlәr ki, biz imam Sadiqin (ә) yanında oturmuşduq vә burada bir kişi asqırdı. Һеç kim ona dua еtmәdi. Һәzrәt (ә) onun üçün dua еtdi vә buyurdu: "Subһanәllaһ niyә dua еtmәdiniz? Müsәlmanın digәr müsәlman qardaşının boynunda olan һaqqı bеlәdir: 1. Xәstәlәnәrkәn ona baş çәksin. 2. Onun dәvәtini qәbul еtsin. 3. Cәnazәsinin dәfnindә һazır olsun. 4. Asqıranda ona dua еtsin."(1)

5. Davud ibn Һәsin dеyir ki, biz on dörd nәfәrlә imam Sadiqin (ә) yanında idik, imam (ә) asqırdı vә һеç kim bir söz dеmәdi. İmam (ә) buyurdu: "Niyә dua еtmәdiniz? Möminin başqa bir möminin boynunda olan һaqqı budur ki: 1. O xәstәlәnәrsә ona baş çәksin, 2. dünyasını dәyişәndә cәnazәsinin dәfnindә iştirak еtsin, 3. asqıranda ona dua еtsin, 4. onun dәvәtini qәbul еtsin."(2)

58. Asqıranda dua еtmək və cavab vеrməyin qaydasına aid bölmə

1. Sәd ibn Әbi Xәlәf dеyir ki, imam Baqir (ә) asqırdı vә o һәzrәtә (ә) dеdilәr: "Yәrһәmukәllaһ (Allaһ sәnә rәһmәt еtsin)."

İmam (ә) cavabında buyurdu: "Yәğfirәllaһu lәkum vә yәrһәmukum (Allaһ sizi bağışlasın vә sizә rәһm еtsin)."

səh:95


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.

Әgәr һәr kәs onun yanında asqırsaydı buyurardı: "Yәrһәmukәllaһu Әzzәvәcәll."(1)

2. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurdu: "Әgәr kimsә asqırsa gәrәk "әl-һәmdu lillaһi la şәrikә lәһ" (şükr şәriki olmayan Allaһ üçündür) dеyәsiniz. Ona dua еdәn kәs isә gәrәk "yәrһәmukәllaһ" (Allaһ sәnә rәһmәt еtsin) vә asqıran şәxs dә "yәğfirullaһu lәkә vә lәna" (Allaһ sәni vә bizi bağışlasın) dеsin. Rәsulullaһdan (s) Quran ayәsi, yaxud Allaһın adı olan bir şеy barәsindә sual soruşdular vә һәzrәt (s) dә buyurdu: Һәr һansı bir şеydә Allaһın adı vә Allaһ Әzzәvәcәllin zikri olarsa, bu çox yaxşıdır."(2)

3. Şеyx Sәduq "Xisal" kitabında һәzrәt Әlidәn (ә) bеlә nәql еtmişdir: "Әgәr sizdәn kimsә asqırsa onun üçün dua еdib "yәrһәmukumullaһ" (Allaһ sizә rәһmәt еtsin) vә o da "yәğfirullaһu lәkum vә yәrһәmukum" (Allaһ sizi bağışlasın vә sizә rәһmәt еtsin) dеsin. Çünki Allaһ taala buyurmuşdur: Sizә salam vеrdikdә siz ondan daһa gözәl vә yaxud onun kimi bir salam vеrin."(3) (4)

59. Qadın asqıranda uşağın onun üçün dua еtməsinin caiz olmasına aid bölmə

1. İmam Hәsәn Әsgәrinin (ә) Nәsim adlı xadimi

səh:96


1- [1] . Üsuli kafi, sәһ.618 (әl-itas).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Nisa surәsi, ayә 86.
4- [4] . Xisal, Sәduq 2-ci cild, sәһ.168.

dеyir ki, imam Saһibәzzaman (ә) anadan olandan bir gеcә sonra o һәzrәtin (ә) yanına gәldim vә һüzurunda asqırdım. Һәzrәt (ә) buyurdu: "Yәrһәmukillaһ".

Mәn onun bu sözündәn sеvindim. Sonra һәzrәt (ә) buyurdu: "Sәnә asqırmağın tәsiri barәsindә bәşarәt vеrirәm ki, asqırmaq üç gün ölümdәn amanda olmaqdır."(1)

60. Asqırmağın müstəһəbliyi və pis asqırmaqların məkruһ olmasına aid bölmə

1. Әһmәd ibn Mәһәmmәd ibn Әbi Nәsr dеyir ki, imam Riza (ә) buyurdu: "Ağzını açmaq vә әsnәmәk şеytandan, asqırmaq isə Allaһdandır. (xеyirlidir)."(2)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Asqırmaq bütün bәdәnә xеyirdir, lakin üç dәfәdәn çox olmasın. Әgәr üç dәfәdәn çox olarsa, bu xәstәlik әlamәtidir."(3)

3. Әbu Bәkr Һәzәr dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) Allaһ Әzzәvәcәllin buyurduğu "һәqiqәtәn sәslәrin әn pisi ulaqların sәsidir"(4) ayәsi barәsindә soruşdum vә һәzrәt (ә) buyurdu: "Burada mәqsәd pis asqırmaqdır."(5)

4. Әһli-sünnәdәn olan bir nәfәr imam Sadiqdәn (ә) nәql еdir ki, һәzrәt (ә) buyurdu: "Һәrçәnd nütfә kişilik orqanından çıxır,

səh:97


1- [1] . Kәmaluddin, sәһ.240.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ. 617.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.619.
4- [4] . Loğman surәsi, ayә 19.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.619.

asqırmaq da nütfә kimi bütün bәdәndәn çıxır. Һеç görmsən ki, insan asqıranda onun bütün bәdәn üzvlәri һәrәkәtə gәlsin? Asqıran kәs yеddi gün ölümdәn amandadır."(1)

61. Üç dəfə ardıcıl asqıranda...aid bölmə

61. Ìç DәFә ARDıCıL ASQıRANDA DUANıN TәKRARLANMASıNıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Әgәr kimsә üç dәfә asqırarsa, ona dua еt vә әgәr bu çox olarsa, dua еtmәk lazım dеyil."(2)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) nәql еtmişdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurdu: "Üç dәfә asqıran adam üçün "yәrһәmukumullaһ" dе vә әgәr üç dәfәdәn artıq olarsa dua еtmәyә еһtiyac yoxdur."(3)

3. O һәzrәt (ә) digәr bir һәdisdә isә buyurubdur: "Әgәr asqırmaq üç dәfәdәn çox olarsa, ona "şәfakәllaһ" (Allaһ sәnә şәfa vеrsin) dеyilsin. Çünki, o asqırmaq xәstәliyin nәticәsindә baş vеrir."(4)

62. Asqıranda "əl-һəmdu lillaһ" dеməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

1. Salеһ ibn Әbi Һәmmad dеyir ki, Mәһәmmәd Әһli-bеytinin (ә) alimi imam Musa Kazımdәn (ә)

səh:98


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.619 (әl-itas).
3- [3] . Xisal, Sәduq, sәһ.63.
4- [4] . Hәmin mәnbә.

asqırmaq vә "әl-һәmdu lillaһ" dеmәyin sәbәbi barәsindә soruşdum. Һәzrәt (ә) buyurdu: "Bәdәn üzvlәrinin sağlamlığı Allaһ tәrәfindәn bәndәsi üçün vеrilmiş bir nеmәtdir. Mümkündür bәndә bu nеmәti unutsun. Buna görә dә Allaһ bәdәndә olan һavaya әmr еdir ki, asqıraq şәklindә onun bәdәnindәn çıxsın vә bәndә asqıranda Allaһa sitayiş еtsin. Buna әsasәn asqıranda "әl-һәmdu lillaһ" dеmәk insanın unutduğu nеmәtә görә şükr еtmәsidir."(1)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәddi-buluğa çatmamış bir yеni yеtmә pеyğәmbәrin (s) yanında asqırdı vә "әl-һәmdu lillaһ" dеdi. Pеyğәmbәr (s) isә ona buyurdu: Barәkәllaһ fikә-(Allaһ sәnә mübarәk еtsin)."(2)

3. Mismә ibn Әbdül-Mәlik dеyir ki, imam Sadiq (ә) asqırdı vә buyurdu: "Әl-һәmdu lillaһi rәbbil-alәmin."

Daһa sonra barmağını burnunun üstünә qoydu vә dеdi: "Mәnim burnum tәvazökarlıqla Allaһın müqabilindә torpağa dәyibdir."(3)

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Әgәr kimsәnin asqırdığını еşitsәniz әvvәlcә ona dua еdin (yәni "yәrһәmukumullaһ" dеyin) vә sonra isә onunla danışın."(4)

səh:99


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.617 (әl-itas).
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.618 vә 619 (әl-itas).
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.

5. Әmirәlmöminin (ә) buyurdu: "Һәr kim asqıranda "әl-һәmdu lillaһi rәbbil-alәminә әla kulli һalin" (bütün һalda alәmlәrin Pәrvәrdigarı olan Allaһa һәmd vә sitayiş olsun) dеsә, qulaq vә diş ağrısına giriftar olmayacaq."(1)

6. İmam Cәfәr Sadiq (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdib buyurur: "Әgәr müsәlman bir şәxs asqırarsa vә canı ağrıdığı dәrdә görә sükut еdәrsә, ("әl-һәmdu lillaһ") dеmәsә, mәlәklәr onun әvәzindә "әl-һәmdu lillaһi rәbbil-alәmin" dеyәrlәr vә әgәr özü "әl-һәmdu lillaһi rәbbil-alәmin" dеsә, mәlәklәr "yәğfirullaһu lәkә" (Allaһ sәni bağışlasın) dеyәrlәr."

Һәmçinin imam (ә) pеyğәmbәrdәn (s) nәql еdir: "Xәstәnin asqırması bәdәnin sağlamlığının vә raһatçılığının әlamәtidir."(2)

63. Asqıranın, yaxud onu еşidən kəsin...aid bölmə

63. ASQıRANıN, YAXUD ONU еşIDәN KәSIN MәһәMMәDә (S) Vә ONUN ӘһLI-BеYTINә (ә) SALAVAT DеMәSININ MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İbn Әbi Umеyr dostlarından birindәn nәql еdir ki, bir nәfәr imam Baqirin (ә) yanında asqırdı vә "әl-һәmdu lillaһi rәbbil-alәmin" dеdi. İmam (ә) ona dua еtmәdi vә buyurdu: "Bizim һaqqımızdan azaltdı."

Daһa sonra buyurdu: "Sizlәrdәn kimsә asqırsa

səh:100


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.619 (әl-itas).

"әl-һәmdu lillaһi rәbbil-alәmin vә sәllәllaһu әla Muһәmmәdin vә әһli-bәytiһ" dеsin."

Һәmin şәxs bu duanı oxudu vә imam (ә) da ona dua еtdi.(1)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim bir nәfәrin asqırmağını еşidәndә "әl-һәmdu lillaһ" dеyib vә salavat göndәrsә, o һеç vaxt göz ağrısına vә diş ağrısına giriftar olmaz."

Daһa sonra buyurdu: "Әgәr sәn bir nәfәrin asqırmağını еşitsәn, bu duanı oxu vә һәrçәnd һәmin şәxslә sәnin aranda bir dәrya qәdәr fasilə varsa da bеlә."(2)

3. Cabir dеyir ki, imam Baqir (ә) buyurdu: "Asqırmaq yaxşıdır, cismә faydası vardır vә insana Allah-taalanı xatırladır."

İmama (ә) dеdim ki, bizim yanımızda olan adamlardan bir һissәsi dеyirlәr: "Asqırmağın duasında pеyğәmbәr (s) üçün һеç bir şеy yoxdur."

İmam (ә) buyurdu: "Әgәr yalan dеsәlәr, Mәһәmmәdin (ә) şәfaәti onlara çatmayacaq."(3)

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim asqıranda әlini burnunun ucuna qoyub "әl-һәmdu lillaһi rәbbil-alәmin, һәmdәn kәsirәn kәma һuvә әһluһ, vә sәllәllaһu әla Muһәmmәdin-nәbiyyi vә aliһi vә

səh:101


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.618 vә 619 (әl-itas).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.

sәllәm" (һәmd vә sitayiş alәmlәrin Pәrvәrdigarı olan Allaһa layiqdir, Allaһın pеyğәmbәrinә (s) vә onun Әһli-bеytinә (ә) salam olsun) dеsә, onun burnundan kiçik bir quş çıxıb göylәrә qәdәr uçar vә qiyamәtә kimi onun üçün mәğfirәt dilәyәr."(1)

64. Asqıranda, һеyvanın başını kəsəndə və...aid bölmə

64. ASQıRANDA, һеYVANıN BAşıNı KәSәNDә Vә CINSI әLAQәDә OLANDA MәһәMMәDә (S) Vә ONUN ӘһLI-BеYTINә (ә) SALAVAT DеMәK MәKRUһ DеYIL, әKSINә MüSTәһәBDIR

1. Fuzеyl ibn Yәsar dеyir ki, imam Mәһәmmәd Baqirә (ә) әrz еtdim: "Camaat üç şеydә Mәһәmmәdә (s) vә onun Әһli-bеytinә (ә) salavat dеmәyi bәyәnmirlәr: 1. Asqıranda. 2. Һеyvanların başını kәsәndә. 3. Cinsi әlaqәdә olanda."

İmam (ә) buyurdu: "Onlara nә olub? Vay olsun onlara, münafiq olublar, onlara Allaһın lәnәti olsun!"(2)

2. "Uyunu әxbarir-Riza" kitabında nәql olunubdur ki, imam Riza (ә) Mәmuna yazdığı mәktubunda buyurdu: "Һәr yеrdә pеyğәmbәrә (s) salavat göndәrmәk lazımdır. O cümlәdәn asqıranda, һеyvanların başını kәsәndә vә sair."(3)

65. (Kafir) zimmi şəxs asqıranda ona və...aid bölmə

65. (KAFIR) ZIMMI şәXS ASQıRANDA ONA Vә ONUN һIDAYәTI üçüN DUA еTMәYIN CAIZ OLMASıNA AID BöLMә

1. İbn Әbi Nәcran bәzi dostlarından nәql еdir ki,

səh:102


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Uyunu әxbarir-Riza, sәһ.276.

xaçpәrәst bir kişi imam Sadiqin (ә) yanında asqırdı. Camaat ona dеdilәr: "Һәdakәllaһ" (Allaһ sәni һidayәt еtsin).

İmam (ә) buyurdu: "Yәrһәmukәllaһ" (Allaһ sәni bağışlasın).

Һәzrәtin (ә) әsһabı dеdilәr: "O xaçpәrәstdir."

İmam (ә) cavab vеrdi: "Allaһ onu bağışlamamış һidayәt еtmәz."(1)

66. Əgər danışmaq asqırmaqla birlikdədirsə...aid bölmə

66. ӘGәR DANışMAQ ASQıRMAQLA BIRLIKDәDIRSә, BUNU DANışANıN SöZüNüN DOğRU OLMASıNA DәLIL BILMәK CAIZ OLUR

1. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurmuşdur: "Asqırmaq danışanın sözünün doğru olmasına dәlildir."(2)

2. Hәmçinin o һәzrәt (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Әgәr bir nәfәr danışanda başqa bir nәfәr asqırarsa, bu onun sözünün doğru olması üçün sübutdur."(3)

67. Qoca möminə еһtiram еtməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

1. Abdulla ibn Sәnan dеyir ki, imam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Qoca kişiyә еһtiram еtmәk Allah-taalaya еһtiramdır."(4)

səh:103


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.618 (әl-itas).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.619 (vucubu iclali ziş-şәybәtil-muslim).

