دائره المعارف طهور: کتابشناسی

مشخصات کتاب

سرشناسه:موسسه فرهنگی هنری جام طهور،1395

عنوان و نام پدیدآور:دائرة المعارف طهور: کتابشناسی/ واحد تحقیقات موسسه فرهنگی هنری جام طهور .

ناشر چاپی : موسسه فرهنگی هنری جام طهور،http://www.tahoor.com

مشخصات نشر دیجیتالی:اصفهان:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، 1395.

مشخصات ظاهری:نرم افزار تلفن همراه ، رایانه و کتاب

موضوع: کتابشناسی

ص: 1

کتب کلامی و اعتقادی

بحارالانوار

کتابی است به زبان عربی که حدود 320 سال قبل تدوین و تألیف شده است که میتوان آن را دائرة المعارف شیعه نامید. نویسنده این کتاب، مولی محمدباقر مجلسی، فرزند محمدتقی مجلسی اول است که خود به مجلسی دوم و علامه مجلسی معروف است که بین سالهای 1037 تا 1110 هجری قمری زندگی کرده. او از بزرگان تشیع و از اعلام قرن یازدهم و معاصر با ملامحسن فیض کاشانی و شیخ حر عاملی میباشد که به کثرت تألیف و اهتمام به اداره امور شرعی از جمله منصب شیخ الاسلامی و مرجعیت و فتوا مشهور است.

کتاب بحارالانوار که تألیف این بزرگ مرد عالم تشیع است، جامع ترین مجموعه حدیث شیعی است که در آن بخش عمده ای از آیات قرآن کریم همراه با تفسیر آنها به تناسب عناوین ابواب و موضوعات درج شده و تقریبا تمامی احادیث نبوی و بعضی احادیث قدسی و اخبار و روایات و معارف اهل بیت در آن گردآوری شده است. در این کتاب تمام اعتقادات، اصول دین، فروع دین، ایمان، کفر و تمام شعبات احکام و غیره در بابهای مختلف، اعلام و بزرگان شیعه از صحابه رسول اکرم و اصحاب ائمه (ص) تا قرن هشتم، اندیشه ها و آراء علمی و تجربی، تقریبا تمام طبقیات و آراء طبی، نجومی، فلکی، ریاضی، معارف اجتماعی و آداب و سنن و مراسم و شعائر، کلیه وجوه و جلوه های تاریخ و فرهنگ تشیع، اساطیر و قصص تمام انبیاء از آدم تا خاتم و اثبات عصمت آنها و قصص و فرهنگ عامه (فولکلور) شیعه، و خلاصه تمام شئون اندیشه و عمل و عقائد و احکام اسلام و تشیع را از ملک تا ملکوت را در بردارد.

این کتاب برای هر کسی که جویای بابی از ابواب علوم آل محمد (ص) باشد، راهگشا است. خود مؤلف این وصف را در اول کتاب، توصیف کرده است. کتاب بحارالانوار، گنجینه بزرگ و ذی قیمتی است که علامه مجلسی رضوان الله تعالی علیه در جمع و تدوین آن رنج فراوان برده و در نتیجه نیتی بزرگ بر عالم تشیع دارد که به نظر بعضی از بزرگان، نظیر آن در عامه و خاصه نوشته نشده است. برای مثال، آقا بزرگ تهرانی در معرفی این کتاب می نویسد که قبل و بعد از آن، نظیرش دیده نشده است و تدوین هم نشده است و انصافا هم که چنین دائرة المعارف پرموضوعی که در ابواب مختلفی تدوین شده، نه در ده قرن اول تاریخ شیعه تا عصر او، و نه در سه قرنی که از وفات او می گذرد، در عالم تشیع و سایر مذاهب اسلامی تألیف و گردآوری نشده است.

این اثر عظیم را، علامه مجلسی در طی 36 سال (از 1070 تا 1106 هجری قمری) با همکاری عده کثیری از فضلا و شاگردان ارشد خود به پایان برده است. تمام مجموعه عین متون و نص است که نشان دهنده روش علمی و عینی علامه و در درجه اول اهمیت است. البته شرح و بیانی در ذیل اغلب ابواب به قلم مجلسی اضافه شده ولی این توضیحات و تعلیقات از متون و نص اصلی ممتاز است. این کتاب گرانقدر در چاپ جدید در 110 مجلد و 2327 باب و بالغ بر حدود 40000 چهل هزار صفحه است.

مطلبی که قابل ذکر است اینکه: عده ای انتقاد به آن دارند بر اینکه بعضی مطالب سست و بی اساس در آن آمده و در پاره ای از مجلدات آن، تناقضاتی است. مثلا در بابی، روایتی یا معجزه ای را به امام هفتم نسبت داده و دقیقا همان روایت یا معجزه را در جای دیگر به امام هشتم نسبت میدهد. هم چنین این انتقاد هم هست که اخبار ضعیفی در آن دیده می شود که نه موجب علم می شود نه عمل. در جواب باید گفت: قهرا اخبار ضعیفی در متن ابواب مختلفی دیده می شود، اما نظر مؤلف، جمع و ضبط احادیث بوده که حقا از عهده این مهم برآمده است، ولیکن هر محقق و خواننده میتواند متن حدیث را که از منابع مختلف نقل شده با سلسله سند آن حدیث و روایت مورد بررسی قرار دهد، اگر نقص یا تناقص دید، آن را با روایات کاملتر و سند صحیح تر تطبیق نماید و تکمیل کند. و باید گفت امثال اینگونه تناقض ها از برکات این کتاب است، زیرا اگر گردآوری روایات از کتب مختلف و جمع آن در باب واحد ذیل موضوع واحد نبود، این تناقض آشکار نمی شد.

ص: 2

این روشنگریها و تناقضات از برکات این کتاب عظیم و مهم است که باب بحث و فحص و دقت علمی را می گشاید و باب جهل و ضلالت و قول بلاتحقیق را می بندد. این بزرگوار، تمام آنچه از احادیث و روایات به او رسیده، در کتابش آورده ولی تشخیص بین صحت و سقم را به شم و شناخت محققان و احاطه علمی آنان واگذارده است بدون آنکه در جمع آوری و انتخاب روایات، فکر و نظر شخصی خود را حکم قرار دهد. البته آنچه که در بیانات ایشان در توجیه روایات متعارضه و متناقض و تأویل و رفع اختلاف آنها می یابیم به قصد صدور حکم بر صحت حدیث و قبولش نیست، بلکه این کار شأن هر مجموعه ای از جوامع حدیث است که در همه آن احادیث و روایات، ضعیف و صحیح و حسن است. وظیفه محدث، گرد آوردن و نقل و جمع آوری و تکثیر اسناد و روایات است، ولی بحث صحت و سقم حدیث و ضعیف و قوت آن یا فحص و تحقیق، وظیفه دیگری است که علم رجال و درایت، باید به آن بپردازد.

خلاصه بقول: اقل فایده جمع و تدوین علامه مجلسی این است که محققان هر موضوعی از معارف دینی، تمامی گمشده و آرزوی خود را در این مجموعه فراهم می یابند... و به این وسیله مجال ژرفکاوی در آنها را دارند.

من_اب_ع

کاظم مدیر شانه چی- علم الحدیث

سیدمحسن امین عاملی- اعیان الشیعه- صفحه 9/184-182

دائرة المعارف تشیع ج3

کلی__د واژه ه__ا

کتاب بحارالانوار علامه محمدباقر مجلسی حدیث حدیث شناسی علم کلام تشیع

ص: 3

احتجاج طبرسی یا الاحتجاج علی اهل اللجاج

کتابی است کلامی از نیمه اول قرن ششم هجری قمری، به زبان عربی. از کتب معتبر شیعه که به «احتجاج طبرسی» مشهور و به کثرت فوائد، موصوف است. نویسنده آن، ابومنصور شیخ احمدبن علی بن ابیطالب طبرسی از محدثین موثق و علمای بزرگ نیمه اول قرن ششم هجری قمری است. این کتاب، محاجات و مناظرات پیغمبر اسلام و ائمه شیعه و استدلال های برخی از اصحاب ائمه در برابر مخالفان و افراد مختلف و پیروان ادیان غیر اسلامی، نسبت به اصول و فروع دین اسلام و مذهب شیعه اثنی عشری است. همچنین برخی از مکاتبات امام زمان (ع) که در زمان غیبت صغری از طریق نواب حضرت بوده و نیز ذکر توقیعاتی از ناحیه مقدسه به بعضی از علما، در قسمت آخر، درج شده است. نام دیگر «احتجاج» «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است که ظاهرا ساخته دیگران می باشد و در خطبه مؤلف نیامده است.

انگیزه مؤلف برای تألیف:

مولف، انگیزه خود را از تألیف این کتاب، جمع آوری احادیثی عنوان کرده که در آنها، احتجاجات پیشوایان دین، روایت شده تا ثابت کند که نهی از احتجاج، برای افراد ضعیف و قاصر در دفاع از دین و عقاید است نه برای اشخاص مبرز و توانا بر اثبات حق و دفع باطل. وی در دیباچه کتاب می گوید: آنچه مرا وادار به گردآوری این کتاب کرد این بود که: دیدم عده ای از شیعیان امامیه به شدت از احتجاج پرهیز کرده و راه مناظره و جدل را اگر چه برحق باشد، نمی روند و می گویند اینکار بر ما روا نیست. از این رو من تصمیم به تألیف کتابی گرفتم که حاوی استدلالات و احتجاجات شیعه و بزرگان و ائمه شیعه باشد و آیات و روایاتی که مسلمانان را به احتجاج و «مجادله حسن» امر کرده، ذکر کنم تا ثابت کنم که نهی در این باب، فقط منحصر به ضعیفان و ناتوانان و جاهلان است که از عهده آن به خوبی برنمی آیند، نه مبرزان و دانایانی که حق را بخوبی می توانند اثبات نمایند و مایه رفعت منزلت خود شده اند.

ص: 4

معرفی اجمالی نویسنده:

شیخ احمدبن علی بن ابیطالب طبرسی، کنیه او، ابومنصور، عالم، فقیه، متکلم و محدث بزرگ و موثق شیعه در نیمه اول قرن 6 ه_ ق است. تاریخ تولد و وفات او مشخص نیست، فقط با قرائنی و به نقل از علامه سیدمحمد بحرالعلوم، با سنجیدن ولادت و وفات، معاصران و شاگردان، او را از رجالی می دانند که اوائل قرن ششم ه_ ق را درک کرده است. اصلیت او، ایرانی و بعضی از اهالی طبرستان و برخی اهل طبرس، همان تفرش امروز می دانند. وی مورد اعتماد بزرگانی چون 'شهید اول'، شیخ حر عاملی و سید محمد بحرالعلوم و خوانساری صاحب روضات الجنات بوده که او را به صفات عالم فاضل فقیه، محدث ثقه، ستوده و او را از یاران بزرگ پیشینیان گفته اند. از شاگردان مشهور وی، ابن شهر آشوب، عالم بزرگ قرن ششم هجری قمری است. مؤلف، معاصر با ابوالفتوح رازی و فضل بن حسن طبرسی، صاحب کتاب تفسیر مجمع البیان بود.

ساختار و تقسیم بندی کتاب:

- مقدمه که شامل: اخباری که متضمن نهی از جدل و مناظره و نکوهش آن، و انگیزه تألیف کتاب.

- احتجاجات و استدلات مأثور از پیغمبر اکرم (ص)، امیرالمؤمنین علی (ع) و سایر ائمه معصومین درباره اصول و فروع دین اسلام و مذهب شیعه حقه جعفری با افراد مختلف و مخالف.

- ذکر واقعه غدیر خم، ماجرای فدک و محاجه های حضرت علی (ع) و فاطمه زهرا و دیگر صحابه (و خطبه پیامبر در غدیر).

- محاجات امام (ع) با معاویه و اهل شام و خوارج و نقص کنندگان بیعت با او.

ص: 5

- در بخش پایانی، احتجاجات حضرت صاحب الزمان (ع)، مکاتبات آن حضرت در زمان غیبت صغری با نواب چهارگانه، توقیعات حضرت در زمان غیبت کبری.

کتاب احتجاج از دیدگاه صاحبنظران:

مامقانی در تنقیح المقال: از قول شیخ حر عاملی که فرموده: «له کتاب الاحتجاج علی اهل اللجاج حسن و کثیرالفوائد» (کتاب احتجاج طبرسی کتابی نیکو که در مناظرات با مخالفین تألیف شده و دارای فوائد بسیاری است). علامه سید محمد بحرالعلوم در مقدمه خود بر احتجاج و اهمیت احتجاج، بحثی مفید دارد.

نکته:

1- کسانی که تألیف این کتاب را به 'فضل بن حسن طبرسی'، صاحب تفسیر مجمع البیان نسبت داده اند، اشتباه کرده و خطا رفته اند، این اشتباه به سبب اشتراک در شهرت طبرسی است.

2- بیشتر احادیث و اخباری که در کتاب هست، به صورت مرسل (بدون سلسله کامل اسناد) است و این بدلیل اینست که این احادیث یا با حکم عقل موافقت دارد یا متواترند و یا درباره آن اجماع وجود دارد و یا در سیره ها و کتابهای مخالف و مؤلف مشهور هستند. اما مطالبی که از حضرت امام حسن عسکری (ع) آمده، چون به اندازه احادیث دیگر مشهور نیست، لذا با یک سند (از جمله، اخبار مذکور در تفسیر امام عسکری) ذکر شده است.

چاپ و شرح:

این اثر بارها به شیوه ای نفیس با حواشی و تعلیقات در ایران، عراق، لبنان، چاپ شده است. در زمان شاه طهماسب صفوی، توسط علی بن حسین زواری اصفهانی از علمای شیعه، در نیمه اول قرن دهم هجری قمری به فارسی ترجمه و بنام «کشف الاحتجاج» منتشر شد. (دائره المعارف فارسی)

ص: 6

ترجمه مشروح دیگر به قلم نظام الدین احمد غفاری مازندرانی، از دانشمندان قرن دهم هجری، که به کوشش پاکتچی در تهران چاپ و منتشر شده است. آخرین چاپ کتاب، به کوشش ابراهیم بهادری و محمد هادی، زیر نظر جعفر سبحانی در سال 1413 ه_ ق در قم شده است.

من_اب_ع

ابراهیم بهادری و ....- احتجاج

دائرة المعارف تشیع

محمدعلی مدرس خیابانی- ریحانة الادب

آثار کهن اسلامی ایرانی

کلی__د واژه ه__ا

علم کلام کتاب الاحتجاج علی اهل اللجاج شیخ طبرسی تشیع مناظره مباحثه

اکمال الدین و اتمام النعمة

این کتاب به زبان عربی و درباره امام دوازدهم شیعه، حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه می باشد. این کتاب در موضوع خود از پرمطلب ترین و مستدل ترین کتابهاست. نویسنده آن، محمدبن علی، ابن بابویه معروف به شیخ صدوق از فقها و محدثین بزرگ شیعه که به دعای امام زمان (ع) به دنیا آمد، دوران کودکی و نوجوانی را در دامان علم و فضیلت و زهد و تقوای پدر بزرگوارش گذراند و علوم و معارف را همراه با تربیت های علمی و اخلاقی در کنار آن فقیه فرزانه و عالم وارسته فرا گرفت و با حافظه و هوش و استعداد سرشاری که داشت، در سن کمتر از بیست سالگی هزاران حدیث و روایت با سلسله سند آنها آموخت.

ایشان در سن جوانی که پدر را از دست داد، وظیفه سنگین نشر احادیث آل محمد و هدایت مردم را به عهده گرفت و در همین راستا شخصیتی نامدار و برجسته و با خیر و برکت او شامل حال مردم و خواص و عوام شد و همان دعائی را که امام عصر (ع) در نامه مبارکش با کلمات فقیه، خیر، مبارک و ینفع الله به برایش کرده بودند به وقوع پیوست.

ص: 7

از این مرد بزرگ حدود سیصد اثر تألیفی به جای مانده است که مهمترین آنها کتاب «من لایحضره الفقیه» یکی از چهار کتب اربعه شیعه می باشد که 5963 حدیث را داراست. شیخ صدوق در سال 381 هجری قمری دار فانی را وداع گفت. کتاب حاضر مورد سخن از آثار ارزشمند و بسیار مفید شیخ صدوق است که نام کتاب «اکمال الدین و اتمام النعمه» خود را از آیه 4 سوره مائده که «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی» است، گرفته است. شیعیان بالاتفاق می گویند این آیه بعد از واقعه غدیر خم نازل شد که طی آن پیغمبر به فرمان خدا، علی (ع) را به جانشینی خود و امامت مسلمانان منصوب کرد. صدوق علیه الرحمة، در آغاز این کتاب، علت تألیف آن را اینگونه بیان می کند که:

«یکسال که از زیارت حضرت رضا (ع) برمی گشتم، وقتی که به نیشابور رسیدم، عده ای از شیعیان که به ملاقات من آمدند، دیدم که درباره غیبت حضرت مهدی، امام زمان (ع)، شبهه هایی برایشان، حاصل شده و از راه منحرف شده و به آراء و عقاید دیگران روی آورده اند. من مدتی آنها را با استناد احادیث پیغمبر و اخبار ائمه علیهم السلام، راهنمایی کردم و سعی و کوشش زیادی در این راه نمودم، تا اینکه دانشمند بزرگ، شیخ نجم الدین ابوسعید محمدبن حسن صلت قمی، از بخارا بر ما وارد شد. من هم که مدتها بود شیفته دیدار او بودم؛ ساعتها به گفت و شنود و بحث و صحبت گذراندیم، تا اینکه یک روز، او داستانی برای من گفت که مردی فیلسوف و منطق دان، سخنانی درباره مهدی موعود گفته که مایه سرگردانی من شده و شبهه هایی برایم حاصل شده است. شیخ می گوید: من آنقدر برای او اخبار و حدیث از پیغمبر و ائمه علیهم السلام گفتم که شک او از بین رفت و دلش آرام شد. آنگاه او از من خواست که در این باره کتابی بنویسم. من هم به او نوید دادم که در برگشت به وطن (ری) اینکار را انجام می دهم. در این میان شبی امام زمان (ع) را در خواب دیدم که در مکه بود و بر در کعبه ایستاده، به ایشان نزدیک شدم و سلام کردم، حضرت پاسخ دادند و فرمودند: چرا درباب غیبت کتابی تألیف نمی کنی؟ گفتم مقداری کرده ام. حضرت فرمودند: آن را نمی خواهم به تو فرمان میدهم که در این باره کتابی بنگاری و غیبت پیغمبران را یاد کنی و من از صبح همان شب نگارش این کتاب را شروع کردم.»

ص: 8

مؤلف محترم بعد از این مقدمه، اخبار و احادیث بسیار و داستانهای مستدل و مستند در باب امامت و امامان آورده و آنگاه روایات وارده از پیامبر و همه امامان معصوم تا امام یازدهم را درباره وجود و غیبت امام دوازدهم را بیان نموده است و در ضمن، شبهات مربوط به طول غیبت و عمر طولانی حضرت را برطرف می کند. پس از آن غیبت بعضی از پیامبران مانند حضرت آدم، نوح، صالح، یوسف، ابراهیم و موسی علیهم السلام را مطرح می کند. در قسمت های بعدی کتاب، جریان تولد امام زمان، کسانی که حضرت را دیده و با او گفتگو کرده اند و بعد علت غیبت حضرت و توقیعات وارده از ناحیه مقدسه را شرح داده و سپس کسانی که عمر دراز داشته اند، آنها را ذکر کرده است. در قسمت پایانی کتاب، فضیلت انتظار قیام قائم و علامات ظهور حضرت به رشته تحریر در آمده است.

این مسائل با ترتیبی کامل و آراسته در 62 باب تنظیم شده است. ارزش و اعتبار این کتاب، گذشته از جامعیت و استحکام مطالب، به خاطر نزدیکی زمان تألیف آن با آغاز غیبت حضرت مهدی (ع) است؛ زیرا این کتاب در سال 352 هجری قمری یعنی زمانی که سن حضرت هنوز به 100 سالگی نرسیده بود، تألیف شد. اگر چه نام این کتاب را «اکمال الدین و اتمام النعمه» گویند ولی صحیح آن «کمال الدین و تمام النعمه» می باشد. این کتاب در سال 1301 قمری به طریقه سنگی به چاپ رسیده است و در سالهای اخیر هم چاپ حروفی مرغوبی از آن منتشر شده است.

ص: 9

من_اب_ع

شیخ آقابزرگ تهرانی- الذریعه- ج2 صفحه 283

شیخ صدوق- اکمال الدین و تمام النعمه- چاپ 1301 هجری قمری

کلی__د واژه ه__ا

کتاب اکمال الدین و اتمام النعمة امام مهدی (عج) دوران غیبت شیخ صدوق زندگینامه حدیث شناسی حدیث

کتاب التوحید (شیخ صدوق)

کتاب التوحید از کتابهای متقدم و مهم کلام و اعتقادی شیعه امامیه است!

نویسنده:

نویسنده آن، محدث مشهور و دانشمند بزرگ، ابوجعفر محمدبن علی بابویه قمی معروف به 'ابن بابویه' و 'شیخ صدوق' که در قرن چهارم هجری قمری زندگی می کرد. وی از بنیانگذاران فقه شیعه و در صف اول محدثین و علمای مذهب شیعه و از ارکان فقهی است که در بین علما، بسیار ممتاز است. تألیفات بسیاری دارد. به گفته خود او، بالغ بر 245 تألیف (نوشته در من لایحضره الفقیه) و بعضی تألیفات ایشان را تا حدود 300 اثر گفته اند. او حدود 70 سال عمر کرد و مقبره اش در شهر ری (منطقه ابن بابویه) می باشد.

موضوع و عناوین:

1- این کتاب در موضوع توحید به معنای عام مشتمل است بر بیان وحدانیت ذات الهی، بیان صفات ثبوتی و سلبی، ذاتی و فعلی و نسبت آنها با ذات الهی، نفی تشبیه و رؤیت، حدوث و قدم و قضا و قدر، جبر و تفویض و مسائل و عناوین مرتبط با جبر و اختیار!

2- دیگر از مباحث این کتاب، تمایز میان صفات ذات (سمع، بصر، علم و قدرت و...) و صفات فعل (کلام، اراده، خلق و...) است.

3- علاوه بر این، شیخ با تکیه بر روایات، آیاتی را تفسیر می کند که ظاهر آنها تشبیه و تجسیم را تأیید می کند. مانند آیاتی که نوع اعضاء و جوارح (ید، وجه، ساق، عین، اذن) اوضاع و اوصاف جسمانی و انسانی (جنب، عرش، کرسی، خدعه، استهزاء و...) را برای خدا اثبات می کند. البته دقت او در گزینش این روایات، بقدری زیاد بوده که هیچ موردی در ناهمخوانی و ناسازگاری یا تکرار، در این اثر پیدا نمی شود. در موارد استثنایی هم بلافاصله با توضیحی، تعارض ظاهری را برطرف کرده است!

ص: 10

4- کتاب التوحید منبع ارزشمندی است برای آگاهی از اختلافات اعتقادی جامعه شیعه در قرن های نخست اسلام، مانند آگاهی از نظریه تشبیهی منسوب به هشام بن سالم جوالیقی، و میثمی و نظریات تجسیمی برخی دیگر، قول به زیادت صفات بر ذات الهی، اختلاف موالی ابوجعفر (ع)، در باب علم خدا قبل از خلق، مخلوق یا غیرمخلوق بودن قرآن کریم.

به طور کلی در 67 باب کتاب التوحید شیخ صدوق (ابن بابویه) مضامین متنوعی را درباره توحید از یک سو و عدل و اختیار از سوی دیگر جمع آوری کرده است. در باب توحید الهی صفات سلبی خدا (از قبیل نداشتن مکان و فرزند و جسمانیت و زمان و سکون و حرکت) و صفات ثبوتی و ایجابی خدا و صفاتی از قبیل وحدت ذات و نفی شریک و اعتقاد انسان به اینها برای آخرت هر فرد!

انگیزه مؤلف:

ابن بابویه انگیزه خودش را از تألیف این کتاب، رد نسبت تشبیه و جبر به شیعیان، ذکر کرده که مخالفان و خرده گیران شیعه امامیه مطرح می کرده و چهره مذهب شیعه را مخدوش جلوه می دادند و چه بسا همین امر، مانع گرایش به این مذهب می شد. غالیان با جعل احادیث دال بر جبر و تشبیه از عوامل این انتساب بودند، همچنانکه در حدیثی از امام رضا (ع) این موضوع معلوم شده است.

جایگاه کتاب التوحید و آثار مشابه:

شیعه و سنی، کتابهائی با عنوان توحید، تدوین کرده اند. علاوه بر توحید مفضل بن عمر جعفی کوفی، از یاران امام جعفر صادق (ع)، که رساله توحید را حضرت بر او املا کرده و او آن را به خط خودش نوشته است. افرادی مانند:

ص: 11

1- ابومحمد هشام بن حکم کوفی، استاد متکلمان شیعه امامی، از یاران نزدیک و شاگردان امام ششم و امام هفتم شیعیان،

2- ابواحمد محمدبن ابی عمیر زیاد بن عیسی ازدی،

3- ابومحمد فضل بن شاذان بن خلیل ازدی نیشابوری،

4- شیخ ابوالحسن علی بن حسین بن بابویه قمی (پدر شیخ صدوق)،

5- ابوسهل اسماعیل بن علی بن اسحاق بن ابی سهل نوبختی،

6- ابوجعفر محمدبن حسین بن ابی الخطاب.

کتاب و شرح هایی که بر آن نوشته شده:

به علت جایگاه مهم کلامی و اعتقادی این کتاب، شرح های زیادی بر آن نوشته شده است:

1- سیدمحمد خلیل بن رکن الدین حسینی کاشانی (از شاگردان ملامحسن فیض کاشانی)

2- شاه محمدبن شمس الدین محمد اصطهباناتی شیرازی در قرن یازدهم با عنوان (حل العقاید)

3- ملا محمدباقر بن محمد مؤمن مشهور به محقق سبزواری

4- ابوالنصر محمدبن مسعود عیاشی، مفسر بزرگ شیعی

5- جلال الدین محمدبن اسعد دوانی

6- قاضی سعید قمی

7- محدث، سید نعمت الله جزایری و عده دیگری که برای آگاهی به کتب مربوطه باید مراجعه شود.

نام التوحید:

ظاهرا نویسنده این کتاب (شیخ صدوق) در بکارگیری این معنای اصطلاحی توحید، از کتاب التوحید شیخ کلینی در کافی الگو گرفته ولی این کتاب مفصل تر، منظم تر و عناوین آن، گویاتر است. از این کتاب، نسخه های خطی متعددی در کتابخانه های ایران موجود است. برخی محققان تا 92 نسخه خطی آن را شناسایی کرده اند. این کتاب بارها چاپ شده است که چاپهای سنگی آن بدین قرار است: تهران 1285، بمبئی 1321، چندین بار هم چاپ حروفی شده: در تهران 1375، تهران 1398، نجف 1386، بیروت 1387، قم 1425.

ص: 12

من_اب_ع

دانشنامه اسلام

دائرةالمعارف تشیع

کلی__د واژه ه__ا

کتاب التوحید (شیخ صدوق) علم کلام اعتقاد تشیع شیخ صدوق کتاب شناسی

صحیفه سجادیه

کتاب صحیفه سجادیه، مجموعه ای از دعاها و مناجات امام چهارم شیعیان، زین العابدین علی بن الحسین حضرت سجاد (ع) است. مجموعه این ادعیه در دو صحیفه موجود است. یکی صحیفه صغیر که نزد فرقه زیدیه معتبر است و شیعه امامیه، آن را صحیفه ناقصه می داند و دیگر، صحیفه کبیر، که با نام صحیفه کامله سجادیه می باشد. صحیفه کامله سجادیه، در بین منابع اولیه تعالیم حیات بخش اسلام، بعد از قرآن کریم و نهج البلاغه امیرالمؤمنین علی (ع)، مجموعه با عظمت و میراث گرانبهائی است. این صحیفه بطور تواتر از سه طریق شیعه امامیه، طایفه زیدیه و فرقه اسماعیلیه از امام چهارم رسیده و از آن زمان تاکنون همیشه انیس و مونس صاحبدلان و راهنمای ارباب معرفت بوده است.

ساختار و تقسیم بندی صحیفه

صحیفه کامله، شامل 54 دعا و مناجات، از علوم و معارف اسلامی است. اینها اگرچه در قالب دعاست ولی در لابلای آن، هر یک وسیله ای برای آشنایی با وظایف اهل ایمان در زندگی می باشد که به آسانی، همه را در راه تکامل و پیشرفت عقایدش، یاری می کند. صحیفه در چند بخش است:

1- در حمد و ثنای خدا و پیامبرش و صلوات بر حاملان عرش و مؤمنین و....

2- دعاهای انسان برای خود، دوستان، نزدیکان، فرزندان، والدین، همسایگان و مرزبانان....

3- دعای انسان در صبح و شب، در سختی ها، در آمرزش گناهان، در التجاء به خدا، در طلب حاجت ها.

ص: 13

4- دعای انسان در موقع بیماری، هنگام پیشامدهای ناگوار، در تنگی روزی، در ادای قرض، در موقع مرگ.

5- دعای انسان در نماز شب، توبه، شکرگزاری، بخشش و عفو، در طلب خیر و نیکی.

6- دعای انسان در ایام ماه مبارک رمضان، روز جمعه، عید فطر، روز عرفه، عید قربان و و موقع هلال ماه.

7- و در نهایت مناجاتی دیگر در هر مشکل و مهم و مسائل مختلف.

و به نوعی دیگر می توان دعاهای صحیفه را به سه بخش تقسیم کرد:

الف: نیایش های عبادی و عرفانی

ب: دعاهای تظلم و تقاضا

ج: نیایش های تعلیم و تعهد

ویژگی ممتاز صحیفه

این کتاب به انجیل اهل بیت و زبور آل محمد معروف است. بعضی دانشمندان هم «اخت القرآن» گویند. ویژگی اش اینست که اگرچه در موضوع دعا و نیایش، مطرح شده ولی تمام مطالب آن، برمدار راز و نیاز و عرض حاجت نیست، بلکه شامل بسیاری از حقایق علوم آلی و نظری و قوانین و احکام شرعی و مسائل بسیار حساس سیاسی و اجتماعی و تربیتی و اخلاقی است که در شکل و قالب دعا، مورد توجه امام (ع) قرار گرفته است.

علت تدوین صحیفه

دوره امامت و زندگی علی بن الحسین امام چهارم (ع) که در نیمه دوم قرن اول هجری، در تاریک ترین دوران ظلم و استبداد حکومت آل ابوسفیان و اولاد مروان (بنی امیه) می گذشت، بخصوص که بعد از شهادت پدر بزرگوارش حسین بن علی (ع)، امام سجاد در شرایطی سخت و اختناق آمیز، دائما زیر نظر جاسوسان حکومت بود و هر گونه ارتباط مستقیم با دوستان و اطرافیانش از او سلب شده بود، در این موقعیت، ادعیه و مناجات آن حضرت که خود، امام معصوم و انسان کامل بود، چشمه جوشانی شد در بیان معارف دقیق و اصیل اسلام و تشیع و آثار این ادعیه، درس و تعلیم و تربیت مسلمین و شیعیان جهان گردید. از همین رو، این صحیفه نه تنها بصورت دعا، بلکه به عنوان کتابی علمی و اعتقادی و اجتماعی و تربیتی و سیاسی، و به تعبیری کتابی فلسفی و عرفانی و کلامی درباره جهانشناسی، خداشناسی و انسان شناسی در آمد و این صحیفه مبارک، پناهگاهی برای حفظ اسلام و نشر مکتب شیعه شد.

ص: 14

تواتر صحیفه سجادیه

صحیفه کامله سجادیه، از متواترات می باشد و هیچ شک و شبهه ای نیست که نسبت این صحیفه الهیه به حضرت امام زین العابدین، حضرت سجاد می باشد و از زمان حضرت باقر (ع) تا به حال، آن را دست به دست و زبان به زبان، روایت کرده اند. صحیفه از طریق فرقه زیدیه متواتر است و دیده شده که بعضی از بزرگان این طایفه، در حوزه مقابله صحیفه، با منتهای خضوع و تعظیم بودند. ادعیه صحیفه کامله بنابر روایت جعفربن محمد حسنی که در خود صحیفه ذکر شده است، 75 دعا بوده که راوی آن، متوکل بن هارون از اصحاب امام جعفر صادق (ع) است و می گوید: از من 11 دعا ساقط شده و من 64 دعا را روایت می کنم، ولی امروزه می بینیم که تعداد ادعیه در صحیفه 54 دعاست. بنابراین از اصل صحیفه 21 دعا افتاده است. خوشبختانه بزرگان علم و حدیث، کوشش کردند تا آن ادعیه را پیدا کنند و به صحیفه ملحق نمایند و همین کار نیز شد و البته به عنوان ملحقات، نه به عنوان ادخال در میان خود ادعیه، تا در عین دعاهای آن دخل و تصرفی نشده باشد. اولین ملحقاتی که برای صحیفه گردآوری شد، اضافاتی بود که شیخ محمدتقی بن صوفی مظفر زیابادی قزوینی شاگرد شیخ بهائی انجام داد و بعد این جمع آوری و ملحقات، به عنوان صحیفه ثانویه سجادیه (تدوین شیخ حر عاملی صاحب وسائل الشیعه) صحیفه ثالثه سجادیه (تدوین میرزا عبدالله افندی صاحب ریاض العلماء، صحیفه رابعه سجادیه (تدوین میرزا حسین نوری صاحب مستدرک الوسائل) صحیفه خامسه سجادیه (تدوین سید محسن امین عاملی صاحب اعیان الشیعه) و صحیفه سادسه سجادیه (تدوین شیخ محمد صالح مازندرانی) انجام شده است.

ص: 15

نشر و شروح صحیفه

حواشی و شروح زیادی بر این کتاب نوشته شده که از آن جمله:

1- شرح محقق ثانی (به عربی است)

2- شرح کفعمی

3- شرح شیخ بهائی (بنام حدائق الصالحین)

4- شرح فارسی ملا محمد هادی مترجم مازندرانی

5- شرح میرداماد (بنام الفوائد)

6- شرح محمدباقر مجلسی

7- شرح سید علی خان (بنام ریاض السالکین) که از همه معروف تر است و شروح دیگری نیز نوشته شده است که بعضی از آنها به فارسی است از آن جمله:

1- شرح مولی ابوالحسن زواری (صاحب روضة الانوار)

2- شرح آقا حسین خوانساری (متوفی 1099 ق)

3- ترجمه و شرح فیض الاسلام

4- شرح میرزا محمدعلی مدرسی چهاردهی و غیر از اینها.

من_اب_ع

سید محمدحسین حسینی تهرانی- امام شناسی ج15

دائرة المعارف تشیع به نقل از سیره پیشوایان، الذریعه، فوائد الرضویه، ریاض العلماء، طبقات اعلام الشیعه و چند منبع دیگر

غلامحسین مصاحب- دائرة المعارف فارسی

کلی__د واژه ه__ا

صحیفه سجادیه امام سجاد (ع) دعا مناجات تشیع اعتقاد علوم اسلامی کتاب شناسی

کتاب اوستا

اوستا، نام کتاب دینی زردشتیان و شاید یکی از آثار و قدیمی ترین اثر مکتوب ایرانیان و موضوع های اخلاقی و دینی و داستانهای ملی، این کتاب در قدیم ظاهرا بسیار بزرگ بود و آن گونه که در روایات اسلامی آمده، بر روی 12000 پوست گاو نوشته شده بود که اسکندر رومی، بخش علمی آن را به یونانی ترجمه، و بقیه را پراکنده و سوزاند. بلاش (یکی از پادشاهان اشکانی) دستور جمع آوری آن را داد و سپس در دوره ساسانیان، 'اردشیر بابکان' به توسط «تنسر یا توسر» و بعد از او پسر اردشیر (شاپور اول) به جمع آوری و تدوین اوستا، پرداختند. در زمان شاپور دوم، 'آذرباد مهرپسندان' اوستا را بررسی و در زمان انوشیروان به دستور او، این کتاب بازبینی شد. البته از مجموع روایات زردشتی چنین برمی آید که گردآوری و نقل «اوستا» همواره به صورت شفاهی و سینه به سینه بود، تا آنکه در قرن 4 میلادی، در زمان شاپور دوم، آن را با الفبایی که از روی الفبای زردشتی و پهلوی مسیحی (خط زبوری) اختراع شد، نگاشتند. در همین زمان ساسانیان، اوستا به زبان پهلوی (فارسی میانه) ترجمه و تفسیر شد که آنرا «زند» گویند و غالبا اوستا را با کلمه «زند» با هم می آورند و «زند اوستا» گویند. بعد شرحی درباره «زند» نوشته شد که به آن «پازند» گفتند، که زبانش روان تر و پاک تر از زبان «زند» است. زند، یعنی شرح و تفسیر و بیان.

ص: 16

ساختار اوستا:

اوستا در دوره های مختلف فراهم آمده، بخش کهن آن حدود 1000 سال قبل از میلاد است. اوستا، دارای 21 نسک و در پنج قسمت است.

«یسنا» که دارای 72 فصل که 17 فصل آن گاتها را تشکیل می دهد و بخش جدید اوستا، 4 قسمت دیگر (ویسپرد، وندیداد، یشتها، خرده اوستا).

خرده اوستا: به معنی اوستای کوچک. خلاصه ای است از اوستای دوره ساسانی، تدوین این کتاب را در زمان شاپور می دانند که شامل انواع نیایش ها، گاهها (سی روزه ها) و آفرینگان.

ویسپرد: ویسپ یعنی همه، رد یعنی حامی. ویسپرد از 24 کرده (فصل) تشکیل شده و مطالب آن از «یسنها» گرفته شده است.

گاهان ویسنها: گاهان جمع گاه است و گاه، بازمانده گاتای اوستایی، به معنی سرود گاهان 17 یسن (ستایش) است و به 5 گاه، تقسیم شده است.

وندیداد: تصحیف ویدیوداد است، «ویدیوداد» به معنی قانون غیر دیوی است. وندیداد، نسک نوزدهم از نسکهای 21 گانه اوستای دوره ساسانی است که بطور کامل باقی مانده است. وندیداد، 22 فرگرد (=فصل) دارد که به غیر از فصل های اول و دوم، بقیه شامل قوانین دین زردشت است.

یشتها: یشت به معنای ستایش است. یشتها 21، است که در ستایش اهورمزدا، امشاسپندان و ایزدان، سروده شده است. در بین این ها، فقط گاهان (گاتها) از خود زردشت می باشد.

چاپ و نشر:

ظاهرا اول بار در قرن 18 میلادی بوسیله 'آتکیتل دوپرون' به زبان فرانسه ترجمه و در 1771 در سه جلد در پاریس منتشر شد. بعدا مستشرقین بزرگ و بخصوص آلمانی ها به این کتاب توجه خاصی کرده و تمام کتاب یا قسمتی از آنرا ترجمه کردند مانند شپیگل (ترجمه آلمانی سه جلد)، دوهارله (ترجمه فرانسوی، 1881، پاریس)، دارمستتر (ترجمه فرانسوی، سه جلد) 93/1892، پاریس، فریش ولف (ترجمه آلمانی 1910 شراسبورگ، یشتها در دو مجلد، یسنا در دو مجلد، «گاتها» و «وندیداد» به فارسی ترجمه و در بمبئی و ایران به چاپ رسید.

ص: 17

من_اب_ع

محسن ابوالقاسمی- راهنمای زبانهای باستانی ایران

ابراهیم پورداود- اوستا مقدمه بر گات ها

احمد تفضلی- تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام

غلامحسین مصاحب- دائرة المعارف فارسی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب اوستا کتب دینی دین زرتشتی باورها ایران باستان کتاب شناسی

کتاب انیس الاعلام فی نصرة الاسلام و الرد علی النصاری

کتابی است کلامی به زبان فارسی. این کتاب شرح استدلال های مؤلف کتاب در برتری اسلام بر دیگر مذاهب، و حقانیت آن در میان ادیان و استناد به آیات کتاب مقدس درباره پیش بینی ظهور پیغمبر اسلام (ص) است.

معرفی اجمالی نویسنده:

میرزا محمدصادق فخر الاسلام یا جدید الاسلام ارومی (رضائیه سابق در آذربایجان). پدرش از اهالی رضائیه سابق (ارومیه) در آذربایجان ایران، او در یک خانواده مسیحی متولد شد و در سلک روحانیت کلیسای نسطوریان آسوری در آمد. پس از تحصیل علم و دانش، از فضلا و دانشمندان کشیشان آنها شد. او پس از جستجو از حقیقت دین و توفیقات نامتناهی الهی، موفق به قبول دین مقدس اسلام شد و در محضر مرحوم حاج میرزا حسن مجتهد، به دین اسلام گروید و مذهب شیعه امامیه را پذیرفت. مؤلف این کتاب را به دستور و بنام پادشاه ایران 'ناصرالدین شاه قاجار' نوشت و از طرف او به لقب فخرالاسلام ملقب و به نام محمدصادق نامگذاری شد. فخرالاسلام، به تألیفات در اثبات حقانیت اسلام و قرآن و رد بر نصارا موفق شد و چندین اثر از خود به جا گذاشت. وی حدود سال 1330 ه_ ق، وفات یافت.

چاپ و نشر:

ص: 18

این کتاب، در سال 1291 ق در دو جلد در ایران چاپ شد و بعد با تصحیح و تعلیق سید عبدالرحیم خلخالی سال 1351 ه_ ش، در شش جلد، منتشر شد.

من_اب_ع

آقابزرگ تهرانی- الذریعه

میرزا محمدصادق فخرالاسلام- انیس الاعلام

محمدعلی مدرس خیابانی- ریحانة الادب

کلی__د واژه ه__ا

کتاب شناسی میرزا محمدصادق فخرالاسلام علم کلام اسلام کتب اسلامی تشیع کتاب انیس الاعلام

کتاب مفاتیح الجنان

مفاتیح الجنان مجموعه ای از دعاها، مناجات، زیارات، اعمال مخصوصه ایام سال و ماه و روزها و... که از طرف پیغمبر اکرم و ائمه (ع) صادر شده است. این مجموعه، با دقت و ترتیب خاص و با ذوق و سلیقه و احاطه وسیعی که مؤلف محترم آن بر آثار اهل بیت و کتب دعا و زیارات داشت، از بهترین و معتبرترین کتب و ادعیه، گردآوری شده و به جهت خلوص نیتی که نویسنده عالیقدرش برخوردار بود، در مدت کوتاهی، این کتاب عالمگیر و همانگونه که در حال حاضر دیده می شود، در تمام منازل، مساجد و اماکن متبرکه وجود دارد. مفاتیح الجنان، بعدها ملحقاتی توسط نویسنده به آن اضافه شده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

شیخ عباس فرزند محمدرضا... القمی، از علمای بزرگ، خاتم محدثین، مطلع و موثق و ادیب و متقی، در ضبط مطالب دقیق و به زبان فارسی و عربی فصیح مسلط بود. در سال 1294 ه_ ق، در شهر مقدس قم به دنیا آمد. اوایل طفولیت او در همان شهر بود که فنون ادبیه را یاد گرفت و آنقدر متبحر شد که او را «فرار» می گفتند. سال 1312 ه_ ق به نجف اشرف رفت و چند سال در خدمت بزرگانی چون آیة الله سید محمدکاظم یزدی طباطبائی فقه و علوم دیگر را آموخت، از آن جائیکه بیشتر به احادیث و رجال و درایه علاقمند بود، مدتی را در خدمت حاج میرزا حسین نوری کسب علم حدیث کرد. از جمعی مشایخ از جمله محدث نوری، سید حسن صدر موسوی صاحب «تکمله امل الامل» و عده دیگری اجازه روایت داشت. شیخ عباس صاحب تألیفات زیادی است. البته مطالبی را که فایده ای نداشت، از بیانش صرفنظر می کرد و معتقد بود که هرگاه سخن حقی از کسی بشنود، بگیرد و تعصبی مثل برخی افراد نسبت به اهل تسنن نداشت که اگر هر چه در کتب مؤلفین شیعه باشد، صحیح و آنچه در تواریخ اهل سنت، باطل است زیرا مثلا از کتاب «کامل طبری» در آثارش روایت آورده و سنی بودن آن را مانع ندانسته است. شیخ عباس بعد از مدتی اقامت در نجف، به دلیل تنگی نفس و عارضه مزاجی، به شهر خود (قم) برگشت و همانجا ماند. از آنجائیکه او علاقه بسیار زیاد به تألیف داشت، قبل از 20 سالگی اولین کتابش را که «فوائد الرجبیة» است، به خط خود نوشت و چاپ کرد. در سال 1337 ه_ ق، به شهر مشهد عزیمت و چند سال آنجا مجاور شد. در مشهد گاهی در فراغت خود، مخصوصا در ایام اقامه عزا، به وعظ و خطابه می پرداخت و به تقاضای جمعی از علما و طلاب، شبهای پنجشنبه و جمعه را درس اخلاق گذاشت که قریب 1000 نفر حاضر می شدند و هر درس حدود 3 ساعت طول می کشید. وی سال 1352 مجددا از مشهد به نجف اشرف عزیمت نمود و همانجا برای همیشه ماند. ضمنا 4 سفر نیز به شام و بیروت کرد. چندین بار به خانه خدا و یک سفر هم به هندوستان رفت. این محدث بزرگ، سال 1359 ه_ ق، در 23 ذیحجه الحرام در سن 65 سالگی در نجف اشرف دار فانی را وداع گفت و در کنار مزار استادش محدث نوری در صحن مطهر حضرت علی (ع)، در ایوان سوم به خاک سپرده شد. تألیفات ایشان متجاوز از 60 جلد است که اکثرا به چاپ رسیده است.

ص: 19

ساختار و تقسیم بندی مفاتیح الجنان

معمولا در صفحات اول مفاتیح الجنان، چند سوره از قرآن و تمام سوره های کوچک قرآن می باشد. اینها سوره هایی هستند که در بعضی از دعاها، باید خوانده شوند. بعد از آن، کتاب، شامل چند قسمت می باشد:

1- بخشی در آداب، مقدمات و تعقیبات نمازها و خواص نمازها و سوره،

2- اعمال شب و روز و ایام هفته،

3- مناجات ها (مناجات خمسه عشر امام سجاد (ع)) و مناجات حضرت علی (ع)،

4- دعاهای معروف چون سمات، کمیل، جوشن صغیر و کبیر، مکارم اخلاق و...،

5- بخش زیارات، که از زیارت رسول خدا شروع و تا زیارت دوازده امام و زیارت انبیاء عظام و امام زادگان (ع) و زیارت بعضی از بزرگان را شامل می شود،

6- اعمال ماههای اسلامی (از محرم تا ذیحجه الحرام). اعمال ماههای رومی، خورشیدی،

7- نمازهای مستحبی که شامل نمازهای چهارده معصوم، نماز لیلة الدفن، نمازهای اول ماه، نماز حاجت، نماز فرزند برای آمرزش والدین و...،

8- دعاهایی برای حل مشلکات معنوی و مادی،

9- آداب عقیقه، استخاره و آداب آن،

10- احکام و آداب مربوط به مردگان.

نکته 1:

در کتب مفاتیح الجنان، چاپ های معمول و قدیمی تر، بعضی از این ادعیه و خواص سوره ها و تعویذها در حاشیه مفاتیح اند ولی چاپ های جدیدی اخیرا شده که تمام کتاب را به چند بخش تقسیم کرده و هر بخش را مخصوص به آن، نوشته است.

نکته 2:

محدث عالیقدر، شیخ عباس قمی، مؤلف محترم مفاتیح الجنان، ملحقاتی به این کتاب، بعدها اضافه کرده که در بعضی از نسخ مفاتیح، به صورت «ملحقات مفاتیح الجنان» به چشم می خورد. این ملحقات، در همان تقسیم بندی، قید شده است. بسیاری از این ادعیه و زیارت به کتب معتبر و افراد موثقی چون اقبال (سیدبن طاوس) و مصباح (کفعمی) ارجاع داده شده است.

ص: 20

من_اب_ع

شیخ عباس قمی- مفاتیح الجنان

کلی__د واژه ه__ا

کتاب مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی کتاب شناسی دعا زیارت مستحبات کتب حدیث شناسی زبان عربی کتب معارف دینی کتب کلامی

کتاب نفس المهموم

کتابی است در مقتل حضرت اباعبدالله (ع) به عربی! این کتاب را مؤلف محترم آن در مصیبت حضرت سیدالشهداء نوشته و از بهترین و معتبرترین مقاتلی است که تاکنون به رشته تحریر درآمده است. کتاب از ولادت حضرت شروع شده، سپس در مناقب حضرت و آنگاه تمام وقایع بیعت تا مرحله شهادت حضرت از اول تا به آخر را شرح می دهد. کتاب را عالم بزرگوار 'حاج میرزاابوالحسن شعرانی' از علمای بزرگ ترجمه نموده و با پاورقی ها و گاهی اضافاتی که در بعضی قسمت ها نموده، ارزش و اعتبار بیشتری به کتاب داده است.

معرفی اجمالی نویسنده

شیخ عباس فرزند محمدرضا... القمی از علمای بزرگ صاحب مفاتیح الجنان، خاتم محدثین، مطلع و موثق و ادیب، در زهد و تقوا زیاد، در ضبط مطالب بسیار دقیق و در فارسی و زبان عربی فصیح بود. وی در سال 1294 ه_ ق در شهر مقدس قم به دنیا آمد. اوایل طفولیت او در همان شهر بود که فنون ادبیه را مطابق معمول آن زمان یاد گرفت و آنقدر متبحر شد که او را 'فرار' می گفتند. سال 1312 به نجف اشرف مشرف شد و چند سال نزد بزرگان و اساتید، تلمذ کرد. مخصوصا از محضر سیدالفقهاء آیة الله سیدمحمدکاظم طباطبائی یزدی، فقه را آموخت، ولی از آن جائیکه بیشتر به احادیث و رجال و درایه علاقمند بود، مدتی را در خدمت 'حاج میرزاحسین نوری' کسب علم حدیث کرد. از جمعی مشایخ از جمله محدث نوری، سیدحسین صدر موسوی صاحب «تکلمه آمل الامل» و عده دیگری اجازه روایت داشت. او مطالبی را که فایده نداشت، از بیانش دوری می کرد و تعصبی در مطالب تشیع و اهل تسنن به خرج نمی داد زیرا مایل بود که از آثارش مردم بهره مند شوند هرچند که از کتاب «کامل طبری» روایت آورد. وی بعد از مدتی اقامت در نجف، به دلیل عارضه مزاجی و تنگی نفس به قم برگشت و همانجا ماند. در تمام این مدت، همی جز تألیف و جمع آوری احادیث نداشت.

ص: 21

علاقه ای که این عالم بزرگ به تألیف داشت، قبل از 20 سالگی ایشان معلوم است که کتاب «فوائد الرجبیه» را به خط خود نوشته است و چاپ کرده است. شیخ عباس قمی سال 1337 ه_ ق، به مشهد رضوی عزیمت کرد و آنجا مجاور شد. ایشان گاهی در ایام فراغت، مخصوصا ایام اقامه عزا، مردم را به وعظ و سخنان مفید موعظه میفرمود. در سال 1341 به تقاضای جمعی از آقایان طلاب و محصلین شهر مشهد، شبهای پنجشنبه و جمعه، درس اخلاق را شروع کرد و قریب 1000 نفر از طلاب و علماء شهر در مدرسه میرزا جعفر، حاضر می شدند که هر درس قریب سه ساعت طول می کشید. مرحوم شیخ عباس، سال 1352 مجددا از مشهد به نجف اشرف مشرف شد و دیگر همانجا ساکن گشت. ضمنا 4 مرتبه سفر به شهر شام و بیروت، چند مرتبه به خانه خدا و یک سفر هم به هندوستان رفت. محدث قمی (شیخ عباس قمی) سال 1359 ق در 23 ذیحجة الحرام در سن 56 سالگی در نجف اشرف دار فانی را وداع گفت. در صحن مطهر حضرت امیر (ع)، در ایوان سوم از ایوان های شرقی باب القبله کنار استادش، مرحوم محدث نوری مدفون است. مؤلفات مرحوم قمی، متجاوز از 60 مجلد است که اکثر آنها به چاپ رسیده و نزد خواص و عوام، مشهور و مطبوع است.

ساختار اجمالی کتاب

کتاب یک مقدمه، چندین باب و یک خاتمه دارد.

مقدمه آن در مورد ولادت حضرت سیدالشهداء (ع) و داستان فطرس ملک است.

باب اول: در مناقب امام حسین، ثواب گریه بر حضرت، لعن بر قاتلان حضرت و اخباری که در شهادت حضرت وارد شده است.

ص: 22

باب دوم: در ذکر وقایع بعد از بیعت مردم با یزید تا زمان شهادت حضرت! این باب خود بر چند فصل است. این فصول از زمان واقعه مرگ معاویه، بیعت گرفتن یزید از مردم، فرمان یزید بر بیعت امام حسین، خروج امام حسین از مدینه و ورود به مکه، جریانات کوفه و دعوت کوفیان از امام، اعزام مسلم بن عقیل به کوفه، شهادت مسلم بن عقیل، هانی بن عروه و عده ای دیگر از یاران امام قبل از واقعه کربلا (از قبیل میثم تمار، رشید هجری و...)، خروج امام از مکه به طرف عراق و کوفه، ملاقات با حر و ممانعت او از حرکت امام به سوی کوفه، ورود امام به سرزمین کربلا، وقایع مکالمات عمر سعد با امام حسین (ع)، جریانات قبل از عاشورا، شب عاشورا، شروع جنگ در روز عاشورا و شهادت 72 نفر از لشگر حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و شهادت حضرت را شامل می شود.

باب سوم، در وقایع بعد از شهادت حضرت امام حسین (ع) است که خود، چند فصل را داراست: غارت حرم حضرت حسین (ع)، ذکر وقایع عصر عاشورا، بردن اهل بیت از کربلا به کوفه، دفن حضرت اباعبدالله الحسین و سایر شهداء، ورود اهل بیت به کوفه و مجلس عبیدالله بن زیاد و خطبه حضرت زینب و امام زین العابدین (ع)، وقایع کوفه از فصل دهم، خبر شهادت امام در مدینه و فرستادن اهلبیت و سرهای شهداء به شام و ذکر وقایع شام و مجلس یزید و شهادت حضرت رقیه و بازگشت آنان از شام به مدینه.

باب چهارم، ناله ملائکه و گریستن آسمانها و زمین و اهل آن، بعد از شهادت حضرت را بیان می کند. آنگاه مرثیه و شیون جنیان بر حضرت و شرح حال دعبل و مرثیه های اوست.

ص: 23

باب پنجم، ذکر فرزندان و تعداد زوجات اباعبدالله الحسین (ع)، فضیلت زیارت حضرت، ظلم و ستم خلفا بر قبر شریف اوست که خود، شامل چند فصل می باشد.

کتاب خاتمه ای دارد که در آن شرح حال توابین، خروج مختار و کشتن قاتلان امام حسین به دست او، بیعت مردم با مختار، کشته شدن عبیدالله بن زیاد و آخرین مطلب عاقبت یزید و عاقبت کار مختار است.

من_اب_ع

حاج میرزا ابوالحسن شعرانی- ترجمه نفس المهموم

کلی__د واژه ه__ا

کتاب نفس المهموم شیخ عباس قمی کتاب شناسی واقعه کربلا تاریخ اسلام کتب تاریخی زبان عربی تشیع

کتاب مهج الدعوات و منهج العنایات

این کتاب، از جمله نفایس کتب خطی در خزانه آستان قدس رضوی با حاشیه تذهیب طلاست. این کتاب، مجموعه ای از ادعیه، مناجات و حرزهای پیغمبر، امامان معصوم و بزرگان می باشد و در واقع، طریق دعا و شیوه آن و چگونگی مناجات ائمه و تعلیم دادن بسیاری از آنها به افراد و اصحاب خود و مسائلی از این قبیل را بیان کرده است. مؤلف، شخصا در این کتاب، ادعیه و زیاراتی انشاء کرده است. اصل کتاب به عربی و ادبیات آن مربوط به زمان صفوی است که به درخواست شاه سلطان حسین صفوی از عالم بزرگ آن زمان (محمدتقی فرزند علینقی طبسی) در قرن 12 هجری، ترجمه و تصحیح شده و کتابت آن، در روز جمعه 11 رجب سال 1117 ه_ ق، تمام شده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

سید رضی الدین علی، فرزند شریف سعدالدین ابوابراهیم سید موسی بن جعفر، از علمای بزرگ شیعه در قرن هفتم هجری است که در بین دانشمندان شیعه به 'سیدبن طاووس' معروف است. او در نیمه ماه محرم سال 589 ه_ ق در شهر «حله» متولد شد که از طرف پدرش، نسب او به داود بن حسن مثنی از اولاد امام حسن (ع) می رسد و از طرف مادر پدرش، فرزند دختری شیخ طوسی است. سید بن طاووس، از جد و پدرش، علوم دینی را فرا گرفت، بعد در سال 625 به بغداد که آن زمان مرکز خلافت عباسی بود، رفت. مدت 15 سال آنجا ماند سپس به نجف و کربلا و کاظمین هجرت کرد و چندین سال در این شهرها بهره های علمی زیادی از بزرگان و علما، کسب کرد و مجددا در سال 652 ه_ ق، یعنی در دوره هجوم مغولان به بغداد، دوباره به بغداد بازگشت و تا تصرف این شهر توسط سپاه مغول، در این شهر بود. سید در فقه، شعر و انشا و فنون ادبیه بسیار متبحر بود. این دانشمند بزرگ، با توجه به اینکه پای بند ارزش های دینی و شیعی بود و در هیچ شرایطی از مبانی و روش اهل بیت عدول نمی کرد، معذلک به خاطر حسن سلوک اجتماعی اش، بسیار مورد توجه خلفای وقت عباسی (المستنصر بالله) و دیگران بود و در حمله هلاکوخان به عراق، که منجر به فروپاشی خلافت عباسی شد، اقدامات او و پدر علامه حلی و خواجه نصیرالدین طوسی، در قتل عام مردم عراق به ویژه شهر بغداد، بسیار مؤثر بود. این عالم ربانی و زاهد مشرب، در عین استادی در فقه، از فرط تقوای زیاد، در عمر خود، فتوی در احکام شرعیه نداد و دائما به ادعیه و اوراد و سیر باطنی مشغول بود و همین حالات او بود که مورد توجه و عنایات حضرت بقیة الله الاعظم قرار گرفت و باب فیض ملاقات حضرت در عصر غیبت، برایش تا حدودی باز شد. (مراجعه به کتب مربوطه شود). نویسنده، تألیفات بسیار زیادی دارد که از آن جمله، همین کتاب حاضر است و سرانجام در سال 664 ه_ ق، دار فانی را وادع کرد. مزارش در نجف اشرف می باشد.

ص: 24

محتوا و ساختار اجمالی کتاب:

کتاب، با زندگینامه مؤلف محترم (سید بن طاووس) بطور کامل شروع می شود. بخش اول، حرزهایی از پیغمبر تا امام حسن عسکری (ع) است. (حرز حضرت خدیجه و حضرت فاطمه زهرا (س) نیز در همین بخش می باشد). بخش 2 قنوت های ائمه اطهار، از امام حسن مجتبی تا امام زمان (ع) می باشد که اسرار بسیاری در آن نهفته است. بخش 3 شامل ادعیه رسول خدا در بیشتر جنگها، و ادعیه مخصوص دیگری از ائمه معصومین برای دفع شر اشرار و حوادث و بلایا، مناجات در هر شرایطی، تضرع و انابه به درگاه خدا از زبان پیغمبر و جبرئیل و بزرگان. بخش بعدی، دعاهایی است که به خاطر سیدبن طاووس رسیده و شامل ادعیه پراکنده است. دعای حضرت آدم، ادعیه حضرت نوح، حضرت ادریس، حضرت یوسف و بعضی دیگر از پیامبران گذشته. در قسمت پایانی کتاب ادعیه برای سلامتی، رفع هم و غم و برای فرج و عافیت و چند دعا از نویسنده کتاب (سیدبن طاووس) و بالاخره شرایط دعا کردن و وقت اجابت دعا، در صفحات آخر کتاب بیان شده است.

سخن مؤلف درباره این کتاب:

مؤلف می گوید: من تألیف این کتاب را خودم ننگاشتم، بلکه دعاها را از کتاب ها نشان می کردم و آن ها را به کاتبان میدادم، آنها براساس فهم و قابلیت خود، آن ها را نقل می کردند. اینکار به خاطر عجله زیادی بود که در تألیف این کتاب داشتم از این رو اگر در دعاها، اشتباه یا غلطی هست، به همین خاطر می باشد.

ص: 25

من_اب_ع

محمدعلی مدرس خیابانی- ریحانة الادب

شیخ آقابزرگ تهرانی- الذریعه

سید ابن طاووس- مهج الدعوات و منهج العنایات

کلی__د واژه ه__ا

کتاب مهج الدعوات و منهج العنایات کتاب شناسی سید ابن طاووس کتب دینی دعا مناجات زبان عربی

کتاب تجرید الاعتقاد یا تجرید الکلام

کتابی در علم کلام و به زبان عربی است که بسیار ارزشمند و محکم و در عین حال در متون، مختصر می باشد. نویسنده آن خواجه نصیرالدین طوسی، دانشمند بزرگ و فیلسوف ایرانی شیعه که در قرن نهم زندگی می کرد. او این کتاب را برخوردار از بهترین اسلوب و مشتمل بر دیدگاهها و اعتقاداتی که با دلیل برایش ثابت شده، معرفی می کند.

معرفی اجمالی نویسنده:

نصیر طوسی، محمدبن محمد! لقبش نصیرالدین و به خواجه نصیرالدین طوسی مشهور است. سال 595 یا 597 ه_ ق، به قولی در طوس و به قولی در جهرود از توابع استان قم در ایران بدنیا آمد. پدرش محمدبن حسن از علمای آن زمان که خودش استاد خواجه نصیر در علوم نقلی بود. خواجه نصیرالدین از بزرگترین ریاضیدانان و منجمین اسلامی و از علمای نادر در عالم اسلام و بلکه تمام مشرق زمین می باشد. خدماتی که به ایران و اسلام کرده، زبانزد خاص و عام است؛ از جمله اینکه در سالهای جوانی به امر ناصرالدین عبدالرحمان، حکمران اسماعیلی قهستان به 'الموت' (قزوین) رفت، سال 654، وقتی که 'الموت' به دست مغولان افتاد، خواجه قیام کرد و به خدمت هلاکوخان مغول در آمد و وزیر او شد و با همین تدبیر، مغول خونخوار را تحت نفوذ خود آورد و با همراهی هلاکوخان به شهر بغداد رفت و خلافت عباسی را برچید. در بغداد به اصلاح و ارشاد مردم پرداخت و با همت زیاد در راه مذهب شیعه، تلاش بسیاری نمود.

ص: 26

خواجه، رصدخانه مراغه را در مراغه که آن زمان پایتخت مغول بود، تأسیس کرد و تمام صناعت خود را در اصول نجوم و هیئت بکار برد. خودش 16 سال فقط بعد از تأسیس آن زنده بود و کم کم آنجا به متروکه ای تبدیل شد و امروزه به «کوه رصد» معروف است. شهرت جاوید او به علت تحقیقاتی است که در مثلثات کرده و وی در تمام علوم و فنون مختلف، بالخصوص در علم کلام و حکمت، ریاضیات، الهیات و علوم اسلامی متبحر و مدارج این علم را نزد مسلمانان در کتاب «شکل القطاع» به اوج رسانید. از اساتید او می توان، پدرش، محقق حلی، قطب الدین مصری، فریدالدین داماد و از شاگردانش می توان علامه حلی و قطب الدین شیرازی را نام برد.

تألیفات او را تا حدود 70 ذکر کرده اند که بیشتر عربی و بعضی به زبان فارسی است و اغلب آنها به زبان اروپائی ترجمه شده و در مدارس اسلامی تدریس و تدرس می شود. وفات این دانشمند بزرگ را در سال 672 تا 675 در بغداد گویند و مزارش در کاظمین می باشد. کتاب تجریدالاعتقاد از کتب مهم در بیان عقاید و مطابق با اعتقادات شیعی امامیه و فقط آراء خاص نویسنده است. کتاب دارای شش بخش است که به ترتیب عبارتست از: 1- امور عامه 2- جواهر و اعراض 3- اثبات صانع و صفات او 4- نبوت 5- امامت 6- معاد.

به دلیل رویکرد خاص کتاب به فلسفه و کلام، این کتاب نقطه عطفی در تاریخ کلام به حساب می آید. نویسنده در این کتاب، میان فلسفه مشایی و کلام شیعی، تلفیقی به وجود آورده که سبب نزدیکی هر چه بیشتر فلسفه و کلام در میان متفکران شیعه شده است. در بخش فلسفی، افکار خواجه در مواردی با آراء ابن سینا سازگار نیست، از جمله اینکه وی مکان را بعد میداند نه سطح! به حدوث عالم اجسام معتقد است نه قدم آن، و از این قبیل در بخش امامت، بحث امامت حضرت علی (ع) و بیان مطاعن خلفای نخستین و عدم صلاحیت آنها برای خلافت رسول الله، ادله قطعی افضل بودن امام علی (ع) و نص بر امامت اثنی عشر و حکم محاربان آنها را بسیار جدی مطرح و اهتمام زیاد کرده، تا جائی که برخی از اندیشمندان غیر شیعه در نقد این بخش، خیلی سخت بر خواجه تاخته اند. در بحث توبه و وجوب ساقط شدن عقاب به واسطه آن، نویسنده با بسیاری از متکلمان معتزلی مخالفت کرده است.

ص: 27

نام کتاب:

این کتاب، تجرید الاعتقاد یا تجرید العقاید یا تجرید الکلام نام دارد. ظاهرا خواجه نصیرالدین، ابتدا آن را «تحریر العقاید» نام گذاشت، ولی بعدها تغییر داد.

ویژگی کتاب:

این کتاب در رشته خود بی نظیر و قابل توجه بزرگان و دانشمندان است. ویژگی این کتاب، اختصار فوق العاده آن است که در عین گرانبهاترین و محکمترین متون از مختصر ترین متون کلامی شیعی است و به همین علت از زمان تألیف آن مشهور شد، با اینکه نویسنده محترم، بسیاری از کتابهایش را به اختصار نوشته، ولی این ویژگی در این کتاب به حدی است که شمس الدین محمود اصفهانی، آن را از «الغاز» یعنی چیستانها به حساب آورده است.

شرح و نشر کتاب:

دانشمندان فرقه های مختلف اسلامی، شرح ها و حواشی متعددی به فارسی و عربی بر این کتاب داشته اند، ولی ظاهرا اولین شرح را علامه حلی، معروفترین شاگرد خواجه بنام کشف المراد تدوین کرد. شرح فاضل قوشچی معروف به شرح جدید، شرحی از شیخ شمس الدین محمد اسفراینی بیهقی، شرحی از ملاعبدالرزاق لاهیجی بنام شوارق الالهام و شروحی دیگر. این کتاب برای اولین بار همراه با شرح علامه حلی در سال 1311 چاپ شد. از این کتاب، چاپهای مختلفی موجود است که در بین چاپ های صحیح، می توان به تصحیح محمدجواد حسینی جلالی که سال 1407 ه_ ق که در قم منتشر شد، اشاره کرد.

من_اب_ع

محمدعلی مدرس خیابانی- ریحانة الادب

غلامحسین مصاحب- دائرة المعارف فارسی

دانشنامه جهان اسلام به نقل از تلخیص المحصل

ص: 28

مرتضی مطهری- آشنایی با علوم اسلامی و مجموعه مقالات فلسفی

علامه حلی- کشف المراد فی شرح تجریدالاعتقاد

کلی__د واژه ه__ا

کتاب تجرید الاعتقاد یا تجرید الکلام خواجه نصیرالدین طوسی کتاب شناسی کتب کلامی علم کلام زبان عربی

کتاب حق الیقین

کتابی کلامی و اخلاقی به زبان فارسی و از کتب مهم و معتبر و مشهور شیعه، نویسنده آن، علامه محمدباقر مجلسی (مجلسی دوم) که این کتاب را بنام شاه سلطان حسین صفوی نوشت و به او تقدیم کرد. این کتاب یک دوره کامل اصول دین و عقاید رسمی شیعه اثنی عشری است که به ویژه در میان عموم شیعیان، بسیار رواج دارد.

