موسوعة الامام الخمیني قدس سرة الشریف المجلد 33 استفتائات امام خمینی (س) جلد 2

مشخصات کتاب

سرشناسه : خمینی، روح الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، 1279 - 1368.

عنوان و نام پديدآور : موسوعة الامام الخمیني قدس سرة الشریف المجلد 33 استفتائات امام خمینی (س) جلد 2/ تحقیق موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).

مشخصات نشر : تهران : موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، 1396.

مشخصات ظاهری : 10 ج.

فروست : موسوعه الامام الخمینی (س).

شابک : 978-964-212-368-1

وضعیت فهرست نویسی : فاپا(چاپ دوم)

يادداشت : ج.2 - 10 (چاپ اول: 1392)(فیپا).

يادداشت : چاپ دوم.

مندرجات : ج.1. احکام تقلید، طهارت.- ج.2. نماز (از ابتدا تا شرایط شکسته شدن نماز).- ج.3. نماز (از قواطع سفر تا انتها)، روزه، زکات.- ج.4. خمس.- ج.5. حج، امر به معروف و نهی از منکر، مکاسب محرمه.- ج.6. بیع (خرید و فروش) ....- ج.7. وقف و نظایر آن، وصیت، یمین و نذر، کفارات.- ج.8. صید و ذباحه، خوردنی ها و آشامیدنی ها ....- ج.9. نکاح (از اولیای عقد تا انتها)....- ج.10. قضا، شهادات، حدود، قصاص ... .

موضوع : فقه جعفری -- رساله عملیه -- پرسش ها و پاسخ ها

*Islamic law, Ja'fari -- Handbooks, manuals, etc. -- Questions and answers

فتوا های شیعه -- قرن 14

Fatwas, Shiites -- 20th century

شناسه افزوده : موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

شناسه افزوده : Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works

رده بندی کنگره : BP183/9/خ8الف47 1396

رده بندی دیویی : 297/3422

شماره کتابشناسی ملی : 3421059

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فاپا

آدرس سایت : https://www.icpikw.ir

خیراندیش دیجیتالی : مرکز خدمات حوزه علمیه اصفهان

ویراستار: محمدرضا دهقانزاد

ص: 1

اشاره

ص: 2

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»

ص: 3

فهرست اجمالى

جلد اول احكام تقليد، طهارت

جلد دوم نماز (از ابتدا تا شرايط شكسته شدن نماز)

جلد سوم نماز (از قواطع سفر تا انتها)، روزه، زكات

جلد چهارم خمس

جلد پنجم حجّ، امر به معروف و نهى از منكر، مكاسب محرمه

جلد ششم بيع (خريد و فروش)، شفعه، صلح، اجاره، جعاله، عاريه، وديعه، مضاربه، شركت، مزارعه، مساقات، دين و قرض، رهن، حجر، ضمان، حواله و كفالت، وكالت، اقرار، هبه

جلد هفتم وقف و نظائر آن، وصيت، يمين و نذر، كفارات

جلد هشتم صيد و ذباحه، خوردنى ها و آشاميدنى ها، غصب، احياى موات ومشتركات، لقطه، نكاح (از ابتدا تا احكام عقد ازدواج)

جلد نهم نكاح (از اولياى عقد تا انتها)، طلاق، خلع و مبارات، ظهار، مواريث

جلد دهم قضا، شهادات، حدود، قصاص، ديات، مسائل مستحدثه (بيمه، سفته، سرقفلى، بانك ها، بليط هاى بخت آزمايى، تلقيح مصنوعى، تشريح و ترقيع، راديو و تلويزيون، مقررات دولتى، راهنمايى و رانندگى، خريد و فروش و تقسيم اجناس سهميه اى، خريد و فروش اجناس قاچاق، ماليات و عوارض، عزادارى، رضايت والدين، مسائل اجتماعى بانوان، مسابقات ورزشى، معارف و مسائل

اسلامى، مسائل امنيتى و كشورهاى بيگانه، ولايت فقيه)

ص: 4

فهرست مطالب

كتاب نماز

شرط وجوب نماز ··· 3

مقدمات نماز ··· 4

مقدمه اول: اوقات نمازهاى يوميه و نوافل آن ها ··· 4

نماز شب ··· 5

افضليت خواندن هر يك از نمازهاى يوميه در وقت فضيلت خودش ··· 6

وقت نماز صبح در شب هاى مهتابى ··· 10

حكم وقت اختصاصى نماز ··· 12

حكم كسى كه نماز عشايش قضا شود ··· 15

حكم تزاحم وقت نماز با غير آن ··· 16

شرط يقين به دخول وقت براى شروع نماز ··· 18

مقدمۀ دوم: قبله ··· 19

مقدمۀ سوم: ستر و ساتر (پوشش و لباس نمازگزار) ··· 24

شرط اول: پاک بودن لباس نمازگزار ··· 26

شرط دوم: غصبى نبودن لباس نمازگزار ··· 27

شرط سوم: از اجزاء مردار و حيوان حرام گوشت نبودن لباس نمازگزار ··· 31

شرط چهارم: از طلا نبودن لباس نمازگزار در مردان ··· 32

ص: 5

پوشيدن زنان لباس مخصوص مردان را و بالعكس ··· 45

لباس شهرت ··· 48

مقدمۀ چهارم: مكان نمازگزار ··· 50

غصبى نبودن مكان نمازگزار ··· 50

تقدم و تأخر زن و مرد و وجود حائل بين آن ها در نماز ··· 91

طهارت مكان و امور معتبره در محل سجده ··· 94

اعتبار استقرار در محل نمازگزار ··· 100

استحباب نماز در مسجد و آداب و احترام آن ··· 102

معناى كراهت در نماز و مكان هاى مكروه براى نماز ··· 105

مقدمۀ پنجم: اذان و اقامه ··· 109

مقدمۀ ششم: حضور قلب در نماز ··· 110

افعال نماز ··· 112

نيت ··· 112

تكبيرة الاحرام ··· 117

قيام (ايستادن) ··· 120

قرائت و ذكر ··· 126

ركوع ··· 150

سجده ··· 152

سجده واجب در تلاوت قرآن و سجدۀ شكر ··· 156

تَشَهُّدْ ··· 158

سلام نماز ··· 159

قنوت ··· 160

تعقيب نماز ··· 162

ص: 6

مبطلات نماز ··· 164

نماز آيات ··· 175

احكام خلل در نماز ··· 177

احكام شک ··· 181

حكم شک در افعال نماز ··· 183

حكم شک در عدد ركعت هاى نماز واجب ··· 188

حكم شک هايى كه اعتبار ندارد ··· 190

حكم ظن (گمان) در كارها و ركعت هاى نماز ··· 197

نماز احتياط ··· 198

حكم اجزاى فراموش شدۀ نماز ··· 199

حكم سجدۀ سهو ··· 199

نماز قضا ··· 202

وجوب قضاى نمازهاى فوت شده ··· 202

مطابقت نماز قضا با نماز فوت شده ··· 223

معتبر نبودن ترتيب در غير نمازهايى كه در اداى آن ها ترتيب معتبر است ··· 229

وجوب قضاى قدر متيقن از نمازهاى فوت شده ··· 236

موسع بودن وجوب قضاء نماز ··· 244

وجوب نماز قضاى پدر بر پسر بزرگ تر ··· 245

نماز استيجارى ··· 258

نماز جمعه ··· 265

شرايط نماز جمعه ··· 277

كسى كه نماز جمعه بر او واجب است ··· 286

ص: 7

وقت نماز جمعه ··· 292

چند فرع دربارۀ نماز جمعه ··· 295

نماز عيد فطر و عيد قربان ··· 303

نمازهاى مستحبى ··· 306

نماز مسافر ··· 307

شرايط شكسته شدن نماز:

اول: پيمودن مسافت شرعى ··· 307

حد مسافت شرعى ··· 323

بلاد كبيره ··· 336

دوم: قصد پيمودن مسافت شرعى از اول سفر ··· 536

سوم: حرام نبودن سفر ··· 544

چهارم: شغل نبودن سفر ··· 545

حكم نماز و روزه افراد راننده ··· 545

حكم نماز و روزه كسانى كه شغلشان در سفر است ··· 588

حكم نماز و روزه افراد دوره گرد ··· 692

پنجم: عبور از حد ترخص ··· 712

ص: 8

کتاب نماز

احكام نماز

شرط وجوب نماز

ص: 1

ص: 2

[سؤال 1066] 480

بسمه تعالى

با عرض سلام بر امام، روح الله الموسوى الخمينى، من مى خواستم از شما يك سؤال كنم و دوست دارم جواب سؤال من را با دست خط خودتان بنويسيد و مهر يا امضاى خودتان را بزنيد.

سؤال: هر كس كه نماز را بلد باشد و توانايى خواندن نماز را داشته باشد، نماز بر او واجب است يا نه؟ والسلام على من اتّبع الهدى

بسمه تعالى، كسى كه به حد بلوغ رسيده نماز بر او واجب است و بايد نماز و مسائل آن را ياد بگيرد.

[سؤال 1067] ‘ 645

2. آيا نماز بر كودكان عقب ماندۀ ذهنى كه فقط قادر به تربيت پذيرى هستند واجب است؟

بسمه تعالى، اگر عاقل نباشند تكليف ندارند.

ص: 3

مقدمات نماز

مقدمه اول: اوقات نمازهاى يوميه و نوافل آن ها

اشاره

[سؤال 1068] ‘ 333

9. وقت نافلۀ ظهر قبل از نماز ظهر را امام در رساله با شاخص مشخص كرده اند؛ اين مقدار از نظر ساعت چقدر است؟

بسمه تعالى، نسبت به ايام سال و مكان ها، ساعت مختلف مى شود.

[سؤال 1069] ‘ 6446

2. اگر كسى نماز غفيله را با دو ركعت نماز ديگر به نيت نافلۀ مغرب بخواند آيا ثواب نماز غفيله و نافلۀ مغرب به او داده خواهد شد يا نه؟

بسمه تعالى، نماز غفيله از رواتب يوميه نيست و درك ثواب هر دو شايد موقوف باشد، به اين كه هر يك جدا به جا آورده شود.

[سؤال 1070] 481

بسمه تعالى

نايب الامام، مروّج الاحكام، اعلم الفقهاء، الامام الخمينى، روحى فداكم و زيد عمركم العالى، محترماً استفتا مى نمايد:

نمازگزار در نماز مستحبى كه نشسته مى خواند، قصد داشته كه براى درك ثواب نماز ايستاده، يك يا دو آيه به آخر سوره مانده، ايستاده بخواند، غفلةً يا سهواً سوره را تمام كرده است. آيا مى تواند بايستد و براى درك ثواب نماز ايستاده يك يا دو آيه ايستاده بخواند، يا نه؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

ص: 4

نماز شب

[سؤال 1071] ‘ 1398

3. در رابطه با نماز شب، آيا نماز شب ارتباط با خدا نيست؟ آيا درست است انسان هر چقدر كه مى خواهد «اَلعَفو» وَ «اَستَغفِرُ الله رَبِّي وَأتُوبُ إلَيهِ» بگويد يا خير؟

بسمه تعالى، ترتيب نماز شب در رسالۀ عمليه و در كتب ادعيه مذكور است.

[سؤال 1072] ‘ 7011

4. سؤال شخصى بندۀ حقير در مورد نماز شب است؛ در قنوت وتر بايد در حق چهل مؤمن دعا كرد. موضوع اين جا است كه ما نمى دانيم در حق چه كسانى بايد دعا كرد؛ اگر امكان دارد نام چهل مؤمن را ذكر كنيد.

بسمه تعالى، مى تواند براى هر فرد مؤمنى كه انسان بخواهد دعا نمايد.

[سؤال 1073] ‘ 215

2. آيا هشت ركعت نماز شب را مى شود نيت قضا كرد يا نه؟ اگر مى شود طرز آن را بيان فرماييد. به جاى دو ركعتى مى شود يا چهار ركعتى؟

بسمه تعالى، نماز شب به جاى نماز قضا محسوب نيست.

[سؤال 1074] ‘ 3034

3. لطفاً دستور نماز شب و وقت شرعى آن را براى من بفرستيد.

بسمه تعالى، در رساله عمليه و كتب ادعيه مذكور است.

[سؤال 1075] ‘ 1550

2. آيا در حين نگهبانى و رفت و آمد مى شود نماز شب را به جا آورد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

ص: 5

افضليت خواندن هر يك از نمازهاى يوميه در وقت فضيلت خودش

[سؤال 1076] ‘ 662

5. وقت شناسى در اوقات صلوات به چه چيز است؟

بسمه تعالى، در رساله عمليه ذكر شده است.

[سؤال 1077] ‘ 7061

2. همان طور كه آن رهبرى عالى قدر متذكر شده اند، بايست سعى شود كه نماز يوميه در پنج نوبت خوانده شود. در كنار محل كار ما مسجد وجود دارد و چون من وقت كافى دارم كه نماز خود را در پنج نوبت بخوانم، آيا مى توانم نماز عصر خود را در محل كار با جماعت بر پا نكنم؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1078] 482

بسمه تعالى

محضر محترم حضرت آيت الله العظمى، قائد عظيم الشأن، امام خمينى، ادام الله ظله العالى، السلام عليكم و رحمة الله

آيا در نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا، اصل بر جمع است يا بر تفرّق؟

بسمه تعالى، هر يك را در وقت فضيلت آن - به نحوى كه در رسالۀ عمليه مذكور است - بخوانند افضل است.

[سؤال 1079] 483

بسمه تعالى

سلام بر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى. ان شاء الله كه حالتان خوب هست. از خداى تبارك و تعالى، بقا و طول عمر جناب عالى را خواستارم.

چند سؤالى برايم مطرح شده كه به عرضتان مى رسانم.

ص: 6

1. من مسلمان شيعه اثنى عشر جعفرى هستم و سؤالم اين است كه آيا نمازها را مى توان در پنج نوبت و با پنج وضو خواند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. وقتى كه در ركعت سوم نماز، در نمازهاى چهار ركعتى و يا در ركعت اول، تشهد به طور كامل قرائت شود (تا آخر صلوات) چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، اگر از روى عمد نبوده اشكال ندارد و احتياط مستحب آن است كه بعد از نماز، دو

سجدۀ سهو به جا آورد.

3. آيا مى شود جنس يا اجناسى را كه نرخ ارزان دولتى دارند و طبق شرايطى به ما تعلق گرفته است، در بازار آزاد به قيمت بالاترى فروخت، در صورتى كه به پولش احتياج مبرم باشد؟ حكمش چيست؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

4. شخص يا اشخاصى تقاضاى جنسى مى كنند (مثلاً تلويزيون يا يخچال يا كولر و يا فرش ماشينى

و...) آيا اشخاصى كه از طرف مساجد هستند (فعلاً به بسيج اقتصادى واگذار شده است) حق دارند كه براى بررسى اين كه اين شخص يا اشخاص، جنس مورد تقاضايش را احتياج دارد يا ندارد، به داخل منزلش بروند و تحقيق بكنند و صحت موضوع را به اثبات برسانند؟ تكليف چيست؟ لطفاً بفرماييد.

بسمه تعالى، با رضايت صاحب خانه مانع ندارد.

5. منزل ما، شميران است و در تهران به دنيا آمده ام و پدر و مادرم نيز اهل تهران هستند. اگر به بهشت زهرا بروم، نمازم را چگونه بايد بخوانم؟

بسمه تعالى، اگر تهران، قبل از كبيره شدن آن، وطن شما بوده و از آن جا تا بهشت زهرا به مقدار

مسافت نباشد، حكم مسافر پيدا نمى كنيد؛ و در غير اين صورت، نماز را بايد شكسته بخوانيد.

[سؤال 1080] 484

بسمه تعالى

سلام عليكم، ضمن عرض ادب به حضور زاهد و فاضل عالى قدر عصر اسلام، رهبر عظيم القدر و عظيم الشأن، راهنمايى بفرماييد كه آيا وقت نماز عصر، خاصّ مى باشد يا مى توان بدون كم وكاست شدن اجر آن، بعد از نماز ظهر خواند؟

بسمه تعالى، خواندن نماز عصر بعد از نماز ظهر صحيح است، ولى وقت فضيلت دارد كه در رساله مذكور است.

ص: 7

[سؤال 1081] 485

بسمه تعالى

به نام الله، پاسدار حرمت خون شهيدان، دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، روحى فداه، ضمن عرض سلام و آرزوى سلامتى و طول عمر امام عزيز، مسأله اى را از آن دفتر محترم استفتا مى نمايم.

در فرمان 16 ماده اى حضرت امام - جهت خودسازى به دانشجويان انجمن اسلامى ايرانى مقيم در هند - تأكيد شده است كه نمازهاى پنجگانه را در پنج وقت بخوانيد؛ از طرف ديگر در رسالۀ احكام، طبق فتواى امام مستحب است كه نماز، اول وقت به پا داشته شود و اول وقت نمازهاى عصر و عشا هم به ترتيب، چهار ركعت پس از اذان ظهر و سه ركعت پس از اذان مغرب ذكر شده است. با توجه به اين مطلب كه در صورت پنج وقته خواندن نماز مى بايست نمازهاى عصر و عشا را به تأخير انداخت، بهترين وقت نمازهاى عصر و عشا چه موقع است؟

بسمه تعالى، حكم همان است كه از رساله نقل كرده ايد.

[سؤال 1082] 486

بسم الله الرحمن الرحيم ربيع الاول 1402 ق

والصلاة والسلام على أشرف الكائنات، محمد صلى الله عليه و آله وسلم الميامين الطاهرين.

سماحة مرجع المسلمين و جميع مستضعفي العالم و قائد الاُمّة و مجدّد الدين و نائب بقية الله في الأرض - أرواحنا له الفداء - و مؤسّس جمهورية إيران الإسلامية، السيد الحاج آية الله العظمى روح الله الموسوي الخميني العظيم، متَّع الله المسلمين بطول بقائكم حتّى ظهور وليّه عليه السلام.

سيدي و إمامي و مرجعي اُريد مشورتكم؛ إنّني رأيت جماعة من المسلمين الملتزمين يفرّقون بين الصلاة و سألتهم سبب ذلك ادَّعوا: أنّ سماحتكم تفرّقون بين الصلاة؛ فهل هذا صحيح أم أنّكم - أقصد سماحتكم - تجمعون بين الظهرين و العشائين

ص: 8

و الجواب بقلمكم و بيدكم الكريمة لأحتفظ بها و أتبرّك بها و هذه اُمنيتي لأنّني لم اُوفِّق برؤيتكم شخصياً، فهل اُوفِّق بالنظر إلى كتابتكم و أبقاكم الله حتى ظهور المهدي عليه السلام. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسم الله الرحمن الرحيم، لا مانع من الجمع بين الظهرين و بين العشائين ولكن الأفضل الإتيان بالظهر في أوّل وقت فضيلتها و بالعصر في أوّل وقت فضيلتها وكذلك في العشائين.

[سؤال 1083] 487

بسمه تعالى

ضمن عرض سلام و آرزوى هرچه طولانى تر شدن عمر رهبر عزيزمان امام خمينى، خواهشمندم به اين سؤال جواب دهيد:

در مورد رهنمودهاى امام خمينى در جهت خودسازى جوانان كه فرموده بوديد: «نمازهاى پنجگانه را در پنج وقت بخوانيد؛ نماز شب را حتماً به پا داريد»، آيا فرضاً نماز ظهر تمام شد و وارد وقت مشترك شديم، وقتى كه مى خواهيم نماز عصر را بخوانيم، ساعت چند بعد از ظهر است؟ و اگر چند مدتى انسان نتوانست نماز شب را به پا دارد،، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اوقات نماز در رساله ذكر شده است.

[سؤال 1084] ‘ 5575

9. از شما تقاضايى دارم كه شايد كمى بيجا و غير منطقى باشد، ولى در اين دنيا بعد از خداى تبارك و تعالى فقط شما را دارم كه مى تواند براى من برنامه اى بنويسد كه در آن دعاهاى روزانه و نمازهاى مستحبى همراه با وقت هاى آن ها از روى ساعت باشد مرا به راهى كه به سوى خداوند نزديك تر است هدايت فرمايد، تا بعد از مدتى كه اين دعاها را خواندم خداوند مرا به سوى خود هدايت كند. در ضمن شما در رهنمودهاى خود فرموده بوديد كه نمازهاى روزانه را در پنج وقت بخوانيد. اگر ممكن است از

ص: 9

روى ساعت براى من وقت هايش را مشخص بفرماييد. خلاصه علاقه شديد دارم كه روزها را به كار بپردازم و در ميانش كه بيكار هستم به ذكر دعا مشغول شوم و شب ها نيز به عبادت و دعا بپردازم، پس لطف كنيد تمام دعاها را در روزها و شب هاى معين و ساعات مخصوص خود براى من بنويسيد.

بسمه تعالى، به رساله عمليه و كتب مربوطه مراجعه نماييد.

[سؤال 1085] 488

بسمه تعالى 30 / 6 / 1361

محضر مبارك رهبر انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، روحى فداه

اگر بخواهيم نمازمان را در پنج وقت بخوانيم موقعِ اذانِ نماز عصر و نماز عشا را مرقوم فرماييد. خداوند توفيق عبادت و بندگى به همه عطا فرمايد و ما را با شهدا و صالحين محشور فرمايد.

بسمه تعالى، وقت آن قبل از نماز عصر يا عشا است.

وقت نماز صبح در شب هاى مهتابى

[سؤال 1086] 489

بسمه تعالى

شب هايى كه مهتاب تا صبح هست، اگر كسى يقين كند كه فجر صادق طالع شده، مى تواند نماز صبح را بخواند يا بايد صبر كند تا سفيدۀ صبح بالحس آشكار شود؟ وظيفۀ او در امساك روزۀ ماه رمضان چگونه است؟ و در صورتى كه وقت نماز از اول آشكار شدن سفيده باشد، در شب هاى ابرى يا در شهرستان هايى كه روشنايى برق به حدى زياد است كه بايد خيلى صبر كرد تا سفيده آشكار شود، اگر به اندازۀ ده دقيقه از اول فجر متيقن صبر كند؛ بعد از ده دقيقه، وقت نماز صبح هست يا خير؟

ص: 10

بسمه تعالى، احتياط لازم در شب هاى مهتاب آن است كه صبر كند تا سفيدۀ صبح در افق ظاهر شود و غلبه كند بر روشنايى مهتاب، بلكه خالى از وجه نيست و اين حكم در روشنى برق و شب هاى ابر نيست. و در روزه احتياط كنند در شب هاى مهتاب، اگر چه بعيد نيست كه لازم نباشد امساك قبل از آنچه كه ذكر شد.

[سؤال 1087] 490

بسمه تعالى

آيا در وقت اذان صبح، ميان شب هاى مهتابى و غير مهتابى فرق واقعى است يا ظاهرى؟ و آيا روشن شدن افق اگر طبق ساعت و مشاهدۀ فجر در روز قبل معلوم باشد، با وجود مانع از جهت روشنى ماه يا وجود ابر غليظ، واقعاً براى نماز كفايت مى كند يا اين كه بايد فجر، با فرض روشنى مهتاب و ابر، روشن و واضح شود؟

بسمه تعالى، بايد طلوع فجر محسوس شود و بين شب هاى مهتابى و غير آن ها فرق هست و ساعت و محاسبات علمى ميزان نيست.

[سؤال 1088] ‘ 1870

2. رأى مبارک كه دربارۀ موضوع فجر صادق در شب هاى مهتابى بر اين است كه براى برگزارى نماز مقدارى تأمل شود، تا سپيدۀ فجر بر مهتاب غلبه نمايد، آيا باز فتواى شريفه بر اين منوال است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، چند دقيقه قابل تأمل است و شب هاى مهتابى چند شب در ماه قمرى خواهد بود؟

بسمه تعالى، ميزان، شب هايى است كه روشنايى ماه بر طلوع فجر غالب است و بايد براى نماز صبر كند تا روشنايى طلوع فجر احراز شود.

[سؤال 1089] 491

بسمه تعالى

ظاهراً اذان صبح راديو بر اساس طلوع فجر طبق استخراج مؤسسه ژئوفيزيک

ص: 11

است. آيا چنين وقتى شرعاً معتبر است يا بايد فجر با چشم عادى ديده شود و افق روشن گردد؟

بسمه تعالى، ميزان تبين حسى است نه علمى؛ بنابراين بايد طلوع فجر قابل رؤيت به چشم عادى باشد.

[سؤال 1090] 492

بسمه تعالى

با توجه به نظر حضرت عالى در مورد تأخير وقت نماز صبح در شب هاى مهتابى و با توجه به اين كه اين مسأله در رساله حضرت عالى ذكر نشده است؛ آيا كسانى كه طبق رساله عمل كرده و از نظريه آن حضرت اطلاع نداشته اند، نمازهاى صبح را كه در گذشته انجام داده اند بايد قضا كنند؟

بسمه تعالى، قضا لازم نيست؛ مگر يقين كند كه نماز را در غير وقت خوانده است.

[سؤال 1091] ‘ 991

3. تقريباً هشت دقيقه طول مى كشد تا نور خورشيد به زمين برسد، آيا ملاك در قضا شدن نماز صبح، طلوع خورشيد است يا رسيدن نور آن به زمين؟

بسمه تعالى، ميزان ديده شدن جرم آفتاب در افق نماز گزار است.

حكم وقت اختصاصى نماز

[سؤال 1092] 493

بسمه تعالى 23 / 5 / 1361

دفتر امام، سلام عليكم، با درود فراوان بر امام امت و آرزوى سلامتى آن جناب از خداوند تبارك و تعالى

1. در تحرير الوسيله، كتاب الصلاة ج 1، اواسط مسأله 7 آمده: «و كذا لو صلى الظهر

ص: 12

قبل الزوال... بل لو وقع تمام العصر في وقت الظهر صحّ على الأقوى».

تمام عصر در وقت ظهر نتيجتاً ظهر قبل از دخول مى شود در صورتى كه در همين باب مسأله 14: «لو تيقّن بدخول الوقت فصلى... فإن وقع تمام الصلاة قبل الوقت بطلت». خواهشمند است بيان فرماييد كه فتواى آن جناب چيست؟

بسمه تعالى، منظور صحت نماز عصر در فرض مرقوم است نه صحت نماز ظهرى كه قبل از وقت واقع شده، بلكه در چنين فرضى نماز ظهر باطل است و بايد اعاده شود.

2. و به طور كلى اقوا در مسائل و يا مشكل، آيا فتواى آن جناب مى باشد؟

خواهشمند است بيان فرماييد كه فتواى صريح شما در تحرير كدام مسائل است؟

بسمه تعالى، اقوا فتوا است و مشكلٌ يا فيه اشكال فتوا نيست.

[سؤال 1093] 784

2. اهل تسنن نماز مغرب را پيش از مغرب مى خوانند. آيا ما مى توانيم در هنگام حج يا غير آن به آن ها اقتدا كرده و به همان نماز اكتفا نماييم.

بسمه تعالى، در مورد تقيه مانع ندارد.

[سؤال 1094] 3344

5. وقت صحيح نماز مغرب و نماز عشا تا چه وقت است و تا كى مى توان نماز را ادا خواند؟

بسمه تعالى، از حين زوال سرخى افق شرقى تا نصف شب، وقت نماز مغرب و عشا است، كه اول وقت به مقدار اداى نماز مغرب، مختص به نماز مغرب و آخر وقت به قدر اداى نماز عشا، مختص به نماز عشا است.

[سؤال 1095] 7006

5. نماز مغرب كى قضا مى شود؛ چه ساعتى؟

بسمه تعالى، نبايد تا نصف شب به تأخير افتد و در صورت تأخير، تا پيش

ص: 13

از اذان صبح به قصد ما في الذمّه بايد خوانده شود.

[سؤال 1096] 5760

5. وقت مخصوص نماز عصر و نماز عشا را بر طبق ساعت بيان بفرماييد. لطفاً دقيقاً ساعتش را با ذكر تاريخ همان روز بيان كنيد.

بسمه تعالى، اول مغرب و نصف شب را مشخص نماييد؛ قبل از مغرب، به مقدار اداى نماز عصر، مخصوص عصر و قبل از نصف شب، به مقدار اداى نماز عشا، مخصوص نماز عشا است.

[سؤال 1097] 1466

2. در وقت اختصاصى نماز ادا، با توجه به اين كه در انتظار امام جماعت است يا خود امام، منتظر مأمومين هست، مى شود نماز ديگر خواند يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1098] 1377

7. اگر انسان بعد از اذان مغرب نمازش را نخواند و بخوابد؛ مثلاً پس از يك ساعت بيدار شده و نماز مغرب و عشا را بخواند، آيا به غير از اين كه از فضيلت نماز اول وقت محروم شده، معصيت ديگرى هم كرده است؟ يعنى اين نوع خوابيدن اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1099] 494

بسمه تعالى 7 / 8 / 1361

با عرض سلام خدمت تمامى كاركنان دفتر امام خمينى، سؤالاتى را عنوان مى كنم.

1. در رساله، آخر وقت نماز عصر، مغرب گفته شده است. آيا منظور از مغرب، ناپديدشدن خورشيد است و يا هنگام اذان مغرب؟ چون بين اين دو، حدود 20 دقيقه اختلاف مى باشد.

ص: 14

بسمه تعالى، منظور، وقت اذان است كه وقت نماز مغرب داخل مى شود.

2. آيا سوخته هاى روى نان و يا نان سوخته، جزء خبائث و خوردن آن حرام است يا نه؟

بسمه تعالى، حرام نيست مگر آن كه ضرر داشته باشد.

3. آيا بلند بودن شارب حرام است و يا مكروه؟

بسمه تعالى، حرام نيست.

4. آيا تصويرهاى متحرّك - مثل فيلم هاى سينمايى و يا تلويزيونى - از لحاظ فقهى حكم عكس فرد را دارند و يا خود اشخاص را؟

بسمه تعالى، در حكم عكس است.

5. مرد چه قسمت هايى از بدن خود را واجب است از نامحرم بپوشاند؟ توضيح بفرماييد.

بسمه تعالى، واجب بر مرد پوشاندن عورتين است.

6. سرودها و آهنگ هايى كه در تلويزيون و راديو خوانده مى شود چه حكمى دارند و همچنين خريد و فروش آلات موسيقى در رابطه با آن؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد. خريد و فروش و استعمال آلات لهو حرام است.

7. آيا انسان مى تواند مرجع تقليد خود را تغيير دهد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر احراز كند يا احتمال دهد كه مجتهد دوم اعلم است واجب است على الاحوط به مجتهد دوم عدول نمايد.

8. آيا اعلميت كه در انتخاب مرجع بايد رعايت شود فقط مربوط به احكام مى باشد و يا در تمام

شئونات و مسائل دينى؟

بسمه تعالى، مرجع تقليد بايد در مسائلى كه از او مى خواهند تقليد كنند اعلم از ديگران باشد.

9. آيا حيواناتى كه از دريا صيد مى گردند هر حيوانى كه باشند چنانچه فلس داشته باشند حلال هستند و يا فقط ماهى هاى فلس دار حلال هستند؟

بسمه تعالى، ماهى فلس دار حلال است.

حكم كسى كه نماز عشايش قضا شود

[سؤال 1100] 145

2. مى گويند اگر كسى نماز مغرب و عشايش قضا شود، حتماً بايد فرداى آن روز را

ص: 15

روزه بگيرد. درست است يا خير؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

[سؤال 1101] 727

7. چنانچه نماز عشا قضا شود و تا اذان صبح خوانده نشود، آيا روزۀ فرداى آن روز واجب است؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

[سؤال 1102] 4183

3. گفته شده اگر كسى نماز مغرب و عشا را عمداً يا سهواً نخواند، فردايش را بايد به عنوان كفاره روزه بگيرد. آيا واجب است يا نه؟ در صورت وجوب، قضا يا كفاره دارد اگر صوم را نگرفت؟

بسمه تعالى، اصل روزه در فرض مسأله و قضا و كفاره واجب نيست.

[سؤال 1103] 495

بسمه تعالى 10 / 9 / 1361

مسئول محترم دفتر امام خمينى

كسى كه نماز مغربش را بخواند و نماز عشا را فراموش كند، فرداى آن شب، روزه براى ايشان واجب است يا نه؟

لطفاً جواب به صورت كامل باشد.

بسمه تعالى، واجب نيست، اگرچه موافق احتياط است.

حكم تزاحم وقت نماز با غير آن

[سؤال 1104] 683

2. هنگامى كه مهمانى براى ما مى آيد و وقت نماز خواندن هم شده است، ما بايد كدام يك را از نظر اسلام در آن شرايط كه مهمان آمده، ارجحيّت بيشترى بدان دهيم؟

ص: 16

آيا بايد پس از كمى كه پيش مهمان نشستيم، از او عذر بخواهيم و به خواندن نماز مشغول شويم و يا اين كه هنگامى كه مهمان رفت، نمازمان را بخوانيم؟

بسمه تعالى، مستحب است نماز را اول وقت بخوانند.

[سؤال 1105] 4897

2. يك آدم در حال احتضار است، يك گوسفند نزديك است حرام شود، يك شخصى آن جا است نماز او مى خواهد قضا شود، حالا اين شخص چه بايد بكند به محتضر كلمه بگويد يا گوسفند را سر ببرد يا نماز بخواند، كدام اين ها واجب تر است؟

بسمه تعالى، نماز بخواند.

[سؤال 1106] 5729

5. آيا زنى كه بچه شير مى دهد مثلاً 5 دقيقه به طلوع آفتاب مانده از خواب بيدار مى شود، بچه هم همان وقت بيدار شده و گرسنه است، در اين جا زن بايد اول نمازش را بخواند يا بچه را سير كند؟ (اگر نماز بخواند، ممكن است بچه بى تاب شود و اگر بچه را شير دهد، نمازش قضا مى شود).

بسمه تعالى، اگر مى تواند جمع كند و اگر ممكن نيست و بچه بى تاب مى شود بچه را شير دهد.

[سؤال 1107] 1325

3. در هواپيما به اندازه كافى وقت نيست كه همه نماز بخوانند؛ وظيفه آن ها چگونه است؟

بسمه تعالى، هر كس متمكن است بايد با تمام شرايط نماز بخواند و ديگران به هر نحو ممكن است بايد نماز بخوانند.

ص: 17

شرط يقين به دخول وقت براى شروع نماز

[سؤال 1108] 496

بسمه تعالى

پس از عرض سلام، به طورى كه معمول است براى دخول وقت نماز، مردم گوش به رسانه هاى گروهى مى دهند. از طرفى رسانه هاى گروهى از روز قبل برنامۀ اوقات شرعى را اعلام مى كنند. آيا مى شود به همين اكتفا كرد و بعد از پخش اذان از راديو و تلويزيون يقين به دخول وقت نماز كرد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر موجب اطمينان به دخول وقت باشد، اعتماد بر آن مانع ندارد.

[سؤال 1109] 2068

21. ساعاتى كه براى نماز در قطار اعلام مى شود معمولاً آن ها كه اهل نمازند با اطمينان به وقت نماز مى خوانند ولى براى بعضى ها كه معمولاً در تشخيص وقت دقت داشته اند مورد شك واقع مى شود مخصوصاً براى نماز صبح رعايت احتياط هم مقدور نيست چون قطار حركت مى كند آيا نماز بخواند ولو با شك در دخول وقت يا صبر كند يقين حاصل شود و در قطار در حال حركت بخواند؟

بسمه تعالى، با شك در دخول وقت نماز مجزى نيست ليكن بهتر آن است كه جمع كند بين نماز در توقف گاه با شك در وقت و بين نماز در بين راه بعد از يقين به وقت.

[سؤال 1110] 1870

3. آيا تفاوت افق شهرستان ها از لحاظ اوقات شرعى، در هر سه نوبت فرائض يوميه يكسان است؟ مثلاً تفاوت فاصله افق خوى تا تهران، به فرض اين كه 25 دقيقه و 51 ثانيه است، در هر سه نماز بايد اين مقدار رعايت شود يا هنگام صبح

ص: 18

و شام تغيير مى كند؟

بسمه تعالى، بلاد، مختلف است و در هر يك از نمازها بايد دخول وقت احراز شود.

[سؤال 1111] 3344

8. آيا در بين اذان گفتن كه هنوز اذان تمام نشده، مى توان نماز خواند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر اطمينان به دخول وقت دارد، مى تواند نماز بخواند.

[سؤال 1112] 7394

6. آيا همين كه اذان شروع شد و «الله اكبر» را گفت، مى شود نماز را بخوانيم؟

بسمه تعالى، بايد يقين به دخول وقت پيدا شود.

[سؤال 1113] 2852

3. آيا وقت نمازهاى يوميه را مى توان از تقويم گرفت؟ در صورت اختلاف چند تقويم چطور؟

بسمه تعالى، بايد يقين به دخول وقت حاصل شود.

مقدمۀ دوم: قبله

[سؤال 1114] 497

بسمه تعالى 29 / 2 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، الامام الخمينى، ادام الله بقائه و متّع الله المسلمين بطول بقائه، محترماً سلام معروض مى دارم.

در بسيارى از مساجد، قبله به سمت راست يا چپ مى باشد؛ براى اين كه جمعيت بيشترى از مسجد استفاده نمايند، صف هاى جماعت را مستقيم مى بندند و خودشان منحرف مى ايستند. بفرماييد كه اين صورت، اشكالى ندارد يا اين كه

ص: 19

بايد صف ها را هم منحرف ببندند؟

بسمه تعالى، بايد رو به قبله بايستند.

[سؤال 1115] 687

2. اگر به هر دليلى مانند كمبود جا در سنگر، احتياج به ديده بانى، و احتراز از مواجه شدن با خطر دشمن، مجاهدى نتواند در نماز رو به قبله بايستد چه بايد بكند؟

بسمه تعالى، به هر نحو مى تواند نماز بخواند.

[سؤال 1116] 5622

2. كسى در قطار يا ماشين نماز مى خواند طرف قبله سر به سجده مى گذارد يك دفعه مى پيچد طرف غير قبله، نماز باطل مى شود يا درست است؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر انحراف به حدى است كه از طرف راست و چپ قبله تجاوز كرده نماز باطل است و اگر اين مقدار نيست رو به قبله بايستد و نماز را تمام كند صحيح است در صورتى كه در نماز استقرار داشته باشد.

[سؤال 1117] 498

بسمه تعالى 4 / 2 / 1361

حضور محترم امام امت، خمينى بت شكن و رهبر محرومان و مستضعفين جهان

با آرزوى موفقيت و طول عمر براى آن رهبر عالى قدر، محترماً به عرض مى رساند كه دو سؤال براى من پيش آمده است:

1. نماز خواندن و تشخيص قبله براى مسافر داخل هواپيما و قطار به چه صورت باشد؟

بسمه تعالى، بايد تحقيق كند و رو به قبله نماز بخواند و اگر نمى تواند علم پيدا كند، به طرفى كه مظنّه دارد بايستد.

2. اشخاصى كه دست و يا پاى خود را از دست داده اند، به چه شكل بايد وضو بگيرند؟ لطفاً نظر خود را در مورد اين دو سؤال بيان بفرماييد.

ص: 20

بسمه تعالى، اعضاى باقيمانده را وضو دهد و اگر خودش نمى تواند، از ديگران كمك بگيرد كه به نيابت او، بقيۀ اعضاى او را وضو دهد.

[سؤال 1118] 499

بسمه تعالى 19 / 9 / 1358

محضر مبارک رهبر انقلاب حضرت امام خمينى، دامت افاضاته، پس از عرض سلام، از حضرت عالى استدعا مى شود در مورد مسائل زير نظر خويش را مرقوم فرماييد:

1. در اشتهارد و كرج، گروهى به پيروى از گذشتگان و حجّت دانستن محراب مساجد، رو به جنوب و دسته اى ديگر در حدود 30 درجه به سمت مغرب نماز مى گزارند. حال در صورت منحرف بودن قبله، نمازهايى كه تا كنون رو به جنوب خوانده شده اند چگونه خواهند بود؟

بسمه تعالى، انحراف مذكور در مورد جهل، موجب بطلان نماز نيست.

2. آب زراعتى در صورت نارضايتى مالكين آن، براى آشاميدن مباح مى باشد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله بدون رضايت مالک جايز نيست.

[سؤال 1119] 500

بسمه تعالى 22 / 12 / 1361

دفتر امام خمينى، سلام عليكم، اميدوارم همواره در تمام مراحل موفق و مؤيّد و منصور باشيد. خواهشمندم به اين سؤال پاسخ فرماييد. قبلاً و قلباً متشكرم.

حياطى را با يكى از همكاران اجاره نموده ايم و در بدو ورود چون ديدم نجارى كه جهت تعمير درب ها آمده بود نماز مى خواند و لذا به علت عدم آگاهى فكر كردم كه قبله اش درست است؛ ولى بعدها مشكوك شدم كه شايد قبله مان درست نيست. در نتيجه پس از بررسى متوجه شدم كه كلاً قبله اشتباه بوده و مدت ها است كه نماز خوانديم، منتها با قبله نادرست. حالا وضع نمازهاى خوانده شده چه مى شود؟ و در

ص: 21

اين مدت مهمان هايى كه آمده اند و بنا به گفته ما آن گونه نماز خوانده اند، وضع نماز آن ها چه مى شود؟

بسمه تعالى، اگر نمازهايى كه خوانده ايد بين 180 درجه سمت راست و چپ قبله واقع شده صحيح است؛ ولى از اين به بعد بايد تحقيق كنيد و رو به قبله نماز بخوانيد.

[سؤال 1120] 2885

3. اكثراً قبله ها كمى انحراف دارند. آيا در موقع اداى نماز حتماً بايد انحراف رعايت شود؟ و نمازهايى كه اين انحراف رعايت نشده صحيح مى باشد يا نه؟

بسمه تعالى، بايد رو به قبله بايستند و چنانچه انحراف به طورى باشد كه رو به قبله صدق نكند، بايد مراعات شود.

[سؤال 1121] 2894

34. اگر شدت درگيرى جنگ مانع از پيداكردن قبله مى شود، آيا مى توان به هر طرف نماز خواند؟

بسمه تعالى، بايد به چهار طرف نماز بخواند و اگر چهار نماز ممكن نيست، به هر مقدار كه تمكّن دارد مى تواند اكتفا كند.

[سؤال 1122] 1090

3. خلبانان گاهى اوقات ساعت هاى متمادى در پرواز هستند و احتمال دارد در بعضى از پروازها نمازشان قضا شود؛ آيا مى توانند در پرواز نماز بخوانند يا خير؟ در صورت امكان اداى نماز در پرواز، كيفيت آن را بيان بفرماييد.

بسمه تعالى، مانع ندارد. ولى بايد رو به قبله بايستند.

[سؤال 1123] 501

بسمه تعالى 23 / 7 / 1361

مديريت محترم دفتر استفتاى امام خمينى، سلّمه الله تعالى، سلام عليكم

ص: 22

استدعا دارد فتواى حضرت امام خمينى - مدّ ظله العالى - را در مورد دو سؤال زير اعلام فرماييد:

1. نمازگزارى در حالت خواندن حمد و يا سوره مواجه با قبله نبوده و پس از آگاهى بخواهد به سمت قبله برگردد، در چنين حالتى آيا مى تواند پاى خود را از زمين بلند نموده و به سمت قبله برگردد يا بايد كف پاى خود را به زمين بكشد تا حالت اتصال كف پاها با زمين حفظ شود.

بسمه تعالى، اتصال پا به كف زمين لازم نيست.

2. آيا على الاصول فرد مصلى (به استثناى حالت تكبيرة الاحرام و قيام متصل به ركوع) مجاز است یكى از دو پا را ولو به مدت كوتاهى عمداً به شكلى از زمين بلند كند كه حالت اتصال پا با زمين قطع شود يا خير؟ آيا اين عمل انفصال موجب اخلال در قيام محسوب و مبطل نماز است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد و مبطل نيست، ولى در حالى كه مشغول به قرائت يا تسبيحات اربعه است اين عمل را انجام ندهد.

[سؤال 1124] 502

بسمه تعالى چهارم صفر المظفر 1400 ق

محضر انور زعيم عالى شأن، مرجع عالى قدر، حضرت مستطاب آيت الله العظمى آقاى حاج آقا روح الله خمينى، متع الله المسلمين بطول بقائه الشريف

آيا در سراسر (از شرق تا غرب) زمين شمال كعبۀ معظمه توجه و توجيه به نقطۀ جنوب، و به نقاط متّصله اش (در يمين و يسارش) كافى در استقبالات واجبه مى باشد يا خير؟

بسمه تعالى، كافى نيست و كعبۀ معظمه قبله است.

[سؤال 1125] 503

بسمه تعالى

با درود فراوان بر شما اى امام، اى عصارۀ نيكى و پايدارى، نمى دانم كدام كلمات را به بازى جملات بياورم تا آنچه را كه در هر تپش قلبم گويا است و در رگ هايم جارى،

ص: 23

بيان سازم. مى دانيد هميشه كلمات و جملات در موقع طغيان احساسات گم مى شوند و نمى توان آنچه را كه لازم است و مى بايست نوشت، بر روى كاغذ آورد.

قبل از طرح سؤال خودم، از خداوند بزرگ براى شما آرزوى سلامتى كامل و عمر بيشتر را دارم.

چندى است كه سؤالى پيش آمده بدين قرار: كرۀ زمين گرد مى باشد و مكه در يک قسمت قرار گرفته، اگر شخصى درست آن طرف مكه يعنى كف پايش با كف مكه به وسيلۀ قطر كامل زمين متصل گردد. اين شخص به كدام سمت بايد نماز بخواند؟ البته لازم به تذكر است، آن طرف مكه اقيانوس مى باشد. اما بر حسب تصادف كسى كه سوار كشتى است و در همان نقطه مى باشد، به كدام طرف نماز بخواند؟

ضمناً چون يک فرد از اين جامعه مى باشم و آرزوى ديدار شما را دارم نمى دانم چگونه اين عطش را اندكى آرامش بخشم. باور كنيد كه از خداوند هميشه خواسته ام و مى خواهم كوچك ترين ناراحتى شما را بر من نازل كند. البته اگر لياقت چنين سعادتى را داشته باشم.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، اگر در نقطه اى از كرۀ زمين قرار گيرد كه از هر طرف فاصله اش با مكۀ مكرمه مساوى باشد، به هر يک از چهار طرف نماز بخواند صحيح است.

مقدمۀ سوم:

ستر و ساتر (پوشش و لباس نمازگزار)

[سؤال 1126] 504

بسمه تعالى

1. اگر خانمى با لباس مخصوص، مثل مانتوى گشاد و شلوار و روسرى يا مقنعه بزرگ نماز بخواند درست است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

ص: 24

[سؤال 1127]

2. خانمى در منزل با چادر كلفت و بلند ولى در زير چادر بى جوراب و آستين كوتاه باشد نمازش باطل است يا خير؟

بسمه تعالى، نماز باطل نيست.

3. مى گويند كه در محل هاى ديگر يعنى غير از دانشگاه تهران كسى در منزل به عللى براى نماز جمعه نرفته باشد بايد صبر كند تا نماز جمعه دانشگاه تمام شود و نماز ظهر و عصر را بخواند؛ اگر قبل از نماز جمعه نماز بخواند نمازش باطل است، آيا اين گفته درست است يا خير؟

بسمه تعالى، نمازش صحيح است.

[سؤال 1128] 614

2. آيا شخص نمازگزار مى تواند چادر روى صورتش بكشد كه موى گردنش معلوم نباشد و نماز بخواند، ولى زير چادر هيچ گونه روسرى نباشد؟ چون يك عده مى گويند درست و يك عده مى گويند اشتباه است؛ براى اين كه موقع سجده، مو به زمين مى خورد؛ مگر دست بى آستين كه زير چادر است، به زمين نمى خورد؟!

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ و رسيدن مو به زمين، با فرض رعايت ستر كامل ضرر ندارد.

[سؤال 1129] 7006

12. آيا موقع نماز مى شود چادر را روى صورت بكشيم و نماز بخوانيم؟

بسمه تعالى، در صورتى كه مانع قرائت نشود اشكال ندارد.

[سؤال 1130] 130

5. آيا حدود حجابى كه خانم ها در هنگام نماز خواندن رعايت مى كنند بايد همان حدودى باشد كه در مقابل مرد نامحرم رعايت مى كنند؟ يعنى مثلاً استفاده از چادرى كه در نور اندام انسان را مشخص مى كند در نماز اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر حجاب و ساتر به نحوى باشد كه بدن ديده شود كافى نيست.

ص: 25

[سؤال 1131] 3004

4. چرا زن در هنگام نماز خواندن بايد باحجاب باشد، در صورتى كه در مورد مردان اين طور نيست؟

بسمه تعالى، گذشت كه هر يك از زن ومرد وظيفۀ خاصى دارند.

[سؤال 1132] ‘ 5540

2. چرا زن بايد با حجاب نماز بخواند؟

بسمه تعالى، تكليف الهى است.

شرط اول: پاک بودن لباس نمازگزار

[سؤال 1133] 687

7. اگر در اثر حمل شهدا و مجروحين در جبهه لباس و بدن شخصى آلوده به خون شود و تعويض لباس يا شستن بدن امكان پذير نباشد، در اين حالت نماز چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر فقط يكى از لباس هايش كه بتواند ستر عورت كند پاك باشد، بايد با آن نماز بخواند و بقيه را بكند و نجاست بدن را كه نمى تواند برطرف كند، مانع ندارد.

[سؤال 1134] 2894

37. در شدت درگيرى جنگ، آيا با لباس نجس و خونى و نيز با پوتين مى توان نماز خواند؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، به هر نحو كه ميسور است نماز بخواند مجزى است.

[سؤال 1135] 6969

5. لباس به بول حيوان حلال گوشت مثل اسب و الاغ و گاو و خر و ساير حيوان ها

ص: 26

آلوده شود نماز با آن لباس جايز است؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، مانع ندارد.

شرط دوم: غصبى نبودن لباس نمازگزار

[سؤال 1136] 505

بسمه تعالى 5 / 12 / 1361

خدمت امام امت سلام

اميدوارم كه حالت خوب باشد و سلام مرا كه از فرسنگ ها دور و از لابه لاى الله اكبر و لا اله الا الله شهيدان و گلگون كفنان كشور اسلاميمان مى گذرد بپذيرى.

دخترى 17 ساله هستم كه مسأله اى برايم پيش آمده است. آن مسأله در مورد نماز خواندن است. اين كه شما در رسالۀ خود گفتيد: «مكانى كه نماز مى خوانيد بايد غصبى نباشد. و لباسى هم كه مى پوشيد بايد پاك باشد و...» من همۀ مسائل مربوط به نماز را رعايت كردم و فقط در اين مسأله مانده ام كه لباسى كه من مى پوشم از خودم نيست. يعنى كهنۀ اين و آن است. يعنى يك تكه اش از خواهرم است كه شوهر دارد و خلوتى در غياب شوهرش مى آورد و مى دهد به ما كه بپوشيم. يكى از بچۀ دايى ام است كه مادر بزرگم دور از چشم زن دايى ام مى آورد كه ما بپوشيم و يك تكه هم از بچۀ خواهر ديگرم است. خلاصه اين كه لباسم براى نماز از خودم نيست. و اگر هم باشد يك تكه. کى خواهم بدانم نمازى كه مى خوانم از خودم است يا از صاحب لباس. حتماً شما مى گوييد كه پدرت لباس بخرد. پدرم يك دكان بقالى دارد كه روزى سه چهار من ماست مى برد و مى فروشد. و خرجى خانه مان را در مى آورد. و پدرم با همۀ سعى و كوششى كه مى كند، مى تواند خرج خانواده مان را دربياورد و تأمين كند. و چندان پولى در نمى آورد كه بتواند براى ما لباس بخرد به خاطر همين هم ما بايد لباس هاى كهنه بپوشيم. اميدوارم كه بتوانى جواب مرا بدهى. و مرا در زندگى راهنمايى بكنى.

ص: 27

به اميد پيروزى رزمندگان عزيز و طول عمر شما امام عزيز

بسمه تعالى، اگر پارچه يا لباس با رضايت صاحب آن به شما داده مى شود مى توانيد بپوشيد و نماز شما در آن صحيح است.

[سؤال 1137] 506

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

شخصى قريه دار است تمام مال و خانه و زندگى او از مال مردم مى باشد و آن شخص نماز مى خواند و روزه مى گيرد و مكه هم مى رود و هنوز از حرام خوردن توبه نكرده تمام عبادت هاى آن چطور مى شود؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، عبادات او صحيح است لكن بايد از ارتكاب محرّمات دست بردارد و توبه كند بلى اگر لباس او در حال نماز يا مكان نماز او غصبى باشد نمازش صحيح نيست و همچنين اگر لباس او در حال طواف غصبى باشد مضر به صحت طواف است.

[سؤال 1138] 507

بسمه تعالى

با درود و سلام بر امام مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و نايب بر حقش امام خمينى و با درود به شهداى اسلام، سلام عليكم:

مسأله اى كه مطرح است اين گونه است كه دخترى كه مى خواهد ازدواج كند و قاعدتاً پدر به او جهازيه مى دهد و دختر مى داند كه پول اين جهيزيه كاملاً از راه حلال نبوده، و پول مخلوط به حرام شده، و شايد بعضى از اجناس آن كاملاً با پول حرام بوده اما مشخص نيست كه مثلاً كدام جنس، حالا تكليف اين دختر چيست. با توجه به اين كه تأمين مالى ندارد كه بخواهد جهيزيه تهيه كند آيا اين جهيزيه براى او حلال است و مى تواند از آن استفاده كند و نمازى كه در روى فرش آن مى خواند درست

ص: 28

است و همين طور گاهى مهمان مى آيد و در آن جا نماز مى خواند و از وسايل منزل استفاده مى كند و اگر اشكال دارد به چه ترتيب مى تواند زندگيش را حلال كند؟

و در همين رابطه اگر در خانه پدر زمانى كه بوده و پدر برايش چيزهايى از طلا مثل گردنبند يا النگو و... خريده و متعلق به دختر شده آيا اين طلاها هم براى او حلال است و مى تواند استفاده كند يا نه و به چه ترتيب مى تواند آن ها را حلال كند و استفاده كند.

بسمه تعالى، اگر يقين ندارد كه در جهيزيه اى كه به او داده شده يا در مالى كه مورد تصرف او است حرام است مى تواند در آن تصرف كند و چيزى بر او نيست ولى اگر يقين دارد تصرف جايز نيست.

[سؤال 1139] 1655

2. حكم نماز و ديگر عبادات كه با لباس هايى كه از پول خمس نداده تهيه شده اند، به جا آورده شده اند چيست؟ آيا بايد قضا شوند؟

بسمه تعالى، اگر علم نداشته اند، قضا واجب نيست.

[سؤال 1140] 6317

2. اگر انگشتر يا كلاه يا جوراب يا كمربند غصب باشد مى شود با اين ها نماز خواند؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، بنابر احتياط حكم لباس غصبى را دارد و نماز در آن محكوم به بطلان است.

[سؤال 1141] 3839

3. با صابون غصب شده لباس را بشويد با آبى كه غصب نيست آب بكشد آيا مى شود با آن لباس نماز خواند؟

بسمه تعالى، ضررى به صحت نماز ندارد.

ص: 29

[سؤال 1142] 508

بسمه تعالى 16 / 11 / 1361

محضر مبارک امام امت، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله العالى

با بهترين تحيات و آرزوى سلامتى آن امام عزيز به عرض مى رساند:

1. اين جانب مدت كوتاهى در جبهه بوده و در آن جا مقدارى لباس و كفش در اختيار اين حقير گذاشته اند و اكنون كه آمده ام آن لباس در تنم مى باشد، آيا مى شود با آن نماز خواند و غصب نيست؟ ضمناً آن لباس ها را تحويل نمى گيرند و در اختيار افراد مى باشد، اكنون استفاده شخصى از آن چه صورت دارد؟ چون از بيت المال مى باشد.

بسمه تعالى، اگر احتمال دهيد كه روى موازين در اختيار شما قرار داده اند مى توانيد در آن تصرف كنيد و با آن نماز بخوانيد.

2. آيا شخصى كه محل تولدش با محلى كه زندگى مى كند تفاوت دارد اگر به آن جا مسافرت كند نمازش قصر است يا نه؟ در صورتى كه اعراض نكرده ولى عملاً كارى در آن جا ندارد و فقط گاهى براى ديدن پدر يا مادر و قوم و خويشان آن جا مى رود.

بسمه تعالى، اگر از وطن اعراض نكرده نمازش در آن جا تمام است.

به اميد پيروزى حقّ بر باطل و رسيدن نداى اسلام به تمام جهان و پيروزى رزمندگان اسلام بر كفر

[سؤال 1143] 1325

11. لباس كهنه و كفشى كه سربازان از سربازخانه مى آورند نماز خواندن در آن جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر به او بخشيده شده جايز است وگرنه جايز نيست.

[سؤال 1144] 6602

5. كسى لباسى را كرايه كند براى نماز خواندن، نماز كه خوانده شد كرايه ندهد آن نماز صحيح است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، در صورتى كه از اول قصد ندادن اجرت نداشته نماز صحيح است.

ص: 30

[سؤال 1145] 5393

4. اگر زنى بدون اجازه شوهرش خياطى براى خواهران و مادر خود انجام دهد و شوهرش بگويد راضى نيست، آيا با آن لباس مى شود نماز خواند يا نه؟ تكليف چيست؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

شرط سوم: از اجزاء مردار و حيوان حرام گوشت نبودن لباس نمازگزار

[سؤال 1146] 509

بسمه تعالى

پوست گاو كه حرام شده - يعنى گاو كه خود مرده - پوست آن را دباغ خانه چرم مى سازد آن را تسمه و كمربند درست مى كند با آن كمربند آيا نماز جايز است؟

بسمه تعالى، جلد ميته نجس است و با دباغى پاك نمى شود و نماز با آن باطل است.

[سؤال 1147] 510

بسمه تعالى

در كتاب توضيح المسائل در مسأله 105 فرموده ايد سگ و خوك دريايى پاك است اما نفرموديد اگر با پوست آن ها لباس درست كند نماز با آن جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، سگ و خوك دريايى از حيوانات حرام گوشت است و نماز در پوست يا ساير اجزاى آن باطل است.

[سؤال 1148] 6630

4. پوست روباه و پلنگ كه حيوان حرام گوشت هستند و از آن پوستين درست مى كنند آيا نماز با آن جايز است؟

بسمه تعالى، صحيح نيست.

ص: 31

[سؤال 1149] 1117

2. لباسى كه پارچه آن با پشم مخلوط است و در صورتى كه پارچه از ممالك غير اسلامى خريدارى شود، نماز خواندن با آن جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1150] 7424

4. ما حكم المصلّي الذي وضع في جيب ملابسه جلد مشكوك بتذكيته ناسياً و تذكر أثناء الصلاة؟ أو تذكرها بعد انتهاء الصلاة؟

بسم الله تعالى، ما مضى من صلاته محكوم بالصحّة.

شرط چهارم: از طلا نبودن لباس نمازگزار در مردان
اشاره

[سؤال 1151] 511

بسمه تعالى

1. آيا طلا كه براى مردان حرام است، فرقى بين طلاى زرد و سفيد هست يا مطلقاً حرام است؟

بسمه تعالى، پوشيدن طلاى زرد بر مردان حرام است و طلاى سفيد اشكال ندارد.

2. آيا جهيزيه و يا قباله را اگر فروخت، مازاد بر قيمت اول را سر سال خود چه كند؟ ترقّى جهيزيه و قباله كه روزى صد تومان و اكنون يك صد هزار تومان گرديده، خمس دارد يا نه؟

بسمه تعالى، خمس ندارد؛ مگر آن كه از پولى تهيه شده باشد كه بايد خمس آن را بدهد.

3. نايب، طواف نساء را به جهت منوب عنه انجام دهد يا به قصد مافى الذمّه؟

بسمه تعالى، احتياط آن است كه نيت مافى الذمّه كند؛ گرچه مى تواند به نيت منوب عنه انجام دهد.

4. يک زن در حال طواف واجب، در اثر فشار جمعيت، بول از او خارج شده و طواف را بدون طهارت بدن و تجديد وضو انجام داده.

ص: 32

اولاً: آيا فرقى بين طواف عمره و طواف حج مى توان تصور كرد يا نه؟

ثانياً: اين زن فعلاً مُحرم است يا خير؟

ثالثاً: در صورت مُحرم بودن، نامبرده تا چند سال ديگر برايش مقدور نيست كه اين عمل را برود و صحيحاً انجام دهد؛ آيا مى تواند جهت حجة الاسلام خود نايب بگيرد يا آن كه صبر نمايد ولو چند سال طول بكشد؟

رابعاً: نامبرده عالم به تمام محرّمات بر شخص محرم است؛ از طرفى مجبور است كه مرتكب بعض آن ها گردد چون ازالۀ مو و ناخن آيا معاف از كفاره است يا خير به تعداد انجام دو عمل مذكور ولو چند سال طول بكشد بايد كفاره بدهد؟

و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته

بسمه تعالى، اگر از روى علم و عمد نبوده حج او باطل نيست ولى طواف و نماز را بايد اعاده كند و اگر خودش نمى تواند بايد نايب بگيرد و فرقى بين طواف عمره و طواف حج نيست و اگر طواف نساء و نماز آن را صحيح انجام داده از احرام خارج شده است.

[سؤال 1152] 512

بسمه تعالى 14 / 12 / 1361

محضر مبارک رهبر كبير انقلاب اسلامى و مرجع تقليد شيعيان حضرت امام خمينى (روحى له الفداء)، بعد از حمد و سپاس يزدان، و درود بر روان پاك پيامبر عظيم الشأن اسلام صلى الله عليه و آله وسلم و اوصياء بزرگوارش، سلام عليكم

جعلت فداك، اماما! اگرچه آرزويى جز آسايش و استراحت شما ندارم، اما عشق آشنايى با معارف عاليۀ قرآن مجيد و تلاوت آيات دل افروز الهى ز تو دلربا شنيدن، حقير را بر آن داشت كه استدعا كنم در صورت امكان، با تفاسير ارزنده تان چون گذشته ما را از اسرار كتاب خدا باخبر سازيد.

ضمناً توضيح بفرماييد كه آيا نماز خواندن با حلقه ازدواج (طلاى سفيد) مكروه و يا مباح و بلا اشكال است؟

بسمه تعالى، پوشيدن طلاى سفيد (پلاتين) در نماز و غيره جايز است.

ص: 33

[سؤال 1153] 861

9. طلاى سفيد يا پلاتين براى مرد چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1154] 513

بسمه تعالى 27 / 6 / 1361

محضر مبارک رهبر عالى قدر، بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، السلام عليكم و رحمة الله و بركاته .

طلاى خالص را كه فلزى است نرم با مقدارى مس مخلوط مى كنند تا استحكام آن بيشتر شود. نسبت طلاى خالص را عيار و نسبت مس را بار مى گويند. طلاى هجده عيار يعنى طلايى كه در هر يك مثقال بيست و چهار نخودى آن، هجده نخود طلاى خالص و شش نخود مس وجود دارد.

امروزه همان طلاى زرد را با مقدارى بار سفيد؛ يعنى فلز سفيدرنگى كه گاهى امكان دارد پلاتين باشد مخلوط مى كنند. آلياژى به دست مى آيد كه به نام طلاى سفيد مشهور است. خلاصه آلياژ مصرف شده در جواهر سازى پلاتين نيست، بلكه فقط بار آن تغيير كرده و رنگ مخلوط، متمايل به سفيد است.

آيا حرمت زينت به طلا براى مردان، مربوط به نوع فلز مخلوط شده به آن است كه اگر مس مخلوطش كنند و رنگش زرد باشد حرام؟ و اگر با فلزى سفيدرنگ مخلوطش كنند و رنگش سفيد شود حلال است؟

آيا حرمت زينت به طلا براى مردان مربوط به عيار طلا است كه مثلاً طلاى هجده عيار حرام باشد و طلاى چهارده عيار حلال؟ زيرا هرچه عيار طلا كمتر باشد رنگش به رنگ مس نزديك تر خواهد بود و هرچه عيارش بيشتر باشد رنگش به رنگ طلاى خالص (زرد) نزديک تر مى شود.

بسمه تعالى، ميزان صدق طلاى زرد است كه در عربى به آن ذهب مى گويند و طلاى سفيد اگر از اين قسم نباشد مانع ندارد.

ص: 34

[سؤال 1155] 514

بسمه تعالى 19 / 1 / 1362

محضر مقدس حضرت امام خمينى، سلام عليكم

اگر از طلا و فلز ديگرى آلياژى درست كنيم كه نسبت طلا به آن فلز كم باشد استعمال چنين آلياژى به صورت مثلاً حلقه انگشترى براى مردان چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر صدق طلا به آلياژ مزبور نمى كند مانع ندارد.

[سؤال 1156] 515

بسمه تعالى 14 / 12 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، أطال الله عمره الشريف، سلام عليكم

با عرض ادب؛ در مسأله 831 الى 833 در مورد لباس نمازگزار كه از طلا نباشد، توضيح داده نشده كه طلاى زرد است يا طلاى سرخ و سفيد هم شاملش مى شود؛ چون اخيراً پلاتين را اذن فرموده ايد، لذا لطف بفرماييد بيان كنيد كه آيا رنگ طلا شرط است يا ذات طلا؟

بسمه تعالى، طلاى سفيد (پلاتين) اشكال ندارد؛ ولى اگر همان طلاى متعارف باشد جايز نيست، هرچند رنگ آن تغيير كرده باشد.

[سؤال 1157] 516

بسمه تعالى 30 / 4 / 1361

با سلام، مى خواستيم از دفتر امام سؤال كنيم اين كه مى گويند: امام فتوا داده اند كه براى حلقۀ نامزدى مى شود از نوع پلاتين استفاده نمود و حرام نيست. آيا صحت دارد؟ و اصولاً آيا مرد مى تواند از پلاتين (به قول زرگرها طلاى سفيد) به عنوان حلقۀ نامزدى استفاده كند؟ و اگر موقع نماز، به دستش باشد، آيا جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، به دست كردن حلقۀ طلاى سفيد، براى مردها اشكال ندارد و

ص: 35

حكم طلاى زرد بر آن مترتّب نيست و نماز با آن مانع ندارد.

[سؤال 1158] 5429

10. حضرت عالى مى فرماييد طلاى سفيد و يا پلاتين اشكالى ندارد؛ ولى از طلاسازان كه سؤال شده مى گويند طلاى سفيد همان طلاى زرد است كه با پلاتين مخلوط نموده اند و اصلاً پلاتين، فلز جداگانه اى است. حكم چيست؟

بسمه تعالى، براى مردان طلاى سفيد اشكال ندارد مگر آن كه همان طلاى زرد باشد و با مخلوط كردن تغيير رنگ داده باشد.

[سؤال 1159] 517

بسمه تعالى 12 / 5 / 1361

محضر مقدس حضرت امام خمينى، با سلام

نماز مرد نمازگزار كه انگشترى از جنس پلاتين (طلاى سفيد) به دست دارد، باطل است يا خير؟ با آرزوى طول عمر با بركت تا زمان ظهور حضرت صاحب عليه السلام براى رهبرم

بسمه تعالى، اشكال ندارد و طلاى سفيد براى مرد حرام نيست.

[سؤال 1160] 518

بسمه تعالى

با عرض معذرت از اين كه وقت گرامى و با ارزش شما را مى گيرم.

مى خواستم دقيقاً بدانم كه آيا انگشتر طلاى سفيد (پلاتين) براى مرد حرام است يا خير؟ متشكرم، موفق و سربلند باشيد.

بسمه تعالى، اگر طلاى زرد نيست اشكال ندارد.

[سؤال 1161] 519

بسمه تعالى

محضر مبارک رهبر انقلاب، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

ص: 36

حضرت امام! آيا طلاى سفيد با طلاى معمولى فرق دارد؟ و استعمال طلاى سفيد را براى مرد - چه در نماز و چه در غير نماز - جايز مى دانيد يا نه؟ و همچنين در مورد انگشتر برليان براى مرد؟

بسمه تعالى، طلاى سفيد و نيز برليان براى مردها اشكال ندارد.

[سؤال 1162] 520

بسمه تعالى 8 / 8 / 1361

حضور محترم دفتر امام خمينى، دامت بركاته

با سلام و دعاى خير براى رزمندگان اسلام و به اميد پيروزى بر كفرپيشگان صدامى، به طور خلاصه سؤالم را عرض مى كنم: گذاشتن انگشتر عروسى كه از جنس پلاتين مى باشد در حالت عادى و در حين نماز چه صورت دارد؟

خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى علیه السلام، خمينى را نگهدار، والسلام على من اتبع الهدى

بسمه تعالى، اگر طلاى زرد نيست مانع ندارد.

[سؤال 1163] 521

بسمه تعالى

با سپاس حضرت پروردگار و درود فراوان بر رسول كردگار و سلام به محضر شريف حضرت ماندگار، آقا امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف). و با آرزوى سلامتى وجود نازنين امام مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و نايب برحقش امام خمينى. اما بعد:

از حضور مبارک رهبر عزيز، آقايمان خواهانيم كه در موارد زير، عنايات لازم مبذول فرمايند، تا شبهات عقلى و فكرى برطرف گردد.

1. گويند كه جواهرات و طلاآلات، از قبيل طلاى زرد و طلاى سفيد، براى مرد حرام است. آيا اين شامل حلقۀ نامزدى نيز مى شود؟

بسمه تعالى، پوشيدن طلاى زرد براى مرد به هر عنوان كه باشد حرام است؛ ولى طلاى سفيد اشكال ندارد.

ص: 37

2. روايت است كه نگاه كردن به دست و صورت زنان بيگانه حرام است؛ چه به صورت عمد و چه به صورت غيرعمد. اين چگونه است؟

بسمه تعالى، نظر به وجه و كفين زن نامحرم، اگر از روى شهوت و قصد ريبه باشد حرام است.

3. آيا تيغ زدن صورت حرام است؟ ماشين زدن چطور؟ (دستى - برقى). و نيز از عايدات آن، كه

آرايشگران و اهل خانه شان تغذيه مى كنند چطور است؟

بسمه تعالى، تراشيدن صورت خواه با تيغ باشد يا با ماشين حرام است على الاحوط و اجرت عمل مزبور حرام است على الاحوط.

[سؤال 1164] 1724

3. در رابطه با حلقۀ نامزدى است كه در دست مرد است، آيا نماز دارد؟ اين سؤال را از چند نفر كرده ام ولى به جواب قطعى نرسيده ام؛ يكى مى گويد نماز ندارد؛ يكى مى گويد دارد؛ يكى مى گويد كه حلقۀ نامزدى براى مرد اشكالى ندارد كه هنگام نماز هم در دستش باشد؛ و از يك روحانى پرسيدم، گفت طلا كه نيست، ولى به دليل اين كه به آن مى گويند «طلاى سفيد» هنگام نماز در بياور؛ و به جواب قانع كننده نرسيده ام كه اميد است با راهنمايى شما مشكلات و مسائل خود را حل كنم.

بسمه تعالى، اگر پلاتين است اشكال ندارد.

[سؤال 1165] 522

بسمه تعالى 10 / 3 / 1361

ضمن عرض سلام و درود فراوان بر امام امت، خواهشمندم كه نظر امام امت، خمينى كبير را راجع به سؤال زير در نامه ارسال فرماييد.

آيا با حلقۀ نامزدى كه از جنس الماس مى باشد، مى شود نماز خواند و براى مرد چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، پوشيدن حلقۀ الماس و طلاى سفيد براى مرد - در نماز باشد يا غير نماز - اشكال ندارد.

ص: 38

[سؤال 1166] 523

بسمه تعالى 24 / 1 / 1362

دفتر امام خمينى

با سلام خدمت برادران متعهد و ايثارگر و با آرزوى پيروزى نهايى رزمندگان اسلام بر كفر صدامى.

خواهشمند است نظر آن دفتر را در مورد حرام بودن طلاى سفيد (حلقه و غيره) براى مردان جهت رفع پاره اى مشكلات شرعى اعلام فرماييد. خداوند ياورتان باد.

بسمه تعالى، طلاى سفيد (پلاتين) اشكال ندارد.

[سؤال 1167] 524

بسمه تعالى

انگشتر پلاتينى يا طلاى سفيد از نظر امام چه حكمى دارد؟ لطفاً بيان فرماييد.

سلامتى وجود نازنين امام خمينى، مرجع بزرگوار و رهبر انقلاب اسلامى ايران را از درگاه احديت خواهانم.

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1168] 525

بسمه تعالى

با درود به ارواح شهداى اسلام، ضمن عرض سلام و آرزوى سلامتى و طول عمر براى رهبر عزيزمان امام خمينى مى خواستم نظر امام امت را دربارۀ استفادۀ مردها از حلقۀ طلا و پلاتين (طلاى سفيد) براى اين جانب بفرستيد و همچنين در صورت امكان، خواهشمندم فتواهاى جديد امام را برايم بفرستيد.

بسمه تعالى، پوشيدن و استعمال طلاى سفيد و پلاتين براى مرد اشكال ندارد.

ص: 39

[سؤال 1169] 2046

3. افرادى حلقه هاى نامزدى كه مشهور است به پلاتين در دست دارند، آيا حكم طلا دارد و در دست نمودن حرام است يا خير؟

بسمه تعالى، پلاتين اشكال ندارد.

[سؤال 1170] 526

بسمه تعالى 28 / 9 / 1361

محضر مقدس حجت الاسلام و المسلمين، آيت الله فى العالمين، نايب الامام، امام خمينى، دام ظله العالى، با عرض سلام و اداى احترام، از محضر مبارك استفتا مى شود كه آيا مرد مى تواند حلقۀ پلاتين (طلاى سفيد) كه به اصطلاح حلقۀ نامزدى است به دست كند و با آن نماز بخواند؟ و آيا پلاتين جزو طلا است كه در امر نماز ممنوع است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر از قسم طلاى زرد نيست اشكال ندارد.

[سؤال 1171] 527

بسمه تعالى 14 / 10 / 1361

محضر مبارک رهبر و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، دام ظله العالى، اميدوارم كه سلامم را پذيرا باشيد.

با سلام به حضور حضرت عالى و دعا براى پيروزى رزمندگان اسلام، چند مسأله برايم پيش آمده كه از حضور آن رهبر عزيز تقاضا دارم كه جواب آن را مرقوم فرماييد:

1. حلقه اى كه پدر و مادر عروس براى داماد مى خرند و معلوم نيست كه آيا طلاى زرد است يا اين كه پلاتين است و فروشنده مى گويد كه جنس آن از پلاتين است، آيا نماز دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

ص: 40

2. كسى كه سِحر را باطل مى كند، با اين كه مى دانيم سحر و جادو حرام است، ولى عمل اين فرد كه شخصى را نجات مى دهد و عملش باعث باطل شدن سحر و جادو مى شود آيا حرام است و گناه دارد يا خير؟ (بنده به چشم خودم ديدم كه جن را حاضر مى كند).

بسمه تعالى، اگر سحر مى كند جايز نيست و اگر حفظ نفس يا واجب ديگرى بر آن موقوف باشد با ملاحظۀ اهميت واجب ديگر مانع ندارد.

[سؤال 1172] 528

بسمه تعالى

سلام و درود به شهداى اسلام و سلام و درود به رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى. خواهشمندم به سؤال اين جانب پاسخ دهيد.

آيا حلقۀ طلا يا پلاتين براى مرد حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، طلا حرام است و پلاتين حلال است.

[سؤال 1173] 3459

4. انگشترى كه از طلاى سفيد ساخته شده، مرد مى تواند استعمال كند يا خير و اگر از پلاتين باشد چطور؟

بسمه تعالى، طلاى سفيد و پلاتين براى مرد اشكال ندارد.

[سؤال 1174] 529

بسمه تعالى 6 / 11 / 1361

محضر مبارک حضرت امام خمينى، دامت افاضاته

احتراماً؛ بدين وسيله در مورد مسأله شرعى كه به عرض مى رسانم، تقاضاى فتوا دارم. مستدعى است اين جانب را راهنمايى فرماييد.

1. به دست كردن انگشترى يا حلقه از طلاى زرد، در غير ساعات و اوقات اداى نماز، چه صورت دارد (براى مرد)؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

ص: 41

[سؤال 1175]

2. آيا حلقه يا انگشترى از جنس پلاتين يا طلاى سفيد، چه وضعى دارد (براى مرد)؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1176]

3. اصولاً مطلق كلمۀ «طلا» آيا منظور، طلاى زرد است يا شامل طلاى سفيد يا پلاتين هم مى شود؟

بسمه تعالى، طلاى حرام بر مرد، طلاى زرد است كه در عربى به آن ذهب مى گويند.

[سؤال 1177] 6556

8. از چند سال اخير تا به حال حلقه و يا انگشترى زنانه و همچنين مردانه از پلاتين درست مى كنند و در طلا فروشى ها به نام طلاى سفيد مى فروشند. بعضى ها مى گويند چون در صدر اسلام معروف به طلا نبوده استفاده آن براى آقايان اشكال ندارد، بعضى ها هم مى گويند فعلاً چون به اسم طلا به فروش مى رسد استفاده از آن براى آقايان حكم طلاى زرد را دارد؛ خواهشمند است بفرماييد چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1178] 1588

4. آيا استعمال و زينت مرد به طلاى سفيد - مانند طلاى زرد - حرام و نماز با آن باطل است يا اين كه حكم، مخصوص طلاى زرد است؟

بسمه تعالى، طلاى سفيد اشكال ندارد.

[سؤال 1179] 344

3. آيا مرد مجاز است از پلاتين (طلاى سفيد) به صورت حلقه يا انگشتر استفاده كند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

ص: 42

[سؤال 1180] 530

بسمه تعالى

آيا استفادۀ مرد از حلقۀ ازدواج از جنس طلاى سفيد (پلاتين) جايز است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1181] 7056

3. اگر كسى در گذشته، ندانسته دندان طلايى گذاشت و حالا فهميد كه اشكال دارد، به دكتر رجوع نمود و در جواب گفتند: اگر دندان هايت را عوض كنم، بقيه هوا مى كشد و از بين مى رود، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور اشكال ندارد.

[سؤال 1182] 531

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

با سلام به رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران و درود به روان پاك شهداى اسلام

خواهشمند است پاسخ سؤال زير را از امام امت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله سؤال فرماييد.

يكى از دندان هاى اين جانب را كرم خورده است و دندانپزشك گفته است بايستى پر شود و بعد رويه براى دندان گذاشته شود. حال آيا از نظر موازين اسلام رويۀ طلا براى دندان اشكال دارد؟ در اين صورت رويۀ پلاتين (نقره) چطور؟

بسمه تعالى، روكش طلا اگر براى اصلاح دندان است نه زينت مانع ندارد و پلاتين اشكال ندارد.