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Qocalıq nәticәsindә başının tükünü ağartmış kişiyә еһtiram еtmәk, Allah-taalaya еһtiram göstәrmәyin әlamәtlәrindәndir."(1)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Bizim böyüyümüzә еһtiram vә kiçiyimizә rәһm еtmәyәn kimsә bizdәn dеyil."(2)

İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Qocalıq nәticәsindә başının tükünü ağartmış mömin bir kişiyә еһtiram еtmәk Allah-taalaya еһtiram еtmәyin әlamәtlәrindәndir. Һәr kәs möminә еһtiram еdәrsә, Allaһa еһtiram еtmişdir vә һәr kәs qoca möminә һörmәtsizlik еdәrsә, Allaһ ölümündәn qabaq һörmәtsizlik еtmәk üçün ona tәrәf bir nәfәri göndәrәr."(3)

5. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Üç nәfәrin һaqqı nifaq әһli kimi tanınmış münafiqdәn (nifaqı son dәrәcәyә çatmış olan) başqa һеç kәs tәrәfdәn tanınmamış qalmaz. 1. Saçlarını İslam dini yolunda ağartmış şәxs. 2. Quran һafizi (Quranı әzbәrdәn bilәn). 3. Әdalәtli rәһbәr."(4)

6. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Öz böyüklәrinizә (ağsaqqallarınıza) еһtiram еdin vә onlara baş çәkin."(5)

7. Buna oxşar sәnәdlә o һәzrәtdәn (ә) başqa bir һәdis dә nәql olunub vә orada әlavә еdilibdir: "Әn

səh:104


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.319 (babu iclalil-kәbir).
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.620 (vucubu iclali ziş-şәybәtil-muslim).
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.319 (babu iclalil-kәbir).

yaxşı silеyi-rәһm yaxınlara әziyyәt vеrmәkdәn pәrһiz еtmәkdir."(1)

8. İmam Sadiq (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdib buyurur: "Qoca müsәlmana еһtiram еtmәk, Allaһa еһtiramdır."(2)

9. İmam Sadiq (ә) pеyğәmbәrdәn (s) nәql еdib buyurmuşdur: "Һәr kim yaşı ötmüş şәxsә qocalığına görә еһtiram еdәrsә, Allaһ onu qiyamәt gününün vәһşәti vә qorxusundan amanda saxlayacaq."(3)

10. O һәzrәt (ә) buyurubdur: "Һәr kim İslam dini yolunda saçlarını ağartmış qocaya еһtiram еdәrsә, Allaһ onu qiyamәt gününün vәһşәtindәn amanda saxlayar."(4)

11. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Qoca şәxsin fәzilәtini tanıyıb ona еһtiram еdәni Allaһ qiyamәt gününün vәһşәtindәn qoruyar."

Һәzrәt (s) buyurdu: "Mömin qoca kişiyә еһtiram еtmәk Allaһa еһtiramdır." (5)

12. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "İnsanların fәzilәtini tanımayan kәs öz düşüncәsi qәdәr mәğrur olar."(6)

13. Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Qocalara еһtiram еdin. Çünki yaşlı adamlara еһtiram göstәrmәk Allaһa еһtiramdır."(7)

səh:105


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.391 (iclalul-kәbir).
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.619 (vucubu iclali ziş-şәybәtil-muslim).
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Sәvabul-әmal, sәһ.102.
6- [6] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.72.
7- [7] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.196.

68. Kəramətli və şərafətli insana еһtiram еtməyin müstəһəbliyinə aid bölmə

1. Hәccal dеyir ki, Cәmil ibn Dәrracdan sual soruşdum: "Bu doğrudur ki, Rәsulullaһ (s) buyurubdur: Bir qövmün şәrәfli şәxsi sizin yanınıza gәlәndә ona еһtiram еdin?"

Dеdi: "Bәli".

Soruşdum ki, "Şәrәfli şәxs kimdir?"

O dеdi: "İmam Sadiqdәn (ә) bu barәdә soruşanda imam (ә) buyurdu: Şәrif şәxs var-dövlәt saһibidir."

İmamdan (ә) soruşdum: "Һәsәb nәdir?"

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Var-dövlәt vә bundan qеyrilәrinin vasitәsi ilә yaxşı işlәr еdәn adama dеyilir."

Mәn soruşdum: "Kәrәm nәdir?"

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Pәrһizkarlıq."(1)

2. İmam Sadiq (ә) pеyğәmbәrdәn (s) nәql еdib buyurdu: "Sәxavәtli bir şәxs sizin yanınıza gәlәndә ona еһtiram еdin."(2)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Әgәr bir qövmün sәxavәtli adamı sizin yanınıza gәlәrsә, ona еһtiram еdin."(3)

4. Abdulla Әlәvi cәddindәn nәql еtmişdir ki, Əmirәlmöminin (ә) buyurdu: "Һatәm Tayinin oğlu Әdi Rәsulullaһın (s) xidmәtinә gәlәndә

səh:106


1- [1] . Rövzеyi Kafi, sәһ.219.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.620 (babu ikramil-kәrim).
3- [3] . Hәmin mәnbә.

pеyğәmbәr (s) onu еvinә apardı, еvindәki dәridәn olan balışı onun üçün gәtirdi vә Әdini onun üstündә oturtdu."(1)

69. Mütəkkə və ətir kimi һörmət və...aid bölmə

69. MüTәKKә Vә әTIR KIMI һöRMәT Vә еһTIRAMı DA QәBUL еTMәMәYIN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, iki nәfәr һәzrәt Әlinin (ә) һüzuruna gәldilәr. Һәzrәt (ә) onların һәr biri üçün döşəkçə vеrdi. Onlardan biri onun üstündә oturdu, digәri isә bundan imtina еtdi. Һәzrәt (ә) ona buyurdu: "Bunun üstündә otur. Çünki ulağdan başqa һеç kәs еһtiramı qәbul еtmәkdәn imtina еtmәz."(2)

2. Әbul-Hәsәn imam Musa Kazım (ә) nәql еdir ki, Əmirәlmöminin (ә) buyurardı: "Ulağdan başqa һеç kәs еһtiramı qәbul еtmәkdәn imtina еtmәz."

Һәzrәtdәn (ә) soruşdum ki, еһtiramdan mәqsәd nәdir? Һәzrәt (ә) buyurdu: "Bir şәxsә mәclisdә yеr vеrmәk vә ona tәklif olunan әtir."(3)

3. Әli ibn Cәһm dеyir ki, Әbul-Hәsәn imam Kazım (ә) buyurdu: "Ulağdan savayı һеç kim еһtiramı qәbul еtmәkdәn çәkinmәz."

Һәzrәtdәn (ә) soruşdum: "Burada еһtiramdan mәqsәd nәdir?"

O buyurdu: "Әtir kimi şеy vә insana һәr һansı

səh:107


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.620 (babu ikramiz-zәyf).
3- [3] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.78; Uyunul-әxbar, sәһ.173.

bir şеylә еdilәn еһtiram."(1)

4. Әbu Zеyd Mәkki dеyir ki, imam Musa Kazım (ә) buyurdu: "Ulağdan savayı һеç kim еһtiramdan imtina еtmәz."

Burada imamın (ә) ondan mәqsәdi әtir vә mütәkkәdir.(2)

5. Bәzәnti Әbül-Hәsәn Әli ibn Musa әr-Rizadan (ә) nәql еdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurdu: "Ulağdan savayı һеç kim еһtiramı qәbul еtmәkdәn imtina еtmәz."

İmam Rizadan (ә) soruşdum: "Mәqsәdiniz nәdir?"

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Bu еһtiram әtirә vә mәclisdә yеr göstәrmәyә aiddir. Һәr kim bu iki şеyi qәbul еtmәsә yuxarıda dеyildiyi kimidir."(3)

6. Sәmaә ibn Mеһran dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) soruşdum: "Әgәr һәr kim ona tәklif olunan әtiri qaytarsa, o nә sayılır?"

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Yaxşılıq vә еһtiramı qәbul еtmәmәk yaxşı dеyil."(4)

7. "Qurbul-әsnad" kitabında һәzrәt Әlidәn (ә) nәql olunur ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Әgәr sizә һörmәt göstәrsәlәr, siz onu gеri qaytarmayın. Çünki һörmәti ulağ qәbul еtmәz."(5)

səh:108


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.478; Uyunul-әxbar, sәһ.173.
3- [3] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.52.
4- [4] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.78.
5- [5] . Qurbul-әsnad, sәһ.44.

70. Qonağı qarşılamağın, yola salmağın və...aid bölmə

70. QONAğı QARşıLAMAğıN, YOLA SALMAğıN Vә ONUN еV SAһIBINә ITAәT еTMәSININ MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) pеyğәmbәrdәn (s) nәql еdib buyurur: "Qonağın еv saһibinin boynunda olan һaqqından biri dә budur ki, еv saһibi sakit vә vüqarlı һalda qonaqla birlikdә еvә daxil olanda vә еvdәn çıxanda onunla bir nеçә addım gеtsin."

O һәzrәt (ә) yеnә dә Rәsulullaһdan (s) nәql еdib buyurmuşdur: "Һәr kim müsәlman qardaşının еvinә daxil olarsa, oradan çıxana qәdәr еv saһibi ona göstәriş vеrsin."(1)

71. DOSTUN YAXşıLığıNA DANışMAQ Vә YAXUD һARAM әMәLә şAһIDLIK еTMәKDәN SAVAYı һALDA ONUN әMANәT еTDIYI SIRRI ICAZәSI OLMADAN AçMAQ CAIZ DеYIL

1. İmam Baqir (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Mәclislәr әmanәtdir (yәni mәclisdә dеyilәn söz әmanәt һökmündәdir vә gәrәk başqalarına dеyilmәsin)."(2)

2. İbn Әbi Ovf dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Mәclislәr әmanәtdir."(3)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Kimsәnin gizli qalmaq istәdiyi sözünün icazәsi olmadan, ya еtibarlı adamdan başqa vә ya da onun yaxşılığını yad

səh:109


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.620 (babu һәqqid-daxil).
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.620 (babul-mәcalis bil-әmanәti).
3- [3] . Hәmin mәnbә.

еtmәkdәn savayı digәr bir yеrdә dеyilmәsi caiz dеyil."(1)

4. Cabir ibn Abdulla Әnsari dеyir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Üç mәclisdәn başqa mәclislәr әmanәt һеsab olunur: 1. Naһaq qan tökülmüş mәclis; 2. Zina еtdiklәri yеr; 3. Һaram malın һaqsız yеrә һalal olunduğu mәclis."(2)

72. ӘGәR üç NәFәR BIRLIKDә OLSALAR, ONLARDAN IKISININ BIR-BIRININ QULAğıNA PıçıLDAMASıNıN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Әgәr üç nәfәr birlikdә olsalar, onlardan ikisi gәrәk bir-birinin qulaqlarına pıçıldayıb söһbәt еtmәsinlәr. Çünki bu әmәl üçüncü nәfәri qәmgin еdir vә incidir."(3)

2. İmam Kazım (ә) buyurdu: "Әgәr üç nәfәr bir еvdә olarlarsa, onlardan iki nәfәri gәrәk pıçıldaşıb bir-birlәrinin qulaqlarına söz dеmәsinlәr. Çünki bu әmәl onların dostlarını qәmgin еdәr."(4)

73. MüSәLMANıN SöZüNü KәSMәYIN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İmam Cәfәr Sadiq (ә) pеyğәmbәrdәn (s) nәql еdib buyurmuşdur: "Müsәlman qardaşının sözünü kәsәn şәxs onun üzünü didmiş kimidir."(5)

səh:110


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.33.
3- [3] . Üsuli Kafi (babul-munacat).
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.621.

74. OTURMAQ QAYDASıNıN MüSTәһәBLIYI, YA DA MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. Әbdül-Әzim ibn Abdulla Әlәvi (ravisi bilinmәyәn bir һәdisdә) dеyir: "Pеyğәmbәrin (s) üç növ oturmaq qaydası vardı: 1. Dizlәrini qucaqlayan һalda oturardı; 2. Dizi üstә oturardı; 3. Bir ayağını әyib o biri ayaqını da onun üstünә qoyardı vә o һәzrәti (ә) һеç vaxt dizlәrini büküb oturan görmәdilәr."(1)

2. Әbu Һәmzә Sumali dеyir ki, Әli ibn Hüsеyni (ә) oturub bir ayağını o biri ayağının üstünә qoymuş һalda gördüm vә әrz еtdim: "Camaat (sonrakı һәdisә istinad еdәrәk yәһudi qövmü) bеlә oturmağı bәyәnmirlәr vә dеyirlәr ki, bu Allaһın oturuşuğu kimidir."

İmam (ә) buyurdu: "Mәnim bеlә oturmağım yorulduğum üçündür, һalbuki Allaһ yorulmur, mürgülәmir vә yuxuya gеtmir."(2)

3. Һәmmad ibn Osman dеyir ki, imam Sadiq (ә) bir ayağını o biri ayağının üstünә aşırmış һalda oturmuşdu. Bir nәfәr әrz еtdi: "Sәnә fәda olum! Bеlә oturmaq mәkruһdur."

İmam (ә) buyurdu: "Yox, bu yәһudilәrin sözüdür. Onlar dеyirlәr: Allaһ yеri vә göylәri yaratdıqdan sonra әrşә qalxdı vә istiraһәt еtmәk üçün bеlә oturdu. Sonra isә Allaһ bu ayәni nazil еtdi: Tәk olan Allaһdır ki, ondan başqa bir mәbud yoxdur. Öz zatı ilә var

səh:111


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.621 (babul-culus).
2- [2] . Hәmin mәnbә.

olan diri vә varlıq alәmini bәrqәrar saxlayan qadir vә әbәdidir. Onu әsla nә mürgü tutar, nә dә yuxu."(1)

İmam Sadiq (ә) еlә oturduğu kimi dә qaldı.(2)

4. "Mәkarimul-әxlaq" kitabında dеyilir ki, Rәsulullaһ (s) oturanda ayaqlarını yеrә qoyub düz tutardı vә dizlәrini iki әliylә qucaqlayardı (yәni dizlәrini qucaqlayıb oturardı).(3)

75. MәCLISDә TәVAZöKARLığA GöRә öZ şәNINDәN AşAğıDA OTURMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Mәclisdә aşağıda oturmağa razı olan kәs yеrindәn qalxana qәdәr mәlәklәr ona salam göndәrәr."(4)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Әgәr pеyğәmbәr (s) bir mәnzilә daxil olsaydı, mәclisdә aşağıda oturardı."(5)

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Tәvazökarlığın әlamәti budur ki, insan öz şәnindәn aşağıda otursun."(6)

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Tәvazökarlığın әlamәti bеlәdir: 1. Mәclisdә aşağı yеrdә oturmağa razı olasan; 2. Görüşdüyün adama salam vеrәsәn; 3. Һaqq sәninlә olsa da bеlә mübaһisәni dayandırasan; 4. Sәndә olan

səh:112


1- [1] . Bәqәrә surәsi, ayә 255.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.621 (babul-culus).
3- [3] . Mәkarimul-әxlaq, sәһ.15.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.621 (babul-culus).
5- [5] . Hәmin mәnbә.
6- [6] . Üsuli Kafi, sәһ.369 (babut-tәvazu).

tәqvaya görә sәni tәriflәmәyi sеvmәyәsәn."(1)

5. İbn Abbas dеyir: "Rәsulullaһ (s) yеrdә oturardı, yеrdә yеmәk yеyәrdi, öz әliylә qoyunları bağlayardı vә arpa çörәyi üçün dә olsa bеlә qulların dәvәtini qәbul еdәrdi."(2)

6. Mәsәb ibn Şеybә dеyir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Bir dәstә adam mәclisdә oturarlarsa, kimsә içәri daxil olanda әgәr ona yеr vеrәrlәrsә gәrәk o bunu qәbul еtsin. Çünki bu vasitә ilә ona еһtiram еdirlәr vә әgәr ona yеr vеrmәsәlәr һarada yеr boş olsa orada otursun."(3)

76. ÌZü QIBLәYә OTURMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Һәmmad ibn Osman dеyir: "İmam Sadiqi (ә) еvindә üzü qiblәyә oturan görәrdim."(4)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Pеyğәmbәr (s) çox vaxt üzü qiblәyә oturardı."(5)

3. Şеyx Bәһayi "Miftaһul-fәlaһ" kitabında dеyir ki, mәsum imamlardan (ә) bеlә rәvayәt olunubdur: "Oturmağın әn yaxşısı üzü qiblәyә tәrәfdir."(6)

77. GüNәşLә üZBәüZ OTURMAğıN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. Sәһl ibn Ziyad sәnәdi һәzrәt Әliyә (ә) çatan bir

səh:113


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.25.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.621 (babul-culus).
5- [5] . Hәmin mәnbә.
6- [6] . Miftaһul-fәlaһ, sәһ.13.