معرفی اجمالی نویسنده:

ملا محمدباقر فرزند علامه محمدتقی مجلسی (مجلسی اول). این پدر و پسر هر دو علامه بودند ولی علامه مجلسی بطور مطلق، همین (ملا محمدباقر مجلسی اصفهانی) صاحب کتاب گرانسنگ بحارالانوار است. او از بزرگان فقهای اثنی عشریه و علمای امامیه، محقق، متکلم جامع معقول و منقول و در تفسیر و حدیث و درایه و علم رجال و اصول فقه و کلام و سایر علوم دینی، متبحر و محیی آثار ائمه طاهرین و امام جمعه و جماعت شهر اصفهان و از طرف سلاطین وقت 'شیخ الاسلام' و دارای نفوذ کامل بود. سال 1037 ه_ ق در یک خانواده عالم در اصفهان متولد شد. از همان اوایل کودکی در سایه توجه خاص پدر دانشمندش به تحصیل علم پرداخت و در علوم متداول آن زمان در حوزه درسی پدر در اصفهان، باهوش و استعداد فوق العاده اش، توانست خیلی زود در مدتی کوتاه مراحل مختلف علمی را طی کند و با دو برادر بزرگترش،'ملا عزیزالله' و 'ملا عبدالله' در میان علما مشهور شود. خدمات دینی متنوع او از حیث تألیف و تدریس و احقاق حقوق و ترویج و احیای شریعت و نشر آثار و اخبار فقه و ادعیه و قصص و دیگر شرعیات که به زبان فارسی ترجمه کرده و در تمام بلاد اسلامی مخصوصا بلاد عجم، بوده است. او علاوه بر این خدمات و اجرای احکام شرع و تمشیت امور مسلمین، در حفظ و حراست کشور و مملکت که آن روزها بواسطه قلت تدبیر شاه سلطان حسین صفوی رو به انحطاط رفته بود، سهم به سزایی داشت و در واقع به وجود او بسته بود و از همین رو، در دهه نهم از قرن یازدهم هجری، از طرف شاه سلیمان صفوی در شهر اصفهان (که در آن موقع پایتخت ایران) بود، اجرای امور، به عهده علامه مجلسی واگذار شد و او نیز چنانچه باید و شاید، به انجام وظائف لازمه، مشغول شد.

ص: 29

علامه از محضر بزرگانی چون ملاحسنعلی شوشتری، آقا حسین محقق خوانساری، میرزا رفیع الدین طباطبائی نائینی، شیخ عبدالله بن جابر عاملی، شیخ محمد جبل عاملی (نوه شهید ثانی)، ملا محمدصالح مازندرانی (شوهر خواهرش) و بسیاری دیگر از علما و فضلا کسب فیض کرد و اجازه گرفت. مدتی نیز در خدمت فقیه و حکیم نامی 'ملا محسن فیض کاشانی' در فنون مختلف علمی بود و از او نیز اجازه گرفت. از میان 211 نفر شاگردان مسلم او که در یک کتاب نامشان آمده، بعضی از شاگردانش را که مشهور ترند، نام می بریم: 1- سید نعمت الله جزائری، 2- میر محمدصالح خاتون آبادی، 3- ملا ابوالحسن شریف عاملی، 4- حاج محمد اردبیلی، 5- میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی (مؤلف ریاض العلماء)، 6- ملا محمد سراب تنکابنی، 7- میر محمدحسین خاتون آبادی (نوه دختری علامه)، 8- ملا رفیعا گیلانی، 9- سید ابوالقاسم خوانساری. اگر چه به گفته بزرگانی چون سید نعمت الله جزائری، شاگردان مجلسی را بیش از هزار نفر گفته است، از دانشمدان و مردان نامی معاصر با علامه مجلسی هم می توان فقط به نام چند نفر از جمله ملا محمدباقر سبزواری، شیخ حر عاملی، سید هاشم بحرانی، آقا جمال الدین خوانساری، شیخ محمدعلی حزین لاهیجی اشاره کنیم. باید گفت از آنجا که زندگی این شخصیت علمی و دینی و تأثیر وجود او، بسیار شگرف و مهم و عظیم است، شایسته می باشد که برای اطلاع و آگاهی به زندگینامه او بطور دقیق و کامل مراجعه شود. تألیفات او را به عربی و به فارسی بیش از 100 جلد گفته اند. وفات این بزرگمرد عالم اسلام، در 27 رمضان سال 1110 ه_ ق و مزارش در کنار مسجد جامع، پایگاه و نزدیک خانه اش، جنب پدر علامه اش، مرحوم ملا محمدتقی مجلسی در اصفهان می باشد.

ص: 30

ساختار اجمالی کتاب:

کتاب دارای 6 باب است: باب اول: در اقرار به وجود خدا و صفات کمالیه او.

باب دوم: در بیان صفاتی که باید از خداوند نفی کرد.

باب سوم: در بیان صفاتی که متعلق به افعال خداست.

باب چهارم: در بحث نبوت (نبوت عامه و اثبات نبوت خاصه پیغمبر اکرم (ص)، معجزات، فضائل و مناقب رسول خاتم).

باب پنجم: در باب امامت و امام و کارهای او به نیابت از پیامبر.

باب ششم: در باب معاد و پاداش و جزای انسانها. در باب ششم، علامه مفصل درباره مسائلی از قبیل ایمان و اسلام و کفر و ارتداد و احکام آنها، انواع گناهان، ضروریات دین، آداب و مستحبات، اخلاق زشت، چگونگی مردن، نکیر و منکر، قیامت، نفخ صور، روز رستاخیز، شفاعت خوبان برای بدان و قبولی آن، صراط، بهشت و دوزخ و وصف هر کدام و پاره ای از مباحث اخلاقی سخن گفته است. باید گفت که باب پنجم کتاب دارای نه مقصد است:

1- وجوب نصب امام از سوی خدا و پیغمبر

2- شرایط امامت

3- صفات و خصایص امام بنابر قول متکلمان شیعه

4- راه شناخت امام

5- بعضی از روایات که دلالت بر امامت امیرالمؤمنین علی (ع) دارد

6- احادیث متواتر بر امامت و خلافت علی (ع)، مثل حدیث غدیر خم و غیره

7- امامت امامان دیگر

8- اثبات وجود امام دوازدهم و غیبت آن حضرت

9- اثبات رجعت (بازگشت نیکان و بدان در زمان حکومت امام دوازدهم قبل از روز رستاخیز)

ص: 31

چاپ و نشر کتاب:

این کتاب در سال 1109 ه_ ق، تاکنون بارها و بارها در تهران چاپ شده و هنوز هم چاپ و نشر آن ادامه دارد.

من_اب_ع

آقابزرگ تهرانی- الذریعه

دائرة المعارف تشیع

محمدعلی مدرس خیابانی- ریحانة الادب

کلی__د واژه ه__ا

کتاب حق الیقین کتاب شناسی علامه محمدباقر مجلسی کتب کلامی کتب اخلاقی زبان فارسی تشیع

کتاب احقاق الحق و ازهاق الباطل

کتابی در مسائل اختلافی میان اهل سنت و شیعه، در سه حوزه کلام، اصول فقه و فقه، به ویژه مبحث امامت، به زبان عربی در قرن یازدهم هجری. نویسنده، قاضی نورالله بن سید شرف الدین شوشتری، از علما فقها و متکلمین و رجال شناس نامدار شیعه که ساکن هند بوده است. اثر بزرگ و مهم دیگر او، کتاب «مجالس المؤمنین» می باشد. کتاب احقاق الحق پاسخ و ردی است بر کتاب «ابطال نهج الباطل و اهمال کشف العاطل» دانشمند اهل تسنن، (قاضی فضل بن روزبهان اصفهانی) که آن، دفاعیه ای است بر کتاب «نهج الحق و کشف الصدق» علامه حلی، عالم بزرگ شیعه، متوفی 736. احقاق الحق، بهترین کتابی است در رد علمای عامه (اهل تسنن)، مروری بر آن نشان می دهد که آگاهی و دانش او چقدر گسترده و توانایی و دقت او در مباحثات مذهبی و مناظراتش با سنی ها، قابل توجه است. 'شوشتری' مطالب آن را با بیانات منطقی و در خور فهم غالب مردم نوشته و تمام ماخذ آن را از کتب و احادیث اهل تسنن گرفته و به آن ها استشهاد نموده است. مبحث امامت این کتاب، بسیار مفصل است و تألیف کتاب که در سال 1014 ه_ ق، تمام شده، باعث شهادت نویسنده گشت.

ص: 32

معرفی اجمالی نویسنده

سید نورالله حسینی مرعشی شوشتری، مشهور به 'شهید ثالث'، قاضی عالم و فقیه، متکلم و رجال شناس معروف شیعه، فرزند سید شریف الدین، که سال 956 ه_ ق، در شوشتر در خانواده اهل علم، متولد شد. نسب قاضی نورالله، با 26 واسطه به حضرت سجاد، امام چهارم شیعیان می رسد. تحصیلات مقدماتی را در شوشتر گذراند، در سال 979 ه_ ق، برای ادامه تحصیل به مشهد رفت، آنجا به تهذیب نفس و تحصیل در درس 'مولی عبدالواحد شوشتری' پرداخت. سال 993 ه_ ق، یعنی در سن 37 سالگی به علت فجایع و شورش های مکرر مشهد و دلایل دیگری به هند رفت و وارد «لاهور» شد. 'جلال الدین اکبر' پادشاه هند، از او پذیرایی کرد و علی رغم شیعه بودنش به خاطر توانایی ها و صلاحیت هایش، منصب قضاوت را به او داد. فتاوی قاضی شوشتری و علم او از فقه و حدیث اهل سنت، بی نظیر بود، به همین جهت، فتاوی او، بطور مستقیم، علمای سنی مذهب را تحت تأثیر برتری فقه جعفری قرار داد. وی در علم حدیث نیز استاد بود. در علم معقول و منقول مجرب و متبحر و در تفسیر و علوم قرآن و ریاضیات، صرف و نحو و ادبیات عرب، معانی و بیان و عروض و قافیه، صاحب تألیفاتی است. بعد از مرگ 'اکبر شاه هند'، رهبران سنی متعصب هندی، فشار را بر 'قاضی نوراله' روز به روز بیشتر کردند و سرانجام بعد از تألیف این کتاب (احقاق الحق) و مقالات آن که در انتقاد از سه خلیفه اول است، خشم آنها را برانگیخت و بعد از 5سال در 18 جمادی الثانی سال 1019 ه_ ق، نواصب اهل سنت، راه را بر او گرفته و آنقدر با شاخه های خاردار او را زدند تا جان خود را از دست داد و شهید راه حقیقت گشت و از این رو، به گفته صاحب مستدرک 'حاج میرزا حسین نوری طبری' او را شهید ثالث نیز گویند. (مراجعه به زندگینامه این شخصیت بزرگ شود) قبر او در «اکبر آباد» هند و معروف می باشد.

ص: 33

مختصری از ساختار کتاب

کتاب، خلاصه ای از مجادلات شیعه و سنی، پیرامون عقاید اشعریه درباره خدا، نبوت، امامت، تفسیر قرآن، احادیث و فقه را شامل می شود. عمده مباحث، کلامی و به ویژه شامل مبحث امامت حضرت علی (ع) است. در عین حال، از نظر محتوا و سخنان و امثال، با اهمیت و ارزشمند می باشد. روش مؤلف در رد و نقد کتاب «ابطال نهج الباطل» قاضی روز بهان اینگونه است که: نخست عبارت 'علامه حلی' از کتاب «نهج الحق» او را با عبارت «قال المصنف رفع الله درجة» آورده و بعد عبارت 'روز بهان' را با عنوان «قال الناصب خفضه الله» مطرح می کند، آنگاه داوری خودش را با «اقول» به طور مفصل بیان و به نقد دیدگاه فضل الله و اثبات نظریات امامیه که در لابه لای نوشته های علامه حلی آمده، می پردازد و نظر مستدل خویش را در تجزیه و تحلیل حقایق از لحاظ تاریخی و منطقی ارائه می دهد. این کتاب، موجی از مخالفت علیه قاضی نورالله، پدید آورد.

اهمیت کتاب و حواشی آن:

بنابر توجه خاص و اهمیتی که علمای شیعه به این اثر کلامی داشتند، حواشی و تعلیقات زیادی بر آن نوشتند که از آن جمله می توان به سه تعلیقه شیخ مفیدالدین بن عبدالنبی شیرازی، مولا محمدهادی بن عبدالحسین و سید علاءالدوله، داماد مؤلف اشاره کرد. ضمنا به چند زبان ترجمه شده که از جمله، به فارسی توسط میرزا نائینی، ترجمه فارسی عهد صفوی و ترجمه اردو، می باشد. چاپ این کتاب در ایران برای اولین بار، سال 1273 ه_ ق، و بار دیگر با حواشی و تعلیقات مفصل در 16 جلد توسط آیت الله مرحوم مرعشی نجفی است.

ص: 34

من_اب_ع

آیة الله مرعشی نجفی- احقاق الحق

محمدعلی مدرس خیابانی- ریحانة الادب

علامه حلی- نهج الحق و کشف الصدق

کلی__د واژه ه__ا

کتاب احقاق الحق و ازهاق الباطل قاضی نورالله شوشتری (شهید ثالث) علم کلام فقه اعتقاد کتب کلامی کتب فقهی تشیع امامت

کتاب اصل الشیعه و اصولها

کتابی کلامی در بیان پیدایش اصول مذهب شیعه و فروع آن به عربی، نویسنده کتاب 'شیخ محمد حسین آل کاشف الغطاء' از مراجع و علمای بزرگ نیم قرن اخیر و از رهبران جنبش اصلاح طلب و مبارز اسلامی است. وی در این کتاب، علاوه بر اینکه تاریخ شیعه و اصول محل اجماع علمای مذهب را توضیح داده، به شبهات در باب همین مذهب تشیع، پاسخ می دهد و این مذهب را شناسانده و نشان می دهد که از هر شائبه جعل و غلو، خالی است.

معرفی اجمالی نویسنده

او شیخ محمدحسین، فرزند 'شیخ علی آل کاشف الغطاء' عالم، فقیه، ادیب، مورخ، محدث، شاعر و از علمای مبارز و از مشهورترین افراد این خاندان پرآوازه عراق است. سال 1294 ه_ ق در نجف اشرف، متولد شد. پس از یادگیری مقدمات علوم و ادبیات، حساب و هندسه و هیأت، درس خارج فقه و اصول را در محضر آیة الله سید کاظم یزدی و دروس دیگر را نزد علمای مبرز دیگری چون آخوند خراسانی و حاج میرزا حسین نوری آموخت تا جائی که از فقهای اصولی و محقق بزرگ شد و مورد توجه علما و اساتیدش به ویژه 'سید کاظم یزدی' قرار گرفت و بسیاری از پاسخ سئوالات علمی و فقهی به او واگذار می شد. وی بعد از درگذشت برادرش شیخ احمد، با وجود مرجعیت عام آیة الله سیدابوالحسن اصفهانی، مرجع شده و افرادی در هند، ایران، افغانستان، مسقط، قطیف، سواحل و عشایر عراق از او تقلید می کردند. شیخ محمدحسن، در همین ایامی که به عنوان عالم دینی در میان مردم به ارشاد و اصلاح بود، چون از مسائل سیاسی و اجتماعی آگاهی کامل داشت، برای بیدار کردن ملل مسلمان و ستیز با امپریالیسم و صهیونیسم اهتمام زیاد به کار برد و سفرهایی به حجاز، شام، بیروت، مصر و پاکستان و سفر مهمی به فلسطین در سال 1350 ه_ ق کرد. در کنگره اسلامی به مناسبت بعثت رسول اکرم اسلام با حضور 1500 نفر از علمای مسلمان در بیت المقدس سخنرانی نمود. وی سال 1352 ه_ ق، برای اولین بار به ایران آمد و چند ماه ماند و به شهرهای زیادی رفت و به زبان فارسی، مردم را برای مبارزه با استعمار دعوت کرد. نیز در نبردهای مسلحانه با استعمار بریتانیا در جنگ جهانی اول و همچنین در قیام مردم عراق سال 1360 ه_ ق برابر با 1941 میلادی بر ضد انگلیس شرکت کرد. بطور کلی، دوران زندگی او بر چهار محور 1- تدریس و مرجعیت دینی 2- سفرهای تبلیغی و سیاسی 3- تحقیق و نگارش 4- مبارزه با استعمار و صهیونیست سپری شد. از اشتغالات مهم او، نوشتن مقاله و کتاب بود که تا اواخر عمر با وجود بیماریهای زیاد، ادامه داشت و سرانجام در سال 1373 ه_ ق، در سن 79 سالگی در عراق رحلت نمود.

ص: 35

ساختار اجمالی کتاب

کتاب با مقدمه ای طولانی شروع می شود، سپس بحث ها و بخش های کتاب در موارد ذیل:

1- بیان سرچشمه تاریخی مذهب تشیع (به اعتقاد نویسنده، تشیع از زمان رسول الله (ص) و به دست آن حضرت شکل گرفته است) اثبات این مطلب با دلیل و برهان از کتاب و سنت

2- بیان اصول دین از دیدگاه تشیع (توحید، نبوت، امامت، عدل، معاد)

3- مباحث و بخش های بعدی در باب دیدگاههای شیعه در مسائل تشریعی مانند نماز، روزه، حج، زکات و متعه، قضاوت، صید، اطعمه و اشربه و....

4- قسمت پایانی کتاب مربوط به چند مسئله مهم مانند «بداء» و «تقیه» است که بیشتر جنبه پاسخگویی دارد.

انگیزه مؤلف در نگارش این اثر

هدف و انگیزه او، در درجه اول، به وجود آوردن زمینه استوار برای یکپارچگی مسلمانان جهان در برابر دشمنان بیرونی و در واقع، تقویت تفاهم میان مذاهب اسلامی است و این امر، از طریق آشنا کردن برادران مسلمان با فرهنگ و عقاید و تعلیمات شیعه، ممکن می شود. وی تأکید می کند که قصد ندارد با طرح همه موارد اختلاف، آتش دشمنی بین اصحاب مذاهب اسلامی بیندازد.

ویژگی کتاب

یکی از مهم ترین ویژگی های این کتاب (اصل الشیعة و اصولها)، تبین اصولی است که همگی علمای شیعه بر آن اجماع دارند و به اعتقاد مؤلف، آنچه به عنوان نظر شخصی درباب تشیع از طرف برخی اصحاب این مذهب اظهار می شود، به اندازه یک نظر شخصی اعتبار دارد و نباید آن را حمل بر اعتقاد عموم شیعیان و علمای مذهب کرد. همچنین مؤلف به ویژه میان شیعه اصولی و پای بند، با آنها که در عقاید خود افراط می کنند (غلاة) تفاوت عمده ای قائل است.

ص: 36

چاپ و نشر

اولین بار در سال 1351ق برابر با 1932 میلادی در شهر صیدا چاپ شد. سال 1352 ق مجددا در صیدا به چاپ رسید. سال 1363 ق در نجف چاپ شد. ترجمه فارسی آن با عنوان «ریشه شیعه و پایه های آن» سال 1317 شمسی چاپ شد. چاپ جدیدی با مقدمه ای بلند، همراه با مقدمه ای کوتاه بر چاپهای قبل و فهارس و تعلیقات در سال 1415 ه_ ق در قم انجام گرفته است.

من_اب_ع

آقابزرگ تهرانی- نقباء البشر فی القرآن الرابع عشر

محمدحسین آل کاشف الغطاء- اصل الشیعه و اصولها

حمید عنایت- اندیشه های سیاسی در اسلام معاصر (ترجمه خرمشاهی)

دائرة المعارف بزرگ اسلامی

فهرست کتابهای چاپی فارسی 2/ 1814

کلی__د واژه ه__ا

کتاب اصل الشیعه و اصولها محمدحسین آل کاشف الغطاء کتاب شناسی کتب کلامی اعتقاد تشیع زبان عربی

کتاب مقتل الحسین ابومخنف

'مقتل الحسین' شامل دقیق ترین آگاهی ها از واقعه کربلا است. شرحی است از کشته شدن حضرت سیدالشهداء (ع)، امام سوم شیعیان و سایر شهداء کربلا و نیز سیاهکاری های بنی امیه که به وضوح، گفته شده است. نویسنده کتاب، لوط بن یحیی الازدی، مشهور به 'ابومخنف' محدث و مورخ بزرگ قرن دوم هجری قمری. این کتاب به مناسبت نام مؤلف آن به «مقتل ابومخنف» معروف و مهم ترین کتاب اوست که موجب شهرت زیادش شد. او از نظر زمانی نزدیکترین افراد به حوادث عاشورا و واقعه کربلاست.

معرفی اجمالی نویسنده:

لوط بن یحیی الازدی، کنیه اش 'ابومخنف' و مشهور به همین نام. تاریخ نگار و محدث بزرگ شیعه و از یاران امام جعفر صادق، امام ششم شیعیان (ع) که از آن حضرت روایت کرده و شاید بنا بر اقوالی، در خدمت آن حضرت شاگردی کرده و نیز از اخباریون قرن دوم هجری قمری. جد او 'مخنف بن سلیم ازدی' از اصحاب حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) که در جنگ جمل علمدار قبیله «ازد» و در همان جنگ نیز کشته شد.

ص: 37

ابومخنف از خاندانی بزرگ و مشهور کوفه است که علی رغم شهرتش از زندگی و احوالاتش اطلاعی در دست نیست. سال تولد او را محققان بنابر حدس، سال 70 ه_ ق، می دانند. وی به جمع آوری اخبار مربوط به حوادث تاریخی صدر اسلام پرداخت. اقدام او برای اینکار بعد از پیروزی 'عباسیان' در سال 132 ه_ ق است. او در رأس مکتب اخباریان عراق بود، اهتمام بسیاری در نقل رویدادهای عراق داشت و از همین رو آثار بسیار کمی در نقل حوادث کشورهایی مانند ایران، مصر و شام دارد. تألیفات زیادی در تواریخ و سیر و ملاحم و مغازی دارد که بنا به نظر اهل فن، نسبت به اخبار و فتوحات، اطلاعات او بر دیگران مقدم است. سال درگذشت او را 'یاقوت حموی' 157 ه_ ق می داند ولی نقل دیگری قبل از سال 170 ه_ ق است. نکته قابل توجه اینکه گویند که متأسفانه کتاب «مقتل الحسین ابومخنف» در گذر زمانها مفقود شده و در دست نیست. ظاهرا کامل ترین متنی که اکنون در دست است در کتاب «تاریخ طبری» درج شده است، هرچند که ممکن است طبری بطور کامل همه مطالب را ذکر نکرده باشد ولی در هر صورت، مهم ترین مأخذ مستند نویسندگان بعدی درباره واقعه کربلا، همین است که بعدها مورد توجه سخت علمای شیعه واقع شد و به آن اعتماد دارند.

نکته مهمی که در کتاب ریحانة الادب است، اینکه این مقتلی که در دست است و در آخر جلد دهم کتاب بحارالانوار چاپ شده و به 'ابومخنف' نسبت داده اند، از او نیست و معلوم هم نیست که چه کسی آن را نوشته است زیرا در مقایسه با 'مقتل ابومخنف' که در کتاب طبری نقل شده، معلوم می شود که ابدا ربطی به یکدیگر ندارند (این موضوع در کتاب ریحانة الادب) گفته شده است. شک و تردیدهای درباره کتابهای مقتل منسوب به ابومخنف موجب شده تا روایت طبری در کتابش اهمیت بیشتری پیدا کند از همین رو، بعضی افراد آن منقولات را از تاریخ طبری جدا کرده و منتشر ساخته اند که برای اولین بار بنام «مقتل الحسین» به اهتمام حسن غفاری سال 1398 ه_ ق، در قم چاپ شد. همین منقولات جدا شده بنام «وقعة الطف» سال 1367 ه_ ش، در قم چاپ شد (محمدهادی یوسفی غروی).

ص: 38

من_اب_ع

محمدعلی مدرس خیابانی- ریحانة الادب

دائرة المعارف بزرگ اسلامی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب مقتل الحسین ابومخنف لوط ابن یحیی ازدی (ابومخنف کوفی) کتاب شناسی کتب تاریخی واقعه کربلا امام حسین (ع) تاریخ اسلام تشیع

کتاب عین الحیات

کتابی در مسائل گوناگون با مقدمه ای از شرح احوال ابوذر غفاری و مباحثی از خواص نفس و خودسازی، پند و وعظ، زهد و مذمت دنیا، مسائل اخلاقی و عرفانی، ضرورت وجود پیغمبر، روایات و عبارت و...، به زبان فارسی در قرن 11 و 12 ه_ ق. نویسنده کتاب ملامحمدباقر مجلسی معروف به علامه مجلسی از بزرگترین علمای شیعه و محدثین و فقها. این کتاب از لحاظ سبک نگارش، ساده و روان و گاهی تأثیر نحو عربی در نثر فارسی دیده می شود. در طی مطالب کتاب، تمثیل ها و قصه هایی بیان شده که در نوع خود، شیرین و دلنشین و بعضی از آنها در ادبیات عرب و فارسی از تمثیل های ادبی است.

معرفی اجمالی نویسنده:

ملامحمد باقر مجلسی اصفهانی از بزرگان علما و فقهای امامیه، او مفسر، محدث، محقق، مدرس، متکلم و عالم علم درایه، رجال و سایر علوم دینی و امام جمعه اصفهان که در سال 1037 ه_ ق متولد شد. پدرش ملامحمدتقی که به مجلسی اول نیز مشهور است. علامه مجلسی از طرف سلاطین وقت، شیخ الاسلام بود، حکم او نافذ و مورد توجه عوام و خواص بود. در ترویج دین اسلام و احیای شریعت نبوی، شاید کمتر کسی به پای او برسد، علاوه بر این، حفظ و حراست کشور و مملکت بواسطه کم تدبیری شاه سلطان حسین صفوی (پادشاه وقت) تماما به وجود علامه مجلسی و تدبیر و مدیریت او بود. لذا در سال وفات او شهر قندهار در تسخیر بیگانگان افتاد و بعد از آن نیز، حکومت و وضع سلطنت رو به انحطاط رفت. این بزرگمرد عالم تشیع، تألیفات زیادی به زبان عربی و فارسی دارد. کتاب گرانقدر «بحارالانوار» از مهمترین کتب اوست که در مورد اخبار و آثار اهل بیت عصمت، کتابی بدین احاطه و جامعیت تاکنون، تألیف نشده است. سید مهدی بحرالعلوم، با همه عظمت و تبحری که در همه علوم داشت، آرزو می کرد که تمامی مصنفاتش در دیوان و نامه اعمال علامه مجلسی ثبت شود و در مقابل، یکی از تألیفات فارسی مجلسی که در حقیقت، احیای عمومی آثار ائمه اطهار و وسیله ارشاد و هدایت مردم است، در نامه عمل او درج گردد.

ص: 39

علامه محمدباقر مجلسی در سال 1111 هجری قمری، در 27 ماه رمضان، از دنیا رحلت کرد. قبر شریف او در مسجد جامع عتیق اصفهان، در بقعه پدر بزرگوارش واقع شده و زیارتگاه مردم است. از شاگردان او می توان میرزا عبدالله افندی (صاحب کتاب ریاض العلماء) و ملا صالح مازندرانی و سید نعمت اله جزائری را نام برد. بنابر نقل از میرزا عبدالله، شاگردانش بالغ بر 1000 نفر بودند.

ساختار و تقسیم بندی کتاب:

کتاب با مقدمه ای راجع به احوالات 'ابوذر غفاری' صحابه معروف پیامبر اسلام شروع می شود. و بعد شامل 4 فصل و شرح وصیت رسول الله به 'ابوذر' است:

فصل اول: بحثی راجع به «رؤیت و دین خداوند». این مبحث، شامل دیدن با چشم سر، دین به معنای انکشاف و ظهور و بحثی در اینکه چون خداوند بنابر اعتقاد شیعه جسم نیست، پس با چشم دیده نمی شود.

فصل دوم: غرض از خلقت آسمان و زمین و عرش و کرسی و جمیع مخلوقات، معرفت و عبادت است که این هر دو به یکدیگر وابسته اند.

فصل سوم: نیت که شرط عمل است.

فصل چهارم: راجع به حضور قلب در عبادات. فصل چهارم دارای 10 اصل و 5 فایده است.

- مطالبی در مورد ضرورت وجود نبی، معجزه، خاتمیت رسول اکرم (ص) و اوصاف و عصمت آن حضرت.

- بخشی از سفارش و وصیت پیغمبر به ابوذر غفاری.

- مسائلی درباره امامت و معاد.

- خصلت های پسندیده و ناپسند.

- صفات عارفان و انتقاد از صوفی ها.

ص: 40

در بخش های آخرین کتاب مسائل گوناگونی از خواص نفس و خودسازی قاریان قرآن و قرائت قرآن و دعا، مهمان نوازی، پادشاهان عادل و ظالم و بالاخره مسائل اخلاقی و عرفانی و اذکار است. مؤلف، در خاتمه کتاب عنوان می کند که این اثر، از الطاف عام واهب العطایاست.

من_اب_ع

علامه محمدباقر مجلسی- عین الحیوة (انتشارات علمیه)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب عین الحیات علامه محمدباقر مجلسی کتاب شناسی کتب اخلاقی کتب کلامی زبان فارسی تشیع داستان اخلاقی

کتاب اعلام الوری باعلام الهدی

کتابی کلامی و تاریخی در احوال و تاریخ زندگی پیامبر اسلام و ائمه معصومین (ص) و متضمن برخی مسائل کلامی و از آثار قرن ششم هجری قمری به زبان عربی است. نویسنده آن، مفسر بزرگ شیعه، ابوعلی فضل بن حسن طبرسی، فقیه و محدث و از علمای امامیه و صاحب تفسیر «مجمع البیان» است. به گفته خود مؤلف، چون سعادت دیدار خاندان نبوت و اهل بیت عصمت و خدمت به این بزرگواران را نداشته، لذا این کتاب را تألیف نمود تا خدمتی ماندگار به این خاندان انجام دهد. از همین رو، در این اثر، تاریخ زندگانی، فضایل و مناقب، معجزات، آثار و رویدادهای گوناگون و سخنان پیامبر اکرم و ائمه اطهار علیهم السلام را با ذکر احادیث و روایات و صحت امامت آنان و نقل شواهد قرآنی و نکات ظریف و دور از دید که پژوهشگران به دنبال آن می گردند، شرح داده است. ضمنا شبهات وارده در خصوص امام دوازدهم (صاحب الزمان) با دلایل عقلی و نقلی، پاسخ داده شده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

ابوعلی فضل بن حسن بن فضل طبرسی، ملقب به 'امین الدین و امین الاسلام' از علمای بزرگ ایرانی شیعه و فقها و محدثین و مفسر بزرگ قرآن، قرن ششم هجری قمری. بنا بر گفته مؤلف در مقدمه تفسیر گرانقدرش (مجمع البیان) و زمان تألیف آن کتاب، که از 60 سال سن بیشتر داشته در سال 468 یا 469 ه_ ق بوده و اصلیت او را بعضی به طبرستان (مازندران و گیلان) و بعضی به طبرس که همان تفرش امروز است، نسبت داده اند. به نقل از «تاریخ بیهق» او در مشهد (سناباد طوس) حدود 54 سال ساکن بود. سال 523 هجری قمری به سبزوار منتقل شد و همانجا ماند و به تعلیم و تدریس و تصنیف پرداخت و حدود 25 سال آخر عمرش را آنجا گذراند و مدرسه دروازه عراق و اداره آن را بر عهده داشت. شیخ طبرسی در آنجا بسیار مورد عنایت و احترام سادات آل زیارة (از خاندان اصیل و شریف آن زمان در خراسان) بود. این عالم فرزانه در تمام علوم متداول زمان خود، مانند صرف و نحو، علوم ادبی، ریاضی و علوم دینی، شعر و تفسیر، متبحر و در نهایت مرتبه کمال و جامعیت بود. فرزند او شیخ حسن بن فضل و نوه اش علی بن حسن صاحب مشکوة الانوار و بعضی دیگر از خاندان و نزدیکانش همه از بزرگان علما و فضلا بودند. آثار بسیار زیادی از او برجای مانده که مهمترین آن «تفسیر مجمع البیان» است. وفات شیخ طبرسی در سال 548 ه_ ق، در سبزوار بود که بعدا جنازه اش را به مشهد مقدس منتقل و در همانجا مدفون می باشد.

ص: 41

ساختار و تقسیم بندی کتاب:

کتاب با مقدمه ای در شرح حال مؤلف شروع می شود. کتاب اعلام الوری، دارای 4 رکن، و هر رکن شامل چند باب و فصل است:

رکن اول: مربوط به سیره پیغمبر اسلام و حضرت فاطمه زهرا (س): شامل 6 باب.

رکن دوم: درباره امام اول شیعه، علی بن ابیطالب (ع): شامل 5 باب.

رکن سوم: مربوط به ا ئمه از فرزندان امام علی (ع) از امام دوم حسن بن علی تا امام یازدهم حضرت حسن عسکری (ع) شامل 10 باب که هر باب به یکی از امامان، اختصاص یافته است.

رکن چهارم: درباره امامت ائمه اطهار و امامت حضرت امام زمان (ع). این مبحث خود شامل دو قسمت است: قسم اول: در دلالت بر امامت ائمه 12 گانه که در 3 فصل مرتب شده است. قسم دوم: در امامت امام زمان (ع) و دفع شبهات درباره زندگی آن حضرت و مسئله غیبت امام (ع) در 5 باب. مؤلف در رکن آخر، به تفضیل در شرح زندگی امام عصر عجل اله تعالی فرجه و ولادت و امامت و غیبت آن حضرت با دلایل عقلی و نقلی، بحث کرده است.

نکته:

نکته مهم و قابل توجه درباره این اثر، مطابقت کامل باب ها به صورت حرف به حرف با کتاب «ربیع الشیعه» نوشته سیدبن طاووس است. با توجه به قول بسیاری از بزرگان شیعه و محققان، کتاب ربیع الشیعه، بی شک همین کتاب «اعلام الوری باعلام الهدی» است، ولی در چگونگی انتساب آن به سید بن طاووس، احتمالاتی داده اند که از آن جمله، مرحوم آقا بزرگ تهرانی با استدلال خود، این اشکال را چنین برطرف می کند که یکی از ناسخان که «اعلام الوری» را نزد سیدبن طاووس می خوانده است، اشتباها آن را از خود سید و بنام «ربیع الشیعه» یاد کرده است، در حالی که هر دو یکی و از علامه شیخ طبرسی می باشد. بعضی نیز این اشتباه را ناشی از بدفهمی مستمعان و کسانی که سیدبن طاووس این کتاب (اعلام الوری) را بر آن ها می خوانده و توصیف به عبارت «ان هذا الکتاب ربیع الشیعه» می کرده، به غلط، نام آن دانسته اند.

ص: 42

چاپ و نشر:

کتاب اعلام الوری، برای اولین بار در سال 1311 ه_ ق در تهران چاپ شد. سال 1392 ه_ ق، در بیروت، دارالمعرفه چاپ شد. چاپ دیگری با تصحیح علی اکبر غفاری در دست است.

من_اب_ع

آقابزرگ تهرانی- الذریعه

شیخ طبرسی- اعلام الوری باعلام الهدی، بیروت، دارالمعرفه

احمد سمیعی- فرهنگ آثار ایرانی- اسلامی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب اعلام الوری باعلام الهدی شیخ طبرسی کتب کلامی کتب تاریخی تاریخ اسلام علم کلام تشیع ایران زبان عربی

کتاب توحید علمی و عینی در مکاتب حکمی و عرفانی

مجموعه 14 نامه و مکاتبه فلسفی و عرفانی رد و بدل شده پیرامون توحید و مراتب ذات اسماء و صفات خداوند بین دو عالم عالیقدر، حاج سید احمد طهرانی معروف به 'کربلایی' و حاج شیخ محمدحسین اصفهانی معروف به 'کمپانی' درباره یک بیت از اشعار عطار نیشابوری در «منطق الطیر». این مجموعه که خود، به منزله گنجینه بزرگ علمی در مسائل مختلف معرفتی از دو دیدگاه «حکمت» و «عرفان» می باشد، پاسخی با بینش فلسفی و نظر فلاسفه و حکما یعنی «ادله علمی و برهانی» از مرحوم کمپانی و پاسخی با بینش عرفانی براساس نظر عرفاء یعنی «برهان و شهود و وجدان عینی»، از مرحوم سیداحمد کربلایی است.

نویسنده این مجموعه، مرحوم علامه حاج سید محمدحسین طهرانی، از علماء و عرفای عالیقدر و معاصر، قرن پانزدهم هجری قمری است. از آنجا که مباحث بسیار دقیق و عمیق توحیدی عرفانی و فلسفی نامه های دو طرف، حاوی مطالب عالیه علمی، از دو منظر «حکمت و عرفان» و بسیار مهم و نیاز به تحلیل و بررسی داشت، مرحوم علامه طباطبائی (صاحب تفسیر گرانبهای المیزان) ضمن درس هایی در حوزه علمیه قم، سه نامه اول مرحوم سید و سه نامه اول مرحوم شیخ را در ایام پنجشنبه و جمعه، تدریس و بر هر یک از نامه ها، عنوان «تذییلات و محاکمات» قرار داده شد. بعد از رحلت ایشان، علامه سیدمحمدحسین حسینی طهرانی (نویسنده کتاب) نظرات خود را بر هشت نامه مانده آن دو بزرگوار اضافه کرده و شرح و تذییل نمودند و بدینسان این کتاب ارزشمند که نگرش توحیدی و معرفتی عارف حکیم را، بررسی کرده و حق را روشن ساخته، براساس تلاش های پی گیر او، تألیف و تدوین شد.

ص: 43

علامه آیة الله حاج سیدمحمدحسین حسینی طهرانی، عالم بزرگ و عارف، حکیم و فقیه معاصر (قرن 15 هجری قمری) فرزند آیة الله حاج سید محمدصادق که در 24 محرم سال 1345 هجری ق، در طهران بدنیا آمد. دوران کودکی را تحت تربیت پدر بود، تحصیلات ابتدائی مدرسه و بعد دوره آموزش متوسطه را در رشته مکانیک و ماشین سازی به اتمام رساند. با پوشیدن لباس روحانیت، ادامه و در سن 19 سالگی به شهر قم عزیمت کرد. در همان سالهای اول، جزو شاگردان خاص علامه سیدمحمدحسین طباطبائی (صاحب تفسیر المیزان) شد و از دروس حکمت و تفسیر و عرفان عملی ایشان بهره مند گردید. مدت هفت سال در سطوح مختلف علمی از اساتید بزرگی کسب علم نموده و در سال 1371 ه_ ق، در سن 26 سالگی برای تکمیل دروس، عازم عراق و در شهر نجف ساکن شد. دروس فقه و اصول فقه و اصول و حدیث و رجال از محضر علماء بزرگ نجف استفاده فراوان برد و بنا به نظر و توصیه علامه طباطبائی و مؤانست و مراوده با آیة الله حاج سیدجمال الدین گلپایگانی، مراحل عرفانی و سلوکی را پیمود، سپس با مرحوم سید هاشم حداد از عرفای بزرگ متأخر، آشنا و مجذوب وی شد.

علامه طهرانی در سن 33 سالگی بعد از اتمام تحصیلات عالیه و رسیدن به فضائل اخلاقی و باطنی به خاطر ادای تکلیف و ترویج و گسترش علم دین و به امر استاد سلوکی خود، به تهران بازگشت. در خلال سالهای زندگی در تهران و ارشاد و هدایت مردم، بعد از رحلت آیة الله بروجردی و تحرکات طاغوتی حکومت پهلوی، در همراهی رهبر فقید انقلاب اسلامی (آیة الله خمینی) از هیچ تلاشی مضایقه نکرد. این بزرگوار، پس از 23 سال تلاش و سکونت در تهران، سال 1400 ه_ ق، به شهر مشهد هجرت و پانزده سال آخر عمر خود را آنجا گذراند. سال 1416 ه_ ق، در نهم ماه صفر، در مشهد مقدس، دار فانی را وادع گفت. مزار ایشان در قسمت جنوب شرقی صحن انقلاب، در آستانه کفشداری می باشد.

ص: 44

تاریخچه مکاتبات:

در زمان آخوند ملامحمد کاظم خراسانی، یکی از طلاب خوش ذوق نجف به نام شیخ اسمعیل تبریزی، متخلص به 'تائب' از آخوند خراسانی، در نامه ای، شعر عطار نیشابوری را آورد و معنای بیت دوم را از ایشان سئوال می کند.

دائما او پادشاه مطلق است *** در کمال عز خود مستغرق است

او به سر ناید ز خود آنجا که اوست *** کی رسد عقل وجود آنجا که اوست؟

مرحوم آخوند، جواب مختصری می دهد. شیخ اسمعیل همین سؤال را کتبا از مرحوم آیة الله شیخ محمدحسین اصفهانی (کمپانی) و مرحوم آیة الله حاج سیداحمد طهرانی (کربلائی) نیز می نماید و آنها، جواب هایی برای او می نویسند. از آنجا که شیخ براساس نظریه فلاسفه و حکما پاسخ می دهد و سید براساس نظریه عرفا، این دو جواب با هم مخالف در آمدند، لذا شیخ اسمعیل، ابتدا پاسخ شیخ را به حضور سیداحمد برده و ایشان، پاسخ مفصلی و مستدلی در رد آن مطالب می نویسد، پس از آن تا 7 مرتبه، شیخ اسمعیل تائب، نامه هر یک از آن دو بزرگوار را به حضور دیگری برده و به این ترتیب مجموعا 14 نامه، میان آنها رد و بدل می شود که هر کدام در روشنگری مطالب و ادای حق، موارد خاص خود را مطرح کرده و در آنها به تناسب مباحث، بسیاری از موارد اختلاف نظر فلاسفه و عرفا، روشن می شود.

ساختار و تقسیم بندی کتاب:

1- مقدمه جامع علامه طهرانی شامل (تاریخچه و هویت اصل مکاتبات، شرح حال شخصیت ها و عرفای عالیقدری که در این میان از آنها سخن گفته شده (مرحوم کربلایی، مرحوم کمپانی، عطار نیشابوری و....).

ص: 45

2- سئوال شیخ اسمعیل تائب از مرحوم آخوند خراسانی درباره معنای شعر عطار

3- 7 نامه مرحوم کمپانی در شرح بیت عطار و پاسخ به ایرادات سید احمد

4- 7 نامه مرحوم سیداحمد در شرح بیت عطار و ایراد به کمپانی

5- شش تذییل علامه طباطبایی که شامل 3 تذییل بر 3 نامه اول کمپانی و 3 تذییل بر 3 نامه اول سید احمد

6- هشت تذییل علامه محمدحسین طهرانی که شامل 4 تذییل بر 4 نامه دیگر سیداحمد و 4 تذییل بر 4 نامه مرحوم کمپانی.

بطور کلی تمام مطالب متن و تذییلات، مربوط به مسائل توحیدی و مراتب ذات و اسماء و صفات حضرت حق، وحدت وجود، صرافت وجود و.... نهایتا جایگاه انسان کامل در نظام معرفتی در عالم وجود می باشد که با مطالب دقیق عرفانی و برهان های عقلی همراه است (مشتاقان را به اصل کتاب ارجاع می دهیم).

چاپ و نشر:

این کتاب اولین بار در سال 1410 ه_ ق، در تهران به چاپ رسید. ناشر کتاب: انتشارات حکمت در تهران.

من_اب_ع

سید محمدحسین حسینی طهرانی- توحید علمی و عینی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب توحید علمی و عینی در مکاتب حکمی و عرفانی علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی کتب عرفانی کتب فلسفی فلسفه عرفان تشیع زبان فارسی

کتاب الله شناسی

کتابی است اعتقادی شامل مباحث کلامی و غیرکلامی، از موضوعات و مباحث مهم توحیدیه به زبان فارسی در قرن معاصر (15 هجری قمری). اصل مباحث، یک دوره تفسیر آیه مبارکه (الله نورالسموات و اللارض.....) آیه 35 تا آخر، از سوره مبارکه نور، بیست و چهارمین سوره از قرآن مجید، که در معرفت 'الله' و حضور خداوند در همه شریان هستی، امکان لقاء 'الله' و انحصار معرفت الله در لقاء الله. در این مباحث، از مسئله توحید ذاتی و اسمائی و افعالی ذات مقدس خداوند و کیفیت پیدایش عالم آفرینش، ربط حادث به قدیم، نزول نور وجود در مظاهر امکان، حقیقت ولایت و ارتباط موجودات به ذات باریتعالی و.... بحث شده است. مؤلف، علامه آیة الله سید محمدحسین حسینی تهرانی، از علما و فقها و عرفای بزرگ قرن 15 هجری قمری. این کتاب که شامل مباحث فراوان توحیدیه، اعم از کلامی و غیرکلامی است، فقط در 3 جلد تحریر شده که متأسفانه مؤلف بزرگوار آن، قبل از اتمام جلد سوم، رحلت نمود.

ص: 46

معرفی اجمالی نویسنده:

علامه آیة الله حاج سیدمحمدحسین حسینی طهرانی، عالم، فقیه، عارف بزرگ قرن معاصر (پانزدهم هجری قمری) فرزند آیة الله حاج سید محمدصادق طهرانی، که در 24 محرم سال 1345 ه_ ق، در طهران بدنیا آمد. دوران کودکی را تحت تربیت پدربزرگوارش بود و تحصیلات ابتدائی مدرسه و بعد دوره آموزش متوسطه را در رشته مکانیک و ماشین سازی به اتمام رساند. سپس به دلیل علاقه به دروس دین، علوم 'حوزوی' را انتخاب و در سن 19 سالگی (بعد از پوشیدن لباس روحانیت) به شهر قم عزیمت کرد. در همان سالهای نخست، جزو اولین شاگردان مرحوم علامه طباطبائی (صاحب تفسیر گرانقدر 'المیزان') شد و در درس تفسیر و حکمت و عرفان عملی از خواص یاران ایشان گردید. مدت 7 سال در سطوح مختلف علمی از اساتید بزرگ بهره ها برد و آنگاه برای تکمیل علوم خود، در سن 26 سالگی به عراق رفت و در شهر نجف اشرف ساکن شد. دروس فقه و اصول و حدیث و رجال را در محضر علمای اعلام چون آیة الله حاج شیخ حسین حلی، سیدابوالقاسم خوئی، سید محمد شاهرودی و آقا بزرگ تهرانی، کسب فیض کرد. در همین ایام، بنا به نظر و توصیه علامه طباطبائی، در مسائل سلوکی و عرفانی، به مؤانست و مراوده آیة الله حاج شیخ عباس قوچانی وصی مرحوم قاضی و آیة الله حاج سید جمال الدین گلپایگانی پرداخت و در ادامه راه، با آیة الله حاج شیخ محمدجواد انصاری همدانی، آشنا شده و نهایتا به حضور عارف بزرگ مرحوم حاج سید هاشم موسی حداد رسید. در تثبیت پایه های عرفان عملی خود، مجاهده ها و زحمات زیادی کشید و از فیوضات امیرالمؤمنین علی (ع) و عنایات حضرت سیدالشهداء (ع)، دائما بهره مند بود. سال 1377 ه_ ق، در سن 33 سالگی، بعد از اتمام تحصیلات عالیه و رسیدن به فضائل ظاهری و کمالات باطنی، به خاطر ادای تکلیف و ترویج و گسترش علم و دین، به طهران برگشت. بعد از رحلت آیة اله بروجردی و تحرکات طاغوتی حکومت پهلوی، رهبر فقید انقلاب (آیة الله خمینی) را همراهی و فعالیتی مؤثر داشت. علامه بزرگوار پس از 23 سال تلاش و سکونت در تهران، سال 1400 ه_ ق، به شهر مشهد هجرت و پانزده سال آخر عمر خود را آنجا گذراند. وی در سال 1416 ه_ ق، در ماه صفر، در همانجا رحلت فرمود.

ص: 47

ساختاری از کتاب

مجموعه 3 جلدی است:

جلد اول بعد از دو مقدمه کوتاه از مؤلف شامل مطالبی در تفسیر آیه نور در معرفة الله و نظر علامه طباطبایی و بحث روایی او در این آیه، حضور حضرت حق در همه شریان هستی، تطبیق آیه نور بر خمسه طیبه، امکان لقاء الهی و وصول به حرم امن او و انحصار معرفة الله در لقاء الله، مطالبی درباره معراج رسول خدا، تفسیر آیه 'فمن کان یرجوا لقاء ربه'، فقرات مناجات و آیات و روایات و تفسیر توحیدی آنها و شعار توحیدی و مباحث بسیاری دیگر.

جلد دوم شامل مباحثی:

- هر راهی غیر از وصول به توحید صحیح و کامل، منحرف است.

- منطق قرآن هرگونه وجود و آثار وجود را منحصر فقط به خدا می داند.

- عشق متقابل خداوند و موجودات.

- معنی تشخص وجود: لاهوالاهو

- رد کتاب «الاخبار الدخیله» راجع به توقیع وارد در ماه رجب. این مطلب به عنوان رساله ای در آخر این جلد، ملحق شده است.

جلد سوم شامل مباحثی چون:

- تفسیر سوره تکاثر، در مراتب معرفت خدا، مسائل توحیدی

- قائلین برای اثر وجودی غیرخدا، مبتلا به شرک خفی شده اند

- معنای صحیح وحدت وجود و ابطال حلول و اتحاد

- انحرافات حشویه، شیخیه و قشریه و بی بهره بودن آنها از خداوند

-انحرافات شیخ احمد احسائی و پیروان مکتب او در توحید.

اینها عناوین بسیار مختصری در رابطه با این مجموعه بود، لکن مباحث و مطالب بسیار عمیق و وسیع و گسترده با آیات و روایات متعدد و گفتار بزرگان و حکما و علما و اشعار عرفا به صورت فلسفی و حکمی مطرح و در هر 3 جلد، تحریر شده است.

ص: 48

من_اب_ع

جمعی از فضلا- آیت نور (یادنامه علامه طهرانی)

سید محمدحسین حسینی طهرانی- الله شناسی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب الله شناسی علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی کتاب شناسی اعتقاد کتب کلامی کتب عرفانی تفسیر سوره نور زبان فارسی تشیع

کتاب شیعه: مجموعه مذاکرات علامه طباطبایی با پرفسور هانری کربن

جلد اول کتاب در سال 1339 به عنوان مکتب تشیع و در سال 1357 پس از تجدیدنظر کلی و اضافات و اصلاحات تحت عنوان شیعه: مجموعه مذاکرات با پروفسور هانری کربن و در سال 1370 تحت عنوان رسالت تشیع در دنیای امروز (گفتگویی دیگر با هانری کربن) منتشر شده است. متن کتابها مجموعه مذاکرات و نوشتجات استاد علامه سید محمدحسین طباطبایی با پروفسور هانری کربن فرانسوی استاد فلسفه در دانشگاه سوربن فرانسه و دانشگاه تهران و رئیس انستیتو فرانسه و ایران که یکی از مستشرقین نامی فرانسه و ایران شناس می باشد، در سال 1338 می باشد که با اضافه توضیحاتی برای تکمیل بحث و بررسی در اختیار علاقه مندان قرار گرفته است.

معرفی اجمالی علامه طباطبایی

سید محمدحسین طباطبایی تبریزی در سال 1321 هجری قمری (1281 شمسی) متولد شد. یکسال قبل از فوت پدرش به مدرسه رفت، اما پس از پایان کلاس هفتم مصلحت دیده می شود که در خانه درس بخواند، به این دلیل او و برادرشان تحت تعلیم ادیب لایقی به نام شیخ محمدعلی سرائی قرار می گیرند و ادبیات عرب می آموزند و زیر نظر میرزا علینقی خطاط به یادگیری فنون خوشنویسی می پردازند. مرحوم علامه در 1303 در سن 21 سالگی با صبیه مرحوم حاج میرزا مهدی آقا طباطبایی مهدوی که از خویشان پدر بود، ازدواج کرد. استاد علامه در 1304 که دروس حوزه تبریز را به پایان رساند، به همراه همسر و برادر و پسرشان که تازه به دنیا آمده بود، عازم نجف اشرف شدند. آشنایی با حاجی میرزا علی آقای قاضی رضوان الله علیه در مرحوم استاد علامه چنان تأثیری گذاشت که مدت 11 سال اقامت در نجف علاوه بر فقه و اصول و ریاضیات و فلسفه و رجال و تفسیر، در عرفان عملی در محضر این استاد عالیقدر حضور یافته و در سیر و سلوک و تزکیه نفس توشه های فراوانی بردند. مرحوم محمدحسین طباطبایی در اواخر زندگی در نجف روزگار را به سختی گذراندند، به طوری که در سال 1314 در اثر اختلال وضع معاش عازم ایران شدند و در روستای شادآباد تبریز سکنی گزیدند. ایشان به منظور کسب علم عازم قم شدند و برای همیشه با شهر تبریز وداع کردند. در سال 1325 وارد قم شدند و بدین ترتیب زندگی پربار علمی مرحوم علامه از همین جا آغاز شد و مدت 35 سال در این شهر زندگی کردند و بیشترین خدمت را به اسلام و حوزه های علمیه کردند. وی درس فلسفه را با سبک و روشی نوین آغاز کرد. زندگی این عالم ربانی که یکی از مفاخر بزرگ اسلام و محققی کم نظیر است، در ساعت 9 صبح روز 24 آبان 1360 در شهر قم به پایان رسید و دعوت حق را لبیک گفت. آثاری که علامه طباطبایی در تبریز تهیه کردند: 1. رساله در اسماء و صفات 2. رساله در افعال 3. رساله در وسایط میان خدا و انسان 4. رساله قبل الدنیا 5. رساله من الدنیا 6. رساله بعد الدنیا 7. رساله در ولایت 8. رساله در نبوت 9. کتاب سلسله انساب طباطباییان آذربایجان.

ص: 49

مختصری از خدمات استاد در شهر قم: 1- پی ریزی شیوه نوین از تفسیر که کاملا بدیع و ابتکاری است. 2- اشاعه تفکر فلسفی و تعقلی 3- کوشش در تفهیم مسائل فلسفی و ملموس ساختن بسیاری از مسائل پیچیده 4- کوشش و نشر آثار اهل بیت 5- جمع میان مفاهیم قرآنی با آنچه که در اخبار خاندان رسالت وارد شده است. 6- اشاعه فکر شیعی در خارج از جهان اسلام 7- تربیت و پرورش شخصیت های علمی و فکری 8- تألیفات گرانبها اعم از چاپ شده و چاپ نشده 9- و...

ویژگی های کتاب

این کتاب کوششی صادقانه برای اعلام پیام «ما حزب خدا و حامیان دین او هستیم» است و برای ایجاد حسن تفاهم و رفع بدبینی های بیجا و خنثی نمودن تبلیغات سوء نوشته شده است و اعلام می دارد که باید باب بحث و تحقیق علمی را همیشه باز نگه داشت و با کوشش پی گیر در این زمینه فرصت ها را از دست کسانی که می خواهند با نشر اباطیل بر وحدت اسلامی ضربه زنند، خارج ساخت.

ساختاربندی کتاب

کتاب شیعه: مجموعه مذاکرات با پروفسور هانری کربن شامل:

1- مکتب تشیع شامل:

- مقدمه

- مشکلاتی که شیعه پیش بینی می کرد: مشکل اول: سقوط ولایت و حکومت اسلامی، مشکل دوم: سقوط مرجعیت اهل بیت

- روش شیعه در علوم

- سؤالات دکتر کربن و پاسخ های علامه طباطبایی

2- بیانات ائمه شیعه و اندیشه فلسفی: 1- متن نامه مؤلف به عنوان تکمیل و تقسیم مباحث 2- طرز تفکر فلسفی در بیانات پیشوایان شیعه 3- توضیحی جامع در مضامین احادیث نوشته 4- مسئله ولایت (ارتباط نبوت و ولایت).

ص: 50

3- پاسخی بر نقد کتاب شیعه: در این فصل اطلاعات مفید و جالبی را که نتیجه تتبعات فراوانی در پیرامون شئون مختلف مربوط به شیعه است آورده شده است.

4- توضیحات به قلم علی احمدی و هادی خسروشاهی.

5- مدارک توضیحات.

کتاب رسالت تشیع در دنیای امروز شامل:

1- مقدمه (گامی دیگر در راه)

2- بشارت مذهب تشیع برای بشریت چیست؟

3- راه های ارشاد انسان

4- آثار و نتایج حلول کلیسا: این بخش یکی از مباحث مهم در این کتاب است که در باب مسیحیت و کلیسا و حلول کلیسا است و از جهت اهمیت آن توسط یکی از انتشارات این بخش در ابتدای کتاب در چاپهای بعدی قرار گرفته است.

5- معادشناسی از نظر شیعه

6- پیدایش سیر معنوی و عرفان

7- به سوی حیات معنوی

8- توضیحات و مدارک توضیحات.

در انتهای کتاب نیز متن فرانسوی مقدمه هانری کربن آورده شده است.

کتاب معنویت تشیع عنوان دیگری از همین کتاب است که به ضمیمه چند مقاله از علامه است و مقدمه آن به قلم علامه حسن زاده آملی است که شامل 22 قسمت است: 1- معنویت تشیع 2- ولایت و رهبری 3- انگیزه آفرینش 4- نقش ماورای طبیعت در جامعه 5- آیا اسلام امروز هم قابل اجراست؟ 6- شخصیت اجتماعی زن 7- چرا پیغمبر این همه ازدواج کرد؟ 8- ازدواج موقت 9- طرح کلی مالکیت 10- مشروبات الکلی عامل عقبگرد انسانیت 11- چرا باید دست دزد را قطع کرد؟ 12- محمد (ص) در آیینه اسلام 13- سخنی درباره علم امام 14- هدف از پیمانها 15- اجتهاد و تقلید در شیعه 16- تحقیقی کوتاه درباره مسیح و انجیل 17- پیروی از خرافات 18- آیا رؤیا حقیقت دارد؟ 19- معجزه چیست؟ 20- داستان شق القمر و ستاره زهره 21- محکم، متشابه و تأویل در قرآن 22- پیام به کنفرانس بزرگداشت تستری.

ص: 51

من_اب_ع

سید محمدحسین طباطبایی- شیعه: مجموعه مذاکرات با پرفسور هانری کربن

سید محمدحسین طباطبایی- معنویت تشیع (به اهتمام محمد بدیعی)

سید محمدحسین طباطبایی- رسالت تشیع در دنیای امروز

دایرة المعارف تشیع- جلد 10

عبدالرحیم عقیقی بخشایشی- طبقات مفسران شیعه- ج 1 صفحه 195

علمای بزرگ شیعه- صفحه 440

غلامحسین صدری افشار- فرهنگ فارسی اعلام- صفحه 471

قنبرعلی کرمانی- کتابشناسی علامه طباطبایی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب شیعه سید محمدحسین طباطبایی کتاب شناسی کتب کلامی علم کلام اعتقاد اسلام تشیع گفتگو هانری کربن

کتاب علی علیه السلام و فلسفه الهی

این رساله شریفه و کتاب ارزنده، یکی از جزوه های سنگین و گرانبها و از جمله رساله های مختصر و مفیدی است که علامه سیدمحمدحسین طباطبایی در زمینه های مختلف علمی و مذهبی به زبان عربی، و به درخواست بعضی از برادران و دوستان عراقی در سال 1379 ه_ ق به رشته تحریر درآورده اند. موضوع بحث این رساله، همان طور که از نام آن پیداست، مطالب و مسائل فلسفی و مباحث الهی است که در لابه لای سخنان امام علی (ع) آمده و در مطاوی کتابها قرنها محفوظ مانده و کمتر کسی به رموز و دقائق آنها پی برده است. علامه طباطبایی آنچه را که حضرت علی (ع) در جمله های کوتاه و عبارتهای فشرده خلاصه کرده، شرح و بسط داده و در پرتو فهم روحانی و در سایه نیروی فکری و ذوق فلسفی پرده هائی از روی سخنان علی (ع) کنار زده و حقایق و اسرار و رموزی را آشکار ساخته است.

ص: 52

معرفی اجمالی نویسنده

سید محمدحسین طباطبایی تبریزی در سال 1321 هجری قمری (1281 شمسی) متولد شد. یکسال قبل از فوت پدرش به مدرسه رفت، اما پس از پایان کلاس هفتم مصلحت دیده می شود که در خانه درس بخواند، به این دلیل او و برادرشان تحت تعلیم ادیب لایقی به نام شیخ محمدعلی سرائی قرار می گیرند و ادبیات عرب می آموزند و زیر نظر میرزا علینقی خطاط به یادگیری فنون خوشنویسی می پردازند. مرحوم علامه در 1303 در سن 21 سالگی با صبیه مرحوم حاج میرزا مهدی آقا طباطبایی مهدوی که از خویشان پدر بود، ازدواج کرد. استاد علامه در 1304 که دروس حوزه تبریز را به پایان رساند، به همراه همسر و برادر و پسرشان که تازه به دنیا آمده بود، عازم نجف اشرف شدند. آشنایی با حاجی میرزا علی آقای قاضی رضوان الله علیه در مرحوم استاد علامه چنان تأثیری گذاشت که مدت 11 سال اقامت در نجف علاوه بر فقه و اصول و ریاضیات و فلسفه و رجال و تفسیر، در عرفان عملی در محضر این استاد عالیقدر حضور یافته و در سیر و سلوک و تزکیه نفس توشه های فراوانی بردند. مرحوم محمدحسین طباطبایی در اواخر زندگی در نجف روزگار را به سختی گذراندند، به طوری که در سال 1314 در اثر اختلال وضع معاش عازم ایران شدند و در روستای شادآباد تبریز سکنی گزیدند. ایشان به منظور کسب علم عازم قم شدند و برای همیشه با شهر تبریز وداع کردند. در سال 1325 وارد قم شدند و بدین ترتیب زندگی پربار علمی مرحوم علامه از همین جا آغاز شد و مدت 35 سال در این شهر زندگی کردند و بیشترین خدمت را به اسلام و حوزه های علمیه کردند. وی درس فلسفه را با سبک و روشی نوین آغاز کرد. زندگی این عالم ربانی که یکی از مفاخر بزرگ اسلام و محققی کم نظیر است، در ساعت 9 صبح روز 24 آبان 1360 در شهر قم به پایان رسید و دعوت حق را لبیک گفت. آثاری که علامه طباطبایی در تبریز تهیه کردند: 1. رساله در اسماء و صفات 2. رساله در افعال 3. رساله در وسایط میان خدا و انسان 4. رساله قبل الدنیا 5. رساله من الدنیا 6. رساله بعد الدنیا 7. رساله در ولایت 8. رساله در نبوت 9. کتاب سلسله انساب طباطباییان آذربایجان.

ص: 53

مختصری از خدمات استاد در شهر قم: 1- پی ریزی شیوه نوین از تفسیر که کاملا بدیع و ابتکاری است. 2- اشاعه تفکر فلسفی و تعقلی 3- کوشش در تفهیم مسائل فلسفی و ملموس ساختن بسیاری از مسائل پیچیده 4- کوشش و نشر آثار اهل بیت 5- جمع میان مفاهیم قرآنی با آنچه که در اخبار خاندان رسالت وارد شده است. 6- اشاعه فکر شیعی در خارج از جهان اسلام 7- تربیت و پرورش شخصیت های علمی و فکری 8- تألیفات گرانبها اعم از چاپ شده و چاپ نشده 9- و...

ویژگی ها

از جمله مباحث رساله، فلسفه الهی اسلام یا کمال فلسفه است؛ مولف محترم با استادی و مهارت ویژه ای بیان می کند که چگونه فلسفه از مراحل ابتدایی رشد و نمو کرده و مراتب کمال را پیموده و در اسلام به اوج ترقی و کمال رسیده است. ایشان در پایان مقدمه، اجمالی از زندگی علی (ع) را بیان داشته است و یادآور می شوند که سخنان علی (ع) پیرامون معارف الهی و مسائل فلسفی جدا تک است.

نظرات دیگران

یکی از مترجمان این رساله، سید علوی است که در مقدمه ترجمه خود می گوید: «این رساله به طور کلی هدف فلسفه و به ویژه هدف و موضوع فلسفه الهی را روشن می کند و می کوشد بین فلسفه و دین هماهنگی و وحدت نظر ایجاد کند. این رساله با وصف اختصار و کوچکی حجمش به دریایی بس عمیق می ماند که در قرآن انواع جواهرات قیمتی و گرانقدر وجود داشته باشد.»

ص: 54

ساختار و تقسیم بندی

این رساله دارای مقدمه ای مفصل است که توسط مؤلف کتاب نوشته شده است که دارای موضوعاتی به شرح زیر است:

فلسفه چیست؟ دین و فلسفه، فلسفه الهی، اجمالی از زندگانی امام علی (ع)، فلسفه الهی اسلام یا کمال فلسفه، نمونه هایی از سخنان امام علی (ع) و... و همچنین این رساله دارای 13 فصل به شرح زیر است:

فصل اول: روش تحقیق و راه وصول به حقایق علمی و اشاره به گفتار امام علی (ع)

فصل دوم: مراحل پنجگانه شناخت خدا

فصل سوم: توحید حقیقی و نقل پاره ای از سخنان علی (ع)

فصل چهارم: تحقیقاتی راجع به توحید و شرح سخنان علی (ع) و طرح یک سلسله مسائل مشکل فلسفی

فصل پنجم: عدم امکان شناخت ذات باری و توضیح علم خدا به ماسوی و علم ماسوی به او

فصل ششم: در بیان پاره ای از صفت کمالیه الهی و کلام علی (ع) پیرامون آنها

فصل هفتم: در صفات باری تعالی ثبوتی و سلبی

فصل هشتم: چگونگی مشاهد خدا و حدیث ذغلب

فصل نهم: پاره ای از حقایق معارف الهی

فصل دهم: در چگونگی آفرینش و بیان علی (ع)

فصل یازدهم: بیان علی (ع) پیرامون جهان برین

فصل دوازدهم: معنای تقدیر و حدیث مربوط

فصل سیزدهم: معنای استطاعت بندگان

این کتاب توسط انتشارات مختلف از جمله انتشارات اسلامی بارها به چاپ رسیده است.

من_اب_ع

سید محمدحسین طباطبایی (مترجم ابراهیم سید علوی)- علی و فلسفه الهی

دایرة المعارف تشیع- ج10 صفحه 466 – 462

ص: 55

عبدالرحیم عقیقی بخشایشی- طبقات مفسران شیعه- ج 1 صفحه 195

غلامحسین صدری افشار- فرهنگ فارسی اعلام- صفحه 471

علمای بزرگ شیعه- صفحه 440

قنبر علی کرمانی- کتابشناسی علامه طباطبایی

حسن افتخارزاده- فهرست مقالات و کتب فلسفی- صفحه 21

کلی__د واژه ه__ا

کتاب علی علیه السلام و فلسفه الهی سید محمدحسین طباطبایی کتاب شناسی تشیع زبان عربی کتب فلسفی فلسفه اسلامی الهیات

کتاب شیعه در اسلام

کتاب شیعه در اسلام یکی از آثار مفید و بسیار ارزشمند مرحوم علامه سید محمدحسین طباطبایی است. این کتاب اساسا برای معرفی تشیع در مغرب زمین تألیف شده چرا که اغلب مطالعات و تحقیقات اندیشمندان مغرب زمین پیرامون شیعه عاری از تعصب و غرض ورزی نیست؛ چون مصادر تحقیقی آنان از اهل سنت و یا از فرقه اسماعیلیه می باشد. این کتاب یک تحقیق جدید با هدفی تازه است؛ منظور آن شناساندن شیعه و جوانب گوناگون آن به افرادی است که با عالم فکری اسلامی و شیعی آشنایی ندارند و مایلند از دیدگاهی کلی، نظری جامع به این بخش مهم از اسلام بیفکنند.

معرفی اجمالی نویسنده

سید محمدحسین طباطبایی تبریزی در سال 1321 هجری قمری (1281 شمسی) متولد شد. یکسال قبل از فوت پدرش به مدرسه رفت، اما پس از پایان کلاس هفتم مصلحت دیده می شود که در خانه درس بخواند، به این دلیل او و برادرشان تحت تعلیم ادیب لایقی به نام شیخ محمدعلی سرائی قرار می گیرند و ادبیات عرب می آموزند و زیر نظر میرزا علینقی خطاط به یادگیری فنون خوشنویسی می پردازند. مرحوم علامه در 1303 در سن 21 سالگی با صبیه مرحوم حاج میرزا مهدی آقا طباطبایی مهدوی که از خویشان پدر بود، ازدواج کرد. استاد علامه در 1304 که دروس حوزه تبریز را به پایان رساند، به همراه همسر و برادر و پسرشان که تازه به دنیا آمده بود، عازم نجف اشرف شدند. آشنایی با حاجی میرزا علی آقای قاضی رضوان الله علیه در مرحوم استاد علامه چنان تأثیری گذاشت که مدت 11 سال اقامت در نجف علاوه بر فقه و اصول و ریاضیات و فلسفه و رجال و تفسیر، در عرفان عملی در محضر این استاد عالیقدر حضور یافته و در سیر و سلوک و تزکیه نفس توشه های فراوانی بردند. مرحوم محمدحسین طباطبایی در اواخر زندگی در نجف روزگار را به سختی گذراندند؛ به طوری که در سال 1314 در اثر اختلال وضع معاش عازم ایران شدند و در روستای شادآباد تبریز سکنی گزیدند. ایشان به منظور کسب علم عازم قم شدند و برای همیشه با شهر تبریز وداع کردند. در سال 1325 وارد قم شدند و بدین ترتیب زندگی پربار علمی مرحوم علامه از همین جا آغاز شد و مدت 35 سال در این شهر زندگی کردند و بیشترین خدمت را به اسلام و حوزه های علمیه کردند. وی درس فلسفه را با سبک و روشی نوین آغاز کرد. زندگی این عالم ربانی که یکی از مفاخر بزرگ اسلام و محققی کم نظیر است، در ساعت 9 صبح روز 24 آبان 1360 در شهر قم به پایان رسید و دعوت حق را لبیک گفت. آثاری که علامه طباطبایی در تبریز تهیه کردند: 1. رساله در اسماء و صفات 2. رساله در افعال 3. رساله در وسایط میان خدا و انسان 4. رساله قبل الدنیا 5. رساله من الدنیا 6. رساله بعد الدنیا 7. رساله در ولایت 8. رساله در نبوت 9. کتاب سلسله انساب طباطباییان آذربایجان.