[سؤال 1183] 532

بسمه تعالى 12 / 2 / 1362

حضور محترم حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

من دربارۀ ساعت مچى سؤالى داشتم. سؤال اين است كه: آيا ساعتى كه عقربه هاى

ص: 43

آن طلايى رنگ يا طلايى باشد، نماز را باطل مى كند يا نه؟ نمى دانم كه اين طلايى است يا طلايى رنگ، ولى رفتم از طلافروشى پرسيدم؛ گفت طلايى رنگ است. فقط عقربه ها و شماره ها طلايى رنگ است؛ بقيۀ جاها از استيل درست شده؛ مرا راهنمايى فرماييد.

بسمه تعالى، در هر صورت نماز را باطل نمى كند و اگر طلا بودن آن معلوم نيست اشكال هم ندارد.

[سؤال 1184] 4246

4. ساعت هايى ساخته شده با قاب طلا (ساعت جيبى يا مچى)؛ آيا مى توان با آن نماز خواند در صورتى كه همراه باشد يا اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اگر در جيب باشد اشكال ندارد؛ ولى اگر به مچ بسته باشد نماز صحيح نيست.

[سؤال 1185] 533

بسمه تعالى

1. كمربند، تگمه، بند ساعت از نقره باشد آيا نماز جايز است؟

بسمه تعالى، جايز است.

[سؤال 1186]

2. چند تا دندان مرد از طلا باشد نماز جايز است؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر براى زينت نباشد مانع ندارد.

[سؤال 1187]

3. در ولايت ما مردها گوش راست خود را سوراخ مى كنند يك دانه حلقه نقره مى اندازند براى نماز جايز است؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، نماز صحيح است.

ص: 44

پوشيدن زنان لباس مخصوص مردان را و بالعكس

[سؤال 1188] 534

بسمه تعالى 15 / 12 / 1361

خدمت حضرت روح الله، ياور حزب الله و با سلام و درود فراوان به رزمندگان

آيا پوشيدن لباس و هيئت پسران و درآوردن اداى آنان، براى دختران در اجراى نمايشنامه هاى انجمن هاى اسلامى مدارس و يا تئاتر ايراد دارد؟

بسمه تعالى، بنابر احتياط بايد لباس مختص به پسران را دختران نپوشند.

[سؤال 1189] 3179

4. در بعضى مجالس خصوصى لباس زن را مرد بپوشد يا زن لباس مرد را بپوشد چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، احتياط لازم در ترك آن است.

[سؤال 1190] 535

بسمه تعالى 6 / 11 / 1361

دفتر امام خمينى، محضر مبارك بزرگ رهبر انقلاب، حضرت امام خمينى

خواهشمند است روشن فرمايند كه حكم مسأله 846 يا در مورد نمايشنامه هايى كه خواهران اجرا مى كنند و ناچارند در بعضى موارد به ضرورت نقش لباس مردانه پوشيده صدق مى كند يا خير؟ در ضمن فقط براى خواهران در مواقع معين.

بسمه تعالى، از پوشيدن زن لباس مخصوص به مرد بايد اجتناب شود.

[سؤال 1191] 2167

2. آيا خانم ها در نمايشنامه، از لباس مردان (مثل لباس ارتشى و يا پاسدارى) مى توانند استفاده كنند يا خير؟ در صورتى كه اين لباس متعلق به محارم باشد چطور؟

بسمه تعالى، از لباسى كه فقط مردان مى پوشند بايد اجتناب نمايند.

ص: 45

[سؤال 1192] 536

بسمه تعالى 26 / 10 / 1361

با اهداى تحيات وافره و اميد موفقيت بيش از پيش و آرزوى صحت و سلامت براى آن امام بزرگوار، استدعا دارم كه اين دو استفتاى ذيل را به خط مبارك امام مزيّن فرماييد؛ باشد تا سرمۀ چشم ما واقع شود. قبلاً از لطف شما صميمانه تشكر مى كنم.

1. آيا براى كارهاى هنرى (نمايشنامه - تئاتر - تعزيه) به زن و مرد اجازه مى فرماييد كه با لباس مبدل در صحنه حاضر شوند؛ با توجه به اين كه در حالت عادى چنين امرى را مجاز نشمرده بوديد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ ولى مرد بايد از پوشيدن لباس مختص به زن و زن از پوشيدن لباس مختص به مرد خوددارى كنند و جهات شرعى را مراعات نمايند.

2. اگر در ازدواج موقت، مرد و زن قصد ازدواج دائم داشته باشند و اين امر را مقدمه قرار دهند (به جاى دوران نامزدى كه وجه شرعى داشته باشند) اگر بعد از مدتى يكى از آن دو پشيمان شود، مجاز به ترك است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ ولى تا مدت ازدواج منقطع باقى است زن بايد از شوهر خود تمكين كند.

[سؤال 1193] 537

بسمه تعالى

محضر مبارک حضرت امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، اطال الله بقاؤه

1. بازى كردن زن در نقش مرد در نمايشنامه اى كه كليۀ بازيگران و تماشاگران آن فقط زن مى باشند چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، در صورتى كه لباس هاى مختص به مردان را نپوشند و مفسدۀديگرى هم نباشد اشكال ندارد.

ص: 46

[سؤال 1194]

2. بازى كردن مرد در نقش زن در نمايشنامه ها چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، حكم مسأله قبل را دارد.

[سؤال 1195] 538

بسمه تعالى 16 / 9 / 1361

دفتر استفتاى حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

سؤال مى كنند از اين كه با توجه به حرمت پوشيدن زن لباس مرد و مرد لباس زن را - كه امام نيز تصريح فرموده اند - آيا اين حكم در مواردى چون تئاترهاى اسلامى - كه مثلاً براى خانم ها يك عده زن، نمايش مسلم بن عقيل مى دهند؛ يكى از خواهرها بايد مسلم بشود و يكى طوعه و يك زن هم پسر طوعه - آيا در اين موارد، زن لباس مرد و يا بالعكس مرد لباس زن را در صورتى كه بهتر مى تواند صحنۀ تئاتر را اجرا كند جايز است بپوشد يا نه؟

بسمه تعالى، احتياط واجب آن است كه مرد لباس زنانه و زن لباس مردانه نپوشد و در اين احتياط فرقى بين موارد نيست.

[سؤال 1196] 539

بسمه تعالى

درود به رهبر گرامى و پدر تمام مسلمين جهان

پس از عرض سلام؛ سلامتى شما را از خداى متعال خواهانم.

لطفاً اگر مايل هستيد به سؤال هايى كه در زير براى من مطرح شده، پاسخ دهيد:

1. آيا شلوار و بلوز مردانه، پوشيدنش و نماز خواندنش براى زن اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اگر از لباس هاى مخصوص مردان محسوب نباشد اشكال ندارد.

2. آيا خريدن تلويزيون در اين زمان (زمان حال) حرام است؟

ص: 47

بسمه تعالى، براى استفاده هاى حلال اشكال ندارد.

3. عكس گرفتن به دست زن و ظاهر كردنش به دست مرد ناشناس گناه دارد؟

بسمه تعالى، اگر مرد نامحرم صاحب عكس را نشناسد و مفسده اى در بين نباشد مانع ندارد.

4. جبهه رفتن و جنگ كردن در راه اسلام و خدا بدون اجازۀ پدر و مادر گناه دارد؟

بسمه تعالى، مادامى كه جبهه ها نياز به نيرو دارد، رفتن جبهه واجب است و رضايت والدين شرط نيست.

5. آيا زن يا دختر مى تواند در كلاس سوادآموزى شركت كند يا نه؟

بسمه تعالى، با مراعات كامل حجاب واجب و ساير مقررات شرعى، مانع ندارد.

لباس شهرت

[سؤال 1197] 540

بسمه تعالى 23 / 8 / 1361

خدمت امام عزيزم، سلام عليكم

پس از تقديم عرض سلام، سلامتى شما و تمامى رزمندگان اسلام در همه جبهه ها را از خداوند متعال خواهانم و اميدوارم كه اين امام عزيز، اين قلبم، اين دلم، اين روح و روانم، اين نور چشمانم، وجود عزيزش از تمامى رنج هاى اين دوران به دور باشد و ان شاء الله تعالى هيچ غمى و اندوهى و رنجى در وجود شما كه قلب يك انسان مؤمن هستيد احساس نشود. اى امام ما، در حدود 40 دانش آموز هستيم كه از شهرستان هاى مختلف به شهر بوكان از استان كردستان آمديم و در مدرسه ها مشغول تبليغ اسلام و روحانيت و قرآن و على عليه السلام و دوازده امام و چهارده معصوم مى باشيم و حال ما خوب است و براى شما دعا و سلام مى رسانيم و هميشه اين دعا بر زبان ما است كه «خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى، خمينى را نگهدار» و «خمينى خمينى ما همه سرباز توييم، گوش به فرمان توييم». اى امام عزيزم، روح خدا، يك مسأله در بين مسائل از رساله جناب عالى براى ما گنگ است و نمى توانيم از آن خوب استفاده كنيم و درک اين مسأله

ص: 48

براى ما خيلى خيلى نامفهوم است خواهشمنديم كه اين مسأله را توضيح دهيد. مسأله 845 كه به قرار زير مى باشد: بنابر احتياط واجب بايد انسان از پوشيدن لباس شهرت كه پارچه يا رنگ يا دوخت آن براى كسى كه مى خواهد آن را بپوشد معمول نيست خوددارى كند ولى اگر با آن لباس نماز بخواند اشكال ندارد.

امام جان، تو را به خدا با خط خودت بر روى همين كاغذ اين مسأله را واضح و روشن كنيد؛ يعنى توضيح كامل دهيد.

بسمه تعالى، مقصود اين است كه حرام است تكليفاً على الاحوط، و اما پوشيدن آن در حال نماز مانع از صحت آن نيست.

[سؤال 1198] 7416

7. اصلاح موى سر به اندازۀ خيلى كوتاه و يا پوشيدن لباس هايى كه مورد جلب توجه ديگران در بلاد كفر مى شود، براى يك مسلمان معتقد به خط شما چگونه است؟

بسمه تعالى، طورى عمل نكنند كه انگشت نما و موجب وهن باشد.

[سؤال 1199] 541

بسمه تعالى

محضر مبارک زعيم عالى قدر و رهبر عظيم الشأن حضرت مستطاب آيت الله العظمى، امام خمينى، دامت بركاته، با نهايت احترام، مسائل زير استفتا مى گردد:

1. استفاده از كروات يا پاپيون و بلوز يا پيراهن آستين كوتاه براى برادران چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد، مگر در صورتى كه فساد داشته باشد.

2. استفاده از قلم خودكار و خودنويس طلا و نقره چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

3. شنيدن و نواختن موسيقى كه امروز به نام سرودهاى انقلابى از صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران پخش مى شود چه صورتى دارد؟ و در صورت داشتن مجوز شرعى موسيقى فوق، تعليم و تعلم موسيقى و نيز خريد و فروش آلات موسيقى به منظور فوق چه صورتى دارد؟

ص: 49

بسمه تعالى، شنيدن و نواختن موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد و خريد و فروش آلات مختص به لهو جايز نيست و در آلات مشتركه اشكال ندارد.

مقدمۀ چهارم: مكان نمازگزار

غصبى نبودن مكان نمازگزار

[سؤال 1200] 542

بسمه تعالى

شخصى با خانواده اش در خانه اى كه قسمتى از آن را اجاره داده و با پول آن امرار معاش مى كنند سكونت دارد، حالا متوجه شده كه اين خانه از راه حرام تهيه شده؛ با توجّه به اين كه اين خانه و وسايل آن از قبيل لباس، فرش و غيره غصبى مى باشد و اين شخص هم راه ديگرى براى امر معاش ندارد، آيا مى شود از طرف حكومت اسلامى اين خانه به آن ها بخشيده شود؟ ضمناً تكليف نمازهايى كه تا كنون با لباس غصبى و در مكان غصبى خوانده شده چيست؟

بسمه تعالى، اگر يقين دارد كه لباس و منزل با مال حرام تهيه شده، نبايد در آن تصرف كند و نمازهايى كه با علم و عمد در آن بخواند باطل است و نسبت به نمازهاى سابق اگر علم و عمد نداشته، صحيح است.

[سؤال 1201] 543

بسمه تعالى 21 / 11 / 1361

دفتر امام امت، دام عزه العالى

بعد از سلام، احتراماً، چون ساختمان فعلى تاكسيرانى تهران در زمان رژيم قبلى از مردم جهت ايجاد شهرك گرفته شده بود، و مردم ناراضى بوده اند و در حال حاضر سازمان تاكسيرانى زير نظر شهردارى تهران در اين محل استقرار دارد، آيا به جاى آوردن فريضه نماز در اين محل با خصوصيات ذكر شده جايز است يا نه؟

ص: 50

بسمه تعالى، براى كسانى كه غصب بودن محل برايشان محرز نيست اشكال ندارد.

[سؤال 1202] 544

بسمه تعالى

در قريه ها معمول است كه خاك سفيد از صحرا مى آورند و آن را با آب حل مى كنند و ديوار و كف خانه را با آن محلول سفيد مى كنند. اگر كسى اين خاك سفيد را از ملك غير بردارد و كف خانه را سفيد كند، آيا اين فرد مى تواند در آن خانه نماز بخواند يا نه، فرض اين است كه اين شخص اتلاف مال كرده و پول آن خاك را به صاحبش بدهكار است، يا اتلاف مال نيست آيا در زمين غصبى نماز خواندن بر آن صدق مى كند؟

بسمه تعالى، به حكم تالف است و حكم مكان غصبى را ندارد.

[سؤال 1203] 545

بسمه تعالى

نماز خواندن در بانك ها و ادارات و مدارس و امثال آن كه اكثراً وضعيت ملكى آن ها معلوم نيست چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر علم به غصب بودن محل ندارند، اشكال ندارد.

[سؤال 1204] 546

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، خواهشمند است نظر مبارك حضرت امام را در مورد مسأله زير بيان فرماييد:

دو برادرند كه داراى زن و فرزندند و مادرشان حيات دارد. در بين، برادر بزرگ تر فوت مى نمايد و وارث ميت توسط محضر رسمى، دست مادر بزرگش را كه از ارث سهمى خواهد برد، كوتاه مى كنند.

ص: 51

پس از مدتى، يكى از ورّاث و فرزند يكى از دو برادر، از عايدات ملك پدرى خود - كه ممزوج با ارث شده است - فرشى جهت مسجد جامع محل خريده و آن را وقف مى نمايند. نظر شرع مقدس، در مورد نماز خواندن روى آن فرش چيست؟

بسمه تعالى، اگر علم به غصب بودن فرش ندارند، اشكال ندارد.

[سؤال 1205] 547

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى قدس سره

1. مسجدى كه دولت بسازد و وقف كند آيا نماز در آن مسجد جايز است؟

بسمه تعالى، جايز است مگر علم به غصب آن باشد.

[سؤال 1206]

2. مسجدى كه زمين آن را كسى وقف كرده و ساختمان آن را دولت ساخته آيا نماز در آن مسجد جايز است؟

بسمه تعالى، جايز است.

[سؤال 1207]

3. مسجدى است كه زمين و ساختمان آن وقف است فقط فرش آن مال دولت است آيا جايز است بر آن فرش نماز بخواند؟

بسمه تعالى، جايز است مگر علم به غصب باشد.

[سؤال 1208] 5088

2. كسى وقت نماز به جايى برسد كه زمين و آب آن جا غصبى است چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، اگر مى تواند بايد به جاى ديگر برود كه آب يا زمين مباح باشد و اگر نمى تواند نماز را در وقت رفتن از آن محل بخواند و بعداً قضا كند.

ص: 52

[سؤال 1209]د548

بسمه تعالى

محترماً به عرض مى رساند كه مدرسه دخترانه احمد بن موسى در شيراز در اول محمود نعمت وقف كرده و سپس رجب على هوايى از اوقاف خريده و در اجاره مدرسه بوده و بعد در زمان انقلاب مدرسه مصادره شده و حال در اختيار مدرسه است آيا نماز خواندن در اين مدرسه اشكال ندارد.

بسمه تعالى، كسى كه يقين به غصب بودن محل نماز نداشته باشد نمازش صحيح است.

[سؤال 1210] 6556

11. فرد مسلمانى سؤال مى كند دربارۀ خانه و زمين هايى كه بنياد مسكن در اختيار افراد مستضعف مى گذارد يا به آن ها مى فروشد؛ آيا خريدن اين خانه ها و يا زمين ها و نماز و روزه در آن ها درست است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر متصرف و خريدار احتمال مى دهد كه مسئولين به وجه شرعى اقدام كردند و زمين را در اختيار او گذاشتند مانع ندارد.

[سؤال 1211] 549

بسمه تعالى

حضور محترم آيت الله، نايب الامام، امام خمينى، دامت بركاته

محترماً به عرض عالى مى رساند ساكنين مزرعه اى از پول مصالح فروشى كه ممكن است كم فروشى كرده باشند و يا خمس و زكات آن را نداده باشند، مساجدى را بنا نمودند. در اين صورت، نماز نمازگزاران در اين مساجد جايز است يا خير؟ و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته

بسمه تعالى، جايز است.

ص: 53

[سؤال 1212] 550

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

1. زمين كه از دولت بخرد آن را مى شود مسجد ساخت؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، مانع ندارد مگر علم به غصب آن داشته باشد.

2. چيزهايى كه دولت در گمرك ضبط مى كند بعد از چند مدت آن را حراج مى كند مى شود از آن حراج چيزى خريد حلال است يا حرام است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، حرام است.

[سؤال 1213] 551

بسمه تعالى

مسئولين محترم دفتر استفتائات امام خمينى، مدّ ظله العالى

لطفاً فتواى حضرت امام را در مورد دو مسأله ذيل بيان فرماييد.

1. استفاده از جنگل براى روستاييان ساكن اطراف كه به صورت قاچاق و دور از چشم مسئولين انجام مى گيرد - به طورى كه در هنگام اطلاع جلوگيرى مى كنند - و عمرى است از اين راه معاش مى كنند، چه حكم دارد؟

[سؤال 1214]

2. آيا در ساختمانى كه از اين چوب هاى قاچاق در ساختن آن استفاده شده، مى شود نماز خواند؟

بسمه تعالى، جايز نيست ولى اگر مكان نماز مباح باشد نماز صحيح است.

[سؤال 1215] 552

بسمه تعالى 10 / 2 / 1362

دفتر امام امت، رهبر كبير انقلاب اسلامى

محترماً خواهشمند است به منظور روشن شدن برادران و خواهران در مورد مسأله

ص: 54

زير توضيح بفرماييد.

به استحضار مى رساند: ساختمان استيجارى شركت كه از شركت هاى دولتى است، در حدود چهار سال قبل، از مالكين آن به مبلغ ماهيانه يك ميليون و دويست هزار ريال اجاره گرديد. چند ماه بعد به موجب رأى كارشناس دولتى، مبلغ اجاره بها به ماهيانه مبلغ نهصد هزار ريال كاهش يافت. پس از گذشت دو سال، مالكين (2 نفر) ساختمان، بيست دستگاه آپارتمان موضوع بحث را به حدود يازده نفر از منسوبين خود فروختند يا واگذار نمودند. با اين اقدام، به دليل تقسيم اجاره بها بين يازده نفر، ميزان ماليات متعلقه هم به طور فاحشى كاهش يافت. در حال حاضر به دليل وضع مالى بسيار بد شركت، مال الاجارۀ دو سال ساختمان پرداخت نشده. يك سال قبل مالكين اصلى ساختمان مراجعه و اظهار داشتند كه حاضرند در صورت تخليۀ ساختمان، مال الاجارۀ يك سال آن را ببخشند. به منظور استفاده از اين شانس، با وجود تلاش و پيگيرى اى كه به عمل آمد، ساختمان مناسب مخصوصاً به دليل دولتى بودن شركت يافت نشد. حال با توجه به اين كه شركت قصد ندارد اجاره بها را نپردازد و از طرفى مسئولين شركت، آپارتمان را از مالكين جديد اجاره نكرده و ظاهراً تعدادى از مالكين، روى آپارتمان از بانك وام هم دريافت نموده و مالكين اصلى از افراد متمكن مى باشند و نيز با توجه به اين كه با وجود پيگيرى، در حال حاضر هم محلى براى اجاره به آسانى به دست نمى آيد، آيا:

1. درآمد كاركنان بلااشكال است يا خير؟

2. نماز برادران و خواهران در شركت بلااشكال است يا خير؟

بسمه تعالى، بعد از پايان مدت اجاره، تصرف مستأجر بايد با رضايت مالك باشد و بدون رضايت او غصب است؛ ولى درآمد كاركنان از خود آن ها است و كسى كه يقين به غصب بودن مكان نماز ندارد، نمازش صحيح است.

ص: 55

[سؤال 1216] 553

بسمه تعالى

آيا نماز خواندن در اماكنى كه وضعيت ملكى آن ها مشخص نيست، صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، در صورتى كه غصب بودن محل محرز نباشد، نماز صحيح است.

[سؤال 1217] 554

بسمه تعالى

محضر مبارک رهبر كبير انقلاب، امام خمينى

زمينى مهريه كسى بوده؛ با مدارك شرعيه، آن را به ديگرى فروخته و وجه آن را دريافت نموده؛ خريدار هم معامله را فسخ نكرده، ولى زمين مذكور در تصرف شخص ثالثى بوده كه تحويل خريدار نداده؛ آيا بدون اجازۀ خريدار مى شود در آن زمين نماز خواند يا زمين مال خريدار است و بايد از او اجازه گرفت؟

بسمه تعالى، فروشنده اگر ملک شرعى خود را به خريدار فروخته، تصرف در ملك مزبور موقوف است به اجازۀ خريدار كه مالک فعلى آن است.

[سؤال 1218] 555

بسمه تعالى

از: وزارت كشاورزى و عمران روستايى اداره كشاورزى شهرستان قم

به: دفتر محترم استفتائات

با ابلاغ سلام، به استحضار مى رساند: ادارۀ كشاورزى همه ساله مقدارى جو با قيمت تعيين شده از طرف وزارت كشاورزى، بين دامداران توزيع مى نمايد؛ با توجه به اين كه كليۀ هزينه هاى مربوط به تخليه و حمل و انباردارى و غيره، به عهدۀ دولت مى باشد، در سال 1360 مسئول قبلى اداره كه فعلاً در پست مهم ترى مشغول خدمت

ص: 56

مى باشد، به منظور كمک به هزينه هاى دولت و همچنين پرداخت حق الزحمه به دو نفر نمايندۀ كشاورزان و دامداران كه افتخاراً با اين اداره همكارى مى نمايند و حتى با وسيلۀ شخصى اقدام به شمارش گوسفندان دامداران جهت توزيع جو نموده اند، در موقع شمارش، از هر رأس گوسفند، مبلغ يك ريال دريافت نموده و در پايان كار، نمايندگان از دريافت وجه فوق خوددارى نمودند؛ مسئول اداره از محل مبلغ مذكور و همچنين مبلغ 300/000 ريال ديگر كه از انجمن شهرستان قم اخذ گرديد، اقدام به ساختن نمازخانه اى در محوطۀ اداره نموده است؛ با توجه به اين كه مسئول وقت اداره، شخصى محترم و متشرع بوده و حتى يك ريال از وجوه فوق، حيف و ميل نگرديده و حداكثر دلسوزى و بهره بردارى شده است، خواهشمند است اعلام فرمايند: نماز خواندن در اين مكان چه صورت شرعى دارد؟ توضيح اين كه تا اين تاريخ، اعتراضى از طرف دامداران نشده است.

بسمه تعالى، تا يقين به غصب بودن مكان نباشد، نماز صحيح است.

[سؤال 1219] 556

بسمه تعالى 16 / 4 / 1361

حضور محترم و مبارک حضرت امام خمينى، دام ظله

در يكى از ادارات دولتى قم محل جديدى جهت نمازخانه ساخته شده و پول ساختمان آن مقدارى را از دامدارانى كه جو جهت دام هاى خود از اداره خريدارى نموده اند، اضافه بر بهاى تعيين شده دولتى بر مبناى سرانۀ دام گرفته اند (حدود چهل هزار تومان) و مقدارى را نيز بنا است از طرف انجمن شهرستان قم پرداخت نمايند (حدود سى هزار تومان). مستدعى است اعلام فرماييد: در صورتى كه اغلب دامداران بدون اطلاع از اين برنامه، پول پرداخت نموده اند و بودجۀ انجمن شهرستان نيز متعلق به مردم قم مى باشد، براى بنده كه كارمند ادارۀ مذكور مى باشم، خواندن نماز در اين محل جايز است يا خير؟ سلامت و سعادت شما را قلباً خواهانم

ص: 57

بسمه تعالى، اگر يقين به غصب بودن پول محل نداريد، نماز و ساير تصرفات در آن ساختمان اشكال ندارد.

[سؤال 1220] 557

بسمه تعالى

ضمن تقديم عرض سلام و تهنيت، و اميد پيروزى هرچه بيشتر رزمندگان اسلام و آرزوى سلامتى براى امام امت، خمينى بت شكن.

توقيراً؛ وضعيت ساختمان محل استقرار بانك كشاورزى شعبه بروجرد را به شرح زير به عرض مى رساند:

زمين اين ساختمان كه معروف به گاراژ پاكزاد مى باشد قبل از سال 1325 در رهن بانك بوده و بابت اين معامله بانک 20/000 ريال به مرحوم پاكزاد وام داده است كه در اثر فوت راهن و به ازاى حدوداً يك صد هزار ريال، يعنى بيست هزار ريال اصل و هشتاد هزار ريال جريمه تأخير، اين ملك تمليك شده است. لذا در صورتى كه اداى فريضه نماز يوميه در اين محل از نظر شرعى بلااشكال است، فتواى مربوطه را امر به ابلاغ فرماييد.

بسمه تعالى، اگر معلوم است كه زمين در مقابل پول ربا تصرف شده، تصرفات و نماز در آن جايز نيست؛ ولى اگر علم به چنين مطلبى نداشته باشند، نماز كسانى كه علم ندارند بى اشكال است.

[سؤال 1221] 558

بسمه تعالى

محضر مبارک رهبر انقلاب اسلامى ايران امام خمينى، دامت افاضاته

شخصى در سنوات گذشته كارهاى دائمى وى نوازندگى و سلمانى و دوره گردى بوده است و در سال 50 در پيشگاه خداى بزرگ توبه نموده است. در آن ايامى كه اشتغال به كسب هاى فوق داشته، پول هايى را از مردم در مسير آن كسب ها اخذ نموده

ص: 58

و از همان پول هاى به دست آمده پس از توبه در برابر خداى متعال، زمينى را خريدارى كرده است و با كمك مردم محل حسينيه اى ساخته است و خمس پول ها را كه در حدود 8 هزار و دويست تومان مى باشد پرداخته است و رسيد را از مراجع دريافت نموده است؛ آيا اكنون برگزارى مجالس عزادارى در اين حسينيه و اقامۀ نماز در آن جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر علم به وجود مال حرام در پولى كه براى خريد و تأسيس حسينيه داده است، نباشد يا مورد از موارد حلال شدن مال مخلوط به حرام به دادن خمس باشد، عزادارى و اقامه نماز در آن مانع ندارد.

[سؤال 1222] 559

بسمه تعالى 8 / 12 / 1360

حضور مبارک رهبر كبير انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى الامام روح الله الموسوى الخمينى، متّع الله المسلمين و كافّة المستضعفين ببقائهم الشريف.

لطفاً پاسخ مسائلى را كه ذيلاً به عرض مى رسد مرقوم فرمايند:

1. يكى از قبرستان هاى شهر ما را در زمان طاغوت تبديل به دبيرستان و ديگرى را تبديل به ادارۀ شهربانى نموده اند. نماز خواندن در اين دبيرستان و اداره چگونه است؟

بسمه تعالى، اگر علم به غصبيت نباشد، اشكال ندارد.

2. اگر كسى نتوانست از اول، نماز جمعه را درك نمايد و مثلاً در ركعت دوم درك نمود، تكليفش

چيست؟

بسمه تعالى، مى تواند اقتدا كند و بعد از تمام شدن نماز امام، ركعت دوم را خودش به جا آورد.

3. يك نفر به حكم دادگاه شرع به جرم لواط يا قاچاق يا به عنوان محارب و مفسد فى الارض اعدام شده است؛ آيا اجراى جميع احكام اموات در مورد جميع اين ها جايز است؟ و آيا صحيح است كه بگوييم شهيد و اعدامى هر دو غسل ندارند؟ يا بايد در مورد هر دو تفصيل داد؟

بسمه تعالى، اگر محكوم به اسلام است، احكام ميت مسلمان بر او جارى است.

ص: 59

4. يك نفر مى خواسته با زن حائض خود از دبر جماع كند؛ ولى در اثناى امر مى بيند كه دخول حرام انجام داده است؛ فوراً متوجه شده، خود را كنار كشيده است. اين شخص چه تكليفى دارد؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور، تكليف ندارد.

5. بفرماييد مهر السنّة به پول روزگار ما دقيقاً چه مقدار است؟ در شهر ما شايع است كه مهر السنّه شصت و پنج هزار تومان است.

بسمه تعالى، مهرالسنّه پانصد درهم است و قيمت آن به پول رايج، به مراجعه به اهل خبره مشخص مى شود.

6. دختر و پسرى براى جهيزيه و عروسى پول ندارند؛ آيا از زكات و مال امام عليه السلام مى شود به اين ها داد؟

بسمه تعالى، چنانچه فقير باشند، از زكات، كمك به آن ها مانع ندارد و امر سهم امام با مرجع

تقليد است.

[سؤال 1223] 2600

2. اين جانب در يك كارخانه به عنوان پيشنماز، نماز جماعت اقامه مى نمايم؛ اخيراً متوجه شدم كه 40 درصد كارخانه مال يك نفر مى باشد كه ايشان متهم است و لذا او را از كارخانه بيرون كرده اند. آيا نماز ما در آن جا درست است و يا امام اجازه مى فرمايند تا نماز ما در آن جا درست باشد؟

بسمه تعالى، اگر علم به غصب بودن نداريد اشكال ندارد.

[سؤال 1224] 560

بسمه تعالى 7 / 10 / 1361

با عرض سلام و آرزوى توفيق و بقاى عمر امام

استدعا مى گردد: نظر امام را در مورد اقامۀ نماز جماعت به منظور تشويق دانش آموزان در مدرسه اى كه نزديك به دوازده سال پيش قبرستان وقفى بوده است اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، كسى كه يقين نداشته باشد كه مكان نمازش غصب است نماز او صحيح است و تحقيق لازم نيست.

ص: 60

[سؤال 1225] 561

بسمه تعالى 29 / 4 / 1361

رياست محترم دفتر امام امت

محترماً به عرض مى رسانم كه اين جانب كارگرى ساده، متأهل، ساكن شهرستان تهران كه حدود 8 سال است در اين مملكت، دندان روى جگر گذاشته و با فعاليت شبانه روزى خود و به اضافه كاركرد خانواده و فروختن فرش خانه و گردنبند و مهريۀ خانواده و با هزار زحمت، چندين تومان - يك سوم قيمت ساختمان - را قرض كردم تا توانستم يك اتاق كوچك 4 × 3/5 و حدوداً مقدار 200 متر زمين در شرق تهران پارس مسكن تهيه كنيم. حالا به زبان مى گويند زمين تصرفى بوده كه شما خريديد و نماز و روزه در اين ساختمان اشكال دارد و من و خانواده، نگران و فرسوده در اين مسأله مهم فرو رفته ايم و همواره فكر رهايى مى كنيم و حال آن كه نه ديگر اين ساختمان، اجازۀ فروش دارد و ما هم نمى توانيم هستى خود را كه خرج اين ساختمان كرديم رها كنيم. پس تكليف ما در اين باره چيست؟ لطفاً ما را راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، اگر يقين به غصبى بودن زمين نداريد، تصرفات و نماز شما در آن اشكال ندارد.

[سؤال 1226] 562

بسمه تعالى

حضور برادران محترم سلام عرض مى كنم و مى خواستم يك مسأله شرعى را كه به دو سال عبادت ما بستگى دارد از شما سؤال كنم.

سؤال اين چنين است: ما به مدت 2 سال است در محله اى به نام خاك سفيد مسكن گزيده ايم ولى اين طور كه شنيده ايم، زمين هاى اين ناحيه غصبى بوده و نماز و روزۀ اين مكان باطل مى باشد. زمين ما در حدود 100 متر مى باشد كه داراى يك اتاق و يك حياط كوچك مى باشد، ولى اشخاص ديگر كه به اين محل آمده اند، بيش از 500

ص: 61

متر نيز برداشته اند، ولى ما از روى اجبار به همان 100 متر اكتفا كرده ايم و اگر نمازها و روزه هاى ما باطل است. لطفاً شما راه چاره اى پيش پاى ما قرار دهيد كه ما هيچ راهى نداريم. آن طور كه شنيده ايم، اين زمين ها متعلق به شاهپور غلام رضا بوده و حالا به دست مردم رسيده. خلاصه ما از صاحب اين زمين ها اطلاعى نداريم.

بسمه تعالى، اگر زمين ها از طرف دولت اسلامى به شما داده شده و شما يقين به غصب بودن آن نداريد، نماز شما صحيح است و بر شما چيزى نيست و در هر صورت ضرر به صحت روزه نمى زند.

[سؤال 1227] 563

بسمه تعالى

من در حدود 15 سال بود كه مستأجر بوده ام و مدت يك سال است كه يك خانۀ كوچك خريده ام، به مبلغ 40000 تومان؛ و اين خانه سند مالكيت ندارد؛ به علت اين كه در كوره پزخانه هاى جنوب شهر تهران، واقع در انتهاى خزانۀ بخارايى، و در انتهاى شهرك بعثت زمين هاى مطهرى مى باشد. و خانه اى كه در دست من مى باشد نمى دانم كه آيا از اراضى دولت است يا شخصى، و من نيز از يكى كه سابق در آن جا زندگى مى كرده خريده ام؛ او نيز مدركى نداشته است و هيچ مدركى به من نداده است و من از روى ناچارى و ناراحتى اى كه زن و فرزندانم داشتند، مجبور به خريد آن شده ام، و از همان سال اول ناراحت هستم كه شايد عبادتى كه من در اين خانه مى كنم درست نباشد و من ملتمسانه از شما خواهش مى كنم كه تكليف مرا روشن كنيد و مرا از اين نگرانى رها سازيد؛ و تنها اين مسأله، براى فرد من نمى باشد و در حدود 200 خانه در آن محل مى باشد و بدون آب و برق زندگى مى كنند، و تمام آن ها نيز درد مرا دارند. از شما خواهش مى كنم كه به اين مسأله رسيدگى كنيد.

بسمه تعالى، رسيدگى به امر زمين و خانه ها مربوط به دولت اسلامى مى باشد و تا علم به غصب بودن نداريد، نماز اشكال ندارد.

ص: 62

[سؤال 1228] 564

بسمه تعالى 16 / 12 / 1361

حضور محترم حاميان هجرت و پاسخ گويى مسأله شرعى و اسلامى

اين جانب مسأله اى برايم پيش آمده: عده اى افراد مقدارى ممالک مردم را گرفتند و خانه ساختند. صاحب زمين پيدا نيست و تا به حال نيامده كه بگويد اين زمين مال من است؛ و من رفتم يک باب خانه از همان مكان، خريدم. آيا من مى توانم در همان خانه، زندگى كنم يا نه؟ آيا نماز يا روزۀ من درست است يا نه؟

بسمه تعالى، چنانچه علم به غصبيت نداريد، نماز اشكال ندارد و روزۀ شما صحيح است.

[سؤال 1229] 565

بسمه تعالى 4 / 4 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب و مرجع تقليد شيعيان جهان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

به استحضار جناب عالى مى رسانيم: مدت چندين سال است كه ما در قطعه زمينى سكنا گزيده ايم كه صاحب آن مشخص و شناخته نشده است و تا حدودى هم تلاش نموده ايم كه صاحبش را شناسايى نماييم ولى موفق نشده ايم، از حضور شما تقاضا داريم اين مسأله را براى ما روشن فرماييد كه آيا عبادت كردن در اين زمين ها صحيح است؟ خواهشمنديم تكليف ما را روشن نموده كه به چه صورتى بايد در اين زمين ها زندگى و عبادت نماييم؟

بسمه تعالى، اگر مالک شرعى براى آن نيست و يا آن كه علم به غصب نداريد، تصرفات و نماز در آن بى اشكال است.

[سؤال 1230] 566

بسمه تعالى 19 / 3 / 1361

محضر مبارک رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران و اميد مستضعفان جهان، حضرت

ص: 63

آيت الله العظمى امام روح الله خمينى، دام ظله العالى

احتراماً؛ با تقديم عرض سلام، اميدوارم پيوسته از الطاف و عنايات خداوند تبارك و تعالى برخوردار باشيد.

منظور از تصديع خاطر مبارك، سؤالى است كه استدعاى راهنمايى و ارشاد داشته و از حضور آن امام بزرگوار تقاضا دارم به فيض جواب مفتخرم فرماييد.

به طورى كه خاطر عالى مستحضر است بانك صادرات ايران از تاريخ 1358/3/17 بنابر تصميم شوراى انقلاب اسلامى ايران همراه با ساير بانك هاى خصوصى ديگر ملى اعلام گرديد و چون اين بانك در گذشته به صورت شركت سهامى عام اداره مى شده و در حدود 15 هزار نفر سهام دار دارد كه در بين آن ها افراد صغير نيز وجود دارد كه همگى سهام با نام در دست دارند، ليكن تا كنون تكليف عده اى از اين سهام داران روشن نشده است و در گذشته، كليۀ اموال منقول و غيرمنقول نيز جزو سرمايۀ اين بانك بوده است، حال با توجه به عرايض فوق، آيا اقامۀ نماز در ساختمان هايى كه متعلق به اين بانك است را اجازه مى فرماييد يا خير؟

بسمه تعالى، تا يقين به غصب بودن حاصل نشود، تصرفات اشكال ندارد.

[سؤال 1231] 567

بسمه تعالى 19 / 4 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

خواهشمند است نظر مبارک را در ارتباط با اقامۀ نماز در ساختمان هاى متعلق به بانك استان (صادرات) - اعم از ملكى يا استيجارى - كه سرمايۀ آن به صورت سهام عام بوده و توسط دولت موقت با تصويب شوراى انقلاب ملى اعلام گرديده مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، تا يقين به غصب نباشد، تصرفات اشكال ندارد.

ص: 64

[سؤال 1232] 568

بسمه تعالى 9 / 9 / 1361

حضور محترم مرجع عالى قدر و رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت نايب الامام، امام خمينى، دامت بركاته، سلام عليكم و رحمة الله

همچنان كه مستحضر هستيد بعد از پيروزى شكوهمند انقلاب اسلامى ايران، در ادارات و مؤسسات - از جمله بانك صادرات - سخنرانى ها و نماز جماعت برپا مى گردد (در موقع مقرر) كه جمعى از برادران و خواهران شركت مى كنند. در پى جست وجوى اين كه چرا عده اى به نماز جماعت حاضر نمى شوند، با مسأله غصبى بودن مكان نماز كه از جانب بعضى افراد مطرح مى شود روبه رو شديم كه براى رفع هرگونه شبهه و اشكال، بر آن شديم تا موضوع را از محضر امام بزرگوار استفتا نماييم. لذا مسأله از اين قرار است كه بانک صادرات قبل از انقلاب اسلامى به صورت شركت سهامى بوده و صاحبان آن، دارندگان سهام اين بانك بودند كه بعد از ملى شدن بانک ها، بعضى از سهام داران، وجوه حقيقى خود را دريافت و بعضى تا كنون موفق به دريافت آن نشده اند. با توجه به اين كه 1. دولت جمهورى اسلامى جهت رسيدگى به اين مسأله، اقداماتى انجام داده و منكر حقوق حقۀ افراد نيست. 2. تمام سرمايه ها و سهام اين بانک، آلوده به ربا و مخلوط به حرام بوده؛ خواهشمند است بفرماييد كه آيا رضايت تک تک سهام داران اين بانك براى عدم غصبيت مكان نماز لازم است؟

بسمه تعالى، كسى كه علم به غصب بودن مكان نماز ندارد، نماز او در آن مكان صحيح است.

[سؤال 1233] 569

بسمه تعالى

حضور محترم دفتر امام خمينى

1. بدين وسيله به اطلاع مى رساند كه زمين هاى غصبى در زمان رژيم سابق گرفته

ص: 65

شده و الآن جزو مكان مدارس مى باشند. برپا نمودن نماز در آن مكان چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، كسى كه علم به غصب بودن مكان نداشته باشد، نمازش صحيح است.

2. آيا استفاده از معلمين و يا دانش آموزان متعهد در مدرسه، به عنوان امام جماعت چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، امام جماعت بايد عادل باشد و با دسترسى به روحانى، غير روحانى امامت نكند.

[سؤال 1234] 570

بسمه تعالى

نماز خواندن در بانك ها و ادارات و امثال آن، كه اكثراً وضعيت ملكى آن ها 51% سهم كارفرماى سابق كه فعلاً در مملكت نيست و 49% ديگر، سهم كارگران و كارمندان و سايرين و حتى وراث صغار مى باشد و همچنين حدود چهار سال است كه وضعيت سهام كارگران مشخص نيست، چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، تا احراز غصب بودن مكان نماز نباشد، نماز صحيح است.

[سؤال 1235] 571

بسمه تعالى 27 / 10 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى قدر، اميد مستضعفان جهان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام عزّه

مسجدى است در روستاى ميريک، از توابع شهرستان بيرجند با جمعيتى بيش از يك هزار نفر. طبق گفتۀ بعضى از اهالى كه آن ها نيز از اجداد خود شنيده اند، زمين اين مسجد قبل از اختصاص به مسجد، وقف جاى ديگرى بوده كه آن موقوف عليه نيز معلوم نمى باشد. با اين اقوال، براى اهالى شبهه ايجاد شده و در اين مسجد براى نماز حاضر نمى شوند. ضمناً اين روستا، در وسط كوه قرار گرفته و از نظر زمين براى ساختن مسجد، مردم در مضيقه هستند و با وجود مراجعه به بعضى از علماى محل،

ص: 66

موضوع روشن نشده است. لذا خواهشمند است حكم شرعى مسأله را بيان فرماييد. و من الله التوفيق

بسمه تعالى، تا غصب بودن زمين مسجد به وجه شرعى ثابت نشود، احكام مسجد بر آن مترتب است و نماز در آن اشكال ندارد.

[سؤال 1236] 572

بسمه تعالى 20 / 8 / 1361

محضر مبارک رهبر عالى قدر و كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، دامت بركاته

با كمال احترام، استفتا مى گردد: ساختمان حوزۀ معاونت بهداشتى سازمان منطقه اى بهدارى خراسان، واقع در انتهاى خيابان سناباد مشهد، در محل اراضى قبرستان قديم قلعۀ آب كوه احداث شده و سال احداث اين ساختمان در حدود سال هاى 1348 و 1349 بوده است و برابر تحقيقات لازم، تا قبل از شروع ساختمان، متوفاى جديدالفوت مدفون نموده اند. مستدعى است اعلام فرمايند كه نماز خواندن براى كاركنان اين حوزه در اين ساختمان چه صورت دارد؟ ضمناً فاصلۀ مسجد امام جواد عليه السلام تا درب ورودى اين اداره، حدود 20 متر است.

با آرزوى طول عمر با عافيت براى امام امت و پيروزى نهايى لشكريان اسلام بر عليه كفر و الحاد جهانى؛ ان شاء الله

بسمه تعالى، تا يقين به غصب بودن مكان نباشد، نماز صحيح است.

[سؤال 1237] 7277

3. محل ادارات دولتى كه در رژيم قبل بابت طلب سازمان هاى وابسته مصادره شده، با توجه به غصبى بودن مكان نماز، وظيفه ما با توجه به بخش نامه برادر شهيد رجايى كه اول وقت، نماز برگزار شود چيست؟ «وقت نماز 30 دقيقه در بخش نامه، ياد شده و نمى توان به مسجد محل برويم».

ص: 67

بسمه تعالى، تا غصب بودن مكان محرز نباشد تصرفات و نماز اشكال ندارد.

[سؤال 1238] 573

بسمه تعالى 7 / 9 / 1361

محضر مبارك اميد مستضعفان جهان و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، دامت بركاته

1. مدرسه اى كه بر روى زمينى كه صاحب آن راضى نبوده (على رغم داشتن يتيم)، به طور غصب ساخته شود، درس خواندن و اقامه نماز در اين مدرسه از نظر شرعى به چه صورت خواهد بود؟

بسمه تعالى، اگر به آنچه ذكر شده علم دارد، نبايد به آن جا برود و در صورت جهل مانع ندارد.

2. عروسى كه شوهرش شهيد شده، تا چه مدت با پدر شوهرش محرم است. اين مسأله بعد از ازدواج وى چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، پدر شوهر با عروس هميشه محرم است.

[سؤال 1239] 728

3. اين جانب را جهت اقامۀ نماز جمعه، بعد از طى مراحلى، بنا است به شهرى اعزام كنند؛ ساختمانى را براى سكونت امام جمعه مقرر داشته اند كه اين ساختمان با تعدادى ديگر در زمان طاغوت به عنوان ساختمان هاى سازمانى براى فرهنگيان ساخته شده است، مى گويند زمين اين ساختمان ها مالک هايى داشته است كه قبلاً خودشان حاضر شده و امضا كرده اند كه بدون پرداخت قيمت، اين ساختمان ها را بنا كنند و نيز زمين منزل هاى مسكونى تمامى مردم مال ارباب بوده است و در زمان طاغوت قبلاً مبلغ معينى در هر سال از مردم مى گرفته اند و بعد از زمانى از طرف دولت طاغوتى آن زمان، قانونى وضع شده كه زمين هاى ساختمان مال خود مردم است و در تقسيم اراضى آن زمان، مالكين راضى شده اند كه اين زمين ها را به مردم بدهند و در

ص: 68

مقابل، از زمين هاى مزروعى ديگر بردارند و اين عمل انجام شده است؛ مستدعى است به عنوان ولى فقيه اجازه بفرماييد تا اين جانب بتوانم در ساختمانى كه براى سكونت برايم معين مى شود ساكن شوم و عبادت نمايم و زندگى كنم و نيز اجازه فرماييد در رفت و آمد و معاشرت بتوانم به منزل اهالى بروم و تصرف نمايم.

بسمه تعالى، اگر علم به غصب ندارند نماز صحيح است.

[سؤال 1240] 574

بسمه تعالى 9 / 10 / 1361

محضر مبارک مرجع عالى قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

محترماً؛ ضمن تقديم شايسته ترين احترامات و دعاى خير براى سلامتى و طول عمر روز افزون وجود مبارک تا ظهور حضرت مهدى عليه السلام، مسأله ذيل را استفسار مى نمايد.

ما كاركنان شركت سهامى خوراک، هر روز در محل شركت، نماز جماعت برگزار مى نماييم و در مورد محل برگزارى نماز احتياج به تعيين تكليف شرعى داريم.

صاحبان سهام شركت خوراک (خاص) آقايان خسروشاهى ها و خانوادۀ ايشان مى باشند كه اين شركت ملى شده و توسط سازمان صنايع ملى ايران اداره مى شود. ساختمان ملک محل شركت، متعلق به آقاى على خسروشاهى بوده كه در اجارۀ شركت خوراك مى باشد. لذا ذيلاً نظرتان را مرقوم كه آيا خواندن نماز در محل شركت بلامانع است يا خير؟

بسمه تعالى، كسى كه علم به غصب بودن مكان نماز نداشته باشد، نمازش در آن صحيح است.

[سؤال 1241] ‘ 6493

2. نماز خواندن در اين زمين ها چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر مالک معلوم دارد منوط به اجازۀ مالک است؛ ولى اگر علم

ص: 69

به غصب بودن ندارند تصرف اشكال ندارد.

[سؤال 1242] 575

بسمه تعالى 20 / 12 / 1360

محضر مبارک رهبر انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى

از محضر حضرت عالى تقاضا مى شود نظر مبارک خود را در مورد مسائل ذيل مرقوم فرماييد:

1. در ادارۀ برق شهرستان سارى كه كارمند و كارگر زيادى دارد، روزها اقامۀ جماعت مى شود و بنده در آن جا امام جماعت هستم و با توجه به مقدار وقتى كه براى اين جهت تعيين شده، بين دو نماز مقدارى احكام و مسائل ضرورى براى نمازگزاران عرض مى كنم. بعضى از كارمندان از حضور در نماز خوددارى مى نمايند؛ به وسيلۀ انجمن اسلامى اداره به آن ها تذكر داده مى شود، در جواب مى گويند: اين مكان وقف است؛ نماز خواندن در اين مكان اشكال دارد. وقف بودن يا نبودن براى ما محرز نيست، آيا نماز خواندن در مكان وقف باطل است؟ و در صورت وقف و باطل بودن، چه كنيم كه نماز خواندن در اين اداره تعطيل نشود؟

بسمه تعالى، اگر علم به غصب ندارند، تصرفات و نماز اشكال ندارد.

2. بعضى از كارمندان اين اداره از شهرستان ديگر مى آيند كه از شهرشان تا اين جا، حد مسافت است؛ هر روز، دو ساعت بعد از ظهر به شهرشان مى روند صوم و صلاة آن ها چه صورت دارد؟ در صورت قصر بودن، در تمام دورۀ سال، به استثناى روزهاى تعطيلى، مسافر خواهند بود و روزۀ ماه رمضان را نمى توانند بگيرند؟

بسمه تعالى، حكم مسافر دارند و قضاى روزه را نبايد تا ماه رمضان سال بعد تأخير بياندازند.

[سؤال 1243] 576

بسمه تعالى 20 / 8 / 1361

حضور محترم دفتر امام خمينى

محترماً به عرض مى رسانم: اين جانب كارمند، داراى همسر و فرزند و پدر و مادر

ص: 70

كاملاً از كارافتاده كه جمعاً شش نفر مى باشيم، چندى پيش خدمت حاج آقا ناطق نورى، وزير محترم كشور رسيدم؛ ايشان تأييديه اى براى دريافت زمين مسكونى عنايت فرمودند، ولى متأسفانه موفق به دريافتش نشدم؛ ناچار تمام لوازمات منزل را فروخته و خانه اى در اطراف يكى از مناطق تهران (شرق تهران پارس) كه بعد از پيروزى انقلاب، مردم مستضعف تصرف نموده و خانه سازى كرده اند خريدم و مدت هشت ماه در آن جا زندگى مى كنم، البته با مشقت؛ چون فقط يک اتاق دارد. ناگفته نماند زمين مذكور، فاقد سند مالكيت مى باشد و در رساله، زمين تصرفى، حرام دانسته شده، و نماز و ديگر عبادات الهى در آن صحيح نمى باشد. لطفاً با در نظر گرفتن وضع مسكن و حقوق ادارى راهنمايى و عنايت فرماييد: اين مدت، نماز و روزۀ ما چه مى شود؟ البته قبل از تصرف زمين، آن منطقه فاقد آب و برق و باير بوده و اكنون توسط دولت، آب و برق و مسجد و امام جماعت نيز دارد.

با آرزوى طول عمر امام امت و ديگر علماى اسلام از خداوند قادر متعال

بسمه تعالى، اگر از مالک شرعى آن خريده، نماز او صحيح است و در هر صورت، براى روزه ضرر ندارد.

[سؤال 1244] 577

بسمه تعالى

حضور مرجع تقليد جهان، حضرت آيت الله امام خمينى

قبل از هر سؤال، توفيق هرچه بيشتر شما را از درگاه ايزد منّان خواهانم

بعد از سلام عرض مى گردد: اين كه يكى از مقلدين شما سؤالى پرسيده در مورد اين كه آيا در مكانى كه در زمان طاغوت قبرستان بوده و اكنون به صورت مدرسه درآمده، مى توان نماز به جا آورد؟ چون در رسالۀ جناب عالى ذكر شده است كه در قبرستان، نماز مكروه است؛ آيا اشكال ندارد كه در همچنين مكانى نماز ظهر و عصر را به جا آورد؟ نماز جماعت خواندن در اين نوع اماكن چه حكمى دارد؟ آيا بايد دوباره

ص: 71

اين نماز (ظهر و عصر) را به جا آورد يا ضرورتى ندارد؟ آيا مصلحت دارد كه انسان در اين نوع اماكن نماز يوميه واجب را به جا آورد؟ خواهشمندم به اين سؤالات صريحاً پاسخ فرماييد؛ چون مسأله در رابطه با خدا است و خيلى مهم مى باشد.

بسمه تعالى، اگر علم به غصب بودن محل ندارند نماز اشكال ندارد.

[سؤال 1245] 578

بسمه تعالى 14 / 10 / 1361

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

گورستان متروكه اى به مساحت 9700 متر مربع كه وقفيت آن محرز نمى باشد در مركز شهرستان مرند وجود دارد كه در 1/4 آن آثار قبور به طور مشخص نمايان است و آخرين جنازه اى كه در آن جا دفن شده، متجاوز از هفده سال مى باشد. اين مكان جهت احداث مصلاى نماز جمعه بدون نبش قبر و پى كنى تنها با خاكريزى بر روى قبور به طريقى كه ديگر آثار قبور مشاهده نشود، محل مناسبى مى باشد. خواهشمند است نظر شرعى حضرت امام را در اين مورد به ستاد برگزارى مراسم نماز جمعه مرند اعلام فرماييد، اجركم عندالله.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، اشكال ندارد.

[سؤال 1246] 579

بسمه تعالى

محضر مبارك امام امت و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران

محترماً؛ در طبقۀ دوم ادارۀ مخابرات، نماز جماعت برگزار مى كنيم كه اين مكان قبلاً قبرستان بوده و قدمت آن از سى سال تجاوز مى كند. نظر به اهميت كار دستگاه هاى مخابرات و كشيک كاركنان، آيا در اين مكان مى توانيم نماز بخوانيم؟ نظر مبارك را در اين مورد مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، نماز اشكال ندارد.

ص: 72

[سؤال 1247] 580

بسمه تعالى 27 / 3 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

پس از عرض سلام، سلامتى شما را از ايزد يكتا خواهانم. در ضمن عرض مى شود:

1. كارخانۀ حريربافى چالوس در زمان رضا شاه ملعون ساخته شده و كارگرانى كه براى اين بنا كار كرده اند، به زور و اجبار بوده و عده اى هم هنوز هستند از همان كارگران، كه چنين بيان مى كنند و در حال حاضر انبار پيله اين كارخانه، به نام مهديه نام گذارى شده و در آن، نماز جماعت مى خوانند. آيا در اين مكان نماز خواندن جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر يقين به غصب بودن ساختمان ندارند، تصرفات و نماز در آن اشكال ندارد.

2. كسى كه كفارۀ روزه دارد و بايد بدهد، آيا مى تواند به كميتۀ امداد و يا به بنياد جنگ زدگان بدهد؟

بسمه تعالى، بايد طعام بدهد و به فقرا بدهد.

3. بهره اى كه بانك به حساب پس انداز داده، در چه راهى مى شود خرج كرد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 1248] 581

بسمه تعالى 16 / 8 / 1361

دفتر محترم حضرت امام خمينى

آموزش و پرورش منطقه دورود، به علت نياز مبرم و نداشتن مكانى مناسب، چند دستگاه مدرسه غيردولتى دارد كه صاحبان آن ها قبلاً راضى نبودند. خواهشمند است از حضرت امام سؤال فرماييد كه نماز خواندن در اين آموزشگاه ها چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، كسى كه علم به غصب بودن مكان نداشته باشد، نمازش صحيح است.

ص: 73

[سؤال 1249] 582

بسمه تعالى

احتراماً معروض مى دارد: اين جانب در شركتى مشغول به كار مى باشم كه تحت سرپرستى بنياد مستضعفان مى باشد. در گذشته و قبل از تصدى بنياد نيز در همين شركت مشغول به كار بوده ام و از صاحب قبلى آن در مورد انجام فرائض در شركت و ديگر اماكن مربوط به شركت، به طور كلى رضايت حاصل شده بود؛ سپس بنا به دلايلى بنده و عده اى ديگر از برادران با مراجعات به دادستانى انقلاب و ارائه مدارک، باعث شديم كه شركت به سرپرستى بنياد مستضعفان دربيايد.

حال با توجه به اين كه در مورد مالكيت شركت هنوز حكم قطعى از طرف حاكم شرع صادر نشده و مشخص نيست كه مالک آن چه كسى است و آيا بعد از رسيدگى و تشكيل دادگاه، به صاحب قبلى مسترد خواهد شد و يا كلاً يا قسمتى از آن مصادره مى شود و به تملک دولت درمى آيد، آيا خواندن نماز در ملک شركت و يا ملک صاحب قبلى آن كه در اختيار شركت است و يا اماكن اجاره اى كه اجاره اش از درآمد شركت پرداخت مى شود و يا ساير اماكنى كه به هر ترتيب با شركت در رابطه است، صحيح مى باشد يا خير؟ با توجه به اين كه اگر صاحب شركت قبلاً در مورد خواندن نماز به همۀ كاركنان اجازه داده بودند، ولى اكنون در صورت برگشت، مشخصاً به اين جانب اجازۀ خواندن نماز در املاک شركت را نخواهند داد. لذا خواهشمند است به دليل اين كه بنده مقلد حضرت امام، روحى فداه مى باشم و به دليل ضرورت امر هر چه سريع تر و به طور وضوح، جواب اين مسأله را از طريق استفتا از حضرت امام، مدّ ظله ارسال بفرماييد.

با تشكر؛ برادر كوچك شما

بسمه تعالى، كسى كه علم به غصبيت مكانى ندارد، نمازش در آن مكان صحيح است.

ص: 74

[سؤال 1250] 583

بسمه تعالى 13 / 10 / 1361

دفتر امام خمينى

احتراماً؛ ضمن عرض سلام و آرزوى طول عمر امام، آيا در ادارۀ آموزش و پرورش شهرستان قمشه كه قبلاً راه بوده و همچنين وقف بودن آن مطرح است، ولى واگذاركنندۀ زمين، وقف بودن اين قسمت را انكار مى كند و يكى از روحانيون شهر نيز كه قبلاً كارمند ادارۀ ثبت بوده، نظر واگذارندۀ زمين را تأييد مى نمايد، نماز خواندن اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، كسى كه علم به غصب بودن مكان نماز ندارد، نمازش در آن مكان صحيح است.

[سؤال 1251] 6942

4. نماز خواندن در شركت هاى ملى شده كه فعلاً هيأت مديره و مدير عامل آن، از طرف دولت انتخاب شده اند و قبلاً مربوط به شخص يا اشخاصى نظير خسروشاهى ها بود (شركت سهامى پخش البرز)، كه كارگران هم تا 49% سهام را خريدارى نموده اند، جايز است يا خير؟ البته سهام شركت مورد نظر، در دورۀ طاغوت به كارگران فروخته شده است.

بسمه تعالى، تا يقين به غصب بودن محل حاصل نشود، تصرفات اشكال ندارد.

[سؤال 1252] 1657

2. آيا در ساختمانى كه فعلاً در يد بنياد مستضعفان است ولى نمى دانيم حكمى شرعى در مورد مصادرۀ اموال صاحب اصلى آن صادر شده است يا نه، مى توان نماز خواند؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور اشكال ندارد.

ص: 75

[سؤال 1253] 584

بسمه تعالى

حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

زمينى را در زمان طاغوت (به طورى كه مى گويند) با زور از كشاورزان گرفته و ساختمان كرده اند؛ گندم و جو كشاورزان را از بين برده اند. اكنون آن جا را مركز تربيت معلم كرده اند و كشاورزان هم چون در آن زمان هرچه سعى كرده اند دستشان به جايى بند نشده، فعلاً نيز چيزى نمى گويند؛ ولى هرگاه از آنان مى پرسى، مى گويند: ما راضى نيستيم. تصرف در آن جا چگونه است و وظيفۀ آموزش و پرورش در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، كسى كه علم به غصب بودن مكان ندارد، نمازش صحيح است.

[سؤال 1254] 585

بسمه تعالى

محضر زعيم عالى قدر جهان تشيع، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، زيد عمره

زمينى كه انسان شک دارد غصبى است يا غير غصبى، نماز خواندن در آن جايز است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1255] 586

بسمه تعالى 15 / 1 / 1362

مسئولين محترم دفتر استفتائات حضرت امام، مدّ ظله العالى

سلام عليكم، ان شاء الله در ظل توجهات حضرت ولى عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در پيشبرد اهداف انقلاب اسلامى موفق و مؤيد باشيد.

ص: 76

اين جانب چند مسألۀ شرعى دارم. خواهشمند است به آن ها جواب دهيد.

1. من يك فرهنگى هستم. محل كارم در ادارۀ آموزش و پرورش مى باشد. ساختمان اين اداره، تازه تأسيس مى باشد - بعد از انقلاب ساخته شده - و ما نماز ظهر و عصر را بايد به علت دورى از مسجد و وقت ادارى در نمازخانۀ اداره بخوانيم، برخى مى گويند زمين اين اداره غصبى است و دولت به زور آن را تصرف كرده و صاحبان زمين، ناراضى هستند و نماز در اين اداره اشكال دارد. لطفاً وظيفۀ اين جانب و ديگر همكارانمان را در اين مورد روشن فرماييد.

ضمناً اين زمين تا تقريباً 10 سال قبل كشت بوده و بعد از آن بلااستفاده مانده است.

بسمه تعالى، نماز و ساير تصرفات اشكال ندارد، مگر براى كسى كه شخصاًيقين به غصب بودن محل داشته باشد.

2. برادر اين جانب در جنگ تحميلى شهيد شده است و وصيت كرده كه براى او نماز و روزۀ استيجارى

به جاى آورده شود. با توجه به اين كه در منطقه كسى نيست كه نماز و روزۀ استيجارى به جاى آورد و ضمناً در شهرهاى ديگر، نماز و روزۀ هر سال، تقريباً 6 هزار تومان مى باشد و اگر بخواهيم براى هر سال اين مبلغ را پرداخت نماييم، حدود 60 هزار تومان مى شود كه امكان پرداخت اين مبلغ وجود ندارد - زيرا شهيد داراى سه فرزند و همسر مى باشد - وظيفه چيست؟ لازم به يادآورى است كه تا جايى كه من مى دانم، شهيد نماز و روزه را به جاى آورده است. خواهشمند است در اين مورد هم وظيفۀ ما را روشن فرماييد. موفق و مؤيد باشيد.

بسمه تعالى، مقدارى كه شهيد از ثلث تركۀ خود براى نماز و روزه تعيين كرده، بايد بر طبق وصيت در آن عمل شود.

[سؤال 1256] 587

بسمه تعالى

حضور رهبر عالى قدر انقلاب اسلامى سلام

بعد از عرض سلام، اميدوارم كه خداوند متعال طول عمر آن رهبر عالى قدر را به انقلاب جهانى حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) متصل بگرداند.

ص: 77

بارى پدر گرامى! غرض از گرفتن وقت آن رهبر بزرگوار، طرح يك سؤال بود كه چندى است مرا به خود واداشته است:

اگر ان شاء الله خداوند متعال قبول نمايد يكى از اعضاى جندالله هستم كه در ارتش مشغول خدمت مى باشم. نزديك به شش ماه پيش بدون داشتن مجوز خريد مسكن، اقدام به خريد خانه اى محقر در جنوب شهر نمودم كه نزديك يك صد هزار تومان آن را كم داشتم؛ پنجاه هزار تومان آن را از افراد خيّر قرض نمودم و بقيۀ باقيمانده به هر درى كه زدم نتوانستم پيدا كنم؛ تا زن و شوهرى را پيدا نمودم كه خود مستأجر بودند؛ به من اظهار داشتند كه ما پنجاه هزار تومان داريم كه صاحب خانه مى گويد آن را بدهيد و ماهيانه، هزار تومان از كرايۀ خود كم كنيد؛ من به اين زن و شوهر كه داراى سه فرزند

بودند گفتم پنجاه هزار تومان را به من بدهيد و من ماهيانه، هزار تومان به شما بابت پول پرداخت مى نمايم تا به صاحب خانه بدهيد و ايشان نيز قبول نمودند و من در ازاى پنجاه هزار تومان ماهيانه، هزار تومان به اين زن و شوهر پرداخت مى نمايم.

1. آيا نماز و ديگر عبادات ما در اين خانه كه بدون اجازۀ دولت اسلامى خريدارى شده است درست مى باشد؟

لازم به تذكر است كه من تقاضاى مجوز نموده ام؛ اما به علت داشتن امتياز كم (در حدود 80 امتياز)، از دادن مجوز - با وجود داشتن 12 سال سابقۀ سكونت در تهران - به اين جانب خوددارى نموده اند.

بسمه تعالى، نماز و تصرف در خانۀ مذكور مانع ندارد؛ ولى تخلف از مقررات جايز نيست.

2. آيا پولى كه من به زن و شوهر نامبرده پرداخت مى نمايم ربا محسوب مى شود؟ اگر ربا محسوب

مى شود، من چه كنم؟ من به هر درى كه زدم نتوانستم پول فوق را تهيه نمايم. اميدوارم كه جواب نامه را بدهيد تا مرا از تشويش و دلهره بيرون بياوريد.

بسمه تعالى، اصل پولى كه قرض گرفته ايد را بايد بدهيد و بهره، حكم ربا دارد.

ص: 78

[سؤال 1257] 6998

6. خانه اى كه متعلق به يكى از افرادى است كه در خارج كشور به سر مى برد، آيا در اين خانه براى خانواده اى كه در آن به سر مى برند و قبل از انقلاب نيز بوده اند و در نظر هست كه از آن جا بروند - البته نه به خاطر قاعدۀ شرعى بلكه به دليل ديگر - نماز دارد يا نه؟ يا به عبارت ديگر، اين محل غصبى است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر با اجازۀ مسئولين تصرف كردند و علم به غصب بودن ندارند اشكال ندارد.

[سؤال 1258] 588

بسمه تعالى

با تقديم عرض سلام به پيشگاه محترم مرجع عالى قدر و فرماندۀ كل قوا و نايب بر حق مهدى موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، پس از سلام، از آن مرجع عالى قدر خواهشمندم براى رفع مشكلات، به سؤالات زير پاسخ بفرماييد.

1. اگر شخصى كه قبلاً نزول پول مى گرفته و آن طورى كه خود شخص اظهار مى دارد قبل از رفتن به مكه توبه نموده و پس از برگشتن، مسجد را با همان پول بنا نهاده، آيا براى نماز خواندن در همان مسجد و عزادارى اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ مگر آن كه معلوم باشد در محلى كه در نماز يا عزادارى، مورد تصرف است، مال حرام موجود است.

2. اگر در مسافرت داخل اتوبوس راننده موسيقى بگذارد، چون براى بعضى از شركت ها ظاهراً هنوز

انقلاب نشده، براى مسافر چون به ناچار سوار اتوبوس مى شود، شنيدن موسيقى اشكالى دارد يا خير؟ اگر اشكال دارد، مسافر پس از امر به معروف و نهى از منكر اگر مواجه شد كه راننده اى گوشش بدهكار نبود، به چه كسى مى تواند رجوع كند؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

3. با توجه به كمبود روحانيت و رفتن آن ها به جبهه ها آيا براى اين كه در قصبات و دور از شهرستان ها، در مساجد جوان ها جمع شوند و مسأله اى گفته يا تبليغ دينى شود و يا براى اين كه جوان ها و

ص: 79

نوجوان ها به برنامه اى خارج از مسجد مشغول نباشند، غير روحانى مى تواند با در نظر گرفتن مسائلى كه عرض شد نماز جماعت را برگزار كند يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض عدم دسترسى به روحانى مانع ندارد.

[سؤال 1259] 589

بسمه تعالى 19 / 10 / 1361

محضر مبارک حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم و رحمة الله

اين جانبان كارمندان ادارۀ كار اردبيل، در يك ساختمان استيجارى انجام وظيفه مى نماييم. در مواقع ظهر در يكى از اتاق هاى آن مراسم نماز را به پا مى داريم. از آن جايى كه مدت قرارداد اجارۀ آن پايان يافته و اين اداره كماكان برحسب سوابق، به مالک شخصى ملک، اجاره بها پرداخت مى نمايد، لكن راضى نبوده و هر آن يا خواستار افزايش اجاره بها مى باشد و يا تخليۀ آن را تقاضا مى نمايد، آيا نماز ما در چنين شرايطى صحيح مى باشد يانه؟ توضيح اين كه كارمندان اداره، هيچ گونه نقشى در امور معامله ندارند. با آرزوى طول عمر آن امام عزيز و با آرزوى پيروزى لشكريان اسلام بر كفر جهانى در تمام ابعاد

بسمه تعالى، تا يقين به غصب پيدا نشود، تصرفات مانع ندارد.

[سؤال 1260] 590

بسمه تعالى

محضر مبارک حضرت امام، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

ضمن آرزوى طول عمر براى آن امام بزرگوار، به عرض شريف مى رساند كه ساختمان آموزش و پرورش ورامين در مكانى واقع گرديده كه بنا به اظهار جمعى از كاركنان اين اداره قبلاً وقفى و محوطۀ قبرستان بوده كه توسط رژيم طاغوت به زور، غصب و در آن ساختمان سازى شده است؛ ولى طبق نظر ادارۀ اوقاف شهرستان ورامين اين محل فاقد وقف نامه بوده و توسط ادارۀ اوقاف به عنوان وقف، درخواست

ص: 80

ثبت به عمل آمده كه پذيرفته شده و بعدها تفكيك گرديده و به دو قطعه تقسيم شده كه يک قطعۀ آن، محل فعلى دبيرستان دخترانۀ فاطميه و يک قطعۀ آن، ادارۀ آموزش و پرورش است و به موجب اسناد رسمى از بابت هر دو قطعه اجاره پرداخت مى شود؛ و اين مكان در حال حاضر در مركز شهر واقع و آباد است. با توجه به مراتب فوق، استدعا مى شود راهنمايى بفرماييد كار كردن و نماز خواندن در اين اداره چه صورتى دارد؟ در صورت داشتن اشكال، تكليف ما نسبت به نمازهايى كه قبلاً خوانده شده چيست؟ خداوند تبارك و تعالى حافظ آن امام بزرگوار باشد، ان شاء الله

بسمه تعالى، تا احراز وقف بودن محل و غصب بودن مكان نشود، تصرف و نماز اشكال ندارد.

[سؤال 1261] 591

بسمه تعالى 15 / 2 / 1362

محضر مبارک حضرت امام خمينى بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران دامت بركاته

محترماً به عرض مى رسد: در زمان رژيم سابق، گورستانى در جنب يک امامزاده وجود داشت كه آن رژيم طبق معمول، آن را ساختمان نمود و اينک آن ساختمان (ادارۀ آموزش و پرورش ورامين بوده و يك دبيرستان دخترانه). با وجودى كه هنگام ساختمان، استخوان هاى اموات را هر كسى آن جا مى رفت مشاهده مى كرد و حتى اشخاصى هستند كه صاحبان اموات مذكور مى باشند و در قيد حيات هستند و با علم بر اين كه در نزديكى همين اداره مسجد وجود دارد و با وجودى كه اكنون دستور است كه هنگام نماز بايد دست از كار كشيد و اين فريضۀ الهى را انجام داد، آيا حضرت عالى اجازه مى فرماييد در چنين ساختمانى نماز خوانده شود؟ و اگر جواب منفى است، افرادى كه تا به حال نماز خوانده اند تكليفشان چيست؟

از آن مقام محترم تقاضا مى شود جواب اين مسأله را هرچه زودتر مرقوم فرماييد كه مورد ابتلا است. و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته

ص: 81

بسمه تعالى، اگر علم به غصب بودن مكان نماز نباشد، نماز صحيح است و تحقيق لازم نيست.

[سؤال 1262] 798

5. زمينى كه در زمان طاغوت به زور گرفته شده است و الآن ادارۀ دولتى مى باشد اقامۀ نماز جماعت در آن، چه حكمى دارد؟ البته صاحبش معلوم نيست.

بسمه تعالى، كسى كه غصب بودن محل را نمى داند نمازش صحيح است.

[سؤال 1263] 592

بسمه تعالى 13 / 4 / 1361

دفتر امام خمينى، مدّ ظله

احتراماً؛ سند مالكيت ساختمان مشترک ادارات ثبت و دادگسترى كه در زمان رضا پهلوى شاه اسبق ساخته شده است پس از تجميع حدود چند پلاک، به نام دولت صادر شده است. شخصى به عنوان توليت بر وقف، يک باب دكان را در سال 1311 تقاضاى ثبت نموده و سپس قائم مقام واقف و ادارۀ اوقاف مدعى شده اند كه دكان مزبور، جزو محدودۀ ادارۀ ثبت و در محل تلفن خانه فعلى ثبت قرار دارد.

چون در سال هاى قبل، به علت احداث پارک سبز و ميدان و شوارع اطراف توسط شهردارى و احداث ساختمان مشترك ثبت و دادگسترى، تغييراتى در وضعيت پلاك هاى ثبتى ايجاد شده است، تشخيص اين كه ادعاى مدعيان صحيح است يا نه و دكان مرقوم، در محدودۀ ساختمان مشترک مذكور قرار دارد يا خير، ممكن نبوده و نيست؛ لذا مدعيان راهنمايى شده اند كه از طريق مراجع قضايى نسبت به احقاق حقوق موقوفه اقدام نمايند كه به موجب احكام صادره در مراحل بدوى و پژوهشى و فرجامى، محكوم به بى حقى شده اند.

اكنون كاركنان ادارۀ ثبت منطقه و شهرستان سارى در قسمتى از اين ساختمان مشترک كه با تلفن خانه (محل ادعاى مدعى)، حدود هفت متر فاصله دارد، محلى را

ص: 82

براى نمازخانه اختصاص داده اند، ولى به علت شبهۀ مذكور تا كنون از برگزارى نماز در آن خوددارى نموده و فقط به برگزارى تبليغات مذهبى و جلسات وعظ و سخنرانى اكتفا نموده اند و در مساجد نزديك اداره، به اداى فريضۀ نماز مى پردازند.

على هذا، بدين وسيله در مقام استفتا از حضرت امام برآمده اند تا چنانچه با شرح مراتب بالا و عنايت به اين كه مشهور است كه معمولاً احداث ساختمان هاى دولتى در زمان سلطنت اين شخص، توأم با كارهاى اجبارى (بيگارى) اشخاص بوده است، آيا برگزارى نماز در محل نمازخانۀ مذكور جايز مى باشد يا خير؟ خواهشمند است نظريۀ حضرت امام را امر به اعلام فرمايند.

بسمه تعالى، بدون علم به غصبيت، تصرف و نماز اشكال ندارد.

[سؤال 1264] 593

بسمه تعالى 8 / 7 / 1361

دفتر محترم حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى

لطفاً نظر حضرت امام را در مورد مسائل ذيل مرقوم فرماييد:

1. اماكن عمومى مانند پادگان ها و خانه هاى سازمانى و مدارس و شركت هاى مسكونى ادارى و غيره كه در زمان طاغوت، در مكان هاى غصبى ساخته شده، الآن نماز و غسل و نشستن در آن مكان ها چه صورت دارد؟ و اگر جايز نباشد، براى بعضى از افراد كه مأموريت دارند و مجبورند، چه صورت دارد؟ در ضمن، مالكان اين مكان ها به دو قسمت است: 1. شناخته مى شوند. 2. شناخته نمى شوند. حكم هر دو را جداگانه خواستارند.

بسمه تعالى، اگر علم به غصب بودن مكان نباشد، نماز و تصرف اشكال ندارد.

2. آرم جمهورى اسلامى كه از لفظ «جلاله» اخذ شده، حكم آن را دارد يا نه؟

بسمه تعالى، احتياط مراعات شود.

3. روزنامه ها و مجلات امروز، به بركت انقلاب اسلامى، اكثراً حاوى روايت و آيات قرآن و اسماء خدا

ص: 83

و ائمه مى باشد. آيا بسته بندى اشياى مغازه داران و انداختن آن ها به زباله دان چطور است؟

بسمه تعالى، بايد از انداختن آن ها در مواضع هتک خوددارى شود.

4. اين گوشت هاى يخ زده كه ما نمى دانيم ذبح شرعى شده يا نه، مصرف اين ها در زمان فعلى چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر از بلاد كفر وارد مى شود، در صورتى حكم به حليت آن ها مى شود كه احتمال بدهند كه واردكنندۀ مسلمان احراز تذكيۀ حيوان را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده است.

[سؤال 1265] 5032

4. آيا نمازگزاردن در منزل شخصى كه اطمينان نداريم خمس مى دهد يا خير، مجاز است؟

بسمه تعالى، در فرض عدم علم اشكال ندارد.

[سؤال 1266] 594

بسمه تعالى 3 / 10 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله، امام خمينى، رهبر مستضعفان جهان، مدّ ظله

سلام عليكم، اولاً سلامتى آن زعيم عالى قدر و عظيم الشأن در پيشبرد اهداف انقلاب جمهورى اسلامى را از درگاه حضرت منان خواستارم. در دهكده اى زندگى مى كنيم كه مشكلى پيش آمده و از نظر دين مقدس اسلام جايز بودن يا نبودن آن را، آن فقيه عالى قدر معلوم فرمايند. شخصى است پاسدار، و حدود يك سال سرپرست بنياد مستضعفان شهرستانى را عهده دار شد، در روستاى ما شروع كرد به تجديد بناى مسجد محل، با خرج بيش از يك ميليون تومان (با توجه به اين كه در محل مسجدى موجود بوده و آن را خراب نموده) و همچنين ساختن حمام، با خرج بيش از 400 هزار تومان، خود اين شخص در همين محل ساكن مى باشد. چون ساكنين اين محل اكثراً كشاورز و مستضعف هستند، براى آن ها اين تعجب پيش آمد كه اين همه پول از چه راهى تهيه شده؟ در نتيجه از آقاى پيش قدم اين كار سؤال مى شود كه اين همه پول

ص: 84

را چه اشخاصى به شما داده اند؟ در جواب مى گويد: افراد خيّر. پس از گذشت مدتى، افراد محل به جست وجو پرداختند، مشخص شد كه افراد خيّرى وجود ندارند و معلوم نيست كه پول از كجا آمده است. مردم در شك و ترديد هستند، مسجد - كه به گفته امام امت، سنگر است، سنگر را پر كنيد - هميشه خالى از مردم است.

آيا نماز خواندن در چنين مسجدى جايز است؟

آيا غسل كردن در اين حمام جايز است؟ البته 3/4 هزينۀ اين حمام را مردم پرداختند.

جواب را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، در فرض سؤال، اشكال ندارد.