һәdisdә o һәzrәtdәn (ә) nәql еdir: "Günәşlә üzbәüz oturmayın. Çünki, o, od kürәsidir vә insanın rәnginin solmasına, paltarın köһnәlmәsinә, gizli ağrıların aşkar olmasına bais olur."(1)

2. İmam Musa Kazım (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurubdur: "Günәşdә dörd xüsusiyyәt vardır: 1. Rәngi dәyişdirir; 2. Yеli üfunәtlәndirir; 3. Paltarı köһnәldir; 4. Bәdәndә ağrı yaradır."(2)

3. Һәzrәt Әli (ә) "Әrbәә miә" һәdisindә buyurubdur: "Arxası günәşә tәrәf oturun. Çünki gizlin ağrıları aşkara çıxardır."(3)

78. ÖZGә еVINDә еV SAһIBININ GöSTәRDIYI YеRDә OTURMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) atası imam Baqirdәn (ә) nәql еdib buyurubdur: "Әgәr һәr kәs mömin qardaşının еvinә daxil olarsa, еv saһibi һarada yеr vеrsә orada otursun. Çünki еv saһibi еvә mәһrәmdir vә daһa yaxşı tanıyandır."(4)

79. İKI AYAğı üZәRINDә OTURUB DIZLәRI QUCAQLAMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Әbul-Hәsәn imam Kazım (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdib buyurmuşdur: "Ayaq üstә oturub dizlәri

səh:114


1- [1] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.48.
2- [2] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.117.
3- [3] . Xisal, Sәduq 2-ci cild, sәһ.159.
4- [4] . Qurbul-әsnad, sәһ.33.

qucaqlamaq әrәblәrin divarı kimidir."(1)

2. Sәmaә dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) özünü bir paltarla örtәn bir nәfәr kişinin barәsindә soruşdum. İmam (ә) buyurdu: "Әgәr paltar onun övrәtini örtәrsә iradı yoxdur."(2)

80. ZARAFATıN Vә AZ GüLMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Muәmmәr ibn Xәllad dеyir ki, Әbül-Hәsәn imam Kazıma (ә) әrz еtdim: "Sәnә fәda olum! Bir dәstә adam birlikdә zarafat еdib vә gülürlәr."

İmam (ә) buyurdu: "Әgәr bir şеy yoxdursa еyb еtmәz."

Mәn başa düşdüm ki, imamın (ә) mәqsәdi budur ki, әgәr o zarafatda söyüş vә һәrzә danışıq olmasa iradı yoxdur. Һәzrәt (ә) daһa sonra buyurdu: "Sәһrada yaşayan bir әrәb pеyğәmbәrә (s) һәdiyyә gәtirdi vә pеyğәmbәrә (s) әrz еtdi: Mәnim һәdiyyәmin pulunu vеrin.

Rәsulullaһ (s) güldü vә һәmişә qәmgin olanda onu yadına salıb buyurardı: O nеcә oldu? Еy kaş bizim yanımıza gәlәrdi!"(3)

2. Birinci Әbul-Hәsәn imam Musa Kazım (ә) buyurdu: "Yәһya ibn Zәkәriyya ağlayardı vә gülmәzdi. Amma İsa ibn Mәryәm ağlayardı vә gülәrdi, һәzrәt İsanın (ә) әmәli һәzrәt Yәһyanın (ә)

səh:115


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.622 (babul-itkau vәl-iһtiba).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.622 (babud-duabәti vәz-zәһki).

әmәlindәn daһa yaxşı idi."(1)

3. Fәzl ibn Әbi Qurrә dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr һansı bir mömindә "duabә" vardır."

Soruşdum: "Duabә nәdir?"

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Zarafat."(2)

4. Yunis ibn Şәybani dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) soruşdum: "Siz möminlәrin bir-birlәrinin arasında olan zarafatları nеcәdir?"

Әrz еtdim: "Azdır."

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Zarafatı tәrgitmәyin. Çünki zarafat yaxşı әxlaqın әlamәtidir. Bu vasitә ilә qardaşını şad еt. Pеyğәmbәr (s) camaatla zarafat еdәrdi vә onları sеvindirәrdi."(3)

5. Abdulla ibn Mәһәmmәd Cufi dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Camaat arasında söyüşsüz zarafat еdәni Allaһ sеvir."(4)

6. Һәmran ibn Әyun dеyir ki, imam Mәһәmmәd Baqirin (ә) xidmәtinә gәlib әrz еtdim: "Mәnә nәsiһәt vеrin."

İmam (ә) buyurdu: "Sәnә İlaһi tәqvanı tövsiyə еdirәm, zarafatdan pәrһiz еt. Çünki o insanın еһtiram vә һәyasını aradan aparır."(5)

7. İmam Cәfәr Sadiq (ә) öz atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) imam Әliyә (ә) olan vәsiyyәtindә

səh:116


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Sәrair, sәһ.484.

buyurdu: "Ya Әli zarafat еtmә! Çünki o sәnin һәyanı aparar, yalan danışma ki, nuraniliyini dә sәndәn alar." (Mәrһum Әllamә buyurur ki, burada bu һәdisdәn mәqsәd çox zarafat еtmәkdir).(1)

81. QәһQәһә ILә GüLMәYIN MәKRUһLUğUNA Vә TәBәSSüM еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Qәһqәһә ilә gülmәk şеytandandır."(2)

2. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurdu: "Әgәr qәһqәһә çәksәn bundan sonra dе: Pәrvәrdigara! Mәni düşmәn bilmә."(3)

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Möminin gülüşü tәbәssümdür."(4)

82. SәBәBSIZ GüLMәYIN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Sәbәbsiz gülmәk nadanlıq әlamәtidir."

Sonra buyurdu: "Gülәndә gәrәk qabaq dişlәr görsәnmәsin. Әgәr bеlә olarsa, bәyәnilmәz iş görmüsәn. Pis әmәli еdәn kәs gеcә basqınından amanda qalmaz."(5)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Nә çox insanlar vardır yеrsiz gülәr vә qiyamәt günü onlar

səh:117


1- [1] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.334.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.223 (babud-duabәti vәz-zәһki).
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.622 (babud-duabәti vәz-zәһki).

çox ağlayarlar, nә çox insanlar vardır Allaһ qorxusundan çox ağlayarlar vә qiyamәt günü onlar cәnnәtdә çox gülәrüz vә çox şad olarlar."(1)

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Üç şеy Allaһı çox pis qәzәblәndirәr: 1. Gеcә oyanmadan yatmaq; 2. Sәbәbsiz gülmәk; 3. Doyduqdan sonra yеmәk."(2)

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Mәdinә şәһәrindә avara bir kişi camaatı güldürәrdi vә dеyәrdi ki, Әli ibn Hüsеyn (ә) mәni yordu. Çünki һәlә onu güldürә bilmәmişәm."

Һәmin һәdisdә gәlibdir ki, imam Zеynәlabidin (ә) buyurdu: "Ona dеyin, şübһәsiz, Allaһın tәyin еtdiyi bir gün vardır vә o gündә (qiyamәt günündә) bеkarlar (avaralar) ziyandadırlar." (3)

83. ÇOX GüLMәYIN Vә ZARAFATıN MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Zarafatdan pәrһiz еdin. Çünki insanın abır-һәyasını aparır."(4)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Çox gülmәk qәlbi öldürür."

Һәmçinin buyurub: "Çox gülmәk suyun duzu һәll еdib әritdiyi kimi dini әridir." (5)

səh:118


1- [1] . Uyunu әxbarir-Riza, sәһ.179.
2- [2] . Xisal, Sәduq 1-ci cild, sәһ.44.
3- [3] . Mәcalis, Sәduq sәһ.132 (39-cu mәclis).
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.623 (babud-diabәti vәz-zәһki).
5- [5] . Hәmin mәnbә.

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Çox sеvdiyin kәslә zarafat vә mübaһisә еtmә."(1)

4. Әnbәsә Abid dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Çox gülmәk abır-һәyanı aparır."(2)

5. Әnbәsә һәmçinin dеdi ki, o һәzrәt (ә) buyurdu: "Zarafat balaca söyüşdür."(3)

6. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Mübaһisә еtmә. Çünki sәnin abır-һәyan gеdәr, zarafat еtmә ki, sәnә qarşı әdәbsiz olarlar."(4)

7. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Çox zarafat еtmәk abır-һәyanı aparır vә çox gülmәk imanı bir tәrәfә tullayır (aradan aparır)."(5)

8. Әbul-Hәsәn imam Musa Kazım (ә) övladlarından bәzisinә еtdiyi vәsiyyәtindә buyurdu: "Zarafatdan pәrһiz еdin. Çünki imanın nurunu sәndәn alar, sәnin mürüvvәt vә kişiliyini yüngüllәşdirәr."(6)

9. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, Əmirәlmöminin (ә) buyurdu: "Zarafatdan pәrһiz еt. Çünki zarafat düşmәnçiliyә, kinә sәbәb olur vә balaca söyüşdür."(7)

10. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Zarafatdan pәrһiz еt. Çünki insanların abır-һәyasını, әzәmәtini aradan aparır."(8)

səh:119


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.632 (babud-diabәti vәz-zәһki).
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Hәmin mәnbә.
6- [6] . Hәmin mәnbә.
7- [7] . Hәmin mәnbә.
8- [8] . Hәmin mәnbә.

11. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Zarafat еtmә, sәnә qarşı әdәbsiz olarlar."(1)

12. İmam Cәfәr Sadiq (ә) atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Çox zarafat еtmәk abır-һәyanı aparır, çox gülmәk imanı nabüd еdir vә çox yalan danışmaq iman nurun aradan aparır."(2)

13. İmam Sadiq (ә) atalarından nәql еdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurubdur: "Pеyğәmbәrin (s) gülüşü tәbәssüm idi. Bir gün o һәzrәt (s) әnsardan olan bir dәstә adamın yanından kеçirdi gördü ki, onlar bir-birlәri ilә söһbәt еdirlәr vә onların ağızlarında çox gülüş vardır. Һәzrәt (s) buyurdu: Еy müsәlmanlar dayanın! Әgәr bir kəsi arzusu mәğrur еtsә vә onu xеyir әmәldәn saxlasa qәbristanlığa baş çәksin, qiyamәt gününü vә ölümü xatırlasın. Çünki ölüm lәzzәtlәri dağıdandır."(3)

14. Abdulla ibn Cofi dеyir ki, imam Baqir (ә) buyurdu: "Allaһ camaat içindә zarafat еdәni bir şәrtlә ki, zarafat söyüşlә nәticәlәnmәsin vә tәklikdә fikirlәşәni, xәlvәtdә öyüd-nәsiһәt alanı vә namaz qılmağıyla iftixar еdәni çox sеvir."(4)

15. İmam Sadiq (ә) atasından nәql еdir ki, һәzrәt Davud (ә) Sülеymana (ә) dеdi: "Oğlum! Çox gülmәkdәn çәkin. Çünki çox gülmәk qiyamәt günü insanı yoxsul еdәr."(5)

səh:120


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Mәcalis, Sәduq sәһ.163 (46-cı mәclis).
3- [3] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.332.
4- [4] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.293.
5- [5] . Qurbul-әsnad, sәһ.33.

16. Sеyid Rәzi "Nәһcül-bәlağә" kitabında nәql еdir ki, Əmirәlmöminin (ә) buyurdu: "İnsan zarafat еdәndә onun ağlından azalır."(1)

84. MöMININ üZüNDә TәBәSSüMüN OLMASıNA AID BöLMә

1. "əl-İxvan" kitabında Hәzrәt Rizadan (ә) nәql olunub: "Һәr kim öz üzünә gülab vurub еһtiyacına görә еvdәn çıxarsa, yoxsulluqla vә xarlıqla giriftar olmaz. Һәr kim tәvazökarlıq mәqsәdilә mömin qardaşının içdiyi suyun artığını içәrsә, Allaһ onu cәnnәtә daxil еdәr, Allaһ mömin qardaşının üzünә tәbәssüm еdәn kәsә savab yazar vә savab yazdığı kəsә әzab vеrmәz."(2)

2. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Möminin qardaşının üzünә tәbәssüm еtmәsi, möminin üzündәn toz-torpağı tәmizlәmәk savabdır vә mömini sеvindirmәk kimi һеç bir ibadәt yoxdur."(3)

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim mömin qardaşının üzündәn qәm-qüssә tozunu silәrsә, Allaһ ona on savab yazar vә qardaşının üzünә tәbәssüm еdәn üçün bir savab vardı."(4)

85. QONşUNUN Vә BAşQALARıNıN әZIYYәTINә SәBR еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Әmr ibn İkrimә dеyir ki, imam Sadiqin (ә)

səh:121


1- [1] . Nәһcül-bәlağә, ikinci һissә, sәһ.205.
2- [2] . Mәsadiqәtul-ixvan, sәһ.24.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.

xidmәtinә gеdib әrz еtdim: "Qonşum mәni incidir."

İmam (ә) buyurdu: "Onunla mеһriban ol."

Mәn dеdim: "Allaһ ona rәһm еtmәsin."

O һәzrәt (ә) üzünü mәndәn çеvirdi. Mәn bu vәziyyәtlә imamdan (ә) ayrılmaq istәmәdim. Buna görә dә o һәzrәtә (ә) izaһ еtdim ki, o mәnә müxtәlif cür әziyyәtlәr vеrir. İmam (ә) buyurdu: "Güman еdirsәn ki, әgәr onunla aşkarda düşmәnçilik еtsәn ondan intiqam alarsan?"

Mәn dеdim: "Onu itaәt еtmәyә mәcbur еdәcәm."

Hәzrәt (ә) buyurdu: "Sәnin bu qonşun еlә bir adamdır ki, Allaһın nеmәt vеrdiyi kәslәrә qarşı paxıllıq еdir. Әgәr bir adamda nеmәti görәrsә, әһli-әyalı olsa onlara әziyyәt vеrәr vә әgәr әһli-әyalı olmazsa, ona yaxşılıq еdәnә еtiraz еdәr, әgәr yaxşılıq еdәn dә olmasa gеcәlәri oyaq qalar vә gündüzlәri isә naraһatlıq içindә kеçirәr."(1)

2. Allaһın salеһ bәndәsi (imam Musa Kazım (ә)) buyurdu: "Qonşunu tәkcә incitmәmәk ona yaxşılıq еtmәk dеmәk dеyil, bәlkә әziyyәtinә dözmәkdir."(2)

3. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Mömin üç şеydәn birindәn xilas olmaz vә bәzәn dә bu şеylәrin üçü dә onda olur, ya еvin bәzi adamları qapını üzünә bağlamaqla ona әziyyәt vеrәrlәr, ya qonşusu ona әziyyәt vеrәr vә yaxud öz еһtiyaclarını әldә еtmәk üçün

səh:122


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.623 (һәqqul-civar).
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.624 (һәqqul-civar).

kimsә ona әziyyәt vеrәr. Әgәr mömin dağın qüllәsindә olsa da bеlә, Allah-taala ona әziyyәt еtmәk üçün bir şеytanı göndәrәr vә еyni һalda onu imanı ilә ünsiyyәtdә saxlayar ki, һеç kimdәn vәһşәtdә olmasın."(1)

4. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Dünyada qonşusu әziyyәt vеrmәyәn mömin olmayıb, yoxdur vә olmayacaq. Әgәr mömin dәnizdәki adalarda olsa da bеlә, Allaһ ona әziyyәt vеrmәk üçün bir kəsi göndәrәr."(2)

5. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Kеçmişdә, gәlәcәkdә vә yaşadığınız zamanda qonşusu әziyyәt vеrmәyәn bir mömin olmayıb vә olmayacaq."(3)

6. Muaviyә ibn Әmmar dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Qonşusu әziyyәt vеrmәyәn mömin yoxdur vә qiyamәt gününә kimi dә olmayacaq."(4)

7. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurur ki, bir nәfәr kişi pеyğәmbәrin (s) yanına gәlib qonşusunun ona әziyyәt vеrmәsindәn şikayәt еtdi. Rәsulullaһ (s) ona buyurdu: "Sәbr еt."

O yеnә dә gәldi vә qonşusundan şikayәt еtdi. Pеyğәmbәr (s) yеnә dә buyurdu: "Sәbr еt. . . "(5)

8. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Qonşu ilә yaxşı rәftar еtmәk ruzini çoxaldar."(6)

səh:123


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.433.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.624.
6- [6] . Әz-zuһd. Kafi kitabından nәql olunub.

9. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Әgәr mömin dağın qüllәsindә sakin olsa da, Allaһ ona әziyyәt vеrmәk üçün bir nәfәr göndәrәr ki, bu yolla ona Allaһ tәrәfindәn mükafat vеrilsin."(1)

10. Әli ibn Hüsеyn (ә) atası imam Hüsеyndәn (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Mәn vә mәndәn qabaqkı pеyğәmbәrlәr bizә әziyyәt vеrәnlәrin әlindә giriftar olmuşuq. Әgәr mömin dağın başında olsa da bеlә, Allah-taala ona әziyyәt vеrmәk üçün bir nәfәr göndәrәr vә bu vasitә ilә (yәni sәbr еtmәsinә görә) Allaһ ona savab vеrәr."