ص: 56

مختصری از خدمات استاد در شهر قم: 1- پی ریزی شیوه نوین از تفسیر که کاملا بدیع و ابتکاری است. 2- اشاعه تفکر فلسفی و تعقلی 3- کوشش در تفهیم مسائل فلسفی و ملموس ساختن بسیاری از مسائل پیچیده 4- کوشش و نشر آثار اهل بیت 5- جمع میان مفاهیم قرآنی با آنچه که در اخبار خاندان رسالت وارد شده است. 6- اشاعه فکر شیعی در خارج از جهان اسلام 7- تربیت و پرورش شخصیت های علمی و فکری 8- تألیفات گرانبها اعم از چاپ شده و چاپ نشده 9- و...

ویژگی های کتاب

یکی از ویژگی های این کتاب این است که مرحوم علامه بدون کوچکترین اهانت به اهل سنت و جماعت و در عین حال دفاع از اصالت شیعه و بیان علت پیدایش آن، هدف خود را دنبال کرده و کوشیده است تا نشان دهد که تشیع جنبه ای کاملا اصیل از اسلام است بدون اینکه کوچکترین مقصودی در ایجاد تفرقه یا شکاف بین تشیع و تسنن در نظر باشد، برعکس با دفاع از اصالت شیعه گفتگوی بین دو بخش اصلی اسلام را آسانتر ساخته است، از آنجا که تقرب واقعی، فقط با حفظ اصالت طرفین امکان پذیر می باشد. یکی دیگر از ویژگی های این کتاب این است که علامه با لسانی ساده تقریبا تمام جوانب شیعه را از تاریخ گرفته تا حکمت و عرفان توضیح داده و در صفحاتی معدود بسیاری از مهمترین حقایق معارف اسلامی و شیعی را بیان کرده است.

نظرات دیگران

خوانندگان علاقه مند به مطالعه این کتاب می توانند با مطالعه این کتاب به رؤوس فکر شیعی احاطه یافته و کلیدهایی جهت باز کردن راه های تحقیق و تفحص بعدی به دست آورد. در واقع این اثر نفیس راهنمایی است که با کمک آن فردی که تاکنون با جهان معنوی شیعه نامأنوس بوده است، می تواند در این عالم وسیع قدم نهد و با اتکای به این راهنمای موثق یقین داشته باشد که گمراه نخواهد گردید و به مقصد نهایی خواهد رسید.

ص: 57

ساختار و تقسیم بندی کتاب

این کتاب توسط ناشرین، مکررا طبع شده و مورد استفاده علاقه مندان داخل و خارج از کشور قرار گرفته است و همچنین این کتاب توسط یکی از شاگردان علامه، به زبان انگلیسی ترجمه شده و در آمریکا در سطح دانشگاهی تدریس شده است. این کتاب دارای یک مقدمه و سه بخش و یک خاتمه است که به شرح زیر می باشند:

بخش اول: کیفیت پیدایش و نشو و نمای شیعه، از آغاز پیدایش تا قرن چهاردهم هجری مورد بررسی قرار گرفته است، سپس انشعابات شیعه بیان گردیده و در پایان این بخش خلاصه ای از تاریخچه ی شیعه دوازده امامی آورده شده است.

بخش دوم: تفکر مذهبی شیعه، شامل سه طریق است: طریق اول: ظواهر دینی، اقسام ظواهر دینی، طریق دوم: بحث عقلی و طریق سوم: کشف.

بخش سوم: اعتقادات اسلامی از نظر شیعه دوازده امامی شامل: 1- خداشناسی 2- پیغمبر شناسی 3- معادشناسی 4- امام شناسی.

خاتمه شامل جمله خدا را بشناسید، به عنوان چکیده یپام معنوی شیعه بیان شده است و این همان جمله ای است که پیامبر اکرم (ص) برای نخستین بار دعوت جهانی خود را با آن آغاز نمودند.

من_اب_ع

سید محمدحسین طباطبایی- شیعه در اسلام

دایرة المعارف تشیع- ج 10 صفحه 224 به نقل از شیعه در اسلام

ولی فاطمی- پیشوایان اسلام

رضا مختاری- سیمای فرزانگان- ج 1 صفحه 580 – 530

عبدالرحیم عقیقی بخشایشی- طبقات مفسران شیعه- ج 1 صفحه 195، ج 4 صفحه 454

غلامحسین صدری افشار- فرهنگ فارسی اعلام- صفحه 471

ص: 58

کلی__د واژه ه__ا

کتاب شیعه در اسلام سید محمدحسین طباطبایی کتاب شناسی تشیع اسلام اعتقاد کتب اسلامی

کتاب امام شناسی

مجموعه ای مهم از مباحث تفسیری، فلسفی، روایی، تاریخی و اجتماعی پیرامون مسائل کلی امامت و ولایت، چون خصوصیات امام و شرایط امامت و زعامت، لزوم عصمت و مطالب خاص امامت و ولایت امیرالمؤمنین علی (ع) و ائمه معصومین و لزوم عصمت آنها است. در ضمن بحث کاملی از شرایط نبوت و لزوم عصمت انبیا و آثار و خواص پیامبران در این کتاب شده که 'نبوت عامه' را شامل گشته است. هم چنین مباحث استدلالی علمی، برگرفته از قرآن مجید و روایات وارده از خاصه و عامه و ابحاث حلی و نقدی پیرامون ولایت و امامت آن بزرگواران مطرح شده است. نویسنده آن علامه آیة اله حاج محمدحسین حسینی تهرانی از علما و فقهای بزرگ قرن 15 ه_ ق (معاصر) که نیمی از این مجموعه 18 جلدی را به صورت سخنرانی و درس در ماه مبارک رمضانی برای مخاطبین خود و نیم دیگر این مجلدات را بعدا به رشته تحریر در آورده است. هر جلد از این مجموعه بنام «امام شناسی» از دوره علوم و معارف اسلام، نامگذاری شده است.

معرفی اجمالی نویسنده

علامه آیة اله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی، فرزند مرحوم آیة الله حاج سید محمدصادق، در 24 محرم 1345 هجری قمری، در طهران بدنیا آمد. دوران کودکی را تحت تربیت پدربزرگوارش بود و تحصیلات ابتدائی مدرسه و بعد دوره آموزش متوسطه را در رشته مکانیک و ماشین سازی به اتمام رساند. با وجود پیشنهادهای زیادی برای ادامه تحصیل در خارج از کشور و پذیرش مسئولیت های مهم در رشته های مختلف لیکن او تحصیلات علوم دین و حوزوی را انتخاب و در سن 19 سالگی به شهر مقدس قم عزیمت کرد. در همان سال های اول جزو اولین شاگردان علامه طباطبائی شد و در درس حکمت و عرفان عملی و تفسیر از خواص یاران ایشان گردید. مدت 7 سال در سطوح مختلف علمی از اساتید بزرگ بهره ها برد و در سال 1371 ه_ ق در سن 26 سالگی برای ادامه تحصیل به عراق رفت و در نجف اشرف ساکن شد. دروس فقه و اصول و حدیث و رجال را از محضر علمای اعلام چون آیة الله حاج شیخ حسین حلی، سید ابوالقاسم خوئی، حاج سید محمود شاهرودی و آیة الله آقا بزرگ طهرانی، بهره مند بود. در همین ایام بنا به نظر و توصیه علامه طباطبایی و مؤانست و مراوده با آیة الله حاج سید جمال الدین گلپایگانی مراحل عرفانی و سلوکی را پیمود. علامه طهرانی سال 1377 ه_ ق در 33 سالگی پس از اتمام تحصیلات عالیه و رسیدن به فضائل ظاهری و باطنی، به خاطر ادای تکلیف و ترویج و گسترش علم و دین به طهران بازگشت. در خلال سالها زندگی در طهران در ارشاد و هدایت مردم اساسی ترین کار را تشکیل حکومت اسلام می دانست، از این رو بعد از رحلت آیة الله بروجرودی و تحرکات طاغوتی حکومت پهلوی با رهبر فقید انقلاب حضرت آیة الله خمینی همراه و در حذف حکومت طاغوت فعالیتی وسیع و مؤثر را طراحی و اجرا نمود. علامه بزرگوار بعد از 23 سال تلاش و سکونت در تهران در سال 1400 ه_ ق به شهر مشهد هجرت و 15 سال آخر عمر خود را در آنجا گذراند. وی سال 1416 ه_ ق در روز شنبه 9 صفر در مشهد مقدس دار فانی را وداع گفت. مزارش در قسمت جنوب شرقی صحن انقلاب (عتیق) در آستانه کفشداری شماره 4 حرم مطهر می باشد. بعضی از آثار ایشان از اینقرار است: 1- معادشناسی- 2- توحید علمی و عینی- 3- مهر تابان 4- وظیفه فرد مسلمان در احیای حکومت اسلام، ولایت فقیه در حکومت اسلام، نور ملکوت قرآن....

ص: 59

ساختار و تقسیم بندی مجموعه

عناوین برگزیده و مطالب مهم این مجموعه 18 جلدی عبارتست از:

جلد اول امام شناسی: عصمت انبیا و ائمه معصومین علیهم السلام، معنای امام و شرائط تحقق امامت و امهات آن، ولایت امیرالمؤمنین علی (ع) و برخی از احوالات آن حضرت و علل مخالفت معاندین با خلافت او.

جلد 2 امام شناسی: تفسیر آیه اولوالامر، وصایت امیرالمؤمنین و ائمه علیهم السلام از جانب رسول خدا، اخوت امیرالمؤمنین (ع) با رسول خدا.

جلد 3: شناخت شیعه، مبدأ پیدایش تشیع و نام شیعه و صفات و نشانه های آن، برخی بدعت های عمر، تفسیر آیه تطهیر.

جلد 4: فضائل امیرالمؤمنین علی (ع)، تفسیر آیه «و من عنده علم الکتاب»، میزان علم ائمه علیهم السلام.

جلد 5: ولایت و اقسام آن (تشریعی، تکوینی)، کلمات عرفا و فلاسفه بزرگ درباره انسان کامل، تحقیق پیرامون حدیث (سلسله الذهب)، تفسیر آیه ولایت «انما ولیکم الله....».

جلد 6: غدیر و واقعه مبسوط حجة الوداع، بحث مفصل درباره بناء اسلام بر سال و ماه قمری، تفسیر آیه «ان عدة الشهور....».

جلد 7: غدیر (آیه تبلیغ، حدیث ولایت «من کنت مولاه...»)، اثبات حقانیت علی (ع) در طول تاریخ.

جلد 8: غدیر (تفسیر آیه اکمال دین، غصب خلافت) لقب امیرالمؤمنین مخصوص حضرت علی (ع) است، اعتراف عمر به حق بودن علی.

جلد 9: غدیر (احتجاج ها به حدیث غدیر، روز عید غدیر و فضیلت آن)، تأسی به رسول الله در همه جهات از جمله لباس و عمامه بستن بر سر.

جلد 10: کتاب امام شناسی شامل: حدیث منزلت، حدیث عشیره، نظر تفصیلی به اوضاع شهر مدینه در اواخر عمر رسول الله و خطبه های علی (ع) بعد از رحلت پیامبر، غزوه تبوک، داستان مسجد ضرار در مدینه.

ص: 60

جلد11: بحث اعلمیت و اعلمیت امیرالمؤمنین علی (ع)، جهالت مدعیان دروغین خلافت به معارف دینی، وهابی ها و جنایات آنها، قضاوت های....

جلد 12: علوم امیرالمؤمنین علی (ع) (علم غیب حضرت و تقدم در علوم مختلف)، جمله «سلونی قبل ان تفقدونی».

جلد 13: برخی وقایع جنگ احد و تفسیر آیه «و ما محمدالا رسول....»، ندای آسمانی «لافتی الا علی...»، آخرین روزهای حیات رسول الله و امر به آوردن قلم و منع عمر.

جلد 14: (سیر کتابت حدیث، تقدم شیعه در تألیف)، معرفی مصحف علی (ع) و فاطمه زهرا و...، پیدایش اسرائیلیات در حدیث و سستی روایات ابوهریره.

جلد 15: صحیفه سجادیه، تعصب سنیان و تحریف آنان در روایات، زیدبن علی (ع) و قیام او.

جلد 16 و 17: تقدم و تأسیس شیعه در جمیع علوم و سیر علوم از زمان امام باقر تا امام یازدهم، دوران امام صادق و مذهب جعفری، احوال منصور دوانیقی، مأمون، شرح احوال ابوحنیفه، مالک بن انس، شافعی، احمدبن حنبل.

نکته:

قابل ذکر اینکه، اینها مهمترین عناوین از هر یک مجلدات امام شناسی است، لکن در لابلای مجموعه، بحث های بسیاری از مطالب گوناگون و منطبق بر آیات قرآن و احادیث معتبر است که برای آگاهی از آن، مراجعه به فهرست هر جلد لازم است.

من_اب_ع

دوره های کتاب امام شناسی علامه طهرانی

سید محمدحسین حسینی طهرانی- آیت نور

کلی__د واژه ه__ا

کتاب امام شناسی علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی کتاب شناسی امامت کتب اسلامی اعتقاد تشیع ویژگی های امام ولایت

کتاب ولایت در قرآن

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیه الله عبدالله جوادی آملی است. مؤلف در این کتاب خود بحث ولایت را تشریح کرده و آن را از منظر قرآن بیان داشته است و به جهت اهمیت ولایت در لفظ و در قرآن به تشریح این موضوع مهم در اسلام از جنبه های گوناگون پرداخته است و در این راه از آیات قرآنی و نهج البلاغه و اصول کافی و غررالحکم و مفاتیح الجنان بهره برده اند. مقدمه کتاب توسط مؤلف محترم حضرت آیه الله جوادی آملی در سال 1367 به نگارش در آمده است.

ص: 61

معرفی اجمالی نویسنده:

آیه الله عبداله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و از ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیه الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و عازم حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب مشغول شد و سپس به فراگیری کفایه الاصول و علوم نقلی و عقلی پرداخت و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شد. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم، عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را به عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیة الله عزیزالله طبرسی، آیه الله بروجردی، علامه طباطبایی و امام خمینی (ره) و میرزا مهدی محی الدین الهی قمشه ای و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، اسرارالصلوه، ولایت فقیه و...

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل 21 درس بوده که به شرح زیر می باشد:

ص: 62

1- درس اول: ولایت در لغت و در قرآن و...

2- درس دوم: ولایت چیست؟ وجود خارجی ولایت و...

3- درس سوم: ماهیت ولایت، عاقبت ولایت باطل و...

4- درس چهارم: ماهیت ولایت، عاقبت ولایت باطل و...

5- درس پنجم: ولایت و موالات، ولایت در آیات و...

6- درس ششم: گرایش به دنیا مانع تحقق ولایت، انحصار ولایت در آیات و...

7- درس هفتم: ولی کیست؟ معنای مرآت، مظهریت انسان و...

8- درس هشتم: توحید افعالی پایه ولایت و رهنمودهای پیامبر اسلام (ص) برای تحصیل ولایت و...

9- درس نهم: آیاتی پیرامون اخلاص، خوف عقل و خوف نفس و...

10- درس دهم: منشأ ولایت، اصالت معرفت، صمدیت و....

11- درس یازدهم: نقش علم و عقل در حدوث و بقای ولایت و...

12- درس دوازدهم: اصالت معرفت و...

13- درس سیزدهم: عبادت ها و ولایت، تفاوت ولایت با تفویض و توکیل و...

14- درس چهاردهم: ولایت تکوینی و ولایت تشریعی خداوند و...

15- درس پانزدهم: نفی ولایت های عرضی و طولی، ظهور و تجلی ولایت الهی و...

16- درس شانزدهم: حاکمیت الهی در آیات قرآن کریم، حکم الهی و حکم جاهلی و...

17- درس هفدهم: سه برهان برای ربوبیت خداوند

18- درس هجدهم: ولایت عامه و ولایت خاصه، نفی تفویض در ولایت و...

19- درس نوزدهم: اثبات ولایت تکوینی برای غیر انبیاء از اولیاء الهی

20- درس بیستم: (در ادامه درس نوزدهم) اثبات ولایت تکوینی

21- درس بیست و یکم: معرفت نفس و طریق کشف ولایت، مظاهر و مجالی ولایت الهی و...

ص: 63

این کتاب در سال 1375 توسط مرکز نشر فرهنگی رجاء در تهران به چاپ رسیده و منتشر شده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- ولایت در قرآن

نرم افزار اسراء

کلی__د واژه ه__ا

کتاب ولایت در قرآن عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی کتب اسلامی ولایت قرآن اعتقاد

کتاب سرنوشت از دیدگاه علم و فلسفه

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. در میان مطالب متنوع و مختلفی که در این کتاب وارد شده است، اثبات یک مطلب اساس و هدف کتاب را تشکیل می دهد و آن این است که قضا و قدر با جبرگیری پیوندی ندارد و هرگز نباید جبرگیری را معلول اعتقاد به قضا و قدر دانست بلکه طراح و سازنده سرنوشت، خود انسان و جامعه است و بس. در این کتاب با ارائه فصول دهگانه این مطلب را به خوبی روشن می سازد. مقدمه کتاب توسط مؤلف محترم در سال 1352 نوشته شده است.

زندگینامه (آیت اله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانه الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق علیه السلام) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 64

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل 10 فصل به شرح زیر است:

- فصل اول: عقیده ای به نام سرنوشت

- فصل دوم: قضا و قدر در منابع اسلامی

- فصل سوم: سرنوشت: سنن آفرینش

- فصل چهارم: سرنوشت: تشریح احکام

- فصل پنجم: سرنوشت: اندازه گیری حادثه و قطعیت آن

- فصل ششم: سرنوشت: مشیت ازلی

- فصل هفتم: سرنوشت: علم ازلی خداوند

- فصل هشتم: دو نوع سرنوشت

- فصل نهم: دعا و سرنوشت

- فصل دهم: بدا یا دستاویزی در دست افراد ناآگاه

این کتاب در سال 1382 توسط مؤسسه امام صادق (ع) در قم نیز منتشر شده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی- سرنوشت از دیدگاه علم و فلسفه

کلی__د واژه ه__ا

کتاب سرنوشت از دیدگاه علم و فلسفه کتاب شناسی جعفر سبحانی تبریزی قضا و قدر جبر سرنوشت اعتقاد

کتاب راهنمای حقیقت (پرسش و پاسخ پیرامون عقاید شیعه)

این کتاب به قلم استاد و فقیه متفکر و فرزانه حضرت آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی به رشته تحریر درآمده است. سؤال ها و پرسشهایی که در این مجموعه آمده است، توسط برخی از مسلمانان و زائران بیت الله الحرام پیرامون مذهب تشیع مطرح گردیده و به وسیله معاونت آموزش و پژوهش بعثه حج مقام معظم رهبری جمع آوری و تنظیم شده است که توسط آیت الله جعفر سبحانی پاسخ داده شده است. موضوع این کتاب کلامی و فقهی است.

زندگینامه (آیه اله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق علیه السلام) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 65

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 10 فصل به شرح زیر است:

1- فصل نخست: پیرامون تاریخ تشیع و گسترش آن

2- فصل دوم: عقاید شیعه

3- فصل سوم: توسل به اولیای الهی

4- فصل چهارم: منزلت قرآن نزد شیعه

5- فصل پنجم: امامت در نزد شیعه

6- فصل ششم: اهل بیت (ع)

7- فصل هفتم: محدودیت در اسلام

8- فصل هشتم: مسائل فقهی

9- فصل نهم: مسائل تاریخی

10- فصل دهم: صحابه

این کتاب توسط انتشارات مشعر در سال 1385 در تهران چاپ و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی- راهنمای حقیقت (پرسش و پاسخ پیرامون عقاید شیعه)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب راهنمای حقیقت کتاب شناسی جعفر سبحانی تبریزی کتب کلامی اعتقاد پرسش حج تشیع

کتاب بحوث قرآنیه فی التوحید و الشرک

این کتاب یکی از آثار و تألیفات حضرت آیت الله جعفر سبحانی است. این کتاب به زبان عربی است. بحث هایی درباره توحید و شرک در قرآن کریم وجود دارد که با توجه به اهمیت این دو مسئله (توحید و شرک) در عصر ما حضرت آیت الله جعفر سبحانی کتابی مختصر به زبان عربی در این باب به نگارش در آورده اند.

زندگینامه (آیه الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و ... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانه الادب و استاد علامه طباطبایی و ... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق علیه السلام) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و .... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 66

ساختار بندی کتاب:

این کتاب دارای یک مقدمه با عنوان کلمه التوحید و توحیدالکمه است و شامل 5 فصل به شرح زیر است:

1- فصل اول: تحدیدالایمان والکفر

2- فصل دوم: التوحید و مراتبه و اقسامه

3- فصل سوم: حقیقته العباده و مقوماتها

4- فصل چهارم: تعریف العباده

5- فصل پنجم: تطبیقات علی ضوء تعریف العباده

این کتاب در سال 1377 توسط مؤسسه امام صادق (ع) در قم منتشر گردیده است.

من_اب_ع

بحوث قرآنیه فی التوحید و الشرک / جعفر سبحانی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب بحوث قرآنیه فی التوحید و الشرک جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی کتب اسلامی زبان عربی اعتقاد توحید شرک باورها در قرآن

کتاب اصول عقاید اسلامی و نگاهی به زندگانی پیشوایان معصوم علیهم السلام

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. این کتاب در معرفی اصول عقاید به ضمیمه نگاهی به زندگی پیشوایان معصوم (ع) است. در این کتاب یک دوره عقاید اسلامی همراه با دلیل و برهان آمده است و از طرف دیگر چون جوانان برای خود اسوه و الگو لازم دارند، زندگی علمی و اجتماعی و سیاسی پیشوایان معصوم (ع) هم به صورت موجز تشریح شده تا از این راه به ویژگیهای زندگی آنها پی برده و سرمشق خود قرار دهند و همچنین این کتاب به منظور تدریس در مراکز علمی و نهادها و ارگانها نگارش یافته است.

زندگینامه (آیه الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانه الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 67

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل 13 فصل است که در هر فصل زندگی یکی از امامان دوازده گانه بیان شده است و در فصل دیگر زندگانی فاطمه زهرا (س) بیان شده است. همچنین این کتاب شامل مباحث دیگری نیز هست که برخی از آنها عبارتند از:

1- نقش دین در ابعاد چهارگانه

2- ریشه های مذهب در آفرینش انسان

3- شناخت ارزشمند در اسلام کدام است؟

4- راه های خداشناسی

5- صفات خدا

6- توحید در عبادت

7- نقش دین در زندگی

8- نبوت عامه- زندگانی امامان و پیشوایان اسلام

9- و...

این کتاب در سال 1383 توسط مؤسسه امام صادق (ع) در قم نیز منتشر شده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- اصول عقاید اسلامی و نگاهی به زندگانی پیشوایان معصوم (ع)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب اصول عقاید اسلامی جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی اعتقاد باورها اسلام چهارده معصوم (ع) اصول دین

کتاب الهیات و معارف اسلامی (تبیین عقاید اسلامی در پرتو قرآن، حدیث و عقل)

این کتاب یکی از آثار و تالیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. در این کتاب کوشش شده است که برای اثبات عقاید اسلامی از روشنترین براهین بهره گرفته شود و از هر نوع برهان پیچیده که برای انواع افراد یقین آفرین نیست، پرهیز گردد. نگارنده از نخستین روزی که دست به قلم گرفته پیوسته سعی نموده علاوه بر تفکر در اصل مطلب، در شیوه عرضه آن نیز بیاندیشد و از آسانترین راه، عمیق ترین برهان مطالب را بیان نماید. در این کتاب از آیات قرآنی بهره فراوان گرفته شده است.

ص: 68

زندگینامه (آیه الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانه الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 69

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل 6 بخش به شرح زیر است:

1- بخش اول: خدا و نظام آفرینش

2- بخش دوم: خدا و صفات جمال و جلال

3- بخش سوم: خدا و پیامبران

4- بخش چهارم: خدا و پیامبر اسلام

5- بخش پنجم: خدا و امامت

6- بخش ششم: خدا و معاد

هر یک از بخش ها شامل 20 درس است که مجموعا شامل 121 درس است. قبلا هر یک از این بخش ها به طور مستقل چاپ و منتشر شده، اما در سال 1368 همگی در یک مجله با ویراستاری خاص منتشر شده است.

توضیح: جعفر سبحانی یک دوره عقاید اسلامی به صورت استدلالی و در سطح عالی در 6 جلد تنظیم و منتشر نمود که مورد استقبال خوانندگان قرار گرفت و به درخواست علاقه مندان این مجموعه 6 جلدی به همت جناب آقای رضا استادی، تلخیص شد و در شش بخش تنظیم گردید. این کتاب در سال 1376 توسط مؤسسه امام صادق (ع) در قم منتشر شده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- الهیات و معارف اسلامی (تبیین عقاید اسلامی در پرتو قرآن و حدیث و عقل)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب الهیات و معارف اسلامی جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی کتب معارف دینی اسلام الهیات قرآن اعتقاد باورها اسلام

کتاب پیامبر رحمت (ص)

این کتاب خلاصه ای از مجموعه مباحث گفتاری و نوشتاری حضرت استاد آیت الله عبدالله جوادی آملی است در پیرامون شخصیت گرانقدر نبی اکرم و سیره آن حضرت. نام کتاب برگرفته از آیه «و ما ارسلناک ان رحمه للعالمین؛ و ما تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستاده ایم» (انبیاء/ 107) و پیامبر رحمت است. این کتاب طی سه بخش و فصول متعدد به مسئله ضرورت نبوت و پیامبر فاضل و سیره پیامبر اکرم (ص) پرداخته است.

ص: 70

معرفی اجمالی نویسنده:

آیت الله عبدالله جوادی آملی، فقیه و مفسر معاصر شیعه، در سال 1312 ه_.ش در آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد، اما چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنها را ترک گفته و عازم حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب مشغول شد و سپس به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداخت و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شد. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیزالله طبرسی، علامه طباطبایی، امام خمینی (ره)، آیت الله بروجردی و میرزا مهدی محی الدین الهی قمشه ای و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، اسرارالصلوة، ولایت فقیه، تفسیر موضوعی قرآن کریم و...

ساختاربندی کتاب:

این کتاب از سه بخش و فصول متعدد به شرح زیر تشکیل شده:

ص: 71

1- بخش اول: ویژگی های مشترک پیامبران

فصل اول: پیامبران اصول ثابت هستی

فصل دوم: سیره و صفات مشترک پیامبران (شامل 15 اصل)

فصل سوم: عصمت

2- بخش دوم: پیامبر افضل

فصل اول: پیامبر افضل

فصل دوم: منزلت رسول اعظم (ص)

فصل سوم: اعجاز پیامبر

3- بخش سوم: سیره پیامبر

فصل اول: سیره توحیدی پیامبر

فصل دوم: سیره پیامبر در یاد معاد

فصل سوم: سیره احتجاجی رسول اعظم (ص)

مقدمه این کتاب توسط جناب آیت الله جوادی آملی در سال 1385 نوشته شده است. این کتاب در سال 1385 توسط مرکز نشر اسراء در قم منتشر شده است و تنظیم و ویرایش آن بر عهده حجة الاسلام سید محمود صادقی بوده است و همچنین توسط جناب حجة الاسلام محمدکاظم بادپا ارائه شده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- پیامبر رحمت (ص)

نرم افزار اسراء

کلی__د واژه ه__ا

کتاب پیامبر رحمت (ص) عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی اعتقاد پیامبر اکرم سیره نبوی نبوت

کتاب تبیین براهین اثبات خدا (تعالی شأنه)

کتاب تبیین براهین اثبات خدا (تعالی شأنه) که از مجموع سلسله بحث های فلسفه دین است، از آثار و تألیفات آیةالله عبدالله جوادی آملی است. این کتاب شامل براهینی است جهت اثبات وجود خدا که مؤلف محترم در هر یک از فصول این کتاب یکی از براهین را تشریح کرده است. کتاب حاضر عصاره محاضراتی است که در سال 1371 ه_.ش با حضور عده ای از افاضل حوزه مقدسه قم انجام گرفته است.

معرفی اجمالی نویسنده:

ص: 72

آیةالله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیةالله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت، پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد، ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، مشهد را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم نقلی و عقلی پرداختند و پس از 5 سال به حوزه علمیه قم رفتند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیةالله عزیزالله طبرسی و میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای و امام خمینی (ره) و آیةالله بروجردی و علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، ولایت فقیه، اسرارالصلوة، صهبای حج و...

ساختاربندی کتاب:

این کتاب دارای یک مقدمه است که شامل: 1. قیاسات اقترانی و استثنایی 2. تشابه مکتوب و تقاثل شبهات 3. برهان نظم 4. علم حصولی و حضوری به واجب 5. تحلیل مسئله علیت 6. برهان آنسلم 7. برهان اخلاقی و سودمندی 8. تذکری پیرامون برهان فطرت 9. تذکری پیرامون برهان اعجاز و این کتاب شامل دوازده فصل به شرح زیر است:

ص: 73

1- فصل اول: علم و سفسطه

2- فصل دوم: علم و ایمان

3- فصل سوم: برهان امکان و وجوب

4- فصل چهارم: برهان حرکت و حدوث

5- فصل پنجم: برهان امکان فقری

6- فصل ششم: برهان وجودی آنسلم

7- فصل هفتم: برهان صدیقین

8- فصل هشتم: برهان نظم

9- فصل نهم: برهان معجزه

10- فصل دهم: برهان تجربه دینی

11- فصل یازدهم: براهین اخلاقی

12- فصل دوازدهم: برهان فطرت

این کتاب در قم توسط مرکز نشر اسراء به چاپ رسیده است (سال 1374) و توسط حجة الاسلام حمید پارسانیا ویراستاری و مدون شده است. مقدمه کتاب گذشته از تبیین برخی از مباحث متن، مطالب دیگری را نیز به همراه دارد که در هنگام مرور بر متن تنظیم شده، با قلم راقم مسطور تدوین و نگارش یافته است. در انتهای کتاب فهرست آیات و روایات و اعلام و کتب و مأخذ و اماکن آورده شده است.

ویژگی های کتاب:

هر یک از فصل های کتاب به بررسی یکی از براهین اختصاص داده شده است و تقریر صحیح و کامل براهینی که از نوع سوم هستند، تبیین شده است. دو فصل نخست این کتاب به مسائل شناخت شناسی اختصاص یافته است. غالب نقدهای مقدمه و متن کتاب براساس ترجمه های رایحی تنظیم شده است که در زمینه فلسفه دین انجام شده و صحت و سقم این موارد به عهده مترجمان بوده و مطالب آن به نویسندگان متون اصلی، استناد داده نمی شود، زیرا عدم تطابق ترجمه با اصل، محتمل است (این کتاب به انگلیسی نیز ترجمه شده است).

ص: 74

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- تبیین براهین اثبات خدا (تعالی شأنه)

نرم افزار اسراء (زندگینامه استاد)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب تبیین براهین اثبات خدا (تعالی شأنه) عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی اعتقاد فلسفه دین اثبات خدا برهان

کتاب حیات عارفانه امام علی (ع)

این کتاب که نگاهی شاهدانه به حیات عارفانه آن امام عارفان و قبله شاهدان است، در معرفی بلندای وجود علی (ع) که بیانگر واقعی و مناسبی برای ذیل دامان هستی اوست به کلمات حکیمانه و متکلمانه علی (ع) معنا می دهد و جلوه های راسخ و استواری علی (ع) به حکمت و کلام او روح می بخشد. این نوشتار ارزشمند که به قلم وزین حضرت استاد، آیةالله عبدالله جوادی آملی نگارش یافته و با دیده عرفان نگریسته و با قلم برهان نگاشته شده، نگاهی است به ابعاد شخصیت آن حضرت از منظر حیات عارفانه که در شش فصل تنظیم شده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

آیةالله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیةالله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت، پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، مشهد را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند، پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم نقلی و عقلی پرداختند و پس از 5 سال به حوزه علمیه قم رفتند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیةالله عزیزالله طبرسی، آیةالله بروجردی، امام خمینی (ره)، علامه طباطبایی و میرزا مهدی محی الدین الهی قمشه ای اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه،...

ص: 75

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 6 فصل به شرح زیر است:

1- فصل اول: حیات و علم که مبحث های این فصل شامل رابطه حیات، اندیشه و انگیزه و تقسیم علم به حضوری و حصولی و مراتب معرفت و... است.

2- فصل دوم: تفاوت عرفان با کلام و حکمت، شامل مبحث های زیر است: تمایز علم و معلوم و تفاوت عرفان با تجربه دینی و معلوم با لذات و بالعرض و نقش ابزاری برهان برای عرفان و...

3- فصل سوم: جهان بینی عارفانه امام علی (ع)، شامل مبحث های زیر است: علم شهودی امام علی (ع) از زبان خویش، شهود قیامت، علم شهودی به کتاب تدوینی و تکوینی الهی و...

4- فصل چهارم: سیرت و سنت عارفانه امام علی (ع)، شامل مبحث های زیر است: تفاوت اخلاق نظری و عملی با عرفان نظری و عملی، کوثر علوی، آب حیات، تولی و تبری عارفانه و...

5- فصل پنجم: حیات عارفانه امام علی (ع) از منظر اهل بیت (ع)، شامل مبحث های زیر است: بدترین راه معرفت علی (ع)، علی مداری حق، علی از منظر فاطمه (س) و سایر اهل بیت (ع) و...

6- فصل ششم: حیات عارفانه امام علی (ع) از منظر رجال علمی، شامل مبحث های زیر است: اعتراف به قصور، گونه گونی ستایشگران علوی، مظهر علم شهودی خدا و نیایش و...

این کتاب در سال 1380 توسط مرکز نشر اسراء در قم منتشر شده است و توسط علی اسلامی تنظیم و ویرایش شده است. در انتهای کتاب فهرست آیات و روایات، اشعار و اعلام و کتب و منابع آورده شده است.

ص: 76

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- حیات عارفانه امام علی (ع)

نرم افزار اسراء (زندگینامه استاد)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب حیات عارفانه امام علی (ع) عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی امام علی (ع) عرفان الگو و سرمشق تاریخ اسلام روایات تشیع

کتاب ده مقاله پیرامون مبدأ و معاد

کتاب ده مقاله پیرامون مبدأ و معاد یکی از آثار ازرشمند آیةالله عبدالله جوادی آملی است که شامل ده مقاله بوده، موضوعات این مقاله ها پیرامون مبدأ و معاد است. ابتدای کتاب، دست خطی از استاد آورده شده است که در توضیح این مجموعه می باشد و مقدمه کتاب نیز به قلم استاد جوادی آملی است.

معرفی اجمالی نویسنده:

آیةالله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیةالله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شدند و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی، به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیةالله عزیزالله طبرسی، میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای، آیةالله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمدحسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 77

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل ده مقاله به شرح زیر است:

1- مقاله اول: شرح حدیث: رأس الحکمه مخافة اله (مهمترین رسالت پیامبر (ص) و علماء)

2- مقاله دوم: تأثیر حکماء در احیای تفکر اسلامی. این مقاله شامل دو بخش است:

بخش اول: تأثیر حکما در احیاء تفکر اسلامی (شامل 4 فصل)

بخش دوم: نموداری از احیاء تفکر اسلامی توسط حکمای اسلامی (شامل 5 شاهد است)

3- مقاله سوم: فطرت در وحی و عقل که شامل دو بخش است:

بخش اول: فطرت از نظر وحی

بخش دوم: فطرت از نظر عقل

4- مقاله چهارم: برهان صدیقین. این مقاله نیز شامل دو بخش است:

بخش اول: تفاوت اندیشه های متفکران درباره خداشناسی

بخش دوم: دقیقترین نظر در طرح برهان صدیق.

5- مقاله پنجم: برهان تمانع. این مقاله شامل 5 فصل است.

6- مقاله ششم: قانون حرکت در قرآن کریم. این مقاله شامل دو فصل است.

7- مقاله هفتم: برهان حرکت. این مقاله شامل 7 فصل است.

8- مقاله هشتم: نظام احسن جهان هستی. این مقاله شامل سه بخش است:

بخش اول: نظام احسن در عرفان

بخش دوم: نظام احسن در فلسفه و برهان

بخش سوم: نظام احسن در قرآن

9- مقاله نهم: نظر ابن سینا درباره ثبوت، این مقاله شامل 4 فصل و یک خاتمه است.

10- مقاله دهم: معاد، این مقاله شامل دو بخش است:

بخش اول: ادله وجود معاد (شامل 7 دلیل است)

بخش دوم: شبهات منکران معاد.

ص: 78

این مجموعه در طی سنوات به مناسبت هایی در سطوح مختلف تنظیم شده است که بعضی از آنها مانند برهان تمانع و برهان صدیقین و قانون حرکت در قرآن کریم در سالهای 1355 -1353 چاپ شده و بدون تجدیدنظر در این مجموعه قرار گرفته است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- ده مقاله پیرامون مبدا و معاد

نرم افزار اسراء (زندگینامه استاد)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب ده مقاله پیرامون مبدأ و معاد عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی معاد کتب کلامی اعتقاد اسلام تشیع

کتاب راز بزرگ رسالت (تحلیلی از 23 سال زندگی پیامبر اکرم)

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیةالله جعفر سبحانی تبریزی است. در دوران حکومت طاغوتی کتابی پیرامون رسالت پیامبر گرامی اسلام منتشر گردیده که از قماش همان کتابهای خاورشناسان بوده است، بعد از آن از استاد ارجمند جناب آقای سبحانی خواسته شد که در باب این موضوع کتابی را تألیف کنند و ایشان هم این خدمت را به نحو شایسته ای انجام دادند و هم اکنون این کتاب مورد استفاده عموم قرار گرفته است.

زندگینامه (آیةالله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 79

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل 20 بخش به شرح زیر است:

1- انسان و گرایشهای معنوی

2- پاسخ به سه سؤال فلسفی

3- لزوم بعثت پیامبران

4- وحی و الهام

5- دلائل امکان وحی

6- نظریه هایی درباره وحی

7- فرضیه تجلی شخصیت باطن

8- این توجیه ها تازگی ندارد

9- قرآن و عهدین

10- دو منبع پنداری برای وحی محمدی

11- پیامبر و بشارات عهدین

12- حوادث دوران ولادت پیامبر اسلام

13- عقیده و عمل آن حضرت قبل از بعثت

14- رویداد نزول وحی

15- مسأله انقطاع وحی

16- افسانه غرانیق

17- راز معراج

18- معجزات پیامبر اسلام

19- قرآن و معجزات ممنوعه

20- بررسی یازده آیه دیگر

این کتاب در سال 1358 توسط حوزه علمیه قم در قم منتشر شده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی- راز بزرگ رسالت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب راز بزرگ رسالت جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی اعتقاد پیامبر اکرم رسالت تاریخ اسلام تشیع

کتاب راه خداشناسی

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی است. این کتاب جزئی از اجزاء پنجگانه مجموعه نفیسی است که برای تحکیم مبانی ایمان در دل جوانان پیرامون اصول عقاید اسلامی به صورت جامع و زنده نوشته شده است. در این کتاب کوشش شده است که اصول اساسی خداشناسی را در یک شکل کاملا علمی و منطقی از طرق متعدد که برای همگان قانع کننده باشد، تشریح کنند.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

ص: 80

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 81

هدف از نگارش کتاب:

هدف از نگارش این کتاب کمک به هدفی مقدس یعنی عرضه کردن عقاید مذهبی در شکل صحیح و مطابق منطق روز بوده است.

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل 18 فصل به شرح زیر است:

1- چرا درباره خداوند مذهب تحقیق کنیم؟

2- توحید از دیدگاه روانشناسی

3- توحید از دیدگاه جامعه شناسی

4- توحید فطری از نظر قرآن و حدیث

5- چگونه بشر به خدا و مفاهیم مافوق طبیعت توجه نموده است.

6- توحید استدلالی

7- دلائل توحید در زیباترین جلوه گاه طبیعت

8- دلائل خداشناسی در جهان نبات

9- نشانه های توحید در جهان جانداران

10- توحید از نظر پدیده حیات

11- دلائل درخشنده توحید در بدن انسان

12- توحید از نظر تکامل جنین

13- برهان موازنه و کنترل در طبیعت

14- توحید از نظر شعور حیوانی

15- دلائل عقلی و فلسفی توحید

16- اشکالات مادیها (اشکال نخست)

17- تخصیص در قانون علیت روا نیست و اگر روا نیست پس صانع خدا کیست؟ (اشکال دوم)

18- اشکالات دیگر مادیها

این کتاب توسط انتشارات زیبا در تهران در سال 1353 هجری شمسی چاپ و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی- راه خداشناسی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب راه خداشناسی جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی کتب کلامی اعتقاد اسلام تشیع خداشناسی

کتاب سرچشمه هستی

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. موضوع این کتاب خداشناسی بوده که مؤلف محترم یادآور نکته ای می شود که توجه دانشمندان و علاقه مندان علوم را به آن جلب کرده و آن اینکه هر یک از علوم طبیعی و مادی دارای دو جنبه است، جنبه طبیعی و الهی که از یک طرف علوم از نظام شگفت انگیز طبیعت و رموز نهفته در آن پرده بر می دارد و بشر را برای مهار کردن طبیعت مجهز می سازد و از طرف دیگر ما را به نیروی عظیم و قدرت فوق العاده ای رهبری می کند که این نظام را در دل ماده پدید آورده و به آن سامان بخشیده است و در نتیجه درس توحید و خداشناسی به ما می آموزد. در این کتاب سخنانی از چند دانشمند شهیر آورده شده است و مقدمه کتاب توسط مؤلف محترم در سال 1343 نوشته شده است.

ص: 82

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 83

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 15 فصل به شرح زیر است:

1- فصل اول: فطرت یا بزرگترین راهنمای توحید

2- فصل دوم: آیا مادیگری دارای سیستم فلسفی بوده است؟

3- فصل سوم: کشف علل طبیعی با خداشناسی مخالف نیست

4- فصل چهارم: آیا قانون علیت یک اصل علمی است

5- فصل پنجم: نظم و محاسبه در جهان آفرینش

6- فصل ششم: نظم در عالم گیاهان

7- فصل هفتم: نظم در کره خاک و اجرام کیهانی

8- فصل هشتم: موازنه و کنترل در طبیعت

9- فصل نهم: شرایط پیدایش حیات در روی زمین

10- فصل دهم: یک برهان ریاضی برای توحید

11- فصل یازدهم: خدای نادیده

12- فصل دوازدهم: آیا خداوند صانعی دارد

13- فصل سیزدهم: خداشناسی و پرورش سلول انسانی

14- فصل چهاردهم: آیا منظومه شمسی ما خاموش خواهد شد؟

15- فصل پانزدهم: شناخت صفات خدا

این کتاب در سال 1382 توسط مؤسسه امام صادق (ع) در قم منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی- سرچشمه هستی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب سرچشمه هستی جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی اعتقاد اسلام خداشناسی آفرینش طبیعت

کتاب مبانی توحید از نظر قرآن

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. در فصول دوازده گانه این کتاب کلیه مباحث مربوط به توحید و شرک از نظر قرآن مورد بررسی قرار گرفته است.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و ... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و ... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و .... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 84

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل 12 بخش به شرح زیر می باشد:

پیشگفتار: قرآن کتاب قرنها

1- بخش نخست: خداشناسی فطری

2- بخش دوم: مقصود از پیمان در عالم ذر چیست؟

3- بخش سوم: ذرات جهان خدا را تسبیح می گویند

4- بخش چهارم: براهین وجود خدا

5- بخش پنجم: توحید ذاتی و یگانگی وجود او

6- بخش ششم: بساطت ذات و توحید صفات

7- بخش هفتم: توحید در خالقیت

8- بخش هشتم: توحید در ربوبیت و کارگردانی جهان

9- بخش نهم: توحید در حاکمیت

10- بخش دهم: توحید در اطاعت

11- بخش یازدهم: توحید در تقنین و تشریع

12- بخش دوازدهم: توحید در عبادت و پرستش

این کتاب در سال 1361 توسط کتابخانه عمومی امام امیرالمؤمنین (ع) در اصفهان منتشر شده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی- مبانی توحید از نظر قرآن

کلی__د واژه ه__ا

کتاب مبانی توحید از نظر قرآن جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی کتب کلامی اعتقاد اسلام توحید شرک باورها در قرآن

کتاب علی بن موسی الرضا (ع) و الفلسفه الالهیه

این اثر ارزشمند یکی از آثار آیت الله عبدالله جوادی آملی است که به مناسبت کنگره جهانی بزرگداشت میلاد حضرت رضا (ع) در یازدهم ذی القعده الحرام سال 1404 به نگارش در آمده است. این اثر گرانمایه، دو دهه به زبان عربی ثبت و مکتوب شده بود تا به همت خانم زینب کربلایی به فارسی ترجمه شد. در این کتاب استاد جوادی آملی به بیان معنای فلسفه الهی، و به توضیح سخنان امام رضا (ع) در این باب پرداخته اند.

ص: 85

معرفی اجمالی نویسنده:

آیت الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شدند و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد، ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیزالله طبرسی، میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای، آیت الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمدحسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 86

ساختاربندی کتاب:

این کتاب در یک فصل به نام بهشت و چندین فصل دیگر به نام بوستان سامان داده شده است. در بهشت به بیان معنای فلسفه الهی و ضرورت یادگیری این نوع فلسفه پرداخته می شود و بوستانهای متعدد که به توضیح سخنان ولی رضوان، حضرت رضا (ع) می پردازد؛ به شرح زیر است:

1- بوستان یکم: سخنان حضرت رضا (ع) در فضیلت عقل و تشویق مردم به تعقل

2- بوستان دوم: استدلال از طریق مبادی عقلی در کلام حضرت رضا (ع)

3- بوستان سوم: توحید از منظر حضرت رضا (ع) (که این بخش شامل 6 فصل است)

4- بوستان چهارم: گفتاری از علی بن موسی الرضا (ع) درباره نبوت (2 فصل)

در انتهای کتاب فهرست آیات و روایات، اعلام و اشخاص، کتابها، اشعار و فهرست تفضیلی و فهرست قواعد فلسفی و اصول حکمی آورده شده است. این کتاب در سال 1383 توسط خانم زینب کربلایی ترجمه شده و توسط مرکز نشر اسراء در قم منتشر شده است و همچنین توسط حجة الاسلام مجید حیدری فر ویرایش شده است. عنوان فارسی این کتاب فلسفه الهی از منظر امام رضا (ع) می باشد.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- فلسفه الهی از منظر امام رضا (ع)

عبدالله جوادی آملی- علی بن موسی الرضا (ع) و الفلسفه الالهیه

نرم افزار اسراء (زندگینامه استاد)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب علی بن موسی الرضا (ع) و الفلسفه الالهیه عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی کتب کلامی روایات امام رضا (ع) زبان عربی

کتاب علی بن موسی الرضا (ع) و القرآن الحکیم

ص: 87

این کتاب یکی از آثار و تألیفات حضرت آیت الله عبدالله جوادی آملی به زبان عربی است که توسط زینب کربلایی به فارسی ترجمه شده است. این کتاب خلاصه ای است درباره قرآن حکیم در پیشگاه امام هشتم حضرت علی بن موسی الرضا (ع)، تا بدین وسیله مقام منیع حضرت در پرتو نور قرآن کریم آشکار گردد و از طرفی معارف عالی قرآن حکیم با بیان این قرآن ناطق روشن گردد، چون سرچشمه و مسیر و مقصد آن دو یکی است؛ همانگونه که آن دو هماره باحق همراهند و هرگز از یکدیگر جدا نمی شوند. این کتاب برای دومین کنگره بین المللی امام رضا (ع) نگاشته شده است که در سال 1406 ه_.ق در جوار ملکوتی آن حضرت برگزار گردید.

معرفی اجمالی نویسنده:

آیت الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شدند و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد، ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیرالله طبرسی، میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای، آیت الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمدحسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 88

ساختاربندی کتاب:

ساختار این کتاب در یک بوستان و چند بهشت سامان یافته است. مباحث مربوط به خود قرآن در بوستان مطرح شده است و شرایط و موانع شناخت قرآن نیز در بهشت ها بیان شده است، افزون بر آنکه در این بهشت ها معارف به دست آمده از قرآن نیز مطرح می شود. همه این معارف جز بعضی از موارد خاص با توجه به سخنان نورانی حضرت رضا (ع) بررسی می گردد. این کتاب در یک مقدمه که درباره موضوع کتاب و سر نگارش آن گفتگو می کند و در یک روضه که در آن از قرآن علمی و قرآن عینی و اشتراک آنها و امتناع فرق و اختراق آنها بحث می کند و در چهار خبت فراهم آمده که در خبت اولی از راه معرفت، شرایط معرفت و موانع معرفت قرآن بحث می کند و در خبت ثانیه از فرق بین تدبر در قرآن و استنطاق قرآن و مباحث مربوط گفتگو می کند و در خبت ثالثه به بحث تشویق و ترغیب قرآن به تحقیق و طرد پندار و آرزو می پردازد و در خبت رابعه به طرق قرآن در جهت تحصیل معرفت صحیح و نجات از گمراهی توجه می دهد؛ مثل تشویق به برهان عقلی و همچنین شهود قلبی و اجتناب از قیاس وهمی و تمثل شیطانی.

1- بهشت نخست: راه شناخت قرآن

2- بهشت دوم: تفاوت تدبر در قرآن و به سخن در آوردن آن

3- بهشت سوم: تشویق قرآن به تحقیق و دور انداختن آرزو

4- بهشت چهارم: تشویق قرآن به تحصیل برهان عقلی و دریافت شهود قلبی.

ص: 89

در انتهای کتاب، فهرست تفضیلی و فهرست آیات و روایات و اعلام و کتب و منابع آورده شده است. این کتاب در بیروت و قم توسط دارالصفوة و مرکز نشر اسراء در سال 1382 و 1414 ه_.ق منتشر شده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- علی بن موسی الرضا و القرآن الحکیم

عبدالله جوادی آملی- قرآن از منظر امام رضا (ع)

نرم افزار اسراء

کلی__د واژه ه__ا

کتاب علی بن موسی الرضا (ع) و القرآن الحکیم عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی کتب کلامی علوم قرآنی قرآن امام رضا (ع)

کتاب نقدی بر آیین وهابیت (توسل- شفاعت)

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیة الله جعفر سبحانی است. آنچه در این رساله می گذرد مربوط به تحلیل مسائل پنجگانه است. خوانندگان در این کتاب تحت فصول پنجگانه ملاک شرعی بودن برخی امور و بلکه بالاتر از آن را لمس خواهند کرد و نصوص کتاب و سنت روشن خواهد ساخت که اسلام امور شرعی (عبادت خدا- یکتاپرستی) را یک امر مفید و سودمند می داند. مقدمه کتاب توسط مؤلف محترم در سال 1362 نوشته شده است.

زندگینامه (آیة الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیة الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیة الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیة الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیة الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 90

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 5 بخش به شرح زیر است:

1- بخش نخست: استمداد از اولیاء خدا

2- بخش دوم: شفاعت خواهی از اولیاء الهی

3- بخش سوم: توسل به پیامبران و صالحان

4- بخش چهارم: خداوند را به حق و مقام اولیاء سوگند دادن

5- بخش پنجم: سوگند یاد کردن به غیر خدا

این کتاب در سال 1369 توسط انتشارات قدر منتشر شده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی- نقدی به آئین وهابیت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب نقدی بر آیین وهابیت جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی کتب کلامی اعتقاد توسل شفاعت اولیای الهی وهابیت

کتاب فروغ ولایت (تاریخ تحلیلی زندگانی امیر مؤمنان علی (ع))

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیة الله جعفر سبحانی تبریزی است. این کتاب زندگی عادی و شخصی امام علی (ع) را ترسیم می کند. در 5 فصل اول کتاب زندگی عادی امام (ع) به صورت گویا و مستند بیان شده است. نگارنده کتاب با صراحت هرچه تمامتر معترف است که نتوانسته است حتی نیمرخی روشن از چهره نورانی زندگی آن حضرت را در اوراق کتاب ترسیم نماید، ولی افتخار دارد که در ردیف خریداران یوسف در آمده است؛ هرچند که به این بهای اندک تار مویی از آن یوسف زمان نیز نصیبش نگردد. مقدمه کتاب توسط مؤلف محترم در سال 1368 نوشته شده است.

زندگینامه (آیة الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیة الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیة الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیة الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیة الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 91

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 6 بخش و 51 فصل به شرح زیر است:

1- بخش اول: زندگی امام علی (ع) قبل از بعثت پیامبر (ص)

2- بخش دوم: زندگی امام علی (ع) پس از بعثت پیامبر و قبل از هجرت (3 فصل)

3- بخش سوم: زندگی امام علی (ع) پس از هجرت و پیش از رحلت پیامبر (ص) (10 فصل)

4- بخش چهارم: زندگی امام علی (ع) پس از درگذشت پیامبر (ص) و قبل از خلافت (12 فصل)

5- بخش پنجم: رویدادهای دوران خلافت امام علی (ع) (23 فصل)

6- بخش ششم: وقایع پس از نهروان و شهادت امام (ع) (3 فصل)

این کتاب در سال 1380 توسط مؤسسه امام صادق (ع) در قم منتشر شده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی- فروغ ولایت (تاریخ تحلیلی زندگانی امیر مؤمنان علی (ع)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب فروغ ولایت جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی امام علی (ع) تاریخ اسلام ولایت خلافت شهادت تشیع

کتاب شمیم ولایت

کتاب شمیم ولایت یکی از آثار استاد آیة الله عبدالله جوادی آملی است. این کتاب با پیشنهاد معاونت پشتیبانی و دفتر فرهنگ وزارت کار و امور احتماعی، در ده جلد کتاب به قطع کوچک پیرامون موضوع ولایت و مشخصا راجع به شخصیت امام علی (ع) از آثار حضرت استاد جوادی آملی در سالهای متمادی طبع و انتشار یافته است و سپس در آخرین چاپ خود ضمن بهره گیری از تمامی مباحث کتب ده گانه قبل و نیز تجمیع و صورت واحد پیدا کردن، همانا تنظیم و با کنار هم قرار گرفتن منطقی مباحث است که در بخش اول تمامی مباحث مربوط به اصل ولایت مطرح شده و در بخش دیگر آنچه که از این حقیقت در وجود مبارک حضرت علی (ع) تحقق یافته، در حد توان و امکان مورد بحث واقع شده و از آنجا که از مجموعه مباحث مطروح در این کتاب عطر دل انگیز ولایت شامه جان را می نوازد، این کتاب به نام شمیم ولایت نامگذاری شده است.

ص: 92

معرفی اجمالی نویسنده:

آیة الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیة الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیة الله طبرسی، آیة الله بروجردی، امام خمینی و علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم و اسرارالصلوة و...

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل دو بخش و ده فصل به شرح زیر است:

ص: 93

1- بخش اول: اثبات ولایت؛ این بخش شامل 5 فصل است:

فصل اول: ولایت در قرآن،

فصل دوم: عید ولایت،

فصل سوم: ولایت علوی،

فصل چهارم: ظهور ولایت در صحنه غدیر،

فصل پنجم: تجلی ولایت در آیه تطهیر

2- بخش دوم: اوصاف ولایت؛ این بخش نیز شامل 5 فصل است:

فصل اول: علی (ع) مظهر اسمای حسنای الهی،

فصل دوم: قرآن در کلام امام علی (ع)

فصل سوم: حکمت علوی: (عظمت مقام علی (ع)- حکمت نظری در نهج البلاغه)

فصل چهارم: کلیات، حوزه های اتحاد، تفرقه و اختلاف

فصل پنجم: دنیاشناسی و دنیاگرایی در نهج البلاغه (ویژگی های دنیای ممدوح و مذموم).

این کتاب در سال 1385 توسط مرکز نشر اسراء در قم منتشر شده است (آخرین چاپ) و توسط حجة الاسلام سید محمود صادقی تنظیم و ویرایش یافته است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- شمیم ولایت (برگرفته از آثار استاد)

نرم افزار اسراء (زندگینامه استاد)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب شمیم ولایت عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی اعتقاد امام علی (ع) ولایت تشیع

کتاب کاوشهایی پیرامون ولایت (تحلیلی از مسائل مربوط به امامت و ولایت)

این کتاب یکی از آثار و تألیفات استاد معظم حضرت آیة الله جعفر سبحانی است. در این کتاب کوشش شده است که سه موضوع از مسائل مربوط به ولایت با صحیح ترین متد (روش)، مورد بحث و بررسی قرار گیرد و در داوری از هر نوع بینش های غیر صحیح خودداری گردد. این کتاب در حقیقت جلد دوم کتاب رهبری امت است. موضوع این کتاب 1- ولایت 2- شفاعت و توسل است.

ص: 94

معرفی اجمالی نویسنده:

حضرت آیة الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیة الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و ... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیة الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و ... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از سرگذشت آیة الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و .... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 95

هدف از نگارش کتاب:

هدف از نگارش از این کتاب، ترسیم شخصیت و عظمت خاندان رسالت نیست، چرا که چنین هدفی در خور کتاب وسیع و گسترده ای است، هدف از نگارش، روشن کردن برخی از مباحث مربوط به ولایت آنان است که امروز از طرف افراد غیرمتخصص طرح و بحث می شود و موضوعات با کمال بی طرفی و با داوری روشن طرح و بحث گردیده است.

ساختار کتاب:

موضوعات در این کتاب به قرار زیر است:

1- بحثی فشرده پیرامون شفاعت از نظر قرآن

2- آیاتی که به اتفاق علمای اسلام درباره خاندان رسالت نازل شده است

3- آگاهی پیامبران و پیشوایان از غیب

این کتاب شامل سه بخش به شرح زیر است:

1- بخش اول: شفاعت، این بخش شامل درس اول و دوم و سوم است.

2- بخش دوم: آیاتی که درباره خاندان رسالت نازل شده است. این بخش شامل درس چهارم تا درس نهم است.

3- بخش سوم: آیا بشر می تواند از پس پرده غیب آگاه گردد؟ این بخش شامل درس دهم تا درس بیست و یکم است.

دروس این کتاب و دروس کتاب رهبری است که در حقیقت جلد اول این مجموعه است، هر دو جلد در شبهای جمعه در حسینیه بنی فاطمه تهران برای گروهی از جوانان با فضیلت به صورت درس القاء شده است که اکنون به صورت کامل تر چاپ و منتشر گردیده است. این کتاب توسط مؤسسه امام صادق (ع) در قم در سال 1384 به چاپ رسیده و منتشر گردیده است.

ص: 96

من_اب_ع

جعفر سبحانی- کاوشهایی پیرامون ولایت (تحلیلی از مسائل مربوط به امامت و ولایت)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب کاوش هایی پیرامون ولایت جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی کتب کلامی اعتقاد تشیع ولایت توسل شفاعت

کتاب شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی

این کتاب محصول بحث هایی است که حضرت استاد آیة الله جوادی آملی به عنوان شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی در ایام محرم ایراد فرموده اند که پس از تنظیم مباحث و ملاحظه نهایی و اضافات صورت گرفته و از سوی حضرت استاد با عنوان یاد شده به جامعه عملی عرضه شده است. استاد معظم از منظری، نهضت حسینی را مورد تحلیل و بررسی قرار داده اند تا چهره باطنی نهضت که عقل و عقلانیت اصیل و مستحکم و تثبیت شده با مصباح وحی است، وضوح بیشتری یابد.

معرفی اجمالی نویسنده:

آیة الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیة الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد، ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیة الله عزیزالله طبرسی، میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای، آیة الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمدحسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 97

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل دو بخش به شرح زیر است:

1. بخش اول: کلیات؛ این بخش شامل 2 فصل است: 1- فصل اول: سیره حسینی، 2- فصل دوم: پیام نهضت حسینی

2. بخش دوم: اثر نهضت حسینی؛ این بخش شامل 6 فصل است:

1- فصل اول: شکوفایی عقل

2- فصل دوم: شکوفاگران عقل

3- فصل سوم: اقدامات مخالفان شکوفایی عقل

4- فصل چهارم: قیام حسینی برای شکوفایی عقل

5- فصل پنجم: اثر قیام حسینی در شکوفایی عقل

6- فصل ششم: تداوم اثر قیام حسینی برای شکوفایی عقل

در این کتاب فهرست آیات، روایات، اشعار، اعلام، کتب و منابع آورده شده است. این کتاب در سال 1381 توسط مرکز نشر اسراء در قم منتشر شده است و توسط سعید بندعلی ویرایش و تنظیم یافته است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی

نرم افزار اسراء

کلی__د واژه ه__ا

کتاب شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی کتب کلامی عقل نهضت امام حسین (ع)

کتاب حکمت علوی

این کتاب یکی از آثار آیت الله عبدالله جوادی آملی است. موضوع این کتاب علی بن ابی طالب (ع) و فلسفه اسلامی و اخلاق اسلامی و خداشناسی است. در این کتاب که حکمت علوی نام گرفته است، منظر حکیمانه علی (ع) با نگاهی به مجموع آثار آیت الله جوادی آملی تبیین شده است. این کتاب تلاش دارد صفحات خود را به بحث پیرامون حکمت نظری و عملی از منظر امام علی (ع) اختصاص دهد، حکمتی که خود آن حضرت بخشی از آن را در کتاب شریف نهج البلاغه ترسیم فرموده است.

ص: 98

زندگینامه آیت الله عبدالله جوادی آملی

آیت الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیزالله طبرسی، میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای، آیت الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمدحسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 99

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 3 بخش به شرح زیر است:

1- بخش اول: عظمت مقام علی (ع): علی (ع) از زبان شاگردان

2- بخش دوم: حکمت نظری در نهج البلاغه: امکان شناخت خدا- اثبات وجود خدا- ازلی بودن خدا- یگانگی خدا- ضرورت نبوت و معاد و...

3- بخش سوم: حکمت عملی در نهج البلاغه: ملاک ارزشمندی انسان- رابطه علم با ترس از خدا- مصور رسالت دانشمندان- سفارش بر تقوا- زهد و بی رغبتی- تکیه بر خدا- یاد مرگ- عبرت از گذشتگان- جهاد در راه خدا- فهم دقیق دین- و...

این کتاب در سال 1380 توسط مرکز نشر اسراء در قم چاپ و منتشر گردیده است تنظیم این کتاب بر عهده سعید بندعلی بوده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- حکمت علوی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب حکمت علوی عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی کتب کلامی امام علی (ع) نهج البلاغه فلسفه اسلامی اخلاق خداشناسی حکمت

کتاب تجلی ولایت در آیه تطهیر

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیة الله عبدالله جوادی آملی است. این مجموعه مختصر و سهل، لیکن وسیع و وزین، گزیده ای است از «شرح زیارت جامعه». این کتاب تفسیر است از سوره احزاب.

زندگینامه آیة الله عبدالله جوادی آملی

آیة الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیة الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیة الله عزیزالله طبرسی، میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای، آیة الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمدحسین طباطبایی و ... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 100

ساختاربندی کتاب

این اثر دارای 4 بخش به شرح زیر است:

1- بخش اول: در این بخش آیه به دور از هر گونه تعصب و پیش داوری مورد بررسی محتوایی قرار گرفته است که شامل: مفاد آیه- شرح واژه ها- اقسام اراده- توجیه صحیح- تفسیر آیه- خلاصه و نتیجه و...

2- بخش دوم: در این بخش با تکیه بر روایات- که عمده آن از کتب اهل سنت است- به تعیین مصادیق آیه پرداخته شده است که شامل: تعیین مصادیق- تلاش بی حاصل- معیار برتری- مرجع تفسیر وحی- سر اختلاف در احادیث- ماجرای مباهله از زبان فخر رازی- غبار تعصب و...

3- بخش سوم: این بخش به نقل و نقد پاره ای از شبهات و اشکالات مربوطه اختصاص یافته است که شامل: شبهه ها (10 شبهه)- توجیه مقبول- ریشه مغالطات و...

4- بخش چهارم: در این بخش برخی از نکات پیرامون آیه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است که شامل: 1. طهارتهای سه گانه و آیه تطهیر 2. مقام مخلصین 3. تلاش تعصب آمیز.

این کتاب در سال 1379 توسط مرکز نشر اسراء در قم چاپ و منتشر گردیده است و همچنین توسط محمد صفایی تنظیم شده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- تجلی ولایت در آیه تطهیر

کلی__د واژه ه__ا

کتاب تجلی ولایت در آیه تطهیر عبدالله جوادی آملی کتب تفسیری کتب کلامی تفسیر آیه تطهیر سوره احزاب کتاب شناسی تشیع

کتاب عید ولایت

این کتاب یکی از آثار آیة الله عبدالله جوادی آملی است. این مجموعه مختصر برگرفته از آثار و نکات ارزنده ای است که به قلم آیة الله جوادی آملی نگارش یافته است. موضوع این کتاب ولایت است که به طور اجمال تشریح گردیده است. این نکات و مجلداتی دیگر در همین زمینه به پیشنهاد فرهنگ وزارت کار و امور اجتماعی فراهم آمده است.

ص: 101

زندگینامه آیة الله عبدالله جوادی آملی

آیة الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیة الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیة الله عزیزالله طبرسی، میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای، آیة الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمدحسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 102

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 6 بخش به شرح زیر است:

1- بخش اول: عید ولایت در قرآن؛ این بخش شامل مباحث زیر می باشد:

برترین نعمت معنوی- امامت، تداوم رسالت- ولایت فقیه- تداوم امامت- و...

2- بخش دوم: عید ولایت در تاریخ؛ این بخش شامل مباحث زیر می باشد:

جایگاه ولایت در دین- اشهاد در صحنه غدیر- اولویت ولی الهی

3- بخش سوم: فاتح ولایت از زبان خودش؛ این بخش شامل: ستیغ بلند کمال- بنیان مرصوص ولایت – اولین گرونده به پیامبر (ص)- دروازه شهر علم پیامبر (ص)- توحید ناب علوی- و...

4- بخش چهارم: اولین مدافع ولایت؛ این بخش شامل: خطابه آتشین دختر پیامبر (ص)- فاطمه (س) در بستر بیماری- و...

5- بخش پنجم: وارثان غدیر

6- بخش ششم: اهمیت و آداب عید ولایت

این کتاب در سال 1379 توسط مرکز نشر اسراء در قم چاپ و منتشر گردیده است و همچنین تنظیم این کتاب بر عهده علی اسلامی بوده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- عید ولایت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب عید ولایت عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی کتب کلامی ولایت عید غدیر قرآن تاریخ اسلام

کتاب ولایت علوی

این کتاب یکی از آثار آیة الله جوادی آملی است. این کتاب مختصر که برگرفته از نگاه تفسیری استاد جوادی آملی به برخی از آیات ولایتی قرآن است، افق مناسبی است برای ورود به حوزه ولایی حضرت امیرالمؤمنین (ع) که مایه امنیت و موجب نجات از نار است.