[سؤال 1267] 595

بسمه تعالى

زمين روستاى ما بين مالكين زمين به چندين سهم تقسيم مى شود و بعضى از مالكين ارض مهاجرت به كويت كرده و ساكن كويت مى باشند و اكثر شركا در خود همين روستا ساكنند شركايى كه در محل و در اين روستا بوده اند حاضر به تقسيم زمين با آقايان كويتى نشده اند و در بين شركا ساكن كويت كه مالک زمين مى باشند ايتام هم مى باشد. خواهشى است كه راه علاجى براى اهالى اين روستا درست فرماييد كه سپاس گزاريم ضمناً اين محل از اثر اين كه سهم زمين حقّيت شركا كويتى غصب كرده اند داراى مسجد كه از شعائر بزرگ اسلام است نمى باشد وظيفه اين اهالى لطفاً روشن فرمايند راجع به مقدمات نماز و خود نماز در صورت غصب بودن حقّيت شركا كويتى. در پايان دوام عمر و عزت رهبر عظيم الشأن از خداوند تقاضا است.

بسمه تعالى، تصرف در ملک مشروع غير منوط به اجازۀ مالک يا ولى شرعى او است و در ملک مشترك تصرف موقوف بر اجازۀ تمام شركا است.

ص: 85

[سؤال 1268] 274

3. زمينى كه از طريق اصلاحات ارضى به كشاورزان فروخته شده و بدون رضايت مالک است، آيا نماز خواندن در آن بلامانع است؟

بسمه تعالى، مانع دارد.

[سؤال 1269] 1196

3. در بعضى از منازل، افراد در دستگاه هاى برق منازل دست كارى نموده كه برق مصرفى كمتر نشان داده مى شود يا اين كه اصلاً نشان نمى دهد (البته در انگليس) وضع نماز و غسل و ساير چيزها در اين موارد چيست؟

بسمه تعالى، اين كار را نكنند اگرچه براى غسل و نماز ضرر ندارد ولى ضمان دارد.

[سؤال 1270] 1517

2. اگر كسى در پشت جبهه، اتاقى يا سنگرى بسازد و از وسيلۀ دهاتى كه فعلاً غير مسكونى است و وسيله هايش به هم پاشيده، استفاده كند و كف آن را از بلوک آن دهات و روى بلوک ها را با كاه گلى كه كاه آن مال آن دهات مى باشد و معلوم نيست كه صاحبانش اجازه داده اند يانه، در اين صورت، نماز روى كاه و بلوک آن دهات صحيح است يا باطل؟ تكليف ما را معين بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر ضرورت باشد، نماز صحيح است.

[سؤال 1271] 596

بسمه تعالى 12 / 10 / 1361

خدمت حضرت آيت الله، نايب الامام، روح الله الموسوى الخمينى، دامت بركاته

آيا خواندن نماز در زمين هاى عراق كه به دست سربازان امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) فتح شده صحيح است يا نه؟ يعنى زمين غصبى محسوب مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، صحيح است.

ص: 86

[سؤال 1272] 5087

2. در مقر مركزى ما نمازخانه اى احداث كرديم كه داخل منزل مردم مى باشد؛ يعنى اكثر سنگرها و مقرها داخل منزل مردم است؛ و براى فرش آن و جانماز و قرآن كريم و غيره از مسجدى كه نزديكى آن مى باشد وسايل آورديم و روى فرش مسجد و جانماز و مهر آن نماز مى خوانيم؛ لطفاً مورد شرعى خانه و فرش را بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر ضرورت بوده نماز صحيح است.

[سؤال 1273] 5087

3. چون اين جانب وسايل نمازخانه را درست كردم اگر اشكال دارد وضعيت من چگونه است؟ نمازهاى افرادى كه در آن جا به جماعت خوانده اند، من بايد قضا نمايم با اين كه امام جماعت شخص ديگرى بوده است؟

بسمه تعالى، لازم نيست.

[سؤال 1274] 597

بسمه تعالى 4 / 6 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، سلام عليكم

پس از سلام و آرزوى تعجيل در فرج امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف)؛ سؤالى براى حقير پيش آمده كه خدمت حضرت عالى ارائه مى دهم. همان طورى كه در رسالۀ حضرت عالى موجود مى باشد، در مكان غصبى نمى شود نماز خواند، در جبهه كه پيشروى مى كنند حكمش چگونه مى باشد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد و مربوط به مسأله ذكر شده نيست.

[سؤال 1275] 598

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى

پس از تقديم عرض سلام و آرزوى پيروزى براى رزمندگان و طول عمر امام عزيز

ص: 87

بدين وسيله به اطلاع مى رساند: گروهى از رزمندگان مستقر در شرق بصره (خاك عراق)، با خاک عراق مهر نماز درست كرده و در منطقۀ عملياتى استفاده مى كنيم. آيا از اين مهرها كه از خاک عراق تهيه شده است، در پشت جبهه و كلاً در خاک ايران و يا در شهرهاى دوردست مى توان جهت نماز استفاده كرد يا خير؟

لازم به توضيح است كه آن مهرها از خاک هاى بيابان هاى عراق كه ظاهراً بدون استفاده بوده تهيه شده است.

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ ولى عنوان تبرک و تربت ندارد.

[سؤال 1276] 599

بسمه تعالى 11 / 9 / 1361

حضور مسئول محترم دفتر امام خمينى

با عرض سلام، چند لحظه اى مزاحم اوقاتتان مى گردم و اميدوارم كه خداوند به شما توفيق خدمت و سلامتى عنايت نمايد.

1. حقير تا چند ماه قبل در خدمت پدر و مادر و خانواده ام زندگى مى كردم؛ و پدرم از دو سال پيش جهت حلال كردن مال خود، سال تعيين كرده اند و خمس داده اند. حال مى خواستم نظر حضرت امام را در مورد نماز و روزه و ديگر عبادات خودم در چند سالى كه خمس مال را پدرم نداده بودند و سالى را تعيين نكرده بودند جويا شوم تا تكليفى برايم مشخص شود.

بسمه تعالى، صحيح است.

[سؤال 1277]

2. مدت چند ماهى است كه جهت ادامۀ تحصيل، به شهرستانى نزد مادربزرگم رفته ام و خرج زندگى ما به طور شراكتى است. مادربزرگم نفقه بگير پسرش مى باشد. از طرفى پسرش، سالى تعيين نكرده و خمس نمى دهد و مادربزرگم هم كه نفقه بگير مى باشد همين طور است. حال مى خواهم بدانم بايد به چه نحو عمل نمايم؟ آيا

ص: 88

عبادات حقير در اين خانه و زندگى، صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر يقين نداريد كه در خانه يا فرشى كه روى آن نماز مى خوانيد خمس هست نماز شما صحيح است.

[سؤال 1278] 600

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر و مرجع عظيم القدر، نايب الامام، خمينى عزيز، دامت بركاته

سلام عليكم و رحمة الله و بركاته، مستدعى است جواب سؤال هاى زير را بدهيد.

1. پدرم حدود 40 سال دارد و تا به حال يك قران خمس نداده است. حاصل دست رنجش يک خانه و چيزهاى ديگر است. آيا نماز خواندن در اين خانه اشكال دارد؟ در چه صورت اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، تا يقين به خريد خانه با پول غير مخمس حاصل نشود، نماز اشكال ندارد و در صورت يقين بايد به حاكم شرع مراجعه و اذن بگيرند.

2. حقير حدود 7 ماه است كه عضو سپاه پاسداران شده ام و تا به حال ده روز به جبهه رفته ام و بقيۀ اوقات مشغول امور فرهنگى سپاه بوده ام. با وجودى كه نرفتن من به جبهه خللى در سد دفاعى مسلمين حاصل نمى كند، علاقه مندم كه به جبهه بروم، ولى والدينم مخالفت مى كنند. آيا مخالفت با آن ها جايز است؟ در چه صورتى جايز است؟

بسمه تعالى، اگر مقررات، رفتن به جبهه را ايجاب نمى كند، سعى كنيد رضايت والدين را تحصيل نماييد.

[سؤال 1279] 2068

11. آيا تكليف مبلّغين در قراء تقسيم اراضى شده از نظر نماز و غيره چيست و وظيفه مردم چگونه است؟

بسمه تعالى، تصرفات در ملک غير موقوف بر اجازۀ مالک است و اگر علم به مالک بودن غير ذى اليد ندارد با اجازۀ ذى اليد تصرف اشكال ندارد و

ص: 89

توقف در مرافق عامه مانند مساجد و تكايا در صورتى كه علم به غصبيت در بين نباشد مانع ندارد.

[سؤال 1280] 601

بسمه تعالى

خدمت محترم و بسيار عزيز رهبر مسلّم مسلمين جهان، امام خمينى

محترماً، معروض مى دارد كه چندى است با دوستان بر سر غصبى بودن يا نبودن زمين هاى اماكن دولتى مثل زمين دانشگاه صنعتى شريف بحث داريم. لذا مسأله را به اين صورت مطرح مى نماييم: تكليف نمازهاى انسان در اماكن دولتى (مثلاً دانشگاه صنعتى شريف) كه به احتمال زياد روى زمين هاى غصبى ساخته شده اند چيست؟

و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته

بسمه تعالى، تا علم به غصب بودن حاصل نشود حكم غصب مترتّب نيست.

[سؤال 1281] 602

بسمه تعالى

محضر محترم حضرت آيت الله امام خمينى، دام ظله العالى، استدعا مى شود به دو سؤال پاسخ بفرماييد:

1. اين جانب مدت يك ماه از طرف جهاد سازندگى خراسان به سوسنگرد اعزام شدم. شهر سوسنگرد بر اثر جنگ ايران و عراق به كلى ويران شده، فقط چند منزل مسكونى تقريباً سالم تر مانده كه جهاد، با قدرى تعميرات، به صورت قابل استفاده در آورده و از آن ها استفاده مى نمايد؛ در صورتى كه صاحبان و مالكين آن ها در شهر نبوده و از استفادۀ منازلشان به دست غير، اطلاع نداشته و اگر هم مطلع شدند و به محل آمدند، صراحتاً اعلام نكردند كه آن ها در اختيار جهاد سازندگى باشد؛ بلكه مى گفتند: مواظب باشيد خراب تر نشود و از اين گونه حرف ها؛ حالا بفرماييد نمازهايى كه در آن

ص: 90

منازل و اماكن خوانده شده صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، با احراز رضايت صاحبان منازل - ولو به شاهد حال - تصرف مانع ندارد.

2. مردم، آذوقه و پوشاک از پشت جبهه ها براى رزمندگان ارسال مى دارند و ما كه براى جنگيدن نرفته بوديم، بلكه آن جا ستاد پشتيبانى از جبهه هاى جنگ بوده، آيا استفادۀ ما از آذوقه و پوشاك كه در روى آن ها نوشته شده: «مخصوص رزمندگان و به اميد پيروزى» استفادۀ ما از آن ها به چه صورت مى باشد؟

بسمه تعالى، با اجازۀ مسئولين اشكال ندارد.

تقدم و تأخر زن و مرد و وجود حائل بين آن ها در نماز

[سؤال 1282] 603

بسمه تعالى

محضر انور حضرت امام استاد الفقهاء و المجتهدين، رئيس الملة و الدين حضرت روح الله الموسوى الامام الخمينى. متّع الله المسلمين بطول بقاء وجوده العزيز و الشريف، با كمال احترام استدعا دارد به دو مسأله ذيل پاسخ فرماييد.

1. در صف جماعت اگر در يك صف يا صف ها بين مردان كه در يك طرف ايستاده اند و زنان كه در طرف ديگر مى باشند حجابى نباشد نماز آن ها اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

2. اگر زن روزهاى آخر قاعدگى خود را طى مى كند و مرد با كاندوم با وى نزديكى كند باز مشمول

پرداخت كفاره مى گردد؟

بسمه تعالى، حكم كفاره در اين صورت نيز ثابت است.

[سؤال 1283] 604

بسمه تعالى 10 / 10 / 1358

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مرجع عالى قدر، چه مى فرمايند در خصوص اين كه:

ص: 91

1. در موقع نماز معمولى، احياناً زن جلو مرد قرار گيرد و نماز بخوانند. آيا نماز هر دو باطل است؟

بسمه تعالى، باطل نيست.

2. چه مانعى دارد مرد و زن مسن و عليلى كه نماز يوميه خود را به زحمت مى خوانند و مطلقاً قادر به خواندن نماز و گرفتن روزۀ دوران جوانى نيستند، نماز و روزه گذشته را در زمان حيات به وسيله افراد باايمانى شخصاً اجاره كنند تا بعد از فوت گرفتار وارث كاهل و بى بندوبار نشوند؟! آيا اين كار شرعاً مجاز است؟ جناب عالى چنين اذنى را مى دهيد يا خير؟

بسمه تعالى، تا زنده اند جايز نيست.

[سؤال 1284] 3004

3. چرا در هنگام نماز خواندن، مردان بايد جلو بايستند و زنان در پشت سر آنان؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

[سؤال 1285] 605

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى، دامت بركاته

يک سؤال دارم، حكم خدايى آن را بفرماييد.

از قديم در مساجد بين زن و مرد در موقع نماز خواندن و روضه و موعظه پرده بوده است؛ ولى اكنون بعضى اساتيد دانشگاهى و سخنرانان كه در بعضى مساجد و مجالس سخنرانى مى كنند، مى گويند: «اصلاً پرده و ديوار قرار دادن بين زن و مرد در اسلام نبوده و نبايد باشد حتى در حال نماز خواندن، و اين پرده قرار دادن ها اسباب عقب ماندگى و به لجن كشيدن مسلمان ها بوده است». در حالى كه ائمه جماعت و روحانيون مى گفتند: در مساجد در موقع نماز خواندن و موعظه كردن بايد بين زن و مرد پرده باشد. اكنون در مساجد در حال نماز و يا روضه خواندن و موعظه كردن بين زن و مرد بايد پرده باشد يا اگر بردارند اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، در صورتى كه مفسده اى نيست، پرده لزوم ندارد. بلى در نماز،

ص: 92

احتياط مستحب آن است كه زن عقب تر از مرد باشد؛ مگر در صورتى كه بين آن ها حائلى مثل پرده باشد.

[سؤال 1286] 606

بسمه تعالى

1. وقتى كه مسجد گوهرشاد پر مى شود، خواهران نمازگزار در صحن انقلاب كه متصل به صحن امام مى باشد، صف مى بندند. مأمورى مى گفت: جماعت درست نيست و بايد حداقل با صف برادران يك متر فاصله باشد؛ ولى موقع نماز فقط يك ميلۀ آهنى در يك قسمت وسط مى گذارند و خواهران پشت سر آقايان كه فاصله نيم متر هم نيست، به نماز مى ايستند. شما نظر بدهيد كه آيا نماز درست است يا نه؟

بسمه تعالى، فاصله لازم نيست و نماز صحيح است.

2. بعضى از علما فتوايشان اين است كه زن بهتر است در صندوق خانۀ عقب اتاق نماز بخواند و

همچنين رفتن به نماز جمعه مستحب است و بايد نماز ظهر را دوباره بخوانند. آيا رفتن به نماز جمعه با اين شرايط صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، نماز جمعه بر زن واجب نيست، اگر چه صحيح و كافى از ظهر است.

[سؤال 1287] 607

بسمه تعالى 30 / 3 / 1361

1. جلو مردها نماز خواندن زنان در حرم اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ اگرچه بهتر است زن ها جلوتر از مردها نايستند.

2. تماس بدن زنان با مردان در حرم اشكال دارد؟

بسمه تعالى، بايد حتى المقدور اجتناب كنند.

3. در موقع نمازخواندن مردان، عبور زنان از جلو مردان در حرم اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ نماز صحيح است.

4. آيا گذاشتن پيشانى بر روى سنگ حضرت در حرم اشكال دارد؟

ص: 93

بسمه تعالى، اگر سنگ معمولى باشد، سجده اشكال ندارد.

5. رعايت نكردن حجاب زنان مثلاً چادر يا دستمال را طورى مى پوشند كه يا گردن آن ها تقريباً پيدا است يا موهاى جلوى سر آن ها پيدا است؛ البته بعضى از آن ها حكمش چيست.

بسمه تعالى، بايد حجاب واجب مراعات شود.

[سؤال 1288] ‘ 5916

2. در توضيح المسائل در مسأله 889 فرموديد مرد و زن هر دو اگر در جايى خلوت باشد نماز هر دو باطل است ولى نفرموديد در حال ناچارى هم باطل است يا صحيح؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، باطل نيست و فرقى بين دو صورت نيست و در توضيح هم نوشته شده باطل نيست.

طهارت مكان و امور معتبره در محل سجده

[سؤال 1289] 223

4. وقتى مكان نمازگزار پاك نيست، آيا مى شود چادر مشكى يا چادر نماز را پهن كرده و روى آن نماز بخوانيم؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1290] 608

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر عزيز انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى؛ سلام عليكم

من جوانى هفده ساله هستم؛ حدود سه سال پيش، از من منى خارج شد و روى فرش اتاق ريخت و من نفهميدم و آن جا را به جاى شستن، با پارچه اى پاك كردم و اكنون كه سه سال مى گذرد، بر روى آن فرش من و خانواده ام نماز خوانديم و با پاى خيس، رفت و آمد كرده ايم، مى خواهم بدانم تكليف چيست و چه كنم؟

ص: 94

ان شاء الله خدا عمر امام عزيز را به بلندى آسمان ها بگرداند.

بسمه تعالى، اگر يقين نداشته ايد كه پاى شما با رطوبت، به همان موضعى كه نجس بوده، ملاقات كرده، نمازهاى خوانده شده صحيح است.

[سؤال 1291] 607

4. آيا گذاشتن پيشانى بر روى سنگ حضرت در حرم اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اگر سنگ معمولى باشد، سجده اشكال ندارد.

[سؤال 1292] 609

بسمه تعالى 19 / 4 / 1361

محضر محترم آيت الله العظمى امام خمينى ادام الله تعالى عمره الشريف

احتراماً مستدعى است نظر مبارک را پيرامون اين كه اگر شيعه اى با وجود آن كه مهر نماز در دسترس وى مى باشد، عمداً بدون مهر و بر روى فرش يا موكت نماز به جاى آورد نمازش محكوم به صحت است يا بطلان مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، باطل است.

[سؤال 1293] 610

بسمه تعالى 14 / 11 / 1361

با سلام و درود به يگانه منجى عالم بشريت، مهدى موعود و با سلام حضور رهبر كبير انقلاب و رزمندگان و شهداى به خون خفتۀ جنگ و انقلاب اسلامى و با عرض سلام حضور شما دست اندركاران در دفتر امام

دو مسأله برايم پيش آمده بود كه مى خواستم از محضر امام پرسيده شود:

1. نمازخواندن روى مهرى كه نقش دارد - مثلاً نقش كربلا - يا نوشته اى روى آن هست - مثل تربت كربلا يا مشهد - چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد، ولى خوب است، بلكه موافق احتياط است كه روى مهرى كه نقش دارد سجده نكنند.

ص: 95

2. كسى زمانى پشت سر يك نفر كه به خيال خودش واجد شرايط است نماز خوانده و بعد فهميده كه نه با عدالت است و نه قرائتش درست است؛ يعنى پس از چندماه فهميده. چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، نمازهايى كه خوانده صحيح است.

[سؤال 1294] 611

بسمه تعالى

سجده بر مهرهايى كه نوشته يا نقش دارد چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، ولى اگر نقش بارگاه دارد به آن سجده نشود.

[سؤال 1295] 823

7. مهرهايى كه مخطوط است و نقش و نگار دارد، آيا بر طرف مخطوط آن مى شود سجده كرد يا نه؟

بسمه تعالى، كفايت مى كند؛ لكن بهتر، اجتناب است.

[سؤال 1296] 1428

3. آيا سجده بر مُهرى كه روى آن نقش و نگار و گنبد و نوشتنى است، صحيح مى باشد؟ و اگر در سطح مهر ذرات ريز سياه ببينيم و نفهميم كه لكه و يا چرک است كه به مقدار كم در سطح مُهر جمع شده است يا آن كه در ساختمان خود مُهر وجود دارد، سجده بر آن صحيح است؟ و اگر تشخيص بدهيم كه ذرات سياه در مواد اوليۀ مُهر وجود داشته است ولى ندانيم كه از چيزهايى است كه سجده بر آن صحيح است يا از چيزهايى است كه سجده بر آن باطل است، مى توان بر آن سجده كرد؟

بسمه تعالى، سجده بر آن اشكال ندارد.

[سؤال 1297] 699

2. آيا سجده به سيمان صحيح است يا نه؟ در ضمن، سيمان هايى كه در كف حمام ها به كار بردند و به وسيله آب و آفتاب سفت و محكم شده است سجده بر آن صحيح است يا نه؟

ص: 96

بسمه تعالى، سجده بر سيمان مانع ندارد اگر چه احوط ترک است.

[سؤال 1298] 744

3. نماز خواندن بر مهر شكسته صحيح مى باشد يا نه؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1299] 612

بسمه تعالى

محضر مقدس آيت الله العظمى حضرت امام خمينى، دامت توفيقاته، سلام عليكم، لطفاً به دو سؤال ذيل پاسخ فرماييد.

1. بنده مريض هستم و قوه و قدرت ندارم مهر پيدا كنم. آيا مى توانم به پشت دست راست سجده به جا آورم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر نتواند چيزى كه سجده بر آن صحيح است پيدا كند، بر لباس خودش اگر از پنبه و كتان است سجده كند و اگر نشد، بر لباس از هر جنس كه باشد كفايت مى كند و با وجود لباس، نوبت به پشت دست نمى رسد.

2. بنده لباس و بدنم ناپاک است و فقط دست و صورت را مى توانم پاک كنم و لباس و وسايل پاک نمودن در دسترس نيست. آيا مى توانم نماز را بدان طريق بخوانم يا خير؟ جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر تمكن از تطهير بدن ندارد، با بدن نجس نماز بخواند و اگر تمكن از تطهير يا

تعويض لباس ندارد و اميد زوال عذر در وقت نيست، در صورتى كه كندن لباس براى او ضرر يا مشقت دارد، در لباس نجس نماز بخواند و اگر كندن لباس ضرر و مشقت ندارد، بدون لباس نماز بخواند.

[سؤال 1300] 613

بسمه تعالى

سماحة الاُستاذ الأعظم، الإمام الأكبر، المرجع الأعلى، دامت ألطافكم العاليه،

سلامٌ عليكم و رحمة الله و بركاته .

ص: 97

چند تا مسائل مهمه كه مورد ابتلاى عموم مردم است، كه اميدوارم زودتر دربارۀ آن ها ابراز رأى بفرماييد.

1. دربارۀ سجده فرموده ايد كه: اگر ما يصح السجود عليه نباشد، «سجد على ثوبه»، مراد از اين لفظ، دامن و آستين مصلى است يا فرش و قالى را هم شامل مى شود؟ و درصورت عدم شمول، اگر دامن و آستين را ترک كرده و بر فرش سجده كرد، آيا نمازش باطل مى شود؟ و اگر باطل شد، آيا درصورت عدم علم به مسأله، قضا هم واجب است؟

بسمه تعالى، شامل غير ثوب نمى شود و در صورت تخلف اگر مقصر بوده، قضا كند على الاحوط.

2. شخصى از جدّه براى عمرۀ مفرده احرام بست و از روى جهالت يا كسالتمندى به جحفه نرفت، آيا عمره اش صحيح است؟

بسمه تعالى، اگر جاهل يا معذور بوده و بعد از گذشت وقت جبران متوجه شود، عمره صحيح است.

3. شخصى در عمرۀ تمتع مثل شخص مذكور از جدّه به نذر احرام بست، آيا عمره اش صحيح است؟ و اگر بعد از حج منكشف شد كه صحيح نيست، آيا قضاى حج بر او واجب است؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، بعيد نيست صحت عمل، اگرچه احتياط خوب است.

4. شخصى از روى جهالت يا غفلت، به نذر از جدّه احرام بست و وقتى فهميد كه عمل او درست نيست كه ديگر امكان رفتن به ميقات نيست، آيا عمره اش درست است؟ و اگر امكان رفتن به ادنى حل باشد كه كمتر از جدّه است، آيا اعادۀ عمره واجب است يا خير؟ و در صورت عدم اعاده جاهلاً،

عمره اش باطل است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر اعتقاد داشته كه محرم است و عامد نبوده، عملش صحيح است.

[سؤال 1301] 614

بسمه تعالى

حضور محترم دفتر امام، سلام عليكم

از شما درخواستى دارم كه به چند سؤال من اگر مى توانيد سريع جواب بدهيد. من

ص: 98

در جلسات دينى و مذهبى زنان تا حدودى شركت دارم، كه بعضى از مسائل مختلف مطرح مى شود لذا اين نامه را نوشته ام كه برايم توضيح دهيد كه كدام درست است.

1. آيا سجده كردن روى دست خود شخص در موقع نبودن مهر، درست است يا نه؟ چون بعضى ها مى گويند درست است و بعضى مى گويند نه.

بسمه تعالى، اگر سجده بر چيزهايى كه مقدم بر پشت دست است ممكن نباشد، نوبت به پشت دست مى رسد.

2. آيا شخص نمازگزار مى تواند چادر روى صورتش بكشد كه موى گردنش معلوم نباشد و نماز بخواند، ولى زير چادر هيچ گونه روسرى نباشد؟ چون يك عده مى گويند درست و يك عده مى گويند اشتباه است؛ براى اين كه موقع سجده، مو به زمين مى خورد؛ مگر دست بى آستين كه زير چادر است، به زمين نمى خورد؟!

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ و رسيدن مو به زمين، با فرض رعايت ستر كامل ضرر ندارد.

3. آيا اين كسانى كه كنار خيابان سيگار مى فروشند، آيا فروششان درست است و پولشان حلال؟ چون كار ديگر جز اين كار ندارند، بكنند.

بسمه تعالى، رعايت مقررات دولت اسلامى لازم است.

4. آيا يک كالا را بخريم بعد با يک قيمت گران تر بفروشيم پولش حلال است يا نه؟ چون يک عده مى گويند معامله گرى است. آيا حرفشان درست است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر منعى از طرف دولت اسلامى نباشد اشكال ندارد.

[سؤال 1302] 615

بسمه تعالى 9 / 9 / 1363

خواهشمند است از شوراى استفتاى حضرت امام خمينى سؤال فرماييد:

با توجه به شرايط ما در خارج از كشور، آيا مى توان در نمازهاى جماعت با برادران اهل سنت در مسجد، به جاى مهر از فرش استفاده نمود؟

بسمه تعالى، اگر بتوانيد، از حصيرهاى بافته شدۀ گياهى استفاده كنيد و به آن سجده كنيد؛ وگرنه مانند آن ها عمل كنيد و به هر حال، نماز شما صحيح است.

ص: 99

[سؤال 1303] 7424

2. ما هو حكم الصلاة مع المخالفين جماعة، هل يجوز السجود على السجادة مباشرة دون وضع ما يصحّ السجود عليه كالتربة الحسينية أو ورقه أو ما في حكمها؟

بسم الله تعالى، لا مانع من ذلك في مواضع التقية و يجتزى بتلك الصلاة.

[سؤال 1304] 2887

2. امروزه ما در خارج از كشور ايران با نيروهاى اسلامى كشورهاى ديگر مانند تركيه و غيره براى بسيج شدن جهت مبارزه با امپرياليسم امريكا احتياج به متحد شدن داريم؛ از اين رو ما در مساجد و نماز جماعت هاى آن ها شركت مى كنيم و چون كه آن ها از تربت استفاده نمى كنند و پيشانى را مثلاً روى موكت قرار مى دهند، آيا اين صحيح است كه ما هم پيشانى را روى موكت قرار داده و نماز بگزاريم؟ لطفاً بفرماييد به طور كلى بر چه چيز مى شود سجده كرد و پيشانى را قرار داد؟

بسمه تعالى، در مورد تقيه جايز است.

[سؤال 1305] 109

2. اگر زمانى مُهر نماز را كودكى برداشت و بُرد و هيچ چيزى براى سجده در جيب نداريم و لباسمان هم از جنس نفت، يعنى پلاستيك است، حال شما بفرماييد بر لباس پلاستيك سجده كنيم بهتر است يا انگشت؟ كه همه مى گويند: امام فرموده: «لباس از هر جنس كه باشد» و اين هم باعث تعجب من است و دلم آرام نمى گيرد.

بسمه تعالى، سجده بر خوردنى و پوشيدنى صحيح نيست و لو اين كه پوشيدنى، از جنس نفت باشد و خوردنى از نباتات.

اعتبار استقرار در محل نمازگزار

[سؤال 1306] 2894

35. اگر در شدت درگيرى جنگ، مجاهد نتواند حمد بخواند يا نمى تواند به ركوع

ص: 100

و سجده برود، چگونه بايد نماز را بر پا دارد؟

بسمه تعالى، بايد به وظيفۀ مقرره براى نماز مضطر عمل كند و در هر صورت، نماز ساقط نمى شود.

[سؤال 1307] 616

بسمه تعالى 16 / 5 / 1361

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

به جهت اين كه برگزارى يكى از فرائض بزرگ اسلامى يعنى فريضۀ حج بيت الله الحرام در پيش است و هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران و به ويژه كادر پرواز، خود را آمادۀ استقبال و خدمت در راه انجام اين فريضۀ الهى مى نمايد، موضوع ذيل را از حضرت امام استفسار مى نمايد:

با توجه به اين كه حجاج محترم در ساعات مختلف به وسيله هواپيما عازم مى شوند و اغلب زائرين، حين پرواز نياز به گرفتن وضو و به جاى آوردن نماز پيدا مى كنند كه به جهت محدوديت امكانات و فضاى هواپيما اغلب به روال معمول ناممكن مى باشد، لهذا در موقعيت مذكور، شرايط به جاى آوردن نماز چگونه خواهد بود؟ و آيا خواندن نماز در محل صندلى هواپيما (به طور نشسته) صحيح است يا خير؟

متمنى است دستور فرمايند پاسخ را به منظور آگاهى و اعلام در پروازها، به اين كانون ارسال نمايند. از درگاه خداوند، توفيق خدمت شايسته مسئلت داريم. با تشكر

بسمه تعالى، نماز در صورت فوق صحيح است، به شرط آن كه حتى المقدور مراعات قبله را بنمايند.

[سؤال 1308] 617

بسمه تعالى 2 / 4 / 1361

محضر مقدّس مرجع عالى قدر جهان اسلام و رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، دامت بركاته

ص: 101

ضمن آرزوى سلامتى براى آن امام عزيز، خواهشمند است پاسخ سؤالات اين جانب را بفرماييد.

1. نماز صبح خواندن در هواپيما به چه صورت است؟

بسمه تعالى، اگر وقت دارد بايد پس از پياده شدن با استقرار بدن نماز بخواند.

2. نمازخواندن در مدارس راهنمايى با دانش آموزان پسر، با بودن خواهران در بعضى از مدارس

راهنمايى آيا صحيح است يا نه؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

3. آيا حركت از هر نقطۀ تهران از نظر مسافت براى نماز و روزه به حساب مى آيد يا نه؟

بسمه تعالى، در مثل تهران كه از شهرهاى بزرگ خارق العاده است، مبدأ مسافت، از منزل حساب مى شود.

4. خوردن غذاهايى كه در قوطى هاى كنسرو مى باشد و از كشورهاى خارجى وارد مى شود آيا حلال

است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر از غذاهاى حيوانى نباشد، محكوم به حلّيت و طهارت است.

5. بودن هر نوع عكس رو به قبله آيا براى نمازخواندن اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است، اگر چه كراهت دارد.

استحباب نماز در مسجد و آداب و احترام آن

[سؤال 1309] 618

بسمه تعالى 25 / 11 / 1361

خدمت امام عزيز و رهبر عالى قدر سلام عرض مى كنم و دست شما را از راه دور مى بوسم. امام عزيزم! آقاجان، نمى دانى چقدر مشتاق زيارتت هستم ولى حيف كه تا كنون موفّق نشده ام؛ دعايم كن كه ان شاء الله زيارتت نصيبم شود. امام عزيزم! سؤالى برايم پيش آمده كه از شما خواهش و تقاضا مى كنم جواب مرا با خط خودت بنويس و خواهش مى كنم اى امام بزرگ يک جمله مرا پند بنويس.

ص: 102

من در يک ده زندگى مى كنم و يكى از كاركنان آموزش و پرورش هستم، ده ما يک مسجد هم دارد، چون شما امر فرموده ايد كه بايد در مساجد برويم و نماز بخوانيم مى روم؛ ولى من هر وقت براى نماز و يا هر برنامه اى به مسجد مى روم، ناخودآگاه هر چقدر هم حواسم را جمع مى كنم، كارى مى كنم يا حركتى از من سر مى دهد كه همان (ريا) است. حال مى خواهم از شما بپرسم - مدتى است كه ديگر در اكثر برنامه ها و همچنين نماز، به مسجد نمى روم - نظر گرامى شما چيست؟ آيا به مسجد بروم يا نه؟ و اگر بروم و حركتى كه همان ريا باشد از من سر بزند، اشكال دارد يا نه؟

خواهش و تقاضاى عاجزانه ام از امام بزرگوار و حامى مستضعفان اين است كه جواب مرا با خط خودت بنويسى.

بسمه تعالى، شما به مسجد برويد و ريا نكنيد و مقصود از ريا اين است كه عمل را براى خوش آمد و تعريف مردم بكنيد و چنانچه عمل را براى خدا انجام دهيد و در قلب شما وساوسى ايجاد شود مانع ندارد و ريا نيست و بايد از وسوسه اجتناب كنيد.

[سؤال 1310] 619

بسمه تعالى 5 / 10 / 1361

با عرض سلام، حضور امام محبوب و بزرگوارم، روح الله الموسوى الخمينى، روحى له الفداء

اين جانب دختر جوانى هستم كه همسايۀ مسجد نيز مى باشم. با توجه به مسأله 894 رسالۀ امام و با توجه به اين كه فرموده ايد: «تكليف است براى مسلمان ها، حفظ مساجد». خواهشمند است بفرماييد كه تا چه حد رفتن يك دختر به مسجد جايز است؟

بسمه تعالى، حدى ندارد و با رضايت ولىّ خود عمل كنيد.

ص: 103

[سؤال 1311] 620

بسمه تعالى

محضر زعيم عالى قدر حضرت امام خمينى دام ظله

داخل شدن در مسجد با پاى عرق كرده كه باعث آلوده شدن فرش مسجد مى شود و بوى عرق، مردم را اذيت مى كند چه حكمى دارد؟

خدايا خدايا، تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار

بسمه تعالى، اگر فرش مسجد آلوده مى شود و مؤمنين اذيت مى شوند اجتناب نمايند.

[سؤال 1312] 621

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، روحى له الفداء سلام عليكم

اماما! اى قلب تپنده مستضعفين جهان!

دو سؤال مى خواستم از محضر شما بپرسم:

1. آيا اگر در سالن مسجد تلويزيون بگذاريم حرام است؟ و چون بعضى وقت ها فيلم هاى گوناگون (خارجى) مى دهد و چون بازيگران آن فيلم، زن مى باشند و بى حجاب هستند، نظر امام در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، اگر با احترام مسجد منافات دارد ترك شود.

2. يكى مى گويد در نهج البلاغه - كتاب حضرت على - حديث است كه اگر كسى دو تا دختر دارد،

جبهه به او حرام مى باشد؛ اگر هم جبهه برود و شهيد بشود، او را بهشت نمى برند و تازه جريمه هم مى شود در برابر خداوند متعال. نظر امام در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، صحت ندارد.

و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته؛ و من الله التوفيق، متشكريم

ص: 104

[سؤال 1313] 3022

3. دربارۀ اجراى نمايش نامه در مسجد و هيأت چه مى فرماييد؟

بسمه تعالى، موارد مختلف است.

معناى كراهت در نماز و مكان هاى مكروه براى نماز

[سؤال 1314] 1415

2. با توجه به اين كه بيشتر مكان هاى نماز با الصاق عكس آزين بندى مى شود، كراهت وجود عكس در محل نماز به چه اندازه است؟

بسمه تعالى، كراهت در نماز به معناى كمتر ثواب داشتن است و با پوشيدن عكس در موقع نماز زايل مى شود و كراهت مخصوص آن جايى است كه عكس مقابل نمازگزار باشد.

[سؤال 1315] 4474

3. خواندن نماز در امامزاده اين روستا كه در صحن آن نيز مرده ها را به خاك سپرده اند چه صورتى دارد؟ آيا اصولاً نماز خواندن در قبرستان مسلمين از نظر شرع اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد و نماز در قبرستان مكروه است.

[سؤال 1316] 622

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

محترماً به عرض مى رساند: اين جانب معاون مدرسۀ راهنمايى شرافت كرمانشاه در مدرسه اى خدمت مى كنم كه علاوه بر مدرسۀ خودمان، ده باب ساختمان به نام سازمان آموزشى از كودكستان تا دبيرستان به صورت مجتمع در روى قبرستان ها بنا شده است. با توجه به اين كه قسمتى از قبرستان ها هنوز باقى است، ولى ديگر استفاده

ص: 105

نمى شود، على هذا در مورد خواندن نماز در اين مدارس همكاران سؤالاتى كرده اند كه آيا با تنگى وقت كه عصرها نمى توانيم به منزل برسيم و ظهرها هم قبل از ظهر شرعى به مدرسه مى آييم، آيا در اين مدارس نماز بخوانيم يا خير؟ خواهشمند است در صورت موافقت، صريحاً اعلام داريد.

ناگفته نماند كه به حضرت آيت الله اشرفى اصفهانى نمايندۀ آن جناب مراجعه نموده و ايشان جواب مثبتى ندادند و فرمودند: از قم كسب تكليف كنيد.

بسمه تعالى، نماز صحيح است.

[سؤال 1317] 623

بسمه تعالى

1. در رسالۀ آن جناب، نقاشى و تصوير در مساجد - به احتياط واجب - منع شده است. آيا اين منع، شامل عكس هم مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، شامل نيست.

2. كسانى كه مدتى است (حدود يک سال) در محلّى اقامت دارند و خانواده شان در آن محل است،

ولى هميشه در مسافرت و رفت و آمد هستند، آيا در محل اقامت و سكونت هم بايد نماز را شكسته بخواند يا فرق دارد؟

بسمه تعالى، اگر وطن اصلى آن ها نيست و قصد ماندن هميشه در آن محل ندارند، بدون قصد ماندن ده روز، حكم مسافر دارند.

3. از زكوات و ردّ مظالم مى توان به جبهه كمك كرد يا نه؟

بسمه تعالى، مظالم بايد به فقير داده شود و از زكات، مانع ندارد؛ و اگر فقير باشد، او را مقدم بدارند.

[سؤال 1318] 1815

7. نصب نمودن تصاويرى كه روح دارند در مساجد، در حال حاضر چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ لكن كراهت دارد.

ص: 106

[سؤال 1319] 783

2. الآن در تمام مساجد عكس و پوستر نصب مى شود كه اكثر آن ها روبه روى نمازگزاران است و يا در مكان هايى كه نماز جمعه برقرار مى شود بعضى پوسترها و عكس ها روبه روى نمازگزاران است آيا نماز خواندن در آن مكان ها اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است، هرچند در مقابل نمازگزار بودن آن، كراهت دارد و كراهت رفع مى شود به اين كه روى آن را به وسيله اى بپوشانند.

[سؤال 1320] 624

بسمه تعالى 9 / 2 / 1361

پس از عرض سلام خدمت مطهر منور امام خمينى، دام ظله، غرض از نوشتن اين نامه اين بود كه من دو سؤال از امام خمينى دارم كه هرچه دربارۀ آن تحقيق كردم، به جواب آن نائل نيامدم. از حضرت امام خواهش مى كنم به اين دو سؤال پاسخ دهند:

1. آيا در مقابل نمازگزار عكس مكه حرام است يا نه؟ چرا؟ و عكس هايى غير از عكس كعبه، چطور؟

بسمه تعالى، حرام نيست و اگر تصوير ذى روح باشد، مكروه است.

2. در مورد سوسيس و كالباس كه به نظر بعضى از مردم حرام است، و بعضى ديگر مى گويند: چون از گوشت گاو درست شده، حلال است؛ نظر مبارك حضرت امام را از نظر شرعى بيان بكنند. متشكرم

بسمه تعالى، اگر از مسلمان مى گيرند و نمى دانند گوشت آن از كجا است، محكوم به حليت است.

[سؤال 1321] 617

5. بودن هر نوع عكس رو به قبله آيا براى نماز خواندن اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است، اگر چه كراهت دارد.

ص: 107

[سؤال 1322] 1992

3. آيا نصب عكس امام خمينى يا عكس هر يك از شخصيت هاى روحانى - مثل شهيد مظلوم بهشتى رحمه الله و غيره - در مسجد يا در جايى كه نماز مى خوانند اشكال دارد؟ حكم شرعى چيست؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ ولى بهتر است مقابل نمازگزار در حال نماز نباشد و يا آن كه در حال نماز روى عكس ها را بپوشانند.

[سؤال 1323] 625

بسمه تعالى 20 / 4 / 1361

محضر محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى امام خمينى

عكس هاى شهدا كه در مساجد مى زنند و همچنين سنگرهايى كه با سنگ و سيمان در جلو مساجد از طرف سپاه ساخته مى شود چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1324] 626

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله امام خمينى، مدّ ظله العالى

مسألۀ 908 كه راجع به صورت چيزهايى است كه مثل انسان و حيوان روح دارد كه نقش آن در مسجد بنابر احتياط واجب منع شده است، آيا فقط شامل مجسمه مى شود يا شامل عكس هايى كه سايه ندارند نيز مى شود؟

بسمه تعالى، نقشى كه در مسأله ذكر شده است مطلق است.

[سؤال 1325] 627

بسمه تعالى 11 / 5 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله امام خمينى، مدّ ظله العالى

در مسجدها كه جلوى نمازگزار (قبله)، شعارهاى انقلابى و عكس امام يا

ص: 108

عكس هاى شخصيت ها را نصب مى كنند، آيا اشكالى براى نماز دارد يا نه؟ و يا سخنرانى هاى امام يا شهدا را مى زنند، اشكالى براى نماز دارد يا نه؟

بسمه تعالى، نماز اشكال ندارد، اگر چه ثواب آن كمتر مى شود؛ و براى رفع كراهت مى توانند در وقت نماز، عكس ها را از مقابل نمازگزار بردارند و يا آن كه روى آن را بپوشانند.

مقدمۀ پنجم: اذان و اقامه

[سؤال 1326] 1854

12. در اذان و اقامه كه فرموده ايد خوب است بعد از «أشْهَدُ أنّ مُحمّداً رَسولُ الله» نام حضرت على عليه السلام هم بگويند بايد در هر يک 2 مرتبه نام حضرت على عليه السلام را بگويند يا در اذان 2 مرتبه و اقامه يك مرتبه.

بسمه تعالى، شهادت به ولايت بعد از شهادت به رسالت به قصد قربت مانع ندارد و از شعائر مذهب است.

[سؤال 1327] 628

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر انقلاب اسلامى

خواهشمند است جواب مرقوم فرماييد كه به كدام يك از دو فتواى مختلف عمل شود و دليل اختلاف فتوا چيست؟

تحرير الوسيله، كتاب الصلاة، المقدمة الخامسة في الأذان و الإقامة، مسأله 2. بعد از موارد اسقاط اذان گفته شده است: «به انجام دادن نافلۀ عصر بين ظهرين، و نافلۀ مغرب بين عشائين، تفريقى كه موجب براى عدم سقوط اذان است متحقق مى شود».

رسالۀ عمليه (ترجمه اذان و اقامه)، مسأله 922. بعد از موارد اسقاط اذان گفته شده

ص: 109

است:... ولى فاصله شدن نافله و تعقيب، ضرر ندارد.

بسمه تعالى، حكم، همان است كه از تحرير الوسيله نقل كرده ايد.

مقدمۀ ششم: حضور قلب در نماز

[سؤال 1328] 629

بسمه تعالى 9 / 8 / 1358

اول با سلام شروع مى كنم و اميدوارم كه اين سلام مرا كه از ته دل بر مى خيزد و به طرف سرور عزيزم پدر بزرگم رهبر عالى قدرم و امام پاك و بزرگ مهربانم به وسيلۀ يک تكه كاغذ بى ارزش از ناحيه دور از دل كوه از شهرى دور در استانى عقب افتاده در كشورى بزرگ و در دل انسانى بى ارزش مى فرستم بپذيرى. من از پدر بزرگوارم سؤالى داشتم كه در مورد نماز بود و اين سؤال به اين ترتيب است كه من وقتى به نماز مى ايستم هر قدر تلاش مى كنم از متن نماز كه بايد خيلى انسان با حالتى خداگونه كه فقط مخصوص خدا است كلمات را بگويد، لغات عربى را من خوب مى گويم ولى فارسى را هرچه مى خواهم در معنى اصل آن فرو بروم كسى مثل اين كه از من جلوگيرى كند من را پرت مى كند و به مسائل مادى فرو مى برد. از كسى سؤال كردم اول گفت كه اين شيطان است كه تو را فريب مى دهد و بعد هم مرا مأيوس كرد كه كارى نمى شود كرد. و سؤالى ديگر از او كردم گفت برو معنى نماز را ياد بگير معنى نماز را هم ياد گرفتم معنى نماز را در پيشم گذاشت باز هم موفق به جلوگيرى از انحراف نماز نشدم و اميدوارم كه شما مرجع عالى قدرم راهى پيش من بگذارى كه بتواند مرا يارى كند. در پايان سلامتى شما و طول عمر به شما و همۀ كسانى كه به اين انقلاب خدمت مى كنند از درگاه خدا خواستارم .

در ضمن خواستارم كه شما با خط خودتان بنويسيد.

بسمه تعالى، دقت زياد لازم نيست و نماز به نحو متعارف صحيح است و

ص: 110

خضوع و توجه را به اندازه امكان رعايت كنيد.

[سؤال 1329] 2857

5. اگر شخصى نماز بخواند و در طول نماز، حضور قلب نداشته باشد و بعد از نماز پشيمان شود آيا مى تواند همان نماز را دوباره بخواند؟

بسمه تعالى، اعادۀ نماز مانع ندارد رجاءً و از وسواس احتراز كند.

[سؤال 1330] 7006

7. اگر كسى معنى نماز را نداند آيا نماز او درست است؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است.

[سؤال 1331] 630

بسمه تعالى 17 / 2 / 1361

در نمازهاى يوميه و يا نماز جماعت، به طور كلى نمازهاى واجب، چنانچه نماز را كاملاً صحيح بخوانيم و هيچ گونه غلط و يا اشتباهى نكرده باشيم، ولى نماز با حضور قلب و خضوع و خشوع نبوده، آيا مى توانيم دوباره آن نماز را بخوانيم يا خير؟ به اميد

پيروزى اسلام، والسلام على من اتبع الهدى .

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ ولى لازم نيست؛ بلكه اعاده خلاف احتياط است.

ص: 111

افعال نماز

افعال نماز

[سؤال 1332] 3315

3. اگر شخصى حالتى داشته باشد كه بيشتر اوقات، و يا هميشه بايد نماز را تند بخواند و مستحبات نماز را هم نخواند. در اين صورت چگونه مى تواند نماز را آن طور كه در اسلام از يک شخص خواسته اند انجام دهد؟

بسمه تعالى، اگر واجبات نماز را درست انجام دهد، نماز صحيح است.

نيت

[سؤال 1333] 631

بسمه تعالى 24 / 11 / 1361

حضور محترم رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران حضرت آيت الله العظمى روح الله الموسوى الخمينى كه ان شاء الله خداوند بزرگ تا انقلاب مهدى به شما طول عمر عنايت فرمايد و خداوند سايۀ شما را از سر تمام مسلمين جهان كوتاه نگرداند.

اماما ؛ اين جانب عضو بسيج سپاه پاسداران هستم از شما خواهش دارم كه به اين دو سؤال پاسخ دهيد و جوابش را با خط مبارك خودتان براى ما بفرستيد.

وقتى كه مى خواهيم نماز بخوانيم يا غسل بكنيم نيت را بايد بر زبان جارى كنيم يا به قلب خود نيت كنيم؟ هركدام درست است شما جوابش را بنويسيد. چون من از بيشتر روحانيان پرسيدم گفتند چه به قلب بگوييد چه به زبان هيچ اشكالى ندارد و بعضى مى گويند اگر به زبان نيت كنيد نماز يا غسل باطل است.

بسمه تعالى، لازم نيست به زبان نيت كنيد، ولى اگر به زبان بياوريد نماز و غسل باطل نمى شود.

ص: 112

[سؤال 1334] 722

5. نيت نماز جمعه و نماز جماعت يوميه و نيت نماز مستحبى چيست؟ بنويسيد.

بسمه تعالى، نيت همين است كه در وقت عمل، قصد آن را دارد؛ اگر قصد نماز جمعه دارد، نيت نماز جمعه و اگر قصد نماز ديگر دارد، نيت آن نماز است.

[سؤال 1335] 722

6. اگر كسى نيت كند (بعد از اين كه حاجتش برآورده شد) نماز مستحبى مى خوانم، نيت نماز چيست؟

بسمه تعالى، در مسألۀ قبل توضيح داده شد.

[سؤال 1336] 632

بسمه تعالى

با درود بر شهيدان راه حق و حقيقت و با درود به شما رهبر كبير انقلاب و حامى مستضعفان جهان؛ ما همۀ اميدمان به شما است. اى ابراهيم بت شكن! در اين جا مسأله اى مى خواهم مطرح كنم تا جواب آن را برايم بفرستيد.

1. آيا در نماز، نيت را بايد بر زبان آورد يا نه؟ و آيا به هر دو صورت - چه بر زبان آوردن و چه بر زبان نياوردن - صحيح هست؟

بسمه تعالى، نيت را بر زبان آوردن لازم نيست؛ بلكه احوط، ترك است.

2. اگر كسى خانه اى را از كسى بخرد و اين خانه، زمينش غصبى باشد ولى آن شخص كه اين خانه را مى خرد خبر ندارد، تكليفش چيست؟ آيا نمازش درست مى باشد؟

بسمه تعالى، تصرفاتى كه پيش از اطلاع از غصب انجام داده اشكال ندارد؛ ولى پس از اطلاع، بايد از مالك شرعى رضايت بگيرد.

3. اگر كسى ديگر، مثلاً همسايۀ او خبر داشته باشد كه زمينى كه او خريده غصبى است، ولى از ترس اين كه مبادا شخص فروشندۀ زمين بفهمد و دشمن او شود، اين را به همسايه اش نگويد، آيا واجب است كه بگويد؟

ص: 113

بسمه تعالى، بر همسايه واجب نيست اعلام كند.

اميدوارم كه هميشه سلامت و سرافراز باشيد. ماهميشه گوش به فرمان شما هستيم.

[سؤال 1337] 633

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر انقلاب نايب الامام خمينى دامت بركاته

پس از حمد و ثناى ايزد منان و درود فراوان بر شهداى راه حق از صدر اسلام تا امروز، سلامتى رهبر را از درگاه خداوند آرزومندم.

آيا اين جانب مى توانم در حال نماز خواندن الله اكبر را بلند بگويم كه مردها و زن هاى پشت پرده به همراه يكديگر ركوع و سجود را با هم به عمل بياورند كه سايرين نمازشان درست باشد، من هم از فيض نماز جماعت محروم نباشم؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1338] 634

بسمه تعالى

1. اگر شخصى در نماز جماعت قنوت را نخواند، ممكن است مردم او را تكذيب كنند و يا تمسخر نمايند. حال اگر او - براى اين كه هم رنگ جماعت شود تا از اين تهمت ها برهد - قنوت را بخواند تا مردم او را تكذيب نكنند و تمسخر ننمايند، آيا نمازش صحيح است؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، اصل نماز صحيح است.

2. شخصى اگر قرائت نماز را به خوبى نمى داند؛ مثلاً «ح» را «ه » بخواند يا برعكس و يا... و با آن فرض بالا، آيا بايد (واجب است) در نماز جماعت شركت كند؟ و اگر شركت كند چگونه؟

بسمه تعالى، شركت در نماز جماعت واجب نيست. بايد سعى كند قرائت را به نحو صحيح ياد بگيرد.

3. آب مسح سر اگر وصل به آب صورت شد، وضو را باطل مى كند؟

بسمه تعالى، وضو و مسح سر باطل نمى شود؛ ولى براى مسح پا نبايد با رطوبت گرفته شده از آب وضوى صورت باشد.

ص: 114

[سؤال 1339] 635

بسمه تعالى

حضور حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

ان شاء الله كه حالتان خوب باشد؛ ضمن عرض سلام و تحيات وافره، مسأله اى بود كه مى خواستم از حضورتان بپرسم: آيا مأموم مى تواند صداى خود را بلندتر از امام كند براى اين كه مردم بتوانند ركوع و يا سجده و يا اعمال نماز را انجام دهند؟

با تحيات وافره و طول عمر حضرت عالى و تعجيل فرج امام زمان عليه السلام

بسمه تعالى، اگر اصل ذكر، به قصد نماز باشد و بلند كردن صدا براى اعلان، اشكال ندارد.

[سؤال 1340] 3328

2. آيا خواندن نماز براى آموزش ديگران اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1341] 1854

7. كسى در نماز جمعه شركت كرد به قصد نماز جمعه اما در موقع نيّت متوجه نبود و به جاى نيّت نماز جمعه نيّت نماز ظهر كرد نماز او چه صورت دارد به عنوان نماز جمعه صحيح است يا نه؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است و كفايت از ظهر مى كند.

[سؤال 1342] 722

3. نمازهاى قضايى كه در رابطه با اين مسأله خوانده و به نيت اين مسأله بوده، آيا مى شود آن ها براى نمازهاى قضايى ديگر (مثلاً اگر در نماز اشكالاتى داشته) باشد و، اين نمازها به جاى او باشند توضيح دهيد.

بسمه تعالى، اگر نماز قضا بر ذمه او بوده و نماز قضا خوانده، به جاى او محسوب مى شود.

ص: 115

[سؤال 1343] 710

2. نحوۀ نيت كردن نمازهاى قضا چگونه است و به چه صورت بايد نيت كرد؟

بسمه تعالى، به نيت قضا بايد انجام دهد.

[سؤال 1344] 201

3. نيت نماز مسافر چگونه است؛ مثلاً اگر بخواهيم چهار ركعت نماز عشا بخوانيم بايد اين طور نيت بياوريم كه بگوييم: «چهار ركعت نماز شكسته، عشا، مى خوانم قربة الى الله، الله اكبر» و دو ركعت بخوانيم، يا اين كه نيتش طور ديگر است؟ هر طورى است

توضيح بفرماييد.

بسمه تعالى، نيت قصر كفايت مى كند و اسم ركعات بردن لازم نيست.

[سؤال 1345] 1913

3. عدول از نماز قضا به نماز قضاى ديگر در حال نماز چگونه است؟

بسمه تعالى، عدول از لاحق به سابق مانع ندارد.

[سؤال 1346] 2989

3. وقتى كه انسان مى خواهد يك عملى در ارتباط با پروردگار انجام دهد، اگر خواست صورت ريا بگيرد، چه بايد بكنيم؟

بسمه تعالى، بايد مواظبت كنيد ريا نشود.

[سؤال 1347] 646

3. من اعمال مستحبى را زياد انجام مى دهم - مانند تعقيبات نمازهاى شب و روز، اعمال رجب، رمضان، شعبان، نماز پيغمبر صلى الله عليه و آله وسلم، فاطمه عليهاالسلام و امامان عليهم السلام، - و مى توانم بگويم كه تمام اعمال مستحبى را انجام مى دهم و خيلى ها هم اين را مى دانند؛ ولى با اين وصف وقتى جايى مهمانى هستم، در آن جا هم شروع به خواندن دعا و اعمال مستحبى مى كنم. آيا ريا مى شود؟ و يا بعضى وقت ها كه حرف سر اين موضوعات

ص: 116

مى شود، من هم مى گويم كه آن عمل را انجام دادم. آيا اين هم ريا مى شود؟

بسمه تعالى، اگر منظور، خودنمايى و نشان دادن عبادت به ديگران نباشد اشكال ندارد.

[سؤال 1348] 5760

2. در مسأله ريا: اگر شخصى براى جلب توجه خلق عملى انجام بدهد ريا محسوب مى شود؛ اما آيا كسى كه مثلاً نمازش در خلوت، سى دقيقه طول مى كشد، اگر جلوى دوستش يا در بين مردم نيز همان سى دقيقه نمازش طول بكشد، آيا اين ريا است؛ با توجه به اين كه نمازهاى معمولى ممكن است ده دقيقه بيشتر طول نكشد؟

و اين شک براى من زياد پيش مى آيد كه در ميان مردم و يا در مسجد، مثلاً اگر بخواهم نمازى بخوانم، جدا از نمازهاى يوميه احساس مى كنم و شک مى كنم كه ريا است و اين عمل را انجام نمى دهم و مثلاً اگر در صف اتوبوس ايستاده باشم و فقيرى از كنارم رد شود، به دليل اين كه نكند اگر به او پول بدهم ديگران من را نگاه مى كنند و اين ريا مى شود، اين كار را نمى كنم. لطفاً در اين زمينه توضيح بدهيد.

بسمه تعالى، ريا راجع به قصد است؛ اگر قصد نشان دادن به غير نداشته باشد ريا نيست.

تكبيرة الاحرام

[سؤال 1349] 636

بسمه تعالى 11 / 3 / 1361

محضر مبارك مرجع و امام بزرگوار و خدمتگزار ملت، دامت توفيقاته

در مسأله 951 راجع به تكبيرة الاحرام فرموده ايد كه هنگام گفتن تكبيرة الاحرام بايد بدن آرام باشد و اگر عمداً در حالى كه بدن حركت دارد تكبير بگويد باطل است و اگر سهواً حركت كند احتياط واجب آن است كه كارى كند كه نماز بشكند و دوباره

ص: 117

تكبير بگويد و در مسأله 955 هست كه مستحب است هنگام گفتن تكبير اول و وسط نماز دست ها تا مقابل گوش ها بالا رود. آيا در اين مسأله دست ها جزو بدن حساب نمى شود؟ اگر هنگام گفتن تكبير اول نماز دست ها در حال حركت تا مقابل گوش ها يا در حال پايين آمدن از مقابل گوش ها بود و تكبير گفته شد؛ آيا اين حركت دست ها هنگام تكبير حركت بدن نيست و در اين حال نماز صحيح است يا باطل؟ و چنانچه باطل است وظيفه چيست؟ و السلام على عباد الله الصالحين

بسمه تعالى، بلند كردن دست ها تا محاذى گوش ها هنگام تكبير مستحب است و منافات با لزوم آرام بودن بدن ندارد.

[سؤال 1350] 667

6. هنگامى كه مشغول گفتن تكبيرة الاحرام هستى، اگر همزمان با آن، دست هم حركت كند - از بالا به پايين - چگونه است؟

هنگامى كه تكبيرة الاحرام مى گويى، دست را در بالا نگه بدارى و پس از تمام شدن تكبيرة الاحرام پايين بياورى؟

دست را كه از بالا به پايين آوردى و در پايين نگه داشتى، تكبيرة الاحرام بگويى؟ يا اگر همراه با گفتن تكبيرة الاحرام، همزمان با آن حركت كند از بالا به پايين، اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، در همۀ صور، نماز صحيح است.

[سؤال 1351] 637

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى مدّ ظله العالى، سلام عليكم

پس از سلام؛ چند سؤال در زمينۀ مسائل مختلف براى اين جانب و عده اى از برادران پيش آمده بود كه ذيلاً به عرض عالى مى رساند:

1. در هنگام گفتن تكبير در نماز، مستحب است دست ها را تا محاذى گوش ها بالا

ص: 118

ببريم؛ اگر دست ها كمتر يا بيشتر از اين مقدار بالا رود، موجب بطلان نماز نمى شود؟ و اگر در حين حركت دست (بالا رفتن يا پايين آمدن) تكبير بگوييم به خاطر حركت دست، موجب بطلان نماز نمى شود؟

بسمه تعالى، موجب بطلان نيست.

2. اگر كسى بدون اجازۀ پدرش قسم بخورد كه كار حرامى را انجام ندهد و بعد انجام دهد، كفاره بر او واجب مى شود؟ و آيا بار اول، كفاره واجب است يا دفعات بعد هم بايد كفاره بدهد؟

بسمه تعالى، اجازه شرط نيست و اگر قسم شرعى بوده، كفاره دارد و بعد از مخالفت قسم، براى مرتبۀ بعد كفاره واجب نيست.

3. نفى عدل و امامت و ولايت على عليه السلام جزء ضرورى دين است؟ و آيا منكر مسائل فوق، از جرگۀ مسلمين خارج مى شود؟

بسمه تعالى، اگر خدا و رسول را قبول دارد، مسلم است.

4. آيا نگريستن به فيلم زن نامحرم كه حجاب را به مقدار واجب رعايت كرده است از نظر غير شهوتى اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، اشكال ندارد.

[سؤال 1352] 638

بسمه تعالى 8 / 2 / 1361

محضر محترم حضرت امام امت، آيت الله العظمى آقاى خمينى، دامت بركاته، ضمن عرض سلام:

دوست اين جانب در موقع خواندن نماز بعضى از اعمال را انجام نمى دهد. مثلاً در موقع نيت نماز، دست ها را به طرف بالا يعنى بناگوش نمى برد و يا در موقع قنوت دستش را روبه روى صورتش قرار نمى دهد. با آن كه به او تذكر داده شده باز به ميل خود عمل مى كند. آيا نماز خواندن به اين صورت باعث اشكال در نماز نمى شود؟ برخورد ما با اين گونه افراد چگونه بايد باشد؟ آيا به صورت دوستانه باشد و يا ترك رابطه؟ لطفاً ما را راهنمايى فرماييد.

بسمه تعالى، نماز او صحيح است.

ص: 119

[سؤال 1353] 5619

2. آيا موقع گفتن تكبيرة الاحرام، بلند كردن دست ها تا محاذى گوش يك مستحب است و اين كه با شروع تكبير دست ها بلند شود و موقع گفتن آن دست ها بيفتد مستحب ديگرى است، يا همان نوع خاص وارد شده است؟

بسمه تعالى، مستحب است با شروع به تكبير، شروع به بلند كردن دست ها كند كه تا تمام شدن تكبير دست ها مقابل صورت و يا مقابل گوش ها برسد.

قيام (ايستادن)

[سؤال 1354] 639

بسمه تعالى 15 / 10 / 1361

با سلام و درود فراوان به رهبر كبير انقلاب، امام خمينى و درود به تمام رزمندگان اسلام و شما افراد مؤمن و صديق و زحمتكش انقلاب

شخصى نماز زيادى بدهكار است؛ يعنى در دورۀ جوانى در اثر سستى و كاهلى نماز را نخوانده، ولى الآن مى خواهد همه را به جا آورد. ايشان ميل دارند نماز را هرچه زودتر بخوانند آيا ممكن است ايشان نماز را نشسته بخوانند تا مثلاً در يك روز، عوض يك هفته يا احياناً بيشتر بخوانند؟

سلام گرم و خالصانۀ ما را به رهبر انقلاب برسانيد.

بسمه تعالى، كافى نيست و بايد ايستاده نماز بخواند.

[سؤال 1355] 644

4. براى شخص مريضى كه نشسته نماز مى خواند، قيام متصل به ركوع چه وضعى دارد؟

بسمه تعالى، بايد از حالت نشسته به ركوع رود.

ص: 120

[سؤال 1356] 640

بسمه تعالى 10 / 7 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب، امام خمينى سلام عرض مى كنم؛ اميدوارم تا ظهور حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) سلامت و موفق و مؤيد باشيد.

بايد عرض كنم كه پاى چپم از ناحيۀ زير زانو قطع شده و در حال حاضر پاى مصنوعى گرفته ام؛ اما مسأله در مورد وضو و مسح همان پاى چپ است؛ تقاضا دارم در اين مورد من را راهنمايى فرماييد كه آيا اين پاى من مسح دارد يا نه؟ البته ناگفته نماند كه پاى مصنوعى را هر دفعه براى مسح كردن بايد بيرون بياورم؛ البته با مشكلاتى كه همراه دارد.

ثانياً پاى من در ناحيۀ زانو بيشتر از نود درجه خم نمى شود؛ به همين دليل من نماز را نشسته مى خوانم. خواهشمندم در صورت امكان هرچه زودتر من را راهنمايى فرماييد. طول عمر آن امام را از درگاه خداوند متعال خواستارم. به اميد پيروزى لشكريان اسلام بر كفر و به اميد پيروزى نهايى انقلاب؛ خدا نگهدار.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، مسح پاى چپ ساقط است ولى در صورت امكان بايد ايستاده نماز بخوانيد ولو اين كه بر ديوار يا عصا يا چيز ديگر تكيه نماييد.

[سؤال 1357] 5087

4. چون سقف سنگرها كوتاه است و موقع نماز خواندن در سنگرها اجباراً حالت خميدگى مى گيريم، به طورى كه راست نيستيم، مسأله شرعى آن را بفرماييد.

بسمه تعالى، در مورد ضرورت مانع ندارد.

[سؤال 1358] 687

4. اگر رزمنده به دلايلى مانند كمبود جا در سنگر يا مواجه شدن با خطر دشمن در صورت حركت نتواند بايستد يا ركوع و سجده نمايد يا نتواند بنشيند، يا فقط حالت

ص: 121

خوابيده داشته باشد، نماز را چگونه بايد به جا آورد؟

بسمه تعالى، حكم آن از مسائل قبل ظاهر شد و به هر نحو ميسور است نماز بخواند.

[سؤال 1359] 641

بسمه تعالى

در بعضى مواضع جبهه، سقف سنگرها كوتاه است و اگر بخواهند در آن جا نماز بخوانند، بايد نشسته يا خميده نماز را انجام دهند و در صورتى كه بخواهند نماز را ايستاده بخوانند، بايد از سنگر خارج شوند و در معرض خطر آتش دشمن قرار گيرند؛ آيا وظيفۀ شرعى در اين موارد چيست؟

بسمه تعالى، در صورت خوف و احتمال خطر بايد در سنگر نماز بخوانند.

[سؤال 1360] 642

بسمه تعالى

در بعضى مواضع جبهه، سقف سنگرها كوتاه است و انسان بايد نشسته يا خميده نماز را بخواند برخى از برادران براى اينكه ايستاده نماز بخوانند از سنگر خارج مى شوند و ممكن است در معرض خطر آتش دشمن قرار بگيرند و شهيد يا مجروح شوند آيا اين كار جايز است و آيا نمازشان صحيح است؟

بسمه تعالى، نمازشان صحيح است اگرچه در صورت خوف بايد داخل سنگر نماز بخوانند.

[سؤال 1361] ‘ 2894

33. زمانى كه جنگ به شدت ادامه دارد و براى رزمندگان امكان ايستادن در يك جا نيست، آيا مى توان به حالت نشسته يا خوابيده نماز خواند؟

بسمه تعالى، به هر نحو كه ضرورت اقتضا كند نماز صحيح و مجزى است.

ص: 122

[سؤال 1362] 643

بسمه تعالى 24 / 7 / 1361

محضر مبارك بنيان گذار جمهورى اسلامى، حضرت آيت الله العظمى خمينى، دام ظله خواهشمند است حكم الله را در مسائل ذيل بيان فرماييد:

1. در خط مقدم جبهه، مخصوصاً جبهه هاى غرب، احتمال خطر زياد است، (ممكن است دو الى سه ساعت هم هيچ مسأله اى نباشد و گاهى هم خمپاره زياد مى آيد) آيا مى شود خارج از سنگرها نماز خواند يا خير؟ چون داخل سنگرها بايد نشسته خوانده شود.

بسمه تعالى، اگر احتمال خطر هست، داخل سنگر نشسته بخوانند.

[سؤال 1363]

2. اگر در خارج از سنگر به احتمال اين كه فعلاً امن است نماز شروع شود و در همين حين، خمپاره بيايد، براى حفظ جان لازم است درازكش شوند، اولاً مى شود اين عمل را انجام داد يا خير؟ و آيا مى شود بعد از رفع خطر، حركت كرد و نماز را ادامه داد يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ مگر آن كه فاصله زياد باشد.

3. بعضى از برادران كه كارمند اداره هستند از ادارۀ مربوطه حقوق به آنان داده مى شود و پس از اعزام نيرو نيز به افراد در جبهه به طور كلى حقوق مى دهند، آيا از دو كانال پول گرفتن اشكال شرعى ندارد؟ مى توانند اين پول را هم دريافت دارند يا خير؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دارد.

به اميد آن كه خداوند توفيق نماز جماعت با امام بزرگوار را در كربلا نصيب فرمايد. خواهشمندم دعا فرماييد خداوند توفيق آن دهد كه ما هم آدم شويم. با تقديم احترام

[سؤال 1364] 324

4. فعلاً از پاى مصنوعى استفاده مى كنم كه به نحوى است كه الحمد لله مى شود با آن ايستاده نماز خواند. گاهى به علت خستگى پا و يا احتمال زخم شدن آن، پاى

ص: 123

مصنوعى را در آورده و نشسته مى خوانم. آيا واجب است كه همواره با پاى مصنوعى به طور ايستاده نماز بخوانم يا خير؟

بسمه تعالى، نماز با پاى مصنوعى واجب نيست مگر نتوانيد ايستاده بخوانيد مگر با آن، كه اگر زحمت و ضرر نباشد، با آن بخوانيد.

[سؤال 1365] 429

2. در صورتى كه احتمال خطر زياد باشد، يعنى انسان در محل تيررس باشد يا خطر خمپاره 60 كه تا مسافت 1500 متر مى رسد باشد و احتمال زيادى است كه انسان شهيد شود، اگر در اين صورت روحانى اعزامى به خطوط مقدم براى تقويت روحيۀ بچه ها ايستاده نماز بخواند، به طورى كه اگر نشسته بخواند تضعيف روحيه رزمندگان مى شود، در اين صورت تكليف نمازگزار كه بايد نشسته بخواند ولى ايستاده مى خواند چيست؟ البته خاكريز، جلو ديد است.

بسمه تعالى، اگر در ايستاده نماز خواندن، خوف خطر است بايد نشسته بخوانيد، و سعى كنيد با توضيحات از تضعيف روحيۀ رزمندگان جلوگيرى شود.

[سؤال 1366] 644

بسمه تعالى 3 / 10 / 1361

محضر مبارک وحيد عصر، عالم اعلم ربّانى، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

اين بندۀ عاصى به جواب موجز مسائل ده گانۀ ذيل، سخت نيازمند و منتظر جوابم.

1. آيا گفتن سه مرتبه كذلك الله ربّى در دو ركعت بعد از توحيد، و سه مرتبه استغفار بعد از تسبيحات اربعه، براى قيام متصل به ركوع در نمازها كفايت مى كند يا نه؟

بسمه تعالى، اگر بدون فاصله هم بعد از قرائت، از قيام به ركوع رود، قيام متصل حاصل است.

ص: 124

[سؤال 1367]

2. در صورت عدم كفايت، براى اين كه يقين حاصل شود، آيا شخص مصلّى مى تواند به اندازۀ سه مرتبه، جملۀ (قيام متصل به ركوع) را بدون تكلم و تلفظ، حديث نفس كند و به ركوع رود، نماز صحيح است و آيا اين بدعت حساب مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، از مسأله قبل ظاهر شد.

3. آيا مقصود از كعبين در «وَامْسَحُوا بِرُؤُوسِكُمْ وَ أرْجُلِكُمْ إلَى الْكَعْبَيْنِ» در باب مسح پاها، روى پا است يا برآمدگى بلند پهلوى پاها؟

بسمه تعالى، بلندى روى پا مراد است.

4. براى شخص مريضى كه نشسته نماز مى خواند، قيام متصل به ركوع چه وضعى دارد؟

بسمه تعالى، بايد از حالت نشسته به ركوع رود.

5. اگر زيد مؤمنى به عمرو فاجرى بدهكار باشد، مى تواند به نيت شخص فاجر به مجتهد يا فقير بدهد؟ يا بايد حتماً به ورثه بدهد؟

بسمه تعالى، بايد به طلبكار يا ورثۀ او بدهد.

6. نماز و روزۀ قضاى پدر و مادر، مخصوصاً پدر كه بر پسر ارشد واجب مى شود و باعث عسر و حرج بسيار است، بايد حتماً پسر ارشد به جا بياورد يا راه ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، بايد پسر ارشد، خودش به جا آورد يا كسى را اجير كند كه به جا آورد.

7. پول هايى كه در بانک هاى نظام جمهورى اسلامى گذاشته شده و گرفته مى شود، مشمول رباى

شرعى هست يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 1368]

8. نمازهايى كه قبلاً خوانده مى شد، در دو ركعتى ها بعد از سورۀ توحيد، بلافاصله سه مرتبه يا لااقل دو مرتبه، اين جملۀ مباركۀ (كذلك الله ربّى) گفته مى شد. آيا خواندن اين جمله در آن نمازها، به جاى قيام متصل به ركوع حساب مى شده يا نه؟

بسمه تعالى، در قيام متصل به ركوع، گفتن اين جمله يا صبر به اندازۀ آن لازم نيست.

ص: 125

[سؤال 1369] 1880

2. در نماز اگر كسى در «بحول الله و قوته أقوم و أقعد» اكتفا كند به كلمه «بحول الله» فقط جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر به قصد ذكر بگويد اشكال ندارد.

قرائت و ذكر

[سؤال 1370] 223

3. در نمازها، واجب است كه در ركعت اول يا دوم، يكى از سوره هاى قرآن كريم را بخوانيم. آيا به جز 4 سوره اى كه سجدۀ واجب دارد، مى توانيم هر سوره اى كه دلمان خواست را بخوانيم - حتى بقره - يا خير؟

بسمه تعالى، اختيار داريد.

[سؤال 1371] 717

4. ما هو حكم المصلّي بالنسبة للقراءة؟ فهل يقصد حين القراءة في مثل «إيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إيَّاكَ نَسْتَعِيْنُ» المخاطبة مع الله أو يقصد القرآنية و لا يجوز له أن يقصد الدعاء؟ نرجو توضيح المسألة.

بسمه تعالى، يقصد القراءة الواجبة في الصلاة.

[سؤال 1372] 677

2 . آيا در نوافل هم بعد از حمد، در صورتى كه بخواهد سوره اى بخواند بايد آن سوره را كامل بخواند يا مى شود به چند آيه از يك سوره اكتفا كرد؟

بسمه تعالى، لازم نيست يك سوره كامل بخواند.

[سؤال 1373] 5063

2. آيا در نماز نافله شب سورۀ توحيد كه سه بار تكرار مى شود و همچنين بعد از

ص: 126

سورۀ توحيد، «قُلْ أعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ» و «قُلْ أعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ» بايستى «بسم الله الرحمن الرحيم» تكرار شود يا نه؟

بسمه تعالى، هر يك از سوره هاى قرآن، هر چند بار تكرار شود، بسم الله آن نيز تكرار بايد شود.

[سؤال 1374] 5459

2. شخصى نماز قضاى مادرش را مى خواند، بعداً متوجه مى شود كه بايستى در جهر و اخفات به وظيفه خود عمل مى نموده. لكن نمازهاى قضاى خوانده شده طبق وظيفه مادر انجام شده، آيا نمازهاى خوانده شده درست است يا بايد دوباره بخواند. البته اگر فرض كنيم پسر نماز مادر را بر خود واجب كرده.

بسمه تعالى، اعاده لازم نيست.

[سؤال 1375] 5459

7. اگر چنانچه شخصى در نماز ظهر حمد و سوره را بلند بخواند، اگر بعد از رفتن به ركوع يا قبل از آن بفهمد چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، صحيح است.

[سؤال 1376] 645

بسمه تعالى 22 / 9 / 1361

دفتر امام خمينى، سلام عليكم

1. آيا نماز بر كودكان كر و لال كه از قدرت شنوايى و گويايى محرومند و با توجه به اين كه در حال يادگيرى هستند واجب است؟

بسمه تعالى، اگر بالغ هستند نماز بر آن ها واجب است و كيفيت آن در رساله ذكر شده است.

2. آيا نماز بر كودكان عقب ماندۀ ذهنى كه فقط قادر به تربيت پذيرى هستند واجب است؟

بسمه تعالى، اگر عاقل نباشند تكليف ندارند.

ص: 127

[سؤال 1377] 7006

6. چرا بعضى از نمازها را بلند و بعضى ديگر را آهسته مى خوانيم؟

بسمه تعالى، حكم شرع مطهر است؛ بايد از آن پيروى نمود.

[سؤال 1378] 1860

5. اگر شخصى در نماز ظهر سهواً حمد و سوره را بلند بخواند يا در نماز مغرب سهواً حمد و سوره را آهسته بخواند نمازش باطل است يا صحيح؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، نماز صحيح است.

[سؤال 1379] 223

2. نمازهاى قضا به جز نماز ظهر و عصر را بايد با صداى بلند بخوانيم يا با صداى آهسته؟

بسمه تعالى، بلند بخوانيد.

[سؤال 1380] 1583

2. هل الجهر واجب في القراءة فقط، أم في جميع أجزاء الصلاة؟ و كذلك الإخفات؟

بسمه تعالى، في القراءة فقط.

[سؤال 1381] 1550

3. آيا همان طور كه بايد نماز صبح و نماز مغرب و عشا را بلند خواند، به همان صورت هم بايد قضاى آن ها را بلند خواند يا در قضاى نماز صبح و...آهسته خواندن اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، بايد بلند خوانده شود.

[سؤال 1382] 2021

2. مردى كه نماز جمعه نخوانده و مى خواهد نماز ظهر روز جمعه را بخواند، آيا

ص: 128

مستحب است و يا اصلاً جايز است كه حمد و سوره را بلند بخواند؟

بسمه تعالى، در نماز ظهر جمعه، بلند خواندن قرائت مستحب است؛ اگر چه احتياط در آهسته خواندن است.

[سؤال 1383] 1583

3. هل الإخفات أن نُظهر البحة؟

بسمه تعالى، لا بدّ من صدق الإخفات عرفاً.

[سؤال 1384] 646

بسمه تعالى 5 / 5 / 1361

1. اگر كسى در نماز حرفى را - اتفاقاً - نتواند از مخرجش تلفظ كند و چند بار تكرار كند و باز هم نتواند، چند بار تكرار كردن آن حرف جايز است؟ و اگر كسى به هيچ وجه نتوانست حرفى را از مخرجش تلفظ كند، حكمش چيست؟ من حرف (ض) را به هيچ وجه نمى توانم تلفظ كنم؛ گاهى تا چند بار هم تكرار مى كنم ولى باز هم از مخرجش نمى توانم ادا كنم؛ و اگر نماز جماعتى نباشد و كسى هم نباشد كه بشود به او اقتدا كرد، حكمش چيست؟

بسمه تعالى، اگر در يادگرفتن كوشش نمود و نتوانست ياد بگيرد، به همان نحو كه مى تواند بخواند صحيح است و تكرار لازم نيست؛ بلكه اگر تكرار، از روى وسوسه باشد جايز نيست.

