سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.
عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه
تالیف: محمد بن الحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان
مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش
مشخصات ظاهری:30 ج.
موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.
موضوع:احادیث احکام
شناسه افزوده: متن عربی موسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث(قم)
رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300
رده بندی دیویی:297/212
شماره کتابشناسی ملی:1321690
ص: 1
تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه
تالیف: محمد بن الحسن الحر العاملی
تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی
ص: 2
بسم الله الرحمن الرحیم
ص: 3
ص: 4
(1) 1 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِفَاضَةِ مِنْ عَرَفَةَ عَلَی سَکِینَةٍ وَ وَقَارٍ مُسْتَغْفِراً دَاعِیاً بِالْمَأْثُورِ عِنْدَ بُلُوغِ الْکَثِیبِ الْأَحْمَرِ مُقْتَصِداً فِی السَّیْرِ مُجْتَنِباً لِأَذَی النَّاسِ
******
ترجمه:
18448- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ وَ حَمَّادٍ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ فَأَفِضْ مَعَ النَّاسِ وَ عَلَیْکَ السَّکِینَةَ وَ الْوَقَارَ وَ أَفِضْ مِنْ حَیْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَ اسْتَغْفِرِ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ فَإِذَا انْتَهَیْتَ إِلَی الْکَثِیبِ الْأَحْمَرِ عَنْ یَمِینِ الطَّرِیقِ فَقُلِ اللَّهُمَّ ارْحَمْ مَوْقِفِی وَ زِدْ فِی عَمَلِی وَ سَلِّمْ لِی دِینِی وَ تَقَبَّلْ مَنَاسِکِی- وَ إِیَّاکَ وَ الْوَجِیفَ (3) الَّذِی یَصْنَعُهُ کَثِیرٌ مِنَ النَّاسِ فَإِنَّهُ
ص: 5
بَلَغَنَا أَنَّ الْحَجَّ لَیْسَ بِوَصْفِ الْخَیْلِ (1) وَ لَا إِیضَاعِ الْإِبِلِ وَ لَکِنِ اتَّقُوا اللَّهَ وَ سِیرُوا سَیْراً جَمِیلًا وَ لَا تُوَطِّئُوا ضَعِیفاً وَ لَا تُوَطِّئُوا مُسْلِماً وَ اقْتَصِدُوا فِی السَّیْرِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَقِفُ بِنَاقَتِهِ (2) حَتَّی کَانَ یُصِیبُ رَأْسُهَا مُقَدَّمَ الرَّحْلِ وَ یَقُولُ أَیُّهَا النَّاسُ عَلَیْکُمْ بِالدَّعَةِ فَسُنَّةُ رَسُولِ اللَّهِ ص تُتَّبَعُ.
قَالَ مُعَاوِیَةُ بْنُ عَمَّارٍ وَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ اللَّهُمَّ أَعْتِقْنِی مِنَ النَّارِ یُکَرِّرُهَا حَتَّی أَفَاضَ النَّاسُ قُلْتُ أَ لَا تُفِیضُ قَدْ أَفَاضَ النَّاسُ (3) قَالَ إِنِّی أَخَافُ الزِّحَامَ وَ أَخَافُ أَنْ أَشْرَکَ فِی عَنَتِ إِنْسَانٍ (4)
******
ترجمه:
روایت از معاویه بن عمار نقل شده است که گفت: امام صادق (ع) فرمود: وقتی خورشید غروب کرد، همراه با مردم (از عرفات) حرکت کن، و بر تو باد آرامش و وقار، و از همان جایی که مردم حرکت می کنند، تو نیز حرکت کن، و از خداوند آمرزش بخواه که خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است. پس زمانی که به تپه سرخ رنگ در سمت راست جاده رسیدی، بگو: "خدایا، موقعیت مرا مورد رحمت قرار ده، بر عملم بیفزا، دینم را برایم حفظ کن، و مناسکم را قبول کن." و بر حذر باش از شتابی که بسیاری از مردم انجام می دهند، زیرا به ما رسیده است که حج با سرعت اسب ها و شتاب شترها نیست. بلکه از خدا بترسید و به نرمی حرکت کنید، و نه ضعیفی را بر زمین اندازید و نه مسلمانی را، و در حرکت میانه روی کنید، زیرا پیامبر خدا (ص) با شتر خود توقف می کرد تا اینکه سر شتر به جلوی زین می رسید، و می فرمود: "ای مردم، بر شما باد آرامش." پس سنت پیامبر خدا (ص) باید پیروی شود.
معاویه بن عمار گفت: و شنیدم که امام صادق (ع) می گفت: "خدایا، مرا از آتش آزاد کن"، و این را تکرار می کرد تا مردم حرکت کردند. گفتم: "آیا شما حرکت نمی کنید؟ مردم حرکت کردند." فرمود: "من از ازدحام می ترسم و از این که باعث رنج کسی شوم، می ترسم."
18449- 2- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ أَفِضْ بِالاسْتِغْفَارِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ ثُمَّ أَفِیضُوا مِنْ حَیْثُ أَفاضَ النَّاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ (6) وَ ذَکَرَ الْبَاقِیَ نَحْوَهُ.
******
ترجمه:
روایت از معاویه بن عمار نقل شده است، مشابه روایت قبلی، جز اینکه او گفت: "و با استغفار (از عرفات) حرکت کن، زیرا خداوند عزّ و جلّ می فرماید: سپس از همان جایی که مردم حرکت می کنند، شما نیز حرکت کنید و از خداوند آمرزش بخواهید که خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است." (آیه 199 سوره بقره). و بقیه روایت را به همان شکل ذکر کرد.
18450- 3- (7) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ قَالَ سَمِعْتُ
ص: 6
أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ فِی آخِرِ کَلَامِهِ حِینَ أَفَاضَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ أَنْ أَظْلِمَ أَوْ أُظْلَمَ أَوْ أَقْطَعَ رَحِماً أَوْ أُوذِیَ جَاراً.
******
ترجمه:
روایت از هارون بن خارجه نقل شده است که گفت: شنیدم امام صادق (ع) در پایان سخنانش هنگامی که (از عرفات) حرکت کرد، می فرمود: "خدایا، به تو پناه می برم از اینکه ظلم کنم یا مورد ظلم قرار بگیرم، یا قطع رحم کنم یا همسایه ای را آزار دهم."
18451- 4- (1) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ مَرَّ بِالْمَأْزِمَیْنِ وَ لَیْسَ فِی قَلْبِهِ کِبْرٌ نَظَرَ اللَّهُ إِلَیْهِ قُلْتُ مَا الْکِبْرُ قَالَ یَغْمِصُ النَّاسَ وَ یَسْفَهُ الْحَقَّ قَالَ وَ مَلَکَانِ مُوَکَّلَانِ بِالْمَأْزِمَیْنِ یَقُولَانِ سَلِّمْ سَلِّمْ (2).
******
ترجمه:
روایت از ابن فضال از شخصی از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: هر کس از بین مَأْزِمَیْن (دو گردنه میان عرفات و مشعر) عبور کند و در قلبش کبر (تکبر) نباشد، خداوند به او نظر می کند. پرسیدم: کبر چیست؟ فرمود: این است که مردم را تحقیر کند و حق را نادیده بگیرد. امام همچنین فرمود: دو فرشته در مَأْزِمَیْن موکل هستند که می گویند: "سلامت باش، سلامت باش."
(3) 2 بَابُ کَرَاهَةِ الزِّحَامِ فِی الْإِفَاضَةِ مِنْ عَرَفَاتٍ خُصُوصاً بَیْنَ الْمَأْزِمَیْنِ
******
ترجمه:
18452- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُوَکِّلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَلَکَیْنِ بِمَأْزِمَیْ عَرَفَةَ فَیَقُولَانِ سَلِّمْ سَلِّمْ.
******
ترجمه:
امام صادق فرمود: دو فرشته در مَأْزِمَیْن موکل هستند که می گویند: "سلامت باش، سلامت باش."
18453- 2- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَلَکَانِ یُفَرِّجَانِ لِلنَّاسِ لَیْلَةَ مُزْدَلِفَةَ عِنْدَ الْمَأْزِمَیْنِ الضَّیِّقَیْنِ.
ص: 7
أَقُولُ: تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
روایت از سعید الاعرج از امام صادق نقل شده است که فرمود: دو فرشته شب مزدلفه، برای مردم در نزدیکی دو گردنه تنگِ مَأْزِمَیْن راه را باز می کنند.
(2) 3 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّکْبِیرِ بَیْنَ الْمَأْزِمَیْنِ وَ النُّزُولِ وَ الْبَوْلِ بَیْنَهُمَا
******
ترجمه:
18454- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السِّنَانِیِّ وَ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی الدَّقَّاقِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا الْقَطَّانِ عَنْ بَکْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ عَنْ تَمِیمِ بْنِ بُهْلُولٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْعَبْدِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: قُلْتُ لِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع کَمْ حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ ص- فَقَالَ عِشْرِینَ حَجَّةً مُسْتَسِرّاً فِی کُلِّ حَجَّةٍ یَمُرُّ بِالْمَأْزِمَیْنِ فَیَنْزِلُ فَیَبُولُ فَقُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَ لِمَ کَانَ یَنْزِلُ هُنَاکَ فَیَبُولُ قَالَ لِأَنَّهُ مَوْضِعٌ عُبِدَ فِیهِ الْأَصْنَامُ وَ مِنْهُ أُخِذَ الْحَجَرُ الَّذِی نُحِتَ مِنْهُ هُبَلُ إِلَی أَنْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ فَکَیْفَ صَارَ التَّکْبِیرُ یَذْهَبُ بِالضِّغَاطِ (4) هُنَاکَ فَقَالَ لِأَنَّ قَوْلَ الْعَبْدِ اللَّهُ أَکْبَرُ مَعْنَاهُ اللَّهُ أَکْبَرُ مِنْ أَنْ یَکُونَ مِثْلَ الْأَصْنَامِ الْمَنْحُوتَةِ وَ الْآلِهَةِ الْمَعْبُودَةِ مِنْ دُونِهِ فَإِنَّ إِبْلِیسَ فِی شَیَاطِینِهِ یُضَیِّقُ عَلَی الْحَاجِّ مَسْلَکَهُمْ فِی ذَلِکَ الْمَوْضِعِ فَإِذَا سَمِعَ التَّکْبِیرَ طَارَ مَعَ شَیَاطِینِهِ وَ تَبِعَتْهُمُ الْمَلَائِکَةُ حَتَّی یَقَعُوا فِی اللُّجَّةِ الْخَضْرَاءِ الْحَدِیثَ.
وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السِّنَانِیِّ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ
ص: 8
الدَّقَّاقِ (1) وَ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ هِشَامٍ الْمُکَتِّبِ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ وَ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ کُلِّهِمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
روایت از سلیمان بن مهران نقل شده است که گفت: به امام جعفر صادق (ع) عرض کردم: رسول خدا (ص) چند بار حج انجام داد؟ امام فرمود: بیست بار به صورت پنهانی حج انجام داد و در هر حج از مَأْزِمَیْن عبور می کرد و در آنجا توقف کرده و بول می کرد. عرض کردم: ای پسر رسول خدا، چرا در آنجا توقف می کرد و بول می کرد؟ فرمود: زیرا آنجا مکانی بود که در آن بت ها پرستش می شدند و سنگی که از آن هبل (یکی از بت ها) تراشیده شده بود، از همان جا گرفته شده بود.
سپس عرض کردم: چرا تکبیر گفتن باعث می شود که در آنجا از تنگی (مسیر) کاسته شود؟ امام فرمود: زیرا معنای "الله اکبر" این است که خداوند بزرگ تر از آن است که شبیه بت های تراشیده شده و خدایان معبودی که غیر از او پرستش می شوند، باشد. شیطان همراه با شیاطینش در آنجا راه حجاج را تنگ می کند، اما وقتی تکبیر را می شنود، با شیاطینش می گریزد و فرشتگان به دنبال آنها می روند تا اینکه در دریای سبز فرو می روند.
18455- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عِیسَی الْفَرَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ ص عِشْرِینَ حَجَّةً مُسْتَسِرَّةً کُلَّهَا (4) یَمُرُّ بِالْمَأْزِمَیْنِ فَیَنْزِلُ فَیَبُولُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (6) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عِیسَی الْفَرَّاءِ مِثْلَهُ (7) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عِیسَی الْفَرَّاءِ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ أَوْ زُرَارَةَ الشَّکُّ مِنَ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (8).
******
ترجمه:
امام صادق فرمود: رسول اکرم % بیست بار به صورت پنهانی حج انجام داد و در هر حج از مَأْزِمَیْن عبور می کرد و در آنجا توقف کرده و بول می کرد.
ص: 9
18456- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ النَّخَعِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَاتٍ إِلَی مِنًی- فَلْیَرْجِعْ وَ لْیَأْتِ جَمْعاً وَ لْیَقِفْ بِهَا وَ إِنْ کَانَ قَدْ وَجَدَ النَّاسَ قَدْ أَفَاضُوا مِنْ جَمْعٍ.
******
ترجمه:
روایت از معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: هر کس از عرفات به سوی منی حرکت کند، باید بازگردد و به جَمع (مزدلفه) بیاید و در آنجا توقف کند، حتی اگر ببیند که مردم پیش از او از جَمع حرکت کرده اند.
18457- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْوُقُوفُ بِالْمَشْعَرِ فَرِیضَةٌ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : وقوف درمشعرواجب است .
18458- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع الْوُقُوفُ بِعَرَفَةَ سُنَّةٌ وَ بِالْمَشْعَرِ فَرِیضَةٌ وَ مَا سِوَی ذَلِکَ مِنَ الْمَنَاسِکِ سُنَّةٌ.
******
ترجمه:
روایت از محمد بن علی بن الحسین نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: "وقوف در عرفات سنت است و وقوف در مشعر (المشعر الحرام) واجب است، و غیر از این مناسک، سنت است."
18459- 4- (5) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی حَدِیثِ إِبْرَاهِیمَ ع إِنَّ جَبْرَئِیلَ ع انْتَهَی بِهِ إِلَی الْمَوْقِفِ وَ أَقَامَ بِهِ حَتَّی
ص: 10
غَرَبَتِ الشَّمْسُ ثُمَّ أَفَاضَ بِهِ فَقَالَ یَا إِبْرَاهِیمُ- ازْدَلِفْ إِلَی الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ فَسُمِّیَتْ مُزْدَلِفَةَ.
******
ترجمه:
روایت از معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: در داستان حضرت ابراهیم (ع)، جبرئیل (ع) او را به محل وقوف (عرفات) رساند و با او ماند تا زمانی که خورشید غروب کرد، سپس او را حرکت داد و گفت: "ای ابراهیم، به سوی مشعر الحرام نزدیک شو." به همین دلیل، این مکان "مزدلفه" نامیده شد.
18460- 5- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیٍّ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّمَا سُمِّیَتْ مُزْدَلِفَةَ لِأَنَّهُمُ ازْدَلَفُوا إِلَیْهَا مِنْ عَرَفَاتٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : همانا مزدلفه را مزدلفه گویند چون ازعرفات به آن نزدیک شدند .
18461- 6- (2) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ وَ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ بْنِ أَبِی الدَّیْلَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُمِّیَ الْأَبْطَحُ أَبْطَحَ- لِأَنَّ آدَمَ ع أُمِرَ أَنْ یَبْتَطِحَ (3) فِی بَطْحَاءِ جَمْعٍ- فَتَبَطَّحَ (4) حَتَّی انْفَجَرَ الصُّبْحُ ثُمَّ أُمِرَ أَنْ یَصْعَدَ جَبَلَ جَمْعٍ- وَ أَمَرَهُ إِذَا طَلَعَتِ الشَّمْسُ أَنْ یَعْتَرِفَ بِذَنْبِهِ فَفَعَلَ ذَلِکَ فَأَرْسَلَ اللَّهُ نَاراً مِنَ السَّمَاءِ فَقَبَضَتْ قُرْبَانَ آدَمَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی کَیْفِیَّةِ الْحَجِّ (5) وَ غَیْرِهَا (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
روایت از عبد الحمید بن ابی دیلم از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: "أبطح" به این دلیل "أبطح" نامیده شد که به حضرت آدم (ع) دستور داده شد که در بَطحای جَمع (مزدلفه) به حالت خضوع و فروتنی بخوابد. او این کار را انجام داد تا وقتی که سپیده دمید. سپس به او دستور داده شد که به کوه جَمع (مشعر الحرام) برود و زمانی که خورشید طلوع کرد، به گناه خود اعتراف کند. او چنین کرد و خداوند آتشی از آسمان فرستاد که قربانی آدم را پذیرفت.
ص: 11
(1) 5 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَأْخِیرِ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ حَتَّی یَصِلَ إِلَی جَمْعٍ وَ إِنْ مَضَی ثُلُثُ اللَّیْلِ وَ عَدَمِ وُجُوبِ التَّأْخِیرِ
******
ترجمه:
18462- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: لَا تُصَلِّ الْمَغْرِبَ حَتَّی تَأْتِیَ جَمْعاً وَ إِنْ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّیْلِ.
******
ترجمه:
یکی ازدوامام علیهما السلام : نمازمغرب را نخوان تا به (جمع) مزدلفه برسی ولوثلث شب گذشته باشد .
18463- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْجَمْعِ بَیْنَ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ بِجَمْعٍ- فَقَالَ لَا تُصَلِّهِمَا حَتَّی تَنْتَهِیَ إِلَی جَمْعٍ- وَ إِنْ مَضَی مِنَ اللَّیْلِ مَا مَضَی فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص جَمَعَهُمَا بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَ إِقَامَتَیْنِ کَمَا جَمَعَ بَیْنَ الظُّهْرِ وَ الْعَصْرِ بِعَرَفَاتٍ.
******
ترجمه:
روایت از سماعه نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره جمع کردن نماز مغرب و عشاء در مزدلفه (جمع) پرسیدم. امام فرمود: «آنها را تا زمانی که به مزدلفه نرسیده ای، نخوان؛ حتی اگر بخش زیادی از شب گذشته باشد. زیرا رسول خدا (ص) این دو نماز را با یک اذان و دو اقامه جمع کرد، همان طور که نماز ظهر و عصر را در عرفات جمع کرد.»
18464- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یُصَلِّیَ الرَّجُلُ الْمَغْرِبَ إِذَا أَمْسَی بِعَرَفَةَ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ حَذَفَ لَفْظَةَ الْمَغْرِبِ (5)
******
ترجمه:
روایت از هشام بن حکم از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «اشکالی ندارد که فرد نماز مغرب را هنگامی که شب می شود در عرفات بخواند.»
در نسخه دیگر از این روایت که از طریق یعقوب بن یزید و ابن ابی عمیر نقل شده است، همان معنی موجود است، اما در آن نسخه، ذکر نماز مغرب حذف شده است.
18465- 4- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ
ص: 12
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَثَرَ مَحْمِلُ أَبِی ع بَیْنَ عَرَفَةَ وَ الْمُزْدَلِفَةِ- فَنَزَلَ فَصَلَّی الْمَغْرِبَ وَ صَلَّی الْعِشَاءَ بِالْمُزْدَلِفَةِ.
******
ترجمه:
روایت از محمد بن مسلم از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: "محمل (شتر) پدرم در بین عرفات و مزدلفه عثرت (افتاد). پس او پیاده شد و نماز مغرب و عشاء را در مزدلفه خواند."
18466- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یُصَلِّی الْمَغْرِبَ وَ الْعَتَمَةَ فِی الْمَوْقِفِ- فَقَالَ قَدْ فَعَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص صَلَّاهُمَا فِی الشِّعْبِ.
******
ترجمه:
روایت از محمد بن سماعه بن مهران نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: "آیا فردی می تواند نماز مغرب و عشاء را در محل وقوف (عرفات) بخواند؟" امام فرمود: "بله، پیامبر خدا (ص) این کار را در شِعْب (دره) انجام داده است."
18467- 6- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ حَمْدَوَیْهِ وَ إِبْرَاهِیمَ ابْنَیْ نُصَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ عِیسَی بْنِ أَبِی مَنْصُورٍ وَ أَبِی أُسَامَةَ وَ یَعْقُوبَ الْأَحْمَرِ جَمِیعاً قَالُوا کُنَّا جُلُوساً عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَدَخَلَ زُرَارَةُ بْنُ أَعْیَنَ- فَقَالَ (3) إِنَّ الْحَکَمَ بْنَ عُتَیْبَةَ (4) رَوَی عَنْ أَبِیکَ أَنَّهُ قَالَ تُصَلَّی الْمَغْرِبُ دُونَ الْمُزْدَلِفَةِ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِأَیْمَانٍ ثَلَاثَةٍ مَا قَالَ هَذَا أَبِی قَطُّ کَذَبَ الْحَکَمُ بْنُ عُتَیْبَةَ عَلَی أَبِی ع.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ کَتَبَ إِلَیْنَا الْفَضْلُ یَذْکُرُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ ثُمَّ ذَکَرَ نَحْوَهُ (5) أَقُولُ: الْأَحَادِیثُ الْأَخِیرَةُ مَحْمُولَةٌ عَلَی الْجَوَازِ فَلَا یُنَافِی الِاسْتِحْبَابَ
ص: 13
ذَکَرَهُ الشَّیْخُ (1) وَ غَیْرُهُ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
روایت از ابی اسامه و یعقوب الاحمر نقل شده است که گفتند: ما در کنار امام صادق (ع) نشسته بودیم که زُراره بن اعین وارد شد و گفت: "حکم بن عُتَیبه از پدرت نقل کرده است که نماز مغرب می تواند قبل از رسیدن به مزدلفه خوانده شود." امام صادق (ع) در پاسخ فرمود: "با سه قسم به خدا، پدرم هرگز چنین چیزی نگفته است. حکم بن عُتَیبه دروغ گفته است و بر پدرم افترا بسته است."
می گویم : احادیث آخرحمل برجواز(خواندن نمازمغرب وعشاء) می شود پس منافات با استحباب ندارد مرحوم شیخ آنرا ذکرکرده اند .
(4) 6 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْجَمْعِ بَیْنَ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ بِجَمْعٍ بِأَذَانٍ وَ إِقَامَتَیْنِ وَ تَأْخِیرِ نَوَافِلِ الْمَغْرِبِ فَیُصَلِّیهَا بَعْدَ الْعِشَاءِ وَ عَدَمِ وُجُوبِ ذَلِکَ
******
ترجمه:
18468- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ وَ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: لَا تُصَلِّ الْمَغْرِبَ حَتَّی تَأْتِیَ جَمْعاً- فَصَلِّ (6) بِهَا الْمَغْرِبَ وَ الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ بِأَذَانٍ وَ إِقَامَتَیْنِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
روایت از حلبی از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: "نماز مغرب را نخوان تا زمانی که به جَمْع (مزدلفه) برسی. در آنجا، نماز مغرب و عشاء را با یک اذان و دو اقامه بخوان."
18469- 2- (8) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ مُصْعَبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّکَعَاتِ الَّتِی بَعْدَ الْمَغْرِبِ لَیْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ- فَقَالَ صَلِّهَا بَعْدَ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ (9) أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ.
******
ترجمه:
روایت از عنبسة بن مصعب نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره رکعات نافله ای که بعد از مغرب در شب مزدلفه خوانده می شود، پرسیدم. امام فرمود: "این رکعات را بعد از نماز عشاء آخر (شب) بخوان و چهار رکعت باشد."
ص: 14
18470- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: صَلَاةُ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ بِجَمْعٍ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَ إِقَامَتَیْنِ وَ لَا تُصَلِّ (2) بَیْنَهُمَا شَیْئاً وَ قَالَ هَکَذَا صَلَّی رَسُولُ اللَّهِ ص.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
روایت از منصور بن حازم از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: "نماز مغرب و عشاء در جَمْع (مزدلفه) با یک اذان و دو اقامه خوانده می شود و نباید بین این دو نماز چیزی خوانده شود. و این گونه پیامبر خدا (ص) نماز خواند."
18471- 4- (4) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ مُصْعَبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا صَلَّیْتُ الْمَغْرِبَ بِجَمْعٍ- أُصَلِّی الرَّکَعَاتِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ قَالَ لَا صَلِّ الْمَغْرِبَ وَ الْعِشَاءَ ثُمَّ صَلِّ (5) الرَّکَعَاتِ بَعْدُ.
******
ترجمه:
روایت از عنبسة بن مصعب نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: "اگر نماز مغرب را در جَمْع (مزدلفه) خواندم، آیا باید رکعات (نافله) بعد از مغرب را نیز بخوانم؟" امام فرمود: خیر نماز مغرب و عشاء را بخوان، سپس رکعات (نافله) بعد از آن را بخوان."
18472- 5- (6) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: صَلَّیْتُ خَلْفَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمَغْرِبَ بِالْمُزْدَلِفَةِ- فَقَامَ فَصَلَّی الْمَغْرِبَ ثُمَّ صَلَّی الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ وَ لَمْ یَرْکَعْ فِیمَا بَیْنَهُمَا ثُمَّ صَلَّیْتُ خَلْفَهُ بَعْدَ ذَلِکَ بِسَنَةٍ فَلَمَّا صَلَّی الْمَغْرِبَ قَامَ فَتَنَفَّلَ بِأَرْبَعِ رَکَعَاتٍ.
******
ترجمه:
روایت از ابان بن تغلب نقل شده است که گفت: "نماز مغرب را در مزدلفه به همراه امام صادق (ع) خواندم. او ابتدا نماز مغرب را خواند، سپس نماز عشاء را خواند و در بین این دو نماز رکعتی نخواند. پس از آن، من به او اقتدا کردم و نماز سنتی خواندم. وقتی نماز مغرب را خواند، سپس به چهار رکعت نافله پرداخت."
18473- 6- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ النَّبِیِّ وَ الْأَئِمَّةِ ع أَنَّهُ إِنَّمَا سُمِّیَتِ الْمُزْدَلِفَةُ جَمْعاً لِأَنَّهُ یُجْمَعُ فِیهَا بَیْنَ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَ إِقَامَتَیْنِ.
******
ترجمه:
روایت از محمد بن علی بن الحسین نقل شده است که از پیامبر (ص) و ائمه (ع) نقل شده است که: "مزدلفه به نام جمع نامیده شده است زیرا در آنجا نماز مغرب و عشاء با یک اذان و دو اقامه جمع می شود."
ص: 15
18474- 7- (1) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ وَ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ بْنِ أَبِی الدَّیْلَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُمِّیَتْ جَمْعٌ (2) لِأَنَّ آدَمَ جَمَعَ فِیهَا بَیْنَ الصَّلَاتَیْنِ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : مزدلفه به نام جمع نامیده شده است زیرا در آنجا حضرت آدم نماز مغرب و عشاء را باهم خواندند .
(4) 7 بَابُ اسْتِحْبَابِ النُّزُولِ بِبَطْنِ الْوَادِی عَنْ یَمِینِ الطَّرِیقِ وَ أَنْ یَطَأَ الصَّرُورَةُ الْمَشْعَرَ بِرِجْلِهِ
******
ترجمه:
18475- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ انْزِلْ بِبَطْنِ الْوَادِی عَنْ یَمِینِ الطَّرِیقِ قَرِیباً مِنَ الْمَشْعَرِ- وَ یُسْتَحَبُّ لِلصَّرُورَةِ أَنْ یَقِفَ عَلَی الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ- وَ یَطَأَهُ بِرِجْلِهِ.
قَالَ الشَّیْخُ الْمَشْعَرُ الْحَرَامُ جَبَلٌ هُنَاکَ یُسَمَّی قُزَحاً.
******
ترجمه:
روایت از حلبی از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: "در بطن الوادی (دره) در سمت راست جاده، نزدیک مشعر، فرود بیا. برای کسی که برای اولین بارحج رفته مستحب است که بر مشعر الحرام (دره مشعر) بایستد و آن را با پای خود بپیماید."
مرحوم شیخ گفته اند : "مشعر الحرام، کوهی است در آنجا که به آن قُزَح گفته می شود."
18476- 2- (6) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُسْتَحَبُّ لِلصَّرُورَةِ أَنْ یَطَأَ الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ- وَ أَنْ یَدْخُلَ الْبَیْتَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
روایت از ابان بن عثمان از یک نفر نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: "برای کسی که برای اولین بار حج می رود (صرور)، مستحب است که بر مشعر الحرام پا بگذارد و وارد خانه (کعبه) شود."
ص: 16
18477- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السِّنَانِیِّ وَ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی الدَّقَّاقِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا الْقَطَّانِ عَنْ بَکْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ عَنْ تَمِیمِ بْنِ بُهْلُولٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْعَبْدِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ کَیْفَ صَارَ الصَّرُورَةُ (2) یُسْتَحَبُّ لَهُ دُخُولُ الْکَعْبَةِ- إِلَی أَنْ قَالَ قُلْتُ: کَیْفَ صَارَ وَطْءُ الْمَشْعَرِ عَلَیْهِ وَاجِباً (3) فَقَالَ لِیَسْتَوْجِبَ بِذَلِکَ وَطْءَ بُحْبُوحَةِ الْجَنَّةِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ کَمَا مَرَّ (4).
******
ترجمه:
روایت از سلیمان بن مهران از جعفر بن محمد (ع) نقل شده است که گفت:
"پرسیدم از امام صادق (ع) که چرا برای کسی که برای اولین بار حج می رود (صرور)، مستحب است که وارد خانه کعبه شود؟ و چگونه شد که ورود به مشعر بر او واجب است؟ امام پاسخ داد: این امر موجب می شود که او مستحق ورود به بستان های بهشت شود."
18478- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: حَدُّ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ- مِنَ الْمَأْزِمَیْنِ إِلَی الْحِیَاضِ إِلَی وَادِی مُحَسِّرٍ- وَ إِنَّمَا سُمِّیَتِ الْمُزْدَلِفَةَ- لِأَنَّهُمُ ازْدَلَفُوا إِلَیْهَا مِنْ عَرَفَاتٍ.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّار: حد مشعر الحرام ازمازمین تا حیاض تا وادی محسروهمانا مزدلفه نامیده شد جون ازطرف عرفات به آن نزدیک می شوند .
18479- 2- (7) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ وَ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ لِلْحَکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ مَا حَدُّ الْمُزْدَلِفَةِ فَسَکَتَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع حَدُّهَا مَا بَیْنَ الْمَأْزِمَیْنِ- إِلَی الْجَبَلِ إِلَی حِیَاضِ مُحَسِّرٍ.
******
ترجمه:
امام باقر (علیه السلام) به َحکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ فرمود : حد مزدلفه کجاست : اوسکوت کرد . حضرت فرمودند: حدود منطقه مزدلفه شامل ناحیه ای است که از بین دو ناحیه معروف به "المأزمیْن" شروع می شود و تا دامنه کوه مجاور ومنطقه حیاض معروف به "محسر" ادامه دارد.
ص: 17
18480- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا تُجَاوِزِ الْحِیَاضَ لَیْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : درشب (وقوف در) مزدلفه ازمنطقه حیاض عبورنکن .
18481- 4- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ غَیْرِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَدُّ الْمُزْدَلِفَةِ مِنْ وَادِی (3) مُحَسِّرٍ إِلَی الْمَأْزِمَیْنِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : حد مشعر الحرام از وادی محسرتا مازمین است
18482- 5- (4) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ حَدِّ جَمْعٍ فَقَالَ مَا بَیْنَ الْمَأْزِمَیْنِ إِلَی وَادِی مُحَسِّرٍ.
******
ترجمه:
ازحضرت کاظم درمورد حد مشعر الحرام سوال کردم فرمودند : از مازمین تا وادی محسراست .
18483- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع حَدُّ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ- مِنَ الْمَأْزِمَیْنِ إِلَی الْحِیَاضِ إِلَی وَادِی مُحَسِّرٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : حد مشعر الحرام ازمازمین تا حیاض تا وادی محسروهمانا مزدلفه نامیده شد جون ازطرف عرفات به آن نزدیک می شوند .
18484- 7- (6) قَالَ: وَ وَقَفَ النَّبِیُّ ص بِجَمْعٍ- فَجَعَلَ النَّاسُ یَبْتَدِرُونَ أَخْفَافَ نَاقَتِهِ فَأَهْوَی بِیَدِهِ وَ هُوَ وَاقِفٌ فَقَالَ إِنِّی وَقَفْتُ وَ کُلُّ هَذَا مَوْقِفٌ.
******
ترجمه:
پیامبر (صلى الله عليه وآله) در جَمْع ایستادند. مردم به سوی پاهای شتر ایشان هجوم می آوردند.(که همانجا وقوف کنند) ایشان با دست خود اشاره کردند و در حالی که ایستاده بودند، فرمودند: «من ایستاده ام و همه اینجا محل وقوف است.»
(1) 9 بَابُ جَوَازِ الِارْتِفَاعِ فِی الضَّرُورَةِ إِلَی الْمَأْزِمَیْنِ أَوِ الْجَبَلِ
******
ترجمه:
18486- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا کَثُرَ النَّاسُ بِجَمْعٍ- وَ ضَاقَتْ عَلَیْهِمْ کَیْفَ یَصْنَعُونَ قَالَ یَرْتَفِعُونَ إِلَی الْمَأْزِمَیْنِ.
******
ترجمه:
از ابن ابی نصر از سماعه روایت شده که گفت: به ابی عبدالله (علیه السلام) گفتم: زمانی که مردم در "جمع" زیاد شوند و بر آن ها تنگ شود، چه باید بکنند؟ امام فرمود: به سمت «مأزمین» بالا روند.
18487- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ وَ زَادَ قُلْتُ فَإِنْ کَانُوا بِالْمَوْقِفِ کَثُرُوا وَ ضَاقَ عَلَیْهِمْ کَیْفَ یَصْنَعُونَ قَالَ یَرْتَفِعُونَ إِلَی الْجَبَلِ.
******
ترجمه:
سماعه مثل همین روایت را نقل کرده با این اضافه که عرض کردم اگردرموقف بخاطرکثرت جمعیت جانبود چه کنند ؟ فرمودند : ازکوه بالابروند .
(4) 10 بَابُ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ لَیْلَةَ الْمَشْعَرِ وَ الِاجْتِهَادِ فِی الدُّعَاءِ وَ الْعِبَادَةِ وَ الذِّکْرِ وَ إِحْیَاءِ تِلْکَ اللَّیْلَةِ
******
ترجمه:
18488- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا تُجَاوِزُ الْحِیَاضَ لَیْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ- وَ تَقُولُ اللَّهُمَّ هَذِهِ جَمْعٌ- اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ أَنْ تَجْمَعَ لِی فِیهَا جَوَامِعَ الْخَیْرِ اللَّهُمَّ لَا تُؤْیِسْنِی
ص: 19
مِنَ الْخَیْرِ الَّذِی سَأَلْتُکَ أَنْ تَجْمَعَهُ لِی فِی قَلْبِی وَ أَطْلُبُ (1) إِلَیْکَ أَنْ تُعَرِّفَنِی مَا عَرَّفْتَ أَوْلِیَاءَکَ فِی مَنْزِلِی هَذَا وَ أَنْ تَقِیَنِی جَوَامِعَ الشَّرِّ- وَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تُحْیِیَ تِلْکَ اللَّیْلَةَ فَافْعَلْ فَإِنَّهُ بَلَغَنَا أَنَّ أَبْوَابَ السَّمَاءِ لَا تُغْلَقُ تِلْکَ اللَّیْلَةَ لِأَصْوَاتِ الْمُؤْمِنِینَ لَهُمْ دَوِیٌّ کَدَوِیِّ النَّحْلِ یَقُولُ اللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ أَنَا رَبُّکُمْ وَ أَنْتُمْ عِبَادِی أَدَّیْتُمْ حَقِّی وَ حَقٌّ عَلَیَّ أَنْ أَسْتَجِیبَ لَکُمْ فَیَحُطُّ تِلْکَ اللَّیْلَةَ عَمَّنْ أَرَادَ أَنْ یَحُطَّ عَنْهُ ذُنُوبَهُ وَ یَغْفِرُ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ یَغْفِرَ لَهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2).
******
ترجمه:
از حلبی از امام ابی عبدالله (علیه السلام) در حدیثی روایت شده است که فرمود: «در شب مزدلفه ازمنطقه حیاض عبور نکن. و بگو: "خدایا، اینجا جَمع است. خدایا، از تو می خواهم که در اینجا خیرات جامع را برای من جمع کنی. خدایا، مرا از خیری که از تو خواستم در دلم جمع کنی ناامید مکن و از تو می خواهم که آنچه را که به اولیائت شناساندی، به من نیز در این منزل بشناسانی و مرا از شرور جامع نگهداری. و اگر توانستی آن شب را بیدار بمانی، این کار را انجام بده، زیرا به ما رسیده که در آن شب درهای آسمان به خاطر صدای مؤمنان بسته نمی شود؛ برای آنها سر و صدایی مانند صدای زنبور عسل وجود دارد. خداوند، بزرگ و متعال است، می فرماید: "من پروردگار شما هستم و شما بندگان من هستید. شما حق مرا ادا کردید و بر من لازم است که خواسته های شما را اجابت کنم." پس در آن شب از هر که بخواهد گناهانش را بردارد، برمی دارد و هر که بخواهد او را ببخشد، می بخشد.»
(3) 11 بَابُ وُجُوبِ الْوُقُوفِ بِالْمَشْعَرِ بَعْدَ الْفَجْرِ وَ اسْتِحْبَابِ الْوُقُوفِ عَلَی طَهَارَةٍ وَ الْإِکْثَارِ مِنَ الذِّکْرِ وَ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ
******
ترجمه:
18489- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَصْبِحْ عَلَی طُهْرٍ بَعْدَ مَا تُصَلِّی الْفَجْرَ فَقِفْ (5) إِنْ شِئْتَ قَرِیباً مِنَ الْجَبَلِ وَ إِنْ شِئْتَ حَیْثُ شِئْتَ فَإِذَا وَقَفْتَ فَاحْمَدِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَثْنِ عَلَیْهِ وَ اذْکُرْ مِنْ آلَائِهِ وَ بَلَائِهِ مَا قَدَرْتَ عَلَیْهِ وَ صَلِّ عَلَی النَّبِیِّ ص ثُمَّ لْیَکُنْ مِنْ قَوْلِکَ اللَّهُمَّ رَبَّ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ فُکَّ رَقَبَتِی مِنَ النَّارِ- وَ أَوْسِعْ عَلَیَّ مِنْ رِزْقِکَ الْحَلَالِ وَ ادْرَأْ عَنِّی شَرَّ فَسَقَةِ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ اللَّهُمَ
ص: 20
أَنْتَ خَیْرُ مَطْلُوبٍ إِلَیْهِ وَ خَیْرُ مَدْعُوٍّ وَ خَیْرُ مَسْئُولٍ وَ لِکُلِّ وَافِدٍ جَائِزَةٌ فَاجْعَلْ جَائِزَتِی فِی مَوْطِنِی هَذَا أَنْ تُقِیلَنِی عَثْرَتِی وَ تَقْبَلَ مَعْذِرَتِی وَ أَنْ تَجَاوَزَ عَنْ خَطِیئَتِی ثُمَّ اجْعَلِ التَّقْوَی مِنَ الدُّنْیَا زَادِی ثُمَّ أَفِضْ حَیْثُ (1) یُشْرِقُ لَکَ ثَبِیرٌ وَ تَرَی الْإِبِلُ مَوَاضِعَ أَخْفَافِهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ الطَّهَارَةِ فِی الْوُقُوفِ بِالْمَشْعَرِ وَ عَدَمِ وُجُوبِهَا فِی أَحَادِیثِ الطَّوَافِ (3).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: «پس از آنکه نماز صبح را خواندی، با طهارت باش و اگر خواستی، نزدیک کوه بایست و اگر خواستی، هر جا که خواستی بایست. پس هنگامی که ایستادی، خداوند عزیز و جلیل را حمد و ستایش کن و از نعمت ها و بلایای او هر چه می توانی به یاد بیاور. و بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) درود بفرست. سپس بگو: "خدایا، ای پروردگار مشعرالحرام، گردن مرا از آتش آزاد کن و از روزی حلال خود به من وسعت بده و شرّ فاسقان جن و انس را از من دور کن. خدایا، تو بهترین کسی هستی که به سوی او خواسته ایم، بهترین کسی هستی که او را می خوانیم، و بهترین کسی هستی که از او درخواست می شود. برای هر میهمانی، جایزه ای است؛ پس جایزه من را در این مکان این قرار ده که از لغزشم درگذری و عذرخواهی مرا بپذیری و از خطایم چشم پوشی کنی. سپس تقوا را از دنیا برای من توشه قرار ده. سپس هنگامی که کوه ثبیر برای تو روشن شود و شتران جای پای خود را ببینند، روانه شو."»
18490- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یُقِیمَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ بَعْدَ الْإِفَاضَةِ.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن اعین از ابی جعفر (علیه السلام) روایت شده است که او (امام) دوست نداشت (کراهت داشت) که بعد از افاضه در «مشعر» بماند.
ص: 21
(1) 13 بَابُ اسْتِحْبَابِ السَّعْیِ فِی وَادِی مُحَسِّرٍ حَتَّی یَقْطَعَهُ إِذَا أَفَاضَ مِنَ الْمَشْعَرِ وَ أَقَلُّهُ مِائَةُ خُطْوَةٍ أَوْ مِائَةُ ذِرَاعٍ مَاشِیاً کَانَ أَوْ رَاکِباً وَ یَدْعُو بِالْمَأْثُورِ
******
ترجمه:
18491- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْأَسَدِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثِ الْإِفَاضَةِ مِنَ الْمَشْعَرِ قَالَ فَإِذَا مَرَرْتَ بِوَادِی مُحَسِّرٍ وَ هُوَ وَادٍ عَظِیمٌ بَیْنَ جَمْعٍ وَ مِنًی وَ هُوَ إِلَی مِنًی أَقْرَبُ فَاسْعَ فِیهِ حَتَّی تُجَاوِزَهُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص حَرَّکَ نَاقَتَهُ وَ یَقُولُ (3) اللَّهُمَّ سَلِّمْ (4) عَهْدِی وَ اقْبَلْ تَوْبَتِی وَ أَجِبْ دَعْوَتِی وَ اخْلُفْنِی (5) فِیمَنْ تَرَکْتُ بَعْدِی.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام ابی عبدالله (علیه السلام) درباره افاضه از مشعر (حرکت کردن از مشعرالحرام) روایت شده است که فرمود: «هنگامی که از وادی مُحَسِّر عبور می کنی، و آن یک وادی بزرگ بین جَمع و منا است و به منا نزدیک تر است، پس در آنجا به سرعت حرکت کن تا از آن بگذری. زیرا رسول خدا (صلی الله علیه وآله) شترش را به حرکت درآورد و می گفت: "خدایا، پیمانم را حفظ کن، توبه ام را بپذیر، دعایم را اجابت کن و برایم در میان کسانی که پس از من باقی می مانند جانشینی قرار ده."»
18492- 2- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا مَرَرْتَ بِوَادِی مُحَسِّرٍ فَاسْعَ فِیهِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص سَعَی فِیهِ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ
ص: 22
بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَ الْحَدِیثِ الْأَوَّلِ (1).
******
ترجمه:
حضرت صادق : وقتی به وادی محسررسیدی پس در آنجا به سرعت حرکت کن تا از آن بگذری زیرا رسول اکرم % باسعت عبورمی کردند .
18493- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: الْحَرَکَةُ فِی وَادِی مُحَسِّرٍ مِائَةُ خُطْوَةٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
حضرت کاظم : «سعی (حرکت سریع) در وادی مُحَسِّر به اندازه صد قدم است.»
18494- 4- (4) ثُمَّ قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ مِائَةُ ذِرَاعٍ.
******
ترجمه:
درروایت دیگر: «سعی (حرکت سریع) در وادی مُحَسِّر به اندازه صد ذراع (گز) است.»
18495- 5- (5) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَاصِمِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ التَّیْمُلِیِّ (6) عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ الْأَزْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: الرَّمَلُ فِی وَادِی مُحَسِّرٍ قَدْرُ مِائَةِ ذِرَاعٍ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
عمر بن یزید گفت: «سعی (حرکت سریع) در وادی مُحَسِّر به اندازه صد ذراع (گز) است.»
ص: 23
(1) 14 بَابُ أَنَّ مَنْ نَسِیَ السَّعْیَ فِی وَادِی مُحَسِّرٍ حَتَّی دَخَلَ مَکَّةَ اسْتُحِبَّ لَهُ الْعَوْدُ إِلَیْهِ وَ السَّعْیُ فِیهِ وَ إِنْ لَمْ یَعْرِفْهُ أَجْزَأَهُ سُؤَالُ النَّاسِ عَنْهُ
******
ترجمه:
18496- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ لِبَعْضِ وُلْدِهِ هَلْ سَعَیْتَ فِی وَادِی مُحَسِّرٍ فَقَالَ لَا قَالَ فَأَمَرَهُ أَنْ یَرْجِعَ حَتَّی یَسْعَی قَالَ فَقَالَ لَهُ ابْنُهُ لَا أَعْرِفُهُ فَقَالَ لَهُ سَلِ النَّاسَ.
******
ترجمه:
حفص بن بختری و غیر او از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت کرده اند که ایشان به یکی از فرزندان خود فرمود: «آیا در وادی مُحَسِّر سعی (حرکت سریع) کرده ای؟» او پاسخ داد: «نه.» امام به او دستور داد که بازگردد تا سعی کند. پسرش گفت: «من آنجا را نمی شناسم.» امام به او فرمود: «از مردم بپرس.»
18497- 2- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: مَرَّ رَجُلٌ بِوَادِی مُحَسِّرٍ فَأَمَرَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- بَعْدَ الِانْصِرَافِ إِلَی مَکَّةَ أَنْ یَرْجِعَ فَیَسْعَی.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (4)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ إِلَی مَکَّةَ (5)
******
ترجمه:
از برخی از اصحاب ما روایت شده است که مردی از وادی مُحَسِّر عبور کرد. امام ابوعبدالله (علیه السلام) پس از بازگشت به مکه به او دستور داد که بازگردد و در آنجا سعی (حرکت سریع) کند.
ص: 24
(1) 15 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَوْنِ الْإِفَاضَةِ مِنَ الْمَشْعَرِ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ بِقَلِیلٍ ذَاکِراً دَاعِیاً مُسْتَغْفِراً عَلَی سَکِینَةٍ وَ وَقَارٍ وَ لَا یَتَجَاوَزُ وَادِیَ مُحَسِّرٍ قَبْلَ طُلُوعِهَا وَ جَوَازِ الْإِفَاضَةِ بَعْدَهُ وَ اسْتِحْبَابِهِ لِلْإِمَامِ
******
ترجمه:
18498- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع أَیُّ سَاعَةٍ أَحَبُّ إِلَیْکَ أَنْ أُفِیضَ (3) مِنْ جَمْعٍ قَالَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ بِقَلِیلٍ فَهُوَ أَحَبُّ السَّاعَاتِ إِلَیَّ قُلْتُ فَإِنْ مَکَثْنَا حَتَّی تَطْلُعَ الشَّمْسُ قَالَ لَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
اسحاق بن عمار گفت: «از امام کاظم (علیه السلام) پرسیدم: کدام زمان را بیشتر دوست داری که از جَمع (مشعرالحرام) افاضه (حرکت) کنم؟» امام فرمود: «کمی قبل از طلوع خورشید، این محبوب ترین زمان ها نزد من است.» گفتم: «اگر تا طلوع خورشید بمانیم، چطور؟» فرمود: «اشکالی ندارد.»
18499- 2- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا تُجَاوِزْ وَادِیَ مُحَسِّرٍ حَتَّی تَطْلُعَ الشَّمْسُ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : تاخورشید طلوع نکرده ازوادی محسرعبورنکن .
سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع أَیُّ سَاعَةٍ أَحَبُّ إِلَیْکَ أَنْ نُفِیضَ (1) مِنْ جَمْعٍ وَ ذَکَرَ مِثْلَ الْحَدِیثِ الْأَوَّلِ.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ گفت: «از امام کاظم (علیه السلام) پرسیدم: کدام زمان را بیشتر دوست داری که از جَمع (مشعرالحرام) افاضه (حرکت) کنم؟» ومثل حدیث اول را ذکرکرد .
18501- 4- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَنْبَغِی لِلْإِمَامِ أَنْ یَقِفَ بِجَمْعٍ حَتَّی تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَ سَائِرُ النَّاسِ إِنْ شَاءُوا عَجَّلُوا وَ إِنْ شَاءُوا أَخَّرُوا.
******
ترجمه:
جمیل بن درّاج از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: «شایسته است که امام در مشعرالحرام (جَمع) بماند تا خورشید طلوع کند، ولی سایر مردم اگر بخواهند می توانند زودتر حرکت کنند و اگر بخواهند می توانند تأخیر کنند.»