زندگینامه آیة الله جوادی آملی

آیة الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیة الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیة الله عزیزالله طبرسی، میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای، آیة الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمدحسین طباطبایی و ... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 103

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 3 بخش به شرح زیر است:

1- بخش یکم: تفسیر آیه: الف) شأن نزول آیه ب) لغات آیه ج) مفاهیم آیه

2- بخش دوم: ویژگی های ولی در آیه: الف) افامه نماز ب) انفاق

3- بخش سوم: تولی و تبری: تولی خدا- تولی رسول خدا (ص)- چهره نورانی ولایت- برخی از فضایل امیرمؤمنان- مهماندار بهشت- برجسته ترین مظهر ولایت مطلقه- ارتداد از ولایت- ثمره پذیرش ولایت- و... این کتاب در سال 1384 توسط مرکز نشر اسراء در قم چاپ و منتشر گردیده است. تنظیم این کتاب بر عهده سعید بندعلی بوده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- ولایت علوی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب ولایت علوی کتاب شناسی عبدالله جوادی آملی باورها در قرآن ولایت امام علی (ع) کتب کلامی

کتاب عصاره خلقت: درباره امام زمان (عج)

این کتاب از آثار آیة الله عبدالله جوادی آملی است. این مجموعه کوتاه و نفیس که در وصف آن عصاره خلقت، امام زمان (عج) است از مجموعه گفتار و نوشتار حضرت استاد خوشه چینی شده است که در اختیار اندیشمندان و علاقه مندان به فرهنگ دینی قرار گرفته است. این اثر نغز حاوی نکات عمیق و برجسته ای است که قطعا برای اقشار و طبقات مختلف، کارآمد و مؤثر است و با تمام ایجاز و اختصاری که دارد، می تواند خوانندگان گرامی را به عظمت و بزرگی آن مظهر کبریایی حق تعالی توجه داد و راه را برای هدف فوق استوار سازد.

زندگینامه (آیة الله عبدالله جوادی آملی)

آیة الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیة الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد، ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیة الله عزیزالله طبرسی، میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای، آیة الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمدحسین طباطبایی و ... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 104

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل مباحث زیر می باشد:

1. صبح میلاد

2. فضیلت نیمه شعبان

3. مراتب شب قدر

4. دعای کمیل در شب نیمه شعبان

5. جایگاه امامت در دو مکتب

6. خلافت حق تعالی

7. انتظار فرج

8. آثار انتظار

9. انتظار واقعی

10. جلوه های انتظار

11. اسرار نهانی غیبت

12. منافع امام غایب

13. در پس پرده غیبت

14. و...

این کتاب در سال 1382 در مرکز نشر اسراء در قم به چاپ رسیده و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- عصاره خلقت: درباره امام زمان (عج)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب عصاره خلقت عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی کتب کلامی امام مهدی (عج) دوران غیبت انتظار

کتاب ادب فنای مقربان: شرح زیارت جامعه کبیره

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیة الله عبدالله جوادی آملی است. زیارت جامعه کبیره یکی از برترین زیاراتی است که با فقرات بلندش به اوج وجود ائمه اطهار (ع) نظر دارد و زمینه معرفت برتر و عرفان کامل تر را فراهم می سازد و نیز ادب حضور در فضا و آستان مقربان معصوم (ع) را به زائر می آموزد. معارف فراوان، عمیق و گسترده ای در این زیارت نهفته است که به تشریح و تبیین نیاز دارد تا هم مقام حقیقی آن ذوات مقدس مبرهن و روشن گردد و هم میزان تأثیر و کارآمدی آنان در همه عوالم وجود و شئون هستی دانسته شود. این کتاب نیز کوششی در راستای همین هدف است که با نام ادب فنای مقربان، شرح زیارت جامعه کبیره، در پرتو کلمات گفتارها و نوشتارهای استاد جوادی آملی که با تسلط به مبانی فلسفی، عرفانی و تفسیری و نیز با دلباختگی به آن گوهرهای مقدس وجود یعنی ائمه اطهار (ع) همراه شده است از کمال و جمال خاصی برخوردار بوده و قطعا در مسیر معرفت و ارادت به آن شاخصه های الهی مؤثر و کارساز است.

ص: 105

زندگینامه (آیة الله عبدالله جوادی آملی)

آیة الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیة الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیة الله عزیزالله طبرسی، میرزامهدی محی الدین الهی قمشه ای، آیة الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمدحسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرارالصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 106

ساختاربندی کتاب:

این مجموعه شامل 5 جلد است و هر جلد شامل مباحثی به شرح زیر است:

1- جلد اول: این جلد شامل مباحث زیر می باشد:

آسان ترین ابزار تکریم (السلام علیکم)- تحیت در عصر جاهلیت و...

مراد از بیت نوبت

معنای جایگاه رسالت

میزبانان ملائک

امتیاز انبیاء بر دیگران- اشکال وحی و...

سرچشمه های رحمت

گنجینه های علم

همراهی علم و حلم

سفره داران کرامت

رهبران الهی جامعه

ولی نعمت های نظام هستی

ائمه ریشه نیکان

نیاز جامعه- حکومت شرط اصلی سیاستمدار و...

پایه های آرامش زمین

معنای ابواب ایمان درباره ائمه

ائمه امنای الهی

خلاصه فضایل انسانهای کامل

پاسخ کوتاهتر به نیکی

امامان نور و ظلمت

پیشوایان نور

نشانه های تقوا

2- جلد دوم: این جلد شامل مباحث زیر می باشد:

صاحبان عقل کامل

بهترین پناهگاه

میراث داران فضایل

مثل های برتر

برترین های دعوت

حجت های الهی

معرفت ذات الهی

مغموم برکت

تقسیم حکمت به نظری و عملی

عالمان اسرار

کاربرد کتاب در قرآن کریم

حاملان کتاب الهی

استمرار راه نبوت- حدود و اختیارات وحی پیامبر

ذراری رسالت

عالی ترین تحیات

فراخوانان به سوی خدا

راهنمایان به رضایت پروردگار

بندگان خالص

ریشه محبت

جایگاه توحید

آشکارکنندکان فرمانهای الهی

برتر از فرشتگان

3- جلد سوم: این جلد شامل مباحث زیر می باشد:

ص: 107

پیشوایان صالح

اقسام ولایت

مدافعان حمایتگر

ارجاع به اهل ذکر

فرمانروایان دینی

مصداق اولی الامر در روایات

باقی گذاردگان الهی

برگزیدگان خدا

ویژگی حزب اله

مخزن علوم الهی

حجت های الهی

امام، بزرگراه سعادت

انوار هدایت

مظاهر برهان

شهادت راستین به یگانگی خدا

آیین پایدار – معنای غلبه دین

پیامد شهادت به کمالات

هدف اساسی دین الهی

هدایت شدگان الهی

گستره معنای عصمت

انسان موجودی کریم

انواع قرب

برکات تقوا

صداقت، اساس هستی

هماهنگی با فطرت

ایستادگی در برپایی حق و عدل

عاملان به اراده خدا

فوز عبودیت

گزینش عالمانه

آگاهی از غیب

رازداران هستی

4- جلد چهارم: در این جلد مباحث زیر تشریح شده اند:

برگزیدگان الهی

هدایت عزت آفرین

تأیید الهی، موهبتی ویژه

جانشینان الهی

حجت بر خلایق

یاوران دین حق

مراتب سر

گنجینه های علم الهی

امنای حکمت

ترجمان وحی

پایه های یکتاپرستی

گواهی اعمال در معاد

علم های طریق عبودیت

5- جلد پنجم: این جلد شامل مباحث زیر می باشد:

بر بلندای عصمت

بزرگ دارندگان جلال الهی

آفرینش نو به نو شأن الهی- تکبیر خدا و تکبیر شأن او

تمجید کرم الهی

ملازمان یاد خدا

وفاداران به پیمان الهی

فرمانبرداران فروتن

ناصحان همیشگی

ابزار دعوت

فداکاری برای کسب رضای خدا

پیشگامان صبر

ص: 108

هر یک از عناوین مطرح شده در مجله ها، در فهرست تفصیلی کتاب به زبان عربی آورده شده است و هر کدام در متن کتاب توسط مولف محترم تشریح گردیده اند. در انتهای کتاب (هر جلد) فهرست آیات و روایات و اشعار و اعلام و کتب و منابع نیز آورده شده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- ادب فنای مقربان: شرح زیارت جامعه کبیره

کلی__د واژه ه__ا

کتاب ادب فنای مقربان عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی کتب کلامی زیارت جامعه کبیره تقرب به خدا عرفان

کتاب خاتمیت از نظر قرآن و حدیث و عقل

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیة الله جعفر سبحانی تبریزی است. همان طور که از عنوان کتاب پیداست، موضوع این کتاب پیرامون خاتمیت است که مؤلف محترم آن را از نظر قرآن و حدیث و عقل بررسی می کند؛ اینکه پیرامون خاتمیت در روایات و قرآن و احادیث و... چه مطالبی ذکر شده و چه معانی ای بیان گردیده است و در ضمن مطالب، ایشان به یکسری سؤالات و شبهات نیز پیرامون همین مطلب پاسخ داده اند.

زندگینامه آیة الله جعفر سبحانی تبریزی

حضرت آیة الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیة الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیة الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیة الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 109

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل مباحث زیر می باشد:

- خاتمیت از دیدگاه قرآن و حدیث و عقل

- خاتمیت از دیدگاه قرآن: نحوه تلفظ خاتم در خاتم النبیین- گفتار دانشمندان در معنای خاتم- تحریف حقیقت- و..

- خاتمیت از نظر روایات: خاتمیت در روایات پیامبر (ص)، در این بخش خاتمیت در روایات چهارده معصوم بیان گردیده است.

- پاسخ به یک رشته شبهات: ایده آلیست های قرن 20- گواه گفتار ما از قرآن، معنای دیگر است- و...

- پاسخ به یک رشته سؤالات علمی و اجتماعی و فلسفی: دلایل شیعه برای لزوم تعیین امام معصوم (ع)- مقررات غیرثابت- تشریع غنی و وسیع- و...

این کتاب در سال 1369 توسط انتشارات مؤسسه سیدالشهدا (ع) در تهران چاپ و منتشر گردیده است. مترجم این کتاب رضا استادی بوده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی- خاتمیت از نظر قرآن و حدیث و عقل

کلی__د واژه ه__ا

کتاب خاتمیت از نظر قرآن و حدیث و عقل عبدالله جوادی آملی کتاب شناسی کتب کلامی خاتمیت عقل حدیث قرآن

کتاب مرزهای توحید و شرک در قرآن

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیة الله جعفر سبحانی تبریزی است. این کتاب که به خامه استاد بزرگوار آیة الله سبجانی پیرامون برخی اعتقادات اسلامی از جمله توحید و شرک که از جنبه های قرآنی تدوین و تألیف گردیده، از جمله گام هایی است ک در این میدان برداشته شده است. این کتاب از جهت جامعیت مطالب، اتقان استدلالها با استفاده از منابع شیعی و سنی و نیز اختصار و حجم کم، جزء بهترین کتابهای ایشان است. بیشترین سخن در این کتاب درباره توحید در عبادت است آن هم نه درباره اصل کلی آن که مورد اتفاق همه مسلمانان است، بلکه درباره مواردی که قصور شده که انجام آنها با این اصل کلی هماهنگ نیست و به اصطلاح علما و دانشمندان گفتگو درباره کبرای قیاس ایاک نعبد نیست بلکه سخن درباره موضوعات است که تصور شده از مصداق پرستش خداست.

ص: 110

زندگینامه آیة الله جعفر سبحانی تبریزی

حضرت آیة الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیة الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیة الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیة الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 111

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 5 فصل به شرح زیر است:

1- فصل نخست: تبیین ایمان و کفر: سنت پیامبر و تکفیر مسلمانان

2- فصل دوم: اقسام و مراتب توحید: اول: توحیدت در ذات، دوم: توحید در خالقیت، سوم: توحید در ربوبیت، چهارم: توحید در تشریع قانونگذاری، پنجم: توحید در اطاعت و بندگی، ششم: توحید در حاکمیت، هفتم: توحید در عبادت

3- فصل سوم: عناصر تشکیل دهنده عبادت: دیدگاه های موحدان در تدبیر جهان و انسان- عقیده مشرکان در تدبیر جهان

4- فصل چهارم: تعریف عبادت: که سه تعریف برای آن بیان شده است

5- فصل پنجم: بررسی کاربردی مفهوم عبادت: 1. زیارت قبور 2. مسافرت برای زیارت قبر پیامبر (ص) 3. ساختن آرامگاه بر روی قبور 4. ساختن مسجد بر روی قبور 5. توسل به انبیاء و صالحان 6. بهره مندی اموات از اعمال زنده ها 7. تبرک به آثار انبیاء و صالحین 8. جشن میلاد پیامبر (ص) و مسأله بدعت 9. گریه بر اموات 10. سوگند دادن خداوند به حق اولیای الهی 11. سوگند به غیر خداوند 12. نام گذاری فرزندان با پیشوند عبد

این کتاب در سال 1380 توسط نشر مشعر در تهران چاپ و منتشر گردیده است. ترجمه این کتاب به عهده مهدی عزیزان بوده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی- مرزهای توحید و شرک در قرآن

کلی__د واژه ه__ا

کتاب مرزهای توحید و شرک در قرآن جعفر سبحانی تبریزی کتاب شناسی کتب کلامی توحید شرک قرآن باورها در قرآن توحید عملی عبادت

کتاب اندیشه اسلامی

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیة الله جعفر سبحانی تبریزی است که به همراه محمد محمد رضایی نگارش یافته است. این کتاب با عنوان اندیشه اسلامی و با موضوع تعلیمات دینی در دانشگاه های پیام نور و دیگر دانشگاه ها جزء دروس عمومی دانشجویان به آنها تدریس می شود. این کتاب در حد خود کوششی است برای خردورزی و شناخت صحیح در باب سه موضوع: خودشناسی، خداشناسی، معادشناسی.

ص: 112

زندگینامه آیة الله جعفر سبحانی تبریزی

حضرت آیة الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیة الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهای گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فراگرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیة الله روح اله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانه الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی مؤسس مرکز مطالعات کلام اسلامی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است.

ایشان پس از درگذشت آیة الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیات امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 113

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 3 بخش و 10 فصل به شرح زیر است:

1- بخش اول: انسان و ایمان

فصل اول: انسان

فصل دوم: ایمان

2- بخش دوم: مبدأ

فصل اول: اثبات وجود خدا

فصل دوم: صفات خدا

فصل سوم: مسئله شر

فصل چهارم: توحید و عبادت

3- بخش سوم: معاد

فصل اول: کلیات

فصل دوم: مرگ

فصل سوم: بعد از مرگ

فصل چهارم: بهشت و جهنم

این کتاب در سال 1385 توسط دانشگاه پیام نور در تهران چاپ و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جفعر سبحانی، محمد محمدرضایی- اندیشه اسلامی

کلی__د واژه ه__ا

کتب کلامی کتاب اندیشه اسلامی جعفر سبحانی تبریزی زندگینامه کتاب شناسی علوم دینی

هادی المضلّین فی اصول الدین

موضوعات کلامی عبارتند از 5 اصل اعتقادی توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد؛ از این رو برخی از آثار کلامی شامل 5 بخش اساسی مبتنی بر 5 اصل اعتقادی یاد شده می باشند، هادی المضلین که یکی از آثار کلامی حکیم ملاهادی سبزواری است نیز تا حدودی این چنین است. مولف خود در مقدمه تصریح دارد که کتاب از 5 بخش اساسی تشکیل شده است: 1- توحید، 2- عدل، 3- نبوت و امامت، 4- معاد، 5- آنچه به تجربه ثابت شده است. درباره مولف این اثر حکم قطعی نداده اند چرا که دو احتمال وجود دارد:

1. در برخی از منابع کتابشناسی مانند الذریعه و فهرست نسخه های خطی، این اثر به عنوان یکی از نوشته های حاج ملاهادی سبزواری معرفی شده است.

ص: 114

2. اما در مقابل در هیچ یک از فهرست هایی که از آثار وی ارائه شده، نامی از این کتاب (هادی المضلین) نیست.

زندگینامه حاج ملاهادی بن مهدی سبزواری:

ملاهادی بن مهدی بن حاج میرزا هادی بن میرزا مهدی بن محمدصادق سبزواری در سال 1212 هجری قمری در سبزوار متولد شد. ایشان یکی از بزرگترین حکیمان و عارفان قرن 13 هجری قمری و از نامدارترین شاگردان و شارحان حکمت صدرایی است. حکیم سبزواری 7 ساله بود که پدرش مرد. در ده سالگی برای تحصیل به مشهد مقدس رفت و ده سال اقامت کرد. شهرت حکمای اصفهان او را برای تحصیل عرفان و فلسفه به اصفهان کشید و حدود هفت سال در آنجا اقامت کرد سپس به مشهد مراجعت کرد و در مدرسه حاج حسن به تدریس پرداخت. آنگاه عازم بیت الله شد. در مراجعت اجبارا دو سه سالی در کرمان اقامت کرد و به تربیت نفس و ریاضت پرداخت. در همه مدتی که آنجا بود به کمک خادم مدرسه به خدمت طلاب قیام کرد و بعد دختر همان خادم را به زنی گرفت و رهسپار سبزوار شد. قریب به چهل سال بدون آنکه حتی یک نوبت از آن شهر خارج شود در آنجا توقف کرد و به کار مطالعه و تحقیق و تدریس و تالیف و عبادت و ریاضت نفس و تربیت شاگردان پرداخت تا در عصر روز بیست و پنجم ذی الحجه سال 1289 قمری در سبزوار درگذشت. آرامگاه او در دروازه نیشابور سبزوار (اکنون معروف به فلکه زند) قرار دارد. حاج ملاهادی سبزواری در شعر 'اسرار' تخلص می کرد.

ص: 115

اساتید: حاج ملاحسین سبزواری، آقا محمدعلی نجفی، حاج محمدابراهیم کلباسی و...

شاگردان: آخوند ملامحمد سبزواری، کاظم خراسانی، حاج فاضل، ادیب نیشابوری و...

آثار: اسرار الحکم، شرح مثنوی، الراح والقراح، شرح دعای صباح، شرح الاسماء و...

ساختاربندی کتاب:

مقدمه مصحح: دورنمایه هادی المضلین، مولف هادی المضلین، معرفی نسخه ها و شیوه تصحیح

باب اول در توحید (در اقسام معانی توحید) شامل 3 مطلب به شرح زیر:

1. مطلب اول در اثبات توحید واجب الوجود است

2. مطلب دوم در اثبات وحدت ذات الوهیت است

3. مطلب سوم در اثبات توحید خدای تعالی است

باب دوم در عدل (در شعب عدیده عدل)

باب سوم در بیان نبوت و ولایت و بطلان معاندین اهل بیت عصمت و طهارت:

1- فصل اول در نبوت و ولایت محمد و آل محمد (ص)

2- فصل ثانی در بطلان معاندین

خاتمه در ابطال آرای نصارا و پاسخ شبهات آنها

باب چهارم: در معاد (در اقسام مراتب معاد که خلایق معتقد شده اند)

باب پنجم: در بیان آن چیزی که به تجربه تحقق یافته است

تعلیقات

تصویر نسخه های خطی

نمایه ها شامل: آیات، احادیث، اشعار، اعلام، گروه ها و قبایل، جایها، کتابها، منابع و مآخذ

این کتاب در سال 1383 توسط انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در تهران منتشر شده است. تصحیح و تحقیق: علی اوجبی

من_اب_ع

ملاهادی سبزواری- هادی المضلین

کلی__د واژه ه__ا

علم کلام ملا هادی سبزواری کتاب هادی المضلین کتب اسلامی

ظهور ولایت در صحنه غدیر

ص: 116

این کتاب از آثار آیت الله عبدالله جوادی آملی است. در این مجموعه مختصر که حاوی نگاه دقیق تفسیری استاد جوادی آملی به آیه شریفه اکمال «... الیوم أکملت لکم دینکم وأتممت علیکم نعمتی ورضیت لکم الإسلام دینا...؛ امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم و اسلام را برای شما (به عنوان) آیینی برگزیدم» (مائده/ 3) است تلاشی در راستای تثبیت ارکان اعتقادی در بخش امامت و ولایت صورت گرفته است تا پایه های اعتقادی را استوارتر و پایدارتر سازد. موضوع این کتاب غدیر خم است.

زندگینامه (آیت الله عبدالله جوادی آملی)

آیت الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس موسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیرالله طبرسی، میرزا مهدی محی الدین الهی قشمه ای، آیت الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمد حسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرار الصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 117

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 3 بخش و به شرح زیر است:

بخش یکم: غدیر در قرآن: این بخش شامل مباحث زیر است: شرح واژه ها- اقسام یأس- دایره طمع کافران- خطر واقعی- اکمال دین و اتمام نعمت- معنای دین- تکامل در شرایع- نقد و بررسی احتمالات- کیفیت نزول آیه و...

بخش دوم: جایگاه غدیر در روایات؛ این بخش شامل مباحث زیر است:

1. مکان نزول آیه 2. زمان نزول آیه 3. زمان نزول آیه در نگاه اهل سنت 4. تلاشی غیر منصفانه 5. آخرین فریضه (گزارشی از نزول آیه) 6. مراحل ابلاغ 7. متمم توحید 8. حق بزرگ اهل بیت 9. عید واقعی 10. یأس اصلی دشمنان.

بخش سوم: نکته ها؛ این بخش شامل مباحث زیر است: 1. تدین به دین ناقص 2. انکار نص بر امامت علی (ع) 3. استدلال به قیاس 4. مسلک جبر 5. نگرش سلطنتی به نبوت 6. جمله معترضه 7. قدرت بی پایان الهی 8. معنای مولا.

این کتاب در سال 1380 توسط مرکز نشر اسراء در قم به چاپ رسیده و منتشر گردیده است و همچنین تنظیم این کتاب بر عهده محمد صفایی بوده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- ظهور ولایت در صحنه غدیر

کلی__د واژه ه__ا

کتاب ظهور ولایت در صحنه غدیر عبدالله جوادی آملی ولایت امام علی (ع) عید غدیر قرآن زندگینامه

جبر و اختیار

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. در عصر ما مسئله مجبور یا آزاد ساختن انسان مورد توجه متفکران و صاحب نظران بوده و هر یک از دو مکتب جبر و اختیار با اشکال و صور جدیدی طرفداران و پیروانی را به خود اختصاص داده است. این کتاب عصاره ای از بحث های حضرت استاد سبحانی پبرامون مسئله مجبور یا آزاد بودن انسان است در بحث اصول به مناسبت مسئله «وحدت طلب و اراده» ایراد، کوشش شده است که مجموع مکاتب معروف پیرامون این دو موضوع به صورت مستند مورد بحث و بررسی قرار گیرد.

ص: 118

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 119

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 14 فصل به شرح زیر است:

1- فصل نخست: سیر تاریخی مسئله جبر و اختیار

2- فصل دوم: توحید در خاتمیت

3- فصل سوم: علم پیشین خدا

4- فصل چهارم: اراده پیشین و گسترده خدا

5- فصل پنجم: تقدیر و سرنوشت

6- فصل ششم: انواع هدایت ها و ضلالت ها

7- فصل هفتم: عوامل هدایت و ضلالت

8- فصل هشتم: هدایت های و ضلالت های الهی و آزادی انسان

9- فصل نهم: گریزگاهی به نام کسب

10-فصل دهم: علل سه گانه جبری گری فلسفی

11- فصل یازدهم: مثلث شخصیت یا عوامل سازنده شخصیت

12- فصل دوازدهم: تفویض یا وا نهادگی انسان

13- فصل سیزدهم: اگزیستانسیالیسم و آزادی انسان

14- فصل چهاردهم: نه جبر و نه تفویض، راهی سوم میان آن دو

این کتاب در سال 1381 توسط موسسه امام صادق (ع) در قم چاپ و منتشر گردیده است. تنظیم این کتاب به عهده علی ربانی گلپایگانی بوده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- جبر و اختیار

کلی__د واژه ه__ا

کتاب جبر و اختیار جعفر سبحانی تبریزی انسان جبر اختیار هدایت فلسفه آزادی

خدا و معاد

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی است. نگارنده مدت ها پیش یک دوره عقاید اسلامی به صورت استدلالی و در سطح عالی در شش جلد تنظیم و منتشر نمود که به لطف خدا مورد استقبال خوانندگان قرار گرفت و چون گروهی از علاقه مندان درخواست کرده اند که آن را به صورت خلاصه و فشرده نیز در اختیار همگان قرار دهند از آقای رضا استادی از مدرسین حوزه علمیه قم تلخیص این کتاب ها را پذیرفته اند و این کار را نیز به صورت شایسته ای انجام دادند. هر یک از بخش ها شامل بیست درس است. این کتاب ششمین بخش از مجموعه یاد شده می باشد که به نام خدا و معاد منتشر گردیده است.

ص: 120

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 121

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل بیست درس به شرح زیر است:

1- درس اول: جرا درباره معاد بحث می کنیم؟

2- درس دوم: آثار اجتماعی عقیده به معاد

3- درس سوم: عقیده به معاد در میان ملل جهان

4- معاد در تورات و انجیل

5- قرآن و امکان بازگشت به زندگی جدید

6- دلیل سوم بر امکان معاد

7- دلیل چهارم بر امکان معاد

8- دلایل لزوم رستاخیز انسان ها

9- دلیل دوم و سوم به لزوم معاد

10-دلیل چهارم

11- آیا انسان علاوه بر تن، روح مجرد از ماده دارد؟

12- دلیل تجربی وجود روح

13- خواب های راستین گواه به وجود روح است

14- چگونه خواب های راستین گواه به وجود روح است؟

15- زندگی برزخی چیست؟

16- کیفیت معاد در سرای دیگر

17- کدامیک از بدن ها برانگیخته می گردد؟

18- محکمه عدل الهی

19- گواهان دادگاه الهی

20- چه گروهی در آتش مخلدند؟

آخرین درس: هدف از کیفر چیست؟ (تناسخ چیست)

این کتاب در سال 1360 توسط انتشارات توحید در قم چاپ و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- خدا و معاد

کلی__د واژه ه__ا

کتاب خدا و معاد جعفر سبحانی تبریزی اثبات معاد روح عدل الهی علم کلام زندگینامه

ولایت تشریعی و تکوینی (از دیدگاه علم و فلسفه)

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. در این رساله دو موضوع ولایت تشریعی و ولایت تکوینی به گونه ای روشن مطرح گردیده هر چند درباره ولایت تکوینی بیش از ولایت تشریعی سخن گفته شده است. این رساله با واقع بینی و به اتکای آیات قرآنی راه سومی را برگزیده که مشایخ امامیه در تمام ادوار، همان را پیموده اند. این مجموعه در اوایل دهه پنجاه به صورت جیبی منتشر شده است که از نسخه های آن چیزی در دسترس نیست.

ص: 122

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 123

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل یک مقدمه و 4 بخش به شرح زیر است:

مقدمه: شامل مباحث زیر است:

نیروهای نهفته در درون انسان

تصرف در طبیعت

1- ولایت تشریعی؛ این بخش شامل: فرق ولایت با ولایت- ولایت در اموال عمومی- تفویض تشریع احکام- زعامت سیاسی و اجتماعی و...

2- ولایت تکوینی؛ این بخش شامل: نیروهای مرموز در درون انسان- نیرو بخشی بندگی خدا- مقصود از کمال چیست؟- آثار هفتگانه بندگی و...

3- قرآن و قدرت نمایی اولیای الهی؛ این بخش شامل: قدرت نمایی یاران سلیمان و بنی سلیمان- تصرف یوسف (ع) در بینایی پدر- موسی و ولایت به تصرف در تکوین- تصرف های حضرت مسیح (ع)- تصرف های حضرت محمد (ص) و...

4- پاسخ به چند پرسش پیرامون ولایت تکوینی

این کتاب در سال 1382 توسط موسسه امام صادق (ع) در قم چاپ و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- ولایت تشریعی و تکوینی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب ولایت تشریعی و تکوینی جعفر سبحانی تبریزی ولایت تکوین تشریع قرآن اولیای الهی فلسفه

مدخل مسائل جدید در علم کلام

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. این کتاب مدخلی است بر مسائل جدید در علم کلام که به تشریح برخی از مسائل جدید می پردازد و همچنان که از نام آن پیداست کتاب جامعی نسبت به مسائل جدید در علم کلام نخواهد بود بلکه معدودی از مسائل را به عنوان مدخل و یا پیش درآمد بر چنین مسائل جدید مطرح می کند تا دیگران را بر پیمودن این راه تشویق کند.

ص: 124

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 125

ساختاربندی کتاب:

این اثر، مجموعه ای 3 جلدی به شرح زیر است:

جلد اول: این کتاب شامل دو بخش و 18 فصل به شرح زیر است:

بخش اول: این بخش شامل 12 فصل است:

- فصل اول: مذهب تفکیک دین از خرد

- فصل دوم: برهان وجوب و امکان در سنجش فلاسفه غرب

- فصل سوم: برهان وجوب و امکان در سنجش پژوهشگران شرق

- فصل چهارم: برهان نظم در کشاکش تقریر و تحلیل

- فصل پنجم: برهان نظم در قلمرو نقد و تحلیل غریبان

- فصل ششم: برهان نظم و محاسبه احتمالات

- فصل هفتم: برهان نظم و مسئله شرور در فلسفه اسلامی

- فصل هشتم: نقد سخنان معترضان در مسئله شر

- فصل نهم: تحلیلی از پاسخ های متکلمان مسیحی از شرور

- فصل دهم: برهان حرکت

- فصل یازدهم: برهان حدوث

- فصل دوازدهم: فطریات و گرایش های درونی

بخش دوم: در این بخش عناوین یاد شده در زیر که همگی از مقوله ادعای تعارض علم با دین است مورد بررسی قرار گرفته اند:

1- تحول انواع و حکم صنع

2- تحول انواع و اندیشه معارضه با کتب آسمانی

3- اعجاز و گزاره علمی

4- اعجاز دلیل منطقی بر راستگویی

5- گیرنده ای به نام وحی

6- علم و اختیار انسان

جلد دوم: در سال 1383 این جلد بسان جلد نخست یک رشته مسائلی که غالبا ریشه غربی دارد و متکلمان مسیحی روی انگیزه های خاصی به طرح آنها پرداخته اند مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. این جلد شامل 6 بخش به شرح زیر است:

ص: 126

بخش اول: امکان ارتباط با جهان غیب؛ این بخش شامل: تبیین وحی- دو نظریه دیگر در تبیین وحی- تفسیر وحی در الهیات مسیحی.

بخش دوم: زبان دینی در فسلفه و کلام اسلامی

بخش سوم: آزمون دینی و تفسیرهای گوناگون

بخش چهارم: رابطه دین و اخلاق

بخش پنجم: تکامل معرفت دین در سنجش خرد

بخش ششم: کثرت گرایی یا پلورالیزم دینی

جلد سوم: این جلد مانند دو جلد پیشین نگرشی به یک رشته مسائل فلسفه دین است که به عنوان مسائل جدید در علم کلام مطرح شده است. (1383) این جلد شامل 7 فصل به شرح زیر است:

فصل اول: هرمنوتیک؛ این فصل شامل: 1- هرمنوتیک روش شناسی 2- اقسام تأویل قرآن 3- تأویل: جمل آیه بر خلاف ظاهر مستقر (هرمنوتیک فلسفی)

فصل دوم: آزادی در گستره های گوناگون؛ این فصل شامل: 1- معیارهای آزادی 2- جهان بینی های گوناگون و تعریف یکسان آزادی 3- آزادی در جهان بینی الهی 4- تعریف های دیگر از آزادی 5- آزادی در خدمت انسان یا انسان در خدمت آزادی 6- آزادی بیان

فصل سوم: مبانی فلسفی دموکراسی

فصل چهارم: انتظار بشر از دین

فصل پنجم: نیاز بشر به دین

فصل ششم: عرفی شدن دین؛ این فصل شامل: 1- نخستین کاربرد عرفی شدن دین 2- دومین کاربرد عرفی شدن دین (سکولاریسم)

فصل هفتم: جایگاه عقل در معرفت دین، این فصل شامل: 1- لزوم به کارگیری عقل در معرفت دینی از دو راه. 2- منزلت عقل در معرفت دینی.

این کتاب در سال 1382 توسط موسسه امام صادق (ع) در قم چاپ و منتشر گردیده است.

ص: 127

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- مدخل مسائل جدید در علم کلام

کلی__د واژه ه__ا

کتاب مدخل مسائل جدید در علم کلام جعفر سبحانی تبریزی علم کلام فلسفه اسلامی دین علم زندگینامه

منشور عقاید امامیه

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی است. جویندگان حقیقت که می خواهند حقایق دینی را از طریق آخرین صاحب شریعت آسمانی پیامبر گرامی اسلام (ص) و عترت مطهر آن حضرت فرا گیرند، با مراجعه به این نگارش فشرده چراغی روشن فرا راه خویش خواهند یافت. آنان می توانند با مطالعه ای مجموعه اطمینان آور به واقعیت مکتب اهل بیت (ع) دست یابند.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 128

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 10 بخش و 150 اصل به شرح زیر است:

1- بخش نخست: راه های شناخت در اسلام (از اصل 1 تا اصل 5)، هستی از دیدگاه اسلام (از اصل 6 تا اصل 12)، انسان از دیگاه اسلام (از اصل 13 تا 26)

2- بخش دوم: توحید و مراتب آن (از اصل 27 تا اصل 33)

3- بخش سوم: صفات خداوند (از اصل 34 تا اصل 43)

4- بخش چهارم: عدل الهی (از اصل 44 تا اصل 47)، قضا و قدر (از اصل 48 تا اصل 50)، انسان و اختیار (از اصل 51 تا اصل 53)

5- بخش پنجم: دلایل لزوم بعثت پیامبران (از اصل 54 تا اصل 61)، عصمت پیامبران (از اصل 62 تا اصل 69)

6- بخش ششم: نبوت خاصه (از اصل 70 تا اصل 76)، ویژگی های نبوت پیامبر اسلام (ص) (از اصل 77 تا اصل 82)

7- بخش هفتم: امامت و خلافت (از اصل 83 تا اصل 94)، امام دوازدهم (غیبت و ظهور) (از اصل 95 تا اصل 102)

8- بخش هشتم: جهان پس از مرگ (از اصل 103 تا اصل 119)

9- بخش نهم: ایمان و کفر و بدعت و تقیه و توسل و.... (از اصل 120 تا اصل 135)

10-بخش دهم: حدیث و اجتهاد و فقه (از اصل 136 تا اصل 141)، برخی از احکام فقهی مورد اختلاف (از اصل 142 تا اصل 150)

این کتاب در سال 1383 توسط موسسه امام صادق (ع) در قم چاپ و منتشر گردیده است.

ص: 129

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- منشور عقاید امامیه

کلی__د واژه ه__ا

کتاب منشور عقاید امامیه جعفر سبحانی تبریزی توحید نبوت امامت معاد اعتقاد تشیع

پیشوایی از نظر اسلام

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. این کتاب شامل مباحثی درباره خلافت و امامت می باشد و با توجه به ابعاد گوناگون امامت و بحث های مفید و سازنده ای که در این باره صورت گرفته است، مؤلف محترم سعی نموده که ابعادی از آن را برای خوانندگان روشن و آشکار سازد از جمله:

1- بحث درباره امامت، بحث در ماهیت حکومت اسلام و شیوه فرمانروایی پس از درگذشت پیامبر (ص) تا عصر ما است و یک چنین بحث از بحث های مفیدی است که با سرنوشت ما کاملا ارتباط دارد. 2- پس از درگذشت پیامبر (ص) مرجع اخذ احکام و پناهگاه امت در مشکلات فکری و عقیدتی کیست؟ باید مردم در این مسائل به کدام مقام مراجعه کنند و...؟

در این کتاب هر دو موضوع مورد بررسی قرار گرفته است.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 130

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 26 فصل به شرح زیر می باشد:

فصل اول: امامت و خلافت

فصل دوم: با خصوصیات دو مکتب آشنا شویم (تسنن و تشیع)

فصل سوم: امام حافظ اصول و فروع اسلام و نگهبان دین از تحریف است

فصل چهارم: سیاست خارجی و داخلی اسلام یا خطر مثلث

فصل پنجم: پایه رشد سیاسی و اجتماعی و ایمانی مسلمانان

فصل ششم: پایه آگاهی امت از احکام و فروع

فصل هفتم: آیا رشد فکری و قدرت دفاع علمی مردم به...

فصل هشتم: برداشت پیامبر (ص) و یاران او از مسئله رهبری

فصل نهم: تکامل روحی در پرتو نصب اما معصوم (ع)

فصل دهم: شیوه رهبری در امت های پیشین چگونه بوده است؟

فصل یازدهم: آیا حکومت حقه الهی بدون وجود امام معصوم امکان پذیر است؟

فصل دوازدهم: سه طرح برای حل گره زعامت و رهبری

فصل سیزدهم: آیا در قرآن مجید و احادیث پیامبر رهبر پس از پیامبر (ص) تعیین شده؟

فصل چهاردهم: دومین آیه

فصل پانزدهم: پیامبر اسلام (ص) در سخنان خود رهبر پس از خود را معرفی می کند

فصل شانزدهم: حدیث ثقلین

فصل هفدهم: حدیث سفینه نوح

فصل هجدهم: حدیث غدیر

فصل نوزدهم: مفاد حدیث غدیر چیست؟

فصل بیستم: خلفای اثنی عشر در احادیث اسلامی

فصل بیست و یکم: سکوت شکوهمند امام (ع)

فصل بیست و دوم: مکتب دوم مکتب انتخاب

فصل بیست و سوم: آیا انتخاب خلفا بر اساس مراجعه به افکار عمومی بود؟

ص: 131

فصل بیست و چهارم: تراژدی سقیفه

فصل بیست و پنجم: سرگذشت سقیفه

فصل بیست و ششم: پس از بیعت سقیفه

این کتاب در سال 1374 توسط انتشارات مکتب اسلام در قم به چاپ رسیده و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- پیشوایی از نظر اسلام

کلی__د واژه ه__ا

کتاب پیشوایی از نظر اسلام جعفر سبحانی تبریزی اثبات امامت حکومت اسلامی تشیع تسنن سقیفه بنی ساعده خلافت

خدا و پیامبر اسلام

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. نگارنده مدت ها پیش یک دوره عقاید اسلامی به صورت استدلالی و در سطح عالی در شش جلد تنظیم و منتشر نمود که مورد استقابل خوانندگان قرار گرفته و هم اکنون هر یک از جلدها به صورت خلاصه و فشرده در اختیار همگان قرار گرفته است که این کتاب جلد پنجم از این مجموعه است که موضوع آن پیامبر اسلام و معجزه ایشان (قرآن کریم) است.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 132

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 20 درس به شرح زیر می باشد:

1. درس اول: دعوتی جدید و آیینی نو

2. درس دوم: قرآن معجزه جاویدان پیامبر (ص)

3. درس سوم: امتیازات قرآن

4. درس چهارم: معجزه چیست؟ شرایط اعجاز

5. درس پنجم: اعجاز قرآن از نظر فصاحت و بلاغت

6. درس ششم: ناتوانی عرب از آوردن مانند قرآن

7. درس هفتم: قرآن و بلیغان عرب

8. درس هشتم: اعجاز قرآن از نظر هماهنگی

9. درس نهم: اعجاز قرآن از نظر هماهنگی در مضمون

10. درس دهم: اعجاز قرآن از نظر دیدگاه احکام و قوانین

11. درس یازدهم: امتیاز اول و دوم قوانین قرآن

12. درس دوازدهم: امتیاز سوم و چهارم آن

13. درس سیزدهم: امتیاز پنجم و ششم آن

14. درس چهاردهم: اعجاز قرآن از نظر جنبه های غیبی

15. درس پانزدهم: خبرهای غیبی آن

16. درس شانزدهم: چند خبر غیبی دیگر

17. درس هفدهم: اعجاز قرآن از دیدگاه دانش های امروز

18. درس هجدهم: قرآن و جاذبه عمومی

19. درس نوزدهم: زوجیت در گیاهان موجودات جهان

20. درس بیستم: اعجاز قرآن از دیدگاه معارف عقلی

این کتاب در سال 1370 توسط مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در قم چاپ گردیده و منتشر شده است. برخی از مباحث این کتاب با کتاب برهان رسالت که تجزیه و تحلیلی از رسالت پیامبر اسلام است، یکی و یکسان است چرا که شاید موضوع هر دو کتاب «نبوت خاصه» می باشد.

ص: 133

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- خدا و پیامبر اسلام

کلی__د واژه ه__ا

کتاب خدا و پیامبر اسلام جعفر سبحانی تبریزی اسلام پیامبر اکرم معجزه قرآن نبوت

رسالت جهانی پیامبران و برهان رسالت

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. نگارنده مقدار زیادی از اوقات خود را برای تحریر عقاید اسلامی به روش خاصی صرف نموده و به فضل الهی موفقیت هایی در این راه به دست آورده است و در این مدت توانسته است مباحث مربوط به توحید و صفات خدا و رسالت جهانی پیامبران (نبوت عامه) و رسالت خاص پیامبر اسلام (نبوت خاصه) را به طرز مفید و سودمندی که موافق با ذوق و پایه معلومات دانشجویان باشد به رشته تحریر در آورد.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 134

ساختاربندی کتاب:

دو کتاب رسالت جهانی پیامبران و برهان رسالت در یک مجلد به چاپ رسیده است که ساختار هر یک به شرح زیر می باشد:

- رسالت جهانی پیامبران

بخش اول: لزوم بعثت پیامبران

فصل اول: شبهات منکران بعثت

فصل دوم: دلایل چهارگانه لزوم بعثت

بخش دوم: طرق شناسایی پیامبران:

1- اعجاز

2- تصریح نبی پیشین پیامبر بعدی

3- گردآوری قرائن و شواهد

بخش سوم: وحی: نقد و بررسی نظریات چهارگانه در تفسیر وحی

بخش چهارم: صفات و مشخصات پیامبران:

1- عصمت یا مصونیت از گناه

2- مصونیت از خطا و اشتباه

3- اطلاعات وسیع و علم و دانش سرشار

4- پیراستگی از عیوب و نقایص

- برهان رسالت:

در این کتاب پژوهشی فشرده درباره قرآن که قرن ها و عصرها است انجام گرفته و از زاویه های گوناگون مورد بررسی قرار گرفته است و هر یک از بررسی ها مزد پژوهشگر را به حقانیت ادعای آورنده آن رهبری می نماید.

معجزه چیست؟

1- اعجاز قرآن از نظر فصاحت و بلاغت

2- اعجاز قرآن از نظر هماهنگی در اسلوب

3- اعجاز قرآن از نظر هماهنگی در مضمون

4- اعجاز قرآن از دیدگاه تاریخ

5- اعجاز قرآن از دیدگاه قانون گذاری

6- اعجاز قرآن از نظر خبرهای غیبی

7- اعجاز قرآن از نظر دانش های روز

8- اعجاز قرآن از دیدگاه معارف اسلامی

این کتاب در سال 1374 توسط انتشارات مکتب اسلام در قم به چاپ رسیده و منتشر گردیده است.

ص: 135

ویژگی کتاب:

لازم به ذکر است که در تجزیه و تحلیل مسائل این کتاب از مکتب خاصی پیروی نشده و از طرح بحث های موسمی خودداری شده و فقط به ذکر دلایل روشن پرداخته و از دلایل مهم در اثبات و تحلیل مسائل، استفاده از کتاب و سنت بوده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- رسالت جهانی پیامبران و برهان رسالت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رسالت جهانی پیامبران و برهان رسالت جعفر سبحانی تبریزی اثبات نبوت وحی رسالت پیامبر اکرم قرآن

رهبری امت

این کتاب از آثار آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است که شامل دروسی می باشد که ایشان در باب اهل بیت و امامان معصوم (ع) تدریس نموده اند. محتویات این کتاب قبلا برای دانشجویان و جوانان با فضیلت، در شب های جمعه در حسینیه بنی فاطمه تدریس شده و تا حدود امکان توانسته است گروهی را با مکتب پر افتخار اهل بیت گرامی پیامبر (ص) و جانشینان راستین آن حضرت آشنا سازد.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 136

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 25 درس به شرح زیر است:

1- درسی یکم: فلسفه شناسایی امام

2- درس دوم: دو نظریه پیرامون امامت: 1- نظریه دانشمندان اهل تشیع 2- نظریه دانشمندان اهل تسنن

3- درس سوم: کدام یک از این دو نظریه فوق صحیح است؟

4- درس چهارم: پیامبر مقام امامت را یک منصب الهی می داند

5- درس پنجم: امام از نظر شیعه یک پناهگاه فکری و عملی است

6- درس ششم: خطر مثلث و دشمنان سه گانه اسلام

7- درس هفتم: تکامل روحی و معنوی در پرتو وجود امام معصوم انجام می گیرد

8- درس هشتم: انتصاب امام از جانب خداوند با اصول آزادی منافات ندارد

9- درس نهم: حربه ای به نام مشورت

10- درس دهم: تنها به قاضی نرویم

11- درس یازدهم: تراژدی سقیفه

12- درس دوازدهم: بررسی منطق اهل سقیفه

13- درس سیزدهم: پیشوایی در نماز، گواه زعامت و فرمانروایی نیست

14- درس چهاردهم: پیامبر گرامی دارای دو منصب بوده است

15- درس پانزدهم: پایه اطلاعات خلفا از احکام الهی

16- درس شانزدهم: گفتاری ارزنده از امام علی (ع) درباره راه شناسایی حق و باطل

17- درس هفدهم: دلایل نقل بر پیشوایی امام علی (ع)

18- درس هجدهم: نقشه های دشمن ها برای کوبیدن اسلام

19- در س نوزدهم: واقعه تاریخ غدیر یک واقعه جاودانی است

20- درس بیستم: هدف از آن اجتماع با شکوه در سرزمین غدیر چه بوده است؟

21- درس بیست و یکم: چرا اکثریت صحابه حدیث غدیر را نادیده گرفتند؟

ص: 137

22- درس بیست و دوم: پیوند عترت با قرآن تا روز رستاخیز ناگسستنی است

23- درس بیست و سوم: امتیازات رهبران آسمانی

24- درس بیست و چهارم: دلایل عصمت پیامبران، مصونیت دیگر پیشوایان را نیز ثابت می کند.

25- درس بیست و پنجم: مسئولیت های بزرگتر شرایط سنگین تری لازم دارد.

این کتاب در سال 1354 توسط کتابخانه صدر در تهران به چاپ رسیده و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- رهبری امت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رهبری امت جعفر سبحانی تبریزی اثبات امامت عصمت تشیع زندگینامه

معاد انسان و جهان

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. موضوع این کتاب معاد انسان و معاد جهان است. از مزایای این کتاب می توان به:

1- در میان بحث های مربوط به معاد، مسئله بسیار مهم، اثبات بقای روح و روان پس از مرگ است. نکته اصرار بر بقای روح این است که بدون اثبات بقای آن وحدت و یگانگی انسان دنیوی با انسان اخروی بسیار مشکل و پیچیده است و این مسئله در این کتاب توسط مؤلف تشریح گردیده است.

2- دیگر مزیت این کتاب این است که در بسیاری از مباحث خصوصا بحث امکان حیات مجدد برای انسان روی آیات قرآن تکیه شده است و براهین محکم عقلی که قرآن در این مورد اقامه می کند به طور روشن تشریح شده است.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 138

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 14 فصل به شرح زیر است:

1. چرا درباره معاد بحث می کنیم؟

2. آثار اجتماعی عقیده به معاد

3. پیشینه تاریخی ایمان به رستاخیز

4. معاد در عهد قدیم

5. دلایل لزوم رستاخیز انسان ها

6. دلایل فلسفی پیراستگی روح از ماده

7. دلایل تجربی وجود روح

8. چگونه رویاهای راستین گواه بر وجود روح است؟

9. دلایل امکان معاد از نظر قرآن

10. تناسخ چیست؟

11. شبهه آکل و ماکول

12. دادگاه عدل الهی

13. آیا بهشت و دوزخ هم اکنون موجود است؟

14. احباط و تکفیر

این کتاب در سال 1373 توسط انتشارات مکتب اسلام در قم به چاپ رسیده و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- معاد انسان و جهان

کلی__د واژه ه__ا

کتاب معاد انسان و جهان جعفر سبحانی تبریزی مرگ روح اثبات معاد قرآن عقل

پلورالیزم دینی یا کثرت گرایی

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. موضوع این کتاب کثرت گرایی مذهبی است که از مسائل کلامی نو ظهوری است که کتاب و مقالات متنوعی در تبیین و تحکیم و یا رد و نقد آن نوشته شده است که یکی از این آثار کلامی کتاب پلورالیزم دینی یا کثرت گرایی، از تألیفات جعفر سبحانی است که ایشان در نتیجه ای که در پایان کتاب خود از این بحث می گیرند، یادآور می شوند که پلورالیزم به معنای وجود شرایع متعدد آن هم در زمان های متعدد و مخاطب های گوناگون، امری صحیح و پابرجاست اما پلورالیزم به معنای حقانیت همه شرایع و مایه نجات و رستگاری همگان، در همه زمان ها به هیچ وجه صحیح نیست.

ص: 139

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 140

ساختاربندی کتاب:

مباحث این کتاب شامل موارد زیر است:

1. زادگاه این مسئله یا سیر تاریخی آن

2. اخوان الصفا و مسئله کثرت دینی

3. غزالی و مسئله کثرت گرایی

4. دین و شریعت

5. توحید و یکتا پرستی

6. دین فقط دین اسلام است

7. دین حق دین توحید است

8. شریعت چیست؟

9. انگیزه های طرح پلورالیزم

10. لزوم عرضه آموزه های دینی به سخنان پیام آوران الهی

11. قرائت هایی از پلورالیزم دینی: قرائت اول: پلورالیزم رفتاری، قرائت دوم: پلورالیزم رستگاری، قرائت سوم: پلورالیزم در عرصه معرفت شناسی.

این کتاب در سال 1381 توسط موسسه امام صادق (ع) در قم به چاپ رسیده و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- پلورالیزم دینی یا کثرت گرایی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب پلورالیزم دینی یا کثرت گرایی جعفر سبحانی تبریزی علم کلام فلسفه پلورالیزم دینی توحید

نسبت دین و دنیا (بررسی و نقد نظریه سکولاریسم)

این اثر ارزشمند که از تراوشات قلم و بیان حضرت استاد عبدالله جوادی آملی است در جهت الفت حقیقی، صحیح و منطقی بین دین و دنیا و نیز پاسخی به نغمه شوم جدایی و تفرقه است. موضوع این کتاب دنیوی گرایی است.

زندگینامه (آیت الله عبدالله جوادی آملی)

آیت الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس موسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیرالله طبرسی، میرزا مهدی محی الدین الهی قشمه ای، آیت الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمد حسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرار الصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 141

ساختاربندی کتاب:

این کتاب در 5 فصل تدوین گشته که به ترتیب عبارت است از: کلمات- زمینه های پیدایش- رد دلایل- دلایل رد سکولاریسم و نگرش های تطبیقی بین نوع دیدگاه های اسلام و سکولاریسم.

فصل اول: مفهوم سکولاریسم، حکومت دینی

فصل دوم: الف) علم گرایی ب) عقل گرایی ج) انسان محوری

فصل سوم: آرای گروه های سکولار، نقد آرا، دلایل سکولاریسم، شبهه تقابل احکام دینی و مصلحت مردم، پاسخ شبهه

فصل چهارم: 1. مالکیت مطلق الهی 2. مدنیت فطری 3. ربوبیت فراگیر 4. پیوستگی دنیا و آخرت 5. رجوع به نقل

فصل پنجم: محور یکم: عقلانیت، محور دوم: اقتصاد

در انتهای کتاب فهرست تفضیلی آیات، روایات، اشعار، اعلام، کتب و منابع آمده است.

این کتاب در سال 1381 توسط مرکز نشر اسراء در قم منتشر شده است و همچنین توسط علیرضا روغنی موفق تنظیم و توسط آقای سعید بندعلی ویرایش شده است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- نسبت دین و دنیا (بررسی و نقد نظریه سکولاریسم)

نرم افزار اسراء (زندگینامه استاد)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب نسبت دین و دنیا عبدالله جوادی آملی انتقاد نظریه سکولاریسم دین دنیا زندگینامه

شریعت در آینه معرفت

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله عبدالله جوادی آملی است. این کتاب ضمن اینکه راه معرفت صحیحی نسبت به شریعت را تصحیح و اثبات می کند، تحلیلی است عمیق بر نظریه قبض و بسط در معرفت شریعت و به نقدکشی و آشکار کردن ویرانی بنیان و اساس این تفکر که هم از نظر ماهیت این اندیشه موهوم و پنداری است و هم از نظر شکل و ساختار به کژ راهه می رود. این کتاب حاصل ویرایش و تنظیم چند جلسه تدریس حضرت استاد است که این جلسات در سال های 8-1367 در ادامه دروس تفسیر موضوعی ایشان به صورت هفتگی ضبط و پخش می شده است.

ص: 142

زندگینامه (آیت الله عبدالله جوادی آملی)

آیت الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس موسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیرالله طبرسی، میرزا مهدی محی الدین الهی قشمه ای، آیت الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمد حسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرار الصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 143

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل یک پیشگفتار و دو بخش به شرح زیر است:

پیشگفتار:

فصل اول: ثبات و تحول فهم شریعت

فصل دوم: معنای نسبیت

فصل سوم: مبادی تصوری و تصدیقی مسئله قداست

فصل چهارم: احیای معرفت دینی

بخش اول:

حقیقت دین؛ این بخش شامل مباحث زیر می باشد:

1. دین در قرآن

2. اسلام دین واحد

3. قرآن و کتاب های آسمانی

4. ضرورت وجود دین

5. قلمرو اجتماعی دین

6. علم و دین

7. عقاید و اخلاق و احکام در آیات قرآن

8. و....

بخش دوم:

ثبات و تغییر معرفت دینی: این بخش شامل مباحث زیر می باشد:

1. معرفت شناسی و فلسفه

2. مراتب معرفت

3. هستی شناسی معرفت

4. نسبیت شناخت

5. مبادی فلسفی و معرفت شناسی

6. سفسطه و شکاکیت پیچیده

7. تجرد و ثبات معرفت دینی

8. و...

مجموعه گفتارهایی که حضرت استاد جوادی آملی پیرامون این نظریه (قبض و بسط در معرفت شریعت) ایراد فرمودند، توسط آقای حمید پارسانیا به رشته تنظیم و تدوین در آمده و تمام کتاب مورد ملاحظه مجدد استاد فرزانه قرار گرفته و بر همین اساس به قلم خود مقدمه ای مبسوط بدان افزوده که باعث غنی و تعالی مستوفی مطالب کتاب شده است. در انتهای کتاب بخشی به نام ضمیمه وجود دارد که نظریه علامه طباطبایی در باب توحش طبعی و تمدن فطری انسان است. نشر رجاء برای اولین بار این کتاب را در سال 1372 چاپ و منتشر گردانیده است و در سال 1377 توسط مرکز نشر اسراء در قم منتشر گردیده است.

ص: 144

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- شریعت در آینه معرفت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب شریعت در آینه معرفت عبدالله جوادی آملی فلسفه معرفت دین زندگینامه

هرمنوتیک

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی تبریزی است. این کتاب جزء مجموعه سلسله مسائل کلامی است. هرمنوتیک واژه ای یونانی است به معنی هنر تفسیر یا تفسیر متن. در این کتاب آنچه مورد بحث از طرف مؤلف محترم است دایره ای محدود به نام تفسیر متون و بالاخص متون دینی است.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 145

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 3 بخش به شرح زیر است:

1- هرمنوتیک روش شناسی

2- تأویل در قرآن

3- هرمنوتیک فلسفی

مباحثی که در این سه بخش مورد بررسی قرار گرفته است به شرح زیر می باشد: قرآن و تفسیر به باطن- تأویل در مقابل تنزیل- تأویل متشابه- استقراء در لغت و عرف- عرش در لغت و عرف- قلمرو احکام رفتاری- نقد نظریه کانت در پیش فرض ها- پیش فرض های مشترک و غیر مشترک- پیش فرض های تطبیقی- ترویج شکاکیت و نسبیت- و....

این کتاب در سال 1385 توسط موسسه امام صادق (ع) در قم به چاپ رسیده و سپس منتشر گردیده است.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- هرمنوتیک

کلی__د واژه ه__ا

کتاب هرمنوتیک جعفر سبحانی تبریزی علم کلام تفسیر تأویل قرآن فلسفه زندگینامه

دین شناسی

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله عبدالله جوادی آملی است. این کتاب در جهت تبیین و تحلیل و روشن کردن چراغ دین و سراج هدایت اسلام است. بدیهی است که شبهات و پرسش های روز نسبت به مقوله دین بسیار متفاوت از گذشته است خصوصا اینکه همه تجربیاتی که غرب از زمان رنسانس و تجددگرایی تاکنون در مبارزه با دین پیدا کرده، امروز در غالب شبهات دینی بومی شده و در افکار عمومی خصوصا جوانان ارزشمند و با طهارت جامعه ما راه پیدا کرده است لذا از این منظر این کتاب با توجه به وضعیت فکری و فرهنگی روز، در فصول هماهنگ و مترتب عرضه گردیده است. این کتاب برخی مباحث حوزه فلسفه دین را نیز بررسی کرده و پیش روی اهل مطالعه و تحقیق قرار می دهد.

ص: 146

زندگینامه (آیت الله عبدالله جوادی آملی)

آیت الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس موسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیرالله طبرسی، میرزا مهدی محی الدین الهی قشمه ای، آیت الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمد حسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرار الصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 147

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 6 فصل به شرح زیر است:

1- فصل اول: تعریف دین

2- فصل دوم: منشأ دین

3- فصل سوم: گوهر و صدف دین

4- فصل چهارم: زبان دین

5- فصل پنجم: عقل و دین

6- فصل ششم: پلورالیزم دینی

در انتهای کتاب فهرست تفصیلی، آیات، روایات، اشعار، اعلام، کتب و منابع نیز آورده شده است. این کتاب در سال 1381 توسط مرکز نشر اسراء در قم چاپ و منتشر گردیده است. تحقیق و تنظیم این کتاب بر عهده آقای محمدرضا مصطفی پور است.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- دین شناسی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب دین شناسی عبدالله جوادی آملی شناخت دین اسلام عقل شبهه زندگینامه

المبدأ و المعاد (ملاصدرا)

این کتاب یکی از آثار و تألیفات محمدبن ابراهیم صدرالدین شیرازی است. این کتاب به زبان عربی نوشته شده است که مشتمل بر مباحث کلامی «الهیات، طبیعیات، کیفیت پیدایش و ظهور نفس ناطقه و مقامات و نهایات آن و مباحث نبوات و منامات» است. در اول کتاب اشاره اجمالی به مباحث وجود شده است. سبک کتاب به روش اسفار است هرچند در علم باری، معترض طریقه خود نشده و طریقه شیخ اشراق را بر سایر طرق در این زمینه (علم باری) ترجیح داده است.

زندگینامه صدرالدین شیرازی (ملاصدرا):

محمد بن ابراهیم شیرازی ملقب به صدرالدین و مشهور به ملاصدرا یا صدرالمتالهین در حدود سال 979 یا 980 هجری قمری در شهر شیراز متولد شد. پدرش ابراهیم بن یحیی قوامی یکی از وزرای دولت صفویه و مردی با نفوذ و ثروتمند بود که با نهایت کوشش به تربیت و تعلیم یگانه پسر خود کمر همت بست. زندگانی ملاصدرا را می توان به سه دوره تقسیم نمود: 1- دوره طلبگی و تلمذ و بحث و مطالعه کتب قدما و آرای حکما در شیراز و اصفهان. در این دوره وی به تتبع و تفحص آرای فلاسفه و کلام و فلاسفه مشائی و اشراقی اشتغال داشت. 2- مرحله تهذیب نفس و ریاضت و مکاشفه در روستای کهک (در نزدیکی قم) که نهایتا به کشف حقایق ربانی و علوم الهی منجر گردید. 3- مرحله تألیف و تدریس در شیراز در مدرسه ای که الله وردی خان، والی فارس بنا نهاده بود. طی این دوره ملاصدرا تقریبا تمام آثار خود را تألیف کرد. ملاصدرا حکمت الهی و فلسفه اسلامی را وارد مرحله جدید کرد، وی در آنچه علم اعلی یا علم کلی یا فلسفه اولی با حکمت الهی خوانده می شود و تنها همین بخش است که به حقیقت، فلسفه است و فلسفه حقیقی خوانده می شود، مقام فلاسفه پیش را تحت شعاع قرار داد، اصول و مبانی اولیه این فن را تغییر داد و آن را بر اصولی خلل ناپذیر استوار کرد. آخوند تا پایان عمر در شیراز به تألیف و تدریس پرداخت و در این ایام هفت بار پای پیاده به مکه سفر کرد که در بازگشت از هفتمین سفر، در بصره در سال 1050 هجری قمری درگذشت.

ص: 148

اساتید: شیخ بهاءالدین عاملی مشهور به شیخ بهایی، میرداماد، میرابوالقاسم فندرسکی عارف و زاهد و ریاضی دان بی همتای آن عصر و...

شاگردان: ملاصدرا شاگردان بسیاری را تربیت کرد اما از مشهورترین آنها: ملامحسن فیض کاشانی و مولا عبدالرزاق لاهیجی بودند که هر دو علاوه بر داشتن سمت شاگردی، داماد وی نیز بودند.

آثار: الحکمة المتعالیه (اسفار اربعه)، شرح الهدایة، المبدا و المعاد، حدوث العالم، المشاعر، شرح شفا، الشواهد الربوبیه، اجوبة المسائل، تفاسیر بعضی از سوره های قرآن کریم و...

ساختاربندی کتاب:

مبدأ و معاد که پس از اسفار از بزرگ ترین کتاب های ملاصدرا است دارای دو فن است، یکی در ربوبیات مشتمل بر بحث در اقسام وجود و ماهیت و مبحث معرفت باری تعالی و صفات و افعال او، دومی در مباحث نفس شناسی و معاد و نبوات. این کتاب از جهت داشتن مبحث نبوات بر اسفار موجود امتیاز دارد. ترجمه فارسی مبدأ و معاد ملاصدرا در سال 1242 قمری به وسیله سیداحمد بن محمدحسینی اردکانی صورت گرفته است.

- مقدمه

- فن اول در بیان ربوبیات:

- مقاله اول: در اشاره به مبدأ وجود و به آنکه کدام وجود است که به مبدأ اول اختصاص دارد و آنکه حق سبحانه واحد است که هیچ کثرت در آن نیست و بسیط است که ترکیب درباره او تحقق ندارد یعنی وحدتش غایت وحدت است و بساطتش نهایت بساطت. (شامل 12 فصل)

- مقاله دوم: در ذکر صفات واجب تعالی (شامل 12 فصل)

- مقاله سوم: در افعال باری تعالی (شامل 18 فصل)

ص: 149

- فن دوم در نظر مختص به معاد و کیفیت تربیت موجودات معادیه:

- مقاله اول: در بیان کیفیت تکون عائدات از عناصر (شامل 24 فصل)

- مقاله دوم: در معاد جسمانی (شامل 2 فصل)

- مقاله سوم: در قسمتی دیگر از بیان در تحقیق معاد از برای انسان بر اسلوب عرفانی و نمط شهودی به لسان اهل توحید (شامل 4 فصل)

- مقاله چهارم: در ذکر نبوات (شامل 12 فصل)

این کتاب در سال 1362 توسط انتشارات مجتمع دانشگاهی ادبیات و علوم انسانی در تهران به چاپ رسیده و منتشر گردیده است. ترجمه کتاب بر عهده احمد حسینی اردکانی بوده است.

من_اب_ع

صدرالدین شیرازی- مبدأ و معاد

ناهید باقری خرمدشتی- کتاب شناسی جامع ملاصدرا

کلی__د واژه ه__ا

کتاب المبدأ و المعاد ملاصدرا علم کلام معاد توحید زندگینامه

القضا والقدر فی افعال البشر

این کتاب یکی از آثار و تألیفات محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی است. این کتاب رساله ای در کلام و به زبان عربی است که در جواب درخواست گروهی از دوستان مولف تألیف شده است. وی رساله حاضر را در تبیین عنایت الهی، معنی قضا و قدر، لوح و قلم، اثبات حسن و کمال نظام عالم، کیفیت دخول شرور در قدر، اعمال اختیاری و اضطراری که از انسان سر می زند همراه با مسائلی دیگر نگاشته شده است. در بخشی پیرامون افعال عباد و اینکه آیا آدمیان مختارند یا مجبور، اقوال فلاسفه را با ادله آنان بیان نموده و در پایان عقیده خود را ارائه کرده است.

زندگینامه صدرالدین شیرازی (ملاصدرا):

ص: 150

محمد بن ابراهیم شیرازی ملقب به صدرالدین و مشهور به ملاصدرا یا صدرالمتالهین در حدود سال 979 یا 980 هجری قمری در شهر شیراز متولد شد. پدرش ابراهیم بن یحیی قوامی یکی از وزرای دولت صفویه و مردی با نفوذ و ثروتمند بود که با نهایت کوشش به تربیت و تعلیم یگانه پسر خود کمر همت بست. زندگانی ملاصدرا را می توان به سه دوره تقسیم نمود: 1- دوره طلبگی و تلمذ و بحث و مطالعه کتب قدما و آرای حکما در شیراز و اصفهان. در این دوره وی به تتبع و تفحص آرای فلاسفه و کلام و فلاسفه مشائی و اشراقی اشتغال داشت. 2- مرحله تهذیب نفس و ریاضت و مکاشفه در روستای کهک (در نزدیکی قم) که نهایتا به کشف حقایق ربانی و علوم الهی منجر گردید. 3- مرحله تألیف و تدریس در شیراز در مدرسه ای که الله وردی خان، والی فارس بنا نهاده بود. طی این دوره ملاصدرا تقریبا تمام آثار خود را تألیف کرد. ملاصدرا حکمت الهی و فلسفه اسلامی را وارد مرحله جدید کرد، وی در آنچه علم اعلی یا علم کلی یا فلسفه اولی با حکمت الهی خوانده می شود و تنها همین بخش است که به حقیقت، فلسفه است و فلسفه حقیقی خوانده می شود، مقام فلاسفه پیش را تحت شعاع قرار داد، اصول و مبانی اولیه این فن را تغییر داد و آن را بر اصولی خلل ناپذیر استوار کرد. آخوند تا پایان عمر در شیراز به تألیف و تدریس پرداخت و در این ایام هفت بار پای پیاده به مکه سفر کرد که در بازگشت از هفتمین سفر، در بصره در سال 1050 هجری قمری درگذشت.

ص: 151

اساتید: شیخ بهاءالدین عاملی مشهور به شیخ بهایی، میرداماد، میرابوالقاسم فندرسکی عارف و زاهد و ریاضی دان بی همتای آن عصر و...

شاگردان: ملاصدرا شاگردان بسیاری را تربیت کرد اما از مشهورترین آنها: ملامحسن فیض کاشانی و مولا عبدالرزاق لاهیجی بودند که هر دو علاوه بر داشتن سمت شاگردی، داماد وی نیز بودند.

آثار: الحکمة المتعالیه (اسفار اربعه)، شرح الهدایة، المبدا و المعاد، حدوث العالم، المشاعر، شرح شفا، الشواهد الربوبیه، اجوبة المسائل، تفاسیر بعضی از سوره های قرآن کریم و...

ساختاربندی کتاب:

مباحث این کتاب در 6 فصل تنظیم گردیده است:

1- فصل اول: معنی عنایت قضا و قدر

2- فصل دوم: محل قضا و محل قدر

3- فصل سوم: خلقت و نظم عالم در مجموع، اکمل و اتم است

4- فصل چهارم: کیفیت دخول شر در قضای الهی

5- فصل پنجم: کیفیت اقوال و افعال که به اختیار از ما واقع می شود

6- فصل ششم: فایده طاعات و تأثیر دعا

در مقایسه این رساله با قضا و قدر عبدالرزاق کاشانی (730 ه_.ق) بر می آید صدرا از آن رساله فایده بسیار برده و حتی عنوان بسیاری از فصل های رساله خویش را از او گرفته باشد. (وضعیت نشر این کتاب به علت در دسترس نبودن اصل کتاب مشخص نمی باشد).

من_اب_ع

صدرالدین شیرازی - قضا و قدر

ناهید باقری خرمدشتی- کتاب شناسی جامع ملاصدرا

کلی__د واژه ه__ا

کتاب القضا والقدر فی افعال البشر ملاصدرا قضا و قدر حکمت الهی دعا زندگینامه

اسرار الحکم فی المفتتح و المختتم

ص: 152

این کتاب یکی از آثار و تألیفات گرانبهای حکیم ملاهادی بن مهدی سبزواری است. این کتاب یکی از متون فلسفی- کلامی دوران بعد از صدرا است که به وسیله یکی از قوی ترین و نامدارترین فلاسفه ایران بعد از اسلام به رشته تصویر در آمده است. این کتاب دارای مزایایی است که سبب می شود در میان نوشته های حکیم سبواری جاودانه مانده و همچون نگینی پر تلألو بدرخشد. مشتمل بودن این اثر بر بیش از چهار دانش فلسفه، عرفان، کلام، فقه و برقراری رابطه هایی میان دانشی بین این فن ها و دانش های چهارگانه چهره خاصی به این تألیف بخشیده است. این اثر در دو مجلد تدوین شده است: مجلد اول: در حکمت علمیه؛ مجلد دوم: در حکمت عملیه.