2. اگر در نماز احتياط، اشتباهاً سورۀ دومى را شروع به خواندن كند و در وسط سورۀ دوم يادش بيايد كه نبايد بخواند و همان جا سوره را قطع كند و نماز را تمام كند، آيا نماز درست است؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

3. من اعمال مستحبى را زياد انجام مى دهم - مانند تعقيبات نمازهاى شب و روز، اعمال رجب، رمضان، شعبان، نماز پيغمبر صلى الله عليه و آله وسلم، فاطمه عليهاالسلام و امامان عليهم السلام، - و مى توانم بگويم كه تمام اعمال مستحبى را انجام مى دهم و خيلى ها هم اين را مى دانند؛ ولى با اين وصف وقتى جايى مهمانى هستم، در آن جا هم شروع به خواندن دعا و اعمال مستحبى مى كنم. آيا ريا مى شود؟ و يا بعضى

ص: 129

وقت ها كه حرف سر اين موضوعات مى شود، من هم مى گويم كه آن عمل را انجام دادم. آيا اين هم ريا مى شود؟

بسمه تعالى، اگر منظور، خودنمايى و نشان دادن عبادت به ديگران نباشد اشكال ندارد.

4. در احكام غيبت هست كه اگر مظلومى از ظالمى غيبت كند روا است و اشكالى ندارد. آيا اين

مشروط به اين است كه حتماً به گوش ظالم برسد؟ و اگر مظلومى پيش كسى از ظالمى شكايت كرد و مى داند كه هرگز به گوش ظالم نخواهد رسيد، باز هم اين، غيبت مى شود؟

بسمه تعالى، منظور، غيبت مظلوم از ظالم در مقام دادخواهى است.

5. دختر و پسرى قرار است سه ماه ديگر عقد دائم شوند و مهر عقد هم معلوم است و در اين مدت سه ماه مى خواهند صيغۀ محرميت بخوانند. آيا اين صيغه، باز هم مهر دارد؟

بسمه تعالى، مهر عقد دائم، مربوط به عقد متعۀ قبلى نيست و عقد متعۀ قبلى براى خود جداگانه بايد حساب شود.

6. كسى كه مى خواهد كفارۀ روزه را روزه بگيرد و يادش نيست كه چه سالى كفاره برايش واجب شده است، حال كه مى خواهد روزه بگيرد اگر در نيّت فقط بگويد كفارۀ روزه را مى گيرم و قيد نكند مال چه سالى است، قبول است و اگر قبول نيست چه نيتى بكند؟ و آيا اگر كفارۀ روزه هم چند سالى بگذرد باز مثل روزۀ قضا كفاره به آن تعلق مى گيرد.

بسمه تعالى، تأخير روزۀ كفاره، كفارۀ تأخير ندارد و تعيين سال و روز لازم نيست.

7. اخيراً در بين خانم ها رايج شده است كه در ماه رمضان قرص جلوگيرى از حيض مى خورند تا بتوانند روزه ها را بگيرند و قضاى روزه اى به گردنشان نيفتد، آيا اين عمل جايز است و در ضمن در موقع سفر به حج هم اين كار را مى كنند، آيا در سفر به حج هم جايز است. و در آخر آيا اين عمل حرام خدا را حلال كردن نيست.

بسمه تعالى، اگر موجب ضرر براى شخص نباشد اشكال ندارد.

8. در خيابان فدائيان اسلام تهران نوشته هايى به اين مضمون هست از قول رسول اكرم صلى الله عليه و آله وسلم كه از زن فرمان مبريد كه هلاک مى شويد آيا اين عبارت درست است يا نه؟ و اگر درست است با اين فرمودۀ شما كه مرد از دامن زن به معراج مى رود چطور مى شود؟ ثانياً: در اين زمان از انقلاب كه منافقين و ضد انقلاب و خلاصه كسانى كه به انقلاب اسلامى ايمان ندارند و مرتب در پى فرصتى هستند مسأله اى را عنوان كنند و از آن به ضرر طبقه اى از اسلام علم كنند مانند همين مسألۀ فوق آيا اين طور نوشته ها جايز است و اگر جايز نيست چرا بعضى اين كارها را مى كنند و آيا برايشان مقرراتى نيست؟

ص: 130

بسمه تعالى، امثال مطلب فوق يک دستور اخلاقى به حساب نوع است و موارد مختلف است و منافات با ارزش و احترام زن ندارد.

خدايا! خدايا! تا انقلاب مهدى (علیه السلام) خمينى را نگه دار

[سؤال 1385] 647

بسمه تعالى 20 / 4 / 1361

خدمت امام عزيز و گرامى، پس از عرض سلام و ارادت، خواهشمند است به سؤالاتى كه از طرف چند نفر از دوست داران آن حضرت مطرح است پاسخ بفرماييد.

1. آيا انسان مى تواند با توجه به اين كه نمازهايى به گردن دارد در جبهه شركت كند؟ البته منظور اين است كه نمازهايش را در گذشته خوانده باشد ولى در حمد يا سوره، صدا و يا تلفظى را اشتباه گفته است. اگر شخصى با داشتن چنين حالتى شهيد شد، آيا نمازها را بايد به وسيلۀ شخص ديگرى به جا آورد؟

بسمه تعالى، اگر در حمد و سوره اشتباهاً غلط تلفظ كرده، نماز صحيح است و اعاده ندارد. داشتن نماز قضا بر عهده، مانع رفتن به جبهه نيست.

2. آيا فقط در صورت اشتباه داشتن در حمد يا سوره بايد نمازها را دوباره به جا آورد يا در صورت اشتباه داشتن در ساير قسمت هاى نماز نيز بايد نماز را دوباره خواند.

بسمه تعالى، در غير اركان نماز اگر سهو و اشتباهى رخ داده، نماز اعاده ندارد.

3. زمان بلوغ انسان كه تكاليف مذهبى به عهدۀ او گذاشته مى شود چه وقتى مى باشد؟ آيا فقط با رويش موهاى زايد، تكاليف مذهبى بر او واجب مى شود؟

بسمه تعالى، علامت هاى بلوغ شرعى در رسالۀ عمليه مذكور است.

4. آيا مى شود بر حسب اين كه مردم به شخصى اقتدا مى كنند، ما نيز اقتدا كنيم؟

بسمه تعالى، اگر موجب اطمينان به عدالت امام شود مانع ندارد.

5. آيا استفاده از وسايل ارگانى كه شخص، عضو آن ارگان شبانه روزى مى باشد جايز است؟ ضمناً اجازۀ استفاده از آن وسايل را مسئولين بالاتر داده اند. علاوه بر اين، بابت استفاده از آن وسايل، پول آن را به حساب همان ارگان واريز نمايد (به طور تخمين)؛ مانند استفاده از موتورسيكلت، ماشين، تلفن، خودكار، و غيره.

ص: 131

بسمه تعالى، استفاده از اموال دولتى، تابع مقررات دولت اسلامى است و بدون اجازۀ مسئولين مربوطه جايز نيست.

6. آيا خمس پول را مى شود به حساب جبهۀ جنگ يا 100 امام و يا دولت و غيره واريز كرد؟ (در غير اين صورت، به چه كسى بايد سپرد؟)

بسمه تعالى، بدهى بابت سهمين شريفين را مى توانيد به حساب شمارۀ هزار مؤسسۀ تعاون اسلامى قم حواله نماييد.

7. آيا حق امام را جهت تعمير مسجد مى توان داد؟ ضمناً حق سادات را به ساداتى كه شناخته شده مى باشند مى توان داد؟

بسمه تعالى، در قسمت سهم مبارک امام عليه السلام، با ذكر خصوصيات استجازه نماييد؛ و سهم سادات متعلق به مال خودتان را مجازيد به سادات فقير عفيف متدين بدهيد.

8. آيا زكات به سكه هاى طلايى كه به عنوان هديه به شخصى داده اند تعلق مى گيرد؟ و در صورت تعلق گرفتن، به چه كسى بايد داد؟ مثلاً مى شود به حساب جبهه جنگ و يا دولت واريز كرد؟ آيا زكات سال هاى گذشته را نيز بايد داد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر شرايط وجوب زكات در آن جمع باشد و به حد نصاب برسد، زكات دارد و براى هر سال جداگانه زكات دارد و صرف آن براى جبهه مانع ندارد.

9. اگر مقدارى از خمس پولى را داده و قبل از دادن بقيۀ خمس آن، پول را تماماً انفاق كند، آيا خمس بقيۀ پول را بايد داد يا نه؟

بسمه تعالى، پولى كه خمس به آن تعلق گرفته بايد خمس آن پرداخت شود.

10. پول حجى كه واريز شده و نوبت حج، دو سال بعد مى باشد، آيا با گذشتن يک سال، خمس به آن

پول تعلق مى گيرد؟

بسمه تعالى، اگر از قبل مستطيع بوده و رفتن به سفر حج واجب، منوط به باقيماندن پول در حساب است، خمس ندارد وگر نه خمس دارد.

[سؤال 1386] 648

بسمه تعالى 26 / 10 / 1361

امام عزيز و مهربان! من يك مسأله شرعى داشته ام؛ و آن اين است كه من به صورت عربى نمازم را نمى خواندم يعنى «ع» كه از حلق بيرون مى آيد نمى كشيدم؛ چون تا كنون كسى در اين مورد به من چيزى نگفته؛ ولى حالا فهميدم كه بايد نماز و قرآن را به

ص: 132

صورت عربى خواند و نخواندن آن به اين صورت باطل است و اين براى من مسأله اى شده است.

ديگر اين كه اگر 4 فرسخ برويم از محل و مكان خود، نماز را شكسته مى خوانيم؛ ولى در مورد آمدن تهران فرق مى كند. من در رشتۀ دينى در مركز تربيت معلم شرافت درس مى خوانم كه تازه آمده ايم و تازه مى خواهيم درسمان را شروع كنيم؛ اما اين مسأله پيش آمده كه ما بايد 10 روز در اين جا مستقر شويم و تا اين مدت نمازمان را شكسته بخوانيم و چون به جاى ديگرى منتقل مى شويم، بايد تا مستقر شدن در جاى ديگر تا 10 روز نمازمان را شكسته بخوانيم. اين مسأله چگونه است؟

در خاتمه، رهبر بزرگ آرزو دارم كه براى من و براى همه، طلب آمرزش گناهان را بكنى. ما تا كنون خطا زياد كرده ايم اما تصميم گرفته ايم كه راه سير الى الله را برويم و آرزو داريم كه شما براى ما آرزوى شهادت بنمايى؛ اگر باعث زحمت شما نشود.

بسمه تعالى، نمازهايى كه قبلاً خوانده ايد قضا ندارد و از اين به بعد، به طور صحيح بخوانيد؛ ولى از وسوسه و خواندن به كيفيت غيرمتعارف اجتناب كنيد؛ و چنانچه تهران وطن شما نيست، بدون قصد ماندن ده روز در يك محله آن، حكم مسافر داريد و بايد نمازتان را شكسته بخوانيد.

[سؤال 1387] 244

19. اگر نمازگزار اذكار مستحب را صحيح تلفظ ننمايد نماز او چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، نماز باطل نمى شود.

[سؤال 1388] 716

2. در موقع بلند شدن در نماز، به جاى «بحول الله و قوّته أقوم و أقعد» مى خواندم: «بحول الله و قوته أقوم واقعُدْ» آيا نمازم صحيح است يا باطل؟ در صورتى كه نمى دانستم.

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

ص: 133

[سؤال 1389] 1375

7. نمازهايى كه تا چند سال پيش خوانده ام اشكالى نظير صحيح تلفظ كردن «ظ» و «ض» و از اين قبيل داشته است، آيا بايد اعاده شود؟ و اگر هنگام تلفظ «سمع الله لمن حمده» خلط و مزج شده است - يعنى به صورت «سمع اله هُلمن حمده» تلفظ شده است و قيام متصل به ركوع در حالت سكون نبوده و بدن حركت كرده است آيا بايد اين نمازها اعاده بشود؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، نمازهاى گذشته قضا ندارد.

[سؤال 1390] 649

بسمه تعالى

دفتر محترم امام خمينى، سلام عليكم

لطفاً راجع به مسأله 1001 از رسالۀ حضرت امام كه برايم واضح نيست نظر و فتواى امام را بيان فرماييد:

1. مسأله 1001 كه راجع است به خواندن نمازهاى گذشته كه از نظر اداى مخارج حروف اشكال داشته و ناصحيح بوده است، در يك نوع رساله نظر امام اين است كه صحيح است نمازهاى گذشته، ولى گويا با فتواى جديد، آن ها را باطل مى داند. خواهشمند است دربارۀ دو نوع رساله توضيح فرماييد.

بسمه تعالى، اگر موقع خواندن نماز، قرائت خود را صحيح مى دانسته و بعداً معلوم شد اشتباه بوده نماز صحيح است و اعاده و قضا ندارد اگرچه احوط استحبابى اعاده است.

2. دربارۀ دادن يك يا چند مدّ طعام به فقير، اين امر را چگونه بايد اجرا كرد؟ آيا بايد مستقيماً به فقير داد؟ در آن صورت، شرط فقر چيست؟ در صورتى كه راه هاى ديگرى مثل فرستادن براى دفتر امام و غيره هست، ذكر فرماييد.

بسمه تعالى، كفاره بايد طعام باشد و به فقير داده شود و مانع ندارد بدهكار، وكيل كند ديگرى را در رساندن كفاره به فقير.

ص: 134

[سؤال 1391] 5525

5. آيا نمازهايى كه از سن نه سالگى تا به حال خوانده ام و تا دو سال پيش تلفظ آن ها صحيح نبوده، بايد قضا و ادا شود يا اصلاً لزومى ندارد؟

بسمه تعالى، چنانچه با اعتقاد صحت خوانده شده و بعد به غلط بودن پى برده ايد، قضا واجب نيست.

[سؤال 1392] 650

بسمه تعالى 11 / 11 / 1361

با درود فراوان به رهبر كبير انقلاب اسلامى و شهداى گلگون كفن انقلاب

با سلام خدمت برادران مسئول دفتر امام، مسائلى براى اين حقير پيش آمده كه تقاضامندم با پاسخ به اين سؤالات، اشكالات را رفع نماييد.

1. اگر كسى چندين سال، كلماتى از نمازش را اشتباهاً تلفظ كرده و بعداً فهميد، آيا بايستى كه قضاى آن را به جا آورد؟

بسمه تعالى، اگر تقصيرى در يادگرفتن نمازش نكرده قضا ندارد.

2. اگر كسى در جبهه، قتل غير عمدى انجام دهد و خانوادۀ مقتول هم رضايت دهند، مسئوليت شرعى

ديگرى هم دارد؟ و اگر كفاره دارد، بايد شصت روز روزه را به طور متوالى بگيرد؟

بسمه تعالى، چيزى بر او نيست.

3. كسى كه در چندين سال پولى جمع كند كه خانه تهيه نمايد، آيا به آن پول، خمس تعلق مى گيرد؟ و اگر پول نقد نبوده است بلكه به صورت زمين بوده يا مصالح چطور؟ و آيا مى توان خمس را در چند سال پرداخت نمود؟

بسمه تعالى، پول جمع شده را اگر از درآمد كسب و حقوق تهيه كرده خمس دارد و اگر در بين سال پول را در مصالح صرف كرده خمس واجب نيست.

[سؤال 1393] 651

بسمه تعالى 28 / 8 / 1360

محضر مبارک حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله بقاؤه، سلام عليكم

ص: 135

پس از اظهار ارادت و بندگى نسبت به ذات اقدس الهى و درود بر پيغمبر و جانشينان برحقش، درود بر نايب حضرت بقية الله، حضرت امام خمينى

غرض از مزاحمت اين بود كه چند مسأله اى براى اين جانب مطرح است كه خواهشمندم جواب آن ها را لطف بفرماييد.

1. در موقع خواندن سورۀ حمد، بعضى از افراد «إيّاكَ نَعْبُدُ وَ إيّاكَ نَسْتَعِينُ»را به صورت «اِيّاكنع بُد و اِيّاكَنَ سْتَعينْ» مى خوانند. آيا اين صحيح است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ مگر آن كه طورى ادا كنند كه غلط شود.

2. آيا از خمس و سهم امام عليه السلام مى توان به افراد غير سيد پرداخت كرد؟

بسمه تعالى، بدون اجازه نبايد داد، ولو به سيد.

3. در كتاب قصص الانبيا تأليف مولانا محمد جويرى در بيان آفرينش مطالبى مرقوم شده است. آيا تمام آن ها صحيح است و مى توان به عنوان مدرك از آن ها براى پاسخ به افراد مشرك و بى نماز و غيره استفاده كرد؟

بسمه تعالى، به نحو نقل از كتاب و احتمال مانع ندارد.

[سؤال 1394] 652

بسمه تعالى 8 / 12 / 1361

محضر مبارک حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، سلام عليكم، مستدعى است به سؤال زير جواب مرقوم فرماييد. با عرض تشكر

در مسأله 1001 بعضى رساله هاى توضيح المسائل آمده است: «اگر انسان، كلمه اى را صحيح بداند و در نماز همان طور بخواند و بعد بفهمد غلط خوانده، بايد دوباره نماز را بخواند و اگر وقت گذشته، قضا نمايد». و در عروة الوثقى (احكام قرائت، مسأله 60، جلد دوم) فرموده اند كه احتياط مستحب، در اعاده يا قضا است، و حضرت امام حاشيه اى برخلاف ندارند. مستدعى است تكليف را مشخص فرماييد.

بسمه تعالى، اگر در يادگرفتن قرائت كوتاهى نكرده، صحيح است و قضا لازم نيست.

ص: 136

[سؤال 1395] 653

بسمه تعالى 17 / 1 / 1362

شوراى محترم استفتاى حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از اهداى سلام، محترماً نظر حضرت امام، مدّ ظله را در خصوص مسأله ذيل مرقوم فرماييد:

اگر انسان در نماز كلمه اى را صحيح بداند و در نماز همان طور بخواند و بعد بفهمد غلط خوانده، آيا بايد دوباره نماز را بخواند و اگر وقت گذشته، قضا نمايد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر كوتاهى در يادگرفتن قرائت نماز نكرده نمازش صحيح است و دوباره خواندن لازم نيست.

[سؤال 1396] 2033

7. كسى كه مدتى نمازها را صحيح خوانده، ولى در مخرج (ظ) اشتباه تلفظ مى كرده، مثلاً (سبحان ربى العظيم) را با (مخرج ذ) تلفظ مى كرده، آيا اعاده دارد يا خير؟

بسمه تعالى، نمازها صحيح است و اعاده ندارد.

[سؤال 1397] 1750

2. حقير پس از گذشت چهار سال از سن بلوغم (حدوداً) تلفظ هاى صحيح در قرائت نماز را رعايت كرده ام؛ ولى در چهار سال فوق الذكر، شايد در دو سال دوم آن، متوجه وجوب قرائت صحيح شدم؛ ولى به علت كم عقلى و جو آن زمان كه بيشتر انقلابى بودم تا شرعى، متأسفانه اعتنا نكردم به رعايت قرائت صحيح، تكليف حقير چيست؟

بسمه تعالى، اگر قرائت را صحيح خوانده باشيد يا در يادگرفتن آن كوتاهى نكرده باشيد، صحيح است.

[سؤال 1398] 1584

3. شخصى در نمازهايش هميشه كلمۀ «صراط المستقيم» را غلط مى خواند؛ يا در

ص: 137

تسبيحات اربعه، كلمۀ آخر يعنى «الاّ الله و الله اكبر» را غلط مى گفت؛ مثلاً «الاّ الله» را در آخر كه مى بايست حرف آخر «ه» با صداى كوتاه خوانده شود، با صداى بلند يعنى «هو» مى خواند و مى گفت «لا اله الا الله هو». تكليفش چيست؟ آيا بايد بعد از ده سال تمام نمازهايش را قضا به جا آورد؟

بسمه تعالى، نمازهاى گذشته، اعاده و قضا ندارد.

[سؤال 1399] 654

بسمه تعالى

با عرض سلام و ضمن آرزوى سلامتى براى شما رهبر عزيز

چند سؤالى دارم كه منتظر پاسخ آن هستم.

1. من مدتى در نماز، تلفظ (ظ) و (ض) را به جاى هم مى گفتم و نمى دانم تعداد آن نمازها چندتا هست. آيا حالا كه متوجه اشتباهم شدم، بايد نمازها را اعاده كنم يا نه؟ در صورت مثبت بودن جواب، چه تعداد نماز بخوانم؟

بسمه تعالى، اگر در يادگرفتن نماز كوتاهى نكرده ايد قضا ندارد.

2. آيا با شستن لباس نجس در لباسشويى هايى كه به آب لوله كشى وصل است، پاك مى شود يا خير؟ (با توجه به اين كه آب، قطع و وصل مى شود).

بسمه تعالى، اگر بعد از زوال عين نجاست، يک مرتبه با آب لوله يا دو مرتبه با آب قليل بشويد پاک مى كند.

3. اشيايى كه از كوچه و خيابان پيدا مى كنيم، آيا مى توانيم آن ها را براى استفاده خود برداريم يا خير؟ (البته اشياى كم قيمت؛ مثل ميخ و ...).

بسمه تعالى، احكام مربوط به چيزى كه انسان پيدا مى كند، در رساله ذكر شده است.

[سؤال 1400] 655

بسمه تعالى

ضمن عرض سلام

امام خمينى در مسأله 1000 از رساله، قريب به اين مضمون مى فرمايند:

ص: 138

اگر يكى از كلمات نماز، تا حالا اشتباه تلفظ مى شده و يا ... - آن طور كه ذكر كرده اند - نماز باطل است. مى خواستم آگاه شوم كه آيا اگر از روى جهالت بوده، نمازهايى كه تا به حال خوانده ايم اشتباه و باطلند و همچنين بايد دوباره آن ها را ادا كنيم يا نه؟

بسمه تعالى، اگر در يادگرفتن قرائت تقصير نكرده باشد، نماز او صحيح است و قضا ندارد.

[سؤال 1401] 634

2. شخصى اگر قرائت نماز را به خوبى نمى داند؛ مثلاً «ح» را «ه » بخواند يا برعكس و يا... آيا بايد (واجب است) در نماز جماعت شركت كند؟ و اگر شركت كند چگونه؟

بسمه تعالى، شركت در نماز جماعت واجب نيست. بايد سعى كند قرائت را به نحو صحيح ياد بگيرد.

[سؤال 1402] 656

بسمه تعالى 23 / 12 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، سلام عليكم

با توجه به مسأله 1001 از توضيح المسائل جناب عالى: «اگر انسان كلمه اى را صحيح بداند و در نماز همان طور بخواند و بعد بفهمد غلط خوانده، نمازش صحيح است، به احتياط مستحب دوباره نماز را بخواند و اگر وقت گذشته قضا نمايد».

اگر كسى حمد و سوره را بداند اما بدون رعايت مخارج حروف و همچنين ساير اذكار نماز را، مثلاً ذكر ركوع را اين طور بگويد: «سبحان ربى العظيمْ و بحمده»؛ يعنى كه حرف «ميم» را وقف كند و بلافاصله جملۀ «و بحمده» را بگويد. بعضى از افراد به او تذكر دهند كه بايد مثلاً حرف «عين» اين طور بايد گفته شود و فلان حرف فلان طور. اما اين گفته ها در شخص اثر نگذارد، به دليل اين كه اين شخص تازه با دينش آشنا شده بود و وارد به مسائل نبود كه اين تذكرات براى او لااقل شک ايجاد كند و او به تحقيق

ص: 139

بپردازد و چون سواد عربى او هم كم بود و نمى دانست كه اگر مثلاً كلمه «صمد» با تلفظ «ص» نگويد كلمه معناى ديگر پيدا مى كند و معناى كلمه عوض مى شود و نماز باطل مى گردد. حال بفرماييد نمازهايى را كه اين شخص بدين صورت خوانده است، قضايش واجب است يا مستحب؟

بسمه تعالى، درصورتى كه از جهت غفلت و عدم التفات، اشتباهى در قرائت و يا ذكر شده، قضا واجب نيست.

[سؤال 1403] 657

بسمه تعالى

لطفاً پاسخ سؤالات ذيل را مرقوم فرماييد:

1. در مورد قرائت صحيح نماز كه در رسالۀ حضرت عالى در مسأله هزارم آمده است اين سؤال مطرح است كه اگر كسى اصلاً از اين مسأله اطلاعى نداشته و كسى هم براى او نگفته است و تا كنون نماز را از نظر قرائت صحيح حروف، غلط خوانده است؛ آيا بايستى تمام نمازهاى قبلى را قضا نمايد؟ و آيا اين حكم نيز در مورد عامۀ مردم كه تا كنون سال هاى زيادى است نماز را غلط خوانده اند نيز صادق است؟

بسمه تعالى، اگر در وقت خواندن آن ها را صحيح مى دانسته نمازش صحيح است.

2. با توجه به جو فكرى كه در زمان طاغوت به خصوص بر جوانان مملكت به وجود آورده بودند و

آن ها را يا از احكام اسلام به دور و يا بى تفاوت مى نموده اند؛ اگر كسى در آن دوران به سن بلوغ برسد و او اصلاً نه به اسلام آشنا و متعهد بوده و نه خانوادۀ او به او امر مى كرده اند؛ آيا بايستى نماز و روزه هايى را كه در آن موقع نگرفته - اكنون كه آگاه و متعهد نسبت به احكام اسلامى شده است - قضاى آن ها را به جا بياورد؟

بسمه تعالى، نماز و روزه هاى فوت شده را بايد قضا كند.

3. از چه موقع احكام اسلام (روزه، نماز و...) بر مرد و زن واجب است و آيا اگر فقط سن انسان در بلوغيت او مؤثر است و يا اين كه اگر نشانه هاى ديگر بلوغيت در او نبود، هنوز بالغ نشده است؟

ص: 140

بسمه تعالى، بر دختر تمام شدن نه سال است و در پسر يكى از علائم سه گونه است كه در رساله مذكور است.

4. آيا مى توان خمس را به حساب 100 امام واريز نمود و اگر نه، چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، مى توانيد به حساب شمارۀ هزار مؤسسه تعاونى اسلامى قم حواله كنيد.

5. آيا اگر والدين به فرزند خود احتياج داشته باشند و اجازه ندهند كه به جبهه برود، مى تواند بدون رضايت والدين برود؟ والسلام

بسمه تعالى، تا جبهه ها نياز به نيرو دارد، اذن والدين شرط نيست.

[سؤال 1404] 2899

2. اگر در اذكار نماز مخارج حروف را از روى جهل، اشتباه تلفظ كند، بايد نمازها را دوباره قضايش را بخواند؟

بسمه تعالى، اعادۀ نمازها لازم نيست، اگرچه احوط است.

[سؤال 1405] 658

بسمه تعالى 15 / 10 / 1361

حضور مبارك حضرت مستطاب حجت الاسلام و المسلمين، آيت الله العظمى الامام الخمينى، متع الله المسلمين بطول بقائه الشريف

بعد التحية و السلام، دوام ظل شريف را مسئلت داشته و ملتمس دعا هستم.

در كلمات عَلَيْهِم، عَلَيْكُم، عَلَيْنا و... از اجزاى صلاة حرف لام مفتوحاً آمده است، ولى در وقت تلفظ و قرائت عَلِيْهم، عَلِيكُم و... قرائت مى شود. حتى عند اهل اللسان و الفصحاء من العرب. و همچنين حرف غين و لام در كلمات (غَيْر و لَيْلَة) گاهى (غِيْر و لِيْلَة) قرائت شده و گفته مى شود قرائت صحيح اين حروف مفتوحاً همين است و در قرائت مكسور (غير و ليلَه) بايد خوانده شود. در صورت تخلف تكليف اعمال سابقه چيست؟ به هر حال نظر شريف مرقوم شود؛ جزاكم الله خيراً.

بسمه تعالى، بايد به فتحه خوانده شود و چنانچه به نحوى بخواند كه نزد عرف عرب صحيح باشد اشكال ندارد.

ص: 141

[سؤال 1406] 659

بسمه تعالى

الحمدلله رب المستضعفين، و السلام على سيدنا محمد صلى الله عليه و آله وسلم

با درود به روان شهدا و با سلام فراوان به شما، آن پير پارساى طريقتمان

خواهشمندم كه به سؤالات زير پاسخ بفرماييد.

1. با توجه به اين كه در تلفظ حرف (ض) در تجويد چند قول وجود دارد، خواهشمندم بفرماييد شما به كدام قول عمل مى كنيد؟ (يك قول مى گويد كه برخورد نوك زبان با دندان آسيا؛ يك قول هم مى گويد كه برخورد كنارۀ بن زبان با دندان آسيا)

2. در تلفظ (ط) به كدام قول عمل مى كنيد؟ (مخرج حرف ط را كجا مى دانيد؟)

3. در تلفظ (ظ) به كدام قول عمل مى كنيد؟ (مخرج حرف ظ را كجا مى دانيد؟)

بسمه تعالى، 1 و 2 و 3، شناختن مخارج حروف طبق قول علماى تجويد واجب نيست. بايد تلفظ هر حرف به نحوى باشد كه در عرف عرب صدق كند آن حرف ادا شده.

4. آيا اگر امام جماعتى نمى دانست نمازش درست نيست يعنى يقين به صحت داشت، بعد كه فهميد، بايد نماز مأمومين را قضا كند؟

بسمه تعالى، تكليفى نسبت به مأمومين ندارد و نماز آن ها قضا ندارد.

5. آيا وقتى كه نذر كرديم و يك مدتى از نذر گذشت، مى توانيم آن را عوض كنيم؟ مثلاً نذر كرديم كه تا آخر عمر اگر فلان كار مكروه را انجام داديم، دو ركعت نماز بخوانيم؛ آيا بعداً مى توانيم اين دو ركعت را كم يا زياد و يا مثلاً تبديل به روزه، وضو، غسل كنيم يا به يكى از اين ها؟

بسمه تعالى، بعد از تحقق نذر نمى توان آن را تغيير داد.

[سؤال 1407] 214

3. آيا ادا كردن كلمات در نماز از مخرج واقعى شان واجب است؟

بسمه تعالى، بايد كلمات طورى ادا شود كه عرف عرب آن را صحيح بداند.

ص: 142

[سؤال 1408] 660

بسمه تعالى 25 / 10 / 1361

سلامٌ عليكم و على عباد الله الصالحين

و اما بعد: پس از عرض سلام و آرزوى سعادت و سلامت براى آن رهبر عزيز و گرامى، چند سؤال داشتم كه با كسب اجازه از شما، آن ها را بازگو مى نمايم:

1. عده اى هستند كه در لحن خواندن سورۀ حمد «مالِكِ يَوْمِ الدين» را «مالكي يوم الدين» مى خوانند و يا «غيرِ المغضوبِ عليهم» را «غير المغضوبي عليهم» مى خوانند؛ سؤال اين بود كه صحيح اين تلفظ چيست؟ يا «سبحان ربّي العظيم و بحمده» را «سبحان ربّي العظيمي و بحمده» مى خوانند؛ يا «اللهمّ صلّ على محمد و آل محمد» را «صلّي...» مى خوانند. ولى عده اى ديگر مغضوب گويند؛ لذا تقاضامنديم تلفظ صحيح اين را بفرماييد.

بسمه تعالى، بايد به كسره خوانده شود و اگر كمى اشباع شود بدون تبديل به «ياء» مانع ندارد.

2. اين جانب دو سال روزه نگرفته ام (يعنى بدون دليل؛ نه مريض بودم و نه چيز ديگرى) بايد چند ماه روزه بگيرم؟ و نيت چه باشد؟

بسمه تعالى، اگر عمداً روزه نگرفته ايد كفاره دارد و در رساله ذكر شده است.

3. در نيت جماعت آيا حتماً بايد نام امام و پيشنماز برده شود يا اين كه «نماز ظهر را به امامت امام حاضر به جاى مى آورم قربةً الى الله تعالى»؟

بسمه تعالى، كافى است و اسم بردن لازم نيست.

[سؤال 1409] 661

بسمه تعالى 20 / 5 / 1361

محضر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

لطفاً پاسخ دو سؤال ذيل را مرقوم فرماييد:

1. چنان كه قبلاً هم در نامه اى برايتان نوشتم و فكر مى كنم نرسيده باشد، قرّاء يزد،

ص: 143

واو ما قبل مفتوح را نزديک به ضمه و ياء ماقبل مفتوح را نزديك به كسره تلفظ مى نمايند، مثل «يوم الدين» يا «السلام عليك» و من هم همان طور تلفظ مى كردم و حالا كه به اصفهان آمده ام قرّاء اصفهانى آن را غلط مى دانند؛ بفرماييد تلفظ قديمم صحيح بوده و نمازهاى سابقم درست است يا نه؟

بسمه تعالى، نمازهاى گذشته محكوم به صحت است.

2. بفرماييد شركت در نماز جمعه، در حال حاضر واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است.

[سؤال 1410] 662

بسمه تعالى 24 / 8 / 1359

محضر شريف آيت الله العظمى رهبر كبير عالى قدر، مفتى عصر، نايب الامام، رهبر انقلاب، حضرت مستطاب جناب آقاى خمينى، متع الله المسلمين بطول عمره

1. در رساله وسيلة النجاة محشى به حاشيه شريف مدّ «و لا الضآلين» احتياط واجب است اما در رساله توضيح المسائل واجب نيست. كدام يك نظر شريف است؟

بسمه تعالى، احوط مراعات است.

2. غسل دادن در خانه ميت جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

3. الكل پاك است و يا خير؟

بسمه تعالى، الكل صنعتى اگر علم به نجاست آن نباشد پاك است.

4. اگر مهريه زوجه مثلاً صد هزار تومان باشد مستطيعه است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر شوهر اقدام به نفقه او دارد و مى تواند مهريه را وصول كند و به حج برود، مستطيع است.

5. وقت شناسى در اوقات صلوات به چه چيز است؟

بسمه تعالى، در رساله عمليه ذكر شده است.

ص: 144

[سؤال 1411] 663

بسمه تعالى 21 / 12 / 1361

محضر مبارک رهبر انقلاب آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله

پس از عرض سلام، به شرف عرض حضرت عالى مى رسد خواندن و قرائت قرآن كريم به روش قرائت قراء سبعه و بقيه قراء در نماز چه حكمى دارد؟ مستدعى است نظر مبارك را بفرماييد.

بسمه تعالى، خواندن نماز به قرائت يكى از قراء معروف مانع ندارد، اگرچه احوط آن است كه به همان كيفيت كه در قرآن است بخوانند.

[سؤال 1412] 160

2. اگر كسى تحت هيچ شرايطى نتواند حمد و سوره را به طور صحيح بخواند و امام جماعت هم وجود نداشته باشد، آيا مى تواند به طور فرادا نماز بخواند؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور، خواندن فرادا مانع ندارد، حتى با تمكن از جماعت.

[سؤال 1413] 664

بسمه تعالى

حضور محترم مسئول دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

با احترام، مقتضى است سؤالات ذيل را از حضرت امام پرسيده و جواب آن را كه به مهر ايشان ممهور گرديده است - در صورت امكان - براى اين جانب ارسال نماييد.

1. گفتن أعوذ بالله مِنَ الشيطانِ الرجِيم در قبل از قرائت قرآن واجب است يا مستحب؟ پيش از شروع نماز چطور؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

2. در رساله آمده است كه از مكروهات نماز است اقتداى كسى كه نمازش را تمام مى خواند به كسى كه نمازش را شكسته مى خواند و بالعكس، آيا اين فتوا همچنان به قوت خودش باقى است؟

ص: 145

بسمه تعالى، فتوا تغيير نكرده است و منظور از كراهت، قلّت ثواب است و نماز جماعت صحيح است.

3. پشت سر امام جمعه ها صحبت كردن، به عنوان مثال: گفتن اين كه فلانى نمى تواند خوب جملات را به هم ربط دهد و يا فلانى خيلى قضيه را كش مى دهد، آيا غيبت محسوب مى شود؟ و در اين صورت، فردى كه اين جملات را گفته، چه بايد بكند؟ و آيا پشت سر مسئولين كشورى هم نمى توان صحبت كرد؟

بسمه تعالى، عيب جويى از مؤمنين جايز نيست و بايد توبه كند.

4. ديدن بدن لخت مرده و يا عكس لخت بدن فردى كه مرده است براى همسرش اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1414] 501

2. آيا على الاصول فرد مصلى (به استثناى حالت تكبيرة الاحرام و قيام متصل به ركوع) مجاز است يكى از دو پا را ولو به مدت كوتاهى عمداً به شكلى از زمين بلند كند كه حالت اتصال پا با زمين قطع شود يا خير؟ آيا اين عمل انفصال موجب اخلال در قيام محسوب و مبطل نماز است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد و مبطل نيست، ولى در حالى كه مشغول به قرائت يا تسبيحات اربعه است اين عمل را انجام ندهد.

[سؤال 1415] 712

3. قبلاً سؤال شده بود كه اگر در نماز، در حال قرائت يا اذكار و كلمات ديگر، اگر چند حرف از يك كلمه را گفت، جايز است رها كند و دوباره آن كلمه را بگويد و ادامه دهد و حال آن كه عروه در آداب قرائت، مسأله 45 دلالت دارد بر بطلان و ابطال و تعليقه هم ندارد؛ كدام صحيح است؟ و على كل حال، اگر در كلمه اى اشتباه يا سكته رخ دهد، آيا مى شود از چند كلمه قبل آن شروع نمود و دوباره قرائت كرد يا نه؟ و آيا فرق است بين قرائت و اذكار و بين تشهد و سلام؟

بسمه تعالى، حكم همان است كه قبلاً نوشته شده و مربوط به مسأله 45

ص: 146

نيست؛ اعادۀ كلمه يا كلمات در فرض سؤال، مانع ندارد ولى اگر شك ناشى از وسوسه باشد نبايد اعتنا كند.

[سؤال 1416] 665

بسمه تعالى 11 / 5 / 1361

حضور محترم خدمتگزاران دفتر امام خمينى كه شب و روز خود را وقف خدمت مردم نموده اند، سلام عرض مى كنم.

جوانى هستم بيست ساله و اكنون در جبهه هستم. از پنج سال پيش كه من به بلوغ سنى رسيدم تكليف خود را كه همان نماز و غيره است انجام مى دادم؛ ولى اوّلاً، فكر مى كردم «سمع الله لمن حمده» ذكرى واجب است و ثانياً، فكر مى كردم مانند «بحول الله و قوّته أقوم و أقعد» بايد آن را در حال برخاستن گفت و پنج سال است كه همين طور نماز مى خواندم، ولى اكنون مى فهمم كه بدن بايد حالت سكون را داشته باشد. هنگامى كه سر از ركوع بر مى داريم در حال بى حركتى بدن «سمع الله لمن حمده» را بگوييم. حال آيا بايد من تمام نمازهايم را قضا كنم. خواهشمندم به درد دل من برسيد و اين مسأله را هرچه زودتر جوابش را بنويسيد كه زياد ناراحتم كرده است؟

بسمه تعالى، قضا و اعاده لازم نيست.

[سؤال 1417] 704

3. آيا تكان هاى مختصر هنگام خواندن اذكار در نماز، چنان كه سهواً انجام شود و نمازگزار نتواند مانع آن شود، باعث ايجاد اشكال در نماز مى شود؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1418] 1875

5. اگر كسى در تشهد، در كلمۀ «و رسوله» بعد از ادا كردن، يقين ندارد كه صحيح ادا كرده، ولى ظن قوى دارد كه صحيح گفته، آيا جايز است احتياطاً تكرار كند يا نه؟

بسمه تعالى، احتياط مانع ندارد.

ص: 147

[سؤال 1419] 2673

4. براى تلفظ صحيح (تجويد) حمد و سوره و ديگر قرائت هاى نماز پيش افراد تقريباً آگاه رفته ام و مطالعات كمى داشته ام و مى توانم بگويم كه صحيح تلفظ مى كنم و تقريباً بيشتر اوقات، مثلاً لفظ تكبيرة الاحرام و ديگر قرائت هاى نماز را چندين بار تلفظ مى كنم كه تقريباً بيشتر اوقات مرا از معنويت نماز دور كرده و زياد در اين باب شک مى كنم. لطف بفرماييد تكليف من چيست؟

بسمه تعالى، اعتنا به شک نكند و در تكبيرة الاحرام اگر دو مرتبه بگويد اشكال پيدا مى شود.

[سؤال 1420] 1050

4. آيا اگر انسان در بعض قسمت هاى نماز، حضور قلب نداشته باشد و قبل از رسيدن به ركن (ركوع مثلاً) متوجه شود از «إهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقيمَ...» به بعد، حضور خود را از دست داده، مى تواند بازگردد و دوباره از همان جا نماز را ادامه دهد؟

بسمه تعالى، اگر به قصد جزئيت اعاده كرده احتياطاً نماز را اعاده كند، گرچه لازم نيست.

[سؤال 1421] 695

3. حمد و سوره و آيه اى كه در نماز خوانده مى شود، آيا به قصد انشا بايد خوانده شود يا به قصد حكايت؟

بسمه تعالى، بايد به قصد حمد و سورۀ قرآن بخواند.

[سؤال 1422] 666

بسمه تعالى

محضر مقدس ولى فقيه عالى قدر كل مسلمين، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

يک نفر قريب ده سال در تسبيحات اربعه به جاى «والحمدلله»، «والحمدرالله» خوانده؛ آيا نمازهاى او صحيح است يا باطل يا بايد اعاده نمايد؟ لطفاً جواب را

ص: 148

در ذيل مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، چنانچه يقين به صحت داشته و التفات به سؤال نداشته، اعاده واجب نيست.

[سؤال 1423] 7006

8. آيا مى توان تسبيحات اربعه را يك يا دو بار بگوييم؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1424] 1301

2. آيا ذكر تسبيحات اربعه را در هر صورت - چه با عجله و چه بدون عجله باشى - مى توان يك مرتبه خواند؟

بسمه تعالى، يک مرتبه كافى است.

[سؤال 1425] 1998

2. اگر كسى در ركعت سوم يا چهارم عمداً تسبيحات اربعه را دو مرتبه بگويد، آيا نمازش چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1426] 223

5. اگر در نمازهاى سه ركعتى و چهار ركعتى اشتباه بكنيم و تسبيحات اربعه (سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اكبر) را دو بار يا چهار بار بگوييم چه اشكالى دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1427] 697

6. اگر كسى در تعداد تسبيحات اربعه شک كند كه دو تا گفته يا سه تا يا چهار تا يا يكى، حكمش چگونه است؟

بسمه تعالى، مى تواند اكتفا كند و نمازش صحيح است.

ص: 149

ركوع

[سؤال 1428] 667

بسمه تعالى

با سلام به رهبر عزيز مستضعفين جهان و نايب به حق امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)

خواهشمند است جواب سؤالات زير را مشروحاً بيان كنيد.

1. بعضى ها به هنگام رفتن به سجده، پس از به جا آوردن ركوع و گفتن الله اكبر، براى بالا كشيدن پاچه هاى شلوارشان حالت ركوع مى گيرند. آيا نمازشان صحيح است؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است.

2. اگر براى كار گذاشتن درى در مسجد، از مرجع تقليدى كسب تكليف شود و آن مرجع اجازه نداده

باشد توجه نكنند به فتواى مرجع و قسمتى از ديوار مسجد را بشكافند و در (مخصوص رفت وآمد) را كار بگذارند، مسأله اش چگونه است؟ و آيا نماز خواندن در چنين مسجدى چگونه خواهد بود؟

بسمه تعالى، ضرر به نماز نمى رساند.

3. اگر براى خراب كردن مسجدى، از مرجع تقليدى كسب تكليف شود و آن مرجع اجازه ندهد و پس

از اين، خود با توسل به بهانه هايى - از قبيل تاريک بودن مسجد، شكست داشتن و غيره - اقدام به تخريب آن كرده و همۀ آن را از بين ببرند و با طرحى نو آن را بسازند، آيا دست اندركاران اين برنامه، غير از عقوبت اخروى (كه آيا شامل حالشان مى شود يا خير)، مشمول عقوبت دنيوى هم بايد بشوند يا مى شوند؟ و نماز خواندن در اين مسجد چگونه است؟

بسمه تعالى، ضمان ندارد و نماز در آن مسجد صحيح است.

4. هنگامى كه امام جماعت شروع به گفتن «بسم الله الرحمن الرحيم» مى كند، اگر مأموم «اعوذ بالله من الشيطان الرجيم» بگويد، به طورى كه با هم گفته شود، آيا اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

5. اگر قنوت را نيمه بخوانند و يا غلط بخوانند، مسأله چگونه است؟ آيا نماز باطل مى شود؟

بسمه تعالى، نماز باطل نمى شود؛ اگر چه احوط، درست خواندن است.

ص: 150

6. هنگامى كه مشغول گفتن تكبيرة الاحرام هستى، اگر همزمان با آن، دست هم حركت كند - از بالا به پايين - چگونه است؟

هنگامى كه تكبيرة الاحرام مى گويى، دست را در بالا نگه بدارى و پس از تمام شدن تكبيرة الاحرام

پايين بياورى؟

دست را كه از بالا به پايين آوردى و در پايين نگه داشتى، تكبيرة الاحرام بگويى؟ يا اگر همراه با گفتن تكبيرة الاحرام، همزمان با آن حركت كند از بالا به پايين، اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، در همۀ صور، نماز صحيح است.

7. اين كه گفته شده است اگر قناعت كنى و پولى جمع كنى، سر سال به آن خمس تعلق مى گيرد، اگر قصد كارى را داشته باشى كه احتياج به پول زياد دارد و كم كم آن را جمع كنى و به اين ترتيب، خمس به آن تعلق گيرد، چگونه مى توانى كارى را كه احتياج به پول زياد دارد و اين پول را كم كم جمع مى كنى، صورت دهى؟

بسمه تعالى، هرچه از درآمد سال، زياد بماند خمس دارد.

8. آيا نمازهاى قضاى سال هاى گذشته، جزء نمازهاى مستحبى محسوب مى شود؟ ضمناً آيا اگر در صف اول جماعت هنگامى كه امام مثلاً مشغول نماز چهار ركعتى است، نيت نماز قضاى سه ركعتى مغرب كنى و پس از به جا آوردن ركعت سوم نماز جماعت، نماز را تمام كنى و بلند شوى براى به جا آوردن نماز عشا، و ركعت چهارم جماعت را ركعت اول عشاى خود حساب كنى و بچه اى هم در كنارت باشد، آيا ترتيب جماعت به هم خورده است؟ آيا كسانى كه توسط تو، به امام وصل مى شوند، نمازشان باطل مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، نماز واجب، واجب است و صورتى كه در سؤال ذكر شده اشكال ندارد؛ و بودن طفل در كنار مأموم، اتصال را به هم نمى زند.

[سؤال 1429] 1898

3. در ذكر ركوع و سجود كه مستحب است به وتر ختم شود اگر دو تسبيحۀ كبرا بگويند و يک تسبيحۀ صغرا عمل به اين مستحب شده يا اين كه هر كدام از دو تسبيحه اگر به وتر ختم شود به مستحب عمل شده.

بسمه تعالى، بعيد نيست عمل شده باشد.

ص: 151

سجده

[سؤال 1430] 206

10. آيا در هنگام سجده حتماً بايد گودى كف دست ها بر زمين قرار گيرد يا اين كه اگر دست ها را به حالت عادى بر زمين قرار دهيم كافى است؟

بسمه تعالى، دست ها را به نحو متعارف به زمين نهادن كفايت مى كند.

[سؤال 1431] 122

6. در موقع سجده بايد هفت عضو بدن به زمين باشد و من اگر بخواهم دست چپم كه قطع شده، روى زمين بگذارم تعادل بدنم به هم مى خورد، آيا اشكالى ندارد كه روى زمين نگذارم و شش عضو بشود؟

بسمه تعالى، در صورت امكان بايد دست قطع شده را هم به زمين بگذارد.

[سؤال 1432] 122

7. آيا با دست مصنوعى و پاى مصنوعى مى توان نماز خواند؟

بسمه تعالى، بايد خود پا و دست، به هر نحو ممكن است، در سجده به زمين برسد؛ مگر اين كه حرجى باشد.

[سؤال 1433] 137

2. آيا موقعى كه مهر به هنگام سجده به پيشانى مى چسبد، مى توان آن را جدا كرد يا خير؟

بسمه تعالى، بايد جدا شود.

[سؤال 1434] 668

بسمه تعالى

إلى سماحة آية الله العظمى والمرجع الديني الأعلى الإمام الخميني، مدّ ظله العالى

بعد التحية و الإكرام، جمعى از مؤمنين با عده اى از برادران عامه در محله اى كه

ص: 152

طرفين زندگى مى نمايند مسجدى بنا كرده و در تمام مراسم اسلامى مشتركاً بهره بردارى مى نمايند، ولى امام جماعت و نحوۀ اداى صلاة، به خصوص از جهت محل سجده بر وفق برادران عامه است و اين مؤمنين ناگزير از مشاركت جهت اداى فريضه و اتحاد هستند. حال سجده كردن بر زيلو و فرش چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر مذاهب طرفين براى همديگر شناخته شده است و تقيه در بين نيست؛ سجده بر فرش و زيلو صحيح نيست.

[سؤال 1435] 5575

6. آيا اشكال دارد اگر چادر نماز روى پيشانى باشد سر روى مُهر بگذاريم؟ و همچنين در مورد خانم ها اگر كف پا برهنه باشد؟

بسمه تعالى، اگر چادر يا مقنعه بين پيشانى و مهر حايل شود، سجده صحيح نيست و پوشاندن كف پا لازم نيست.

[سؤال 1436] 669

بسمه تعالى

با عرض سلام و درود فراوان به امام بزرگوار و امت شهيدپرور ايران و با سلام به شهداى انقلاب اسلامى ايران

يک سؤال است كه براى من پيش آمده و آن اين است: دست من در عمليات بستان در راه اسلام از مچ قطع گرديده است و الآن دست مصنوعى گذاشته ام. مى خواهم اين مسأله را از امام خمينى بپرسم كه اگر وقتى كه مى خواهم به سجده بروم دست مصنوعى كه روى دستم باشد و مچ دست را بر زمين نگذارم اشكال ندارد؟ يعنى چون دست مصنوعى روى مچ دست را گرفته و نمى گذارد مچ دست به زمين برسد اگر دست مصنوعى را جاى مچ دست بر زمين بگذارم اشكال ندارد؟ و آيا نماز خواندن با دست مصنوعى اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

ص: 153

[سؤال 1437] 670

بسمه تعالى

به نام الله پاسدار حرمت خون شهيدان، خدمت رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران امام خمينى دام ظله، السلام عليكم، اميدوارم كه در سايه حق تعالى سلامت باشيد و همچنين فرزند برومند شما هم به سلامت باشد، دو تا مسأله هست براى ما شرح دهيد:

1. كسى كه نماز مى گزارد وقت سجده بايد شصت پاى او روى زمين باشد، اما ما در دهات مان كسانى را داريم كه انگشت هاى ديگر پاى آن ها از شصتشان بلندتر است، مى گويند اشكال ندارد تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اگر سر شصت پا به زمين برسد اشكال ندارد.

2. درباره تقليد مى گويند كه نمى شود كسى كه از مجتهدى تقليد مى كند او را رها كند و از مجتهد ديگر تقليد كند، لطفاً تكليف را روشن كنيد.

بسمه تعالى، بايد از مجتهد اعلم تقليد كنند و به او عدول نمايند على الاحوط.

[سؤال 1438] 1860

6. اگر در سجده يا ركوع كه دو ذكر را مى توان گفت، هر دو ذكر را بگويد و يكى از آن دو را غلط بخواند، نمازش صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، نماز صحيح است.

[سؤال 1439] 5459

4. شخصى مثلاً با عجله نماز مى خواند و در سجده اول ناگهان و بى اختيار پيشانى به صرف رسيدن به مهر به اندازه نيم سانت بلند شده و باز بى اختيار به مهر گذاشته مى شود و ذكر سجده مى گويد و بعد سجده دوم را انجام مى دهد. آيا درست است يا خير؟ اگر درست نيست نمازهايى كه خوانده چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است.

ص: 154

[سؤال 1440] 137

3. موقعى كه مى خواهيم به سجده برويم، ناگهان پيشانى به مهر خورده و جدا مى شود. آيا اين مورد، خود يك سجده محسوب مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، اگر بعد از جدا شدن پيشانى بتواند خود را نگهدارد، بايد نگهدارد و يك سجده محسوب است.

[سؤال 1441] 125

2. چنانچه انجام شرايط ركوع و سجود به علت باد شديد به طور صحيح مقدور نباشد، تكليف چگونه انجام شود؟

بسمه تعالى، به هر نحو ميسور است عمل كند.

[سؤال 1442] 1853

3. اين حقير به علت خشك شدگى مفصل ها و درد موجود در آن ها نمى توانم براى سجده، مهر را روى زمين گذاشته و سجده كنم؛ لذا مهر را بر روى ميزى مى گذارم و به اندازۀ ركوع خم شده و سجده مى كنم؛ و اگر در جايى باشم كه ميز نباشد، مهر را با دست به پيشانى ام گذاشته و سجده مى كنم. بنابراين هنگام سجده، پيشانى ام را بر روى مهرى كه روى ميزى قرار دارد مى گذارم و دو كف دست هايم نيز روى ميز قرار مى گيرد؛ ولى دو سر زانوها و دو انگشت بزرگ پاهايم روى زمين قرار نمى گيرد. آيا سجده كردن من به اين ترتيب صحيح است يا نه؟ در صورت منفى بودن جواب، بفرماييد كه چه بايد بكنم؟

بسمه تعالى، اگر به جز نحو مزبور نمى توانيد سجده كنيد، اشكال ندارد.

[سؤال 1443] 671

بسمه تعالى

1. در سجدۀ نماز، اول بايد دست ها را به زمين گذاشت و اگر چنانچه اول زانوها را به زمين بگذاريم نماز باطل مى شود يا نه؟

ص: 155

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

2. بنده موقع وضو گرفتن براى اين كه در مصرف آب اسراف نشود، در فاصلۀ شستن دست و صورت،

شير آب را مى بندم و بعضى ها مى گويند: با بستن شير وضو باطل مى شود؟

بسمه تعالى، باطل نمى شود.

[سؤال 1444] 6922

2. در نمازهاى يوميه موقعى كه مصلى مى خواهد برخيزد، به عوض «بحول الله وقوّته أقوم وأقعد» اگر بگويد: «يا حىّ يا قيّوم» چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1445] 1685

5. برادران سنّى، مُهر در نماز نمى گذارند و محل سجده روى موكت است؛ آيا براى وحدت پيش آن ها ما هم مى توانيم پيشانى را در سجده بر موكت بگذاريم؟

بسمه تعالى، مجرد وحدت، موجب جواز سجده بر غير ما يصح السجود عليه نمى شود.

سجده واجب در تلاوت قرآن و سجدۀ شكر

[سؤال 1446] 2524

8. در كتابى كه به عنوان قرآن و دينى براى تدريس در كلاس هاى پنجم ابتدايى مدارس كشور تدوين شده است، سورۀ علق به طور كامل نوشته شده و جزء تدريس است، مى دانيم كه آخر اين سوره داراى سجدۀ واجب است، آموزگار مربوطه با توجه به اين مطلب در موقع تدريس چگونه بايد عمل نمايد؟ چون مجبور است اين سوره و آيه مذكور را خود و دانش آموزان چندين بار تكرار نمايند.

بسمه تعالى، اگر آيه را بخوانند بر خواننده و شنونده مكلف سجده واجب مى شود و براى هر مرتبه يك سجده لازم است.

ص: 156

[سؤال 1447] 672

بسمه تعالى

آيه سجده را در يک دقيقه سه مرتبه بخواند سه مرتبه بايد سجده كند يا يک مرتبه كافى است؟

بسمه تعالى، با تكرار قرائت آيۀ سجده و لو اين كه پشت سر هم و در يک مجلس باشد واجب است سجده را تكرار كند.

[سؤال 1448] 7006

13. در سجده هاى واجب قرآن اگر كسى نبود كه دعا را بخواند، مى توانيم مهر را روى دست بگذاريم و بالا نگهداريم تا بتوانيم سجده را به جا آوريم؟

بسمه تعالى، بايد براى سجده پيشانى بر زمين بگذارد و دعا مستحب است؛ اگر ياد ندارد لازم نيست.

[سؤال 1449] 673

بسمه تعالى 26 / 4 / 1361

خدمت رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى، دامت بركاته، اميدوارم كه هيچ گونه كسالتى در وجود جناب عالى نباشد.

رهبر عزيزم! من دانش آموزى هستم كه در يكى از شهرهاى كوچک خراسان زندگى مى كنم. من در تربت حيدريه در ميان يك خانوادۀ معمولى زندگى مى كنم. پدرم روحانى و امام جماعت مسجد است. من از هر كس اين دو سؤال را مى كنم، جوابى خوب نمى دهند و حال مى خواهم از شما سؤال كنم. لطفاً جواب را برايم بفرستيد.

1. من هر وقت به حرم مطهر حضرت رضا عليه السلام يا حضرت معصومه عليهاالسلام مى روم، عده اى را مى بينم كه خم مى شوند و زمين را بوس مى كنند. من در شک افتادم كه چرا اين كار را مى كنند؟ آيا اين كار درست است يا خير؟

ص: 157

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. رهبرا! برادرم در جبهه است. اين سؤال را مى خواهم از شما بپرسم: من چند نفر را ديده ام كه از جبهه مى آمدند و هر كدام يك ساعت، كفش و اوركت در تن داشتند. كفش هايشان را با كفش هاى آن ها عوض كرده بودند، ساعت را از آن ها برداشته بودند و اوركت هم برداشته بودند. آيا اين ها حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، در مثل آنچه مرقوم شده اشكال ندارد.

تَشَهُّدْ

[سؤال 1450] 2507

2. آيا كسى كه در خواندن نماز سلام و تشهد را نمى داند، اگر به جاى اين ها صلوات بفرستد نماز او درست است يا نه؟ البته يادآورى كنم كه او حمد و سوره را كمى بلد است، يك نفر مى گويد كه درست است ولى ما مى گوييم كه نه چون سلام و تشهد جزء واجبات نماز است.

بسمه تعالى، بايد تشهد و سلام را ياد بگيرد و نماز را با تشهد و سلام بخواند.

[سؤال 1451] 5858

2. در بعضى از مناطق پاكستان رواج شده كه در ركعت دوم در تشهد نماز واجبه و مستحبه بعد از شهادتين - يعنى شهادت توحيد و رسالت - شهادت ثالثه يعنى شهادت «على ولى الله» مى خوانند آيا شهادت «على اميرالمؤمنين» پس از شهادتين مستحب است يا جزء مسائل نماز نيست؟

بسمه تعالى، بايد تشهد نماز به همان طور كه وارد شده و متعارف است خوانده شود.

[سؤال 1452] 2872

6. اگر كسى مدت ها در تشهد، به جاى «عَبْدُهُ»، «عَبْدَهُ» گفته باشد، تكليفش چيست؟

بسمه تعالى، در فرض غفلت از غلط بودن، اعاده و قضا لازم نيست.

ص: 158

[سؤال 1453] 674

بسمه تعالى 26 / 11 / 1361

به حضور رهبر كبير انقلاب، آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، سلام عليكم

اميد است كه وجود شريف آن رهبر عزيز، از هر گونه آفات، مصون و محفوظ بوده باشد و زير نظر توجهات ولى عصر (ارواحنا فداه) زندگانى خود را به شادى و شادكامى بگذرانيد.

1. غرض از نوشتن نامه، اين جانب پاهايم خيلى درد دارد و دكتر به من گفته: موقع دو زانو نشستن در نماز، پاهايت را دراز بگذار و خودم هم حس مى كنم كه اگر پاها آزاد نباشد، بعداً درد آن بيشتر مى شود؛ لذا اگر اشكالى ندارد، بنده طبق دستور دكتر عمل نمايم؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. شهيدى است مدت 4 سال نماز و روزۀ قضا دارد. آيا بايد نماز قضاى او را به جا آورد يا لازم نيست؟

بسمه تعالى، اگر مال ندارد يا وصيت نكرده، واجب نيست؛ مگر پسر بزرگ تر داشته باشد كه بر او واجب است قضاى نماز و روزه هاى فوت شده از پدر را به جا آورد.

سلام نماز

[سؤال 1454] 474

2. در سلام نماز آيا مى شود هر سه سلام را با هم گفت؟ چون طبق فتواى شما، بعد از «السلام عليك أيّها النّبي و رحمة الله و بركاته»، يا بايد «السلام عليكم و رحمة الله و بركاته» را بگويد و يا بايد فقط «السلام علينا و على عباد الله الصالحين» را بگويد.

بسمه تعالى، گفتن سه سلام مانع ندارد.

[سؤال 1455] 1875

7. اگر به قصد يكى از سه سلام نماز «السلام» را گفت، آيا مى تواند دنبالۀ سلام

ص: 159

ديگرى را به او ملحق كند يا نه؟

بسمه تعالى، مجزى نيست على الاحوط.

قنوت

[سؤال 1456] 675

بسمه تعالى 15 / 11 / 1361

با عرض سلام، معروض مى دارد، راجع به يک ركعت نماز «وتر» كه در آخر نماز شب به جا آورده مى شود دربارۀ قنوت و دعا براى چهل مؤمن در آن نماز سؤالاتى دارم.

1. آيا قنوت را - كه حضرت امام خمينى در جلد اول رساله نوين فرموده اند - بايد بعد از سوره هاى مورد نظر و قبل از رفتن به ركوع در حال ايستاده به جا آورد يا اين كه

در پايان نماز و بعد از سلام؟

بسمه تعالى، قنوت نماز وتر بعد از حمد و سوره است.

[سؤال 1457]

2. آيا آن جا كه فرموده ايد در قنوت براى چهل مؤمن دعا و طلب مغفرت كنيم بايد چهل مؤمن را نام ببريم يا لفظاً بگوييم چهل مؤمن، كافى مى باشد؟

بسمه تعالى، اگر بخواهد به اين مستحب عمل كند براى چهل مؤمن كه هر يك را به نحوى معلوم كند دعا نمايد، ولى چنانچه اين كار را نكند نماز شب اشكال پيدا نمى كند.

[سؤال 1458] 676

بسمه تعالى 13 / 4 / 1361

با عرض سلام و اميد موفقيت روزافزون شما؛ خواهشمندم عنايت فرموده و در صورت امكان به سؤالات زير پاسخ فرماييد:

ص: 160

1. اگر در حين نماز، قنوت سهواً فراموش بشود و در موقع ركوع ركعت دوم به خاطر بياوريم، آيا امكان جبران هست يا نه؟ مثلاً مى توان بعد از بلند شدن از ركوع، قنوت فراموش شده را به جا آورد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. اگر در حين نماز، بى موقع دست به قنوت بلند شود (مثلاً در ركعت اول يا سوم يا چهارم) نماز چه صورتى پيدا كرده و آيا سجدۀ سهو به واسطۀ اين امر، واجب مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

3. اگر در حين نماز، بى موقع تشهد را شروع كنند (مثلاً در ركعت اول) و در وسط تشهد، متوجه شده و تشهد را قطع كنند، نماز چه صورتى دارد و آيا سجدۀ سهو به واسطۀ اين امر، واجب مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، سجدۀ سهو لازم نيست.

4. آيا خواندن آياتى از چهار سورۀ قرآن كه آيات سجدۀ واجب دارد در هنگام حيض، كفاره دارد يا نه؟ و اگر سهواً اين عمل را انجام دادند، بايد چه بكنند؟

بسمه تعالى، كفاره ندارد.

5. آيا بردن وسايل غير خوراكى به دهان، در هنگام روزه (مثل وسايل دندانپزشكى هنگام معاينه) باعث ابطال روزه مى شود؟

بسمه تعالى، مبطل نيست.

6. اگر خداى نكرده شخصى فعل حرامى را انجام داد - سهواً يا عمداً - شرايطى را كه بايد توبه اش

داشته باشد تا قبول گردد - ان شاء الله - چيست؟ به عبارت ديگر، چه كار بكند تا توبۀ صحيحى انجام داده باشد؟

بسمه تعالى، با پشيمانى از گناه و تصميم به ترك آن در آينده، توبه حاصل مى شود و چنانچه قضا يا جبران دارد، بايد تدارك كند.

[سؤال 1459] 667

5. اگر قنوت را نيمه بخوانند و يا غلط بخوانند، مسأله چگونه است؟ آيا نماز باطل مى شود؟

بسمه تعالى، نماز باطل نمى شود؛ اگر چه احوط، درست خواندن است.

ص: 161

[سؤال 1460] 677

بسمه تعالى

1. آيا دعا كردن به غير عربى در نماز (در هر قسمت نماز) جايز است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2 . آيا در نوافل هم بعد از حمد، در صورتى كه بخواهد سوره اى بخواند بايد آن سوره را كامل بخواند يا مى شود به چند آيه از يک سوره اكتفا كرد؟

بسمه تعالى، لازم نيست يك سوره كامل بخواند.

3. اگر كسى به نمازگزار سلام كند و فقط بگويد: «سلام»، نمازگزار چگونه بايد پاسخ دهد؟

بسمه تعالى، جواب واجب است و در جواب يا بايد به لفظ «سلام» اكتفا كند و يا بگويد: «سلام

عليكم».

تعقيب نماز

[سؤال 1461] 2313

10. معمول است بعد از نمازها اول به حضرت اباعبدالله عليه السلام بعد به حضرت امام هشتم عليه السلام سپس به حضرت ولى عصر ارواحنا له الفداء سلام مى كنند. آيا اين كيفيت دستورى رسيده يا نه و به نظر شريف شما رجحان دارد؟

بسمه تعالى، سلام به ائمّه هدى مستحب است.

[سؤال 1462] 4691

2. اشتهار پيدا كرده است كه بعضى از آقايان نهى فرموده اند از اين كه افراد، بين الصلاتين براى قرائت دعاى وحدت، دست در دست يكديگر دهند. نظر مباركتان را مرقوم بفرماييد.

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1463] 2686

6. با اين كه بسيار تأكيد شده كه انسان بعد از نماز فوراً تسبيحات حضرت زهرا عليهاالسلام

ص: 162

را بگويد، اما در مساجد، بعضى بعد از نمازها جهت بزرگداشت شعائر دينى و اسلامى و دعا براى رزمندگان، اذكارى را مى گويند؛ حال آيا بعد از نماز شعارهاى اسلامى را بدهيم يا تسبيحات حضرت زهرا عليهاالسلام؛ چون با دادن اين شعارها، ديگر وقت و فرصتى جهت تسبيحات نمى ماند؟

بسمه تعالى، اختيار با نمازگزار است و جمع بين هر دو بهتر است.

[سؤال 1464] 3011

3. مصافحۀ بعد از نماز كه در ميان مؤمنين و بعد از نمازهاى جماعت رايج است، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1465] 987

4. امروز تسبيح دست گرفتن و چرخاندن، همه گير شده است (حتى دست بى نمازها) كه يك بى احترامى بدان هست. آيا بدون گفتن ذكر و صلوات مى تواند امر صحيحى باشد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1466] 3011

7. آيا جايز است كه انسان ثواب نمازهاى واجبش را به معصومين عليهم السلام هديه نمايد؟

بسمه تعالى، اگر قصد نيابت ندارد نماز صحيح است.

ص: 163

مبطلات نماز

[سؤال 1467] 678

بسمه تعالى 24 / 3 / 1361

با سلام به محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

ما رفته بوديم به يكى از روستاهاى مريوان براى نماز جمعه؛ ديديم 6 نفر بسيجى و پاسدار كه سنى هستند، دست به سينه گذاشته نماز مى خوانند؛ ما هم مثل آن ها نماز خوانديم؛ بعداً آمديم نماز خودمان را خوانديم. برادران گفتند: بايد توبه كنيد زيرا كار غلطى كرده ايد. خواستيم به اطلاع امام امت برسانيم و جواب آن را از امام بخواهيم. اين مسأله به خاطر اتحاد بين شيعه و سنى بوده

بسمه تعالى، نماز گذشته صحيح است.

[سؤال 1468] 679

بسمه تعالى 20 / 10 / 1361

خدمت پدر بزرگوار و رهبر كبير انقلاب حضرت آيت الله العظمى الامام الخمينى سلام عليكم بما صبرتم

لطفاً به اين چهار سؤال جواب بفرماييد.

1. آيا مى توانيم بعد از ذكر ركوع يا سجود به عنوان ذكر بگوييم: «سبحان رب المستضعفين» يا «سبحان رب الشهداء» يا «سبحان رب الراكعين» يا «سبحان رب الساجدين»؟

2. آيا مى توانيم در ركوع يا سجود و بعد از ذكر به زبان عربى بگوييم: «الهى العفو» يا «اللهمّ احينا سعيداً و أمتنا شهيداً، اللهمّ انصر الاسلام و المسلمين» يا دعاهاى ديگر در سجود يا ركوع بعد از ذكر بگوييم؟

3. آيا گريه كردن براى شهيد اشكال دارد؟ چون ما دوستان و برادرانى داشتيم كه

ص: 164

شهيد شده اند و هر وقت به يادشان مى افتيم گريه مى كنيم.

4. آيا شب بر سر مزار شهدا رفتن و دعاى توسل يا كميل يا زيارت عاشورا خواندن اشكال دارد و براى فاتحه خواندن در شب بر سر مزارشان نيز بنويسيد.

بسمه تعالى، آنچه در سؤال هاى فوق ذكر شده اشكال ندارد.

[سؤال 1469] 680

بسمه تعالى

محضر مبارک حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

1. اگر بعد از ذكر سجود يا ركوع بگويم: «سبحان رب الشهداء» يا «سبحان رب المستضعفين» يا «سبحان رب الساجدين» و غيره؛ آيا اشكال دارد يا نه؟ لطفاً مرا راهنمايى بفرماييد.

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

2. اگر شب به شهيدآباد برويم و روى قبر شهدا دعاى توسل يا زيارت عاشورا و غيره بخوانيم؛ آيا اشكال دارد؟ اگر فاتحه بخوانيم چطور است؟

بسمه تعالى، جايز است.

[سؤال 1470] 6634

2. بعضى كلمات قرآن كه به تنهايى معنايى ايفا نمى كند جايز است كه در نماز به قصد قرآنيت بخوانند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر صدق قرآن بكند اشكال ندارد.

[سؤال 1471] 2872

3. در نماز واجب، براى توجه بيشتر يا جبران عدم توجه مى توان سورۀ مباركۀ حمد را دوباره قرائت كرد؟

بسمه تعالى، به قصد قرائت قرآن - نه به قصد جزء - مانع ندارد.

ص: 165

[سؤال 1472] 2872

5. خواندن بعضى از آيه، بعد از تكبيرة الاحرام و قبل از سورۀ مبارك حمد چه صورت دارد؛ مانند: «اِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِي...»يا «اِنّا عَرَضْنَا الْأمَانَةَ عَلَى السَّمواتِ وَالْأرْضِ...».

بسمه تعالى، قرائت قرآن به قصد قرآنيت - نه ورود - مانع ندارد.

[سؤال 1473] 681

بسمه تعالى

در جواب «صبّحكم الله بالخير» يا «مسّاكم الله بالخير» اداى به مثل، ولو در نماز واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، واجب نيست و در نماز جايز نيست.

[سؤال 1474] 677

3. اگر كسى به نمازگزار سلام كند و فقط بگويد: «سلام»، نمازگزار چگونه بايد پاسخ دهد؟

بسمه تعالى، جواب واجب است و در جواب يا بايد به لفظ «سلام» اكتفا كند و يا بگويد: «سلام عليكم».

[سؤال 1475] 244

9. آيا جواب نامه همچون سلام واجب است؟

بسمه تعالى، حكم رد سلام را ندارد.

[سؤال 1476] 461

4. اگر كسى به نمازگزارى، غلط سلام كند، به طورى كه سلام حساب نشود، جواب او واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر سلام حساب نشود جواب ندارد.

ص: 166

[سؤال 1477] 682

بسمه تعالى 21 / 1 / 1362

ضمن سلام و درود به پيشگاه حضرت مهدى عليه السلام و نايب آن حضرت، امام خمينى

شخصى از درب وارد مى شود و سلام مى كند؛ چند نفرى گرم صحبت هستند و متوجه نمى شوند؛ شخصى ديگر در همان نزديكى مشغول نماز است؛ آيا وظيفه دارد جواب سلام آن شخص را بدهد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر شخصى كه نماز مى خواند، در جماعتى كه به آن ها سلام شده نبوده، نبايد در نماز جواب بدهد.

[سؤال 1478] 683

بسمه تعالى

به نام خداوند بخشنده و مهربان و به نام خداوندى كه پاسدار حرمت خون شهيدان عزيزمان مى باشد.

و با سلام و درود به شما اى امام بزرگوار، اى روح خدا، اى خمينى كبير. نمى دانم چطور احساسات خود را براى شما بيان نمايم؛ ولى همين را مى دانم كه خيلى شما را دوست دارم و از خدا خواهانم كه از عمر من بكاهد و به عمر شما بيفزايد.

1. هنگامى كه براى عبادت خداوند متعال مشغول نماز خواندن مى شوم، وقتى كه به ياد خدا مى افتم از اين كه چقدر به ما لطف دارد و چقدر مظلوم است، از مظلوميت و مهر خدا نزديك است كه اشكانم سرازير شود ولى خود را كنترل كرده، از ترس اين كه نمازم باطل شود. مى خواستم بدانم گريه اى كه از روى احساسم به خدا از اين كه چقدر مظلوم است و مهربان و ما چقدر از او غافليم، اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ تعبير مظلوم دربارۀ او نكنيد.

2. هنگامى كه مهمانى براى ما مى آيد و وقت نماز خواندن هم شده است، ما بايد كدام يك را از نظر اسلام در آن شرايط كه مهمان آمده، ارجحيّت بيشترى بدان دهيم؟ آيا بايد پس از كمى كه پيش مهمان نشستيم، از او عذر بخواهيم و به خواندن نماز مشغول شويم و يا اين كه هنگامى كه مهمان رفت،

ص: 167

نمازمان را بخوانيم؟

بسمه تعالى، مستحب است نماز را اول وقت بخوانند.

3. در چه صورت مى شود به نامحرم نگاه كرد؟ من با اين مشكل روبه رو هستم، مثل: هنگامى كه

شخصى در خانه را مى زند و وقتى كه در را باز مى كنم، مى بينم مهمان يك كس ديگرى است كه با يكى از افراد خانواده كار دارد، من آيا بايد همين طور سرم را پايين انداخته و جواب شخص را بدهم يا اين كه اگر واقعاً مجبور بودم، مى توانم نگاه كنم؟ در مورد نگاه كردن به مردان يا زنان نامحرم تلويزيون چطور؟ يا نگاه كردن عكس و تصاوير زنان و مردان نامحرم چطور؟ و يا هنگامى كه دكترى (زن يا مرد) به سر بالين مجروح مى آيد و مى خواهد از وضع مجروح باخبر شود و يا هنگامى كه مى خواهد به او سلام دهد، آيا بايد سر را به پايين انداخته و سؤال كند يا مى تواند به او نگاه كرده (البته نه نگاه غرض دار) و جواب گيرد؟

بسمه تعالى، نظر به وجه و كفّين بدون قصد ريبه اگر موجب مفسده نشود اشكال ندارد و نظر به

عكس اگر آشنا نباشد، بدون مفسده، مانع ندارد.

4. اماما! من در خانواده اى زندگى مى كنم كه همه طرفدار انقلاب مى باشند، ولى هنوز آن طور كه بايد، با نفسشان مبارزه نكردند و من دچار مشكلاتى شده ام:

هنگامى كه افراد به غيبت مشغول هستند و من هرچه مى گويم: غيبت نكنيد، مى گويند: اين كه غيبت نمى شود، در صورتى كه مى دانم غيبت است و من مجبور مى شوم محل را ترک كنم؛ حال اگر در سر سفره بودم و آن ها باز غيبت را شروع كردند و به تذكر من گوش ندادند، آيا من در آن مورد مى توانم در دل، غضبناک شوم يا اين كه بايد محل را ترک كنم؟

و يا هنگامى كه در تلويزيون مخصوصاً در برنامۀ ورزش و مردم - كه من فكر مى كنم آهنگ هايش با جمهورى اسلامى منافات دارد - گذاشته مى شود و برادران من هم علاقه مند هستند، من نمى توانم آن را به كانال ديگر ببرم و در ضمن، سر سفره مشغول غذا خوردن مى باشم، در آن موقع من بايد چه كنم؟

بسمه تعالى، اگر به اعتقاد شنونده غيبت است، جايز نيست گوش كند؛ ولى ترک مجلس اگر دشوار باشد، لازم نيست و موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوک مانع ندارد.

[سؤال 1479] 697

5. آيا اشک ريختن در نماز باعث ابطال نماز مى شود؟

بسمه تعالى، اگر براى ترس از خدا باشد مانع ندارد و براى غير خدا، در

ص: 168

صورتى كه با صدا باشد نماز را باطل مى كند؛ و مجرد ريختن اشك در نماز و بدون صدا مبطل نيست.

[سؤال 1480] ‘ 1518

3. اگر كسى عمداً شخصى را كه مشغول خواندن نماز است با فشار به جلو يا پهلو حركت دهد در صورتى كه نمازگزار روى از قبله نگرداند، نمازش صحيح است يا خير؟ اگر بيافتد يا خم شود چطور؟ توضيح دهيد.

بسمه تعالى، صحيح است.

[سؤال 1481] 7006

14. اگر در موقع نماز، چيزى كنار دهان باشد - مانند آدامس يا شكلات - مى توان نماز خواند به طورى كه نخورد؟

بسمه تعالى، در صورتى كه آب نشود و به حلق وارد نگردد و مانع قرائت نشود اشكال ندارد.

[سؤال 1482] 684

بسمه تعالى

1. من در موقع نماز، بعد از حمد اشتباهاً جهت انجام مستحب بودنش (الهى آمين) مى گفتم و بعد در رساله ديدم كه نماز باطل است؛ آيا بايد قضاى اين نمازها را بخوانم؟ و چون چند نماز را در ماه رمضان به اين شكل خواندم، آيا روزه ام باطل شده و بايد دوباره روزه بگيرم؟

بسمه تعالى، روزه باطل نيست و اگر جاهل قاصر بوده، نماز صحيح است.

2. نقاشى كردن و ترسيم چهرۀ اشخاص و حيوانات آيا حرام است يا حكم ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، اگر برجستگى ندارد مانع ندارد.