18502- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْأَسَدِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثُمَّ أَفِضْ حَیْثُ یُشْرِفُ (4) لَکَ ثَبِیرٌ- وَ تَرَی الْإِبِلُ مَوَاضِعَ أَخْفَافِهَا قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِیَّةِ یَقُولُونَ أَشْرِفْ ثَبِیرُ (5) کَیْمَا نُغِیرَ (6) وَ إِنَّمَا أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ ص خِلَافَ أَهْلِ الْجَاهِلِیَّةِ- کَانُوا یُفِیضُونَ بِإِیجَافِ الْخَیْلِ وَ إِیضَاعِ الْإِبِلِ فَأَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ ص خِلَافَ ذَلِکَ بِالسَّکِینَةِ وَ الْوَقَارِ وَ الدَّعَةِ فَأَفِضْ بِذِکْرِ اللَّهِ وَ الِاسْتِغْفَارِ وَ حَرِّکْ بِهِ لِسَانَکَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 26
قَالَ: کَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِیَّةِ یَقُولُونَ وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (1).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: «سپس از جَمع به سمت جایی که کوه ثبیر برای تو روشن می شود و شتران جای پای خود را می بینند، حرکت کن.» امام ابی عبدالله (علیه السلام) افزود: «اهل جاهلیت می گفتند: "به سمت ثبیر حرکت کن تا ما را به سمتش بکشاند." و رسول خدا (صلی الله علیه وآله) برخلاف اهل جاهلیت عمل کرد. آنها با شتاب دادن به اسب ها و گم کردن شتران به سمت منا حرکت می کردند، اما رسول خدا (صلی الله علیه وآله) برخلاف آنها با آرامش و وقار حرکت کرد. پس تو نیز با یاد خدا و استغفار حرکت کن و زبانت را با ذکر خدا به حرکت درآور.»
(2) 16 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْإِفَاضَةِ مِنَ الْمَشْعَرِ قَبْلَ الْفَجْرِ لِلْمُخْتَارِ فَإِنْ فَعَلَ لَزِمَهُ دَمُ شَاةٍ
******
ترجمه:
18503- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع (4)
فِی رَجُلٍ وَقَفَ مَعَ النَّاسِ بِجَمْعٍ- ثُمَّ أَفَاضَ قَبْلَ أَنْ یُفِیضَ النَّاسُ قَالَ إِنْ کَانَ جَاهِلًا فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ وَ إِنْ کَانَ أَفَاضَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فَعَلَیْهِ دَمُ شَاةٍ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ (5)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7) وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ وَ أَنَّهُ مَخْصُوصٌ بِالْمَعْذُورِ (8).
******
ترجمه:
از مسمع از امام ابی ابراهیم حضرت کاظم علیه السلام روایت شده است که درباره مردی که با مردم در جَمع (مشعرالحرام) ایستاده بود و سپس پیش از اینکه مردم افاضه کنند، افاضه کرده بود، فرمود: «اگر او نادان بود، هیچ چیزی بر او نیست و اگر پیش از طلوع صبح افاضه کرده باشد، بر او باید قربانی یک گوسفند باشد.»
ص: 27
(1) 17 بَابُ جَوَازِ الْإِفَاضَةِ مِنَ الْمَشْعَرِ قَبْلَ الْفَجْرِ بَعْدَ الْوُقُوفِ بِهِ لِلْمُضْطَرِّ کَالْخَائِفِ وَ نَحْوِهِ
******
ترجمه:
18504- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یُفِیضَ الرَّجُلُ بِلَیْلٍ إِذَا کَانَ خَائِفاً.
******
ترجمه:
یکی ازدو امام علیهما السلام : اشکالی ندارد که شخص شب کوچ کند اگرمی ترسد .
18505- 2- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاکَ مَعَنَا نِسَاءٌ فَأُفِیضُ بِهِنَّ بِلَیْلٍ فَقَالَ نَعَمْ تُرِیدُ أَنْ تَصْنَعَ کَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ ص قُلْتُ نَعَمْ قَالَ أَفِضْ بِهِنَّ بِلَیْلٍ وَ لَا تُفِضْ بِهِنَّ حَتَّی تَقِفَ بِهِنَّ بِجَمْعٍ- ثُمَّ أَفِضْ بِهِنَّ حَتَّی تَأْتِیَ (4) الْجَمْرَةَ الْعُظْمَی فَیَرْمِینَ الْجَمْرَةَ- فَإِنْ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِنَّ ذَبْحٌ فَلْیَأْخُذْنَ مِنْ شُعُورِهِنَّ وَ یُقَصِّرْنَ مِنْ أَظْفَارِهِنَّ وَ یَمْضِینَ إِلَی مَکَّةَ فِی وُجُوهِهِنَّ وَ یَطُفْنَ بِالْبَیْتِ وَ یَسْعَیْنَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- ثُمَّ یَرْجِعْنَ إِلَی الْبَیْتِ وَ یَطُفْنَ أُسْبُوعاً ثُمَّ یَرْجِعْنَ إِلَی مِنًی وَ قَدْ فَرَغْنَ مِنْ حَجِّهِنَّ وَ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أَرْسَلَ مَعَهُنَّ أُسَامَةَ.
******
ترجمه:
سعید الأعرج گفت: «به امام ابی عبدالله (علیه السلام) گفتم: "فدای تو شوم، با ما زنانی هستند، آیا می توانم با آنان در شب افاضه کنم؟" امام فرمود: "بله، آیا می خواهی همان طور عمل کنی که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) عمل کرد؟" گفتم: "بله." امام گفت: "با آنان در شب افاضه کن، اما تا زمانی که در جَمع (مشعر) ایستاده اید، از آنجا حرکت نکنید. سپس با آنان حرکت کنید تا به جمره ی عقبى (جمره ى عقبه) برسید و سنگریزه ها را بزنید. اگر بر آنان ذبح نیست، پس آنان باید از موی هایشان کوتاه کنند و از ناخن هایشان بزنند و به مکه بروند و در آنجا طواف کنند و بین صفا و مروه سعی کنند. سپس به خانه برگردند و یک هفته دیگر طواف کنند و بعد به منا بازگردند، و بدین ترتیب از حجشان فارغ خواهند شد." امام افزود: "رسول خدا (صلی الله علیه وآله) با آنان اسامه را فرستاد."
18506- 3- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ
ص: 28
أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلنِّسَاءِ وَ الصِّبْیَانِ أَنْ یُفِیضُوا بِلَیْلٍ (1) وَ أَنْ یَرْمُوا (2) الْجِمَارَ بِلَیْلٍ (3) وَ أَنْ یُصَلُّوا الْغَدَاةَ فِی مَنَازِلِهِمْ فَإِنْ خِفْنَ الْحَیْضَ مَضَیْنَ إِلَی مَکَّةَ وَ وَکَّلْنَ مَنْ یُضَحِّی عَنْهُنَّ.
******
ترجمه:
از ابو بصیر از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: «رسول خدا (صلی الله علیه وآله) به زنان و کودکان اجازه داد که در شب افاضه کنند و شبانه جمار را پرتاب کنند و نماز صبح را در منزل هایشان بخوانند. و اگر از عادت ماهانه بترسند، می توانند به مکه بروند و کسی را مأمور کنند که به جای آنها قربانی کند.»
18507- 4- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: أَیُّ (5) امْرَأَةٍ أَوْ رَجُلٍ خَائِفٍ أَفَاضَ مِنَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ لَیْلًا فَلَا بَأْسَ فَلْیَرْمِ الْجَمْرَةَ ثُمَّ لْیَمْضِ وَ لْیَأْمُرْ مَنْ یَذْبَحُ عَنْهُ وَ تُقَصِّرُ الْمَرْأَةُ وَ یَحْلِقُ الرَّجُلُ ثُمَّ لْیَطُفْ بِالْبَیْتِ وَ بِالصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- ثُمَّ یَرْجِعُ (6) إِلَی مِنًی- فَإِنْ أَتَی مِنًی وَ لَمْ یَذْبَحْ عَنْهُ فَلَا بَأْسَ أَنْ یَذْبَحْ هُوَ وَ لْیَحْمِلِ الشَّعْرَ إِذَا حَلَقَ بِمَکَّةَ إِلَی مِنًی- وَ إِنْ شَاءَ قَصَّرَ إِنْ کَانَ قَدْ حَجَّ قَبْلَ ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از علی بن ابی حمزه از یکی از ایشان (امامان) روایت شده است که فرمود: «اگر زن یا مردی که از افاضه از مشعرالحرام در شب هراس دارد، افاضه کند، اشکالی ندارد. او باید رمی جمرات کند، سپس حرکت کند و کسی را برای ذبح قربانی خود مأمور کند. زن باید کوتاه کند و مرد باید سرش را بتراشد. سپس طواف خانه و سعی بین صفا و مروه را انجام دهد. سپس به منا برگردد. اگر از منا به خانه برگشت و قربانی نکرده بود، اشکالی ندارد که خودش قربانی کند و وقتی که سرش را در مکه تراشیده، باید موهایش را به منا ببرد. اگر بخواهد، می تواند کوتاه کند اگر قبلاً حج کرده باشد.»
18508- 5- (8) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَعِیدٍ السَّمَّانِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص عَجَّلَ النِّسَاءَ لَیْلًا مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ إِلَی مِنًی- وَ أَمَرَ مَنْ کَانَ مِنْهُنَّ عَلَیْهَا هَدْیٌ أَنْ تَرْمِیَ وَ لَا تَبْرَحَ حَتَّی تَذْبَحَ وَ مَنْ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهَا مِنْهُنَّ هَدْیٌ أَنْ تَمْضِیَ إِلَی مَکَّةَ حَتَّی تَزُورَ.
******
ترجمه:
سعید السمان گفت: «شنیدم امام ابی عبدالله (علیه السلام) می فرماید: "رسول خدا (صلی الله علیه وآله) زنان را شبانه از مزدلفه به منا برد و به کسانی که بر آنان قربانی واجب بود، دستور داد که جمار را رمی کنند و از آنجا نروند تا قربانی کنند. و کسانی که قربانی نداشتند، باید به مکه بروند تا زیارت کنند."»
ص: 29
18509- 6- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلنِّسَاءِ وَ الضُّعَفَاءِ أَنْ یُفِیضُوا مِنْ جَمْعٍ بِلَیْلٍ وَ أَنْ یَرْمُوا الْجَمْرَةَ بِلَیْلٍ فَإِذَا (2) أَرَادُوا أَنْ یَزُورُوا الْبَیْتَ وَکَّلُوا مَنْ یَذْبَحُ عَنْهُنَّ (3).
******
ترجمه:
از البختری و دیگران از ابو بصیر از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: «رسول خدا (صلی الله علیه وآله) به زنان و افراد ضعیف اجازه داد که از جَمع (مشعر) در شب افاضه کنند و جمار را در شب رمی کنند. و وقتی که بخواهند خانه را زیارت کنند، باید کسی را مأمور کنند که قربانی کند به جای آنها.»
18510- 7- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا بَأْسَ بِأَنْ یُقَدَّمَ (5) النِّسَاءُ إِذَا زَالَ اللَّیْلُ فَیَقِفْنَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ (6) سَاعَةً ثُمَّ یُنْطَلَقُ بِهِنَّ إِلَی مِنًی فَیَرْمِینَ الْجَمْرَةَ- ثُمَّ یَصْبِرْنَ سَاعَةً ثُمَّ یُقَصِّرْنَ وَ یَنْطَلِقْنَ إِلَی مَکَّةَ فَیَطُفْنَ إِلَّا أَنْ (7) یَکُنَّ یُرِدْنَ أَنْ یُذْبَحَ عَنْهُنَّ فَإِنَّهُنَّ یُوَکِّلْنَ مَنْ یَذْبَحُ عَنْهُنَّ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ (8).
******
ترجمه:
از ابو بصیر روایت شده است که گفت: «شنیدم امام ابی عبدالله (علیه السلام) می فرماید: "هیچ اشکالی ندارد که زنان در صورتی که شب گذشته باشد، پیش از روز، به سمت مشعرالحرام بروند و در آنجا ساعتی بایستند، سپس به سمت منا بروند و جمار را رمی کنند. بعد از آن، باید ساعتی صبر کنند و سپس موهایشان را کوتاه کنند و به مکه بروند تا طواف کنند، مگر اینکه بخواهند قربانی کنند؛ در این صورت باید کسی را مأمور کنند که به جای آنها قربانی کند."»
18511- 8- (9) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی التَّقَدُّمِ مِنْ مِنًی إِلَی عَرَفَاتٍ- قَبْلَ
ص: 30
طُلُوعِ الشَّمْسِ لَا بَأْسَ بِهِ وَ التَّقَدُّمُ مِنْ مُزْدَلِفَةَ إِلَی مِنًی یَرْمُونَ الْجِمَارَ- وَ یُصَلُّونَ الْفَجْرَ فِی مَنَازِلِهِمْ بِمِنًی لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْمَعْذُورِ لِمَا تَقَدَّمَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ الرَّمْیِ بِاللَّیْلِ (2).
******
ترجمه:
از هِشَامِ بْنِ سَالِم و دیگران از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: «هیچ اشکالی ندارد که از منا به عرفات قبل از طلوع خورشید حرکت کنید و نیز هیچ اشکالی ندارد که از مزدلفه به منا حرکت کنید و جمار را رمی کنید و نماز صبح را در منزل های خود در منا بخوانید.»
(3) 18 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْتِقَاطِ حَصَی الْجِمَارِ مِنْ جَمْعٍ وَ جَوَازِ أَخْذِهَا مِنْ مِنًی
******
ترجمه:
18512- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: خُذْ حَصَی الْجِمَارِ مِنْ جَمْعٍ- وَ إِنْ أَخَذْتَهُ مِنْ رَحْلِکَ بِمِنًی أَجْزَأَکَ.
وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (5) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار روایت شده است که گفت: «سنگ های جمار را از مشعر (جمع) بگیر، و اگر آنها را از محل اقامت خود در منا بگیری، کفایت می کند.»
18513- 2- (7) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْحَصَی الَّتِی یُرْمَی بِهَا الْجِمَارُ- فَقَالَ تُؤْخَذُ مِنْ جَمْعٍ وَ تُؤْخَذُ بَعْدَ ذَلِکَ مِنْ مِنًی.
ص: 31
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
زراره : ازحضرت صادق درمورد سنگهای که رمی جمرات می شود سوال کردم فرمودند : دردرجه اول ازمشعروبعد ازآن ازمنی برداشته می شود .
(2) 19 بَابُ جَوَازِ أَخْذِ حَصَی الْجِمَارِ مِنْ جَمِیعِ الْحَرَمِ إِلَّا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَسْجِدِ الْخَیْفِ وَ مِمَّا رُمِیَ بِهِ وَ لَا یُجْزِئُ مِنْ غَیْرِ الْحَرَمِ
******
ترجمه:
18514- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَصَی الْجِمَارِ إِنْ أَخَذْتَهُ مِنَ الْحَرَمِ أَجْزَأَکَ وَ إِنْ أَخَذْتَهُ مِنْ غَیْرِ الْحَرَمِ لَمْ یُجْزِئْکَ قَالَ وَ قَالَ لَا تَرْمِ الْجِمَارَ إِلَّا بِالْحَصَی.
******
ترجمه:
از زراره از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: «اگر سنگ های جمار را از حرم بگیری، کفایت می کند، و اگر از خارج حرم بگیری، کفایت نمی کند. و همچنین فرمود: "جمار را تنها با سنگ رمی کن."»
18515- 2- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَجُوزُ أَخْذُ حَصَی الْجِمَارِ مِنْ جَمِیعِ الْحَرَمِ- إِلَّا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَسْجِدِ الْخَیْفِ.
******
ترجمه:
از حنان از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: گرفتن سنگریزه های جمرات از تمام حرم جایز است، مگر از مسجد الحرام و مسجد خیف.
18516- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یَاسِینَ الضَّرِیرِ عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ مِنْ أَیْنَ یَنْبَغِی أَخْذُ حَصَی الْجِمَارِ قَالَ لَا تَأْخُذْ مِنْ مَوْضِعَیْنِ مِنْ خَارِجِ الْحَرَمِ- وَ مِنْ حَصَی الْجِمَارِ وَ لَا بَأْسَ بِأَخْذِهِ مِنْ سَائِرِ الْحَرَمِ.
ص: 32
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از حریز، از کسی که به او خبر داده است، از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که گفت: «از او پرسیدم که از کجا باید سنگ های جمار را گرفت؟ فرمود: "از دو مکان خارج از حرم نگیریم، و از سنگ هایرمی شده نگیریم. و اشکالی ندارد که آنها را از بقیه قسمت های حرم بگیریم."»
18517- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُجْزِیکَ أَنْ تَأْخُذَ حَصَی الْجِمَارِ مِنَ الْحَرَمِ کُلِّهِ إِلَّا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَسْجِدِ الْخَیْفِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
از حنان از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: گرفتن سنگریزه های جمرات از تمام حرم جایز است، مگر از مسجد الحرام و مسجد خیف.
(4) 20 بَابُ کَرَاهَةِ کَوْنِ حَصَی الْجِمَارِ صَمَّاءَ أَوْ سَوْدَاءَ أَوْ بَیْضَاءَ أَوْ حَمْرَاءَ وَ اسْتِحْبَابِ کَوْنِهَا بُرْشاً (5) کُحْلِیَّةً بِقَدْرِ الْأَنْمُلَةِ مُنَقَّطَةً مُلْتَقَطَةً غَیْرَ مُکَسَّرَةٍ
******
ترجمه:
18518- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَصَی الْجِمَارِ قَالَ کُرِهَ الصُّمُّ مِنْهَا وَ قَالَ خُذِ الْبُرْشَ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
از هشام بن حکم از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که در مورد سنگ های جمار فرمود: «سنگ های جمار از نوع صُمّ (سنگ های بزرگ و خشن) را مکروه دانسته و فرمود: "سنگ های نرم (بُرْش) را بگیر.
18519- 2- (8) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 33
مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: حَصَی الْجِمَارِ تَکُونُ مِثْلَ الْأَنْمُلَةِ وَ لَا تَأْخُذْهَا سَوْدَاءَ وَ لَا بَیْضَاءَ وَ لَا حَمْرَاءَ خُذْهَا کُحْلِیَّةً مُنَقَّطَةً.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از محمد بن ابی نصر از امام ابی الحسن (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: «سنگ های جمار باید به اندازهٔ نبد انگشت باشند و آنها را نه سیاه، نه سفید، و نه قرمز بگیر. آنها را باید به رنگ کحلی(زیورآلات) نقطه دار بگیری.»
18520- 3- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْتَقِطِ الْحَصَی وَ لَا تَکْسِرَنَّ مِنْهُنَّ شَیْئاً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از ابو بصیر روایت شده است که گفت: «شنیدم امام ابی عبدالله (علیه السلام) می فرماید: "سنگ های جمار را بردار و هیچ کدام از آنها را نشکن.(نه اینکه یک سنگ را بشکنی وتبدیل به چند سنگ کنی)
(4) 21 بَابُ أَنَّ مَنْ فَاتَهُ الْوُقُوفُ بِالْمَشْعَرِ حَتَّی أَتَی مِنًی وَ لَوْ جَهْلًا وَجَبَ عَلَیْهِ الْعَوْدُ وَ الْوُقُوفُ وَ لَوْ بَعْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ أَنَّهُ یُجْزِی اخْتِیَارِیُّ عَرَفَةَ وَ اضْطِرَارِیُّ الْمَشْعَرِ وَ إِنْ کَانَ رَمَی لَزِمَهُ إِعَادَةُ الرَّمْیِ بَعْدَ الْوُقُوفِ
******
ترجمه:
18521- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ النَّخَعِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَاتٍ إِلَی مِنًی- فَلْیَرْجِعْ وَ لْیَأْتِ جَمْعاً وَ لْیَقِفْ بِهَا وَ إِنْ کَانَ قَدْ وَجَدَ النَّاسَ قَدْ أَفَاضُوا مِنْ جَمْعٍ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: «کسی که از عرفات به منا افاضه کرد، باید برگردد و به جمع (مشعر) بیاید و در آنجا وقوف کند، حتی اگر ببیند مردم از جمع کوچ کرده اند.»
ص: 34
18522- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِی رَجُلٍ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَاتٍ- فَأَتَی مِنًی قَالَ فَلْیَرْجِعْ فَیَأْتِی جَمْعاً فَیَقِفُ بِهَا وَ إِنْ کَانَ النَّاسُ قَدْ أَفَاضُوا مِنْ جَمْعٍ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که گفت: «به امام ابی عبدالله (علیه السلام) گفتم: نظر شما دربارهٔ کسی که از عرفات افاضه کرده و به منا آمده چیست؟ فرمود: "باید برگردد و به جمع (مشعر) برود و در آنجا وقوف کند، حتی اگر مردم از جمع افاضه کرده باشند."»
18523- 3- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَاتٍ- فَمَرَّ بِالْمَشْعَرِ فَلَمْ یَقِفْ حَتَّی انْتَهَی إِلَی مِنًی- فَرَمَی الْجَمْرَةَ وَ لَمْ یَعْلَمْ حَتَّی ارْتَفَعَ النَّهَارُ قَالَ یَرْجِعُ إِلَی الْمَشْعَرِ فَیَقِفُ بِهِ ثُمَّ یَرْجِعُ وَ یَرْمِی الْجَمْرَةَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
از یونس بن یعقوب نقل شده است که گفت: «به امام ابی عبدالله (علیه السلام) گفتم: مردی از عرفات افاضه کرد و به مشعر نرفته و مستقیم به منا رفت و جمره را رمی کرد و تا وقتی که روز بالا آمد، نفهمید. فرمود: "او باید به مشعر برگردد و در آنجا وقوف کند، سپس برگردد و جمره را رمی کند."
(6) 22 بَابُ أَنَّ مَنْ فَاتَهُ الْوُقُوفُ بِعَرَفَاتٍ وَجَبَ عَلَیْهِ إِتْیَانُهَا وَ الْوُقُوفُ بِهَا لَیْلًا فَإِنْ خَافَ أَنْ یَفُوتَهُ اخْتِیَارِیُّ الْمَشْعَرِ اجْتَزَأَ بِهِ وَ لَمْ یَرْجِعْ
******
ترجمه:
18524- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ
ص: 35
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: فِی رَجُلٍ أَدْرَکَ الْإِمَامَ وَ هُوَ بِجَمْعٍ- فَقَالَ إِنْ ظَنَّ أَنَّهُ یَأْتِی عَرَفَاتٍ فَیَقِفُ بِهَا قَلِیلًا ثُمَّ یُدْرِکُ جَمْعاً قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَلْیَأْتِهَا وَ إِنْ ظَنَّ أَنَّهُ لَا یَأْتِیهَا حَتَّی یُفِیضُوا فَلَا یَأْتِهَا وَ لْیُقِمْ بِجَمْعٍ فَقَدْ تَمَّ حَجُّهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که گفت: «در مورد مردی که امام را در جمع (مزدلفه) درک کرده است، گفت: اگر او گمان کند که می تواند به عرفات برود و کمی در آنجا وقوف کند و سپس قبل از طلوع آفتاب به جمع (مزدلفه) برسد، پس باید به آنجا برود. اما اگر گمان کند که نمی تواند به عرفات برود تا زمانی که مردم از جمع به منا افاضه کنند، پس نباید به آنجا برود و باید در جمع بماند؛ زیرا حج او کامل است.»
18525- 2- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَأْتِی بَعْدَ مَا یُفِیضُ النَّاسُ مِنْ عَرَفَاتٍ- فَقَالَ إِنْ کَانَ فِی مَهْلٍ حَتَّی یَأْتِیَ عَرَفَاتٍ مِنْ لَیْلَتِهِ فَیَقِفَ بِهَا ثُمَّ یُفِیضَ فَیُدْرِکَ النَّاسَ فِی الْمَشْعَرِ قَبْلَ أَنْ یُفِیضُوا فَلَا یَتِمُّ حَجُّهُ حَتَّی یَأْتِیَ عَرَفَاتٍ- وَ إِنْ قَدِمَ رَجُلٌ وَ قَدْ فَاتَتْهُ عَرَفَاتٌ- فَلْیَقِفْ بِالْمَشْعَرِ الْحَرَامِ- فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَی أَعْذَرُ لِعَبْدِهِ فَقَدْ تَمَّ حَجُّهُ إِذَا أَدْرَکَ الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ- قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ أَنْ یُفِیضَ النَّاسُ فَإِنْ لَمْ یُدْرِکِ الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ- فَقَدْ فَاتَهُ الْحَجُّ فَلْیَجْعَلْهَا عُمْرَةً مُفْرَدَةً وَ عَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ.
******
ترجمه:
از حلبی نقل شده است که گفت: از امام ابی عبدالله (علیه السلام) درباره مردی که بعد از افاضه مردم از عرفات به مشعر الحرام (مزدلفه) می آید، سؤال کردم. فرمود: «اگر او در مهلت باشد تا بتواند به عرفات در شب برسد و در آنجا وقوف کند، سپس افاضه کند و مردم را در مشعر الحرام پیش از اینکه افاضه کنند درک کند، حج او کامل است. اما اگر کسی به مشعر الحرام برسد و عرفات را از دست داده باشد، باید در مشعر الحرام وقوف کند، زیرا خداوند متعال از بنده اش معذور است و حج او کامل است اگر مشعر الحرام را قبل از طلوع آفتاب و پیش از افاضه مردم درک کند. اما اگر مشعر الحرام را درک نکرد، حج او فوت شده است و باید آن را به عمره مفرده تبدیل کند و حج را در سال آینده انجام دهد.»
18526- 3- (3) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلٍ (4) عَنْ أَبِیهِ (5) عَنْ إِدْرِیسَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَدْرَکَ النَّاسَ بِجَمْعٍ- وَ خَشِیَ إِنْ مَضَی إِلَی عَرَفَاتٍ- أَنْ یُفِیضَ النَّاسُ مِنْ جَمْعٍ قَبْلَ أَنْ یُدْرِکَهَا
ص: 36
- فَقَالَ إِنْ ظَنَّ أَنْ یُدْرِکَ النَّاسَ بِجَمْعٍ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَلْیَأْتِ عَرَفَاتٍ فَإِنْ خَشِیَ أَنْ لَا یُدْرِکَ جَمْعاً- فَلْیَقِفْ بِجَمْعٍ ثُمَّ لْیُفِضْ مَعَ النَّاسِ فَقَدْ تَمَّ حَجُّهُ.
******
ترجمه:
از ادریس بن عبد الله نقل شده است که گفت: از امام ابی عبدالله (علیه السلام) در مورد مردی که مردم را در جمع (مزدلفه) درک کرده، و نگران است که اگر به عرفات برود، ممکن است مردم از جمع قبل از اینکه او به آنجا برسد، افاضه کنند، سؤال کردم. امام فرمود: «اگر او فکر می کند که می تواند مردم را در جمع قبل از طلوع آفتاب درک کند، باید به عرفات برود. اما اگر او می ترسد که نتواند جمع را درک کند، باید در جمع وقوف کند، سپس با مردم افاضه کند. حج او تمام است.»
18527- 4- (1) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی سَفَرٍ فَإِذَا شَیْخٌ کَبِیرٌ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِی رَجُلٍ أَدْرَکَ الْإِمَامَ بِجَمْعٍ- فَقَالَ لَهُ إِنْ ظَنَّ أَنَّهُ یَأْتِی عَرَفَاتٍ فَیَقِفُ قَلِیلًا ثُمَّ یُدْرِکُ جَمْعاً قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَلْیَأْتِهَا وَ إِنْ ظَنَّ أَنَّهُ لَا یَأْتِیهَا حَتَّی یُفِیضَ النَّاسُ مِنْ جَمْعٍ- فَلَا یَأْتِهَا وَ قَدْ تَمَّ حَجُّهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که گفت: در سفری که پیامبر (صلى الله عليه وآله) بود، مردی پیر به پیامبر گفت: «ای رسول خدا، چه می فرمائید درباره مردی که امام را در جمع (مزدلفه) درک کرده است؟» پیامبر (صلى الله عليه وآله) فرمود: «اگر او فکر می کند که می تواند به عرفات برود و در آنجا وقوف کند و سپس پیش از طلوع آفتاب جمع را درک کند، باید به عرفات برود. اما اگر او فکر می کند که نمی تواند تا وقتی که مردم از جمع افاضه کنند به عرفات برسد، نباید به عرفات برود. حج او کامل است حتی اگر به عرفات نرود.»
(4) 23 بَابُ حُکْمِ مَنْ فَاتَهُ الْوُقُوفُ بِعَرَفَةَ وَ بِالْمَشْعَرِ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ
******
ترجمه:
18528- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ مُفْرِدٍ (6) لِلْحَجِّ فَاتَهُ الْمَوْقِفَانِ جَمِیعاً فَقَالَ لَهُ إِلَی طُلُوعِ الشَّمْسِ یَوْمَ النَّحْرِ- (7) فَإِنْ طَلَعَتِ الشَّمْسُ مِنْ یَوْمِ النَّحْرِ فَلَیْسَ لَهُ حَجٌّ وَ یَجْعَلُهَا عُمْرَةً
ص: 37
وَ عَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ.
******
ترجمه:
از حریز نقل شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که برای حج افراد آمده و هر دو موقف (عرفات و مشعر) را از دست داده است، پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمود: «اگر او تا طلوع آفتاب در روز عید قربانی (یوم النحر) به عرفات و مشعر نرسد، حج او صحیح نخواهد بود و باید این حج را به عنوان عمره به حساب آورد و حج را از سال آینده انجام دهد.»
18529- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ وَ عِمْرَانَ ابْنَیْ عَلِیٍّ الْحَلَبِیَّیْنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا فَاتَتْکَ الْمُزْدَلِفَةُ فَقَدْ فَاتَکَ الْحَجُّ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : اگروقوف درمزدلفه را ازدست دادی حجت ازدست رفته است .
18530- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَیْلٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْحَدِّ الَّذِی إِذَا أَدْرَکَهُ الرَّجُلُ أَدْرَکَ الْحَجَّ فَقَالَ إِذَا أَتَی جَمْعاً وَ النَّاسُ فِی الْمَشْعَرِ- قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ وَ لَا عُمْرَةَ لَهُ وَ إِنْ لَمْ یَأْتِ جَمْعاً حَتَّی تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَهِیَ عُمْرَةٌ مُفْرَدَةٌ وَ لَا حَجَّ لَهُ فَإِنْ شَاءَ أَقَامَ (3) وَ إِنْ شَاءَ رَجَعَ وَ عَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ (4).
******
ترجمه:
از محمد بن فضیل روایت شده است که گفت: از اباالحسن (علیه السلام) درباره حدّی که اگر کسی به آن برسد، حج را درک کرده باشد، سؤال کردم. امام فرمود: اگر به «جمع» بیاید و مردم در «مشعر» باشند، پیش از طلوع خورشید، حج را درک کرده است و برای او عمره ای نیست. و اگر به «جمع» نرسد تا خورشید طلوع کند، این عمره مفرده است و حج برای او نیست. پس اگر خواست، بماند و اگر خواست، برگردد، و بر اوست که حج را در سال آینده انجام دهد.
اما عامه (اهل سنت) گفته اند: اگر وقوف در عرفه را از دست بدهد، به طور مطلق حج را از دست داده است، خواه در مشعر وقوف کند یا نه. این را مرحوم علامه در تذکره گفته است.
18531- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع ثُمَّ ذَکَرَ نَحْوَهُ.
******
ترجمه:
محمد بن سنان : ازحضرت کاظم سوال کردم ومثل همانرا ذکرکرده .
18532- 5- (6) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ رَجُلٍ دَخَلَ مَکَّةَ- مُفْرِداً لِلْحَجِّ فَخَشِیَ أَنْ یَفُوتَهُ الْمَوْقِفُ- (7) فَقَالَ لَهُ یَوْمُهُ إِلَی طُلُوعِ الشَّمْسِ مِنْ یَوْمِ النَّحْرِ- فَإِذَا طَلَعَتِ الشَّمْسُ فَلَیْسَ لَهُ حَجٌّ فَقُلْتُ کَیْفَ یَصْنَعُ بِإِحْرَامِهِ قَالَ
ص: 38
یَأْتِی مَکَّةَ فَیَطُوفُ بِالْبَیْتِ- وَ یَسْعَی بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ فَقُلْتُ لَهُ إِذَا صَنَعَ ذَلِکَ فَمَا یَصْنَعُ بَعْدُ قَالَ إِنْ شَاءَ أَقَامَ بِمَکَّةَ- وَ إِنْ شَاءَ رَجَعَ إِلَی النَّاسِ بِمِنًی وَ لَیْسَ مِنْهُمْ فِی شَیْ ءٍ وَ إِنْ شَاءَ رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ وَ عَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عبدالله روایت شده است که گفت: از اباالحسن (ع) درباره مردی پرسیدم که وارد مکه شده، و قصد حج افراد کرده بود، ولی ترسید که وقوف (در عرفات) را از دست بدهد. پس (امام) به او فرمود: روز او (برای انجام مناسک) تا طلوع خورشید روز نحر (عید قربان) است. اگر خورشید طلوع کند و او هنوز وقوف نکرده باشد، دیگر حج برای او وجود ندارد. پرسیدم: پس با احرامش چه کند؟ فرمود:
به مکه می آید و طواف خانه (کعبه) را انجام می دهد و بین صفا و مروه سعی می کند. دوباره پرسیدم: وقتی این کارها را انجام داد، بعداً چه کند؟ فرمود: اگر بخواهد، می تواند در مکه بماند و اگر بخواهد، می تواند به سوی مردم به منا بازگردد و در انجام وظایف آنها شریک نیست. و اگر بخواهد، می تواند به سوی خانواده اش بازگردد. اما سال بعد حج بر او واجب است.
18533- 6- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ قَالَ: جَاءَنَا رَجُلٌ بِمِنًی- فَقَالَ إِنِّی لَمْ أُدْرِکِ النَّاسَ بِالْمَوْقِفَیْنِ جَمِیعاً إِلَی أَنْ قَالَ فَدَخَلَ إِسْحَاقُ بْنُ عَمَّارٍ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ ع- فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ إِذَا أَدْرَکَ مُزْدَلِفَةَ- فَوَقَفَ بِهَا قَبْلَ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ یَوْمَ النَّحْرِ- فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی إِدْرَاکِ ثَوَابِ الْحَجِّ وَ إِنْ لَمْ یَسْقُطْ فَرْضُهُ وَ جَوَّزَ کَوْنَهُ مَخْصُوصاً بِمَنْ أَدْرَکَ عَرَفَاتٍ أَیْضاً وَ هُوَ بَعِیدٌ وَ یُمْکِنُ حَمْلُ الْأَوَّلِ وَ مَا فِی مَعْنَاهُ عَلَی التَّقِیَّةِ وَ عَلَی فَوْتِ شَیْ ءٍ مِنَ الْمَوْقِفَیْنِ عَمْداً وَ عَلَی نَفْیِ الْکَمَالِ وَ اسْتِحْبَابِ الْإِعَادَةِ لِمَا یَأْتِی (2).
******
ترجمه:
از عبدالله بن مغیره روایت شده است که گفت: مردی نزد ما در منا آمد و گفت: من نتوانستم به موقع به مردم در دو موقف (عرفات و مشعر) برسم. سپس اسحاق بن عمار نزد ابی الحسن (ع) رفت و درباره این موضوع از او پرسید. امام فرمود: اگر به مزدلفه برسد و پیش از زوال خورشید روز نحر (عید قربان) در آنجا وقوف کند، حج را درک کرده است.
گفته ام: شیخ این روایت را حمل کرده است بر این که منظور درک ثواب حج است، هرچند واجب آن ساقط نمی شود. همچنین احتمال داده که این حکم مخصوص کسی باشد که عرفات را نیز درک کرده است، که این احتمال دور از ذهن است. می توان روایت اول و روایت های مشابه آن را بر تقیه، و یا بر از دست دادن عمدی چیزی از دو موقف، و یا بر نفی کمال و استحباب اعاده برای آنچه بعداً می آید، حمل کرد.
18534- 7- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: أَ تَدْرِی لِمَ جُعِلَ الْمُقَامُ ثَلَاثاً بِمِنًی- قَالَ قُلْتُ: لِأَیِّ شَیْ ءٍ جُعِلَتْ أَوْ لِمَا ذَا جَعَلْتَهَا (4) قَالَ مَنْ أَدْرَکَ شَیْئاً مِنْهَا فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ نَحْوَهُ (5).
******
ترجمه:
از ابن ابی عمیر، از برخی از یارانش، از ابی عبدالله (ع) روایت شده است که گفت: گفت: آیا می دانی چرا توقف در منا سه جا قرار داده شده است؟ گفتم: برای چه چیزی این را قرار داده اند یا چرا شما آن را قرار داده اید؟ فرمود: هر کس چیزی از این (روزها) را درک کند، حج را درک کرده است.
ص: 39
18535- 8- (1) قَالَ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ الَّذِی أُفْتِی بِهِ وَ أَعْتَمِدُهُ فِی هَذَا الْمَعْنَی مَا حَدَّثَنَا بِهِ شَیْخُنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَدْرَکَ الْمَشْعَرَ یَوْمَ النَّحْرِ قَبْلَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ وَ مَنْ أَدْرَکَ (2) یَوْمَ عَرَفَةَ قَبْلَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْمُتْعَةَ.
******
ترجمه:
از جمیل بن دراج از ابی عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس به مشعر (مزدلفه) در روز نحر (عید قربان) پیش از زوال خورشید برسد، حج را درک کرده است. و هر کس در روز عرفه پیش از زوال خورشید به عرفات برسد، تمتع را درک کرده است.
18536- 9- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَدْرَکَ الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ یَوْمَ النَّحْرِ- مِنْ قَبْلِ زَوَالِ الشَّمْسِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَدْرَکَ الْمَوْقِفَ بِجَمْعٍ یَوْمَ النَّحْرِ (5)
******
ترجمه:
از جمیل بن دراج از ابی عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس به مشعر (مزدلفه) در روز نحر (عید قربان) پیش از زوال خورشید برسد، حج را درک کرده است.
18537- 10- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَدْرَکَ الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ- وَ عَلَیْهِ خَمْسَةٌ مِنَ النَّاسِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَلَی خَمْسَةٍ مِنَ النَّاسِ (7)
******
ترجمه:
هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ از ابی عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس به مشعر (مزدلفه) در روز نحر (عید قربان) پیش از زوال خورشید برسددرحالیکه پنج نفرباشند ، حج را درک کرده است.
ص: 40
18538- 11- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَدْرَکَ الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ وَ عَلَیْهِ خَمْسَةٌ مِنَ النَّاسِ قَبْلَ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ (2)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ وَ عَلَیْهِ خَمْسَةٌ مِنَ النَّاسِ (3)
******
ترجمه:
إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ از ابی عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس به مشعر (مزدلفه) در روز نحر (عید قربان) پیش از زوال خورشید برسددرحالیکه پنج نفرباشند ، حج را درک کرده است.
18539- 12- (4) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: تَدْرِی لِمَ جُعِلَ ثَلَاثٌ هُنَا قُلْتُ لَا قَالَ فَمَنْ أَدْرَکَ شَیْئاً مِنْهَا فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ الْوَجْهُ فِی مِثْلِهِ (5) وَ قَدْ عَرَفْتَ أَنَّ الصَّدُوقُ خَصَّهُ بِمَنْ أَدْرَکَ الْمَشْعَرَ یَوْمَ النَّحْرِ وَ لَوْ بَعْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ (6) فَیُحْمَلُ بَاقِی مَضْمُونِهِ عَلَی إِدْرَاکِ ثَوَابِ الْحَجِّ.
******
ترجمه:
از ابن ابی عمیر، از برخی از یارانش، از ابی عبدالله (ع) روایت شده است که گفت: گفت: آیا می دانی چرا توقف در منا سه جا قرار داده شده است؟ گفتم: برای چه چیزی این را قرار داده اند؟ فرمود: هر کس چیزی از این (روزها) را درک کند، حج را درک کرده است.
أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُسْکَانَ لَمْ یَسْمَعْ مِنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- إِلَّا حَدِیثَ مَنْ أَدْرَکَ الْمَشْعَرَ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ قَالَ وَ کَانَ أَصْحَابُنَا یَقُولُونَ مَنْ أَدْرَکَ الْمَشْعَرَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ.
فَحَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی عُمَیْرٍ وَ أَحْسَبُهُ رَوَاهُ أَنَّ مَنْ أَدْرَکَهُ قَبْلَ الزَّوَالِ مِنْ یَوْمِ النَّحْرِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَ
******
ترجمه:
یونس روایت کرده است که عبدالله بن مسکان از امام صادق (ع) چیزی نشنید، جز حدیث «هر کس به مشعر برسد، حج را درک کرده است». یونس گفت: و اصحاب ما می گفتند: «هر کس پیش از طلوع خورشید به مشعر برسد، حج را درک کرده است.»
سپس محمد بن ابی عمیر به من گفت، و فکر می کنم او روایت کرد که: «هر کس پیش از زوال (ظهر) روز نحر (عید قربان) به مشعر برسد، حج را درک کرده است.
18541- 14- (1) أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ النَّجَاشِیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُسْکَانَ لَمْ یَسْمَعْ مِنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- إِلَّا حَدِیثَ مَنْ أَدْرَکَ الْمَشْعَرَ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْأَغْلَبِ فَإِنَّ رِوَایَةَ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْهُ ع بِغَیْرِ وَاسِطَةٍ کَثِیرَةٌ بِلَفْظِ سَمِعْتُهُ وَ قُلْتُ لَهُ وَ غَیْرِ ذَلِکَ وَ لَعَلَّ یُونُسَ لَمْ یَطَّلِعْ عَلَی ذَلِکَ.
******
ترجمه:
نجاشی در کتاب رجال خود گفته است: روایت شده که عبدالله بن مسکان از امام صادق (ع) چیزی نشنیده است، جز حدیث «هر کس به مشعر برسد، حج را درک کرده است.»
من می گویم: این روایت بر حالت غالب حمل می شود، زیرا روایات ابن مسکان از امام صادق (ع) بدون واسطه زیاد است و شامل عباراتی مثل «شنیدم از او» و «به او گفتم» و غیره می شود. و شاید یونس بر این روایات اطلاع نداشته است.
18542- 15- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَدْرَکَ الزَّوَالَ فَقَدْ أَدْرَکَ الْمَوْقِفَ.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: حضرت صادق به من فرمودند : کسیکه ظهردرموقف باشد وقوف را درک کرده است
18543- 16- (3) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْحَجُّ الْأَکْبَرُ یَوْمُ النَّحْرِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : حج اکبرروزقربان است
18544- 17- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ
ص: 42
عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ یَوْمِ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ- فَقَالَ هُوَ یَوْمُ النَّحْرِ وَ الْأَصْغَرُ الْعُمْرَةُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : حج اکبرروزقربان وحج اصغرعمره است .
18545- 18- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْحَجُّ الْأَکْبَرُ یَوْمُ الْأَضْحَی.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَ ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
حضرت صادق : حج اکبرروزقربان است
18546- 19- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیٍّ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْحَجُّ الْأَکْبَرُ یَوْمُ الْأَضْحَی.
******
ترجمه:
حضرت صادق : حج اکبرروزقربان است
18547- 20- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ عِیَاضٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ فَقَالَ أَ عِنْدَکَ فِیهِ شَیْ ءٌ فَقُلْتُ نَعَمْ کَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ یَقُولُ الْحَجُّ الْأَکْبَرُ یَوْمُ عَرَفَةَ- یَعْنِی أَنَّهُ مَنْ أَدْرَکَ یَوْمَ عَرَفَةَ- إِلَی طُلُوعِ الْفَجْرِ مِنْ یَوْمِ النَّحْرِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ وَ مَنْ فَاتَهُ ذَلِکَ فَقَدْ فَاتَهُ الْحَجُّ فَجَعَلَ لَیْلَةَ عَرَفَةَ لِمَا قَبْلَهَا وَ لِمَا بَعْدَهَا وَ الدَّلِیلُ عَلَی ذَلِکَ أَنَّهُ مَنْ أَدْرَکَ لَیْلَةَ النَّحْرِ إِلَی طُلُوعِ الْفَجْرِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ وَ أَجْزَأَ عَنْهُ مِنْ عَرَفَةَ-
ص: 43
فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع الْحَجُّ الْأَکْبَرُ یَوْمُ النَّحْرِ وَ احْتَجَّ بِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَسِیحُوا فِی الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ (1) فَهِیَ عِشْرُونَ مِنْ ذِی الْحِجَّةِ- وَ الْمُحَرَّمُ وَ صَفَرٌ وَ شَهْرُ رَبِیعٍ الْأَوَّلِ- وَ عَشْرٌ مِنْ شَهْرِ رَبِیعٍ الْآخِرِ- وَ لَوْ کَانَ الْحَجُّ الْأَکْبَرُ یَوْمَ عَرَفَةَ- لَکَانَ السَّیْحُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ یَوْماً الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از فضیل بن عیاض از امام صادق (ع) روایت شده است که گفت: از ایشان درباره حج اکبر پرسیدم. فرمود: آیا در این باره چیزی نزد تو هست؟ گفتم: بله، ابن عباس می گفت حج اکبر روز عرفه است، یعنی هر کس روز عرفه را تا طلوع فجر روز نحر (عید قربان) درک کند، حج را درک کرده است و هر کس آن را از دست بدهد، حج را از دست داده است. او (ابن عباس) شب عرفه را به آنچه قبل از آن و بعد از آن است، اختصاص داده است. و دلیل بر این موضوع این است که هر کس شب نحر را تا طلوع فجر درک کند، حج را درک کرده و این از عرفه برای او کافی است.
امام صادق (ع) فرمود: امیرالمؤمنین (ع) فرمود: حج اکبر روز نحر (عید قربان) است. و ایشان به آیه ای از کلام خداوند عز و جل استدلال کرد که می فرماید: «پس در زمین چهار ماه سیر کنید» (توبه: 9: 2). این چهار ماه شامل بیست روز از ذی الحجه، محرم، صفر، ماه ربیع الاول و ده روز از ربیع الثانی است. و اگر حج اکبر روز عرفه بود، این مدت چهار ماه و یک روز می شد.
18548- 21- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: الْحَجُّ الْأَکْبَرُ یَوْمُ النَّحْرِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی إِجْزَاءِ اضْطِرَارِیِّ الْمَشْعَرِ فِی الْإِحْصَارِ وَ الصَّدِّ فِیمَنْ أُحْصِرَ ثُمَّ خَفَّ مَرَضُهُ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق : حج اکبرروزقربان است
(5) 24 بَابُ أَنَّ مَنْ أَدْرَکَ اضْطِرَارِیَّ عَرَفَةَ وَ اضْطِرَارِیَّ الْمَشْعَرِ أَجْزَأَهُ
******
ترجمه:
18549- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنِ الْحَسَنِ الْعَطَّارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَدْرَکَ الْحَاجُّ عَرَفَاتٍ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فَأَقْبَلَ مِنْ عَرَفَاتٍ وَ لَمْ یُدْرِکِ النَّاسَ بِجَمْعٍ- وَ وَجَدَهُمْ قَدْ أَفَاضُوا فَلْیَقِفْ قَلِیلًا بِالْمَشْعَرِ الْحَرَامِ- وَ لْیَلْحَقِ
ص: 44
النَّاسَ بِمِنًی وَ لَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
از حسن عطار از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: اگر حاجی پیش از طلوع فجر به عرفات برسد و از عرفات بازگردد، ولی به مردم در مشعرالحرام (مزدلفه) نرسد و ببیند که آن ها قبلاً روانه شده اند، باید کمی در مشعرالحرام توقف کند و سپس به مردم در منا بپیوندد، و هیچ مشکلی بر او نیست.
18550- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ وَ عِمْرَانَ ابْنَیْ عَلِیٍّ الْحَلَبِیَّیْنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا فَاتَتْکَ الْمُزْدَلِفَةُ فَقَدْ فَاتَکَ الْحَجُّ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : اگرمزدلفه راازدست بدهی حج را ازدست داده ای .
18551- 2- (5) وَ عَنْهُ (6) عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَدْرَکَ جَمْعاً فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی (7) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (8).
******
ترجمه:
حضرت صادق : کسیکه مشعررا درک کند حج را درک کرده است .
18552- 3- (9) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ
ص: 45
مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَصْلَحَکَ اللَّهُ الرَّجُلُ الْأَعْجَمِیُّ وَ الْمَرْأَةُ الضَّعِیفَةُ تَکُونَانِ مَعَ الْجَمَّالِ الْأَعْرَابِیِّ فَإِذَا أَفَاضَ بِهِمْ مِنْ عَرَفَاتٍ- مَرَّ بِهِمْ کَمَا هُمْ إِلَی مِنًی لَمْ یَنْزِلْ بِهِمْ جَمْعاً- قَالَ أَ لَیْسَ قَدْ صَلَّوْا بِهَا فَقَدْ أَجْزَأَهُمْ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ یُصَلُّوا بِهَا قَالَ ذَکَرُوا اللَّهَ فِیهَا فَإِنْ کَانُوا ذَکَرُوا اللَّهَ فِیهَا فَقَدْ أَجْزَأَهُمْ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ (1)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ (2)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
محمد بن حکیم روایت کرده است که به امام صادق (ع) گفتم: خدا شما را حفظ کند! مرد عجمی و زن ضعیفی هستند که همراه شتربان عربی می باشند. وقتی که شتربان آن ها را از عرفات روانه می کند، بدون اینکه در مشعر (مزدلفه) توقف کند، آن ها را مستقیم به منا می برد. امام (ع) فرمود: آیا در مشعر نماز نخوانده اند؟ اگر نماز خوانده باشند، برایشان کافی است. گفتم: اگر در آنجا نماز نخوانده باشند چه؟ فرمود: در آنجا ذکر خدا کرده اند؟ اگر ذکر خدا کرده باشند، برایشان کافی است.