زندگینامه حاج ملاهادی بن مهدی سبزواری:

ملاهادی بن مهدی بن حاج میرزا هادی بن میرزا مهدی بن محمدصادق سبزواری در سال 1212 هجری قمری در سبزوار متولد شد. ایشان یکی از بزرگترین حکیمان و عارفان قرن 13 هجری قمری و از نامدارترین شاگردان و شارحان حکمت صدرایی است. حکیم سبزواری 7 ساله بود که پدرش مرد. در ده سالگی برای تحصیل به مشهد مقدس رفت و ده سال اقامت کرد. شهرت حکمای اصفهان او را برای تحصیل عرفان و فلسفه به اصفهان کشید و حدود هفت سال در آنجا اقامت کرد سپس به مشهد مراجعت کرد و در مدرسه حاج حسن به تدریس پرداخت. آنگاه عازم بیت الله شد. در مراجعت اجبارا دو سه سالی در کرمان اقامت کرد و به تربیت نفس و ریاضت پرداخت. در همه مدتی که آنجا بود به کمک خادم مدرسه به خدمت طلاب قیام کرد و بعد دختر همان خادم را به زنی گرفت و رهسپار سبزوار شد. قریب به چهل سال بدون آنکه حتی یک نوبت از آن شهر خارج شود در آنجا توقف کرد و به کار مطالعه و تحقیق و تدریس و تألیف و عبادت و ریاضت نفس و تربیت شاگردان پرداخت تا در عصر روز بیست و پنجم ذی الحجه سال 1289 قمری در سبزوار درگذشت. آرامگاه او در دروازه نیشابور سبزوار (اکنون معروف به فلکه زند) قرار دارد. حاج ملاهادی سبزواری در شعر و اسرار تخلص می کرد.

ص: 153

اساتید: حاج ملاحسین سبزواری، آقا محمد علی نجفی، حاج محمدابراهیم کلباسی و...

شاگردان: آخوند ملا محمد سبزواری، کاظم خراسانی، ادیب نیشابوری و...

آثار: اسرار الحکم، شرح مثنوی، شرح دعاء الصباح، شرح الاسماء و...

ساختاربندی کتاب:

- ترجمه مقدمه ایزوتسو بر غررالفرائد

- شرح حال سبزواری به قلم خود ایشان

- شرح حال سبزواری به نقل از داماد ایشان

- وضع زندگی سبزواری به نقل از دو فرزند ایشان

مجلد اول کتاب در حکمت علمیه:

- مقدمه کتاب

- باب اول: اثبات واجب الوجود

- باب دوم: در معرفت صفات حق تعالی

- باب سوم: در افعال حق تعالی

- باب چهارم: در خودشناسی و معارف نفس

- باب پنجم: در معرفت انجام شناسی و معاد

- باب ششم: در نبوت مطلقه

- باب هفتم: در امامت

مجلد دوم کتاب در حکمت عملیه:

- باب طهارت

- باب صلاه

- باب زکات

- باب صیام

این کتاب در سال 1361 توسط انتشارات مولی در تهران منتشر شده است و همچنین در سال 1383 توسط مطبوعات دینی در قم منتشر شده است.

من_اب_ع

ملاهادی سبزواری- اسرار الحکم

کلی__د واژه ه__ا

کتاب اسرار الحکم ملا هادی سبزواری علم کلام فلسفه عرفان حکمت زندگینامه

معاد در فلسفه و کلام اسلامی

در این کتاب سعی شده که به نکات کلامی و فلسفی بیشتر توجه شود و مسائل جانبی دیگر که در جای خود حائز اهمیت اند، مورد غفلت واقع شده اند تا خواننده دچار تشتت فکری نشده از موضوع اصلی خارج نگردد. این کتاب به عنوان متن درسی برای درس کلام به نگارش در آمده است. این کتاب به کوشش و ترجمه آقای دکتر مهدی نجفی افرا نگارش یافته است.

ص: 154

زندگینامه حاج ملاهادی بن مهدی سبزواری:

ملاهادی بن مهدی بن حاج میرزا هادی بن میرزا مهدی بن محمدصادق سبزواری در سال 1212 هجری قمری در سبزوار متولد شد. ایشان یکی از بزرگترین حکیمان و عارفان قرن 13 هجری قمری و از نامدارترین شاگردان و شارحان حکمت صدرایی است. حکیم سبزواری 7 ساله بود که پدرش مرد. در ده سالگی برای تحصیل به مشهد مقدس رفت و ده سال اقامت کرد. شهرت حکمای اصفهان او را برای تحصیل عرفان و فلسفه به اصفهان کشید و حدود هفت سال در آنجا اقامت کرد سپس به مشهد مراجعت کرد و در مدرسه حاج حسن به تدریس پرداخت. آنگاه عازم بیت الله شد. در مراجعت اجبارا دو سه سالی در کرمان اقامت کرد و به تربیت نفس و ریاضت پرداخت. در همه مدتی که آنجا بود به کمک خادم مدرسه به خدمت طلاب قیام کرد و بعد دختر همان خادم را به زنی گرفت و رهسپار سبزوار شد. قریب به چهل سال بدون آنکه حتی یک نوبت از آن شهر خارج شود در آنجا توقف کرد و به کار مطالعه و تحقیق و تدریس و تألیف و عبادت و ریاضت نفس و تربیت شاگردان پرداخت تا در عصر روز بیست و پنجم ذی الحجه سال 1289 قمری در سبزوار درگذشت. آرامگاه او در دروازه نیشابور سبزوار (اکنون معروف به فلکه زند) قرار دارد. حاج ملاهادی سبزواری در شعر و اسرار تخلص می کرد.

اساتید: حاج ملاحسین سبزواری، آقا محمد علی نجفی، حاج محمدابراهیم کلباسی و...

شاگردان: آخوند ملا محمد سبزواری، کاظم خراسانی، ادیب نیشابوری و...

ص: 155

آثار: اسرار الحکم، شرح مثنوی، شرح دعاء الصباح، شرح الاسماء و...

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 5 فصل به شرح زیر است:

1- فصل اول: مبانی فلسفی و کلامی: 1- حقیقت انسان 2- امنیت و ماهیت نفس 3- تناسخ و اقسام آن 4- اعلام و اعاده معدوم 5- لذت و الم 6- ثواب و عتاب 7- عالم مثال

2- فصل دوم: معاد روحانی: 1- مراتب نفس در زندگی اخروی 2- جهان اصغر و اکبر 3- الحاق به مثل نوریه و ادراک معانی کلی 4- رابطه نفس با بدن دنیوی و عوالم اخروی 5- معرفت و بهشت

3- فصل سوم: معاد جسمانی: 1- دیدگاه ها در مورد معاد 2- کیفیت معاد جسمانی 3- دیدگاه حکمای مشاء 4- اعتراضات ملاصدرا 5- معاد جسمانی و تناسخ 6- نظر متکلمان در معاد جسمانی 7- نظر حکمای اشراق در معاد جسمانی 8- اصول فلسفی صدرا

4- فصل چهارم: عینیت بدن اخروی و دنیوی: 1- دلایل عینیت 2- نفس و وحدت شخصی 3- تمسک به دلیل نقلی 4- تفاوت های بدن دنیوی و اخروی

5- فصل پنجم: شبهات و پاسخ: 1- تشبه آکل و ماکول 2- شبه مفسده تناسخ 3- مکانی بودن بهشت و جهنم 4- اعاده و حکمت 5- امتناع اعاده معدوم 6- شبهه تطابق

این کتاب در سال 1383 توسط انتشارات جامی در تهران منتشر شده است و ترجمه و کوششی بوده از دکتر مهدی نجفی افرا.

من_اب_ع

ملاهادی سبزواری- معاد در فلسفه و کلام اسلامی (همراه با ترجمه و شرح معاد منظومه)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب معاد در فلسفه و کلام اسلامی ملا هادی سبزواری معاد علم کلام اسلام زندگینامه

ص: 156

الحکمة العرشیه

این کتاب یکی از آثار و تألیفات صدرالدین شیرازی (ملاصدرا) است. این رساله از متون موجز حکمت متعالیه در باب اثبات مبدأ و معاد است که تفصیل آن به کتاب اسفار احاله شده است. مؤلف به روشی فلسفی و با استفاده از آیات و احادیث این رساله عربی را تألیف نموده است با دو مشرق:

المشرق الاول: فی العلم بالله و صفاته و اسمائه و آیاته (دارای قواعد)

المشرق الثانی: فی المعاد یا علم المعاد (دارای اشراقات)

زندگینامه صدرالدین شیرازی (ملاصدرا):

محمد بن ابراهیم شیرازی ملقب به صدرالدین و مشهور به ملاصدرا یا صدرالمتالهین در حدود سال 979 یا 980 هجری قمری در شهر شیراز متولد شد. پدرش ابراهیم بن یحیی قوامی یکی از وزرای دولت صفویه و مردی با نفوذ و ثروتمند بود که با نهایت کوشش به تربیت و تعلیم یگانه پسر خود کمر همت بست. زندگانی ملاصدرا را می توان به سه دوره تقسیم نمود: 1- دوره طلبگی و تلمذ و بحث و مطالعه کتب قدما و آرای حکما در شیراز و اصفهان. در این دوره وی به تتبع و تفحص آرای فلاسفه و کلام و فلاسفه مشائی و اشراقی اشتغال داشت. 2- مرحله تهذیب نفس و ریاضت و مکاشفه در روستای کهک (در نزدیکی قم) که نهایتا به کشف حقایق ربانی و علوم الهی منجر گردید. 3- مرحله تألیف و تدریس در شیراز در مدرسه ای که الله وردی خان، والی فارس بنا نهاده بود. طی این دوره ملاصدرا تقریبا تمام آثار خود را تألیف کرد. ملاصدرا حکمت الهی و فلسفه اسلامی را وارد مرحله جدید کرد، وی در آنچه علم اعلی یا علم کلی یا فلسفه اولی با حکمت الهی خوانده می شود و تنها همین بخش است که به حقیقت، فلسفه است و فلسفه حقیقی خوانده می شود، مقام فلاسفه پیش را تحت شعاع قرار داد، اصول و مبانی اولیه این فن را تغییر داد و آن را بر اصولی خلل ناپذیر استوار کرد. آخوند تا پایان عمر در شیراز به تألیف و تدریس پرداخت و در این ایام هفت بار پای پیاده به مکه سفر کرد که در بازگشت از هفتمین سفر، در بصره در سال 1050 هجری قمری درگذشت.

ص: 157

اساتید: شیخ بهاءالدین عاملی مشهور به شیخ بهایی، میرداماد، میرابوالقاسم فندرسکی عارف و زاهد و ریاضی دان بی همتای آن عصر و...

شاگردان: ملاصدرا شاگردان بسیاری را تربیت کرد اما از مشهورترین آنها: ملامحسن فیض کاشانی و مولا عبدالرزاق لاهیجی بودند که هر دو علاوه بر داشتن سمت شاگردی، داماد وی نیز بودند.

آثار: الحکمة المتعالیه (اسفار اربعه)، شرح الهدایة، المبدا و المعاد، حدوث العالم، المشاعر، شرح شفا، الشواهد الربوبیه، اجوبة المسائل، تفاسیر بعضی از سوره های قرآن کریم و...

ساختاربندی کتاب:

* المشرق الاول: فی العلم بالله و صفاته و اسمائه شامل قاعده عرشیه و قاعده مشرقیه و...

* المشرق الثانی: فی علم المعاد

- الاشراق الاول فی معرفة النفس

- الاشراق الثانی فی حقیقة المعاد (شامل 7 اصل در حقیقت معاد و چگونگی حشر اجساد)

- الاشراق الثالث فی اموال تعرض فی الآخرة شامل قاعدة فی ان الموت حق، قاعدة فی الحشر، قاعدة فی النفختین و... (درباره حالاتی که در جهان جاوید پیش می آید)

- اشکال و جواب

- ختم و وصیة

این کتاب در سال 1420 ه_.ق توسط موسسه التاریخ العربی در بیروت چاپ و منتشر گردیده است و تصحیح و تعلیق بر عهده محمد خلیل اللون فولادکار بوده است همچنین این کتاب توسط غلامحسین آهنی ترجمه و توسط انتشارات مهدوی در اصفهان به چاپ رسیده است.

- شارحانی که شرحی بر این کتاب نوشته اند: شیخ احمد احسائی، آخوند ملاعلی بن جمشید نوری، ملا محمد اسماعیل بن اصفهانی و...

من_اب_ع

صدرالدین شیرازی- الحکمة العرشیه

ص: 158

ناهید باقری خرمدشتی- کتاب شناسی جامع ملاصدرا

کلی__د واژه ه__ا

کتاب الحکمة العرشیه ملاصدرا حکمت معاد فلسفه زندگینامه

رساله المشاعر

یکی از تألیفات نفیس صدرالمتالهین رساله المشاعر است، این کتاب مشتمل بر مقدمه ای زیبا و کامل است که با اسلوب شیوا و قلم توانا مطالب کتاب را معرفی و برتری علم الهی بر سایر علوم و معارف را بیان نموده است. این رساله شامل بحث های فلسفی راجع به شناختن واجب الوجود، صفات الهی، اصول حقایق ایمان، حکمت، کلام و.... به زبان عربی است. مولف در دیباچه یاد می کند که معرفت وجود و هستی شناسی را پایه فلسفه خود قرار داده است و اساس شناسایی خدا، رستاخیز، عالم مثال، اتحاد عاقل و معقول، جامعیت بسیط الحقیقه، اشتداد وجود و مانند اینها را بر روی همان هستی شناسی می گذارد. پیداست کتاب، مربوط به آغاز جوانی فیلسوف شیرازی نیست چنان که می گوید «پیش از این ماهیت را اصیل می پنداشتم تا اینکه از آن برگشتم و به اصالت وجود گرائیدم».

زندگینامه صدرالدین شیرازی (ملاصدرا):

محمد بن ابراهیم شیرازی ملقب به صدرالدین و مشهور به ملاصدرا یا صدرالمتالهین در حدود سال 979 یا 980 هجری قمری در شهر شیراز متولد شد. پدرش ابراهیم بن یحیی قوامی یکی از وزرای دولت صفویه و مردی با نفوذ و ثروتمند بود که با نهایت کوشش به تربیت و تعلیم یگانه پسر خود کمر همت بست. زندگانی ملاصدرا را می توان به سه دوره تقسیم نمود: 1- دوره طلبگی و تلمذ و بحث و مطالعه کتب قدما و آرای حکما در شیراز و اصفهان. در این دوره وی به تتبع و تفحص آرای فلاسفه و کلام و فلاسفه مشائی و اشراقی اشتغال داشت. 2- مرحله تهذیب نفس و ریاضت و مکاشفه در روستای کهک (در نزدیکی قم) که نهایتا به کشف حقایق ربانی و علوم الهی منجر گردید. 3- مرحله تألیف و تدریس در شیراز در مدرسه ای که الله وردی خان، والی فارس بنا نهاده بود. طی این دوره ملاصدرا تقریبا تمام آثار خود را تألیف کرد. ملاصدرا حکمت الهی و فلسفه اسلامی را وارد مرحله جدید کرد، وی در آنچه علم اعلی یا علم کلی یا فلسفه اولی با حکمت الهی خوانده می شود و تنها همین بخش است که به حقیقت، فلسفه است و فلسفه حقیقی خوانده می شود، مقام فلاسفه پیش را تحت شعاع قرار داد، اصول و مبانی اولیه این فن را تغییر داد و آن را بر اصولی خلل ناپذیر استوار کرد. آخوند تا پایان عمر در شیراز به تألیف و تدریس پرداخت و در این ایام هفت بار پای پیاده به مکه سفر کرد که در بازگشت از هفتمین سفر، در بصره در سال 1050 هجری قمری درگذشت.

ص: 159

اساتید: شیخ بهاءالدین عاملی مشهور به شیخ بهایی، میرداماد، میرابوالقاسم فندرسکی عارف و زاهد و ریاضی دان بی همتای آن عصر و...

شاگردان: ملاصدرا شاگردان بسیاری را تربیت کرد اما از مشهورترین آنها: ملامحسن فیض کاشانی و مولا عبدالرزاق لاهیجی بودند که هر دو علاوه بر داشتن سمت شاگردی، داماد وی نیز بودند.

آثار: الحکمة المتعالیه (اسفار اربعه)، شرح الهدایة، المبدا و المعاد، حدوث العالم، المشاعر، شرح شفا، الشواهد الربوبیه، اجوبة المسائل، تفاسیر بعضی از سوره های قرآن کریم و...

ساختاربندی کتاب:

این کتاب دارای فاتحه در مباحث وجود و جعل در 8 مشعر می باشد؛

1. موقف اول درباره مجعول اول در 3 منهج: 1- هستی خدا و یگانگی او (8 مشعر)، 2- اصول و صفات خدا (4 مشعر) 3- آفرینش و کردار خدا (3 مشعر) و یک خاتمه

2. موقف دوم درباره کیفیت جعل

- ساختاربندی به زبان عربی:

الفاتحه: فی تحقیق مفهوم الوجود و...

1- المشعر الاول: فی بیان انه غنی عن التعریف

2- المشعر الثانی: فی کیفیة شموله للاشیاء

3- المشعر الثالث: فی تحقیق الوجود عینا

4- المشعر الرابع: فی دفع شکوک اوردت علی عینیة الوجود

5- المشعر الخامس: فی کیفیة اتصاف الماهیة بالوجود

6- المشعر السادس: فی ان تخصص افراد الوجود

7- المشعر السابع: فی ان الامه المجعول بالذات من الجاعل

8- المشعر الثامن: فی کیفیة الجعل و الافاضة

1- المنهج الاول: فی وجوده تعالی (8 مشعر)

2- المنهج الثانی: فی نبذ من احوال صفاته (4 مشعر)

3- المنهج الثالث: فی الاشارة الی الصنع و الابداع (3 مشعر)

ص: 160

- خاتمة الرساله

- فهرست مصادر تحقیق

- نمایه

این کتاب در سال 1340 توسط چاپ خانه ربانی به چاپ رسیده است و تصحیح و تحقیق کتاب بر عهده استاد سیدجلال الدین آشتیانی بوده است. شرح این کتاب توسط ملامحمد جعفر لاهیجی، شیخ احمد احسائی، مولی حسین تنکابنی و..بوده. شرح رساله المشاعر به تصحیح سید جلال الدین آشتیانی در سال 1376 توسط انتشارات امیرکبیر در تهران منتشر شده است. ترجمه و مقدمه و تعلیقات فرانسوی از هانری کربن (تهران، 1342) و ترجمه فارسی توسط بدیع الملک میرزا عمادالدوله می باشد.

من_اب_ع

صدرالدین شیرازی- رساله المشاعر

ناهید باقری- کتاب شناسی جامع ملاصدرا

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله المشاعر ملاصدرا فلسفه واجب الوجود حکمت علم کلام زندگینامه

الشواهد الربوبیه

«الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه» یکی از آثار و تألیفات صدرالدین شیرازی (ملاصدرا) است. این کتاب دوره ای کامل و جامع و خلاصه ای از حکمت متعالیه و اثبات توحید و نبوت به زبان عربی است. امور اعتقادی با عرفان و تصوف آمیخته و شواهدی از آیات گرد آمده و بنا به گفته خود مولف از استدلال و تطویل اجتناب شده است. شواهد الربوبیه نگین ظریفی است که از میان دیگر آثار صدرالمتالهین و در کل حکمت متعالیه و فلسفه اسلامی به قول صدرالمتالهین «در مقام تسبیحی در آمده است که تسبیح گران در جوامع قدس بدان تسبیح گویند و یا حمایلی است که حورالعین در مجامع انس با آن زینت یابند».

زندگینامه صدرالدین شیرازی (ملاصدرا):

محمد بن ابراهیم شیرازی ملقب به صدرالدین و مشهور به ملاصدرا یا صدرالمتالهین در حدود سال 979 یا 980 هجری قمری در شهر شیراز متولد شد. پدرش ابراهیم بن یحیی قوامی یکی از وزرای دولت صفویه و مردی با نفوذ و ثروتمند بود که با نهایت کوشش به تربیت و تعلیم یگانه پسر خود کمر همت بست. زندگانی ملاصدرا را می توان به سه دوره تقسیم نمود: 1- دوره طلبگی و تلمذ و بحث و مطالعه کتب قدما و آرای حکما در شیراز و اصفهان. در این دوره وی به تتبع و تفحص آرای فلاسفه و کلام و فلاسفه مشائی و اشراقی اشتغال داشت. 2- مرحله تهذیب نفس و ریاضت و مکاشفه در روستای کهک (در نزدیکی قم) که نهایتا به کشف حقایق ربانی و علوم الهی منجر گردید. 3- مرحله تألیف و تدریس در شیراز در مدرسه ای که الله وردی خان، والی فارس بنا نهاده بود. طی این دوره ملاصدرا تقریبا تمام آثار خود را تألیف کرد. ملاصدرا حکمت الهی و فلسفه اسلامی را وارد مرحله جدید کرد، وی در آنچه علم اعلی یا علم کلی یا فلسفه اولی با حکمت الهی خوانده می شود و تنها همین بخش است که به حقیقت، فلسفه است و فلسفه حقیقی خوانده می شود، مقام فلاسفه پیش را تحت شعاع قرار داد، اصول و مبانی اولیه این فن را تغییر داد و آن را بر اصولی خلل ناپذیر استوار کرد. آخوند تا پایان عمر در شیراز به تألیف و تدریس پرداخت و در این ایام هفت بار پای پیاده به مکه سفر کرد که در بازگشت از هفتمین سفر، در بصره در سال 1050 هجری قمری درگذشت.

ص: 161

اساتید: شیخ بهاءالدین عاملی مشهور به شیخ بهایی، میرداماد، میرابوالقاسم فندرسکی عارف و زاهد و ریاضی دان بی همتای آن عصر و...

شاگردان: ملاصدرا شاگردان بسیاری را تربیت کرد اما از مشهورترین آنها: ملامحسن فیض کاشانی و مولا عبدالرزاق لاهیجی بودند که هر دو علاوه بر داشتن سمت شاگردی، داماد وی نیز بودند.

آثار: الحکمة المتعالیه (اسفار اربعه)، شرح الهدایة، المبدا و المعاد، حدوث العالم، المشاعر، شرح شفا، الشواهد الربوبیه، اجوبة المسائل، تفاسیر بعضی از سوره های قرآن کریم و...

ساختاربندی کتاب:

مطالب کتاب در 5 مشهد است و هر مشهد از چندین شاهد و هر شاهد در چند اشراق مرتب شده، به عباراتی روان و شیوا تألیف شده است:

1- مشهد اول: معانی عامه (و نیاز همه علوم به آنها) (فی الامور العامة):

1. شاهد اول: وجود (شامل 12 اشراق)

2. شاهد دوم: اثبات نحو دیگری از شهود موسوم به وجود ذهنی (شامل 10 اشراق)

3. شاهد سوم: واجب الوجود (شامل 12 اشراق)

4. شاهد چهارم: سایر امور عامه (شامل 10 اشراق)

5. شاهد پنجم: احوال ماهیت و اعتبارهای آن (شامل 7 اشراق)

2- مشهد دوم: وجود خدا، ایجاد عالم آخرت و عالم دنیا (فی وجوده تعالی)

1. شاهد اول: صنع و ابداع خداوند (شامل 13 اشراق)

2. شاهد دوم: صور مفارحة و مثل افلاطونی (شامل 7 اشراق)

3- مشهد سوم: مباحث مختص به علم معاد (فی علم المعاد)

1. شاهد اول: اموری که نشئه اخروی بر آن مترتب است. (شامل 13 اشراق)

2. شاهد دوم: وجود نفس انسانی (شامل 11 اشراق)

ص: 162

3. شاهد سوم: تجرد و اثبات معاد نفوس (شامل 10 اشراق)

4- مشهد چهارم: اثبات حشر جسمانی (فی اثبات حشر الجسمانی)

1. شاهد اول: اثبات نشئه آخرت (شامل 9 اشراق)

2. شاهد دوم: بحث تفصیلی احوال آخرت (شامل 16 اشراق)

3. شاهد سوم: عالم های سه گانه (شامل 11 اشراق)

5- مشهد پنجم: نبوت و ولایت (فی النبوات و الولایات)

1. شاهد اول: اوصاف و ویژگی های نبی (شامل 10 اشراق)

2. شاهد دوم: اثبات نبی (شامل 10 اشراق)

حواشی حکیم ملاهادی سبزواری: حواشی مشهد1، حواشی مشهد 2، حواشی مشهد 3، حواشی مشهد 4، حواشی مشهد 5.

در انتهای کتاب فهرست آیات و احادیث و اعلام و اصطلاحات آورده شده است. این کتاب در سال 1386 توسط انتشارات مولی در تهران به چاپ رسیده و منتشر گردیده است. ترجمه کتاب بر عهده علی بابایی بوده و حواشی کتاب از حکیم ملاهادی سبزواری است.

من_اب_ع

صدرالدین شیرازی- شواهد الربوبیه

ناهید باقری خرمدشتی- کتاب شناسی جامع ملاصدرا

کلی__د واژه ه__ا

کتاب شواهد الربوبیه ملاصدرا توحید اثبات نبوت ولایت معاد علم کلام زندگینامه

خلق الاعمال (رساله جبر و تفویض)

این کتاب یکی از آثار و تألیفات محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی است. در این رساله کلامی و عربی، پیرامون مسئله قدر در افعال و چگونگی خلق اعمال بحث می کند. در آغاز رساله اقوال فلاسفه در این موضوع نقل شده پس از آن حق را که اهل بیت (ع) فرموده اند، می آورد. مولف در دیباچه رساله می نویسد: چون رخصت نداشتم از اسرار مسئله قدر سخن گویم و رازهای نهفته فاش سازم، به بازگو کردن سخنان دانشمندان اسلام و شمه ای از روش اهل الله بسنده می کنم. در بعضی از نسخه ها این رساله با عنوان صبر و تفویض و در بعضی دیگر با عنوان خلق الاعمال آمده است (خلق الاعمال- جبر و تفویض القدر و افعال العباد).

ص: 163

زندگینامه صدرالدین شیرازی (ملاصدرا):

محمد بن ابراهیم شیرازی ملقب به صدرالدین و مشهور به ملاصدرا یا صدرالمتالهین در حدود سال 979 یا 980 هجری قمری در شهر شیراز متولد شد. پدرش ابراهیم بن یحیی قوامی یکی از وزرای دولت صفویه و مردی با نفوذ و ثروتمند بود که با نهایت کوشش به تربیت و تعلیم یگانه پسر خود کمر همت بست. زندگانی ملاصدرا را می توان به سه دوره تقسیم نمود: 1- دوره طلبگی و تلمذ و بحث و مطالعه کتب قدما و آرای حکما در شیراز و اصفهان. در این دوره وی به تتبع و تفحص آرای فلاسفه و کلام و فلاسفه مشائی و اشراقی اشتغال داشت. 2- مرحله تهذیب نفس و ریاضت و مکاشفه در روستای کهک (در نزدیکی قم) که نهایتا به کشف حقایق ربانی و علوم الهی منجر گردید. 3- مرحله تألیف و تدریس در شیراز در مدرسه ای که الله وردی خان، والی فارس بنا نهاده بود. طی این دوره ملاصدرا تقریبا تمام آثار خود را تألیف کرد. ملاصدرا حکمت الهی و فلسفه اسلامی را وارد مرحله جدید کرد، وی در آنچه علم اعلی یا علم کلی یا فلسفه اولی با حکمت الهی خوانده می شود و تنها همین بخش است که به حقیقت، فلسفه است و فلسفه حقیقی خوانده می شود، مقام فلاسفه پیش را تحت شعاع قرار داد، اصول و مبانی اولیه این فن را تغییر داد و آن را بر اصولی خلل ناپذیر استوار کرد. آخوند تا پایان عمر در شیراز به تألیف و تدریس پرداخت و در این ایام هفت بار پای پیاده به مکه سفر کرد که در بازگشت از هفتمین سفر، در بصره در سال 1050 هجری قمری درگذشت.

ص: 164

اساتید: شیخ بهاءالدین عاملی مشهور به شیخ بهایی، میرداماد، میرابوالقاسم فندرسکی عارف و زاهد و ریاضی دان بی همتای آن عصر و...

شاگردان: ملاصدرا شاگردان بسیاری را تربیت کرد اما از مشهورترین آنها: ملامحسن فیض کاشانی و مولا عبدالرزاق لاهیجی بودند که هر دو علاوه بر داشتن سمت شاگردی، داماد وی نیز بودند.

آثار: الحکمة المتعالیه (اسفار اربعه)، شرح الهدایة، المبدا و المعاد، حدوث العالم، المشاعر، شرح شفا، الشواهد الربوبیه، اجوبة المسائل، تفاسیر بعضی از سوره های قرآن کریم و...

ساختاربندی کتاب:

این کتاب دارای مقدمه و عناوینی به شرح زیر است:

- چگونگی صدور فعل از آدمی

- نظریه مذهب اهل تفویض

- انتقاد از این نظریه

- نظریه پیرامون جبر

- انتقاد از نظریه فوق

- نظریه فلاسفه

- نظریه راسخان در علم

- نظریه مورد اختیار

- مثال هایی در مورد راه های چهارگانه

- یک مثال روشن در مذهب مختار

- اراده نفس مانند وجود آن است

- گلایه حکیم از روزگار

- متن عربی رساله خلق الاعمال

این رساله در کتابی به نام دو رساله فلسفی در بیان و اراده انسان چاپ شده است که یک رساله، رساله جبر و تفویض صدرالدین شیرازی است و رساله دیگر، رساله جبر و اختیار خواجه نصیرالدین طوسی است. این کتاب در سال 1363 توسط نشر علوم اسلامی در تهران به چاپ رسیده و منتشر گردیده است.

من_اب_ع

ملاصدرا- خلق الاعمال (رساله جبر و تفویض)

ناهید باقری خرمدشتی- کتاب شناسی جامع ملاصدرا

ص: 165

کلی__د واژه ه__ا

کتاب خلق الاعمال ملاصدرا جبر اختیار انسان نفس زندگینامه

رساله الحشر

این کتاب یکی از آثار و تألیفات محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی است. موضوع کتاب کلام و به زبان عربی می باشد. این کتاب با دو نام معرفی شده: 1- حشرالعوام فی معاد الاشیاء و حشرها 2- طرح الکونین و رفض العالمین؛ اما ملاصدرا خود برای آن نامی ننهاده است. در این رساله مباحث فلسفی در مورد اثبات و چگونگی معاد، حشر و بازگشت موجودات مطرح و تحقیق و تفصیل مسئله عقول را به کتاب «اسفار اربعه، باب عقل و معقول» ارجاع داده است. صدرالدین رساله را در جواب و درخواست یکی از پرسش کنندگان نگاشته که از او به اخی یاد می کند و معتقد است: حشر از آن آدمیان و زندگان نیست بلکه همه طبایع جماد و نبات نیز حشری دارند لذا ابتدا طبقات ممکنات را بدین شرح بر می شمرد: 1- طبقه نخست: مفارقات عقلی که جهان آنها جهان قضای الهی است

2- طبقه دوم: ارواح مدبر عقلی که تعلق به اجرام علوی و سفلی دارد

3- طبقه سوم: ارواح مدبر جزئی و نفوس خیالی که تعلق به اجرام سفلی دخانی و ناری دارند

4- طبقه چهارم: نبات و غیر نبات از لطایفی که به تحریک آن نفوس در اجسام متحرک سریان دارند

5- طبقه پنجم: ابعاد و اجرامی که اسفل السافلین دارند

سپس به حشر هر یک از این طبقات می پردازد و مطالب را در 8 فصل مرتب می کند.

زندگینامه صدرالدین شیرازی (ملاصدرا):

محمد بن ابراهیم شیرازی ملقب به صدرالدین و مشهور به ملاصدرا یا صدرالمتالهین در حدود سال 979 یا 980 هجری قمری در شهر شیراز متولد شد. پدرش ابراهیم بن یحیی قوامی یکی از وزرای دولت صفویه و مردی با نفوذ و ثروتمند بود که با نهایت کوشش به تربیت و تعلیم یگانه پسر خود کمر همت بست. زندگانی ملاصدرا را می توان به سه دوره تقسیم نمود: 1- دوره طلبگی و تلمذ و بحث و مطالعه کتب قدما و آرای حکما در شیراز و اصفهان. در این دوره وی به تتبع و تفحص آرای فلاسفه و کلام و فلاسفه مشائی و اشراقی اشتغال داشت. 2- مرحله تهذیب نفس و ریاضت و مکاشفه در روستای کهک (در نزدیکی قم) که نهایتا به کشف حقایق ربانی و علوم الهی منجر گردید. 3- مرحله تألیف و تدریس در شیراز در مدرسه ای که الله وردی خان، والی فارس بنا نهاده بود. طی این دوره ملاصدرا تقریبا تمام آثار خود را تألیف کرد. ملاصدرا حکمت الهی و فلسفه اسلامی را وارد مرحله جدید کرد، وی در آنچه علم اعلی یا علم کلی یا فلسفه اولی با حکمت الهی خوانده می شود و تنها همین بخش است که به حقیقت، فلسفه است و فلسفه حقیقی خوانده می شود، مقام فلاسفه پیش را تحت شعاع قرار داد، اصول و مبانی اولیه این فن را تغییر داد و آن را بر اصولی خلل ناپذیر استوار کرد. آخوند تا پایان عمر در شیراز به تألیف و تدریس پرداخت و در این ایام هفت بار پای پیاده به مکه سفر کرد که در بازگشت از هفتمین سفر، در بصره در سال 1050 هجری قمری درگذشت.

ص: 166

اساتید: شیخ بهاءالدین عاملی مشهور به شیخ بهایی، میرداماد، میرابوالقاسم فندرسکی عارف و زاهد و ریاضی دان بی همتای آن عصر و...

شاگردان: ملاصدرا شاگردان بسیاری را تربیت کرد اما از مشهورترین آنها: ملامحسن فیض کاشانی و مولا عبدالرزاق لاهیجی بودند که هر دو علاوه بر داشتن سمت شاگردی، داماد وی نیز بودند.

آثار: الحکمة المتعالیه (اسفار اربعه)، شرح الهدایة، المبدا و المعاد، حدوث العالم، المشاعر، شرح شفا، الشواهد الربوبیه، اجوبة المسائل، تفاسیر بعضی از سوره های قرآن کریم و...

ساختاربندی کتاب:

این کتاب دارای هشت فصل به شرح زیر است:

1- فصل اول: در حشر عقول خالص (حشر العقول خاصه (با 4 برهان))

2- فصل دوم: در حشر نفوس ناطقه (حشر النفوس الناطقه)

3- فصل سوم: در حشر نفوس حیوانی (حشر النفوس الحیوانیه)

4- فصل چهارم: در حشر نبات و طبایع اجساد (حشر القوی النباتیه و غیر نباتیه)

5- فصل پنجم: در حشر جماد و عناصر (حشر الجمادات و العناصر)

6- فصل ششم: در بازگشت امور حسی طبیعی که دارای کون و فساد اند به جهان باقی (عود جمیع الحسیات)

7- فصل هفتم: در معاد هیولای نخستین و اجسام مادی (معاد الهیولی الاولی و الاجسام المادیه)

8- فصل هشتم: در آگاهی بر شرف این روش ما در اثبات معاد تمامی موجود حتی جماد و عناصر (وجه تعمیم المعاد لجمیع المذکورات)

این کتاب همچنین دارای یک مقدمه و یک خاتمه و وصیت است و در سال 1363 توسط انتشارات مولی در تهران منتشر گردیده است همچنین توسط محمد خواجوی ترجمه و تصحیح گردیده است.

ص: 167

من_اب_ع

صدرالدین شیرازی- رساله الحشر

ناهید باقری خرمدشتی- کتاب شناسی جامع ملاصدرا

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله الحشر ملاصدرا علم کلام فلسفه معاد حشر زندگینامه

المظاهر الالهیه فی اسرار العلوم الکمالیه

این کتاب یکی از آثار و تألیفات محمدبن ابراهیم صدرالدین شیرازی است. این کتاب رساله ای موجز و استدلالی در مباحث کلامی مبدأ و معاد است که با روشی فلسفی و شواهدی از آیات و اخبار به زبان عربی نوشته شده است.

زندگینامه صدرالدین شیرازی (ملاصدرا):

محمد بن ابراهیم شیرازی ملقب به صدرالدین و مشهور به ملاصدرا یا صدرالمتالهین در حدود سال 979 یا 980 هجری قمری در شهر شیراز متولد شد. پدرش ابراهیم بن یحیی قوامی یکی از وزرای دولت صفویه و مردی با نفوذ و ثروتمند بود که با نهایت کوشش به تربیت و تعلیم یگانه پسر خود کمر همت بست. زندگانی ملاصدرا را می توان به سه دوره تقسیم نمود: 1- دوره طلبگی و تلمذ و بحث و مطالعه کتب قدما و آرای حکما در شیراز و اصفهان. در این دوره وی به تتبع و تفحص آرای فلاسفه و کلام و فلاسفه مشائی و اشراقی اشتغال داشت. 2- مرحله تهذیب نفس و ریاضت و مکاشفه در روستای کهک (در نزدیکی قم) که نهایتا به کشف حقایق ربانی و علوم الهی منجر گردید. 3- مرحله تألیف و تدریس در شیراز در مدرسه ای که الله وردی خان، والی فارس بنا نهاده بود. طی این دوره ملاصدرا تقریبا تمام آثار خود را تألیف کرد. ملاصدرا حکمت الهی و فلسفه اسلامی را وارد مرحله جدید کرد، وی در آنچه علم اعلی یا علم کلی یا فلسفه اولی با حکمت الهی خوانده می شود و تنها همین بخش است که به حقیقت، فلسفه است و فلسفه حقیقی خوانده می شود، مقام فلاسفه پیش را تحت شعاع قرار داد، اصول و مبانی اولیه این فن را تغییر داد و آن را بر اصولی خلل ناپذیر استوار کرد. آخوند تا پایان عمر در شیراز به تألیف و تدریس پرداخت و در این ایام هفت بار پای پیاده به مکه سفر کرد که در بازگشت از هفتمین سفر، در بصره در سال 1050 هجری قمری درگذشت.

ص: 168

اساتید: شیخ بهاءالدین عاملی مشهور به شیخ بهایی، میرداماد، میرابوالقاسم فندرسکی عارف و زاهد و ریاضی دان بی همتای آن عصر و...

شاگردان: ملاصدرا شاگردان بسیاری را تربیت کرد اما از مشهورترین آنها: ملامحسن فیض کاشانی و مولا عبدالرزاق لاهیجی بودند که هر دو علاوه بر داشتن سمت شاگردی، داماد وی نیز بودند.

آثار: الحکمة المتعالیه (اسفار اربعه)، شرح الهدایة، المبدا و المعاد، حدوث العالم، المشاعر، شرح شفا، الشواهد الربوبیه، اجوبة المسائل، تفاسیر بعضی از سوره های قرآن کریم و...

ساختاربندی کتاب:

- مقدمه مصحح شامل: حکمت و فلسفه، خاستگاه حکمت

1- سیر حکمت پیش از اسلام شامل: 1- مغان، فیثاغورس، 2- یونان قدیم، تالس ملطی، آناکسیمانوس، آناکسیماندروس، هرقلیتوس، کزنوفانوس، پرمنیدوس، زنون، ملیسوس، انباذ و قلوس، ذیمقراطیس، ذره گرایان، آناکساغوراس،3- سوفسطائیان، سقراط حکیم، افلاطون، ارسطو، مکتب و آثار ارسطو، ماجرای فلسفه ارسطویی، کلبیان، دوره یونانی گری، اپیکوریان، رواقیان، شکاکیان، 4- افلوطین

2- مسیر حکمت پس از اسلام شامل: 1- حکام شیعی، فسلفه در شیعه، باطنی گرایی شیعی، عرفان شیعی و تصوف، تصوف. 2- انتقال فلسفه اسلامی به اروپا، نهضت ترجمه در اروپا 3- تحول تاریخی فلسفه و مکتب شیراز، ملاصدرا، شاگردان، فرزندان، کتب و آثار او، مکتب ملاصدرا، کتاب المظاهر الالهیه.

- توضیحی درباره نسخه ها و شیوه تصحیح

- تصاویر نسخه ها

- المظاهر الالهیه فی اسرار العلوم الکمالیه: این رساله مرتب بر یک مقدمه در اهمیت حکمت الهی و دو فن که هر فنی مشتمل بر 8 مظهر و در خاتمه سخن پایانی است:

1- فن اول: شناخت خدا و چگونگی افعال او

ص: 169

1. مظهر اول: مقصد عمده کتاب: حکمت حقیقی و مطلوب غایی

2. مظهر دوم: اثبات وجود خدا

3. مظهر سوم: توحید و وجوب الوجود

4. مظهر چهارم: اسماء و صفات خدا

5. مظهر پنجم: علم خدا به ذات خود و به غیرذات خود

6. مظهر ششم: دوام الهیت خدا

7. مظهر هفتم: حدوث عالم و هستی آن و مسبوق بودن جهان وجود به عدم زمانی

8. مظهر هشتم: چگونگی آفرینش، معاد و اشاره به سلسله هبوط و صعود

2- فن دوم: مبحث معاد:

1. مظهر اول: اثبات معاد جسمانی

2. مظهر دوم: دوباره زنده شدن انسان با تمامی قوا و جوارح در رستاخیز

3. مظهر سوم: حقیقت مرگ

4. مظهر چهارم: ماهیت قبر و عذاب و ثواب آن

5. مظهر پنجم: رستاخیز

6. مظهر ششم: حشر در رستاخیز

7. مظهر هفتم: صراط

8. مظهر هشتم: نامه اعمال

- سخن پایانی:

1. میزان و حساب

2. احوال قیامت

3. نفخ

4. نگهبانان دوزخ

5. درخت طوبی و زقوم

6. خلافت

7. رویای صادقانه

8. اندرز

این کتاب در سال 1378 توسط بنیاد حکمت اسلامی صدرا در تهران منتشر گردیده است تصحیح و تحقیق بر عهده سید محمد خامنه ای بوده است.

من_اب_ع

صدرالدین شیرازی- المظاهر الالهیه فی اسرار العلوم الکمالیه

ناهید باقری خرمدشتی- کتاب شناسی جامع ملاصدرا

کلی__د واژه ه__ا

کتاب المظاهر الالهیه فی اسرار العلوم الکمالیه ملاصدرا علم کلام معاد توحید زندگینامه

ص: 170

رساله قول ثابت

این رساله یکی از آثار و تألیفات آیت الله میرزا احمد آشتیانی است. مولف این رساله را در جوانی نگاشته است. در این رساله مجملی از معارف دیانتی که به توفیق پروردگار حکیم، جهت آگاهی و بینایی مردمان توسط آیت الله حکیم میرزا احمد آشتیانی نوشته شده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

میرزا احمد آشتیانی فقیه و فیلسوف شیعی امامی، چهارمین و کوچک ترین فرزند میرزا حسن مجتهد آشتیانی، فقیه سرشناس روزگار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار، به سال 1300 هجری قمری در تهران دیده به جهان گشود و پس از پایان تحصیل مقدمات عربی و ادبیات فارسی، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وی (1319 ق/ 1901 م)، تحصیلات خویش را نزد علمای دیگر مانند سیدمحمد یزدی، میرزاهاشم رشتی، حکیم کرمانشاهی و... دنبال کرد و آنگاه در مدرسه سپهسالار به تدریس معقول و منقول مشغول شد. در 1340 قمری رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فیض از محضر استادانی چون علامه نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی، خود نیز مجلس درس فلسفه دایر ساخت. در 1350 قمری به ایران برگشت و بقیه عمر را در تهران به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی، تألیف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وی هنگام وفات متصدی مدرسه علمیه مروی، بزرگترین حوزه علمیه تهران، بود. میرزا احمد افزون بر احاطه بر علوم عقلی و نقلی، در پزشکی قدیم و دانش های قدیم و دانش های ریاضی نیز دستی داشت. خط را بسیار زیبا می نوشت و با تخلص «واله» شعر می سرود. وی عارفی خلیق، متواضع، سلیم النفس، متعبد و مثل اعلای پارسایی بود. میرزا احمد از 5 تن از مراجع زمان گواهی اجتهاد داشت. ثمره ازدواج ایشان دو پسر و چهار دختر بود. آیت الله آشتیانی روز سه شنبه سوم تیر ماه 1354/ چهاردهم جمادی الثانی 1359 ه_.ق در 95 سالگی پس از حدود 80 سال تعلیم و تعلم و تربیت انسان ها و خدمت به اسلام و مسلمانان چشم از جهان فرو بست. ایشان در مقبره خانوادگی ایشان در صحن حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شده اند.

ص: 171

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل ٥ اصل به شرح زیر است:

اصل اول: در اثبات ذات مقدسی که پدید آورنده و نگهدار عالم است.

اصل دوم: در اثبات علم خداوند است

اصل سوم: در اثبات لزوم بعث نبی در حکمت الهیه

اصل چهارم:در اثبات امامت

اصل پنجم: در برزخ و معاد است

این رساله در همان سال ها، یعنی حدود نود سال قبل چاپ سنگی شده است و چند سال قبل هم به طرز بهتری توسط آقای کوشانپور چاپ دوم آن انجام شده و در سال ١٤٠٣ چاپ سوم شده است و چاپ چهارم آن در کتاب بیست رساله است.

من_اب_ع

احمد آشتیانی- رساله قول ثابت

احمد آشتیانی- بیست رساله

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله قول ثابت احمد آشتیانی توحید علم الهی اثبات نبوت اثبات امامت اثبات معاد

رساله کلمه طیبه

این کتاب یکی از آثار و تألیفات میرزا احمد آشتیانی است. احمد بن محمد حسن آشتیانی به اشاره جمعی از دوستان، تجدید مذاکراتی در اصل توحید نموده است و لذا فهرست بیانات را در ضمن مقدمه و فصولی چند مرسوم داشت و به کلمه طیبه موسوم نمود.

معرفی اجمالی نویسنده:

میرزا احمد آشتیانی فقیه و فیلسوف شیعی امامی، چهارمین و کوچک ترین فرزند میرزا حسن مجتهد آشتیانی، فقیه سرشناس روزگار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار، به سال 1300 هجری قمری در تهران دیده به جهان گشود و پس از پایان تحصیل مقدمات عربی و ادبیات فارسی، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وی (1319 ق/ 1901 م)، تحصیلات خویش را نزد علمای دیگر مانند سیدمحمد یزدی، میرزاهاشم رشتی، حکیم کرمانشاهی و... دنبال کرد و آنگاه در مدرسه سپهسالار به تدریس معقول و منقول مشغول شد. در 1340 قمری رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فیض از محضر استادانی چون علامه نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی، خود نیز مجلس درس فلسفه دایر ساخت. در 1350 قمری به ایران برگشت و بقیه عمر را در تهران به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی، تألیف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وی هنگام وفات متصدی مدرسه علمیه مروی، بزرگترین حوزه علمیه تهران، بود. میرزا احمد افزون بر احاطه بر علوم عقلی و نقلی، در پزشکی قدیم و دانش های قدیم و دانش های ریاضی نیز دستی داشت. خط را بسیار زیبا می نوشت و با تخلص «واله» شعر می سرود. وی عارفی خلیق، متواضع، سلیم النفس، متعبد و مثل اعلای پارسایی بود. میرزا احمد از 5 تن از مراجع زمان گواهی اجتهاد داشت. ثمره ازدواج ایشان دو پسر و چهار دختر بود. آیت الله آشتیانی روز سه شنبه سوم تیر ماه 1354/ چهاردهم جمادی الثانی 1359 ه_.ق در 95 سالگی پس از حدود 80 سال تعلیم و تعلم و تربیت انسان ها و خدمت به اسلام و مسلمانان چشم از جهان فرو بست. ایشان در مقبره خانوادگی ایشان در صحن حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شده اند.

ص: 172

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل یک مقدمه و ٨ فصل به شرح زیر است:

- مقدمه: در شناسائی خداوند که به سه قسم مصور شده است.

- فصل اول: شامل شش دلیل و برهان در خداشناسی.

- فصل دوم: ذات احدیت را هیچ قسم ترکیبی نیست.

- فصل سوم: حقیقت نوریه مقدسه که ذات حق است، قدیم و ازلی است.

- فصل چهارم: آن حقیقت ازلی واحد و یگانه است که تعدد موجب می خواهد وگرنه هر حقیقتی در ذات خود یکی است.

- فصل پنجم: مراد از وحدانیت آن ذات مقدس

- فصل ششم: حقیقت مقدسه نور و حیات را حدی نباشد

- فصل هفتم: حقیقت بسیطه حق متعال را هیچ عقلی درنیابد و احاطه ننماید.

- فصل هشتم: حقیقت مقدسه حیات و نور که عین ذات خداوندی است، عین علم و قدرت و اراده ذاتیه است.

این رساله در سال ١٣٥٢ ه_.ق نگاشته شده است و در سال ١٣٥٣ ه_.ق چاپ سنگی شده و در ١٣٣٦ ه_.ش و ١٤٠٣ چاپ دوم و سوم شده است و چاپ چهارم در کتاب بیست رساله است.

من_اب_ع

احمد آشتیانی- رساله کلمه طیبه

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله کلمه طیبه احمد آشتیانی توحید صفات خدا ذات زندگینامه

رساله یادآور در توحید

این رساله یکی از آثار و تألیفات میرزا احمد آشتیانی است. استاد احمد آشتیانی برای یادآوری جوانان روشن فکر که سایر طبقات خامد الفکر را ارشاد و هدایت بنماید این رساله را تقریر نموده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

ص: 173

میرزا احمد آشتیانی فقیه و فیلسوف شیعی امامی، چهارمین و کوچک ترین فرزند میرزا حسن مجتهد آشتیانی، فقیه سرشناس روزگار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار، به سال 1300 هجری قمری در تهران دیده به جهان گشود و پس از پایان تحصیل مقدمات عربی و ادبیات فارسی، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وی (1319 ق/ 1901 م)، تحصیلات خویش را نزد علمای دیگر مانند سیدمحمد یزدی، میرزاهاشم رشتی، حکیم کرمانشاهی و... دنبال کرد و آنگاه در مدرسه سپهسالار به تدریس معقول و منقول مشغول شد. در 1340 قمری رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فیض از محضر استادانی چون علامه نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی، خود نیز مجلس درس فلسفه دایر ساخت. در 1350 قمری به ایران برگشت و بقیه عمر را در تهران به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی، تألیف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وی هنگام وفات متصدی مدرسه علمیه مروی، بزرگترین حوزه علمیه تهران، بود. میرزا احمد افزون بر احاطه بر علوم عقلی و نقلی، در پزشکی قدیم و دانش های قدیم و دانش های ریاضی نیز دستی داشت. خط را بسیار زیبا می نوشت و با تخلص «واله» شعر می سرود. وی عارفی خلیق، متواضع، سلیم النفس، متعبد و مثل اعلای پارسایی بود. میرزا احمد از 5 تن از مراجع زمان گواهی اجتهاد داشت. ثمره ازدواج ایشان دو پسر و چهار دختر بود. آیت الله آشتیانی روز سه شنبه سوم تیر ماه 1354/ چهاردهم جمادی الثانی 1359 ه_.ق در 95 سالگی پس از حدود 80 سال تعلیم و تعلم و تربیت انسان ها و خدمت به اسلام و مسلمانان چشم از جهان فرو بست. ایشان در مقبره خانوادگی ایشان در صحن حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شده اند.

ص: 174

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل چندین عنوان به شرح زیر است:

- تذییل: و چون ایجاد، پدید نمودن و موجود نمودن چیزی است در محلی و موقعی که شخص آن چیز پیش از ایجاد در هیچ محلی و مکانی نبوده...

- تعقیب: انسان دارای دو جهت می باشد. جهت ماهیت و جهت وجود.

- تذکره: ذاتی که عالم به معلومی است...

- تبصره: تمام حسنات کمالیه از قبیل علم و قدرت و حیات، عین ذات مقدس خداوند متعال است.

- تأنیس: چگونگی وصف خداوند که مخلوقات دارای شعور در آن شرکت نداشته باشند.

- تنویر: شبهه نیست که محبوبیت هر محبوبی غیر از ذات خداوندی برای دارا بودن یک صفت حسن و کمالی است...

این رساله قبلا به ضمیمه دو رساله دیگر مولف (بیان نافع و عیدیه) در سال ١٣٥١ چاپ شده و بار دیگر در سال ١٣٨٥ ه_.ق به صورت جداگانه و نیز در سال ١٤٠٣ چاپ شده است.

من_اب_ع

احمد آشتیانی- رساله یادآور در توحید

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله یادآور در توحید احمد آشتیانی توحید واجب الوجود زندگینامه

رساله عیدیه (در میلاد مسعود حضرت محمد( ص))

این رساله یکی از آثار و تألیفات میرزا احمد آشتیانی است. دراین رساله مولف، با ذکر چندین آیه از قرآن به بیان توحید و یگانگی خداوند پرداخته و سپس به ذکر معجزات پیامبر و نبوت ایشان و... پرداخته است. این رساله بار نخست به ضمیمه دو رساله دیگر از مولف (یادآور در توحید و بیان نافع) در سال ١٣٥١ و بار دیگر به صورت جداگانه در سال ١٣٨٦ ه_.ق و بار سوم در سال ١٤٠٣ چاپ شد.

ص: 175

معرفی اجمالی نویسنده:

میرزا احمد آشتیانی فقیه و فیلسوف شیعی امامی، چهارمین و کوچک ترین فرزند میرزا حسن مجتهد آشتیانی، فقیه سرشناس روزگار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار، به سال 1300 هجری قمری در تهران دیده به جهان گشود و پس از پایان تحصیل مقدمات عربی و ادبیات فارسی، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وی (1319 ق/ 1901 م)، تحصیلات خویش را نزد علمای دیگر مانند سیدمحمد یزدی، میرزاهاشم رشتی، حکیم کرمانشاهی و... دنبال کرد و آنگاه در مدرسه سپهسالار به تدریس معقول و منقول مشغول شد. در 1340 قمری رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فیض از محضر استادانی چون علامه نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی، خود نیز مجلس درس فلسفه دایر ساخت. در 1350 قمری به ایران برگشت و بقیه عمر را در تهران به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی، تألیف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وی هنگام وفات متصدی مدرسه علمیه مروی، بزرگترین حوزه علمیه تهران، بود. میرزا احمد افزون بر احاطه بر علوم عقلی و نقلی، در پزشکی قدیم و دانش های قدیم و دانش های ریاضی نیز دستی داشت. خط را بسیار زیبا می نوشت و با تخلص «واله» شعر می سرود. وی عارفی خلیق، متواضع، سلیم النفس، متعبد و مثل اعلای پارسایی بود. میرزا احمد از 5 تن از مراجع زمان گواهی اجتهاد داشت. ثمره ازدواج ایشان دو پسر و چهار دختر بود. آیت الله آشتیانی روز سه شنبه سوم تیر ماه 1354/ چهاردهم جمادی الثانی 1359 ه_.ق در 95 سالگی پس از حدود 80 سال تعلیم و تعلم و تربیت انسان ها و خدمت به اسلام و مسلمانان چشم از جهان فرو بست. ایشان در مقبره خانوادگی ایشان در صحن حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شده اند.

ص: 176

من_اب_ع

احمد آشتیانی- رساله عیدیه

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله عیدیه احمد آشتیانی توحید اثبات نبوت پیامبر اکرم معجزه

رساله توحید و معاد

این رساله یکی از آثار و تألیفات میرزا احمد آشتیانی است. یکی از امور مهمه ای که لازم است تمام افراد به آن امر به برهان عقل و اعلام شرع مقدس متدین و عقیده مند باشند (توحید) خداوند است. و اعتقاد با قیامت کبری یکی از اصول دین است که بالخصوص باید تمام افراد عقلا و شرعا به آن معتقد و متدین باشند. و اینها مباحثی است که مولف در این رساله خود به شرح آن پرداخته است. مولف این رساله را ظاهرا حدود سال ١٣٩٠ ه_.ق نگاشته است. چون سوره اذا وقعت الواقعه و ترجمه آن در پایان این رساله آمده بود به نام تفسیر سوره مبارکه اذا وقعت الواقعه در سال ١٣٩١ و ١٤٠٣ ه_.ق چاپ شد.

معرفی اجمالی نویسنده:

میرزا احمد آشتیانی فقیه و فیلسوف شیعی امامی، چهارمین و کوچک ترین فرزند میرزا حسن مجتهد آشتیانی، فقیه سرشناس روزگار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار، به سال 1300 هجری قمری در تهران دیده به جهان گشود و پس از پایان تحصیل مقدمات عربی و ادبیات فارسی، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وی (1319 ق/ 1901 م)، تحصیلات خویش را نزد علمای دیگر مانند سیدمحمد یزدی، میرزاهاشم رشتی، حکیم کرمانشاهی و... دنبال کرد و آنگاه در مدرسه سپهسالار به تدریس معقول و منقول مشغول شد. در 1340 قمری رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فیض از محضر استادانی چون علامه نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی، خود نیز مجلس درس فلسفه دایر ساخت. در 1350 قمری به ایران برگشت و بقیه عمر را در تهران به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی، تألیف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وی هنگام وفات متصدی مدرسه علمیه مروی، بزرگترین حوزه علمیه تهران، بود. میرزا احمد افزون بر احاطه بر علوم عقلی و نقلی، در پزشکی قدیم و دانش های قدیم و دانش های ریاضی نیز دستی داشت. خط را بسیار زیبا می نوشت و با تخلص «واله» شعر می سرود. وی عارفی خلیق، متواضع، سلیم النفس، متعبد و مثل اعلای پارسایی بود. میرزا احمد از 5 تن از مراجع زمان گواهی اجتهاد داشت. ثمره ازدواج ایشان دو پسر و چهار دختر بود. آیت الله آشتیانی روز سه شنبه سوم تیر ماه 1354/ چهاردهم جمادی الثانی 1359 ه_.ق در 95 سالگی پس از حدود 80 سال تعلیم و تعلم و تربیت انسان ها و خدمت به اسلام و مسلمانان چشم از جهان فرو بست. ایشان در مقبره خانوادگی ایشان در صحن حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شده اند.

ص: 177

من_اب_ع

احمد آشتیانی- رساله توحید و معاد

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله توحید و معاد احمد آشتیانی عقل توحید معاد زندگینامه

لوامع الحقایق فی الاصول العقاید

این کتاب یکی از آثار و تألیفات میرزا احمد آشتیانی است که به زبان عربی نگاشته شده است. این کتاب شامل مباحث توحید، نبوت، امامت و معاد است.

معرفی اجمالی نویسنده:

میرزا احمد آشتیانی فقیه و فیلسوف شیعی امامی، چهارمین و کوچک ترین فرزند میرزا حسن مجتهد آشتیانی، فقیه سرشناس روزگار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار، به سال 1300 هجری قمری در تهران دیده به جهان گشود و پس از پایان تحصیل مقدمات عربی و ادبیات فارسی، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وی (1319 ق/ 1901 م)، تحصیلات خویش را نزد علمای دیگر مانند سیدمحمد یزدی، میرزاهاشم رشتی، حکیم کرمانشاهی و... دنبال کرد و آنگاه در مدرسه سپهسالار به تدریس معقول و منقول مشغول شد. در 1340 قمری رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فیض از محضر استادانی چون علامه نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی، خود نیز مجلس درس فلسفه دایر ساخت. در 1350 قمری به ایران برگشت و بقیه عمر را در تهران به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی، تألیف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وی هنگام وفات متصدی مدرسه علمیه مروی، بزرگترین حوزه علمیه تهران، بود. میرزا احمد افزون بر احاطه بر علوم عقلی و نقلی، در پزشکی قدیم و دانش های قدیم و دانش های ریاضی نیز دستی داشت. خط را بسیار زیبا می نوشت و با تخلص «واله» شعر می سرود. وی عارفی خلیق، متواضع، سلیم النفس، متعبد و مثل اعلای پارسایی بود. میرزا احمد از 5 تن از مراجع زمان گواهی اجتهاد داشت. ثمره ازدواج ایشان دو پسر و چهار دختر بود. آیت الله آشتیانی روز سه شنبه سوم تیر ماه 1354/ چهاردهم جمادی الثانی 1359 ه_.ق در 95 سالگی پس از حدود 80 سال تعلیم و تعلم و تربیت انسان ها و خدمت به اسلام و مسلمانان چشم از جهان فرو بست. ایشان در مقبره خانوادگی ایشان در صحن حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شده اند.

ص: 178

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل دو جزء. چهار مبحث به شرح زیر است:

- جزء اول شامل: مبحث الاول فی التوحید- مبحث الثانی فی النبوة

- جزء دوم شامل: مبحث الثالث الامامة- مبحث الرابع فی المعاد

من_اب_ع

احمد آشتیانی- لوامع الحقایق فی الاصول العقاید

کلی__د واژه ه__ا

کتاب لوامع الحقایق فی الاصول العقاید احمد آشتیانی توحید نبوت امامت معاد زندگینامه

نامه رهبران، آموزش کتاب تکوین (در عقاید اسلامی)

این کتاب یکی از آثار و تألیفات میرزا احمد آشتیانی است که به زبان فارسی نگاشته شده است. این کتاب مشتمل بر مباحث و مطالبی در فلسفه و اصول و عقاید است.

معرفی اجمالی نویسنده:

میرزا احمد آشتیانی فقیه و فیلسوف شیعی امامی، چهارمین و کوچک ترین فرزند میرزا حسن مجتهد آشتیانی، فقیه سرشناس روزگار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار، به سال 1300 هجری قمری در تهران دیده به جهان گشود و پس از پایان تحصیل مقدمات عربی و ادبیات فارسی، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وی (1319 ق/ 1901 م)، تحصیلات خویش را نزد علمای دیگر مانند سیدمحمد یزدی، میرزاهاشم رشتی، حکیم کرمانشاهی و... دنبال کرد و آنگاه در مدرسه سپهسالار به تدریس معقول و منقول مشغول شد. در 1340 قمری رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فیض از محضر استادانی چون علامه نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی، خود نیز مجلس درس فلسفه دایر ساخت. در 1350 قمری به ایران برگشت و بقیه عمر را در تهران به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی، تألیف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وی هنگام وفات متصدی مدرسه علمیه مروی، بزرگترین حوزه علمیه تهران، بود. میرزا احمد افزون بر احاطه بر علوم عقلی و نقلی، در پزشکی قدیم و دانش های قدیم و دانش های ریاضی نیز دستی داشت. خط را بسیار زیبا می نوشت و با تخلص «واله» شعر می سرود. وی عارفی خلیق، متواضع، سلیم النفس، متعبد و مثل اعلای پارسایی بود. میرزا احمد از 5 تن از مراجع زمان گواهی اجتهاد داشت. ثمره ازدواج ایشان دو پسر و چهار دختر بود. آیت الله آشتیانی روز سه شنبه سوم تیر ماه 1354/ چهاردهم جمادی الثانی 1359 ه_.ق در 95 سالگی پس از حدود 80 سال تعلیم و تعلم و تربیت انسان ها و خدمت به اسلام و مسلمانان چشم از جهان فرو بست. ایشان در مقبره خانوادگی ایشان در صحن حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شده اند.

ص: 179

ساختاربندی کتاب:

این اثر شامل دو کتاب است که هر کتاب شامل چندین مقصد به شرح زیر است:

کتاب اول: شناخت حقیقت موجود و صفات آن

- مقدمه: اقسام علوم: علوم طبیعی و علوم ماوراء طبیعی- موضوع علوم و علم الهی

- مقصد اول: وجود و ماهیت- اصالت وجود و اعتباریت ماهیت- دلایل نقلی در اصالت وجود

- مقصد دوم: مباحث وجود شامل 11 مبحث

- مقصد سوم: مباحث ماهیت: مبحث اول: مراد از ماهیت و اقسام آن- مبحث دوم: اقسام وحدت

- خاتمه: ربط حادث به قدیم

کتاب دوم: الهیات

- مقدمه: اقسام مردم در شناختن حقایق

- مقصد اول: شناخت خدا: مطلب اول: راه های اثبات صانع (شامل 10 راه)- مطلب دوم: خواص واجب الوجود (شامل 5 خاصه)- مطلب سوم: در کمالات الهیه و وجه اتحاد آنها (شامل 3 لمعه)

- مقصد دوم: اثبات نبوت مطلقه: مقام اول: اثبات اصل نبوت- مقام دوم: در نبوت حضرت محمد بن عبدالله (ص)

- مقصد سوم: امامت: مطلب اول: امامت مطلقه- مطلب دوم: تحقیق طریق تشخیص امام

- مقصد چهارم: در معاد: برهانی بر بقاء عموم نفوس مدرکه- حال ارواح در قیامت صغری و برزخ- اقوال راجع به قیامت کبری

احمد بن محمد حسن آشتیانی در مقام بیان راه رشد و نیل به سعادت ابدی این کتاب را نگاشته است و در آن از اقسام علوم و علم الهی و وجود و ماهیت و شناخت خدا و نبوت و امامت و و معاد سخن به میان آورده است.

من_اب_ع

ص: 180

احمد آشتیانی- نامه رهبران، آموزش کتاب تکوین

کلی__د واژه ه__ا

کتاب نامه رهبران، آموزش کتاب تکوین احمد آشتیانی فلسفه اصول دین زندگینامه

سرمایه سعادت

این رساله یکی از آثار و تألیفات میرزا احمد آشتیانی است که به زبان فازسی نگاشته شده است. مولف در این رساله به تشریح مباحثی در توحید و نبوت و امامت پرداخته و همچنین مطالب مختصری در مبحث معاد در این رساله خود آورده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

میرزا احمد آشتیانی فقیه و فیلسوف شیعی امامی، چهارمین و کوچک ترین فرزند میرزا حسن مجتهد آشتیانی، فقیه سرشناس روزگار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار، به سال 1300 هجری قمری در تهران دیده به جهان گشود و پس از پایان تحصیل مقدمات عربی و ادبیات فارسی، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وی (1319 ق/ 1901 م)، تحصیلات خویش را نزد علمای دیگر مانند سیدمحمد یزدی، میرزاهاشم رشتی، حکیم کرمانشاهی و... دنبال کرد و آنگاه در مدرسه سپهسالار به تدریس معقول و منقول مشغول شد. در 1340 قمری رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فیض از محضر استادانی چون علامه نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی، خود نیز مجلس درس فلسفه دایر ساخت. در 1350 قمری به ایران برگشت و بقیه عمر را در تهران به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی، تألیف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وی هنگام وفات متصدی مدرسه علمیه مروی، بزرگترین حوزه علمیه تهران، بود. میرزا احمد افزون بر احاطه بر علوم عقلی و نقلی، در پزشکی قدیم و دانش های قدیم و دانش های ریاضی نیز دستی داشت. خط را بسیار زیبا می نوشت و با تخلص «واله» شعر می سرود. وی عارفی خلیق، متواضع، سلیم النفس، متعبد و مثل اعلای پارسایی بود. میرزا احمد از 5 تن از مراجع زمان گواهی اجتهاد داشت. ثمره ازدواج ایشان دو پسر و چهار دختر بود. آیت الله آشتیانی روز سه شنبه سوم تیر ماه 1354/ چهاردهم جمادی الثانی 1359 ه_.ق در 95 سالگی پس از حدود 80 سال تعلیم و تعلم و تربیت انسان ها و خدمت به اسلام و مسلمانان چشم از جهان فرو بست. ایشان در مقبره خانوادگی ایشان در صحن حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شده اند.

ص: 181

ساختاربندی کتاب:

1. توحید: راه شناسایی آفریننده جهان (اندیشه نمودن در آیات انفسیه و آفاقیه) مطلب اول: در اثبات یگانه و بی مثل و بی نظیر بودن آفریننده عالم

2. نبوت: مطلب دوم در اثبات نبوت

3. امامت: مطالبی مختصر در مبحث امامت

در انتهای کتاب نیز مبحث معاد آورده شده است شامل مطالبی درباره عود و بازگشت ارواح و عالم برزخ و مطالبی در این باب از قرآن کریم. این رساله ظاهرا در سال 1381 ه_.ق نگاشته شده و تا سال 1389 ه_.ق پنج بار چاپ شده است. این رساله به دستور آیت الله حکیم به عربی ترجمه و در عراق به نام اساس السعادة چاپ شد.