3. آيا حدود مالكيت فرزندى كه در خانۀ پدر ومادرش زندگى مى كند در اموال و اشياى آن خانه كه متعلق به والدينش هست عين همان مالكيت شخصى خودش هست بر اموال و اشياى آن خانه؟ يا

ص: 169

خير؟ جزء اموال خود شخص حساب نمى شود؟

بسمه تعالى، امول والدين و ديگران مال شخص به حساب نمى آيد.

4. خواندن سرودهاى دسته جمعى خواهران در نزد برادران جايز است؟

بسمه تعالى، با مراعات حجاب مانع ندارد مگر آن كه مفسده داشته باشد.

[سؤال 1483] 5482

4. اگر كسى از قبل، وضو داشته باشد و ادرار يا بول داشته باشد، مى تواند نماز بخواند؟ يا با داشتن بول و غائط مى تواند وضو بگيرد؟

بسمه تعالى، اگر مانع استقرار و طمأنينه نباشد اشكال ندارد ولى كراهت دارد اگر فشار آورد.

[سؤال 1484] 685

بسمه تعالى 3 / 3 / 1361

خدمت مبارک رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى

آيا مى شود چشم بسته نماز خواند؟ زيرا با باز بودن چشم، فكر انسان از نماز منحرف مى شود.

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1485] 686

بسمه تعالى 7 / 10 / 1361

با سلام و درود فراوان به بنيان گذار جمهورى اسلامى و رزمندگان جان بر كف اسلام و شهيدان و معلولين انقلاب و جنگ تحميلى.

سؤالى پيرامون مسأله 1157 رسالۀ توضيح المسائل دارم كه ذكر مى نمايم:

سؤال در اين جا است كه اگر كسى در نماز چشم ها را فقط و فقط به خاطر حضور قلب خود در نماز، به هم بگذارد؛ آيا اين عمل صحيح است يا نه، مكروه است؟

بنده اين عمل را در نماز انجام و نگاه به توضيح المسائل نيز نمودم ديدم اين عمل

ص: 170

را مكروه شمرده ايد؛ ولى عرض مى دارم كه من نمى توانم بدون چشم بستن در نماز، حضور قلب يا لااقل تفكر در نماز پيدا كنم. از شما راهنمايى لازم را در اين نكته خواستارم. والسلام.

بسمه تعالى، گرچه به هم گذاردن چشم در حال نماز مكروه است، ولى نماز را باطل نمى كند.

[سؤال 1486] 687

بسمه تعالى 17 / 2 / 1360

محضر مبارک اعضاى دفتر امام امت خمينى بت شكن ادام الله ظله العالى

حضورتان عرض مى شود كه در جبهه هاى جنگ معمولاً برادران با يک سرى مسائل شرعى برخورد مى كنند كه به علت نداشتن سابقۀ ذهنى قبلى، محتاج به جواب آن ها هستند. لطفاً جواب آن ها را در ذيل مسائل مرقوم فرماييد.

1. در اثناى نماز اگر به واسطه تير، خمپاره يا ... خطرى متوجه شخص بشود تكليفش چيست؟

بسمه تعالى، به طورى نماز بخواند كه خطر به او متوجه نشود، و اگر دفع خطر موقوف به شكستن نماز باشد، جايز است قطع كند.

2. اگر به هر دليلى مانند كمبود جا در سنگر، احتياج به ديده بانى، و احتراز از مواجه شدن با خطر دشمن، مجاهدى نتواند در نماز رو به قبله بايستد چه بايد بكند؟

بسمه تعالى، به هر نحو مى تواند نماز بخواند.

3. در صورت تنگى وقت يا مواجه شدن با خطر يا فرصت نداشتن در هنگام حمله، وضو گرفتن و نماز گزاردن چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور نبايد وضو بگيرد و به هر نحو ممكن است با تيمم نماز بخواند، به طورى كه خطر به او نرسد.

4. اگر رزمنده به دلايلى مانند كمبود جا در سنگر يا مواجه شدن با خطر دشمن در صورت حركت نتواند بايستد يا ركوع و سجده نمايد يا نتواند بنشيند، يا فقط حالت خوابيده داشته باشد، نماز را چگونه بايد به جا آورد؟

ص: 171

بسمه تعالى، حكم آن از مسائل قبل ظاهر شد و به هر نحو ميسور است نماز بخواند.

5. اگر در جبهه ظرف آبى باشد كه رزمنده گمان كند اگر با آن آب وضو بگيرد ممكن است بر اثر تشنگى باعث زحمت خود و ديگران شود در اين مورد چه كند؟

بسمه تعالى، تيمم كند.

6. اگر آب در محلى باشد كه مجاهد خوف داشته باشد كه اگر به آن نزديك شود، مورد اصابت تير

دشمن واقع شود؛ آيا مى تواند براى خواندن نماز تيمم كند؟

بسمه تعالى، لازم است تيمم كند.

7. اگر در اثر حمل شهدا و مجروحين در جبهه لباس و بدن شخصى آلوده به خون شود و تعويض لباس يا شستن بدن امكان پذير نباشد، در اين حالت نماز چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر فقط يكى از لباس هايش كه بتواند ستر عورت كند پاك باشد، بايد با آن نماز بخواند و بقيه را بكند و نجاست بدن را كه نمى تواند برطرف كند، مانع ندارد.

8. برداشتن و بيرون بردن فشنگ و انواع وسايل نظامى و مهمات و زوايد آن ها مانند پوكه، خرج و ... از منطقه جنگى چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، در فرض مزبور بيرون بردن آن ها از منطقه جايز نيست.

9. مسأله فوق در مورد اشياى غنيمتى چگونه است؟

بسمه تعالى، اسلحه را بايد تحويل دهند و ساير اشيا تابع مقررات دولت اسلامى است و اشياى يسيره مثل ساعت و لباس را مى توانند ببرند.

10. استفاده از غنائم جنگى از قبيل لباس، كلاه، انگشتر، ساعت، كفش، كنسرو و ... براى مجاهدينى كه مستقيماً در حمله شركت داشته اند، حكمش چيست؟

بسمه تعالى، حكم آن ذكر شد.

11. مسأله فوق در مورد جهادگران جهاد سازندگى كه در حملات دخيل بوده و در حال انجام وظيفه در پشت جبهه هستند، چگونه است؟

بسمه تعالى، حكم مقاتلين را دارند.

12. حكم استفاده از اين غنائم براى كسانى كه در حمله شركت نداشته، و در هنگام بازديد از جبهه ها برمى دارند چيست؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

13. وصيت نمودن براى برادران رزمنده و كسانى كه در مناطق جنگى مشغول فعاليتند واجب است يا

ص: 172

نه؟ در چه صورتى واجب مى شود؟

بسمه تعالى، اگر دين يا واجبى بر عهده او است و مال دارد و احتمال مى دهد كه شهيد شود، لازم است وصيت كند و در غير اين صورت وصيت كردن واجب نيست.

[سؤال 1487] 4246

3. مشغول نماز خواندن تلفن زنگ مى زند؛ كس ديگرى نيست جواب بدهد، جايز است نماز را بريده جواب تلفن بدهد؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 1488] 3051

6. من دخل عليه خوف في أثناء الصلاة لسبب طارئ، فهل تبطل صلاته أم لا؟

بسمه تعالى، لا تبطل صلاته.

[سؤال 1489] 688

بسمه تعالى 5 / 12 / 1361

محضر مبارك رهبر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متع الله المسلمين بطول بقائه.

آيا به نظر حضرت عالى، سرودهاى انقلابى كه همراه با موزيك در راديو و تلويزيون نواخته مى شود، اگر در مواقع نماز، صداى آن ها به گوش انسان برسد اشكال دارد يا اشكال ندارد؟ و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته

بسمه تعالى، نماز صحيح است.

[سؤال 1490] 3343

3. نماز خواندن در اتاقى كه در آن صداى لهو و لعب طنين انداز است، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است؛ اگر چه كار حرامى انجام گرفته است.

ص: 173

[سؤال 1491] 5792

3. آيا يك شخص مسلمان، موقع نماز درست است كه در گردنش صليب باشد با اين كه قبول دارد كه يک شخص ديگر را به جاى حضرت عيسى عليه السلام به صليب كشيده اند و فقط براى زيبايى مى اندازد يا اين كه بايد در بياورد؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است.

[سؤال 1492] 607

3. در موقع نماز خواندن مردان، عبور زنان از جلو مردان در حرم اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ نماز صحيح است.

ص: 174

نماز آيات

[سؤال 1493] 689

بسمه تعالى 26 / 10 / 1361

محضر مبارک رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله، سلامٌ عليكم و رحمة الله

محترماً معروض مى دارد: در اين ناحيه (گچساران) به صورت نسبتاً مداوم زمين لرزه مى شود و عرف مردم آن ها را زلزله مى دانند؛ در حالى كه طبق نظر كارشناسان نفتى، اين زمين لرزه ها به خاطر بهره بردارى مدام از منابع گاز طبيعى مى باشد؛ آيا از جهت وجوب نماز آيات، اين زمين لرزه ها حكم زلزله دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر زلزله است، نماز دارد.

[سؤال 1494] ‘ 1258

2. فردى در زمان وقوع زلزله در شهرى، به آن جا عزيمت مى كند (به علت ضرورت)؛ روزهاى بعد از زلزلۀ اصلى و شديد، زلزله هاى متعدد ولى كوچک تر رخ مى دهد؛ آن قدر كه گاهى به نود بار در روز مى رسد، ولى او به علت هيجان و سرگرم بودن به امداد مردم، رقم قطعى يا حتى حدود آن را هم نمى داند، اما مطمئن است كه در ساعت، بيش از دو بار اتفاق افتاده است. تعداد دفعاتى كه واجب است نماز آيات

ص: 175

بخواند چند بار است؟

بسمه تعالى، اگر چند دفعه زلزله واقع شده، هر چند دفعه كه معلوم باشد، نماز آيات دارد و بايد به همان مقدار نماز آيات را تكرار كند.

[سؤال 1495] 1628

2. با وحشت و هراس از بوق وضعيت قرمز، نماز آيات واجب مى گردد يا خير؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

[سؤال 1496] 6047

7. در تحرير الوسيله در مسأله شماره 4 مربوط به نماز آيات فرموده ايد: «يختص الوجوب بمن في بلد الآية» ولى به بنده مى گويند كه به وسيله تلفن از دفتر سؤال كرديم گفته اند كه اگر در شهرى خورشيد گرفت به مردم شهرهاى ديگر لازم است نماز آيات بخوانند تقاضاى جواب دارم.

بسمه تعالى، حكم همان است كه در تحرير الوسيله مرقوم است.

ص: 176

احكام خلل در نماز

احكام خلل در نماز

[سؤال 1497] 7002

10. در احكام نماز احياناً ديده مى شود كه با جهل به مسأله، در چيزهايى كه ركن نماز باطل نمى شود، مثل اين كه شخصى با ندانستن مسأله، سر ابهام پاها را به زمين متصل ننمايد و با ناخن بلند و يا با دامن پا، نماز خوانده است؛ در توضيح المسائل است كه «اگر با جهل به مسأله باشد نمازش صحيح است»؛ آيا قانونى دارد در امثال اين امور كه اگر شرايط يا اجزاى نماز به سبب جهل مسأله مطابق حكم شرعى انجام نشده باشد نماز صحيح باشد مگر در چند جا، يا قانون اين جور باشد: هرچه از اجزاى نماز يا شرايط آن با جهل به مسأله مطابق حكم شرعى نباشد باطل است؛ مگر در چند جا؛ يا اين كه هيچ قانونى كلى ندارد؟

بسمه تعالى، موارد مختلف است، در هر مورد به رساله مراجعه كنيد.

[سؤال 1498] 294

2. شخصى بعد از نماز عشا يقين كرد كه يكى از وضوهايش، از صبح تا شب باطل بوده؛ مثلاً مسح نكشيده؛ تكليفش چيست؟

بسمه تعالى، اگر در وقت نماز مغرب و عشا يقين كرده، نماز مغرب و عشا را به جا آورد و كفايت مى كند.

ص: 177

[سؤال 1499] 690

بسمه تعالى 8 / 7 / 1361

خدمت رهبر عزيز انقلاب اسلامى ايران

1. شخص جاهل مقصرى در موقع وضو گرفتن تا مچ دست آب مى ريخته و دست بر آن مى كشيده و دست به لاى انگشتان و بالاى آن ها نمى كشيده و يقين ندارد كه آب به لاى انگشتان مى رسيده يا نه؛ چون شستن دست قبل از صورت را يك بار حساب مى كرده؛ آيا نمازهايى كه خوانده قضا دارد يا نه؟

بسمه تعالى، بايد قضا نمايد.

2. در شرايط امروز، امر به معروف افراد ناشناسى كه نمى دانيم اثر دارد يا نه، وظيفه چيست؟

بسمه تعالى، در فرض احتمال اثر و اجتماع ساير شرايط، واجب است.

3. آيا ترک درس طلبگى باعث تعرب بعد الهجره مى شود؟

بسمه تعالى، خوب است بدون عذر شرعى ترک نكنند.

[سؤال 1500] 691

بسمه تعالى

حضور رهبر انقلاب امام خمينى، سلام عليكم

من يک سؤال داشتم و آن اين كه حدود 3 سال از عمرم هرگاه به خاطر جنابت محتاج غسل مى شدم، اين طور فهميده بودم كه هر وقت غسل كنم عيبى ندارد و لازم نيست فورى غسل كنم؛ با اين كه آب كاملاً در اختيارم بود. و تا موقعى كه غسل نمى كردم تمام نمازهايم را با تيمم مى خواندم؛ حتى تا 3 روز. و ضمناً فكر مى كردم كه مسأله را درست مى دانم. آيا حالا بايد نمازهايم را دوباره بخوانم؟

بسمه تعالى، نمازهايى كه در حال جنابت و پيش از غسل خوانده شده قضا دارد.

[سؤال 1501] 1932

7. شما در قسمتى از توضيح المسائل فرموده ايد: «هر جاى نماز سهواً يا عمداً

ص: 178

اشتباه شود نماز باطل است». ولى در مسأله شمارۀ 1239 فرموده ايد: «اگر چيزى غلط خوانده شود و دوباره صحيح گفته شود سجدۀ سهو ندارد». لطفاً در اين مورد مرا راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، آنچه از مسأله 1239 نقل كرده ايد صحيح است و جاى قسمت اول را بنويسيد تا توضيح داده شود و زياد كردن يا ترک اركان نماز، موجب بطلان نماز است؛ چه عمدى باشد و چه سهوى.

[سؤال 1502] ‘ 647

2. آيا فقط در صورت اشتباه داشتن در حمد يا سوره بايد نمازها را دوباره به جا آورد يا در صورت اشتباه داشتن در ساير قسمت هاى نماز نيز بايد نماز را دوباره خواند.

بسمه تعالى، در غير اركان نماز اگر سهو و اشتباهى رخ داده، نماز اعاده ندارد.

[سؤال 1503] 5619

6. آيا نمازى را كه انسان به قصد احتياط خوانده مى تواند دوباره بخواند؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد. ولى اگر از روى وسوسه باشد اعتنا نكند.

[سؤال 1504] 324

3. من ابتدا نحوۀ نشسته نماز خواندن را دقيق نمى دانستم؛ به اين صورت كه فكر مى كردم نحوۀ نشستنى كه موقع خواندن حمد و سوره هست با نحوۀ نشستنى كه موقع خواندن تشهد هست فرق دارند و با مقايسه با نماز ايستاده، موقع تشهد خواندن، قدرى خم مى شدم (از حالت نشسته)، و موقع قيام براى خواندن حمد و سوره، كامل مى نشستم و مدتى نمازها را به اين نحو مى خواندم تا بعدها كه مسأله را دانستم. آيا در مدتى كه چنين نماز مى خوانده ام نمازم ايراد دارد يا خير؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است.

ص: 179

[سؤال 1505] 692

بسمه تعالى

پس از عرض سلام بر امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و بر نايب بر حق آن حضرت و با درود بر روان پاك شهدا از صدر اسلام تا كنون، سؤالاتى از آن حضرت دارم كه به عرضتان مى رسانم.

1. اگر شخصى ذكر مستحبى را به نيت اين كه درست است در نماز بگويد و بعداً متوجه شود كه آن ذكر مستحبى را صحيح نگفته آيا نماز صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله نماز صحيح است.

2. آيا شخصى كه تحت تكفل پدر خويش است و مالى از خويش ندارد مى تواند نذر كند يا خير؟ و اگر نذرى كرده بايد به آن عمل كند يا خير؟

بسمه تعالى، در صورتى كه متعلق نذر مقدور باشد، نذر صحيح و واجب الوفاء است.

3. در مورد نذر و عهد كردن اگر شخص صيغۀ آن را به آن صورتى كه در رساله هاى عمليه است ادا نكند آيا نذر منعقد مى شود يا خير؟

بسمه تعالى، منعقد نمى شود.

4. كسى كه نذر مى كند يک هفته نافله شب به جا آورد و معين نمى كند كه چه هفته اى، آيا پس از خواندن نافله شب در چند شب مى تواند مابقى را نخواند و از نو از هفته اى ديگر بخواند؟

بسمه تعالى، اختيار هفته ديگر براى عمل به نذر مانع ندارد.

5. كسى كه نذر مى كند يك هفته نافلۀ شب به جا آورد اگر نصف شب بيدار شد و صدايى شنيد و به خيال اين كه اين صدا صداى اذان است نافلۀ شب را به جا نياورد ولى بعداً فهميد كه اين صدا صداى قرآنى بوده كه قبل از اذان پخش مى شود، در اين صورت آيا كفاره دارد؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله كفاره ندارد.

[سؤال 1506] 693

بسمه تعالى 25 / 11 / 1361

اگر شخصى بعد از مدتى مثلاً در 60 سالگى بفهمد كه قرائت نمازش غلط بوده است، آيا اعادۀ تمام نمازها واجب است يا خير؟

ص: 180

بسمه تعالى، نمازهاى گذشته در فرض مرقوم اعاده ندارد.

[سؤال 1507] 694

بسمه تعالى 11 / 3 / 1367

اى امام عظيم الشأن حفظك الله للإسلام و المسلمين و أطال عمرك إلى ظهور المهدى عليه السلام.

در اكثر رساله هاى توضيح المسائل حضرت عالى كه اخيراً هم چاپ گرديده، با يكى از رساله هاى توضيح المسائل كه قبلاً چاپ شده و هم اكنون هم چاپ مى شود اختلاف فتوا و يا تجديد نظر آن حضرت ديده مى شود، براى نمونه مسألۀ 1001: اگر انسان كلمه اى را صحيح بداند و در نماز همان طور بخواند و بعد بفهمد غلط خوانده، نمازش صحيح است و به احتياط مستحب دوباره نماز را بخواند و اگر وقت گذشته قضا نمايد و در بيشتر رساله هاى توضيح المسائل دارد كه نمازش باطل است و بايد اگر وقت گذشته قضا نمايد. خواهشمند است براى روشن شدن وظيفۀ مقلدين و ناشرين توضيح المسائل فتواى اخير را تعيين فرماييد. نصرت آن حضرت را كه نصرت اسلام مى باشد از خداوند قادر متعال خواهانم.

بسمه تعالى، در فرض سؤال نماز صحيح است و اعاده و قضا واجب نيست، اگرچه احوط است.

احكام شک

[سؤال 1508] 695

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى و مرجع عالى قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى و متع الله المسلمين بطول بقائه.

خواهشمند است نظر مبارك را در مسائل زير بيان فرماييد.

ص: 181

1. اگر كسى شک كند كه در ركعت آخر نماز اول يا ركعت اول نماز آخر (ركعت آخر نماز ظهر يا ركعت اول نماز عصر - ركعت آخر نماز مغرب يا ركعت اول نماز عشا) است تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اگر در وقت مشترک است، آن ركعت را آخر نماز سابق قرار دهد و نماز لاحق را بعداً از نو بخواند و اگر در وقت مختص به عصر يا عشا است بنا گذارد بر تماميت نماز سابق و نماز لاحق را از نو بخواند.

2. در ركعت اول و دوم نماز ظهر و عصر كه به صورت جماعت خوانده مى شود، آيا مأموم مى تواند

تسبيحات اربعه بخواند؟

بسمه تعالى، به عنوان ذكر اشكال ندارد.

3. حمد و سوره و آيه اى كه در نماز خوانده مى شود، آيا به قصد انشا بايد خوانده شود يا به قصد حكايت؟

بسمه تعالى، بايد به قصد حمد و سورۀ قرآن بخواند.

4. كلاس هاى چهارم نظرى معمولاً از ماه فروردين به بعد تعطيل مى شود. عده اى از معلمان اين كلاس ها، به صورت حق التدريس - ساعتى تقريباً چهل تومان - اين كلاس ها را اداره مى كرده اند. آيا اين گونه معلمان مى توانند وجوه حق التدريس را دريافت نمايند و در نهادهاى انقلابى كار كنند يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات است و بدون انجام تدريس، استحقاق حق التدريس ندارند.

[سؤال 1509] 696

بسمه تعالى

اگر شخصى در عبادات يا طهارت و نجاست، دچار وسواس شده باشد و زياد شک كند، تكليف شرعى او چيست؟

بسمه تعالى، نبايد به شک هاى خود اعتنا كند و اگر اعتنا كند، كار حرامى كرده است؛ و هر عمل را بيش از يك بار نبايد انجام دهد و اگر انجام دهد حرام است؛ و هر گاه شک در نجاست چيزى يا صحت عملى كرد، بايد بنابر طهارت و صحت بگذارد و اگر بر خلاف آن عمل كرد، جايز نيست.

ص: 182

حكم شک در افعال نماز

[سؤال 1510] 697

بسمه تعالى

با درود و سلام فراوان و دعا براى آن وجود گران قدر، زعيم آگاه و عالى قدر، قلب تپندۀ امت اسلامى و نايب به حق امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و با سلام به روان شهداى حق و حقيقت، سؤالاتى چند به استحضار آن رهبر عزيز مى رسد:

1. اگر انسان در تعداد سجده ها شک كند كه يک سجده به جا آورده يا دو يا سه سجده، حكمش چيست؟

بسمه تعالى، اگر محل آن باقى است، بنا بر يک بگذارد و اگر محل آن گذشته، اعتنا نكند.

2. دانشجويى كه از شهرستان آمده و مثلاً در نظام آباد زندگى مى كند و دانشگاهش نزديكى هاى ميدان آزادى است و هر صبح از خانه بيرون مى آيد براى تحصيل و عصر به خانه برمى گردد، اگر مسير رفت و برگشتش به هشت فرسخ نرسد، يا مسير رفتش به چهار فرسخ نرسد، حكم نماز و روزه اش چيست؟

بسمه تعالى، اگر هيچ يك از منزل و محل تحصيل، وطن او نيست و قصد ماندن ده روز در خصوص يكى از آن دو را ندارد، نمازش شكسته است و نمى تواند روزه بگيرد و حكم مسافر دارد.

3. نمازهاى صبحى را كه انسان در مسافرت بوده و به نيت شكسته نخوانده و مانند نماز غيرمسافر

خوانده، بايد قضا نمايد؟

بسمه تعالى، نماز صبح شكسته نيست و در فرض سؤال، قضا واجب نيست.

4. در سؤال دو، آيا شخص مى تواند روزۀ ماه رمضانش را در تهران (امسال) بگيرد يا اگر روزه اش قضا شده، مى تواند قضاى آن را در تهران به جا آورد؟

بسمه تعالى، جواب اين سؤال، از مسأله دو معلوم شد.

5. آيا اشک ريختن در نماز باعث ابطال نماز مى شود؟

بسمه تعالى، اگر براى ترس از خدا باشد مانع ندارد و براى غيرخدا، در صورتى كه با صدا باشد نماز را باطل مى كند؛ و مجرد ريختن اشک در نماز و بدون صدا مبطل نيست.

ص: 183

6. اگر كسى در تعداد تسبيحات اربعه شک كند كه دو تا گفته يا سه تا يا چهار تا يا يكى حكمش چگونه است؟

بسمه تعالى، مى تواند اكتفا كند و نمازش صحيح است.

[سؤال 1511] 1754

4. كسى در سجده شک كرده است يك سجده يا دو سجده و يا سه سجده كرده حكم مسأله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر بعد از محل است احتياط كند و اگر در محل است يك سجده به جا آورد.

[سؤال 1512] 3165

5. شک در سجده (شک در يك مرتبه يا دو مرتبه) به چه نحوى است؟

بسمه تعالى، اگر شک در محل است و داخل در عمل بعدى نشده، بايد به شک اعتنا كند.

[سؤال 1513] 1978

4. شک در سجده هاى نماز چگونه است؟ مثلاً شک مى كنم كه يك سجده به جا آوردم يا دو سجده؟ هنگام شک در تسبيحات اربعه چه كار بايد كرد؛ شک در مورد تعداد؟

بسمه تعالى، بايد بنا بگذارد كه به جا نياورده است؛ مگر محل آن گذشته باشد.

[سؤال 1514] 2158

3. اگر كسى بعد از سر برداشتن از سجده، شک كند يا فراموش كند سجدۀ اول بوده يا دوم و بعد از فكر كردن، يادش نيايد كه سجدۀ اول بوده است يا سجدۀ دوم، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، بايد سجدۀ دوم را به جا آورد.

ص: 184

[سؤال 1515] 698

بسمه تعالى

با سلام به رهبر انقلاب خونبارمان امام خمينى، كه دعاى امت شهيد پرورمان هميشه بدرقه شما است. مى خواستم كه جواب چند سؤال زير را براى من بفرماييد:

1. اگر انسان به سجده برود و وقتى كه از سجده سر بردارد، نداند كه سجدۀ اول بوده يا سجدۀ دوم، در اين حالت بايد چه بكند؟

بسمه تعالى، بنا را بر سجدۀ اول بگذارد و سجدۀ دوم به جا آورد.

2. آيا در مسجدى كه امام جماعت ندارد و يا اگر گروهى در صحرا بخواهند نماز جماعت بخوانند و در آن جا روحانى نباشد، به فردى كه شرايط يک امام جماعت را دارد، مى توان اقتدا كرد؟

بسمه تعالى، اگر دسترسى به روحانى ندارند، با مراعات شرايط مانع ندارد.

3. آيا نماز جمعه در زمان كنونى واجب عينى است يا بنا به فتواى سابقتان واجب تخييرى است؟

بسمه تعالى، واجب تخييرى است.

4. آيا گوش دادن به سرودهايى كه آهنگ شديدى دارند (مانند سرود 22 بهمن) از نظر شرعى اشكال دارد؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب، حرام است و صداهاى مشكوک مانع ندارد.

[سؤال 1516] 699

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، پس از عرض سلام:

1. شخصى در سجدۀ نماز يوميه وقتى كه سر از سجده برداشت شک كند كه آيا سجده اول است يا دوم. چون كه جاى محل بود، بنا گذاشت كه سجده اول است و دوباره به سجده رفت. وقتى كه به سجده رسيد، يقين حاصل كرد كه قبلاً دو سجده به جا آورده بود و سجده اى كه به آن مشغول بود سجده سوم است. تكليف آن چيست؟ لطفاً جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، نماز صحيح است.

ص: 185

2. آيا سجده به سيمان صحيح است يا نه؟ در ضمن، سيمان هايى كه در كف حمام ها به كار بردند و به وسيله آب و آفتاب سفت و محكم شده است سجده بر آن صحيح است يا نه؟

بسمه تعالى، سجده بر سيمان مانع ندارد اگر چه احوط ترك است.

[سؤال 1517] 348

3. اگر كسى در تسبيحات اربعه شک كند كه سه تا شد يا دوتا يا يكى، آيا به شک خود اعتنا بكند يا نكند؟ و در صورت اعتنا، حكم آن چيست؟

بسمه تعالى، بنا را بر اقل بگذارد.

[سؤال 1518] 700

بسمه تعالى

موضوعى كه مى خواستم مطرح كنم دربارۀ حالات روحى خودم مى باشد. و از شما مى خواهم كه كمكم كنيد؛ زيرا از آن جا كه گفته شده كه اسلام دين كامل است و به همه جهات انسانى (روحى - جسمى) توجه دارد و شما را كه در اين زمان مى توانيد در مشكلات ما را يارى كنيد انتخاب كردم تا مسائل خود را از شما بپرسم. من دخترى هستم 18 ساله كه مى خواهم واقعاً نمونه يک زن اسلامى باشم و از حضرت فاطمه عليهاالسلام درس بگيرم، اما نمى دانم چرا موفق نمى شوم؛ زيرا شيطان در وجود من رخنه كرده و من هرچه مى خواهم با شيطان مبارزه كنم به جاى پيروزى مغلوب مى شوم. وقتى كه مى خواهم نماز بخوانم اصلاً فكرم و حواسم جمع نمى شود تا به نام مقدس الله مى رسم فوراً يك فردى جلوى چشمم ظاهر مى شود و من از ترس اين كه شركى قائل شده باشم چند بار تكرار مى كنم (همان كلمه را) ولى هر بار مثل هميشه يكى از شخصيت ها به فكرم مى رسد، يا در غير نماز فكرهايى به مغزم رسوخ مى كند كه من به اشتباه بودن و شايد شرک بودن آن ها آگاهى كامل دارم، ولى در راه مبارزه با آن ها هرگز موفق نمى شوم تا به حال چند بار خواسته ام كه به يک روان شناس مراجعه كنم ولى نشده، تا اين كه تصميم گرفتم كه اين مسائل را با شما مسئولان دفتر امام در ميان گذارم،

ص: 186

شايد كه به لطف خدا از همه شرک ها و بدى ها پاک شوم. از شما مى خواهم كه با اين مسائل به طور جدى برخورد كنيد و خواهشمندم جواب را هرچه زودتر برايم بفرستيد زيرا كه من مى ترسم راه به جايى برم كه راه علاج نباشد. متشكرم

بسمه تعالى، وسوسه به خود راه ندهيد و وظائف و تكاليف عبادى خود را به نحو متعارف انجام دهيد.

[سؤال 1519] 701

بسمه تعالى

دفتر رهبر عزيز حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، سلام عليكم

و اما بعد، در مورد همسر اين جانب كه دچار وسواس و شك بسيار زيادى شده است لطفاً حكم شرعى را مرقوم فرماييد. حالات مختلف وسواس و شک ايشان مختصراً به شرح زير مى باشد.

1. اكثر نمازها را بدون دليل دوبار مى خواند به اين بهانه كه مثلاً نفهميدم سجده را انجام دادم يا خير؟ سلام دادم يا خير؟ سوره را خواندم يا خير؟ سه ركعت خواندم يا خير؟ وضويم باطل شد يا خير؟ تكبير گفتم يا خير؟ و...

2. در موقع وضو گرفتن آب بسيار زيادى مصرف مى كند، دست ها را چند بار زير آب مى گيرد و به قول معروف كُر مى دهد.

3. براى حمام رفتن نيز آب بسيار زيادى مصرف مى كند و موقع غسل حداقل دو يا سه بار غسل مى كند آن قدر طول مى دهد كه آب حمام سرد مى شود و اجباراً غسل را تمام كند، مواقعى كه احتياج به غسل ندارد باز غسل مى كند، احكام شرعى موارد بالا را از روى رساله به او گفته ام ولى گوش نمى دهد مى گويد: كه بايد از نو انجام بدهم؛ مثلاً در مورد نماز گفتم كه نبايد نماز را قطع كرد، طبق حكم شرعيش در فلان مورد نبايد اعتنا كرد و در فلان مورد بايد اين چنين انجام داد ولى گوش نمى دهد و نماز را دوباره مى خواند. خلاصه دچار وسواس و شك زيادى گشته است كه بايد علاج گردد. متمنى

ص: 187

است حكم شرعى آيت الله خمينى را در موارد بالا مرقوم فرماييد.

در ضمن يك سؤال شرعى ديگر: در موقعى كه عمل دخول انجام نشود و فقط مرد ارضاء شود، چه منى بر بدن زن بريزد چه نريزد آيا زن هم غسل دارد؟ والله المستعان

بسمه تعالى، شک در نماز بعد از تجاوز از محل يا بعد از تمام شدن نماز اعتبار ندارد و تكرار نماز يا وضو يا غسل از روى وسواس باطل است و اعتنا به وسواس جايز نيست، بايد گوش به وسوسۀ او ندهد و بدون تحقق دخول در فرض مرقوم زن جنب نمى شود.

حكم شک در عدد ركعت هاى نماز واجب

[سؤال 1520] 702

بسمه تعالى 10 / 5 / 1361

محضر مبارک حضرت امام، آيت الله روح الله الموسوى الخمينى، دامت بركاته

همچنان كه حضرت امام مستحضرند، امت مسلمان و شهيدپرور جهت رضاى بارى تعالى تمام هستى، حتى مال، جان و فرزندانشان را در طبق اخلاص نهاده و به پيشگاه بقية الله الاعظم، ولى عصر، حضرت مهدى، امام زمان - عجل الله تعالى فرجه الشريف - تقديم نموده و براى شكر و نيايش اين نعمت بزرگ، علاوه بر فريضه هاى يوميه، در نيمه هاى شب و نزديكى هاى سحر رو به سوى درگاه احديت آورده و به نماز مى ايستند. ولى از آن جايى كه بشر به هر حال جايزالخطا است، لذا در مواردى به علت گرفتارى هاى مفرط و يا نگرانى از عزيزان دور از وطن و يا فراق و جدايى ابدى از جگرگوشه گان، در نمازها، به خصوص در ركعت و ركوع و سجود مرتكب اشتباه و ترديد مى گردند تا آن جايى كه اعتراف به كثير الشک بودن خودشان مى كنند و از اين بابت بسيار ناراحت و نگران مى باشند. لذا جهت رفع اين مسأله، دستگاه الكترونيكى بسيار كوچک طراحى شده كه مى تواند بدون هيچ گونه عمل يدى و يا مكانيكى، هنگام

ص: 188

نماز، تعداد ركوع و سجود و ركعت را بر روى صفحه چند سانتى مترى - (يا بزرگ يا كوچك) كه در گوشۀ سجاده و يا بغل دست و يا هر جايى كه ايرادى نباشد - نشان دهد تا نمازگزار بدون ترديد و حواس پرتى و دودلى و فكر در مورد چگونگى نمازش، بتواند با راحتى خيال نمازش را آن چنان كه مدّ نظر خداوند متعال هست به جاى آورد. اكنون چگونگى مورد استفادۀ اين دستگاه از نظر شرع اسلام، مورد سؤال مى باشد كه استدعاى فتواى صريح از محضر مبارک را داريم.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، اشكال ندارد.

[سؤال 1521] 703

بسمه تعالى

مهر نمازهايى كه از نوع جنس جعبۀ پلاستيک مى باشد. با هر بار فشار روى مهر، شماره عوض مى شود كه نشان دهندۀ شمارۀ ركعت نماز است و ساختن اين وسيله به خاطر جلوگيرى از شک در نماز است. و مهر در حال سجده محلش ثابت است.

خواهشمند است نظريۀ امام خمينى را راجع به ساختن و استفادۀ از اين وسيله را در نماز بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر موجب اطمينان باشد اعتماد بر آن اشكال ندارد.

[سؤال 1522] 4674

8. كسى كه وظيفه اش خواندن نماز به طور خوابيده است، اگر شک بين سه و چهار كند، بايد يک ركعت نماز احتياط بخواند يا دو ركعت يا بستگى به نيت دارد؟

بسمه تعالى، مخير است بين يک ركعت خوابيده به جاى يك ركعت ايستاده يا دو ركعت خوابيده به جاى دو ركعت نشسته.

[سؤال 1523] 6249

2. در نماز مغرب، بعد از السلام علينا و در حين گفتن السلام عليكم، شک دو و سه

ص: 189

كرد و بعد از تمام كردن السلام عليكم، يک ركعت موصوله خواند؛ بعد از تمام شدن اين ركعت موصوله، يقين كرد موقع شک، دو ركعت خوانده بود و با اين ركعت، سه ركعت تمام شده. نماز او صحيح است يا باطل يا حكم ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله، نماز صحيح است.

حكم شک هايى كه اعتبار ندارد

[سؤال 1524] 704

بسمه تعالى 25 / 11 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

با عرض سلام، خواهشمندم حقير را در مسائل ذيل راهنمايى فرماييد:

در رساله هاى عمليه آمده است: «كثير الشک نبايد به شک خود اعتنا كند».

1. آيا كسى كه در مورد ركعت اول و دوم نماز، كثير الشک است، بايد زمانى كه شک كرد ركعت اول را حساب كند يا ركعت دوم را؟ يا كسى كه كثير الشک است در سجدتين، بايد سجدۀ اول را حساب كند يا سجده دوم را؟

بسمه تعالى، بنابر ركعت دوم و سجدۀ دوم بگذارد.

[سؤال 1525]

2. آيا كسى كه در يک نمازش شک هاى مختلف مى كند كثير الشک است؟

بسمه تعالى، اگر سه شک در آن بكند كثير الشک است.

3. آيا تكان هاى مختصر هنگام خواندن اذكار در نماز، چنان كه سهواً انجام شود و نمازگزار نتواند مانع آن شود، باعث ايجاد اشكال در نماز مى شود؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1526]

4. اگر كسى احتمال دهد (يا برايش يقينى باشد) كه در اثر توجه به شكيات در نماز

ص: 190

كثير الشک مى شود، آيا مى تواند براى جلوگيرى از آن، قبل از كثير الشک شدن به شكش اعتنا نكند؟

بسمه تعالى، اگر كثير الشک نشده بايد به وظيفه شک عمل كند.

[سؤال 1527] 5459

5. اگر پسرى در محلى نماز قضاى مادر را (به فرض وجوب) و يا نمازهاى خود را انجام داد، بعداً شک كرد كه آيا در آن محل نماز درست بوده يا خير (از نظر مكان) آيا نمازهاى خوانده شده قضا دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اعاده لازم نيست.

[سؤال 1528] 1913

4. اعادۀ نماز به خاطر به دل نچسبيدن نماز خوانده شده چطور است و اصل اعاده مشروع است يا نه؟ و آيا نماز اعاده شده صحيح و كافى است؛ ولو بعداً معلوم شود نماز اول باطل بوده؟

بسمه تعالى، در صورت شک، اعاده مطلوب است؛ مگر اين كه منجر به وسواس شود.

[سؤال 1529] 169

4. بر اثر كم حافظه بودن و ناراحتى هاى جسمى، روحى و خانوادگى به كثرت شک مبتلا شده ام و در نماز نيز زياد حواسم پرت مى شود، هرچه مسائل مربوط به شكيات را از روى رسالۀ شما هم مى خوانم، زود فراموشم مى شود؛ به همين جهت تا كنون به شكيات كمتر اعتنا مى كنم يا به خواندن سجدۀ سهو اكتفا مى كنم؛ تكليف چيست؟ در حالى كه بارها نماز را تكرارى خوانده ام اما باز هم همين وضع پيش آمده است؛ چه بايد بكنم؟

بسمه تعالى، شک كثير الشک اعتنا ندارد و نماز صحيح است.

ص: 191

[سؤال 1530] 705

بسمه تعالى 24 / 11 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

با عرض سلام، خواهشمندم حقير را در مسأله ذيل راهنمايى بفرماييد:

در رساله هاى عمليه آمده است: «كثير الشک كسى است كه سه بار در يك نماز يا در سه نماز پشت سر هم شک كند».

آيا اين مسأله در مورد يک شک است؟ يعنى مثلاً سه بار در يک نماز شک كند كه يك سجده به جا آورده يا دو سجده؟ يا شامل هر شكى مى شود كه سه بار در يك نماز يا در سه نماز پشت سر هم پيش مى آيد. مثلاً سه بار در يک نماز شک كند، اما شک ها مختلف باشند؟ قبلاً از راهنمايى حضرت عالى متشكرم.

بسمه تعالى، در صورت اختلاف متعلق شک نيز، كثير الشک صادق است.

[سؤال 1531] 712

4. اگر انسان كثير الشک، شک كند بين چهار و پنج قبل از سجدتين، مثلاً شک كند در عين حال كه آيا ركوع را انجام داده يا نه، آيا بايد بنا بر چهار بگذارد و سجدتين را به جا آورد و تشهد و سلام دهد يا آن كه چون شک در ركوع هم دارد بايد بنا بر پنج بگذارد و تشهد بگويد و سلام دهد و سجدتين را هم به جا نياورد؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، كه كثير الشک است بايد بنا بر چهار بگذارد و طبق وظيفه نماز را تمام كند.

[سؤال 1532] 712

5. اگر انسان از باب احتياط در موردى جمع بين قصر و اتمام كند و وقتى شروع به قصر نمود، بين 2 و 3 شک نمايد، آيا با فرض كثرت شک، مى تواند بنابر سه بگذارد و نماز را چهار ركعتى تمام كند و بعد دو ركعتى را بخواند؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، مى تواند بنا بر دو بگذارد.

ص: 192

[سؤال 1533] 706

بسمه تعالى 10 / 3 / 1361

حضور محترم برادران دفتر استفتاى امام، برادران گرامى، سؤال بسيار مهمى برايمان پيش آمده كه چون تا كنون به جوابى دست نيافته ايم از شما تقاضا مى نمايم از محضر مبارک امام جويا شويد تا تكليف مان معين شود.

يكى از برادران مسجد ما، آدم بسيار شكاكى است به خصوص در نمازهاى يوميه به حدى شک مى كند كه از كثير الشک نيز گذشته بدان حد كه نماز عصر را به عنوان مثال وقتى فرادا مى خواند در حدود يك ساعت و 11 دقيقه مى خواند. علاوه بر اين ها به ناراحتى اعصاب نيز مبتلا شده و خيلى زود عصبانى مى شود و اين ها همه از علائم اين گونه نماز خواندن است و هر كارى هم كه مى كند نمى تواند ترک كند به عنوان مثال كلمۀ مبارك «الرحمن الرحيم» را در حدود 8 بار و «اهدنا الصراط المستقيم» را بيش از 7 بار مى گويد و هر چقدر هم كه با او به گفت وگو مى نشينيم و مى گوييم كه نبايد به اين گونه شک ها اعتنايى كنى چاره اى ندارد و نمى تواند ترک كند.

بدين وسيله تقاضا مى نمايم در مورد اين مسأله ما را روشن فرماييد و خواهشمنديم حكم شرعى اين مسأله را از امام بزرگوارمان جويا شويد و لطفاً بپرسيد كه آيا اين گونه نماز خواندن با آن همه تكرار كردن آيا اشكالى ندارد و امام چه فتوايى در اين زمينه دارند.

بسمه تعالى، بايد به وسوسه اعتنا نكند و اگر اعتنا كند و كلمات را تكرار نمايد جايز نيست.

[سؤال 1534] 707

بسمه تعالى

خدمت امام امت، خمينى كبير، مدّ ظله، سلام عرض مى كنم.

من يكى از مقلدين شما هستم كه بايد خدمت شما عرض كنم: بنده در طهارت

ص: 193

گرفتن، غسل كردن، وضو گرفتن، نماز خواندن، استبراء كردن و ساير مسائل ديگر، زيادى شک مى كنم؛ لذا از شما تقاضا دارم كه مرا راهنمايى بكنيد كه بنده بايستى چه كار كنم؟

آيا من وسواسى هستم؟ كثير الشک هستم؟ بايد به شک هايم عمل كنم يا نبايد اعتنا كنم؟

بسمه تعالى، وسواس هستيد و نبايد به شک هاى خود اعتنا كنيد.

[سؤال 1535] 799

2. وسواسى شرعى چه كسى است؟ با كثير الشک چه فرقى دارد؟ و به چه مواردى نبايد اعتنا كند؟

بسمه تعالى، وسواس شرعى نداريم و كسى كه از متعارف خارج شود وسواسى است و حرام است.

[سؤال 1536] 1846

2. شخصى كه در هر نماز و در هر چيزى شک مى كند و نمى داند كثير الشک است يا وسواس، چه كند؟

بسمه تعالى، وسواس است و بايد به وسوسه اعتنا نكند.

[سؤال 1537] 7327

5. در نمازهايى كه مى خوانم به شدت شک هاى فراوان دارم، البته نه شک در ركعت و يا ركن هاى نماز بلكه شک براى اين كه فرضاً جايى از دستم بيرون افتاده يا اين كه فرضاً «الله اكبر» را به زبان عربى صحيح بيان نكرده ام - البته شايد هم درست نباشد ولى به هر حال در اين قبيل موارد بنده شک هاى بسيارى دارم - آيا بايد به اين شک ها اعتنا كنم يا خير؟

بسمه تعالى، شک اگر ناشى از وسوسه باشد نبايد اعتنا كنند.

ص: 194

[سؤال 1538] 3034

2. فردى است كه زياد شک مى كند و ندانسته و يا ناخودآگاه نماز را مى شكند و آن را باطل مى كند، مى گويند شكستن نماز معصيت است، در عوض معصيت چه كارى بايد انجام دهد كه خدا از او درگذرد.

بسمه تعالى، بايد به وظيفه اى كه در رساله عمليه براى شک مذكور معيّن شده عمل كند و اگر كثير الشک است به شك خود اعتنا نكند.

[سؤال 1539] 3165

6. حكم كسى كه در سجده، زياد شک مى كند (غالب اوقات و فقط در سجده) چيست؟

بسمه تعالى، شک كثير الشک اعتبار ندارد.

[سؤال 1540] 1847

2. مدت يک سال و نيم است كه سعى مى كنم حواسم را جمع نماز كنم، ولى در بين نماز فكرم به يک سو كشيده مى شود، يک وقت متوجه مى شوم كه نماز مى خوانم ولى نمى دانم چند ركعت نماز خوانده ام، يا تشهد را خوانده ام، يا چند سجده كرده ام. و بالاخره نماز را از سر مى گيرم، خيلى كم ممكن مى شود كه نماز را با دقت بخوانم، از نماز خواندنم ناراضى هستم بفرماييد با توضيح بسيار كه چگونه بخوانم.

بسمه تعالى، لازم نيست نماز را از سر بگيريد و به همان نحو كه مى خوانيد صحيح است.

[سؤال 1541] 2645

3. يک نفر امام و يك نفر مأموم، در نماز جماعت امام شك سه و چهار مى نمايد، مأموم شک چهار و پنج مى نمايد تكليف آنان چيست؟

بسمه تعالى، با رجوع هر يک از امام و مأموم به ديگرى بنا را بر چهار بگذارند.

ص: 195

[سؤال 1542] 708

بسمه تعالى

با درود بى كران بر حضرت محمد صلى الله عليه و آله وسلم و آل او و با درود بى پايان بر يگانه منجى عالم بشريت حضرت مهدى عليه السلام و با درود بر رهبر كبير انقلاب امام خمينى

من زنى هستم سى ساله و در حدود 7 سال است كه ازدواج كردم و سه فرزند دارم. چند سؤال دارم لطفاً جواب آن را برايم بفرستيد.

1. تقريباً حدود 4 ماه است كه وقتى مى خواهم نماز بخوانم فكرهاى بدى به فكرم مى رسد و نمى توانم آن طور كه بايد و شايد و به نحو احسن نماز بخوانم، هرچه سوره «قل اعوذ برب الناس» و لعنت خدا بر شيطان مى گويم باز نمى توانم بر خودم مسلط باشم و بتوانم به طور منظم و با ياد ذكر الله اكبر با معنى كامل نماز بخوانم و خيلى هم نماز را دوست دارم و عاشق نماز هستم حتى خيلى ها را مى گويم نماز بخوانيد يک مقدار كتاب ها و حديث هاى اسلامى را مطالعه مى كنم باز نمى توانم خيلى سعى مى كنم اما باز نمى توانم لطفاً مرا راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، با توجه [به خدا] وسوسه به خود راه ندهيد ان شاء الله صحيح است.

[سؤال 1543]

2. وقتى نماز مى خوانم، مثلاً ظهر و عصر يا مغرب و عشا يا صبح، فرق نمى كند، بدون اين كه شک داشته باشم دوباره وضو مى گيرم و باز همان نماز را مى خوانم. فقط به خاطر اين است كه دوست دارم؛ آيا اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال دارد.

3. من بعد از هفت روز قاعدگى باز ترشح صورتى رنگ دارم. تا سه الى پنج روز چنين است؛ آيا با اين وضع مى توانم نماز بخوانم؟ اگر نمى توانم نماز بخوانم، بايد قضايش را بخوانم؟ چه غسلى بايد كرد؟

بسمه تعالى، اگر روزهايى كه ترشحات هست به ضميمۀ ايام عادت از ده روز تجاوز مى كند، ترشحات حكم استحاضه را دارد.

ص: 196

4. در مورد خرجى كه شوهرم به من مى دهد، سؤالى دارم. او ماهى 13 هزار تومان درآمد دارد و ماهى 1200 تومان به من مى دهد. البته بيشتر چيزها را خودش مى خرد و بعضى از چيزهاى متفرقه را من مى خرم. مطابق اسلام چقدر بايد به من بدهد؟ آيا مى شود بدون اجازه شوهر پول يا كمكى به جبهه يا به كسى بكنم؟ اگر او بفهمد يا اگر يادم رفت به او بگويم اشكالى دارد؟

بسمه تعالى، در مالى كه شوهر به شما مى دهد، بايد با اجازۀ او تصرف شود.

5. آيا مى توانم بدون اجازه شوهرم برنج يا حبوبات يا نظير آن ها به جبهه يا به كسى كمک كنم يا طلايى كه مال من است مى توانم بفروشم و پولش را براى خودم بردارم يا اين كه بخواهم طلايم را به جبهه بدهم؟ اگر او رضايت نداشته باشد؛ آيا اشكال دارد؟

بسمه تعالى، در اموال خودتان مى توانيد تصرف كنيد؛ ولى تصرف در اموال شوهر بايد با اجازه او باشد.

6. آيا بدون اجازه شوهرم مى توانم به مسجد يا به دعاى كميل يا نماز جمعه يا زيارت يا بهشت زهرا و امثال اين ها بروم؟ اگر رضايت نداشته باشد اشكال دارد؟

بسمه تعالى، خارج شدن زن شوهردار از منزل بايد با اجازه شوهر باشد.

[سؤال 1544] 348

2. اگر انسان در نمازها در عدد سجده ها به طور زياد شک كند و حتى در جماعت، آيا بايد به شک خود اعتنا بكند يا نكند؟

بسمه تعالى، اعتنا به شک خود نكند.

حكم ظن (گمان) در كارها و ركعت هاى نماز

[سؤال 1545] 1891

3. اگر شخصى در افعال نماز كثيرالظن باشد، حكم كثير الشک را دارد يا حكم ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، حكم شک را دارد، مگر وسوسه باشد كه نبايد اعتنا كند.

[سؤال 1546] 2286

2. مظنه در عدد ركعات حكم يقين دارد يا خير و كذا مظنه در افعال؟

ص: 197

بسمه تعالى، در ركعات حكم يقين دارد و در افعال اگر ظن بر خلاف وظيفه شك بود احتياط كند.

نماز احتياط

[سؤال 1547] 709

بسمه تعالى

لطفاً به چند سؤال شرعى جواب مرحمت فرماييد:

1. اگر كسى جاهل به حكم كيفيّت قرائت سجده سهو و نماز احتياط باشد و در موارد گوناگون سجده سهو و نماز احتياط را به صورت صحيح انجام نداده باشد، مثلاً نيت نماز احتياط را به زبان آورده باشد يا ذكر سجده سهو را صحيح نگفته باشد نمازهايش چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر در يادگرفتن مسأله تقصير نكرده و با اعتقاد به صحت به اين كيفيت عمل كرده چيزى بر او نيست.

2. در صورت اختلاط پول تبليغ و شهريه طلاب، كيفيت خمس دادن چگونه است؟

بسمه تعالى، بايد نسبت به مقدارى كه يقين دارند كه از تبليغ است خمس بدهند.

3. لباس هايى كه از دار الكفر (مثل امريكا...) به دست مسلمين مى رسد معامله و استفاده اش چه حكمى دارد؟ (مثل اُوركت امريكايى و اسرائيلى)

بسمه تعالى، اگر در بازار مسلمين به فروش مى رسد مانع ندارد مگر آن كه بدانند كه از اجزاء حيوانى در آن است و احتمال ندهند كه وارد كننده مسلمان احراز تذكيه حيوان را نموده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده است.

[سؤال 1548] 2032

3. اگر شخصى شک بين سه و چهار كرده و بنا را به چهار گذاشت و عمل به وظيفۀ خود نمود و از راهى يقين پيدا كرد سه ركعت خوانده، آيا احتياج به اعاده دارد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر بعد از نماز احتياط فهميده اعاده ندارد.

ص: 198

[سؤال 1549] 646

2. اگر در نماز احتياط، اشتباهاً سورۀ دومى را شروع به خواندن كند و در وسط سورۀ دوم يادش بيايد كه نبايد بخواند و همان جا سوره را قطع كند و نماز را تمام كند، آيا نماز درست است؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

حكم اجزاى فراموش شدۀ نماز

[سؤال 1550] 3268

4. تشهد فراموش شده در نماز را كه بايد بعد از نماز، قضاى آن را به جا آورد چگونه و به چه كيفيتى مى خوانند. آيا كافى است كه بنشينيم و ذكر را بگوييم يا اين كه بايد سجده و سلام را هم انجام دهيم؟

بسمه تعالى، سجده و سلام ندارد و فقط بايد تشهد خوانده شود.

حكم سجدۀ سهو

[سؤال 1551] 1932

3. اگر انسان در زمان گفتن سلام، مثلاً دو مرتبه بگويد: «السلام علينا و على عباد الله الصالحين» چه مى شود؟ آيا سجدۀ سهو يا چيز ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، تكرار سلام مذكور، سجدۀ سهو يا چيز ديگرى نمى آورد.

[سؤال 1552] 676

3. اگر در حين نماز، بى موقع تشهد را شروع كنند (مثلاً در ركعت اول) و در وسط تشهد، متوجه شود و تشهد را قطع كند، نماز چه صورتى دارد و آيا سجدۀ سهو به واسطۀ اين امر، واجب مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، سجدۀ سهو لازم نيست.

ص: 199

[سؤال 1553] 483

2. وقتى كه در ركعت سوم نماز، در نمازهاى چهار ركعتى و يا در ركعت اول، تشهد به طور كامل قرائت شود (تا آخر صلوات) چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، اگر از روى عمد نبوده اشكال ندارد و احتياط مستحب آن است كه بعد از نماز، دو سجدۀ سهو به جا آورد.

[سؤال 1554] 4031

5. اگر در بين نماز و يا آخر نماز و يا بعد از نماز يادمان آمد كه در ركعتى سه سجده كرده ايم چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، زيادى سجده اگر از روى سهو و فراموشى بوده در فرض مرقوم، نماز صحيح است و چيزى بر او نيست؛ اگرچه بهتر است دو سجدۀ سهو براى زيادى سجده به جا آورد.

[سؤال 1555] 676

2. اگر در حين نماز، بى موقع دست به قنوت بلند شود (مثلاً در ركعت اول يا سوم يا چهارم) نماز چه صورتى پيدا كرده و آيا سجدۀ سهو به واسطۀ اين امر، واجب مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

[سؤال 1556] 348

6. اگر در نماز در ركعت سوم و چهارم در تسبيحات اربعه سهواً «بسم الله» گفته شود و يا اين كه سهواً «الحمد لله» و كلماتى مثل اين ها گفته شده، اين سهويات سجدۀ سهو مى خواهد يا نه؟ و چند تا مى خواهد؛ يكى يا دو تا؟

بسمه تعالى، سجده سهو واجب نيست.

[سؤال 1557] 1932

2. در مسأله شماره 1005 در توضيح المسائل فرموده ايد كه اگر يک بار تسبيحات

ص: 200

اربعه گفته شود كافى است ولى در مسأله شماره 1241 فرموده ايد كه اگر سهواً تسبيحات اربعه گفته نشود و يا كمتر و يا بيشتر از سه مرتبه گفته شود احتياط مستحب است كه دو سجده سهو نمايد لطفاً در اين مورد هم مرا راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، ترک احتياط مستحب مانع ندارد و منافاتى نيست.

[سؤال 1558] 1545

2. آيا در سجده سهو، گفتن تكبير در ابتدا لازم است؟

بسمه تعالى، تكبير ندارد.

[سؤال 1559] 348

7. بعد از تشهد سجدۀ سهو، آيا هر سه سلام را بايد گفت يا فقط سلام آخر را؟

بسمه تعالى، فقط السلام عليكم.

ص: 201

نماز قضا

وجوب قضاى نمازهاى فوت شده

[سؤال 1560] 710

بسمه تعالى

محضر مبارک حضرت امام خمينى

ضمن عرض سلام و آرزوى طول عمر براى آن امام عزيز

اين بندۀ حقير در مورد نماز قضا چند سؤال دارم كه با شما در ميان مى گذارم و خواهان پاسخ گويى از طرف شما بدان ها هستم تا اين بنده، آگاه تر گشته و بتوانم فرائض دينى و شرعى خويش را به نحو احسن انجام دهم.

1. اولين سؤال من اين است كه در مورد افرادى كه در طول زندگى خويش تا كنون چندين بار نماز را قطع كرده اند و بار ديگر شروع به خواندن نماز كرده اند و حالا مى خواهند كه بار ديگر نمازهايى را كه در طول زندگى خويش نخوانده اند و قضا شده است بخوانند، حكم امام در اين مورد چيست؟ آيا بايد تنها آن نمازهايى را بخوانند كه نخوانده اند و قضا شده است يا اين كه چون نماز را قطع كرده اند - و به قول عده اى كه مى گويند: چون نماز را حالا يا سهواً و يا اين كه نعوذ بالله از روى عمد، ترك كرده است، بايد تمامى نمازهاى خويش را در طول اين سال ها بخواند، چه آن ها كه قضا شد

ص: 202

و نخوانده و چه آن ها كه قضا نشده و خوانده است - بايد تمام طول اين سال ها را بخوانند؟ متمنى است در اين مورد، اين بنده را ارشاد فرماييد.

بسمه تعالى، نمازهايى را كه خوانده قضا ندارد.

2. نحوۀ نيت كردن نمازهاى قضا چگونه است و به چه صورت بايد نيت كرد؟

بسمه تعالى، به نيت قضا بايد انجام دهد.

3. نحوه و صورت اداكردن اين نمازها چگونه است؟ منظورم اين است كه آيا بايد به ترتيب، از نماز صبح شروع كرد و با نماز عشا پايان داد يا صورت ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، ترتيب، فقط بين ظهر و عصر يک روز و مغرب و عشاى يک روز لازم است.

4. اگر كسى ميزان و تعداد و مقدار نمازهاى قضاى خود را نمى داند و فراموش كرده، حكم امام در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، به مقدار متيقّن از نمازهايى كه فوت شده قضا نمايد.

5. اگر كسى مدتى را در جبهه بوده و تعدادى از نمازهايش در جبهه قضا شده و نتوانسته در جبهه قضاى آن ها را به جا آورد و مى خواهد كه قضاى آن ها را در خانه به جا آورد، آيا بايد قصر بخواند يا كامل؟

بسمه تعالى، اگر وظيفه اش نماز شكسته بوده، بايد شكسته قضا كند.

[سؤال 1561] 667

8. آيا نمازهاى قضاى سال هاى گذشته، جزء نمازهاى مستحبى محسوب مى شود؟ ضمناً آيا اگر در صف اول جماعت هنگامى كه امام مثلاً مشغول نماز چهار ركعتى است، نيت نماز قضاى سه ركعتى مغرب كنى و پس از به جا آوردن ركعت سوم نماز جماعت، نماز را تمام كنى و بلند شوى براى به جا آوردن نماز عشا، و ركعت چهارم جماعت را ركعت اول عشاى خود حساب كنى و بچه اى هم در كنارت باشد، آيا ترتيب جماعت به هم خورده است؟ آيا كسانى كه توسط تو، به امام وصل مى شوند، نمازشان باطل مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، نماز واجب، واجب است و صورتى كه در سؤال ذكر شده اشكال ندارد؛ و بودن طفل در كنار مأموم، اتصال را به هم نمى زند.

ص: 203

[سؤال 1562] 711

بسمه تعالى

خدمت رهبر كبير انقلاب حضرت امام خمينى، سلام

حضرت امام، اين جانب فردى هستم گناهكار و تمامى سرمايۀ من مبلغى در حدود يك صد هزار تومان مى باشد؛ سن من در حدود شصت سال است. حضرت امام، مى خواستم سؤال كنم كه آيا كسى هست كه شصت سال براى من نماز بخواند و روزه بگيرد و من تمام سرمايه ام را به او بدهم؟ يا اين كه اگر اين مبلغ را به حساب جنگ يا مستضعفان بدهم و نيت كنم كه براى نماز و روزه است آيا قبول است يا خير؟ چون كه من مى دانم كسى براى من شصت سال نماز و روزه نمى خواند. خواهشمندم از آن رهبر كبير انقلاب و قلب تپندۀ ملت مظلوم ايران كه من چه كار كنم كه شايد مورد رحمت ربّ العالمين قرار گيرم؟

بسمه تعالى، اگر وارثى داريد با او مشورت كنيد و دادن پول به حساب مزبور كفايت از نماز و روزه نمى كند.

[سؤال 1563] 311

3. آيا كسى كه بر اثر بيمارى شديد و خوب نشدنى، نماز يوميه را هم به سختى انجام مى دهد، قضاى نمازهاى گذشته بر او واجب و لازم است؟ در صورت لازم بودن، با وضعى كه دارد انجام قضاى گذشته مقبول است يا آداب خاصى دارد؟

بسمه تعالى، نماز فوت شده قضا دارد و به هر نحو كه مى تواند بايد بخواند.

[سؤال 1564] 4151

2. شخصى مثلاً نه سال در خانه مريض - يعنى فاقد شعور شده و يا مرض اعصاب داشته كه فقط زنده بوده - ولى از تمام شعور فاقد بوده حال بعد از نه سال خوب شده آيا قضاى روزه و نماز تعلق مى گيرد يا نه؟

بسمه تعالى، قضا دارد.

ص: 204

[سؤال 1565] 712

بسمه تعالى

1. اگر شخصى به حدى مريض شود كه قوۀ تميز را از دست بدهد به نحوى كه وقت ظهرين و عشائين بلكه چه بسا پاكى و نجسى را هم تميز نمى دهد، قضاى نماز و روزۀ بعد از او بر ولىّ لازم است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر به حد جنون نرسيده قضا واجب است.

2. اگر با قصد اقامۀ عشرة ايّام، يك نماز چهار ركعتى شروع كند و در ركعات يا افعال آن شك كند، اگر امام يا مأموم باشد و رجوع به حافظه كند و بعد از همين نماز از قصد اقامه برگشت نمايد، آيا باقى بر تمام بماند يا نه؟ و آيا فرق بين شک در ركعات و افعال ركنى و بين افعال و واجبات غير ركنى هست كه اگر در قسم اول شک كند و رجوع به حافظه نمايد يا كثير الشك باشد و بنا بر انجام گذارد، با شک در قسم ثانى كه شک در افعال غير ركنى است فرق كند؟ با توجه به مسأله 32 و 34 از عروه و تعليقه.

بسمه تعالى، در فرض شک در ركعات و رجوع به حافظه و برگشت از قصد اقامت، احتياط ترک نشود.

3. قبلاً سؤال شده بود كه اگر در نماز، در حال قرائت يا اذكار و كلمات ديگر، اگر چند حرف از يك كلمه را گفت، جايز است رها كند و دوباره آن كلمه را بگويد و ادامه دهد و حال آن كه عروه در آداب قرائت، مسأله 45 دلالت دارد بر بطلان و ابطال و تعليقه هم ندارد؛ كدام صحيح است؟ و على كل حال، اگر در كلمه اى اشتباه يا سكته رخ دهد، آيا مى شود از چند كلمه قبل آن شروع نمود و دوباره قرائت كرد يا نه؟ و آيا فرق است بين قرائت و اذكار و بين تشهد و سلام؟

بسمه تعالى، حكم همان است كه قبلاً نوشته شده و مربوط به مسأله 45 نيست؛ اعادۀ كلمه يا كلمات در فرض سؤال، مانع ندارد ولى اگر شك ناشى از وسوسه باشد نبايد اعتنا كند.

4. اگر انسان كثير الشك، شک كند بين چهار و پنج قبل از سجدتين، مثلاً، و شک كند در عين حال كه آيا ركوع را انجام داده يا نه، آيا بايد بنا بر چهار بگذارد و سجدتين را به جا آورد و تشهد و سلام دهد يا آن كه چون شک در ركوع هم دارد بايد بنا بر پنج بگذارد و تشهد بگويد و سلام دهد و سجدتين را هم به جا نياورد؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، كه كثير الشک است بايد بنا بر چهار بگذارد و طبق وظيفه نماز را

تمام كند.

ص: 205

5. اگر انسان از باب احتياط در موردى جمع بين قصر و اتمام مى كند و وقتى شروع به قصر نمود شک بين دو و سه نمود آيا مى تواند بنا بر سه بگذارد و چهار ركعتى تمام كند و بعد دو ركعتى را بخواند، با فرض كثرت شک؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، مى تواند بنا بر دو بگذارد.

6. در غيبت (خداى نخواسته) استحلال واجب است يا نه؟ و بر فرض وجوب، اگر استحلال و تذكر

شخصى به غيبت موجب ايذاء طرف يا كدورت گردد آيا باز استحلال لازم است يا نه؟

بسمه تعالى، غيبت كننده بايد توبه نمايد، و بر او واجب نيست از غيبت شونده طلب حلّيّت نمايد.

7. آيا اطمينان مطلقاً حجّت است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر اطمينان صدق كند حجّت است.

[سؤال 1566] 713

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت حجت الاسلام والمسلمين آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى، بفرماييد آيا در روزهايى كه شخصى بيهوش مى باشد، پس از بيهوشى آيا احتياج به اعادۀ نمازهاى خوانده نشده در موقع بيهوشى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، بيهوشى اگر در تمام وقت بوده و به دست خودش نبوده قضا ندارد.

[سؤال 1567] 714

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى حاج آقا سيد روح الله الموسوى، مدّ ظله

پس از حمد خداى تعالى، به حضور آن حضرت سلام عرض مى كنم و طول عمر آن وجود مقدس را از خداى تبارك و تعالى، مسئلت مى نمايم. لطفاً بفرماييد شخصى كه مدت دو يا سه روز بيهوش بوده، آيا نمازهايى را كه در اين مدت قضا شده، اعادۀ آن ها احتياج است يا خير؟ مزيد تشكر است، والسلام على عباد الله الصالحين.

ص: 206

بسمه تعالى، اگر تمام وقت بيهوش بوده و به دست خودش بيهوش نشده، قضا ندارد.

[سؤال 1568] 1195

4. در صورتى كه نمازها و روزه هاى گذشته ما متفاوت از جوابى كه مى گيريم باشد، چه بايد بكنيم؟

بسمه تعالى، نمازهاى گذشته اگر برخلاف وظيفه انجام گرفته، بايد قضا شوند.

[سؤال 1569] 70

4. مدت سه سال است نماز و روزه را در محل كار انجام وظيفه كرده ام، تكليف آن ها چيست؟ در ضمن شغل من كارمند است.

بسمه تعالى، چنانچه بر خلاف وظيفه انجام گرفته باشد قضا دارد.

[سؤال 1570] 715

بسمه تعالى 27 / 10 / 1361

من نمى دانستم كه نماز واجب است، فكر مى كردم هر كس دوست دارد، مى تواند نماز بخواند و مستحب است. حالا كه من بيست و پنج سال سن دارم و كسى هم به من نگفت كه نماز بخوان، بر تو واجب است. حال كه فهميدم واجب است؛ هميشه مى خوانم، ولى حالا تكليف من چيست كه از سن پانزده سالگى تا تاريخ 13 / 4 / 1360، نه روزه گرفته ام و نه نماز خوانده ام؟ آيا حتماً بايد نماز و روزه را قضا كنم؟ نمى توانم كار ديگرى بكنم؛ مثلاً راه ديگرى ندارد؟ لطفاً مرا راهنمايى كنيد. تاريخ

تولد من 30 / 10 / 1336 است.

بسمه تعالى، نماز و روزه هايى كه انجام نداده ايد را، بايد قضا نماييد.

[سؤال 1571] 4085

2. من از تاريخ 10 / 8 / 1360 شروع كردم به نماز خواندن تا به حال كه مى خوانم؛

ص: 207

ولى در اين مدت، من خيلى از نمازهاى يوميۀ خود را به دليل هاى مختلفى و بعضى ها را هم بدون دليل نخواندم و مقدار دقيق آن ها را هم نمى دانم. از شما كه مرجع تقليد من هستيد، تقاضا دارم كه جواب اين مسأله را براى من به طور روشن بيان كنيد.

بسمه تعالى، هر مقدار كه يقين داريد در حال بلوغ، نماز فوت شده را قضا نماييد.

[سؤال 1572] 1743

4. در فرض بالا اگر همان شخص نماز يوميه خود را گاه و بيگاه خوانده باشد، تكليفش چيست؟

بسمه تعالى، نمازهايى را كه نخوانده بايد قضا نمايد.

[سؤال 1573] 326

2. اگر در خواندن نماز صبح هم احتياج به كمک داشته باشد و به موقع نتوانند كمک كنند، مى تواند نماز صبح را قضا كند؟

بسمه تعالى، تأخير نماز تا بعد از وقت جايز نيست و به هر نحو مى تواند، بايد در وقت، نماز را بخواند.

[سؤال 1574] 324

2. در مدتى كه در بيمارستان بودم، خوابيده نماز مى خواندم؛ چون مدتى امكان نشسته خواندن نبود و بعد هم كه امكان داشت، تا آن جا كه مى شد نشسته خوانده ام. در حال خوابيده، اكثر اوقات نماز را رو به قبله نخوانده ام؛ به خاطر طرز قرار گرفتن تخت بيمارستان كه رو به قبله نبود. آيا بايد آن نمازها را قضا كرد؟

بسمه تعالى، هر مقدار از نمازها را كه بدون شرايط خوانده ايد و مى توانسته ايد با شرايط انجام دهيد، بايد قضا نماييد.

ص: 208

[سؤال 1575] 6630

6. شخصى خوابيده، عمداً نماز را قضا مى كند مى گويد حالا خواب دارم هر وقت بلند شدم قضاى نماز را مى خوانم اين طور نماز ادا مى شود؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اين كار جايز نيست لكن نمازى را كه قضا كرده صحيح است.

[سؤال 1576] 716

بسمه تعالى 12 / 10 / 1361

با سلام و درود بى پايان بر رهبر كبير انقلاب و شما مسئولان عزيز دفتر امام

براى من چند سؤال دينى مطرح شده است كه خواهش دارم از آن جا كه خود نمى توانم براى آن سؤال ها جواب بيابم، شما عزيزان جواب آن ها را برايم بنويسيد:

1. من كه اكنون هجده سال عمر دارم، نزديك به هفت سال است كه نماز مى خوانم و از آن جا كه طريقۀ درست وضوگرفتن را به من نياموختند، نزديك به شش سال و نيم آن را اشتباه وضو مى گرفتم؛ تا آن كه خود از رسالۀ امام طريقه درست وضوگرفتن را ياد گرفتم. خواهش دارم كه بفرماييد: نمازهايى كه تا به حال مى خوانده ام - يعنى تا مدتى كه صحيح وضو نمى گرفته ام - باطل و بى فايده بوده و بايد آن دو سال نيم ديگرى را كه نماز بر من واجب شده است دوباره بخوانم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر وضوى شما صحيح نبوده، نمازهايى كه با آن وضوها خوانده ايد را بايد قضا نماييد.

2. در موقع بلند شدن در نماز، به جاى «بحول الله و قوّته أقوم و أقعد» مى خواندم: «بحول الله و قوّته أقوم واقعُدْ» آيا نمازم صحيح است يا باطل؟ در صورتى كه نمى دانستم.

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

3. تمنّا دارم بفرماييد: مثلاً يك بچه مسلمان و يهودى و غيره... كه پدر و مادر آن ها مسلمان نيستند و هنوز به سن بلوغ نرسيده اند از دنيا مى روند، آيا بچه مسلمان، به دليل اين كه پدر و مادرش مسلمان بوده اند، به بهشت مى رود و آن ديگرى، به اين دليل كه پدر و مادرش مسلمان نبوده اند، به جهنم؟ و اگر نه، بلكه آن ها به اين دليل كه هنوز به سن بلوغ نرسيده اند به بهشت مى روند، در اين صورت بايد گفت

ص: 209

آن ها سرنوشت خود را تعيين نكرده اند، در صورتى كه اين امكان وجود داشت كه اگر آن ها بزرگ مى شدند، بچه مسلمان، يهودى و بچه يهودى، مسلمان مى شد.

بسمه تعالى، سؤال فقهى نيست و در روايات، اشاره به اين مطلب شده است.

[سؤال 1577] 717

بسم الله الرحمن الرحيم

إلى سماحة إمام الاُمّة و قائدها الخميني الكبير، السلام عليكم و رحمة الله و بركاته

1. ما هو حكم من كانت صلاته باطلة أو وضوؤه باطل لمدة طويلة جهلاً بالحكم الشرعي و بلا تقصير في تعلّمه للمسائل الشرعية و بعدها تبيّن له بطلان وضوئه و صلاته؟ فهل يجب عليه قضاء تلك السنين أو أنّه معذور؟ أفتونا وفّقكم الله

بسمه تعالى، مع فرض بطلان الصلاة يجب القضاء.

2. ما حكم المال المجهول المالك و كيف نفرّقه و نميّزه عن اللقطة؟

بسمه تعالى، التمييز و الحكم مذكور في الرسالة العملية.

3. ما هو حكم الأموال و الحاجات في المواضع العراقية في الجبهة بعد الهجوم هل يجوز أخذها؟

بسمه تعالى، يجوز أخذ الغنائم للمقاتلين و يجوز التملّك في الأشياء المختصرة منها و أمّا الأسلحة فلا بدّ من تحويلها إلى المقامات المسؤولة في الجمهورية الإسلامية.

4. ما هو حكم المصلّي بالنسبة للقراءة؟ فهل يقصد حين القراءة في مثل «إيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إيَّاكَ نَسْتَعِيْنُ»

المخاطبة مع الله أو يقصد القرآنية و لا يجوز له أن يقصد الدعاء؟ نرجو توضيح المسألة

بسمه تعالى، يقصد القراءة الواجبة في الصلاة.

[سؤال 1578] 718

بسمه تعالى

پس از عرض سلام، لطفاً به سؤالات زير جواب مرحمت بفرماييد.

1. اگر با پسر يا دخترى در كودكى نزديكى شده و پس از تكليف، متوجه وجوب غسل آن نبوده و فرائض را انجام داده است، حالا تكليف اين مدت نماز و روزه اش چيست؟

بسمه تعالى، نماز و روزه اى كه بعد از تكليف در حال جنابت انجام داده را

ص: 210

بايد قضا كند بلى اگر جنابت را نمى دانسته، روزه ها قضا ندارند.

2. كسى كه در كودكى اشياى مختصرى را از ديگران برداشته، لازم است مستقيماً از آن ها حلاليت بطلبد و آن مال را به وى بدهد يا اگر بداند او به هر حال راضى مى شود، به نحو ديگرى مى تواند آن را ادا كند؟

بسمه تعالى، به هر نحو يقين كند كه صاحب مال راضى است، مى تواند عمل نمايد.

3. كسى كه نعوذ بالله سال ها پيش با حيوان حلال گوشت شخصى وطى كرده و متوجه مسأله آن نبوده، حالا چگونه بايد جبران كند؟

بسمه تعالى، ضامن است و بايد پول حيوان را به صاحبش برساند و راجع به حيوان به دستورى كه در رسائل عمليه ذكر شده عمل شود.

[سؤال 1579] 719

بسمه تعالى 30 / 11 / 1361

محضر مقدس امام خمينى، دام بقاؤه

1. اين جانب مدت مديدى است كه هنگام غسل نمودن ترتيب را رعايت ننموده ام و نماز خوانده ام. اكنون حدود هفت سال و نيم از تكليف من مى گذرد. البته فكر نمى كردم رعايت ترتيب بدان صورت كه در مسأله ذكر شده باشد، بلكه فكر مى كردم منظور از ترتيب؛ شسته شدن كامل بدن و خيس شدن كامل بدن باشد. چندى پيش به رساله رجوع نمودم و با كمال تأسف متوجه شدم كه تا كنون اشتباه كرده ام. اكنون نمى دانم چقدر نماز بايد قضا كنم؛ چون نمى دانم چند نماز با اين نوع غسل انجام داده ام. خواهشمندم در اين مورد راهنمايى نماييد. تكليف روزه و اعمال ديگر را نيز در اين مورد روشن فرماييد.

بسمه تعالى، اگر غسل را باطل انجام داده ايد، نمازهايى كه با آن حال خوانده ايد و نزد شما معلوم است را بايد قضا كنيد.

[سؤال 1580]

2. چند وقتى نماز جمعه را با غسل جمعه به جا مى آوردم؛ در اين مورد نيز متوجه

ص: 211

شدم كه غسل جمعه، غسل مستحبى است. تكليف نمازهاى خوانده شده چيست؟

بسمه تعالى، بايد آن ها را قضا كنيد.

[سؤال 1581] 4674

6. شخصى كه در بيمارستان به طورى مصدوم است كه قادر به حركت از روى تخت نيست و لذا در موقع قضاى حاجت نمى تواند خود را تطهير كند، آيا بعد از چند ماه كه خوب شد، بايد نمازهايش را قضا نمايد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر به وظيفه عمل كرده، قضا لازم نيست.

[سؤال 1582] 4967

4. زيدى مدت ها غسل باطل - جهلاً - انجام داده و پس از گذشت چندين سال متوجه شد. تكليف نماز و روزه و بقيۀ عبادات گذشته چيست؟ و بر فرض بطلان روزه، كفاره دارد يا خير؟

بسمه تعالى، روزۀ او صحيح است و نمازهايى كه يقين دارد با غسل باطل انجام داده را بايد قضا كند.

[سؤال 1583] 720

بسمه تعالى 7 / 1 / 1361

دفتر مبارك حضرت امام، مدّ ظله العالى

مستدعى است مرقوم بفرماييد كه اگر كسى جهلاً يا نسياناً غسل مسّ ميت نكرد و بعد از مدتى فهميد؛ آيا بايد نمازهايى را كه بدون غسل مسّ ميت خوانده اعاده كند.

بسمه تعالى، بايد اعاده كند، مگر اين كه غسل جنابتى كرده باشد كه در اين صورت كفايت از غسل مسّ ميت مى كند.