18553- 4- (4) ثُمَّ قَالَ الصَّدُوقُ وَ رُوِیَ فِیمَنْ جَهِلَ الْوُقُوفَ بِالْمَشْعَرِ- أَنَّ الْقُنُوتَ فِی صَلَاةِ الْغَدَاةِ بِهَا یُجْزِیهِ وَ أَنَّ الْیَسِیرَ مِنَ الدُّعَاءِ یَکْفِی.
******
ترجمه:
صدوق گفته است: روایت شده درباره کسی که وقوف در مشعرالحرام را به جا نیاورد و از آن غافل شد، قنوت در نماز صبح در آنجا برایش کافی است و همچنین اندکی دعا نیز کفایت می کند.
18554- 5- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَثْعَمِیِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِیمَنْ جَهِلَ وَ لَمْ یَقِفْ بِالْمُزْدَلِفَةِ- وَ لَمْ یَبِتْ بِهَا حَتَّی أَتَی مِنًی قَالَ یَرْجِعُ قُلْتُ إِنَّ ذَلِکَ قَدْ فَاتَهُ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ وَقَفَ بِالْمُزْدَلِفَةِ شَیْئاً یَسِیراً لِمَا
ص: 46
******
ترجمه:
از برخی از یاران امام صادق (ع) روایت شده است که درباره کسی که غافل بود و در مزدلفه وقوف نکرد و شب را در آنجا نماند و به منا رسید، پرسیدم. امام (ع) فرمود: او باید به مکان خود برگردد. گفتم: این موضوع ممکن نیست . امام (ع) فرمود: هیچ مشکلی ندارد.
من می گویم: مرحوم شیخ این روایت را بر کسی که مقدار کمی در مزدلفه وقوف کرده است، حمل کرده است، برای آنچه که گذشته است.
18555- 6- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَثْعَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی رَجُلٍ لَمْ یَقِفْ بِالْمُزْدَلِفَةِ وَ لَمْ یَبِتْ بِهَا حَتَّی أَتَی مِنًی- قَالَ أَ لَمْ یَرَ النَّاسَ أَ لَمْ یَذْکُرْ مِنًی حِینَ دَخَلَهَا (4) قُلْتُ فَإِنَّهُ جَهِلَ ذَلِکَ قَالَ یَرْجِعُ قُلْتُ إِنَّ ذَلِکَ قَدْ فَاتَهُ قَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ الْوَجْهُ فِی مِثْلِهِ (5).
******
ترجمه:
از محمد بن یحیی خثعمی از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: درباره مردی که در مزدلفه وقوف نکرد و در آنجا نماند تا به منا رسید، پرسیدم. امام (ع) گفت: آیا او مردم را ندید؟ آیا از منا یاد نکرد زمانی که وارد آنجا شد؟ گفتم: اگر او به این موضوع آگاه نبود، امام (ع) فرمود: او باید به مکان خود برگردد. گفتم: این کار ممکن است که او را از دست بدهد. امام (ع) فرمود: هیچ اشکالی ندارد.
18556- 7- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ صَاحِبَیَّ هَذَیْنِ جَهِلَا أَنْ یَقِفَا بِالْمُزْدَلِفَةِ- فَقَالَ یَرْجِعَانِ مَکَانَهُمَا فَیَقِفَانِ بِالْمَشْعَرِ سَاعَةً قُلْتُ فَإِنَّهُ لَمْ یُخْبِرْهُمَا أَحَدٌ حَتَّی کَانَ الْیَوْمُ وَ قَدْ نَفَرَ النَّاسُ قَالَ فَنَکَسَ رَأْسَهُ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ أَ لَیْسَا قَدْ صَلَّیَا الْغَدَاةَ بِالْمُزْدَلِفَةِ قُلْتُ بَلَی قَالَ أَ لَیْسَ قَدْ قَنَتَا فِی صَلَاتِهِمَا قُلْتُ بَلَی قَالَ تَمَّ حَجُّهُمَا ثُمَّ قَالَ وَ الْمَشْعَرُ مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ- وَ الْمُزْدَلِفَةُ مِنَ الْمَشْعَرِ- وَ إِنَّمَا یَکْفِیهِمَا الْیَسِیرُ مِنَ الدُّعَاءِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ
ص: 47
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
ابو بصیر روایت کرده است که به امام صادق (ع) گفتم: فدای شما شوم، دو نفر از دوستانم به اشتباه از وقوف در مزدلفه غافل ماندند. امام (ع) فرمود: آن ها باید به مکان خود برگردند و مقداری در مشعر وقوف کنند. گفتم: اما هیچ کس به آن ها خبر نداد تا اینکه امروز مردم به منا رفته اند. امام (ع) سرش را برای مدتی پایین انداخت و سپس گفت: آیا آن ها نماز صبح را در مزدلفه نخوانده اند؟ گفتم: بله. فرمود: آیا قنوت در نماز خود نخوانده اند؟ گفتم: بله. فرمود: حج آن ها تمام است. سپس فرمود: مشعر از مزدلفه است و مزدلفه از مشعر است، و برای آن ها مقدار کمی دعا کافی است.
(2) 26 بَابُ أَنَّ مَنْ تَرَکَ الْوُقُوفَ بِالْمَشْعَرِ عَمْداً بَطَلَ حَجُّهُ وَ لَزِمَهُ بَدَنَةٌ
******
ترجمه:
18557- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ أَنَّ الصَّادِقَ ع قَالَ: مَنْ أَفَاضَ مَعَ النَّاسِ مِنْ عَرَفَاتٍ- فَلَمْ یَلْبَثْ مَعَهُمْ بِجَمْعٍ وَ مَضَی إِلَی مِنًی- مُتَعَمِّداً أَوْ مُسْتَخِفّاً فَعَلَیْهِ بَدَنَةٌ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (4) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
******
ترجمه:
از علی بن ریاب نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: هر کس با مردم از عرفات به سمت منا حرکت کند و در مشعر (مزدلفه) با آن ها نماند و به منا برود، چه به عمد و چه به سهل انگاری، بر او یک بدنه (گوسفند) واجب است.
بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَدْرَکَ جَمْعاً فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ قَالَ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَیُّمَا حَاجٍّ سَائِقٍ (1) لِلْهَدْیِ أَوْ مُفْرِدٍ لِلْحَجِّ أَوْ مُتَمَتِّعٍ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ قَدِمَ وَ قَدْ فَاتَهُ الْحَجُّ فَلْیَجْعَلْهَا عُمْرَةً وَ عَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ (2)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ لْیُحِلَّ بِعُمْرَةٍ (3)
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس به مشعر (مزدلفه) برسد، حج را درک کرده است. امام (ع) همچنین فرمود: هر حاجی که با هدیه (قربانی) می آید، یا کسی که برای حج افراد آمده است، یا کسی که تمتع از عمره به حج کرده است، اگر به حج نرسد، باید آن را به عمره تبدیل کند و حج را در سال بعد انجام دهد.
18559- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ ضُرَیْسِ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ خَرَجَ مُتَمَتِّعاً بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَلَمْ یَبْلُغْ مَکَّةَ إِلَّا یَوْمَ النَّحْرِ- فَقَالَ یُقِیمُ عَلَی إِحْرَامِهِ وَ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ حَتَّی یَدْخُلَ (5) مَکَّةَ- فَیَطُوفُ وَ یَسْعَی بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- وَ یَحْلِقُ رَأْسَهُ وَ یَنْصَرِفُ إِلَی أَهْلِهِ إِنْ شَاءَ وَ قَالَ هَذَا لِمَنِ اشْتَرَطَ عَلَی رَبِّهِ عِنْدَ إِحْرَامِهِ فَإِنْ لَمْ یَکُنِ اشْتَرَطَ فَإِنَّ عَلَیْهِ الْحَجَّ مِنْ قَابِلٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ یُقِیمُ بِمَکَّةَ عَلَی إِحْرَامِهِ وَ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ حِینَ یَدْخُلُ الْحَرَمَ- فَیَطُوفُ بِالْبَیْتِ وَ یَسْعَی وَ یَحْلِقُ رَأْسَهُ وَ یَذْبَحُ شَاتَهُ إِلَی أَنْ قَالَ [هَذَا لِمَنِ اشْتَرَطَ عَلَی رَبِّهِ] (6) عِنْدَ إِحْرَامِهِ
ص: 49
أَنْ یَحُلَّهُ حَیْثُ حَبَسَهُ فَإِنْ لَمْ یَشْتَرِطْ فَإِنَّ عَلَیْهِ الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ مِنْ قَابِلٍ (1)
******
ترجمه:
ضریس بن اعین می گوید: از امام باقر (ع) درباره مردی که به عنوان مُتمتِّع به عمره به حج آمده است، پرسیدم، ولی نتوانسته است تا روز نحر به مکه برسد. امام (ع) فرمود: او باید به حالت احرام بماند و تلبیه را ترک کند تا به مکه برسد. سپس طواف کند و میان صفا و مروه سعی نماید، و سرش را بتراشد و اگر بخواهد به خانه اش برگردد. این برای کسی است که هنگام احرام شرط کرده باشد. اما اگر شرط نکرده باشد، باید حج را در سال بعد انجام دهد.
18560- 3- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ جَاءَ حَاجّاً فَفَاتَهُ الْحَجُّ وَ لَمْ یَکُنْ طَافَ قَالَ یُقِیمُ مَعَ النَّاسِ حَرَاماً أَیَّامَ التَّشْرِیقِ- وَ لَا عُمْرَةَ فِیهَا فَإِذَا انْقَضَتْ طَافَ بِالْبَیْتِ- وَ سَعَی بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَ أَحَلَّ وَ عَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ یُحْرِمُ مِنْ حَیْثُ أَحْرَمَ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که به امام صادق (ع) گفتم: مردی به عنوان حاجی آمده است، اما نتوانسته است حج را انجام دهد و طواف نیز نکرده است. امام (ع) فرمود: او باید در ایام تشریق به حالت احرام باقی بماند و در این ایام عمره ای ندارد. سپس وقتی ایام تشریق به پایان رسید، طواف خانه خدا کند و بین صفا و مروه سعی نماید و سپس از حالت احرام درآید و حج را در سال بعد انجام دهد. او باید از همان مکانی که احرام بسته بود، برای حج جدید احرام ببندد.
18561- 4- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُفْرِدِ الْحَجِّ فَاتَهُ الْمَوْقِفَانِ جَمِیعاً فَقَالَ لَهُ إِلَی طُلُوعِ الشَّمْسِ مِنْ یَوْمِ النَّحْرِ فَإِنْ طَلَعَتِ الشَّمْسُ یَوْمَ النَّحْرِ- فَلَیْسَ لَهُ حَجٌّ وَ یَجْعَلُهَا عُمْرَةً وَ عَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ قُلْتُ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ یَطُوفُ بِالْبَیْتِ وَ بِالصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- فَإِنْ شَاءَ أَقَامَ بِمَکَّةَ- وَ إِنْ شَاءَ أَقَامَ بِمِنًی مَعَ النَّاسِ وَ إِنْ شَاءَ ذَهَبَ حَیْثُ شَاءَ لَیْسَ (4) هُوَ مِنَ النَّاسِ فِی شَیْ ءٍ.
******
ترجمه:
حرير بن أبان از امام صادق (ع) درباره کسی که به قصد حج افراد آمده و نتوانسته است در دو موقف عرفات و مشعر (مزدلفه) حضور یابد، پرسید. امام (ع) فرمود: او تا طلوع خورشید در روز نحر (عید قربانی) مهلت دارد. اگر خورشید در روز نحر طلوع کرد و او نتوانسته است در عرفات و مشعر حاضر شود، حج از او ساقط است و باید آن را به عمره تبدیل کند و حج را در سال بعد انجام دهد.گفتم حالا چه کند
امام (ع) توضیح داد که او باید طواف خانه خدا و سعی بین صفا و مروه را انجام دهد. بعد از آن، اگر بخواهد می تواند در مکه بماند، یا در منی با مردم بماند، و اگر بخواهد می تواند به هر جایی برود و این که او از مردم نیست، مشکلی ندارد.
18562- 5- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ کَثِیرٍ الرَّقِّیِّ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بِمِنًی إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ رَجُلٌ فَقَالَ قَدِمَ الْیَوْمَ قَوْمٌ قَدْ فَاتَهُمُ الْحَجُّ فَقَالَ نَسْأَلُ اللَّهَ الْعَافِیَةَ قَالَ أَرَی عَلَیْهِمْ أَنْ یُهَرِیقَ کُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ دَمَ شَاةٍ وَ یَحِلُّونَ (6) وَ عَلَیْهِمُ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ إِنِ انْصَرَفُوا إِلَی بِلَادِهِمْ وَ إِنْ أَقَامُوا حَتَّی تَمْضِیَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ بِمَکَّةَ- ثُمَّ (7) خَرَجُوا إِلَی
ص: 50
بَعْضِ مَوَاقِیتِ أَهْلِ مَکَّةَ- فَأَحْرَمُوا مِنْهُ وَ اعْتَمَرُوا فَلَیْسَ عَلَیْهِمُ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ إِنَّ قَوْماً قَدِمُوا یَوْمَ النَّحْرِ وَ قَدْ فَاتَهُمُ الْحَجُّ (1).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ نَحْوَهُ (2) أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی کَوْنِ الْحَجِّ تَطَوُّعاً وَ حَمَلَ صَدْرَهُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ جَوَّزَ الْحَمْلَ عَلَی مَنْ شَرَطَ عَلَی رَبِّهِ فِی إِحْرَامِهِ لِمَا مَرَّ (3).
******
ترجمه:
در روایت از داود بن کثیر الرقی، آمده است که او همراه با امام صادق (ع) در منی بود، وقتی مردی وارد شد و گفت که گروهی از حجاج به علت تأخیر در رسیدن نتوانسته اند حج را انجام دهند. امام (ع) پاسخ دادند که باید از خداوند عافیت طلبید. سپس فرمودند که بر این گروه واجب است هر کدام از آن ها یک شاة (گوسفند) قربانی کنند تا حلال شوند و حج را برای سال آینده به جا آورند.
امام (ع) همچنین توضیح داد که اگر این گروه به دیار خود بروند یا در مکه بمانند تا ایام تشریق تمام شود و سپس به یکی از مواقیت اهل مکه بروند و از آنجا به احرام عمره بپردازند، در این صورت دیگر نیازی به انجام حج در سال آینده نیست.
18563- 6- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ الْوَاسِطِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: مَنْ أَتَی جَمْعاً وَ النَّاسُ فِی الْمَشْعَرِ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَقَدْ فَاتَهُ الْحَجُّ وَ هِیَ عُمْرَةٌ مُفْرَدَةٌ إِنْ شَاءَ أَقَامَ وَ إِنْ شَاءَ رَجَعَ وَ عَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ.
أَقُولُ: لَعَلَّهُ مَحْمُولٌ عَلَی فَوْتِ وُقُوفِ عَرَفَةَ عَمْداً وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْمَقْصُودِ هُنَا (5) وَ فِی أَقْسَامِ الْحَجِّ (6).
ص: 51
ص: 52
******
ترجمه :
در روایت از علی بن الفضل، امام ابی الحسن (ع) می فرماید که اگر کسی بهمشعر برسد و مردم در مشعر (مزدلفه) قبل از طلوع آفتاب باشند، حج را از دست داده و فقط عمره مفرده دارد. او می تواند در مکه بماند یا به خانه خود برگردد و حج را برای سال آینده انجام دهد.
(1) 1 بَابُ وُجُوبِ رَمْیِهَا یَوْمَ النَّحْرِ مُقَدَّماً عَلَی الذَّبْحِ وَ الْحَلْقِ
******
ترجمه:
18564- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَعَنَا نِسَاءٌ قَالَ (3) أَفِضْ بِهِنَّ بِلَیْلٍ وَ لَا تُفِضْ بِهِنَّ حَتَّی تَقِفَ بِهِنَّ بِجَمْعٍ- ثُمَّ أَفِضْ بِهِنَّ حَتَّی تَأْتِیَ (4) الْجَمْرَةَ الْعُظْمَی- فَیَرْمِینَ الْجَمْرَةَ- فَإِنْ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِنَّ ذَبْحٌ فَلْیَأْخُذْنَ مِنْ شُعُورِهِنَّ وَ یُقَصِّرْنَ مِنْ أَظْفَارِهِنَّ ثُمَّ یَمْضِینَ إِلَی مَکَّةَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
سعید اعرج گفت: به ابی عبدالله (علیه السلام) گفتم: با ما زنانی هستند. ایشان فرمودند: «آن ها را در شب (از مشعر الحرام) خارج کن، ولی آن ها را خارج نکن مگر این که در جمع (مزدلفه) آن ها را متوقف کنی، سپس آن ها را خارج کن تا به جمره ی کبری برسند. پس سنگریزه به جمره بیندازند. اگر بر آن ها قربانی واجب نباشد، پس باید از موهایشان بگیرند و از ناخن هایشان کوتاه کنند. سپس به سوی مکه حرکت کنند.»
18565- 2- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِ
ص: 53
بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: أَیُّ امْرَأَةٍ أَوْ رَجُلٍ خَائِفٍ أَفَاضَ مِنَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ بِلَیْلٍ فَلَا بَأْسَ فَلْیَرْمِ الْجَمْرَةَ ثُمَّ لْیَمْضِ وَ لْیَأْمُرْ مَنْ یَذْبَحُ عَنْهُ وَ تُقَصِّرُ الْمَرْأَةُ وَ یَحْلِقُ الرَّجُلُ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
ابن ابی حمزه از یکی از آن دو (امام) علیهم السلام روایت کرده است که گفت: هر زنی یا مردی که ترسان باشد، اگر از مشعر الحرام در شب خارج شود، اشکالی ندارد. پس (بعد از خروج) سنگ ریزه به جمره بیندازد، سپس برود وکسی را مامورکند که برای او قربانی کند . زن موهایش را کوتاه می کند و مرد سرش را می تراشد.
18566- 3- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (3) عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَمْیِ الْجِمَارِ قَالَ لَهُ بِکُلِّ حَصَاةٍ یَرْمِی بِهَا یُحَطُّ عَنْهُ (4) کَبِیرَةٌ مُوبِقَةٌ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق درمورد رمی جمرات فرمودند : برای هرسنگی که پرتاب می کند یک گناه کبیره اوپاک می شود .
18567- 4- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِرَجُلٍ مِنَ الْأَنْصَارِ- إِذَا رَمَیْتَ الْجِمَارَ کَانَ لَکَ بِکُلِّ حَصَاةٍ عَشْرُ حَسَنَاتٍ تُکْتَبُ لَکَ فِیمَا یَسْتَقْبِلُ (7) مِنْ عُمُرِکَ.
******
ترجمه:
رسول اکرم % به یکی ازانصارفرمودند : وقتی رمی جمرات کردی برای هرسنگ ده حسنه برای آینده ات نوشته می شود .
18568- 5- (8) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ النَّبِیِّ ص وَ الْأَئِمَّةِ ع إِنَّمَا أُمِرَ بِرَمْیِ الْجِمَارِ لِأَنَّ إِبْلِیسَ اللَّعِینَ
ص: 54
کَانَ یَتَرَاءَی لِإِبْرَاهِیمَ ع فِی مَوْضِعِ الْجِمَارِ- فَیَرْجُمُهُ إِبْرَاهِیمُ ع فَجَرَتْ بِذَلِکَ السُّنَّةُ.
******
ترجمه:
ازرسول اکرم % وائمه علیهم السلام آمده که حجاج امربه رمی جمرات شده اند چون ابلیس ملعون درمحل جمرات برحضرت ابراهیم نمایان شد وایشان اورا رمی کرد پس سنت هم براین قرارگرفت .
18569- 6- (1) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ أَوَّلَ مَنْ رَمَی الْجِمَارَ آدَمُ ع ثُمَّ إِبْرَاهِیمُ ع.
******
ترجمه:
روایت شده اولین کسیکه رمی جمرات کرد حضرت آدم وسپس حضرت ابراهیم بود .
18570- 7- (2) قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَمْیُ الْجِمَارِ ذُخْرُ یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم % : (پاداش) رمی جمرات برای روزقیامت ذخیره می شود .
18571- 8- (3) قَالَ وَ قَالَ ع (4)
الْحَاجُّ إِذَا رَمَی الْجِمَارَ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : حاجی وقتی رمی جمرات کرد ازهمه گناهانش خارج می شود .
18572- 9- (5) قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع مَنْ رَمَی الْجِمَارَ یُحَطُّ عَنْهُ بِکُلِّ حَصَاةٍ کَبِیرَةٌ مُوبِقَةٌ وَ إِذَا رَمَاهَا الْمُؤْمِنُ الْتَقَفَهَا الْمَلَکُ وَ إِذَا رَمَاهَا الْکَافِرُ قَالَ الشَّیْطَانُ بِاسْتِکَ مَا رَمَیْتَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی وُجُوبِ الرَّمْیِ فِی کَیْفِیَّةِ الْحَجِّ (6) وَ غَیْرِهَا (7) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
******
ترجمه:
صادق (علیه السلام) فرمودند: «هر کسی که جمرات را سنگ ریزه بزند، با هر سنگریزه ای که می اندازد، یک گناه بزرگ و هلاک کننده از او برداشته می شود. و هنگامی که مؤمن آن را پرتاب کند، فرشته آن را می گیرد. و هنگامی که کافر آن را پرتاب کند، شیطان می گوید: با چوب دستی ات پرتاب کردی، نه چیزی دیگر.»
ص: 55
(1) 2 بَابُ اسْتِحْبَابِ الطَّهَارَةِ لِرَمْیِ الْجِمَارِ وَ عَدَمِ وُجُوبِهَا لَهُ وَ عَدَمِ اسْتِحْبَابِ الْغُسْلِ لَهُ
******
ترجمه:
18573- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الْجِمَارِ- فَقَالَ لَا تَرْمِ الْجِمَارَ إِلَّا وَ أَنْتَ عَلَی طُهْرٍ.
******
ترجمه:
مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ : ازحضرت باقر درمورد جمرات سوال کردم فرمودند : باید حتما با طهارت رمی کنی .
18574- 2- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْغُسْلِ إِذَا رَمَی الْجِمَارَ فَقَالَ رُبَّمَا فَعَلْتُ فَأَمَّا السُّنَّةُ فَلَا وَ لَکِنْ مِنَ الْحَرِّ وَ الْعَرَقِ.
******
ترجمه:
حلبی از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که گفت: «از ایشان درباره غسل کردن بعد از رمی جمرات پرسیدم.» پس ایشان فرمودند: «گاهی این کار را کرده ام، اما سنت نیست، بلکه به خاطر گرما و عرق است.»
18575- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ یُسْتَحَبُّ أَنْ تَرْمِیَ (5) الْجِمَارَ عَلَی طُهْرٍ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از ابی عبدالله (علیه السلام) در حدیثی روایت کرده است که فرمود: «مستحب است که جمرات را در حال طهارت (وضو) انجام دهی.»
18576- 4- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا
ص: 56
عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْغُسْلِ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَرْمِیَ فَقَالَ رُبَّمَا اغْتَسَلْتُ فَأَمَّا مِنَ السُّنَّةِ فَلَا.
******
ترجمه:
حلبی از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که گفت: «از ایشان درباره غسل کردن قبل از رمی جمرات پرسیدم.» پس ایشان فرمودند: «گاهی این کار را کرده ام، اما سنت نیست، بلکه به خاطر گرما و عرق است.
18577- 5- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ (2) عَنْ أَبِی غَسَّانَ حُمَیْدِ بْنِ مَسْعُودٍ (3) قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَمْیِ الْجِمَارِ عَلَی غَیْرِ طَهُورٍ قَالَ الْجِمَارُ عِنْدَنَا مِثْلُ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ حِیطَانٌ إِنَّ طُفْتَ بَیْنَهُمَا عَلَی غَیْرِ طَهُورٍ لَمْ یَضُرَّکَ وَ الطُّهْرُ أَحَبُّ إِلَیَّ فَلَا تَدَعْهُ وَ أَنْتَ قَادِرٌ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
حمید بن مسعود گفت: از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره رمی جمرات در حالتی که وضو نداشته باشم پرسیدم. ایشان فرمودند: «جمرات نزد ما مانند صفا و مروه هستند؛ دیوارهایی هستند که اگر بین آن ها طواف کنی و وضو نداشته باشی، به تو ضرری نمی رساند. اما پاک بودن (وضو داشتن) نزد من محبوب تر است، پس آن را رها نکن وقتی که بر آن قادر هستی.
18578- 6- (5) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ الْوَاسِطِیِّ (6) عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ لَا تَرْمِ الْجِمَارَ إِلَّا وَ أَنْتَ طَاهِرٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّوَافِ (7) وَ السَّعْیِ (8).
******
ترجمه:
الفضل الواسطی : ازحضرت کاظم درمورد جمرات فرمودند : باید حتما با طهارت رمی کنی .
ص: 57
(1) 3 بَابُ اسْتِحْبَابِ اسْتِقْبَالِ جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ وَ اسْتِدْبَارِ الْقِبْلَةِ دَاعِیاً بِالْمَأْثُورِ مُتَبَاعِداً عَنْهَا بِنَحْوِ خَمْسَةَ عَشَرَ ذِرَاعاً
******
ترجمه:
18579- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: خُذْ حَصَی الْجِمَارِ ثُمَّ ائْتِ الْجَمْرَةَ الْقُصْوَی- الَّتِی عِنْدَ الْعَقَبَةِ فَارْمِهَا مِنْ قِبَلِ وَجْهِهَا وَ لَا تَرْمِهَا مِنْ أَعْلَاهَا وَ تَقُولُ وَ الْحَصَی فِی یَدِکَ اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ حَصَیَاتِی فَأَحْصِهِنَّ لِی وَ ارْفَعْهُنَّ فِی عَمَلِی- ثُمَّ تَرْمِی فَتَقُولُ مَعَ کُلِّ حَصَاةٍ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُمَّ ادْحَرْ عَنِّی الشَّیْطَانَ اللَّهُمَّ تَصْدِیقاً بِکِتَابِکَ وَ عَلَی سُنَّةِ نَبِیِّکَ- اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ حَجّاً مَبْرُوراً وَ عَمَلًا مَقْبُولًا وَ سَعْیاً مَشْکُوراً وَ ذَنْباً مَغْفُوراً- وَ لْیَکُنْ فِیمَا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ الْجَمْرَةِ قَدْرُ عَشَرَةِ أَذْرُعٍ أَوْ خَمْسَةَ عَشَرَ ذِرَاعاً فَإِذَا أَتَیْتَ رَحْلَکَ وَ رَجَعْتَ مِنَ الرَّمْیِ فَقُلِ اللَّهُمَّ بِکَ وَثِقْتُ وَ عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ فَنِعْمَ الرَّبُّ وَ نِعْمَ الْمَوْلَی وَ نِعْمَ النَّصِیرُ- قَالَ وَ یُسْتَحَبُّ أَنْ تَرْمِیَ الْجِمَارَ عَلَی طُهْرٍ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3).
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: «سنگ ریزه های جمرات را بردار، سپس به سمت جمره ی دورتر که نزدیک عقبه است برو و آن را از سمت روبه رو پرتاب کن و از بالای آن پرتاب نکن. و در حالی که سنگ ریزه ها در دست تو هستند، بگو: خدایا! این ها سنگ ریزه های من هستند، پس آن ها را برای من حساب کن و آن ها را در عمل من بالا ببر. سپس پرتاب کن و با هر سنگ ریزه ای بگو: "الله اکبر." خدایا! شیطان را از من دور کن. خدایا! به تصدیق کتاب تو و بر سنت پیامبر تو. خدایا! این حج را حج مقبول و عمل پذیرفته و سعی مشکر و گناه آمرزیده قرار بده.
و باید بین تو و جمره به اندازه ی ده ذراع یا پانزده ذراع فاصله باشد. پس وقتی به محل اقامت خود رفتی و از رمی جمرات بازگشتی، بگو: خدایا! به تو اعتماد کردم و بر تو توکل کردم. چه نیکو پروردگار و چه نیکو سرپرست و چه نیکو یاوری هستی.»
فرمود: «و مستحب است که جمرات را در حال طهارت (وضو) پرتاب کنی.»
ص: 58
(1) 4 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ رَمْیُ الْجَمَرَاتِ بِغَیْرِ الْحَصَی وَ وُجُوبِ کَوْنِهَا مِنَ الْحَرَمِ
******
ترجمه:
18580- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع (3) قَالَ: حَصَی الْجِمَارِ إِنْ أَخَذْتَهُ مِنَ الْحَرَمِ أَجْزَأَکَ وَ إِنْ أَخَذْتَهُ مِنْ غَیْرِ الْحَرَمِ لَمْ یُجْزِئْکَ قَالَ وَ قَالَ لَا تَرْمِ الْجِمَارَ إِلَّا بِالْحَصَی.
******
ترجمه:
زراره از ابی جعفر (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: «سنگ ریزه های جمرات اگر آن ها را از داخل حرم برداری، برایت کافی است و اگر از خارج حرم برداری، کافی نخواهد بود.» همچنین فرمود: «جمرات را جز با سنگ ریزه پرتاب نکن.»
18581- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ (قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع) (5)
خُذْ حَصَی الْجِمَارِ مِنْ جَمْعٍ- فَإِنْ (6) أَخَذْتَهُ مِنْ رَحْلِکَ بِمِنًی أَجْزَأَکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8).
******
ترجمه:
معاویة بن عمار گفت: (ابو عبدالله (علیه السلام) فرمود:) «سنگ ریزه های جمرات را از مشعر (جمع) بردار. اما اگر آن ها را از محل اقامت خود در منا برداشتی، برایت کافی است.»
ص: 59
18582- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یَاسِینَ الضَّرِیرِ عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَصَی الْجِمَارِ قَالَ لَا تَأْخُذْهُ مِنْ مَوْضِعَیْنِ مِنْ خَارِجِ الْحَرَمِ وَ مِنْ حَصَی الْجِمَارِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : سنگ ریزه را ازدوجا برندارازخارج حرم وازسنگ ریزههای جمرات .
18583- 2- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا تَأْخُذْ مِنْ حَصَی الْجِمَارِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَا تَأْخُذْ مِنْ حَصَی الْجِمَارِ الَّذِی قَدْ رُمِیَ (4).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَقِیَّةِ الْمَقْصُودِ (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق : سنگ ریزه را ازجمرات برندار
(6) 6 بَابُ أَنَّ مَنْ رَمَی وَ أَصَابَ غَیْرَ الْجَمْرَةِ لَمْ یُجْزِئْهُ فَإِنْ أَصَابَ غَیْرَهَا ثُمَّ أَصَابَهَا أَجْزَأَهُ
******
ترجمه:
18584- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ
ص: 60
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: فَإِنْ رَمَیْتَ بِحَصَاةٍ فَوَقَعَتْ فِی مَحْمِلٍ فَأَعِدْ مَکَانَهَا وَ إِنْ أَصَابَتْ إِنْسَاناً أَوْ جَمَلًا ثُمَّ وَقَعَتْ عَلَی الْجِمَارِ أَجْزَأَکَ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ الْفَضْلِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
حضرت صادق : وقتی رمی جمرات می کنی اگریکی ازآنها به محمل برخورد کرد آنرا تکرارکن ولی اگربعد ازبرخورد با انسان یا شتربه جمره خورد کفایت می کند .
18585- 2- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ رَمَی جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ بِسِتِّ حَصَیَاتٍ وَ وَقَعَتْ وَاحِدَةٌ فِی الْمَحْمِلِ قَالَ یُعِیدُهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
عَبْدِ الْأَعْلَی : ازحضرت صادق سوال کردم کسی جمره عقبه را با شش سنگ رمی کرده یکی به محمل برخورد کرده فرمودند : آن یکی را تکرارکند .
18586- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: حَصَی الْجِمَارِ تَکُونُ مِثْلَ الْأَنْمُلَةِ إِلَی أَنْ قَالَ تَخْذِفُهُنَّ خَذْفاً وَ تَضَعُهَا عَلَی الْإِبْهَامِ وَ تَدْفَعُهَا بِظُفُرِ السَّبَّابَةِ قَالَ وَ ارْمِهَا مِنْ بَطْنِ الْوَادِی- وَ اجْعَلْهُنَّ عَلَی یَمِینِکَ کُلَّهُنَّ الْحَدِیثَ.
ص: 61
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع (2).
******
ترجمه:
محمد بن ابی نصر از ابی الحسن علیه السلام نقل می کند که فرمود: «سنگریزه های جمرات باید به اندازه ی بند انگشت باشند.» تا اینکه فرمود: «آن ها را با سرانگشت پرتاب می کنی و سنگریزه را روی انگشت شست می گذاری و با ناخن انگشت اشاره پرتابش می کنی.» گفت: «و از بطن دره پرتاب کن و آن ها را همه در سمت راست خود قرار بده.»
18587- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی أَنَّهُ رَأَی أَبَا جَعْفَرٍ الثَّانِیَ ع رَمَی الْجِمَارَ رَاکِباً.
******
ترجمه:
أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی نقل کرده است که او دید ابو الحسن ثانی (حضرت رضا) علیه السلام جمرات را پرتاب می کرد، در حالی که سوار بر مرکب بود و تا همه ی جمرات را پرتاب کرد.
18588- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمْ ع فِی رَمْیِ الْجِمَارِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص رَمَی الْجِمَارَ- رَاکِباً عَلَی رَاحِلَتِهِ.
******
ترجمه:
یکی ازدوامام علیهما السلام : رسول اکرم %جمرات را پرتاب می کرد، در حالی که سوار بر مرکب بود و تا همه ی جمرات را پرتاب کرد.
18589- 3- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ أَنَّهُ رَأَی أَبَا الْحَسَنِ الثَّانِیَ ع رَمَی (7) الْجِمَارَ- وَ هُوَ رَاکِبٌ حَتَّی رَمَاهَا کُلَّهَا.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن ابی نجران نقل کرده است که او دید ابو الحسن ثانی (حضرت رضا) علیه السلام جمرات را پرتاب می کرد، در حالی که سوار بر مرکب بود و تا همه ی جمرات را پرتاب کرد.
18590- 4- (8) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ رَمَی الْجِمَارَ- وَ هُوَ رَاکِبٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ (9).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: ازحضرت صادق سوال کردم کسی سواره رمی جمرات کند ؟ فرمودند : اشکالی ندارد
ص: 62
18591- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَرْمِی الْجِمَارَ مَاشِیاً.
******
ترجمه:
حضرت کاظم : رسول خدا % پیاده رمی جمرات می کردند .
18592- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ مُصْعَبٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع بِمِنًی یَمْشِی وَ یَرْکَبُ فَحَدَّثْتُ نَفْسِی أَنْ أَسْأَلَهُ حِینَ أَدْخُلُ عَلَیْهِ فَابْتَدَأَنِی هُوَ بِالْحَدِیثِ (4) فَقَالَ إِنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع- کَانَ یَخْرُجُ مِنْ مَنْزِلِهِ مَاشِیاً إِذَا رَمَی الْجِمَارَ- وَ مَنْزِلِیَ الْیَوْمَ أَنْفَسُ (5) مِنْ مَنْزِلِهِ فَأَرْکَبُ حَتَّی آتِیَ إِلَی مَنْزِلِهِ فَإِذَا انْتَهَیْتُ إِلَی مَنْزِلِهِ مَشَیْتُ حَتَّی أَرْمِیَ الْجِمَارَ (6).
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
از عنبسه بن مصعب روایت شده است که گفت:
ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) را در منا دیدم که پیاده می رفت و سوار می شد.
با خودم گفتم وقتی بر او وارد شدم، از او سؤال کنم.
پس او خود، پیش از من، آغاز به سخن کرد.
و گفت:
علی بن الحسین (امام سجاد علیه السلام) از منزلش پیاده بیرون می آمد، زمانی که رمی جمرات می کرد.
و منزل من امروز ارزشمندتر از منزل اوست.
پس من سوار می شوم تا به منزل او بیایم.
و وقتی به منزل او می رسم، پیاده می شوم تا جمرات را پرتاب کنم.
18593- 3- (8) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ مُثَنًّی عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَ
ص: 63
رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَرْمِی الْجِمَارَ مَاشِیاً.
******
ترجمه:
حضرت صادق : رسول خدا % پیاده رمی جمرات می کردند .
18594- 4- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَمْشِی بَعْدَ یَوْمِ النَّحْرِ- حَتَّی یَرْمِیَ الْجَمْرَةَ ثُمَّ یَنْصَرِفُ رَاکِباً وَ کُنْتُ أَرَاهُ مَاشِیاً بَعْدَ مَا یُحَاذِی الْمَسْجِدَ بِمِنًی.
******
ترجمه:
علی بن مهزیار گفت:
من ابا جعفر (امام جواد علیه السلام) را دیدم که پس از روز قربان پیاده می رفت تا رمی جمره کند، سپس سوار می شد و بازمی گشت. و من او را می دیدم که پیاده می رفت بعد از آنکه از کنار مسجد در منا می گذشت.
18595- 5- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: نَزَلَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَوْقَ الْمَسْجِدِ بِمِنًی قَلِیلًا عَنْ دَابَّتِهِ حَتَّی تَوَجَّهَ لِیَرْمِیَ الْجَمْرَةَ- عِنْدَ مِضْرَبِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع- فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ لِمَ نَزَلْتَ هَاهُنَا فَقَالَ إِنَّ هَذَا مِضْرَبُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع- وَ مِضْرَبُ بَنِی هَاشِمٍ- وَ أَنَا أُحِبُّ أَنْ أَمْشِیَ فِی مَنَازِلِ بَنِی هَاشِمٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً فِی أَحَادِیثِ الْمَشْیِ فِی الْحَجِّ (3).
******
ترجمه:
حسن بن صالح از برخی از یارانش روایت کرده است که گفت:
ابا جعفر (امام باقر علیه السلام) اندکی بالاتر از مسجد منا از مرکب خود پیاده شد، تا اینکه به سمت محل رمی جمره حرکت کند، در محلی که مضرب علی بن الحسین (امام سجاد علیه السلام) قرار داشت.
به او گفتم: «فدایت شوم، چرا اینجا پیاده شدید؟»
فرمود: «این مکان مضرب علی بن الحسین (علیه السلام) و مضرب بنی هاشم بوده است، و من دوست دارم که در منازل بنی هاشم پیاده روی کنم.»
(4) 10 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْوُقُوفِ عِنْدَ الْجَمْرَتَیْنِ دَاعِیاً وَ تَرْکِ الْوُقُوفِ عِنْدَ جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ وَ اسْتِحْبَابِ جَعْلِ الْجَمَرَاتِ عَلَی یَمِینِهِ وَ رَمْیِهِنَّ مِنَ الْوَادِی
******
ترجمه:
18596- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 64
الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْجِمَارِ- فَقَالَ قُمْ عِنْدَ الْجَمْرَتَیْنِ- وَ لَا تَقُمْ عِنْدَ جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ- فَقُلْتُ هَذَا مِنَ السُّنَّةِ فَقَالَ نَعَمْ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب گفت:
از ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) درباره جمرات سؤال کردم.
فرمود: «در کنار دو جمره بایست و کنار جمره عقبه نایست.»
گفتم: «آیا این از سنت است؟»
فرمود: «بله.»
18597- 2- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ ابْدَأْ بِالْجَمْرَةِ الْأُولَی فَارْمِهَا عَنْ یَسَارِهَا مِنْ بَطْنِ الْمَسِیلِ (2) وَ قُلْ کَمَا قُلْتَ یَوْمَ النَّحْرِ- ثُمَّ قُمْ عَنْ یَسَارِ الطَّرِیقِ فَاسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَ احْمَدِ اللَّهَ وَ أَثْنِ عَلَیْهِ وَ صَلِّ عَلَی النَّبِیِّ وَ آلِهِ- ثُمَّ تَقْدَمُ قَلِیلًا فَتَدْعُو وَ تَسْأَلُهُ أَنْ یَتَقَبَّلَ مِنْکَ ثُمَّ تَقْدَمُ أَیْضاً ثُمَّ افْعَلْ ذَلِکَ عِنْدَ الثَّانِیَةِ وَ اصْنَعْ کَمَا صَنَعْتَ بِالْأُولَی وَ تَقِفُ وَ تَدْعُو اللَّهَ کَمَا دَعَوْتَ ثُمَّ تَمْضِی إِلَی الثَّالِثَةِ وَ عَلَیْکَ السَّکِینَةَ وَ الْوَقَارَ فَارْمِ (3) وَ لَا تَقِفْ عِنْدَهَا.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) روایت کرده است که در حدیثی فرمود:
«ابتدا از جمره اول شروع کن و آن را از سمت چپش، از پایین وادی (بطن المسیل) پرتاب کن و همان طور که در روز قربان گفتی، بگو. سپس از سمت چپ راه بایست و رو به قبله کن و خدا را ستایش و حمد کن و بر پیامبر و خاندانش درود بفرست. سپس کمی جلو برو و دعا کن و از خداوند بخواه که از تو قبول کند. سپس باز هم جلو برو و همین کار را نزد جمره دوم انجام بده، و همان طور که نزد جمره اول انجام دادی، عمل کن و بایست و دعا کن، همان طور که قبلاً دعا کردی. سپس به سوی جمره سوم حرکت کن و در حال حرکت، آرامش و وقار داشته باش. آن را پرتاب کن و در کنار آن نایست.»
18598- 3- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی حَدِیثِ رَمْیِ الْجِمَارِ قَالَ وَ اجْعَلْهُنَّ عَلَی یَمِینِکَ کُلَّهُنَّ وَ لَا تَرْمِ عَلَی الْجَمْرَةِ- وَ تَقِفُ عِنْدَ الْجَمْرَتَیْنِ الْأَوَّلَتَیْنِ- وَ لَا تَقِفْ عِنْدَ جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ
ص: 65
أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَعْلَی الْجَمْرَةِ (1)
******
ترجمه:
محمد بن ابی نصر از ابی الحسن (امام کاظم علیه السلام) در حدیثی درباره پرتاب جمرات روایت کرده است که فرمود:
«و همه آن ها (جمرات) را در سمت راست خود قرار بده و بر جمره (سنگ ریزه ها) پرتاب نکن. و نزد دو جمره اول (یعنی جمره اولی و جمره وسطی) بایست، اما نزد جمره عقبه نایست.»
18599- 4- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ سَعِیدٍ الرُّومِیِّ قَالَ: رَمَی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْجَمْرَةَ الْعُظْمَی- فَرَأَی النَّاسَ وُقُوفاً فَقَامَ وَسْطَهُمْ (3) ثُمَّ نَادَی بِأَعْلَی صَوْتِهِ أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ هَذَا لَیْسَ بِمَوْقِفٍ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَفَعَلْتُ.
******
ترجمه:
سعید رومی گفت:
ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) جمره عقبه (بزرگ) را پرتاب کرد، سپس مردم را دید که ایستاده اند، پس در میان آن ها ایستاد و با صدای بلند سه بار ندا داد: «ای مردم! اینجا محل توقف نیست.»
پس من نیز چنین کردم.
18600- 5- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ هَمَّامٍ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: تَرْمِی الْجِمَارَ مِنْ بَطْنِ الْوَادِی- وَ تَجْعَلُ کُلَّ جَمْرَةٍ عَنْ یَمِینِکَ ثُمَّ تَنْفَتِلُ فِی الشِّقِّ الْآخَرِ إِذَا رَمَیْتَ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ.
******
ترجمه:
اسماعیل بن همام از امام رضا (علیه السلام) در حدیثی روایت کرده است که فرمود:
«جمرات را از پایین وادی (بطن الوادی) پرتاب کن و هر جمره را در سمت راست خود قرار بده. سپس هنگامی که جمره عقبه را رمی کردی، به سمت طرف دیگر بازگرد.»
18601- 6- (5) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: قَالَ أَخِی مُوسَی ع إِنِّی کُنْتُ مَعَ أَبِی بِمِنًی- فَأَتَی جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ فَرَأَی النَّاسَ عِنْدَهَا وُقُوفاً فَقَالَ لِغُلَامٍ لَهُ یُقَالُ لَهُ سَعِیدٌ- نَادِ فِی النَّاسِ أَنَّ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ یَقُولُ إِنَّ هَذَا لَیْسَ بِمَوْضِعِ (6) وُقُوفٍ فَارْمُوا وَ امْضُوا فَنَادَی سَعِیدٌ.
******
ترجمه:
علی بن جعفر گفت:
برادرم موسی (امام کاظم علیه السلام) فرمود: من با پدرم (امام جعفر صادق علیه السلام) در منا بودم. پس به جمره عقبه آمد و مردم را دید که در آنجا ایستاده اند. به غلامی که سعید نام داشت، گفت: «در میان مردم ندا بده که جعفر بن محمد می گوید اینجا محل توقف نیست. پس جمرات را رمی کنید و بروید.» سعید هم ندا داد.
18602- 7- (7) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَمْیِ
ص: 66
جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ أَوَّلَ یَوْمٍ یَقِفُ مَنْ یَرْمِیهَا قَالَ لَا یَقِفْ أَوَّلَ یَوْمٍ وَ لَکِنْ لِیَرْمِ وَ لْیَنْصَرِفْ.
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش روایت کرده است که گفت:
از او درباره رمی جمره عقبه در روز اول پرسیدم، که آیا کسی که آن را پرتاب می کند باید توقف کند؟
فرمود: «نه، در روز اول نباید توقف کند، بلکه باید پرتاب کند و برود.»
18603- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ مَا أَقُولُ: إِذَا رَمَیْتُ قَالَ کَبِّرْ مَعَ کُلِّ حَصَاةٍ.
******
ترجمه:
یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ : به حضرت صادق گفتم درحال رمی چه بگویم ؟ فرمودند : با هرسنگی تکبیربگو .
18604- 2- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: خُذْ حَصَی الْجِمَارِ إِلَی أَنْ قَالَ ثُمَّ تَرْمِی فَتَقُولُ مَعَ کُلِّ حَصَاةٍ اللَّهُ أَکْبَرُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) روایت کرده است که در حدیثی فرمود:
«خاکریزهای جمرات را بگیر تا اینکه گفت: سپس پرتاب کن و با هر سنگریزه بگو: "الله اکبر".»
ص: 67
(1) 12 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَوْنِ الرَّمْیِ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ وَ أَخْذِ الْحَصَی بِالْیُسْرَی وَ الرَّمْیِ بِالْیُمْنَی
******
ترجمه:
18605- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ارْمِ فِی کُلِّ یَوْمٍ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ وَ قُلْ کَمَا قُلْتَ حِینَ رَمَیْتَ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ بِالسَّنَدِ الْأَوَّلِ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) روایت کرده است که فرمود:
«در هر روز، هنگام زوال خورشید (بعد از ظهر)، جمره را رمی کن و همان طور که در هنگام رمی جمره عقبه گفتی، بگو.»
18606- 2- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع خُذْ حَصَی الْجِمَارِ بِیَدِکَ الْیُسْرَی وَ ارْمِ بِالْیُمْنَی.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق : سنگ ریزهها را دردست چپ نگهداروبا دست راست رمی کن .
18607- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ
ص: 68
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قُلْتُ لَهُ إِلَی مَتَی یَکُونُ رَمْیُ الْجِمَارِ- فَقَالَ مِنِ ارْتِفَاعِ النَّهَارِ إِلَی غُرُوبِ الشَّمْسِ.
******
ترجمه:
جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ : به حضرت صادق گفتم رمی جمرات کی انجام بشود ؟ فرمودند : وقتی روزکاملا بالا آمد تا غروب آفتاب .
18608- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ ارْمِ الْجِمَارَ (2) مَا بَیْنَ طُلُوعِ الشَّمْسِ إِلَی غُرُوبِهَا.
******
ترجمه:
حضرت صادق : درطول روزازطلوع تا غروب می توانی جمرات را رمی کنی .
18609- 3- (3) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: الرَّمْیُ مَا بَیْنَ طُلُوعِ الشَّمْسِ إِلَی غُرُوبِهَا.
******
ترجمه:
حضرت صادق : درطول روزازطلوع تا غروب می توانی جمرات را رمی کنی .
18610- 4- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ سَیْفٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ رَمْیُ الْجِمَارِ مَا بَیْنَ طُلُوعِ الشَّمْسِ إِلَی غُرُوبِهَا.
******
ترجمه:
حضرت صادق : درطول روزازطلوع تا غروب می توانی جمرات را رمی کنی .
18611- 5- (5) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ وَ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ لِلْحَکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ (6) مَا حَدُّ رَمْیِ الْجِمَارِ- فَقَالَ الْحَکَمُ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَا حَکَمُ أَ رَأَیْتَ لَوْ أَنَّهُمَا کَانَا اثْنَیْنِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ احْفَظْ عَلَیْنَا مَتَاعَنَا حَتَّی أَرْجِعَ أَ کَانَ یَفُوتُهُ الرَّمْیُ هُوَ وَ اللَّهِ مَا بَیْنَ طُلُوعِ الشَّمْسِ إِلَی غُرُوبِهَا.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ
ص: 69
عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
ابن أذینه از ابی جعفر (امام باقر علیه السلام) روایت کرده است که او به حکم بن عتیبه گفت: «حدود زمان رمی جمرات چیست؟»
حکم گفت: «در زمان زوال خورشید (یعنی بعد از ظهر).»