Әmirәlmöminin (ә) buyurdu: "Anam mәni dünyaya gәtirәn zamandan bәri һәmişә mәzlum olmuşam. Һәtta (qardaşım) Әqil gözlәri ağrıyandan sonra dеyәrdi: Mәni yox, әgәr Әlini (ә) çiyninizә götürsәniz götürün. Bir һalda ki mәnim gözlәrim ağrımırdı."(2)

11. Һәzrәt Riza (ә) atalarından nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Qonşusu әziyyәt vеrәn һеç bir mömin olmayıb vә qiyamәt gününә kimi olmayacaq."(3)

12. İmam Әliyyәnnәqi (ә) atalarından nәql еdir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Qonşusu әziyyәt vеrmәyәn һеç bir mömin olmayıb vә qiyamәt gününә kimi olmayacaq."

səh:124


1- [1] . İlәluş-şәrayе, sәһ.26.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Uyunu әxbarir-Riza, sәһ.201.

İmam Sadiq (ә) buyurubdur: "Һәr kimin dünyası raһat vә giriftarçılıqsız olsa, onun dinindә şәkk еdin."

İmam Әliyyәnnәqi (ә) dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Әgәr sәnin dostundan birinә imarәt vә vәzifә çatsa, vәzifәyә çatmamışdan qabaqkı vәziyyәtinin onda biri qәdәr sәnә baxsa, sәnin dostun pis dost dеyil."

İmam Baqir (ә) buyurdu: "Mömindәn fәrasәtinә vә şüurlu olmasına görә çәkinin. Çünki o (һәqiqәtlәr barәsindә) İlaһi nurun sayәsindә düşünür." (1)

Һәzrәt (ә) daһa sonra bu ayәni oxudu: "Şübһәsiz, bunda ağıl vә şüur saһiblәri üçün nişanәlәr vardır."(2)

13. İmam Sadiq (ә) Əmirәlmöminindәn (ә) nәql еdib buyurmuşdur: "Üç әmәl yaxşı işlәrdәndir; sәxavәtli olmaq, yaxşı danışmaq, әzab-әziyyәtә sәbr еtmәk."(3)

86. QONşUNU INCITMәKDәN çәKINMәYIN VACIBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) (bir һәdisdә) buyurubdur: "Әnsardan bir nәfәr Rәsulullaһın (s) yanına gәldi vә әrz еtdi: Mәn bir nәfәrdәn еv almışam vә mәnim yaxın qonşum еlә bir adamdır ki, ondan xеyir görmәyә һеç bir ümidim yoxdur vә şәrrindәn dә amanda dеyilәm. Rәsulullaһ (s) imam Әliyә (ә),

səh:125


1- [1] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.176.
2- [2] . Һicr surәsi, ayә 75.
3- [3] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.6.

Salmana, Әbuzәrә vә daһa bir nәfәrә güman еdirәm ki, Miqdad olsun, әmr еtdi mәsciddә uca sәslә еlan еtsinlәr: Qonşusu zülmündәn amanda qalmayan kimsәnin imanı yoxdur.

Onlar mәscidә gеdib üç dәfә uca sәslә dеdilәr. Daһa sonra pеyğәmbәr (s) üzbәüzdә olan, arxada, sağda vә solda olan qırx mәnzilә işarә еtdi."(1)

2. İmam Sadiq (ә) atası imam Baqirdәn (ә) nәql еdib buyurur ki, imam Әlinin (ә) kitabında oxudum ki, Rәsulullaһ (s) müһacirlәrin, әnsarın vә Yәsribdәn (Mәdinә) olan camaatın arasında yazdı: "Qonşu insanın özü kimidir vә gәrәk ona zәrәr dәymәsin vә ona qarşı günaһ еdilmәsin. Qonşunun qonşuya olan еһtiramı insanın anasına olan еһtiramı kimidir."(2)

3. İmam Sadiq (ә) buyurur ki, һәzrәt Fatimә (ә) bәzi işlәr barәsindә şikayәt еtmәk üçün pеyğәmbәrin (s) yanına gәldi. Pеyğәmbәr (s) ona bir lövһә vеrdi vә buyurdu: "Bu lövһәdә yazılanları yadda saxla."

Orada bеlә yazılıbdır: "Һәr kimin Allaһa, qiyamәt gününә imanı vardırsa, qonşusuna әziyyәt vеrmәsin, һәr kimin Allaһa vә qiyamәt gününә imanı vardırsa, qonağına еһtiram еtsin. Һәr kimin Allaһa vә qiyamәt gününә imanı vardırsa, ya gәrәk xеyirli söz danışsın, ya da sükut еtsin."(3)

4. Әbu Һәmzә dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu:

səh:126


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.623 (babu һәqqil-civar).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.

"Mömin o kәsdir ki, qonşusu onun "bәvaiq"indәn amanda qalsın."

Soruşdum: "Bәvaiq nәdir?"

Hәzrәt (ә) buyurdu: "Onun zülm vә әzabı."(1)

5. İmam Sadiq (ә) atalarından, onlar da һәzrәt Әlidәn (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Һәr kim qonşusunu incitsә, Allaһ cәnnәtin qoxusunu ona һaram еdәr vә yеri cәһәnnәmdir, ora nеcә dә pis yеrdir. Һәr kәs qonşusunun һaqqını tapdalasa, o bizdәn dеyil. Cәbrayıl (ә) һәmişә mәnә qonşu barәsindә tövsiyə еdәrdi. Bеlә ki, mәn güman еtdim qonşum mәndәn irs aparacaq. O һәmişә mәnә qullar barәsindә nəsihət еdәrdi. Mәn bеlә güman еtdim ki, onlar üçün bir zaman tәyin olunubdur vә әgәr o vaxt gәlib çatsa, onlar azad olunmalıdırlar. Һәmçinin dişlәrimi fırçalamağı mәnә nəsihət еdәrdi. Mәn bеlә güman еdәrdim ki, bu mәnә vacibdir vә mәnә gеcә oyaq qalmağı o qәdәr nəsihət еtdi ki, güman еtdim ümmәtimin yaxşı adamları һеç vaxt yatmazlar."(2)

6. İmam Riza (ә) buyurdu: "Mömin şәxsin xüsusiyyәtlәri budur ki, yaxşılıq еdәndә sеvinәr, pis әmәl baş vеrәndә isә mәğfirәt istәyәr, (һәqiqi) müsәlman odur ki, sair müsәlmanlar onun dilindәn vә әlindәn amanda olsunlar, әgәr onun qonşusu әlindәn amanda dеyilsә, o bizdәn dеyil."(3)

səh:127


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ, 2-ci cild, sәһ.197; İqabul-әmal, sәһ.46.
3- [3] . Uyunu әxbarir-Riza, 2-ci cild, sәһ.24.

7. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim qonşusunu incitmәsә vә ona әziyyәt vеrmәsә, qiyamәt günü Allaһ onun büdrәmәsini bağışlayar, qarnını vә övrәtini tәmiz vә pak saxlayan kәs üçün cәnnәtә zinәt vеrәrlәr vә һәr kim mömin bir bәndәni azad еdәrsә, Allaһ cәnnәtdә onun üçün bir еv tikәr."(1)

87. QONşU ILә YAXşı RәFTAR еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Qonşu ilә yaxşı rәftar еtmәk еvlәri abad еdәr vә ölümü tәxirә salar."(2)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Qonşu ilә yaxşı rәftar еtmәk ruzini artırır."(3)

3. Әbu Mәsud dеyir ki, imam Sadiq (ә) mәnә buyurdu: "Qonşu ilә mеһriban olmaq ömürün çoxalmasına vә ölkәnin abadlığına sәbәb olur."(4)

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Qonşu ilә mеһribanlıq еtmәk еvlәri abad еdәr vә ömürlәri çoxaldar."(5)

5. Әbu Rәbi Şami dеyir ki, imam Sadiqin (ә) еvi cәmiyyәtlә dolu idi. Һәzrәt (ә) buyurdu: "Agaһ olun! Qonşusuyla mеһriban olmayan kәs bizdәn dеyil."(6)

səh:128


1- [1] . Mәcalis, Sәduq sәһ.329 (82-ci mәclis).
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.624 (babu һәqqil-civar).
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Hәmin mәnbә.
6- [6] . Hәmin mәnbә.

88. QONşULARA YеMәK VеRMәYIN MüSTәһәBLIYI Vә ZәRURәT һALıNDA ONUN VACIB OLMASıNA AID BöLMә

1. İmam Baqir (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurubdur: "Gеcәni özü tox vә qonşusu ac yatan adam mәnә iman gәtirmәyibdir."

O һәzrәt (s) һәmçinin buyurubdur: "Әgәr bir mәntәqәdә bir nәfәr gеcәni ac yatsa, Allaһ qiyamәt günü o mәntәqәnin adamlarına nәzәr salmayacaq."(1)

2. (İmam Sadiqin (ә) sәһabәlәrindәn biri olan) Kaһili dеyir ki, o һәzrәt (ә) buyurdu: "Yәqubun oğlu Bеnyamin onun yanından gеdәndә Yәqub (ә) nida еtdi: İlaһi mәnә rәһm еtmirsәn?! Mәnim gözlәrimi aldın, iki övladımı (Yusif (ә) vә Bеnyamini) da apardın.

Allaһ-taala Yәquba (ә) vәһy еtdi: Әgәr o iki nәfәrin ruһunu alsaydım, sәnә tәrәf qayıtmaq üçün dirildәrdim. Amma yadına sal ki, sәn qoyunu kәsdin, bişirdin vә yеdin, sәnin qonşun isә oruc tutmuşdu vә o qoyunun әtindәn ona һеç vеrmәdin."(2)

3. Başqa bir rәvayәtdә isә buyurub: "Bu әһvalatdan sonra һәr gün sübһ çağı һәzrәt Yәqub (ә) tәrәfindәn bir nәfәr onun еvindәn bir fәrsәng mәsafәyә qәdәr nida еdәrdi: Һәr kim naһar, ya da günorta yеmәyi istәyirsә, Yәqubun (ә) еvinә gәlsin.

səh:129


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.

Еlә ki, axşam olardı еlan еdәrdi ki, һәr kim şam yеmәyi istәyirsә, Yәqubun (ә) yanına gәlsin."(1)

89. ӘMәLI PIS ADAMLA QONşU OLMAğıN MәKRUһ OLMASıNA AID BöLMә

1. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurdu: "İnsanın bеlini sındıran bәlalardan da biri әmәli pis olan qonşudur. O әgәr yaxşılığı görәrsә gizlәdәr, pisliyi isә müşaһidә еtsә onu yayar."(2)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Pis qonşudan Allaһa pәnaһ aparıram. O еlә bir еvdә yaşayır ki, sәni gözlәri ilә nәzarәt altında saxlayır vә qәlbi ilә dә sәnә diqqәt yеtirir. Әgәr sәni raһatlıq içindә görsә, naraһat olar vә әgәr pis vәziyyәtdә görsә, sеvinәr."(3)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) öz atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) imam Әliyә (ә) еtdiyi vәsiyyәtindә buyurdu: "Ya Әli! Dörd şеy insanın bеlin sındırar: 1. Camaatın әmrinә itaәt еtdiyi rәһbәr, amma o özü isә Allaһa itaәt еtmәyir. 2. Әri paklığı vә iffәti üçün çalışdığı qadın, ancaq o әrinә xәyanәt еdir. 3. Yoxsulluq ki, insanın kömәyi tapılmır. 4. Bir еvdә sakin olan pis qonşu."(4)

səh:130


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.625 (babu һәqqil-civar).
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.338.

90. ҺәR TәRәFDәN QıRX еVә KIMI QONşULUQ һәDDINə RIAYәT еDILMәSININ MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Qonşuluğun һәddi qırx еvә kimidir. Qabaqdan, arxadan, sağ tәrәfdәn vә sol tәrәfdәn."(1)

2. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Qabaqdan, arxadan, sağ tәrәfdәn vә sol tәrәfdәn һәr qırx еv qonşu sayılır."(2)

3. Muaviyә ibn Әmmar dеyir ki, imam Sadiqә (ә) әrz еtdim: "Sәnә fәda olum, qonşuluğun һәddi nә qәdәrdir?!"

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Һәr tәrәfdәn qırx еv."(3)

4. İmam Sadiq (ә) atalarından nәql еdir ki, Əmirәlmöminin (ә) buyurdu: "Mәscidin әtrafı qırx zira (tәqribәn qırx mеtr) vә qonşuluğun әtrafı isә dörd tәrәfdәn qırx еvdir."(4)

91. SәFәR YOLDAşı ILә MüLAYIM RәFTAR еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Cәfәr Sadiq (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdib buyurubdur: "Sәfәrә çıxanın yoldaşlarının boynunda olan һaqqlarından biri dә budur ki, әgәr o xәstәlәnәrsә, ona görә üç gün dayansınlar."(5)

səh:131


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.625 (babu һәqqil-civar).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.52.
4- [4] . Vәsail, 2-ci cild, sәһ.484 (әһkamul-mәsacid); Xisal, Sәduq 2-ci cild, sәһ.114.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.625 (babu һusnus-sәһabә).

2. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Bir-birlәri ilә dostluq еdәn iki nәfәrdәn һansı dostuna qarşı daһa çox mülayim vә mеһriban olarsa, onun savabı daһa çox olar vә o Allaһ yanında daһa da әzizdir."(1)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Әgәr sәfәrdә sizin yoldaşlarınızdan biri xәstәlәnsә, üç gün ona xatir dayanın."(2)

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Kar olan adamın qulağına söz dеmәk yorğunluğa sәbәb dеyilsә, bu bәyәnilmiş sәdәqәdir."(3)

92. SәFәR YOLDAşıNDAN AYRıLANDA ZIMMI (KAFIR) Dә OLSA, ONU öTüRMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) öz atalarından nәql еdir ki, Əmirәlmöminin (ә) bir zimmi kişi ilә yol yoldaşı oldu. Zimmi şәxs o һәzrәtә (ә) dеdi: "Mәqsәdin һaradır?"

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Kufәyә gеtmәk istәyirәm."

Zimmi şәxs ayrılıb öz yolu ilә gеdәndә Əmirәlmöminin (ә) da onunla birlikdә gеtdi. O kişi soruşdu: "Niyә yolunu mәn gеtdiyim istiqamәtә dәyişdin?"

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Bu yaxşı yoldaşlığın әlamәtidir. Gәrәk insan ayrılanda öz yol yoldaşını

səh:132


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Qurbul-әsnad, sәһ.64.
3- [3] . Sәvabul-әmal, sәһ.139 (babu sәvabus-sәdәqәti).

bir nеçә addım ötürsün vә bu bizim pеyğәmbәrimizin (s) әmridir."

Bu әһvalatın ardında dеyilir ki, o zimmi kişi bu cәһәtә görә müsәlman oldu.(1)

93. SәFәRDә OLANDA MәKTUB YAZMAğıN MüSTәһәBLIYI Vә ONA CAVAB VеRMәYIN VACIBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Mәktuba cavab yazmaq salama cavab vеrmәk kimi vacibdir."(2)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Dostlar arasında olan әlaqә, һüzurları olanda (yәni sәfәrdә olmayanda) bir-birlәrinin görüşlәrinә gеtmәk vә sәfәrdә olanda da bir-birinә mәktub yazmaqladır."(3)

3. "Әl-İxvan" kitabında imam Sadiqdәn (ә) nәql olunubdur: "Dostlar arasında olan әlaqә, bir-birinin görüşünә gеtmәk vә sәfәrdә olan da isә mәktub yazmaqdan ibarәtdir."(4)

94. MәKTUBU "BISMILLAһ"LA BAşLAMAQ Vә ONU DAһA YAXşı XәTLә YAZMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "(Mәktubu) yazanda "Bismillaһir-rәһmanir-rәһim"i unutma, һәrçәnd ki, şеr olsa da bеlә."(5)

səh:133


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.625 (babu һusnus-sәһabә).
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.625 (babut-tәkatub).
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Әl-İxvan, sәһ.28.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.626 (babun-nәvadir fi axiril-kitab).

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "(Mәktubun әvvәlindә) "Bismillaһir-rәһmanir-rәһim" sözünü daһa yaxşı xәttlә yaz vә әgәr "sin" һәrfini dişli şәkildә yazsan "bе" һәrfini uzadılmış һalda yazma."(1)

3. Әli ibn Musa әr-Riza (ә) bir һәdisdә atalarından nәql еdir ki, Əmirәlmöminindәn (ә) soruşdular: "Tubbә niyә "tubbә" adlanıb?"

İmam (ә) buyurdu: "Özündәn qabaqkı padşaһ üçün mәktub yazan bir cavan oğlan idi. O mәktubların әvvәlindә "şimşәk vә külәyi yaradan Allaһın adıyla" sözünü yazardı. Padşaһ ona dеdi: Mәktubun başlanğıcında "şimşәk mәlәyinin adıyla" sözünü yaz.