[سؤال 1584] 721

بسمه تعالى 8 / 1 / 1361

من نوجوانى هستم كه بيشتر از يک سال است به تكليف شرعى رسيده ام، بعد از

ص: 212

مكلف شدن حدود 3 ماه مرتب نماز مى خواندم، ولى بعد از اين 3 ماه به دليل اشتباهاتى كه كردم، گول شيطان را خورده قسمتى از فريضۀ نماز را به جا نياوردم و تا الآن كه تقريباً حدود 11 ماه مى گذرد نماز نخواندم، ولى بايد عرض كنم كه ظرف اين 11 ماه درست است كه اين فريضه را به جا نياوردم اما كافر نشده بودم يعنى خدا را قبول داشتم و همين طور پيغمبر اسلام و دوازده امام را و حتى مى دانستم كه بايد نماز بخوانم چون بر من واجب است يعنى خلاصه منكر نماز نبودم، و حالا من به اشتباه بزرگ خود پى برده ام و خيلى پشيمان هستم و مى خواهم توبه كنم كه اميدوارم خداوند توبۀ مرا قبول كند، حالا كه مى خواهم از اين به بعد نماز را مرتب بخوانم آيا بايد نمازهايى را كه ظرف اين مدت به جا نياوردم، بخوانم و اگر بايد بخوانم براى خواندن آن چه نيتى بايد بكنم.

بسمه تعالى، توبه شما قبول است ان شاء الله و نمازهايى كه نخوانده ايد را به نيت قضا بخوانيد و از اين به بعد نبايد نماز شما ترك شود.

[سؤال 1585] 722

بسمه تعالى 14 / 9 / 1361

پس از عرض سلام و آرزوى سلامتى امام امت

سؤالاتى در مورد احكام تقليد و نمازهاى قضايى از شما دارم:

1. اگر كسى بعد از دوران بلوغ، از احكام رساله، در مورد غسل جنابت و همچنين جنب چيزى نفهمد و كسى به او در مورد اين مسأله چيزى نگويد و بعد از يك سال، اين مسائل را ياد بگيرد و به آن عمل نمايد، آيا بايد نمازهاى گذشته - يعنى نمازهاى يك سال را - قضا كند؟ توضيح دهيد.

بسمه تعالى، اگر نمازى كه خوانده در حال جنابت، بدون غسل صحيح بوده، بايد قضاى آن را به جا آورد.

2. اگر شخصى در مورد احكام تقليد چيزى نفهمد، يعنى به او نگويند كه بعد از اين كه آدم جنب شد، به

ص: 213

دوران بلوغيت رسيده، بايد تقليد كند و تقليد نكند، آيا بايد نمازهاى بعد از بلوغيت كه همان يك سال مى باشد را قضا كند؟ و اگر بايد قضا كند، همان يك سال است (بعد از دوران بلوغيت)؟ توضيح دهيد.

من از يك نفر پرسيدم و گفتند كه اگر نمازهايى را كه خوانده است، با احكام نماز درست است نبايد قضا كند ولى چنانچه با احكام نماز (ركن هاى نماز) درست نيست بايد قضا كند.

بسمه تعالى، اگر عملى كه انجام داده، مطابق فتواى مجتهدى است كه بايد از او تقليد كند صحيح است و الاّ نمازهايى كه بر خلاف وظيفه شده و در اركان آن خللى حاصل شده - مثل اين كه غسل او باطل بوده - بايد قضا شوند و در غير اركان، اگر تقصير در تقليد نكرده قضا ندارد.

3. نمازهاى قضايى كه در رابطه با اين مسأله خوانده و به نيت اين مسأله بوده، آيا مى شود آن ها براى نمازهاى قضايى ديگر (مثلاً اگر در نماز اشكالاتى داشته) باشد و اين نمازها به جاى او باشند توضيح دهيد.

بسمه تعالى، اگر نماز قضا بر ذمه او بوده و نماز قضا خوانده، به جاى او محسوب مى شود.

4. آيا نگاه كردن به جسم زير پوشش لباس گناه است؟ آيا اگر به حرام مى افتد گناه است؟ توضيح دهيد.

بسمه تعالى، اگر از روى شهوت به غير زوجۀ خود نگاه كند حرام است.

5. نيت نماز جمعه و نماز جماعت يوميه و نيت نماز مستحبى چيست؟ بنويسيد.

بسمه تعالى، نيت همين است كه در وقت عمل، قصد آن را دارد؛ اگر قصد نماز جمعه دارد، نيت نماز جمعه و اگر قصد نماز ديگر دارد، نيت آن نماز است.

6. اگر كسى نيت كند (بعد از اين كه حاجتش بر آورده شد) نماز مستحبى مى خوانم، نيت نماز چيست ؟

بسمه تعالى، در مسألۀ قبل توضيح داده شد.

[سؤال 1586] 2033

3. دخترى از سن 8 سالگى با جهل به حكم و به موضوع، عمل استمناء انجام مى داده تا زمان شوهردارى؛ بعداً وارد به مسأله شده و يك غسل جنب از حرام انجام داده و توبه هم البته كرده. آيا اين شخص، نمازها و روزه هايى كه انجام مى داده، قضا دارد يا كفاره يا هيچ كدام؟

بسمه تعالى، نمازهايى كه در حال جنابت خوانده، بايد قضا نمايد.

ص: 214

[سؤال 1587] 723

بسمه تعالى 7 / 3 / 1361

برادران عزيز و گرامى دفتر امام! لطفاً پاسخ سؤالات شرعى بنده را مرقوم فرماييد:

ان شاء الله با اين خدمتى كه انجام مى دهيد، نزد خدا مأجور واقع شويد.

1. بنده هم اكنون 17 ساله مى باشم و تقريباً در سن 14 سالگى به بلوغ شرعى رسيدم؛ اما چون فكر مى كردم كه نماز را بايد از سن 15 سالگى شروع كرد، لذا مدتى نماز و روزه و تمامى واجبات را ترک كردم. حال تكليفم چيست؟

بسمه تعالى، بايد قضاى نماز و روزه اى كه در زمان بلوغ ترك كرده ايد را به جا آوريد.

[سؤال 1588]

2. هنگامى كه شروع به انجام واجبات كردم، گاه گاهى جنب مى شدم؛ ولى چون از خانواده شرم داشتم، براى غسل به حمام نمى رفتم و با همان حالت جنب - البته با تيمم - نمازم را مى خواندم. حال چه دستورى مى فرماييد؟

بسمه تعالى، خجالت كشيدن عذر نيست و اگر عذرى نداشته ايد، بايد نمازهاى مذكور را قضا كنيد.

[سؤال 1589] 2159

2. اگر كسى در يک خانوادۀ مسلمان متولد شده باشد ولى به علت نداشتن شناخت كافى از مسائل دين و يا بعضاً با آگاهى به مسائل، ولى به علت بى توجهى، چند سالى عبادات خود را (نماز و روزه) به جا نياورده باشد، آيا بايد تمام آن ها را بعد از آگاهى - حتى پس از ده سال - قضا نمايد؟ و آيا بايد كفارۀ روزه هايى را كه نگرفته است نيز بدهد يا خير؟ و در ضمن، كفارۀ يك روز روزه كه عمداً خورده است چقدر مى باشد؟

بسمه تعالى، تمام نمازها و روزه هاى فوت شده قضا دارد و روزه اگر عمداً و با توجه به حكم آن فوت شده، علاوه بر قضا، كفاره هم دارد؛ ولى اگر جاهل

ص: 215

به حكم بوده، در حدى كه احتمال وجوب هم نمى داده، كفاره ساقط است.

[سؤال 1590] 724

بسمه تعالى

سه مسأله مورد سؤال است لطفاً جواب آن ها را مرقوم فرماييد:

1. من از زمان بلوغ تا سن بيست سالگى نماز نمى خواندم و روزه هم نمى گرفتم. با توجه به اين كه از اسلام زباناً دفاع مى كردم و هرگز ميل ضد اسلامى و ضد انقلابى نداشته ام، آيا قضاى نماز و روزه واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، واجب است.

2. به چه صورت مى توان 5 - 6 سال روزه را قضا كرد، و يا كفاره داد؟

بسمه تعالى، لازم نيست روزه هاى قضا پشت سر هم باشد و مى توانيد به تدريج و با فاصله بگيريد، ولى اگر كفاره بر عهده شما باشد، بايد به ترتيبى كه در رساله ذكر شده عمل كنيد.

3. اگر پدر كسى حالت سؤال اول را داشت و سى سال - كم و بيش - واجباتش ترك شد، آيا قضاى آن بر پسر بزرگ تر واجب است؟ و در صورتى كه استطاعت براى اجير گرفتن، و توانايى اين همه قضا را ندارد، به چه صورت ادا كند؟

بسمه تعالى، قضاى نماز و روزۀ پدر بعد از مردن او، بر عهدۀ پسر بزرگ تر است و اگر خودش نمى تواند يا نمى خواهد انجام دهد، بايد كسى را براى آن اجير كند.

[سؤال 1591] 657

2. با توجه به جو فكرى كه در زمان طاغوت به خصوص بر جوانان مملكت به وجود آورده بودند و آن ها را يا از احكام اسلام به دور و يا بى تفاوت مى نموده اند؛ اگر كسى در آن دوران به سن بلوغ برسد و او اصلاً نه به اسلام آشنا و متعهد بوده و نه خانوادۀ او به او امر مى كرده اند؛ آيا بايستى نماز و روزه هايى را كه در آن موقع نگرفته - اكنون كه آگاه و متعهد نسبت به احكام اسلامى شده است - قضاى آن ها را به جا بياورد؟

بسمه تعالى، نماز و روزه هاى فوت شده را بايد قضا كند.

ص: 216

[سؤال 1592] 5

2. شخصى در نظام گذشته ايران از كليه اعتقادات مذهبى به دور بوده است و در صورتى كه اعتقادى نيز وجود داشته صرفاً از روى مسائل خانوادگى بوده است و در آن موقع با منطق خود قادر به پذيرش آن ها نبوده و در حال حاضر به اسلام ايمان آورده است؛ آيا لازم است نماز و روزه قضاى خود را ادا كند؟ و در صورتى كه لازم است؛ آيا براى مثال در مورد روزه مى بايست به ازاى هر روز روزۀ قضا شصت روز روزه بگيرد؟

بسمه تعالى، اگر مسلمان بوده، قضا دارد و چنانچه جاهل قاصر بوده، روزه ها كفاره ندارد.

[سؤال 1593] 2871

6. اگر احتمال مى رود كه در اوايل تكليف، اشتباهاتى در نماز بوده، اكنون خواندن نماز احتياطى بهتر است يا نماز نافله؟

بسمه تعالى، اگر بطلان نماز محرز نباشد قضا واجب نيست.

[سؤال 1594] 725

بسمه تعالى

حضور رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى سلام عرض مى كنم و اميدوارم كه حالتان خوب باشد و در پناه ايزد متعال و يارى او، اين انقلاب را به انقلاب جهانى حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) رهبرى نماييد. «ان شاء الله»

سؤال مهمى كه من با آن درگيرم و فكرم را ناراحت كرده، اين است كه من از سن بلوغ به بعد، به مدت شش سال در خواندن نماز و روزه گرفتن كاهلى كردم و اين موضوع البته علل فراوانى داشت كه چند نمونۀ آن را ذكر مى كنم:

1. مختلط بودن مدرسه راهنمايى و دبيرستان تا قبل از انقلاب و ناباب بودن معلمان قبلى 2. نداشتن عالم مذهبى كه مردم را به راه راست و اسلام اصيل راهنمايى

ص: 217

كنند، كه متأسفانه با نادانى و كم فكرى اين مدت را اين طور گذراندم، تا اين كه جرقۀ انقلاب زده شد و ما از اسلام شناخت پيدا كرديم و از آن موقع تا حالا هم معتقد به انقلاب و اسلام هستم، اميدوارم كه وظيفه اصلى را ادا نمايم. خواهش مى كنم كه بفرماييد نماز و روزۀ اين مدت را چه كنم و وظيفۀ من چيست؟

بسمه تعالى، نماز و روزه هاى فوت شده را بايد قضا كنيد.

[سؤال 1595] 1780

2. من در سوره حمد و سلام نماز اشكالاتى دارم و چون در رسالۀ جناب عالى خواندم كه نوشته برويد نماز جماعت، مى خواستم بپرسم قضاى آن نمازها را بايد به جا بياورم يا نه؟

بسمه تعالى، اگر يقين به باطل بودن نمازهاى گذشته نداريد، قضا واجب نيست.

[سؤال 1596] 726

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، سلام

پس از تقديم عرض سلام، سلامتى شما را از درگاه ايزد متعال خواهان و خواستارم. بارى عرض مى شود: ما طايفه اى هستيم صحرانشين و گوسفنددار. من مدت يك عمر در كوهستان به سر مى بردم؛ اصلاً از بيانات شرع اسلام هيچ خبرى نداشتم يعنى كسى نبود مرا از شرع مقدس اسلام با خبر كند؛ نه روزه اى صحيح گرفتم و نه نماز خوبى انجام دادم و حالا كه به رهبرى حضرت عالى رسيدم و از شرع اسلام با خبر شدم، مى بينم كه از قافله عقب مانده ام و پشيمانى زيادى كردم، دستم به دنبال كردارم نمى رسد. حالا از شما رهبر انقلاب، امام خمينى مى خواهم كه دربارۀ من حقير كه حالا پيرمرد هم شده ام توضيح دهيد و تا آن جا كه ممكن است قرض هاى خود را ادا مى كنم و تكليف مرا بفرماييد. والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته

ص: 218

بسمه تعالى، اگر يقين نداريد كه اعمال گذشتۀ شما باطل بوده چيزى بر شما نيست و در غير اين صورت به مقدارى كه يقين داريد، نماز و روزه را قضا كنيد.

[سؤال 1597] 727

بسمه تعالى

محضر حضرت امام خمينى رهبر نهضت اسلامى

خواهشمند است پاسخ سؤالات زير را مرقوم فرماييد.

1. چنانچه شخصى نمازهاى قضايى را درصدد است بخواند اما مقدارى از آن ها به علت ترک شدن نماز واجب در موقع خود و عده اى ديگر را مى خواهد احتياطاً قضا كند، يعنى نماز خوانده شده ولى باطل بوده و مى خواهد قضا كند، آيا نيت براى هر يك تفاوت دارد و آيا لازم است مورد احتياط را در نيت داشته باشد؟

بسمه تعالى، هر مقدار كه يقين دارد نخوانده يا باطل خوانده قضا دارد و قصد قضاى ما فى الذمه كافى است.

2. در باب وضو در شستن دست و صورت چنانچه آب از پايين به بالا رود اشكال دارد اگرچه بسيار كم شده كه به طرف بالا برود؟

بسمه تعالى، شستن وضويى بايد از بالا به پايين باشد.

3. چنانچه به هنگام شستن دست مسيرى قوسى مانند را طى كند كه لازمۀ آن، حركت به سوى بالا است - كم يا زياد - اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد و از وسوسه اجتناب كند.

4. چنانچه به امام جماعت روحانى فعلاً دسترسى ندارد اما مى تواند يا مى توانست دسترسى پيدا كند آيا اقامه نماز به امامت غير روحانى اشكال دارد؟

بسمه تعالى، با داشتن دسترسى به روحانى، از اقتداى به غير روحانى خوددارى كنند.

5. آيا راضى كردن والدين جهت رفتن به جبهه جنگ لازم است؟ تا چه هنگام اين حكم برقرار است؟

بسمه تعالى، اگر رفتن به جبهه بر شما متعين نشده و موجب اذيت والدين مى شود رضايت آن ها را جلب نماييد.

ص: 219

6. آيا يادگيرى فنون نظامى، واجب و اجازۀ پدر و مادر شرط نيست؟ اگر واجب است تا چه حد آن و اين حكم تا چه هنگام برقرار است؟

بسمه تعالى، بر همه واجب كفايى است و با اقدام عدد كافى، از ديگران ساقط مى شود.

7. چنانچه نماز عشا قضا شود و تا اذان صبح خوانده نشود روزه فرداى آن روز واجب است؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

8. آيا كنار هم قرار دادن چند مسألۀ شرعيه (از رساله يا غير آن) و حاكم كردن روابط صحيح ميان آن ها و مسأله اى جديد را نتيجه گرفتن صحيح است؟

بسمه تعالى، بدون علم به فتواى مجتهد، حق ندارد چيزى را به مجتهد نسبت بدهد.

9. زيد مدتى مرجع خود را آن مرجعى قرار داده بود كه بر حسب اعلميت وى را انتخاب نكرده بود، بلكه به عللى ديگر همچون در دسترس بودن رساله وى او را انتخاب كرده بود آيا دستوراتى را كه مطابق با فتواى آن حضرت انجام داده صحيح است. مثلاً نمازهاى خود را طورى خوانده كه به فتواى مرجع قبل صحيح و بر فتواى مرجع فعلى لازم است قضا كند آيا قضا كردن لازم است؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال تقليد باطل است.

10. حد پوشيدگى براى مردان و زنان هر كدام چقدر است؟ آيا تجاوز از كمترين مقدار آن حرام است؟

بسمه تعالى، بر مرد ستر عورتين واجب است و ستر باقى بدن واجب نيست اگرچه بر زن حرام است بدن مرد نامحرم را نظر كند و بر زن واجب است تمام بدن خود را از نظر نامحرم بپوشاند ولى پوشاندن وجه و كفين لازم نيست مگر آن كه مفسده اى بر آن مترتب باشد.

11. چنانچه با وجود پوشش بدن، حالت بدن مشخص باشد آيا باز عمل حرام مرتكب شده است؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد مگر آن كه صدق پوشيدن نكند و يا آن كه مفسده اى بر آن مترتب باشد.

12. در باب امر به معروف و نهى از منكر چنانچه با در نظر گرفتن مقدار احتمال تأثير و موضوع مورد امر يا نهى و از طرفى ديگر با در نظر گرفتن ضررهاى مالى و جانى و آبرويى كه متوجه انسان مى شود فعلاً امر و نهى تركش اولى باشد آيا هنوز امر و نهى لازم است؟

بسمه تعالى، موارد امر به معروف و نهى از منكر و شرايط وجوب آن در رساله مذكور است.

[سؤال 1598] 728

بسمه تعالى 1403 ق

محضر مبارک آيت الله العظمى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران و اميد مستضعفين

ص: 220

جهان، امام خمينى، ادام الله ظله على رؤوس الانام

1. شخصى در محلى به دنيا آمده است كه تبليغات اسلامى در آن محل و اطراف، بسيار كم بلكه در حد صفر بوده است. از سوى ديگر، اين شخص داراى پدر و مادر بى سواد و عوام بوده است. حدود دوازده سال در اين محل نشو و نما كرده است و به اندازۀ خواندن قرآن و مقدار كمى سواد فارسى در پيش شخصى كه مكتب دار بوده است سواد آموخته است. در سن حدود سيزده سالگى بعد از ازدست دادن پدر به محل ديگرى نقل مكان داده و در آن جا مشغول زندگى بوده است؛ اين قريه هم از طرفى تبليغات اسلامى به طور وسيعى نداشته است، گرچه فاقد تبليغات اسلامى نبوده است و از طرف ديگر، اين نوجوان چون در گذشته تربيت خانوادگى و يا اسلامى نداشته است و در عالم نادانى به سر مى برده است فقط از پدر و مادرش و از محيط زندگى اش وجوب روزه و نماز را مى دانسته ولى در عين حال، نسبت به نماز كاهلى مى كرده اما روزه را دقيقاً مى گرفته است ولى از آن جا كه در نادانى به سر مى برده است، شرايط اين دو عبادت بزرگ را نمى دانسته است؛ مثلاً اصلاً متوجه نبوده كه انسان با موجبات جنابت، جنب مى شود؛ اتفاقاً موجبات جنابت برايش پيش آمده، چون نمى دانسته است، بدون تفاوت و با همان حال، مدت پنج سال روزه گرفته و نماز خوانده است و بعد از اين مدت به مسأله متوجه شده و دانسته كه واجب بوده غسل كند ولى از روى ندانستن مسأله، انجام نداده است و با همان حال عبادت كرده است؛ آيا اين شخص، جاهل قاصر است و روزه و نمازهايى كه انجام داده قضا ندارد و يا جاهل مقصر است؟ و چه وظيفه خواهد داشت؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، روزه ها صحيح است ولى نمازها را بايد قضا كند.

2. شخصى به عنوان بسيج و داوطلب به جهاد با كفر جهانى به جبهه قدم گذاشته و شربت شهادت را نوش جان كرده، وصيت كرده است كه شش ماه برايش نماز قضا به جا آورند، رفيق اين شهيد مى گويد: من از اين شهيد در حين وصيت پرسيدم اين نماز چه نمازى است كه وصيت مى نمايى؟ گفت: در

ص: 221

گذشته مدتى نمازهايم را آن طور كه بايد انجام دهم، انجام نداده ام، ولى وصيت نامه اش مطلق مى باشد؛ آيا بايد برايش احتياطاً هم نماز قضاى شكسته و هم تمام به جا آورند (چون مدتى در جبهه بوده است) و يا انجام دادن نماز قضاى تمام براى شهيد كافى خواهد بود؟

بسمه تعالى، نمازها را تماماً از طرف شهيد انجام دهيد.

3. اين جانب را جهت اقامۀ نماز جمعه، بعد از طى مراحلى، بنا است به شهرى اعزام كنند؛ ساختمانى را براى سكونت امام جمعه مقرر داشته اند كه اين ساختمان با تعدادى ديگر در زمان طاغوت به عنوان ساختمان هاى سازمانى براى فرهنگيان ساخته شده است، مى گويند زمين اين ساختمان ها مالک هايى داشته است كه قبلاً خودشان حاضر شده و امضا كرده اند كه بدون پرداخت قيمت، اين ساختمان ها را بنا كنند و نيز زمين منزل هاى مسكونى تمامى مردم مال ارباب بوده است و در زمان طاغوت قبلاً مبلغ معينى در هر سال از مردم مى گرفته اند و بعد از زمانى از طرف دولت طاغوتى آن زمان، قانونى وضع شده كه زمين هاى ساختمان مال خود مردم است و در تقسيم اراضى آن زمان، مالكين راضى شده اند كه اين زمين ها را به مردم بدهند و در مقابل، از زمين هاى مزروعى ديگر بردارند و اين عمل انجام شده است؛ مستدعى است به عنوان ولى فقيه اجازه بفرماييد تا اين جانب بتوانم در ساختمانى كه براى سكونت برايم معين مى شود ساكن شوم و عبادت نمايم و زندگى كنم و نيز اجازه فرماييد در رفت و آمد و معاشرت بتوانم به منزل اهالى بروم و تصرف نمايم.

بسمه تعالى، اگر علم به غصب ندارند نماز صحيح است.

[سؤال 1599] 729

بسمه تعالى

حضرت آيت الله امام خمينى دام ظله العالى

آيا شخصى كه دوازده امامى مى شود، نماز خود را كه قبلاً نخوانده و يا تبديل به ذكر مى نموده، الآن واجب است قضا نمايد يا نه؟ والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته.

بسمه تعالى، قضا دارد.

[سؤال 1600] 210

2. در صورت پاسخ مثبت (محتلم شدن زنان)، تكليف كسانى كه به اين مسأله جاهل بوده و بدون غسل مدت ها اعمال عبادى خود را انجام داده اند چيست، نسبت

ص: 222

به عبادات گذشته چطور؟

بسمه تعالى، اگر يقين نداشته باشند كه جنب بوده اند، قضاى نمازها لازم نيست و در هر صورت روزه ها قضا ندارند.

مطابقت نماز قضا با نماز فوت شده

[سؤال 1601] 7309

2. اگر كسى نماز قضا دارد مثلاً نماز قضاى ظهر و عصر، اگر قضا را بعد از نماز مغرب و عشا بخواند بايد بلند بخواند يا آهسته؟

بسمه تعالى، آهسته بخواند.

[سؤال 1602] 7309

3. اگر شخصى قضاى نماز صبح دارد اگر بعد از نماز ظهر و عصر بخواند بايد بلند بخواند يا آهسته؟

بسمه تعالى، بلند بخواند.

[سؤال 1603] 228

14. كسى كه مى خواهد قضاى نماز صبح و مغرب و عشا را در روز بخواند نمازهاى ياد شده را بلند بخواند يا آهسته؟

بسمه تعالى، بايد بلند بخواند.

[سؤال 1604] 3677

2. آيا بايد قضاى نماز صبح و مغرب و عشا را با صوت بلند خواند و همچنين قضاى نماز ظهر و عصر را بايد با صوت آهسته خواند يا خير؟

بسمه تعالى، قضاى نمازهايى كه بلند خوانده مى شود را بايد بلند بخواند و قضاى نمازهايى كه آهسته خوانده مى شود را بايد آهسته خواند.

ص: 223

[سؤال 1605] 730

بسمه تعالى

اماما، مرا پيرامون مسائل ذيل يارى دهيد، من در غسل ابتدا طرف راست بدن، بعد سروگردن و بعد طرف چپ را مى شستم بنابر اين باطل است علت آن اشتباه مسأله گفتن مادرم بود كه ايشان هم تا به حال كه من حدوداً 50 ساله مى باشم اين طور عمل مى كرد و شخصى بى سواد مى باشد كه به ايشان هم نادرست گفته بودند حال متوجه سنگينى مصيبتى كه بر من وارد شده مى باشم كه با سؤال هاى زيادى مواجه شده كه قادر به جواب دادن آن نمى باشم. خواهش مى كنم راهنماييم فرموده تا به آن عمل نمايم ان شاء الله.

1. آيا مسافرت هايى كه در طول زندگيم داشته ام بايد حساب كرده و شكسته بخوانم؟ و اگر در حساب آن شكى حاصل شد احتمال كم را عمل كنم يا حد زياد آن را حساب كنم؟

بسمه تعالى، بلى قضاى نمازهايى كه مسافر بوده ايد شكسته است و مقدارى كه يقين داريد (مقدار كم) را قضا كنيد.

2. آيا روزه هايم نيز به واسطۀ باطل بودن غسل باطل مى شوند و بايد از نو بگيرم و كفاره شان چگونه است؟

بسمه تعالى، روزه ها قضا ندارند.

3. تا چقدر در روز را مقيد باشم كه نمازهاى قضايم را بخوانم؟

بسمه تعالى، لازم نيست زياد خود را به زحمت بيندازند.

[سؤال 1606]

4. در مورد پيرزن ها و از كارافتاده ها كه نمازشان به اين علت باطل مى باشد چطور؟

بسمه تعالى، فرقى در كار نيست.

ص: 224

[سؤال 1607]

5. همچنين اين سؤالات در مورد غسلى كه اول از سمت چپ و بعد سر و سپس سمت راست را شسته چگونه مى باشد و يا اول سر و بعد طرف چپ و بعد طرف راست را چطور؟

بسمه تعالى، فرقى در كار نيست.

[سؤال 1608] 1549

2. اگر كسى به خاطر مسافرت بايد نمازش را شكسته بخواند و يا مانند ما سربازان كه نمازهاى ما شكسته است اگر احياناً در حين مسافرت نتوانستيم نماز بخوانيم. براى به جا آوردن قضاى نمازهاى گذشته بايد همان دو ركعت بخوانيم يا نماز تكميل بخوانيم؟ و يا اگر احياناً در ايام مرخصى كه در شهر خودمان هستيم و بايد نماز تكميل بخوانيم بعد از برگشت از مرخصى و آمدن به جبهه قضاى نمازهاى فراموش شده را در جبهه شكسته بخوانيم و يا تكميل؟

بسمه تعالى، نمازهايى كه در سفر فوت شده بايد قضاى آن به صورت قصر و شكسته خوانده شود.

[سؤال 1609] 971

3. رژيم منفور پهلوى باعث شده بود كه ما از دين خبرى نداشته باشيم، ما الآن بر اثر نادانى پنج سال متوالى روزه نگرفته، نماز هم نخوانده ايم، بايد چطور قضاى آن را به جا آوريم؟ البته ما چون عشاير بوديم، در شهر درس مى خوانديم، بنابراين آن پنج سال، ما در شهر بوديم و درس مى خوانديم، وطن اصلى ما آن شهر نبود، قضاى نماز را چطورى بايد به جا آورد؟

بسمه تعالى، قضاى نمازهاى روزهايى كه در وطن يا محل اقامه فوت شده تمام، و قضاى نمازهايى كه در سفر بدون قصد ماندن ده روز فوت شده، شكسته است.

ص: 225

[سؤال 1610] 731

بسمه تعالى 18 / 6 / 1361

دفتر امام خمينى مدّ ظله العالى

محترماً؛ خواهشمند است نظر مبارک امام را در مورد سؤال زير اعلام نماييد:

به جا آوردن قضاى نماز و روزه هاى فوت شده ضمن سفر چگونه است؟

بسمه تعالى، قضا كردن نماز در سفر مانع ندارد و بايد به هر نحو فوت شده قضا شود؛ ولى قضاى روزه در سفر جايز نيست.

[سؤال 1611] 732

بسمه تعالى

با سلام به نايب بر حق مهدى علیه السلام، خمينى بت شكن

آيا نمازى را كه در مسافرت قضا يا به عللى خوانده نشده، بعد از مراجعت به وطن، آيا بايد نماز را شكسته خواند يا درست؟

در ضمن آيا نمازى كه در وطن قضا يا به عللى خوانده نشده، در مسافرتى كه وقت داريم نماز را بخوانيم، مثلاً در حرم حضرت رضا عليه السلام، بايد شكسته خواند يا درست؟

بسمه تعالى، نمازى كه در سفر قضا شود، بايد شكسته قضا شود، ولو در وطن بخواهند بخوانند. و نمازى كه در وطن قضا شود، بايد تمام قضا شود، ولو در مسافرت بخوانند.

[سؤال 1612] 710

5. اگر كسى مدتى را در جبهه بوده و تعدادى از نمازهايش در جبهه قضا شده و نتوانسته در جبهه قضاى آن ها را به جا آورد و مى خواهد كه قضاى آن را در خانه به جا آورد، آيا بايد قصر بخواند يا كامل؟

بسمه تعالى، اگر وظيفه اش نماز شكسته بوده، بايد شكسته قضا كند.

ص: 226

[سؤال 1613] 733

بسمه تعالى 2 / 2 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، روح الله الموسوى الخمينى، دام ظله، سلام عليكم

من شخصى هستم با سن بالغ بر نوزده سال و بر اثر تصادف، دو عدد دندۀ جناح راست سينه ام شكسته است و نمى توانستم ايستاده نماز بخوانم و نماز من شكسته بود و بالغ بر سى ركعت نمازهاى من قضا شده است؛ من از شما مرجع تقليد و قائد اعظم خواهانم كه بعد از بهبودى ام - كه خداى عزوجل و ازلى و ابدى و تبارک و تعالى رابه خاطر آن سپاس گزارم و طلب مغفرت مى نمايم - چگونه نمازهاى قضايم را بخوانم؟ ايستاده باشد يا نشسته؟ و نمازهاى شكسته و قضاى من در زمان تصادف، شكسته هست يا تمام؟ به اميد پيروزى رزمندگان اسلام در جنگ تحميلى حق عليه باطل، مرگ بر امريكا و شوروى و اسرائيل . والسلام على من اتّبع الهدى

بسمه تعالى، بعد از بهبودى، نمازهايى كه از شما فوت شده را بايد ايستاده قضا نماييد؛ ولى نمازهايى كه شكسته قضا شده بايد شكسته بخوانيد.

[سؤال 1614] 1765

2. در مسافرت آيا مى توانيم قضاى نمازهاى در حال حضر را به جا آوريم يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد و بايد تمام بخوانيد.

[سؤال 1615] 1035

3. اگر نماز شكسته از انسان قضا شود بعد از رسيدن به وطن قضاى نماز بايستى كامل يا شكسته خوانده شود؟

بسمه تعالى، نمازى كه در سفر فوت شده بايد شكسته قضا شود.

[سؤال 1616] 2018

2. كسانى كه در مسافرت هستند يا در جبهه ها و يا در شهرستان ها مشغول به

ص: 227

خدمت هستند و نماز آن ها شكسته است و نمى توانند قصد كنند و نماز قضا هم دارند و هم قضاى نماز شكسته و هم قضاى نماز تمام، آيا مى توانند در موقعى كه در پادگان و يا در جبهه در سنگرها هستند، نمازهاى قضاى خود را به جا آورند؟

بسمه تعالى، نماز قضا را در هر كجا به جا بياورد مانع ندارد.

[سؤال 1617] 734

بسمه تعالى

محضر مبارک رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى، امام خمينى، مدّ ظله العالى

چون چند مسأله است كه خود اين جانب و ساير رزمندگان اطلاع دقيق نداريم، از جناب عالى خواهانيم كه اين مسائل را بازگو فرماييد.

1. نماز قضا را در جبهه مى شود خواند يا نه؟ آيا نماز قضا را در هر پنج وقت مى شود خواند يا هر كدام بايد در وقت خود خوانده شود؟ نماز قضاى چهار ركعتى را در جبهه بايد به همان چهار ركعتى خواند يا نه؟

بسمه تعالى، خواندن نماز قضا در جبهه و جاهاى ديگر در حال سفر هم مانع ندارد و اگر تمام، قضا شده بايد تمام خوانده شود و وقت معينى ندارد.

2. مخرج بول و غائط - در موقع اضطرارى - آيا با برف پاک مى شود؟

بسمه تعالى، پاک نمى شود.

3. براى نمازهايى كه خوانده مى شود، گاهى اوقات با كمى آب مواجه مى شويم و يا گاهى عضوى از اعضاى بدن نجس مى گردد و يا صورت و دست ها سياه است و براى برطرف شدن آن با مشكلات مواجه مى شويم. آيا نماز خواندن با اين وضع صحيح است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر آب براى وضو كافى نيست، با تيمم نماز بخواند و در صورتى كه بدن نجس باشد يا مانعى در بدن باشد، احكام مفصله اى دارد كه در رساله ذكر شده است.

[سؤال 1618] 7415

4. آيا قضاى نماز شكسته را بايد شكسته خواند يا كامل؟

بسمه تعالى، بايد شكسته بخوانند.

ص: 228

[سؤال 1619] 311

4. نمازهاى قضا، به طور دقيق بايد در چه ساعاتى از روز يا شب به جا آورده شود؟ مثلاً نماز صبح را حتماً پيش از طلوع آفتاب بايد خواند يا در هر زمان ديگر نيز اشكالى ندارد؟ مثلاً بعضى ها قضاى نماز صبح را ميان نمازهاى ظهر و عصر مى خوانند؛ يا قضاى نماز ظهر را در شب مى خوانند، آيا درست است؟

بسمه تعالى، در هر وقت مى شود خواند.

[سؤال 1620] 135

3. آيا مسافرى كه نماز شكسته مى خواند، مى تواند روزۀ قضا بگيرد و نماز قضاى صبح به جا آورد؟

بسمه تعالى، مى تواند نماز قضاى تمام به جا آورد ولى نمى تواند روزۀ قضا بگيرد.

[سؤال 1621] 5570

3. اگر شخصى در وقت نماز صبح، خواب باشد و پس از طلوع آفتاب بيدار شود، آيا مى تواند قضاى نماز صبحش را در همان موقع، يعنى بلافاصله پس از اين كه بيدار شد، در حالى كه آفتاب طلوع كرده است، به جاى آورد يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

معتبر نبودن ترتيب در غير نمازهايى كه در اداى آن ها ترتيب معتبر است

[سؤال 1622] ‘ 2524

6. از فردى چندين سال بدون توالى نماز قضا شده و ترتيب آن ها را نيز نمى داند. براى انجام قضاى آن چگونه بايد عمل نمايد؟ يعنى اگر بخواهد هر روز مقدارى از قضاى آن ها را به جا بياورد اول از كدام نماز شروع و به كدام ختم نمايد. منظور از كدام صبح و ظهر و غيره است.

ص: 229

بسمه تعالى، ترتيب معتبر نيست و اختيار با خود او است، ولى عصر و عشاى هر روز بايد بعد از ظهر و مغرب آن روز خوانده شود.

[سؤال 1623] 735

بسمه تعالى

اگر شخصى قضاى نمازهايش را احتياطاً به جا آورد، بايد به چه نيت بخواند؟ (يعنى: به احتمال اين كه در اوايل شايد به جهت جهالت اشتباه و غلط خوانده شده باشد). و در اين صورت، آيا ترتيب شرط است؟ يعنى از اولين نمازى كه خوانده است شروع كند و تا به آخر به نوبت بخواند؟ و آيا مى شود كه قضاى نصف يک ماه را به جا آورد و سپس آن را متوقف كرده، نصف ماه ديگرى را به جا آورد؟

بسمه تعالى، ترتيب لازم نيست؛ مگر در قضاى نمازهايى كه در اداى آن ها ترتيب معتبر است. و قصد احتياط كافى است.

[سؤال 1624] 736

بسمه تعالى 20 / 4 / 1361

دفتر استفتاى امام خمينى، مدّ ظله

با اهداى سلام و آرزوى سلامت وجود عزيزان؛ خواهشمند است به موارد ذيل، كه در عين حال سؤالات شرعى عده اى از مؤمنين است، پاسخى ارسال فرماييد. قبلاً از اقدام آن دفتر، كمال امتنان را دارد. سؤالات از افرادى است كه همگى مقلد امام امت مى باشند.

1. از سن پانزده سالگى تا كنون حدود سه هزار ركعت از هر يك از نمازهاى يوميه در طول هشت سال (صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا) به علت بى توجهى ناشى از دوران جوانى و ناآگاهى خود و خانواده، خوانده نشده و اينك اگر قضاى هر يك از آنان به شرح زير خوانده شود صحيح است يا خير؟ ابتدا در طول يك ماه هر روز صد نماز دو ركعتى، جهت قضاى نمازهاى صبح و سپس در ماه بعد، هر روز صد نماز

ص: 230

چهار ركعتى جهت قضاى نمازهاى ظهر و همين طور در هر يك از ماه هاى بعدى، هر روز صد ركعت نماز چهار ركعتى و سه ركعتى و چهار ركعتى جهت قضاى نمازهاى عصر، مغرب و عشا. در صورت منفى بودن جواب، استدعا دارد در انجام آن ارائۀ طريق فرمايند.

ضمناً هشت سال از روزۀ ماه مبارك رمضان نيز بنا به عللى كه در بالا ذكر شد ساقط شده، آيا مى شود قضاى آن را به صورتى كه در سؤال دوم مى آيد - يعنى هفته اى دو روز - گرفت و مقدارى را نيز به صورت ماهيانه؟ اگر جواب مثبت است در مورد روزه هايى كه هفته اى دو روز گرفته مى شود، بايد نيت روزۀ مستحبى نمود يا قضاى روزۀ رمضان؟

بسمه تعالى، مراعات ترتيب بين عصر و ظهر و عشا و مغرب لازم است ولى در قضاى روزه ترتيب شرط نيست.

2. روزه هاى مستحبى كه در روزهاى دوشنبه و پنج شنبه هر هفته و در طول سال گرفته مى شود، كفايت از قضاى روزۀ ماه مبارك رمضان مى كند يا خير؟

بسمه تعالى، روزۀ مستحبى كافى از روزۀ واجب نيست و كسى كه قضاى روزۀ واجب دارد، نمى تواند روزۀ مستحبى بگيرد.

3. آيا داشتن حساب ساليانه براى كارمندانى كه حقوق ماهيانه شان زايد بر مخارج خود و خانواده شان نيست، لازم است يا خير؟ و به حقوق اين قبيل كارمندان خمس تعلق مى گيرد؟

بسمه تعالى، اگر مى داند كه زايد بر مؤونۀ سال چيزى باقى نمى ماند، لازم نيست.

4. مهاجرين شهرهاى مناطق جنگى كه حدود دو سال است در شهرهاى ديگر كشور زندگى مى كنند و معلوم نيست چه موقع به وطن اصلى خود بازگردند، تا زمانى كه در غير وطن اصلى زندگى مى كنند تكليفشان نسبت به نماز و روزه چيست؟

بسمه تعالى، بدون قصد ده روز در يک محل، حكم مسافر دارند.

5. براى رفتن به جبهه جلب رضايت زن لازم و واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، رضايت زوجه شرط نيست.

6. اگر بر اثر خون دماغ شدن، خون وارد حلق شود و سپس همراه با اخلاط سينه بيرون آورده شود،

ص: 231

روزه باطل مى شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر عمدى نباشد مبطل روزه نيست.

7. دعاها و نسخه هايى كه افراد مختلف جهت شفا - مخصوصاً براى شفاى كودكانى كه بعضى از شب ها دچار نوعى ترس و بى خوابى مى شوند و يا مبتلا به بيمارى هاى روانى و غش مى باشند - مى نويسند و در قبال اخذ مبلغى به عنوان هديه به متقاضيان مى دهند، از نظر شرعى چه حكمى دارد؟ و اصولاً به اين قبيل دعاها مى بايست اعتقاد داشت يا خير؟

بسمه تعالى، از آيات قرآن و ادعيۀ مأثوره باشد اشكال ندارد.

[سؤال 1625] 1752

2. من چند سال است كه شروع به نماز قضا كرده ام و نماز را هميشه خوانده ام؛ فقط فكر مى كنم كه نماز را صحيح نخوانده ام يا وضويم صحيح نبوده و وقت شروع نماز آن را با گردش نخوانده ام (اول، صبح تا عشا و روز دوم اول، ظهر تا صبح). حالا دوباره بايد با گردش از سر شروع كنم؟

بسمه تعالى، ترتيب لازم نيست مگر بين ظهر و عصر يک روز و مغرب و عشاى يک روز.

[سؤال 1626] 799

3. در نماز قضا ترتيب مى خواهد؟ آيا انسان مى تواند قضاى ديروز و امروز را پيش از قضاى سال هاى گذشته يا ماه هاى گذشته به جا آورد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1627] 710

3. نحوه و صورت ادا كردن اين نمازها چگونه است؟ منظورم اين است كه آيا بايد به ترتيب، از نماز صبح شروع كرد و با نماز عشا پايان داد يا صورت ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، ترتيب، فقط بين ظهر و عصر يك روز و مغرب و عشاى يك روز لازم است.

ص: 232

[سؤال 1628] 737

بسمه تعالى

رياست محترم دفتر حضرت امام خمينى، دام ظله

ضمن عرض سلام، ابتدا سلامتى امام و بعد، سلامتى حضرت عالى و كاركنان آن دفتر محترم را از درگاه خداوند منان خواهانم و اميدوارم در راه مسئوليت پرارزشى كه به عهده داريد، همواره موفق و مؤيد باشيد.

اين جانب دو سؤال در مورد مسائل احكام دين برايم مطرح است؛ اميدوارم كه جواب كامل را لطف بفرماييد.

1. اگر كسى مثلاً بيست نماز يوميه از او قضا شده، هنگام به جا آوردن نمازهاى قضا، به جاى اين كه از اولى شروع كند، از آخرى شروع كرده و بعد از رجوع به رسالۀ امام، متوجه اشتباه خود مى شود؛ آيا اين نمازهاى قضا كه به جا آورده، باطل است و بايد دوباره از اولى قضا كند؟

بسمه تعالى، اعاده لازم نيست.

2. اگر مسلمانى در زمان طاغوت، در اثر ناآگاهى و سستى پنج سال يعنى پنج ماه رمضان را روزه

نگرفته و روزه را خورده، لطفاً با توجه به اين كه اگر بخواهد براى هر يك روز، شصت روز روزه بگيرد، تعداد آن روزها به نه هزار روز مى رسد و اين برايش ممكن نيست، در اين مورد توضيح بفرماييد كه آيا بايد نه هزار روز روزه بگيرد و يا اين كه كفاره دهد؟

بسمه تعالى، اگر از روى علم و التفات روزه نگرفته، بايد كفاره بدهد و در كفاره، روزه گرفتن معين نيست و مى تواند براى هر روز شصت مسكين اطعام كند.

[سؤال 1629] 738

بسمه تعالى

با درود فراوان خدمت امام زمان - عجل الله تعالى فرجه - و با سلام به شما اى امام عزيز كه در قلب ما جاى دارى.

اى امام عزيز، حدود دو سال است كه سعى در ديدار از شما داشته ام، ولى تا كنون

ص: 233

موفق نشده ام كه شما را ببينم. يك بار از طرف مدرسه به ديدار شما آمدم منتها آن روز ملاقات هاى شما را لغو كرده بودند. روز نيمۀ شعبان امسال هم تصميم گرفتم با دوستانم به ديدن شما بيايم، ولى متأسفانه آن ها نتوانستند بيايند و من هم كه خانه مان نسبتاً از آن جا دور است، نتوانستم به خدمت برسم و خيلى تأسف خوردم كه شما آن روز ملاقات داشتيد و ما نيامديم.

به هرحال در آخر تصميم گرفتم اين نامه را براى شما بنويسم تا خود شما هر وقت كه ملاقات داشتيد به من هم اطلاع دهيد تا بعد از چهار سال كه از انقلاب اسلاميمان مى گذرد، به حضور شما برسم و شما را ببينم. اگر با تقاضاى من موافقت كرديد، خواهشمندم بعد از 26 خرداد براى من نامه بنويسيد. چون تا آن موقع بايد امتحان نهايى بدهم و با تمام علاقه اى كه به شما دارم نمى توانم تا آن جا بيايم.

در ضمن من سؤالى داشتم كه از هر كس مى پرسم چيزى مى گويد و آن اين است كه اگر كسى براى مدتى نماز قضا داشته باشد حتماً بايد به ترتيب صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا بخواند يا مى تواند نماز صبح را آخر از همه بخواند و به ترتيب نباشد.

بسمه تعالى، در غير از نمازهايى كه در اداى آن ها ترتيب معتبر است؛ مثل ظهر و عصر يك روز و مغرب و عشاى يك شب، ترتيب معتبر نيست و قضاى اين نمازها مثل اداى آن ها بايد به ترتيب باشد.

[سؤال 1630] 739

بسمه تعالى 11 / 9 / 1361

سلام عليكم؛ اميدوارم حالتان خوب باشد و همواره صحت و سلامت باشيد.

سؤالى از شما دارم و خواهشمندم جواب آن را برايم در صورت امكان بفرستيد.

بعضى از رساله هاى توضيح المسائل امام در برخى از مسائل، داراى اختلاف هستند؛ از جمله در مسأله 1375 كه در جايى كلمۀ «بهتر» به كار رفته است و در جايى

ص: 234

ديگر، كلمۀ «بايد» به كار رفته. آيا فتواى امام تغيير نموده يا در چاپ رساله اشتباه شده است؟ خواهشمندم مرا آگاه كنيد تا خيالم راحت شود.

از خداوند متعال، سلامتى امام و پيروزى رزمندگان و موفقيت شما را خواستارم.

بسمه تعالى، در مسأله اى كه ذكر كرده ايد، ترتيب واجب نيست، مگر در نمازهايى كه در اداى آن ها ترتيب معتبر است؛ و اگر موردى اختلاف به نظرتان آمد، مى توانيد استفتا نماييد.

[سؤال 1631] 1853

2. اين حقير در بسيارى از روزها بر اثر شدت بيمارى نتوانسته ام نماز يوميه ام را بخوانم و اكنون خيلى نماز قضا دارم و ترتيب قضا شدن آن ها را نيز نمى دانم؛ چون تعداد آن ها خيلى زياد است و حساب از دستم خارج هست. از شما مى خواهم مرا راهنمايى كنيد كه:

الف. آيا من مى توانم از اين به بعد، نمازهاى قضا شده ام را همراه نمازهاى پنج گانۀ يوميه بخوانم؛ مثلاً وقتى كه نماز صبح امروز را مى خوانم، پس از آن، يک نماز قضاى صبح نيز بخوانم و به همين ترتيب، ظهر و عصر و مغرب و عشا نيز چنين عمل كنم و در هر شبانه روز، همراه نمازهاى پنج گانۀ يوميه، يك شبانه روز هم نماز قضا بخوانم؟

بسمه تعالى، هر مقدار از نمازها كه يقين داريد فوت شده، بايد قضا نماييد و ترتيب واجب نيست، مگر بين ظهرين و عشائين.

[سؤال 1632]

ب. آيا مى توانم نمازهاى قضا را به جاى نماز شب - در صورت مساعد بودن حالم - بخوانم؛ مثلاً هر شب، يک شبانه روز يا دو شبانه روز نماز قضا بخوانم؟

بسمه تعالى، به هر نحو قضاى نماز را به جا آوريد، اشكال ندارد.

ص: 235

وجوب قضاى قدر متيقن از نمازهاى فوت شده

[سؤال 1633] 740

بسمه تعالى

محضر مبارک حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى، با عرض سلام و تقديم احترام استفتا مى شود:

1. فردى كه به حد تكليف رسيده و در همان سنين اوايل تكليف نسبت به نمازهايش بى اعتنا بوده و بعضى مواقع از روى سهل انگارى نمازش را نمى خوانده و اكنون كه تعداد آن ها را نمى داند تكليف او چيست؟

بسمه تعالى، هر مقدار كه يقين داريد فوت شده بايد قضا نماييد.

2. فردى كه جهت تحصيل به شهر تهران آمده و هر هفته براى اداى نماز جمعه از محل اقامت خود

خارج مى شود، آيا مى تواند قصد كند و نمازهايش را تمام بخواند. با توجه به اين كه محل اقامتش تا محل نماز جمعه از 22 كيلومتر كمتر باشد. (محل اقامت ترمينال جنوب تا دانشگاه تهران)

بسمه تعالى، در فرض سؤال قصد اقامت صحيح نيست.

3. كسى كه گناه كبيره اى انجام داده ولى توبه كرده باشد، آيا مى تواند به عنوان پيشنماز، نماز جماعت بخواند؟

بسمه تعالى، شرايط امامت جماعت در رساله مذكور است.

4. اگر كسى مشغول خواندن نماز باشد، افرادى به او اقتدا كنند و آن فرد صلاحيت امامت جماعت را در خود نديد. آيا به صرف اين كه به مأمومين بگويد من صلاحيت امامت جماعت را ندارم، نمازتان را دوباره بخوانيد. در صورتى كه بداند مأمومين با گفتن اين جمله نمازشان را دوباره نمى خوانند، آيا تكليف از وى ساقط مى شود؟

بسمه تعالى، احراز عدالت امام جماعت نزد مأمومين كافى است.

5. با توجه به وضع اقتصادى كشور كه لازم است مردم پول ها را در بانک بگذارند، بانک ها در موقع پس دادن پول سودى روى آن مى كشند. اولاً آيا اين سود حرام است يا حلال؟ در صورتى كه حرام باشد يا آن كه افراد را مجبور به گرفتن آن مى كنند، وظيفه چيست؟ در صورت حرام بودن آيا مى شود سود آن را به نيازمندان داد؟ لطفاً مفصلاً توضيح دهيد.

ص: 236

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است نبايد بگيرد و اگر گرفت از طرف صاحب واقعى آن به فقير صدقه بدهد.

[سؤال 1634] 4261

5. اين جانب نمى دانم آيا روزه و نمازى بدهكار هستم يا خير (به خاطر نمى آورم)؛ تكليف چيست؟

بسمه تعالى، با فرض شک در فوت، چيزى بر شما نيست.

[سؤال 1635] 741

بسمه تعالى 5 / 11 / 1361

با دعا براى طول عمر امام و تسريع در ظهور مهدى علیه السلام و پيروزى رزمندگان اسلام و نصرت مسلمين، سؤال شرعى خود را كه با مقدمۀ نسبتاً طولانى است مطرح مى كنم:

من در سال 1341 در يك خانوادۀ شيعى مذهب - به مقتضاى طاغوت كه قيد و بند زيادى در اين باره نبود - متولد شدم. از سن 9 الى 10 سالگى نماز خواندن و روزه گرفتن را شروع كردم؛ بدين صورت كه ماه رمضان، اكثر روزه ها را گرفتم و نمازها را مى خواندم ولى در غير اين ماه، چند ماه نماز مى خواندم و چند ماه نمى خواندم؛ گاه ماه ها مى خواندم و همين طور گاه ماه ها ترک مى شد و اين به خاطر عصيان نبوده بلكه از ضعف ايمان و آگاهى و عدم تبليغات اسلامى و جوّ خراب طاغوت و مقيد نبودن زياد خانواده ام بوده است. تا چند ماه بعد از انقلاب كه شعله هاى تحقيق در من شعله ور شد، من به مطالعه كتاب هايى در رابطه با جهان بينى و ايدئولوژى به طور اعم و جهان بينى و ايدئولوژى مادى و الهى - اسلام و ساير اديان - پرداختم.

حالا سؤالاتى چند در اين زمينه مطرح مى سازم؛ لازم به تذكر است در اين مدت نماز و روزه تمام قضا شده:

الف. نمازهايى كه در سن بلوغ و در مدت تحقيق فوت شده، در صورتى كه مقدار آن ها را نمى دانم، چگونه و به چه مقدار بايد قضا شود؟

ص: 237

ب. روزه هايى كه قبل از تحقيق و بعد به صورت عمدى فوت شده، در صورتى كه مقدار آن را نمى دانم، چگونه بايد قضا شود؟

ج. روزه هايى كه قبل و بعد از تحقيق عمداً فوت شده، در صورتى كه مقدار آن را نمى دانم، چگونه بايد قضا شود؟

د. روزه هايى كه در حين تحقيق فوت شده چگونه مى شود؟ (يك ماه، ماه روزه بوده).

ه . اگر قرار بر يک روز، شصت روز قضاى آن تعلق گيرد، چون توانايى جسمى و هم امكان آن را ندارم - چون در كردستان در سپاه فعلاً شاغل هستم و اكثراً نيت ده روز قصد را نمى توانم بكنم - بايد كفاره بدهم، آيا كفاره را مى توان به جبهه اختصاص داد؟

توجه: نماز و روزه هايى كه به عمد يا غير عمد در قبل از تحقيق، ترک شده، از روى كبر و مخالفت با امر خدا نبوده بلكه از عدم آگاهى و كمبود ايمان مذهبى بوده و نيز روزه ها و نمازهايى كه در هنگام تحقيق، ترك شده نيز چنين بوده است.

بسمه تعالى، آنچه يقين داريد از نماز و روزه از شما فوت شده را بايد قضا نماييد و در صورتى كه از روى عمد يا جهل تقصيرى روزه نگرفته ايد بايد كفاره هم بدهيد و مى توانيد براى هر روز، شصت فقير را اطعام نماييد و دادن پول كفايت نمى كند.

[سؤال 1636] 742

بسمه تعالى 28 / 9 / 1358

سلام عليكم، ان شاءالله حالتان خوب است. بدون مقدمه به اصل مطلب مى پردازم:

من در حدود چهار - پنج سال پيش شروع به بازى با آلت خود كردم؛ آن موقع منى از من خارج نمى شد؛ اما پس از مدتى روزى بر اثر اين كار جنب شدم؛ من اول ضرر و زيان اين كار را نمى دانستم؛ اما بعد از مدتى متوجه شدم و يواش يواش آن را ترک كردم، تا اين كه در خواب جنب شدم. آيا من از آن وقتى كه با خود بازى مى كردم و

ص: 238

جنب شدم، به عنوان كسى كه اعمالى مانند نماز و روزه و... بر او واجب است حساب مى شوم، يا از آن موقعى كه در خواب جنب شدم؟ و اگر از وقتى كه در اول متن است، به عنوان آدم تكليف شده حساب مى شدم، من وقتش را نمى دانم كه چند سال پيش است؛ شايد سه سال پيش باشد. خواهش مى كنم مرا راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، اگر قبل از تمام شدن 15 سال قمرى منى خارج شده - ولو در بيدارى و به هر نحو - بالغ شده ايد و چنانچه عبادتى از شما فوت شده، به مقدارى كه يقين داريد به جا نياورده ايد يا باطل انجام داده ايد، قضا نماييد.

[سؤال 1637] 743

بسمه تعالى

محضر رهبر كبير انقلاب امام روح الله خمينى

آيا اگر كسى در سن 12 سالگى استمناء كرد و از او منى خارج شد، بالغ محسوب مى شود يا نه؟

و در ضمن، اين شخص اگر بالغ حساب شود بايد از اين سن نماز مى خوانده و روزه هم مى گرفته، اما همان طور كه مى دانيد در زمان طاغوت بوده و آن وضعى كه مى دانيد و خوب هم متوجه نبوده است و به هر حال در سن 15 سالگى به نماز و روزه مى پردازد، آيا براى روزۀ خود بايد فقط قضا نمايد يا اين كه كفاره هم دارد؟

بسمه تعالى، اگر يقين كند كه منى از او خارج شده بالغ محسوب است و نماز و روزۀ فوت شده قضا دارد و افطار روزه اگر از روى عمد بوده، علاوه بر قضا، كفاره هم دارد. و در مورد سؤال اگر جاهل بوده و در يادگرفتن مسأله كوتاهى نكرده كفاره واجب نيست.

[سؤال 1638] 755

2. من خودم هم اوايل جوانى، مقدار كمى از نمازهايم قضا شده و نمى دانم چه

ص: 239

نمازى هست و چه مقدار هم هست. بفرماييد چه كار كنم؟

بسمه تعالى، آنچه را يقين داريد نخوانده ايد قضا نماييد.

[سؤال 1639] 744

بسمه تعالى 31 / 4 / 1361

پس از سلام بر شما و آرزوى موفقيت در تمامى گام هايى كه در راه خدا بر مى داريد؛ اين سومين نامه اى است كه به حضور شما كاركنان محترم دفتر امام مى نويسم. بعد از دومين نامه اى كه نوشته بودم، پاسخى دريافت نداشتم، نامۀ دوم را بيشتر به خاطر اين نوشتم كه جواب يكى از سؤالاتم را كه در نامۀ اول نوشته بودم درست نفهميدم:

1. پرسيده بودم كه نمازهايى را كه در زمان طاغوت به جا نياورده ايم يا احياناً از لحاظ شرعى اشكال داشته اند و همچنين روزه هايى را كه نگرفته ايم، بايد قضايشان را به جا آوريم يا نه؟ اگر بايد به جا آوريم، به جاى هر روز چند روز؟ مثلاً يک سال قبل از انقلاب بويى از اسلام به مشاممان خورده و بعد واجبات را رعايت نموده ايم. در جواب نامۀ اول اين گونه پاسخ داده شده بود كه: «قضاى نماز و روزه واجب نيست، مگر مقدارى كه علم به بطلان و يا به جا نياوردن پيدا كند». و گويا امام عزيز، اين مطلب را نوشته بودند؛ لطفاً جواب روشن ترى بنويسيد.

بسمه تعالى، قضا بيش از مقدار يقينى واجب نيست.

2. گاهى انسان غيبت فردى را مى كند، اما به دلايلى - از جمله هراس از اين كه كسى كه غيبتش را نموده، ناراحت گردد و روابطش را با غيبت كننده تيره كند - از آن طرف حلاليت نمى طلبد يا خجالت مى كشد به او بگويد غيبت تو را نموده ام، اگر شخص، حلاليت نطلبد و توبه كند كافى است؟

بسمه تعالى، كفايت مى كند.

3. نماز خواندن بر مهر شكسته صحيح مى باشد يا نه؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

4. همسايه اى داريم كه صابئى مى باشد، حكم برخورد با صابئين و ديگر كسانى كه صريحاً خدا و اديان

ص: 240

را انكار نمى نمايند - خصوصاً در خوردن غذاها و آبشان و داد و ستد با آنان - چگونه است؟

بسمه تعالى، غير مسلمان محكوم به نجاست است.

5. كسى كه مدت ها است كه يا حامله است يا بچه شير مى دهد و ماه رمضان نمى تواند روزه بگيرد،

تكليفش در قضاى روزه چگونه است؟

بسمه تعالى، وجوب قضا ساقط نيست.

6. آيه اى كه مى گويد: «چرا آنچه نمى كنيد، مى گوييد» حاكى از اين است كه از هر عملى كه انجام نمى دهيم، نبايد سخنى به ميان آوريم؟

بسمه تعالى، منظور، حرمت گفتن نيست، بلكه مقصود آن است كه تكليفى كه براى همه است و انسان مى خواهد به ديگران گوشزد كند، بايد خودش هم به آن عمل نمايد.

7. در رسالۀ امام آمده است كه هر كس روزۀ قضايش را تا ماه رمضان سال ديگر به جا نياورد، بايد براى هر روز، يك مدّ (10 سير) گندم بپردازد، آيا مى شود معادل گندم يا همان طور كه در رساله آمده برنج يا ساير چيزها، پول به فقيرى داد؟

بسمه تعالى، ساير اقسام طعام هم كافى است، ولى پول كافى نيست.

8. ميزانِ فقرِ افراد چيست؟ آيا همين كه شخصى مثلاً حدود 500 تومان پول نداشت اما از لحاظ

خوراكى چندان در مضيقه نبود، مى توان وجوهات واجب را به وى داد؟

بسمه تعالى، فقير كسى است كه احتياجات سال خود و عائله اش را ندارد و نمى تواند تأمين كند.

[سؤال 1640] 745

بسمه تعالى

من يک جوان مرد هستم؛ از سن 17 سال شروع به نماز و روزه كردم و مقلد امام عالى قدر خمينى (دام ظله) هستم. خداوند متعال را شكر مى كنم، اين خدايى كه مرا به راه هدايت انداخت، و از شما عالى قدران مى خواهم به اين مسائل جواب بدهيد و دستم را بگيريد تا مرا به صراط مستقيم برسانيد.

1. چند سال نماز و چند ماه روزۀ قضاى واجب بايد بگيرم؟

2. آيا كفاره بر من واجب است؟ و در حال واجب بودن آن، مجموع قيمتش به

ص: 241

واحد پول ايران چند مى شود؟

بسمه تعالى، حد بلوغ شرعى براى پسر، تمام شدن پانزده سال قمرى است و اگر قبلاً منى از او خارج شده يا موى خشن بر محل مخصوص او بيرون آمده بالغ شده است و مدتى را كه يقين داريد در زمان بلوغ، نماز و روزه از شما فوت شده، بايد قضا كنيد و اگر در افطار روزه، تعمدى نداشته ايد يا از روى جهل بدون تقصير در يادگرفتن مسأله، روزه نگرفته ايد كفاره ندارد.

[سؤال 1641] 6935

5. كسى كه مريض شده و نمى داند چند روز نمازش فوت شده، جهت قضاى نماز خود چه كند؟

بسمه تعالى، مقدارى كه يقين دارد فوت شده بايد قضا نمايد.

[سؤال 1642] 746

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، با تقديم عرض سلام، از خداوند بارى تعالى بقاى عمر شريف را براى آن رهبر عظيم الشأن خواستارم.

رهبر گرامى و اميد مستضعفان جهان! اين جانب حقير كه بيش از هفده سال از عمرم مى گذرد و در حدود دو سال و نيم از تكليف شرعى ام مى گذرد، در اين مدت تكاليف الهى نماز و روزه را به طور مداوم انجام نداده ام؛ لذا از آن رهبر گرامى خواهشمندم مرا به تكليف شرعى در اين مورد راهنمايى فرمايند.

و در پايان پيروزى اسلام بر كفر جهانى را از خداى تعالى خواستارم.

بسمه تعالى، مقدارى را كه يقين داريد نماز و روزه از شما فوت شده، قضا نماييد.

ص: 242

[سؤال 1643] 710

4. اگر كسى ميزان و تعداد و مقدار نمازهاى قضاى خود را نمى داند و فراموش كرده، حكم امام در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، به مقدار متيقن از نمازهايى كه فوت شده قضا نمايد.

[سؤال 1644] 2009

4. در اوايل سن بلوغ مدتى در خواندن نماز سستى كرده ام و مدت دقيق آن مشخص نيست، چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، مقدارى كه يقين داريد نماز از شما فوت شده را بايد قضا كنيد.

[سؤال 1645] 914

2. من تا قبل از انقلاب به وظايف شرعى خود عمل نمى كردم و اصولاً مرجع تقليدى اختيار نكرده بودم، تا اين كه به لطف خدا انقلاب اسلامى به وقوع پيوست و به بركت آن من هم به وظايف خود تا اندازه اى آشنا شده و مشغول به جا آوردن آن ها شدم. حال مى خواهم بدانم تكليف نماز و روزه هايى كه به جا نياوردم چگونه است؟

بسمه تعالى، مقدارى كه يقين به فوت نماز و روزه داريد را بايد قضا نماييد.

[سؤال 1646] 747

بسم الله الرحمن الرحيم 11 شوال 1402 ق

سماحة حجة الاسلام و المسلمين ممثل إمام الاُمّة حفظكم الله تعالى، السلام عليكم و رحمة الله و بركاته

مولاي! في الفترة من 15 - 20 سنة من عمري و قبل زواجي كانت تمرّ عليَّ أياماً أبقى فيها جُنُباً و أترك الصلاة لحيائي أن أغتسل أمام أهلي و عند نهاية الاُسبوع أغتسل و اُصلّي و أبقى مطلوباً الصلاة التي تركتها حتّى تراكمت الصلاة القضاء عليَّ بحيث لا أستطيع تقدير عددها كم يوم بالضبط؟ ولكن أحتمل أن تكون تتراوح بين سنة واحدة إلى ثلاث سنوات؛ فماذا أعمل - يرحمكم الله - علماً بأنّ أكثر حالات الجنابة كانت

ص: 243

تحدث نتيجة الاستمناء «أستغفر الله ربّى و أتوب إليه». والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته

بسمه تعالى، يجب قضاء الصلاة بالمقدار المعلوم تركها.

[سؤال 1647] 6818

2. اگر كسى يادش نباشد كه در چه زمانى بالغ شده است (با توجه به دانستن شرايط بلوغ كه در رسالۀ امام آمده است)، در مورد نماز و روزه هاى گذشته چه بايد بكند؟

بسمه تعالى، اگر يقين ندارد، چيزى بر او نيست.

موسع بودن وجوب قضاء نماز

[سؤال 1648] 1277

5. چنانچه مسافر باشم، چه موقع بايستى قضاى آن را به جاى آورم؟

بسمه تعالى، قضاى واجب را بايد هر وقت تمكن داشت به جا آورد و قضاى روزۀ ماه رمضان نبايد تا ماه رمضان سال بعد به تأخير افتد.

[سؤال 1649] 730

3. تا چقدر در روز را مقيد باشم كه نمازهاى قضايم را بخوانم؟

بسمه تعالى، لازم نيست زياد خود را به زحمت بيندازند.

[سؤال 1650] 749

2. آيا مى شود به جاى نمازهاى يوميه اى كه از نمازگزار فوت شده نمازهاى مستحبى خواند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد كه شما با داشتن نماز قضاى واجب نماز مستحبى بخوانيد و نماز قضا را بعداً بخوانيد.

ص: 244

[سؤال 1651] 748

بسمه تعالى

سلامتى و موفقيت آن امام عزيز بت شكن را از خداوند يكتا خواهانيم، و سلامتى و موفقيت رزدگان اسلام را تا موفقيت نهايى از خداى متعال درخواست مى نماييم، ان شاء الله.

در مسألۀ (1372) توضيح المسائل مى فرماييد از خواندن نماز قضا كوتاهى نكنيد و قضاى آن را به جاى آوريد. در مسألۀ (1373) فرموده ايد آن هايى كه نماز قضا بدهكارند؛ مى توانند نماز مستحبى بخوانند. در صورتى كه نماز مستحبى دو ركعتى است، ولى نماز واجب از دو تا چهار ركعتى داريم. بنده قضاى فراوانى بدهكار و دلم مى خواهد تا آن جا كه مى توانم ادا نمايم و حال كه بنده نماز مستحبى مى خوانم چرا نيت قضاى واجب نكنم. و تفاوت نماز واجب و مستحبى چيست؟ آيا نماز مستحبى جاى نماز قضا را مى گيرد يا خير؟ در اين باره ما را راهنمايى فرماييد.

بسمه تعالى، قضاى نمازهاى واجب فوت شده واجب است و با خواندن نماز مستحبى منافات ندارد، ولى نماز مستحبى جاى قضاى نماز واجب را نمى گيرد.

وجوب نماز قضاى پدر بر پسر بزرگ تر

[سؤال 1652] 724

3. اگر پدر كسى حالت سؤال اول را داشت و سى سال - كم و بيش - واجباتش ترک شد، آيا قضاى آن بر پسر بزرگ تر واجب است؟ و در صورتى كه استطاعت براى اجير گرفتن، و توانايى اين همه قضا را ندارد، به چه صورت ادا كند؟

بسمه تعالى، قضاى نماز و روزۀ پدر بعد از مردن او، بر عهدۀ پسر بزرگ تر است و اگر خودش نمى تواند يا نمى خواهد انجام دهد، بايد كسى را براى آن اجير كند.

ص: 245

[سؤال 1653] 749

بسمه تعالى 22 / 11 / 1361

با درود به رهبر اسلام عزيز، حضرت امام خمينى دام ظله، غرض از نوشتن اين نامه اين بود كه از محضر مبارك امام دو سؤال دينى داشتم. خواهش مى نمايم به اين دو سؤال بنده حقير جواب بفرمايند.

1. آيا پدر و مادرى كه اصلاً نماز نمى خوانند باز هم بر پسر بزرگ تر واجب است كه نماز قضاى پدر و مادر خود را بخواند، چرا؟

بسمه تعالى، اگر پدر نماز را از روى طغيان ترک كرده، قضاى آن بر پسر بزرگ تر واجب نيست.

2. آيا مى شود به جاى نمازهاى يوميه اى كه از نمازگزار فوت شده نمازهاى مستحبى خواند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد كه شما با داشتن نماز قضاى واجب نماز مستحبى بخوانيد و نماز قضا را بعداً بخوانيد.

[سؤال 1654] 5459

6. نماز قضاى پدر كه بر پسر بزرگ تر واجب است آيا پدرى كه نماز قضا دارد مثلاً 10 يا 20 سال يا كمتر و بيشتر آيا پسرش بايد همه را بخواند يا حد مشخصى دارد؟

بسمه تعالى، آنچه از پدر نماز فوت شده است بر پسر بزرگ تر واجب است. بلى، اگر ترک نماز از روى طغيان و سركشى بوده، قضا لازم نيست.

[سؤال 1655] 5453

5. نماز پدر و مادر كه بر پسر بزرگ واجب مى باشد آيا مى تواند كسى را اجير كند كه اين نمازها را ادا نمايد؟

بسمه تعالى، مى تواند اجير بگيرد ولى نماز مادر بر پسر بزرگ تر واجب نيست.

ص: 246

[سؤال 1656] 750

بسمه تعالى 29 / 9 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

شخصى بوده است 55 ساله كه در حدود 8 ماه قبل فوت كرده است و از زمان كودكى از لحاظ عقلى داراى رشد كامل نبوده و ضرر و زيان خود را نمى دانسته، حتى خريد و فروش. در اين مورد، دو برگ - يكى قيم نامه و ديگرى مربوط به معاينۀ مركز روان پزشكى رازى تهران - تقديم شد كه اين عقب ماندگى او را تأييد مى كند. ايشان مقدارى درخت تبريزى و مقدار زمين از 2 جو ملک كه در محل معروف است، در يكى از روستاهاى زنجان داشته. در حدود 26 سال قبل با هميارى عده اى ناآگاه، با دادن پول ناچيزى از چنگ ايشان در آورده بودند و به برادرش داده بودند. در حدود 14 - 15 ماه قبل با شكايت اين جانب و با دخالت دادستانى شهرستان زنجان، در حضور مأمور دادستانى با دخالت شوراى روستا كه سند آن موجود است، مقدار ملک مزبور به عنوان صلح، بازپس گرفته شده و به ايشان داده شد و عمر ايشان هم وفا نكرد و حدود 8 ماه قبل فوت گرديده. ايشان در مدت زندگى خود نه نماز خوانده و نه روزه گرفته و يک ورثه پسر 20 - 21 ساله دارد كه از 7 - 8 سالگى در شهر زندگى مى كند و مى گويد اين زمين ها را بفروشيم و براى پدرم نماز و روزه بگيريم. حال مى خواهم از امام عزيز، بگوييد كه آيا براى ايشان - كه شرح حال او در بالا گفته شد - احتياج به گرفتن نماز و روزه است يا نه؟ و آيا اين جانب كه از طرف دادستانى، قيم ايشان بودم باز مى توانم بعد از فوت ايشان - در صورت داشتن ورثۀ عاقل و بالغ - در اموال او دخالتى داشته باشم يا نه؟

از خداوند متعال، پيروزى اسلام و طول عمر رهبر عزيزمان را خواستارم.

بسمه تعالى، اگر مجنون نبوده، قضاى نمازها و روزه هاى او بر پسر بزرگ او واجب است و مى تواند براى انجام آن ها كسى را اجير نمايد و قيمومت

ص: 247

قيّم بر قاصر، در حال حيات او است و بعد از موت خود قاصر، حق قيمومت بر فرزند او ندارد.

[سؤال 1657] 13

2. با توجه به مسأله 1390 رساله امام، اگر پدر يا مادرى در تمام عمر نماز نخوانده و دليلش بر فرزندانش معلوم نباشد، باز هم قضاى نماز و روزه والدين به عهده فرزند پسر بزرگ است يا نه و پسر مى تواند اجرا نكند يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور قضاى نماز و روزه پدر بر عهدۀ پسر بزرگ تر است و قضاى نماز و روزه مادر بر عهدۀ او نيست؛ اگر چه احوط است.

[سؤال 1658] 4156

3. در مورد نماز و روزۀ پدرم و البسه و ماشينش چگونه بايد عمل كرد؟ يعنى آيا به پسر بزرگ تر تعلق مى گيرد يا نه؟ چرا كه كر و لال است.

بسمه تعالى، قضاى نماز و روزه، بر پسر بزرگ است و لباس مخصوص پدر، به پسر بزرگ مى رسد و ماشين، جزء تركه به شمار مى رود.

[سؤال 1659] 751

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى قدس سره

شنيدم نماز و روزه قضاى پدر به گردن پسر بزرگ تر واجب است اگر خداى نكرده پدر فاسق باشد كه در تمام عمر نماز نخوانده باشد و روزه نگرفته باشد پسر بزرگ چه بايد بكند شايد قوه مال هم نداشته باشد تا كسى ديگر را اجير بگيرد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، وجوب قضاى نماز و روزه هايى كه از روى طغيان از پدر فوت شده مبنى بر احتياط است و در هر صورت تكليف به مقدارى است كه پسر تمكن آن را داشته باشد.

ص: 248

[سؤال 1660] 752

بسمه تعالى 12 / 3 / 1361

محضر مبارک رهبر كبير و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، روحى فداه

بعد از سلام و درود بى پايان، از اين كه با وجود مشكلات زياد، مصدع اوقات شريفتان مى شوم شرمنده ام؛ لكن چون يك وضع استثنايى و بحران روحى برايم پيش آمده، لذا بالاجبار مصدع شدم.

مقدمتاً به استحضار مى رسانم كه چون در يک خانوادۀ مذهبى بزرگ شدم، هميشه اعتقاد به اصول اسلامى داشته ام و آرزو داشته ام كه احكام اسلامى، پياده و عدالت و اخلاق اسلامى بر جامعه، حكم فرما باشد؛ اما متأسفانه در اثر اهمال و بى توجهى ترك واجبات داشته ام و از آن جايى كه فطرتاً گمراه نبودم، لطف خداوند شامل حالم شد و از خواب غفلت بيدار شدم و با استغفار به درگاه خدا و ندامت و پشيمانى نسبت به گذشته، تصميم گرفتم كه مِن بعد - در حد توان - به تكاليف شرعى و الهى خودم عمل كنم؛ اما يك اضطراب و نگرانى عميق و بلاتكليفى اى نسبت به گذشته دارم؛ به طورى كه تصميم داشتم به جبهه بروم؛ اما به جهت اين كه مسائل گذشته برايم نگرانى ايجاد كرده بود، بر آن شدم كه اگر خدا بخواهد قبل از عزيمت به جبهۀ حق برعليه باطل، مسائل خودم را روشن كنم؛ لذا ضمن استدعاى دعاى خير و آمرزش خطاهاى گذشته، چند سؤال دارم:

1. از سن بلوغ تا حال - قبل از توبه - به مدت سى سال نماز نخوانده ام. چه تكليفى دارم؟ چه در زمان حيات و يا بعد از مرگ.

بسمه تعالى، نماز و روزۀ فوت شده قضا دارد. هر مقدار كه تا زمان فوت بر ذمه باقيمانده، اگر پسر بزرگ داريد بايد انجام دهد و گرنه بايد وصيت نماييد براى شما نايب بگيرند و انجام دهند.

ص: 249

2. به مدت سى سال نيز روزه نگرفته ام تكليفم در اين رابطه چه مى باشد؟

بسمه تعالى، روزه هايى كه عمداً افطار شده، علاوه بر قضا، كفاره هم دارد.

3. حدود 7 يا 8 سال پيش، خدمت يكى از روحانيون رسيدم و بدهى ام را بابت خمس حساب كردم و

مبلغى از آن بدهى را نيز پرداختم؛ لكن تتمّه آن حساب (بدهى خمس) را نپرداختم. آيا همان حسابى كه قبلاً نموده ام، مورد قبول است و بايد بقيه را پرداخت كنم يا تكليف ديگرى است؟ «البته بعد از آن مدت، چنانچه بدهى ديگرى داشته باشم بايد بپردازم و لكن مورد سؤال، نسبت به حساب قبلى است».

بسمه تعالى، براى بررسى و تصفيه حساب، به يكى از وكلاى مسلم الوكالۀ اين جانب مراجعه نماييد.

4. با وجودى كه سال هاى قبل، استطاعت زيارت حج را داشته ام و اهمال كرده ام، با توجه به اين كه تا چهار سال آينده عملاً براى بنده زيارت خانۀ خدا مقدور نمى باشد، اگر قبل از توفيق زيارت حج فوت شدم و برايم حج خريدارى نمايند، باز هم شرعاً مسئول هستم يا نه؟

بسمه تعالى، بايد از تأخير عمدى حج واجب توبه كنيد و حج را به جا آوريد يا براى شما بعد از فوت، به جا آورند.

5. بدهى خمس را آيا مى توان تماماً به حساب «100 امام» واريز نمود، يا اين كه بايد 1/2 آن را به حساب امام و 1/2 بقيه را با اجازه، به سادات فقير و مسكين داد؟

بسمه تعالى، به حضرت حجت الاسلام و المسلمين آقاى پسنديده در قم بپردازيد يا به شمارۀ هزار مؤسسۀ تعاون اسلامى قم حواله نماييد. ان شاء الله موفق باشيد.

در خاتمه، از درگاه خداوند متعال طول عمر براى آن حضرت و پيروزى نهايى اسلام بر كفر را مسئلت دارم و چون اگر توفيق يابم - ان شاء الله - قصد عزيمت به جبهۀ نبرد حق بر عليه باطل را دارم و بايد تكليف شرعى خود را روشن كنم.