ابو جعفر (علیه السلام) گفت: «ای حکم، اگر دو نفر باشند و یکی از آن ها به دیگری بگوید که "متاع ما را حفظ کن تا من برگردم"، آیا اورمی جمرات را از دست میدهد، با اینکه وقت آن بخدا قسم از طلوع خورشید تا غروب آن است؟»
18612- 6- (2) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَمْیُ الْجِمَارِ مِنْ طُلُوعِ الشَّمْسِ إِلَی غُرُوبِهَا.
******
ترجمه:
حضرت صادق : درطول روزازطلوع تا غروب می توانی جمرات را رمی کنی .
18613- 7- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ هَمَّامٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع یَقُولُ لَا تَرْمِ الْجَمْرَةَ یَوْمَ النَّحْرِ حَتَّی تَطْلُعَ الشَّمْسُ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ لَا یُنَافِیهِ مَا تَقَدَّمَ مِنَ الْأَمْرِ بِالرَّمْیِ عِنْدَ الزَّوَالِ (4) لِأَنَّ الْمُرَادَ بِهِ الِاسْتِحْبَابُ قَالَهُ الشَّیْخُ (5) وَ غَیْرُهُ (6).
******
ترجمه:
اسماعیل بن همام گفت:
شنیدم ابا الحسن الرضا (امام رضا علیه السلام) می گوید: «در روز قربانی، جمره را تا زمانی که خورشید طلوع کند، رمی نکنید.»
(7) 14 بَابُ جَوَازِ الرَّمْیِ بِاللَّیْلِ وَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ مَعَ الْخَوْفِ وَ الْعُذْرِ
******
ترجمه:
18614- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یَرْمِیَ الْخَائِفُ بِاللَّیْلِ وَ یُضَحِّیَ وَ یُفِیضَ بِاللَّیْلِ.
******
ترجمه:
صفوان بن یحیی از عبد الله بن سنان از ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) روایت کرده است که فرمود:
«هیچ اشکالی ندارد که کسی که ترسان است، شب جمرات را رمی کند و قربانی کند و شب به سوی منا برگردد.»
ص: 70
18615- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ سَعِیدٍ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رُخِّصَ لِلْعَبْدِ وَ الْخَائِفِ وَ الرَّاعِی فِی الرَّمْیِ لَیْلًا.
******
ترجمه:
حضرت صادق : عبد وکسیکه می ترسد وچوپان اجاره دارند شبانه رمی جمرات کنند
18616- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُوسَی بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَطِیَّةَ قَالَ: أَفَضْنَا مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ بِلَیْلٍ أَنَا وَ هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِکِ الْکُوفِیُّ- فَکَانَ (3) هِشَامٌ خَائِفاً فَانْتَهَیْنَا إِلَی جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ طُلُوعَ الْفَجْرِ (4) فَقَالَ لِی هِشَامٌ أَیَّ شَیْ ءٍ أَحْدَثْنَا فِی حَجِّنَا فَنَحْنُ کَذَلِکَ إِذْ لَقِیَنَا أَبُو الْحَسَنِ مُوسَی ع- قَدْ رَمَی الْجِمَارَ وَ انْصَرَفَ فَطَابَتْ نَفْسُ هِشَامٍ.
******
ترجمه:
علی بن عطیه گفت:
ما از مُزدلفه به سوی منا حرکت کردیم شبانه، من و هشام بن عبد الملک کوفی. هشام در آن زمان ترسان بود. وقتی به جمره عقبه رسیدیم، با طلوع فجر، هشام به من گفت: «چه چیزی در حج مان تازه کرده ایم؟» ما همین طور بودیم که با ابوالحسن موسی (امام کاظم علیه السلام) برخورد کردیم، که جمرات را رمی کرده و بازگشته بود. این موضوع باعث آرامش خاطر هشام شد.
18617- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی الْخَائِفِ لَا بَأْسَ بِأَنْ یَرْمِیَ الْجِمَارَ بِاللَّیْلِ وَ یُضَحِّیَ بِاللَّیْلِ وَ یُفِیضَ بِاللَّیْلِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ از ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) روایت کرده است که فرمود:
«هیچ اشکالی ندارد که کسی که ترسان است، شب جمرات را رمی کند و قربانی کند و شب به سوی منا برگردد.»
18618- 5- (7) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَخِیهِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 71
أَنَّهُ کَرِهَ رَمْیَ الْجِمَارِ بِاللَّیْلِ وَ رَخَّصَ لِلْعَبْدِ وَ الرَّاعِی فِی رَمْیِ الْجِمَارِ لَیْلًا.
******
ترجمه:
حضرت صادق : رمی جمرات درشب کراهت دارد ولی عبد وچوپان اجاره دارند شبانه رمی جمرات کنند
18619- 6- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِرُعَاةِ الْإِبِلِ إِذَا جَاءُوا بِاللَّیْلِ أَنْ یَرْمُوا.
******
ترجمه:
حضرت صادق : رسول اکرم % به مسئولان شترها اجازه دادند که وقتی شب آمدند رمی جمرات کنند
18620- 7- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الَّذِی یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَرْمِیَ بِلَیْلٍ مَنْ هُوَ قَالَ الْحَاطِبَةُ وَ الْمَمْلُوکُ الَّذِی لَا یَمْلِکُ مِنْ أَمْرِهِ شَیْئاً وَ الْخَائِفُ وَ الْمَدِینُ وَ الْمَرِیضُ الَّذِی لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَرْمِیَ یُحْمَلُ إِلَی الْجِمَارِ- فَإِنْ قَدَرَ عَلَی أَنْ یَرْمِیَ وَ إِلَّا فَارْمِ عَنْهُ وَ هُوَ حَاضِرٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ الْإِفَاضَةِ قَبْلَ الْفَجْرِ (3).
******
ترجمه:
ابی بصیر گفت:
از ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) درباره کسانی که باید شب جمرات را پرتاب کنند، پرسیدم.
فرمود: «این افراد عبارتند از:
حاطبه (زن صاحب خانه)،
غلامی که در امور خود هیچ تصرفی ندارد،
شخصی که ترسان است،
بدهکار،
و بیمار که قادر به پرتاب جمرات نیست، باید به جمرات حمل شود. اگر قادر به رمی جمرات شد، خوب است؛ در غیر این صورت، دیگری باید به نمایندگی از او پرتاب کند در حالی که او حضور دارد.»
(4) 15 بَابُ أَنَّ مَنْ فَاتَهُ الرَّمْیُ نَهَاراً وَجَبَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ مِنَ الْغَدِ وَ یُسْتَحَبُّ لَهُ الْفَصْلُ بِأَنْ یَکُونَ مَا لِأَمْسِهِ بُکْرَةً وَ مَا لِیَوْمِهِ عِنْدَ الزَّوَالِ
******
ترجمه:
18621- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ
ص: 72
رَجُلٍ أَفَاضَ مِنْ جَمْعٍ- حَتَّی انْتَهَی إِلَی مِنًی فَعَرَضَ لَهُ عَارِضٌ فَلَمْ یَرْمِ حَتَّی غَابَتِ الشَّمْسُ قَالَ یَرْمِی إِذَا أَصْبَحَ مَرَّتَیْنِ مَرَّةً لِمَا فَاتَهُ وَ الْأُخْرَی لِیَوْمِهِ الَّذِی یُصْبِحُ فِیهِ وَ لْیُفَرِّقْ بَیْنَهُمَا یَکُونُ أَحَدُهُمَا بُکْرَةً وَ هِیَ لِلْأَمْسِ وَ الْأُخْرَی عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ.
******
ترجمه:
عبد الله بن سنان گفت:
از ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) درباره مردی پرسیدم که از جمع به منا حرکت کرده و در راه به مشکلی برخورد کرده و نتوانسته جمرات را رمی کند تا زمانی که خورشید غروب کرده است.
فرمود: «او باید جمرات را وقتی که صبح شد، دوباررمی کند؛ یکی برای آنچه که از او فوت شده و دیگری برای روزی که در آن صبح کرده است. و باید بین این دو پرتاب تفکیک کند؛ یکی از آن ها باید در صبح (برای روز گذشته) و دیگری هنگام زوال خورشید (برای روز جاری) انجام شود.»
18622- 2- (1) وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَلَمْ یَرْمِ الْجَمْرَةَ حَتَّی غَابَتِ الشَّمْسُ قَالَ یَرْمِی إِذَا أَصْبَحَ مَرَّتَیْنِ أَحَدُهُمَا بُکْرَةً وَ هِیَ لِلْأَمْسِ وَ الْأُخْرَی عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ وَ هِیَ لِیَوْمِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ (2)
وَ ذَکَرَ مِثْلَ رِوَایَةِ الْکُلَیْنِیِّ.
******
ترجمه:
عبد الله بن سنان
مثل روایت قبلی را نقل کرده ، اما در آن گفته شده که او جمره را تا زمانی که خورشید غروب کرد، پرتاب نکرد.
فرمود: «او باید جمره ها را وقتی صبح شد، دوباررمی کند؛ یکی از آن ها صبح زود برای روز گذشته و دیگری هنگام زوال خورشید برای روز جاری.»
18623- 3- (3) وَ عَنْهُ عَنِ اللُّؤْلُؤِیِّ حَسَنِ بْنِ حُسَیْنٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ رَمْیَ الْجَمْرَةِ الْوُسْطَی- فِی الْیَوْمِ الثَّانِی قَالَ فَلْیَرْمِهَا فِی الْیَوْمِ الثَّالِثِ لِمَا فَاتَهُ وَ لِمَا یَجِبُ عَلَیْهِ فِی یَوْمِهِ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ یَذْکُرْ إِلَّا یَوْمَ النَّفْرِ- قَالَ فَلْیَرْمِهَا وَ لَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
برید عجلی گفت:
از ابا عبدالله (امام صادق علیه السلام) درباره مردی که در روز دوم رمی جمره وسطی را فراموش کرده بود، پرسیدم.
فرمود: «او باید در روز سوم جمره وسطی را رمی کند، هم برای آنچه که از او فوت شده و هم برای آنچه که باید در روز خودش انجام دهد.»
گفتم: «اگر او فقط در روز نفرت به یاد آورد؟»
فرمود: «او باید آن را رمی کند و هیچ چیز بر او نیست.»
(4) 16 بَابُ عَدَمِ وُجُوبِ رَمْیِ مَا عَدَا جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ یَوْمَ النَّحْرِ
******
ترجمه:
18624- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع وَ عَنِ ابْنِ
ص: 73
أُذَیْنَةَ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ قَالَ: کَانَتِ الْجِمَارُ تُرْمَی جَمِیعاً قُلْتُ فَأَرْمِیهَا فَقَالَ لَا أَ مَا تَرْضَی أَنْ تَصْنَعَ کَمَا أَصْنَعُ.
******
ترجمه:
جمیل از زراره از یکی از آن ها (امامان) و همچنین از ابن أذینه از ابن بُکَیر روایت کرده است که گفت:
جمرات به طور کلی رمی می شدند.
گفتم: «آیا من باید همه جمرات را رمی کنم؟»
فرمود: «نه، آیا نمی خواهی همان طور که من انجام می دهم، عمل کنی؟»
18625- 2- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَمْیِ الْجَمْرَةِ یَوْمَ النَّحْرِ- مَا لَهَا تُرْمَی وَحْدَهَا وَ لَا یُرْمَی (2) مِنَ الْجِمَارِ غَیْرُهَا یَوْمَ النَّحْرِ- فَقَالَ قَدْ کُنَّ یُرْمَیْنَ کُلُّهُنَّ وَ لَکِنَّهُمْ تَرَکُوا ذَلِکَ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَأَرْمِیهِنَّ قَالَ لَا تَرْمِهِنَّ أَ مَا تَرْضَی أَنْ تَصْنَعَ مِثْلَ مَا نَصْنَعُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ عَنْ زُرَارَةَ وَ قَالَ مِثْلَ مَا أَصْنَعُ (3)
******
ترجمه:
زراره از یکی از آن ها (امامان) نقل کرده است که گفت:
از او درباره رمی جمره در روز نحر پرسیدم، که آیا جمره به تنهایی رمی می شود و غیر از آن جمره ها رمی نمی شوند؟
فرمود: «در گذشته همه جمره ها رمی می شدند، اما اکنون آن ها را ترک کرده اند.»
گفتم: «به قربانت بروم، آیا من باید همه آن ها را رمی کنم؟»
فرمود: «نه، نباید همه آن ها را رمی کنی. آیا نمی خواهی همان طور که ما عمل می کنیم، عمل کنی؟»
18626- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ حُمْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَمْیِ الْجِمَارِ- فَقَالَ کُنَّ یُرْمَیْنَ (5) یَوْمَ النَّحْرِ- فَرَمَیْتُهَا جَمِیعاً بَعْدَ ذَلِکَ ثُمَّ حَدَّثْتُهُ فَقَالَ لِی أَ مَا تَرْضَی أَنْ تَصْنَعَ کَمَا کَانَ عَلِیٌّ ع یَصْنَعُ فَتَرَکْتُهُ.
******
ترجمه:
حمران گفت:
از ابا جعفر (امام باقر علیه السلام) درباره رمی جمرات پرسیدم.
فرمود: «در روز نحر، همه جمره ها رمی می شدند.»
من بعد از آن، همه جمره ها را رمی کردم و سپس او را خبر دادم.
فرمود: «آیا راضی نیستی که همان طور که علی (علیه السلام) عمل می کرد، عمل کنی؟» و من از آن عمل دست کشیدم.
(6) 17 بَابُ جَوَازِ الرَّمْیِ عَنِ الْمَرِیضِ وَ الْمُغْمَی عَلَیْهِ وَ الصَّبِیِّ وَ اسْتِحْبَابِ حَمْلِهِمْ إِلَی الْجَمْرَةِ إِنْ أَمْکَنَ وَ بَقِیَّةِ أَحْکَامِ الرَّمْیِ
******
ترجمه:
18627- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ
ص: 74
وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْکَسِیرُ وَ الْمَبْطُونُ یُرْمَی عَنْهُمَا قَالَ وَ الصِّبْیَانُ یُرْمَی عَنْهُمْ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن حجاج از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: شخص شکسته و شکم درد از طرف آن ها رمی (سنگ زنی) انجام می شود. و فرمود: و کودکان از طرف آن ها رمی (سنگ زنی) انجام می شود.
18628- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع عَنِ الْمَرِیضِ تُرْمَی عَنْهُ الْجِمَارُ قَالَ نَعَمْ یُحْمَلُ إِلَی الْجَمْرَةِ وَ یُرْمَی عَنْهُ قُلْتُ لَا یُطِیقُ (2) قَالَ یُتْرَکُ فِی مَنْزِلِهِ وَ یُرْمَی عَنْهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده که او از ابا الحسن موسی (علیه السلام) درباره بیمار پرسید که از طرف او جمرات (سنگ زنی) انجام می شود. فرمود: بله، او به سمت جمره برده می شود و از طرف او رمی (سنگ زنی) انجام می شود. گفتم: او توانایی (این کار را) ندارد. فرمود: در منزلش باقی می ماند و از طرف او رمی (سنگ زنی) انجام می شود.
18629- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْکَسِیرُ وَ الْمَبْطُونُ یُرْمَی عَنْهُمَا قَالَ وَ الصِّبْیَانُ یُرْمَی عَنْهُمْ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن حجاج از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: شخص شکسته و شکم درد از طرف آن ها رمی (سنگ زنی) انجام می شود. و فرمود: و کودکان از طرف آن ها رمی (سنگ زنی) انجام می شود.
18630- 4- (5) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنِ الْمَرِیضِ تُرْمَی عَنْهُ الْجِمَارُ قَالَ نَعَمْ یُحْمَلُ إِلَی الْجَمْرَةِ وَ یُرْمَی عَنْهُ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده که او از ابا الحسن موسی (علیه السلام) درباره بیمار پرسید که از طرف او جمرات (سنگ زنی) انجام می شود. فرمود: بله، او به سمت جمره برده می شود و از طرف او رمی (سنگ زنی) انجام می شود.
ص: 75
18631- 5- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أُغْمِیَ عَلَیْهِ فَقَالَ یُرْمَی عَنْهُ الْجِمَارُ.
******
ترجمه:
ازرِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی نقل شده که او ازحضرت صادق (علیه السلام) درباره فرد بیهوش پرسید که از طرف او جمرات (سنگ زنی) انجام می شود. فرمود: از طرف او رمی (سنگ زنی) انجام می شود.
18632- 6- (2) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَلِیٍّ الْیَعْقُوبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع عَنِ الْمَرِیضِ لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَرْمِیَ الْجِمَارَ فَقَالَ یُرْمَی عَنْهُ.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده که او از ابا الحسن موسی (علیه السلام) درباره بیمار پرسید که از طرف او جمرات (سنگ زنی) انجام می شود. فرمود: از طرف او رمی (سنگ زنی) انجام می شود.
18633- 7- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ یَحْیَی بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ امْرَأَةٍ سَقَطَتْ عَنِ الْمَحْمِلِ فَانْکَسَرَتْ وَ لَمْ تَقْدِرْ عَلَی رَمْیِ الْجِمَارِ- فَقَالَ یُرْمَی عَنْهَا وَ عَنِ الْمَبْطُونِ.
******
ترجمه:
از یحیی بن سعید از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که گفت: از ایشان درباره زنی پرسیدم که از محمل (کجاوه) افتاده و استخوانش شکسته بود و نمی توانست رمی جمرات (سنگ زنی) انجام دهد. ایشان فرمودند: از طرف او رمی (سنگ زنی) انجام می شود و همچنین از طرف شخص شکم درد (نیز).
18634- 8- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الْمَبْطُونُ یُرْمَی عَنْهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : ازطرف فرد شکم درد رمی (سنگ زنی) انجام می شود.
18635- 9- (5) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمَرِیضُ الْمَغْلُوبُ وَ الْمُغْمَی عَلَیْهِ یُرْمَی عَنْهُ وَ یُطَافُ بِهِ.
******
ترجمه:
از حماد، از حریز، از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: بیمار ناتوان و کسی که بیهوش شده از طرف او رمی (سنگ زنی) انجام می شود و نیزاورا طواف می دهند .
18636- 10- (6) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 76
قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُطَافُ بِهِ وَ یُرْمَی عَنْهُ قَالَ فَقَالَ نَعَمْ إِذَا کَانَ لَا یَسْتَطِیعُ.
******
ترجمه:
از حریز، از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که گفت: از ایشان درباره مردی که اورا طواف می دهند و از طرف او رمی (سنگ زنی) می شود، پرسیدم. ایشان فرمودند: بله، اگر او نمی تواند (این کارها را انجام دهد).
18637- 11- (1) وَ عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْأَسَدِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْمَرْأَةِ الْمَرِیضَةِ الَّتِی لَا تَعْقِلُ أَنَّهُ یُرْمَی عَنْهَا.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار، از ابی عبدالله (علیه السلام) درباره زنی بیمار که نمی تواند (به خوبی) درک کند، نقل شده است که از طرف او رمی (سنگ زنی) انجام می شود.
18638- 12- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع قَالَ: الْمَرِیضُ یُرْمَی عَنْهُ وَ الصَّبِیُّ یُعْطَی الْحَصَی فَیَرْمِی.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (3) وَ فِی الطَّوَافِ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَقِیَّةِ أَحْکَامِ الرَّمْیِ فِی مَحَلِّهِ (5).
ص: 77
ترجمه :
******
از جعفر بن محمد، از پدرش نقل شده که علی (علیه السلام) فرمود: از طرف بیمار رمی (سنگ زنی) انجام می شود و به کودک سنگریزه داده می شود تا خودش رمی (سنگ زنی) کند.
(6) 1 بَابُ وُجُوبِ الْهَدْیِ عَلَی الْمُتَمَتِّعِ دُونَ غَیْرِهِ وَ أَنَّهُ یُجْزِیهِ شَاةٌ وَ کَذَا الْأُضْحِیَّةُ
******
ترجمه:
18639- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ (8) عَنِ الْمُتَمَتِّعِ کَمْ یُجْزِیهِ قَالَ شَاةٌ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از علاء، از محمد بن مسلم، از یکی از آن دو (امام) (علیهما السلام) نقل شده است که گفت: از ایشان درباره متمتع (حج گزار) پرسیدم که چه چیزی برای او کافی است؟ فرمود: یک گوسفند.
18640- 2- (9) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی رَجُلٍ اعْتَمَرَ فِی رَجَبٍ- فَقَالَ إِنْ کَانَ أَقَامَ بِمَکَّةَ حَتَّی یَخْرُجَ مِنْهَا حَاجّاً فَقَدْ وَجَبَ عَلَیْهِ هَدْیٌ فَإِنْ خَرَجَ مِنْ مَکَّةَ- حَتَّی یُحْرِمَ مِنْ غَیْرِهَا فَلَیْسَ عَلَیْهِ هَدْیٌ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (10)
ص: 78
أَقُولُ: الْمُرَادُ بِخُرُوجِهِ مِنْهَا حَاجّاً الْإِحْرَامُ مِنْهَا بِحَجِّ التَّمَتُّعِ بَعْدَ الْعُمْرَةِ وَ الْمُرَادُ بِآخِرِهِ الْإِحْرَامُ بِغَیْرِ التَّمَتُّعِ أَشَارَ إِلَیْهِ الشَّیْخُ وَ جَوَّزَ حَمْلَهُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ.
******
ترجمه:
از عیص بن قاسم، از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: درباره مردی که در ماه رجب عمره انجام داده است. فرمود: اگر در مکه اقامت کرده تا از آنجا به عنوان حاجی خارج شود، بر او قربانی واجب است. اما اگر از مکه خارج شود تا از مکانی غیر از آن احرام بپوشد، قربانی بر او واجب نیست.
می گویم: مراد از خروج از آنجا به عنوان حاجی، احرام بستن از مکه برای حج تمتع بعد از عمره است و مراد از (قسمت) آخر، احرام بستن برای غیر از تمتع است. مرحوم شیخ به آن اشاره کرده و جواز حمل آن بر استحباب را نیز مطرح کرده است.
18641- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: یُجْزِیهِ فِی الْأُضْحِیَّةِ هَدْیُهُ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم، از ابی جعفر (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: قربانی اش برای او در قربانی عید قربان کافی است.
18642- 4- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُفْرِدِ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ هَدْیٌ وَ لَا أُضْحِیَّةٌ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار، از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که درباره فردی که به طور مستقل حج (مفرد) انجام داده است، فرمود: بر او نه قربانی واجب است و نه قربانی عید قربان.
18643- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ تَمَتَّعَ عَنْ أُمِّهِ وَ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ إِنْ ذَبَحَ فَهُوَ خَیْرٌ لَهُ وَ إِنْ لَمْ یَذْبَحْ فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ لِأَنَّهُ إِنَّمَا تَمَتَّعَ عَنْ أُمِّهِ وَ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ عَنْ أَبِیهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (4)
أَقُولُ: الْعُمْرَةُ هُنَا مَحْمُولَةٌ عَلَی الْمُفْرَدَةِ وَ الْحَجُّ عَلَی حَجِّ الْإِفْرَادِ وَ وَجْهُ الْمَجَازِ تَقَدُّمُ الْعُمْرَةِ عَلَی الْحَجِّ.
******
ترجمه:
از حارث بن مغیره، از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که درباره مردی که به طور تمتع از طرف مادرش عمره انجام داده و با حج از طرف پدرش احرام بسته است، فرمود: اگر قربانی (قربانی عید قربان) انجام دهد، برای او بهتر است و اگر قربانی نکند، بر او چیزی نیست، چون او فقط تمتع را از طرف مادرش انجام داده و با حج از طرف پدرش احرام بسته است.
می گویم: در اینجا عمره به معنای عمره مفرده و حج به معنای حج افرد است و وجه مجاز این است که عمره قبل از حج آمده است.
18644- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ
ص: 79
قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ یَوْمِ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ- فَقَالَ هُوَ یَوْمُ النَّحْرِ وَ الْأَصْغَرُ الْعُمْرَةُ.
وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ کَمَا تَقَدَّمَ فِی الْوُقُوفِ (1).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که گفت: از ابی عبدالله (علیه السلام) درباره روز حج اکبر پرسیدم. ایشان فرمودند: روز حج اکبر، روز نحر (عید قربان) است و روز حج اصغر، عمره است.
18645- 7- (2) وَ فِی الْمُقْنِعِ قَالَ رُوِیَ إِذَا لَمْ یَجِدِ الْمُتَمَتِّعُ الْهَدْیَ حَتَّی یَقْدَمَ أَهْلَهُ أَنَّهُ یَبْعَثُ بِهِ (3).
******
ترجمه:
و در «المقنع» آمده است: نقل شده است که اگر متمتع نتواند قربانی (هدی) را پیدا کند تا زمانی که به اهلش (خانواده اش) وارد شود، او باید قربانی را بفرستد.
18646- 8- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ یَوْمِ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ- فَقَالَ هُوَ النَّحْرُ وَ الْأَصْغَرُ هُوَ الْعُمْرَةُ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که گفت: از ابی عبدالله (علیه السلام) درباره روز حج اکبر پرسیدم. ایشان فرمودند: روز حج اکبر، روز نحر (عید قربان) است و روز حج اصغر، عمره است.
18647- 9- (5) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ ذَرِیحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْحَجُّ الْأَکْبَرُ یَوْمُ النَّحْرِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : حج اکبرروزعید قربان است .
18648- 10- (6) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ جَمِیعاً عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ عِیَاضٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ فَقَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع الْحَجُّ الْأَکْبَرُ یَوْمُ النَّحْرِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از فضیل بن عیاض نقل شده است که گفت: از ابی عبدالله (علیه السلام) درباره حج اکبر پرسیدم. ایشان فرمودند: امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: حج اکبر، روز نحر (عید قربان) است.
ص: 80
18649- 11- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ تَمَتَّعَ فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ- ثُمَّ أَقَامَ بِمَکَّةَ حَتَّی یَحْضُرَ الْحَجَّ (مِنْ قَابِلٍ) (2) فَعَلَیْهِ شَاةٌ وَ مَنْ تَمَتَّعَ فِی غَیْرِ أَشْهُرِ الْحَجِّ ثُمَّ جَاوَرَ (بِمَکَّةَ) (3) حَتَّی یَحْضُرَ الْحَجَّ فَلَیْسَ عَلَیْهِ دَمٌ إِنَّمَا هِیَ حَجَّةٌ مُفْرَدَةٌ وَ إِنَّمَا الْأَضْحَی عَلَی أَهْلِ الْأَمْصَارِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ قَوْلَهُ مِنْ قَابِلٍ (4).
وَ عَلَی تَقْدِیرِ وُجُودِهَا لَعَلَّهُ مَخْصُوصٌ بِالْحَجِّ الْمَنْدُوبِ أَوِ الْمُرَادُ مِنْ قَابِلٍ الشَّهْرُ لَا السَّنَةُ لِئَلَّا یُنَافِیَ مَا تَقَدَّمَ (5).
******
ترجمه:
از سعید الاعرج نقل شده است که گفت: ابی عبدالله (علیه السلام) فرمود: کسی که در ماه های حج تمتع کند و سپس در مکه بماند تا حج (سال بعد) فرا رسد، بر او یک گوسفند (قربانی) واجب است. اما کسی که در غیر از ماه های حج تمتع کند و سپس در مکه اقامت کند تا حج (سال بعد) فرا رسد، بر او خون (قربانی) واجب نیست؛ زیرا این فرد حج مفرده انجام می دهد و قربانی تنها بر اهل شهرها (امصار) واجب است.
18650- 12- (6) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیٍّ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع فِی حَدِیثٍ لَهُ إِذَا ذَبَحَ الْحَاجُّ کَانَ فِدَاءَهُ مِنَ النَّارِ.
******
ترجمه:
از فضیل بن یسار، از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: علی بن الحسین (علیه السلام) در حدیثی فرمود: وقتی حاجی قربانی می کند، آن قربانی فدایش از آتش است.
18651- 13- (7) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الْمُتَمَتِّعِ کَمْ یُجْزِیهِ قَالَ شَاةٌ.
******
ترجمه:
ازجمیل از امام صادق (علیهما السلام) نقل شده است که گفت: از ایشان درباره متمتع (حج گزار) پرسیدم که چه چیزی برای او کافی است؟ فرمود: یک گوسفند.
18652- 14- (8) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع
ص: 81
قَالَ: الْحَجُّ الْأَکْبَرُ یَوْمُ النَّحْرِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
از ابی البختری، از جعفر، از پدرش، از علی (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: حج اکبر، روز نحر (عید قربان) است.
(3) 2 بَابُ أَنَّ الْمَمْلُوکَ إِذَا تَمَتَّعَ بِإِذْنِ مَوْلَاهُ تَخَیَّرَ بَیْنَ أَنْ یَذْبَحَ عَنْهُ أَوْ یَأْمُرَهُ بِالصَّوْمِ فَإِنْ أَدْرَکَ أَحَدَ الْمَوْقِفَیْنِ مُعْتَقاً لَزِمَهُ الْهَدْیُ وَ مَعَ التَّعَذُّرِ الصَّوْمُ
******
ترجمه:
18653- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَمَرَ مَمْلُوکَهُ أَنْ یَتَمَتَّعَ قَالَ فَمُرْهُ فَلْیَصُمْ وَ إِنْ شِئْتَ فَاذْبَحْ عَنْهُ.
******
ترجمه:
از جمیل بن دراج نقل شده است که مردی از امام صادق (علیه السلام) پرسید درباره مردی که بنده اش را به انجام عمره تمتع دستور داده است. امام فرمود: «به او بگو که روزه بگیرد و اگر بخواهی، می توانی قربانی نیز برای او ذبح کنی.»
18654- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِی خَلَفٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع قُلْتُ أَمَرْتُ مَمْلُوکِی أَنْ یَتَمَتَّعَ فَقَالَ إِنْ شِئْتَ فَاذْبَحْ عَنْهُ وَ إِنْ شِئْتَ فَمُرْهُ فَلْیَصُمْ.
ص: 82
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
سعد بن ابی خلف نقل می کند که از امام کاظم (علیه السلام) پرسیدم: من به بنده ام دستور دادم که عمره تمتع انجام دهد. امام فرمود: «اگر بخواهی، می توانی قربانی برای او ذبح کنی و اگر نخواهی، به او بگو که روزه بگیرد.»
18655- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ الْعَطَّارِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَمَرَ مَمْلُوکَهُ أَنْ یَتَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ أَ عَلَیْهِ أَنْ یَذْبَحَ عَنْهُ قَالَ لَا إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ عَبْداً مَمْلُوکاً لا یَقْدِرُ عَلی شَیْ ءٍ (3).
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (4) أَقُولُ: ذَکَرَ الشَّیْخُ أَنَّهُ مَحْمُولٌ عَلَی أَنَّهُ لَا یَجِبُ عَلَیْهِ الذَّبْحُ وَ هُوَ مُخَیَّرٌ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ أَنْ یَأْمُرَهُ بِالصَّوْمِ لِمَا مَرَّ (5).
******
ترجمه:
از حسن عطار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره مردی که به بنده اش دستور داده است که عمره تمتع انجام دهد تا به حج برسد. آیا بر او واجب است که قربانی برای او ذبح کند؟ امام فرمود: «نه، زیرا خداوند متعال می فرماید: "و بنده ای که قدرتی بر چیزی ندارد" (سوره نحل، آیه 75).»
می گویم: مرحوم شیخ اشاره کرده است که این موضوع به این معناست که ذبح قربانی بر او واجب نیست و او مخیر است بین ذبح کردن و روزه گرفتن برای بنده اش.
18656- 4- (6) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ (7) عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ غُلَامٍ أَخْرَجْتُهُ (8) مَعِی فَأَمَرْتُهُ فَتَمَتَّعَ ثُمَّ أَهَلَّ بِالْحَجِّ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ لَمْ أَذْبَحْ عَنْهُ أَ فَلَهُ أَنْ یَصُومَ بَعْدَ النَّفْرِ قَالَ ذَهَبَتِ الْأَیَّامُ الَّتِی قَالَ اللَّهُ أَ لَا کُنْتَ أَمَرْتَهُ أَنْ یُفْرِدَ الْحَجَّ قُلْتُ طَلَبْتُ الْخَیْرَ قَالَ کَمَا طَلَبْتَ الْخَیْرَ فَاذْهَبْ فَاذْبَحْ عَنْهُ شَاةً سَمِینَةً وَ کَانَ ذَلِکَ یَوْمَ النَّفْرِ الْأَخِیرِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ
ص: 83
الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ (1) أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی أَفْضَلِیَّةِ الذَّبْحِ حِینَئِذٍ.
******
ترجمه:
از قاسم بن محمد از امام کاظم (ع) نقل شده است که گفت: از او درباره ی پسری که همراه خودم بردم و به او دستور دادم که عمره تمتع به جا آورد و سپس در روز ترویه برای حج احرام بست و من برای او قربانی نکردم، پرسیدم. آیا او می تواند پس از نَفْر (ترک منا) روزه بگیرد؟ امام فرمود: روزهایی که خداوند گفته بود گذشته اند. چرا او را دستور ندادی که حج مفرد انجام دهد؟ گفتم: خیر را خواستم. امام فرمود: همان گونه که خیر را خواستی، برو و برای او گوسفندی چاق قربانی کن. و این در روز آخر نَفْر بود.
18657- 5- (2) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُتَمَتِّعِ الْمَمْلُوکِ فَقَالَ عَلَیْهِ مِثْلُ مَا عَلَی الْحُرِّ إِمَّا أُضْحِیَّةٌ وَ إِمَّا صَوْمٌ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (3) أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ أَدْرَکَ أَحَدَ الْمَوْقِفَیْنِ مُعْتَقاً وَ جَوَّزَ حَمْلَهُ عَلَی الْمُسَاوَاةِ فِی الْکَمِّیَّةِ لِئَلَّا یَظُنَّ أَنَّ عَلَیْهِ نِصْفَ مَا عَلَی الْحُرِّ کَالظِّهَارِ وَ نَحْوِهِ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که از یکی از آن دو امام (امام باقر یا امام صادق) علیهما السلام در حدیثی پرسیدم: درباره برده ای که تمتع انجام می دهد، امام فرمود: بر او مانند همان چیزی که بر فرد آزاد است، واجب است، یا باید قربانی کند و یا روزه بگیرد.
می گویم :
مرحوم شیخ این حدیث را بر کسی که یکی از دو موقف (عرفه یا مشعر) را در حالی که آزاد شده است درک کرده باشد، حمل کرده و همچنین احتمال داده که این حدیث بر تساوی در مقدار دلالت دارد، تا این که گمان نرود که بر او نصف آنچه بر فرد آزاد است واجب است، مانند کفاره ظهار و موارد مشابه.
18658- 6- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ مَعَنَا مَمَالِیکَ لَنَا قَدْ تَمَتَّعُوا أَ عَلَیْنَا أَنْ نَذْبَحَ عَنْهُمْ قَالَ الْمَمْلُوکُ لَا حَجَّ لَهُ وَ لَا عُمْرَةَ وَ لَا شَیْ ءَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی عَدَمِ إِذْنِ الْمَوْلَی.
******
ترجمه:
یونس بن یعقوب نقل می کند که به امام صادق (علیه السلام) گفتم: ما همراه خود برده هایی داریم که تمتع به جا آورده اند. آیا بر ما واجب است که برای آنها قربانی کنیم؟ امام فرمود: برده حج ندارد و نه عمره، و هیچ چیزی (بر عهده او) نیست.
می گویم:
مرحوم شیخ این روایت را به نبود اجازه از سوی مالک حمل کرده است.
عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ غِلْمَانٍ لَنَا دَخَلُوا مَعَنَا مَکَّةَ بِعُمْرَةٍ وَ خَرَجُوا مَعَنَا إِلَی عَرَفَاتٍ بِغَیْرِ إِحْرَامٍ قَالَ قُلْ لَهُمْ یَغْتَسِلُونَ ثُمَّ یُحْرِمُونَ وَ اذْبَحُوا عَنْهُمْ کَمَا تَذْبَحُونَ عَنْ أَنْفُسِکُمْ.
******
ترجمه:
حسن بن عمار نقل می کند که از امام صادق (علیه السلام) درباره ی غلامانمان که همراه ما به مکه با نیت عمره وارد شده اند و بدون احرام همراه ما به عرفات رفته اند، پرسیدم. امام فرمود: به آنها بگو غسل کنند، سپس احرام ببندند و برای آنها قربانی کنید همان طور که برای خودتان قربانی می کنید.
18660- 8- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ سَمَاعَةَ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنْ رَجُلٍ أَمَرَ غِلْمَانَهُ أَنْ یَتَمَتَّعُوا قَالَ عَلَیْهِ أَنْ یُضَحِّیَ عَنْهُمْ قُلْتُ فَإِنَّهُ أَعْطَاهُمْ دَرَاهِمَ فَبَعْضُهُمْ ضَحَّی وَ بَعْضُهُمْ أَمْسَکَ الدَّرَاهِمَ وَ صَامَ قَالَ قَدْ أَجْزَأَ عَنْهُمْ وَ هُوَ بِالْخِیَارِ إِنْ شَاءَ تَرَکَهَا قَالَ وَ لَوْ أَنَّهُ أَمَرَهُمْ فَصَامُوا کَانَ قَدْ أَجْزَأَ عَنْهُمْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ (2)
(3).
******
ترجمه:
سماعه نقل می کند که از امام پرسیدم درباره مردی که به غلامانش دستور داده است که تمتع انجام دهند. امام فرمود: بر او واجب است که برای آنها قربانی کند. گفتم: او به آنها درهم هایی داده است، برخی از آنها قربانی کرده اند و برخی دیگر درهم ها را نگه داشته و روزه گرفته اند. امام فرمود: این برای آنها کافی است و او اختیار دارد که بخواهد . امام اضافه کرد: اگر او به آنها دستور داده بود که روزه بگیرند، باز هم این برای آنها کافی بود.
(4) 3 بَابُ أَنَّ الْمَوْلَی إِذَا حَجَّ بِالصَّبِیِّ لَزِمَهُ الذَّبْحُ عَنْهُ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ هَدْیٌ وَ مَعَ الْعَجْزِ الصَّوْمُ عَنْهُ
******
ترجمه:
18661- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثِ الْإِحْرَامِ بِالصِّبْیَانِ قَالَ وَ مَنْ لَا یَجِدْ مِنْهُمْ هَدْیاً فَلْیَصُمْ عَنْهُ وَلِیُّهُ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) درباره احرام بستن برای کودکان فرمود: «کسی که برای آنها قربانی پیدا نمی کند، پس ولیّ کودک باید به جای او روزه بگیرد.»
ص: 85
18662- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ (2) عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَصُومُ عَنِ الصَّبِیِّ وَلِیُّهُ إِذَا لَمْ یَجِدْ لَهُ (3) هَدْیاً وَ کَانَ مُتَمَتِّعاً.
******
ترجمه:
ازعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «کسی که برای آنها قربانی پیدا نمی کند، پس ولیّ کودک باید به جای او روزه بگیرد اگرحج تمتع انجام داده باشد .»
18663- 3- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخَوَیْهِ عَلِیٍّ وَ دَاوُدَ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: حَجَجْنَا سَنَةً وَ مَعَنَا صِبْیَانٌ فَعَزَّتِ الْأَضَاحِیُّ فَأَصَبْنَا شَاةً بَعْدَ شَاةٍ فَذَبَحْنَا لِأَنْفُسِنَا وَ تَرَکْنَا صِبْیَانَنَا فَأَتَی بُکَیْرٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَسَأَلَهُ فَقَالَ إِنَّمَا کَانَ یَنْبَغِی أَنْ تَذْبَحُوا عَنِ الصِّبْیَانِ وَ تَصُومُوا أَنْتُمْ عَنْ أَنْفُسِکُمْ فَإِذَا (5) لَمْ تَفْعَلُوا فَلْیَصُمْ عَنْ کُلِّ صَبِیٍّ مِنْکُمْ وَلِیُّهُ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن اعین نقل می کند: ما در یک سال حج رفتیم و با ما کودکانی بودند. قربانی ها کمیاب شده بود، پس به سختی گوسفندی پس از گوسفندی پیدا کردیم و برای خودمان قربانی کردیم و کودکانمان را رها کردیم. سپس بُکیر نزد امام صادق (علیه السلام) رفت و از ایشان پرسید. امام فرمود: «در واقع، لازم بود که برای کودکان قربانی کنید و شما برای خودتان روزه بگیرید. حالا که این کار را نکردید، پس ولیّ هر یک از شما باید به جای هر کودک روزه بگیرد.»
18664- 4- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی نُعَیْمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: تَمَتَّعْنَا فَأَحْرَمْنَا وَ مَعَنَا صِبْیَانٌ فَأَحْرَمُوا وَ لَبَّوْا کَمَا لَبَّیْنَا وَ لَمْ یَقْدِرْ (7) عَلَی الْغَنَمِ قَالَ فَلْیَصُمْ عَنْ کُلِّ صَبِیٍّ وَلِیُّهُ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن اعین نقل می کند: ما تمتع انجام دادیم و احرام بستیم و همراه ما کودکانی بودند که آنها هم احرام بستند و مانند ما تلبیه گفتند. اما قادر به تهیه گوسفند برای قربانی نبودیم. امام (علیه السلام) فرمودند: «ولیّ هر کودک باید به جای او روزه بگیرد.»
18665- 5- (8) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الصَّبِیُّ یَصُومُ عَنْهُ وَلِیُّهُ إِذَا لَمْ یَجِدْ هَدْیاً.
ص: 86
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از عبد الرحمن بن عین نقل شده است که امام باقر (علیه السلام) فرمود: «اگر برای کودک قربانی پیدا نشود، ولی او باید برای او روزه بگیرد.»
(2) 4 بَابُ وُجُوبِ ذَبْحِ الْهَدْیِ الْوَاجِبِ فِی الْحَجِّ بِمِنًی وَ إِنْ کَانَ فِی إِحْرَامِ الْعُمْرَةِ فَبِمَکَّةَ وَ یَتَخَیَّرُ فِی الْمَنْدُوبِ
******
ترجمه:
18666- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْکَرْخِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ قَدِمَ بِهَدْیِهِ مَکَّةَ فِی الْعَشْرِ فَقَالَ إِنْ کَانَ هَدْیاً وَاجِباً فَلَا یَنْحَرْهُ إِلَّا بِمِنًی- وَ إِنْ کَانَ لَیْسَ بِوَاجِبٍ فَلْیَنْحَرْهُ بِمَکَّةَ إِنْ شَاءَ وَ إِنْ کَانَ قَدْ أَشْعَرَهُ أَوْ قَلَّدَهُ (4) فَلَا یَنْحَرْهُ إِلَّا یَوْمَ الْأَضْحَی.
******
ترجمه:
از ابراهیم کرخی نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که قربانی اش را در دهه (ذی الحجه) به مکه آورده بود، پرسید. امام فرمود: «اگر قربانی واجب است، نباید آن را جز در منا قربانی کند. و اگر واجب نیست، می تواند آن را در مکه قربانی کند، اگر بخواهد. و اگر قربانی را نشانه گذاری کرده یا گردنبند گذاشته باشد، نباید آن را جز در روز عید قربان قربانی کند.»
18667- 2- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ أَهْلَ مَکَّةَ أَنْکَرُوا عَلَیْکَ أَنَّکَ ذَبَحْتَ هَدْیَکَ فِی مَنْزِلِکَ بِمَکَّةَ- فَقَالَ إِنَّ مَکَّةَ کُلَّهَا مَنْحَرٌ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی التَّطَوُّعِ لِمَا مَرَّ (6).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار نقل می کند: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: اهل مکه به شما اعتراض کردند که قربانی تان را در منزل خود در مکه ذبح کردید. امام فرمود: «تمام مکه جایگاه قربانی است.»
18668- 3- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ
ص: 87
ع سُقْتُ فِی الْعُمْرَةِ بَدَنَةً فَأَیْنَ أَنْحَرُهَا قَالَ بِمَکَّةَ- قُلْتُ فَأَیَّ شَیْ ءٍ أُعْطِی مِنْهَا قَالَ کُلْ ثُلُثاً وَ أَهْدِ ثُلُثاً وَ تَصَدَّقْ بِثُلُثٍ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2) وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
شعیب عقرقوفی نقل می کند: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: من در عمره بدنه (شتر) آورده ام، پس باید آن را کجا ذبح کنم؟ امام فرمود: در مکه. گفتم: از آن چه باید انجام دهم؟ امام فرمود: «یک سوم را خودت بخور، یک سوم را هدیه بده و یک سوم را صدقه بده.»
18669- 4- (3) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ سَاقَ هَدْیاً فِی عُمْرَةٍ فَلْیَنْحَرْهُ قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَ وَ مَنْ سَاقَ هَدْیاً وَ هُوَ مُعْتَمِرٌ نَحَرَ هَدْیَهُ فِی الْمَنْحَرِ- (4) وَ هُوَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَ هِیَ بِالْحَزْوَرَةِ- (5) قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ کَفَّارَةِ الْمُعْتَمِرِ (6) أَیْنَ تَکُونُ قَالَ بِمَکَّةَ إِلَّا أَنْ یُؤَخِّرَهَا إِلَی الْحَجِّ فَتَکُونُ بِمِنًی- وَ تَعْجِیلُهَا أَفْضَلُ وَ أَحَبُّ إِلَیَّ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا إِلَی قَوْلِهِ وَ هِیَ الْجَزُورَةُ (7)
******
ترجمه:
معاویه بن عمار نقل می کند: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «کسی که در عمره قربانی می آورد، باید آن را پیش از آنکه سرش را بتراشد ذبح کند. و کسی که قربانی آورده و در حال عمره است، قربانی اش را در منحر (مکانی که برای ذبح قربانی تعیین شده) که بین صفا و مروه واقع است، ذبح کند.»
امام صادق (علیه السلام) درباره کفاره ی عمره نیز فرمود: «کفاره ی عمره باید در مکه انجام شود، مگر اینکه آن را به حج تأخیر بیندازد که در این صورت باید در منا انجام شود. اما انجام آن زودتر بهتر و محبوب تر است.»
18670- 5- (8) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا دَخَلَ بِهَدْیِهِ فِی الْعَشْرِ فَإِنْ
ص: 88
کَانَ أَشْعَرَهُ وَ قَلَّدَهُ فَلَا یَنْحَرْهُ إِلَّا یَوْمَ النَّحْرِ بِمِنًی- وَ إِنْ کَانَ لَمْ یُقَلِّدْهُ وَ لَمْ یُشْعِرْهُ فَلْیَنْحَرْهُ بِمَکَّةَ إِذَا قَدِمَ فِی الْعَشْرِ.
******
ترجمه:
از مسمع نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اگر کسی در دهه (ذی الحجه) با قربانی اش وارد شد و آن را نشانه گذاری کرده و گردنبند زده است، باید آن را تنها در روز عید قربانی (عید قربانی) در منا ذبح کند. و اگر قربانی را نه نشانه گذاری کرده و نه گردنبند زده است، می تواند آن را در مکه، وقتی که در دهه (ذی الحجه) وارد شد، ذبح کند.»
18671- 6- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا هَدْیَ إِلَّا مِنَ الْإِبِلِ وَ لَا ذَبْحَ إِلَّا بِمِنًی.
******
ترجمه:
حضرت صادق : قربانی فقط شترومحل ذبح فقط منی .
18672- 7- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْحَسَنِ اللُّؤْلُؤِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنًی کُلُّهُ مَنْحَرٌ وَ أَفْضَلُ الْمَنْحَرِ کُلِّهِ الْمَسْجِدُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی کَفَّارَاتِ الصَّیْدِ (3).
******
ترجمه:
از مسمع نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «تمام منا جایگاه قربانی است و بهترین مکان برای قربانی در تمام منا، مسجد است.»
(4) 5 بَابُ أَنَّ مَنْ لَزِمَهُ فِدَاءٌ فَفَاتَهُ ذَبْحُهُ بِمَکَّةَ أَوْ مِنًی أَجْزَأَهُ ذَبْحُهُ إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ وَ تَصَدَّقَ بِهِ وَ حُکْمِ مَنْ نَذَرَ نَحْرَ بَدَنَةٍ
******
ترجمه:
18673- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 89
عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یُخْرِجُ (1) مِنْ حَجَّتِهِ شَیْئاً یَلْزَمُهُ مِنْهُ دَمٌ یُجْزِیهِ أَنْ یَذْبَحَهُ إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ فَقَالَ نَعَمْ وَ قَالَ فِیمَا أَعْلَمُ یَتَصَدَّقُ بِهِ قَالَ إِسْحَاقُ وَ قُلْتُ لِأَبِی إِبْرَاهِیمَ ع الرَّجُلُ یُخْرِجُ مِنْ حَجَّتِهِ مَا یَجِبُ عَلَیْهِ الدَّمُ وَ لَا یُهَرِیقُهُ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَی أَهْلِهِ قَالَ یُهَرِیقُهُ فِی أَهْلِهِ وَ یَأْکُلُ مِنْهُ الشَّیْ ءَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی أَنَّهُ یَتَصَدَّقُ بِقِیمَةِ مَا أَکَلَ کَمَا یَأْتِی أَوْ عَلَی اسْتِحْبَابِ الدَّمِ (2).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: مردی که از حج چیزی دارد که بر او خون لازم است، آیا می تواند آن را بعد از برگشتن به خانه اش ذبح کند؟ امام فرمود: «بله.» سپس پرسیدم: آیا او باید آن را صدقه بدهد؟ امام پاسخ داد: «در آنچه که من می دانم، باید صدقه بدهد.»