من_اب_ع

احمد آشتیانی- رساله سرمایه سعادت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله سرمایه سعادت احمد آشتیانی توحید نبوت امامت معاد زندگینامه

رسائل دلایل التوحید

این رساله یکی از آثار و تألیفات میرزا احمد آشتیانی است. چون یکی از طرق استدلالیه انیه در باب توحید، کمتر مورد مذاکره و بحث میشد، چنانچه در ضمن رساله مرقوم شده است، استاد احمد آشتیانی برای یادآوری از آن طریق هم این رساله را تحریر نموده و برای تبرک و تیمن آن آیه مبارکه «آمن الرسول بما أنزل إلیه من ربه والمؤمنون کل آمن بالله و ملآئکته و کتبه و رسله لانفرق بین أحد من رسله و قالوا سمعنا و أطعنا غفرانک ربنا و إلیک المصیر؛ فرستاده ما بدانچه از جانب پروردگارش به سوی او نازل شده ایمان آورده و مؤمنان همگی به خدا و فرشتگان و کتاب ها و فرستادگان او ایمان آورده اند (و گفتند) میان هیچ یک از فرستادگان او فرق نمی گذاریم و گفتند: شنیدیم و اطاعت کردیم، پروردگارا عفوت را می طلبیم و بازگشت (همه) به سوی توست.» (بقره/ 285) را نوشته اند و سپس دلایل التوحید را در سه مورد تفضیل کرده اند. این رساله در سال 1349 و نیز در سال 1403 چاپ حروفی شده است.

ص: 182

معرفی اجمالی نویسنده:

میرزا احمد آشتیانی فقیه و فیلسوف شیعی امامی، چهارمین و کوچک ترین فرزند میرزا حسن مجتهد آشتیانی، فقیه سرشناس روزگار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار، به سال 1300 هجری قمری در تهران دیده به جهان گشود و پس از پایان تحصیل مقدمات عربی و ادبیات فارسی، به خواندن سطوح فقه و اصول در خدمت پدر خود پرداخت و بعد از درگذشت وی (1319 ق/ 1901 م)، تحصیلات خویش را نزد علمای دیگر مانند سیدمحمد یزدی، میرزاهاشم رشتی، حکیم کرمانشاهی و... دنبال کرد و آنگاه در مدرسه سپهسالار به تدریس معقول و منقول مشغول شد. در 1340 قمری رهسپار نجف اشرف گشت و افزون بر کسب فیض از محضر استادانی چون علامه نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی، خود نیز مجلس درس فلسفه دایر ساخت. در 1350 قمری به ایران برگشت و بقیه عمر را در تهران به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی، تألیف کتاب و ارشاد مردم گذراند. وی هنگام وفات متصدی مدرسه علمیه مروی، بزرگترین حوزه علمیه تهران، بود. میرزا احمد افزون بر احاطه بر علوم عقلی و نقلی، در پزشکی قدیم و دانش های قدیم و دانش های ریاضی نیز دستی داشت. خط را بسیار زیبا می نوشت و با تخلص «واله» شعر می سرود. وی عارفی خلیق، متواضع، سلیم النفس، متعبد و مثل اعلای پارسایی بود. میرزا احمد از 5 تن از مراجع زمان گواهی اجتهاد داشت. ثمره ازدواج ایشان دو پسر و چهار دختر بود. آیت الله آشتیانی روز سه شنبه سوم تیر ماه 1354/ چهاردهم جمادی الثانی 1359 ه_.ق در 95 سالگی پس از حدود 80 سال تعلیم و تعلم و تربیت انسان ها و خدمت به اسلام و مسلمانان چشم از جهان فرو بست. ایشان در مقبره خانوادگی ایشان در صحن حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شده اند.

ص: 183

من_اب_ع

احمد آشتیانی- رسائل دلایل التوحید

کلی__د واژه ه__ا

کتاب دلایل التوحید احمد آشتیانی توحید علم کلام زندگینامه

الرساله الکمالیه فی الحقایق الالهیه

این کتاب یکی از آثار و تألیفات امام فخر رازی به زبان فارسی است. این کتاب در جهت شناخت باری تعالی تألیف گردیده است و تألیفی است در علم منطق و نجوم. او در این اثر خود به این مطلب اشاره میکند که شرف همه علم ها از 5 چیز است:

الف) شرف معلوم و چون باری تعالی از همه معلومات شریف تر است باید که علم بدو از همه علم ها شریف تر بود.

ب) قوت براهین و چونکه برهان ها که در علم ها حقیقی خاصه غلم الهی گفته اند از مقدمه ها اولی مرکبست باید که علم ها حقیقی از همه علم ها شریف تر بود.

ج) حاجت مردم بوی و معلوم است که جمله سعادت ها دین و دنیا به شناختن باری تعالی باز بسته است پس باید که این علم از همه علم ها شریف تر بود.

د) نیازمندی دیگر علم ها به وی

ه) بدان که ضد این علم کفر است.

این کتاب توسط محمد باقر سبزواری تصحیح و چاپ گردیده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاءالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیاءالدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه_.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 184

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل ده مقاله، که هر مقاله شامل چندین فصل به شرح زیر است:

*مقالت نخستین: در منطق (شامل 10 فصل): 1. در ایساغوجی 2. در تعریفات 3. در قضایا 4. در انواع قضایا 5. در تناقض 6. در عکس 7. در قیاس 8. در مختلطات 9. در شرطیات 10. در برهان

*مقالت دوم: در مقولات (شامل 10 فصل): 1. در احکام وجود 2. در تقسیم موجود 3. در تقسیم اجسام 4. در مقولات 5. در کم 6. در کیف 7. در مقولات نسبی 8. در مقوله ان یفعل و ان ینفعل 9. در متقابلان 10. در لواحق مقولات

*مقالت سوم: در معرفت باری تعالی و این مقالت مرتب است بر 20 فصل که برخی از آنها عبارتند از: شناخت واجب و ممتنع و ممکن- در اثبات واجب الوجود- در آنکه باری تعالی حق محض است- در حدوث عالم و...

*مقالت چهارم: در صفات واجب الوجود (شامل 10 فصل) برخی از آنها عبارتتند از: در بیان آنکه باری تعالی عالم است به ذات خود- در آنکه باری تعالی عالم است به کلیات- در بیان قادریت باری تعالی- در شرح صفات باری تعالی و...

*مقالت پنجم: در افعال باری تعالی (شامل 3 فصل) 1. در بیان تأثیر اول 2. در بیان آنکه معلول اول عقل محض است 3. در کیفیت صدور جمله ممکنات از عقل اول

*مقالت ششم: در احوال اجسام و حرکات و آنچه بدان تعلق دارد (شامل 10 فصل) که برخی از آنها عبارتند از: در جزء لایتجزی- در هیولی و صورت- در حرکت- در زمان- در ماهیت زمان- در اثبات مکان و...

ص: 185

*مقالت هفتم: در بیان افلاک (شامل 10 فصل) که برخی از آنها عبارتند از: در بیان آنکه فلک بسیط است- در بیان آنکه فلک نه گرم است و نه سرد- در اثبات نفوس فلکی- در اثبات عقول و...

*مقالت هشتم: در ارکان و عناصر (شامل 10 فصل) که برخی از آنها عبارتند از: در ترتیب ارکان- در اثبات کون و فساد- در اثبات استحالت- در مزاج- در مراتب کائنات و...

*مقالت نهم: در علم نفس (شامل 10 فصل) که برخی از آنها عبارتند از: در حد نفس- در شرح آثار نفس- در تعدید قوی- در حدوث نفس ناطقه- در سبب خوابیدن- در نفوس حیوانات و...

*مقالت دهم: در علم هیئات (شامل 6 فصل) که برخی از آنها عبارتند از: در ترتیب افلاک- در عدد افلاک- در هیئات زمین و...

من_اب_ع

فخرالدین رازی- الرساله الکمالیه فی الحقایق الالهیه

کلی__د واژه ه__ا

کتاب الرساله الکمالیه فی الحقایق الالهیه فخر رازی علم منطق علم نجوم توحید زندگینامه

یاد معاد

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جوادی آملی است که در سال 1361-1360 با حضور عده ای از برادران مباحثی پیرامون یاد معاد ارائه شد تا زمینه تذکره برای بعضی و تبصره برای بعض دیگر باشد و مجموع آن گفتارها در این کتاب جمع آوری شده است. مؤلف محترم در این کتاب خود از مراتب و درجات معاد و بیداری از خواب غفلت و یاد معاد و موانع یاد آن سخن گفته و این نوشتار او یادآور برخی مسائل پیرامون معاد برای خوانندگان علاقه مند است. استاد محترم در تألیف این کتاب خود از سوره های قرآنی و نهج البلاغه بسیار بهره برده است.

ص: 186

زندگینامه (آیت الله عبدالله جوادی آملی)

آیت الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس موسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیرالله طبرسی، میرزا مهدی محی الدین الهی قشمه ای، آیت الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمد حسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرار الصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 187

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل یک مقدمه و هجده درس به شرح زیر است:

مقدمه، شامل عناوین: رجوع به خدا معادل صدور از اوست- ذکر خدا از اوصاف فعلی اوست- استغفار از هر لذتی که ذکر حق نباشد- دنیا و آخرت مقابل هم اند و...

درس اول: اخلاق در قرآن کریم، شامل عناوین:

راه تشخیص نورانیت- نمونه ای از ادب مع الغیر و...

درس دوم: حیات طیبه: نشانه دیگر حیات طیب

درس سوم: حیات طیب و آثار آن، شامل عناوین:

اثر حیات طیب- علامت بیماری دل- مراحل سقوط- داستان قاری نهروانی

درس چهارم: محبت و دوست یابی از آثار حیات طیب

درس پنجم: نقش محبت و دوستی

درس ششم: نقش یاد قیامت در وارستگی انسان: سه دلیل بر ضرورت معاد

درس هفتم: نقش یاد معاد در جهاد، شامل عناوین:

هدف بعثت انبیا- عمل صالح- حقیقت دین مسیحیت از دیدگاه قرآن و...

درس هشتم: نقش یاد قیامت در سازندگی انسان، شامل عناوین:

سخن ابن طاووس- سخن صدر المتالهین- فرمایش امیر المومنین (ع)- سخن علامه طباطبایی- روایت شیخ کلینی و...

درس نهم: صحنه قیامت و حضور اعمال، شامل عناوین:

رابطه توحید و عدل- صحنه قیامت- توصیف دنیا- سخن شیخ مفید و...

درس دهم: سلامت مراحل سه گانه انسان و اوصاف قیامت، شامل عناوین:

وطن حقیقی انسان- فرمایش امام رضا (ع)- مراحل کامل اسلام- خواب برادر مرگ است و ...

درس یازدهم: موانع یاد قیامت، شامل عناوین:

زینت و لذت والا- علت سقوط هارون- کوته نظران دنیا طلب و...

ص: 188

درس دوازدهم: هوی پرستی منشأ فراموشی و قیامت، شامل عناوین:

فرمایش امام سجاد در مورد مضحکه- کتاب اعمال در روز قیامت و...

درس سیزدهم: دفع شبهات منکران معاد، شامل عناوین:

شجر اخضر- نمونه هایی از قدرت خدا- سخن علامه امینی- خشم پلنگ و...

درس چهاردهم: کتاب اعمال و کیفیت آن، شامل عناوین:

خاسرین چه کسانی اند- کافر در قیامت آسایش ندارد و...

درس پانزدهم: تقسیم انسان از نظر قرآن، شامل عناوین:

واحد سنجش اعمال حق است- انسان ها سه دسته اند و...

درس شانزدهم: تفاوت نظام دنیا و آخرت، شامل عناوین:

عزت فقط برای خداست- قانون علیت در قیامت- معنی مرگ و مردن و...

درس هفدهم: انتقام الهی و کیفیت آن، شامل عناوین:

انواع انتقام- سنگینی بار قیامت- خسارت انسان در قیامت و...

درس هجدهم: نقش مراقبه و محاسبه در پرتو یاد معاد، شامل عناوین:

معنی رقیب- مؤمن و بهشت- ارث حقیقی و...

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- یاد معاد

کلی__د واژه ه__ا

کتاب یاد معاد عبدالله جوادی آملی یاد مرگ قیامت اعمال قرآن نهج البلاغه زندگینامه

رساله نظام احسن در جهان هستی

این رساله از آثار با ارزش حکیم متاله و فقیه عارف حضرت آیت الله جوادی آملی می باشد که به یادبود شهید مظلوم آیت الله بهشتی به رشته تحریر در آمده است. این رساله به گفته مؤلف محترم به تناسب آشنایی معظم له با شهید مظلوم در جلسات درس فلسفه استاد علامه طباطبایی نگارش یافته است. موضوع این رساله پیرامون یکی از مسائل فلسفه الهی است.

ص: 189

زندگینامه (آیت الله عبدالله جوادی آملی)

آیت الله عبدالله جوادی آملی در سال 1312 ه_.ش در شهر آمل به دنیا آمد. پدر و جد ایشان از مبلغین اسلام و ارادتمندان به آستان ولایت بوده اند. آیت الله جوادی آملی پس از به پایان رساندن دوره ابتدایی در سال 1325 وارد حوزه علمیه آمل شد و تا سال 1329 در آن شهر به تحصیل علم پرداخت و پس از آن عازم حوزه علمیه مشهد شد ولی چون طلاب آنجا نسبت به علمای بزرگ مشهد تکریمی نداشتند، آنجا را ترک گفته و وارد حوزه علمیه تهران شد. ایشان با ورود به مدرسه مروی به خواندن رسائل و مکاسب اشتغال یافتند و پس از آن به فراگیری کفایة الاصول و علوم عقلی و نقلی پرداختند و پس از 5 سال عازم حوزه علمیه قم شدند و تاکنون در آنجا حضور داشتند. یکی از خدمات فرهنگی ایشان تأسیس موسسه تحقیقاتی و نشر اسراء در سال 1372 است. ایشان در مجلس خبرگان قانون اساسی و مجلس خبرگان رهبری در دوره های اول و دوم عضویت داشتند و همچنین یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بوده اند و هم اکنون امامت نماز جمعه شهر مقدس قم را بر عهده دارند. از اساتید و دوستان ایشان می توان به آیت الله عزیرالله طبرسی، میرزا مهدی محی الدین الهی قشمه ای، آیت الله بروجردی، امام خمینی (ره) و علامه سید محمد حسین طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان آثار و تألیفات بسیاری دارند از جمله: تسنیم، تفسیر قرآن کریم، تفسیر موضوعی قرآن کریم، رحیق مختوم، اسرار الصلوة، صهبای حج، ولایت فقیه و...

ص: 190

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل یک مقدمه و چندین عنوان به شرح زیر است:

مقدمه- سبب تألیف این رساله- نظام احسن در جهان هستی- نظام احسن در عرفان- نظام احسن در فلسفه و برهان- خیر وجودی است و شر عدمی- اتحاد نظر افلاطون و ارسطو درباره عدمی بودن شر- نقدی بر سخن حکیم سبزواری- نقدی بر سخن حکیم متاله شیخ اشراق- نظام احسن در قرآن- توحید افعالی از نظر قرآن کریم- دوزخ و بهشت در نظام احسن از نظر قرآن کریم- شیطان و فرشته در نظام احسن از نظر قرآن کریم.

من_اب_ع

عبدالله جوادی آملی- رساله نظام احسن در جهان هستی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله نظام احسن در جهان هستی عبدالله جوادی آملی فلسفه نظم آفرینش خیر شر توحید

خدا و پیامبران

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی است که حاوی مطالبی است حول موضوع اصول عقاید که استاد سبحانی آن را در حوزه های علمی برای دانشجویان تدریس می کرده اند و مسائلی که در این کتاب مورد بررسی قرار می گیرد: 1- لزوم بعثت پیامبران 2- راه شناسایی پیامبران 3- حقیقت وحی چیست؟ 4- شرایط جسمی و روحی پیامبران است.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 191

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل چندین عنوان به شرح زیر است:

1- خدا و پیامبران 2- لزوم بعثت پیامبران از نظر وضع قوانین 3- لزوم بعثت پیامبران از نظر تعلیم و آموزش 4- حقیقت اعجاز چیست؟ 5- معجزه پدیده بودن علت نیست 6- چگونه اعجاز گواه بر راستگویی پیامبر است؟ 7- چگونه معجزه را از غیر آن تمیز دهیم؟ 8- دو راه دیگر برای شناسایی پیامبر 9- وحی گیرنده مرموزی است. 10- چرا وحی حس همگانی نیست- معانی وحی در لغت و قرآن 11- آیا وحی زائیده نبوغ است؟ نارسایی تفسیر نبوت با نبوغ 12- چگونه یک فرد در برابر گناه می تواند معصوم باشد 13- چرا باید رهبران آسمانی در برابر گناه بیمه و معصوم باشند 14- عصمت پیامبران از نظر خطا.

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- خدا و پیامبران

کلی__د واژه ه__ا

کتاب خدا و پیامبران جعفر سبحانی تبریزی اثبات نبوت پیامبران وحی عصمت زندگینامه

مناظرات امام فخر رازی درباره مذاهب اهل سنت

این کتاب یکی از کتاب های نفیس، جامع و در عین حال، متنوع امام فخر رازی است شخصیتی که در نیمه دوم قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری در میان ستارگان آسمان علم بی نظیر و نابغه ای بوده است. مطالب متنوع این کتاب که در 16 فصل بیان شده است، متنهای مناظرات و مباحث علمی اوست که در سفرش به خراسان قدیم و شهرهای ماوراء النهر، با علما و فقهای مبرز مذاهب مختلف اسلام، از شافعی و حنفی، انجام داده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاءالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیاءالدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه_.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 192

اهمیت کتاب:

این کتاب به سه جهت شایان توجه و اهمیت است:

1- اول اینکه شامل مطالب و مسایل و موضوعات علمی و دینی، از زبان یک مرجع دینی و علمی است.

2- دوم اینکه چگونگی افکار علمی و درجه جهان بینی علما را روشن می کند که در محافل علمی و دینی آن زمان، چه نوع افکار و مسائل مورد توجه عالمان قرار داشته است.

3- سوم اینکه درجه قدرت علمی امام فخر رازی را در مناظرات علمی می نمایاند.

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل 16 مساله و چندین عنوان به شرح زیر است:

1.مسئله اول: مناظره رازی با فقهای بخارا

2.مسئله دوم: مناظره رازی با نور صابونی

3.مسئله سوم: اثبات صفات خداوند

4.مسئله چهارم: مناظره رازی با قاضی شهر غزنین

5.مسئله پنجم: صفت بقاء عین ذات خداست

6.مسئله ششم: استدلال رازی برای حجیت قیاس

7.مسئله هفتم: ورود رازی به شهر بخارا

8.مسئله هشتم: مناظره رازی با فقهای بخارا

9.مسئله نهم: ایراد فخر رازی به منجمان بخارا

10.مسئله دهم: ایراد فخر رازی به سخن غزالی

11.مسئله یازدهم: مفهوم قیاس به توصیف رازی

12.مسئله دوازدهم: مناظره رازی با فقهای بخارا

13.مسئله سیزدهم: اثبات مرفوع تکلیف مالایطاق

14.مسئله چهاردهم: امتناع رؤیت خداوند

15.مسئله پانزدهم: بیع فضولی

16.مسئله شانزدهم: مناظره رازی با فرید گیلانی

عناوین دیگر:

1- دلالت لفظ

2- قاعده استصحاب

3- مذهب ابوحنیفه- مذهب مالکی

4- مذهب شافعی

*مذهب حنبلی و تحولات تاریخی آن

ص: 193

*نهضت وهابی در مذهب حنبلی

*کلیاتی از عقاید و انتقادات وهابیان

5- قیاس

6- علم احکام نجوم

7- طرد و عکس

8- مذهب معتزله

9- ابوالحسن اشعری و مذهب اشاعره

10- ابومنصور ماتریدی

11- محمد بن زکریای رازی

*عقاید فلسفی و کلامی محمد بن زکریای رازی

من_اب_ع

امام فخر رازی- مناظرات امام فخر رازی درباره مذاهب اهل سنت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب مناظرات امام فخر رازی درباره مذاهب اهل سنت فخر رازی مذهب تسنن علم کلام زندگینامه

چهارده رساله

این کتاب که در زمره آثار امام فخر رازی قرار گرفته است شامل چهارده رساله است که هشت رساله از این چهارده رساله متعلق به فخرالدین رازی است.

معرفی اجمالی نویسنده:

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاءالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیاءالدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه_.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 194

ساختار بندی کتاب:

چهارده رساله به شرح زیر است که هر رساله شامل چندین فصل و یا باب است

رساله اول: در نفی مکان و جهت؛ و مشتمل است به دو فصل

رساله دوم: در خدا شناسی؛ با نسخه ملک که در 660 کتابت شده مقابله گردید (در شش فصل)

رساله سوم: اصول دین یا تحصیل الحق؛ مشتمل بر یک مقدمه و هشت باب

رساله چهارم: جواب نامه تعزیت؛ نگارش فخر رازی در ده فصل

رساله پنجم: سیر نفس؛ (مشتمل بر یک مقدمه و دو فصل)

رساله ششم: کتاب الفرق فی الحوال المسلمین و المشرکین؛ مشتمل بر شش فصل و ده باب

رساله هفتم: در فلاحت و کشاورزی؛ منسوب به فخر رازی مشتمل بر دوازده مسئله

رساله هشتم: ترجمه رساله الطیر

رساله نهم: مبدأ و معاد یا کلمات عشره اثیرالدین ابهری

رساله دهم: شرح رساله الطیر یا الشبکه و اطیر

رساله یازدهم: داستان سیمرغ و کوه قاف (سیاح و باز)

رساله دوازدهم: پرتو نامه شیخ اشراق؛ شامل ده فصل

رساله سیزدهم: روضه القلوب

رساله چهاردهم: در نفی حیز و جهت

من_اب_ع

امام فخر رازی و دیگران- چهارده رساله

کلی__د واژه ه__ا

کتاب چهارده رساله فخر رازی علم کلام توحید اصول دین فلسفه زندگینامه

زندگانی امامان علیهم السلام به زبان ساده

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی است. ایشان در این اثر خود سعی نموده اند که مختصری از زندگی امامان معصوم (ع) را به زبانی ساده و روان بیان دارند تا خوانندگان علاقه مند را با زندگانی آنان و وقایعی که در آن رخ داده است آشناتر کند.

ص: 195

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 196

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل 12 بخش است که در هر بخش زندگانی یکی از امامان معصوم (ع) شرح داده شده است:

1- زندگانی امیر مومنان (ع) این بخش شامل عناوین: نبرد با ناکثین، نبرد با قاسطین، نبرد با مارقین و...

2- زندگانی امام حسن (ع) این بخش شامل عناوین: امام حسن مجتبی (ع) و جبهه های جنگ، متن پیام صلح، شهادت امام و...

3- زندگانی امام حسین (ع) این بخش شامل: 1. علل و موجبات قیام امام حسین (ع) 2. نامه امام بر معاویه 3. سخنرانی در سرزمین نی

4- زندگانی امام زین العابدین (ع) این بخش شامل عناوین: امام سجاد و خطابه مسجد شام، دعا و نیایش و...

5- زندگانی امام محمد باقر (ع)

6- زندگانی امام جعفر صادق (ع) این بخش شامل عناوین: انگیزه های قیام، امام صادق و دانشگاه بزرگ جعفری و...

7- زندگانی امام موسی کاظم (ع)

8- زندگانی امام علی بن موسی الرضا (ع) این بخش شامل عناوین: دو مسئله مهم در زندگی امام، امام چرا مقام ولایتهدی را پذیرفت، شهادت امام به دست مأمون و...

9- زندگانی امام محمد تقی (ع) این بخش شامل: بیعت شوم مأمون

10- زندگانی امام علی النقی (ع) این بخش شامل عناوین: ویژگی های این دوره از خلافت، سیاست حاکم به عصر امام هادی و...

11- زندگانی امام حسن عسگری (ع)

12- زندگانی حضرت مهدی (ع) این بخش شامل: 1. خصوصیات حضرت مهدی (ع)، آیا حکومت واحد جهانی امکان پذیراست؟ 2. صلح و صفا به جای خونریزی 3. قرآن و آینده جامعه ها و...

ص: 197

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- زندگانی امامان (ع) به زبان ساده

کلی__د واژه ه__ا

کتاب زندگانی امامان (ع) به زبان ساده جعفر سبحانی تبریزی زندگی ائمه تاریخ اسلام

معاد شناسی در پرتوی کتاب، سنت و عقل

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی است. کتاب ارزشمند 'الالهیات علی هدی الکتاب و السنته و العقل' که از تألیفات استاد جعفر سبحانی است مشتمل بر یک دوره کامل کلام اسلامی از مبدأ شناسی تا معاد شناسی است و مجموعه ای است که حضرت استاد پس از سال های متمادی تدریس و نگارش کتاب های متعدد در زمینه عقاید اسلامی آن را به عنوان متن درسی در رشته عقاید و کلام برای مجامع فرهنگی و به ویژه حوزه های علمیه سامان داده اند و هم اکنون محور درس های عقاید در حوزه علمیه قم می باشد. این کتاب ترجمه بخش معاد کتاب الالهیات است که در موضوعات عقیدتی از نظر کتاب و سنت و عقل سخن گفته است.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 198

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 17 فصل به شرح زیر است:

فصل اول: معاد در ادیان و آیین های گذشته: شامل عناوین:

معاد در عهد قدیم- معاد در عهد جدید- معاد در قرآن- قرآن و معاد در ادیان آسمانی- نام های معاد در قرآن و…

فصل دوم: براهین ضروری بودن معاد: شامل 6 دلیل:

1- صیانت آفرینش از بیهوده بودن 2- معاد مقتضای عدل الهی است. 3- معاد جایگاه تحقق وعده و وعید الهی است. 4- معاد جلوه گاه رحمت الهی است. 5- معاد، پایان سیر تکامل انسان است. 6- معاد مقتضای ربوبیت است.

فصل سوم: انگیزه های انکار معاد و شبهات منکران شامل سه انگیزه:

1- رهایی از قید و بندها 2- حفظ سلطه 3- تکذیب حق

*شبهات منکران بر معاد شامل 10 مورد است که برخی از آنها عبارتند از:

نبودن دلیل بر معاد- معاد از افسانه های پیشینیان است- بازگرداندن مردگان، جادوست- احیای دوباره انسان کار دشواری است- عدم امکان آگاهی از اجزای پراکنده و...

فصل چهارم: تجرد روح انسانی شامل:

1- براهین عقلی بر تجرد روح 2- قرآن، تجرد نفس و جاودانگی آن

فصل پنجم: نمونه هایی از زنده گرداندن مردگان در ادیان گذشته شامل:

1- ابراهیم و زنده ساختن مردگان 2- زنده ساختن عزیر 3- زنده ساختن طایفه ای از بنی اسرائیل 4- احیای کشته بنی اسرائیل 5- احیای هفتاد تن از قوم موسی 6- مسیح مردگان را زنده می کند. 7- بیدار شدن اصحاب کهف.

فصل ششم: مرگ، دریچه ای به سوی حیاتی نو شامل:

ص: 199

1- واژه موت در لغت و قرآن 2- آیا موت یک امر عدمی است. 3- مرگ یک سنت همگانی است. 4- چرا آدمی از مرگ هراس دارد؟ 5- مرگ و اقسام آن

فصل هفتم: حیات برزخی شامل:

سؤال در قبر و عذاب قبر و نعمت های آن- نفخ صور و...

فصل هشتم: اشراط ساعت یا نشانه های رستاخیز شامل:

نشانه های قیامت در قرآن- بعثت پیامبر گرامی- نزول مسیح (ع)- آمدن بعضی از آیات پروردگار- پدیدار شدن دود در آسمان و...

فصل نهم: مشاهده قیامت یا حوادثی که هنگام قیامت رخ می دهد شامل:

1- متلاشی شدن نظام کیهانی 2- بیرون آمدن مردم از قبرها 3- دادن کتاب ها 4- حساب و گواهان 5- میزان 6- صراط 7- اعراف 8- لوای حمد 9- حوض

فصل دهم: معاد جسمانی و روحانی شامل:

معیار جسمانی و یا روحانی بودن معاد- معاد روحانی از دیدگاه حکیمان و...

فصل یازدهم: رجعت شامل:

مقام اول: امکان رجعت مقام دوم: ادله وقوع رجعت

فصل دوازدهم: تناسخ، اقسام و براهین بطلان آن شامل:

صورت نخست: تناسخ مطلق صورت دوم: تناسخ محدود صورت سوم: تناسخ صعودی و...

فصل سیزدهم: ایمان و احکام آن

فصل چهاردهم: توبه و شرایط آن شامل:

9 امر از جمله فلسفه توبه- حقیقت توبه- وجوب توبه- اثر توبه و...

فصل پانزدهم: شفاعت شامل 8 امر از جمله:

آیات شفاعت و دسته بندی آنها- شفاعت در روایات- حقیقت شفاعت و اقسام آن- اشکالات مطرح شده درباره شفاعت و...

فصل شانزدهم: احباط و تکفیر شامل:

ص: 200

احباط- ادله منکران احباط- عوامل احباط و اسباب آن- تکفیر و...

فصل هفدهم: امر به معروف و نهی از منکر شامل:

شرایط وجوب امر به معروف و نهی از منکر- مراتب امر به معروف و نهی از منکر- چند پرسش درباره معاد- شبهه آکل و ماکول و...

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- معاد شناسی در پرتو کتاب، سنت و عقل

کلی__د واژه ه__ا

کتاب معاد شناسی در پرتوی کتاب، سنت و عقل جعفر سبحانی تبریزی علم کلام شناخت معاد عقل قرآن زندگینامه

پژوهشی پیرامون زندگی علی (ع)

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی است که قبلا به نام فرازهایی حساس از زندگی امیرمومنان در مکتب اسلام به چاپ رسیده است. این کتاب پیرامون مباحث زندگی امام علی (ع) قبل از بعثت پیامبر و بعد از آن و همچنین پس از درگذشت پیامبر گرامی اسلام می باشد و همچنین پیرامون مهاجرت های ایشان.

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 201

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل چهار بخش به شرح زیر است:

بخش اول: زندگی امام علی (ع) قبل از بعثت پیامبر (ص) شامل: مثلث شخصیت علی(ع)- شخصیت موروثی علی (ع)- در آغوش پیامبر- علی در غار حرا و...

بخش دوم: زندگی امام علی (ع) پس از بعثت پیامبر و قبل از هجرت شامل: نخستین کسی که اسلام آورد- تعصب های ناروا – جنایتکار عصر بنی امیه- یورش به خانه وحی و...

بخش سوم: علی (ع) از مکه به مدینه مهاجرت می کند. شامل: مهاجرت علی از مدینه- ضبط وحی آسمانی- چگونه او داماد پیامبر شد- مهریه زهرا- شرح فداکاری امام (ع) و...

بخش چهارم: زندگی امام علی (ع) پس از درگذشت پیامبر (ص) شامل: علی و فدک- خاندان رسالت از دیدگاه علی (ع)- امام و مشکلات سیاسی خلیفه اول- علی و مشاوره های سیاسی خلیفه دوم- امام نیازهای علمی عثمان و معاویه را برطرف می کند- اتحاد مسلمانان و...

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- پژوهشی پیرامون زندگی علی (ع)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب پژوهشی پیرامون زندگی علی (ع) جعفر سبحانی تبریزی زندگی شخصیت انسانی امام علی (ع) تاریخ اسلام

عقاید اسلامی در پرتو قرآن، حدیث و عقل

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی است. این کتاب برای تبیین عقاید اسلامی که از طریق خاتم پیامبران و فرزندان پاک او در پرتو عقل و خرد به دست ما رسیده است نگارش یافته و مسائل اعتقادی را در 120 درس عرضه می نماید. در این کتاب کوششی شده است که برای اثبات عقاید اسلامی از روشن ترین براهین بهره گرفته شود و از هر نوع برهان پیچیده که برای نوع افراد، یقین آفرین نیست پرهیز گردد.

ص: 202

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 203

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 6 بخش است و هر بخش شامل 20 درس به شرح زیر است:

*خدا و نظام آفرینش:

درس اول: چرا درباره خدا به بحث و بررسی بپردازیم؟

درس دوم: آثار ارزنده ایمان به خدا

درس سوم: بحران های روحی و نگرانی ها

درس چهارم: تأثیر ایمان به خدا در کاهش بحران های روحی

درس پنجم: خداشناسی از راه فطرت

درس ششم: خداشناسی از راه استدلال

درس هفتم: سه اصل برهان نظم

درس هشتم: فرق تصادف با کارهایی که از روی تدبیر انجام می گیرد.

درس نهم: جلوه های نظم در جهان بالا

درس دهم: دلایل درخشنده توحید در وجود انسان

درس یازدهم: دلایل توحید در جهان نباتات

درس دوازدهم: بررسی برهان نظم از دیدگاه موازنه و کنترل

درس سیزدهم: راهیابی طبیعی موجودات زنده

درس چهاردهم: راهنمایی قرآن و پیشوایان معصوم (ع)

درس پانزدهم: با این اشکالات چگونه به خدا ایمان آوریم؟

درس شانزدهم: خدا را که آفریده است؟

درس هفدهم: سابقه گرایش به مادی گری و گفتار بعضی از دانشمندان درباره خدا

درس هجدهم: علل گرایش به مادی گری (اول و دوم)

درس نوزدهم: علل گرایش به مادی گری (سوم و چهارم)

درس بیستم: علل گرایش به مادی گری (پنجم و ششم و هفتم)

*خدا و صفات جمال و جلال:

درس بیست و یکم: خداوند یگانه (1)

درس بیست و دوم: خداوند یگانه (2)

درس بیست و سوم: مراتب توحید

ص: 204

درس بیست و چهارم: تثلیث

درس بیست و پنجم: خداوند توانا

درس بیست و ششم: پاسخ چند پرسش

درس بیست و هفتم: خدای عالم و دانا

درس بیست و هشتم: خدای حی و زنده

درس بیست و نهم: آفریدگار بصیر و سمیع

درس سی ام: خداوند حکیم

درس سی و یکم: پاسخ چند سوال

درس سی و دوم: خدای غنی و بی نیاز

درس سی و سوم: صفات سلبی (1)

درس سی و چهارم: صفات سلبی (2)

درس سی و پنجم: خداوند عادل و دادگر

درس سی و ششم: چهار پرسش و پاسخ آن (1)

درس سی و هفتم: چهار پرسش و پاسخ آن (2)

درس سی و هشتم: صفات ثبوتیه و سلبیه

درس سی و نهم: توضیح یک شعر

درس چهلم: صفات خدا عین ذات اوست

*نبوت:

درس چهل و یکم: نبوت عامه

درس چهل و دوم: لزوم بعثت از نظر وضع قوانین

درس چهل و سوم: لزوم بعثت از نظر تعلیم و تربیت

درس چهل و چهارم: نارسایی های علوم انسانی در زمینه اقتصاد و اخلاق

درس چهل و پنجم: با حقیقت اعجاز آشنا شویم

درس چهل و ششم: آورنده معجزه باید مدعی نبوت باشد

درس چهل و هفتم: معجزه پدیده بدون علت نیست

درس چهل و هشتم: چگونه معجزه گواه بر راستگویی مدعی نبوت است

درس چهل و نهم: چگونه معجزه را از غیر آن تمیز دهیم؟

درس پنجاهم: دو راه دیگر برای شناسایی پیامبران

ص: 205

درس پنجاه و یکم: وحی یا شعور مرموز

درس پنجاه و دوم: چرا وحی حس همگانی نیست؟

درس پنجاه و سوم: وحی از نظر لغت و قرآن

درس پنجاه و چهارم: آیا وحی زاییده نبوغ است؟

درس پنجاه و پنجم: چگونه ممکن است یک فرد در برابر گناه معصوم باشد؟

درس پنجاه و ششم: چرا باید پیامبران معصوم باشند؟

درس پنجاه و هفتم: گواه اول بر عصمت پیشوایان الهی از گناه

درس پنجاه و هشتم: گواه دوم بر عصمت پیشوایان آسمانی

درس پنجاه و نهم: مصونیت از خطا و اشتباه

درس شصتم: اطلاعات وسیع، علم و دانش سرشار

*خدا و پیامبر اسلام:

درس شصت و یکم: دعوتی جدید و آیینی نو

درس شصت و دوم: قرآن معجزه جاویدان پیامبر

درس شصت و سوم: امتیازات دیگر قرآن

درس شصت و چهارم: معجزه و شرایط آن

درس شصت و پنجم: اعجاز قرآن (1)

درس شصت و ششم: اعجاز قرآن (2 )

درس شصت و هفتم: اعجاز قرآن (3)

درس شصت و هشتم: اعجاز قرآن (4)

درس شصت و نهم: اعجاز قرآن (5)

درس هفتادم: اعجاز قرآن (6)

درس هفتاد و یکم: اعجاز قرآن (7)

درس هفتاد و دوم: اعجاز قرآن (8)

درس هفتاد و سوم: اعجاز قرآن (9)

درس هفتاد و چهارم: اعجاز قرآن (10)

درس هفتاد و پنجم: اعجاز قرآن (11)

درس هفتاد و ششم: اعجاز قرآن (12)

درس هفتاد و هفتم: اعجاز قرآن (13)

درس هفتاد و هشتم: اعجاز قرآن (14)

ص: 206

درس هفتاد و نهم: اعجاز قرآن (15)

درس هشتادم: اعجاز قرآن (16)

*خدا و امامت:

درس هشتاد و یکم: امامت و تشیع

درس هشتاد و دوم: لزوم بحث درباره امامت و خلافت

درس هشتاد و سوم: خصوصیات دو مکتب شیعه و سنی

درس هشتاد و چهارم: بهترین راه برای رسیدن به حقیقت

درس هشتاد و پنجم: امام حافظ اصول و فروع اسلام

درس هشتاد و ششم: سیاست داخلی و خارجی اسلام

درس هشتاد و هفتم: پایه آگاهی امت از احکام و فروع

درس هشتاد و هشتم: پایه رشد فکری مردم

درس هشتاد و نهم: برداشت پیامبر گرامی و یاران او از مسئله رهبری

درس نودم: تکامل روحی امت در پرتو نصب امام معصوم (ع)

درس نود و یکم: آیا حکومت الهی بدون امام معصوم امکان دارد؟

درس نود و دوم: سه طرح برای حل گره امامت و رهبری

درس نود و سوم: آیات قرآن و احادیث، امام را تعیین کرده است

درس نود و چهارم: پیامبر اسلام امام را تعیین می کند (1)

درس نود و پنجم: پیامبر اسلام امام را تعیین می کند (2)

درس نود و ششم: پیامبر اسلام امام را تعیین می کند (3)

درس نود و هفتم: پیامبر اسلام امام را تعیین می کند (4)

درس نود و هشتم: پیامبر اسلام امام را تعیین می کند (5)

درس نود و نهم: امامان دوازدهگانه در احادیث اسلامی

درس صدم: سکوت شکوهمند امام علی (ع)

*خدا و معاد:

ص: 207

درس صد و یکم: چرا درباره معاد بحث می کنیم؟

درس صد و دوم: آثار اجتماعی عقیده به معاد

درس صد و سوم: عقیده به معاد در میان ملل جهان

درس صد و چهارم: معاد در تورات و انجیل

درس صد و پنجم: قرآن و امکان بازگشت به زندگی جدید (1)

درس صد و ششم: قرآن و امکان بازگشت به زندگی جدید (2)

درس صد و هفتم: قرآن و امکان بازگشت به زندگی جدید (3)

درس صد و هشتم: دلایل لزوم رستاخیز انسان ها

درس صد و نهم: دلیل دوم و سوم بر لزوم معاد

درس صد و دهم: دلیل چهارم بر لزوم معاد

درس صد و یازدهم: آیا انسان علاوه بر تن، روح مجرد از ماده دارد؟

درس صد و دوازدهم: دلیل تجربی وجود روح

درس صد و سیزدهم: خواب های راستین گواه بر وجود روح

درس صد و چهاردهم: چگونه خواب های راستین گواه بر وجود روح است؟

درس صد و پانزدهم: زندگی برزخی چیست؟

درس صد و شانزدهم: کیفیت معاد در سرای دیگر

درس صد و هفدهم: کدام یک از بدن ها برانگیخته می گردد؟

درس صد و هجدهم: محکمه عدل الهی

درس صد و نوزدهم: چه گروهی در آتش مخلدند؟

درس صد و بیستم: هدف از کیفر چیست؟

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- عقاید اسلامی در پرتو قرآن، حدیث، عقل

کلی__د واژه ه__ا

کتاب عقاید اسلامی در پرتو قرآن، حدیث، عقل جعفر سبحانی تبریزی اسلام عقل توحید نبوت امامت معاد

ص: 208

توسل یا استمداد از ارواح مقدسه

این کتاب یکی از آثار و تألیفات آیت الله جعفر سبحانی است. آنچه در این رساله می گذرد پاسخ پرسش هایی است که از طرف گروهی عنوان شده و می خواهند اذهان را آلوده سازند که این پنج پرسش عبارتند از:

1. استغاثه و استمداد و حاجت خواهی از غیر خدا چگونه است؟

2. درخواست شفاعت از پیامبران و پیشوایان معصوم جایز است یا نه؟

3. در مقام درخواست چیزی از خدا، وسیله قرار دادن اولیای الهی چگونه است؟

4. در مقام درخواست حاجت از خدا، سوگند دادن خدا به حق اولیا چگونه است؟

5. آیا سوگند خوردن به غیر خدا مانند سوگند به قرآن، پیامبر و امام از نظر شرع چگونه است؟

زندگینامه (آیت الله جعفر سبحانی تبریزی)

حضرت آیت الله جعفر سبحانی تبریزی در 28 شوال المکرم 1347 ه_.ق (20 فروردین 1308 ش) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت دیده به جهان گشود. آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی در مکتب خانه مرحوم میرزا محمود فاضل به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتاب های گلستان و بوستان و تاریخ معجم و نصاب الصبیان و ابواب الجنان و... را فرا گرفت. در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه طالبیه تبریز گردید. از اساتید ایشان می توان به آیت الله روح الله خمینی و حاج شیخ حسن نحوی و میرزا محمدعلی مدرس خیابانی صاحب ریحانة الادب و استاد علامه طباطبایی و... اشاره کرد. ایشان یکی از مدرسان دارالتبلیغ اسلامی قم به شمار می روند که در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی تحقیق می کنند و همچنین وی موسس مرکز مطالعات کلام اسلامی (موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق (ع)) در قم (1359) است و یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم است که در علم کلام سرآمد حوزه است. ایشان پس از درگذشت آیت الله شیخ جواد تبریزی و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. از دیگر فعالیت های علمی و فرهنگی ایشان می توان به: تأسیس و نگارش دانشنامه کلام اسلامی، تأسیس مجله و مرکز تخصصی کلام اسلامی، تألیف کتب درسی دانشگاهی و حوزوی و عضویت در هیأت امنای دایرة المعارف اسلامی و.... اشاره کرد و از جمله آثار ایشان، الکتب الکلامیه و معجم المتکلمین، موسوعه طبقات الفقها، معجم التراث و الموسوعه الرجالیه، فروغ ابدیت، سیمای فرزانگان، آئین وهابیت و...

ص: 209

ساختاربندی کتاب:

1- بخش نخست: استمداد از اولیا خدا: ارتباط با ارواح، برقرار است- مرکز کمالات انسان، همان روح است و...

2- بخش دوم: شفاعت خواهی از اولیای الهی: دلایل جایز بودن درخواست شفاعت از اولیا خدا- درخواست شفاعت شرک است؟- شرک مشرکان به خاطر طلب شفاعت از بت ها بود و...

3- بخش سوم: توسل به پیامبران و صالحان: عبادات امر توفیقی است- خیالبافی به جای واقع گرایی- دلایل جواز توسل- توسل به حق سائلان- حضرت آدم به پیامبر گرامی متوسل می شود- توسل پیامبر به پیامبران پیشین- بررسی احادیث استسقا- و...

4- بخش چهارم: خداوند را به حق و مقام اولیا سوگند دادن

5- بخش پنجم: سوگند یاد کردن به غیر خدا: دلایل ما بر جواز قسم به غیر خدا- دلایل وهابیان برای تحریم سوگند به غیر خدا- نظر پیشوایان شیعه در مسئله و...

من_اب_ع

جعفر سبحانی تبریزی- توسل یا استمداد از ارواح مقدسه

کلی__د واژه ه__ا

کتاب توسل یا استمداد از ارواح مقدسه جعفر سبحانی تبریزی توسل شفاعت روح اولیای الهی زندگینامه

البراهین در علم کلام

این کتاب یکی از آثار و تألیفات امام فخر رازی است که به زبان عربی نوشته شده و در دو جلد تدوین گشته است. این کتاب شامل 40 مسئله در علم کلام است که 30 مسئله اول در جلد اول و 10 مسئله آخر در جلد دوم آورده شده است. مولف این اثر خود را البراهین البهائیه نام نهاده و آن را به فرمان یکی از سلاطین وقت نوشته است.

معرفی اجمالی نویسنده:

ص: 210

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاءالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیاءالدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه_.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 211

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 40 مسئله به شرح زیر است که هر مسئله شامل چندین فصل و برهان است:

1. المسئلة الاولی: فی حدوث العالم شامل چندین فصل و برهان و شبهات فلاسفه در قدم عالم و جواب آنها- براهین مولف در ابطال اقوال فلاسفه

2. المسئلة الثانیة: فی ان المعدوم لیس بشیء و بیان 4 برهان- ابطال اقوال معتزله در شییء بودن معدوم و بیان 3 برهان- ذکر شبهات معتزله و جواب های آن

3. المسئلة الثالثة: فی اثبات العلم بالصانع شامل 4 برهان و چندین مقدمه

4. المسئلة الرابعة: فی ان الله قدیم ازلی باق سرمدی

5. المسئلة الخامسة: فی ان حقیقة الله مخالفة لسایر الحقایق لعین ذاته

6. المسئلة السادسة: فی ان وجود الله تعالی هل هو نفس حقیقة ام لا

7. المسئلة السابعة: فی انه تعالی لس بمتحیز

8. المسئلة الثامنة: فی انه تعالی لیس فی مکان و لا فی جهة

9. المسئلة التاسعة: فی انه سبحانه و تعالی یستحیل ان تجل ذاته فی شیء و یستحیل ان تحل صفة من صفاته فی شیء- شبهه نصاری و جواب آن

10. المسئلة العاشرة: فی استحاله کونه تعالی محلا الحوادث- بیان عقاید کرامیان و معتزله و ابوالبرکات- اقسام صفات و برهان بر رد کرامیان

11. المسئلة الحادیة عشر: فی بیان کونه تعالی قادرا- سوالات و اعتراضات فلاسفه و جواب های متکلمین

12. المسئلة الثانیة عشر: فی اثبات انه تعالی علم

13. المسئلة الثالثة عشر: فی انه تعالی مرید- چند سوال و جواب و شبهات فلاسفه

ص: 212

14. المسئلة الرابعة عشر: فی کونه تعالی حیا

15. المسئلة الخامسة عشر: فی اثبات ان لله تعالی علما و قدرة و حیوة

16. المسئلة السادسة عشر: فی کونه سمیعا و بصیرا

17. المسئلة السابعة عشر: فی کونه تعالی متکلما

18. المسئلة الثامنة عشر: فی بقا لله تعاله

19. المسئلة التاسعة عشر: فی ان الله تعالی مرئی! (العیاذ بالله)

20. المسئلة العشرون: فی بیان ان معرفته تعالی هل هی ممکنة ام لا

21. المسئلة الحادی و العشرون: فی التوحید

22. المسئلة الثانی و العشرون: فی خلق الافعال

23. المسئلة الثالث و العشرون: فی انه لا یخرج شیء من العدم الی الوجود الا بقدرة الله تعالی

24. المسئلة الرابع و العشرون: فی بیان ان الله تعالی مرید لجمیع الکائنات

25. المسئلة الخامس و العشرون: فی ان الحسن و القبح یثبتان بالشرع

26. المسئلة السادس و العشرون: فی انه هل یجوز ان یکون افعال الله تعالی و احکامه معللة بعلة البتة ام لا

27. المسئلة السابع و العشرون: فی اثبات الجوهر الفرد

28. المسئلة الثامن و العشرون: فی حقیقة النفس

29. المسئلة التاسع و العشرون: فی الخلا داخل العالم

30. المسئلة الثلثون: فی المعاد

31. المسئلة الحادی و الثلثون: فی اثبات نبوة محمد (ص)- منکران و طوایف ششگانه آنان- شرایط متواتر- معجزات رسول دو نوع است: حسی و عقلی- شبهات منکران معجزات پیامبران

32. المسئلة الثانی و الثلثون: فی عصمة الانبیاء- بیان عقاید و نقل اختلافات- اثبات عصمت ملائکه و انبیاء و 17 داستان 16 شبهه و جواب آنها

ص: 213

33. المسئلة الثالث و الثلثون: فی ان هل الملائکة افضل ام الانبیاء- دلایل افضل بودن پیغمبران

34. المسئلة الرابع و الثلثون: فی کرامة الاولیاء- قصه مریم و اصحاب کهف- شبهات معتزله و ...

35. المسئلة الخامس و الثلثون: فی احکام الثواب و العقاب- گفتار معتزله بصره در استحقاق ثواب و ...

36. المسئلة السادس و الثلثون: فی ان وعیرالنساق منقطع- قول ابوعلی در اثبات احباط و ...

37. المسئلة السابع و الثلثون: فی شفاعت محمد (ص)

38. المسئلة الثامن و الثلثون: فی ان الدلایل السمیعة هل یفید الیقین ام لا- دلایل سمعی ظنی است که بر ده مقدمه ظنی موقوف است.

39. المسئلة التاسع و الثلثون: فی الامامة- امت را در امامت دو قول است. شامل 20 دلیل

40. المسئلة الاربعین و هی خاتمة الکتاب: تصور و تصدیق و اختلاف نظر مصنف با حکما و ...

در انتهای کتاب فهرست اعلام و اماکن و طوایف و کتب آورده شده است.

من_اب_ع

امام فخر رازی- البراهین در علم کلام

کلی__د واژه ه__ا

کتاب البراهین در علم کلام فخر رازی علم کلام فلسفه اصول دین زندگینامه

تفنید قول العوام بقدم الکلام

کتاب دیگری که از شیخ آقا بزرگ تهرانی به زبان عربی تألیف شده است کتاب «تفنید قول العوام بقدم الکلام» می باشد. از آنجا که بحث در قدیم یا حادث بودن قرآن کریم مسئله ای بود که از عصر مأمون عباسی فکر مسلمانان را به خود مشغول کرده بود به همین خاطر متفکران به بررسی این اندیشه پرداختند که آقا بزرگ تهرانی یکی از آن متفکران محسوب می شود. وی در کتاب خویش به نفی عقیده کسانی که قائل به قدیم بودن قرآن بوده و آن را مانند ذات باری تعالی قدیم مطلق می دانند می پردازد.

ص: 214

معرفی اجمالی نویسنده:

آیت الله شیخ محمد محسن (آغا یا آقا بزرگ) تهرانی، عالم بزرگ شیعه، کتابشناس و رجالی بزرگ، در 11 ربیع الاول سال 1293 ه_ ق در تهران به دنیا آمد. پدرش ملاعلی تهرانی و مادرش 'بیگم' دختر حاج سیدعطار، از سادات جلیل القدر بود. قابل توجه است که نام خانوادگی پدر ایشان منزوی بود ولی هیچوقت آقابزرگ به این اسم و رسم نامیده نشد. در چهار و پنج سالگی هر روز قرآن را می آموخت. شیخ در سال 1303 ه_ ق معمم شد و تا سال 1315 در تهران ساکن بود. مراحل مقدماتی را در مدرسه دانگی شروع کرد و بعد در مدرسه پامنار و سپس مسجد فخریه (مروی) امروز سایر علوم را تحصیل کرد. در طی این 12 سال علوم مختلفی چون: ادبیات، منطق، تجوید قرآن، فقه، اصول، خط نسخ و نستعلیق را فرا گرفت و از اساتید مجرب و بزرگواری بهره مند شد. ایشان در سن 22 سالگی هجرت خود را آغاز کرده و وارد عراق و نجف شد. در درس علمای بزرگی چون آخوند خراسانی و سید محمد کاظم یزدی و علمایی دیگر به تکمیل فقه و اصول پرداخت و به اجتهاد رسید. علم حدیث را نزد حاج میرزا حسن نوری و بقیه علوم را در محضر عالمان بزرگوار آموخت. به طور کلی دوران زندگی این شخصیت بزرگ عالم تشیع یکسره در مطالعه و تحقیق و تألیف گذشت. مردی منزوی بود که با روحی سرشار از ذوق ایمان و عشق به علم و با پشتکاری عجیب، بزرگترین کتاب شناسی تشیع را تدوین کرد و در نجف چاپخانه ای تأسیس کرد به نام مطبعة السعادة تا تألیف بزرگ خود الذریعه را به چاپ برساند. آقا بزرگ 2 بار ازدواج کرد و دارای 5 پسر و 4 دختر شد. ایشان در سال 1385 ه_ ق در سن 96 سالگی پس از یک بیماری طولانی در نجف اشرف درگذشت و بر طبق وصیتش در کتابخانه خود که آن را برای استفاده علما و طلاب وقف کرده بود به خاک سپرده شد. شیخ آقابزرگ از آنجا که اهمیت زیادی به روایت و نقل حدیث می داد، از اکثر علمای بزرگ شیعه و سنی اجازه روایت داشت و بسیاری از علمای شیعه از او اجازه روایت داشتند. ایشان بعد از 'محدث نوری' سرشناس ترین شیخ روایت است.

ص: 215

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل عناوین زیر می باشد:

- دستخطی از مولف کتاب

- زندگی نامه و آثار مولف

- آیا قرآن قدیم است یا حادث؟

- منشأ اندیشه قدیم بودن قرآن.

من_اب_ع

آقا بزرگ تهرانی- تفنید قول العوام بقدم الکلام

کلی__د واژه ه__ا

کتاب تفنید قول العوام بقدم الکلام آقابزرگ تهرانی علم کلام قرآن زندگینامه

المباحث المشرقیه فی علم الالهیات و الطبیعیات

یکی از کتاب های امام فخر رازی که به زبان عربی است. کتاب «المباحث المشرقیه...» می باشد. کتاب حاضر با موضوع علم کلام تألیف شده و حاوی مسائل کلامی و اصولی می باشد. نویسنده در آن بیشتر از مسائل فلکی و متعلقات آن سخن گفته و مهمترین مسائل طبیعیات را تفسیر کرده است به طوری که اکثر مطالبی در این کتاب مطرح شده در کمتر کتاب کلامی ذکر شده است. لازم به ذکر است که این کتاب در 2 مجلد گردآوری شده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاءالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیاءالدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه_.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 216

ساختاربندی کتاب:

جلد 1:

کتاب اول: امور عامه

- باب اول: وجود

- باب دوم: ماهیت.

- باب سوم: وحدت و کثرت.

- باب چهارم: وجوب و امکان و امتناع.

- باب پنجم: قدیم و حدوث.

کتاب دوم: احکام جوهرها و اعراض

فن اول: کمیت نفس.

فن دوم: کیفیت.

فن سوم: بقیه مقولات.

فن چهارم: علت ها و معلول ها.

فن پنجم: حرکت و زمان (شامل 72 فصل).

جلد 2: جوهر

فن اول: اجسام

- جوهری بودن اجسام

- احکام اجسام بسیط

- مزاج و کیفیت فعل و انفعال

- کائناتی که نفس ندارند

فن دوم: علم نفس

- احکام کلی نفس

- نیروی نباتی و احکام آن

- احساسات ظاهری

- احساسات باطنی

- تجرد نفس انسانی و حدوث و بقاء و سایر احکام آن

- حال نفس بعد از جدا شدن از بدن

- نفوس آسمانی

فن سوم: اثبات جوهرهای مجرد از اجسام در ذات و فاعلیت

- اثبات واجب الوجود و وحدانیت و برائت آن از مشابهت

- شمارش صفات خداوند

- افعال خداوند

- نبوت و توابع آن (اثبات ضرورت وجود نبی)

من_اب_ع

فخرالدین رازی- المباحث المشرقیه فی علم الالهیات و الطبیعیات

کلی__د واژه ه__ا

کتاب المباحث المشرقیه فی علم الالهیات و الطبیعیات فخر رازی علم کلام واجب الوجود جوهر نفس اثبات نبوت زندگینامه

اساس التقدیس

یکی دیگر از کتاب های ارزشمند فیلسوف بزرگ امام فخر رازی کتاب «اساس التقدیس» می باشد که به زبان عربی است. نویسنده آن در پی این است که وجود خداوند را ثابت کرده و صفاتی که برای خداوند اعضایی چون دست و پا و گوش و چشم و.... را بیان می دارد تأویل کند و نیز صفاتی که برای خداوند افعالی چون خشم و غضب و مکر و حیاء و... را نشان می دهد بر وجه تأویل توضیح دهد. آنچنان که رازی در مقدمه کتاب آورده این کتاب را به سلطان 'ابابکر بن ایوب' به عنوان پیشکش و تحفه ای تقدیم کرده است.

ص: 217

معرفی اجمالی نویسنده:

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و نزد ضیاء الدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند.

زندگی امام فخر علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیا الدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبان گیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر بن علی اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 218

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 4 قسم به شرح زیر است:

1- قسم اول: دلایلی دال بر تنزیه خداوند از جسمانیت (دلایل عقلانی- دلایل شنیداری)

2- قسم دوم: تأویل اخبار و آیات متشابه (الفاظی چون نفس، صمد، نور، حجاب، وجه، عین، ید...)

3- قسم سوم: بیان مذهب سلف.

4- قسم چهارم: حکم متشابهات.

من_اب_ع

امام فخرالدین رازی- اساس التقدیس

کلی__د واژه ه__ا

کتب اسلامی علم کلام فخر رازی کتاب اساس التقدیس زندگینامه

المطالب العالیه من العلم الالهی

یکی دیگر از آثار و تألیفات امام فخر رازی کتاب «المطالب العالیه...» می باشد که به زبان عربی است و کتابی است با موضوع کلامی. نویسنده در این کتاب به بحث درباره وجود خداوند و بررسی دلایل وحدانیت خداوند می پردازد چرا که مهمترین مسئله ای که جدال در آن در میان مسلمین زیاد شده بحث کلامی راجع به خداست. او با طرح این مباحث توانست امتزاجی بین علم کلام با فلسفه تقلیدی ارسطو ایجاد کند.

معرفی اجمالی نویسنده:

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاءالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیاءالدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه_.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 219

ساختاربندی کتاب:

این کتاب در 9 مجلد گردآوری شده است با موضوعات:

* جلد 1 و 2 مجلد در یک کتاب:

1. بخش اول: دلایلی دال بر اثبات خداوند برای این عالم محسوس و بیان واجب الوجود بالذات بودن خداوند. (شامل 17 فصل).

2. بخش دوم: دلایلی دال بر توحید و تنزیه خداوند (شامل 3 فصل)

* جلد 3: ذکر صفات ایجابی خداوند

1. باب اول: احکام دواعی و صوارف (شامل 11 فصل)

2. باب دوم: فرق بین قادر و موجب و تمرکز کلام در آن

3. باب سوم: علم خداوند (شامل 7 فصل)

4. باب چهارم: اراده خداوند (شامل 2فصل)

5. باب پنجم: خداوند شنونده و بینا (سمیع و بصیر)

6. باب ششم: متکلم بودن خداوند.

7. باب هفتم: خداوند قدیم و باقی

8. باب هشتم: خداوند حی وزنده.

9. باب نهم: سخنی در صفات (شامل 11 فصل)

* جلد 4 و 5 در یک مجلد:

4. بخش چهارم: مباحث حدوث و قدیم بودن خداوند و اسرار آفرینش.

1. باب اول: مباحث قائلین به قدیم بودن خداوند (شامل 12 مقاله).

2. باب دوم: مباحث قائلین به حدوث بودن خداوند (شامل 14 مقاله)

5. بخش پنجم: زمان و مکان.

1. باب اول: زمان در کلام (شامل 11 فصل)

2. باب دوم: تحقیق قول در مکان (شامل 7 فصل)

* جلد 6 و 7 در یک مجلد:

6. بخش ششم: هیولا.

1. باب اول: ذاتیات جسم (شامل 8 فصل)

ص: 220

2. باب دوم: ذکر دلایل نفاة جوهر فرد (شامل 10 فصل)

3. باب سوم: بقیه احکام اجسام (شامل 3 فصل)

4. باب چهارم: بحث راجع به هیولای اول و شاخه های آن (شامل 3 فصل)

7. بخش هفتم: ارواح عالی و سافل نفس.

1. باب اول: مقدمات (شامل 4 فصل)

2. باب دوم: آیا نفس انسان جوهر مجرد از حجم و گنجایش است. (شامل 7 فصل)

3. باب سوم: صفات نفس بشری. (شامل 23 فصل)

4. باب چهارم: احوال ارواح به نام های جن و شیطان. (شامل 3 فصل)

5. باب پنجم: تفاصیل کلام راجع به ارواح عالی فلکی. (شامل 9 فصل)

*جلد 8 و 9 در یک مجلد:

8. بخش هشتم: نبوت ها و آنچه به آن متعلق است.

1. باب اول: ادعای نبوت از طریق معجزات. (شامل 15 فصل)

2. باب دوم: ادعای نبوت از طرق دیگر (قدرت نبوت بر تکمیل نقص ها)، (شامل 7 فصل)

3. باب سوم: سحر و اقسام آن. (شامل 5 فصل )

9. بخش نهم: جبر و اختیار یا قضا و قدر

1. باب اول: بیان دلایل عقلی در اینکه افعال بندگان همه به تقدیر خداوند است و بنده استقلالی در کار و ترک آن ندارد. (شامل 3 فصل که هر یک از فصل ها شامل تعدادی برهان است)

2. باب دوم: بیان دلایل قرآنی بر اینکه خالق اعمال بندگان خداست. (شامل 4 فصل)

3. باب سوم: دلایل خبری در مسئله انجام افعال (شامل 2 فصل)

4. باب چهارم: آثار رسیده از علمای گذشته راجع به قضا و قدر.

ص: 221

5. باب پنجم: بیان شبهه عقلی در رد این اندیشه معتزله که انسان خودش آفریننده افعال و کارهایش است. (شامل 2 فصل)

6. باب ششم: بیان دلایل قرآنی در رد اندیشه معتزله که انسان خودش آفریننده افعال و کارهایش است (شامل 20 نوع)

7. باب هفتم: گرایش معتزله به اخبار.

8. باب هشتم: شرح آثار روایت شده از صحابه و تابعین که معتزله در اثبات گفتارشان به آن تمسک جستند.

9. باب نهم: بیان اینکه خداوند بنده را از ایمان به زور منع کرده است.

من_اب_ع

فخرالدین الرازی- المطالب العالیه من العلم الالهی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب المطالب العالیه من العلم الالهی فخر رازی علم کلام توحید صفات خدا زندگینامه

شرح اسماء الله الحسنی (لوامع البینات شرح اسماء الله و الصفات)

از دیگر آثار امام فخرالدین رازی کتاب «شرح اسماء الله الحسنی» می باشد که به زبان عربی تدوین شده است. امام فخر رازی از نویسندگانی است که ید طولایی در تصنیف و تألیف کتاب های مختلف در علوم مختلف دارد و تألیفات او در غایت اتقان و ترتیب است به طوری که ابن خلکان می نویسد: «او اولین کسی است که این ترتیب را در کتاب هایش به کار می گیرد و آنچه که دیگران قبل از او نیاورده اند را می آورد».

معرفی اجمالی نویسنده:

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاءالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیاءالدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه_.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 222

ساختاربندی کتاب:

در ابتدای این کتاب شرحی از زندگی نامه مولف آمده است. سپس وارد بحث شده و به بررسی حقیقت اسم و مسمی و تسمیه می پردازد، فرق بین اسماء و صفات را می گوید و اندیشه مذاهب اهل علم راجع به اسماء و صفات را بازگو می کند. اسمای الهی را تقسیم می کند و از «لا اله الا الله» شروع کرده و یک به یک اسماء الهی که نزدیک به 100 اسم می باشد را بررسی می کند و آنها را شرح می دهد. فخر رازی در شرح هر یک از اسماء ابتدا به بیان اینکه آیا این اسم در قرآن موجود است یا خیر می پردازد و آیه موجود را نیز ذکر می کند و در ذیل آن به ذکر آرای بزرگان و اهل علم می پردازد.

من_اب_ع

فخرالدین رازی- شرح اسماء الله الحسنی (لوامع البینات شرح اسماء الله و الصفات)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب شرح اسماء الله الحسنی فخر رازی علم کلام اسماء خدا صفات خدا قرآن زندگینامه

اسرار التنزیل و انوار التأویل (تفسیر صغیر)

کتاب «اسرار التنزیل...» یکی دیگر از کتاب های ارزشمند امام فخر رازی می باشد که به زبان عربی تألیف گردیده. این کتاب روش فکری اصیل فخرالدین رازی در درک والای وی در زیبایی شناسی قرآن را نشان می دهد. او با استفاده از بلاغت های قرآنی معانی و تأویلی و سری را بیرون می آورد. وی در این کتاب از حجت های عقلی و نقلی بسیار استفاده کرده و ذیل هر بحث و موضوعی و توضیح زیادی آورده و برای این کار از همه مبادی علوم موجود در عصر خودش که به آنها آگاهی داشته استفاده کرده. اضافه بر این دلایل نقلی قرآنی و حدیثی را هم می آورد و اهتمام وی بر آن است که وجوه و دلالت های احتمالی را نیز بیاورد و اقوالی را از صحابه ذکر کند که نزد هیچ یک از علما کلام و مفسرین آن زمان به جز فخر رازی نبوده.

ص: 223

معرفی اجمالی نویسنده:

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاءالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیاءالدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه_.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 224

ساختاربندی کتاب:

1. نوع اول: معرفت ذات: فصل اول: اسرار کلمه «لا اله الا الله»

فصل دوم: فواید «لا اله الا الله»

فصل سوم: اسماء کلمه توحید

فصل چهارم: شرح مباحث متعلق به کلمه «لا اله الا الله»

فصل پنجم: فضیلت مومن

فصل ششم: اقامه دلیل بر وحدانیت خدا

2. نوع دوم: دلایل دال بر اثبات صانع: باب اول: کیفیت دلالت آسمان و زمین بر اثبات صانع (7 فصل)

باب دوم: دلایل مأخوذ از خورشید و ماه و ستارگان (10 فصل)

باب سوم: استدلال خلقت انسان به وجود صانع

من_اب_ع

فخرالدین رازی- اسرار التنزیل و انوار التأویل

کلی__د واژه ه__ا

کتاب اسرار التنزیل و انوار التأویل فخر رازی علم کلام قرآن توحید خلقت انسان زندگینامه

محصل افکار المتقدمین و المتأخرین

یکی دیگر از آثار نویسنده و عالم بزرگ فخر رازی کتاب «محصل افکار...» می باشد که به زبان عربی تألیف شده است. این کتاب در بردارنده آرای کلامی است که در آن نویسنده آرای فرق مختلف از علما و حکما و متکلمین را آورده است. از جمله کسانی که در ذیل این کتاب نظراتی از خود ارائه داده اند خواجه نصیرالدین طوسی می باشد که در این خصوص کتابی به نام «تلخیص المحصل» دارد، وی در آن به شرح بعضی الفاظ کتاب رازی پرداخته و چیزهایی که احیانا مولف کتاب نیاورده را ذکر کرده و به نقد کتاب رازی نیز دست زده است که به شکل پاورقی به این کتاب ضمیمه شده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاءالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیاءالدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه_.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 225

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل عناوین زیر می باشد:

- زندگی نامه مولف و آثار وی

- زندگی نامه خواجه نصیرالدین طوسی و آثار وی

- ارکان علم کلام

* رکن اول: مقدمات

مقدمه 1:

- تصورات

- تصدیقات

مقدمه 2: احکام نظر

مقدمه 3: دلیل و اقسام آن

* رکن دوم:

- تقسیم معلومات

- تقسیم موجودات

- خواص ممکن بالذات و تعریف آن

- نظر متکلمین در تقسیم موجودات

- خواص قدیم و محدث

- نظر حکما در تقسیم ممکنات

- نظر متکلمین در تقسیم محدثات

- تقسیم اجسام

* رکن سوم: الهیات و نگاهی به ذات و صفات و افعال و اسماء

قسم اول: ذات

قسم دوم:

- صفات

- سخن در صفات ثبوتیه

قسم سوم: افعال

قسم چهارم: اسماء

رکن اول: نبوت

رکن دوم: معاد

رکن سوم: اسم ها و احکام

رکن چهارم: امامت

من_اب_ع

فخرالدین رازی- محصل افکار المتقدمین و المتأخرین

کلی__د واژه ه__ا

کتاب محصل افکار المتقدمین و المتأخرین فخر رازی علم کلام تفکر دانشمندان زندگینامه

عصمة الانبیاء

عصمت الانبیاء کتاب گرانبهای دیگری است از نوشته های امام فخر رازی که به زبان عربی می باشد. در این کتاب نویسنده در پی آن است که به پاسخگویی شبهاتی بپردازد که راجع به عصمت انبیاء وارد شده چرا که در خصوص این مسئله از چهار جهت اختلاف وجود دارد:

اختلاف اول: به اعتقادات انبیاء در کفر و بدعت و تقیه و... مربوط می شود.

ص: 226

اختلاف دوم: مربوط به عصمت آنها در احکام و شرایع خداوند است.