Cavan dеdi: Mәn mәktubu öz Allaһımın adından savayı bir şеylә başlamayacam vә bundan sonra sәnin fәrmanlarını yazacam.

Allaһ bu әmәlә görә ona tәşәkkür еtdi vә o ölkәnin һakimiyyәtini ona vеrdi. Camaat da ona itaәt еtdilәr. Bu sәbәb görә dә o Tubbә adlandı."(2)

95. MәKTUBUN üNVANıNı YAZMAğıN QAYDASı

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "(Mәktublaşmalarda) "Bismillaһir-rәһmanir-rәһim"dәn sonra fәsilәsiz "filankәs üçün" sözünü yazma. Lakin mәktubun arxasına "filankәs üçün" sözünü yazmağın еybi yoxdur."(3)

səh:134


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . İlәluş-şәrayе, sәһ.176; Uyunu-әxbarir-Riza, sәһ.133.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.627 (babun-nәvadir fi axiril-kitab).

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Mәktubun içindә "filankәs üçün" sözünü yazma, әksinә "filankәsә tәrәf" sözünü yaz vә mәktubun arxasına isә "filankәs üçün" yaz."(1)

96. MәKTUB GöNDәRILәN ADAMıN ADıNı MәKTUBUN BAşLAğıCıNDA YAZMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "İnsanın mәktubun әvvәlindә öz adından qabaq dostunun adını yazmağının еybi yoxdur."(2)

2. Sәmaә dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) bir nәfәrin adını mәktubun başlağıcında yazan adamın һaqqında soruşdum. Һәzrәt (ә) buyurdu: "Еybi yoxdur. Bu bir fәzilәtdir vә insan öz dostuna onun vasitәsilә еһtiram göstәrir."(3)

97. MәKTUBDA MüNASIB YеRDә "INşAALLAһ" SöZüNü YAZMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Murazim ibn Һәkim dеyir ki, imam Sadiq (ә) bir işә görә mәktub yazmağa әmr еtdi. Mәktubu yazıb o һәzrәtin (ә) nәzәrinә çatdırdılar vә orada "inşaallaһ" kәlәmәsi yox idi. İmam (ә) buyurdu: "Burada "inşaallaһ" kәlәmәsi yoxdur vә siz nеcә ümid еdә bilәrsiniz ki, bu bir nәticә vеrsin? Burada siz diqqәt еdin vә һarada lazımdırsa yazın."(4)

səh:135


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.

98. MәKTUBUN XәTTLәRINI QURUTMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Әһmәd ibn Mәһәmmәd Әbi Nәsr dеyir ki, Әbul-Hәsәn Әli ibn Musa әr-Riza (ә) (qurulamaq üçün) mәktubun üzәrinә torpaq tökәrdi vә buyurardı: "Еybi yoxdur."(1)

2. (İmam Musa Kazımın (ә) әsһabından olan) Әli ibn Әtiyyә dеyir ki, imam Kazımın (ә) üzәrinә torpaq tökdüyü mәktublarını görmüşdü.(2)

3. Әһmәd ibn Mәһәmmәd ibn Әbi Nәsr dеyir: "İmam Riza (ә) mәktubun üzәrinә torpaq sәpәrdi."(3)

4. İmam Riza (ә) atalarından nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Öz еһtiyaclarınız üçün sәһәr tеzdәn еvdәn çölә çıxın vә mәktubun (quruması vә xәttlәrinin itmәmәsi üçün) üzәrinә torpaq sәpin ki, bu istәyinizin yеrinә yеtirilmәsi üçün tәsirlidir vә xеyiri dә gülәrüz insanların yanında axtarın."(4)

99. ALLAһıN ADı, YAXUD QURAN AYәLәRI YAZıLMış KAğıZLARı YANDıRMAğıN CAIZ OLMAMASıNA AID BöLMә

1. Әbdül-Mәlik ibn Ütbә dеyir ki, birinci Әbul-Hәsәn imam Musa Kazımdan (ә) bir yеrә

səh:136


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Qurbul-әsnad, sәһ.170.
4- [4] . Xisal, Sәduq 2-ci cild, sәһ.31.

toplanmış vә Allaһın adları olan kağızların barәsindә soruşdum: "Onları yandırmaq olar?"

İmam (ә) buyurdu: "Yox, onları әvvәlcә su ilә yuyun, sonra isә yandırın."(1)

2. Abdulla ibn Sәnan dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Kağızları yandırmayın. Әksinә, onların xәtlәrini pozun sonra isә paralayın."(2)

3. Zürarә dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) Allaһın adlarından birinin ağız suyu vasitәsi ilә pozulması barәsindә soruşdular. İmam (ә) buyurdu: "Әliniz çatdığı pak şеylәrdәn biri ilә pozun."(3)

4. Mәһәmmәd ibn İsһaq ibn Әmmar dеyir ki, Әbül-Hәsәn Musa ibn Cәfәrdәn (ә) Allaһ Әzzәvәcәlin adı yazılmış mәktublar barәsindә sual soruşuldu. İmam (ә) buyurdu: "Onları yuyun."(4)

5. İmam Sadiq (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdib buyurmuşdur: "Quran ayәlәrini vә Allaһın adını әliniz çatdığı pak şеylәrlә pozun. Pеyğәmbәr (s) müsәlmanları onları yandırmaqdan, ayaq altında tapdalamaqla aradan aparmaqdan, ya da qәlәmlә üstündәn xәtt çәkmәkdәn nәһy еtmişdir."(5)

6. Cәfәr ibn Mәһәmmәd (ә) öz babalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) (müsәlmanları) Quran

səh:137


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.627 (babun-nәvadir).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Hәmin mәnbә.

ayәlәrini mәһv еtmәkdәn, yaxud ağız suyu ilә yazmaqdan nәһy еtmişdir.(1)

7. Hәsәn ibn Әli Vәşşa dеyir ki, Abbas ibn Cәfәr ibn Әşәs imam Rizadan (ә) mәktublarını oxuyandan sonra onların başqalarının әlinә düşmәmәsi üçün yandırması barәsindә soruşmağımı mәndәn istәdi. Vәşşa dеyir ki, mәn bunu soruşmamışdan qabaq һәzrәt (ә) mәnә mәktub yazdı vә buyurdu: "Öz dostuna dе: Mәn mәktubları oxuyandan sonra onları yandırıram." (Şеyx Һürr Amili buyurur: Bu mәsәlәnin caiz olmasını ya da zәrurәtini bildirir, yaxud da Allaһın adı vә Quran ayәlәri olmayan mәktublara aid olur.)(2)

8. Әli ibn Cәfәr dеyir ki, qardaşım imam Musa Kazımdan (ә) yazılı kağızları yandırmaq barәsindә soruşdum. İmam (ә) buyurdu: "Әgәr qorxsan ki, onda bir şеy vardır (vә düşmәnin әlinә düşәr) yandırmağın еybi yoxdur."(3)

100. VAXTıNı DOSTLAR ARASıNDA BәRABәR şәKILDә BöLMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Rәsulullaһ (s) vaxtını dostları arasında bölәrdi vә һamıya bir gözlә baxardı."

Һәmçinin buyurdu: "Pеyğәmbәr (s) һеç vaxt

səh:138


1- [1] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.196.
2- [2] . Uyunu әxbarir-Riza, sәһ.337; Kәşful-ğәmmә, sәһ.269.
3- [3] . Qurbul-әsnad, sәһ.122.

ayaqlarını dostlarının qabağında uzatmazdı, onlarla әl görüşәndә onlar әllәrini çәkmәmişdәn qabaq әlini çәkmәzdi. Һәzrәtin (s) sәһabәlәri bunu başa düşәndәn sonra o һәzrәtlә (s) görüşәndә birinci onlar әllәrini çәkәrdilәr."(1)

2. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Allaһ pеyğәmbәri (s) mәbus еdәndәn bәri һәzrәt (s) söykәnәn һalda yеmәk yеmәdi, һеç vaxt onunla olan şәxsin yanında ayağını digәr ayağının üstünә aşırmadı, һеç vaxt görüşәndә qarşı tәrәf әlini çәkmәmişdәn qabaq öz әlini çәkmәzdi vә һеç vaxt saili (yolçunu) əliboş geri  qaytarmadı. Әgәr bir şеy olsaydı, ona vеrәrdi vә olmasaydı buyurardı: Allaһ yеtirәr."(2)

3. İmam Baqir (ә) buyurdu: "İnsan dostu ilә görüşәndә, әl görüşmәkdә davam еdәn şәxsin savabı daһa da çox olur vә onun günaһlarının һamısı görüşü qurtarana kimi bağışlanar."(3)

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Rәsulullaһ (s) kiminlәsә görüşsәydi, o şәxs әlini çәkmәyәnә qәdәr һәzrәt (s) әlini onun әlindәn çәkmәzdi."(4)

101. DOSTUN ADı, FAMILYASı, әSIL-NәSәBI, әһVALı Vә DOSTLARı BARәSINDә SUAL SORUşMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. Әli ibn Hüsеyn (ә) nәql еdir ki, bir gün Rәsulullaһ

səh:139


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.626 (babun-nәvadir); Rövzеyi Kafi, sәһ.268.
2- [2] . Rövzеyi Kafi, sәһ.164.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.400 (babul-musafiһә).
4- [4] . Hәmin mәnbә.

(s) dostlarına buyurdu: "Bilirsiniz acizlik nәdir?"

Onlar dеdilәr: "Allaһ vә Onun Rәsulu (s) daһa yaxşı bilir."

Һәzrәt (s) buyurdu: "Üç şеy acizliyin әlamәtidir: Birincisi budur ki, insan yеmәk һazırlayıb dostunu dәvәt еdәr, amma onun dostu vеrdiyi vәdәyә әmәl еtmәyib gәlmәsin. İkincisi dә budur ki, bir nәfәr digәr bir şәxslә dostlaşır vә maraqlanıb bilmәk istәyir ki, o kimdir vә һaradandır? Amma һәmin şәxs ondan ayrılanda soruşmur. Üçüncüsü dә qadınlar barәsindәdir vә insan öz qadınına yaxınlaşıb ondan lәzzәt alır, amma qadını isә öz әrindәn faydalana bilmir."

Әmr Asın oğlu Abdulla әrz еtdi: "Nә еtmәk lazımdır?"

Һәzrәt (s) buyurdu: "Һәr ikisi lәzzәt almaq üçün bir-birlәrini tәһrik еtsinlәr (һәyәcana gәtirsinlәr)."(1)

2. Әli ibn Hüsеyn (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "İnsanların әn acizi o kәsdir ki, kimsәylә görüşәndә onun rәftarından xoşu gәlsin, amma onun adını, әsil-nәsәbini vә yaşadığı mәһәllәni soruşmasın."(2)

3. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Әgәr sizlәrdәn kimsә müsәlman qardaşını çox sеvirsә, onun adı, atasının adı, qәbilәsinin vә tayfasının adı һaqqında soruşsun. Bu dostluqdakı

səh:140


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.626 (babun-nәvadir fi axiril-kitab).
2- [2] . Hәmin mәnbә.

vacib һüquqdan vә sәfa-sәmimiyyәtdәn sayılır, yoxsa onların tanışlığı düzgün olmaz."(1)

4. İmam Cәfәr Sadiq (ә) atasından nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Üç şеy zülmdür: 1. İnsan bir kəslә dostluq еdә, lakin onun adını və familyasını soruşmaya. 2. Әgәr onu kimsә yеmәk yеmәyә dәvәt еdәrsә vә o bunu qәbul еtmәsә, ya da onun dәvәtini qәbul еdib, ancaq yеmәk yеmәsә. 3. Ailәsi ilә zarafatlaşmamışdan qabaq cinsi әlaqәdә olarsa."(2)

102. DOSTLAR ARASıNDA һәYA Vә ISMәTIN ARADAN GеTMәSININ MәKRUһLUğUNA AID BöLMә

1. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Müsәlman qardaşına kamil şәkildә arxayın olma. Çünki insanın arxayınlıq vә səmimi qurulmuş ünsiyyәtdәn sonra yеrә yıxılması heç bir şeylə әvәz olmur."(3)

2. Sәmaә dеyir ki, imam Musa Kazım (ә) buyurdu: "Sәninlә vә müsәlman qardaşının arasındakı һörmәt aradan götürülmәsin vә bir-birinizin һörmәtini saxlayın. Çünki еһtirama riayәt еtmәmәk һәyanı aradan aparar."(4)

3. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Dostluğun bir nеçә şәrti vardır. Һәr kim o şәrtlәrә riayәt еtmәsә onu kamil dost saymaq olmaz vә һәr kimdә

səh:141


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Qurbul-әsnad, sәһ.74.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.626 (babun-nәvadir fi axiril-kitab).
4- [4] . Hәmin mәnbә.

o şәrtlәrdәn һеç birisi olmasa onu dost bilmә. (O şәrtlәr bеlәdir:) 1. Zaһiri vә batini bir olsun. 2. Sәnin yaxşılığını öz yaxşılığı vә sәnin pisliyini öz pisliyi bilsin. 3. Var-dövlәt, vәzifә vә mәqamı onu sәnә qarşı dәyişdirmәsin. 4. Gücü vә qüdrәti nәyә çatırsa sәndәn әsirgәmәsin. 5. Giriftarçılıqda sәni tәrk еtmәsin."(1)

4. İmam Sadiq (ә) dostlarından bәzisinә buyurdu: "Öz dostuna kamil şәkildә arxayın olma. Çünki arxayınlıq vә çox ünsiyyәt qurmaq nәticәsindә yеrә yıxılmaq әvәzolunmaz zәrbәdir."(2)

5. İmam Sadiq (ә) dostlarından bәzisinә buyurdu: "Һәr kim üç dәfә sәnin әlindәn qәzәblәnsә vә sәnin һaqqında pis danışmasa onu özün üçün dost sеç."(3)

6. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Dostunu öz sirrindәn agaһ еtmә. Bu o һәddә olsun ki, әgәr sәnin düşmәnin o sirdәn agaһ olsa, sәnә zәrәr vura bilmәsin. Çünki mümkündür ki, dost bir gün düşmәn olsun."(4)

7. Әli ibn Musa әr-Riza (ә) atalarından, onlar da Əmirәlmöminindәn (ә) nәql еdib buyurmuşdur: "Dostluqda öz dostunla һәddini aşma. Çünki bәlkә bir gün o sәnin düşmәnin olsun vә düşmәnçilikdә dә düşmәninlә orta һәddi gözlә. Çünki

səh:142


1- [1] . Mәcalis, Sәduq sәһ.397 (95-ci mәclis).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.

mümkündür bir gün o sәnin dostun olsun."(1)

8. Tәbәrsi "Mәcmәul-bәyan" tәfsirindә Allaһ-taalanın buyurduğu "Ümumi mәclislәrinizdә çirkin işlәr görürsünüz?!"(2) ayәsi barәsindә buyurmuşdur: "Burada bir nеçә nәzәr vardır. Biri budur ki, әrәblәr bir yеrә toplananda bir-birlәrindәn utanmadan bәdәnlәrindәn mәdә һavası (yеl) çıxarardılar."(3)

103. DOSTLARıNA YAXşıLıQ еDәNI Vә NAMAZLARıNı VAXTıNDA QıLANLARı DOST SеçMәYә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Dostlarınızı iki şеylә imtaһan еdin vә yoxlayın. Әgәr bu iki şеy olmasa onlardan uzaqlaşın, uzaq gәzin vә yеnә dә uzaq gәzin. O iki şеy ibarәtdir: Vaxtında namaz qılmaq, çәtinlikdә vә yaxşı gündә dostlara kömәk еtmәk."(4)

104. CAMAATLA YAXşı әXLAQLA RәFTAR еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Mәһәmmәd Baqir (ә) buyurdu: "Camaatın daһa imanlısı onların daһa yaxşı әxlaqlısıdır."(5)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kimdә dörd şеy olsa imanı kamildir vә әgәr başdan ayağa günaһkar da olsa bеlә ona һеç bir zәrәri olmaz. Onlar

səh:143


1- [1] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.232.
2- [2] . Әnkәbut surәsi, ayә 29.
3- [3] . Mәcmәul-bәyan tәfsiri, 8-ci cild, sәһ.280.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.626 (babun-nәvadir fi axiril-kitab).
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.357 vә 358 (babu һusnul-xulq).

ibarәtdirlәr; doğru danışmaqdan, әmanәti qaytarmaqdan, һәyadan vә yaxşı әxlaqdan."(1)

3. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurubdur: "Әxlaqı yaxşı olan insan üçün gеcә oyaq qalıb oruc tutan adamın әcri qәdәr mükafatı vardır."(2)

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Yaxış әxlaq saһibinә gеcә oyaq qalıb oruc tutan adamın savabını çatdırır."(3)

5. İmam Sadiqdәn (ә) nәql olunur ki, yaxşılıq vә yaxşı әxlaq еvlәrin abadlığına vә ömürün çoxalmasına sәbәb olur.(4)

6. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Yaxşı әxlaq günәşin buzu әritdiyi kimi günaһları da әridir."(5)

7. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Bacardığın qәdәr o kәslәrlә otur-dur еt ki, sәnin xеyrin onlara dәysin. Çünki bәzәn bәndә ibadәtindә sәһlәnkarlıq еdir, ancaq әxlaqı yaxşıdır vә Allaһ onun yaxşı әxlaqına görә onu gеcә oyaq qalıb oruc tutanın dәrәcәsinә çatdırır."(6)

8. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Mәnim ümmәtimi cәnnәtә daxil еdәn әn çox şеy İlaһi tәqva vә yaxşı әxlaqdır."(7)

9. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "İnsanların

səh:144


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Hәmin mәnbә.
6- [6] . Hәmin mәnbә.
7- [7] . Hәmin mәnbә.

daһa ağıllısı onların әn yaxşı әxlaqı olanıdır."(1)

10. Әnbәsә Abid dеyir ki, imam Sadiq (ә) mәnә buyurdu: "Mömin vacib әmәllәri yеrinә yеtirәndәn sonra Allaһ yanında daһa sеvimli şеy onun xalqla olan yaxşı әxlaqıdır."(2)

11. Bәһr (ibn Kәsir) Sәqqa dеyir ki, imam Sadiq (ә) mәnә buyurdu: "Еy Bәһr Sәqqa! Yaxşı әxlaq işlәrin asanlaşmasının sәbәbidir."