اسحاق ادامه داد: و گفتم به امام ابراهیم (علیه السلام): مردی که از حج چیزی دارد که بر او خون لازم است و آن را نمی ریزد تا وقتی به خانه اش برگردد، آیا باید آن را در خانه اش ذبح کند و از آن بخورد؟ امام فرمود: «بله، باید در خانه اش آن را ذبح کند و از آن بخورد.»
می گویم: این پاسخ ممکن است به معنای این باشد که او باید ارزش مقداری از آن را که خورده، صدقه بدهد، همان طور که در آینده خواهد آمد، یا این که کشتن و مصرف کردن خون در خانه، مستحب است.
18674- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِسْحَاقَ الْأَزْرَقِ الصَّائِغِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ رَجُلٍ جَعَلَ لِلَّهِ عَلَیْهِ بَدَنَةً یَنْحَرُهَا بِالْکُوفَةِ فِی شُکْرٍ فَقَالَ لِی عَلَیْهِ أَنْ یَنْحَرَهَا حَیْثُ جَعَلَ لِلَّهِ عَلَیْهِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ سَمَّی بَلَداً فَإِنَّهُ یَنْحَرُهَا قِبَالَ الْکَعْبَةِ مَنْحَرَ الْبُدْنِ.
******
ترجمه:
از اسحاق الأزرق الصائغ نقل شده است که از امام کاظم (علیه السلام) پرسیدم درباره مردی که بر عهده اش بدنه ای برای خدا قرار داده است و قصد دارد آن را در کوفه ذبح کند به عنوان شکرگزاری. امام فرمود: «او باید آن را در جایی که برای خدا بر عهده اش قرار داده، ذبح کند. و اگر مکان خاصی را معین نکرده باشد، می تواند آن را در مقابل کعبه، در محل ذبح قربانی (منحر البدن) ذبح کند.»
(5) 6 بَابُ إِجْزَاءِ الذَّبْحِ بِمِنًی یَوْمَ النَّحْرِ وَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ بَعْدَهُ وَ بِغَیْرِ مِنًی یَوْمَ النَّحْرِ وَ یَوْمَیْنِ بَعْدَهُ وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ یَوْمِ النَّحْرِ وَ تَحْرِیمِ الصَّوْمِ أَیَّامَ التَّشْرِیقِ لِمَنْ کَانَ بِمِنًی خَاصَّةً
******
ترجمه:
18675- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ
ص: 90
بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ الْبَجَلِیِّ وَ أَبِی قَتَادَةَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ الْقُمِّیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْأَضْحَی کَمْ هُوَ بِمِنًی فَقَالَ أَرْبَعَةُ أَیَّامٍ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْأَضْحَی فِی غَیْرِ مِنًی فَقَالَ ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ فَقُلْتُ فَمَا تَقُولُ فِی رَجُلٍ مُسَافِرٍ قَدِمَ بَعْدَ الْأَضْحَی بِیَوْمَیْنِ أَ لَهُ أَنْ یُضَحِّیَ فِی الْیَوْمِ الثَّالِثِ فَقَالَ نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی (کِتَابِهِ) (1)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (علیه السلام) نقل می کند که پرسیدم درباره مدت زمان ذبح قربانی در منا. او پاسخ داد: «چهار روز.» سپس پرسیدم درباره قربانی در غیر منا، او گفت: «سه روز.» گفتم: پس نظر شما درباره مردی که مسافر است و دو روز بعد از عید قربانی به خانه می رسد چیست؟ آیا او می تواند در روز سوم قربانی کند؟ او فرمود: «بله، می تواند.»
18676- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْأَضْحَی بِمِنًی فَقَالَ أَرْبَعَةُ أَیَّامٍ وَ عَنِ الْأَضْحَی فِی سَائِرِ الْبُلْدَانِ فَقَالَ ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ.
******
ترجمه:
عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ : ازحضرت صادق علیه السلام نقل می کند که پرسیدم درباره مدت زمان ذبح قربانی در منا. او پاسخ داد: «چهار روز.» سپس پرسیدم درباره قربانی در غیر منا، او گفت: «سه روز.»
18677- 3- (4) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی السَّابَاطِیِّ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ قَالَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَدِمَ إِلَی أَهْلِهِ بَعْدَ الْأَضْحَی بِیَوْمَیْنِ ضَحَّی الْیَوْمَ الثَّالِثَ الَّذِی یَقْدَمُ فِیهِ.
******
ترجمه:
از عمار بن موسی الساباطی مثل همین روایت نقل شده نقل شده است ولی اضافه کرده : «اگر مردی دو روز بعد از عید قربانی به خانه اش برگردد، می تواند در روز سوم که به خانه آمده، قربانی کند.»
18678- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدٍ یَعْنِی ابْنَ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع
ص: 91
قَالَ: الْأَضْحَی ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ وَ أَفْضَلُهَا أَوَّلُهَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (1).
******
ترجمه:
حضرت علی : زمان قربانی سه روزاست وروزاول بهترین روزها است .
18679- 5- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ النَّحْرُ بِمِنًی ثَلَاثَةُ أَیَّامٍ فَمَنْ أَرَادَ الصَّوْمَ لَمْ یَصُمْ حَتَّی تَمْضِیَ الثَّلَاثَةُ الْأَیَّامِ وَ النَّحْرُ بِالْأَمْصَارِ یَوْمٌ فَمَنْ أَرَادَ أَنْ یَصُومَ صَامَ مِنَ الْغَدِ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ مِثْلَهُ (3) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
منصور بن حازم نقل می کند که از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود: «ذبح قربانی در منا سه روز طول می کشد، پس کسی که می خواهد روزه بگیرد، نباید تا پایان این سه روز روزه بگیرد. اما ذبح قربانی در مناطق دیگر یک روز است، پس کسی که بخواهد روزه بگیرد، می تواند از روز بعد شروع کند.»
18680- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ کُلَیْبٍ الْأَسَدِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ النَّحْرِ فَقَالَ أَمَّا بِمِنًی فَثَلَاثَةُ أَیَّامٍ وَ أَمَّا فِی الْبُلْدَانِ فَیَوْمٌ وَاحِدٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ کُلَیْبٍ الْأَسَدِیِّ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ : ازحضرت صادق علیه السلام نقل می کند که پرسیدم درباره مدت زمان ذبح قربانی در منا. او پاسخ داد: «سه روز.» و درغیر منا یک روز.»
18681- 7- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ:
ص: 92
الْأَضْحَی یَوْمَانِ بَعْدَ یَوْمِ النَّحْرِ وَ یَوْمٌ وَاحِدٌ بِالْأَمْصَارِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: حَمَلَهُمَا الشَّیْخُ عَلَی أَیَّامِ النَّحْرِ الَّتِی یَحْرُمُ صَوْمُهَا لِمَا مَرَّ (2) وَ یُمْکِنُ حَمْلُهُ عَلَی الْأَفْضَلِیَّةِ لِمَا تَقَدَّمَ أَیْضاً (3) وَ قَالَ الصَّدُوقُ هَذَانِ الْخَبَرَانِ مُتَّفِقَانِ لِأَنَّ خَبَرَ عَمَّارٍ لِلْأُضْحِیَّةِ وَحْدَهَا وَ خَبَرَ کُلَیْبٍ لِلصَّوْمِ وَحْدَهُ وَ تَصْدِیقُ ذَلِکَ مَا رَوَاهُ سَیْفُ بْنُ عَمِیرَةَ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ السَّابِقَ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که امام باقر (علیه السلام) فرمود: «مدت زمان قربانی دو روز بعد از روز نحر در منا و یک روز در سایر مناطق است.»
می گویم: شیخ این روایات را به ایام نحر که روزه گرفتن در آنها حرام است، حمل کرده است. همچنین ممکن است این روایات بر اساس برتری این ایام حمل شود. صدوق گفته است که این دو روایت با یکدیگر سازگارند، زیرا روایت عمار به قربانی مربوط است و روایت کلیب به روزه. تصدیق این موضوع را می توان در حدیثی که سیف بن عمیره روایت کرده یافت.
18682- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَرْمِیَ الْخَائِفُ بِاللَّیْلِ وَ یُضَحِّیَ وَ یُفِیضَ بِاللَّیْلِ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان نقل می کند که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «هیچ اشکالی ندارد که فردی که از چیزی می ترسد، در شب رمی کند، قربانی کند و در شب نیز افاضه کند.»
18683- 2- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْخَائِفِ أَنَّهُ لَا بَأْسَ أَنْ یُضَحِّیَ بِاللَّیْلِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ (7).
******
ترجمه:
مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ نقل می کند که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «هیچ اشکالی ندارد که فردی که از چیزی می ترسد، در شب قربانی کند .
ص: 93
(1) 8 بَابُ وُجُوبِ کَوْنِ الْهَدْیِ مِنَ الْإِبِلِ أَوِ الْبَقَرِ أَوِ الْغَنَمِ وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْإِبِلِ ثُمَّ الْبَقَرِ وَ عَدَمِ إِجْزَاءِ الْجَبَلِیَّةِ وَ الْبَخَاتِیِّ (2)
******
ترجمه:
18684- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثُمَّ اشْتَرِ هَدْیَکَ إِنْ کَانَ مِنَ الْبُدْنِ أَوْ مِنَ الْبَقَرِ وَ إِلَّا فَاجْعَلْهُ کَبْشاً سَمِیناً فَحْلًا فَإِنْ لَمْ تَجِدْ کَبْشاً (4) فَحْلًا فَمُوجَأً (5) مِنَ الضَّأْنِ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فَتَیْساً فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فَمَا تَیَسَّرَ عَلَیْکَ وَ عَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ.
******
ترجمه:
از معاویه نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «سپس قربانی ات را تهیه کن؛ اگر از نوع بدنه یا گاو باشد، خوب است. وگرنه، از یک میش نر و چاق استفاده کن. اگر میش نر چاق نیافتی، از یک بره نر استفاده کن. و اگر بره نر هم پیدا نکردی، از هر آنچه که برایت مقدور است استفاده کن و شعائر خدا را بزرگ بدار.»
18685- 2- (6) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ (7) عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (8) أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ الثَّنِیَّةُ مِنَ الْإِبِلِ وَ الثَّنِیَّةُ مِنَ الْبَقَرِ وَ الثَّنِیَّةُ (9) وَ الْجَذَعَةُ مِنَ الضَّأْنِ.
******
ترجمه:
از عیسی بن القاسم نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) می فرمود: «قربانی از شتر، باید ثنی باشد؛ و از گاو نیز باید ثنی باشد؛ و از گوسفند، هم ثنی و هم جذع را می توان قربانی کرد.»
18686- 3- (10) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْأَضَاحِیِّ فَقَالَ أَفْضَلُ
ص: 94
الْأَضَاحِیِّ فِی الْحَجِّ الْإِبِلُ وَ الْبَقَرُ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
ابوبصیر: ازحضرت صادق درمورد قربانی سوال کردم فرمودند : بهترین قربانی درحج شتر.گاواست .
18687- 4- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا رَمَیْتَ الْجَمْرَةَ- فَاشْتَرِ هَدْیَکَ إِنْ کَانَ مِنَ الْبُدْنِ أَوِ الْبَقَرِ (2) وَ إِلَّا فَاجْعَلْهُ (3) کَبْشاً سَمِیناً فَحْلًا فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فَمُوجَأً مِنَ الضَّأْنِ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فَتَیْساً فَحْلًا فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فَمَا تَیَسَّرَ عَلَیْکَ وَ عَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص- ذَبَحَ عَنْ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِینَ بَقَرَةً بَقَرَةً وَ نَحَرَ بَدَنَةً.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «زمانی که جمره را پرتاب کردی، برای قربانی خود تهیه کن. اگر قربانی از شتر یا گاو است، آن را تهیه کن. در غیر این صورت، یک بره فحل چاق تهیه کن. اگر نتوانستی بره چاق پیدا کنی، از گوسفند مجأ (مستحکم) بخر. اگر نتوانستی گوسفند مجأ پیدا کنی، یک بز فحل تهیه کن. و اگر نتوانستی، آنچه برایت میسر است را تهیه کن. همچنین شعائر خداوند را بزرگ بدار، زیرا پیامبر خدا (صلى الله عليه وآله) برای امهات المؤمنین یک گاو قربانی کرد و یک شتر را نحر کرد.»
18688- 5- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ السُّلَمِیِّ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ قَالَ سَأَلَنِی بَعْضُ الْخَوَارِجِ عَنْ هَذِهِ الْآیَةِ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَیْنِ قُلْ آلذَّکَرَیْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَیَیْنِ- وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَیْنِ (5) مَا الَّذِی أَحَلَّ اللَّهُ مِنْ ذَلِکَ وَ مَا الَّذِی حَرَّمَ فَلَمْ یَکُنْ عِنْدِی فِیهِ شَیْ ءٌ فَدَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا حَاجٌّ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا کَانَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَحَلَّ فِی الْأُضْحِیَّةِ بِمِنًی- الضَّأْنَ وَ الْمَعْزَ الْأَهْلِیَّةَ وَ حَرَّمَ أَنْ یُضَحَّی بِالْجَبَلِیَّةِ وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَیْنِ (6) فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَی أَحَلَّ فِی الْأُضْحِیَّةِ الْإِبِلَ الْعِرَابَ (7) وَ حَرَّمَ فِیهَا الْبَخَاتِیَّ وَ أَحَلَ
ص: 95
الْبَقَرَ الْأَهْلِیَّةَ أَنْ یُضَحَّی بِهَا وَ حَرَّمَ الْجَبَلِیَّةَ- فَانْصَرَفْتُ إِلَی الرَّجُلِ فَأَخْبَرْتُهُ بِهَذَا الْجَوَابِ فَقَالَ هَذَا شَیْ ءٌ حَمَلَتْهُ الْإِبِلُ مِنَ الْحِجَازِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
در روایت داود الرقّی از امام صادق (علیه السلام) آمده است که داود الرقّی از برخی از خوارج درباره آیه ای از قرآن سؤال شده بود که در آن آمده است:
«و مِنَ الضَّأْنِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَیْنِ قُلْ آلذَّکَرَیْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَیَیْنِ وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَیْنِ»
(سوره الأنعام، آیه 143 و 144)
او از امام صادق (علیه السلام) پرسید که خداوند از این حیوانات چه چیزی را حلال کرده و چه چیزی را حرام کرده است. امام صادق (علیه السلام) در جواب فرمودند:
خداوند در قربانی در منا، گوسفند و بز از نوع اهلی را حلال کرده است و نحر کردن بز کوهی و گوسفند کوهی را حرام کرده است. اما در مورد شتر و گاو، خداوند شتر عرب و گاو اهلی را حلال کرده و شتر بختیاری و گاو کوهی را حرام کرده است.
داود الرقّی این پاسخ را به کسانی که از او پرسیده بودند منتقل کرد و آنها گفته بودند که این مطلب مربوط به شترهایی است که از حجاز آمده اند.
18689- 6- (2) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ: کَانَ مَتْجَرِی إِلَی مِصْرَ وَ کَانَ لِی بِهَا صَدِیقٌ مِنَ الْخَوَارِجِ- فَأَتَانِی فِی وَقْتِ خُرُوجِی إِلَی الْحَجِّ فَقَالَ لِی هَلْ سَمِعْتَ شَیْئاً مِنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع- فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثَمانِیَةَ أَزْواجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَیْنِ قُلْ آلذَّکَرَیْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَیَیْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَیْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَیَیْنِ. وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَیْنِ (3) أَیّاً أَحَلَّ وَ أَیّاً حَرَّمَ قُلْتُ مَا سَمِعْتُ مِنْهُ فِی هَذَا شَیْئاً فَقَالَ لِی أَنْتَ عَلَی الْخُرُوجِ فَأُحِبُّ أَنْ تَسْأَلَهُ عَنْ ذَلِکَ قَالَ فَحَجَجْتُ فَدَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَسَأَلْتُهُ عَنْ مَسْأَلَةِ الْخَارِجِیِّ- فَقَالَ حَرَّمَ مِنَ الضَّأْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ الْجَبَلِیَّةَ وَ أَحَلَّ الْأَهْلِیَّةَ وَ حَرَّمَ مِنَ الْبَقَرِ الْجَبَلِیَّةَ وَ مِنَ الْإِبِلِ الْبَخَاتِیَّ یَعْنِی فِی الْأَضَاحِیِّ قَالَ فَلَمَّا انْصَرَفْتُ أَخْبَرْتُهُ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ لَوْ لَا مَا أَهْرَاقَ أَبُوهُ مِنَ الدِّمَاءِ مَا اتَّخَذْتُ إِمَاماً غَیْرَهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
در این روایت، صفوان الجمّال نقل می کند که یک دوست خوارجیش از مصر از او درباره تفاسیر مختلفی که از آیات قرآن شده بود پرسید. او به صفوان الجمّال گفت:
«آیه ی «و مِنَ الضَّأْنِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَیْنِ قُلْ آلذَّکَرَیْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَیَیْنِ وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَیْنِ» (سوره الأنعام، آیات 143 و 144)
او پرسید که خداوند چه چیزی را حلال و چه چیزی را حرام کرده است. صفوان الجمّال پاسخ داد که او اطلاعاتی در این زمینه ندارد و به او پیشنهاد کرد که از امام جعفر صادق (علیه السلام) بپرسد.
صفوان سپس به حج رفت و از امام صادق (علیه السلام) در مورد همین مسئله پرسید. امام صادق (علیه السلام) فرمودند که:
از گوسفند و بز، نوع کوهی آن ها (جبلی) حرام است و نوع اهلی آن ها حلال است.
از گاو، نوع کوهی آن حرام است.
از شتر، نوع بختیاری آن حرام است.
امام صادق (علیه السلام) تأکید کردند که اگر پدر او (امام باقر (علیه السلام)) به این مسئله پرداخته و خون هایی را در این راه ریخته بود، او هیچ امام دیگری را به جز او نمی پذیرفت.
ص: 96
(1) 9 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْإِنَاثِ مِنَ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ وَ الذُّکْرَانِ مِنَ الْغَنَمِ لِلْأُضْحِیَّةِ وَ کَرَاهَةِ التَّضْحِیَةِ بِالثَّوْرِ وَ الْجَمَلِ
******
ترجمه:
18690- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَفْضَلُ الْبُدْنِ ذَوَاتُ الْأَرْحَامِ مِنَ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ وَ قَدْ تُجْزِی الذُّکُورَةُ مِنَ الْبُدْنِ وَ الضَّحَایَا مِنَ الْغَنَمِ الْفُحُولَةُ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ أَفْضَلُ الضَّحَایَا (3)
******
ترجمه:
معاویه بن عمار گفت: امام ابو عبدالله (ع) فرمودند: برترین قربانی ها (بدنه ها) آن هایی هستند که از شترها و گاوها، و همچنین قربانی ها از گوسفندان، ماده ها باشند. و (با این حال) نرها هم از شتران برای قربانی کفایت می کنند و در قربانی های گوسفند، نرها نیز مجاز هستند.
18691- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَجُوزُ (5) ذُکُورَةُ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ فِی الْبُلْدَانِ إِذَا لَمْ یَجِدُوا الْإِنَاثَ وَ الْإِنَاثُ أَفْضَلُ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان از امام ابو عبدالله (ع) نقل کرده که فرمودند: قربانی کردن شتر و گاو نر در مراسم قربانی شهرها جایز است، اگر ماده ها پیدا نشوند، ولی ماده ها برتر هستند.
18692- 3- (6) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الْإِنَاثُ وَ الذُّکُورُ مِنَ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ تُجْزِی (7).
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از یکی از آن دو (امام) (علیهما السلام) در حدیثی نقل کرده که فرمود: ماده ها و نرها از شتر و گاو کفایت می کنند (برای قربانی).
ص: 97
18693- 4- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ (2) عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْأَضَاحِیِّ فَقَالَ أَفْضَلُ الْأَضَاحِیِّ فِی الْحَجِّ الْإِبِلُ وَ الْبَقَرُ وَ قَالَ ذَوُو الْأَرْحَامِ وَ لَا تُضَحِّ (3) بِثَوْرٍ وَ لَا جَمَلٍ.
******
ترجمه:
ابوبصیر گفت: از او (امام) درباره قربانی ها پرسیدم. امام فرمود: برترین قربانی ها در حج شتر و گاو هستند. و فرمود: (بهتر است) دارای رحم باشند (یعنی ماده باشند)، و با گاو نر یا شتر نر قربانی نکن.
18694- 5- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ أَیُّهُمَا أَفْضَلُ أَنْ یُضَحَّی بِهِمَا (5) قَالَ ذَوَاتُ الْأَرْحَامِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
حلبی گفت: از امام ابو عبدالله (ع) درباره شتر و گاو پرسیدم که کدام یک برای قربانی بهتر هستند. امام فرمود: آن هایی که دارای رحم هستند (یعنی ماده ها).
ص: 98
(1) 10 بَابُ أَنَّهُ یُجْزِئُ الْمُتَمَتِّعَ شَاةٌ وَ یُسْتَحَبُّ الزِّیَادَةُ وَ التَّعَدُّدُ وَ کَذَا الْأُضْحِیَّةُ
******
ترجمه:
18695- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ (3) قَالَ شَاةٌ.
******
ترجمه:
ابو عبیده از امام ابو عبدالله (ع) درباره سخن خداوند متعال «پس هر کس که حج تمتع انجام می دهد پس قربانی کند آنچه برایش میسر شود...» (بقره 2: 196) نقل کرده است که امام فرمود: یک گوسفند.
18696- 2- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُجْزِئُ فِی الْمُتْعَةِ شَاةٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : درحج تمتع گوسفند کفایت می کند .
18697- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَذْبَحُ یَوْمَ الْأَضْحَی کَبْشَیْنِ أَحَدُهُمَا عَنْ نَفْسِهِ وَ الْآخَرُ عَنْ مَنْ لَمْ یَجِدْ هَدْیاً (6) مِنْ أُمَّتِهِ وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَذْبَحُ کَبْشَیْنِ أَحَدَهُمَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ الْآخَرَ عَنْ نَفْسِهِ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان گفت: رسول خدا (ص) روز عید قربان دو قوچ را قربانی می کرد؛ یکی از آنها را به نیابت از خود و دیگری را به نیابت از کسانی که از امت او قربانی نیافته اند. و امیرالمؤمنین (ع) نیز دو قوچ را قربانی می کرد؛ یکی را به نیابت از رسول خدا (ص) و دیگری را به نیابت از خود.
18698- 4- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ
ص: 99
بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ذَبَحَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِینَ بَقَرَةً بَقَرَةً وَ نَحَرَ هُوَ سِتّاً وَ سِتِّینَ بَدَنَةً وَ نَحَرَ عَلِیٌّ ع أَرْبَعاً وَ ثَلَاثِینَ بَدَنَةً الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام ابو عبدالله (ع) نقل کرده است که فرمود: رسول خدا (ص) به نیابت از هر یک از امهات المؤمنین (همسران پیامبر) یک گاو قربانی کرد. و خود ایشان شصت و شش شتر قربانی کرد و علی (ع) نیز سی و چهار شتر قربانی کرد.
18699- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الْمُتَمَتِّعِ قَالَ وَ عَلَیْهِ الْهَدْیُ قُلْتُ وَ مَا الْهَدْیُ فَقَالَ أَفْضَلُهُ بَدَنَةٌ وَ أَوْسَطُهُ بَقَرَةٌ وَ آخِرُهُ (2) شَاةٌ.
******
ترجمه:
زراره بن أعین از امام ابو جعفر (ع) درباره کسی که حج تمتع به جا می آورد، پرسید. امام فرمود: بر او قربانی واجب است. گفتم: قربانی چیست؟ امام فرمود: برترین آن یک شتر است، حد وسط آن یک گاو، و پایین ترین آن یک گوسفند.
18700- 6- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص سَاقَ مَعَهُ مِائَةَ بَدَنَةٍ فَجَعَلَ لِعَلِیٍّ ع (4) أَرْبَعاً وَ ثَلَاثِینَ وَ لِنَفْسِهِ سِتّاً وَ سِتِّینَ وَ نَحَرَهَا کُلَّهَا بِیَدِهِ.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت: پیامبر (ص) صد شتر قربانی با خود آورد. پس سی و چهار شتر را به علی (ع) اختصاص داد و شصت و شش شتر را برای خود نگه داشت و همه آنها را با دستان خود قربانی کرد.
18701- 7- (5) وَ قَالَ: وَ ذَبَحَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ نِسَائِهِ الْبَقَرَةَ.
******
ترجمه:
وحضرت فرمودند : رسول اکرم % ازطرف همسران خود گاوقربانی کردند .
18702- 8- (6) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ أَسْلَمَ الْجِعَابِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ کَانَ النَّبِیُّ ص یُضَحِّی بِکَبْشَیْنِ أَقْرَنَیْنِ أَمْلَحَیْنِ.
******
ترجمه:
محمد رازی از پدرش، از امام رضا (ع) و او از اجدادش (ع) نقل کرده است که پیامبر (ص) دو قوچ را قربانی می کرد که هر دو دارای شاخ های بزرگ و سفید بودند.
18703- 9- (7) مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ
ص: 100
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ (1) قَالَ یُجْزِیهِ شَاةٌ وَ الْبَدَنَةُ وَ الْبَقَرَةُ أَفْضَلُ.
******
ترجمه:
حلبی از امام ابو عبدالله (ع) درباره آیه «پس اگر گرفتار شوید، آنچه از قربانی میسر است...» (بقره 2: 196) نقل کرده است که امام فرمود: یک گوسفند کفایت می کند، ولی شتر و گاو بهتر هستند.
18704- 10- (2) وَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنِ اسْتَمْتَعْتَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَإِنَّ عَلَیْکَ الْهَدْیَ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ إِمَّا جَزُورٌ وَ إِمَّا بَقَرَةٌ وَ إِمَّا شَاةٌ فَإِنْ لَمْ تَقْدِرْ فَعَلَیْکَ الصِّیَامُ کَمَا قَالَ اللَّهُ قَالَ وَ نَزَلَتِ الْمُتْعَةُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ هُوَ عَلَی الْمَرْوَةِ بَعْدَ فَرَاغِهِ مِنَ السَّعْیِ (3).
******
ترجمه:
ابوبصیر از امام ابو عبدالله (ع) نقل کرده است که فرمود: اگر به وسیله عمره به حج تمتع کنی، بر تو قربانی واجب است. آنچه از قربانی میسر است، ممکن است شتر، گاو یا گوسفند باشد. و اگر نتوانستی، بر تو روزه واجب است، همان طور که خداوند فرموده است. وحکم تمتع در حالیکه رسول خدا (ص) بر روی مروه بود، پس از تمام کردن سعی (بین صفا و مروه) نازل شد.
18705- 11- (4) وَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ (5) قَالَ لِیَکُنْ کَبْشاً سَمِیناً فَإِنْ لَمْ یَجِدْ فَفَحْلًا (6) مِنَ الْبَقَرِ وَ الْکَبْشُ أَفْضَلُ فَإِنْ لَمْ یَجِدْ (7) فَمُوجَأً مِنَ الضَّأْنِ وَ إِلَّا مَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ شَاةً.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام ابو عبدالله (ع) درباره آیه «پس هر کس که به وسیله عمره به حج تمتع کند، آنچه از قربانی میسر است...» (بقره 2: 196) نقل کرده است که امام فرمود: باید شتری چاق باشد. اگر نتوانست، باید گاوی نرباشد و شتر برتر است. اگرگاونرهم پیدا نشد، باید گوسفند نر باشد و اگر هیچ کدام از این ها پیدا نشد، پس از آنچه از قربانی میسر است، یک گوسفند.
ص: 101
(1) 11 بَابُ أَنَّ أَقَلَّ مَا یُجْزِی فِی الْهَدْیِ وَ الضَّحِیَّةِ الْجَذَعُ مِنَ الضَّأْنِ وَ الثَّنِیُّ مِنَ الْمَعْزِ وَ الْإِبِلِ وَ التَّبِیعُ مِنَ الْبَقَرِ
******
ترجمه:
18706- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ الثَّنِیَّةُ مِنَ الْإِبِلِ وَ الثَّنِیَّةُ مِنَ الْبَقَرِ وَ الثَّنِیَّةُ مِنَ الْمَعْزِ وَ الْجَذَعَةُ مِنَ الضَّأْنِ.
******
ترجمه:
عیسی بن القاسم از امام ابو عبدالله (ع) از علی (ع) نقل کرده است که او می گفت: ثنیه (یعنی حیوانی که دندان های دائمی اش درآمده و سن آن بیشتر از دو سال است) از شتر، ثنیه از گاو، و ثنیه از بز، و جذعه (یعنی حیوانی که سن آن کمتر از دو سال و بیشتر از یک سال است) از گوسفند قابل قبول است.
18707- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ یُجْزِی مِنَ الضَّأْنِ الْجَذَعُ وَ لَا یُجْزِی مِنَ الْمَعْزِ إِلَّا الثَّنِیُّ.
******
ترجمه:
ابن سنان گفت: شنیدم امام ابو عبدالله (ع) می فرمود: جذع (یعنی گوسفند جوان تر از دو سال) از گوسفند کافی است، اما از بز فقط ثنی (یعنی بز با دندان های دائمی و سن بیشتر از دو سال) قابل قبول است.
18708- 3- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْأُضْحِیَّةِ فَقَالَ أَقْرَنُ إِلَی أَنْ قَالَ وَ الْجَذَعُ مِنَ الضَّأْنِ یُجْزِی وَ الثَّنِیُّ مِنَ الْمَعْزِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از یکی از آن دو (امام) (علیهما السلام) نقل کرده است که درباره قربانی پرسیده شد. امام فرمود: برای قربانی، قوچ (یعنی نر شتر) بهترین است. همچنین جذع (یعنی گوسفند جوان تر از دو سال) از گوسفند کافی است و ثنی (یعنی بز با دندان های دائمی و سن بیشتر از دو سال) از بز قابل قبول است.
18709- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَدْنَی (6) مَا یُجْزِی مِنْ أَسْنَانِ الْغَنَمِ فِی الْهَدْیِ فَقَالَ الْجَذَعُ مِنَ الضَّأْنِ قُلْتُ فَالْمَعْزُ قَالَ لَا یَجُوزُ الْجَذَعُ مِنَ الْمَعْزِ قُلْتُ وَ لِمَ قَالَ
ص: 102
لِأَنَّ الْجَذَعَ مِنَ الضَّأْنِ یَلْقَحُ وَ الْجَذَعَ مِنَ الْمَعْزِ لَا یَلْقَحُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (1)
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَزَّازِ (2)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی نَحْوَهُ (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حماد بن عثمان گفت: از امام ابو عبدالله (ع) پرسیدم، کمترین سنی که از گوسفند برای قربانی کافی است چیست؟ امام فرمود: جذع (یعنی گوسفند جوان تر از دو سال) از گوسفند کافی است. گفتم: پس درباره بز چه می شود؟ امام فرمود: جذع از بز قابل قبول نیست. گفتم: چرا؟ امام فرمود: چون جذع از گوسفند قابلیت باروری دارد، اما جذع از بز قابلیت باروری ندارد.
18710- 5- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ أَیُّهُمَا أَفْضَلُ أَنْ یُضَحَّی بِهَا قَالَ ذَوَاتُ الْأَرْحَامِ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ أَسْنَانِهَا فَقَالَ أَمَّا الْبَقَرُ فَلَا یَضُرُّکَ بِأَیِّ أَسْنَانِهَا ضَحَّیْتَ وَ أَمَّا الْإِبِلُ فَلَا یَصْلُحُ إِلَّا الثَّنِیُّ فَمَا فَوْقُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
حلبی گفت: از امام ابو عبدالله (ع) درباره شتر و گاو پرسیدم که کدام یک برای قربانی بهتر است. امام فرمود: ماده ها از شتر و گاو بهتر هستند. سپس از ایشان درباره سن این حیوانات پرسیدم. امام فرمود: برای گاو، مهم نیست با کدام سن قربانی کنی. اما برای شتر، تنها ثنی (یعنی شتر با دندان های دائمی و سن بیشتر از دو سال) و بالاتر از آن مناسب است.
18711- 6- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ یُجْزِی فِی الْمُتْعَةِ
ص: 103
الْجَذَعُ مِنَ الضَّأْنِ وَ لَا یُجْزِی جَذَعٌ مِنَ الْمَعْزِ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام ابو عبدالله (ع) در حدیثی نقل کرده است که فرمود: در حج تمتع، جذع (یعنی گوسفند جوان تر از دو سال) از گوسفند کافی است، ولی جذع از بز کافی نیست.
18712- 7- (1) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَسْنَانُ الْبَقَرِ تَبِیعُهَا وَ مُسِنُّهَا فِی الذَّبْحِ سَوَاءٌ.
******
ترجمه:
محمد بن حمران از امام ابو عبدالله (ع) نقل کرده است که فرمود: سن گاو (در قربانی) مهم نیست و پیر بودن آن در ذبح تفاوتی ایجاد نمی کند.
18713- 8- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ یَصْلُحُ الْجَذَعُ مِنَ الضَّأْنِ وَ أَمَّا الْمَاعِزُ فَلَا یَصْلُحُ.
******
ترجمه:
ابوبصیر از امام ابو عبدالله (ع) در حدیثی نقل کرده است که فرمود: جذع (یعنی گوسفند جوان تر از دو سال) از گوسفند مناسب است، اما جذع از بز مناسب نیست.
18714- 9- (3) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَلَمَةَ أَبِی حَفْصٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع یَکْرَهُ التَّشْرِیمَ فِی الْآذَانِ وَ الْخَرْمُ لَا یَرَی بِهِ بَأْساً إِنْ کَانَ ثَقْبٌ فِی مَوْضِعِ الْمَوَاسِمِ (4) کَانَ یَقُولُ یُجْزِی مِنَ الْبُدْنِ الثَّنِیُّ وَ مِنَ الْمَعْزِ الثَّنِیُّ وَ مِنَ الضَّأْنِ الْجَذَعُ.
******
ترجمه:
سلمة بن ابی حفص از امام ابو عبدالله (ع) و او از پدرش (ع) نقل کرده است که فرمود: علی (ع) از تشریخ (خراشیدن یا برش در نواحی خاص) در گوش ها و خرم (ایجاد سوراخ در بدن) بیزار بود، ولی اگر سوراخی در محل مشخص قربانی وجود داشته باشد، آن را مانعی نمی دانست. امام فرمود: از شتر ثنی (یعنی شتر با سن بیشتر از دو سال) کافی است، از بز نیز ثنی کافی است، و از گوسفند جذع (یعنی گوسفند جوان تر از دو سال) کافی است.
18715- 10- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: خَطَبَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَوْمَ الْأَضْحَی وَ ذَکَرَ الْخُطْبَةَ یَقُولُ فِیهَا وَ مَنْ ضَحَّی مِنْکُمْ بِجَذَعٍ مِنَ الْمَعْزِ فَإِنَّهُ لَا یُجْزِی عَنْهُ وَ الْجَذَعُ مِنَ الضَّأْنِ یُجْزِی.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت: امیرالمؤمنین (ع) در روز عید قربانی خطبه ای خواند و در آن گفت: کسی که جذع (یعنی بز جوان تر از دو سال) را برای قربانی کند، این قربانی پذیرفته نمی شود. اما جذع از گوسفند قابل قبول است.
ص: 104
18716- 11- (1) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ لَا یُجْزِی فِی الْأَضَاحِیِّ مِنَ الْبُدْنِ إِلَّا الثَّنِیُّ وَ هُوَ الَّذِی تَمَّ لَهُ خَمْسُ سِنِینَ وَ دَخَلَ فِی السَّادِسَةِ وَ یُجْزِی مِنَ الْمَعْزِ وَ الْبَقَرِ الثَّنِیُّ وَ هُوَ الَّذِی لَهُ سَنَةٌ (2) وَ دَخَلَ فِی الثَّانِیَةِ وَ یُجْزِی مِنَ الضَّأْنِ الْجَذَعُ لِسَنَةٍ.
******
ترجمه:
فرمود: و روایت شده است که در قربانی ها از شتر تنها ثنی (یعنی شتر با سن پنج سال کامل و وارد شده به ششمین سال) پذیرفته می شود. و از بز و گاو نیز ثنی (یعنی حیوانی که یک سال سن دارد و وارد سال دوم شده) پذیرفته می شود. و از گوسفند، جذع (یعنی گوسفند با سن یک سال) کافی است.
18717- 12- (3) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ ع یُجْزِی مِنَ الْأَضَاحِیِّ جَذَعُ الضَّأْنِ وَ لَا یُجْزِی جَذَعُ الْمَعْزِ.
******
ترجمه:
محمد بن محمد مفید در المقنعه گفته است: امام (ع) فرمود: جذع (یعنی گوسفند با سن یک سال) از گوسفند برای قربانی کافی است، اما جذع (یعنی بز جوان تر از دو سال) از بز کافی نیست.
(4) 12 بَابُ أَنَّ الْهَدْیَ إِذَا کَانَ ذَکَراً وَجَبَ کَوْنُهُ فَحْلًا فَلَا یُجْزِی الْخَصِیُّ وَ لَا الْمَجْبُوبُ (5) فِی الْهَدْیِ وَ لَا فِی الْأُضْحِیَّةِ
******
ترجمه:
18718- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْأُضْحِیَّةِ فَقَالَ أَقْرَنُ فَحْلٌ إِلَی أَنْ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ أَ یُضَحَّی بِالْخَصِیِّ فَقَالَ لَا.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیهما السلام) روایت کرده است که از ایشان درباره قربانی پرسیدند. پس فرمود: (بهتر است) قوچ شاخ دار نر باشد. تا آنجا که گفت: و از او پرسیدم: آیا می توان با حیوان اخته شده قربانی کرد؟ فرمود: خیر.
18719- 2- (7) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْأُضْحِیَّةِ بِالْخَصِیِّ فَقَالَ لَا.
******
ترجمه:
گفت: و از ایشان پرسیدم: آیا می توان با حیوان اخته شده قربانی کرد؟ فرمود: خیر.
18720- 3- (8) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ
ص: 105
سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْهَدْیَ فَلَمَّا ذَبَحَهُ إِذَا هُوَ خَصِیٌّ مَجْبُوبٌ وَ لَمْ یَکُنْ یَعْلَمُ أَنَّ الْخَصِیِّ لَا یُجْزِی فِی الْهَدْیِ هَلْ یُجْزِیهِ أَمْ یُعِیدُهُ قَالَ لَا یُجْزِیهِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ لَا قُوَّةَ بِهِ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن حجاج گفت: از ابا ابراهیم (امام موسی کاظم علیه السلام) پرسیدم درباره مردی که حیوان قربانی را خریداری می کند و پس از ذبح آن متوجه می شود که حیوان، اخته و مقطوع العضو (یعنی بدون آلت تناسلی) بوده است و نمی دانسته که حیوان اخته شده برای قربانی کافی نیست. آیا این قربانی برای او کافی است یا باید آن را تکرار کند؟ امام فرمودند: این قربانی برای او کافی نیست، مگر اینکه توان مالی برای انجام دوباره قربانی نداشته باشد.
18721- 4- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْکَبْشَ فَیَجِدُهُ خَصِیّاً مَجْبُوباً قَالَ إِنْ کَانَ صَاحِبُهُ مُوسِراً فَلْیَشْتَرِ مَکَانَهُ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن حجاج گفت: از ابا عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) درباره مردی پرسیدم که قوچی را خریداری می کند و متوجه می شود که آن قوچ اخته و مقطوع العضو است. امام فرمودند: اگر صاحب آن قوچ (خریدار) توان مالی داشته باشد، بهتر است به جای آن قوچ دیگری بخرد.
18722- 5- (2) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: النَّعْجَةُ مِنَ الضَّأْنِ إِذَا کَانَتْ سَمِینَةً أَفْضَلُ مِنَ الْخَصِیِّ مِنَ الضَّأْنِ وَ قَالَ الْکَبْشُ السَّمِینُ خَیْرٌ مِنَ الْخَصِیِّ وَ مِنَ الْأُنْثَی وَ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْخَصِیِّ وَ عَنِ الْأُنْثَی فَقَالَ الْأُنْثَی أَحَبُّ إِلَیَّ مِنَ الْخَصِیِّ.
******
ترجمه:
حلبی از امام ابی عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) نقل کرده است که فرمودند: «اگر گوسفند ماده چاق و فربه باشد، از گوسفند اخته بهتر است.» و همچنین فرمودند: «قوچ چاق بهتر از گوسفند اخته و ماده است.» و نیز فرمودند: «از ایشان درباره گوسفند اخته و ماده پرسیدم، فرمودند: ماده برای من محبوب تر از گوسفند اخته است.»
18723- 6- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: سُئِلَ عَنِ الْخَصِیِّ یُضَحَّی بِهِ (4) فَقَالَ إِنْ کُنْتُمْ تُرِیدُونَ اللَّحْمَ فَدُونَکُمْ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
احمد بن محمد بن ابی نصر روایت کرده است که از امام (احتمالاً امام رضا علیه السلام) درباره قربانی کردن با گوسفند اخته پرسیده شد. امام فرمودند: «اگر هدف شما از قربانی، (استفاده از) گوشت است، (پس) همین برای شما کافی است....
18724- 7- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 106
اشْتَرِ فَحْلًا سَمِیناً لِلْمُتْعَةِ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فَمُوجَأً- فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فَمِنْ فُحُولَةِ الْمَعْزِ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فَنَعْجَةً فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از «معاویه بن عمار» در حدیثی نقل شده است که گفت: «ابو عبدالله (علیه السلام) فرمود:»
"خریداری کن نری چاق برای قربانی حج تمتع، و اگر نیافتی نری اخته شده، و اگر نیافتی از نرهای بز، و اگر نیافتی گوسفندی ماده، و اگر نیافتی آنچه که فراهم شود از قربانی (یا هدیه)."
18725- 8- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ فَالْخَصِیُّ یُضَحَّی بِهِ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ لَا یَکُونَ غَیْرُهُ.
******
ترجمه:
ابوبصیر: خدمت حضرت صادق عرض کردم آیا حیوان اخته شده قربانی می شود ؟ فرمودند : خیرمگراینکه حیوان دیگری نباشد .
18726- 9- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع الْخَصِیُّ لَا یُجْزِی فِی الْأُضْحِیَّةِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : حیوان اخته شده برای قربانی کافی نیست .
18727- 10- (3) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع فِی کِتَابِهِ إِلَی الْمَأْمُونِ قَالَ وَ لَا یَجُوزُ أَنْ یُضَحَّی بِالْخَصِیِّ لِأَنَّهُ نَاقِصٌ وَ یَجُوزُ الْمُوجَأُ.
******
ترجمه:
از «فضل بن شاذان» از «امام رضا (علیه السلام)» در نامه ای که به «مأمون» نوشت، نقل شده است که فرمود:
"و جایز نیست که با نر اخته شده قربانی کرد، زیرا آن ناقص است. اما نر موجأ (نوعی نر اخته شده خاص) جایز است."
18728- 11- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع سُئِلَ أَ یُضَحَّی بِالْخَصِیِّ فَقَالَ إِنْ کُنْتُمْ إِنَّمَا تُرِیدُونَ اللَّحْمَ فَدُونَکُمْ أَوْ عَلَیْکُمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
از «عبدالله بن بُکیر» نقل شده است که «ابو عبدالله (علیه السلام)» مورد سؤال قرار گرفت که آیا می توان با نر اخته شده قربانی کرد؟ پس فرمود: "اگر شما فقط گوشت می خواهید، پس برای شما باشد یا بر شما (تفاوتی نمی کند)."
ص: 107
(1) 13 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْکَبْشِ الْأَقْرَنِ السَّمِینِ الْأَمْلَحِ الَّذِی یَنْظُرُ فِی سَوَادٍ وَ یَأْکُلُ فِی سَوَادٍ وَ یَمْشِی فِی سَوَادٍ
******
ترجمه:
18729- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُضَحِّی بِکَبْشٍ أَقْرَنَ فَحْلٍ یَنْظُرُ فِی سَوَادٍ وَ یَمْشِی فِی سَوَادٍ.
******
ترجمه:
از «عبدالله بن سنان» از «ابو عبدالله (علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"رسول خدا (صلی الله علیه وآله) با قوچی شاخدار قربانی می کرد که نر بود و در سیاهی نگاه می کرد و در سیاهی راه می رفت."
18730- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْأُضْحِیَّةِ فَقَالَ أَقْرَنُ فَحْلٌ سَمِینٌ عَظِیمُ الْعَیْنِ وَ الْأُذُنِ إِلَی أَنْ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یُضَحِّی بِکَبْشٍ أَقْرَنَ عَظِیمٍ (4) فَحْلٍ یَأْکُلُ فِی سَوَادٍ وَ یَنْظُرُ فِی سَوَادٍ فَإِنْ (5) لَمْ تَجِدُوا مِنْ ذَلِکَ شَیْئاً فَاللَّهُ أَوْلَی بِالْعُذْرِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از «محمد بن مسلم» از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیهما السلام) نقل شده است که او درباره قربانی پرسیده شد، پس فرمود:
"باید شاخدار، نر، چاق، بزرگ چشم و بزرگ گوش باشد." تا آنجا که فرمود: "به راستی رسول خدا (صلی الله علیه وآله) با قوچی شاخدار، بزرگ، نر قربانی می کرد که در سیاهی می خورد و در سیاهی نگاه می کرد. اگر از این نوع چیزی نیافتید، پس خداوند به عذر آگاه تر است."
18731- 3- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَکُونُ ضَحَایَاکُمْ سِمَاناً فَإِنَّ أَبَا جَعْفَرٍ ع کَانَ یَسْتَحِبُّ أَنْ تَکُونَ أُضْحِیَّتُهُ سَمِینَةً.
******
ترجمه:
از «حلبی» از «ابو عبدالله (علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"قربانی های شما باید چاق باشند، زیرا ابو جعفر (امام باقر علیه السلام) مستحب می دانست که قربانی او چاق باشد."
18732- 4- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ
ص: 108
الْحَکَمِ عَنْ أَبِی مَالِکٍ الْجُهَنِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: ضَحَّی رَسُولُ اللَّهِ ص بِکَبْشٍ أَجْذَعَ أَمْلَحَ فَحْلٍ سَمِینٍ.
******
ترجمه:
از «حسن بن عماره» از «ابو جعفر (امام باقر علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"رسول خدا (صلی الله علیه وآله) با قوچی که جوان، سفید، نر و چاق بود، قربانی کرد."
18733- 5- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ حَدَّثَنِی مَنْ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ ضَحِّ بِکَبْشٍ أَسْوَدَ أَقْرَنَ فَحْلٍ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ أَسْوَدَ فَأَقْرَنُ فَحْلٌ یَأْکُلُ فِی سَوَادٍ وَ یَشْرَبُ فِی سَوَادٍ وَ یَنْظُرُ فِی سَوَادٍ.
******
ترجمه:
از «حلبی» نقل شده است که کسی که از «ابو عبدالله (علیه السلام)» شنیده بود، به من گفت:
"قربانی کن با قوچی سیاه، شاخدار و نر. اگر قوچ سیاه نیافتی، پس با قوچی شاخدار و نر که در سیاهی بخورد و بنوشد و نگاه کند."
18734- 6- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع أَیْنَ أَرَادَ إِبْرَاهِیمُ ع أَنْ یَذْبَحَ ابْنَهُ قَالَ عَلَی الْجَمْرَةِ الْوُسْطَی- وَ سَأَلْتُهُ عَنْ کَبْشِ إِبْرَاهِیمَ ع مَا کَانَ لَوْنُهُ وَ أَیْنَ نَزَلَ قَالَ أَمْلَحَ وَ کَانَ أَقْرَنَ وَ نَزَلَ مِنَ السَّمَاءِ عَلَی الْجَبَلِ الْأَیْمَنِ مِنْ مَسْجِدِ مِنًی- وَ کَانَ یَمْشِی فِی سَوَادٍ وَ یَأْکُلُ فِی سَوَادٍ وَ یَنْظُرُ وَ یَبْعَرُ وَ یَبُولُ فِی سَوَادٍ.
******
ترجمه:
از «محمد بن مسلم» نقل شده است که گفت:
"از «ابو جعفر (امام باقر علیه السلام)» پرسیدم که ابراهیم (علیه السلام) کجا قصد داشت پسرش را ذبح کند؟ فرمود: بر روی جمره میانه.
و از او درباره رنگ قوچ ابراهیم (علیه السلام) و جایی که فرود آمد پرسیدم، فرمود: رنگش سفید و شاخدار بود و از آسمان بر کوه سمت راست از مسجد منی فرود آمد.