اختلاف سوم: راجع به عصمت آنها در فتوا دادن است.

و اختلاف چهارم: در خصوص عصمت آنها در افعال و احوال است. به همین خاطر نویسنده در این کتاب از آیات قرآنی و قصص انبیاء استفاده کرده تا حجت و دلیل بر رد نظرات مخالفین بیاورد. ابتدا شبهات را مطرح و سپس جواب آنها را می آورد.

معرفی اجمالی نویسنده:

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد. محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است. ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاءالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فرا گرفت. برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراء النهر سفر کرد. ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سال های پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود. امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد، ضیاءالدین، شمس الدین. امام فخر در سال های پایانی زندگی در هرات سکونت گزید. در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت. متن وصیت نامه امام فخر در کتاب هایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 ه_.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

ص: 227

ساختاربندی کتاب:

* وجوب عصمت انبیاء و 15 دلیل آن

* عصمت ملائکه، عصمت آدم (ع)، قصه نوح (ع) و 2 شبهه، قصه ابراهیم (ع) و 7 شبهه، قصه یعقوب (ع) و 5 شبهه، قصه یوسف (ع) و 1 شبهه، قصه ایوب (ع) و 1 شبهه، قصه شعیب (ع) و 3 شبهه، قصه موسی (ع) و 6 شبهه، قصه موسی (ع) و خضر (ع) و 3 شبهه، قصه داوود (ع) و 2 شبهه، قصه سلیمان (ع) و 3 شبهه، قصه یونس (ع) و 1 شبهه، قصه لوط (ع) و 1 شبهه، قصه زکریا (ع) و 1 شبهه، قصه عیسی (ع) و 2 شبهه، قصه پیامبر اسلام (ص) و 17 شبهه.

* و فصل آخر به بررسی 3 شبهه از کسانی که گناه را برای پیامبران اثبات کرده اند می پردازد.

من_اب_ع

فخرالدین الرازی- عصمة الانبیاء

کلی__د واژه ه__ا

کتاب عصمة الانبیاء فخر رازی علم کلام عصمت پیامبران شبهه زندگینامه

رجعت

این کتاب یکی از آثار و تألیفات علامه محمدباقر مجلسی است که به زبان فارسی نوشته شده است. مبحث رجعت از دیرباز از موضوعات بحث انگیز و مورد اختلاف بوده و هست. عده ای از علما شیعه و از جمله علامه مجلسی آن را از اجماعیات و مسلمات شیعه دانسته و هیچ گونه شک و تردیدی را در آن روا ندانسته اند. این رساله برگرفته از کتاب حق الیقین است که مؤلف محترم در این رساله به تحلیل مسئله رجعت از دیدگاه برخی از آیات و اخبار پرداخته است و در طی آن با گزارش این پدیده شگفت به ابرام مبانی آن و تبیین حکومت ائمه اطهار (ع) پس از قیام حضرت مهدی (عج) اهتمام ورزیده است. علامه در این کتاب چهارده حدیث وارده از ائمه اهل بیت(ع) را در باب رجعت ترجمه و به شرح آنها پرداخته است.

ص: 228

معرفی اجمالی نویسنده:

ملا محمد باقر فرزند علامه محمد تقی مجلسی (مجلسی اول). این پدر و پسر هر دو علامه بودند ولی علامه مجلسی به طور مطلق، همین (ملامحمد باقر مجلسی اصفهانی) صاحب کتاب گران سنگ بحارالانوار است. او از بزرگان فقهای اثنی عشریه و علمای امامیه، محقق، متکلم جامع معقول و منقول و در تفسیر و حدیث و درایه و علم رجال و اصول فقه و کلام و سایر علوم دینی، متبحر و محیی آثار ائمه طاهرین و امام جمعه و جماعت شهر اصفهان و از طرف سلاطین وقت 'شیخ الاسلام' و دارای نفوذ کامل بود. سال 1037 ه_ ق در یک خانواده عالم در اصفهان متولد شد. از همان اوایل کودکی در سایه توجه خاص پدر دانشمندش به تحصیل علم پرداخت و در علوم متداول آن زمان در حوزه درسی پدر در اصفهان، باهوش و استعداد فوق العاده اش، توانست خیلی زود در مدتی کوتاه مراحل مختلف علمی را طی کند و با دو برادر بزرگترش، 'ملا عزیزالله' و 'ملا عبدالله' در میان علما مشهور شود. خدمات دینی متنوع او از حیث تألیف و تدریس و احقاق حقوق و ترویج و احیای شریعت و نشر آثار و اخبار فقه و ادعیه و قصص و دیگر شرعیات که به زبان فارسی ترجمه کرده و در تمام بلاد اسلامی مخصوصا بلاد عجم، بوده است. او علاوه بر این خدمات و اجرای احکام شرع و تمشیت امور مسلمین، در حفظ و حراست کشور و مملکت که آن روزها به واسطه قلت تدبیر شاه سلطان حسین صفوی رو به انحطاط رفته بود، سهم به سزایی داشت و در واقع به وجود او بسته بود و از همین رو، در دهه نهم از قرن یازدهم هجری، از طرف شاه سلیمان صفوی در شهر اصفهان (که در آن موقع پایتخت ایران) بود، اجرای امور، به عهده علامه مجلسی واگذار شد و او نیز چنانچه باید و شاید، به انجام وظایف لازمه، مشغول شد.

ص: 229

علامه از محضر بزرگانی چون ملاحسنعلی شوشتری، آقا حسین محقق خوانساری، میرزا رفیع الدین طباطبائی نائینی، شیخ عبدالله بن جابر عاملی، شیخ محمد جبل عاملی (نوه شهید ثانی)، ملا محمد صالح مازندرانی (شوهر خواهرش) و بسیاری دیگر از علما و فضلا کسب فیض کرد و اجازه گرفت. مدتی نیز در خدمت فقیه و حکیم نامی 'ملا محسن فیض کاشانی' در فنون مختلف علمی بود و از او نیز اجازه گرفت. از میان 211 نفر شاگردان مسلم او که در یک کتاب نامشان آمده، بعضی از شاگردانش را که مشهور ترند، نام می بریم: 1- سید نعمت الله جزایری، 2- میرمحمد صالح خاتون آبادی، 3- ملا ابوالحسن شریف عاملی، 4- حاج محمد اردبیلی، 5- میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی (مؤلف ریاض العلماء)، 6- ملا محمد سراب تنکابنی، 7- میرمحمد حسین خاتون آبادی (نوه دختری علامه)، 8- ملا رفیعا گیلانی، 9- سید ابوالقاسم خوانساری. اگر چه به گفته بزرگانی چون سید نعمت الله جزایری، شاگردان مجلسی را بیش از هزار نفر گفته است، از دانشمدان و مردان نامی معاصر با علامه مجلسی هم می توان فقط به نام چند نفر از جمله ملا محمد باقر سبزواری، شیخ حر عاملی، سید هاشم بحرانی، آقا جمال الدین خوانساری، شیخ محمد علی حزین لاهیجی اشاره کنیم. باید گفت از آنجا که زندگی این شخصیت علمی و دینی و تأثیر وجود او، بسیار شگرف و مهم و عظیم است، شایسته می باشد که برای اطلاع و آگاهی به زندگینامه او به طور دقیق و کامل مراجعه شود. تألیفات او را به عربی و به فارسی بیش از 100 جلد گفته اند. وفات این بزرگمرد عالم اسلام، در 27 رمضان سال 1110 ه_ ق و مزارش در کنار مسجد جامع، پایگاه و نزدیک خانه اش، جنب پدر علامه اش، مرحوم ملا محمد تقی مجلسی در اصفهان می باشد.

ص: 230

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 14 حدیث و عناوینی به شرح زیر است:

در اثبات رجعت- دابة الارض- معاد- سبیل الله- نصرت- عذاب ادنی- دو بار زندگی و مرگ- یاری در دنیا- روایات رجعت- رجعت حضرت امام علی (ع)- رجعت امام حسین (ع)- پادشاهی حضرت علی (ع) در رجعت- رجعت عایشه- خواندن دعای عهد باعث رجعت مؤمن- رجعت پیش از قیامت- باران ماه رجب و احیای اموات- رجعت داود رقی- دلالت آیه سوره نبأ بر رجعت- رجعت پیامبر اکرم (ص)- رجعت حضرت مهدی (عج)- رجعت اصحاب کهف- تخریب مکه و بنای مجدد آن و...

من_اب_ع

محمد باقر مجلسی- رجعت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رجعت علامه محمدباقر مجلسی اعتقاد رجعت تشیع ائمه ظهور امام مهدی (عج)

مجموعه رسائل اعتقادی

این کتاب یکی از آثار و تألیفات علامه مجلسی است که به زبان فارسی نوشته شده است. در این کتاب 7 رساله از رسائل اعتقادی علامه مجلسی گنجانده شده که به شرح زیر می باشد:

1- رساله اول: رساله فرق میان صفات فعل و ذات است، در مرحله اول معنا و مراد از صفات فعل و ذات را بیان فرموده و عبارات محدثین همچون مرحوم کلینی و صدوق نقل نموده و سپس تحقیقی پیرامون کلام آن دو بزرگوار به رشته تحریر در آورده و بعد از آن چهار مسلک راجع به عدم زیادتی صفات از جماعتی از بزرگان نقل فرموده اند و سپس بحثی پیرامون اراده می کنند که آیا از صفات ذات است یا از صفات فعل و در خاتمه رساله جمع بندی راجع به حاصل کلام مرحوم صدوق و کلینی در فرق میان صفات ذات و صفات فعل می فرمایند. در اکثر تراجم از این رساله نام برده شده و در ذریعه از آن به رساله فی صفات الذات و صفات الفعل تعبیر شده و فرموده این رساله در حدود چهار صد بیت است.

ص: 231

2- رساله دوم رساله تحقیق مسئله بدا است در مرحله اول معنای بدا را در لغت بیان می فرمایند و سپس اقوالی را که در بدا قائل شده اند نقل می کند و بعد از آن مختار خود را مفصلا بیان می نمایند و سپس فوایدی که در معتقد بودن به بدا می باشد به نحو مبسوطی با نقل بعض احادیث اهل بیت عصمت و طهارت (ع) رساله را به پایان می رساند.

3- رساله سوم: رساله جبر و تفویض است در مرحله اول حدیثی در کتاب توحید و عیون اخبار الرضا مرحوم صدوق از امام هشتم (ع) راجع به جبر و تفویض نقل می نمایند با ترجمه فارسی آن و همچنین حدیثی از امام دوم (ع) و سپس دو قول مشهور از میان اقوال در جبر و تفویض را نقل می کنند و دو قول عبارت است از مذهب اشاعره و مذهب معتزله و سپس مختار مذهب حق را در آن بیان می فرمایند که عبارت باشد از اینکه جبر و تفویض هر دو باطل است و امری در میان این دو امر حق است و این مطلب را با بسط تمام با نقل روایات رساله را به پایان می رساند.

4- رساله چهارم: رساله دفع شبهه حدیث جهل و معرفت است و حدیث عبارت از حدیثی است که مرحوم کلینی در اصول کافی از حضرت امام صادق (ع) روایت کرده که فرموده اند اختلاف واقع شده که مراد از معرفت و جهل در حدیث چیست؟ هفت وجه را در این باره ذکر می فرمایند و با رد و ایراد در وجوه مذکوره رساله را به پایان می رسانند.

ص: 232

5- رساله پنجم: این رساله ترجمه چهارده حدیث پیرامون امام زمان (عج) و مسئله رجعت است که عبارت بوده باشند از: 1. بشارت به خروج قومی در آخر الزمان و طلب نمودن حق را 2. علایم قبل از ظهور حضرت 3. تفسیری راجع به حروف مقطعه اول سور قرآن و استخراج ظهور حضرت از آن 4. چگونگی ازدواج نرجس خاتون با امام حسن عسکری (ع) 5. چگونگی ولادت با سعادت منجی بشریت حضرت صاحب الامر و الزمان (عج) 6. سوالات سعد بن عبدالله از امام زمان (عج) در محضر امام حسن عسکری (ع) 7. وقایع بعد از وفات امام حسن عسکری (ع) و مورد نظر قرار گرفتن امام زمان (عج) از طرف خلفای جور 8. وقایع بعد از ظهور حضرت حجت (عج) 9. خبر دادن پیغمبر اکرم (ص) به ظهور ائمه معصومین (ع) و دعای مخصوص هر یک از آنها 10. علایم ظهور آن حضرت 11. وقایع بعد از ظهور آن حضرت 12. رجعت پیغمبر اکرم (ص) و ائمه معصومین (ع) 13. رجعت تمام انبیا و اوصیا و خوبان و بدان 14. وظیفه مردم در زمان غیبت

6- رساله ششم: رساله بهشت و دوزخ است و این رساله در یک مقدمه و دو فصل است که مقدمه در بیان معاد جسمانی و دو فصل در احادیث وارده در احوال بهشت و دوزخ است.

7- رساله هفتم: رساله حکمت و فلسفه شهادت امام حسین (ع) است و رساله ای است در بیان حکمت شهادت سید الشهدا، امام حسین بن علی، شهید کربلا، و رفع بعضی شبهات که در این باب به خاطر اکثر شیعیان می رسد.

ص: 233

معرفی اجمالی نویسنده:

ملا محمد باقر فرزند علامه محمد تقی مجلسی (مجلسی اول). این پدر و پسر هر دو علامه بودند ولی علامه مجلسی به طور مطلق، همین (ملامحمد باقر مجلسی اصفهانی) صاحب کتاب گران سنگ بحارالانوار است. او از بزرگان فقهای اثنی عشریه و علمای امامیه، محقق، متکلم جامع معقول و منقول و در تفسیر و حدیث و درایه و علم رجال و اصول فقه و کلام و سایر علوم دینی، متبحر و محیی آثار ائمه طاهرین و امام جمعه و جماعت شهر اصفهان و از طرف سلاطین وقت 'شیخ الاسلام' و دارای نفوذ کامل بود. سال 1037 ه_ ق در یک خانواده عالم در اصفهان متولد شد. از همان اوایل کودکی در سایه توجه خاص پدر دانشمندش به تحصیل علم پرداخت و در علوم متداول آن زمان در حوزه درسی پدر در اصفهان، باهوش و استعداد فوق العاده اش، توانست خیلی زود در مدتی کوتاه مراحل مختلف علمی را طی کند و با دو برادر بزرگترش، 'ملا عزیزالله' و 'ملا عبدالله' در میان علما مشهور شود. خدمات دینی متنوع او از حیث تألیف و تدریس و احقاق حقوق و ترویج و احیای شریعت و نشر آثار و اخبار فقه و ادعیه و قصص و دیگر شرعیات که به زبان فارسی ترجمه کرده و در تمام بلاد اسلامی مخصوصا بلاد عجم، بوده است. او علاوه بر این خدمات و اجرای احکام شرع و تمشیت امور مسلمین، در حفظ و حراست کشور و مملکت که آن روزها به واسطه قلت تدبیر شاه سلطان حسین صفوی رو به انحطاط رفته بود، سهم به سزایی داشت و در واقع به وجود او بسته بود و از همین رو، در دهه نهم از قرن یازدهم هجری، از طرف شاه سلیمان صفوی در شهر اصفهان (که در آن موقع پایتخت ایران) بود، اجرای امور، به عهده علامه مجلسی واگذار شد و او نیز چنانچه باید و شاید، به انجام وظایف لازمه، مشغول شد.

ص: 234

علامه از محضر بزرگانی چون ملاحسنعلی شوشتری، آقا حسین محقق خوانساری، میرزا رفیع الدین طباطبائی نائینی، شیخ عبدالله بن جابر عاملی، شیخ محمد جبل عاملی (نوه شهید ثانی)، ملا محمد صالح مازندرانی (شوهر خواهرش) و بسیاری دیگر از علما و فضلا کسب فیض کرد و اجازه گرفت. مدتی نیز در خدمت فقیه و حکیم نامی 'ملا محسن فیض کاشانی' در فنون مختلف علمی بود و از او نیز اجازه گرفت. از میان 211 نفر شاگردان مسلم او که در یک کتاب نامشان آمده، بعضی از شاگردانش را که مشهور ترند، نام می بریم: 1- سید نعمت الله جزایری، 2- میرمحمد صالح خاتون آبادی، 3- ملا ابوالحسن شریف عاملی، 4- حاج محمد اردبیلی، 5- میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی (مؤلف ریاض العلماء)، 6- ملا محمد سراب تنکابنی، 7- میرمحمد حسین خاتون آبادی (نوه دختری علامه)، 8- ملا رفیعا گیلانی، 9- سید ابوالقاسم خوانساری. اگر چه به گفته بزرگانی چون سید نعمت الله جزایری، شاگردان مجلسی را بیش از هزار نفر گفته است، از دانشمدان و مردان نامی معاصر با علامه مجلسی هم می توان فقط به نام چند نفر از جمله ملا محمد باقر سبزواری، شیخ حر عاملی، سید هاشم بحرانی، آقا جمال الدین خوانساری، شیخ محمد علی حزین لاهیجی اشاره کنیم. باید گفت از آنجا که زندگی این شخصیت علمی و دینی و تأثیر وجود او، بسیار شگرف و مهم و عظیم است، شایسته می باشد که برای اطلاع و آگاهی به زندگینامه او به طور دقیق و کامل مراجعه شود. تألیفات او را به عربی و به فارسی بیش از 100 جلد گفته اند. وفات این بزرگمرد عالم اسلام، در 27 رمضان سال 1110 ه_ ق و مزارش در کنار مسجد جامع، پایگاه و نزدیک خانه اش، جنب پدر علامه اش، مرحوم ملا محمد تقی مجلسی در اصفهان می باشد.

ص: 235

ساختاربندی کتاب:

مقدمه- رساله فرق میان صفات فعل و ذات- رساله تحقیق مسئله بدا- رساله جبر و تفویض- رساله دفع شبهه حدیث جهل و معرفت- ترجمه چهارده حدیث راجع به امام عصر و علایم ظهور و رجعت- رساله بهشت و دوزخ- رساله حکمت و فلسفه شهادت امام حسین (ع)

من_اب_ع

محمد باقر مجلسی- مجموعه رسائل اعتقادی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب مجموعه رسائل اعتقادی علامه محمدباقر مجلسی شهادت امام حسین (ع) ظهور امام مهدی (عج) اعتقاد تشیع

سه رساله درباره حجت بن الحسن العسکری (ع)

این کتاب یکی از آثار و تألیفات علامه مجلسی است که به زبان فارسی نوشته شده است و شامل سه رساله از رسائل علامه درباره حجت بن الحسن العسکری (ع) به شرح زیر است:

1. باب چهاردهم از کتاب ارزنده تذکرة الائمه در احوالات چهارده معصوم (ع)

2. رساله ترجمه چهارده حدیث راجع به امام عصر و علایم ظهور و رجعت

3. بخش زیارات حضرت ولی عصر (عج) از کتاب شریف تحفة الزائر

معرفی اجمالی نویسنده:

ملا محمد باقر فرزند علامه محمد تقی مجلسی (مجلسی اول). این پدر و پسر هر دو علامه بودند ولی علامه مجلسی به طور مطلق، همین (ملامحمد باقر مجلسی اصفهانی) صاحب کتاب گران سنگ بحارالانوار است. او از بزرگان فقهای اثنی عشریه و علمای امامیه، محقق، متکلم جامع معقول و منقول و در تفسیر و حدیث و درایه و علم رجال و اصول فقه و کلام و سایر علوم دینی، متبحر و محیی آثار ائمه طاهرین و امام جمعه و جماعت شهر اصفهان و از طرف سلاطین وقت 'شیخ الاسلام' و دارای نفوذ کامل بود. سال 1037 ه_ ق در یک خانواده عالم در اصفهان متولد شد. از همان اوایل کودکی در سایه توجه خاص پدر دانشمندش به تحصیل علم پرداخت و در علوم متداول آن زمان در حوزه درسی پدر در اصفهان، باهوش و استعداد فوق العاده اش، توانست خیلی زود در مدتی کوتاه مراحل مختلف علمی را طی کند و با دو برادر بزرگترش، 'ملا عزیزالله' و 'ملا عبدالله' در میان علما مشهور شود. خدمات دینی متنوع او از حیث تألیف و تدریس و احقاق حقوق و ترویج و احیای شریعت و نشر آثار و اخبار فقه و ادعیه و قصص و دیگر شرعیات که به زبان فارسی ترجمه کرده و در تمام بلاد اسلامی مخصوصا بلاد عجم، بوده است. او علاوه بر این خدمات و اجرای احکام شرع و تمشیت امور مسلمین، در حفظ و حراست کشور و مملکت که آن روزها به واسطه قلت تدبیر شاه سلطان حسین صفوی رو به انحطاط رفته بود، سهم به سزایی داشت و در واقع به وجود او بسته بود و از همین رو، در دهه نهم از قرن یازدهم هجری، از طرف شاه سلیمان صفوی در شهر اصفهان (که در آن موقع پایتخت ایران) بود، اجرای امور، به عهده علامه مجلسی واگذار شد و او نیز چنانچه باید و شاید، به انجام وظایف لازمه، مشغول شد.

ص: 236

علامه از محضر بزرگانی چون ملاحسنعلی شوشتری، آقا حسین محقق خوانساری، میرزا رفیع الدین طباطبائی نائینی، شیخ عبدالله بن جابر عاملی، شیخ محمد جبل عاملی (نوه شهید ثانی)، ملا محمد صالح مازندرانی (شوهر خواهرش) و بسیاری دیگر از علما و فضلا کسب فیض کرد و اجازه گرفت. مدتی نیز در خدمت فقیه و حکیم نامی 'ملا محسن فیض کاشانی' در فنون مختلف علمی بود و از او نیز اجازه گرفت. از میان 211 نفر شاگردان مسلم او که در یک کتاب نامشان آمده، بعضی از شاگردانش را که مشهور ترند، نام می بریم: 1- سید نعمت الله جزایری، 2- میرمحمد صالح خاتون آبادی، 3- ملا ابوالحسن شریف عاملی، 4- حاج محمد اردبیلی، 5- میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی (مؤلف ریاض العلماء)، 6- ملا محمد سراب تنکابنی، 7- میرمحمد حسین خاتون آبادی (نوه دختری علامه)، 8- ملا رفیعا گیلانی، 9- سید ابوالقاسم خوانساری. اگر چه به گفته بزرگانی چون سید نعمت الله جزایری، شاگردان مجلسی را بیش از هزار نفر گفته است، از دانشمدان و مردان نامی معاصر با علامه مجلسی هم می توان فقط به نام چند نفر از جمله ملا محمد باقر سبزواری، شیخ حر عاملی، سید هاشم بحرانی، آقا جمال الدین خوانساری، شیخ محمد علی حزین لاهیجی اشاره کنیم. باید گفت از آنجا که زندگی این شخصیت علمی و دینی و تأثیر وجود او، بسیار شگرف و مهم و عظیم است، شایسته می باشد که برای اطلاع و آگاهی به زندگینامه او به طور دقیق و کامل مراجعه شود. تألیفات او را به عربی و به فارسی بیش از 100 جلد گفته اند. وفات این بزرگمرد عالم اسلام، در 27 رمضان سال 1110 ه_ ق و مزارش در کنار مسجد جامع، پایگاه و نزدیک خانه اش، جنب پدر علامه اش، مرحوم ملا محمد تقی مجلسی در اصفهان می باشد.

ص: 237

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل عناوین زیر می باشد:

پیام آیت الله صافی گلپایگانی- مقدمه حجت الاسلام میر دامادی: اعتقاد به امام زمان (عج)- انتظار فرج و گشایش- آب حیات، بئر معطله- معرفت امام عصر (عج)- ولایت تکوینی- قدرت انبیا- دوستی امام عصر (عج)- نشر فرهنگ اهل بیت (ع) و...

- تذکرة الائمه: احوالات حضرت ولی عصر (عج)- احوالات آن حضرت از طریق براهمه هندوان- اقوال مجوس راجع به ظهور آن حضرت- اقوال عامه در غیبت آن حضرت- علامت خروج دجال- تاریخ ولادت حضرت صاحب الزمان (عج)- ترجمه چهل حدیث ابونعیم اصفهانی راجع به آن حضرت- توقیع آن حضرت در امر غیبت و انتظار فرج- بیان مکان آن حضرت در ایام غیبت- علامات حضور آن حضرت- روز ظهور آن حضرت و مدت دولت آن حضرت- علایم قبل از ظهور- علایم ظهور آن حضرت- وقایع بعد از ظهور- وظیفه مردم در زمان غیبت و...

- تحفة الزائر: کیفیت زیارت حضرت صاحب الزمان (عج)- زیارت دیگر آن حضرت- دعای ندبه- دعای عهد- دعا برای آن حضرت- دعای غیبت- زیارت سرداب- کیفیت زیارت آن حضرت در سرداب سامرا- و...

من_اب_ع

محمد باقر مجلسی- سه رساله درباره حجت بن الحسن العسکری (ع)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب سه رساله درباره حجت بن الحسن العسکری (ع) علامه محمدباقر مجلسی امام مهدی (عج) ظهور رجعت انتظار دعا

رساله نجات (اصول عقاید علامه مجلسی)

این رساله یکی از آثار و تألیفات علامه محمدباقر مجلسی است که به زبان فارسی و در اصول عقاید می باشد و برای جلوگیری از خرافات و حرف های بیهوده نابخردان مؤثر و قابل توجه است.

ص: 238

معرفی اجمالی نویسنده:

ملا محمد باقر فرزند علامه محمد تقی مجلسی (مجلسی اول). این پدر و پسر هر دو علامه بودند ولی علامه مجلسی به طور مطلق، همین (ملامحمد باقر مجلسی اصفهانی) صاحب کتاب گران سنگ بحارالانوار است. او از بزرگان فقهای اثنی عشریه و علمای امامیه، محقق، متکلم جامع معقول و منقول و در تفسیر و حدیث و درایه و علم رجال و اصول فقه و کلام و سایر علوم دینی، متبحر و محیی آثار ائمه طاهرین و امام جمعه و جماعت شهر اصفهان و از طرف سلاطین وقت 'شیخ الاسلام' و دارای نفوذ کامل بود. سال 1037 ه_ ق در یک خانواده عالم در اصفهان متولد شد. از همان اوایل کودکی در سایه توجه خاص پدر دانشمندش به تحصیل علم پرداخت و در علوم متداول آن زمان در حوزه درسی پدر در اصفهان، باهوش و استعداد فوق العاده اش، توانست خیلی زود در مدتی کوتاه مراحل مختلف علمی را طی کند و با دو برادر بزرگترش، 'ملا عزیزالله' و 'ملا عبدالله' در میان علما مشهور شود. خدمات دینی متنوع او از حیث تألیف و تدریس و احقاق حقوق و ترویج و احیای شریعت و نشر آثار و اخبار فقه و ادعیه و قصص و دیگر شرعیات که به زبان فارسی ترجمه کرده و در تمام بلاد اسلامی مخصوصا بلاد عجم، بوده است. او علاوه بر این خدمات و اجرای احکام شرع و تمشیت امور مسلمین، در حفظ و حراست کشور و مملکت که آن روزها به واسطه قلت تدبیر شاه سلطان حسین صفوی رو به انحطاط رفته بود، سهم به سزایی داشت و در واقع به وجود او بسته بود و از همین رو، در دهه نهم از قرن یازدهم هجری، از طرف شاه سلیمان صفوی در شهر اصفهان (که در آن موقع پایتخت ایران) بود، اجرای امور، به عهده علامه مجلسی واگذار شد و او نیز چنانچه باید و شاید، به انجام وظایف لازمه، مشغول شد.

ص: 239

علامه از محضر بزرگانی چون ملاحسنعلی شوشتری، آقا حسین محقق خوانساری، میرزا رفیع الدین طباطبائی نائینی، شیخ عبدالله بن جابر عاملی، شیخ محمد جبل عاملی (نوه شهید ثانی)، ملا محمد صالح مازندرانی (شوهر خواهرش) و بسیاری دیگر از علما و فضلا کسب فیض کرد و اجازه گرفت. مدتی نیز در خدمت فقیه و حکیم نامی 'ملا محسن فیض کاشانی' در فنون مختلف علمی بود و از او نیز اجازه گرفت. از میان 211 نفر شاگردان مسلم او که در یک کتاب نامشان آمده، بعضی از شاگردانش را که مشهور ترند، نام می بریم: 1- سید نعمت الله جزایری، 2- میرمحمد صالح خاتون آبادی، 3- ملا ابوالحسن شریف عاملی، 4- حاج محمد اردبیلی، 5- میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی (مؤلف ریاض العلماء)، 6- ملا محمد سراب تنکابنی، 7- میرمحمد حسین خاتون آبادی (نوه دختری علامه)، 8- ملا رفیعا گیلانی، 9- سید ابوالقاسم خوانساری. اگر چه به گفته بزرگانی چون سید نعمت الله جزایری، شاگردان مجلسی را بیش از هزار نفر گفته است، از دانشمدان و مردان نامی معاصر با علامه مجلسی هم می توان فقط به نام چند نفر از جمله ملا محمد باقر سبزواری، شیخ حر عاملی، سید هاشم بحرانی، آقا جمال الدین خوانساری، شیخ محمد علی حزین لاهیجی اشاره کنیم. باید گفت از آنجا که زندگی این شخصیت علمی و دینی و تأثیر وجود او، بسیار شگرف و مهم و عظیم است، شایسته می باشد که برای اطلاع و آگاهی به زندگینامه او به طور دقیق و کامل مراجعه شود. تألیفات او را به عربی و به فارسی بیش از 100 جلد گفته اند. وفات این بزرگمرد عالم اسلام، در 27 رمضان سال 1110 ه_ ق و مزارش در کنار مسجد جامع، پایگاه و نزدیک خانه اش، جنب پدر علامه اش، مرحوم ملا محمد تقی مجلسی در اصفهان می باشد.

ص: 240

ساختار بندی کتاب:

این رساله شامل دو مقدمه و چند باب است.

مقدمه:

باب اول: در اثبات صانع

باب دوم: در اثبات قدرت صانع

باب سوم: در علم

باب چهارم: در عدل و حکمت

باب پنجم: در نبوت

باب ششم: در اثبات نبوت

باب هفتم: در امامت

باب هشتم: در لزوم امام

مقدمه:

باب اول: در تطبیق حدیث شریف «من عرف نفسه فقد عرف ربه»

باب دوم: قال الله عز من قائل: «قل أرأیتم إن کان من عند الله ثم کفرتم به من أضل ممن هو فی شقاق بعید؛ بگو به من خبر دهید اگر (قرآن) از نزد خدا (آمده) باشد و آن را انکار کرده باشید چه کسی گمراه تر از آن کس خواهد بود که به مخالفتی دور و دراز (دچار) آمده باشد» (فصلت/ 52)

باب سوم: در تفسیر سوره حمد و تطبین فقرات معجز نظام آن بر اصول دین

باب چهارم: در تفسیر سوره توحید و تطبین آن بر جمیع اصول دین

باب پنجم: در تفسیر سوره جحد و تطبین آن بر اصول دین

من_اب_ع

محمد باقر مجلسی- رساله نجات

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله نجات علامه محمدباقر مجلسی علم کلام اصول دین زندگینامه

نظم اللئالی

این کتاب یکی از آثار بسیار نفیس و گران قدر علامه ملا محمد باقر مجلسی است که گویای مقام علمی و اجتماعی ایشان است و نشانه ای است از مقام فقاهت و مرجعیت ایشان در دوران خویش. این کتاب جنبه رساله علمیه برای زمان حاضر ندارد بلکه جنبه مقام فقهی و نظری علامه مجلسی ملحوظ است و برای اطلاع از نظریات فقهی ایشان می توان به این کتاب مراجعه نمود و این کتاب مخصوص صاحب نظران و اهل علم و مجتهدان می باشد.

ص: 241

معرفی اجمالی نویسنده:

ملا محمد باقر فرزند علامه محمد تقی مجلسی (مجلسی اول). این پدر و پسر هر دو علامه بودند ولی علامه مجلسی به طور مطلق، همین (ملامحمد باقر مجلسی اصفهانی) صاحب کتاب گران سنگ بحارالانوار است. او از بزرگان فقهای اثنی عشریه و علمای امامیه، محقق، متکلم جامع معقول و منقول و در تفسیر و حدیث و درایه و علم رجال و اصول فقه و کلام و سایر علوم دینی، متبحر و محیی آثار ائمه طاهرین و امام جمعه و جماعت شهر اصفهان و از طرف سلاطین وقت 'شیخ الاسلام' و دارای نفوذ کامل بود. سال 1037 ه_ ق در یک خانواده عالم در اصفهان متولد شد. از همان اوایل کودکی در سایه توجه خاص پدر دانشمندش به تحصیل علم پرداخت و در علوم متداول آن زمان در حوزه درسی پدر در اصفهان، باهوش و استعداد فوق العاده اش، توانست خیلی زود در مدتی کوتاه مراحل مختلف علمی را طی کند و با دو برادر بزرگترش، 'ملا عزیزالله' و 'ملا عبدالله' در میان علما مشهور شود. خدمات دینی متنوع او از حیث تألیف و تدریس و احقاق حقوق و ترویج و احیای شریعت و نشر آثار و اخبار فقه و ادعیه و قصص و دیگر شرعیات که به زبان فارسی ترجمه کرده و در تمام بلاد اسلامی مخصوصا بلاد عجم، بوده است. او علاوه بر این خدمات و اجرای احکام شرع و تمشیت امور مسلمین، در حفظ و حراست کشور و مملکت که آن روزها به واسطه قلت تدبیر شاه سلطان حسین صفوی رو به انحطاط رفته بود، سهم به سزایی داشت و در واقع به وجود او بسته بود و از همین رو، در دهه نهم از قرن یازدهم هجری، از طرف شاه سلیمان صفوی در شهر اصفهان (که در آن موقع پایتخت ایران) بود، اجرای امور، به عهده علامه مجلسی واگذار شد و او نیز چنانچه باید و شاید، به انجام وظایف لازمه، مشغول شد.

ص: 242

علامه از محضر بزرگانی چون ملاحسنعلی شوشتری، آقا حسین محقق خوانساری، میرزا رفیع الدین طباطبائی نائینی، شیخ عبدالله بن جابر عاملی، شیخ محمد جبل عاملی (نوه شهید ثانی)، ملا محمد صالح مازندرانی (شوهر خواهرش) و بسیاری دیگر از علما و فضلا کسب فیض کرد و اجازه گرفت. مدتی نیز در خدمت فقیه و حکیم نامی 'ملا محسن فیض کاشانی' در فنون مختلف علمی بود و از او نیز اجازه گرفت. از میان 211 نفر شاگردان مسلم او که در یک کتاب نامشان آمده، بعضی از شاگردانش را که مشهور ترند، نام می بریم: 1- سید نعمت الله جزایری، 2- میرمحمد صالح خاتون آبادی، 3- ملا ابوالحسن شریف عاملی، 4- حاج محمد اردبیلی، 5- میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی (مؤلف ریاض العلماء)، 6- ملا محمد سراب تنکابنی، 7- میرمحمد حسین خاتون آبادی (نوه دختری علامه)، 8- ملا رفیعا گیلانی، 9- سید ابوالقاسم خوانساری. اگر چه به گفته بزرگانی چون سید نعمت الله جزایری، شاگردان مجلسی را بیش از هزار نفر گفته است، از دانشمدان و مردان نامی معاصر با علامه مجلسی هم می توان فقط به نام چند نفر از جمله ملا محمد باقر سبزواری، شیخ حر عاملی، سید هاشم بحرانی، آقا جمال الدین خوانساری، شیخ محمد علی حزین لاهیجی اشاره کنیم. باید گفت از آنجا که زندگی این شخصیت علمی و دینی و تأثیر وجود او، بسیار شگرف و مهم و عظیم است، شایسته می باشد که برای اطلاع و آگاهی به زندگینامه او به طور دقیق و کامل مراجعه شود. تألیفات او را به عربی و به فارسی بیش از 100 جلد گفته اند. وفات این بزرگمرد عالم اسلام، در 27 رمضان سال 1110 ه_ ق و مزارش در کنار مسجد جامع، پایگاه و نزدیک خانه اش، جنب پدر علامه اش، مرحوم ملا محمد تقی مجلسی در اصفهان می باشد.

ص: 243

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل عناوین زیر می باشد:

مقدمه: طریق امتیاز فیما بین مسائل مذکوره- کتاب علم، در طریقه استنباط استدلال آداب تحصیل علم و تقلید و حکم مجتهد متجزی- کتاب توحید، یعنی مطالب متعلقه به اصل توحید- رساله صفات ذات و فعل- رساله تحقیق مسئله بدا- رساله تحقیق مسئله جبر و تفویض- کتاب حجت، ذکر بعضی امور متعلقه به نبی و وصی- رساله تفسیر آیه کریمه «و السابقون الاولون ...» (توبه/ 100)- کتاب معاد- احکام نیست- آداب صله رحم- کتاب ذکر و دعا و قرآن- بیان نجاسات- طریق تطهیر آب متنجس و یخ و برف نجس- طریق تطهیر ظروف و زمین و خشت و قالی و نمد و لحاف و ...- حکم غساله بدن و جامه و ...- احکام سرایت نجاسات- احکام شک در نجاسات- حکم بواطن و ...- اقسام طهارت- کیفیت وضو- کیفیت غسل- احکام حیض- کیفیت تیمم- اعداد صلوات آداب و احکام جبیره- اوقات صلوات- احکام قبله- احکام لباس مصلی و مکان مصلی- احکام اذان و اقامه- احکام نیت نماز- احکام تکبیرة الاحرام و قیام و قرائت و رکوع و سجود و تشهد و سلام و ...- کیفیت نماز بر وجه تفصیل- فرق زن و مرد در افعال نماز- قواطع صلاة- احکام سهو و شک در نماز- متفرقات احکام سهو و شک- احکام نماز جماعت- احکام نماز جمعه و نماز قضا و نیابت و نماز عید و نماز آیات و نماز استسفا و نافله و...- آداب صوم و توابع آن- اقسام سفر و قواطع سفر- کتاب زکاة و خمس- آداب فطره ماه مبارک رمضان- بیان مصارف زکات- مصارف خمس و شروط آن- کتاب حج و زیارت- کتاب جهاد- کتاب امر به معروف و نهی از منکر- احکام غیبت- احکام توبه- احکام بیع نقد به نسیه و احکام ربا- کتاب رهن- کتاب ضمان- احکام شرکت- احکام مضاربه- احکام وصیت- احکام وقف- احکام موصی- احکام رضاع- احکام نظر و لمس- آداب خلوت- احکام ایلاء- احکام نفقات- آداب و شرایط طلاق- کتاب تدبیر و ایمان و نذر و کفارات- احکام جامدات و مایعات- کتاب لقطه- کتاب احیای موات- کتاب میراث- کتاب قضاء، بیان صفات قاضی- کتاب شهادات- کتاب حدود- کتاب قصاص و دیات- کتاب نوادر- و...

ص: 244

من_اب_ع

محمد باقر مجلسی- نظم اللئالی معروف به سوال و جواب از علامه محمدباقر مجلسی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب نظم اللئالی علامه محمدباقر مجلسی احکام فقهی فقه زندگینامه

کتاب اثبات صانع از ماتریالیسم تا ایدئالیسم

این کتاب که از تألیفات و تقریرات آقا شیخ محمدتقی آملی است در سال 1367 هجری قمری به درخواست جماعتی از دوستان با وفایشان نوشته شده است که هفته ای یک شب به قدر تواناییشان از اصول دین و معارف الهی مذاکره می کردند.

معرفی اجمالی آقا شیخ محمدتقی آملی

محمدتقی آملی، فقیه امامی، فرزند مولا محمد آملی در روز چهارشنبه یازدهم ماه ذی قعدة الحرام موافق با سال 1304 ه_.ق در تهران متولد شد. آقا شیخ محمدتقی آملی حقا از اعاظم علمای معاصر و جامع معقول و منقول و مجتهد در فروع و اصول بود چنان که حائز منقبتین علم و عمل بود. هم در مراقبت حظی وافر داشت که دارای رتبت عندیت بود و هم در سلوک الی الله نصیب وافی داشت که واجد عزم و همت بود، و هم در تدریس توفیق والا داشت و هم در تصنیف ید طولی. هنگامی که به بدایت تعلیم رسید به مکتب رفت و بعد از آشنایی به خواندن و نوشتن فارسی به تعلم علوم عربیه که مهمترین کمالات آن عصر بود گماشت و سپس فقه و اصول را شروع کرد، مقدمات علوم را نزد پدر آموخت پس از آن نزد عالمان دیگری مانند شیخ عبدالنبی نوری و میرزا حسن کرمانشاهی درس خواند.

سپس در سال 1340 ق به نجف اشرف رفت و مدت چهارده سال از محضر استادانی چون میرزای نائینی و آقا ضیاء عراقی (اراکی) و آقا سید ابوالحسن اصفهانی بهره یافت و همچنین ایشان شاگرد برجسته علامه میرزا علی آقا قاضی بوده است؛ سپس به تهران بازگشت و به تصنیف و تدریس مشغول شد. از شاگردان او می توان به آیت الله حسن زاده آملی، آیت الله سید رضی شیرازی، آیت الله یحیی عابدی، آیت الله مصطفی مجد جامعی، آیت الله محی الدین انواری و... اشاره کرد. جمعی از فقهای فاضل از محضرش بهره می بردند و بسیار گرامیش می داشتند. آملی فقیهی گوشه نشین بود و از پذیرفتن مسئولیت ریاست گریزان بود و تا پایان زندگی نیز در نوشتن رساله فتوایی خودداری کرد. از آثار او می توان به شرح عروة الوثقی و حاشیه بر شرح منظومه سبزواری اشاره کرد. وی در صبح دوشنبه ماه صفر 1379 ه_.ق مطابق با اول شهریور 1338 در تهران دار فانی را وداع گفت.

ص: 245

ساختار بندی کتاب

این کتاب شامل دو بخش و چندین برهان به شرح زیر است:

1. بخش اول: در اثبات صانع (شامل 12 برهان) بعضی ازعناوین این بخش عبارت است از:

برهان اول: فرضیه ی پیدایش اجسام عالم از مواد اتمی

برهان دوم: فرضیه ی عدم وجود عالم دیگری به غیر از عالم اجسام

برهان سوم: عدم وجود عالم دیگر اعم از عوالم ملائکه، جن، صور بلاماده، عقل ورای روح هر رای عالم محسوس

برهان چهارم: صرف نظر از براهین سه گانه قبل، فرضیه قدیم بودن اتم و حرکتش

برهان پنجم: صرفنظر از براهین سابق فرضیه ی منشأ بودن اتم در حدوث بودن این تصادفات و اینکه تمامی اجسام از آن حاصل شده است.

برهان ششم: بحث از چگونگی شکل ذرات اتمی متحرک به دور هسته ی مرکزی

برهان هفتم: وجود ذرات اتمی و هسته ی مرکزی احتیاج به مکان دارد

برهان هشتم: فرضیه ی قدیم بودن ماده اتمی و قوه و حرکتش

برهان نهم: محتاج بودن وجود مواد اتمی به علت

برهان دهم: با مطالعه ی عقاید پیشینیان موضوع دانستن مواد اتمی مذهب تازه ای نیست

برهان یازدهم: قائل شدن حالت خاصی برای مواد اتمی به جای روح (در ضمن بیان مذهب مادی)

برهان دوازدهم: سبب جدا شدن سیارات و ستارگان متحرک به گرد خورشید

خلاصه براهین مزبور

2. بخش دوم در ذکر دلائل وجود واجب الوجود و بیان آنکه واجب الوجود واحد است.

برهان اول: برهان تمانع

برهان دوم: پی بردن به وحدت مصنوع که کاشف از وحدت صانع آن است

ص: 246

برهان سوم: واجب الوجود احدی الذات است

برهان چهارم: بیانی دیگر از ناحیه بساطت واجب الوجود

برهان پنجم: برهان فرجه

برهان ششم: برهانی است مبتنی بر مذهب حکما و راسخین در حکومت

برهان هفتم: برهان احمدی

برهان هشتم: دلیل یگانگی حق جل و علا

برهان نهم: فرستادگان از طرف خداوند متعال

برهان دهم: اتفاق اهل شرائع به وحدت واجب الوجود.

من_اب_ع

شیخ محمدتقی آملی- اثبات صانع از ماتریالیسم تا ایدآلیسم یا از ماده پرستی تا خدا پرستی

کلی__د واژه ه__ا

کتب فقهی علم اصول اثبات خدا کتاب اثبات صانع از ماتریالیسم تا ایدئالیسم محمدتقی آملی زندگینامه

کتاب در بحث از صفات جلالیه و جمالیه حضرت حق

این کتاب اقتباسی است از تقریرات مجلس بحث آقا شیخ محمد تقی آملی که در شبهای دوشنبه در مسجد مجد برگزار می شده است. این کتاب بخش 5 از کتاب ماده پرستی تا خدا پرستی است.

معرفی اجمالی آقا شیخ محمد تقی آملی:

محمدتقی آملی، فقیه امامی، فرزند مولا محمد آملی در روز چهارشنبه یازدهم ماه ذی قعدة الحرام موافق با سال 1304 ه_.ق در تهران متولد شد. آقا شیخ محمدتقی آملی حقا از اعاظم علمای معاصر و جامع معقول و منقول و مجتهد در فروع و اصول بود چنان که حائز منقبتین علم و عمل بود. هم در مراقبت حظی وافر داشت که دارای رتبت عندیت بود و هم در سلوک الی الله نصیب وافی داشت که واجد عزم و همت بود، و هم در تدریس توفیق والا داشت و هم در تصنیف ید طولی. هنگامی که به بدایت تعلیم رسید به مکتب رفت و بعد از آشنایی به خواندن و نوشتن فارسی به تعلم علوم عربیه که مهمترین کمالات آن عصر بود گماشت و سپس فقه و اصول را شروع کرد، مقدمات علوم را نزد پدر آموخت پس از آن نزد عالمان دیگری مانند شیخ عبدالنبی نوری و میرزا حسن کرمانشاهی درس خواند. سپس در سال 1340 ق به نجف اشرف رفت و مدت چهارده سال از محضر استادانی چون میرزای نائینی و آقا ضیاء عراقی (اراکی) و آقا سید ابوالحسن اصفهانی بهره یافت و همچنین ایشان شاگرد برجسته علامه میرزا علی آقا قاضی بوده است؛ سپس به تهران بازگشت و به تصنیف و تدریس مشغول شد. از شاگردان او می توان به آیت الله حسن زاده آملی، آیت الله سید رضی شیرازی، آیت الله یحیی عابدی، آیت الله مصطفی مجد جامعی، آیت الله محی الدین انواری و... اشاره کرد. جمعی از فقهای فاضل از محضرش بهره می بردند و بسیار گرامیش می داشتند. آملی فقیهی گوشه نشین بود و از پذیرفتن مسئولیت ریاست گریزان بود و تا پایان زندگی نیز در نوشتن رساله فتوایی خودداری کرد. از آثار او می توان به شرح عروة الوثقی و حاشیه بر شرح منظومه سبزواری اشاره کرد. وی در صبح دوشنبه ماه صفر 1379 ه_.ق مطابق با اول شهریور 1338 در تهران دار فانی را وداع گفت.

ص: 247

ساختار بندی کتاب:

سوم از صفات (سلبیه) حق تعالی آنکه مرئی نیست.

چهارم از صفات (سلبیه) حق تعالی آنکه محل حوادث نیست.

پنجم از صفات (سلبیه) حق تعالی آنکه جوهر و عرض نیست.

ششم از صفات (سلبیه) حق تعالی آنکه حلول در چیزی نمی کند.

هفتم از صفات (سلبیه) حق تعالی آنکه متحد با چیزی نمی شود.

هشتم از صفات (سلبیه) حق تعالی آنکه مثل و مانند ندارد.

نهم از صفات (سلبیه) حق تعالی آنکه ضدی بر او نیست.

دهم از صفات (سلبیه) حق تعالی آنکه ندی برای او نیست.

اول از صفات (ثبوتیه) حق تعالی آنکه غنی است.

دوم از صفات (ثبوتیه) حق تعالی آنکه ملک است.

سوم از صفات (ثبوتیه) حق تعالی آنکه جواد است.

چهارم از صفات (ثبوتیه) حق تعالی آنکه حق است.

پنجم از صفات (ثبوتیه) حق تعالی آنکه تام است.

ششم از صفات (ثبوتیه) حق تعالی آنکه حکیم است.

هفتم از صفات (ثبوتیه) حق تعالی آنکه قیوم است.

هشتم از صفات (ثبوتیه) حق تعالی آنکه جبار است.

نهم از صفات (ثبوتیه) حق تعالی آنکه قهار است.

دهم از صفات (ثبوتیه) حق تعالی آنکه خیر محض است.

دوم از اصول الدین عدل است.

بحث در معنی عدالت، حسن و قبح اشیاء، حکمت و مصلحت.

من_اب_ع

آقا شیخ محمد تقی آملی- در بحث از صفات جلالیه و جمالیه حضرت حق جل و علا

کلی__د واژه ه__ا

کتب کلامی کتاب در بحث از صفات جلالیه و جمالیه حضرت حق محمدتقی آملی زندگینامه

ص: 248

معراج پیامبر اسلام (ص)

این کتاب یکی از آثار و تألیفات علامه محمد باقر مجلسی است که به زبان فارسی نوشته شده است. پدیده معراج که یکی از شگفت ترین واقعه های حیات حضرت ختمی مرتبت بوده است به تصریح در پاره ای از آیات قرآنی و احادیث بدان توجه شده است. در این راستا علامه مجلسی در کتاب شریف حیوة القلوب فصلی در این باب نگاشته و خلاصه آرای در خور توجه در این باب به روایت وی در این کتاب آمده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

ملا محمد باقر فرزند علامه محمد تقی مجلسی (مجلسی اول). این پدر و پسر هر دو علامه بودند ولی علامه مجلسی به طور مطلق، همین (ملامحمد باقر مجلسی اصفهانی) صاحب کتاب گران سنگ بحارالانوار است. او از بزرگان فقهای اثنی عشریه و علمای امامیه، محقق، متکلم جامع معقول و منقول و در تفسیر و حدیث و درایه و علم رجال و اصول فقه و کلام و سایر علوم دینی، متبحر و محیی آثار ائمه طاهرین و امام جمعه و جماعت شهر اصفهان و از طرف سلاطین وقت 'شیخ الاسلام' و دارای نفوذ کامل بود. سال 1037 ه_ ق در یک خانواده عالم در اصفهان متولد شد. از همان اوایل کودکی در سایه توجه خاص پدر دانشمندش به تحصیل علم پرداخت و در علوم متداول آن زمان در حوزه درسی پدر در اصفهان، باهوش و استعداد فوق العاده اش، توانست خیلی زود در مدتی کوتاه مراحل مختلف علمی را طی کند و با دو برادر بزرگترش، 'ملا عزیزالله' و 'ملا عبدالله' در میان علما مشهور شود. خدمات دینی متنوع او از حیث تألیف و تدریس و احقاق حقوق و ترویج و احیای شریعت و نشر آثار و اخبار فقه و ادعیه و قصص و دیگر شرعیات که به زبان فارسی ترجمه کرده و در تمام بلاد اسلامی مخصوصا بلاد عجم، بوده است. او علاوه بر این خدمات و اجرای احکام شرع و تمشیت امور مسلمین، در حفظ و حراست کشور و مملکت که آن روزها به واسطه قلت تدبیر شاه سلطان حسین صفوی رو به انحطاط رفته بود، سهم به سزایی داشت و در واقع به وجود او بسته بود و از همین رو، در دهه نهم از قرن یازدهم هجری، از طرف شاه سلیمان صفوی در شهر اصفهان (که در آن موقع پایتخت ایران) بود، اجرای امور، به عهده علامه مجلسی واگذار شد و او نیز چنانچه باید و شاید، به انجام وظایف لازمه، مشغول شد.

ص: 249

علامه از محضر بزرگانی چون ملاحسنعلی شوشتری، آقا حسین محقق خوانساری، میرزا رفیع الدین طباطبائی نائینی، شیخ عبدالله بن جابر عاملی، شیخ محمد جبل عاملی (نوه شهید ثانی)، ملا محمد صالح مازندرانی (شوهر خواهرش) و بسیاری دیگر از علما و فضلا کسب فیض کرد و اجازه گرفت. مدتی نیز در خدمت فقیه و حکیم نامی 'ملا محسن فیض کاشانی' در فنون مختلف علمی بود و از او نیز اجازه گرفت. از میان 211 نفر شاگردان مسلم او که در یک کتاب نامشان آمده، بعضی از شاگردانش را که مشهور ترند، نام می بریم: 1- سید نعمت الله جزایری، 2- میرمحمد صالح خاتون آبادی، 3- ملا ابوالحسن شریف عاملی، 4- حاج محمد اردبیلی، 5- میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی (مؤلف ریاض العلماء)، 6- ملا محمد سراب تنکابنی، 7- میرمحمد حسین خاتون آبادی (نوه دختری علامه)، 8- ملا رفیعا گیلانی، 9- سید ابوالقاسم خوانساری. اگر چه به گفته بزرگانی چون سید نعمت الله جزایری، شاگردان مجلسی را بیش از هزار نفر گفته است، از دانشمدان و مردان نامی معاصر با علامه مجلسی هم می توان فقط به نام چند نفر از جمله ملا محمد باقر سبزواری، شیخ حر عاملی، سید هاشم بحرانی، آقا جمال الدین خوانساری، شیخ محمد علی حزین لاهیجی اشاره کنیم. باید گفت از آنجا که زندگی این شخصیت علمی و دینی و تأثیر وجود او، بسیار شگرف و مهم و عظیم است، شایسته می باشد که برای اطلاع و آگاهی به زندگینامه او به طور دقیق و کامل مراجعه شود. تألیفات او را به عربی و به فارسی بیش از 100 جلد گفته اند. وفات این بزرگمرد عالم اسلام، در 27 رمضان سال 1110 ه_ ق و مزارش در کنار مسجد جامع، پایگاه و نزدیک خانه اش، جنب پدر علامه اش، مرحوم ملا محمد تقی مجلسی در اصفهان می باشد.

ص: 250

ساختار بندی کتاب:

این کتاب شامل عناوین مختلفی در باب معراج است که بعضی از آنها عبارتند از: تفسیر آیات معراج در سوره نجم- روایت جامع معراج آسمان اول تا هفتم- ورود و بازگشت بیت المعمور- درخت طوبی- سدرة المنتهی- مخاطبه پیامبر و حق تعالی- شنیدن اذان- نماز جماعت در آسمان- چگونگی تخفیف در نماز- در بیان علت بسندگی به پنج نماز- در بیان علت عروج پیامبر به آسمان- صفت و کیفیت براق- راه رفتن براق- مرحبا بر پیغمبر- در چگونگی وضع رکوع و سجود و رکعت دوم و تشهد و سلام در نماز- سبب بعثت پیامبران- جایگاه حضرت علی در معراج- تعدد معراج و مقام 'قاب قوسین'- فاصله زمانی میان حضرت عیسی و خاتم- جایگاه شهر قم در معراج- مشاهده فرشته راضیه مرضیه- واقعه معراج از حجر اسماعیل- مشاهده مالک دوزخ- عروج از ابطح- نهر نور- ارزش طاعت و عبادت- در فضیلت حضرت فاطمه- دیدن زنان معذب- تفسیر آیه 'ثم دنی فتدلی'- سبب جهر و اخفاء قرائت نماز در ابتدا و انتهای زمان عروج- سلام جبرئیل به حضرت خدیجه (س)- ساختن کاخ های بهشتی به جای اذکار- انس گرفتن رسول اکرم (ص) با نام علی (ع)- تفسیر قول خداوند «و اسل من ارسلنا من قبلک من رسلنا اجعلنا من دون الرحمن الهة یعبدون؛ و از رسولان ما که پیش از تو گسیل داشتیم جویا شو آیا در برابر (خدای) رحمان، خدایانی که مورد پرستش قرار گیرند مقرر داشته ایم» (زخرف/ 45)- خبر معراج به روایت از سید بن طاووس- ورود از سدرة المنتهی تا عرش و دریافت مغبیات- گذشتن از حجاب ها و وصایت حضرت علی (ع)- بهشت در شب معراج- قصر حضرت علی (ع)- نزول اذان- خلقت گل سرخ- ورود ملائکه بر پیامبر در شب معراج.

ص: 251

من_اب_ع

محمد باقر مجلسی- معراج پیامبر اسلام (ص)

کلی__د واژه ه__ا

کتاب معراج پیامبر اسلام (ص) علامه محمدباقر مجلسی معراج پیامبر اکرم قرآن زندگینامه

مجموعه ای از اعتقادات، ضروریات دین مبین اسلام، مذهب حقه امامیه

این کتاب یکی از آثار و تألیفات علامه ملامحمد باقر مجلسی است که به زبان فارسی نوشته شده است. این کتاب را مولف، به تقاضای یکی از طلاب در مشهد تألیف نموده است. علامه مجلسی به این کتاب عنایت خاصی ابراز کرده و در اجازه نامه ها که پس از تألیف این کتاب به شاگردان خود نوشته، نام برده و در وصیت نامه خود نیز از این کتاب یاد کرده است. این کتاب به زبان اردو و ترکی آذری نیز ترجمه شده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

ملا محمد باقر فرزند علامه محمد تقی مجلسی (مجلسی اول). این پدر و پسر هر دو علامه بودند ولی علامه مجلسی به طور مطلق، همین (ملامحمد باقر مجلسی اصفهانی) صاحب کتاب گران سنگ بحارالانوار است. او از بزرگان فقهای اثنی عشریه و علمای امامیه، محقق، متکلم جامع معقول و منقول و در تفسیر و حدیث و درایه و علم رجال و اصول فقه و کلام و سایر علوم دینی، متبحر و محیی آثار ائمه طاهرین و امام جمعه و جماعت شهر اصفهان و از طرف سلاطین وقت 'شیخ الاسلام' و دارای نفوذ کامل بود. سال 1037 ه_ ق در یک خانواده عالم در اصفهان متولد شد. از همان اوایل کودکی در سایه توجه خاص پدر دانشمندش به تحصیل علم پرداخت و در علوم متداول آن زمان در حوزه درسی پدر در اصفهان، باهوش و استعداد فوق العاده اش، توانست خیلی زود در مدتی کوتاه مراحل مختلف علمی را طی کند و با دو برادر بزرگترش، 'ملا عزیزالله' و 'ملا عبدالله' در میان علما مشهور شود. خدمات دینی متنوع او از حیث تألیف و تدریس و احقاق حقوق و ترویج و احیای شریعت و نشر آثار و اخبار فقه و ادعیه و قصص و دیگر شرعیات که به زبان فارسی ترجمه کرده و در تمام بلاد اسلامی مخصوصا بلاد عجم، بوده است. او علاوه بر این خدمات و اجرای احکام شرع و تمشیت امور مسلمین، در حفظ و حراست کشور و مملکت که آن روزها به واسطه قلت تدبیر شاه سلطان حسین صفوی رو به انحطاط رفته بود، سهم به سزایی داشت و در واقع به وجود او بسته بود و از همین رو، در دهه نهم از قرن یازدهم هجری، از طرف شاه سلیمان صفوی در شهر اصفهان (که در آن موقع پایتخت ایران) بود، اجرای امور، به عهده علامه مجلسی واگذار شد و او نیز چنانچه باید و شاید، به انجام وظایف لازمه، مشغول شد.

ص: 252

علامه از محضر بزرگانی چون ملاحسنعلی شوشتری، آقا حسین محقق خوانساری، میرزا رفیع الدین طباطبائی نائینی، شیخ عبدالله بن جابر عاملی، شیخ محمد جبل عاملی (نوه شهید ثانی)، ملا محمد صالح مازندرانی (شوهر خواهرش) و بسیاری دیگر از علما و فضلا کسب فیض کرد و اجازه گرفت. مدتی نیز در خدمت فقیه و حکیم نامی 'ملا محسن فیض کاشانی' در فنون مختلف علمی بود و از او نیز اجازه گرفت. از میان 211 نفر شاگردان مسلم او که در یک کتاب نامشان آمده، بعضی از شاگردانش را که مشهور ترند، نام می بریم: 1- سید نعمت الله جزایری، 2- میرمحمد صالح خاتون آبادی، 3- ملا ابوالحسن شریف عاملی، 4- حاج محمد اردبیلی، 5- میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی (مؤلف ریاض العلماء)، 6- ملا محمد سراب تنکابنی، 7- میرمحمد حسین خاتون آبادی (نوه دختری علامه)، 8- ملا رفیعا گیلانی، 9- سید ابوالقاسم خوانساری. اگر چه به گفته بزرگانی چون سید نعمت الله جزایری، شاگردان مجلسی را بیش از هزار نفر گفته است، از دانشمدان و مردان نامی معاصر با علامه مجلسی هم می توان فقط به نام چند نفر از جمله ملا محمد باقر سبزواری، شیخ حر عاملی، سید هاشم بحرانی، آقا جمال الدین خوانساری، شیخ محمد علی حزین لاهیجی اشاره کنیم. باید گفت از آنجا که زندگی این شخصیت علمی و دینی و تأثیر وجود او، بسیار شگرف و مهم و عظیم است، شایسته می باشد که برای اطلاع و آگاهی به زندگینامه او به طور دقیق و کامل مراجعه شود. تألیفات او را به عربی و به فارسی بیش از 100 جلد گفته اند. وفات این بزرگمرد عالم اسلام، در 27 رمضان سال 1110 ه_ ق و مزارش در کنار مسجد جامع، پایگاه و نزدیک خانه اش، جنب پدر علامه اش، مرحوم ملا محمد تقی مجلسی در اصفهان می باشد.

ص: 253

ساختاربندی کتاب:

مقدمه

1. بخش اول: اصول عقاید

2. بخش دوم: رهنمودهای عملی

- یادداشت های مترجم: کتابنامه صوفیه، کتابنامه اعتقادات- وصیت نامه علامه مجلسی- ترجمه وصیتنامه علامه- کتابنامه علامه مجلسی.

من_اب_ع

محمدباقر مجلسی- مجموعه ای از اعتقادات، ضروریات دین مبین اسلام

کلی__د واژه ه__ا

کتاب مجموعه ای از اعتقادات، ضروریات دین مبین اسلام علامه محمدباقر مجلسی اصول دین اسلام تشیع زندگینامه

آغاز و انجام

این کتاب رساله ای است در مبدأ و معاد، که در نسخ قدیمی به نام مبدأ و معاد نیز ذکر شده است. این رساله را خواجه به تقاضای بعضی از دوستان خویش تألیف کرده و در آن از آغاز و انجام خلقت و قیامت و بهشت و جهنم و غیر آن به روش عرفانی بحث نموده است. این رساله در واقع سخن از شرح حال انسان در هر عالم است. جز این که در فصل دوم و هفدهم و برخی از مواضع دیگر در اثنای سخن به اختصار و ایجاز ار آغاز یعنی مبدأ تعالی و آمدن انسان از فطرت اولی اشارتی نموده است. لذا سزاوار است که این رساله را یکی از رسائل در معرفت نفس یعنی روان شناسی بشناسیم و بدانیم.

نظر صاحبنظران:

حسن زاده آملی: «این رساله از آغاز و انجام شهرت یافت چنان که سید حیدر آملی در جامع الاسرار به آغاز و انجام آن را نام برده است، ولکن جناب خواجه آن را به اسم تذکره نام می برد که تذکره در آغاز و انجام است.»

معرفی اجمالی نویسنده:

ص: 254

محمد بن محمد بن حسن طوسی مکنی به ابو جعفر و ملقب به نصیرالدین و مشهور به خواجه طوسی که او را به القاب استاد البشر و عقل حادی عشر و معلم ثالث نیز خوانده اند. او در سال 597 هجری قمری در مشهد مقدس چشم به جهان گشود. خواجه در تمام علوم متداول آن زمان، از مفاخر و بزرگان به شمار رفته و به علت هوش زیاد و غایت دانش و بینش، شهره آفاق بود و خدمات اسلامی و ایرانی او زبانزد خاص و عام است. به دستور ناصرالدین عبدالرحمان (حکمران اسماعیلی مذهب مهستان) به «الموت» رفت. سال 654 ه_ ق که الموت به دست مغولان و هلاکوخان افتاد، خواجه نصیر وزارت او را قبول و به این وسیله مغول خونخوار را با تدبیر و عقل خود تحت نفوذ خود در آورد. در حمله هلاکوخان به بغداد، او را همراهی و در برانداختن خلافت 524 ساله عباسیان نقش مهمی داشت. خواجه نصیر در احیای اسلام و ترویج علم و ادب و اصلاح و ارشاد مردم و به پاداشتن مذهب شیعه اثنی عشری، اهتمام بسیار به کار برد. به امر هلاکو، رصدخانه بزرگ مراغه را تأسیس و تا 16 سال خودش بر سر آن بود. از اساتید او می توان پدرش را در علوم نقلی، ابن میثم بحرانی، محقق حلی، قطب الدین مصری و فرید الدین داماد را نام برد و از شاگردانش می توان به قطب الدین شیرازی، علامه حلی، ابن فوطی، ابن هیثم بحرانی، سید رکن الدین استرآبادی و... اشاره کرد. خواجه در سال 628 هجری با 'نرگس خانوم' دختر فخرالدین نقاش ازدواج کرد و از او 3 پسر باقی ماند به نام صدرالدین علی، اصیل الدین حسن و فخرالدین احمد.

ص: 255

خواجه آثار جاویدانی از خود به یادگار گذاشته از جمله: اخلاق ناصری در حکمت علمی و اخلاق، شرح اشارات در فلسفه، تحریر مجسطی در ریاضیات، زیج ایلخانی در نجوم، تجرید العقاید در فن کلام، تحریر اقلیدس در هندسه، اساس الاقتباس در منطق، اوصاف الاشراف در اخلاق، رساله آغاز و انجام در مبدأ و معاد، رساله جبر و اختیار و...

وفات این دانشمند بزرگ در روز دوشنبه هفدهم ذی الحجه سال 672 هجری قمری در سن 75 سالگی اتفاق افتاد و ایشان را بنا به وصیتش در کاظمین دفن کرده اند.

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 20 فصل به شرح زیر است:

1. فصل اول: در صفت راه آخرت و ذکر سالکانش

2. فصل دوم: در اشاره به مبدأ و معاد و آمدن از فطرت اولی و رسیدن به انجام و ذکر شب قدر و روز قیامت

3. فصل سوم: در اشاره به هر دو جهان و ذکر مراتب مردم در این جهان و آن جهان

4. فصل چهارم: در اشاره به مکان و زمان

5. فصل پنجم: در اشاره به حشر خلایق

6. فصل ششم: در ذکر احوال اصناف خلق در آن جهان و ذکر بهشت و دوزخ

7. فصل هفتم: در اشاره به صراط

8. فصل هشتم: در اشاره به صحایف اعمال و اکرام الکاتبین و نزول ملائک و شیاطین بر نیکان و بدان

9. فصل نهم: در اشاره به حساب و طبقات اهل حساب

10. فصل دهم: در اشاره به وزن اعمال و ذکر میزان

11. فصل یازدهم: در اشاره به بطی آسمان ها

ص: 256

12. فصل دوازدهم: در اشاره به نفخ صور و تبدیل زمین و آسمان

13. فصل سیزدهم: در اشاره به حال هایی که روز قیامت حادث می شود و وقوف خلق به عرصات

14. فصل چهاردهم: در اشاره به درهای بهشت و دوزخ

15. فصل پانزدهم: در اشاره به زبانیه دوزخ

16. فصل شانزدهم: در اشاره به جوی های بهشت و آنچه در دوزخ به ازای آن بود

17. فصل هفدهم: در اشاره به خازن بهشت و دوزخ و رسیدن مردم با فطرت اولی که در نشئه اولی بوده است.

18. فصل هجدهم: در اشاره به درخت طوبی و درخت زقوم

19. فصل نوزدهم: در اشاره به حور عین

20. فصل بیستم: در اشاره به ثواب و عقاب و عدل او.

در انتهای کتاب تعلیقاتی که بر هر فصل نوشته شده است، آورده شده است.

این رساله مکرر در تهران و شیراز به چاپ رسیده است.

من_اب_ع

خواجه نصیر الدین طوسی- آغاز و انجام

کلی__د واژه ه__ا

کتاب آغاز و انجام خواجه نصیرالدین طوسی خلقت قیامت بهشت دوزخ زندگینامه

بقای روح پس از مرگ

این رساله نفیس، فشرده ای از اندیشه بلند و تابناک فیلسوف، ریاضی دان، دانشمند و سیاستمدار بزرگ ایرانی، خواجه نصیر الدین طوسی درباره تجرد روح انسان و بقای آن پس از مرگ می باشد. این کتاب برای نخستین بار در سال 1324 خورشیدی در مجله جلوه چاپ گردید. این کتاب در حدود خود بسیار مهم و در عین کوچکی از لحاظ کمیت، از حیث کیفیت بسی بزرگ و لطیف و ظریف می باشد. خواجه این رساله را برای شاگرد خود، مؤید الدین، ستاره شناس مهندس که در رصدخانه مراغه به او کمک می کرده است، نوشته است.