والسلام على عباد الله الصالحين

[سؤال 1661] 1594

3. پدرى كه روى بهانه گيرى هاى غيرقبول شارع مقدس، تقريباً همۀ عمر، نمازش و احياناً قضاى روزه هاى سفرى اش فوت شده است، آيا تكليف فرزند بزرگ تر همان است كه هست؟

ص: 250

بسمه تعالى، چنانچه فوت نماز از روى طغيان نباشد بر پسر بزرگ تر واجب است.

[سؤال 1662] 87

2. پدر و مادر من پسرى بزرگ تر از من داشتند كه در سنين طفوليت (دو سالگى) مرده است و بعد از مرگ او، اولاد ارشد پدر و مادر من هستم؛ آيا بعد از مرگ پدر و مادرم، طبق مسائل موجود در توضيح المسائل، نماز و روزۀ قضاى آن ها بر من (كه پسر دومشان هستم) واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، شما پسر بزرگ تر هستيد.

[سؤال 1663] 674

2. شهيدى است مدت 4 سال نماز و روزۀ قضا دارد. آيا بايد نماز قضاى او را به جا آورد يا لازم نيست؟

بسمه تعالى، اگر مال ندارد يا وصيت نكرده، واجب نيست؛ مگر پسر بزرگ تر داشته باشد كه بر او واجب است قضاى نماز و روزه هاى فوت شده از پدر را به جا آورد.

[سؤال 1664] 2006

3. پدرى مدت 50 يا 60 سال نماز نخوانده و روزه نگرفته، با اين كه مى توانسته نمازهايش را بخواند و روزه ها را بگيرد ولى نافرمانى كرده؛ از طرفى براى نماز و روزه هاى خود هم وجهى معين نكرده؛ آيا بعد از مرگش همۀ نماز و روزه ها را بايد پسر بزرگ تر به جا بياورد، با اين كه اين شخص اصلاً مدت تكليف نماز نخوانده و روزه نگرفته است؟ يا اين كه شخصى نماز مى خوانده و روزه مى گرفته ولى احياناً بعضى از نمازها و روزه ها ترک شده - سهواً يا عمداً - كدام صورت بر پسر بزرگ تر واجب است بعد از مرگ پدر به جا بياورد؟

بسمه تعالى، نماز و روزه كه بر گردن پدر است، بر پسر بزرگ تر واجب

ص: 251

است آن را قضا كند؛ مگر آن كه پدر از روى طغيان و سركشى ترک كرده باشد.

[سؤال 1665] 753

بسمه تعالى

حضور محترم دفتر حضرت امام «قم»، سلام عليكم

دفتر محترم؛ اميدوارم كه به لطف خالق يكتا در امور محوله، موفق و مؤيد باشيد.

برادر گرامى؛ اين جانب سربازى از راهى دور به شما روى آورده و از شما پاسخ سؤالى را درخواست مى كنم و سؤال بدين شرح است:

برادرى بزرگ تر از خود داشتم كه به لطف بارى تعالى در عمليات فتح المبين (2 / 1 / 61) به درجۀ رفيع شهادت نائل آمد و پدرى ناتوان دارم كه او مشغول كشاورزى است و برادرى كوچک تر از خود دارم كه پدرم را در امور كشاورزى يارى مى دهد و كلاًّ سؤال بدين شرح است كه برادرم شهيد شده است (داراى زن و يک دختر يك ساله مى باشد). و از نظر قضاى نماز نمى دانم و از نظر روزه مطمئن هستم كه روزه، كم گرفته است و حال از شما مى خواهم كه بايد قضاى نماز و كم و كسرى روزه او را چه كسى بايد رفع كند؟

بسمه تعالى، اگر مالى نداشته يا وصيت به نماز و روزه نكرده، قضاى آن بر كسى واجب نيست؛ ولى اگر شما بخواهيد تبرّعاً براى او قضاى نماز و روزه او را انجام دهيد مانع ندارد و كار خوبى است و بايد به نيت قضاى او به جا آوريد.

[سؤال 1666] 754

بسمه تعالى

سلام عليكم، پدر بزرگوار! مسأله اى براى اين فرزند كوچك شما پيش آمده كه احتياج به رهنمود شما مى باشد.

ص: 252

پدرم پنج سال پيش در يك تصادف كشته شد و طبق فتواى شما نمازهاى پدر، بر گردن فرزند بزرگ است و الآن من فرزند بزرگ خانواده ام (البته پسر بزرگ)؛ پدرم در طول حيات نماز نخوانده. حال تكليف من چگونه است؟ لطفاً مرا راهنمايى بفرماييد.

خداوند طول عمر به شما و پيروزى به رزمندگان اسلام عطا بفرمايد؛ آمين.

بسمه تعالى، اگر از روى عناد و طغيان، نماز را ترک كرده، چيزى بر شما نيست.

[سؤال 1667] 755

بسمه تعالى

محضر مبارک حضرت آيت الله العظمى، نايب الامام، امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى، دامت افاضاته سلام عرض مى كنم و پس از تقديم عرض سلام، سلامتى شما را از خداوند متعال خواهانم و خواهشمندم به مسائل زير جواب بفرماييد.

1. پدر من در 63 سالگى از دنيا رفته است و تمام 48 سال، تكليف نماز و روزه اش را خوب ادا نكرده است؛ تمام عمر نمازش غلط بوده و چندين سال هم اوايل جوانى، همان نماز غلط را نخوانده و مقدارى از روزه ها را هم در صحت بدن نگرفته است. حالا من بايد چه كار كنم؟ براى نماز و روزه وصيت هم نكرده است.

بسمه تعالى، اگر احتمال بدهيد كه تقصير در يادگرفتن نمازش نكرده، قضاى نمازهايى كه خوانده، بر شما واجب نيست.

2. من خودم هم اوايل جوانى، مقدار كمى از نمازهايم قضا شده و نمى دانم چه نمازى هست و چه

مقدار هم هست. بفرماييد چه كار كنم؟

بسمه تعالى، آنچه را يقين داريد نخوانده ايد قضا نماييد.

[سؤال 1668] 7357

2. در رساله ها مسائلى هست كه نماز قضاى پدر، بر پسر بزرگ تر واجب است. پس اگر مادرى خداى نكرده كوتاهى كرده و يا به دلايلى نماز قضا دارد، بعد از موت او

ص: 253

چه مى شود؟ چون من در رساله جواب خود را پيدا نكردم، اين سؤال را از شما مى پرسم. و اگر نماز قضاى زن به عهدۀ هيچ كس نيست، فلسفۀ اين چيست؟

بسمه تعالى، قضاى نماز و روزه مادر، بر پسر بزرگ تر واجب نيست.

[سؤال 1669] 4267

2. در رسالۀ توضيح المسائل در احكام نماز، پنجم از نمازهاى واجب را «قضاى نماز پدر و مادر كه بر پسر بزرگ تر واجب است» شمرده اما در مسأله 1390 نوشته شده: «نماز قضاى پدر كه بر پسر بزرگ تر واجب است» و اسمى از نماز مادر برده نشده است؟

بسمه تعالى، نماز مادر بر عهدۀ پسر نيست.

[سؤال 1670] 2098

3. شهيدى كه به علت تغيير مكان در جبهه روزه اش مانده، آيا روزه اش بايد گرفته شود يا خير؟ يا اگر بايد گرفته شود، از خانوادۀ شهيد، از كسان وى مى توانند روزه اش را بگيرند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر پسر بزرگ تر دارد، بر عهدۀ او است و در هر صورت، خانوادۀ او مى توانند روزه هاى او را بگيرند.

[سؤال 1671] 644

6. نماز و روزۀ قضاى پدر و مادر، مخصوصاً پدر كه بر پسر ارشد واجب مى شود و باعث عسر و حرج بسيار است، بايد حتماً پسر ارشد به جا بياورد يا راه ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، بايد پسر ارشد، خودش به جا آورد يا كسى را اجير كند كه به جا آورد.

[سؤال 1672] 3281

2. مقدار نماز و روزۀ واجب بر فرزند ارشد، در صورت نبود وصيت، و علم به

ص: 254

اين كه پدر بى نماز بوده، چه مقدار است؟

بسمه تعالى، هر مقدار از نماز و روزه كه يقيناً از پدر فوت شده، بايد قضا نمايد.

[سؤال 1673] 756

بسمه تعالى

با درود بر رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى و سلامى گرم بر شما برادران عزيزى كه اوقات گران بهاى خود را صرف خدمت به امت شهيدپرور ايران مى كنيد.

اين جانب برادر شهيدى مى باشم كه مدتى پيش در جبهه زبيدات در حالى كه از مأموريت بازگشته و در كنار تانك خود نشسته مورد اصابت تركش واقع شده و به درجه رفيع شهادت نايل مى گردد (شرح نوع شهادت به اين علت است كه اگر در نوع فتوا اثرى دارد ناگفته نمانده باشد) حال مى خواستم بدانم كلاً تكليف ما در مقابل نماز و روزه هاى قضا شده از طرف شهدا چيست؟ و اگر به گردن ما مى باشد واجب است يا خير؟ خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى، خمينى را نگهدار؛ آمين.

بسمه تعالى، اگر وصيتى نسبت به نماز و روزه دارد در ثلث تركه اش نافذ است و اگر وصيت نكرده بر عهدۀ پسر بزرگ تر است كه نماز و روزۀ قضا شده از پدر را انجام دهد و اگر پسر بزرگ تر ندارد بر ديگران واجب نيست و چنانچه بخواهند از مال خودشان نماز و روزۀ شهيد را بدهند مى توانند.

[سؤال 1674] 1416

4. در صورتى كه در تمام مدت عمرِ فرزند بزرگ تر، پدرش هم نماز و هم روزۀ خود را انجام داده، آيا انجام عبادات قبل از تولد، به عهدۀ فرزند بزرگ تر واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، انجام نماز و روزۀ فوت شدۀ پدر بر پسر بزرگ تر واجب است.

ص: 255

[سؤال 1675] 4783

4. شخصى دو ماه قبل از مرگ، قادر به حركت نبود و نتوانسته نمازهاى واجب خود را به جا آورد و در اين مورد هم وصيتى نكرده. تكليف چيست؟

بسمه تعالى، بر پسر بزرگ تر واجب است نمازهاى قضا شدۀ پدر را به جا آورد.

[سؤال 1676] 757

بسمه تعالى 16 / 4 / 1361

با آرزوى توفيق الهى براى شما برادران و آرزوى طول عمر براى امام امت سؤالى دارم كه جواب آن را بنا بر فتواى امام خمينى از شما مسئلت دارم.

پدرم مردى بوده كه به هيچ وجه نماز نمى خوانده و روزه نمى گرفته و هفته اى يک بار هم مشروب الكلى مى خورده است. ايشان قبل از به دنيا آمدن من فوت كرده اند. آيا به جا آوردن نماز و روزۀ ايشان بر من كه تنها پسر ايشان هستم، واجب است؟ والسلام

بسمه تعالى، اگر ترک نماز و روزۀ پدر از روى طغيان نباشد بر پسر بزرگ تر واجب است كه بعد از فوت او قضا نمايند.

[سؤال 1677] 758

بسمه تعالى 6 / 10 / 1361

محضر مبارک رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

اين جانب ساكن استان خوزستان به عرض امام عزيز مى رساند كه مدتى است در يك مسألۀ شرعى اشكالى دارم. از ساحت آن رهبر عزيز استدعا مى شود كه مرا راهنمايى نماييد.

در سال 48 پدرم فوت نمودند و آن موقع سن من ده سال بود. حال كه به سن بلوغ رسيده ام، نماز قضاى پدرم كه حدوداً هجده سال مى باشد بر من واجب است و حال

ص: 256

آن كه در ستاد بسيج اقتصادى به كار مشغول مى باشم و به علت تراكم كار نمى توانم شخصاً نماز قضاى پدرم را به جا بياورم. در ضمن استطاعت مالى نيز ندارم كه آن را خريدارى كنم. حال از آن پدر بزرگوار تمنا دارم مرا راهنمايى نمايند.

بسمه تعالى، اگر براى شما امكان ندارد، هر وقت ممكن شد، ولو تدريجاً، خودتان قضا نماييد و يا ديگرى را براى آن اجير نماييد.

[سؤال 1678] 919

2. پدرم حدود بيست سال پيش در سن 57 سالگى به رحمت خدا پيوست و آن طور كه از مادرم سؤال نمودم كه وضع نماز و روزه اش چگونه بوده و من كه پسر بزرگ به حساب مى آيم چگونه خواهد بود، گفت: از اواخر و يا اواسط عمر نماز و روزه را به جاى مى آورد، منتها نه به طور مرتب، و در حدود 40 الى 50 روز به فوتش سكتۀ مغزى نموده و قادر به انجام نماز و روزه نبوده و وصيت هم ننموده بود. تكليف شرعى اين جانب از نظر نماز و روزه چگونه خواهد بود؟

بسمه تعالى، هر مقدار يقين داريد كه نماز و روزه بر او واجب بوده و ترک كرده را قضا كنيد.

ص: 257

نماز استيجارى

[سؤال 1679] 759

بسمه تعالى 20 / 10 / 1361

حضور محترم بنيان گذار انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى مدّ ظله

بنده مى خواهم به مدت بيست سال نماز و روزه جهت خودم خريدارى نمايم، در اصفهان از قرار هر سال به مبلغ يك صد هزار ريال نرخ آن را تعيين نموده اند و از براى حقير مقدور نيست كه به اين نرخ خريدارى كنم. از جناب عالى سؤال مى كنم كه راجع به آن چه كنم كه تا ذمّه اين جانب ادا شود؟

بسمه تعالى، نايب گرفتن شخص در زمان حيات كه براى او نماز و روزه به جا آورند صحيح نيست و اگر نماز و روزه بر ذمه شما است بايد خودتان به جا آوريد يا به آن وصيت نماييد.

[سؤال 1680] 2524

7. از فردى چندين سال روزه قضا شده و اكنون به علت بيمارى قادر به گرفتن قضاى آن ها نيست. تكليف اين فرد چيست؟

بسمه تعالى، هر وقت قدرت پيدا كرد به جا آورد و اگر مأيوس است كه خودش بتواند قضا كند لازم است وصيت نمايد.

ص: 258

[سؤال 1681] 760

بسمه تعالى

رياست محترم دفتر امام، دام ظله

اين جانب به جهت ناتوانى جسمى و احساس فوت شدن چندين سال نماز و روزه، آمادگى دارم كه با توانايى مالى در زمان حيات خود، دين مذهبى خود را ادا نمايم. استدعا دارد راهنمايى فرماييد:

1. آيا در زمان حيات شخص، مى توان نماز و روزه هاى فوت شده را به شخص ديگر واگذار نمود يا خير؟

2. راهنمايى فرمايند به واحد مخصوصى بايد مراجعه نمود و يا اين كه با مراجعه به مسجد محل، اقدام خواهد شد؟

بسمه تعالى، براى نماز و روزۀ قضا شدۀ شخص زنده، اجير و نايب گرفتن جايز نيست. بايد شخص وصيت نمايد تا هر مقدار كه خود او نتوانست قضا نمايد، بعد از فوت براى او نايب بگيرند.

[سؤال 1682] 604

2. چه مانعى دارد مرد و زن مسن و عليلى كه نماز يوميه خود را به زحمت مى خوانند و مطلقاً قادر به خواندن نماز و گرفتن روزۀ دوران جوانى نيستند، نماز و روزه گذشته را در زمان حيات به وسيله افراد با ايمانى شخصاً اجاره كنند تا بعد از فوت گرفتار وارث كاهل و بى بندوبار نشوند؟! آيا اين كار شرعاً مجاز است؟ جناب عالى چنين اذنى را مى دهيد يا خير؟

بسمه تعالى، تا زنده اند جايز نيست.

[سؤال 1683] 2267

5. اگر بخواهيم نماز قضاى شخص مرده را بخوانيم، آيا اشكالى ندارد كه تسبيحات اربعه را يك بار بخوانيم؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

ص: 259

[سؤال 1684] 6337

4. مى خواهيم براى درگذشتگان، نماز، روزه و ختم قرآن ترتيب بدهيم. لطفاً در اين راه ما را ارشاد فرماييد كه هديۀ مربوطه را به چه مقدار و از كدام طريق ترتيب بدهيم؟

بسمه تعالى، به كسانى كه اطمينان و اعتماد داريد مراجعه نماييد.

[سؤال 1685] 5056

4. آدم معيوب از دست و پا و چشم و كمر ناقص باشد مى تواند براى نماز ميت اجير شود يا نه؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر نمى تواند نماز را با تمام شرايط اختيارى آن انجام دهد نمى تواند اجير شود.

[سؤال 1686] 761

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

شخص نابينا مى تواند براى ميت اجير شود نماز بخواند؟

بسمه تعالى، نابينا بودن مانع از صحت اجاره نيست.

[سؤال 1687] 762

بسمه تعالى

حضور رهبر كبير انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام عزّه، سلام عليكم، اميد است كه ايجاد مزاحمت براى عالى جناب نكرده باشم. حقير حدود چند ماه نماز استيجارى كه خود مى بايد بخوانم به ذمه ام مى باشد، و به علت مشغول شدن به بعضى از مسائل انقلاب عظيم اسلامى و گرفتارى به مسائلى، از عهده انجام آن ناتوان مى باشم، آيا اجازه مى فرماييد به ديگرى واگذار نمايم؟

ص: 260

از درگاه خداوند منان آرزوى سلامت و موفقيت كامل انقلاب اسلامى را خواهانم.

بسمه تعالى، اگر اجير شده ايد كه خودتان بخوانيد، نمى توانيد به ديگرى واگذار كنيد و اگر نمى توانيد بخوانيد، به كسى كه شما را اجير كرده مراجعه كنيد.

[سؤال 1688] 763

بسمه تعالى

حضور حضرت آيت الله العظمى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، امام خمينى، دام عزه

شخصى در اوايل دوران بلوغ، چند سال نماز و روزه استيجارى گرفته و بر اثر سهل انگارى و ساير معاذير، بعضى از عبادات را به جا آورده و بعضى را نيمه كاره رها كرده. واسطۀ اجاره، از دنيا رفته و مستأجر (اجير) نام هيچ يك از اموات را نمى داند و همچنين مقدار كسرى و عدد سال هاى نماز و روزه را نمى داند و فعلاً مريض و پرمشغله و توان انجام اين همه عبادت را ندارد. آيا راه برائت چنين شخصى از ديون و روسفيدى در پيشگاه بارى تعالى چيست؟ از آن رهبر عالى قدر تقاضاى راهنمايى دارد. والسلام عليكم و رحمة الله

بسمه تعالى، دانستن نام واسطه و اجيركننده و شخصى كه بنا بود براى او عمل انجام شود لازم نيست. اگر در اجاره، زمان خاص قيد نشده و شرط نشده كه خود اجير عمل كند، واجب است از عهدۀ بدهى برآيد و مقدارى كه يقين دارد اجير شده را بايد از عهدۀ آن برآيد، ولو اين كه ديگرى را اجير كند تا عمل مورد نظر را انجام دهد.

[سؤال 1689] 764

بسمه تعالى

محضر مبارک رهبر عظيم الشأن حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام عزّه، سلام عليكم، از خداوند متعال مى خواهيم كه وجود شريفت را از ناملايمات روزگار

ص: 261

محفوظ نگهدارد و عمر طولانى تا ظهور حضرت ولى عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به شما عنايت بفرمايد. سؤالات زير را خدمتتان تقديم مى دارم:

1. من از شخصى وجوهى گرفتم براى شخصى ديگر كه نماز بخوانند و حالا آن ها قدرت ندارند نماز بخوانند و وجه را نمى توانند بدهند؛ آيا كافى است به مقدارى كه من وجه گرفتم، حالا براى ميت ها نماز بدهم و يا به قيمت امروز تمام نماز را بدهم؟

بسمه تعالى، اگر شما در پول دادن به آن شخص مطابق وظيفه عمل كرده ايد، ضامن نيستيد.

2. استادى در حوزه تدريس مى كند؛ ولى نسبت به انقلاب بدبين است و حتى جوسازى هم مى نمايد و چه قبل از انقلاب و يا بعدش نقشى ايفا ننموده، شركت در درس او و يا ارتباط با او چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر چنين است، بايد به مسئولين مربوطه معرفى شود تا اقدام مقتضى بنمايند.

3. خريد و فروش جنگل ها چه صورت دارد و شرط در فروش آن چيست؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

4. جنگلى از طريق ارث به ولد رسيده و آن ولد اختيار كرد. در چه حدود آن را مالك است و اگر صاحب دام نباشد مى تواند اجاره بدهد؟ مالك شدن جنگل در چه محدوده اى است؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، جنگل هاى طبيعى را كسى مالك نيست و به ارث نمى رسد.

5. روحانى اى در ارگان ها خدمت مى كند و مدت زمانى درس را ترک كرده و يا در حوزه نيست. حقوق و شهريه او چه صورت دارد؟ اگر در حوزه باشد و در ارگان ها خدمت كند و مقدارى به درس هم برسد حقوق و شهريه او چگونه است؟

بسمه تعالى، تابع دفتر شهريه است.

6. شخص روحانى كه در ارگان ها كار مى كند، آيا مى تواند از وقت كارش دنبال درس برود؟ در صورت موافقت مسئولين و عدم آن، وظيفه چيست؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات ارگان دارد.

[سؤال 1690] 4832

2. وصيت كننده مطلق وصيت كرده، آيا مى شود خلاصه خواند (بدون اذان و اقامه و مستحبات) و آيا نماز آيات هم لازم است؟

بسمه تعالى، بايد به نحو متعارف بخوانند و نماز آيات جزو آن نيست.

ص: 262

[سؤال 1691] 4832

3. وصيت كننده مطلق وصيت كرده، آيا وقتش موسّع يا موقت است؟ در صورت موقت، چند سال شود؟

بسمه تعالى، موقت نيست، ولى نبايد در عمل به وصيت تهاون و اهمال كنند.

[سؤال 1692] 4832

4. كسى كه خود نماز و روزۀ قضايى دارد، آيا مى تواند استيجارى قبول كند در صورت موافقت آيا براى دو نفر را مى تواند قبول كند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 1693] 765

بسمه تعالى

إلى حضرت المحترم الإمام خمينى، دامت بركاته

1. كسى كه نماز استيجارى بلاشرط گرفت، آيا اذان و اقامه خواندن لازم است يا خير؟

بسمه تعالى، بايد طبق متعارف در نماز استيجارى عمل نمايد.

[سؤال 1694]

2. شخصى نماز استيجارى گرفت و شرط هم نبود كه اذان و اقامه بخواند ولذا بدون اذان و اقامه نماز را تمام كرده است؛ آيا صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، نمازى كه خوانده صحيح است؛ و از اجرت نسبت به آنچه متعارف بوده و انجام نداده، ذى حق نيست.

[سؤال 1695]

3. اجير، فقط چند نماز صبح را به يك وقت خوانده است؛ آيا صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، نمازهاى صبحى كه خوانده صحيح است؛ و اگر در اجاره خلاف آن شرط نشده، تمام اجرت را مالک است.

ص: 263

[سؤال 1696] 766

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

وكيل ميت سى دينار به عالم مى دهد كه كسى را اجير بگيرد براى يك ماه روزه گرفتن، عالم كسى را كه اجير كرده به او شانزده مى دهد اجير به غير اجازه عالم يك بيچاره درمانده را پيدا مى كند او را اجير مى گيرد به او هشت دينار مى دهد اين بيچاره يک ماه روزه را مى گيرد كدام اين ها مشغول ذمه است؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، ذمه ميت فارغ است و اگر بر اجير اول شرط نشده كه خودش نماز يا روزه را انجام دهد هر دو اجاره صحيح است.

[سؤال 1697] 767

بسمه تعالى 5 / 10 / 1361

حضور مبارک امام بزرگوار آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله الشريف

با عرض ادب و سلام، بندۀ دعاگو از افرادى هستم كه دعايم به درگاه پروردگار عالم اين است كه خداوند متعال دعاهاى شما را در حق مردم مستضعف ايران و جهان مستجاب نمايد.

غرض از تصديع اوقات گران بهاى آن امام عزيز اين كه خواستم استفسار كنم: با توجه به وضع رقت بار جنگ زدگان ميهن اسلاميمان و خرابى و ويرانى شهرهاى متعدد، آيا اين بنده مى توانم وجوهى را كه براى خواندن نماز قضا و گرفتن روزه براى همسر متوفّايم در نظر گرفته، به حساب هاى مخصوص در بانك ها براى ترميم ويرانى ها و كمك به جنگ زدگان بريزم و آيا اين عمل صحيح و مأجور است؟ خداوند وجود پر بركت شما را از همه آفات و بليات دور بدارد.

بسمه تعالى، مأجور است، ولى جاى نماز و روزۀ قضاى فوت شده از او را نمى گيرد.

ص: 264

نماز جمعه

نماز جمعه

[سؤال 1698] 768

بسمه تعالى 30 شوال 1399 ق

حضور محترم رهبر عالى قدر ملت ايران حضرت آيت الله العظمى امام خمينى متع الله المسلمين بطول بقائه تمنا دارم به سؤالات زير پاسخ دهيد.

1. آيا بدون هيچ گونه علل شرعى مى توانند اهالى تهران به نماز جمعه اى كه در شهرشان اقامه مى شود حاضر نگردند؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است و افضل اختيار جمعه است.

2. با عده اى از دوستان به مسافرت رفته ايم آيا در روز جمعه اين عده كه بيش از هفت نفر و همه مسافر هستند مى توانند اقامه نماز جمعه نمايند؟

بسمه تعالى، مسافرين مستقلاً نمى توانند اقامه جمعه نمايند و در فرض مذكور نماز جمعه صحيح نيست.

[سؤال 1699] 3677

6. با اين كه حكومت اسلامى در ايران برقرار است، آيا شركت در نمازهاى جمعه كه با برادران اهل سنت در امريكا اجرا مى شود نيز واجب است؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است.

ص: 265

[سؤال 1700] 144

8. آيا روز جمعه كه بعضى ها نمى توانند نماز جمعه بيايند بايد نماز ظهر را بعد از نماز جمعه بخوانند يا قبل از آن؟

بسمه تعالى، لازم نيست بعد از نماز جمعه بخوانند.

[سؤال 1701] 6047

2. وظيفه كسى كه روز جمعه مى خواهد نماز ظهر بخواند صبر كردن تا گذشتن وقت نماز جمعه است يا نه؟

بسمه تعالى، صبر كردن لازم نيست و نماز جمعه واجب تخييرى است.

[سؤال 1702] 6047

6. اهميت نماز جمعه و اخبار كه در مذمّت ترك و توبيخ تارك آن وارد شده آيا مخصوص زمان حضور است يا زمان ما را نيز كه به فتواى آن حضرت واجب تخييرى است شامل مى شود؟

بسمه تعالى، در حال حاضر نماز جمعه واجب تخييرى است و آثار واجب تعيينى بر آن مترتب نيست.

[سؤال 1703] 1719

5. براى نيت در مسائل نماز جمعه و ظهر در زمان غيبت امام معصوم عليه السلام چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، نماز جمعه در زمان غيبت واجب تخييرى است و مجزى از نماز ظهر است.

[سؤال 1704] 769

بسم الله الرحمن الرحيم سوم محرم الحرام 1403 ق

و الصلاة و السلام على سيدنا و نبينا محمد و آله الطاهرين

سماحة الإمام آية الله العظمى المرجع الدينى الأعلى السيّد روح الله الموسوى

ص: 266

الخمينى دام ظلكم على رؤوس المسلمين. أرجو الإجابة على هذه المسائل:

1. هل يجب حضور صلاة الجمعة؟

بسم الله تعالى، صلاة الجمعة واجب تخييري في الوقت الحاضر.

2. ما هو رأيكم بالنسبة إلى السبيرتو؟ و بالتالي بالنسبة إلى العطور من حيث الطهارة و النجاسة.

بسم الله تعالى، السبيرتو محكوم بالطهارة إلاّ أن يعلم أنّها مسكر و اتخذت من المائع بالأصالة و كذلك العطور محكوم بالطهارة.

3. هناك وسيلة صيد وهي البندقية فلو سمّى الرامي قبل الرمي فهل تحلّ الطريدة علماً بأن الخردق ليس محدّداً ولكن الموت يكون ناتجاً من الاختراق.

بسم الله تعالى، لا يحلّ المقتول بالبندقية ما لم تكن محدّدة تنفذ بحدّته.

4. الكتب التي يقتنيها طالب العلم و يمرّ عليها الحول قبل المطالعة و البحث فيها فهل يجب عليه إخراج خمسها.

بسم الله تعالى، إذا اقتناها لحاجته و تعدّ من مؤونته لا يجب عليه إخراج خمسها.

5. من كان عنده مقدار من سهم الإمام وقد مضى عليه سنة فهل يجب إخراج خمسه.

بسم الله تعالى، نعم يجب عليه تخميسه إلاّ إذا كان أمانة من غيره لديه أو كان ممّا قد أخذه للصرف في حاجته و كان مجازاً في ذلك من قبل من يرجع إليه في أمر سهم الإمام.

6. من رخص له بالإفطار في شهر رمضان و المفطر لسفر أو لمرض فهل يجوز له التجاهر بالافطار.

بسم الله تعالى، ليس له هتك حرمة شهر رمضان.

7. امرأة حملت بالعقد المنقطع أو بالزنا و تخاف على نفسها القتل من أهلها أو الفضيحة بين الناس فهل يجوز لها الإجهاض.

بسم الله تعالى، لا يجوز لها الإجهاض.

8. امرأة حملت و تخاف على نفسها حين الولادة لولادتها غير الطبيعية و قد جرى لها عدّة عمليات و قد حذرها الطبيب من ذلك فهل يجوز لها الإجهاض.

بسم الله تعالى، إن كانت تخاف على نفسها جاز لها الإجهاض ما لم تولج الروح في الحمل.

9. عقد المنقطع هل يجوز على الباكر بدون إذن أبيها دون افتضاضها وعلى تقدير عدم الجواز فما حكم النكاح بمثل هذا العقد.

بسم الله تعالى، العقد على الباكر موقوف على إذن أبيها بلا فرق فى ذلك بين الدوام و الانقطاع.

ص: 267

10. ما رأيكم في حلق اللحية، و على تقدير الحرمة فهل يعتبر حالقها فاسقاً.

بسم الله تعالى، حرام على الأحوط و حالقها محكوم بالفسق كذلك.

11. هل يجب على المرأة ستر وجهها و إذا لم يجب عليها ذلك فهل يجوز لها أن تضع الكحل في عينيها و تدقيق الحاجبين؟ و ما رأيكم في اللباس الملفت للنظر أو الزينة التي تلبسها المرأة فوق الثياب كالقلادة و الخاتم في اليد ونحوه، و هل يجوز لها لبس الجوراب التي تجسد الساقين.

بسم الله تعالى، لا يجب عليها ستر وجهها ما لم يكن هناك خوف الفتنة، ولكن لا يجوز لها على الأحوط إظهار الزينة و لا لبس ما يلفت النظر و يجسّد البدن.

12. عادة سيّئة في بلادنا أنّ الشابّ يخطب الفتاة من أهلها فيرفض الأهل فتخرج الفتاة مع الشابّ و يتزوّجها بالعقد الدائم و يدخل بها ثمّ بعد مدّة يصالح أهلها فهل يكون النكاح قبل الصلح شرعياً.

بسم الله تعالى، قد مرّ أنّ العقد على الباكر موقوف على إذن أبيها.

13. رجل أقرض آخر مالاً فامتنع المقترض في أداء الدين أو أخذ مالاً من دون حقّ فالمقرض أو المأخوذ منه المال جعلاً هذا المال وقفاً لأبي الفضل العبّاس عليه السلام أو لأحد الأئمّة عليهم السلام فهل يكون هذا الوقف صحيحاً و يخرج المال من ملكية مالكه.

بسم الله تعالى، فيما يصحّ فيه الوقف يصحّ الوقف المزبور لو أمكنه الإقباض و قد أقبضه لجهة الوقف أو إلى متولّى الوقف و إلاّ فلا.

[سؤال 1705] 35

3. كسانى كه در جماعت نمازجمعه شركت مى كنند، آيا نماز ظهر را كفايت مى كند يا بايد بعداً نماز ظهر را خودشان بخوانند؟

بسمه تعالى، كفايت مى كند.

[سؤال 1706] 6990

4. آيا رفتن به نماز جمعه واجب كفايى است يا واجب است بر همه؟

بسمه تعالى، واجب كفايى است بنابر احتياط.

[سؤال 1707] 770

بسمه تعالى

محضر حضرت مستطاب، حجت الاسلام و المسلمين، آيت الله امام حاج آقا روح

ص: 268

الله خمينى، دام ظله العالى، روحى فداك، همواره صحت و سلامتى و بقاى وجود شريف را از درگاه حضرت احديت درخواست نموده و مى نمايم.

1. تقاضامندم راجع به نماز جمعه بفرماييد كه آيا واجب است يا مستحب يا مخيّر؟ در رسالۀ شريف مخيّر مى دانيد؛ عدول نموده ايد يا خير؟ و آيا شرط امام جمعه را عدالت مى دانيد يا خير؟ و اگر در شهرى نماز جمعه خوانده شد ساير مساجد تعطيل شود مثل زمان غيبت ولى عصر عجل الله تعالى فرجه الشريف يا خير؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى و در امام جمعه نيز عدالت معتبر است.

2. مساجدى كه برق و آب آن را مى دهند آيا به خارج بردن آن به جهت كسب جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقرّرات يا خلاف مصلحت مسجد باشد جايز نيست.

[سؤال 1708] 771

بسمه تعالى

محضر مبارک آيت الله العظمى رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران حضرت امام خمينى، سلام عليكم، خواهشمند است سؤال هاى زير را پاسخ مرقوم فرماييد.

1. آيا در شهرى كه نماز جمعه برقرار مى شود كسى كه روى جهتى در نماز جمعه حاضر نيست، مى تواند در همان وقت برقرارى نماز جمعه در منزل نماز ظهر و عصر خود را بخواند يا صبر كند نماز جمعه پايان برسد.

بسمه تعالى، مى توانند نماز خود را بخوانند.

2. گويندگان اخبار تلويزيون و راديو مى گويند سلام بر شنوندگان و بينندگان آيا اين سلام جوابش واجب و يا مستحب است يا خير؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

3. زنان شوهردار و يا دخترانى كه در خرج پدر خود هستند و شغل شخصى از قبيل بافندگى و يا

سلمانى و غيره دارند اين خانم ها سال خمس بايد بگيرند و يا از همان بهره اى كه از شغل روزانه خود مى برند بايد خمسش را در همان روز بدهند؟

ص: 269

بسمه تعالى، مى توانند براى خود سال قرار دهند.

4. اصناف بازار در سر سال خمس خود قسمتى از سرمايه شان جنسى است كه به نسيه آورده اند كه بايد بعداً بفروشند تا اين بدهى سرمايه را بدهند آيا اين قسمت از سرمايه خمس دارد يا خير؟

بسمه تعالى، نسبت به مقدار بدهى خمس واجب نيست و بقيه بايد حساب شود.

[سؤال 1709] 772

بسمه تعالى 25 / 9 / 1358

پيشگاه رهبر عالى قدر، حضرت آيت الله العظمى حضرت آقاى حاج روح الله موسوى خمينى، دامت بركاته . قربانت گردم، تندرستى و موفقيت شما را در ظلّ توجهات امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از ساحت مقدس حق تعالى خواستارم . بارى بنده مقلد حضرت عالى هستم خواهشمند است جواب اين مسأله را دستور فرماييد.

1. فتواى حضرت عالى در خصوص نماز جمعه و عيدين در حال حاضر چيست؟ آيا شركت در نماز جمعه واجب است؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است و نماز عيد فعلاً واجب نيست.

2. بنده كارمند شركت نفتم و ساعت كار بنده از هفت صبح تا دو بعد از ظهر است اما بنده مايلم كه نماز ظهر را در وقت شرعى در مسجد بخوانم آيا مجاز هستم كه براى خواندن نماز از اداره خارج شوم.

بسمه تعالى، بايد طبق مقررات اداره رفتار نماييد.

[سؤال 1710] 773

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى، أدام الله بقاؤه

در باب نماز جمعه، آيا فعلاً خواندنش افضل است و شرايطش چيست؟ و آيا اجتهاد هم لازم است؟

بسمه تعالى، واجب تخييرى و افضل است و احكام آن در تحرير، مذكور است.

ص: 270

[سؤال 1711] 504

3. مى گويند كه در محل هاى ديگر يعنى غير از دانشگاه تهران كسى در منزل به عللى براى نماز جمعه نرفته باشد بايد صبر كند تا نماز جمعه دانشگاه تمام شود و نماز ظهر و عصر را بخواند؛ اگر قبل از نماز جمعه نماز بخواند نمازش باطل است، آيا اين گفته درست است يا خير؟

بسمه تعالى، نمازش صحيح است.

[سؤال 1712] 59

2. اگر كسى برايش مشكلى پيش آمد و يا كسالتى پيدا كرد كه نتوانست در نماز جمعه شركت كند و خواست در منزل نماز بخواند، آيا بايد تا ساعت 1 يا 1/5 بعدازظهر صبر كند تا امام، نماز جمعه را شروع كند و بعد ما نماز بخوانيم و يا مى شود در اول وقت، نماز خود را بخوانيم؟

بسمه تعالى، نماز جمعه، واجب تخييرى است و خواندن نماز ظهر در وقت نماز جمعه - در منزل يا جاى ديگر - مانع ندارد.

[سؤال 1713] 4261

2. آيا دو ركعت نماز جمعه، كفايت از نماز ظهر مى كند يا خير؟

بسمه تعالى، نماز جمعه در زمان حاضر، واجب تخييرى و مجزى از ظهر است.

[سؤال 1714] 774

بسمه تعالى 1 / 3 / 1360

حضور محترم دفتر امام خمينى

اين جانب دانشجوى دانشگاه بركلى در امريكا مى باشم. خواهشمندم به سؤالات بنده در مسائل شرعى زير پاسخ بفرماييد:

1. در دانشگاه ما نماز جمعه به امامت يك عرب سعودى كه بسيار روشنفكر و

ص: 271

طرفدار انقلاب ايران مى باشد، برگزار مى شود. آيا شركت در اين نماز جمعه مستحب است يا واجب؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است.

2. آيا خريد اجناس از مغازه هايى كه صاحبان آنان ايرانى و مانند ساير امريكاييان كافر مى باشند، مجاز است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، مگر آن كه ترك معامله با اين گونه افراد موجب شود كه از انحراف برگردند.

[سؤال 1715] 2343

2. نماز جمعه بر مكلفين شهرى كه نماز جمعه در آن خوانده مى شود، واجب عينى است يا تخييرى؟ آيا امام و مأمومين مسجد نماز جمعه مى توانند نمازهاى جماعات در مساجد ديگر آن شهر را قدغن، و نمازگزاران در آن مساجد را اجبار به حضور در نماز جمعه بنمايند يا خير؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است.

[سؤال 1716] 77

2. صلاة جمعه مسقط ظهر است يا خير؟

بسمه تعالى، مسقط ظهر است؛ لكن احتياط در خواندن ظهر است، اگر جمعه را به جا آورد.

[سؤال 1717] 775

بسمه تعالى 2 / 11 / 1361

حضور مبارگ امام امت، رهبر كبير انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، سلام عليكم، با آرزوى طول عمر و سلامت كامل، از آن رهبر عظيم الشأن استدعا دارد به سؤال زير پاسخ فرمايند:

1. مدتى است كه به طور پراكنده شنيده مى شود كه در زمانى كه نماز جمعه در

ص: 272

شهرى برگزار مى شود تا فاصلۀ چند كيلومترى آن شهر (كه فاصلۀ دقيق آن نيز معلوم نيست) بقيۀ افرادى كه در نماز جمعه شركت نكرده اند، نمى توانند نماز ظهر و عصر را به طور جداگانه اقامه كنند؛ لطفاً در اين مورد ما را راهنمايى فرماييد.

2. آيا در زمان برگزارى نماز جمعه صحيح است كه بايد بقيه نماز جماعت ها در سطح شهر تعطيل باشد؟

خداوند سايۀ آن رهبر گران قدر را بر سر مسلمين مستدام بدارد. والسلام

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است و خواندن نماز ظهر در وقت اقامۀ جمعه اشكال ندارد.

[سؤال 1718] 4674

7. در روز جمعه در تهران كه صداى امام جمعه از راديو پخش مى شود، آيا شخص قبل از شروع نماز جمعه مى تواند نماز ظهر و عصر بخواند يا بايد صبر كند تا امام جمعه نماز جمعه را شروع كند يا همزمان با نماز ايشان مى تواند نمازش را بخواند؟

بسمه تعالى، مختار است و نماز صحيح است.

[سؤال 1719] 4261

4. تا چه مقدار مسافت از محل اقامۀ نماز جمعه نمى توان نماز يوميه را به صورت جماعت يا فرادا خواند؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است و در انتخاب نماز ظهر به جاى آن، فاصله معتبر نيست.

[سؤال 1720] 4962

2. در تحرير، فتوا به وجوب تخييرى نماز جمعه داده ايد و بعد از فتوا، نماز جمعه را افضل و نماز ظهر را احتياط فرموده ايد. اين احتياط وجوبى است يا مستحبى؟ نظريه مبارك را صريحاً مرقوم فرماييد؛ چون اخيراً نقل شده نسبت به نماز

ص: 273

جمعه تغيير فتوا داده ايد.

بسمه تعالى، احتياط مزبور استحبابى است و فتوا تغيير نكرده است.

[سؤال 1721] 2471

4. هنگامى كه نماز جمعه منعقد است، نماز را فرادا مى توان خواند؟

بسمه تعالى، جايز است.

[سؤال 1722] 244

14. اقامۀ صلاة جمعه به نظر حضرت عالى واجب است يا مستحب؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است.

[سؤال 1723] 661

2. بفرماييد شركت در نماز جمعه، در حال حاضر واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است.

[سؤال 1724] 776

بسمه تعالى

محضر مبارک حضرت آيت الله العظمى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، الامام خمينى، دام ظله العالى

1. آيا نماز جمعه واجب عينى است و يا واجب كفايى؟

بسمه تعالى، نماز جمعه بر همۀ افراد واجب تخييرى است.

[سؤال 1725]

2. در مثل بلاد بعيده، مانند مناطق آزاد شدۀ افغانستان، اقامۀ نماز جمعه و تعيين امام جمعه، مربوط به اجازۀ مرجع است يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور مى توانند با مراعات شرايط ديگر اقامه نمايند.

ص: 274

[سؤال 1726] 195

3. مثل اين كه نظر امام در مورد نماز جمعه اين است كه: پس از خواندن نماز جمعه، احتياطاً بايد نماز ظهر را خواند؛ آيا اگر نماز ظهر را نخوانيم از نظر امام اشكالى ندارد؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است و مجزى از ظهر است.

[سؤال 1727] 698

3. آيا نماز جمعه در زمان كنونى واجب عينى است يا بنا به فتواى سابقتان واجب تخييرى است؟

بسمه تعالى، واجب تخييرى است.

[سؤال 1728] 3328

3. اگر امام جمعه اى كه از طرف امام تعيين شده اند، بنا به دلايلى، مورد قبول شخصى نباشد، عدم شركت آن شخص در نماز جمعه اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد و نماز جمعه واجب تخييرى است ولى خوب است مؤمنين هرچه بهتر آن را برپا كنند.

[سؤال 1729] 2471

5. اگر احتمال بدهد كه نماز جمعه تمام شده و يا اين كه تمام نشده ولى او به نماز نمى رسد و نرود چگونه است؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است و در فرض مسأله مانع ندارد.

[سؤال 1730] 777

In the name of Allah, the compassionate, the Merciful

Canada, july 2, 1983

Dear Imam khomeini:

ص: 275

Assalamu Alaikum,

During the absence of 12th Imam (A.S) is it obligatory for shia Ithna -asheri Muslims residing in a non-Islamic State to attend friday congregational prayers (Namaz- e- jumal) that are led by an Aadil Shia Aalim in town?

Wasalam-u-alaikum

آيا در زمان غيبت حضرت ولى عصر - عجل الله تعالى فرجه الشريف - براى شيعيانى كه در ممالک غير اسلامى سكونت دارند، برپا كردن نماز جمعه واجب است؟

بسمه تعالى، حكم نماز جمعه در داخل ممالک اسلامى و غير اسلامى يكسان است و به همان نحو كه در رساله هاى عمليه ذكر شده، واجب تخييرى است، به شرحى كه در رساله ها ذكر شده.

[سؤال 1731] 2566

2. اقامۀ نماز جماعت يا فرادا، در مجاورت نماز جمعه جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد ولى بهتر است حرمت نماز جمعه را نگاه دارند.

[سؤال 1732] 1152

3. وضعيت اهالى ملاثانى كه شش فرسنگى اهواز هستند، در رابطه با نماز جمعه چيست؟ (با توجه به اين كه خود ملاثانى امام جمعه ندارد). آيا براى اداى نماز جمعه بايد به اهواز رفت يا خير؟

بسمه تعالى، مختارند.

[سؤال 1733] 2733

3. آيا كسانى كه فاصلۀ آن ها از اطراف، تا محل برگزارى نماز جمعه، از چهار فرسخ شرعى به بالا باشد و نماز عصر آن ها شكسته مى شود، شركت آن ها در نماز جمعه، الزامى مى باشد؟ و در صورت شركت، نماز آن ها چه صورت دارد؟

ص: 276

بسمه تعالى، نمازشان صحيح است و نماز جمعه، واجب تخييرى است.

[سؤال 1734] 804

5. مرجع بزرگوار بفرماييد براى يك فرد روحانى شركت به همراه عده معدود در نماز جمعه بهتر است يا اقامه نمودن نماز جماعت ظهر و عصر در محل و شركت جمعيت بسيار در صورتى كه روحانى ديگر نيست؟

بسمه تعالى، برپايى هرچه با شكوه تر نماز جمعه اولى است.

[سؤال 1735] 3104

2. اگر امام جمعه چيزى از اركان نماز جمعه را زياد كند و مأموم در آن زياده متابعت نكند از امام، باعث بطلان نماز مأموم هم مى شود يا خير؟

بسمه تعالى، احتياط در اين مسأله مراعات شود.

[سؤال 1736] 1040

3. إذا دخل شخص في الصلاة بنيّة الجمعة، ثمّ تبين أنّها ليست جمعة، فهل تصحّ صلاته لو غيّر النية أم لا و كذا العكس؟

بسم الله الرحمن الرحيم، في تصحيح الصلاة المذكورة بالعدول في النية إشكال، و الأحوط إتمامها، ثمّ إعادتها.

شرايط نماز جمعه

[سؤال 1737] 5308

2. نقل شده به نظر جناب عالى، امام براى نماز جمعه بايد از طرف حاكم شرع منصوب باشد آيا اين طور است يا اذن شرط نيست چنانچه در تحرير الوسيله ذكر اين شرط نشده است، در صورت لزوم اذن، چند هفته است در قريه برزك اقامه نماز جمعه به وسيله اين جانب سيد احمد موسوى برزكى كاشانى شده و از جهاتى نافع

ص: 277

است، اجازه مى فرماييد ادامه دهيم يا خير؟

بسمه تعالى، اجازه و نصب شرط نيست ولى مزاحمت با امام منصوب جايز نيست و در حال حكومت اسلامى نصب از قبل حاكم است.

[سؤال 1738] ‘ 804

4. حضرت امام؛ چنانچه يك محل از هر طرف، شش كيلومتر به شهرهايى كه نماز جمعه در آن جا برپا مى شود فاصله دارد آيا مى توان در همان محل، نماز جمعه اقامه نمود يا نمى توان؟

بسمه تعالى، در فاصلۀ شش كيلومترى اقامۀ نماز جمعۀ ديگر مانع ندارد.

[سؤال 1739] 2908

2. با توجه به اين كه در تهران و شاه عبدالعظيم دو نماز جمعه اقامه مى شود و فاصلۀ بين آن ها از دو فرسنگ كمى بيشتر است (يا در حدود آن) حكم كسانى كه از شاه عبدالعظيم در نماز جمعۀ تهران شركت مى كنند چيست؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1740] 389

2. ثنا كه در خطبۀ جمعه واجب است، چگونه است؟ آيا حتماً «الثناءُ لله» و امثال اين بايد بگويد؟

بسمه تعالى، كلمۀ ثنا لازم نيست و آنچه دلالت كند بر ثناى حق تعالى، كافى است.

[سؤال 1741] 2733

2. اگر در دو خطبۀ نماز وحدت بخش جمعه، سورۀ آخر خطبه خوانده نشود چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر سهواً يا نسياناً باشد، مانع ندارد و نماز صحيح است.

ص: 278

[سؤال 1742] 786

4. اگر بعضى از چيزهايى كه در خطبه لازم است مثل حمد يا سوره فراموش شود، نماز جمعه باطل مى شود يا خير؟

بسمه تعالى، باطل نمى شود.

[سؤال 1743] 6817

4. خطيب در آخر خطبه دوم نماز جمعه، موعظه و بحث هاى لازم را به زبان مستمعين بيان مى نمايد؛ آيا وظيفه ادا مى شود يا آن كه لازم است در هر دو خطبه بحث به زبان مستمعين بشود؟

بسمه تعالى، احوط آن است كه در هر دو خطبه مطالب راجع به شنوندگان را به زبان آن ها بيان كند.

[سؤال 1744] 778

بسمه تعالى

محضر شريف حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً؛ پس از تقديم بهترين تحيّات معروض مى دارد: در خطبۀ نماز جمعه آيا حرف زدن و سر برگرداندن يا جواب كسى را دادن و همچنين قهقهه و ديگر مبطلات نماز، موجب بطلان نماز جمعه مى گردد يا خير؟ حكم الله بيان شود.

بسمه تعالى، موجب بطلان نيست؛ لكن گوش دادن به خطبه واجب است. و اگر تكلم موجب ترك گوش دادن و از بين رفتن فايدۀ خطبه است، لازم است ترك شود.

[سؤال 1745] ‘ 822

2. در حال قرائت خطبه ها از طرف امام جمعه توجّه به جوانب و يا بعضاً مصاحبه و يا صرف سيگار از طرف مأمومين صحيح است يا نه؟

ص: 279

بسمه تعالى، از هر كار كه موجب فوات فائده خطبه باشد بايد اجتناب نمايند.

[سؤال 1746] ‘ 1546

2. در نماز جمعه حرف زدن و يا از قبله منحرف شدن ثواب نماز جمعه را دارد و نماز ظهر با اين حالت ساقط است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر در خطبه بوده نماز جمعه صحيح است.

[سؤال 1747] 779

بسمه تعالى 16 / 11 / 1361

محضر مبارک حضرت امام خمينى سلام عرض مى كنم ان شاء الله خداوند وجود شما را براى خدمت به اسلام هميشه سلامت بدارد. حضرت امام سؤالاتى براى من پيش آمده:

1. در نماز جمعه وقتى امام جمعه خطبه مى خواند نبايد كسى حرف بزند اما متأسفانه مشاهده مى شود افرادى هستند كه در هنگام خواندن خطبه ها صحبت مى كنند، سؤال من اين است كه نماز كسانى كه صحبت مى كنند اشكالى ندارد؟ و لازم نيست دوباره نماز ظهر را بخوانند؟ و ديگر اين كه صف ها نامرتب است، از اين نظر هم نماز اشكالى ندارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد و مجرد نامرتب بودن صف ها مانع ندارد.

2. مسأله ديگرى هم براى من پيش آمده و به رساله هم رجوع كردم شما در اين باره توضيحاتى فرموده بوديد اما من متوجه نشدم، به همين خاطر وقت شريف شما را گرفتم و مسأله من اين است كه اگر دخترى در عقد باشد امكان دارد آبى از او خارج شود كه نجس باشد و غسل داشته باشد؟ و اگر امكان دارد در چه موقعى و چگونه است؟

بسمه تعالى، با شک در خروج منى، پاک است و موجب غسل نمى گردد.

[سؤال 1748] 1598

2. با اين كه لازمۀ صحت نماز جمعه سكوت مأمومين مى باشد، ديده مى شود در

ص: 280

اكثر نمازهاى جمعه در مواقع تأييد سخنان امام جمعه شعار مى دهند و يا موقع بردن نام امام زمان از جا بلند مى شوند. در اين صورت چنين نماز جمعه هايى چه حكمى پيدا مى كند؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال نماز جمعه صحيح و مجزى از ظهر است.

[سؤال 1749] ‘ 7048

5. بدون وضو خطبه هاى نماز جمعه را گوش كنيم آيا بايد نماز ظهر را بخوانيم يا لازم نيست؟

بسمه تعالى، احوط اولى آن است كه در حال گوش كردن خطبه با طهارت باشند و در هر صورت اگر نماز جمعه را با وضو بخوانند مجزى و صحيح است.

[سؤال 1750] 780

بسمه تعالى 13 / 3 / 1361

با عرض سلام، اگر در موقع خواندن خطبه هاى نماز جمعه جا به جا شويم يا حواسمان به خطبه نباشد آيا نماز ظهر باطل است يا نه؟

والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته

بسمه تعالى، نماز باطل نيست ولى بايد به خطبه گوش دهند.

[سؤال 1751] 781

بسمه تعالى

وقتى كه امام جمعه نام امام زمان علیه السلام را در خطبه ها مى برد بلند شدن افراد نمازگزار چه صورت دارد؟ در ضمن، نام امام زمان «قائم» گفته نمى شود. منظورم اين است كه امام جمعه در اول خطبه نام امامان علیهم السلام را مى برد و موقعى كه اسم امام زمان علیه السلام را مى گويد بايد بلند شد يا نه؟ خواهشمند است به طور كامل توضيح دهيد.

ص: 281

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته

خدايا، خدايا، تو را به جان مهدى علیه السلام، تا انقلاب مهدى علیه السلام، خمينى را نگهدار

[سؤال 1752] 3593

2. در موقع خواندن خطبۀ نماز جمعه كه مأمومين نشستن به حالت تشهد را مراعات نمى كنند به اطراف نگاه مى كنند و با گفتن اسم امام زمان علیه السلام قيام مى كنند. نمازشان چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1753] 782

بسمه تعالى

آيا در هنگام خطبه هاى نماز جمعه قطع اتصال صفوف يا شعارهايى كه به زبان فارسى داده مى شود يا ايستادن به خاطر نام امام زمان عليه السلام موجب بطلان نماز مى شود؟

خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى علیه السلام، خمينى را نگهدار

بسمه تعالى، موجب بطلان نماز نمى شود.

[سؤال 1754] 2885

2. در نمازهاى جمعه ديده مى شود كه عدۀ كثيرى را با يک رديف صف يا يک ستون صف به هم متصل مى گردانند. آيا اين نمازها صحيح است؟ اين اتصال اغلب در موقع نماز مى باشد و در موقع خطبه ها اين اتصال هم نمى باشد.

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1755] 6984

5. آيا صحبت كردن يا برگرداندن صورت به اطراف، در هنگام خطبه هاى نماز

ص: 282

جمعه اشكالى در نماز ايجاد مى كند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر موجب فوات فايده خطبه نباشد، اشكال ندارد.

[سؤال 1756] 1783

2. در نماز جمعه وقتى كه امام مشغول خطبه است، برگشتن به چپ و راست يا حرف زدن در بين خطبه چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، ولى نبايد موجب فوات فائده خطبه شود.

[سؤال 1757] 783

بسمه تعالى 19 / 1 / 1362

با سپاس حضرت پروردگار و درود فراوان بر رسول كردگار و سلام به محضر شريف حضرت ماندگار، آقا امام زمان علیه السلام. و با آرزوى سلامتى وجود نازنين امام مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و نايب برحقش امام خمينى.

لطفاً به چند سؤال زير پاسخ فرماييد:

1. اگر كسى به يكى يا هر دو خطبۀ نماز جمعه نرسد و يا در آن جا باشد ولى متوجه خطبه ها نباشد و يا در بين خطبه ها حرف بزند؛ آيا بايد نماز ظهر را بخواند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر به نماز جمعه اقتدا كرده و آن را به جا آورده لازم نيست نماز ظهر را بخواند.

2. الآن در تمام مساجد عكس و پوستر نصب مى شود كه اكثر آن ها روبه روى نمازگزاران است و يا در مكان هايى كه نماز جمعه برقرار مى شود بعضى پوسترها و عكس ها روبه روى نمازگزاران است آيا نماز خواندن در آن مكان ها اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است، هرچند در مقابل نمازگزار بودن آن، كراهت دارد و كراهت رفع مى شود به اين كه روى آن را به وسيله اى بپوشانند.

والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته

خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى علیه السلام، خمينى را نگهدار؛ از عمر ما بكاه و بر عمر او بيفزا.

ص: 283

[سؤال 1758] 784

بسمه تعالى

محضر مبارک آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى على رؤوس المسلمين

با تقديم سلام و اهداى تحيات و عرض دست بوسى متمنى است به سؤالات زير پاسخ عنايت فرماييد:

1. چه بسا در بين خطبه هاى نماز جمعه، مردم با گفتن سه تكبير و شعارهايى، سخن امام جمعه را تأييد مى نمايند و نيز قيام كردن در هنگام نام امام عصر - ارواحنا له الفداء - و نيز فرستادن صلوات و يا آمين گفتن در پى دعاهايى كه امام جمعه مى كند، آيا اين ها جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

2. اهل تسنن نماز مغرب را پيش از مغرب مى خوانند. آيا ما مى توانيم در هنگام حج يا غير آن به آن ها اقتدا كرده و به همان نماز اكتفا نماييم.

بسمه تعالى، در مورد تقيه مانع ندارد.

3. از درآمد وسط سال خمسى، پولى را به صندوق قرض الحسنه مى پردازد و صندوق قرض مى دهد به افراد و صندوق قرض را گرفته و دوباره به ديگرى قرض مى دهد و اين عمل تكرار مى شود. چه وقت بايد خمس آن را بپردازد؟

بسمه تعالى، اگر سر سال، وصول آن امكان دارد بايد سر سال خمس بدهد و در غير اين صورت هر وقت وصول كرد خمس بدهد.

4. از اسراى عراقى چيزهايى (از پول و غيره) گرفته مى شود يا خود آن ها از روى ترس و يا غيرترس مى دهند و يا در سنگرها چيزها و اموالى پيدا مى شود و يا از مقتولين لشكر عراق قاتلين آن ها يا غيرقاتلين پول يا غيره بر مى دارند. آيا اين برداشتن ها جايز است يا خير؟ آيا مالک مى شوند؟ آيا دادن خمس آن ها لازم است؟ و در صورت عدم جواز و عدم مالكيت چه بكنند؟

بسمه تعالى، از اسرا نبايد چيزى بگيرند و آنچه از سنگرهاى مقتولين به دست مى آيد در غير مهمّات، رزمندگان مى توانند براى خود بردارند.

5. صفوف زياد و متعدد در نماز جماعت وجود دارد و شيب زمين اندک اندک است، به طورى كه عرفاً

صف بعد با صف قبل شيب قابل ملاحظه اى ندارد؛ ولى در صف هاى بعدى و اخير مكان مأمومين با

ص: 284

مكان امام نيم متر - كمتر يا بيشتر - پايين تر است اين مقدارها با توجه به صفوف زياد نماز اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور اشكال ندارد.

6. درحالى كه شهر تهران از نظر بزرگى خارق العاده است و متصل، ميزان در وحدت محله و يا تعدّد آن چيست؟

بسمه تعالى، عرفى است.

7. در يک صف جماعت به واسطه مانعى (تيزى ديوار يا غيره) شخص كنار دستى خود را (كه به واسطه او اتصال برقرار نموده) در حال ركوع و سجود نمى بيند؛ ولى در حال قيام و قعود يكديگر را مى بينند. (فرد سمت چپ از جلو اتصال دارد، ولى سمت راستى اتصال از جلو ندارد). آيا نماز شخص سمت راست و ديگران كه به واسطۀ او متصل مى شوند صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر علاوه بر اتصال، از صف متقدم ولو يک نفر را در بعض حالات ببيند جماعت صحيح است.

8. در طبقه دوم در داخل مسجد مأمومين زن يا مرد اقتدا مى نمايند، در لبۀ اين طبقه يك ديوار نيم مترى يک آجره يا نيم آجره وجود دارد كه در پشت آن ايستاده و اقتدا مى نمايند. آيا وجود اين ديوار ضررى به جماعت آن ها مى زند يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

9. در مراجعت از سفر به شهر تهران - كه وطن است - ميزان در قطع سفر براى خواندن نماز به طور تمام و يا نيت روزه كردن منزل است يا ورود در محله اى كه منزل در آن است؟

بسمه تعالى، منتهاى مسافت منزل است؛ هر چند به رسيدن به محله، حكم سفر قطع مى شود.

10. در دست مرتد اموالى است نمى دانيم شخص مرتد بعد از ارتداد به دست آورده و يا اموال قبل از ارتداد است؛ معامله با او صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، محكوم به ملكيت است براى او و معاملاتش صحيح است.

11. توجد أموال بيد من يكون كافراً بالفعل ولكن لا نعلم أنّه كان كافراً من الأصل - لانعقاد نطفته في حال كفر أبويه - أو لم يكن كذلك و أنّه كان مسلماً و بحكم الإسلام ثمّ كفر بعد بلوغه؛ و نحتمل أن تكون هذه الأموال الموجودة بيده كانت مملوكة له قبل كفره و ارتداده. هل يجوز البيع و الشراء و سائر المعاملات معه - لكون يده أمارة على مالكيته - أو لا؟

بسمه تعالى، يحكم بملكيته لما في يده و يترتّب عليه الآثار.

ص: 285

12. شخصى از مرجعى تقليد مى كرده كه مالى را كه گرفته به هرصورت (بهره يا غير آن) جايز مى دانسته و سپس عدول نموده به حضرت مستطاب عالى كه جايز نمى دانيد، آيا با آن اموال معامله مالكيت خود را بنمايد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر عين بهره موجود است حكم ربا را دارد.

[سؤال 1759] 3344

9. در بين خواندن خطبۀ نماز جمعه، اگر حركتى مثل حركت پاها انجام گيرد و حرفى زده شود، آيا بايد نماز ظهر را ادا كرد؟

بسمه تعالى، عمل مزبور مضر به صحت نماز جمعه نيست.

[سؤال 1760] 2922

4. آيا به هنگام قرائت خطبه هاى نماز جمعه، سر را از قبله برگرداندن جايز است يا خير؟ در اين صورت از نماز ظهر كفايت مى كند؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد و نماز جمعه صحيح و مجزى از ظهر است.

[سؤال 1761] 5498

5. آيا داشتن وضو در خطبه هاى نماز جمعه واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

كسى كه نماز جمعه بر او واجب است

[سؤال 1762] 785

بسمه تعالى

آيا نماز جمعه واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، نماز جمعه بر زن واجب نيست و بر مرد واجب تخييرى است.

ص: 286

[سؤال 1763] 1628

5. در برودت و يا حرارت هوا و احتمال زيان براى افراد بى بنيۀ جسمانى نماز جمعه چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، مگر آن كه خوف ضرر براى شخص باشد.

[سؤال 1764] 1628

6. خواندن نماز جمعه در محيط مشكوک در امن يا غير امن چگونه است؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است و احتمال ضعيف خطر، مانع نيست، مگر آن كه به حد خوف برسد.

[سؤال 1765] 786

بسمه تعالى 10 / 6 / 1358

خدمت حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

1. آيا كسى كه مسافر است مى تواند امام نماز جمعه شود؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 1766]

2. اگر نمى تواند و نماز جمعه را اقامه كرده است نماز خود و مأمومين چه مى شود؟

بسمه تعالى، باطل است و اگر وقت آن گذشته و وقت ظهر باقى است، بايد ظهراً اعاده كنند و بعد از وقت ظهر، ظهراً قضا نمايند.

3. نماز جمعه اذان و اقامه دارد يا نه؟

بسمه تعالى، اذان و اقامه دارد و محل اذان قبل از خطبه و محل اقامه بعد از آن است.

4. اگر بعضى از چيزهايى كه در خطبه لازم است مثل حمد يا سوره فراموش شود، نماز جمعه باطل مى شود يا خير؟

بسمه تعالى، باطل نمى شود.

ص: 287

[سؤال 1767] 768

2. با عده اى از دوستان به مسافرت رفته ايم آيا در روز جمعه اين عده كه بيش از هفت نفر و همه مسافر هستند مى توانند اقامه نماز جمعه نمايند؟

بسمه تعالى، مسافرين مستقلاً نمى توانند اقامه جمعه نمايند و در فرض مذكور نماز جمعه صحيح نيست.

[سؤال 1768] 4796

4. نماز جمعه مسافر به جاى نماز ظهر حساب مى شود يا نه؟

بسمه تعالى، محسوب است.

[سؤال 1769] 787

بسمه تعالى

مسافرى كه نمازش قصر است، مى تواند در نماز جمعه شركت كند (امام باشد يا مأموم) يا نماز ظهر مقصور بخواند.

بسمه تعالى، اقتدا به نماز جمعه براى مسافر مانع ندارد ولى امام نبايد شود.

[سؤال 1770] 788

بسمه تعالى

با توجه به اين كه مكروه است مسافر به حاضر و حاضر به مسافر اقتدا كند شركت مسافرين در جماعت ها در مراسم بزرگ و همچنين شركت در نماز جمعه چگونه است؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ ولى امام در نماز جمعه بايد مسافر نباشد.

[سؤال 1771] 2601

7. آيا كسى كه در كرج است براى نماز جمعه به تهران بيايد اشكال دارد يا فقط لازم است محض احتياط نماز ظهر و عصر را كه شكسته شده بود، دوباره

ص: 288

در وطنش كامل بخواند؟

بسمه تعالى، مى تواند به نماز جمعه حاضر شود، هر چند اگر به حد مسافت سير كند، نمازش شكسته است.

[سؤال 1772] 804

3. با در نظر داشتن فرمان آن قائد معظم نسبت به حضور در نماز جمعه آيا مسافرينى كه قصد ده روز نموده اند و محل اقامت تا محل نماز جمعه، يك الى دو فرسنگ فاصله دارد، مى توانند در نماز جمعه شركت كنند؟ و چنانچه شركت نمودند، نماز عصر را هم مى توانند در همان جا به جا آورند يا نمى توانند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، ولى نسبت به قصد اقامت بايد مسائل مربوط به آن را مراعات كنند.

[سؤال 1773] 789

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت مستطاب، مروّج الأحكام مبيّن الحلال و الحرام، مرجع و زعيم عالى قدر عالم تشيع آيت الله العظمى الامام خمينى مدّ ظله العالى السلام عليكم و رحمة الله و بركاته، با احترامات فائقه اسلامى به شرف عرض عالى مى رساند، حضرت آيت الله العظمى چه مى فرمايند در اين مسائل شرعيه الهيه:

1. حضور زن و يا دختر بالغ و جوان به وضع فعلى در نماز جمعه كه به حسب فرمايش آن حضرت واقعاً هم نماز سياسى است، چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر با مراعات وظايف شرعى باشد، جايز است.

2. شخصى سه دختر كبير 23 تا 25 ساله دارد و خود اين شخص مرد متديّن بى غرص و به وضع امروز هم آشنا است؛ ولى به دخترهاى خود اجازۀ حضور در نماز جمعه را نمى دهد. در اين صورت وظيفۀ شرعى دخترها چيست؟ آيا به حرف پدرشان كه نسبت به آن ها واجب الاطاعه است امتثال نمايند و يا تمرّد نموده و به جماعت نماز جمعه بروند.

بسمه تعالى، اگر موجب اذيّت پدر نباشد، مانع ندارد.

ص: 289

3. تكليف شرعى دخترها در مورد روابط متعارف و يا اختلاط آن ها با اجانب و يا تحصيل علوم عربى و غيره از معلم مرد، بدون اجازۀ پدر چيست؟ آيا در اين موارد اجازۀ پدرشان كه ولىّ شرعى آن ها است و شوهر هم ندارند شرط است و يا خودشان اختيار دارند؟ آن ها مى گويند كه ما به سن بلوغ قانونى رسيده ايم و به همه چيز مختاريم؛ آيا اين درست است يا نه؟ و در صورت درست بودن پدر مى تواند نفقه ندهد يا نه؟

بسمه تعالى، اذيت پدر حرام است و لازم است دختر مراعات وظايف شرعيه خود را بكند؛ ولى اطاعت پدر در همه امور واجب نيست و بهتر است در مواردى كه احسان به پدر است مراعات او را بكند و در هر صورت اگر احتياج دارد، پدر بايد نفقه او را بدهد.

4. مفاد پنج آيۀ مباركه از اول سورۀ حجرات راجع به بزرگداشت و احترام مردم نسبت به حضرت

ختمى مرتبت، نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله وسلم، بوده كه حضرت بارى تعالى فرض و واجب فرموده مراسم ادب و احترام را من جميع الوجوه مردم در حق آن بزرگوار ارواحنا له الفداء اجراء و عمل نمايند. و حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله وسلم هم فرمود: «أنا و على أبوا هذه الاُمّة»؛ و نيز فرمود: «حق على بن ابى طالب على اُمّتى كحق الوالد على الولد». آيا احكام اين آيات پنجگانۀ مذكور و فرمودۀ حضرت رسول صلى الله عليه و آله در مورد پدر هم نسبت به فرزندان خود جارى مى شود يا نه؟

آيا پسر و دختر در غير از واجب و حرام مجبور و ملزم هستند به اطاعت پدران خودشان يا نه؟

بسمه تعالى، حكم اين مسأله در مسأله قبل معلوم شد.

5. پدرى است متديّن به مناسبت نافرمانى فرزندان من حيث ما امر الله قصد دارد خانه و زندگى خودش را بفروشد هجرت نمايد و اولادها كه همه شان كبير شرعى هستند به كلى ترک نموده در شهر ديگرى به زندگى خود ادامه دهد، ولى احتمال قوى دارد در اين صورت اولاد او اناثاً و ذكوراً بيچاره كرده و به فساد نزديک تر شوند؛ تكليف و وظيفه شرعى اين پدر چيست؛ آيا صبر نمايد اولادش بى بندوبار و بى ادب شوند.

بسمه تعالى، ترک اولاد و ارحام قطع رحم و حرام است.

[سؤال 1774] 790

بسمه تعالى

آيا شركت بانوان در نمازهاى جماعت يوميه و نماز جمعه كراهت دارد يا خير؟

بسمه تعالى، كراهت ندارد. بلكه در بعض موارد مطلوب است.

ص: 290

[سؤال 1775] 5608

8. زن هايى كه نماز جمعه مى خوانند آيا نماز جمعه كفايت از نماز ظهر آن ها مى كند يا نه؟

بسمه تعالى، كفايت مى كند.

[سؤال 1776] 606

2. بعضى از علما فتوايشان اين است كه زن بهتر است در صندوق خانۀ عقب اتاق نماز بخواند و همچنين رفتن به نماز جمعه مستحب است و بايد نماز ظهر را دوباره بخوانند. آيا رفتن به نماز جمعه با اين شرايط صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، نماز جمعه بر زن واجب نيست، اگر چه صحيح و كافى از ظهر است.

[سؤال 1777] 7393

6. در نماز جمعه آيا بايد زن ها، علاوه بر گوش دادن به خطبه، يک بار ديگر نماز ظهر را نيز بخوانند؟

بسمه تعالى، لازم نيست.

[سؤال 1778] 5515

8. شركت در نماز جمعه براى خواهران واجب است يا نه؟ اگر چنانچه احساس كنند ناراحتى جسمانى براى آن ها به وجود آيد، واجب است در نماز جمعه شركت نمايند؟

بسمه تعالى، نماز جمعه براى مردها واجب تخييرى است و بر زن ها واجب نيست.

[سؤال 1779] 1744

4. اگر زن در نماز جمعه به طور مداوم شركت نكند گر چه بدون عذر هم باشد آيا

ص: 291

گناه به گردن او است؟ و آيا مشمول حديث (كه هر كس بدون عذر سه بار در نماز جمعه شركت نكند منافق است) مى باشد؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است.

وقت نماز جمعه

[سؤال 1780] 1579

3. در رساله گفته ايد اگر نماز جمعه از ظهر شرعى بگذرد احتياط واجب آن است كه نماز ظهر بخواند آيا منظورتان از اول نماز است يا اول خطبه مثلاً اگر خطبه را از اول ظهر شروع كنند و بعد از ظهر تمام كنند آيا بعد از ظهر مى شود نماز جمعه خواند؟

بسمه تعالى، اگر در اوايل عرفى ظهر نماز خوانده شود مانع ندارد هرچند خطبه را اول ظهر شروع كنند.

[سؤال 1781] 791

بسمه تعالى 24 جمادى الاولى 1403 ق

محضر مبارک آيت الله العظمى، رهبر كبير، مفتى عصر، نايب الامام العام، حضرت آقاى خمينى، ادام الله تعالى عمره الشريف

1. مسأله 734 توضيح المسائل: «احتياط واجب آن است كه نماز جمعه را از موقعى كه عرفاً اول ظهر مى گويند، تأخير نيندازد و اگر از اوايل ظهر تأخير افتاد، به جاى نماز جمعه نماز ظهر بخواند».

مقدار عرفى آن، از اول ظهر شرعى چقدر است؟

بسمه تعالى، منظور اول ظهر شرعى تا مقدار زمانى كه عرفاً اول ظهر ناميده مى شود، مى باشد.

2. در استفتاى قبلى مرقوم فرموده ايد: «دادن سهمين به جنگ زدگان و يا به مجاهدين فى سبيل الله

ص: 292

موقوف به اجازۀ خاصه از مرجع تقليد است. عده اى از مسلمين نزد حقير آمده اند و از سهمين به جنگ زدگان و به مجاهدين فى سبيل الله داده اند و مى دهند چه حرفى عرضه بدارم؟ آيا گفته شود اين نحو سهمين دادن مجزى و مكفى نيست؟

بسمه تعالى، آنچه تا حال بابت سهمين پرداختند، قبول است و از اين به بعد عجالتاً اجازه نمى دهم.

3. براى پاک بودن گوشتى كه از قصاب مسلمان گرفته مى شود، آيا علم به طهارت شرط است؟ چون كه در رسالۀ عمليه دارد: علم به نجاست، علم به طهارت لازم دارد و چون موقع ذبح شدن حيوان، علم به نجاست ثابت است، لذا اين سؤال مطرح شده است؟

بسمه تعالى، اگر قصاب فروشندۀ گوشت اظهار مى كند گوشت را تطهير كرده، قولش اعتبار دارد.

[سؤال 1782] 792

بسمه تعالى 20 / 9 / 1361

حضور محترم دفتر امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، سلام عليكم

احتراماً؛ معروض مى دارد كه نماز جمعۀ منطقۀ زرقان فارس، معمولاً سى دقيقه بعد از ظهر شرعى آغاز مى شود؛ به طور مثال: جمعه مورخه 19 / 9 / 61 ساعت 12 و 30 دقيقه يعنى 30 دقيقه بعد از 12 خطبه ها خاتمه يافته، مقرر فرمايند كه آيا به فتواى امام بزرگوار، نماز جمعه به اين منوال كفايت از نماز ظهر مى نمايد يا خير؟ در صورتى كه نماز ظهر بايد خوانده شود، آيا واجب است يا مستحب؟ من الله التوفيق

بسمه تعالى، در مفروض سؤال، نماز جمعه صحيح و كفايت از ظهر مى كند.

[سؤال 1783] 793

بسمه تعالى

اگر كسى نتوانست خطبه هاى نماز جمعه را درک كند و فقط به نماز جمعه برسد و اقتدا كند، آيا از نماز ظهر كفايت مى كند؟

بسمه تعالى، كفايت مى كند.

ص: 293

[سؤال 1784] 846

2. بفرماييد در نماز جمعه اگر كسى خطبه هاى نماز را درک نكرد و يا يک خطبه را درک كرد و يا بلندگو در آن قسمت قطع بود استماع نكرد و يا به علّت كر بودن گوش استماع نكرد تكليف نماز جمعه اين شخص چيست، صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، نماز جمعه او صحيح است.

[سؤال 1785] 794

بسمه تعالى 17 / 3 / 1361

محضر مبارک امام خمينى رهبر انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران مدّ ظله العالى و روحى فداه، سلام عليكم و رحمة الله و بركاته

خجسته زادروز منجى عالم بشريت و پايان دهندۀ روزگار ستمگران حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را و همچنين پيروزى رزمندگان اسلام و آزادى خرمشهر را به امام خمينى تبريک عرض مى نمايم. حقير از آن محضر مبارک چندين سؤال دارم.

1. نرسيدن به خطبه هاى نماز جمعه آيا اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، بايد سعى كنند به خطبه ها برسند و اگر نرسيدند و به نماز برسند نماز صحيح است.

2. اگر شخصى بعد از خواندن نماز صبح بخوابد و در خواب جنب شود و سپس در روز غسل جنابت انجام دهد آيا مى تواند با آن غسل نماز ظهر و عصر را به جاى آورد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

3. نظر مبارک دربارۀ الكل چيست؟ آيا نجس است يا پاك؟

بسمه تعالى، الكل صنعتى پاك است، مگر علم به نجاست آن حاصل شود.

4. آيا پرداختن ماليات در دولت جمهورى اسلامى واجب است و اگر توانايى پرداخت آن را نداشته باشد تكليف چيست؟ بعضى اوقات مأمورين دريافت ماليات تهديد مى كنند كه درصورت عدم پرداخت ماليات، آب و برق و غيره از آن منزل قطع مى شود.

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

ص: 294

[سؤال 1786] 4796

5. اگر در ركوع اول نماز جمعه انسان به نماز برسد نماز جمعه درست است يا نه و نماز ظهر را بايد اعاده نمايد؟

بسمه تعالى، صحيح است.

[سؤال 1787] 4947

2. در نماز جمعه، البته خطبه هاى اول و دوم، به جاى دو ركعت نماز ظهر مى باشد. كسى بعد از پايان خطبۀ اول يا دوم رسيده و شركت كرده؛ آيا مى توان به همان اكتفا كرد يا بعد از پايان نماز جمعه دوباره نماز ظهر را بخواند يا تكليف ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، اكتفا مى شود و احتياج به خواندن نماز ظهر نيست.

[سؤال 1788] 2452

6. اگر به يک ركعت نماز جمعه رسيد وظيفه اش چيست؟

بسمه تعالى، اقتدا كند و ركعت ديگر را خودش فرادا به جا آورد.

[سؤال 1789] 559

2. اگر كسى نتوانست از اول، نماز جمعه را درك نمايد و مثلاً در ركعت دوم درك نمود، تكليفش چيست؟

بسمه تعالى، مى تواند اقتدا كند و بعد از تمام شدن نماز امام، ركعت دوم را خودش به جا آورد.