و آن قوچ در سیاهی می رفت و در سیاهی می خورد و در سیاهی نگاه می کرد و در سیاهی مدفوع و ادرار می کرد."
18735- 7- (3) وَ (عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ) (4) عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: الْکَبْشُ فِی أَرْضِکُمْ أَفْضَلُ مِنَ الْجَزُورِ.
******
ترجمه:
از «عبدالرحمن» از «ابو عبدالله (علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"قوچ در سرزمین شما (برای قربانی) بهتر از شتر است."
وَ أُذُنِهَا وَ إِذَا سَلِمَتِ الْعَیْنُ وَ الْأُذُنُ تَمَّتِ الْأُضْحِیَّةُ وَ إِنْ کَانَتْ عَضْبَاءَ الْقَرْنِ أَوْ تَجُرُّ رِجْلَهَا (1) إِلَی الْمَنْسَکِ فَلَا تُجْزِی.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت:
«علی (علیه السلام) درباره قربانی خطبه ای ایراد کرد و از جمله سخنانش این بود:»
"از نشانه های کامل بودن قربانی، برجسته بودن چشم و گوش آن است. و اگر چشم و گوش سالم باشند، قربانی کامل است، و اگر شاخ ها شکسته باشند یا پاهایش روی زمین کشیده شود (لنگ باشد) قربانی معتبر نیست."
18737- 9- (2) قَالَ: وَ ذَبَحَ رَسُولُ اللَّهِ ص کَبْشاً أَقْرَنَ یَنْظُرُ فِی سَوَادٍ وَ یَمْشِی فِی سَوَادٍ.
******
ترجمه:
وفرمود:
"رسول خدا (صلی الله علیه وآله) با قوچی شاخدار قربانی می کرد که نر بود و در سیاهی نگاه می کرد و در سیاهی راه می رفت."
(4) 14 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الضَّأْنِ عَلَی الْمَعْزِ وَ اخْتِیَارِ الْمُوجَإِ عَلَی النَّعْجَةِ وَ إِلَّا فَالْمَعْزِ
******
ترجمه:
18738- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ الْفَحْلُ مِنَ الضَّأْنِ خَیْرٌ مِنَ الْمُوجَإِ وَ الْمُوجَأُ خَیْرٌ مِنَ النَّعْجَةِ وَ النَّعْجَةُ خَیْرٌ مِنَ الْمَعْزِ.
******
ترجمه:
از «محمد بن مسلم» از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیهما السلام) نقل شده است که در حدیثی فرمود:
"نر از نوع گوسفند بهتر از نر اخته شده است، و نر اخته شده بهتر از گوسفند ماده است، و گوسفند ماده بهتر از بز است."
18739- 2- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: فَإِنْ لَمْ تَجِدْ کَبْشاً (7) فَمُوجَأً مِنَ الضَّأْنِ.
******
ترجمه:
از «معاویه بن عمار» از «ابو عبدالله (علیه السلام)» نقل شده است که در حدیثی فرمود:
"اگر قوچ نیافتید، پس از نر اخته شده از گوسفند استفاده کنید."
ص: 110
18740- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ النَّعْجَةُ أَحَبُّ إِلَیْکَ أَمِ الْمَاعِزُ قَالَ إِنْ کَانَ الْمَاعِزُ ذَکَراً فَهُوَ أَحَبُّ إِلَیَّ وَ إِنْ کَانَ الْمَاعِزُ أُنْثَی فَالنَّعْجَةُ أَحَبُّ إِلَیَّ إِلَی أَنْ قَالَ قُلْتُ فَالْخَصِیُّ أَحَبُّ إِلَیْکَ أَمِ النَّعْجَةُ قَالَ الْمَرْضُوضُ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنَ النَّعْجَةِ وَ إِنْ کَانَ خَصِیّاً فَالنَّعْجَةُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
از «ابی بصیر» نقل شده است که گفت:
"از ابو عبدالله (علیه السلام) پرسیدم که آیا گوسفند ماده برای شما محبوب تر است یا بز؟ فرمود: اگر بز نر باشد، آن محبوب تر است برای من، و اگر بز ماده باشد، پس گوسفند ماده محبوب تر است. تا آنجا که گفتم: پس آیا نر اخته شده محبوب تر است برای شما یا گوسفند ماده؟ فرمود: نر اخته شده محبوب تر است برای من از گوسفند ماده، و اگر نر اخته شده نباشد، پس گوسفند ماده."
18741- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الرَّیَّانِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ أَسْأَلُهُ عَنِ الْجَامُوسِ عَنْ کَمْ یُجْزِی فِی الضَّحِیَّةِ فَجَاءَ فِی الْجَوَابِ إِنْ کَانَ ذَکَراً فَعَنْ وَاحِدٍ وَ إِنْ کَانَ أُنْثَی فَعَنْ سَبْعَةٍ.
******
ترجمه:
از «علی بن ریّان بن الصلت» از «ابو الحسن سوم (امام کاظم علیه السلام)» نقل شده است که گفت:
"به او نوشتم و از او درباره بوفالو(گاووحشی) قربانی پرسیدم. در پاسخ آمده بود: اگر نر باشد، یک نفر کافی است، و اگر ماده باشد، برای هفت نفر کفایت می کند."
ص: 111
(1) 16 بَابُ أَنَّهُ لَا یُجْزِئُ الْمَهْزُولُ بِحَیْثُ لَا یَکُونُ عَلَی کُلْیَتَیْهِ شَحْمٌ إِلَّا أَنْ یَشْتَرِیَهُ عَلَی أَنَّهُ سَمِینٌ فَیَجِدَهُ مَهْزُولًا فَیُجْزِیهِ وَ کَذَا الْعَکْسُ وَ یُجْزِی الْهَرِمُ الَّذِی وَقَعَتْ ثَنَایَاهُ
******
ترجمه:
18742- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ إِنِ اشْتَرَی أُضْحِیَّةً وَ هُوَ یَنْوِی أَنَّهَا سَمِینَةٌ فَخَرَجَتْ مَهْزُولَةً أَجْزَأَتْ عَنْهُ وَ إِنْ نَوَاهَا مَهْزُولَةً فَخَرَجَتْ سَمِینَةً أَجْزَأَتْ عَنْهُ وَ إِنْ نَوَاهَا مَهْزُولَةً فَخَرَجَتْ مَهْزُولَةً لَمْ تُجْزِ عَنْهُ.
******
ترجمه:
از «محمد بن مسلم» از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیه السلام) نقل شده است که در حدیثی فرمود:
"و اگر کسی قربانی را خرید و نیت کرد که آن چاق باشد وبعد معلوم شدلاغراست، قربانی از او پذیرفته می شود. و اگر نیت کرد که لاغر باشد وبعد معلوم شد چاق است، باز هم قربانی از او پذیرفته می شود. اما اگر نیت کرد که لاغر باشد ومعلوم شد لاغراست، قربانی از او پذیرفته نمی شود."
18743- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ سَیْفٍ عَنْ مَنْصُورٍ (4) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: وَ إِنِ اشْتَرَی الرَّجُلُ هَدْیاً وَ هُوَ یَرَی أَنَّهُ سَمِینٌ أَجْزَأَ عَنْهُ وَ إِنْ لَمْ یَجِدْهُ سَمِیناً وَ مَنِ اشْتَرَی هَدْیاً وَ هُوَ یَرَی أَنَّهُ مَهْزُولٌ فَوَجَدَهُ سَمِیناً أَجْزَأَ عَنْهُ وَ إِنِ اشْتَرَاهُ وَ هُوَ یَعْلَمُ أَنَّهُ مَهْزُولٌ لَمْ یُجْزِ عَنْهُ.
******
ترجمه:
از «ابو عبدالله (علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"و اگر مردی هدیه ای خرید و او فکر می کرد که آن چاق است، قربانی از او پذیرفته می شود. و اگر آن را نیافت چاق و هدیه را لاغر یافت، باز هم قربانی از او پذیرفته می شود. اما اگر آن را خرید و می دانست که لاغر است، قربانی از او پذیرفته نمی شود."
18744- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یَاسِینَ الضَّرِیرِ عَنْ حَرِیزٍ عَنِ الْفَضْلِ (6) قَالَ: حَجَجْتُ بِأَهْلِی سَنَةً فَعَزَّتِ الْأَضَاحِیُّ فَانْطَلَقْتُ فَاشْتَرَیْتُ شَاتَیْنِ بِغَلَاءٍ فَلَمَّا أَلْقَیْتُ إِهَابَیْهِمَا نَدِمْتُ نَدَامَةً شَدِیدَةً لِمَا رَأَیْتُ بِهِمَا
ص: 112
مِنَ الْهُزَالِ فَأَتَیْتُهُ فَأَخْبَرْتُهُ بِذَلِکَ فَقَالَ إِنْ کَانَ عَلَی کُلْیَتَیْهِمَا شَیْ ءٌ مِنَ الشَّحْمِ أَجْزَأَتْ (1).
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یَاسِینَ الضَّرِیرِ قَالَ: حَجَجْتُ بِأَهْلِی وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از «فضل» نقل شده است که گفت:
"سالی با خانواده ام به حج رفتم و قربانی ها کمیاب شده بود، بنابراین رفتم و دو بره را به قیمت بالا خریدم. وقتی پوست آن ها را کندم، به شدت پشیمان شدم از آنچه که در آن ها دیدم، زیرا بسیار لاغر بودند. بنابراین به او مراجعه کردم و این موضوع را به ایشان اطلاع دادم. فرمودند : اگر هر دو بره کمی چربی داشته باشند، قربانی از شما پذیرفته می شود."
18745- 4- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص صَدَقَةُ رَغِیفٍ خَیْرٌ مِنْ نُسُکٍ مَهْزُولَةٍ (4).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از «سکونی» از «جعفر» از «آبائه علیهم السلام» نقل شده است که گفت:
"رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: صدقه یک نان بهتر از قربانی لاغر است."
18746- 5- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اشْتَرَی الرَّجُلُ الْبَدَنَةَ مَهْزُولَةً فَوَجَدَهَا سَمِینَةً فَقَدْ أَجْزَأَتْ عَنْهُ وَ إِنِ اشْتَرَاهَا مَهْزُولَةً فَوَجَدَهَا مَهْزُولَةً فَإِنَّهَا لَا تُجْزِئُ عَنْهُ.
******
ترجمه:
از «حلبی» از «ابو عبدالله (علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"اگر مردی بدنۀ(شتر) لاغری را خرید و آن را چاق یافت، قربانی از او پذیرفته می شود. و اگر آن را لاغر خرید و همچنان لاغر بود، قربانی از او پذیرفته نمی شود."
18747- 6- (8) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 113
فِی الْهَرِمِ الَّذِی قَدْ (1) وَقَعَتْ ثَنَایَاهُ أَنَّهُ لَا بَأْسَ بِهِ فِی الْأَضَاحِیِّ وَ إِنِ اشْتَرَیْتَهُ مَهْزُولًا فَوَجَدْتَهُ سَمِیناً أَجْزَأَکَ وَ إِنِ اشْتَرَیْتَهُ مَهْزُولًا فَوَجَدْتَهُ مَهْزُولًا فَلَا یُجْزِئُ.
******
ترجمه:
از «عیس بن قاسم» از «ابو عبدالله (علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"در مورد حیوان پیر و ناتوانی که دندان هایش افتاده است، گفت: اشکالی ندارد که برای قربانی استفاده شود. و اگر آن را لاغر خریدی و آن را چاق یافتی، قربانی از تو پذیرفته می شود. و اگر آن را لاغر خریدی و همچنان لاغر بود، قربانی از تو پذیرفته نمی شود."
18748- 7- (2) قَالَ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی أَنَّ حَدَّ الْهُزَالِ إِذَا لَمْ یَکُنْ عَلَی کُلْیَتَیْهِ شَیْ ءٌ مِنَ الشَّحْمِ.
******
ترجمه:
درروایت فرمودند : حد لاغری آنستکه درکلیه هایش چربی نباشد .
18749- 8- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع إِذَا اشْتَرَی الرَّجُلُ الْبَدَنَةَ عَجْفَاءَ فَلَا تُجْزِئُ عَنْهُ وَ إِنِ اشْتَرَاهَا سَمِینَةً فَوَجَدَهَا عَجْفَاءَ أَجْزَأَتْ عَنْهُ وَ فِی هَدْیِ الْمُتَمَتِّعِ مِثْلُ ذَلِکَ.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت:
"علی (علیه السلام) فرمود: اگر مردی بدنۀ لاغر را خرید، قربانی از او پذیرفته نمی شود. و اگر آن را چاق خرید و لاغر یافت، قربانی از او پذیرفته می شود. و در مورد هدیه متعتمر نیز وضعیت مشابه است."
(5) 17 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ کَوْنِ الْهَدْیِ مِمَّا عُرِّفَ بِهِ بِأَنْ یَحْضُرَ یَوْمَ عَرَفَةَ بِهَا وَ یَکْفِی إِخْبَارُ الْبَائِعِ
******
ترجمه:
18750- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (7) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: سُئِلَ عَنِ الْخَصِیِّ یُضَحَّی بِهِ (8) قَالَ إِنْ کُنْتُمْ تُرِیدُونَ اللَّحْمَ فَدُونَکُمْ وَ قَالَ لَا یُضَحَّی إِلَّا بِمَا قَدْ عُرِّفَ بِهِ.
******
ترجمه:
از «احمد بن محمد بن ابی نصری» نقل شده است که گفت:
"پرسیده شد درباره نر اخته شده که آیا می توان با آن قربانی کرد؟ فرمود: اگر هدف شما فقط گوشت است، پس مشکلی ندارد. و فرمود: قربانی باید فقط از حیواناتی باشد که به ویژگی های آن ها آگاهی و شناخت وجود داشته باشد."
ص: 114
18751- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُضَحَّی إِلَّا بِمَا قَدْ عُرِّفَ بِهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق فرمودند : قربانی باید فقط از حیواناتی باشد که به ویژگی های آن ها آگاهی و شناخت وجود داشته باشد."
18752- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نَشْتَرِی الْغَنَمَ بِمِنًی- وَ لَسْنَا نَدْرِی عُرِّفَ بِهَا أَمْ لَا فَقَالَ إِنَّهُمْ لَا یَکْذِبُونَ لَا عَلَیْکَ ضَحِّ بِهَا.
******
ترجمه:
از «سعید بن یسار» نقل شده است که گفت:
"به «ابو عبدالله (علیه السلام)» گفتم: ما گوسفند را در منی خریداری می کنیم و نمی دانیم که آیا به ویژگی های آن آگاهی دارند یا نه. فرمود: آن ها دروغ نمی گویند، بر تو اشکالی ندارد که با آن قربانی کنی."
18753- 4- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّنِ اشْتَرَی شَاةً لَمْ یُعَرَّفْ بِهَا قَالَ لَا بَأْسَ بِهَا عُرِّفَ أَمْ لَمْ یُعَرَّفْ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی أَنَّ الْمُشْتَرِیَ لَمْ یُعَرِّفْ بِهَا فَیَکْفِیهِ إِخْبَارُ الْبَائِعِ لِمَا مَرَّ (4) وَ الْأَقْرَبُ حَمْلُهُ عَلَی الْجَوَازِ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از «سعید بن یسار» نقل شده است که گفت:
"به «ابو عبدالله (علیه السلام)» گفتم: ما گوسفند را در منی خریداری می کنیم و نمی دانیم که آیا به ویژگی های آن آگاهی دارند یا نه. فرمود: بر تو اشکالی ندارد که با آن قربانی کنی چه آگاهی داشته باشی یا نه .
ص: 115
(1) 18 بَابُ أَنَّهُ لَا یُجْزِئُ الْهَدْیُ الْوَاحِدُ فِی الْوَاجِبِ إِلَّا عَنْ وَاحِدٍ وَ یُجْزِئُ فِی الْمَنْدُوبِ کَالْأُضْحِیَّةِ عَنْ خَمْسَةٍ وَ عَنْ سَبْعَةٍ وَ عَنْ سَبْعِینَ وَ یُسْتَحَبُّ قِلَّةُ الشُّرَکَاءِ فِیهِ
******
ترجمه:
18754- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: لَا تَجُوزُ (الْبَدَنَةُ وَ) (3) الْبَقَرَةُ إِلَّا عَنْ وَاحِدٍ بِمِنًی.
******
ترجمه:
از «محمد بن مسلم» از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیه السلام) نقل شده است که فرمود:
"بدنه(شتر) و گاو تنها برای یک نفر در منی قابل قبول نیست."
18755- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْبَقَرَةِ یُضَحَّی بِهَا فَقَالَ تُجْزِئُ عَنْ سَبْعَةٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَنْ سَبْعَةِ نَفَرٍ (5)
******
ترجمه:
از «یونس بن یعقوب» نقل شده است که گفت:
"از «ابو عبدالله (علیه السلام)» درباره گاوی که برای قربانی استفاده می شود پرسیدم. فرمود: آن برای هفت نفر کافی است."
18756- 3- (6) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ (7) قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ النَّفَرِ تُجْزِیهِمُ (8) الْبَقَرَةُ قَالَ أَمَّا فِی الْهَدْیِ فَلَا وَ أَمَّا فِی الْأَضْحَی (9) فَنَعَمْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (10).
******
ترجمه:
از «علی الحلبی» نقل شده است که گفت:
"از «ابو عبدالله (علیه السلام)» درباره گروهی که آیا گاو برایشان کافی است یا نه، پرسیدم. فرمود: در قربانی (عید قربانی) بله، ولی در هدیه (قربانی در حج) خیر."
ص: 116
18757- 4- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ النَّخَعِیِّ (2) عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تُجْزِئُ الْبَقَرَةُ أَوِ الْبَدَنَةُ (3) فِی الْأَمْصَارِ عَنْ سَبْعَةٍ وَ لَا تُجْزِئُ بِمِنًی إِلَّا عَنْ وَاحِدٍ.
******
ترجمه:
از «حلبی» از «ابو عبدالله (علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"گا و یا بدنۀ (شتر) در شهرها برای هفت نفر کافی است، اما در منی تنها برای یک نفر قابل قبول است."
18758- 5- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ النَّخَعِیِّ (5) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تُجْزِئُ الْبَقَرَةُ عَنْ خَمْسَةٍ بِمِنًی إِذَا کَانُوا أَهْلَ خِوَانٍ وَاحِدٍ.
******
ترجمه:
از «معاویه بن عمار» از «ابو عبدالله (علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"گاو در منی برای پنج نفر کافی است اگر آن ها اهل یک خانواده باشند."
18759- 6- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْبَدَنَةُ وَ الْبَقَرَةُ (7) تُجْزِئُ عَنْ سَبْعَةٍ إِذَا اجْتَمَعُوا مِنْ أَهْلِ بَیْتٍ وَاحِدٍ وَ مِنْ غَیْرِهِمْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَ ذَلِکَ (8).
******
ترجمه:
از «ابو بصیر» از «ابو عبدالله (علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"بدنه و گاو برای هفت نفر کافی است، اگرچه این هفت نفر از اهل یک خانواده باشند یا از غیر آن ها."
18760- 7- (9) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ
ص: 117
بْنِ یَزِیدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: الْبَقَرَةُ الْجَذَعَةُ تُجْزِئُ عَنْ ثَلَاثَةٍ مِنْ أَهْلِ بَیْتٍ وَاحِدٍ وَ الْمُسِنَّةُ تُجْزِئُ عَنْ سَبْعَةِ نَفَرٍ مُتَفَرِّقِینَ وَ الْجَزُورُ یُجْزِئُ عَنْ عَشَرَةٍ مُتَفَرِّقِینَ.
******
ترجمه:
از «اسماعیل بن ابی زیاد» از «ابو عبدالله (علیه السلام)» از پدرش از «علی (علیه السلام)» نقل شده است که فرمود:
"گاو جوان (جذع) برای سه نفر از اهل یک خانواده کافی است. و گاو پیر (مسنه) برای هفت نفر متفرّق کافی است. و شتر برای ده نفر متفرّق کافی است."
18761- 8- (1) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الرَّیَّانِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ أَسْأَلُهُ عَنِ الْجَامُوسِ عَنْ کَمْ یُجْزِئُ فِی الضَّحِیَّةِ فَجَاءَ الْجَوَابُ إِنْ کَانَ ذَکَراً فَعَنْ وَاحِدٍ وَ إِنْ کَانَ أُنْثَی فَعَنْ سَبْعَةٍ.
******
ترجمه:
از «علی بن ریّان بن الصلت» از «ابو الحسن الثالث (امام کاظم یا امام رضا علیهماالسلام)» نقل شده است که گفت:
"برای من نامه ای نوشتم و از او درباره گاومیش پرسیدم که برای چند نفر قابل قبول است در قربانی. پاسخ رسید: اگر گاومیش نر باشد، برای یک نفر کافی است، و اگر ماده باشد، برای هفت نفر کافی است."
18762- 9- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ سَوَادَةَ الْقَطَّانِ وَ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالا قُلْنَا لَهُ جَعَلَنَا اللَّهُ فِدَاکَ عَزَّتِ الْأَضَاحِیُّ عَلَیْنَا بِمَکَّةَ- أَ فَیُجْزِئُ اثْنَیْنِ أَنْ یَشْتَرِکَا فِی شَاةٍ فَقَالَ نَعَمْ وَ عَنْ سَبْعِینَ.
******
ترجمه:
از «علی بن اسباط» از «ابو الحسن الرضا (علیه السلام)» نقل شده است که گفت:
"گفتیم: فدای تو شویم، در مکه قربانی ها بسیار گران شده است، آیا دو نفر می توانند در یک گوسفند شریک شوند؟ فرمود: بله، و این جایز است برای هفتاد نفر."
18763- 10- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنْ قَوْمٍ غَلَتْ عَلَیْهِمُ الْأَضَاحِیُّ وَ هُمْ مُتَمَتِّعُونَ وَ هُمْ مُتَرَافِقُونَ وَ لَیْسُوا بِأَهْلِ بَیْتٍ وَاحِدٍ وَ قَدِ اجْتَمَعُوا فِی مَسِیرِهِمْ وَ مِضْرَبُهُمْ وَاحِدٌ أَ لَهُمْ أَنْ یَذْبَحُوا بَقَرَةً قَالَ لَا أُحِبُّ ذَلِکَ إِلَّا مِنْ ضَرُورَةٍ.
******
ترجمه:
از «عبد الرحمن بن الحجاج» نقل شده است که گفت:
"از «ابا ابراهیم حضرت کاظم (علیه السلام)» درباره گروهی که قربانی ها برایشان گران شده و آن ها متعتمر هستند و در سفر با هم هستند و اهل یک خانواده نیستند، پرسیدم. آیا برایشان جایز است که یک گاو قربانی کنند؟ فرمود: من این کار را دوست ندارم مگر در مواقع ضروری."
18764- 11- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ
ص: 118
عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ حُمْرَانَ قَالَ: عَزَّتِ الْبُدْنُ سَنَةً بِمِنًی حَتَّی بَلَغْتِ الْبَدَنَةُ مِائَةَ دِینَارٍ فَسُئِلَ أَبُو جَعْفَرٍ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ اشْتَرِکُوا فِیهَا قَالَ قُلْتُ: کَمْ قَالَ مَا خَفَّ فَهُوَ أَفْضَلُ قَالَ فَقُلْتُ عَنْ کَمْ تُجْزِئُ فَقَالَ عَنْ سَبْعِینَ.
******
ترجمه:
از «حمید» نقل شده است که گفت:
"قربانی های بدنه در مکه به حدی گران شده بود که به 100 دینار رسید. از «ابو جعفر (علیه السلام)» درباره این وضعیت پرسیدند، و او فرمود: در آن شریک شوید. گفتم: چه مقدار؟ فرمود: هر چه سبک تر باشد بهتر است. گفتم: از چند نفر کفایت می کند؟ فرمود: از هفتاد نفر."
18765- 12- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ (2) عَنْ رَجُلٍ یُسَمَّی سَوَادَةَ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ الْأَضَاحِیَّ قَدْ عَزَّتْ عَلَیْنَا قَالَ فَاجْتَمِعُوا وَ اشْتَرُوا جَزُوراً فَانْحَرُوهَا فِیمَا بَیْنَکُمْ (3) قُلْنَا وَ لَا تَبْلُغُ نَفَقَتُنَا (4) قَالَ فَاجْتَمِعُوا فَاشْتَرُوا بَقَرَةً فِیمَا بَیْنَکُمْ (5) قُلْنَا لَا تَبْلُغُ (6) نَفَقَتُنَا قَالَ فَاجْتَمِعُوا فَاشْتَرُوا فِیمَا بَیْنَکُمْ (7) شَاةً فَاذْبَحُوهَا فِیمَا بَیْنَکُمْ قُلْنَا تُجْزِئُ عَنْ سَبْعَةٍ قَالَ نَعَمْ وَ عَنْ سَبْعِینَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (8)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از مردی به نام «سواد» نقل شده است که گفت:
"به «ابا عبد الله (علیه السلام)» گفتم: قربانی ها برای ما گران شده است. فرمود: جمع شوید و یک شتر بخرید و آن را در میان خود ذبح کنید. گفتیم: هزینه اش به ما نمی رسد. فرمود: جمع شوید و یک گاو بخرید و در میان خود ذبح کنید. گفتیم: هزینه اش به ما نمی رسد. فرمود: جمع شوید و یک گوسفند بخرید و آن را در میان خود ذبح کنید. گفتیم: آیا این گوسفند به جای هفت نفر کفایت می کند؟ فرمود: بله، و همچنین به جای هفتاد نفر."
18766- 13- (9) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ قَرْعَةَ عَنْ زَیْدِ بْنِ جَهْمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مُتَمَتِّعٌ لَمْ یَجِدْ هَدْیاً فَقَالَ أَ مَا کَانَ مَعَهُ دِرْهَمٌ یَأْتِی بِهِ قَوْمَهُ فَیَقُولَ أَشْرِکُونِی بِهَذَا الدِّرْهَمِ.
******
ترجمه:
زید بن جهم: او گفت: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: شخصی که تمتع کرده و قربانی پیدا نکرده چه باید بکند؟ امام فرمودند: آیا درهمی همراهش نبود که نزد قومش بیاید و بگوید: مرا با این درهم شریک کنید؟
ص: 119
18767- 14- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ النَّبِیِّ ص وَ الْأَئِمَّةِ ع قَالَ وَ الْعِلَّةُ الَّتِی مِنْ أَجْلِهَا تُجْزِئُ الْبَقَرَةُ عَنْ خَمْسَةِ نَفَرٍ لِأَنَّ الَّذِینَ أَمَرَهُمُ السَّامِرِیُّ بِعِبَادَةِ الْعِجْلِ کَانُوا خَمْسَةَ أَنْفُسٍ وَ هُمُ الَّذِینَ ذَبَحُوا الْبَقَرَةَ الَّتِی أَمَرَ اللَّهُ بِذَبْحِهَا.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین از پیامبر (صلی الله علیه وآله) و امامان (علیهم السلام) نقل کرده است که علت این که گاو از طرف پنج نفر کفایت می کند، این است که کسانی که سامری آنان را به پرستش گوساله دعوت کرد، پنج نفر بودند. و همان ها کسانی بودند که گاوی را که خداوند دستور به ذبح آن داده بود، ذبح کردند.
18768- 15- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْکَبْشُ یُجْزِئُ عَنِ الرَّجُلِ وَ عَنْ أَهْلِ بَیْتِهِ یُضَحِّی بِهِ.
******
ترجمه:
زراره از امام باقر (علیه السلام) نقل کرده است که فرمودند: قوچ (گوسفند نر بالغ) برای یک مرد و اهل خانه اش کافی است که با آن قربانی کند.
18769- 16- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْبَقَرَةُ وَ الْبَدَنَةُ یُجْزِءَانِ (4) عَنْ سَبْعَةِ نَفَرٍ إِذَا کَانُوا مِنْ أَهْلِ الْبَیْتِ أَوْ مِنْ غَیْرِهِمْ.
******
ترجمه:
وهیب بن حفص از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمودند: گاو و شتر برای هفت نفر کفایت می کنند، چه این افراد از اهل یک خانه باشند و چه از غیر آنان.
18770- 17- (5) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ الْجَزُورَ یُجْزِئُ عَنْ عَشَرَةِ نَفَرٍ مُتَفَرِّقِینَ وَ إِذَا عَزَّتِ الْأَضَاحِیُّ أَجْزَأَتْ شَاةٌ عَنْ سَبْعِینَ.
******
ترجمه:
و روایت شده است که شتر برای ده نفر که از هم جدا باشند کافی است، و هنگامی که قربانی ها کمیاب شوند، یک گوسفند برای هفتاد نفر کفایت می کند.
18771- 18- (6) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ (7) عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ عَنْ کَمْ تُجْزِئُ الْبَدَنَةُ قَالَ عَنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ قُلْتُ فَالْبَقَرَةُ قَالَ تُجْزِئُ عَنْ خَمْسَةٍ إِذَا کَانُوا یَأْکُلُونَ عَلَی مَائِدَةٍ وَاحِدَةٍ قُلْتُ کَیْفَ صَارَتِ الْبَدَنَةُ لَا تُجْزِئُ إِلَّا عَنْ وَاحِدٍ وَ الْبَقَرَةُ
ص: 120
تُجْزِئُ عَنْ خَمْسَةٍ قَالَ لِأَنَّ الْبَدَنَةَ لَمْ یَکُنْ فِیهَا مِنَ الْعِلَّةِ مَا کَانَ فِی الْبَقَرَةِ إِنَّ الَّذِینَ أَمَرُوا قَوْمَ مُوسَی بِعِبَادَةِ الْعِجْلِ کَانُوا خَمْسَةً وَ کَانُوا أَهْلَ بَیْتٍ یَأْکُلُونَ عَلَی خِوَانٍ وَاحِدٍ (1) وَ هُمُ الَّذِینَ ذَبَحُوا الْبَقَرَةَ الْحَدِیثَ.
وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ مِثْلَهُ (2) وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
حسین بن خالد از امام رضا (علیه السلام) نقل کرده است که گفتم: شتر برای چند نفر کافی است؟ فرمودند: برای یک نفر. گفتم: پس گاو چطور؟ فرمودند: گاو برای پنج نفر کفایت می کند، اگر بر سر یک سفره غذا بخورند. گفتم: چرا شتر فقط برای یک نفر کافی است، اما گاو برای پنج نفر؟ فرمودند: به این دلیل که در شتر علتی وجود ندارد که در گاو وجود داشت. کسانی که قوم موسی را به پرستش گوساله دعوت کردند پنج نفر بودند و این ها اهل یک خانواده بودند که بر سر یک سفره غذا می خوردند، و همان ها بودند که گاوی را ذبح کردند.
18772- 19- (4) وَ فِی الْخِصَالِ وَ الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ بُنَانِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ (5) عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْبَقَرَةِ یُضَحَّی بِهَا قَالَ فَقَالَ تُجْزِئُ عَنْ سَبْعَةِ نَفَرٍ مُتَفَرِّقِینَ (6).
******
ترجمه:
یونس بن یعقوب نقل کرده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره گاوی که قربانی شود، پرسیدم. امام فرمودند: برای هفت نفر که از هم جدا باشند، کفایت می کند.
18773- 20- (7) وَ فِی الْعِلَلِ وَ فِی الْمُقْنِعِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ الْبَقَرَةَ لَا تُجْزِئُ إِلَّا عَنْ وَاحِدٍ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْوَاجِبِ لِمَا مَرَّ (8).
******
ترجمه:
و در کتاب «المقنع» آمده است که روایت شده است: گاو تنها برای یک نفر کفایت می کند.
می گویم: این بر قربانی واجب حمل می شود به دلیل آنچه گذشت.
ص: 121
18774- 21- (1) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ ع الْأُضْحِیَّةُ تُجْزِئُ فِی الْأَمْصَارِ عَنْ أَهْلِ بَیْتٍ وَاحِدٍ لَمْ یَجِدُوا غَیْرَهَا وَ الْبَقَرَةُ تُجْزِئُ عَنْ خَمْسَةٍ إِذَا کَانُوا أَهْلَ خِوَانٍ وَاحِدٍ.
******
ترجمه:
محمد بن محمد مفید در کتاب «المقنعة» گفته است: امام (علیه السلام) فرمودند: قربانی در شهرها برای یک خانواده کافی است، اگر چیزی غیر از آن نیابند. و گاو برای پنج نفر کفایت می کند، به شرط آنکه اهل یک سفره باشند.
18775- 22- (2) عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْجَزُورِ وَ الْبَقَرَةِ کَمْ یُضَحَّی بِهَا (3) قَالَ یُسَمِّی رَبُّ الْبَیْتِ نَفْسَهُ وَ هُوَ یُجْزِئُ عَنْ أَهْلِ الْبَیْتِ إِذَا کَانُوا أَرْبَعَةً أَوْ خَمْسَةً.
******
ترجمه:
علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش، امام موسی بن جعفر (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: از ایشان درباره تعداد افرادی که می توانند در قربانی شتر یا گاو شریک شوند، پرسیدم. امام فرمودند: صاحب خانه نام خود را بر آن می گذارد و این قربانی برای اهل خانه کفایت می کند، اگر تعدادشان چهار یا پنج نفر باشد.
(4) 19 بَابُ جَوَازِ الْمُمَاکَسَةِ فِی بَیْعِ الْأَضَاحِیِّ وَ شِرَائِهَا عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِی شِرَائِهَا وَ کَرَاهَةِ الْغَبْنِ فِی الْبَیْعِ
******
ترجمه:
18776- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ رَجُلٍ یُسَمَّی سَوَادَةَ قَالَ: کُنَّا جَمَاعَةً بِمِنًی فَعَزَّتِ (6) الْأَضَاحِیُّ فَنَظَرْنَا فَإِذَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَاقِفٌ عَلَی قَطِیعٍ یُسَاوِمُ بِغَنَمٍ وَ یُمَاکِسُهُمْ مِکَاساً شَدِیداً فَوَقَفْنَا نَنْظُرُ (7) فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ عَلَیْنَا وَ قَالَ أَظُنُّکُمْ قَدْ تَعَجَّبْتُمْ مِنْ مِکَاسِی فَقُلْنَا نَعَمْ فَقَالَ إِنَّ الْمَغْبُونَ لَا مَحْمُودٌ وَ لَا مَأْجُورٌ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (8).
******
ترجمه:
از فردی به نام سَوَادَة نقل شده است که گفت: ما گروهی در منی بودیم و قربانی ها کمیاب شده بود. نگاه کردیم و دیدیم که امام صادق (علیه السلام) در حال چانه زنی بر سر قیمت گوسفندها است و به شدت مذاکره می کند. ما ایستادیم و نگاه کردیم. وقتی امام از مذاکره فارغ شد، به سوی ما آمد و گفت: «پندارم که شما از مذاکره شدید من تعجب کرده اید.» گفتیم: بله. امام فرمود: «کسی که در معامله زیان کرده، نه ستوده است و نه پاداش خواهد گرفت....
ص: 122
18777- 2- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ (2) عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ وَ قَدْ قَالَ لَهُ أَبُو حَنِیفَةَ- عَجِبَ النَّاسُ مِنْکَ أَمْسِ وَ أَنْتَ بِعَرَفَةَ تُمَاکِسُ النَّاسَ بِبُدْنِکَ أَشَدَّ مِکَاسٍ یَکُونُ قَالَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَ مَا لِلَّهِ مِنَ الرِّضَا أَنْ أُغْبَنَ فِی مَالِی قَالَ فَقَالَ أَبُو حَنِیفَةَ لَا وَ اللَّهِ وَ مَا لِلَّهِ فِی هَذَا مِنَ الرِّضَا قَلِیلٌ وَ لَا کَثِیرٌ وَ مَا نَجِیئُکَ بِشَیْ ءٍ إِلَّا جِئْتَنَا بِمَا لَا مَخْرَجَ لَنَا مِنْهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی آدَابِ التِّجَارَةِ (3).
******
ترجمه:
حسین بن یزید نقل کرده است که شنیدم امام صادق (علیه السلام) می فرمود: و ابو حنیفه به او گفته بود: مردم دیروز از تو تعجب کردند، در حالی که در عرفات بودی و به شدت بر سر قیمت قربانی ها چانه می زدی. امام صادق (علیه السلام) پاسخ داد: «خداوند از این که من در مال خود زیان ببینم راضی نیست.» ابو حنیفه گفت: «نه، به خدا سوگند، و خداوند در این زمینه نه راضی است و نه ناراضی، و ما هیچ چیزی نمی آوریم مگراینکه تو برای ما چیزی می آوری که ما را از آن نجاتی نیست (برای هراشکالی که می کنیم جواب قانع کننده ای داری ).»
(4) 20 بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی هَدْیاً ثُمَّ أَرَادَ شِرَاءَ أَسْمَنَ مِنْهُ جَازَ لَهُ فَإِذَا اشْتَرَی جَازَ بَیْعُ الْأَوَّلِ
******
ترجمه:
18778- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لَهُ رَجُلٌ اشْتَرَی شَاةً ثُمَّ أَرَادَ أَنْ یَشْتَرِیَ أَسْمَنَ مِنْهَا قَالَ یَشْتَرِیهَا فَإِذَا اشْتَرَاهَا بَاعَ الْأُولَی قَالَ وَ لَا أَدْرِی شَاةً قَالَ أَوْ بَقَرَةً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که گفت: مردی گوسفندی خرید و سپس خواست گوسفند چاق تری بخرد. امام فرمودند: می تواند آن را بخرد و سپس گوسفند اولی را بفروشد. راوی می گوید نمی دانم گفت گوسفند یا گاو.
ص: 123
(1) 21 بَابُ وُجُوبِ کَوْنِ الْهَدْیِ کَامِلَ الْخِلْقَةِ فَلَا یُجْزِئُ النَّاقِصُ فِی الْوَاجِبِ وَ یُجْزِئُ فِی غَیْرِهِ
******
ترجمه:
18779- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَخَاهُ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْأُضْحِیَّةَ عَوْرَاءَ فَلَا یَعْلَمُ إِلَّا بَعْدَ شِرَائِهَا هَلْ تُجْزِئُ عَنْهُ قَالَ نَعَمْ إِلَّا أَنْ یَکُونَ هَدْیاً (3) فَإِنَّهُ لَا یَجُوزُ أَنْ یَکُونَ نَاقِصاً (4).
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ نَعَمْ إِلَّا أَنْ یَکُونَ هَدْیاً فَإِنَّهُ لَا یَجُوزُ فِی الْهَدْیِ (5).
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
علی بن جعفر نقل کرده است که از برادرش، امام موسی بن جعفر (علیه السلام) پرسید: اگر مردی قربانی را ناقص (مثلاً کور یا دارای نقص دیگری) بخرد و تنها بعد از خریدن متوجه نقص آن شود، آیا این قربانی معتبر است؟ امام فرمودند: بله، به جز در مورد قربانی واجب (هدیّه)، که در این صورت نباید ناقص باشد.
18780- 2- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی نَصْرٍ الْبَغْدَادِیِّ (8) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی الْمُقْرِی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی (9) عَنْ إِسْرَائِیلَ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنْ شُرَیْحِ بْنِ هَانِی عَنْ عَلِیٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ
ص: 124
قَالَ: أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ ص فِی الْأَضَاحِیِّ أَنْ نَسْتَشْرِفَ الْعَیْنَ وَ الْأُذُنَ وَ نَهَانَا عَنِ الْخَرْقَاءِ (1) وَ الشَّرْقَاءِ (2) وَ الْمُقَابَلَةِ (3) وَ الْمُدَابَرَةِ (4).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5).
******
ترجمه:
شریح بن هانی نقل کرده است که علی بن ابی طالب (علیه السلام) فرمود: پیامبر (صلی الله علیه وآله) به ما دستور دادند که در قربانی ها به دقت به چشم و گوش آن ها توجه کنیم و از قربانی های دارای نقص مانند کر، شکسته، پاره و معیوب پرهیز کنیم.
18781- 3- (6) وَ عَنْهُ عَنْ بُنَانِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یُضَحَّی بِالْعَرْجَاءِ بَیِّنٍ عَرَجُهَا وَ لَا بِالْعَوْرَاءِ بَیِّنٍ عَوَرُهَا وَ لَا بِالْعَجْفَاءِ وَ لَا بِالْخَرْصَاءِ (7) وَ لَا بِالْجَدْعَاءِ (8) وَ لَا بِالْعَضْبَاءِ الْعَضْبَاءُ مَکْسُورَةُ الْقَرْنِ وَ الْجَدْعَاءُ (9) الْمَقْطُوعَةُ الْأُذُنِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (10).
******
ترجمه:
سکونی از جعفر بن محمد (علیه السلام) نقل کرده است که از پدرش و اجدادش روایت کرده است که پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمودند: نباید قربانی از حیوانات لنگ، که لنگی اش واضح است، و یا از حیوانات کور، که کوری اش واضح است، و نه از حیوانات لاغر و نه از حیوانات شکسته، و نه از حیوانات قطعه قطعه شده (یعنی دارای نقص در اعضای بدن) و نه از حیوانات دارای قرن شکسته (یعنی شاخ شکسته) و نه از حیوانات دارای گوش بریده، استفاده کرد.
18782- 4- (11) وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ ثُمَّ قَالَ الْخَرْقَاءُ
ص: 125
أَنْ یَکُونَ فِی الْأُذُنِ ثَقْبٌ مُسْتَدِیرٌ وَ الشَّرْقَاءُ الْمَشْقُوقَةُ الْأُذُنِ بِاثْنَیْنِ حَتَّی یَنْفُذَ إِلَی الطَّرَفِ وَ الْمُقَابَلَةُ أَنْ یُقْطَعَ مِنْ مُقَدَّمِ أُذُنِهَا شَیْ ءٌ (ثُمَّ یُتْرَکَ ذَلِکَ مُعَلَّقاً لَا یَبِینُ کَأَنَّهُ زَغَبَةٌ) (1) وَ الْمُدَابَرَةُ أَنْ یُفْعَلَ مِثْلُ ذَلِکَ بِمُؤَخَّرِ أُذُنِ الشَّاةِ.
******
ترجمه:
محمد بن احمد (روایتی مشابه) نقل کرده است که در توضیح نقص ها آمده است:
الخرقاء: به معنای حیوانی است که در گوش آن سوراخ گرد وجود داشته باشد.
الشَّرْقَاء: حیوانی است که گوشش دو طرفش شکاف دارد تا به لبه گوش برسد.
المُقَابَلَة: حیوانی است که مقدمه گوشش چیزی از آن بریده شده و به حالت معلق باقی مانده به گونه ای که به وضوح دیده نمی شود و شبیه به زغب (پَرهای نرمی که ممکن است به نظر برسد) است.
المُدَابَرَة: حیوانی است که در پشت گوشش نیز مشابه بریدگی ایجاد شده باشد.
18783- 5- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص لَا یُضَحَّی بِالْعَرْجَاءِ بَیِّنٍ عَرَجُهَا وَ لَا بِالْعَجْفَاءِ وَ لَا بِالْجَرْبَاءِ وَ لَا بِالْخَرْقَاءِ وَ لَا بِالْجَدْعَاءِ (3) وَ لَا بِالْعَضْبَاءِ.
******
ترجمه:
سکونی از جعفر بن محمد (علیه السلام) نقل کرده است که از پدرش و اجدادش روایت کرده است که پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمودند: نباید قربانی از حیوانات لنگ، که لنگی اش واضح است، و نه از حیوانات لاغر و نه از حیوانات مبتلا به جرب، و نه از حیوانات دارای نقص در گوش (خرقاء)، و نه از حیوانات دارای قطع عضو (جدعاء)، و نه از حیوانات دارای شاخ شکسته (عضباء) استفاده کرد.
18784- 6- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ فِی خُطْبَةٍ لَهُ وَ مِنْ تَمَامِ (5) الْأُضْحِیَّةِ اسْتِشْرَافُ أُذُنِهَا وَ سَلَامَةُ عَیْنِهَا فَإِذَا سَلِمَتِ الْأُذُنُ وَ الْعَیْنُ سَلِمَتِ الْأُضْحِیَّةُ وَ تَمَّتْ وَ إِنْ کَانَتْ (6) عَضْبَاءَ الْقَرْنِ تَجُرُّ رِجْلَیْهَا (7) إِلَی الْمَنْسَکِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا فِی خُطْبَةِ الْعِیدِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ إِنْ کَانَتْ عَضْبَاءَ الْقَرْنِ أَوْ تَجُرُّ رِجْلَهَا إِلَی الْمَنْسَکِ فَلَا تُجْزِئُ (8).
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی الْمَقْصُودِ (9).
******
ترجمه:
محمد بن الحسین رضی در کتاب «نهج البلاغة» از امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (علیه السلام) نقل کرده است که ایشان در یکی از خطبه هایشان فرمودند: «از ویژگی های کامل قربانی، دقت در سلامت گوش و چشم آن است. اگر گوش و چشم قربانی سالم باشد، قربانی کامل و صحیح است، حتی اگر شاخ های آن شکسته باشد و پاهایش به سمت محل قربانی کشیده شود.»
و این روایت را صدوق نیز به طور مرسل در خطبه عید نقل کرده است، با این تفاوت که در آن آمده است که اگر شاخ های قربانی شکسته باشد یا پاهایش به سمت محل قربانی کشیده شده باشد، این قربانی پذیرفته نمی شود.
ص: 126
(1) 22 بَابُ إِجْزَاءِ الْمَکْسُورِ الْقَرْنِ الْخَارِجِ فِی الْأُضْحِیَّةِ مَعَ سَلَامَةِ الدَّاخِلِ وَ کَذَا سَاقِطُ الْأَسْنَانِ
******
ترجمه:
18785- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْأُضْحِیَّةِ یُکْسَرُ قَرْنُهَا قَالَ إِنْ کَانَ الْقَرْنُ الدَّاخِلُ صَحِیحاً فَهُوَ یُجْزِئُ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
جمیل از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که درباره قربانی که شاخش شکسته شده، پرسیدم. امام فرمودند: «اگر شاخ داخلی (یعنی شاخی که در داخل بدن است) سالم باشد، قربانی معتبر است.»
18786- 2- (4) قَالَ: وَ سُئِلَ أَبُو جَعْفَرٍ ع عَنْ هَرِمَةٍ قَدْ سَقَطَتْ ثَنَایَاهَا قَالَ تُجْزِئُ (5) فِی الْأُضْحِیَّةِ فَقَالَ لَا بَأْسَ أَنْ یُضَحَّی بِهَا.
******
ترجمه:
از امام باقر (علیه السلام) پرسیدند که آیا می توان از حیوانی که دندان های پیشینش افتاده، برای قربانی استفاده کرد؟ امام فرمودند: «برای قربانی مشکلی ندارد و می توان با آن قربانی کرد.»
18787- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ عَلِیٍّ (7) عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی الْمَقْطُوعِ الْقَرْنِ أَوِ الْمَکْسُورِ الْقَرْنِ إِذَا کَانَ الْقَرْنُ الدَّاخِلُ صَحِیحاً فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ کَانَ الْقَرْنُ الظَّاهِرُ الْخَارِجُ مَقْطُوعاً.
ص: 127
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
جمیل بن دراج از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمودند: «در مورد حیوانی که شاخ آن شکسته یا بریده شده است، اگر شاخ داخلی (یعنی شاخی که در داخل بدن است) سالم باشد، اشکالی ندارد و می توان با آن قربانی کرد، حتی اگر شاخ خارجی (یعنی شاخی که بیرون از بدن است) بریده باشد.»
18788- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ بِإِسْنَادٍ لَهُ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ سُئِلَ عَنِ الْأَضَاحِیِّ إِذَا کَانَتِ الْأُذُنُ مَشْقُوقَةً أَوْ مَثْقُوبَةً بِسِمَةٍ فَقَالَ مَا لَمْ یَکُنْ مِنْهَا مَقْطُوعاً فَلَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
احمد بن محمد بن ابی نصر از یکی از اهل بیت (علیه السلام) نقل کرده است که از ایشان درباره قربانی هایی که گوششان شکافته یا سوراخ شده است، پرسیدند. ایشان فرمودند: «تا زمانی که گوش به طور کامل بریده نشده باشد، اشکالی ندارد.»
18789- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الضَّحِیَّةِ تَکُونُ الْأُذُنُ مَشْقُوقَةً فَقَالَ إِنْ کَانَ شَقُّهَا وَسْماً فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ کَانَ شَقّاً فَلَا یَصْلُحُ.
******
ترجمه:
حلبی نقل کرده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره قربانی ای که گوش آن شکافته است، پرسیدم. امام فرمودند: «اگر شکاف گوش به عنوان علامت و نشانه باشد، اشکالی ندارد. اما اگر شکاف به طور کلی و به صورت آسیب دیدگی است، مناسب نیست.»
18790- 3- (5) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَلَمَةَ أَبِی حَفْصٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع یَکْرَهُ التَّشْرِیمَ فِی الْآذَانِ وَ الْخَرْمُ وَ لَا یَرَی بَأْساً (6) إِنْ کَانَ ثَقْبٌ فِی مَوْضِعِ الْمَوَاسِمِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
سلمة بن ابی حفص نقل کرده است که از امام صادق (علیه السلام) از پدرشان نقل کرده است که علی بن ابی طالب (علیه السلام) از ایجاد سوراخ و شکاف در گوش ها برای علامت گذاری یا مهر زدن بیزار بود و آن را نمی پسندید. اما ایشان نظر دیگری داشتند و هیچ اشکالی نمی دیدند اگر سوراخی در محل علامت گذاری (برای قربانی) وجود داشته باشد.