ص: 257

معرفی اجمالی نویسنده:

محمد بن محمد بن حسن طوسی مکنی به ابو جعفر و ملقب به نصیرالدین و مشهور به خواجه طوسی که او را به القاب استاد البشر و عقل حادی عشر و معلم ثالث نیز خوانده اند. او در سال 597 هجری قمری در مشهد مقدس چشم به جهان گشود. خواجه در تمام علوم متداول آن زمان، از مفاخر و بزرگان به شمار رفته و به علت هوش زیاد و غایت دانش و بینش، شهره آفاق بود و خدمات اسلامی و ایرانی او زبانزد خاص و عام است. به دستور ناصرالدین عبدالرحمان (حکمران اسماعیلی مذهب مهستان) به «الموت» رفت. سال 654 ه_ ق که الموت به دست مغولان و هلاکوخان افتاد، خواجه نصیر وزارت او را قبول و به این وسیله مغول خونخوار را با تدبیر و عقل خود تحت نفوذ خود در آورد. در حمله هلاکوخان به بغداد، او را همراهی و در برانداختن خلافت 524 ساله عباسیان نقش مهمی داشت. خواجه نصیر در احیای اسلام و ترویج علم و ادب و اصلاح و ارشاد مردم و به پاداشتن مذهب شیعه اثنی عشری، اهتمام بسیار به کار برد. به امر هلاکو، رصدخانه بزرگ مراغه را تأسیس و تا 16 سال خودش بر سر آن بود. از اساتید او می توان پدرش را در علوم نقلی، ابن میثم بحرانی، محقق حلی، قطب الدین مصری و فرید الدین داماد را نام برد و از شاگردانش می توان به قطب الدین شیرازی، علامه حلی، ابن فوطی، ابن هیثم بحرانی، سید رکن الدین استرآبادی و... اشاره کرد. خواجه در سال 628 هجری با 'نرگس خانوم' دختر فخرالدین نقاش ازدواج کرد و از او 3 پسر باقی ماند به نام صدرالدین علی، اصیل الدین حسن و فخرالدین احمد.

ص: 258

خواجه آثار جاویدانی از خود به یادگار گذاشته از جمله: اخلاق ناصری در حکمت علمی و اخلاق، شرح اشارات در فلسفه، تحریر مجسطی در ریاضیات، زیج ایلخانی در نجوم، تجرید العقاید در فن کلام، تحریر اقلیدس در هندسه، اساس الاقتباس در منطق، اوصاف الاشراف در اخلاق، رساله آغاز و انجام در مبدأ و معاد، رساله جبر و اختیار و...

وفات این دانشمند بزرگ در روز دوشنبه هفدهم ذی الحجه سال 672 هجری قمری در سن 75 سالگی اتفاق افتاد و ایشان را بنا به وصیتش در کاظمین دفن کرده اند.

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل عناوین زیر می باشد: تجرد روح- آفریننده روح- بقای روح پس از مرگ- خاتمه

در این نسخه، به همراه متن کتاب، شرحی که توسط شیخ ابوعبدالله زنجانی نوشته شده نیز آورده شده که در چهار بخش منقسم گردیده که به شرح زیر می باشد:

بخش اول: زندگینامه خواجه نصیر الدین طوسی

بخش دوم: زندگینامه شارح و تعلیق نویس

بخش سوم: مقدمه شارح: توصیفی درباره کتاب- مذاهب فلاسفه یونان درباره ماده روح- مذهب افلاطون- مذهب ارسطو- عقیده ارسطو و استاد وی افلاطون، درباره نفس- عقاید فلاسفه اسلام درباره ماده و روح- نظریه اروپاییان درباره ماده و روح- عقاید اروپاییان درباره زندگی و حیات- نفس ناطقه- مغز- مخ- مخچه- بصل النخاع یا نخاع مستطیل- حواس ظاهر و باطن- چگونگی درک کردن- ذاکره- خاتمه

بخش چهارم: متن کتاب و شرح آن

من_اب_ع

خواجه نصیر الدین طوسی- بقای روح پس از مرگ

کلی__د واژه ه__ا

کتاب بقای روح پس از مرگ خواجه نصیرالدین طوسی روح انسان مرگ زندگینامه

ص: 259

الفصول فی الاصول

خواجه در این فصول از فیلسوفان و اشعریان جبری خرده گرفته و اندیشه معتزلیان و امامیان را استوار بداشت. این کتاب همانند کتاب قواعد العقاید خواجه است که یک دوره کلام شیعی در آن آورده اما کوچک تر از آن می باشد. خواجه در این فصول درست به روش کلامیان رفته و رشته آشنایی خویش را با فیلسوفان گسسته است. خواجه این فصول را چنان که از دیباچه ترجمه تازی و دیباچه گزارش سیوری بر می آید به نام الفصول فی الاصول نامیده ولی در فهرست ها همان فصول خوانده شده است. طوسی از این فصول فارسی نخست همان فصل نخستین را که در توحید است نوشته سپس به درخواست دوستی دیگر فصل ها را بر آن افزوده و از اندیشه شیعی دوازده امامی کاوش نمود. ترجمه تازی فصول از رکن الدین محمد بن علی گرگانی استر آبادی است که در این کتاب نسخه تازی فصول نیز آورده شده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

محمد بن محمد بن حسن طوسی مکنی به ابو جعفر و ملقب به نصیرالدین و مشهور به خواجه طوسی که او را به القاب استاد البشر و عقل حادی عشر و معلم ثالث نیز خوانده اند. او در سال 597 هجری قمری در مشهد مقدس چشم به جهان گشود. خواجه در تمام علوم متداول آن زمان، از مفاخر و بزرگان به شمار رفته و به علت هوش زیاد و غایت دانش و بینش، شهره آفاق بود و خدمات اسلامی و ایرانی او زبانزد خاص و عام است. به دستور ناصرالدین عبدالرحمان (حکمران اسماعیلی مذهب مهستان) به «الموت» رفت. سال 654 ه_ ق که الموت به دست مغولان و هلاکوخان افتاد، خواجه نصیر وزارت او را قبول و به این وسیله مغول خونخوار را با تدبیر و عقل خود تحت نفوذ خود در آورد. در حمله هلاکوخان به بغداد، او را همراهی و در برانداختن خلافت 524 ساله عباسیان نقش مهمی داشت. خواجه نصیر در احیای اسلام و ترویج علم و ادب و اصلاح و ارشاد مردم و به پاداشتن مذهب شیعه اثنی عشری، اهتمام بسیار به کار برد. به امر هلاکو، رصدخانه بزرگ مراغه را تأسیس و تا 16 سال خودش بر سر آن بود. از اساتید او می توان پدرش را در علوم نقلی، ابن میثم بحرانی، محقق حلی، قطب الدین مصری و فرید الدین داماد را نام برد و از شاگردانش می توان به قطب الدین شیرازی، علامه حلی، ابن فوطی، ابن هیثم بحرانی، سید رکن الدین استرآبادی و... اشاره کرد. خواجه در سال 628 هجری با 'نرگس خانوم' دختر فخرالدین نقاش ازدواج کرد و از او 3 پسر باقی ماند به نام صدرالدین علی، اصیل الدین حسن و فخرالدین احمد.

ص: 260

خواجه آثار جاویدانی از خود به یادگار گذاشته از جمله: اخلاق ناصری در حکمت علمی و اخلاق، شرح اشارات در فلسفه، تحریر مجسطی در ریاضیات، زیج ایلخانی در نجوم، تجرید العقاید در فن کلام، تحریر اقلیدس در هندسه، اساس الاقتباس در منطق، اوصاف الاشراف در اخلاق، رساله آغاز و انجام در مبدأ و معاد، رساله جبر و اختیار و...

وفات این دانشمند بزرگ در روز دوشنبه هفدهم ذی الحجه سال 672 هجری قمری در سن 75 سالگی اتفاق افتاد و ایشان را بنا به وصیتش در کاظمین دفن کرده اند.

ساختاربندی کتاب:

این کتاب شامل 4 فصل است که هر فصل شامل چندین اصل و تقسیم و هدایه و تبصره و مقدمه و نتیجه و الزام و نقض مذهب فلاسفه و نقض و جواب شبهه و فایده و لطیفه و ختم و ارشاد و تفسیر و حل شک است.

1. فصل نخستین: توحید

2. فصل دوم: عدل

3. فصل سوم: نبوت و امامت

4. فصل چهارم: معاد

من_اب_ع

خواجه نصیر الدین طوسی- الفصول فی الاصول

کلی__د واژه ه__ا

کتاب الفصول فی الاصول خواجه نصیرالدین طوسی فلسفه علم کلام اصول دین تشیع

اثبات امامت

این مجلد سوم است از کتاب حیات القلوب تألیف خدم اخبار ائمه اطهار، محمدباقر بن محمدتقی، در بیان وجوب امام (ع)، منصوب بودن او از جانب ملک علام و عصمت او از گناهان صغیره و کبیره و اتصاف او به صفات کمالیه به غیر از نبوت و آیاتی که در شأن ائمه (ع) مجملا نازل شده است.

معرفی اجمالی نویسنده:

ص: 261

علامه ملا محمدباقر مجلسی در دار السلطنه اصفهان، ابتدای سال 1308 متولد شد. تولد ایشان در خانواده علم و فضیلت و در عصر مرجعیت میرداماد فقیه و فیلسوف نامی اتفاق افتاد. علامه مجلسی در اواسط نیمه دوم سده یازدهم هجری و ده سال اول سده دوازدهم مشهورترین دانشمند فقیه و محدث نامی شیعه امامی و شیخ الاسلام اصفهان و سرآمد علمای آن شهر عالم پرور بوده است. علامه سومین پسر ملا محمدتقی مجلسی است که او نیز از مفاخر علمای شیعه است و در اواخر حکومت صفویه با پشت کار فوق العاده و حوصله پر توانش توفیق یافت از راه تألیف و تصنیف کتاب ها و تدریس علوم و فنون اسلامی و تعلیم و تربیت شاگردان بسیار و اداره امور دینی شیعیان عصر خویش، آن چنان خدمت مثبت و سازنده ای به مردم مسلمان و شیعه ایران کند که هیچ مرجع روحانی دیگری چنین توفیقی نیافته است. کتاب های فارسی و عربی او به منزله ستون فقرات عقاید شیعه امامیه در سیصد سال گذشته است و از با ارزش ترین آثار او می توان به حق الیقین در اعتقادات، عین الحیاة در اخلاق، حلیه الیقین در آداب احکام، حیاة القلوب در تاریخ پیامبران، جلاء العیون در تاریخ معصومین (ع) اشاره کرد.

بیشتر تحصیلات او در علوم دینی در خدمت پدر بزرگوارش بود و از دیگر استادان او می توان به ملا محمد صالح مازندرانی که شوهر خواهرش بود، ملا حسنعلی شوشتری، میرزا رفیع الدین طباطبائی نائینی، شیخ عبدالله بن شیخ جابر عاملی، ملا محسن فیض کاشانی، سید میرزای جزائری و... اشاره کرد و از شاگردان علامه مجلسی می توان به سید نعمت الله جزایری، میر محمدصلح خاتون آبادی، حاج محمد اردبیل، میر محمد حسین خاتون آبادی، ملا محمد مجلسی (پسر عموی علامه) و ... اشاره کرد.

ص: 262

علامه مجلسی دو همسر داشته است که از همسر اول صاحب یک پسر و دو دختر شد. و از همسر دوم خود صاحب یک پسر و یک دختر شد. گفته شده که علامه همسر سومی هم داشته که از آن صاحب دو پسر و دو دختر شد. علامه در شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان سال 1110 ه.ق در اصفهان شهر خود به جهان باقی شتافت. ایشان را در کنار مسجد جامع، پایگاهش و نزدیک خانه اش، جنب پدر علامه اش ملا محمدتقی مجلسی مدفون کردند. آرامگاه او در کنار مسجد جامع اصفهان واقع است.

ساختاربندی کتاب:

این کتاب مشتمل است بر دو باب:

1- باب اول در بیان وجوب وجود امام (ع) در عصر و آنکه هیچ عصر خالی از امام نمی باشد و در وجوب اطاعت او و آنکه هدایت نمی یابند مردم مگر به او و آنکه می باید از گناه معصوم و از جانب خدا منصوص باشد و بیان بعضی از نصوص مجمل بر ایشان و برخی از فضایل ایشان و در آن 9 فصل است.

2- باب دوم در بیان آیاتی که در شأن ائمه اطهار (ع) مجملا نازل شده است و در آن 43 فصل است.

من_اب_ع

محمد باقر مجلسی- اثبات امامت (جلد سوم حیاة القلوب)

کلی__د واژه ه__ا

تشیع علامه محمدباقر مجلسی زندگینامه کتاب اثبات امامت

رساله امامت

این کتاب یکی از آثار و تألیفات خواجه نصیر الدین طوسی است. متن رساله به عربی نوشته شده است. خواجه این رساله را برای مجدالدین شهاب الاسلام علی بن نامور نوشته است. در الذریعه آمده که نسخه ای از آن نزد شهاب الدین تبریزی و یک نسخه در کتابخانه راغب پاشا در استانبول است. طوسی در این رساله امامت روی پنج پرسش 'چه، آیا، چرا، چگونه، که' (ما، هل، لم، کیف، من) از امامت کاوش نموده است.

ص: 263

طوسی در تجرید و قواعد و فصول و این رساله در زمینه امامت پنج اصل دارد:

1- اصل اول: لطف که به گفته عدلیان معتزلی و امامی، آن بر خدا بایستنی و واجب است.

2- اصل دوم: اینکه به گواهی خرد بر خدا می باید که پیشوایی پاک سرشت برای راهنمایی و نگاهداری مردم بفرستد تا آنان گمراه نگردند. (وجوب عقلی امامت بر خدا)

3- اصل سوم: نص جلی و آشکار که باید امام و پیشوا را خدا و پیامبر در میان مردم برگزینند.

4- اصل چهارم: عصمت که شیعیان دوازده امامی و هفت امامی هر دو آن را در پیامبر و امام شرط می دانند.

5- اصل پنجم: غیبت که از نعمانی و ابن بابویه قمی و شیخ طوسی کتابی جداگانه است.

معرفی اجمالی نویسنده:

محمد بن محمد بن حسن طوسی مکنی به ابو جعفر و ملقب به نصیرالدین و مشهور به خواجه طوسی که او را به القاب استاد البشر و عقل حادی عشر و معلم ثالث نیز خوانده اند. او در سال 597 هجری قمری در مشهد مقدس چشم به جهان گشود. خواجه در تمام علوم متداول آن زمان، از مفاخر و بزرگان به شمار رفته و به علت هوش زیاد و غایت دانش و بینش، شهره آفاق بود و خدمات اسلامی و ایرانی او زبانزد خاص و عام است. به دستور ناصرالدین عبدالرحمان (حکمران اسماعیلی مذهب مهستان) به «الموت» رفت. سال 654 ه_ ق که الموت به دست مغولان و هلاکوخان افتاد، خواجه نصیر وزارت او را قبول و به این وسیله مغول خونخوار را با تدبیر و عقل خود تحت نفوذ خود در آورد. در حمله هلاکوخان به بغداد، او را همراهی و در برانداختن خلافت 524 ساله عباسیان نقش مهمی داشت. خواجه نصیر در احیای اسلام و ترویج علم و ادب و اصلاح و ارشاد مردم و به پاداشتن مذهب شیعه اثنی عشری، اهتمام بسیار به کار برد. به امر هلاکو، رصدخانه بزرگ مراغه را تأسیس و تا 16 سال خودش بر سر آن بود. از اساتید او می توان پدرش را در علوم نقلی، ابن میثم بحرانی، محقق حلی، قطب الدین مصری و فرید الدین داماد را نام برد و از شاگردانش می توان به قطب الدین شیرازی، علامه حلی، ابن فوطی، ابن هیثم بحرانی، سید رکن الدین استرآبادی و... اشاره کرد. خواجه در سال 628 هجری با 'نرگس خانوم' دختر فخرالدین نقاش ازدواج کرد و از او 3 پسر باقی ماند به نام صدرالدین علی، اصیل الدین حسن و فخرالدین احمد.

ص: 264

خواجه آثار جاویدانی از خود به یادگار گذاشته از جمله: اخلاق ناصری در حکمت علمی و اخلاق، شرح اشارات در فلسفه، تحریر مجسطی در ریاضیات، زیج ایلخانی در نجوم، تجرید العقاید در فن کلام، تحریر اقلیدس در هندسه، اساس الاقتباس در منطق، اوصاف الاشراف در اخلاق، رساله آغاز و انجام در مبدأ و معاد، رساله جبر و اختیار و...

وفات این دانشمند بزرگ در روز دوشنبه هفدهم ذی الحجه سال 672 هجری قمری در سن 75 سالگی اتفاق افتاد و ایشان را بنا به وصیتش در کاظمین دفن کرده اند.

ساختاربندی کتاب:

رساله الامامه:

فصل (1) مرتبه مسئله الامامه

فصل (2) مسائل الامامه و هی خمس

المسئله الاولی ما الامام؟

المسئله الثانیه هل الامام موجود؟

و اثباته بمسکین

المسلک الاول

المسلک الثانی

المسئله الثالثه لم الامام موجود؟

و کونه لطفا

المسئله الرابعه کیف الامام و بیان صفاته؟

العصمه

العلم

الشجاعه

الافضیله

الطهاره

الاقربیه

الآیات و المعجزات

الانفراد

المسئله الخامسه من الامام؟

اثبات مذهب الاثنا عشریه

ابطال مذهب السبعیه

فصل (3) فی الغیبه

من_اب_ع

خواجه نصیرالدین طوسی- رساله امامت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله امامت خواجه نصیرالدین طوسی اثبات امامت زندگینامه

قصه حی بن یقظان

این داستان در کتابی با عنوان عروج در تنهایی داستان حی بن یقظان و شمه ای از احوال ابسال و سلامان آورده شده است که این کتاب حاوی داستان حی بن یقظان اثر ابن طفیل، ابن سینا و شهاب الدین سهروردی است. وضعیت نشر: (تهران، انتشارات قلم، 1386)؛ 206 صفحه.

ص: 265

داستان حی بن یقظان یکی از شیرین ترین و عمیقترین داستانهای فلسفی عالم اسلام است. نام حی بن یقظان از زمان شیخ الرئیس ابوعلی سینا برای اهل تحقیق و معرفت پیوسته نامی آشنا بوده است. اولین داستان را ابن طفیل اندلسی نوشته است، البته نوشتن این داستان را به سهروردی نیز نسبت داده اند، ولی اثری از آن باقی نمانده است. جامی شاعر معروف نیز این داستان را به نحوی به صورت شعر در آورده است. آخرین و شاید کاملترین این داستان را آیة الله صاحب الفصول به عربی نوشته و به فارسی ترجمه کرده است.

علاوه بر کتابهای آسمانی که به بهترین وجه، وظیفه رسالت شاخص بودن انبیاء، در یافتن و پیمودن مداوم راه حقیقت را بیان نموده اند، مردان حق یافته ای هم در طول قرون و اعصار پیوسته کوشیده اند که ذاتی بودن توحید فطری را در نفس انسانها اثبات نمایند. از جمله حاصل کوشش مردان فرهیخته و خداجوی تاریخ، کتاب حی بن یقظان است که با طرح این داستان، ذاتی بودن توحید در نفس انسان را به صورت تمثیل بیان کرده اند. حی بن یقظان یعنی زنده پسر بیداری که مرحوم استاد فروزانفر آن را 'زنده بیدار' ترجمه نموده است.

از آثار به جا مانده از این بزرگواران پیش گفته، ابوعلی سینا داستانی نقل ننموده بلکه 'حی بن یقظان' را مردی راه رفته و به مقصود رسیده فرض نموده، سؤالات فراوانی مطرح کرده و جوابها از زبان 'حی بن یقظان' نقل نموده است.

پیش از آنکه ابن طفیل داستان حی بن یقظان را به رشته تحریر بکشد و از سلامان و ابسال ذکری به میان آورد ابوعلی سینا رساله ای به نام حی بن یقظان تألیف کرده و به قصه سلامان و ابسال در کتاب اشارات و تنبیهات اشاره گونه ای نموده است و هیچ گونه مناسبتی میان گفتار ابن سینا و ابن طفیل موجود نیست مگر از جهت اشتراک لفظ و عنوان رساله. ابن طفیل اندلسی داستان را تقریبا کامل نقل نموده است، سیر تحول فکری یک نوزاد را که به طور خیالی در جزیره ای تنها و بدون تماس با هیچ انسانی افتاده بوده نقل کرده، رشد جسمی و فکری او را در اثر مشاهده طبیعت اطراف برشمرده است.

ص: 266

بر کتاب حی بن یقظان در طول تاریخ عده کثیری از نویسندگان و محققان اسلامی و غیر اسلامی، ایرانی و غیر ایرانی، شرح های فراوان نوشته و هر یک از دریچه ی نگاه خود، آن را دیده و اظهارنظر کرده اند. اما این حقیقت که داستان حی بن یقظان در واقع شرح حال هر انسانی است که از حضیض قوه تا اوج فعلیت تامه، می پیماید برای اهل نظر و رمز و راز، پوشیده نیست. در حقیقت انسانهایی که این داستان را این چنین دیده و خود را در آن یافته اند توانسته اند به مقام رفیع این نوشته نادر پی ببرند و به این وسیله مسیر خود را در هر مرحله اصلاح کنند.

معرفی اجمالی نویسنده:

ابوعلی حسین، فرزند عبدالله بن سینا و معروف به ابن سینا، لقبش شرف الملک و شیخ الرئیس، فیلسوف، طبیب، شاعر، ریاضی دان و منجم ایرانی و مشهورترین دانشمند اسلامی و از بزرگترین دانشمندانی که تا کنون در عالم بوده اند. او در سال 370 ه. ق، در شهری از توابع بخارا متولد شد. در بخارا که آن زمان، پایتخت سامانیان بود، منطق، طب و ریاضیات را یاد گرفت. به دلیل استعداد زیاد و هوش سرشارش، توانست خیلی زود در موضوع های مختلف، شهرت علمی پیدا کند. در سن 17 سالگی، نوح ابن منصور سامانی را معالجه کرد و این امر باعث شد که مشهور شود و از همین رو به کتابخانه سلطنتی راه پیدا کرد.

خودش می گوید: «کتابهائی که من در آنجا دیدم، کسی حتی نام آنها را نشنیده بود، آنها را خواندم و از آن بهره مند شدم و وقتی 18 ساله شدم از همه آن علوم، فارغ شدم.» ابن سینا گرچه فیلسوفی بزرگ بود ولی از طرفی پزشکی پرمشغله و نفوذ کامل سیاسی داشت و به عنوان یک وزیر، به شاهزادگان حامی خود، خدمت می کرد. سال 403 ه. ق، کتاب قانون در طب خود را نوشت. در دوران زندگیش که بیشتر با حکومت غزنویان روبرو بود، در شهرهای مختلفی مسافرت و خدمات گوناگونی ارائه داد تا اینکه بعد از مرگ شمس الدوله دیلمی جانشین او 'سماء الدوله' چند ماه او را به زندان انداخت ولی ابوعلی سینا بعد از آزادی از زندان، به اصفهان رفت و آنجا بسیار مورد احترام بود و همانجا به تدریس و تالیف پرداخت و در واقع، چهارده سال آخر زندگی پربار خود را در اصفهان گذراند و سرانجام در سفری که با 'علاء الدوله' به همدان رفت در سال 428 ه. ق، در سن 58 سالگی، دارفانی را وداع کرد.

ص: 267

ساختار بندی کتاب:

1- پیش گفتار

2- داستان حی بن یقظان

3- متن ابن طفیل

4- متن ابن سینا

5- متن سهروردی

من_اب_ع

ابن سینا- قصه حی بن یقظان

کلی__د واژه ه__ا

عرفان فلسفه اسلامی توحید کتاب حی ابن یقظان ابوعلی سینا

تفسیر آیه مودت

این مجموعه، مواعظی است که علامه طهرانی از تاریخ هفدهم ربیع الاول 1391 هجری قمری تا هفتم جمادی الثانی همان سال، روزهای جمعه در مسجد قائم طهران ایراد نموده اند. این رساله از مجموعه مکتوبات خطی مؤلف از دوران تحصیل در هنرستان فنی مکانیک و سپس از سال 1364 هجری قمری که مطابق با اولین سال طلبگی ایشان در مدرسه حجتیه قم بوده است، آغاز شده و تا سال 1416 قمری که سال رحلت ایشان است ادامه یافته است. مجموعه این مکتوبات که به صورت دفترچه های جیبی و با عنوان 'یادداشت های مفید' و مجموعه های صحافی شده با عنوان جنگ، مواعظ، رساله تنظیم شده اند، حاوی مطالب متنوع قرآنی، تفسیری، حدیثی، رجالی، عرفانی و اخلاقی، فلسفی، فقهی، تاریخی، ادبی، اشعار، حکایات و وقایع، نقل قول از افراد مختلف، مطالبی در طب و فن و نجوم و... است که در قالب یادداشت و یا رساله علمی و یا مجموعه مواعظ و سخنرانی هایی که در مسجدشان (مسجد قائم طهران) ایراد کرده بودند و متن اولیه آن توسط مؤلف تدوین گردیده بود تا در موقعیت مناسب پس از اضافات به صورت کتاب تدوین و منتشر گردد، می باشند.

معرفی اجمالی نویسنده:

علامه آیت الله حاج سید محمد حسین حسینی طهرانی، عالم، فقیه، عارف بزرگ قرن معاصر (پانزدهم هجری قمری) فرزند آیت الله حاج سید محمد صادق طهرانی، که در 24 محرم سال 1345 ه_ ق، در تهران به دنیا آمد. دوران کودکی را تحت تربیت پدر بزرگوارش بود و تحصیلات ابتدایی مدرسه و بعد دوره آموزش متوسطه را در رشته مکانیک و ماشین سازی به اتمام رساند. سپس به دلیل علاقه به دروس دین، علوم 'حوزوی' را انتخاب و در سن 19 سالگی (بعد از پوشیدن لباس روحانیت) به شهر قم عزیمت کرد. در همان سال های نخست، جزو اولین شاگردان مرحوم علامه طباطبائی (صاحب تفسیر گرانقدر 'المیزان') شد و در درس تفسیر و حکمت و عرفان عملی از خواص یاران ایشان گردید. مدت 7 سال در سطوح مختلف علمی از اساتید بزرگ بهره ها برد و آنگاه برای تکمیل علوم خود، در سن 26 سالگی به عراق رفت و در شهر نجف اشرف ساکن شد. دروس فقه و اصول و حدیث و رجال را در محضر علمای اعلام چون آیت الله حاج شیخ حسین حلی، سید ابوالقاسم خویی، سید محمد شاهرودی و آقا بزرگ تهرانی، کسب فیض کرد. در همین ایام، بنا به نظر و توصیه علامه طباطبائی، در مسائل سلوکی و عرفانی، به موانست و مراوده آیت الله حاج شیخ عباس قوچانی وصی مرحوم قاضی و آیت الله حاج سید جمال الدین گلپایگانی پرداخت و در ادامه راه، با آیت الله حاج شیخ محمدجواد انصاری همدانی، آشنا شده و نهایتا به حضور عارف بزرگ مرحوم حاج سیدهاشم موسی حداد رسید. در تثبیت پایه های عرفان عملی خود، مجاهده ها و زحمات زیادی کشید و از فیوضات امیرالمومنین علی (ع) و عنایات حضرت سیدالشهداء (ع)، دائما بهره مند بود. سال 1377 ه_ ق، در سن 33 سالگی، بعد از اتمام تحصیلات عالیه و رسیدن به فضائل ظاهری و کمالات باطنی، به خاطر ادای تکلیف و ترویج و گسترش علم و دین، به تهران برگشت. بعد از رحلت آیت الله بروجردی و تحرکات طاغوتی حکومت پهلوی، رهبر فقید انقلاب (آیت الله خمینی) را همراهی و فعالیتی مؤثر داشت. علامه بزرگوار پس از 23 سال تلاش و سکونت در تهران، سال 1400 ه_ ق، به شهر مشهد هجرت و پانزده سال آخر عمر خود را آنجا گذراند. وی در سال 1416 ه_ ق، در ماه صفر، در همان جا رحلت فرمود.

ص: 268

ساختار بندی کتاب:

برخی از مطالب و موضوعات این کتاب به شرح زیر می باشد:

تفسیر آیه مودت- راه خدا همان مودت ذوی القربی است- طلوع و ظهور صفات محبوب در محب- آیات تمجید از محبین به خدا و اولیای خدا- روایات امام صادق (ع) و امام باقر (ع) درباره حب و بغض فی الله- روایات وارده از رسول خدا (ص) درباره مقام حضرت فاطمه زهرا (س)- معانی مختلف قربی از تفاسیر اهل تسنن- نظر فخر رازی در مورد مودت و رد آن- جریان فرار اصحاب در جنگ حنین- مقصود از قربی فقط ائمه طاهرین (ع) هستند- جریان سقط شدن حضرت محسن- ربا خواری موجب تغییر هویت انسانی می شود- اعتراض منافقین به آیه مودت- جریان آتش زدن درب خانه فاطمه زهرا (س)- پشیمانی ابوبکر در هنگام مرگ بر تعرض به خانه فاطمه زهرا (س) و...

من_اب_ع

سید محمد حسین حسینی طهرانی- تفسیر آیه مودت

کلی__د واژه ه__ا

کتاب تفسیر آیه مودت علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی قرآن اهل بیت (ع) شهادت حضرت فاطمه (س)

معادشناسی

این کتاب که یکی از آثار ارزشمند علامه طهرانی است، شامل 75 مجلس در کیفیت سیر و حرکت انسان در دنیا و عالم غرور و نحوه تبدل نشأه غرور به عالم حقایق و واقعیات و ارتحال او به سوی خدا و غایة الغایات می باشد. این مجموعه شامل 10 مجلد بوده که همگی آن به طبع رسیده و در آن مباحثی همچون: عالم صورت و برزخ و نحوه ارتباط ارواح در آنجا با این عوالم- کیفیت خلقت فرشتگان و وظایف آنها- نفخ صور و مردن تمام موجودات و سپس زنده شدن همه آنها و قیام انسان در پیشگاه حضرت احدیت- عالم حشر و نشر و حساب و کتاب و جزا و عرض و سؤال و میزان و صراط و شفاعت و اعراف و بهشت و دوزخ- با استفاده از آیات قرآن و اخبار معصومین و ادله عقلیه و فلسفیه و مطالب ذوقیه و عرفانیه به نحو اوفی و اوفر مطرح گشته است.

ص: 269

معرفی اجمالی نویسنده:

علامه آیت الله حاج سید محمد حسین حسینی طهرانی، عالم، فقیه، عارف بزرگ قرن معاصر (پانزدهم هجری قمری) فرزند آیت الله حاج سید محمد صادق طهرانی، که در 24 محرم سال 1345 ه_ ق، در تهران به دنیا آمد. دوران کودکی را تحت تربیت پدر بزرگوارش بود و تحصیلات ابتدایی مدرسه و بعد دوره آموزش متوسطه را در رشته مکانیک و ماشین سازی به اتمام رساند. سپس به دلیل علاقه به دروس دین، علوم 'حوزوی' را انتخاب و در سن 19 سالگی (بعد از پوشیدن لباس روحانیت) به شهر قم عزیمت کرد. در همان سال های نخست، جزو اولین شاگردان مرحوم علامه طباطبائی (صاحب تفسیر گرانقدر 'المیزان') شد و در درس تفسیر و حکمت و عرفان عملی از خواص یاران ایشان گردید. مدت 7 سال در سطوح مختلف علمی از اساتید بزرگ بهره ها برد و آنگاه برای تکمیل علوم خود، در سن 26 سالگی به عراق رفت و در شهر نجف اشرف ساکن شد. دروس فقه و اصول و حدیث و رجال را در محضر علمای اعلام چون آیت الله حاج شیخ حسین حلی، سید ابوالقاسم خویی، سید محمد شاهرودی و آقا بزرگ تهرانی، کسب فیض کرد. در همین ایام، بنا به نظر و توصیه علامه طباطبائی، در مسائل سلوکی و عرفانی، به موانست و مراوده آیت الله حاج شیخ عباس قوچانی وصی مرحوم قاضی و آیت الله حاج سید جمال الدین گلپایگانی پرداخت و در ادامه راه، با آیت الله حاج شیخ محمدجواد انصاری همدانی، آشنا شده و نهایتا به حضور عارف بزرگ مرحوم حاج سیدهاشم موسی حداد رسید. در تثبیت پایه های عرفان عملی خود، مجاهده ها و زحمات زیادی کشید و از فیوضات امیرالمومنین علی (ع) و عنایات حضرت سیدالشهداء (ع)، دائما بهره مند بود. سال 1377 ه_ ق، در سن 33 سالگی، بعد از اتمام تحصیلات عالیه و رسیدن به فضائل ظاهری و کمالات باطنی، به خاطر ادای تکلیف و ترویج و گسترش علم و دین، به تهران برگشت. بعد از رحلت آیت الله بروجردی و تحرکات طاغوتی حکومت پهلوی، رهبر فقید انقلاب (آیت الله خمینی) را همراهی و فعالیتی مؤثر داشت. علامه بزرگوار پس از 23 سال تلاش و سکونت در تهران، سال 1400 ه_ ق، به شهر مشهد هجرت و پانزده سال آخر عمر خود را آنجا گذراند. وی در سال 1416 ه_ ق، در ماه صفر، در همان جا رحلت فرمود.

ص: 270

ساختاربندی کتاب:

جلد اول:

مجلس 1: حقایق و اعتباریات

مجلس 2: زندگی موقت و حیات جاودان

مجلس 3: سبب ترس از مرگ

مجلس 4: عمر، بهترین سرمایه تکامل و تعالی

مجلس 5: مجانست خواب و مرگ

مجلس 6: عمل فرشتگان قبض ارواح و ملک الموت عین عمل خداست

مجلس 7: قبض روح و مشاهدات در حال مردن با باطن است.

جلد دوم:

مجلس 8: رستگاری در ایمان به خداست اختیارا و پیروی از احکام دین تعبدا

مجلس 9: اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ را ندارند

مجلس 10: الحاق مؤمنان به اولیای خدا و منکران به اولیای شیطان

مجلس 11: تمایزات عالم طبع و عالم مثال و عالم قیامت

مجلس 12: تمایزات عالم طبع و عالم برزخ و عالم قیامت

مجلس 13: در برزخ دو راهی سعادت و شقاوت یکسره می گردد

مجلس 14: جلوه انسان در عالم برزخ یا صورت ملکوتی اوست

جلد سوم:

مجلس 15: تلازم مشاهده موجودات مثالیه و نسیان عالم کثرت

مجلس 16: امید عفو برای مستضعفینی که راه وصول به حقایق را ندارند

مجلس 17: کیفیت ارتباط عالم برزخ با عالم طبع و قبر

مجلس18: ارتباط ارواح با اهل دنیا

مجلس 19: قرین بودن ملکوت برزخی انسان با او در برزخ

جلد چهارم:

مجلس 20: علایم پیدایش قیامت

مجلس 21: علایم قیامت

مجلس 22: نفخ صور و زنده شدن مردگان

مجلس23: مراد از زنده شدگان به صور و افراد مورد استثناء

ص: 271

مجلس 24: کسانی که در اثر نفخ صور نمی میرند مخلصین هستند

مجلس 25: انبیاء و ائمه متحقق به اسماء الله الحسنی هستند

مجلس 26: معنای وجه الله و وجه موجودات

جلد پنجم:

مجلس 27: در طلیعه قیامت، موجودات، با ربط خود به خدا ظهور دارند

مجلس28: خفاء جنبه وجه الخلقی و ظهور جنبه وجه اللهی در قیامت

مجلس 29: معاد بازگشت به خدا و شهود وجه الله است

مجلس30: قیامت در عرض عالم نیست، بلکه بر آن احاطه دارد

مجلس31: قیامت عالم نور و اشراق و بروز حقایق است

مجلس32: در قیامت، در عین نور و اشراق، کفار محجوبند

مجلس 33: قیام انسان در پیشگاه خداوند عزوجل

مجلس 34: رد طبیعیون معاد را مبتنی بر اصول علمیه نیست.

جلد ششم:

مجلس 35: معاد حتمی است و زنده شدن به واسطه اسم المحیی است

مجلس36: بارش باران حیات، برای حیات مردگان

مجلس37: شیئیت اشیاء به صورت آنهاست نه به ماده

مجلس38: در دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی

مجلس 39: دفع شبهه معاد جسمانی و بیان حق

مجلس40: معاد جسمانی عنصری و عالم عرض و حشر تمام موجودات

مجلس41: در تطایر کتب و کیفیت نامه ی اعمال.

جلد هفتم:

مجلس42: نامه عمل و وصول آن از راست یا چپ

مجلس43: امام مبین و کتاب تکوین و نسخه نامه عمل

مجلس44: گواهی بر اعمال و گواهان و شرایط آنها

مجلس45: شرط شهادت، احاطه علمیه بر پنهانی هاست

مجلس46: شهادت ملائکه بر انسان در روز قیامت

ص: 272

مجلس47: شهادت اعضاء و جوارح در قیامت

مجلس48: شهادت زمان و مکان در قیامت

مجلس49: شهادت اعمال و قرآن در قیامت

مجلس50: معنای شهادت قرآن و بقیه اعمال در قیامت.

جلد هشتم:

مجلس51: در صراط و معنای آن در روز قیامت

مجلس52: در حقیقت صراط و انحصار مصداق اعلای آن به امیرالمؤمنین علی (ع)

مجلس53: صراط جهنم و راه به سوی بهشت

مجلس54: حقیقت میزان اعمال در روز قیامت

مجلس55: میزان عمل، پیغمبران و امامان هستند

مجلس56: در کیفیت حساب روز قیامت

مجلس57: اختلاف طبقات مردم در آسانی حساب

مجلس58: عمومیت سؤال و حساب برای تمام مردم.

جلد نهم:

مجلس 59: عمومیت معاد برای تمام موجودات زمین و آسمان

مجلس 60: شفاعت و مسائل کلی آن

مجلس 61: شفاعت کنندگان در روز قیامت

مجلس 62: اصناف شفیعان در روز قیامت

مجلس63: کسانی که مورد شفاعت واقع می شوند

مجلس64: حقیقت شفاعت و ثبوت آن

مجلس 65: منبر وسیله و لوای حمد، از آن رسول الله و آل اوست

مجلس66: ساقی حوض کوثر و نهرهای بهشت

جلد دهم:

مجلس67: اعراف و اهل آن

مجلس68: بهشت و تعیین محل آن

مجلس69: بهشت محل پاکان است

مجلس70: مراتب بهشت و نعمت های آن

مجلس71: جهنم و مبدأ پیدایش آن

مجلس72: اهل جهنم و درکات آن

مجلس73: خصوصیات و آثار جهنم

مجلس74: حقیقت جهنم، حجاب و بعد از رحمت خداست

مجلس75: خلود و به طور جاودان زیستن در بهشت و جهنم

ص: 273

من_اب_ع

سید محمد حسین حسینی طهرانی- معادشناسی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب معادشناسی علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی اثبات معاد روح برزخ قیامت بهشت دوزخ

در حریم ولایت

زیارت جامعه کبیره از بهترین زیارت هایی است که از چشمه سار ولایت، جوشیدن گرفته و در قلب اصحاب خاص و اولیاء الله، روان گشته و سخاوتمندانه به برگ و بار نشسته است. این زیارت با مضامینی بلند و محتوایی عمیق، در حقیقت دوره کاملی از امام شناسی است که نیازمند شرح و توضیح فراوان از سوی کسانی است که خود از فیوضات معنوی آن بهره مند گشته اند، یکی از این افراد مرحوم آیت الله حاج شیخ محمد تقی بن محمد باقر اصفهانی است، که به شرح تفصیلی و اجمالی این زیارت همت گماشته است. در بین کتب عرفانی آقا نجفی کتابی که بیش از همه مورد توجه نامبرده بوده و در برخی از آثار به مناسبت از آن یاد می نموده همین کتاب 'شرح زیارت جامعه' می باشد و ایشان عنایت و توجه خاصی نسبت به این کتاب داشته اند چرا که همان طور که در یادداشت های خطی خود بیان داشته اند: روزی در خواب حضرت صاحب الزمان (عج) را دیده اند که آقا، ایشان را در آن چه در زیارت جامعه نوشته بودند تصدیق فرمودند.

معرفی اجمالی نویسنده:

آیت الله آقا شیخ محمد تقی اصفهانی که به 'نجفی' شهرت داشت، از مراجع قرن 14 و علمای طراز اول ایران و شهر اصفهان، در سال 1262 هجری قمری به دنیا آمد. پدرش شیخ محمد باقر، از علمای بزرگ و از شاگردان صاحب جواهر و شیخ مرتضی انصاری است.

ص: 274

پس از فرا گرفتن مقدمات علم حوزوی، به نجف اشرف رفت و از محضر اساتید بزرگ چون شیخ مهدی نجفی، میرزای شیرازی، سیدعلی شوشتری، کسب علم کرد و با اجازه متعددی که از این بزرگان و دیگران داشت دوباره به اصفهان برگشت. آقا نجفی اصفهانی، در کنار فعالیت های علمی اش، به فعالیت های اجتماعی پرداخت و در مقابل استبداد (ظل السلطان) حاکم مقتدر آن روز اصفهان، ایستاد و متهمین به خروج از دین را تعقیب کرد. از این رو، به دستور ناصرالدین شاه، او را در سال 1307 قمری به تهران آوردند و بار دیگر به دستور مظفرالدین شاه در سال 1321 قمری به تهران تبعید کردند که مدتی در تهران بود و بعد به اصفهان برگشت. آثار این بزرگمرد عالم تشیع، بالغ بر هفتاد عنوان و اکثر آنها به چاپ رسیده است. بعضی از آثار عبارتند از: اسرار الآیات، الاجتهاد و التقلید، ترجمه بحارالانوار، عنایة الرضویه، شرح اسماء الحسنی، جامع الانوار، و...

آیت الله شیخ محمد تقی اصفهانی (نجفی) سرانجام در سال 1332 هجری قمری در اصفهان دار فانی را وادع گفت. مقبره ایشان در نزدیکی امامزاده احمد بن علی بن امام محمد باقر در بقعه عالیه مدفون است.

ساختار بندی کتاب:

مقدمه: سیری در حیات علمی، فرهنگی و سیاسی آقا نجفی اصفهانی

فصل اول: 'اسرار الزیارة و بهان الانابة'

فصل دوم: زیارت حضرت رسول (ص) ائمه بقیع (ع)

فصل سوم: زیارت حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)

فصل چهارم: زیارت حضرت فاطمه زهرا (ع)

فصل پنجم: زیارت حضرت امام حسین (ع)

فصل ششم: زیارت حضرت امام رضا (ع)

ص: 275

من_اب_ع

آقا نجفی اصفهانی- در حریم ولایت، ترجمه و تفسیر عرفانی زیارت جامعه کبیره

کلی__د واژه ه__ا

کتاب در حریم ولایت آقا نجفی اصفهانی تفسیر زیارت جامعه کبیره ویژگی های امام زندگینامه

رساله فیض الهی

این رساله هر چند مختصر، اما از رسایل مهم شیخ ابوعلی سینا است. در این رساله شیخ اقسام وحی و کرامات و اصناف آیات و معجزات و فنون الهامات و منامات و انواع سحر و عیون مؤثره و شعب نیرنجات و طلسمات را بیان فرموده و حق را از باطل جدا ساخته است.

معرفی اجمالی نویسنده:

ابوعلی حسین، فرزند عبدالله بن سینا و معروف به ابن سینا، لقبش شرف الملک و شیخ الرئیس، فیلسوف، طبیب، شاعر، ریاضی دان و منجم ایرانی و مشهورترین دانشمند اسلامی و از بزرگترین دانشمندانی که تاکنون در عالم بوده اند. او در سال 370 ه_ ق، در شهری از توابع بخارا متولد شد. در بخارا که آن زمان، پایتخت سامانیان بود، منطق، طب و ریاضیات را یاد گرفت. به دلیل استعداد زیاد و هوش سرشارش، توانست خیلی زود در موضوع های مختلف، شهرت علمی پیدا کند. در سن 17 سالگی، نوح ابن منصور سامانی را معالجه کرد و این امر باعث شد که مشهور شود و از همین رو به کتابخانه سلطنتی راه پیدا کرد. خودش می گوید: کتاب هایی که من در آنجا دیدم، کسی حتی نام آنها را نشنیده بود، آنها را خواندم و از آن بهره مند شدم و وقتی 18 ساله شدم از همه آن علوم، فارغ شدم. ابن سینا گرچه فیلسوفی بزرگ بود ولی از طرفی پزشکی پر مشغله و نفوذ کامل سیاسی داشت و به عنوان یک وزیر، به شاهزادگان حامی خود، خدمت می کرد. سال 403 ه_ ق، کتاب 'قانون در طب' خود را نوشت. در دوران زندگیش که بیشتر با حکومت غزنویان رو به رو بود، در شهرهای مختلفی مسافرت و خدمات گوناگونی ارائه داد تا اینکه بعد از مرگ شمس الدوله دیلمی جانشین او 'سماء الدوله' چند ماه او را به زندان انداخت ولی ابوعلی سینا بعد از آزادی از زندان، به اصفهان رفت و آنجا بسیار مورد احترام بود و همانجا به تدریس و تألیف پرداخت و در واقع، چهارده سال آخر زندگی پر بار خود را در اصفهان گذراند و سرانجام در سفری که با 'علاء الدوله' به همدان رفت در سال 428 ه_ ق، در سن 58 سالگی، دارفانی را وادع کرد. (برای آگاهی از زندگی کامل او به منابع مربوطه مراجعه شود).

ص: 276

ساختار بندی کتاب:

1. فصل اول در بیان سریان قوه عشق در تمام موجودات

2. فصل دوم در بیان وجود عشق در بسائط غیرحیه

3. فصل سوم در بیان وجود عشق در نفوس و صور نباتات

4. فصل چهارم در بیان وجود عشق نفوس حیوانی

5. فصل پنجم در بیان عشق ظرفا و صاحبان ذوق سلیم بصور حسنه

6. فصل ششم در بیان عشق نفوس الهیه

7. فصل هفتم در خاتمه فصول

من_اب_ع

ابن سینا- رساله فیض الهی

کلی__د واژه ه__ا

کتاب رساله فیض الهی ابن سینا وحی کرامت الهام زندگینامه

سر القدر و الحکمة العرشیه (رساله عرشیه)

رساله عرشیه:

همان طور که در مقدمه این رساله اشاره شده است، بعضی از منسوبان از ابن سینا طلب کردند که رساله ای در علم توحید و اثبات واجب بنویسد به طوری که از روی دلیل و برهان بتواند به وجود حق تعالی و صفات و افعال او علم حاصل نماید؛ که ابن سینا هم ملتمس او را اجابت نموده و این رساله را که مشتمل بر سه اصل است نوشته است.

اصل اول در اثبات واجب تعالی- اصل دوم در توحید او- اصل سوم در نفی علل از او.

که در باب این سه اصل مسائلی و مطالبی را عرض نموده اند که بعضی از آنها عبارتند از: سخن در بیان صفات حق تعالی- صفت اول علم است- صفت دوم حیوات است- صفت سوم مرید است- صفت چهارم قدرت است- صفت پنجم و ششم سمیع و بصیر است- صفت هفتم تکلم است- سخن در کیفیت صدور افعال از حق تعالی- سخن در قضا و قدر به طور اختصار

ص: 277

رساله در سر قدر:

چون شخصی از شیخ معنی این کلام صوفیه که گفته اند: «من عرف سر القدر فقدالحد» سؤال نموده حضرت شیخ هم در جواب فرمودند گر چه این مسئله خالی از اشکال نیست و اگر بخواهی که بنویسیم ناچار باید به طور رمز باشد زیرا که نمی توان آن را به همه کس تعلیم داد باید از کسانی که استعداد فهم آن را ندارند دریغ داشت به مفاد کلام معجز پیامبر (ص) که فرمودند: «القدر سر الله و لا تظهروا سر الله» و همچنین فرمایش مولای متقیان امام علی (ع) که در جواب مسائل فرمودند: «القدر بحر عمیق فلا تلجه» باز روای سؤال کرد حضرت فرمود: «انه طریق وعرفلا تسلکه» باز سؤال کننده تکرار سؤال نموده فرمود: «انه صعود عسر فلا تتکلفه» پس از آن شیخ می فرماید بدانکه سر قدر مبتنی بر سه مقدمه است که تا این مقدمات معلوم نشود معنی سر قدر واضح و هویدا نمی گردد.

1- مقدمه اول آنست که خدای متعال سبب وجود تمام موجودات عوالم علوی و سفلی است...

2- مقدمه دوم آنست که قدما از حکما گفته اند ثواب عبارت از حصول لذت است برای نفس...

3- مقدمه سوم آن است که معاد یعنی بازگشت نفوس بشری به سوی عالم اصلی خود...

معانی:

1. کسی که شناخت اسرار قدر را گمراه شد.

2. قدر سریست از اسرار الهی ظاهر نسازید شما سر خدا را

3. قدر دریایی است بی پایان داخل آن مشو

4. قدر راهی است بسیار سخت از آن مسافرت مکن

ص: 278

5. قدر بلندی است بی نهایت سخت پس متعرض آن مشو.

معرفی اجمالی نویسنده:

ابوعلی حسین، فرزند عبدالله بن سینا و معروف به ابن سینا، لقبش شرف الملک و شیخ الرئیس، فیلسوف، طبیب، شاعر، ریاضی دان و منجم ایرانی و مشهورترین دانشمند اسلامی و از بزرگترین دانشمندانی که تاکنون در عالم بوده اند. او در سال 370 ه_ ق، در شهری از توابع بخارا متولد شد. در بخارا که آن زمان، پایتخت سامانیان بود، منطق، طب و ریاضیات را یاد گرفت. به دلیل استعداد زیاد و هوش سرشارش، توانست خیلی زود در موضوع های مختلف، شهرت علمی پیدا کند. در سن 17 سالگی، نوح ابن منصور سامانی را معالجه کرد و این امر باعث شد که مشهور شود و از همین رو به کتابخانه سلطنتی راه پیدا کرد. خودش می گوید: کتاب هایی که من در آنجا دیدم، کسی حتی نام آنها را نشنیده بود، آنها را خواندم و از آن بهره مند شدم و وقتی 18 ساله شدم از همه آن علوم، فارغ شدم. ابن سینا گرچه فیلسوفی بزرگ بود ولی از طرفی پزشکی پر مشغله و نفوذ کامل سیاسی داشت و به عنوان یک وزیر، به شاهزادگان حامی خود، خدمت می کرد. سال 403 ه_ ق، کتاب 'قانون در طب' خود را نوشت. در دوران زندگیش که بیشتر با حکومت غزنویان رو به رو بود، در شهرهای مختلفی مسافرت و خدمات گوناگونی ارائه داد تا اینکه بعد از مرگ شمس الدوله دیلمی جانشین او 'سماء الدوله' چند ماه او را به زندان انداخت ولی ابوعلی سینا بعد از آزادی از زندان، به اصفهان رفت و آنجا بسیار مورد احترام بود و همانجا به تدریس و تألیف پرداخت و در واقع، چهارده سال آخر زندگی پر بار خود را در اصفهان گذراند و سرانجام در سفری که با 'علاء الدوله' به همدان رفت در سال 428 ه_ ق، در سن 58 سالگی، دارفانی را وادع کرد. (برای آگاهی از زندگی کامل او به منابع مربوطه مراجعه شود).

ص: 279

ساختاربندی کتاب:

1. فهرست رساله فواید الدریه (رساله فواید الدریه، رساله ای است که ضیاءالدین دری در ترجمه سر القدر و الحکمة العرشیه نوشته است): مقدمه رساله عرشیه- مقایسه شیخ با ارسطو- مقایسه شیخ با فارابی- اثبات تشیع شیخ- اثبات عدم ارتکاب به مشرب خمر- مصنفات شیخ.

2. فهرست رساله عرشیه: توحید- نفی علت از واجب- صفات حق تعالی- علم حق تعالی- صفت حیوات- صفت مرید- صفت قدرت- سمیع و بصیر- صدور افعال از حق تعالی- قضا و قدر

3. فهرست رساله سر القدر: رساله در سر قدر

من_اب_ع

ابن سینا- سرالقدر و حکمة العرشیه

کلی__د واژه ه__ا

کتاب سرالقدر و حکمة العرشیه ابن سینا توحید واجب الوجود علم کلام زندگینامه

معراج نامه

از جمله مباحث مربوط به نبوت خاتم الانبیاء (ص) مبحث معراج آن حضرت است. یکی از کوتاه ترین رساله هایی که در این زمینه به زبان فارسی نوشته شده است، معراجیه ابن سینا است. این رساله با همه اهمیتی که در شناخت مباحث مربوط به ختم نبوت در زبان فارسی دارد، آن چنان که سزاوار است مورد تأمل قرار نگرفته است.

همان طور که در مقدمه دست نوشته معراج نامه ابو علی سینا آمده: این رساله ای است در معراج که شیخ الرئیس ابوعلی سینا ساخته است؛ و ایشان سبب تآلیف این رساله را اینگونه بیان می دارند: 'اما بعد به هر وقتی دوستی از دوستان ما اندر معراج سؤال ها می کرد و شرح آن بر طریق معقول می خواست و من به حکم خطر، محترز می بودم تا در این وقت که به خدمت مجلس عالمی علایی پیوستم، این معنی بر رأی او عرضه کردم...'

ص: 280

معرفی اجمالی نویسنده:

ابوعلی حسین، فرزند عبدالله بن سینا و معروف به ابن سینا، لقبش شرف الملک و شیخ الرئیس، فیلسوف، طبیب، شاعر، ریاضی دان و منجم ایرانی و مشهورترین دانشمند اسلامی و از بزرگترین دانشمندانی که تاکنون در عالم بوده اند. او در سال 370 ه_ ق، در شهری از توابع بخارا متولد شد. در بخارا که آن زمان، پایتخت سامانیان بود، منطق، طب و ریاضیات را یاد گرفت. به دلیل استعداد زیاد و هوش سرشارش، توانست خیلی زود در موضوع های مختلف، شهرت علمی پیدا کند. در سن 17 سالگی، نوح ابن منصور سامانی را معالجه کرد و این امر باعث شد که مشهور شود و از همین رو به کتابخانه سلطنتی راه پیدا کرد. خودش می گوید: کتاب هایی که من در آنجا دیدم، کسی حتی نام آنها را نشنیده بود، آنها را خواندم و از آن بهره مند شدم و وقتی 18 ساله شدم از همه آن علوم، فارغ شدم. ابن سینا گرچه فیلسوفی بزرگ بود ولی از طرفی پزشکی پر مشغله و نفوذ کامل سیاسی داشت و به عنوان یک وزیر، به شاهزادگان حامی خود، خدمت می کرد. سال 403 ه_ ق، کتاب 'قانون در طب' خود را نوشت. در دوران زندگیش که بیشتر با حکومت غزنویان رو به رو بود، در شهرهای مختلفی مسافرت و خدمات گوناگونی ارائه داد تا اینکه بعد از مرگ شمس الدوله دیلمی جانشین او 'سماء الدوله' چند ماه او را به زندان انداخت ولی ابوعلی سینا بعد از آزادی از زندان، به اصفهان رفت و آنجا بسیار مورد احترام بود و همانجا به تدریس و تألیف پرداخت و در واقع، چهارده سال آخر زندگی پر بار خود را در اصفهان گذراند و سرانجام در سفری که با 'علاء الدوله' به همدان رفت در سال 428 ه_ ق، در سن 58 سالگی، دارفانی را وادع کرد. (برای آگاهی از زندگی کامل او به منابع مربوطه مراجعه شود).

ص: 281

ساختاربندی کتاب:

مقدمه مؤلف: اندر سبب تألیف این رساله- فصل اندر پیدا کردن حال نبوت و رسالت- فصل اندر مقدمه معراج پیغمبر- فصل آغاز قصه معراج نبی (ص)

در انتهای کتاب، معراج نامه ابر قوهی هم چاپ گردیده که شامل عناوین زیر می باشد: در بیان جان و تن- در ذکر احوال نبوت- در معنای نطق- در بیان حقیقت قرآن- در آن که عروج به حسب جسم و روح تواند بود- تفسیر حدیث معراج- در چرایی اینکه معراج رسول (ص) به شب روی داد- در تأویل اوصاف شمایل و احوال- جبرائیل (ع) که در حدیث معراج مذکور است- در تأویل براق- در تأویل موانعی که رسول (ص) شب معراج دید- در تأویل مشهودات رسول (ص) آیات کبری را- در تأویل قرب رسول (ص) به حق تعالی- در چگونگی ثنا بنده خدای را سبحانه- در چگونگی خواستن علم از خدای تعالی- در چونی و چندی نمازهای شبانه روزی که در شب معراج بر امت رسول (ص) فرض شده است.

من_اب_ع

ابن سینا- معراج نامه

کلی__د واژه ه__ا

کتاب معراج نامه ابن سینا معراج پیامبر اکرم نبوت زندگینامه

اعتقادات صدوق

اعتقادات کتاب اعتقادات یکی از کتب ارزنده ای می باشد که از قلم پربرکت و توانای شیخ صدوق تراوش نموده و متکلم نامی مرحوم شیخ مفید نیز که خود از شاگردان مرحوم شیخ صدوق بوده حواشی و پاورقی هایی بر آن اضافه نموده که اهمیت آن را دوچندان ساخته است. البته این کتاب و شرح آن به زبان و لغت عرب بوده و اهل فضل و آشنایان به این زبان از آن همواره استفاده می نموده اند.

ص: 282

این اثر نفیس یکی از صدها کتب و رسائلی است که به قلم توانا و عالمانۀ صدوق در مسائل دینی و فقهی سمت تحریر و نگارش پذیرفته و در علت نگارش و سبب تألیف آن صاحب کتاب 'الذریعه الی تصانیف الشیعه' چنین نگاشته اند: «کتاب اعتقادات را شیخ صدوق در مجلس روز جمعه 12 شهر شعبان 368 ه_ در نیشابور املاء فرموده و سبب این تألیف آن بوده که مشایخ حاضرین در مجلس از ایشان در خواست کردند وصف دین شیعه دوازده امامی را برای آنها به طریق اختصار املاء کند و لذا صدوق در این کتاب جمیع اعتقادات فرقۀ ناجیه از ضروریات و غیر ضروریات و وفاقیات و غیر وفاقیات ذکر کرده و در نظر داشته که بعدا شرح و تفسیری بر آن بنویسد لیکن برای او میسر نمی گردد و لذا مرحوم شیخ مفید بر آن شرحی می نگارد.»

معرفی اجمالی نویسنده ابوجعفر محمدبن علی مشهور به 'شیخ صدوق' از بنیانگذاران فقه شیعه و عالم و محدث بزرگ که در قرن چهارم ه_ ق، در شهر قم به دنیا آمد. پدر بزرگوارش 'علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی' از برجسته ترین علما و فقهاء آن زمان بود. شیخ صدوق دوران کودکی و نوجوانی و جوانی را در دامان علم و فضیلت و زهد و تقوای پدر خود گذراند و از محضر پدرش، کسب علم و دانش کرد و به علت هوش و استعداد فوق العاده اش، قبل از 20 سالگی توانست هزاران حدیث و روایت با سلسله سند آنها را به حافظه خودش بسپارد و به مضامین آنها عمل کند. شیخ صدوق تا سن 23 سالگی در زمان غیبت صغری امام زمان (ع) زندگی کرد و دوران نیابت 2 نفر از نواب اربعه را درک کرد. از طرفی دوران زندگیش با حکومت چند تن از خلفای عباسی یعنی از زمان مقتدر عباسی آمیخته بود. سال 355 ه_ ق به بغداد رفت، بزرگان و علما از او استماع حدیث داشتند. طبق فرموده شیخ حر عاملی و بعضی دیگر از اهل فن، نظیر او در کثرت علم و حفظ و ضبط آثار و اخبار اسلامی، دیده نشده است.

ص: 283

تألیفات او تا حدود 300 کتاب و مرجع استنباط احکام و استفاده فقهای بزرگوار و خدمات دینی برجسته او، در احیای آثار ائمه اطهار جای هیچ شک و شبهه ای نیست. شیخ صدوق در بین دانشمندان از نظر وسعت معلومات و کثرت کتب و مصنفات فردی کم نظیر بوده است. بنا به قرائن تاریخی اکثر کتب شیخ صدوق تا قرون پنجم و ششم هجری موجود بوده و در دسترس علماء قرار داشته است. لکن در دوران ما جز تعدادی محدود، کتابی از این کتب باقی نمانده است.

مسأله دیگر در آثار شیخ صدوق ابتکار جالب او در تبویب روایات و موضوع بندی آن است. به طوری که به جز چند کتاب وی که به صورت کتاب جامع حدیث، (مانند من لایحضره الفقیه) تدوین شده است، بقیه آثار او معمولا با نام موضوعی مزین شده و بیانگر احادیثی است که در آن رشته موجود بوده است. همانند معانی الاخبار، علل الشرایع، خصال، توحید و....

خصائص تألیفات شیخ صدوق یکی از خصائص تألیفات شیخ صدوق عربی بودن آنها می باشد. یک علت آن ضعف زبان آن روز بوده است که چندان قدرت و فصاحتی نداشت تا جوابگوی تعبیرات علمی باشد؛ چنانچه پس از هزار سال هم هنوز نمی توان بعضی از اصطلاحات فقهی و فلسفی را به زبان فارسی منتقل نمود و چاره ای جز بیان به لغت عربی نیست مخصوصا آنکه کتب صدوق بیشتر متن روایات بوده و گفته و نظر شخصی کمتر دارد و برای امانت همان بهتر بوده به عربی نگاشته شود منتهی عربی ساده و شیوایی که همه از آن بهره مند می گردند و از پرداختن سجع و قافیه در آن پرهیز شده است.

ص: 284

از دیگر خصائص تألیفات شیخ آن است که در اصول عقاید و معارف پیرامون اصطلاحات عرفانی و فلسفی و کلامی و استدلالات منطقی نگشته و روش ساده و بی پیرایه شریعت و پیغمبر اکرم (ص) و جانشینان او را که به زبان ساده و برهانها همگانی فهم و استدلالات عقلی آفاق و انفسی بوده به کار بسته است و همانطور که پیشوایان دین در عین آنکه می توانستند مطالب خود را در قالب اینگونه استدلالات و اصطلاحات ریخته و بیان کند و نکردند شیخ هم مسلما از چنین قلمی بهره مند نبوده و عالما و عامدا استدلالات قرآنیه و اخبار ائمه معصومین را کافی دانسته و به کار می بسته است چون برای ادای این گونه تعبیرات برای همگان زبان و قلمی بهتر از آن نمی توان یافت.

این دانشمند بزرگ در اواخر عمر در شهرری اقامت داشت و در سال 381 ه_ ق، در حدود سن 70 سالگی در همان شهرری، وفات کرد و مزارش در ابن بابویه در نزدیکی مرقد حضرت شاهزاده عبدالعظیم می باشد.

ساختاربندی کتاب این کتاب شامل 45 باب به شرح زیر می باشد:

- باب اول: اعتقاد امامیه در توحید و معرفت رب مجید

- باب دوم: در صفات ذات و صفات افعال

- باب سوم: اعتقاد در تکلیف

- باب چهارم: اعتقاد در افعال بندگان

- باب پنجم: اعتقاد در نفی و جبر و تفویض

- باب ششم: اعتقاد اراده و مشیت

- باب هفتم: اعتقاد در قضا و قدر

- باب هشتم: اعتقاد در فطرت و هدایت

ص: 285

- باب نهم: اعتقاد در استطاعت

- باب دهم: اعتقاد در بدا

- باب یازدهم: اعتقاد در احتراز از جدل

- باب دوازدهم: اعتقاد در لوح و قلم

- باب سیزدهم: اعتقاد در کرسی

- باب چهاردهم: اعتقاد در عرش

- باب پانزدهم: اعتقاد در نفوس و ارواح

- باب شانزدهم: اعتقاد در موت و مرگ

- باب هفدهم: اعتقاد در سوال قبرها

- باب هجدهم: اعتقاد در رجعت

- باب نوزدهم: اعتقاد در بعث بعد از موت

- باب بیستم: اعتقاد در حوض کوثر

- باب بیست و یکم: اعتقاد در شفاعت

- باب بیست و دوم: اعتقاد در وعده و وعید الهی

- باب بیست و سوم: اعتقاد در آنچه بر بنده نوشته می شود

- باب بیست و چهارم: اعتقاد در عدل الهی

- باب بیست و پنجم: اعتقاد در اعراف

- باب بیست و ششم: اعتقاد در صراط

- باب بیست و هفتم: اعتقاد در عقبات قیامت

- باب بیست و هشتم: اعتقاد در حساب و میزان

- باب بیست و نهم: اعتقاد در بهشت و دوزخ

- باب سی ام: اعتقاد در کیفیت نزول وحی و کتب در امر و نهی

- باب سی و یکم: اعتقاد در قرآن و اینکه نزول آن در شب قدر بوده

- باب سی و دوم: اعتقاد در قرآن

- باب سی و سوم: اعتقاد در کمیت قرآن

- باب سی و چهارم: اعتقاد در شأن انبیاء و رسل و حجج و ملائکه

ص: 286

- باب سی پنجم: اعتقاد در عدد انبیاء و اوصیای ایشان

- باب سی و ششم: اعتقاد در عصمت انبیاء و ائمه و ملائکه

- باب سی و هفتم: اعتقاد در نفی غلو و تفویض

- باب سی و هشتم: اعتقاد در ظالمان

- باب سی و نهم: اعتقاد در تقیه

- باب چهلم: اعتقاد در شأن اباء جناب نبوی (ص)

- باب چهل و یکم: اعتقاد در شأن علویان

- باب چهل و دوم: اعتقاد در احادیث مجمله و مفسره

- باب چهل و سوم: اعتقاد در خطر و اباحه

- باب چهل و چهارم: اعتقاد در احادیث وارده در طب

- باب چهل و پنجم: اعتقاد در اختلاف حدیثین.

من_اب_ع

ابوجعفر محمدبن بابویه قمی المشتهر بالصدوق- اعتقادات صدوق

کلی__د واژه ه__ا

کتب فقهی کتاب اعتقادات شیخ صدوق زندگینامه کتاب شناسی

کتاب صفات الشیعه

صفات الشیعه صفات الشیعه کتاب کم حجم و کوچکی از رئیس المحدثین شیخ صدوق می باشد که حاوی 71 حدیث درباره صفات شیعه است. زمان شیخ مصادف با ضعف دولت مرکزی اسلامی و خلفای عباسی بود و دولتهای شیعه مانند طاهریان، صفاریان، فاطمیان، علویان و مخصوصا دیالمه در پیدایش و نشو و نما بودند. استخوان بندی غالب این دولتها بر روی معارف شیعه و تعالیم آنها بنا شده بود و بالطبع در بسط و توسعه آن پرداخته و فشار اکثریت سنی ها بر اقلیت شیعیان خواه ناخواه کاسته می شد.

از پرسشهای مذهبی فراوانی که مردم از اقطار ممالک اسلامی از وی کرده اند نیرومندی و وسعت شیعه و تشیع در زمان او و شخصیت ممتاز وی معلوم می شود و فعالیت او و امثالش برای تحکیم موقعیت دولتهای شیعی و قدرت دولتهای شیعی مذهب برای حفاظت او و امثالش و هردوی اینها برای پیشرفت مذهب جعفری عوامل مهمی بودند. در چنین زمانی بود که شیخ صدوق با فراغت خاطر توانست نقشه خود را عملی کرده و با مسافرتهای خود تعالیم جعفری را با قلم و بیان گسترش دهد.

ص: 287

معرفی اجمالی نویسنده ابوجعفر محمدبن علی مشهور به 'شیخ صدوق' از بنیانگذاران فقه شیعه و عالم و محدث بزرگ که در قرن چهارم ه_ ق، در شهر قم به دنیا آمد. پدر بزرگوارش 'علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی' از برجسته ترین علما و فقهاء آن زمان بود. شیخ صدوق دوران کودکی و نوجوانی و جوانی را در دامان علم و فضیلت و زهد و تقوای پدر خود گذراند و از محضر پدرش، کسب علم و دانش کرد و به علت هوش و استعداد فوق العاده اش، قبل از 20 سالگی توانست هزاران حدیث و روایت با سلسله سند آنها را به حافظه خودش بسپارد و به مضامین آنها عمل کند. شیخ صدوق تا سن 23 سالگی در زمان غیبت صغری امام زمان (ع) زندگی کرد و دوران نیابت 2 نفر از نواب اربعه را درک کرد. از طرفی دوران زندگیش با حکومت چند تن از خلفای عباسی یعنی از زمان مقتدر عباسی آم