چند فرع دربارۀ نماز جمعه

[سؤال 1790] 795

بسمه تعالى 4 / 6 / 1360

محضر مبارک رهبر عالى قدر انقلاب، آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

ص: 295

اين جانب امام جمعه اصطهبانات، گاه اقامتم در اصطهبانات به جهت كارهاى ضرورى و مسافرت به قم يا شهرهاى ديگر، كمتر از ده روز است و احياناً روز جمعه، بين آن ايام قرار مى گيرد. با اين وضع آيا مى توانم نماز جمعه را اقامه كنم؟

ضمناً شخص ديگرى كه بتواند در آن جمعه، اين مسئوليت را بپذيرد وجود ندارد.

بسمه تعالى، مسافر نمى تواند در نماز جمعه امامت كند.

[سؤال 1791] 796

بسمه تعالى

1. در نماز جمعه اگر امام مسافر باشد، ولى يا خودش مجتهد است و جايز مى داند كه امام جمعه مسافر باشد و يا مقلد چنين مجتهدى است؛ آيا براى مأمومين كه مقلد حضرت مستطاب عالى هستند، در نماز جمعه اقتدا به چنين امامى جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، اقتدا در نماز جمعه صحيح نيست.

2. از ربح سال پول مى دهد كه ماشين سوارى بخرد؛ ولى ماشين را در سال بعد تحويل مى دهند. آخر سال پولى كه براى ماشين به شركت داده خمس دارد يا خير؟

بسمه تعالى، ماشين اگر مورد حاجت شخصى است و از مؤونه محسوب است، مقدار پولى كه بايد قبلاً پرداخت شود جزو مصارف سال پرداخت محسوب مى شود.

[سؤال 1792] 797

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى رهبر عالى قدر امام خمينى مدّ ظله العالى، السلام عليكم و رحمة الله و بركاته

سقوط جمعه را كه از مسافر از باب رخصت مى دانيد، آيا مسافر مى تواند امامت براى حاضرين بنمايد يا نه؟

بسمه تعالى، در نماز جمعه امامت مسافر جايز نيست چه براى مسافرين و چه براى حاضرين.

ص: 296

[سؤال 1793] 798

بسمه تعالى 30 / 9 / 1361

محضر مبارک آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

پس از عرض سلام؛ مستدعى است دربارۀ مسائل زير نظر مباركتان را مرقوم فرماييد:

1. آيا شخص مسافر كه حاضر به نماز جمعه شد جايز است كه امام جمعه شود با داشتن شرايط يا فقط مى تواند مأموم باشد؟

بسمه تعالى، نمى تواند امام باشد.

[سؤال 1794]

2. در صورتى كه مأمومين حاضر در محل، عدۀ زيادى باشند - به طورى كه اگر واجد شرايط در آن ها باشد، جمعه منعقد مى شود - در اين صورت اگر شخص مسافر، امام شود (بر فرض جواز) آيا مكمّل عدد است يا نه؟

بسمه تعالى، حكم آن گذشت.

[سؤال 1795]

3. اگر در مأمومين حاضر كثير، واجد شرايط نباشد مسافر كه امام است مكمّل عدد است يا نه؟

بسمه تعالى، مسافر نمى تواند در نماز جمعه امامت كند چنان كه ذكر شد.

4. شخصى كه درحال ايستاده بول او متقاطر مى شود و اگر بنشيند بند مى شود آيا در حال ايستاده با انجام شرايط سلس البول نماز بخواند يا بنشيند؟ و در حال نشسته نماز با تمام شرايطش بخواند؟

بسمه تعالى، بايد نشسته نماز بخواند.

5. زمينى كه در زمان طاغوت به زور گرفته شده است و الآن ادارۀ دولتى مى باشد اقامۀ نماز جماعت در آن، چه حكمى دارد؟ البته صاحبش معلوم نيست.

بسمه تعالى، كسى كه غصب بودن محل را نمى داند نمازش صحيح است.

6. كسانى هستند ريش را تمام نمى گذارند - به قول غربى ها پروفسورى است - آيا مقدار تراشيده شده

ص: 297

فعل حرام است يا خير؟ و آيا مقدار باقيمانده صدق بر تمام ريش را دارد يا نه؟

بسمه تعالى، تراشيدن بعض ريش حكم تراشيدن تمام آن را دارد.

[سؤال 1796] 799

بسمه تعالى

محضر مبارک حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

لطفاً پاسخ سؤالات ذيل را مرقوم فرماييد:

1. آيا اقامۀ نماز جمعه براى امام جماعت، اذن از حاكم شرع مى خواهد يا نه؛ چه مجتهد باشد يا نه و قصد اقامه هم بايد بكند اگر مسافر است؟ و اگر امام جماعت در خطبه آنچه واجب است انجام ندهد، مى شود ديگران به او اقتدا كنند و كافى از ظهر است يا نه؟

بسمه تعالى، منصب امامت جمعه، بدون نصب ولىّ امر مسلمين ثابت نمى شود و امامت جمعه براى مسافر جايز نيست و تا احراز تعمد ترک واجب نشود اقتدا و اكتفا به نماز جمعه مانع ندارد.

2. وسواسى شرعى چه كسى است؟ با كثير الشک چه فرقى دارد؟ و به چه مواردى نبايد اعتنا كند؟

بسمه تعالى، وسواس شرعى نداريم و كسى كه از متعارف خارج شود وسواسى است و حرام است.

3. در نماز قضا ترتيب مى خواهد؟ آيا انسان مى تواند قضاى ديروز و امروز را پيش از قضاى سال هاى گذشته يا ماه هاى گذشته به جا آورد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

4. گرفتن سرقفلى از مستأجر خانه يا دكان، شرعى است يا نه؟

بسمه تعالى، گرفتن سرقفلى براى مالک يا كسى كه از جانب مالک حق سرقفلى به او داده شده مانع ندارد.

[سؤال 1797] 2797

2. امامت در نماز جمعه شرطى غير از آنچه در امامت ساير نمازها هست، دارد يا خير؟

ص: 298

بسمه تعالى، شرايط امام جمعه همان شرايط امام جماعت است، بلى امامت صبيان و زن ها و مسافر در جمعه جايز نيست.

[سؤال 1798] 800

بسمه تعالى بيست و پنجم محرم 1400 ق

دفتر حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى، ضمن تقديم سلام

به عرض مى رساند: مدتى است چندين نامه و استفتا به حضور مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى فرستاده شده است و جواب هيچ يك نرسيده است كه خلاصه آن ها بدين شرح است:

1. موضوع تقاضاى اهالى خرامه در برگزارى نماز جمعه.

بسمه تعالى، يكى از اهل علم كه مورد قبول شما است مجاز است جمعه بخواند.

2. موضوع ساختن مسجد براى عشاير كفدهك خرامه از سهم مبارک امام عليه السلام.

بسمه تعالى، اگر از تبرعات و زكوات براى ساختن مسجد ميسور نيست و مسجد مورد حاجت است، به مقدار ضرورت مجازيد.

3. موضوع سفره هاى متعدد در خرامه در شهرين محرم و صفر؛ چنانچه امام اجازه فرمايد به مصرف كمک به ضعفاى محل برسد.

بسمه تعالى، مجازيد.

[سؤال 1799] 801

بسمه تعالى

1. آيا ائمه جمعه مى توانند براى خود جانشين (موقت) تعيين كنند يا اين كه بايد با اطلاع و اجازۀ ولى امر (ولايت فقيه) باشد؟

بسمه تعالى، اطلاع دهند، هر چند موارد مختلف است.

2. اگر شخصى قبلاً در مورد انتخاب مرجع تقليد اعلم تحقيق كرده و بنا به شرايط زمانى اعلميت

شخصى بر او ثابت گرديده است و بعداً متوجه شود كه آن شخص اعلم نيست و اعلم از او نيز

ص: 299

وجود دارد، تكليفش چيست؟

بسمه تعالى، بايد از مجتهدى كه فعلاً او را اعلم مى داند تقليد كند،على الاحوط.

[سؤال 1800] 802

بسمه تعالى 24 محرم الحرام 1400 ق

محضر مبارک آيت الله العظمى رهبر انقلاب امام خمينى، ادام الله ظله

كسى كه از جانب حاكم شرع و نايب الامام منصوب شده براى امامت جمعه و اين وظيفۀ شرعى را انجام مى دهد اگر براى او عذرى پيش آمد كه نتواند اقامه جمعه نمايد آيا مى تواند كه فرد مورد اطمينانى را به عنوان امامت جمعه اختيار كند موقتاً يا نه؟ و در اين مسأله براى يك جمعه يا بيشتر مسأله فرق مى كند يا نه؟ به هر حال در صورت پيش آمدن عذر نماز را تعطيل كند يا به فرد ديگرى دستور دهد كه اقامه نماز جمعه بنمايد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد. لكن حكم امام منصوب را پيدا نمى كند.

[سؤال 1801] 3548

2. در محلى مدتى است كه نماز جمعه خوانده مى شده، و به گفتۀ امام آن، بهترين تبليغ در ضمن دو خطبۀ آن انجام مى گرفته است. آيا اجازه مخصوصى از جناب عالى مى خواسته يا اين كه همان شرايط امام جماعت را بايد دارا باشد؟ و آيا با اين كه مردم محل علاقه فراوان دارند و به پيشنهاد خودشان هم اين نماز شروع شده - چون دسترسى به جاى ديگر نداشته اند - بايد تعطيل شود يا خير؟

بسمه تعالى، لازم نيست تعطيل شود و چنانچه مورد علاقه مردم باشد مى توانند ادامه دهند.

[سؤال 1802] 4620

2. در نماز جماعت اگر مأموم به خيال اين كه امام سر از ركوع برداشته، بلند شود و ببيند امام در ركوع است، بايد به ركوع برگردد و زيادى ركوع هم در اين صورت

ص: 300

اشكال ندارد. آيا در ركعت دوم نماز جمعه كه قنوت بعد از ركوع است، اگر شخصى اشتباهاً بعد از قنوت به ركوع رود، اين اضافۀ ركوع چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 1803] 1615

2. اگر امام جمعه به عللى (همچون شكسته بودن نمازش) نتواند نماز پرصلابت جمعه را به جا بياورد، آيا مى تواند كه به نيابت خويش شخصى را به امام جمعه شدن بفرستد تا آن شخص نماز جمعه را بر پا بدارد يا نه؟

بسمه تعالى، نمى تواند بنابر احتياط.

[سؤال 1804] 803

بسمه تعالى

با سلام و درود به رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى و سلام به روح و قلب پر خروش حوزۀ علميه قم اميد امت و امام فقيه عالى قدر حضرت آيت الله العظمى منتظرى و با درود به امت شهيدپرور ايران و سلام و دعا بدرقۀ رزمندگان پرصلابت جبهه هاى حق عليه باطل كه در هر يورشِ خونين بر خصم زبون، پيكر از درون پوسيدۀ وى را درهم مى شكنند و اميد مستضعفان را قوت و نيرو مى بخشند.

نظر به اين كه ما برادران مسلمان ايرانى مقيم شهر كلاستال واقع در آلمان غربى با برادران مسلمان اهل تسنن غير ايرانى همه هفته نماز عبادى سياسى جمعه را به پا مى داريم؛ لذا به همين خاطر يكى از برادران ايرانى دانشجو امامت جماعت نماز جمعه را همه هفته به عهده مى گيرد و با توجه به اين كه در ايران اسلامى كليه ائمه جماعات از طرف حضرت امام - روحى فداه - بايد حكم داشته باشند. اين مسأله نسبت به موقعيت ما چگونه است؟ و آيا امامت اين برادر به عنوان امام جمعه جايز است؟ و اين مسأله به طور كلى چگونه مى باشد؟ و من الله التوفيق

بسمه تعالى، به ترتيبى كه نوشته ايد، همچنان نماز جمعه را مانند گذشته به

ص: 301

امامت همان برادر مذكور اقامه نماييد و صحيح است، ان شاء الله موفق باشيد.

[سؤال 1805] 2922

5. آيا هنگامى كه امام جمعه مشغول خواندن خطبه مى باشد، خريد و فروش - كه معمولاً در اطراف محل برگزارى نماز، زياد به چشم مى خورد - جايز است يا خير؟ اگر نه، آيا خريدار و فروشنده، صاحب آن كالا و پول آن مى شوند؟

بسمه تعالى، اگر مزاحم استفاده از خطبه ها نباشد اشكال ندارد و در هر صورت، اصل معامله صحيح است.

[سؤال 1806] 786

3. نماز جمعه اذان و اقامه دارد يا نه؟

بسمه تعالى، اذان و اقامه دارد و محل اذان قبل از خطبه و محل اقامه بعد از آن است.

ص: 302

نماز عيد فطر و عيد قربان

[سؤال 1807] 804

بسمه تعالى

محضر مبارک حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

لطفاً پاسخ سؤالات ذيل را مرقوم فرماييد:

1. آن مرجع بزرگوار قبلاً خواندن نماز عيدين (فطر و قربان) را به جماعت جايز نمى دانستيد. آيا هنوز هم جايز نمى دانيد؟

بسمه تعالى، اگر فقيه جامع الشرايط يا منصوب از قبل او اقامه كند اشكال ندارد، وگرنه به قصد رجا بخوانند مانع ندارد.

2. با توجه به فتواى آن مفتى عظيم الشأن در مورد كسانى كه در مسافرت قصد ده روز مى كنند، از حد ترخّص به مقدار چند ساعت مى توانند خارج شوند و به قصدشان لطمه اى وارد نمى شود؟ بفرماييد كه آيا مى توانند در همان محلّى كه (به حد ترخّص است) رفته اند نماز بخوانند يا بايد برگردند به محلّى كه قصد كرده اند و در آن جا نمازشان را تمام بخوانند؟

بسمه تعالى، مى تواند در آن مقصد هم نماز بخواند و در فرض سؤال، بايد تمام بخواند.

3. با در نظر داشتن فرمان آن قائد معظم نسبت به حضور در نماز جمعه آيا مسافرينى كه قصد ده روز نموده اند و محل اقامت تا محل نماز جمعه، يگ الى دو فرسنگ فاصله دارد، مى توانند در نماز جمعه شركت كنند؟ و چنانچه شركت نمودند، نماز عصر را هم مى توانند در همان جا به جا آورند يا نمى توانند؟

ص: 303

بسمه تعالى، مانع ندارد، ولى نسبت به قصد اقامت بايد مسائل مربوط به آن را مراعات كنند.

4. حضرت امام؛ چنانچه يك محل از هر طرف، شش كيلومتر به شهرهايى كه نماز جمعه در آن جا برپا مى شود فاصله دارد آيا مى توان در همان محل، نماز جمعه اقامه نمود يا نمى توان؟

بسمه تعالى، در فاصلۀ شش كيلومترى اقامۀ نماز جمعۀ ديگر مانع ندارد.

5. مرجع بزرگوار بفرماييد براى يک فرد روحانى شركت به همراه عده معدود در نماز جمعه بهتر است يا اقامه نمودن نماز جماعت ظهر و عصر در محل و شركت جمعيت بسيار در صورتى كه روحانى ديگر نيست؟

بسمه تعالى، برپايى هرچه باشكوه تر نماز جمعه اولى است.

6. پيشواى محبوب و عزيز مؤمنين؛ بفرماييد حق تأليف گرفتن مشروعيت دارد يا ندارد؟

بسمه تعالى، مؤلف نسبت به تكثير نسخه اى كه ديگرى پس از تملك آن، بناى تكثير دارد حقى ندارد.

[سؤال 1808] 805

بسمه تعالى

به نظر حضرت عالى نماز عيد فطر را در اين موقعيت مى شود به جماعت خواند بدون هيچ كراهتى يا خير؟ در خاتمه نصرت و يارى شما را در به ثمر رساندن اهداف عالى اين انقلاب جهانى عظيم از خداوند منّان مسئلت دارم.

بسمه تعالى، با اجازه فقيه جامع الشرايط مانع ندارد.

[سؤال 1809] 806

بسمه تعالى 5 / 7 / 1361

پس از عرض احترام، به حضور مبارک مى رساند كه آن جناب در رسالۀ شريفه خود در قسمت نماز عيد فطر و قربان، اين دو نماز را در زمان ما كه حضرت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) غايب هستند، فرموده ايد كه احتياط واجب آن است كه به جماعت خوانده نشود، در حالى كه اكنون نمازهاى عيد به امامت امام هاى جمعه، به جماعت خوانده مى شود. لذا از حضور محترم مرجع شيعيان خواهشمندم كه در اين باره توضيح داده و

ص: 304

جواب را به وسيلۀ نامه براى اين جانب بفرستند.

بسمه تعالى، كسى كه از طرف ولىّ امر فقيه منصوب باشد، مانع ندارد نماز عيدين را به قصد ورود امامت كند.

[سؤال 1810] 7002

9. اخيراً شنيده شده است كه فتواى آن محترم دربارۀ نماز عيدين كه احتياط واجب و با جماعت نخواندن بود، تبديل شده است؛ اگر تبديلى شده است بيان بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر فقيه جامع الشرايط يا منصوب از طرف او اقامه كند، اشكال ندارد وگرنه به قصد رجا جماعت مانع ندارد.

ص: 305

نمازهاى مستحبى

[سؤال 1811] 4083

3. اگر بعد از نماز يوميه نمازى شبيه به نماز يوميه به قصد مستحبى بخواند چه جور است؟

بسمه تعالى، نماز دو ركعتى به قصد استحباب مانع ندارد.

[سؤال 1812] 2161

3. در مورد نماز اول ماه اگر مسلمان نزديك صبح خواب مانده و قريب طلوع آفتاب بيدار شود، نماز اول ماه را مى تواند به جاى نماز صبح هم محسوب بدارد يا خير؟

بسمه تعالى، نماز صبح و نماز اول ماه جاى يكديگر محسوب نمى شود.

[سؤال 1813] 3354

2. آيا اگر شخصى با زبان خويش - نه به قصد ريا - بگويد كه نماز شب مى خواند. آيا نماز شب او باطل خواهد بود يا خير؟

بسمه تعالى، باطل نمى شود.

ص: 306

نماز مسافر

نماز مسافر

[سؤال 1814] 697

3. نمازهاى صبحى را كه انسان در مسافرت بوده و به نيت شكسته نخوانده و مانند نماز غيرمسافر خوانده، بايد قضا نمايد؟

بسمه تعالى، نماز صبح شكسته نيست و در فرض سؤال، قضا واجب نيست.

[سؤال 1815] 2894

32. نماز خواندن در حين درگيرى جنگ بايد تمام باشد يا شكسته؟

بسمه تعالى، براى مسافرين شكسته است.

شرايط شكسته شدن نماز:

اول: پيمودن مسافت شرعى

[سؤال 1816] 807

بسمه تعالى 20 / 3 / 1361

دفتر رهبر عظيم الشأن و بنيان گذار جمهورى اسلامى، امام خمينى، دام عمره

پس از سلام و تحيات، كميته هاى انقلاب و ساير نهادهاى انقلابى كه در بخش ها مستقر مى باشند، مأموريت هاى پى در پى و بدون اراده در اطراف روستاها دارند. نماز

ص: 307

و روزه هاى آن ها چگونه بايد باشد؟

ضمناً اكثر پاسداران بومى مى باشند و بعضى هم غير بومى؛ لطفاً تفصيل داده شود.

بسمه تعالى، كسانى كه در آن جا از وطن به مقدار مسافت شرعى فاصله دارند، با قصد اقامت ده روز در يك محل، نمازشان تمام و روزه صحيح است. و اشخاصى كه از اهالى همان جا هستند، بيرون رفتنشان به كمتر از چهار فرسخ، موجب شكسته شدن نماز و روزه نمى شود.

[سؤال 1817] 808

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى

بعد از سلام، به عرض مى رسد كه محل شغل شخصى در هفت فرسخى منزل او است كه هر روزه بايد به آن جا برود و شب به منزل برگردد؛ در ماه رمضان روزه اش چه صورت دارد؟ و در غير ماه رمضان نمازش را چگونه بايد بخواند؟ لطفاً نظر مبارك را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، حكم مسافر را دارد.

[سؤال 1818] 809

بسمه تعالى

شخصى از وطن يا منزلش تا اول شهرى كه مى خواهد برود به اندازۀ سفر شرعى نمى باشد، ولى تا محلى كه فقط قصد دارد به همان محلّ برود و جزء همان شهر است بيش از سفر شرعى است، وظيفه اش نسبت به نماز و روزه چيست؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور نماز قصر، و روزه صحيح نيست.

[سؤال 1819] 810

بسمه تعالى 12 / 3 / 1361

با درود فراوان خدمت مرجع عالى قدر عالم تشيع و رهبر مستضعفين جهان

ص: 308

حضرت امام خمينى، دامت بركاته

ما كاركنان انبارهاى مركز تهيه و توزيع كاغذ و چوب كه محل كارمان در فاصلۀ 24 كيلومترى تهران - قم (كهريزک) مى باشد در مورد نحوۀ انجام تكاليف شرعى خود از نظر اقامۀ نماز و روزه دارى با مشكلاتى برخورد نموده ايم كه وقتى به رسالۀ آن بزرگوار رجوع كرديم متأسفانه درک اين مسأله براى ما مقدور نبود. لذا از حضرت عالى تقاضامنديم كه ما را در اين مهم راهنمايى فرماييد. مشكل ما اين است كه مجبوريم هر روز نماز صبح را در خانه اقامه كرده و بعداً به سر كار خود برويم و تا عصر به انجام وظيفه مشغول مى باشيم و بعد عصر به خانه مراجعت نموده و نماز مغرب و عشا را در منزل به جا مى آوريم. مشكل اساسى ما نحوۀ اقامه نماز ظهر و عصر مى باشد. بعضى از برادران نماز خود را كامل به جا مى آورند و در مورد كار خود دلايلى دارند و جمعى از برادران ديگر نماز خود را شكسته مى خوانند با دلائلى ديگر. با توجه به اين كه گاهى اوقات كه ما به خانه مراجعت مى نماييم آفتاب هنوز غروب نكرده است، از آن بزرگوار تقاضامنديم فتواى خود را در دو مورد زير بفرماييد.

1. نحوۀ اقامۀ نماز ظهر و عصر.

2. نحوه گرفتن روزه با توجه به بعد مسافت.

و در آخر دست و روى آن رهبر را غرق بوسه نموده و از خداوند بزرگ طول عمر براى حضرت عالى خواهانيم و اميدواريم كه دعاى خير در حق ما فرزندان كوچكتان بنماييد.

بسمه تعالى، در فرض سؤال در غير وطن حكم مسافر را داريد، بايد در محل كار نماز را شكسته به جا آوريد و نمى توانيد روزه بگيريد.

[سؤال 1820] 1544

[كسى كه در كرج مثلاً ساكن است ولى كارش در تهران، آيا نماز و روزۀ ايشان چطور است؟]

- در خارج وطن، قصر است.

ص: 309

[سؤال 1821] 811

بسمه تعالى 1 / 3 / 1361

حضور محترم آيت الله العظمى امام خمينى

خواهشمند است كه حقير را در مسائل ذيل راهنمايى فرماييد:

1. ما ساكن تهران هستيم و در 35 كيلومترى منزل مسكونى مان در تهران دهى داريم كه سه ماه تابستان به آن جا مى رويم و مجبور هستيم كه يك يا دو روز در هفته براى كلاس دينى مان به تهران بياييم و نيز نمى توانيم عصر به تهران آمده و قبل از ظهر فردايش برگرديم، تكليف نماز و روزۀ ما چه مى شود؟

بسمه تعالى، حكم مسافر داريد مگر اين كه تهران وطن شما باشد و به محله اى كه وطن شما است برويد.

[سؤال 1822]

2. يک يا دو روزى كه در هفته به تهران مى آييم نمازمان شكسته است يا كامل؟ و روزۀ ما صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، نماز شكسته است و روزه صحيح نيست مگر در فرض مذكور در مسأله قبل.

[سؤال 1823]

3. غير از آن يک روز در هفته بقيه اوقاتى را كه در ده هستيم نمازمان شكسته است يا كامل؟ و روزه مان صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى،اگر ده وطن شما است در آن جا نماز تمام و روزه صحيح است.

[سؤال 1824] 4209

2. در باب مسائل مربوط به نماز مسافر، به دو مسأله بر مى خوريم: يكى اين كه بايد رفت و برگشتمان از وطن، هشت فرسخ شود تا حكم مسافر پيدا كنيم و ديگر اين كه اگر آن مقدار از شهر دور شويم كه ديگر ديوارهاى شهر را نبينيم و صداى اذان شهر را

ص: 310

نشنويم، حكم مسافر را پيدا مى كنيم؛ مواقعى امكان دارد پيش بيايد كه اگر از ديد مسأله اولى بنگريم، هنوز حكم مسافر را نداريم؛ ولى اگر مسأله دوم را در نظر بگيريم، حكم مسافر را داريم؛ مثلاً به اندازۀ دوازده كيلومتر كه از وطنمان خارج شويم، ديگر ديوارهاى شهر را نمى بينيم و صداى اذان را نمى شنويم؛ وظيفه چيست؟

بسمه تعالى، نتيجۀ دو مسأله فوق اين است كه كسى كه به قصد هشت فرسخ از وطن بيرون رود - كه مبدأ هشت فرسخ آخر شهر است - وقتى به حدى رسيد كه ديوارها را نمى بيند و صداى اذان را نمى شنود، نمازش را شكسته بخواند و منافاتى در بين نيست.

[سؤال 1825] 6556

2. اين جانب كارگر يك سازمان هستم. هر روز به استثناى روزهاى تعطيلى از منزل تا محل كار بيست و سه كيلومتر و نهصد متر عرفى راه طىّ مى كنم، به سر كار مى روم و بعدازظهر هم از همان راه برمى گردم. اوّلاً: نماز و روزۀ اين جانب شكسته مى شود يا خير؟ ثانياً: اگر شكسته باشد نماز هر روز را در محل كار اول وقت به جا آورم بهتر است يا آخر وقت برمى گردم به منزل كامل به جا آورم بهتر است؟

بسمه تعالى، اگر فاصلۀ بين محل كار و وطن مسافت شرعى است، در محل كار حكم مسافر داريد و نماز اول وقت افضل است.

[سؤال 1826] 6556

3. بنده كارگر هستم و براى معاش زندگى مجبورم از در منزل تا محيط كار هر روز بيست و دو و نيم كيلومتر راه بروم و همان قدر هم برگردم (يعنى جمعاً مى شود 45 كيلومتر عرفى)، آيا نماز و روزۀ اين جانب شكسته است، يا خير؟

بسمه تعالى، حكم همان است كه در بالا ذكر شد.

[سؤال 1827] 5592

4. كسى كه هر روز چهار فرسخ راه و گاهى هشت فرسخ راه از محل اقامت خود

ص: 311

براى كار مى رود، نماز و روزۀ اين شخص محكوم به چه حكم است؟

بسمه تعالى، حكم مسافر دارد.

[سؤال 1828] 2020

3. اگر كسى از حد ترخّص خارج شود و دوباره به حد ترخّص داخل شود (يعنى به سه فرسنگى منزلش برگردد)، آيا موقعى كه به سه فرسنگى رسيد، نمازش چطور است؟

بسمه تعالى، اگر از منزل به قصد مسافت حركت نكرده و منزل، وطن يا محل اقامۀ او است، مسافر نشده و نمازش تمام است و اگر به قصد مسافت بوده و قصد دارد مسافت را تا منزل تكميل كند شكسته بخواند.

[سؤال 1829] 1765

5. تكليف رزمندگان اسلام - چه در خط مقدم جبهه ها يا در پشت جبهه ها - در مورد نماز و روزۀ ماه مبارك رمضان چيست؟

بسمه تعالى، بدون قصد اقامت ده روز در يك محل حكم مسافر داريد.

[سؤال 1830] 1099

3. كسانى كه قصد ماندن ده روز در محل را دارند و مى خواهند در نماز جمعه كه فاصلۀ آن از حد شرعى مى گذرد شركت كنند، نماز عصر آن ها چه حكم دارد؟ و همچنين اگر اين افراد بخواهند چند ساعت آن جا بمانند؟

بسمه تعالى، اگر منظور از حد شرعى كه بيان كرده ايد، مسافت شرعى است، حكم مسافر دارد.

[سؤال 1831] 3587

2. از نظر مبارک امام، ملاک در قصر و اتمام چيست؟

بسمه تعالى، در سفر، نماز قصر است با شرايطى كه در رساله ذكر شده است.

ص: 312

[سؤال 1832] 812

بسمه تعالى 30 / 5 / 1361

حضور محترم رياست دفتر امام خمينى، دامت بركاته، پس از عرض سلام و ادب، محترماً معروض مى دارم: اين جانب به عنوان يک مسلمان متعهد و با ايمان به گفتار امام و مقلد امام، پاره اى سؤال دينى و سياسى دارم؛ لطفاً پاسخ فرماييد.

1. مسافرى كه صبح بدون نيت ده روز از موطن خود حركت نموده و پس از پيمودن مسافت هشت فرسنگ شرعى، بعدازظهر همان روز به موطن خود مراجعت مى نمايد، در موطن خود نماز ظهر و عصر را بايد شكسته بخواند يا كامل؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، نماز را تمام بخواند.

2. دستور در مورد عمل نكاح با زن هاى غيرصاحب اديان رسمى كه داراى كتاب آسمانى نمى باشند

چگونه است؟ و آيا مى شود در صورت تمايل زوج، بدون صيغۀ نكاح و تنها با رضايت طرفين، عمل مقاربت انجام داد يا نه؟

بسمه تعالى، مقاربت بدون عقد زناشويى زنا و حرام است و ازدواج با غير اهل كتاب، ولو اين كه موقت باشد باطل است.

3. كندن ميوه از باغ كشاورزى براى خوردن در همان محل بدون اجازه از صاحب باغ آيا حلال است يا خير و اين كه مى گويند به اندازۀ خوردن حلال است و براى بردن حلال نيست چگونه است؟

بسمه تعالى، اگر درخت ميوه در سر راه رهگذر قرار داشته باشد، مى تواند درحال عبور از خيابان، از ميوۀ آن درخت براى خوردن در همان جا استفاده كند. به شرط آن كه از حد سيرى و احتياج تجاوز نكند.

[سؤال 1833] 813

بسم الله الرحمن الرحيم

حضرة زعيم الاُمّة الإسلامية، و قائد المستضعفين، و أمل محرومي الأرض، و مؤسّس جمهوريتنا الإسلامية المباركة، آية الله العظمى الإمام السيّد روح الله الموسوي الخميني، أدام الله بركاته، و متّع الاُمّة الإسلامية بطول بقائه.

ص: 313

سيّدي و مولاي! أرسل إليكم من قلب جريح، و من نفس مشتاقة إليكم، و ذائبة في حبّكم، أرسل إليكم تحيّاتي وسلامي؛ راجياً قبول تحيّة هذا الحقير.

و من أنا يا سيّدي حتّى أكتب إليكم رسالة و اقتطع دقائق من وقتكم الثمين الذي أوقفتموه لله سبحانه. ولكن عذراً يا مولاي بأن ليس لي بدٌ من بثّ حبّي إليكم، و تقديم هذه الاستيضاحات إلى جنابكم، كما انتهز الفرصة لكي أدعو الله تعالى أن يحفظكم قائداً و زعيماً و ملاذاً و ذخراً، و أن ينصر بكم الإسلام في كلّ مكان، و أن يفتح على أيديكم عراقنا المظلوم الذي يستغيث بكم و الذي ينتظر قوات الإسلام المظفرة.

1. ما حكم صلاة وصوم العراقي الذي يقيم في الجمهورية الإسلامية في إيران، و الذي يتطلّع إلى العودة إلى العراق متى ما تمّ تحريره؟

بسمه تعالى، يكون بحكم المسافر.

2. إنّ الشخص المرتبط بوظيفة حكومية في طهران، و يقع محل سكناه في محلّة و دائرته في محلّة اُخري (المحلاّت في طهران متّصلة) هل إنّ عليه أن ينوي الإقامة من أجل أن تكون صلاته تامة؟

بسمه تعالى، لايجب عليه قصد الإقامة؛ نعم لو نوى الإقامة يجب عليه إتمام الصلاة.

3. إذا نوى الشخص السابق الإقامة في بيته لمدّة عشرة أيّام، فهل هذا يعني أنّ عليه أن لا يذهب إلى دائرته، إذا علمنا أنّ دائرته لاتبعد عن بيته (4 فراسخ)، بل أقلّ من ذلك؟

بسمه تعالى، إذا تحقّق الإقامة في بيته فالذهاب إلى ما دون المسافة لا مانع منه، و لا يضرّ بإقامته.

[سؤال 1834]

4. لو كان بيت الشخص يبعد أكثر من أربع فراسخ عن محلّ عمله، فماذا يعمل لكي تكون صلاته تامّة في دائرته؟ ولكي يستطيع صيام شهر رمضان؟

بسمه تعالى، فى فرض السؤال لايتمّ في صلاته و صومه، بل تقصير.

[سؤال 1835] 1509

3. مهاجران جنگى كه قصد اقامت كرده اند، آيا مى توانند از حد هشت فرسخ بگذرند و قبل از نماز ظهر و عصر، به همان جايى كه قصد كرده اند برگردند؟

ص: 314

بسمه تعالى، با حصول سفر شرعى، حكم اقامت سابق از بين مى رود و بدون نيت اقامت جديد، نماز قصر است و روزه صحيح نيست.

[سؤال 1836] 1737

2. كسى كه مسافر است و قصد ده روز مى كند كه در جايى بماند، ولى بعد از چند روز مسأله اى برايش پيش مى آيد كه مدت بيست و چهار ساعت از آن مكان خارج شود و اين مسافت، از بيست و چهار كيلومتر بيشتر است، اگر به مكان سابق كه قصد كرده برگردد؛ آيا قصدش صحيح است؟ يعنى مى تواند نماز درست بخواند يا شكسته مى شود؟

بسمه تعالى، در مورد سؤال، بايد دو مرتبه قصد كند.

[سؤال 1837] 814

بسمه تعالى

با سلام به محضر امام امت و با آرزوى طول عمر آن حضرت از درگاه خداوند متعال، مقتضى است به سؤالات اين جانب پاسخ دهيد.

1. فردى كه منزلش در شهر رى مى باشد و به خانۀ يكى از اقوامش كه مثلاً در خيابان تهران پارس است، مى رود؛ در صورت چند روز ماندن، تكليفش به چه صورت است؟

بسمه تعالى، اگر منزل فاميل تا شهر رى به مقدار چهار فرسخ شرعى باشد، بدون قصد ماندن ده روز؛ نماز قصر است.

2. اگر فردى با بودجه مملكت (بيت المال) در محل كارش براى خود خانه اى با وسايلش فراهم كند؛ اولاً، بفرماييد صحيح است يا خير؟ در ثانى، نمازش به چه ترتيب است؟ و استفاده از امكانات، مثل:

محل و آب و غيره شرعاً چه صورت دارد؟

بسمه تعالى،تابع مقررات دولت اسلامى است. اگر با اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه باشد، اشكال ندارد.

ص: 315

[سؤال 1838] 815

بسمه تعالى

با تقديم عرض سلام به رهبرم؛ سپاس خدا را كه چنين رهبرى به ما عطا فرموده است. مدتى است كه مسأله اى برايم پيش آمده است و در رابطه با اين مسأله به هر جا مى روم جواب هاى متفاوتى مى دهند. به رساله نيز رجوع كردم ولى متوجه نشدم. مسأله به اين قرار است: محل تولدم با محل كار طورى است كه نمازم شكسته مى شود. من مسئول يك نهاد هستم و در چند كيلومترى محل كارم ازدواج كرده ام و در آن جا سكونت مى كنم. از شما مى خواهم كه بفرماييد نمازم و روزه ام چگونه است؟ ضمناً در اين شش ماه كه مسئول شده ام، نمازم را گاهى به طور شكسته، و زمانى هم به صورت تمام خوانده ام. با توجه به مسائل بالا، نسبت به اين شش ماهى كه به آن صورت نماز خوانده ام، وظيفه ام چيست؟

بسمه تعالى، اگر محل سكونت شما، وطن شما نيست و از وطن شما به مقدار مسافت يا بيشتر فاصله دارد، بدون قصد ماندن ده روز در آن، نماز شما شكسته است. بلى، اگر قصد ده روز در آن جا بنماييد و بمانيد و فاصلۀ آن جا تا محل كار، كمتر از مسافت باشد، نماز شما در آن جا و محل كار تمام است و تا سفر شرعى نكرده ايد به همين حكم باقى هستيد.

[سؤال 1839] 816

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

1. در سفر به اربعة فراسخ و يا بيشتر، قبل از هشت فرسخ اگر بخواهد چند روز در شش فرسخى بماند و برگردد، نمازش در رفت و برگشت و مقصد چطور است؟

بسمه تعالى، اگر قصد ماندن ده روز ندارد، حكم مسافر دارد.

2. مورد صدقۀ مستحبه يا نذرى آيا فقط فقير است يا مطلق فى سبيل الله است؟

بسمه تعالى، احوط، اقتصار بر فقير است.

ص: 316

3. اگر مجتهد مقلِّد از دنيا برود، تا زمانى كه مقلَّد جديد مشخص شود، انسان چه كند؟

بسمه تعالى، مى تواند باقى بماند يا احتياط كند.

4. تعميركار چيزى را تعمير كرده؛ آيا هرچه گفت، بايد به او داد يا نه؟ در صورت مشخص نبودن اجرت المثل چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، بايد اجرت المثل بدهد، و اگر مشخص نيست، مصالحه نمايند.

[سؤال 1840] 817

بسمه تعالى 25 / 2 / 1361

حضور شريف مرجع و قائد و زعيم اكبر، موسى زمان، درهم كوبنده ستمگران، بت شكن عصر، پس از اداى احترام و بوسه بر دست مبارک، سعادت و سلامتى و دوام عمر، پيروزى اسلام بر كفر را به حضورعالى قدر شما تبريک عرض مى نماييم.

دربارۀ شكسته خواندن و يا صحيح خواندن نماز در حين انجام مأموريت يعنى در سربازى براى ما توضيحاتى را مرقوم بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر از وطن خود به مقدار مسافت شرعى دور شده اند، بدون قصد اقامت ده روز حكم مسافر دارند.

[سؤال 1841] 1153

3. شخص كه قصد سفر كرده، مسافت شرعى را برود با حد ترخص كار نداشته، جنب حد ترخص باغ دارد به آن باغ كه رسيد، دو يا سه روز آن جا توقف نمايد، بعد بقيۀ راه را مى خواست برود، آن دو يا سه روزى كه آن جا مانده است، نماز و روزه چه حكم دارد؟

بسمه تعالى، حكم مسافر دارد.

[سؤال 1842] 993

3. حضرت عالى فرموده ايد: «فرد، در غير محل تولد حكم مسافر دارد هرچند مسافت كمتر از چهار فرسخ باشد» آيا در فتواى فوق، مسافت اعتبار نداشته و فرد قبل

ص: 317

از آن كه از چهار فرسخ شرعى خارج شود، مسافر محسوب مى شود؟

بسمه تعالى، مراد فردى است كه از وطن يا محل اقامت به مقدار مسافت شرعى دور شده باشد.

[سؤال 1843] 1003

3. فردى كه در غير محل تولد، حكم مسافر را دارد و مجبور است براى ديدار پدر و مادر، به محل تولد كه كمتر از چهار فرسنگ شرعى مسافت دارد برود، آيا به محض بازگشت به محل زندگى خود، نماز او قصر است يا بعد از پيمودن مسافت شرعى؟

بسمه تعالى، اگر محل تولد، وطن او است و از آن اعراض نكرده، بعد از برگشت از آن به محل سكونت، در صورتى نمازش قصر است كه فاصلۀ دو محل به مقدار مسافت باشد؛ وگرنه بايد نماز را تمام بخواند؛ مگر اين كه از وقت حركت از وطن، قصد سير چهار فرسخ داشته باشد و محل سكونت در بين راه باشد.

[سؤال 1844] 818

بسمه تعالى

1. اگر كسى منزلش در تجريش است، ازدواج كرده به قلهک يا جماران آمده و منزلى اجاره نموده، آيا قلهك يا جماران وطن او حساب مى شود چون فاصله اش تا تجريش كم مى باشد؟

بسمه تعالى، اگر وطنش تجريش است يا قصد اقامه ده روز در تجريش كرده است تا سفر شرعى نكند، نمازش تمام است و سفر شرعى 22/5 كيلومتر است.

2. اگر كسى در محلى منزلى اجاره كرده و نمى داند در آن چه مدت سكونت دارد آيا مى تواند قصد وطن كند؟

بسمه تعالى، با اين فرض قصد توطن حاصل نمى شود.

ص: 318

3. آيا دختر بعد از ازدواج از نظر معين كردن وطن براى نماز و روزه اش تابع شوهر مى باشد، در صورتى كه آن محل براى شوهر وطن مى باشد؟

بسمه تعالى، زن مستقل است و تابع كسى نيست.

4. اگر دختر يا پسرى بعد از ازدواج به منزل پدرشان به صورت مهمان بيايند، در صورتى كه فاصلۀ منزل خودشان با منزل پدرشان بيش از 22/5 كيلومتر است نمازشان چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر منزل پدرشان وطن آن ها است و اعراض نكرده اند در آن منزل نمازشان تمام است و بين راه قصر است.

5. آيا دودۀ نفت نجس استحاله و پاک است؟

بسمه تعالى، پاك است ولى اگر چربى دارد احتراز كنيد.

6. از ظرف نقره اگر خوراكى برداريم به نيت خارج كردن، لازم است در ظرف ديگر گذاشته سپس ميل كنيم؟

بسمه تعالى، در ظرف ديگر بريزيد پس در آن استعمال كنيد.

[سؤال 1845] 993

4. آيا كسى كه حكم مسافر را دارد نمازش قصر است يا پس از تحقق مسافت نمازش قصر مى شود؟ منظور كسى است كه به صورت موقت در غير محلۀ تولدش در محله اى با فاصلۀ كمتر از چهار فرسخ زندگى مى كند.

بسمه تعالى، اگر از محل تولد به مقدار كمتر از چهار فرسخ برود حكم مسافر ندارد و نمازش تمام است.

[سؤال 1846] 819

بسمه تعالى

قم، دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

خواهشمند است جواب مسأله زير را طبق فتواى حضرت امام مرقوم فرمايند:

با توجه به اين كه اكثر افراد ساكن در فولادشهر اصفهان - كه در 15 كيلومترى كارخانۀ ذوب آهن اصفهان قرار دارد - از شهرستان هاى مختلف مى باشند كه به علت اشتغال در كارخانۀ ذوب آهن ناچارند كه در خانه هاى سازمانى كه مال دولت مى باشد

ص: 319

زندگى نمايند و با توجه به اين كه بعضى از آنان هر هفته يك بار هم به وطن اصلى خودشان (شهرى كه در آن متولد شده اند) نزد پدر و مادرشان مى روند و باز مراجعت مى نمايند، نماز و روزۀ آنان طبق دستور امام چگونه است؟ اين سؤال را از افراد مختلف نموده اند و جواب هاى متفاوت شنيده اند؛ از آن دفتر استدعا مى شود كه نسبت به توضيح آن محبت فرماييد. با عرض تشكر و به اميد آزادى قدس عزيز

بسمه تعالى، كسانى كه آن جا را وطن قرار نداده اند حكم مسافر دارند.

[سؤال 1847] 820

بسمه تعالى

1. اشخاصى كه براى پيدا كردن مجرمين مى روند به اطراف تا مجرمين را پيدا كنند و تحويل دادگاه اسلامى دهند، البته گاهى مى گردند كه مجرمين را پيدا كنند و گاهى هم مجرمين در محل معينى هستند، مى روند آن ها را مى آورند دادگاه و گاهى هم منتظر دستور هستند، اين اشخاص در تمام اين صور، نماز را بايد تمام بخوانند يا قصر يا تفصيل در مسأله هست؟

بسمه تعالى، در صورتى كه از وطن يا محل اقامه، كمتر از چهار فرسخ دور مى شوند نمازشان تمام است و چنانچه مقصد معين چهار فرسخ يا زيادتر باشد نماز قصر است.

2. اشخاصى كه شغل آن ها حفظ بعضى مقامات است؛ مثلاً از منزل خود مى روند تا منزل قاضى دادگاه؛گاهى مستقيم و گاهى هم به اطراف مى روند تا رفقاى خود را جمع كنند كه با هم بيايند منزل قاضى دادگاه و از منزل آقاى قاضى به اتفاق ايشان و براى محافظت او، حركت مى كنند به سوى دادگاه، كه تمام آن ها به حد مسافت است، هم از منزل قاضى تا دادگاه و هم از منزل خودشان تا منزل قاضى دادگاه و گاهى هم از منزل خودشان تا منزل رفقا كه مى روند آن ها را هم خبر كنند و با خود بياورند در منزل قاضى دادگاه به حد مسافت است، در تمام اين صور نماز آن ها تمام است يا قصر؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله كه طى مسافت شرعى مى شود براى رسيدن به هر يک از مقاصد مذكوره، نماز شكسته است.

ص: 320

[سؤال 1848] 2975

2. كسانى كه در جبهه مى جنگند نسبت به مسأله 1293 چه وظيفه اى پيدا مى كنند.

بسمه تعالى، اگر جبهه به قدر مسافت شرعى از وطن دور است، نماز شكسته مى شود؛ مگر اين كه قصد اقامت ده روز در يک محل كند يا سى روز متردداً در يک محل بماند.

[سؤال 1849] 821

بسمه تعالى

با سلام و درود بر امام امّت، خمينى بت شكن

در آغاز نامه، فرا رسيدن عيد سعيد غدير خم بر امام مبارك باد. همچنين پيروزى رزمندگان اسلام در عمليات مسلم بن عقيل بر امام و شما برادران مبارك باد. من دو سؤال داشتم كه اميدوارم شما جواب بدهيد:

1. مى خواستم بگويم كه اگر شخصى در كرج زندگى مى كند، وقتى كه به تهران مى رود بايد نماز شكسته بخواند يا درست؟

بسمه تعالى، شكسته است.

2. رانندۀ تاكسى چطور؛ آيا او هم بايد شكسته بخواند يا درست؟ البته در تهران ملكى هم نداشته باشد.

بسمه تعالى، اگر شغلش رانندگى نيست حكم مسافر دارد.

[سؤال 1850] 2905

2. من اهل روستايى از شهرستان بم هستم و مدت ده سال در معادن اين جا كار مى كنم و از محل سكونت تا محل كارم 12 كيلومتر است و در داخل تونل كار مى كنم و مى توانم اين جا را وطن دوم يا سوم قرار بدهم. آيا نمازم را درست بخوانم و روزه هم بگيرم يا نه؟

بسمه تعالى، اگر وطن اصلى شما تا محل سكونت فعلى و محل كار به قدر مسافت شرعى فاصله دارد، در محل سكونت و محل كار، بدون قصد

ص: 321

زندگى دائمى، حكم مسافر داريد.

[سؤال 1851] 1971

6. بنده در طول خدمت در روستا گاهى يك هفته در روستا مى مانم و آخر هفته به شهرى كه خودم در آن ساكن هستم - مثلاً باختران - بر مى گردم، كيفيت خواندن نماز در اين صورت در روستا و در شهر خودم به چه نحو است؟

بسمه تعالى، در وطن، نماز تمام است و در محل خدمت، اگر با وطن به قدر مسافت شرعى فاصله دارد، حكم مسافر داريد.

[سؤال 1852] 2835

4. اگر كسى از وطنش - مثلاً - براى ديدن تعليمات نظامى به پنج فرسخى برود و نمى داند كى به وطن باز مى گردد، در ضمن ده روز يا يك ماه و يا دو ماه، آيا نمازهاى او شكسته است يا تمام؟

بسمه تعالى، نماز او شكسته است؛ مگر آن كه سى روز مردّد در آن جا بماند، كه در اين صورت، بايد بعد از آن تمام بخواند.

[سؤال 1853] 822

بسمه تعالى

محضر مبارک قائد اعظم آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

بعد التحيّة والسلام و عرض ادب، اجازه فرماييد مسائل زير مطابق نظر مبارک جواب داده شود.

1. چه مى فرماييد عده اى هستيم كه در حدود بيست ماه مى باشد از شش فرسخى به نماز جمعه در شبستر حاضر مى شويم و تصميم داريم كه همه موقع شركت كنيم و گاه بى گاه بعضاً يک هفته غيبت مى باشد. آيا اين عدّه با طىّ اين مسافت كه رفت و آمد

روى هم دوازده فرسخ مى باشد نماز عصر را با اين تصميم فوق شكسته بخوانيم و يا تمام.

ص: 322

بسمه تعالى، بايد شكسته بخوانند.

2. در حال قرائت خطبه ها از طرف امام جمعه توجّه به جوانب و يا بعضاً مصاحبه و يا صرف سيگار از طرف مأمومين صحيح است يا نه؟

بسمه تعالى، از هر كار كه موجب فوات فائده خطبه باشد بايد اجتناب نمايند.

3. مطابق رأى مبارك كه پرداخت سهم سادات بايد با اجازۀ مجتهد باشد، در روستاى ما سادات اصيل و فقير از قديم الايام مى باشند، بفرماييد تحصيل اجازه به چه نحو بايد باشد؟

بسمه تعالى، هر كس مى تواند براى پرداخت به آنان اجازه بگيرد.

4. معمول است در روستاها اموات را در منازل مسكونى اش غسل ميت مى دهند و بعضاً بعضى از

اموات فاقد وصايت بوده و داراى اولاد صغير بدون تعيين قيّم مى باشند. در اين صورت براى تعيين قيّم شرعى كه با اجازه اش تغسيل و تكفين و مجلس تعزيت در همان منزل كه ورثه صغار دارد به چه نحو اجازه مى فرماييد تا عنداللزوم اقدام شود؟

بسمه تعالى، اجازه دادن بستگى به ملاحظه خصوصيات موارد و ملاحظه مصلحت دارد و كلّى نمى توان اجازه داد.

5. پرداخت رد مظالم به فقرا در روستاها كم و بيش اتفاق مى افتد، آيا محتاج به اجازۀ مجتهد مى باشد يا نه؟

بسمه تعالى، خود مكلف مجاز است به فقرا بپردازد.

6. در روستاها گاه گاه مستضعفين با دست رنج خود خانه و حياط درست مى كنند براى سكونت خانواده اش، در سال، تخميس اين حياط از مؤونه مى باشد، يا بايد خمسش را بدهد.

بسمه تعالى، اگر با پولى كه سال بر آن گذشته خانه را تهيه نكرده باشد خمس ندارد.

7. در بعضى از روستاها پاره اى مستغلات بين مردم، شهرت وقف بودن را دارد ولى سند وقف نامه

ملحوظ نيست كه كم و كيف آن روشن باشد تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اگر معروف به وقف است احكام وقف را دارد.

حد مسافت شرعى

[سؤال 1854] 6556

14. آيا بيست و يک كيلومتر و ششصد متر محاسبه شدۀ دقيق، چهار فرسخ شرعى

ص: 323

مى باشد يا چهار فرسخ شرعى بيست و دو و نيم كيلومتر مى باشد؟

بسمه تعالى، فرسخ شرعى دوازده هزار ذراع است و براى محاسبه با كيلومتر خودتان حساب كنيد و تقريباً كمى بيشتر از بيست و دو كيلومتر معادل 4 فرسخ است.

[سؤال 1855] 1039

2. فتواى اخير امام راجع به 22 كيلومتر از محل دور شدن، دربارۀ نماز و روزه چيست؟

بسمه تعالى، مقدار مسافت، 22/5 رفتن با برگشتن آن است و احكام آن در رسالۀ عمليه ذكر شده است.

[سؤال 1856] 823

بسمه تعالى

محضر قائد عظيم الشأن، امام خمينى، مرجع عالى قدر شيعيان

1. لطفاً بفرماييد فرسخ شرعى چند كيلومتر است؟

بسمه تعالى، مجموع چهار فرسخ، حدود 5/22 كيلومتر است.

2. شهرهاى غير كبير مثل قم، كاشان، يزد و امثال آن، كه توسعه پيدا كرده است، ابتداى حد ترخص آيا از خانه هاى ساخته شدۀ جديد حساب مى شود؟

بسمه تعالى، اگر ساختمان هاى جديد، جزء شهر محسوب است، ابتداى مسافت از همان ساختمان ها حساب مى شود.

3. آيا تيمم بر شن و ماسه و موزاييک صحيح است يا نه؟

بسمه تعالى، بر شن و ماسه مانع ندارد و همچنين بر موزاييک؛ اگر چه احتياط در موزاييک مراعات شود.

4. زنى كه شوهرش از دنيا رفته است، آيا آن زن مى تواند در خانۀ شوهر متوفى زندگى كند؟

بسمه تعالى، با رضايت وارثين خانه مانع ندارد.

5. آيا براى پرداخت زكات مال و زكات فطره، احتياج به اذن مجتهد است يا نه؟

ص: 324

بسمه تعالى، اذن مجتهد لازم نيست.

6. كسى كه در جايى چهارده و پانزده سال مانده و زندگى كرده و قصد ندارد كه آن جا را ترک كند، آيا آن جا وطن او محسوب مى شود يا نه؟ و اگر وطن براى او حساب نمى شود آيا براى اين كه آن جا وطن او حساب شود غير از قصد دائمى راهى هست يا نه؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله كه قصد دائمى ندارد ترتب احكام وطن در صورتى است كه عرفاًوطن محسوب بشود.

7. آيا مهرهايى كه مخطوط است و نقش و نگار دارد آيا بر طرف مخطوط آن مى شود سجده كرد يا نه؟

بسمه تعالى، كفايت مى كند لكن بهتر اجتناب است.

8. كسى كه در جايى قصد اقامۀ ده روز مى كند و از ابتدا هم قصد دارد كه كمتر از چهار فرسخ برود و برگردد، بلكه قصد دارد كه در عرض اين ده روز چند مرتبه برود و برگردد، نماز او چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، اقامه محقّق نمى شود.

9. ريش تراشيدن چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، بنابر احتياط واجب بايد ترك شود.

10. كسى كه در اطراف محل زندگى خودش تقريباً به صورت دايره مانند كه كمتر از حد مسافت شرعى است مى گردد براى منظورى نماز و روزه او چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، نماز تمام و روزه صحيح است.

11. كسى كه بعد از خواندن يك نماز چهار ركعتى از ماندن ده روز منصرف شد، روزه او چه حكمى

دارد مى تواند روزه بگيرد يا نه؟

بسمه تعالى، روزه او صحيح است.

[سؤال 1857] 985

2. فرسنگ شرعى 24 كيلومتر محسوب مى شود يا 22 كيلومتر؟

بسمه تعالى، حدود 22/5 كيلومتر با چهار فرسخ شرعى مساوى است.

[سؤال 1858] 824

بسمه تعالى 5 / 4 / 1361

محترماً؛ در مورد مسأله اول نماز مسافر، خواهشمند است بيان فرمايند هدف از

ص: 325

هشت فرسخ شرعى به طور دقيق چند كيلومتر يا چند متر است؟

بسمه تعالى، فرسخ شرعى دوازده هزار ذراع دست انسان متوسط است و هشت فرسخ شرعى تقريباً چهل و پنج كيلومتر مى شود.

[سؤال 1859] 1032

6. چهار فرسخ شرعى چند كيلومتر است؟

بسمه تعالى، چهار فرسخ، تقريباً 22/5 كيلومتر است.

[سؤال 1860] 927

2. اگر من به محل كارم رفتم كه حدود ده كيلومتر تا منزل فاصله دارد و بعد، به محل اقوام خود كه تا محل كار، هفت كيلومتر فاصله دارد، و آن جا نيز تا منزل خودم هفت كيلومتر فاصله دارد، بروم و برگردم و شب را در منزل اقوام و يا محل كار باشيم و چندين مرتبه اين كار تكرار شود تا مسافت بيش از بيست و چهار كيلومتر طى شود و به منزل خودم نيز نروم، نماز به چه شكل است؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، نماز قصر نمى شود و ميزان در پيمودن مسافت، پيمودن چهار فرسخ در يك امتداد است و با پيمودن كمتر از مسافت در چند بار - كه مجموعاً به مقدار مسافت مى شود - حكم سفر مترتّب نمى شود.

[سؤال 1861] 1004

4. كسى كه از منزل خود خارج مى شود (در داخل شهر تهران) و محل كارش در همان تهران مى باشد (از نظر مسافت، كمتر از 22/5 كيلومتر)، چنانچه در پايان كار به منزل خود مراجعه ننمايد و به محل ديگرى در داخل تهران برود و بيش از 22/5 كيلومتر رفته باشد، آيا حكم مسافر را پيدا مى كند يا خير؟

بسمه تعالى، در خروج از منزل به محل كار اگر مقدار مسافت بين منزل و محل كار، كمتر از چهار فرسخ شرعى باشد، حكم سفر مترتّب نيست ولو

ص: 326

اين كه مسافت برگشت، بيش از چهار فرسخ باشد؛ ولى اگر از اول بنا دارد بعد از انجام كار در بين راه، به نقطۀ دورترى برود كه از منزل تا آن نقطه به مقدار چهار فرسخ يا بيشتر است، در اين صورت حكم مسافر دارد.

[سؤال 1862] 905

22. كسى كه دو محل كار دارد و چندين بار بين اين دو محل در هر روز رفت و آمد مى كند و صبح كه از منزل حركت مى كند مى داند كه اول به مقصد اول مى رود، بعد به مقصد دوم و چند بار رفت و آمد بين اين دو محل كار را انجام مى دهد كه در مجموع، مسافت از خانه به محل اول و چند بار رفت و برگشت و بازگشت به خانه، بيش يا اقلاً هشت فرسخ مى شود، حكم نماز و روزه اش چيست؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، مسافت محقق نيست.

[سؤال 1863] 825

بسمه تعالى

پس از سلام و آرزوى طول عمر براى امام عزيزمان تقاضا داريم در مورد روزۀ عده اى از پرسنل كلانترى نياوران كه به شرح زير مى باشد، ما را راهنمايى فرماييد.

عده اى از مأمورين كلانترى كه در تهران زندگى مى كنند، فاصله منزل آن ها تا محل كارشان كه كلانترى نياوران است، از چهار فرسخ بيشتر است، و صبح كه مى آيند كلانترى، تا فردا صبح در كلانترى مى مانند. خواهشمند است در مورد نماز و روزۀ اين عده راهنمايى فرماييد.

ضمناً ممكن است فاصلۀ كسى از چهار فرسخ كمتر باشد، ولى از راه هاى مختلف به منزل برود كه يكى از راه ها بيشتر فاصله داشته باشد و آن هم اجبارى است؛ چون تاكسى با مسير معين حركت نمى كند. خواهشمند است در اين مورد راهنمايى فرماييد.

بسمه تعالى، ميزان مسير تا رسيدن به مقصد است و اگر رفت و برگشت به مقدار مسافت شرعى باشد، حكم مسافر دارند.

ص: 327

[سؤال 1864] 3165

7. آيا براى حد ترخص در بلاد كبيره (تهران)، مقدار راهى كه مى رويم حساب است و يا نزديك ترين راه ممكن؛ (با توجه به يک طرفه بودن بعضى از خيابان ها)؟

بسمه تعالى، مقدار راهى كه در يک امتداد پيموده مى شود ميزان است.

[سؤال 1865] 1032

3. اين شش فرسخ كه از مبدأ حساب مى گردد آيا مسير مستقيم (هوايى) يا آنچه را كه راه مى رود، خواهد بود؟ براى روشن شدن مثلاً روزى اگر بخواهم به محل كار خود بروم، اگر از يك مسير بروم 18 كيلومتر مى شود ولى اگر از مسير ديگرى بروم 27 كيلومتر، تكليف در اين جا چگونه است؟

بسمه تعالى، گذشت كه مسافت شرعى هشت فرسخ است و ميزان، راهى است كه شخص مى رود.

[سؤال 1866] 826

بسمه تعالى

با سلام؛ سلامتى و طول عمر آن حضرت را از درگاه حضرت احديت مسئلت مى نماييم و توفيقات بيش از پيش شما را از پيشگاه حضرتش آرزو مى كنيم.

لطفاً پاسخ سؤالات ذيل را مرقوم فرماييد:

1. شخصى از وطن يا منزلش تا اول كارخانه يا شهرى كه در آن كار مى كند به اندازۀمسافت شرعى نمى باشد، ولى تا محلى كه كار مى كند و جزو همان كارخانه يا همان شهر است بيش از سفر شرعى مى باشد؛ شخص مذكور وظيفه اش نسبت به نماز و روزه چيست؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور، نماز تمام و روزه صحيح است.

2. در تيمم، منظور از كف دست كه بايد پشت دست ديگر كشيده شود، آيا روى انگشتان، جزو كف دست محسوب مى شود يا نه؟ و تيمم كسى كه تمام كف دست و روى تمام انگشتان را به تمام پشت

ص: 328

دست ديگر كشيده چه صورتى دارد؟ (منظور اينكه از روى انگشتان و كف دست، براى مسح پشت دست ديگر استفاده نموده).

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

3. مبلغى پول از حقوق ماهيانۀ افراد شاغل در كارخانه اى به عنوان بازنشستگى، هر ماهه كسر مى گردد و از همين محل، افراد شاغل در كارخانه وام مى گيرند ولى كارخانه قبل از دادن وام، مبلغى به عنوان بهره كسر مى كند؛ از آن جا كه اصل پول، سهم افراد شاغل در كارخانه است و كارخانه عايدى از اين بهره نصيب سهام داران نمى كند و اين پول به حساب كارخانه مى ماند، از آن جا كه كارخانه دولتى است و اين پول، كمك به بيت المال است، آيا اجازه مى فرماييد از اين وام ها استفاده كنيم؟ و اگر اجازه نمى فرماييد، آيا راهى براى فرار از خلاف شرع براى گرفتن وام در اين كارخانه هست يا نه؟

بسمه تعالى، گرفتن وام جايز است.

[سؤال 1867] 827

بسمه تعالى

با عرض سلام و با اميد پيروزى رزمندگان اسلام بر كفار و جهانى شدن انقلاب اسلامى، تقاضا مى شود به سؤالات زير پاسخ داده و به اين جانب اطلاع دهيد يا از محضر مبارک امام امت استفتا شود تا اين جانب در جريان پاسخ آن قرار گيرم و به تكليفم عمل نمايم.

1. اين جانب معلمى در حومۀ رشت به نام سراوان هستم. از محدودۀ شهر تا سراوان 22 كيلومتر است و به حد شرعى نمى رسد و از محدودۀ شهر تا درب مدرسه، از حد شرعى بيشتر مى شود؛ يعنى با اتوبوس وقتى به سراوان مى رسيم، بايد حدود يك ربع پياده برويم تا به مدرسه برسيم. آيا آن مقدارى كه پياده مى رويم، فاصله اش را به حساب آوريم يا اين كه وقتى به محل رسيديم كفايت مى كند؟ چون نماز ظهر و عصر را در مدرسه مى خوانم، آيا نماز و روزه ام مانند نماز و روزۀ مسافر است؟

بسمه تعالى، اگر فاصلۀ آخر شهر تا اول سراوان به مقدار 22/5 كيلومتر نيست حكم مسافر مترتب نمى شود، مگر آن كه شهر وطن شما نباشد و در آن قصد ده روز نكرده باشيد.

ص: 329

2. اين جانب مستأجرم و خانه ندارم. از پولى كه ماهانه خود و همسرم دريافت مى كنيم، مقدارى هر ماه در بانك مسكن پس انداز كرده ايم؛ فقط به منظور اين كه مسكنى به دست آوريم؛ پس از گذشت چندين سال، به تناسب مقدار پس انداز، به آن وام تعلق مى گيرد، تا از آن وام، جهت خريد زمين يا خانه استفاده كنيم و بعد قسط آن را بپردازيم. آيا اكنون كه يك سال از مدت آن پس انداز گذشته است، بايد خمس آن را بدهيم يا خير؟

بسمه تعالى، پول پس انداز اگر از درآمد كسب و حقوق بوده خمس دارد.

3. كتاب هاى مذهبى و اسلامى را خريده ام به منظور اين كه خود يا ديگران از آن استفاده نمايم. اكنون كه يک سال از مدت خريد گذشته، بايد حساب خمس آن را بكنم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر كتاب ها مورد نياز او و به مقدار شؤون او باشد خمس ندارد.

4. قبل از نيت وضو در حالى كه صورت خيس است، مى توان نيت كرد و وضو گرفت يا اين كه بايد صورت را خشک كرد؟

بسمه تعالى، خشک كردن لازم نيست.

[سؤال 1868] 828

بسمه تعالى

محضر مبارک رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، قلب پر تپش امت اسلام و رهبر گرام شيعيان، حضرت آيت الله العظمى روح الله الموسوى الخمينى

اين جانب اگرچه هرگز خود را قابل نمى دانم تا به محضر مبارک آن حضرت نامه بنويسم، اما به واسطۀ چند اشكال و سؤال نوشتم و خواهشمندم جوابم را بدهيد.

حضرت آيت الله! به واسطۀ اين كه من در تربيت معلم درس مى خوانم و در نجف آباد ساكنم، نمى دانم حساب نمازهايم چه مى شود؟ امام جمعه ما آيت الله ايزدى فرمودند: ما فاصلۀ آخرين خانه تا اول اصفهان را سنجيديم و به 22 كيلومتر نيز نرسيده و خودشان فرمودند: من هم نماز را درست و هم شكسته مى خوانم. در حال حاضر ما نيز همين طور نماز مى خوانيم.

اما مسأله، ماه مبارک رمضان است كه روزه ها را چه كنيم؟ از طرف ديگر، آيا ما بايد مسافت را از منزل خود بسنجيم تا مركز، يا از آخرين ديوار تا اولين ديوار شهر

ص: 330

اصفهان؟ و روزه ها را چه كنيم؟ آيا قصد دهه كنيم و يا نه هر هفته (چون پنج شنبه و جمعه تعطيليم) مى توانيم برويم؟

بسمه تعالى، ميزان، آخر نجف آباد و اول اصفهان است و اگر شک داريد كه فاصلۀ مذكور، به حد مسافت مى رسد يا نه - كه تقريباً 22/5 كيلومتر است - و نجف آباد، وطن شما است، حكم مسافر پيدا نمى كنيد و مى توانيد روزه بگيريد و نماز را تمام بخوانيد.

[سؤال 1869] 923

3. در مكان هاى وسيع، از قبيل پادگان و امثاله، به مجرد رسيدن به درب مكان مزبور، كفايت در قصد و يا در جهت محاسبۀ مبدأ مسافت را مى كند يا ساختمان هاى محل مزبور، ملاک است؟

بسمه تعالى، اگر قصد اقامه در آن محل كرده است، ساختمان هاى مربوط به آن جا ملاك است.

[سؤال 1870] 829

بسمه تعالى 26 / 5 / 1361

محضر مبارک حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متع الله المسلمين بطول بقائه الشريف، ضمن عرض ارادت و سلام

حضرت امام در مورد اين مسأله چه مى فرمايند؟

1. مسافرى از بلدى كوچک به تبريز مى رود؛ آيا اول شهر تبريز را آخر مسافتش حساب كند يا مقصدش را؟

بسمه تعالى، اول شهر را آخر مسافت حساب كند.

[سؤال 1871]

2. مسافرى از تبريز خارج مى شود، مبدأ مسافتش آخر شهر است يا محله و يا منزلش؟

ص: 331

بسمه تعالى، آخر شهر را مبدأ مسافت قرار دهد.

[سؤال 1872] 830

بسمه تعالى 29 / 6 / 1361

محضر حضرت امام خمينى، رهبر انقلاب و پيشواى مسلمين جهان

پس از سلام و درود و طول عمر براى آن جناب، اميد است وجود آن رهبر باعث نابودى ابرقدرت ها و چپاول گران شرق و غرب و حاكم شدن مستضعفين و در نهايت اتصال به قيام مهدى عليه السلام گردد. خواهشمند است مسائل مشروحۀ زير را پاسخ فرماييد:

1. آيا مبدأ مسافت شرعى در اصفهان - مثل تهران - از منزل حساب مى شود؟ در صورت منفى بودن، ديوار شهر كجا است؛ با توجه به اين كه با وجود 30 كيلومتر، مسافت خانه ها بين راه زياد مى شود، ولى به هم ديد دارند؟

بسمه تعالى، در غير شهرهاى بزرگ خارق العاده، ابتداى مسافت، از آخر شهر حساب مى شود و ميزان در آخر شهر، نظر عرف است.

2. اگر كسى از پول خمس نداده سكنايى تهيه كند و قصد دادن خمس را هم داشته باشد، ولى فعلاً

نتواند بدهد، نماز او در چنين جايى چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر از درآمد كسب، پس از گذشتن سال بر آن، خانه خريده، معامله در مقدار خمس، محتاج به اجازۀ حاكم شرع است؛ بايد به مرجع تقليد يا وكيل مجاز او مراجعه كند و پس از اجازۀ معامله، مقدار خمس را بپردازد و يا دست گردان نمايد تا در تصرفات و نماز در آن خانه مجاز شود.

3. در اصفهان، وجوهات شرعى را به چه كسى بدهيم؟

بسمه تعالى، مى توانيد به وكيل مسلم الوكالۀ اين جانب بپردازيد و يا به شمارۀ هزار مؤسسۀ تعاون اسلامى قم حواله نماييد.

4. آيا خمس را مى شود به فردى كه در اثر فقر به فساد مى افتد داد؟

بسمه تعالى، با ذكر خصوصيات و تعيين مبلغ، استجازه نماييد.

ص: 332

[سؤال 1873] 831

بسمه تعالى

قم، دفتر محترم استفتائات امام، با ابلاغ سلام و تحيت

احتراماً؛ چندين سؤال از طريق كاركنان اين مؤسسۀ توليدى به انجمن رسيده كه عين سؤالات، جهت اخذ جواب تقديم مى گردد.

1. ما در كارخانه اى هستيم كه فاصلۀ آن از ديوار آخر شهر 18 كيلومتر است؛ ولى گاهى از منازل تا كارخانه، از مرز 30 كيلومتر هم مى گذرد. آيا ما حكم مسافر را داريم يا خير؟

بسمه تعالى، در شهرهاى متعارف، مسافت، از انتهاى شهر تامقصد حساب مى شود و چنانچه دو راه باشد، هر يک از دو راه، حكم خود را دارد.

2. شركت تعاونى مصرف اين واحد توليدى به اعضاى خود، پودر و روغن نباتى و صابون مى دهد؛ البته با توجه به مسأله بسيج اقتصادى و توزيع ارزاق، به صورت سهميه بندى معين گرفتن اين سهميه، از تعاونى چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

3. اين شركت به كاركنان خود، وام ضرورى پرداخت و مبلغى را به عنوان بهره، از افراد كسر مى نمايد. صورت شرعى آن چگونه است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

4. با توجه به اين كه اين شركت، ملى شده است، شورا و انجمن اسلامى و تعاونى مصرف و مسكن، به مأموريت هايى با هزينۀ شركت مى روند و همچنين نوشت افزار و هزينه هاى ديگرى را خرج مى نمايند. از نظر شرعى چه صورتى را پيدا مى نمايد؟

البته بايد توجه داشت كه شركت تعاونى مصرف و مسكن، يك شركت مستقل است.

بسمه تعالى، طبق مقررات شركت مانع ندارد.

[سؤال 1874] 823

2. شهرهاى غير كبير مثل قم، كاشان، يزد و امثال آن، كه توسعه پيدا كرده است، ابتداى حد ترخص آيا از خانه هاى ساخته شدۀ جديد حساب مى شود؟

ص: 333

بسمه تعالى، اگر ساختمان هاى جديد، جزء شهر محسوب است، ابتداى مسافت از همان ساختمان ها حساب مى شود.

[سؤال 1875] 2006

2. بين بعضى از شهرها تا شهر ديگر يا مثلاً بين يک شهر تا يک روستا، معروف بوده كه هشت فرسخ شرعى مى باشد و الآن كه وسايل پيشرفته مثل كيلومتر ماشين و غيره هست اگر از آخر شهر يا روستاى سابق حساب شود، مسافت شرعى است ولى اگر از آخر خانه هاى اطراف جاده حساب شود، مسافت شرعى نيست؛ با در نظر گرفتن اين كه اصولاً خانه ها را اطراف جاده، يكى پس از ديگرى، قريب 2 تا 3 كيلومتر و يا بيشتر از اين ساخته اند، آيا حد ترخص آخر اين خانه ها است و يا آخر شهر، ولو خانه هايى يكى پس از ديگرى اطراف جاده باشد كه اين خانه ها به حساب نيايد؟

بسمه تعالى، اگر خانه ها جزو شهر يا روستا محسوب است، مسافت از آخر خانه ها حساب مى شود.

[سؤال 1876] 832

بسمه تعالى 23 / 5 / 1361

قم، دفتر امام، سلام عليكم

با عرض تشكر و با ارسال سلام به رهبرى انقلاب امام خمينى

بدون مقدمه و براى جلوگيرى از گذشت وقت شما تنها مسأله اى كه مشكل اين جانب و شايد افرادى مثل من باشد را عنوان مى كنم. اين جانب ساكن اصفهان مى باشم، منطقه اى خارج از اصفهان به نام شاهين شهر وجود دارد كه مسافت و حدود آن را من بيان مى كنم و تنها حكم امام امت را مبنى بر اتمام و يا قصر نماز و روزه را خواستار مى باشم. ميدانى در اصفهان هست كه معروف بوده و هست به نام دروازۀ تهران كه از اين ميدان تا شاهين شهر به مقدار 30 كيلومتر فاصله مى باشد در سابق مبدأ مسافرت از اين ميدان بوده، بعد به علت كثرت ساختمان منتهى شده به ميدان

ص: 334

جمهورى اسلامى كه تا شاهين شهر 15 كيلومتر از ميدان جمهورى باقى هست مسأله اين است كه آيا مبدأ به علت ساختمان كردن تغيير مى كند و وظيفه در مقابل اين مسأله چيست؟ آيا مبدأ دروازۀ تهران است يا اين كه ميدان جمهورى. لازم به تذكر است كه عده اى از روحانيون مقيد به اولى و عده اى مقيد به دومى مى باشند.

بسمه تعالى، مبدأ مسافت، آخر فعلى شهر است.

[سؤال 1877] 833

بسمه تعالى 12 / 12 / 1361

دفتر امام خمينى

كاركنان ادارۀ مخابرات شاهين شهر، ساكن اصفهان مى باشند. براى انجام كار حداقل مسافت سى كيلومتر راه مى پيمايند. با توجه به اين كه حدود و اتصال شهر تا بيست كيلومترى اصفهان مى باشد؛ نماز و روزۀ آن ها چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر اصفهان وطن شما است و از آخر آن به مقدار مسافت نمى رويد، نماز شما شكسته نمى شود.

[سؤال 1878] 823

10. كسى كه در اطراف محل زندگى خودش تقريباً به صورت دايره مانند - كه كمتر از حد مسافت شرعى است - مى گردد براى منظورى، نماز و روزۀ او چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، نماز تمام و روزه صحيح است.

[سؤال 1879] 5429

6. آيا دور زدن كه به مقدار 22/5 يا بيشتر از 45 كيلومتر شود، مثل گشت زدن كه بيشترْ حالت دور زدن است، آيا باز هم مسافر است يا نه؟ و گاه بعد از پايان گشت كه حساب مى كند مى بيند كه 60 كيلومتر راه رفته، يعنى تقريباً دور زده است؟

بسمه تعالى، مسافت دورى اگر به مقدار مسافت باشد حكم سفر شرعى دارد كه نماز در آن شكسته و روزه صحيح نيست.

ص: 335

بلاد كبيره

اشاره

[سؤال 1880] 834

بسمه تعالى 9 / 12 / 1360

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، دامت بركاته

پس از عرض سلام خدمت آن حضرت؛ به عرض مى رساند اين جانب يكى از كاركنان دولت مى باشم كه محل كارم از چهار طرف در تهران حدود 6 فرسخ در 6 فرسخ مى باشد، مثلاً يكى از كاركنان ما منزلش سه راه آذرى است و محل كار در شميران يا پادگان جى يا تهران پارس يا شادشهر؛ از حضرت عالى تقاضا دارم دستور بفرماييد كه نماز و روزۀ اين طور افراد و امثال خودم در چه وضع مى باشد؟

بسمه تعالى، در داخل تهران از منزل تا محل كار رفت و برگشت اگر به مقدار هشت فرسخ شرعى است حكم مسافر دارند.

[سؤال 1881] 835

بسمه تعالى

حضور رهبر انقلاب امام خمينى، دامت بركاته

پس از سلام، سلامتى وجود آن جناب را از درگاه خداوند متعال خواهانم.

1. من يك سرباز هستم و متولد تهران مى باشم؛ ولى فعلاً منزل ما اصفهان است ولى محل خدمت من تهران، پادگان 06، خيابان پاسداران مى باشد و به منزل عموى خود كه در سه راه آذرى است روزهاى تعطيل مانند پنج شنبه و جمعه رفت و آمد مى كنم. آيا اين راه، نماز من را شكسته مى كند يا نه؟ و اگر نماز شكسته باشد نمازهاى قبل من به چه صورت است؟ و تا به حال 9 تا روزه گرفته ام، آيا روزه ها باطل است؟ و قضاى روزه هايم را چه موقع بايد بگيرم؟ چون من دو سال از خدمتم مانده و

ص: 336

معلوم نيست كجا باشم.

بسمه تعالى، اگر تهران وطن شما بوده و از آن اعراض نكرديد، در صورتى كه منزل عمو در همان محلۀ تولد و سكونت سابق شما قرار داشته باشد و فاصلۀ آن با پادگان كمتر از چهار فرسخ شرعى باشد، حكم مسافر نداريد. در غير صورت ذكر شده، حكم مسافر داريد.

2. اگر من شغلى نداشته باشم ولى مقدارى پول داشته باشم، آيا خمس به آن تعلق مى گيرد يا نه؟ البته گاهى روزى 50 تومان از مغازۀ خودمان برداشت داشتم.

بسمه تعالى، پول اگر از درآمد كسب باشد و از مصرف سال زياد بماند، خمس دارد؛ ولى اگر از دخل مغازه بدون اجازۀ پدر برداشتيد، حكم غصب دارد.

[سؤال 1882] 836

بسمه تعالى

محضر مبارک رهبر كبير انقلاب اسلامى و امام امت، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى؛ سلام عليكم

با پوزش از تصديع اوقات گران بهاى آن امام عزيز، مسائل شرعى كه براى اين جانب تقريباً لاينحل مانده است، استدعاى روشن شدن آن ها را دارم:

حدود 2/5 سال پيش به تهران آمده و قصد اقامت دائم نمودم (وطن دوم)، محل كارم در سپاه، در منطقۀ شميران (البته بالاترين قسمت شميران؛ يعنى سعدآباد) مى باشد، محل زندگى هم در آن زمان در حدود او