ص: 128
(1) 24 بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی هَدْیاً عَلَی أَنَّهُ کَامِلٌ فَبَانَ نَاقِصاً لَمْ یُجْزِئْهُ إِلَّا مَعَ التَّعَذُّرِ
******
ترجمه:
18791- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ یَشْتَرِی هَدْیاً فَکَانَ بِهِ عَیْبٌ عَوَرٌ أَوْ غَیْرُهُ فَقَالَ إِنْ کَانَ نَقَدَ ثَمَنَهُ فَقَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ نَقَدَ ثَمَنَهُ رَدَّهُ وَ اشْتَرَی غَیْرَهُ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ فَقَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ نَقَدَ ثَمَنَهُ (3)
******
ترجمه:
سلام، این روایت از معاویه بن عمار از امام صادق (ع) درباره مردی است که هَدی (قربانی) خریداری می کند و سپس مشخص می شود که آن حیوان دارای عیبی مانند یک چشم یا غیره است. امام فرمودند: «اگر مرد پول آن را پرداخت کرده است، آن قربانی برای او کافی است. و اگر پول آن را پرداخت نکرده باشد، آن را برگرداند و دیگری را بخرد.»
18792- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْأُضْحِیَّةَ عَوْرَاءَ فَلَا یَعْلَمُ (5) إِلَّا بَعْدَ شِرَائِهَا هَلْ تُجْزِئُ عَنْهُ قَالَ نَعَمْ إِلَّا أَنْ یَکُونَ هَدْیاً وَاجِباً فَإِنَّهُ لَا یَجُوزُ نَاقِصاً.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی (کِتَابِهِ) (6).
******
ترجمه:
این روایت از علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل شده است. او از ایشان درباره مردی پرسید که قربانی (اضحیه) یک چشم می خرد و پس از خریدن متوجه این نقص می شود. آیا این قربانی برای او کافی است؟ امام فرمودند: «بله، مگر اینکه قربانی واجب باشد، که در این صورت قربانی ناقص قبول نیست.»
18793- 3- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ
ص: 129
عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اشْتَرَی هَدْیاً وَ لَمْ یَعْلَمْ أَنَّ بِهِ عَیْباً حَتَّی نَقَدَ ثَمَنَهُ ثُمَّ عَلِمَ فَقَدْ تَمَّ.
وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ ثُمَّ عَلِمَ بَعْدَ نَقْدِ الثَّمَنِ أَجْزَأَهُ (1).
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی تَعَذُّرِ رَدِّهِ ذَکَرَهُ الشَّیْخُ (2).
******
ترجمه:
این روایت از عمران حلبی از امام صادق (ع) نقل شده است. امام فرمودند: «کسی که هَدی (قربانی) بخرد و نداند که در آن عیبی وجود دارد تا زمانی که پول آن را پرداخت کرده است، سپس متوجه آن عیب شود، (قربانی) او کامل است (و کافی می باشد).»
(3) 25 بَابُ أَنَّ الْهَدْیَ إِذَا هَلَکَ قَبْلَ الْوُصُولِ لَزِمَ بَدَلُهُ إِنْ کَانَ وَاجِباً وَ لَمْ یَلْزَمْ إِنْ کَانَ تَطَوُّعاً
******
ترجمه:
18794- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْهَدْیِ الَّذِی یُقَلَّدُ أَوْ یُشْعَرُ ثُمَّ یَعْطَبُ قَالَ إِنْ کَانَ تَطَوُّعاً فَلَیْسَ عَلَیْهِ غَیْرُهُ وَ إِنْ کَانَ جَزَاءً أَوْ نَذْراً فَعَلَیْهِ بَدَلُهُ.
******
ترجمه:
این روایت از محمد بن مسلم از یکی از امامان (ع) نقل شده است. او گفت که درباره هَدی (قربانی) که نشانه گذاری یا علامت گذاری می شود و سپس آسیب می بیند، از امام پرسیدم. امام فرمودند: «اگر قربانی مستحب باشد (تطوع)، لازم نیست قربانی دیگری به جای آن انجام دهد. اما اگر به عنوان کفاره یا به نذر باشد، باید جایگزینی برای آن قربانی انجام دهد.»
18795- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَهْدَی هَدْیاً فَانْکَسَرَتْ فَقَالَ إِنْ کَانَتْ مَضْمُونَةً فَعَلَیْهِ مَکَانُهَا وَ الْمَضْمُونُ مَا کَانَ نَذْراً أَوْ جَزَاءً أَوْ یَمِیناً وَ لَهُ أَنْ یَأْکُلَ مِنْهَا فَإِنْ لَمْ یَکُنْ مَضْمُوناً فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ.
أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ جَوَازَ الْأَکْلِ عَلَی التَّطَوُّعِ وَ الصَّوَابُ حَمْلُهُ عَلَی مَنْ
ص: 130
یَتَصَدَّقُ بِقِیمَةِ مَا أَکَلَ لِمَا یَأْتِی (1).
******
ترجمه:
این روایت از معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل شده است. او گفت: درباره مردی که هَدی (قربانی) فرستاده و آن قربانی شکسته شده است، از امام پرسیدم. امام فرمودند: «اگر قربانی تضمین شده باشد، باید قربانی دیگری به جای آن انجام دهد. قربانی تضمین شده، قربانی ای است که به عنوان نذر، کفاره، یا قسم باشد. و او می تواند از آن قربانی بخورد. اما اگر قربانی تضمین شده نباشد، بر عهده او چیزی نیست (لازم نیست قربانی دیگری انجام دهد).»
می گویم : شیخ گفته است که اجازه خوردن به قربانی مستحب مربوط می شود، اما نظر صحیح این است که اجازه خوردن برای کسی است که معادل آنچه خورده است را به عنوان صدقه بدهد، همان طور که در ادامه می آید.
18796- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ (3) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْهَدْیِ إِذَا عَطِبَ قَبْلَ أَنْ یَبْلُغَ الْمَنْحَرَ أَ یُجْزِی عَنْ صَاحِبِهِ فَقَالَ إِنْ کَانَ تَطَوُّعاً فَلْیَنْحَرْهُ وَ لْیَأْکُلْ مِنْهُ وَ قَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ بَلَغَ الْمَنْحَرَ أَوْ لَمْ یَبْلُغْ فَلَیْسَ عَلَیْهِ فِدَاءٌ وَ إِنْ کَانَ مَضْمُوناً فَلَیْسَ عَلَیْهِ أَنْ یَأْکُلَ مِنْهُ بَلَغَ الْمَنْحَرَ أَوْ لَمْ یَبْلُغْ وَ عَلَیْهِ مَکَانُهُ.
******
ترجمه:
این روایت از معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل شده است. او گفت: از امام درباره هَدی (قربانی) که پیش از رسیدن به محل قربانی آسیب ببیند، پرسیدم که آیا این قربانی برای صاحبش کافی است؟ امام فرمودند: «اگر قربانی مستحب (تطوع) باشد، باید آن را ذبح کند و از آن بخورد و این قربانی برای او کافی است، چه به محل قربانی برسد و چه نرسد و بر او فدیه ای لازم نیست. اما اگر قربانی تضمین شده باشد، نباید از آن بخورد، چه به محل قربانی برسد و چه نرسد، و باید قربانی دیگری به جای آن انجام دهد.»
18797- 4- (4) وَ عَنْهُ (5) عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی کَبْشاً فَهَلَکَ (6) قَالَ یَشْتَرِی مَکَانَهُ آخَرَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
این روایت از ابی بصیر نقل شده است. او گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی پرسیدم که یک قوچ خریده و آن قوچ تلف شده است. امام فرمودند: «باید به جای آن قوچ دیگری بخرد.»
18798- 5- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی هَدْیاً لِمُتْعَتِهِ فَأَتَی بِهِ مَنْزِلَهُ (9)
ص: 131
فَرَبَطَهُ ثُمَّ انْحَلَّ فَهَلَکَ فَهَلْ یُجْزِئُهُ أَوْ یُعِیدُ قَالَ لَا یُجْزِیهِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ لَا قُوَّةَ بِهِ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ (1)
أَقُولُ: الْمُرَادُ أَنَّهُ إِذَا عَجَزَ صَامَ کَمَا مَضَی (2) وَ یَأْتِی (3).
******
ترجمه:
این روایت از عبدالرحمن بن حجاج نقل شده است. او گفت: از امام کاظم (ع) درباره مردی پرسیدم که برای تمتع خود هَدی (قربانی) خریده و آن را به خانه اش آورده و بسته است. سپس قربانی باز شده و تلف شده است. آیا این قربانی برای او کافی است یا باید دوباره قربانی کند؟ امام فرمودند: «این قربانی برای او کافی نیست، مگر این که توان مالی خرید قربانی دیگری را نداشته باشد.»
می گویم : منظورحضرت اینستکه اگرعاجزبود روزه بگیرد همانطورکه قبلا گذشت .
18799- 6- (4) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ مَنْ سَاقَ هَدْیاً تَطَوُّعاً فَعَطِبَ هَدْیُهُ فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ یَنْحَرُهُ وَ یَأْخُذُ نَعْلَ التَّقْلِیدِ فَیَغْمِسُهَا فِی الدَّمِ فَیَضْرِبُ بِهِ صَفْحَةَ سَنَامِهِ وَ لَا بَدَلَ عَلَیْهِ وَ مَا کَانَ مِنْ جَزَاءِ صَیْدٍ أَوْ نَذْرٍ فَعَطِبَ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِکَ وَ عَلَیْهِ الْبَدَلُ وَ کُلُّ شَیْ ءٍ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ فَعَطِبَ فَلَا بَدَلَ عَلَی صَاحِبِهِ تَطَوُّعاً أَوْ غَیْرَهُ (5).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ الْعَطَبَ فِی آخِرِهِ عَلَی مَا دُونَ الْمَوْتِ لِمَا یَأْتِی (7).
******
ترجمه:
از حریز از کسی که به او خبر داده، از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند:
"هر کسی که قربانی را به صورت تطوعی (داوطلبانه) هدایت کند و قربانی او از بین برود (یا آسیب ببیند)، چیزی بر او نیست. آن قربانی را قربانی می کند و نعل تقلیب (نشانه گذاری) را می گیرد و آن را در خون فرو می برد و با آن به پهلوی کوهان آن (قربانی) می زند و جایگزینی بر او لازم نیست. و هر آنچه که به عنوان جزای شکار یا نذر بوده و از بین برود (یا آسیب ببیند)، همانند آن عمل می کند، ولی بر او لازم است که جایگزینی برای آن فراهم کند. و هر چیزی که وارد حرم شود و از بین برود، جایگزینی بر صاحب آن لازم نیست، چه به صورت تطوعی باشد و چه غیر آن."
18800- 7- (8) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ رَجُلٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْبَدَنَهِ یُهْدِیهَا الرَّجُلُ فَتُکْسَرُ أَوْ تَهْلِکُ فَقَالَ إِنْ کَانَ هَدْیاً مَضْمُوناً فَإِنَّ عَلَیْهِ مَکَانَهُ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ قُلْتُ أَ وَ یَأْکُلُ مِنْهُ قَالَ نَعَمْ.مَضْمُوناً
******
ترجمه:
این روایت از احمد بن محمد از مردی نقل شده است که گفت:
از امام صادق (علیه السلام) درباره شتری که کسی به عنوان قربانی هدایت می کند، سپس(پای) آن شتر می شکند یا از بین می رود، پرسیدم. ایشان فرمودند: «اگر آن قربانی (هدیه) تضمین شده باشد (یعنی به عنوان نذر یا واجب باشد)، پس باید به جای آن شتری دیگر فراهم کند. اما اگر تضمین نشده باشد (یعنی به صورت تطوعی و داوطلبانه باشد)، چیزی بر او نیست (یعنی نیازی به جایگزین کردن آن ندارد).» پرسیدم: «آیا می تواند از آن (قربانی) بخورد؟» ایشان فرمودند: «بله.»
18801- 8- (9) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: فِی الرَّجُلِ یَبْعَثُ بِالْهَدْیِ الْوَاجِبِ فَهَلَکَ (10) الْهَدْیُ فِی الطَّرِیقِ قَبْلَ أَنْ یَبْلُغَ وَ لَیْسَ لَهُ سَعَةٌ أَنْ یُهْدِیَ فَقَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ أَوْلَی بِالْعُذْرِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ یَعْلَمُ أَنَّهُ إِذَا سَأَلَ أُعْطِیَ.
******
ترجمه:
این روایت از محمد بن مسلم از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیهماالسلام) نقل شده است که در حدیثی فرمودند:
در مورد مردی که قربانی واجب را می فرستد و آن قربانی در مسیر قبل از رسیدن به مقصد از بین می رود و او توانایی مالی ندارد که قربانی دیگری بفرستد، چه حکمی دارد؟ ایشان فرمودند: «خداوند سبحان عذر او را بهتر می داند (و او را معذور می دارد)، مگر اینکه بداند که اگر درخواست کند، به او داده می شود.»
18802- 9- (11) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا عُرِّفَ بِالْهَدْیِ ثُمَّ ضَلَّ بَعْدَ ذَلِکَ فَقَدْ أَجْزَأَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی التَّطَوُّعِ أَوِ التَّعَذُّرِ فَیَصُومُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : اگرقربانی را علامت گذاری کرد وبعد گم شد ازاوکفایت می کند (جایگزین لازم نیست)
می گویم : این روایت حمل می شود به قربانی مستحب یا تعذرازپیدا کردن که باید روزه بگیرد .
18803- 10- (12) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ ع مَنْ سَاقَ هَدْیاً مَضْمُوناً فِی نَذْرٍ أَوْ جَزَاءٍ فَانْکَسَرَ أَوْ هَلَکَ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یَأْکُلَ مِنْهُ وَ یُفَرِّقُهُ (13) عَلَی الْمَسَاکِینِ وَ عَلَیْهِ مَکَانَهُ بَدَلٌ مِنْهُ وَ إِنْ کَانَ تَطَوُّعاً لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِ بَدَلُهُ وَ کَانَ لِصَاحِبِهِ أَنْ یَأْکُلَ مِنْهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (14).
******
ترجمه:
شیخ مفید در کتاب «المقنعة» نقل کرده است که امام (علیه السلام) فرمودند:
«هر کس قربانی ای را که به صورت تضمین شده (مضمون) است، در نذر یا به عنوان جزای عملی هدایت کند و(پای) آن قربانی بشکند یا از بین برود، او حق ندارد از آن بخورد و باید آن را بین نیازمندان تقسیم کند و باید به جای آن قربانی دیگری فراهم کند. اما اگر قربانی به صورت تطوعی (داوطلبانه) باشد، جایگزینی بر او لازم نیست و صاحب قربانی می تواند از آن بخورد.»
ص: 133
(1) 26 بَابُ أَنَّ الْهَدْیَ إِذَا مَرِضَ أَوْ أَصَابَهُ کَسْرٌ وَ نَحْوُهُ وَ بَلَغَ الْمَنْحَرَ حَیّاً أَجْزَأَ وَ إِلَّا لَزِمَ بَدَلُهُ إِنْ کَانَ وَاجِباً
******
ترجمه:
18804- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَهْدَی هَدْیاً وَ هُوَ سَمِینٌ فَأَصَابَهُ مَرَضٌ وَ انْفَقَأَتْ عَیْنُهُ فَانْکَسَرَ فَبَلَغَ الْمَنْحَرَ وَ هُوَ حَیٌّ قَالَ یَذْبَحُهُ وَ قَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ.
******
ترجمه:
این روایت از معاویة بن عمار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) پرسید:
از ایشان درباره مردی که قربانی ای (هدیه ای) می فرستد در حالی که آن قربانی چاق و سالم است، اما در مسیر بیمار می شود و چشمش کور می شود و سپس می شکند و در حالی که زنده است به محل قربانگاه می رسد، چه حکمی دارد؟ امام (علیه السلام) فرمودند: «باید آن را ذبح کند و این قربانی از طرف او کافی است (و نیازی به جایگزین کردن آن نیست).»
18805- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ (4) عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَهْدَی هَدْیاً فَانْکَسَرَ قَالَ إِنْ کَانَ مَضْمُوناً وَ الْمَضْمُونُ مَا کَانَ فِی یَمِینٍ یَعْنِی نَذْراً أَوْ جَزَاءً فَعَلَیْهِ فِدَاؤُهُ إِلَی أَنْ قَالَ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ مَضْمُوناً فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از امام (علیه السلام) درباره مردی که قربانی (هدیه) فرستاده و آن قربانی شکسته شده (آسیب دیده) پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمودند: «اگر قربانی تضمین شده باشد، و منظور از تضمین شده این است که به صورت قسم خورده یا به عنوان نذر یا جزا باشد، پس او باید فدیه آن را بپردازد (یعنی جایگزینی برای آن فراهم کند).» و سپس فرمودند: «اما اگر تضمین شده نباشد (یعنی نذر یا جزا نباشد)، چیزی بر او نیست (و نیازی به جایگزین کردن آن ندارد).»
18806- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: سُئِلَ ع عَنِ الرَّجُلِ یُهْدِی الْهَدْیَ وَ الْأُضْحِیَّةَ وَ هِیَ سَمِینَةٌ فَیُصِیبُهَا مَرَضٌ أَوْ تُفْقَأُ عَیْنُهَا أَوْ تَنْکَسِرُ فَتَبْلُغُ یَوْمَ الْمَنْحَرِ (7) وَ هِیَ حَیَّةٌ أَ تُجْزِی عَنْهُ قَالَ نَعَمْ.
ص: 134
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
از امام (علیه السلام) پرسیده شد درباره مردی که قربانی (هدیه) یا قربانی عید قربان را می فرستد در حالی که آن قربانی چاق و سالم است، اما دچار بیماری می شود یا چشمش کور می شود یا می شکند، و به روز قربانی کردن می رسد در حالی که هنوز زنده است. آیا این قربانی برای او کافی است؟ امام (علیه السلام) فرمودند: «بله، کافی است.»
(3) 27 بَابُ جَوَازِ بَیْعِ الْهَدْیِ الْوَاجِبِ إِذَا أَصَابَهُ کَسْرٌ وَ شِبْهُهُ یَتَصَدَّقُ بِثَمَنِهِ وَ یُقِیمُ بَدَلَهُ
******
ترجمه:
18807- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ (5) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْهَدْیِ الْوَاجِبِ إِذَا أَصَابَهُ کَسْرٌ أَوْ عَطَبٌ أَ یَبِیعُهُ صَاحِبُهُ وَ یَسْتَعِینُ بِثَمَنِهِ عَلَی هَدْیٍ آخَرَ قَالَ یَبِیعُهُ وَ یَتَصَدَّقُ بِثَمَنِهِ وَ یُهْدِی هَدْیاً آخَرَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
این روایت از حلبی نقل شده است که گفت:
از امام (علیه السلام) درباره قربانی واجب پرسیدم که اگر آن قربانی دچار شکستگی یا آسیبی شود، آیا صاحب قربانی می تواند آن را بفروشد و با پول آن قربانی دیگری تهیه کند؟ امام (علیه السلام) فرمودند: «آن را بفروشد و پول آن را صدقه دهد و قربانی دیگری هدایت کند.»
18808- 2- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْهَدْیِ الْوَاجِبِ إِذَا أَصَابَهُ کَسْرٌ أَوْ عَطَبٌ أَ یَبِیعُهُ صَاحِبُهُ وَ یَسْتَعِینُ بِثَمَنِهِ فِی هَدْیٍ (8) قَالَ لَا یَبِیعُهُ فَإِنْ بَاعَهُ فَلْیَتَصَدَّقْ بِثَمَنِهِ وَ لْیُهْدِ هَدْیاً آخَرَ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَلَاءِ نَحْوَهُ (9).
******
ترجمه:
این روایت از محمد بن مسلم از یکی از آن دو امام (امام باقر یا امام صادق علیهماالسلام) نقل شده است که فرمودند:
از ایشان درباره قربانی واجب پرسیدم که اگر دچار شکستگی یا آسیبی شود، آیا صاحب قربانی می تواند آن را بفروشد و با پول آن برای قربانی دیگری استفاده کند؟ امام (علیه السلام) فرمودند: «نه، نباید آن را بفروشد. اما اگر آن را فروخت، باید پول حاصل از فروش را صدقه بدهد و قربانی دیگری هدایت کند.»
ص: 135
(1) 28 بَابُ أَنَّ مَنْ وَجَدَ هَدْیاً ضَالًّا وَجَبَ عَلَیْهِ تَعْرِیفُهُ عَشِیَّةَ الثَّالِثِ فَإِنْ لَمْ یَجِدْ صَاحِبَهُ لَزِمَهُ أَنْ یَذْبَحَهُ عَنْهُ وَ یُجْزِئُ عَنْ صَاحِبِهِ إِنْ ذَبَحَ عَنْهُ بِمِنًی لَا بِغَیْرِهَا
******
ترجمه:
18809- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ وَ قَالَ: إِذَا وَجَدَ الرَّجُلُ هَدْیاً ضَالًّا فَلْیُعَرِّفْهُ یَوْمَ النَّحْرِ وَ الثَّانِیَ (3) وَ الثَّالِثَ ثُمَّ لْیَذْبَحْهَا عَنْ صَاحِبِهَا عَشِیَّةَ الثَّالِثِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ نَحْوَهُ (4).
******
ترجمه:
این روایت از محمد بن مسلم از یکی از آن دو امام (امام باقر یا امام صادق علیهماالسلام) نقل شده است که فرمودند:
و امام (علیه السلام) فرمودند: «اگر کسی قربانی گم شده ای را پیدا کند، باید آن را در روز قربانی (روز نحر) و روز دوم و سوم معرفی کند (به مردم اعلام کند). سپس در عصر روز سوم آن را به نیابت از صاحبش ذبح کند.»
18810- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ یَعْنِی أَحْمَدَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ وَ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ یَضِلُّ هَدْیُهُ فَیَجِدُهُ رَجُلٌ آخَرُ فَیَنْحَرُهُ فَقَالَ إِنْ کَانَ نَحَرَهُ بِمِنًی- فَقَدْ أَجْزَأَ عَنْ صَاحِبِهِ الَّذِی ضَلَّ عَنْهُ وَ إِنْ کَانَ نَحَرَهُ فِی غَیْرِ مِنًی لَمْ یُجْزِئْ عَنْ صَاحِبِهِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ
ص: 136
مِثْلَهُ (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از منصور بن حازم از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند:
اگر کسی قربانی ای را که گم شده پیدا کند و شخص دیگری آن را ذبح کند، اگر آن قربانی در منا (محل قربانی کردن) ذبح شود، این قربانی از طرف صاحب اصلی (که قربانی اش گم شده) کافی است و به عنوان قربانی او پذیرفته می شود. اما اگر قربانی در غیر از منا ذبح شود، این قربانی از طرف صاحب اصلی کافی نیست و باید قربانی دیگری برای او تهیه شود.
18811- 3- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا وَجَدَ الرَّجُلُ (4) بَدَنَةً ضَالَّةً فَلْیَنْحَرْهَا وَ یُعَلِّمُ أَنَّهَا بَدَنَةٌ.
******
ترجمه:
این روایت از معاویه بن عمار از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند:
اگر کسی شتری (بدنه) را که گم شده پیدا کند، باید آن را ذبح کند و اعلام کند که این شتر (بدنه) است.
(5) 29 بَابُ أَنَّ مَنْ ذَبَحَ هَدْیَ غَیْرِهِ وَ نَوَاهُ وَ أَخْطَأَ فِی اسْمِهِ أَجْزَأَ عَنْ صَاحِبِهِ وَ کَذَا إِنْ نَسِیَ اسْمَهُ فَلَمْ یُسَمِّهِ ثُمَّ ذَکَرَ وَ أَنَّ مَنْ حَجَّ عَنْ غَیْرِهِ أَجْزَأَهُ هَدْیٌ وَاحِدٌ
******
ترجمه:
18812- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِی قَتَادَةَ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ الْقُمِّیِّ (7) وَ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ الْبَجَلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الضَّحِیَّةِ یُخْطِئُ الَّذِی یَذْبَحُهَا فَیُسَمِّی غَیْرَ صَاحِبِهَا أَ تُجْزِئُ عَنْ صَاحِبِ الضَّحِیَّةِ فَقَالَ نَعَمْ إِنَّمَا لَهُ مَا نَوَی.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ (8)
ص: 137
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی (کِتَابِهِ) (1)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
این روایت از علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (علیهماالسلام) نقل شده است که فرمود:
از او درباره قربانی (اضحیه) پرسیدم که اگر کسی قربانی را ذبح کند و نام صاحب قربانی را اشتباه بگوید، آیا این قربانی برای صاحب اصلی (کسی که قربانی به نام اوست) کافی است؟ او فرمود: «بله، کافی است. زیرا مهم نیت است.»
18813- 2- (3) أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ صَاحِبِ الزَّمَانِ ع أَنَّهُ کَتَبَ إِلَیْهِ یَسْأَلُهُ عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی هَدْیاً لِرَجُلٍ غَائِبٍ عَنْهُ وَ سَأَلَهُ أَنْ یَنْحَرَ عَنْهُ هَدْیاً بِمِنًی- فَلَمَّا أَرَادَ نَحْرَ الْهَدْیِ نَسِیَ اسْمَ الرَّجُلِ وَ نَحَرَ الْهَدْیَ ثُمَّ ذَکَرَهُ بَعْدَ ذَلِکَ أَ یُجْزِئُ عَنِ الرَّجُلِ أَمْ لَا الْجَوَابُ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ وَ قَدْ أَجْزَأَ عَنْ صَاحِبِهِ.
******
ترجمه:
این روایت از محمد بن عبد الله بن جعفر الحمیری از صاحب الزمان (عجل الله تعالی فرجه) نقل شده است که به شرح زیر است:
او نوشته بود که از ایشان درباره مردی که قربانی ای برای مردی دیگر که غایب است خریداری کرده و از او خواسته تا قربانی را در منا ذبح کند، پرسیده بود. اما وقتی که قصد ذبح قربانی را داشت، نام صاحب قربانی را فراموش کرد و قربانی را ذبح کرد و سپس نام او را به یاد آورد. آیا این قربانی از طرف آن مرد قبول است یا خیر؟
پاسخ این است: «اشکالی ندارد و این قربانی از طرف صاحبش پذیرفته شده است.»
18814- 3- (4) وَ عَنْهُ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَیْهِ یَسْأَلُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَحُجُّ عَنْ أَحَدٍ هَلْ یَحْتَاجُ أَنْ یَذْکُرَ الَّذِی حَجَّ عَنْهُ عِنْدَ عَقْدِ إِحْرَامِهِ أَمْ لَا وَ هَلْ یَجِبُ أَنْ یَذْبَحَ عَمَّنْ حَجَّ عَنْهُ وَ عَنْ نَفْسِهِ أَمْ یُجْزِئُهُ هَدْیٌ وَاحِدٌ الْجَوَابُ قَدْ یُجْزِئُهُ هَدْیٌ وَاحِدٌ وَ إِنْ لَمْ یَفْعَلْ (5) فَلَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی کِتَابِ الْغَیْبَةِ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (6)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی آخِرِ الثَّانِی الْجَوَابُ یَذْکُرُهُ وَ إِنْ لَمْ یَفْعَلْ فَلَا بَأْسَ
******
ترجمه:
این روایت از محمد بن عبد الله بن جعفر الحمیری نقل شده است که به شرح زیر است:
او نوشته بود که از صاحب الزمان (عجل الله تعالی فرجه) درباره مردی که به نمایندگی از کسی حج می کند، پرسیده بود که آیا لازم است نام کسی که به نمایندگی از او حج می کند را هنگام احرام بردن ذکر کند یا خیر، و آیا لازم است برای کسی که به نمایندگی از او حج می کند و همچنین برای خود، قربانی کند یا اینکه یک قربانی برای هر دو کافی است؟
پاسخ این است: «یک قربانی برای هر دو (کسی که حج به نمایندگی از او انجام شده و خود شخص) کافی است و اگر انجام ندهد، اشکالی ندارد.»
ص: 138
(1) 30 بَابُ حُکْمِ الْأُضْحِیَّةِ إِذَا مَاتَتْ أَوْ سُرِقَتْ بِمِنًی بِغَیْرِ تَفْرِیطٍ
******
ترجمه:
18815- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی أُضْحِیَّةً فَمَاتَتْ أَوْ سُرِقَتْ قَبْلَ أَنْ یَذْبَحَهَا قَالَ لَا بَأْسَ وَ إِنْ أَبْدَلَهَا فَهُوَ أَفْضَلُ وَ إِنْ لَمْ یَشْتَرِ فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ:ازحضرت صادق سوال کردم کسی قربانی خریده ولی قبل ازذبح مرده یا دزدیده شده چه کند؟ فرمودند : اشکالی ندارد اگرحیوان دیگری را جایگزین کند بهتراست واگرهم نخرید چیزی بعهده اش نیست .
18816- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی فِی کِتَابِهِ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ اشْتَرَی شَاةً (5) فَسُرِقَتْ مِنْهُ أَوْ هَلَکَتْ فَقَالَ إِنْ کَانَ أَوْثَقَهَا فِی رَحْلِهِ فَضَاعَتْ فَقَدْ أَجْزَأَتْ عَنْهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق درمورد مردی که گوسفندی را خریده ولی دزدیده شده یا تلف شده فرمودند : اگردرحفظ آن کوتاهی نکرده باشد برایش کفایت می کند .
18817- 3- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ وَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَجُلٍ یُقَالُ لَهُ الْحَسَنُ عَنْ رَجُلٍ سَمَّاهُ قَالَ: اشْتَرَی لِی أَبِی شَاةً بِمِنًی فَسُرِقَتْ فَقَالَ لِی أَبِی ائْتِ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 139
فَسَلْهُ عَنْ ذَلِکَ فَأَتَیْتُهُ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ لِی مَا ضُحِّیَ بِمِنًی شَاةٌ أَفْضَلُ مِنْ شَاتِکَ.
******
ترجمه:
از ابراهیم بن عبدالله، از مردی که به او حسن گفته می شود، از مردی که نام او را گفت، روایت شده است: پدرم برای من گوسفندی در منا خرید و آن گوسفند دزدیده شد. پس پدرم به من گفت: نزد ابا عبدالله (علیه السلام) برو و از او درباره این موضوع سؤال کن. پس من نزد او رفتم و موضوع را به او خبر دادم. او به من گفت: هیچ گوسفندی که در منا قربانی شده بهتر از گوسفند تو نیست.
18818- 4- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ جَبَلَةَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدٍ صَالِحٍ ع قَالَ: إِذَا اشْتَرَیْتَ أُضْحِیَّتَکَ وَ قَمَطْتَهَا وَ صَارَتْ فِی رَحْلِکَ فَقَدْ بَلَغَ الْهَدْیُ مَحِلَّهُ.
******
ترجمه:
از علی، از بنده صالح (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: هرگاه قربانی خود را خریدی ودست وپایش را بستی و در محل خودت قرار گرفت، پس به درستی که قربانی به محل خودش رسیده است.
18819- 5- (2) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: سُئِلَ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی أُضْحِیَّةً فَسُرِقَتْ مِنْهُ فَقَالَ إِنِ اشْتَرَی (3) مَکَانَهَا فَهُوَ أَفْضَلُ وَ إِنْ لَمْ یَشْتَرِ مَکَانَهَا فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
محمد بن محمد بن نعمان در کتاب «المقنعة» گفته است: از امام (علیه السلام) درباره مردی که قربانی (گوسفند قربانی) خرید و آن از او دزدیده شد، سؤال شد. امام (علیه السلام) فرمود: اگر به جای آن قربانی دیگری بخرد، بهتر است و اگر به جای آن نخرد، چیزی بر عهده اش نیست.
(6) 31 بَابُ أَنَّ الْهَدْیَ إِذَا عَجَزَ عَنِ الْوُصُولِ وَ لَمْ یَجِدْ مَنْ یَتَصَدَّقُ بِهِ عَلَیْهِ أَجْزَأَهُ ذَبْحُهُ أَوْ نَحْرُهُ وَ یُعَلِّمُهُ بِمَا یَدُلُّ عَلَی أَنَّهُ هَدْیٌ وَ یَجُوزُ لِمَنْ مَرَّ بِهِ الْأَکْلُ مِنْهُ حِینَئِذٍ وَ حُکْمِ الْهَدْیِ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ فَعَطِبَ
******
ترجمه:
18820- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ سَاقَ الْهَدْیَ فَعَطِبَ فِی مَوْضِعٍ لَا یَقْدِرُ عَلَی مَنْ یَتَصَدَّقُ بِهِ عَلَیْهِ وَ لَا یُعْلَمُ أَنَّهُ هَدْیٌ قَالَ یَنْحَرُهُ وَ یَکْتُبُ
ص: 140
کِتَاباً (أَنَّهُ هَدْیٌ) (1) یَضَعُهُ عَلَیْهِ لِیَعْلَمَ مَنْ مَرَّ بِهِ أَنَّهُ صَدَقَةٌ.
******
ترجمه:
حفص بن بختری روایت کرده است: به امام ابا عبدالله (علیه السلام) گفتم: مردی قربانی را به سوی منا برد و قربانی در مکانی تلف شد که او نمی تواند کسی را پیدا کند که آن را به او صدقه دهد و معلوم نیست که آن قربانی است. امام (علیه السلام) فرمود: آن را نحر کند (ذبح کند) و نوشته ای بگذارد (که آن قربانی است) و آن را روی قربانی قرار دهد تا کسی که از کنار آن عبور می کند بداند که این (گوشت) صدقه است.
18821- 2- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَصَابَ الرَّجُلُ بَدَنَةً ضَالَّةً فَلْیَنْحَرْهَا وَ یُعَلِّمُ أَنَّهَا بَدَنَةٌ.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از امام ابا عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: اگر مردی شتری گمشده پیدا کرد، باید آن را نحر کند (ذبح کند) و علامتی بگذارد که آن شتر قربانی (هدی) است.
18822- 3- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ سَاقَ بَدَنَةً فَانْکَسَرَتْ قَبْلَ أَنْ تَبْلُغَ مَحِلَّهَا أَوْ عَرَضَ لَهَا مَوْتٌ أَوْ هَلَاکٌ قَالَ یُذَکِّیهَا إِنْ قَدَرَ عَلَی ذَلِکَ وَ یَلْطَخُ نَعْلَهَا الَّتِی قُلِّدَتْ بِهَا حَتَّی یَعْلَمَ مَنْ مَرَّ بِهَا أَنَّهَا قَدْ ذُکِّیَتْ فَیَأْکُلَ مِنْ لَحْمِهَا إِنْ أَرَادَ.
******
ترجمه:
علی بن ابی حمزه گفت: از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره مردی که شتری را برای قربانی برده و آن شتر قبل از اینکه به محل خود برسد، پایش شکسته یا مرگ یا هلاکت بر آن عارض شده است، سؤال کردم. امام (علیه السلام) فرمود: اگر توانست آن را ذبح کند و (با خونش) نعلینی را که برشترآویخته بود با خونش آغشته کند تا کسی که از کنار آن عبور می کند بداند که آن شتر ذبح شده است و اگر خواست از گوشت آن بخورد.
18823- 4- (4) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَیُّ رَجُلٍ سَاقَ بَدَنَةً فَانْکَسَرَتْ قَبْلَ أَنْ تَبْلُغَ مَحِلَّهَا أَوْ عَرَضَ لَهَا مَوْتٌ أَوْ هَلَاکٌ فَلْیَنْحَرْهَا إِنْ قَدَرَ عَلَی ذَلِکَ ثُمَّ لْیَلْطَخْ نَعْلَهَا الَّتِی قُلِّدَتْ بِهِ بِدَمٍ حَتَّی یَعْلَمَ مَنْ مَرَّ بِهَا أَنَّهَا قَدْ ذُکِّیَتْ فَیَأْکُلَ مِنْ لَحْمِهَا إِنْ أَرَادَ وَ إِنْ کَانَ الْهَدْیُ الَّذِی انْکَسَرَ وَ هَلَکَ (5) مَضْمُوناً فَإِنَّ عَلَیْهِ أَنْ یَبْتَاعَ مَکَانَ الَّذِی انْکَسَرَ أَوْ هَلَکَ وَ الْمَضْمُونُ هُوَ الشَّیْ ءُ الْوَاجِبُ عَلَیْکَ فِی نَذْرٍ أَوْ غَیْرِهِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ مَضْمُوناً وَ إِنَّمَا هُوَ شَیْ ءٌ تَطَوَّعَ بِهِ فَلَیْسَ عَلَیْهِ أَنْ یَبْتَاعَ مَکَانَهُ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ أَنْ یَتَطَوَّعَ.
******
ترجمه:
حلبی از امام ابا عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: هر مردی که شتری برای قربانی می برد و آن شتر قبل از رسیدن به محل قربانی پایش شکسته یا مرگ یا هلاکت بر آن عارض شده است، باید آن را نحر کند (ذبح کند) اگر توانایی آن را دارد. سپس باید نعل آن شتر را که به آن آویخته شده است، با خون آغشته کند تا کسی که از کنار آن عبور می کند بداند که آن شتر ذبح شده است و اگر خواست از گوشت آن بخورد. و اگر آن قربانی که پایش شکسته یا هلاک شده است ضمان داشته باشد، بر او لازم است که به جای آن شتر دیگری بخرد. و ضمان چیزی است که در نذر یا غیر آن بر تو واجب شده است. و اگر ضمان نداشته باشد و چیزی باشد که از روی تبرع (داوطلبانه) آورده است، بر او لازم نیست که به جای آن چیزی بخرد، مگر اینکه بخواهد داوطلبانه این کار را انجام دهد.
18824- 5- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ
ص: 141
حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ مَنْ سَاقَ هَدْیاً تَطَوُّعاً فَعَطِبَ هَدْیُهُ فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ یَنْحَرُهُ وَ یَأْخُذُ نَعْلَ التَّقْلِیدِ فَیَغْمِسُهَا فِی الدَّمِ فَیَضْرِبُ بِهِ صَفْحَةَ سَنَامِهِ وَ لَا بَدَلَ عَلَیْهِ وَ مَا کَانَ مِنْ جَزَاءِ صَیْدٍ أَوْ نَذْرٍ فَعَطِبَ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِکَ وَ عَلَیْهِ الْبَدَلُ وَ کُلُّ شَیْ ءٍ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ فَعَطِبَ فَلَا بَدَلَ عَلَی صَاحِبِهِ تَطَوُّعاً أَوْ غَیْرَهُ.
******
ترجمه:
حریز از کسی که او را خبر داده از امام ابا عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: هر کسی که قربانی را به صورت داوطلبانه هدیه ببرد و قربانی اش تلف شود، هیچ مسئولیتی بر او نیست. باید آن را نحر کند (ذبح کند) و نعل تقلید (نعل قربانی) را برداشته و در خون فرو کند و با آن به پهلوی کوهان شتر بزند و جایگزینی برای او لازم نیست. و هر آنچه از جزای شکار یا نذر باشد و تلف شود، باید همان کار را انجام دهد، اما جایگزینی بر او واجب است. و هر چیزی که وارد حرم شود و تلف شود، بر صاحب آن جایگزینی لازم نیست، چه به صورت داوطلبانه باشد یا غیر آن.
18825- 6- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَمْرِو (2) بْنِ حَفْصٍ الْکَلْبِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ سَاقَ الْهَدْیَ فَعَطِبَ فِی مَوْضِعٍ لَا یَقْدِرُ عَلَی مَنْ یَتَصَدَّقُ بِهِ عَلَیْهِ وَ لَا مَنْ یُعْلِمُهُ أَنَّهُ هَدْیٌ قَالَ یَنْحَرُهُ وَ یَکْتُبُ کِتَاباً وَ یَضَعُهُ عَلَیْهِ لِیَعْلَمَ مَنْ یَمُرُّ بِهِ (3) أَنَّهُ صَدَقَةٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
حفص کلبی روایت کرده است: به امام ابا عبدالله (علیه السلام) گفتم: مردی قربانی را به سوی منا برد و قربانی در مکانی تلف شد که او نمی تواند کسی را پیدا کند که آن را به او صدقه دهد و معلوم نیست که آن قربانی است. امام (علیه السلام) فرمود: آن را نحر کند (ذبح کند) و نوشته ای بگذارد (که آن قربانی است) و آن را روی قربانی قرار دهد تا کسی که از کنار آن عبور می کند بداند که این (گوشت) صدقه است.
(5) 32 بَابُ أَنَّ الْهَدْیَ إِذَا هَلَکَ أَوْ ضَاعَ فَأَقَامَ بَدَلَهُ ثُمَّ وَجَدَ الْأَوَّلَ تَخَیَّرَ فِی ذَبْحِ مَا شَاءَ إِلَّا أَنْ یُشْعِرَهُ أَوْ یُقَلِّدَهُ فَیَتَعَیَّنُ
******
ترجمه:
18826- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ الرَّجُلِ یَشْتَرِی الْبَدَنَةَ ثُمَّ تَضِلُّ قَبْلَ أَنْ یُشْعِرَهَا وَ یُقَلِّدَهَا فَلَا یَجِدُهَا حَتَّی یَأْتِیَ مِنًی فَیَنْحَرُ وَ یَجِدُ هَدْیَهُ قَالَ إِنْ لَمْ یَکُنْ قَدْ أَشْعَرَهَا فَهِیَ مِنْ مَالِهِ إِنْ
ص: 142
شَاءَ نَحَرَهَا وَ إِنْ شَاءَ بَاعَهَا وَ إِنْ کَانَ أَشْعَرَهَا نَحَرَهَا.
******
ترجمه:
حلبی گفت: از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره مردی پرسیدم که شتری برای قربانی می خرد، سپس آن شتر قبل از اینکه علامت گذاری و تقلید (آویختن نعل) شود، گم می شود و تا رسیدن به منا آن را پیدا نمی کند. پس قربانی را نحر می کند و هدیه اش را پیدا می کند. امام (علیه السلام) فرمود: اگر شتر را علامت گذاری نکرده باشد، آن شتر از مال خودش محسوب می شود؛ اگر بخواهد آن را نحر می کند و اگر بخواهد آن را می فروشد. و اگر آن را علامت گذاری کرده باشد، باید آن را نحر کند.
18827- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَی کَبْشاً فَهَلَکَ (2) مِنْهُ قَالَ یَشْتَرِی مَکَانَهُ آخَرَ قُلْتُ فَإِنْ کَانَ (3) اشْتَرَی مَکَانَهُ آخَرَ ثُمَّ وَجَدَ الْأَوَّلَ قَالَ إِنْ کَانَا جَمِیعاً قَائِمَیْنِ فَلْیَذْبَحِ الْأَوَّلَ وَ لْیَبِعِ الْأَخِیرَ وَ إِنْ شَاءَ ذَبَحَهُ وَ إِنْ کَانَ قَدْ ذَبَحَ الْأَخِیرَ ذَبَحَ (4) الْأَوَّلَ مَعَهُ.
وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ (5) وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ (6)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ (7)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی کَوْنِهِ قَدْ أَشْعَرَ الْأَوَّلَ لِمَا مَرَّ (8).
******
ترجمه:
ابو بصیر گفت: از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره مردی پرسیدم که بره ای خرید و آن بره هلاک شد. امام (علیه السلام) فرمود: باید بره ای دیگر به جای آن بخرد. گفتم: اگر بره ای دیگر خرید و سپس بره اول را پیدا کرد، چه باید بکند؟ فرمود: اگر هر دو (بره جدید و بره پیدا شده) سالم و در دسترس باشند، باید بره اول را ذبح کند و بره آخر را بفروشد. و اگر بخواهد می تواند بره آخر را نیز ذبح کند. و اگر بره آخر را ذبح کرده باشد
وَ الْغَنَمِ وَ لَا یَجِبُ حَتَّی یُعَلَّقَ عَلَیْهِ یَعْنِی إِذَا قَلَّدَهُ فَقَدْ وَجَبَ وَ قَالَ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ شَاةٌ.
******
ترجمه:
عبدالله بن فرقاد از امام ابا عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: قربانی از شتر و گاو و گوسفند است و واجب نمی شود مگر زمانی که به آن نعل آویخته شود؛ یعنی وقتی که علامت گذاری کرد، واجب می شود. و فرمود: آنچه که از قربانی برایتان ممکن است منظور یک گوسفند است.
(1) 33 بَابُ أَنَّ مَنِ اشْتَرَی هَدْیاً فَذَبَحَهُ ثُمَّ ادَّعَاهُ آخَرُ وَ أَقَامَ بَیِّنَةً حُکِمَ لَهُ بِهِ فَیَأْخُذُهُ وَ لَا یُجْزِئُ عَنْ وَاحِدٍ مِنْهُمَا
******
ترجمه:
18829- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (3) عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی رَجُلٍ اشْتَرَی هَدْیاً فَنَحَرَهُ فَمَرَّ بِهَا (4) رَجُلٌ فَعَرَفَهُ فَقَالَ هَذِهِ بَدَنَتِی ضَلَّتْ مِنِّی بِالْأَمْسِ وَ شَهِدَ لَهُ رَجُلَانِ بِذَلِکَ فَقَالَ لَهُ لَحْمُهَا وَ لَا یُجْزِئُ عَنْ وَاحِدٍ مِنْهُمَا ثُمَّ قَالَ وَ لِذَلِکَ جَرَتِ السُّنَّةُ بِإِشْعَارِهَا وَ تَقْلِیدِهَا إِذَا عُرِّفَتْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5).
******
ترجمه:
جمیل از بعضی از دوستانمان از یکی از آن دوامام (علیهما السلام) در مورد مردی که قربانی را خرید و آن را ذبح کرد و سپس مردی از کنار آن عبور کرد و آن را شناخت و گفت: «این شتر قربانی من بود که دیروز گم شده بود»، و دو نفر دیگر نیز شهادت دادند که این شتر قربانی اوست، امام (علیه السلام) فرمود: «گوشت آن به او تعلق دارد و نمی تواند به جای یکی از آن ها (مردم) باشد.» سپس فرمود: «و به همین دلیل است که سنت بر این است که قربانی باید علامت گذاری و تقلید (نعل آویخته شود) شود تا در صورت شناسایی، مشخص باشد.»
ص: 144
(1) 34 بَابُ أَنَّ الْهَدْیَ إِذَا نُتِجَ وَجَبَ ذَبْحُهُمَا أَوْ نَحْرُهُمَا وَ أَنَّهُ یَجُوزُ رُکُوبُهُ وَ الْحَمْلُ عَلَیْهِ وَ شُرْبُ لَبَنِهِ مَعَ الْحَاجَةِ مَا لَمْ یُضِرَّ بِهِ أَوْ بِوَلَدِهِ
******
ترجمه:
18830- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ سَاقَ بَدَنَةً فَنُتِجَتْ قَالَ یَنْحَرُهَا وَ یَنْحَرُ وَلَدَهَا وَ إِنْ کَانَ الْهَدْیُ مَضْمُوناً فَهَلَکَ اشْتَرَی مَکَانَهَا وَ مَکَانَ وَلَدِهَا.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام ابا عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که در مورد مردی که شتری را برای قربانی آورد و آن شتر زائید، فرمود: باید آن شتر و فرزندش را ذبح کند. و اگر قربانی ضمانت شده باشد و هلاک شود، باید شتری به جای آن و شتری به جای فرزندش بخرد.
18831- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع إِذَا سَاقَ الْبَدَنَةَ وَ مَرَّ عَلَی الْمُشَاةِ حَمَلَهُمْ عَلَی بُدْنِهِ (4) وَ إِنْ ضَلَّتْ رَاحِلَةُ رَجُلٍ وَ مَعَهُ بَدَنَةٌ رَکِبَهَا غَیْرَ مُضِرٍّ وَ لَا مُثْقِلٍ.
******
ترجمه:
حریز از امام ابا عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: علی (علیه السلام) وقتی که شتر قربانی را به سوی منا می برد و برافراد پیاده عبور می کرد، آن ها را بر روی شتر قربانی خود سوار می کرد. و اگر شتر سواری کسی گم می شد و همراه او شتری برای قربانی باشد، او می تواند آن را بدون اینکه به شتر قربانی آسیب برساند یا آن را سنگین کند، سوار کند.
18832- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَرْکَبُ هَدْیَهُ إِنِ احْتَاجَ إِلَیْهِ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَرْکَبُهَا غَیْرَ مُجْهِدٍ وَ لَا مُتْعِبٍ.
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب گفت: از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره مردی که در صورت نیاز به آن، می تواند بر روی قربانی خود سوار شود، سؤال کردم. امام (علیه السلام) فرمود: پیامبر خدا (صلى الله عليه وآله) فرمود: می تواند بر روی آن سوار شود بدون اینکه به آن آسیب برساند یا آن را خسته کند.
18833- 4- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع یَحْلُبُ الْبَدَنَةَ وَ یَحْمِلُ عَلَیْهَا غَیْرَ مُضِرٍّ.
******
ترجمه:
منصور بن حازم از امام ابا عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: علی (علیه السلام) شیر شتر قربانی را می دوشید و بارهایی را بر روی آن می برد، بدون اینکه به آن آسیب برساند.