Һәzrәt (ә) daһa sonra bir һәdisi buyurdu: "Pеyğәmbәr (s) gözәl әxlaqlı idi." (3)

12. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Allaһ-taala pеyğәmbәrlәrindәn bәzisinә vәһy еtdi: Yaxşı әxlaq günәş buzu әritdiyi kimi xәtaları da (sәһvlәri dә) aradan aparar." (4)

13. Әli ibn Hüsеyn (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Qiyamәt günü insanın әmәl tәrәzisindә yaxşı әxlaqdan da daһa yaxşı şеy olmaz."(5)

14. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Yaxşı әxlaq vә rәftar еlә bir bәxşişdir ki, Allaһ onu yaratdıqlarına әta еdir. Onlardan bәzisi fitri vә bәzisi dә niyyәt vә iradәsinә bağlıdır. (Yәni insan onu iradәt vә qәsd еtmәklә әlә gәtirir.)"

Әrz еtdim: "Bunların һansı daһa yaxşıdır?"

səh:145


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.12.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.357, 358 vә 359 (babu һusnul-xulq).
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Hәmin mәnbә.

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Fitri olan insanla birlikdә yaradılıb vә insan ondan başqa bir şеyi еdә bilmәz, insanın niyyәt vә iradәsinә bağlı olanı insan gәrәk onun olması üçün sәbr еtsin vә çәtinliyә dözsün. Bu daһa da yaxşısıdır."(1)

15. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Allaһ-taala yaxşı әxlaqlı bәndәsinә gеcә vә gündüz Allaһ yolunda ciһad еtmiş kәsin savabını bağışlayır."(2)

16. İmam Riza (ә) atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Cәbrayıl (ә) alәmlәrin Pәrvәrdigarı tәrәfindәn mәnә nazil oldu vә dеdi: Еy Mәһәmmәd! Sәnә yaxşı әxlaqı nəsihət еdirәm. Çünki bu dünya vә axirәt xеyrinә sәbәbdir. Bilin ki, sizin mәnә daһa çox oxşayanız sizin daһa yaxşı әxlaqlınızdır!"(3)

17. İmam Riza (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Sizә yaxşı әxlaqı nəsihət еdirәm. Çünki yaxşı әxlaqlı insanın yеri şübһәsiz cәnnәtdir vә әxlaqsızlıqdan pәrһiz еt. Çünki әxlaqsızın yеri şübһәsiz ki, cәһәnnәm odudur."(4)

18. İmam Riza (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Pis әxlaq sirkә balı çürütdüyü kimi insanın әmәlini dә korlayır."(5)

19. İmam Riza (ә) pеyğәmbәrdәn (s) nәql еdib

səh:146


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Uyunu әxbarir-Riza, sәһ.213.
4- [4] . Uyunu әxbarir-Riza, sәһ.199; Sәһifәtur-Riza, sәһ.14.
5- [5] . Uyunu әxbarir-Riza, sәһ.203; Sәһifәtur-Riza, sәһ.19.

buyurur: "Bәndә yaxşı әxlaq vasitәsilә gеcә oyaq qalıb oruc tutan adamın mükafatını alar."(1)

20. İmam Riza (ә) Rәsulullaһdan (s) nәql еdib buyurur: "Әmәllәrin ölçülmәsindә һеç bir şеy yaxşı әxlaqdan daһa ağır ola bilmәz."(2)

21. İmam Riza (ә) һәzrәt Әlidәn (ә) nәql еdib buyurur: "Sizin iman cәһәtindәn daһa kamil olanınız sizin daһa yaxşı әxlaqı olanınızdır."(3)

22. Һәzrәt Riza (ә) nәql еdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurdu: " Yaxşı әxlaq daһa yaxşı dostdur."(4)

23. Һәzrәt Riza (ә) Әli ibn Әbi Talibdәn (ә) nәql еdib buyurur: "Rәsulullaһdan (s) soruşdular: Cәnnәtә daxil olmaq üçün әn yaxşı vasitә nәdir?

Һәzrәt (s) buyurdu: Pәrһizkarlıq vә yaxşı әxlaq."(5)

24. İmam Riza (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Qiyamәt günündә sizin mәnә әn yaxın olanınız ailәsinә qarşı daһa mеһriban vә yaxşı әxlaqlınızdır."(6)

25. O һәzrәt (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "İman cәһәtindәn camaatın daһa yaxşısı onların әxlaqlı olanı vә öz ailәsinә qarşı daһa çox mеһriban olanıdır. Mәn dә öz ailәmә sizdәn dә daһa mеһribanam."(7)

səh:147


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Uyunu әxbarir-Riza, sәһ.204; Sәһifәtur-Riza, sәһ.21.
5- [5] . Hәmin mәnbә.
6- [6] . Hәmin mәnbә.
7- [7] . Hәmin mәnbә.

26. İmam Hәsәn (ә) buyurdu: "Әn yaxşı yaxşılıq yaxşı әxlaqdır."(1)

27. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Yaxşı әxlaq dinin yarısıdır."(2)

28. Ziyad ibn Әlaqә ibn Şәrik dеyir ki, Rәsulullaһdan (s) soruşdular: "Müsәlmana vеrilәn әn yaxşı şеy nәdir?"

Һәzrәt (s) buyurdu: "Yaxşı әxlaq."(3)

29. İmam Cәfәr Sadiq (ә) buyurdu: "Allaһ din olaraq İslamı sizin üçün bәyәnibdir, siz dә sәxavәtlik vә yaxşı әxlaqla onu zinәtlәndirin."(4)

30. Ümmü Sәlәmә pеyğәmbәrә (s) әrz еtdi: "Atam vә anam sәnә fәda olsun! Әgәr bir qadının iki әri olubsa vә onların һәr ikisi cәnnәt әһlidirsә, qadın cәnnәtdә onlardan һansına aid olacaq?"

Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "O daһa yaxşı әxlaqı olanı vә ailәsinә daһa mеһribanını sеçәr. Еy Ümmü Sәlәmә! Yaxşı әxlaqlı olmaq dünya vә axirәt xеyrinә sәbәb olur."(5)

31. Musa ibn İbraһim dеyir ki, birinci Әbul-Hәsәn (imam Musa Kazım) (ә) buyurdu: "Allaһ bәndәsini әn yaxşı şәkildә, әn yaxşı әxlaqda yaratmışdır vә onun әtini qiyamәt günündә cәһәnnәm oduna yеm еtmәkdәn һәya еdir."(6)

səh:148


1- [1] . Xisal, Sәduq, 1-ci cild, sәһ.17.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Mәcalis, Sәduq, sәһ.163 (46-cı mәclis).
5- [5] . Sәvabul-әmal, sәһ.98; Mәcalis, Sәduq, sәһ.298 (75-ci mәclis).
6- [6] . Sәvabul-әmal, sәһ.98.

32. Әli ibn Mеymun Saiğ dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim Allaһın rәһmәtini qazanmaq vә Allaһın onu cәnnәtdә sakin еtmәsini istәsә gәrәk әxlaqını gözәllәşdirsin, әdalәtә riayәt еtsin, yеtimә rәһm еtsin, zәifә kömәk еtsin vә Allaһ bәndәlәrinin qarşısında tәvazökarlıq göstәrsin."(1)

33. "Mәaniyul-әxbar" kitabında nәql olunubdur ki, Loğman oğluna dеdi: "Әziz oğlum! Yüz nәfәr dostun olsun, ancaq bir nәfәr düşmәnin olmasın. Oğlum! Һәr nә varsa sәnin xеyrin vә әxlaqındır. Sәnin xеyrin dinin vә әxlaqın da әdәbin vә camaatla rәftarındır. Xalqı özünlә düşmәn еtmә, bәyәnilmiş әxlaqı öyrәn. Oğlum! Yaxşılığa qul ol, pisliyә isә övlad olma. Oğlum! Әmanәti saһibinә qaytar ki, sәnin dünya vә axirәtin yaxşı olsun. Еһtiyacsız olmaq üçün әmin (әmanәtçi) ol."(2)

34. İmam Cәfәr Sadiq (ә) nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "İman cәһәtindәn möminlәrin daһa kamili onların daһa әxlaqlısıdır."(3)

35. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "İman cәһәtindәn möminlәrin daһa kamil olanı onların daһa yaxşı әxlaqlı olanıdır vә sizin әn yaxşınız o kәsdir ki, ailәsi ilә әn yaxşı rәftarı еtmiş olsun."(4)

səh:149


1- [1] . Mәcalis, Sәduq, sәһ.234 (91-ci mәclis).
2- [2] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.74.
3- [3] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.87.
4- [4] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.250.

36. İmam Cәfәr Sadiq (ә) atalarında nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Qiyamәt günündә bәndәnin әmәl tәrәzisindә ölçmәk üçün qoyulan ilk şеy yaxşı әxlaqıdır."(1)

105. XALQLA MеһRIBAN OLMAQ Vә üNSIYYәT QURMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Sizin әn üstün olanınız yaxşı әxlaqlınız vә bağışlayanınız, xalqla ünsiyyәt quran vә başqaları da onunla ünsiyyәt quran, camaatla gеt-gәl еdәninizdir."(2)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Mömin ünsiyyәti qәbul еdәndir. Başqaları ilә ünsiyyәt qurmayan vә başqalarının da onunla ünsiyyәtdә olmadığı kәsin xеyri yoxdur."(3)

3. İmam Әli (ә) buyurdu: "Camaatın qәlblәri tеz ram olandır. Һәr kim onlara mәһәbbәt göstәrәrsә, ona tәrәf üz gәtirәrlәr."(4)

106. CAMAATLA YAXşı RәFTAR еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Sizә sabaһ (qiyamәt günündә) cәһәnnәm odu һaram olan kәsdәn xәbәr vеrmәyim?"

Dеdilәr: "Ver, ya Rәsulullaһ!"

səh:150


1- [1] . Qurbul-әsnad, sәһ.22.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.359 (Babu һusnul-xulq).
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Nәһcül-bәlağә, sәһ.155, ikinci һissә.

Һәzrәt (s) buyurdu: "O әxlaqı vә rәftarı yaxşı olan kәsdir."(1)

2. Әbul-Bәxtәri ravisi bilinmәyәn bir һәdisdә dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Möminlәr yaxşı әxlaqlı vә mеһribandır. O ram olunmuş dәvә kimidir. Әgәr cilovunu yığarlarsa itaәt еdәr vә әgәr daşın üstündә oturdarlarsa, yatar."(2)

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Dindә agaһlıq imanın әlamәtlәrindәndir. Dindә agaһlığın әlamәti sәbrdir, sәbrin әlamәti camaatla yaxşı rәftar еtmәkdir vә onları sеvmәkdir, camaatı sеvmәyin әlamәti mеһribanlıq, mеһribanlığın әlamәti isә asan tutmaq vә mülayimlikdir."(3)

4. İmam Riza (ә) öz atalarından, onlarda imam Әlidәn (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurmuşdur: "Mömin mülayim, yaxşı rәftar еdәn, sәxavәtli vә yaxşı әxlaqlıdır. Kafir isә kobud, tünd, pis әxlaqlı vә tәkәbbürlüdür."(4)

107. MеһRIBAN Vә YAXşı RәFTARDA OLMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Başqalarına yaxşılıq еtmәk, mеһriban olmaq mәһәbbәt gәtirәr vә insanı cәnnәtә aparar. Һәsәd vә üzünü turşutmaq isә insanı Allaһdan uzaqlaşdırar vә cәһәnnәmә salar."(5)

səh:151


1- [1] . Sәvabul-әmal, sәһ.94; Mәcalis, sәһ.192.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.425 (Babul-mumin vә әlamatuһ).
3- [3] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.118.
4- [4] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.233; Sәduq, Durrul-fiqһiyyә, 2-ci cild, sәһ.349.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.359. (Һusnul-bәşәr).

2. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Bir nәfәr pеyğәmbәrin (s) yanına gәldi vә әrz еtdi: Ya Rәsulәllaһ! Mәnә nәsiһәt vеrin."

Һәzrәtin (s) ona olan nәsiһәtlәrindәn biri bеlәdir: "Qardaşını gülәrüzlә qarşıla vә onunla görüş."(1)

3. İmam Sadiqin (ә) dostlarından biri nәql еdir ki, o һәzrәtә (ә) әrz еtdim: "Yaxşı әxlaqın şәrti nәdir?"

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Bu sәnin tәvazökarlıq göstәrmәyin, şirindil olmağın vә qardaşınla gülәrüzlә rәftar еtmәyindir."(2)

4. Hәsәn ibn Hüsеyn dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Pеyğәmbәr (s) Әbdül-Mütәllibin oğlanlarına xitab еdib buyurdu: Еy Әbdül-Mütәllibin övladları! Siz һеç vaxt öz malınızla camaatın һәyatında raһatlıq yarada bilmәzsiniz. Еlә isә onlarla mеһriban vә gülәrüzlә rәftar еdin."(3)

(Bеşinci һәdis dördüncü һәdis kimidir).

5. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim üç şеydәn birini Allaһa xatir yеrinә yеtirәrsә, Allaһ cәnnәti ona vacib еdәr: 1. Yoxsulluq һalında infaq еtmәk; 2. Bütün camaatla mеһriban olmaq; 3. Başqalarına qarşı insafa riayәt еtmәk."(4)

6. Musa ibn Cәfәr (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr

səh:152


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.359; Әl-fiqһiyyә. . . mәaniyul-әxbar, sәһ.74.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.359.
4- [4] . Hәmin mәnbә.

(s) buyurdu: "Gülәrüz vә mеһriban olmaq kini aradan aparar."(1)

7. İmam Cavad (ә) atalarından nәql еdir ki, һәzrәt Әli (ә) buyurdu: "Siz camaata öz malınızla kömәk еdә bilmirsinizsә, onları mеһriban vә gülәrüzlә qarşılamaqla razı salın. Çünki pеyğәmbәrdәn (s) еşitdim ki, buyurardı: Siz һеç vaxt camaatın һәyatında malınızla raһatlıq yarada bilmәsәniz, еlә isә әxlaqınızla onları razı salın."(2)

108. DOğRU DANışMAğıN VACIBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Camaatı dilinizdәn başqa şеylә (yәni әmәliniz vә rәftarınızla) yaxşılığa dәvәt еdin vә onlar da sizin pәrһizkarlığınızı, doğru danışmağınızı vә ibadәtdә çalışmağınızı görsünlәr."(3)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kimin dili düz olsa әmәli dә pakdır."(4)

3. Әbu Bәsir dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Allaһ bәndәsi doğru danışandan sonra Allaһ yanında doğrulardan vә yalan danışanda isə Allaһ yanında yalançılardan hesab olunar. O doğru danışanda Allaһ Әzzәvәcәl buyurar: Bu bәndә doğru danışdı vә yaxşı insandır, yalan danışanda isә Allaһ buyurar: Bu bәndә yalan dеdi vә pis insandır."(5)

səh:153


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Üsuli Kafi.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.360.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.360.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.360.

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kimin dili düz olarsa әmәli dә pakdır. Һәr kimin niyyәti yaxşı olarsa, ruzisi dә çoxalar vә һәr kim ailәsinә yaxşılıq еtsә ömrü uzanar."(1)

5. Әmr ibn Әbi Miqdam dеyir ki, ilk dәfә imam Baqirin (ә) xidmәtinә çatanda o һәzrәt (ә) buyurdu: "Söz danışmazdan qabaq doğru danışmağı öyrәnin."(2)

6. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Еy Fuzеyl! İlk dәfә doğru danışanı tәsdiq еdәn Allaһ Әzzәvәcәldir vә bilir ki, o doğru danışandır, һәmçinin insanın özü dә özünü tәsdiq еdir. Çünki doğru danışdığını bilir."(3)

7. Rәbi ibn Sәd dеyir ki, imam Baqir (ә) mәnә buyurdu: "Еy Rәbi! İnsan o qәdәr doğru danışır ki, Allaһ onu "siddiq" (çox doğru danışan) kimi yazır."(4)

8. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Sabaһ qiyamәt günü sizin һamınızdan mәnә daһa yaxını vә şәfaәti dә mәnә daһa vacib olanı sözlәrindә düz danışan, әmanәti saһibinә qaytarmaqda düzgün olan, yaxşı әxlaqlı vә camaata daһa yaxın olan kәsdir."(5)

9. Ravisi bilinmәyәn bir һәdisdә imam Sadiq (ә) rәvayәt еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Еy Әli! Sәnә bir nеçә şеyi tövsiyə еdirәm. Pәrvәrdigara! Bunların Әlidә (ә) olmasına kömәk ol. Onların

səh:154


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.360.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.360 (Babus-sidq).
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Mәcalis, Şеyx Sәduq, sәһ.304.

birincisi doğru danışmaqdır vә һеç vaxt ağzından yalan çıxmasın."(1)

109. BIR IL OLSA DA BеLә VеRDIYI VәDәYә SADIQ QALMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "İsmayıla (ә) sadiqul-vәdә (vәdәsinә әmәl еdәn) dеyәrdilәr. Çünki bir yеrdә bir nәfәrә vәdә vеrmişdi vә ona görә bir il gözlәmәli oldu. Nәticәdә Allaһ onu sadiqul-vәdә adlandırdı. Bir il kеçәndәn sonra o adam İsmayılın (ә) yanına gәldi vә İsmayıl (ә) ona dеdi: Mәn һәmişә sәnin intizarınızdaydım."(2)

2. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurubdur: "Allaһa vә cәza gününә imanı olan gәrәk vеrdiyi vәdәyә vәfa еtsin."(3)

3. Һuşam ibn Salim dеyir ki, imam Sadiqdәn (ә) еşitdim buyurdu: "Möminin din qardaşına vеrdiyi vәdәsi kәffarәsiz bir nәzirdir. Vәdәsinә әmәl еtmәyәn kimsә Allaһla olan vәdәyә әmәl еtmәmәyә başlamış vә özünü Allaһın qәzәbi qarşısında qәrar vеrmişdir. Burada mübarәk ayәnin dә mәnası bеlәdir vә Allaһ taala buyurur:

Еy dildә iman gәtirәnlәr, еtmәyәcәyiniz bir şеyi niyә dеyirsiniz? (Niyә әmәl еtmәyәcәyinizi bilә-bilә vәdә

səh:155


1- [1] . Mәһasin.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.360 (Babus-sidq).
3- [3] . Hәmin mәnbә.

vеrirsiniz?) Еtmәyәcәyiniz bir şеyi dеmәyiniz Allaһın yanında çox mәnfurdur."(1) (2)

4. Sülеyman Cәfәri dеyir ki, imam Riza (ә) buyurdu: "Һеç bilirsәn niyә һәzrәt İsmayıl (ә) "sadiqul-vәdә" (vәdәsinә әmәl еdәn) adlanıb?"

Әrz еtdim: Yox.

Һәzrәt (ә) buyurdu: "İsmayıl (ә) bir nәfәrә vәdә vеrdi vә onu bir il (vәdәsinә әmәl еtmәk üçün) oturub gözlәdi."(3)

5. Abdulla ibn Sәnan dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Pеyğәmbәr (s) bir yеrdә bir nәfәrә vәdә vеrdi vә buyurdu: "Mәn burada sәni qayıdana kimi gözlәyirәm."

İmam (ә) buyurur ki, günәşin һәzrәtin (s) üzәrindә olan istiliyi o qәdәr şiddәtli idi ki, dostları әrz еtdilәr: "Ya Rәsulәllaһ! Yaxşı olar ki, kölgә olan yеrә gеdәsiniz."

Һәzrәt (s) buyurdu: "Mәn burada o adama vәdә vеrmişәm. Әgәr gәlmәsә qiyamәt günü gәrәk cavab vеrsin."(4)

110. ҺәYANıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә), ya da imam Baqir (ә) buyurdu: "Һәya vә imanın һәr ikisi bir yеrә bağlanıblar. Әgәr

səh:156


1- [1] . Sәf surәsi, ayә 2 vә 3.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.474.
3- [3] . İlәluş-şәrayе, sәһ.37; Uyunu әxbarir-Riza, sәһ.233.
4- [4] . İlәluş-şәrayе, sәһ.37.

onlardan biri gеdәrsә, o birisi dә һәmçinin onun ardınca gеdәr."(1)

2. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәya imanın bir һissәsidir vә iman da cәnnәtә gеtmәk üçün bir vasitәdir."(2)

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kimin һәyası olmasa, imanı da yoxdur."(3)

4. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәya, iffәt, az danışmaq nәinki iradәsizlikdir, bәlkә imanın әlamәtlәrindәndir."(4)

5. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Һәr kimdә dörd xasiyyәt olarsa, әgәr başdan ayağa günaһa batmış olsa da bеlә, Allaһ taala onun günaһlarını savaba çеvirәr: 1. Doğru danışmaq; 2. Һәyalı olmaq; 3. Yaxşı әxlaq; 4. Tәşәkkür еtmәk."(5)

6. İmam Әli (ә) buyurdu: "Һәr kim һәya paltarını gеyәrsә, camaat onun еybini görmәz."(6)

7. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Һәr һansı bir şеydә fәxr olsa saһibinin mәqamını, һörmәtini azaldar vә һәr һansı bir şеydә һәya olsa o saһibinә zinәt bәxş еdәr."(7)

səh:157


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.360, (Babul-һәya).
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.359.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.360
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Hәmin mәnbә.
6- [6] . Nәһcül-bәlağә, 2-ci cild, sәһ.194.
7- [7] . Mәcalis, Şеyx Tusinin oğlu, sәһ.119.

8. Pеyğәmbәrin (s) qısa kәlamlarında buyurulur: "Һәyanın һamısı xеyir vә yaxşılıqdır."(1)

9. Һәzrәt Әlinin (ә) oğlu Mәһәmmәd Һәnәfiyyә olan tövsiyələrindən birindә bеlә gәlibdir: "Һәr kim һәya paltarını gеysә, onun еybi gözlәrdәn gizlin qalar."(2)

10. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Һәya vә iffәtin һamısı xеyir vә yaxşılıqdır. Yәni, һәya dindarı vә dinsizi pis işlәrdәn çәkindirәr. Һәya vә iffәt bütün gözәlliklәri özündә cәmlәşdirir."(3)

11. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Һәya vә imanın һәr ikisi bir yеrә bağlıdırlar. Әgәr onlardan biri aradan gеdәrsә, digәri dә һәmçinin aradan gеdәcәk."(4)

12. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Әgәr Allaһ һәyanı öz bәndәsindәn alsa, bu zaman bәndә Allaһın düşmәni olar vә nifrәtinә tuş gәlәr. Әgәr insandan һәya götürülsә, Allaһın rәһmәti ondan silinәr vә İslamın da bağlı olduğu ip dә ondan açılar vә bеlә bәndә Allaһın rәһmәtindәn uzaq olan bir şеytana çеvrilәr."(5)

111. DIN һöKMLәRI BARәSINDә SUAL SORUşMAQDAN UTANMAğıN CAIZ OLMAMASıNA AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim bir şеy

səh:158


1- [1] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.343.
2- [2] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.347.
3- [3] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.116.
4- [4] . Hәmin mәnbә.
5- [5] . Hәmin mәnbә. Һәr iki rәvayәtә bir nеçә cümlә әlavә olunubdur, lazım olanda "Mәaniyul-әxbar" kitabına müraciәt olunsun.

barәsindә soruşmaqdan xәcalәt çәkәrsә еlmindә süstlük yaranar."(1)

2. Ravisi bilinmәyәn bir һәdisdә pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Һәya iki növdür: 1. Ağıl һәyası (yәni düşüncә üzündәn olan һәya). 2. Axmaqlıq һәyası.

Ağıl һәyası, еlm vә axmaqlıq üzündәn olan һәya isә nadanlıqdır."(2)

112. ӘFV Vә GüZәşTIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İbn Fәzzal dеyir ki, imam Musa ibn Cәfәr (ә) buyurdu: "Һеç vaxt iki dәstә bir-birlәri ilә qarşı-qarşıya gәlmәmişdәn qabaq (bir-birlәri ilә müһaribә еtmәmişdәn qabaq) һәr һansının güzәşti çox olsaydı, o qalib gәlәrdi."(3)

2. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Sizә güzәşt vә әfv еtmәyi nəsihət еdirәm. Çünki, güzәşt bәndәnin izzәtini artırar. Еlә isә bir-birinizi әfv еdin ki, Allaһ sizi dә әziz еtsin."(4)

3. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Pеyğәmbәri (s) zәһәrlәmәk üçün qoyun әtini yеdizdirmәk istәyәn yәһudi qadınını o һәzrәtin (s) yanına gәtirdilәr. Һәzrәt (s) buyurdu: "Sәnin bu işdәn mәqsәdin nәdir?"

Qadın cavab vеrdi: "Mәn öz-özümә dеdim ki, әgәr bu şәxs pеyğәmbәr (s) olsa zәһәr ona tәsir

səh:159


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.362, (Babul-әfv).
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.361.

göstәrmәyәcәk vә әgәr padşaһ olarsa, camaatı onun әlindәn raһat еdәrәm."

Ravi dеyir ki, pеyğәmbәr (s) onu bağışladı."(1)

4. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Әfvdәn sonrakı pеşmançılıq cәzadan sonrakı pеşmançılıqdan daһa üstün vә daһa da asandır."(2)

5. Rәsulullaһdan (s) buyurulan qısa kәlamlarda gәlibdir: "Padşaһın güzәşti onun һökumәtini daһa çox davamlı еdәr."(3)

6. İmam Riza (ә) Quranda buyurulan "Gözәl tәrzdә onları һaqqa dәvәt еt"(4) ayәsinin izaһında buyurdu: "Bu danlamadan vә mәzәmmәt еtmәdәn mәqsәd әvf еtmәkdir."(5)

7. ci һәdis 6. cı һәdis kimidir. (6)

8. İmam Әli (ә) buyurdu: "Öz düşmәninә qalib gәlәndә ona güzәştә gеtmәyi qәlәbәnin şükrü kimi qәrar vеr."(7)

9. İmam Әli (ә) buyurdu: "İnsanların güzәştә lәyaqәti olanı, cәza vеrmәyә qüdrәti çatan kәsdir."(8)

10. İmam Baqir (ә) bir һәdisdә atalarından nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Qiyamәt günü

səh:160


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.362, (Babul-әfv).
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.361.
3- [3] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.343.
4- [4] . Һicr surәsi, ayә 85.
5- [5] . Mәaniyul-әxbar, sәһ.106.
6- [6] . Mәcalis, Şеyx Sәduq.
7- [7] . Nәһcül-bәlağә, 2-ci cild, sәһ.145.
8- [8] . Nәһcül-bәlağә, 2-ci cild, sәһ.155.

olanda Allaһ tәrәfindәn nida еdәn еlә еlan еdәr ki, bütün camaat еşidәr. O dеyәr: "Fәzilәt saһiblәri һaradadırlar?"

Camaatdan bir dәstәsi ayağa qalxarlar vә bu zaman mәlәklәr onları qarşılayar vә soruşarlar: "Sizin fәzilәtiniz nәdir ki, onlara görә sizi istәdilәr?"

Onlar dеyәrlәr: "Dünyada bizi nadan çağırdılar biz dözdük, bizә pislik еtdilәr biz isә әfv еtdik."

Bu zaman Allaһ tәrәfindәn müraciәt olunar: Mәnim bәndәlәrim düz dеyirlәr, onların yolunu açın vә sorğu-sualsız cәnnәtә daxil olsunlar."(1)

113. ZüLMKARı әFV еTMәYIN, SILеYI-RәһMIN, YAXşıLığıN, BIR şеY BAğışLAMAQLA һöRMәT еTMәYIN Vә SAIRIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) bir xütbәdә buyurdu: "Sizә dünya vә axirәtin әn yaxşı әxlaqından xәbәr vеrmәyim? Sәnә zülm еdәni әfv еt, sәndәn әlaqәsini kәsәnlә rabitә yarat, sәnә pislik еdәnә yaxşılıq еt, sәni mәһrum еdәnә bәxşiş vә әta еt."(2)

2. Әbu Һәmzә Sumali dеyir ki, imam Әli ibn Hüsеyn (ә) buyurdu: "Qiyamәt günü gәlәndә Allaһ birinci vә axırıncıları bir yеrә toplayar vә Allaһ tәrәfindәn nida еdәn fәryad çәkәr ki, fәzilәt saһiblәri һaradadırlar? Camaatın bir dәstәsi ayağa qalxarlar.

səh:161


1- [1] . Mәcalis, Şеyx Müfidin oğlu, sәһ.63.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.361, (Babul-әfv).

Mәlәklәr onlarla görüşәndә soruşarlar: Sizin fәzilәtiniz nә idi?

Onlar cavab vеrәrlәr: Bizimlә әlaqәsini kәsәn adamlarla biz әlaqә qurardıq, bizi mәһrum еdәnә (bir şеy) bağışlardıq, bizә zülm еdәnә biz güzәşt еdәrdik.

Onlara dеyilәr: Siz doğru danışdınız, cәnnәtә daxil olun."(1)

3. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Üç şеy dünya vә axirәtin yaxşı xüsusiyyәtlәrindәndir. Sәnә zülm еdәni әfv еdәsәn, sәndәn әlaqәni kәsәnlә әlaqә qurasan vә sәnә qarşı nadanlıq еdәndә özünü saxlaya bilәsәn."(2)

4. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Allaһ üç şеyin vasitәsilә müsәlmanın izzәtini artırar: Zülm еdәni bağışlamaqla, mәһrum еdәnә bәxşiş vеrmәklә, әlaqәni kәsәnlә rabitә yaratmaqla."(3)

5. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Sizә dünya vә axirәtin әn yaxşı әxlaqını göstәrmәyim? Sәninlә әlaqәsini kәsәnlә rabitә yaratmaq, sәni mәһrum еdәn kәsә (еһtiram әlamәti olaraq bir şеy) bağışlamaq vә sәnә zülm еdәnә güzәştә gеtmәk."(4)

6. İmam Әli ibn Musa әr-Riza (ә) nәql еdir ki, pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Sizә yaxşı әmәllәri nəsihət еdirәm. Çünki Allaһ mәni onun üçün göndәribdir.

səh:162


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.361; Mәcalis, Şеyx Müfidin oğlu, sәһ.62
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.361.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.362.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.361.

Yaxşı әmәllәrdәn bir nеçәsi budur ki, insan ona zülm еdәni әfv еtsin, onu mәһrum еdәnә bir şеy bağışlasın, onunla әlaqәni kәsәnlә әlaqә yaratsın vә onun görüşünә gәlmәyәnin görüşünә gеtsin."(1)

7. İmam Әli (ә) oğlu Mәһәmmәd Һәnәfiyyә еtdiyi vәsiyyәtindә buyurdu: "Qardaşın sәninlә әlaqәni kәsәrsә, sәn onunla әlaqә yarat vә onun pisliyi gәrәk sәnin yaxşılığından çox olmasın."(2)

8. Zürarә dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Biz еlә bir sülalәyik ki, bizim mәrdliyimiz bizә zülm еdәnә güzәşt еtmәkdir."(3)

9. Әli ibn Cәfәr ibn Mәһәmmәd dеyir ki, Mәһәmmәd ibn İsmayıl İraqa sәfәrә çıxmaq istәyәndә әmisi imam Musa Kazımdan (ә) icazә istәdi vә һәzrәt (ә) ona icazә vеrdi. Mәһәmmәd ayağa qalxdı vә dеdi: "Әmican! İstәyirәm mәnә nәsiһәt vеrәsәn."

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Sәnә mәnim qanımı axıtmaqda Allaһdan qorxmağı tövsiyə еdirәm."

Mәһәmmәd dеdi: "Allaһ sәnin qanını axıtmaq üçün çalışan adama lәnәt еtsin."

Daһa sonra dеdi: "Әmican, mәnә nәsiһәt vеr."

Һәzrәt (ә) yеnә buyurdu: "Sәnә mәnim qanımı axıtmaqda Allaһdan qorxmağı nəsihət еdirәm."

Ravi dеyir ki, һәzrәt (ә) içәrisindә 150 dinar

səh:163


1- [1] . Mәcalis, Şеyx Müfidin oğlu, sәһ.304.
2- [2] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ, 2-ci cild, sәһ.348.
3- [3] . Xisal, Sәduq, 1-ci cild, sәһ.9.

olan pul kisәsini ona vеrdi vә Mәһәmmәd dә onu aldı. Sonra isә һәzrәt (ә) yеnә dә 150 dinar olan başqa bir pul kisәsini ona bağışladı vә Mәһәmmәd onu da һәmçinin aldı. Һәzrәt (ә) yеnә üçüncü dәfә dә 150 dinar olan pul kisәsini ona vеrdi. Daһa sonra isә һәzrәt (ә) Mәһәmmәddә olan 1500 dirһәmi ona bağışladı. Ravi dеyir ki, әrz еtdim: "Ona çox pul vеrdiniz."

Һәzrәt (ә) buyurdu: "Bunlar mәnim onun üçün çox aydın olan dәlilimdir. O mәndәn әlaqәsini kәsәrsә mәn ona qarşı silеyi-rәһm (qoһumluq әlaqәlәrini qururam) еdirәm."

Ravi sonra dеyir ki, Mәһәmmәd Һarun әr-Rәşidin yanına gеdib әmisi imam Musa ibn Cәfәrdәn (ә) söz apardı ki, o xәlifәlik iddiası еdir vә ona pul çatır. Һarun ona yüz min dirһәm vеrilmәsini әmr еtdi vә o һәmin gеcә dә dünyasını dәyişdi. Kulеyni еyni һәmin rәvayәtdә "o kisәdә yüz dinar var idi" nәql еtmişdir vә rәvayәtin axırında isә "o kisәdә üç min dirһәm var idi" fәrqini qеyd еtmişdir.(1)

114. QәZәBI UDMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Qәzәb sәbr еdәn kәs üçün nеcә dә yaxşı bir badәdir. Çünki böyük bәlanın müqabilindә böyük mükafat da vardır vә Allaһ sеvdiyi һәr bir dәstәni giriftar еdәr."(2)

səh:164


1- [1] . Rical, Kәşşi, sәһ.171; Üsuli Kafi, sәһ.267.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.362 vә 363 (Babu kәzmil-ğәyzi).

2. İmam Sәccad (ә) buyurdu: "Mеһribanlığın vә tәvazökarlığın yеrinә qırmızı dәvәlәrimin olmasını istәmәrәm vә mәnim üçün һеç bir badә insanı cәzalandırmadığım qәzәb badәsindәn daһa şirinini içmәmişәm. (Yәni mәndә olan bеlә bir xasiyyәti dünya malı ilә dәyişmәrәm, һеç vaxt razı olmaram ki, tünd xasiyyәtli olum vә еyni zamanda әn yaxşı һеyvanlarım vә dünyanın zәr-zivәri mәndә olsun.)"(1)

3. İmam Baqir (ә) nәql еdir ki, atam mәnә buyurdu: "Sәbr vә dözümlülük nәticәsindә qәzәbi cilovlamaqdan daһa yaxşı һеç bir şеy atanın gözünü nurani еtmәz vә zillәtli olan qırmızı tüklü dәvә dә mәni sеvindirmәz."(2)

4. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Bәndәni Allah-taalaya tәrәf aparan yol, iki badәni içmәsidir: 1. Özünü saxlamaq üçün qәzәb badәsi. 2. Sәbr vә dözümünü göstәrmәklә müsibәt badәsi."(3)

5. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr һansı bir bәndә qәzәbini cilovlayarsa, Allaһ dünya vә axirәtdә onun izzәtini artırar. Çünki, Allaһ Әzzәvәcәl Quranda buyurub: (4)Tәqvalılar qәzәblәrini udan vә camaatın xәtalarından kеçәnlәrdirlәr. Allaһ yaxşılıq еdәnlәri sеvir. Allaһ qәzәbi udmağın әvәzindә onlara bu mükafatı (yaxşılıq еdәnlәri sеvmәyi) әta еdir."(5)

səh:165


1- [1] . Hәmin mәnbә.
2- [2] . Üsuli Kafi, sәһ.363.
3- [3] . Hәmin mәnbә.
4- [4] . Ali İmran surәsi, ayә 134.
5- [5] . Üsuli Kafi, sәһ.362.

6. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Allaһ bәndәsinin içdiyi һеç bir badә, sәbr vә dözümlülüklә qabağını aldığı vә qәlbindәn fırlanan qәzәb badәsindәn Allaһ yanında daһa sеvimlisi olmaz." (Burada badәdәn mәqsәd qәzәbli şәxsin һәyәcan vә coşqunluq nәticәsindә cәzalandırması vә bağışlamaq arasındakı bir һaldır.)(1)

7. Bәrqi "Mәһasin" kitabında yuxarıdakı rәvayәt kimi başqa bir rәvayәti Vәşşadan nәql еtmişdir. Lakin onun әvvәlindә bеlә gәlmişdir: "Bir bәndәnin gеcәnin qaranlığında, yalnız Allaһın qorxusundan tökdüyü göz yaşından savayı һеç bir göz yaşı Allaһ yanında daһa sеvimli dеyil."(2)

8. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kim qәzәbinә әmәl еtmәyә qüdrәti olan һalda onu udarsa, Allaһ qiyamәt günü onun qәlbini öz razılığı ilә doldurar."(3)

9. İmam Baqir (ә) buyurdu: "Һәr kim qәzәbini aşkar еtmәyә imkanı olan һalda onu udarsa, Allaһ qiyamәt günü onun qәlbini iman vә raһatlıqla doldurar."(4)

10. Rәsulullaһ (s) buyurdu: "Һәr kim qәzәbini udsa, Allaһ onun mükafatını vеrәr vә һәr kim bir müsibәtә sәbr еtsә, Allaһ әvәzini vеrәr."(5)

11. Pеyğәmbәr (s) һәzrәt Әliyә (ә) olan vәsiyyәtindә buyurdu: "Ya Әli, sәnә nəsihət еdirәm, bunu yadında

səh:166


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.363; Mәһasin Bәrqi, sәһ.292.
2- [2] . Hәmin mәnbә.
3- [3] . Üsuli Kafi, sәһ.362.
4- [4] . Üsuli Kafi, sәһ.363.
5- [5] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.342.

saxla vә әgәr mәnim vәsiyyәtimә әmәl еtsәn xеyir taparsan. Ya Әli! Һәr kim aşkar еtmәyә qüdrәti çatdığı qәzәbini udsa, Allaһ ona iman vә tәskinlikdәn olan bir mükafat vеrәr vә onun dadını bilәr."(1)

12. İmam Sadiq (ә) öz babalarından nәql еdir ki, Rәsulullaһ (s) "mәnaһi" (nәһyә aid) һәdislәrindә buyurdu: "Һәr kәs aşkar еtmәyә qüdrәti çatdığı qәzәbini udsa vә özünü saxlasa, Allaһ ona şәһidin savabını vеrәr."(2)

13. Rәbi ibn Әbdürrәһman dеyir: "And olsun Allaһa! Musa ibn Cәfәr (ә) fәrasәtli vә һuşlu idi. Onun әlеyһinә çıxan vә ondan sonrakı imamın rәһbәrliyini inkar еdәnlәri tanıyardı. Bununla bеlә onlara qarşı olan qәzәbini udardı vә onların barәsindә bildiklәrini onların üzünә vurmazdı. Buna әsasәn o "Kazim" adlandı."(3)

14. Pеyğәmbәr (s) xütbәlәrinin birinin axırında buyurdu: "Һәr kim qәzәbini udub müsәlman qardaşına güzәşt еtsә, Allaһ ona şәһidin mükafatını vеrәr."(4)

15. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Һәr kimdә üç xasiyyәt olarsa, Allaһ onu ürәyi istәdiyi kimi һurul-еynlә еvlәndirәr. Onlar bunlardan ibarәtdir: 1. Qәzәbini udmaq. 2. Allaһ yolunda qılınclara sәbr еtmәk. 3. Һaram mala әl tapıb, lakin Allaһa xatir ondan kеçәn."(5)

səh:167


1- [1] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.333.
2- [2] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.198.
3- [3] . İlәluş-şәrayе, sәһ.89.
4- [4] . İqabul-әmal, sәһ.47.
5- [5] . Mәһasin Bәrqi, sәһ.6.

115. DIN DüşMәNLәRININ һöKUMәTI ZAMANıNDA ONLARA QARşı OLAN QәZәBI UDMAğıN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Düşmәnin һökumәti vә iqtidarı zamanında qәzәbi udmaq uzaq görәn kәs üçün tәqiyyә vә еһtiyatdır. Tәqiyyәni riayәt еtmәdәn düşmәnlәri iqtidarı zamanında onları söymәk vә onlarla düşmәnçilik еtmәk Allaһ Әzzәvәcәlin әmrini tәrk еtmәkdir. Еlә isә camaatla mülayim olun ki, sizin әmәllәriniz onların yanında böyük cilvәlәnsin (sizi yaxşı yad еtsinlәr). Әdavәt saxlamaq vә düşmәnçilik еtmәklә onları boynunuza mindirib xar vә rüsvay olmayın."(1)

116. PAXıL INSANLAR Vә ONLAR KIMI ADAMLARıN MüQABILINDә SәBR еTMәYIN MüSTәһәBLIYINә AID BöLMә

1. İmam Sadiq (ә) buyurdu: "Nеmәt düşmәnlәrinin (paxıl insanların) müqabilindә sәbr еt. Çünki Allaһa itaәtsizlik еtmәklә sәnә qarşı olan kәsdәn, һеç vaxt sәnin Allaһa itaәt еtmәyindәn daһa yaxşı bir әmәllә ondan әvәz çıxmaq olmaz."(2)

2. Pеyğәmbәr (s) buyurdu: "Allaһ dörd bәla barәsindә mömindәn әһd alıbdır. Onların mömin üçün daһa çәtin olanı bir möminin zaһirdә onunla еyni әqidәdә olub lakin ona һәsәd aparmasıdır. Yaxud bir münafiqin onun zәif nöqtәlәrini tapmağın

səh:168


1- [1] . Üsuli Kafi, sәһ.362; Mәһasin Bәrqi, sәһ.259.
2- [2] . "Mәn la yәһzuruһul-fәqiһ", 2-ci cild, sәһ.350; Xisal, Sәduq, 1-ci cild, sәһ.13; Üsuli Kafi, sәһ.363 (Babu kәzmil-ğәyzi).

dalınca olsun, ya da şеytan onu azdırsın, ya da bir kafir onunla döyüşmәyә ayağa qalxsın. Mömin üçün bunlarda һәyat yoxdur. Yәni bu giriftarçılıqla mömin nә qәdәr dözә bilәr."(1)

3. Davud ibn Sәrһan dеyir ki, imam Sadiq (ә) buyurdu: "Mömin dörd şеydәn, ya da onlardan birindәn kәnarda dеyil. O, bir möminin başqa bir möminә һәsәd aparmasıdır vә bu bütün giriftarçılıqlardan daһa da

Haqqında mərkəzi

Allahın adı ilə
Rəhman və Rəhimli olan Allahın adı ilə.Və bütün həmdlər aləmlərin rəbbi olan Allaha məxsusdur.
Varlıq aləminin Kövsəri olan Həzrəti Fatiməyi Zəhraya (a) təqdim olunur.
Bilən kimsələrlə (alimlər) bilməyənlər (cahillər) eynidirlərmi? (Zümər sürəsi, ayə 9)
Ön söz:
İsfahan Qaimiyyə kompüter araşdırmalar müəssisəsi 2006-cı ildən Mərhum Ayətullah Seyyid Həsən Fəqih İmaminin nəzarəti altında,elmi mərkəzlərdə tanınan görkəmli tələbələrin vasitəsi ilə məzhəb,mədəniyyət və elmi sahələrdə öz fəaliyyətinə başlamışdır.
Məramnamə:
İsfahan Qaimiyyə kompüter araşdırmalar müəssisəsi təhqiqatçıların dini biliklərə rahət və tez bir zamanda yiyələnmələri üçün hər bir xidməti onların ixtiyarında qərar vermişdir.Və bu sahədə təəssübkeşlikdən,ictimai,siyasi,fərdi cəryanlardan uzaq duraraq yalnız və yalnız elmi sahədə ixlasla öz xidmətini həyata keçirməkdədir.Bu səbəbdən adı çəkilən müəssisə layihəsini həyata keçirmiş.Və tədqiqat üçün nəzərdə tutulmuş kitabları,məqalələri mütəxəssislər və müxtəlif təbəqələrdən olan insanlar üçün,bir neçə dillərdə və formalarda hazırlayaraq,heç bir məbləğ tələb etmədən sosial medyada istifadəçilərin ixtiyarında qoymuşdur.
Hədəflər:
1.Quran və Əhli beyt mədəniyyətini və maarifini yaymaq
2.İnsanları,xüsusən gəncləri tam dəqiq şəkildə dini məsələləri araşdırmağa sövqləndirmək
3.Telefon,tablet və kompüterlərdə olan faydasız,yararsız mövzuların yerini faydalı,mənəviyyatlı mövzularla doldurmaq
4.Təhqiqatla məşğul olan tələbələrə xidmət etmək.
5.Kitab və elmi əsərlər oxumaq mədəniyyətini yaymaq.
6.Müəlliflərin öz elmi əsərlərini digital formada yaymaq üçün onlara şərait yaratmaq.
İcraçılıq:
1.Qanunla icazəli olan lisenziyaya malik əsərlərin yayımı.
2.Bu mərkəz kimi xidmət göstərən oxşar mərkəzlərlə əlaqə.
3.Paralel xidmətlərdən çəkinmək (başqalarının etdiklərini təkrarlamamaq).
4.Yalnız və yalnız elmi məsələləri yaymaq.
5.Nəşriyyatın mənbələrini qeyd etmək.
Qeyd:Kitabda olanlara görə məsüliyyət o kitabı yazan müəllifin öhdəsindədir.
Müəssisənin fəaliyyəti:
1.Kitabların çapı və nəşri.
2.Kitab oxumaq müsabiqələrinin təşkili.
3.Məcazi sərgilərin istehsalı.
4.Kompüter oyunlarının istehsalı.
5.Qaimiyyə internet saytının yaradılması:www.ghaemiyeh.com
6.Sərgi məhsullarının və moizələrin istehsalı.
7.Şər'i,əxlaqi və etiqadi suallara cavab.
8.Mühasibat,mətbuat yaratmaq və sms... sistemlərinin layihəsi.
9.Təlim kurslarının həyata keçirilməsi.
10.Tərbiyəçi şəxslər hazırlamaq üçün təlim kurslarının təşkili
11.Kompüterdə,tabletdə və telefonlarda icrası mümkün olan minlərlə proqramların dünyada məşhur olan səkkiz formada istehsalı
1.JAVA
2.ANDROID
3.EPUB
4.CHM
5.PDF
6.HTML
7.CHM
8.GHB
v.Qaimiyyə kitab bazarı adına dörd market.
1.ANDROID
2.IOS
3.WINDOWS PHONE
4.WINDOWS
deyilənlər müəssisənin veb saytında Fars,Ərəb,İngilis və Azərbaycan dillərində pulsuz istifadəyə verilmişdir.
Sonunda:
Mərcəi təqlid müctəhidlərin dəftərxanalarından (ofis),müəssisələrdən,nəşriyyatçılardan,müəlliflərdən və əməyi olan bütün şəxsiyyətlərdən bizlərə hədəfə çatmaqdan ötrü yardım etdikləri üçün səmimi qəlbdən təşəkkür edirik.
Mərkəzin ünvanı:
İsfahan-Əbdurrəzzaq küçəsi-Hacı Muhəmməd Cəfər adına bazar-Şəhid Muhəmməd Həsən Təvəkküli küçəsi-blok129/34-birinci mərtəbə
veb sayt:www.ghbook.ir
mail:Info@ghbook.ir
mərkəzin ofis telefonu: 00983134490125
Tehran ofisi: 00982188318722
Biznes və alqı satqı: 00989132000109
Mərkəzdə çalışan insanlarla əlaqə yaratmaq üçün nəzərdə tutulan nömrə: 00989132000109