ص: 145
18834- 5- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَکُمْ فِیها مَنافِعُ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی (2) قَالَ إِنِ احْتَاجَ إِلَی ظَهْرِهَا رَکِبَهَا مِنْ غَیْرِ أَنْ یَعْنُفَ عَلَیْهَا وَ إِنْ کَانَ لَهَا لَبَنٌ حَلَبَهَا حِلَاباً لَا یَنْهَکُهَا.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
ابی بصیر از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره سخن خداوند عزّ وجلّ که می فرماید: «برای شما در آن ها منافع تا مدت معین» (سوره حج، آیه 33) روایت کرده است. امام (علیه السلام) فرمود: اگر نیاز به سوار شدن بر شتر قربانی داشته باشد، می تواند بر آن سوار شود بدون اینکه به آن آسیب برساند. و اگر شتر لبن داشته باشد، می تواند آن را بدوشد به شکلی که به آن آسیبی نرساند.
18835- 6- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ نُتِجَتْ بَدَنَتُکَ فَاحْلُبْهَا مَا لَا یُضِرُّ (5) بِوَلَدِهَا ثُمَّ انْحَرْهُمَا جَمِیعاً قُلْتُ أَشْرَبُ مِنْ لَبَنِهَا وَ أَسْقِی قَالَ نَعَمْ وَ قَالَ إِنَّ عَلِیّاً ع (6) کَانَ إِذَا رَأَی نَاساً یَمْشُونَ قَدْ جَهَدَهُمُ الْمَشْیُ حَمَلَهُمْ عَلَی بُدْنِهِ وَ قَالَ إِنْ ضَلَّتْ رَاحِلَةُ الرَّجُلِ أَوْ هَلَکَتْ وَ مَعَهُ هَدْیٌ فَلْیَرْکَبْ عَلَی هَدْیِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
سلیمان بن خالد از امام ابا عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: اگر شتر قربانی ات زائید، شیرش را بدوش به مقداری که به فرزندش آسیب نرساند، سپس هر دو را (شتر و فرزندش) ذبح کن. گفتم: آیا می توانم از شیر آن بنوشم و به دیگران هم بدهم؟ امام (علیه السلام) فرمود: بله. و فرمود: علی (علیه السلام) وقتی می دید که مردم از شدت راه پیمایی خسته شده اند، آن ها را بر روی شتر قربانی اش سوار می کرد. و فرمود: اگر شتر سواری کسی گم شود یا هلاک شود و او قربانی ای داشته باشد، باید بر روی قربانی خود سوار شود.
18836- 7- (8) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ
ص: 146
الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْبَدَنَةِ تُنْتَجُ أَ یَحْلُبُهَا (1) قَالَ احْلُبْهَا حَلْباً غَیْرَ مُضِرٍّ بِالْوَلَدِ ثُمَّ انْحَرْهُمَا جَمِیعاً قُلْتُ یَشْرَبُ مِنْ لَبَنِهَا قَالَ نَعَمْ وَ یَسْقِی إِنْ شَاءَ.
******
ترجمه:
مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ از امام باقرعلیه السلام روایت کرده است که فرمود: اگر شتر قربانی ات زائید، شیرش را بدوش به مقداری که به فرزندش آسیب نرساند، سپس هر دو را (شتر و فرزندش) ذبح کن. گفتم: آیا می توانم از شیر آن بنوشم و به دیگران هم بدهم؟ امام (علیه السلام) فرمود: بله.
18837- 8- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع أَنَّهُ سُئِلَ مَا بَالُ الْبَدَنَةِ تُقَلَّدُ النَّعْلَ وَ تُشْعَرُ فَقَالَ أَمَّا النَّعْلُ فَیُعَرِّفُ (3) أَنَّهَا بَدَنَةٌ وَ یَعْرِفُهَا صَاحِبُهَا بِنَعْلِهِ وَ أَمَّا الْإِشْعَارُ فَإِنَّهُ یُحَرِّمُ ظَهْرَهَا عَلَی صَاحِبِهَا مِنْ حَیْثُ أَشْعَرَهَا فَلَا یَسْتَطِیعُ الشَّیْطَانُ أَنْ یَتَسَنَّمَهَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ (4)
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْإِضْرَارِ بِهَا أَوِ الْکَرَاهَةِ.
******
ترجمه:
سکونی از جعفر بن محمد (علیه السلام) روایت کرده است که از او پرسیدند: چرا شتر قربانی نعل می شود و علامت گذاری می شود؟ فرمود: نعل برای این است که شتر را به عنوان قربانی معرفی کند و صاحبش آن را با نعل خود شناسایی کند. و اما علامت گذاری (اشعار) برای این است که پشت شتر را برای صاحبش حرام می کند از جایی که علامت گذاری شده است، و شیطان نمی تواند بر آن سوار شود.
(5) 35 بَابُ اسْتِحْبَابِ نَحْرِ الْإِبِلِ قَائِمَةً مَعْقُولَةً عَنْ یَمِینِهَا وَ یُطْعَنُ فِی لَبَّتِهَا
******
ترجمه:
18838- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَیْها صَوافَّ (7)
ص: 147
قَالَ ذَلِکَ حِینَ تَصُفُّ لِلنَّحْرِ یَرْبِطُ (1) یَدَیْهَا مَا بَیْنَ الْخُفِّ إِلَی الرُّکْبَةِ وَ وُجُوبُ جُنُوبِهَا إِذَا وَقَعَتْ عَلَی الْأَرْضِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره سخن خداوند عزّ وجلّ که می فرماید: «نام خدا را بر آن ها بگویید در حالی که ایستاده اند» (سوره حج، آیه 36) روایت کرده است. امام (علیه السلام) فرمود: این زمانی است که برای ذبح آماده می شود؛ باید دست های آن را از بین پاهایش تا زانو ببندند و نیز باید در صورتی که بر روی زمین بیفتد، کناره های آن به دور از زمین باشد.
18839- 2- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ تُنْحَرُ الْبَدَنَةُ فَقَالَ تُنْحَرُ وَ هِیَ قَائِمَةٌ مِنْ قِبَلِ الْیَمِینِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
ابی صباح کِنانی گفت: از امام ابا عبدالله (علیه السلام) پرسیدم: شتر قربانی چگونه ذبح می شود؟ امام (علیه السلام) فرمود: شتر قربانی باید در حالی که ایستاده است، از سمت راست ذبح شود.
18840- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ الْبَجَلِیِّ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ یَنْحَرُ بَدَنَتَهُ مَعْقُولَةً یَدُهَا الْیُسْرَی ثُمَّ یَقُومُ بِهِ (6) مِنْ جَانِبِ یَدِهَا الْیُمْنَی وَ یَقُولُ بِسْمِ اللَّهِ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُمَّ هَذَا مِنْکَ وَ لَکَ اللَّهُمَّ تَقَبَّلْهُ مِنِّی- ثُمَّ یَطْعُنُ فِی لَبَّتِهَا ثُمَّ یُخْرِجُ السِّکِّینَ بِیَدِهِ فَإِذَا وَجَبَتْ قَطَعَ مَوْضِعَ الذَّبْحِ بِیَدِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
ابی خدیده گفت: دیدم امام ابا عبدالله (علیه السلام) را که شتر قربانی اش را در حالی که دست هایش بسته شده بود، ذبح می کرد. سپس با شتر از سمت دست راست آن حرکت می کرد و می گفت: «بسم الله، الله اکبر، اللهم هذا منك و لك، اللهم تقبله مني.» سپس در زیر گردنش ضربه می زد و سپس چاقو را با دست خود بیرون می آورد و وقتی شتر به زمین افتاد، محل ذبح را با دست خود می برید.
18841- 4- (8) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ
ص: 148
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع النَّحْرُ فِی اللَّبَّةِ وَ الذَّبْحُ فِی الْحَلْقِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار گفت: امام ابا عبدالله (علیه السلام) فرمود: نحر در لبّه (زیر گردن، در نزدیکی گلو) و ذبح در حلق (گلو) است.
18842- 5- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْبَدَنَةِ کَیْفَ یَنْحَرُهَا قَائِمَةً أَوْ بَارِکَةً قَالَ یَعْقِلُهَا وَ إِنْ شَاءَ قَائِمَةً وَ إِنْ شَاءَ بَارِکَةً.
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش روایت کرده است که گفت: از او درباره نحوه ذبح شتر قربانی پرسیدم که آیا باید در حالی که ایستاده است ذبح شود یا در حالت نشسته؟ گفت: می تواند آن را در حالی که ایستاده است ذبح کند و یا در حالی که نشسته است، هر طور که بخواهد.
(4) 36 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَوَلِّی الذَّبْحِ بِنَفْسِهِ حَتَّی الْمَرْأَةِ وَ جَعْلِ یَدِ الصَّبِیِّ مَعَ یَدِ الذَّابِحِ وَ اسْتِحْبَابِ تَعَدُّدِ الْهَدْیِ وَ کَثْرَتِهِ وَ جَوَازِ ذَبْحِ هَدْیِ الْغَیْرِ بِإِذْنِهِ
******
ترجمه:
18843- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَذْبَحْ لَکَ الْیَهُودِیُّ وَ لَا النَّصْرَانِیُّ أُضْحِیَّتَکَ فَإِنْ کَانَتِ امْرَأَةً فَلْتَذْبَحْ لِنَفْسِهَا وَ لْتَسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَ تَقُولُ وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً مُسْلِماً (6) اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: لَا یَذْبَحْ لَکَ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
حلبی از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: یهودی یا مسیحی نباید قربانی تو را ذبح کند. اگر قربانی کننده یک زن باشد، باید خودش برای خودش قربانی کند و رو به قبله بایستد و بگوید: "رویم را به سوی کسی که آسمان ها و زمین را آفریده، گرداندم، در حالی که حق گرا و مسلمانم. خدایا، این از تو است و برای تو."
ص: 149
18844- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَضَعُ (2) السِّکِّینَ فِی یَدِ الصَّبِیِّ ثُمَّ یَقْبِضُ عَلَی یَدَیْهِ الرَّجُلُ (3) فَیَذْبَحُ.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده است که در حدیثی فرمودند: علی بن الحسین (ع) چاقو را در دست کودک قرار می داد، سپس مرد (فرد بالغ) دست های کودک را می گرفت و قربانی را ذبح می کرد.
18845- 3- (4) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ نَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِیَدِهِ ثَلَاثاً وَ سِتِّینَ وَ نَحَرَ عَلِیٌّ ع مَا غَبَرَ قُلْتُ سَبْعاً وَ ثَلَاثِینَ قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
حماد بن عثمان از امام صادق (ع) نقل کرده است که شنیدم ایشان می فرمود: پیامبر خدا (ص) با دست خود شصت و سه شتر را قربانی کرد و علی (ع) باقی مانده را قربانی کرد. گفتم: سی و هفت شتر؟ فرمود: بله.
18846- 4- (5) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَبَّادٍ الرَّوَاجِنِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سَعِیدٍ (6) عَنْ بِشْرِ بْنِ زَیْدٍ (7) قَالَ: قَالَ رَسُولَ اللَّهِ ص لِفَاطِمَةَ ع- اشْهَدِی ذَبْحَ ذَبِیحَتِکِ فَإِنَّ أَوَّلَ قَطْرَةٍ مِنْهَا یَغْفِرُ اللَّهُ بِهَا (8) کُلَّ ذَنْبٍ عَلَیْکِ وَ کُلَّ خَطِیئَةٍ عَلَیْکِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ هَذَا لِلْمُسْلِمِینَ عَامَّةً (9).
******
ترجمه:
بشر بن زید روایت کرده است که پیامبر خدا (ص) به فاطمه (ع) فرمود: «در هنگام ذبح قربانی ات حاضر باش، زیرا با اولین قطره خونی که از آن جاری می شود، خداوند همه گناهان و خطاهای تو را می بخشد.» و سپس فرمود: «این حکم برای همه مسلمانان به طور عام نیز هست.»
18847- 5- (10) وَ عَنْهُ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 150
قَالَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَجْعَلُ السِّکِّینَ فِی یَدِ الصَّبِیِّ ثُمَّ یَقْبِضُ الرَّجُلُ عَلَی یَدِ الصَّبِیِّ فَیَذْبَحُ.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده است که در حدیثی فرمودند: علی بن الحسین (ع) چاقو را در دست کودک قرار می داد، سپس مرد (فرد بالغ) دست های کودک را می گرفت و قربانی را ذبح می کرد.
18848- 6- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص سَاقَ مَعَهُ مِائَةَ بَدَنَةٍ فَجَعَلَ لِعَلِیٍّ ع مِنْهَا أَرْبَعاً وَ ثَلَاثِینَ وَ لِنَفْسِهِ سِتّاً وَ سِتِّینَ وَ نَحَرَهَا کُلَّهَا بِیَدِهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَفْتَخِرُ عَلَی الصَّحَابَةِ- فَقَالَ (2) مَنْ فِیکُمْ مِثْلِی وَ أَنَا الَّذِی ذَبَحَ رَسُولُ اللَّهِ ص هَدْیَهُ (3) بِیَدِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی جَوَازِ الذَّبْحِ عَنِ الْغَیْرِ فِی الْإِفَاضَةِ مِنَ الْمَشْعَرِ قَبْلَ الْفَجْرِ (4).
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین نقل کرده است: پیامبر (ص) صد شتر قربانی با خود همراه داشت. از آن تعداد، سی و سه شتر را برای علی (ع) و شصت و شش شتر را برای خود نگه داشت. و همه آن ها را با دست خود قربانی کرد. تا جایی که علی (ع) به این موضوع بر یاران افتخار می کرد و می گفت: «چه کسی در میان شما مانند من است، در حالی که پیامبر خدا (ص) قربانی خود را با دست خود برای من ذبح کرد؟»
(5) 37 بَابُ وُجُوبِ التَّسْمِیَةِ وَ اسْتِقْبَالِ الْقِبْلَةِ عِنْدَ ذَبْحِ الْهَدْیِ وَ نَحْرِهِ وَ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ
******
ترجمه:
18849- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اشْتَرَیْتَ هَدْیَکَ فَاسْتَقْبِلْ بِهِ الْقِبْلَةَ وَ انْحَرْهُ أَوِ اذْبَحْهُ وَ قُلْ وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ- إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ لا
ص: 151
شَرِیکَ لَهُ وَ بِذلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ- اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ (1) وَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنِّی ثُمَّ أَمِرَّ السِّکِّینَ وَ لَا تَنْخَعْهَا حَتَّی تَمُوتَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ قَالَ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (2) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «وقتی قربانی ات را خریدی، آن را رو به قبله قرار بده و آن را ذبح یا نحر کن و بگو: "رویم را به سوی کسی که آسمان ها و زمین را آفریده است، گرداندم، در حالی که حق گرا و مسلمانم و از مشرکان نیستم. به راستی که نماز من و قربانی من و زندگی و مرگ من برای خداوند، پروردگار جهانیان است. او شریکی ندارد و به این امر مأمور شده ام و من از مسلمانان هستم. خدایا، این از تو است و برای توست. به نام خدا، و با خدا، و خدا بزرگ تر است. خدایا، آن را از من بپذیر." سپس چاقو را بکش، ولی نخاع(سر) آن را قطع نکن تا بمیرد.»
18850- 2- (4) قَالَ الصَّدُوقُ وَ کَانَ عَلِیٌّ ع (5) یُضَحِّی عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص- کُلَّ سَنَةٍ بِکَبْشٍ فَیَذْبَحُهُ وَ یَقُولُ بِسْمِ اللَّهِ وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ- إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ اللَّهُمَّ هَذَا عَنْ نَبِیِّکَ- وَ یَذْبَحُ (6) کَبْشاً آخَرَ عَنْ نَفْسِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
******
ترجمه:
شیخ صدوق گفته است که علی (ع) هر سال به نیابت از پیامبر خدا (ص) گوسفندی قربانی می کرد. او هنگام ذبح گوسفند می گفت: «به نام خدا، رویم را به سوی کسی که آسمان ها و زمین را آفریده است، گرداندم، در حالی که حق گرا و مسلمانم و از مشرکان نیستم. به راستی که نماز من و قربانی من و زندگی و مرگ من برای خداوند، پروردگار جهانیان است. خدایا، این از تو است و برای توست. خدایا، این قربانی را به نیابت از پیامبرت می پذیرم.» سپس گوسفند دیگری را نیز برای خود قربانی می کرد.
ص: 152
(1) 38 بَابُ أَنَّ مَنْ نَسِیَ التَّسْمِیَةَ عِنْدَ الذَّبْحِ لَمْ تَحْرُمْ ذَبِیحَتُهُ وَ اسْتُحِبَّ التَّسْمِیَةُ عِنْدَ الْأَکْلِ وَ وُجُوبِ نَحْرِ الْإِبِلِ وَ ذَبْحِ غَیْرِهَا
******
ترجمه:
18851- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِذَا ذَبَحَ لَکُمُ (3) الْمُسْلِمُ وَ لَمْ یُسَمِّ وَ نَسِیَ فَکُلْ مِنْ ذَبِیحَتِهِ وَ سَمِّ اللَّهَ عَلَی مَا تَأْکُلُ.
******
ترجمه:
ابن سنان روایت کرده است که شنیدم امام صادق (ع) می فرمود: «اگر مسلمانی برای شما ذبح کرد و نام خدا را نبرد و فراموش کرد، از ذبیحه اش بخورید و هنگام خوردن بگویید: "به نام خدا".»
18852- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: النَّحْرُ فِی اللَّبَّةِ وَ الذَّبْحُ فِی الْحَلْقِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : محل نحرگردن ومحل ذبح گلوی حیوان است .
18853- 3- (5) قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع کُلُّ مَنْحُورٍ مَذْبُوحٍ حَرَامٌ وَ کُلُّ مَذْبُوحٍ مَنْحُورٍ حَرَامٌ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی مَحَلِّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی (6).
******
ترجمه:
حضرت صادق : حیوانی را که باید نحرکنی اگرآنرا ذبح کنی حرام می شود وهرحیوانی را باید ذبح کنی اگرنحرکنی حرام می شود .
ص: 153
(1) 39 بَابُ وُجُوبِ الِابْتِدَاءِ بِالرَّمْیِ ثُمَّ بِالذَّبْحِ ثُمَّ الْحَلْقِ فَإِنْ خَالَفَ نَاسِیاً أَوْ جَاهِلًا أَوْ عَامِداً أَجْزَأَهُ
******
ترجمه:
18854- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (3) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا رَمَیْتَ الْجَمْرَةَ فَاشْتَرِ هَدْیَکَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : وقتی جمرات رارمی کردی قربانیت را بخر .
18855- 2- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ النِّسَاءِ قَالَ تَقِفُ بِهِنَّ بِجَمْعٍ- ثُمَّ أَفِضْ بِهِنَّ حَتَّی تَأْتِیَ (5) الْجَمْرَةَ الْعُظْمَی- فَیَرْمِینَ الْجَمْرَةَ- فَإِنْ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِنَّ ذَبْحٌ فَلْیَأْخُذْنَ مِنْ شُعُورِهِنَّ وَ یُقَصِّرْنَ مِنْ أَظْفَارِهِنَّ.
******
ترجمه:
سعید اعرج در حدیثی نقل می کند که او از امام صادق (ع) دربارهٔ زنان پرسید. امام صادق (ع) فرمودند: «زنان باید در مزدلفه توقف کنند، سپس با آن ها به حرکت درآ تا به جمره عقبه برسند. در آنجا سنگریزه به جمره پرتاب کنند. اگر قربانی بر آن ها واجب نباشد، باید مقداری از موی سر خود را کوتاه کرده و ناخن های خود را کوتاه کنند.»
18856- 3- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ تَبْدَأُ بِمِنًی بِالذَّبْحِ قَبْلَ الْحَلْقِ وَ فِی الْعَقِیقَةِ بِالْحَلْقِ قَبْلَ الذَّبْحِ.
******
ترجمه:
جمیل از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «در منا (برای قربانی) ذبح را قبل از تراشیدن سر انجام بده، اما در مراسم عقیقه، تراشیدن سر را قبل از ذبح انجام بده.»
18857- 4- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ
ص: 154
جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَزُورُ الْبَیْتَ- قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَ قَالَ لَا یَنْبَغِی إِلَّا أَنْ یَکُونَ نَاسِیاً ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أَتَاهُ أُنَاسٌ یَوْمَ النَّحْرِ- فَقَالَ بَعْضُهُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّی حَلَقْتُ (1) قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ وَ قَالَ بَعْضُهُمْ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِیَ فَلَمْ یَتْرُکُوا شَیْئاً کَانَ یَنْبَغِی (2) أَنْ یُؤَخِّرُوهُ إِلَّا قَدَّمُوهُ فَقَالَ لَا حَرَجَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (3)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَلَمْ یَتْرُکُوا شَیْئاً کَانَ یَنْبَغِی لَهُمْ أَنْ یُقَدِّمُوهُ إِلَّا أَخَّرُوهُ وَ لَا شَیْئاً کَانَ یَنْبَغِی لَهُمْ أَنْ یُؤَخِّرُوهُ إِلَّا قَدَّمُوهُ فَقَالَ لَا حَرَجَ (5)
******
ترجمه:
جمیل بن دراج گفت: از امام صادق (ع) دربارهٔ مردی که خانه خدا (کعبه) را زیارت می کند، قبل از آنکه سرش را بتراشد، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: «این کار مناسب نیست مگر اینکه فراموش کرده باشد.» سپس فرمود: «روزی که نحر (قربانی) انجام می شد، گروهی نزد پیامبر اکرم (ص) آمدند و برخی گفتند: 'ای پیامبر خدا، من قبل از ذبح، سرم را تراشیده ام.' و برخی گفتند: 'من قبل از رمی جمار، سرم را تراشیده ام.' چیزی را که باید مقدم می داشتند، به تاخیراندخته وچیزی را که باید به تاخرمی انداختند مقدم انداخته بودند.. سپس فرمود: 'هیچ اشکالی ندارد.'»
18858- 5- (6) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یَذْبَحَ بِمِنًی حَتَّی زَارَ الْبَیْتَ- فَاشْتَرَی بِمَکَّةَ ثُمَّ ذَبَحَ قَالَ لَا بَأْسَ قَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده است که در مورد مردی که فراموش کرده بود در منا قربانی کند و تا اینکه به مکه رفته و سپس قربانی کرده بود، پرسید. امام (ع) فرمودند: «اشکالی ندارد، قربانی او صحیح است و کافی است.»
18859- 6- (8) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 155
مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِنَا رَمَی الْجَمْرَةَ یَوْمَ النَّحْرِ- وَ حَلَقَ قَبْلَ أَنْ یَذْبَحَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص (لَمَّا کَانَ یَوْمُ النَّحْرِ)- (1) أَتَاهُ طَوَائِفُ مِنَ الْمُسْلِمِینَ- فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ ذَبَحْنَا مِنْ قَبْلِ أَنْ نَرْمِیَ وَ حَلَقْنَا مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذْبَحَ فَلَمْ یَبْقَ شَیْ ءٌ مِمَّا یَنْبَغِی (2) أَنْ یُقَدِّمُوهُ إِلَّا أَخَّرُوهُ وَ لَا شَیْ ءٌ مِمَّا یَنْبَغِی (3) أَنْ یُؤَخِّرُوهُ إِلَّا قَدَّمُوهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا حَرَجَ لَا حَرَجَ (4).
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5) أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی النِّسْیَانِ لِمَا مَرَّ (6).
******
ترجمه:
محمد بن ابی نصربه امام محمد باقر (ع) گفت: گفتم: «ای پسر پیامبر، یکی از دوستان ما در روز نحر جمار را رمی کرد و سپس سرش را تراشید قبل از آنکه قربانی کند.» امام (ع) فرمودند: «روزی که نحر (قربانی) انجام می شد، گروهی از مسلمانان نزد پیامبر اکرم (ص) آمدند و گفتند: 'ای پیامبر خدا، ما قربانی کردیم قبل از آنکه جمار را رمی کنیم و سرمان را تراشیدیم قبل از آنکه قربانی کنیم.' چیزی را که باید مقدم می داشتند، به تاخیراندخته وچیزی را که باید به تاخرمی انداختند مقدم انداخته بودند. سپس فرمود: 'هیچ اشکالی ندارد، هیچ اشکالی ندارد.'»
18860- 7- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اشْتَرَیْتَ أُضْحِیَّتَکَ وَ قَمَطْتَهَا (8) فِی جَانِبِ رَحْلِکَ فَقَدْ بَلَغَ الْهَدْیُ مَحِلَّهُ فَإِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَحْلِقَ فَاحْلِقْ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: إِذَا اشْتَرَیْتَ أُضْحِیَّتَکَ وَ وَزَنْتَ ثَمَنَهَا وَ صَارَتْ فِی رَحْلِکَ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (9).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 156
قَالَ: إِذَا اشْتَرَی الرَّجُلُ هَدْیَهُ وَ قَمَطَهُ فِی بَیْتِهِ فَقَدْ بَلَغَ مَحِلَّهُ فَإِنْ شَاءَ فَلْیَحْلِقْ (1).
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْحَلْقِ بَعْدَ الذَّبْحِ وَ قَدْ عَمِلَ بَعْضُ الْأَصْحَابِ بِظَاهِرِهِ (2) وَ یَأْتِی فِی الْحَلْقِ حَدِیثٌ بِمَعْنَاهُ (3) وَ مَا قُلْنَاهُ أَحْوَطُ.
******
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «اگر قربانی خود را خریدی و آن را در کنار بار خود (روی شتر یا در وسیله نقلیه) قرار دادی، بدان که قربانی به محل خود رسیده است. اگر بخواهی، می توانی سر خود را بتراشی.»
18861- 8- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ حَلَقَ قَبْلَ أَنْ یَذْبَحَ قَالَ یَذْبَحُ وَ یُعِیدُ الْمُوسَی لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ وَ لا تَحْلِقُوا رُؤُسَکُمْ حَتَّی یَبْلُغَ الْهَدْیُ مَحِلَّهُ (5).
******
ترجمه:
عمار ساباطی در حدیثی نقل می کند که از امام صادق (ع) دربارهٔ مردی پرسیدم که سرش را قبل از قربانی کردن تراشیده است. امام (ع) فرمودند: «او باید قربانی کند و سپس دوباره سرش را بتراشد، چون خداوند متعال می فرماید: 'و سرهای خود را نزنید تا قربانی به محل خود برسد' (سوره بقره، آیه 196).»
18862- 9- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیٍّ قَالَ: لَا یَحْلِقُ رَأْسَهُ وَ لَا یَزُورُ حَتَّی یُضَحِّیَ فَیَحْلِقُ رَأْسَهُ وَ یَزُورُ مَتَی شَاءَ (7).
******
ترجمه:
موسی بن القاسم از علی (ع) نقل کرده است که فرمود: «کسی که قربانی نکرده، نمی تواند سرش را بتراشد و نمی تواند به زیارت برود تا زمانی که قربانی کرده باشد. پس از قربانی کردن، می تواند سرش را بتراشد و به زیارت برود هر زمان که بخواهد.»
18863- 10- (8) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (9) قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ حَلَقَ رَأْسَهُ قَبْلَ أَنْ یُضَحِّیَ قَالَ لَا بَأْسَ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ وَ لَا یَعُودَنَّ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) نقل کرده است که پرسیدم: «اگر مردی سرش را قبل از قربانی کردن بتراشد، چه باید بکند؟» امام (ع) فرمودند: «اشکالی ندارد و چیزی بر او نیست، ولی نباید دیگرتکرارکند .
18864- 11- (10) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ
ص: 157
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یَذْبَحَ بِمِنًی حَتَّی زَارَ الْبَیْتَ فَاشْتَرَی بِمَکَّةَ ثُمَّ نَحَرَهَا قَالَ لَا بَأْسَ قَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا وَ فِی الْحَلْقِ (2).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده است که در مورد مردی که فراموش کرده بود در منا قربانی کند و تا اینکه به مکه رفته و سپس قربانی کرده بود، پرسید. امام (ع) فرمودند: «اشکالی ندارد، قربانی او صحیح است و کفایت می کند.»
(3) 40 بَابُ حُکْمِ أَکْلِ الْإِنْسَانِ وَ إِطْعَامِهِ وَ إِهْدَائِهِ مِنْ هَدْیِهِ الْمَنْدُوبِ وَ الْوَاجِبِ
******
ترجمه:
18865- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ النَّخَعِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا ذَبَحْتَ أَوْ نَحَرْتَ فَکُلْ وَ أَطْعِمْ کَمَا قَالَ اللَّهُ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ (5) فَقَالَ الْقَانِعُ الَّذِی یَقْنَعُ بِمَا أَعْطَیْتَهُ وَ الْمُعْتَرُّ الَّذِی یَعْتَرِیکَ وَ السَّائِلُ الَّذِی یَسْأَلُکَ فِی یَدَیْهِ وَ الْبَائِسُ الْفَقِیرُ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «وقتی که قربانی کردی یا نحر کردی، از آن بخور و به دیگران نیز بده، همان طور که خداوند فرموده است: 'و از آن [قربانی] بخورید و به قانع و معتر (سائل) بدهید' (سوره حج، آیه 36). قانع کسی است که به چیزی که به او داده اید راضی است، معتر کسی است که به شما نزدیک می شود و نیازمند است، و سائل کسی است که از شما درخواست می کند و دستش به سوی شما دراز است. و بائس فقیر و نیازمند است.»
18866- 2- (6) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ وَ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ جَمَاعَةٍ مِمَّنْ رَوَیْنَا عَنْهُ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ
ص: 158
ع أَنَّهُمَا قَالا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أَمَرَ أَنْ یُؤْخَذَ مِنْ کُلِّ بَدَنَةٍ بَضْعَةٌ فَأَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ ص فَطُبِخَتْ فَأَکَلَ هُوَ وَ عَلِیٌّ وَ حَسَوْا مِنَ الْمَرَقِ وَ قَدْ کَانَ النَّبِیُّ ص أَشْرَکَهُ فِی هَدْیِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ رِوَایَةُ هَذَا الْمَعْنَی فِی کَیْفِیَّةِ الْحَجِّ (1).
******
ترجمه:
حماد بن عیسی و گروهی از راویان از امام باقر (ع) و امام صادق (ع) نقل کرده اند که آنها گفتند: «پیامبر اکرم (ص) دستور دادند که از هر قربانی، تکه ای گوشت برداشته شود. پیامبر (ص) این تکه ها را پخت و خودش و علی (ع) از آن خوردند و از آب گوشت (مرق) نوشیدند. و پیامبر (ص) علی (ع) را در قربانی شریک کرده بود.»
18867- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ سَیْفٍ التَّمَّارِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ سَعِیدَ بْنَ عَبْدِ الْمَلِکِ (3) قَدِمَ حَاجّاً فَلَقِیَ أَبِی- فَقَالَ إِنِّی سُقْتُ هَدْیاً فَکَیْفَ أَصْنَعُ فَقَالَ لَهُ أَبِی أَطْعِمْ أَهْلَکَ ثُلُثاً وَ أَطْعِمِ الْقَانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ ثُلُثاً وَ أَطْعِمِ الْمَسَاکِینَ ثُلُثاً فَقُلْتُ الْمَسَاکِینُ هُمُ السُّؤَّالُ فَقَالَ نَعَمْ وَ قَالَ الْقَانِعُ الَّذِی یَقْنَعُ بِمَا أَرْسَلْتَ إِلَیْهِ مِنَ الْبَضْعَةِ فَمَا فَوْقَهَا وَ الْمُعْتَرُّ یَنْبَغِی لَهُ أَکْثَرُ مِنْ ذَلِکَ هُوَ أَغْنَی مِنَ الْقَانِعِ یَعْتَرِیکَ فَلَا یَسْأَلُکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ سَیْفٍ التَّمَّارِ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
سیف التمار نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمودند: «سعید بن عبد الملک، به عنوان حاجی، به دیدار پدرم آمد و گفت: 'من قربانی آورده ام، چگونه باید عمل کنم؟' پدرم به او گفت: 'یک سوم آن را به خانواده ات بده، یک سوم دیگر را به قانع و معتر بده، و یک سوم باقی مانده را به مستمندان (مساکین) بده.' پرسیدم: 'آیا مستمندان همان سؤالات هستند؟' گفت: 'بله.' سپس امام توضیح دادند: 'قانع کسی است که به چیزی که از شما دریافت کرده، راضی است و بیشتر از آن نمی خواهد. معتر کسی است که نیازمندتر از قانع است و انتظار دارد بیشتر از آنچه داده شده، دریافت کند، اما او از شما چیزی نمی پرسد.'»
18868- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْهَدْیِ مَا یُؤْکَلُ مِنْهُ (أَ شَیْ ءٌ یُهْدِیهِ فِی
ص: 159
الْمُتْعَةِ أَوْ غَیْرِ ذَلِکَ) (1) قَالَ کُلُّ هَدْیٍ مِنْ نُقْصَانِ الْحَجِّ فَلَا تَأْکُلْ مِنْهُ وَ کُلُّ هَدْیٍ مِنْ تَمَامِ الْحَجِّ فَکُلْ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن از امام صادق (ع) نقل کرده است که پرسیدم: «در مورد هدیه (قربانی) چه چیزی از آن را می توان خورد؟ آیا هدیه ای که در عمره یا غیر آن داده می شود، شامل این حکم می شود؟» امام (ع) فرمودند: «هر هدیه ای که از نقص حج (حج تمتّع) است، از آن نخورید، و هر هدیه ای که از کامل بودن حج (حج تمتع) است، می توانید بخورید.»
18869- 5- (2) وَ عَنْهُ عَنْ بُنَانِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: إِذَا أَکَلَ الرَّجُلُ مِنَ الْهَدْیِ تَطَوُّعاً فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ وَ إِنْ کَانَ وَاجِباً فَعَلَیْهِ قِیمَةُ مَا أَکَلَ.
أَقُولُ: هَذَا مَخْصُوصٌ بِالْکَفَّارَاتِ لِمَا مَرَّ (3) وَ لِمَا یَأْتِی (4).
******
ترجمه:
سکونی از جعفر بن محمد (ع) از پدرش (امام باقر (ع)) نقل کرده است که فرمودند: «اگر مردی از قربانی (هدیه) به طور داوطلبانه بخورد، چیزی بر او نیست؛ اما اگر خوردن آن واجب باشد، باید معادل قیمت آنچه خورده را بپردازد.»
18870- 6- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکَاهِلِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُؤْکَلُ مِنَ الْهَدْیِ کُلِّهِ مَضْمُوناً کَانَ أَوْ غَیْرَ مَضْمُونٍ.
******
ترجمه:
عبدالله بن یحیی الکاهلی از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «می توان از هر نوع قربانی، چه ضمانت دار و چه غیرضمانت دار، خورد.»
18871- 7- (6) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ (7) عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ (8) عَنِ الْبُدْنِ الَّتِی تَکُونُ جَزَاءَ الْأَیْمَانِ وَ النِّسَاءِ وَ لِغَیْرِهِ یُؤْکَلُ مِنْهَا قَالَ نَعَمْ یُؤْکَلُ مِنْ کُلِّ الْبُدْنِ.
أَقُولُ: حَمَلَهُمَا الشَّیْخُ عَلَی الضَّرُورَةِ فَیَأْکُلُ وَ یَتَصَدَّقُ بِالْقِیمَةِ لِمَا مَضَی (9) وَ یَأْتِی (10).
******
ترجمه:
جعفر بن بشیر از امام صادق (ع) نقل کرده است که پرسیدم: «در مورد بدنه ها (قربانی هایی) که به عنوان کفاره قسم ها و زنان و غیره قربانی می شود، آیا می توان از آن ها خورد؟» امام (ع) فرمودند: «بله، می توان از هر بدنه ای خورد.»
می گویم :
مرحوم شیخ این این دوروایت بر ضرورت حمل کرده است، بنابراین می توان از آن خورد و ارزش آن را به عنوان صدقه پرداخت کرد.
ص: 160
18872- 8- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع کَانَ یُطْعِمُ مِنْ ذَبِیحَتِهِ الْحَرُورِیَّةَ قُلْتُ وَ هُوَ یَعْلَمُ أَنَّهُمْ حَرُورِیَّةٌ قَالَ نَعَمْ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْمَنْدُوبِ.
******
ترجمه:
هارون بن خارجه از امام صادق (ع) نقل کرده است که علی بن حسین (ع) از قربانی خود به حروریه (خوارج) نیز غذا می داد. پرسیدم: «آیا او می دانست که آن ها حروریه هستند؟» امام (ع) فرمودند: «بله.»
می گویم : این عمل بر اساس مستحب بودن تفسیر شده است.
18873- 9- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یُطْعِمَ الْمُشْرِکَ مِنْ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
ابن سنان از امام صادق (ع) نقل کرده است که ایشان (امام صادق) ناپسند می دانست که از گوشت های قربانی به مشرکین داده شود.
18874- 10- (4) وَ عَنْهُ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ الْقُمِّیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُؤْکَلُ مِنْ کُلِّ هَدْیٍ نَذْراً کَانَ أَوْ جَزَاءً.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ الْوَجْهُ فِی مِثْلِهِ (5).
******
ترجمه:
عبدالملک قمی از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «می توان از هر نوع قربانی، چه نذری باشد و چه کفاره، خورد.»
18875- 11- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص حِینَ نَحَرَ أَنْ یُؤْخَذَ مِنْ کُلِّ بَدَنَةٍ جَذْوَةٌ (7) مِنْ لَحْمِهَا ثُمَّ تُطْرَحَ فِی بُرْمَةٍ ثُمَّ یُطْبَخَ فَأَکَلَ
ص: 161
رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِیٌّ مِنْهَا وَ حَسَیَا مِنْ مَرَقِهَا.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍازامام صادق (ع) نقل کرده اند که گفتند: «پیامبر اکرم (ص) دستور دادند که از هر قربانی، تکه ای گوشت برداشته شود. پیامبر (ص) این تکه ها را پخت و خودش و علی (ع) از آن خوردند و از آب گوشت (مرق) نوشیدند. و پیامبر (ص) علی (ع) را در قربانی شریک کرده بود.»
18876- 12- (1) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ جَلَّ ثَنَاؤُهُ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها- قَالَ إِذَا وَقَعَتْ عَلَی الْأَرْضِ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ (2) قَالَ الْقَانِعُ الَّذِی یَرْضَی بِمَا أَعْطَیْتَهُ وَ لَا یَسْخَطُ وَ لَا یَکْلَحُ وَ لَا یَلْوِی (3) شِدْقَهُ غَضَباً وَ الْمُعْتَرُّ الْمَارُّ بِکَ لِتُطْعِمَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن ابی عبدالله از امام صادق (ع) در تفسیر قول خدای متعال "فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها" نقل کرده است که فرمودند: «وقتی قربانی ها بر زمین می افتند (و آماده ذبح می شوند)، از آن ها بخورید و به قانع و معتر نیز بخورانید.» سپس امام (ع) فرمودند: «قانع کسی است که به آنچه به او داده ای راضی است و ناراضی نمی شود، اخم نمی کند و گونه خود را از روی خشم برنمی گرداند. و معتر کسی است که از نزد تو عبور می کند تا به او غذا بدهی.»
18877- 13- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ فَقَالَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ وَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَتَصَدَّقَانِ بِثُلُثٍ عَلَی جِیرَانِهِمْ وَ ثُلُثٍ عَلَی السُّؤَّالِ وَ ثُلُثٍ یُمْسِکَانِهِ لِأَهْلِ الْبَیْتِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6) وَ کَذَا فِی (الْمُقْنِعِ) (7)
ص: 162
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ (1) عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ بِثُلُثٍ عَلَی جِیرَانِهِمَا وَ ثُلُثٍ عَلَی الْمَسَاکِینِ (2)
******
ترجمه:
ابو صبّاح کنانی گفت: از امام صادق (ع) درباره گوشت های قربانی پرسیدم. امام فرمودند: «علی بن حسین (ع) و امام باقر (ع) یک سوم گوشت قربانی را به همسایگان خود صدقه می دادند، یک سوم دیگر را به نیازمندان، و یک سوم باقی مانده را برای خانواده خود نگه می داشتند.»
18878- 14- (3) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ (4) وَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ الْفَضْلِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ جَلَّ ثَنَاؤُهُ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ (5) قَالَ الْقَانِعُ الَّذِی یَقْنَعُ بِمَا أَعْطَیْتَهُ وَ الْمُعْتَرُّ الَّذِی یَعْتَرِیکَ وَ السَّائِلُ الَّذِی یَسْأَلُکَ فِی یَدَیْهِ وَ الْبَائِسُ هُوَ الْفَقِیرُ.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از امام صادق (ع) در تفسیر قول خدای متعال «فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ» (حج 22:36) نقل کرده است. امام فرمودند: «قانع کسی است که به آنچه به او داده ای راضی است، و معتر کسی است که نزد تو می آید (یا به تو مراجعه می کند). سائل کسی است که با دست هایش از تو درخواست می کند و بائس همان فقیر است.»
18879- 15- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ فِدَاءِ الصَّیْدِ یَأْکُلُ (7) مِنْ لَحْمِهِ فَقَالَ یَأْکُلُ مِنْ أُضْحِیَّتِهِ وَ یَتَصَدَّقُ بِالْفِدَاءِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (8) وَ کَذَا فِی (الْمُقْنِعِ) (9).
******
ترجمه:
حلبی گفت: از امام صادق (ع) درباره فدیه شکار پرسیدم که آیا می توان از گوشت آن خورد؟ امام فرمودند: «از قربانی خودش بخورد و فدیه را صدقه بدهد.»
ص: 163
18880- 16- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (2) وَ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ جَمِیعاً عَنْ یُونُسَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی لَیْثَ بْنَ الْبَخْتَرِیِّ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَهْدَی هَدْیاً فَانْکَسَرَ فَقَالَ إِنْ کَانَ مَضْمُوناً وَ الْمَضْمُونُ مَا کَانَ فِی یَمِینٍ یَعْنِی نَذْراً أَوْ جَزَاءً فَعَلَیْهِ فِدَاؤُهُ قُلْتُ أَ یَأْکُلُ مِنْهُ فَقَالَ لَا إِنَّمَا هُوَ لِلْمَسَاکِینِ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ مَضْمُوناً فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ قُلْتُ أَ یَأْکُلُ مِنْهُ قَالَ یَأْکُلُ مِنْهُ.
******
ترجمه:
ابوبصیر، یعنی لیث بن البختری، گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی که قربانی ای هدیه داده و آن قربانی شکسته شده است، پرسیدم. امام فرمودند: «اگر قربانی ضمانت دار باشد _ و منظور از ضمانت دار آن است که نذری یا کفاره ای باشد _ باید فدیه آن را بپردازد.» گفتم: آیا می تواند از آن بخورد؟ امام فرمودند: «نه، آن تنها برای مستمندان است. اما اگر قربانی ضمانت دار نباشد، چیزی بر عهده او نیست.» گفتم: آیا می تواند از آن بخورد؟ امام فرمودند: «بله، می تواند از آن بخورد.»
18881- 17- (3) قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رُوِیَ أَیْضاً أَنَّهُ یَأْکُلُ مِنْهُ مَضْمُوناً کَانَ أَوْ غَیْرَ مَضْمُونٍ.
******
ترجمه:
کلینی نقل کرده است که همچنین روایت شده است: «او می تواند از آن بخورد، چه قربانی ضمانت دار باشد و چه ضمانت دار نباشد.»
18882- 18- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- سُقْتُ فِی الْعُمْرَةِ بَدَنَةً فَأَیْنَ أَنْحَرُهَا قَالَ بِمَکَّةَ- قُلْتُ أَیَّ شَیْ ءٍ أُعْطِی مِنْهَا قَالَ کُلْ ثُلُثاً وَ أَهْدِ ثُلُثاً وَ تَصَدَّقْ بِثُلُثٍ.
******
ترجمه:
شعیب العقرقوفی روایت کرده است که گفت: «به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: در عمره شتری به همراه آورده ام. کجا آن را قربانی کنم؟» امام (علیه السلام) فرمودند: «در مکه». گفتم: «چه چیزی از آن را بدهم؟» فرمودند: «یک سوم آن را بخور، یک سوم را هدیه کن و یک سوم را صدقه بده.»
18883- 19- (5) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ (6) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ جَمِیعاً عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ
ص: 164
ع عَنِ الْهَدْیِ مَا یَأْکُلُ مِنْهُ الَّذِی یُهْدِیهِ فِی مُتْعَتِهِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ فَقَالَ کَمَا یَأْکُلُ مِنْ هَدْیِهِ (1).
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن ابی عبدالله گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ی گوشت قربانی که در عمره ی تمتع یا غیر از آن هدیه داده می شود، پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمودند: «همان طور که از قربانی خود می خورد، می تواند از آن نیز بخورد.»
18884- 20- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ مَوْلًی لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ ع دَعَا بِبَدَنَةٍ فَنَحَرَهَا فَلَمَّا ضَرَبَ الْجَرَّارُونَ عَرَاقِیبَهَا فَوَقَعَتْ إِلَی الْأَرْضِ وَ کَشَفُوا شَیْئاً مِنْ سَنَامِهَا (3) فَقَالَ اقْطَعُوا وَ کُلُوا مِنْهَا وَ أَطْعِمُوا فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا (4).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ کَذَا الْأَحَادِیثُ الْأَرْبَعَةُ الَّتِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
علی بن اسباط از غلامی از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که: «امام حسن (علیه السلام) در حالتی که بدنۀ شتری را برای قربانی آماده کرده بود، دستور داد تا آن را ذبح کنند. وقتی پوست کن ها پاهای آن را زدند و آن شتر به زمین افتاد و قسمتی از برآمدگی پشتش را نمایان کردند، امام فرمود: 'از آن برش دهید و بخورید و غذا دهید.' زیرا خداوند می فرماید: 'پس وقتی که بدنۀ شتر به زمین افتاد، از آن بخورید و غذا دهید.'»
18885- 21- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص سَاقَ مَعَهُ مِائَةَ بَدَنَةٍ لَهُ وَ لِعَلِیٍّ ع وَ نَحَرَهَا (7) ثُمَّ أَخَذَ مِنْ کُلِّ بَدَنَةٍ جَذْوَةً طَبَخَهَا فِی قِدْرٍ وَ أَکَلَا مِنْهَا وَ حَسَیَا (8) مِنَ الْمَرَقِ.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین نقل کرده است که: «پیامبر (صلى الله عليه وآله) با صد شتر قربانی به همراه خود و علی (علیه السلام) آورد. سپس آن ها را ذبح کرد و از هر شتر تکه ای برداشت و در دیگ پخت. سپس هردو از آن خوردند و از آب گوشت آن نوشیدند .»
18886- 22- (9) قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّمَا
ص: 165
جَعَلَ اللَّهُ هَذَا الْأَضْحَی لِتَشْبَعَ مَسَاکِینُهُمْ (1) مِنَ اللَّحْمِ فَأَطْعِمُوهُمْ.
******
ترجمه:
«رسول الله (ص) فرمود: خداوند این قربانی را قرار داد تا مساکین آنها از گوشت سیر شوند، پس آنها را سیر کنید.»
18887- 23- (2) قَالَ وَ خَطَبَ عَلِیٌّ ع فِی الْأَضْحَی فَقَالَ وَ ذَکَرَ خُطْبَةً مِنْهَا وَ إِذَا ضَحَّیْتُمْ فَکُلُوا وَ أَطْعِمُوا وَ أَهْدُوا وَ احْمَدُوا اللَّهَ عَلَی مَا رَزَقَکُمْ مِنْ بَهِیمَةِ الْأَنْعَامِ.
******
ترجمه:
علی (علیه السلام) در خطبه ای درباره ی قربانی گفت: «وقتی قربانی کردید، از آن بخورید و غذا دهید و هدیه کنید و خداوند را به خاطر نعمتی که از چهارپایان به شما داده، ستایش کنید.»
18888- 24- (3) قَالَ وَ سُئِلَ الصَّادِقُ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ (4) قَالَ الْقَانِعُ الَّذِی (5) یَقْنَعُ بِمَا تُعْطِیهِ وَ الْمُعْتَرُّ الَّذِی یَعْتَرِیکَ.
******
ترجمه:
سؤال شد از امام صادق (علیه السلام) درباره ی آیه ی قرآن که می فرماید: «پس وقتی که بدنۀ قربانی به زمین افتاد، از آن بخورید و غذا دهید، قانع و معتر را.» امام صادق (علیه السلام) فرمود: «قانع کسی است که از چیزی که به او داده اید راضی است و معتر کسی است که به شما روی می آورد.»
18889- 25- (6) قَالَ: وَ کَرِهَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَنْ یُطْعِمَ الْمُشْرِکَ مِنْ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ.
******
ترجمه:
«ابو عبد الله (ع) از دادن گوشت قربانی به مشرکان بیزار بود و آن را ناپسند می دانست.»
18890- 26- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ فِی حَدِیثٍ یَقُولُ فِی آخِرِهِ إِنَّ الْهَدْیَ الْمَضْمُونَ لَا یُؤْکَلُ مِنْهُ إِذَا عَطِبَ فَإِنْ أُکِلَ مِنْهُ غُرِمَ.
******
ترجمه:
حریز در حدیثی می گوید: «در پایان حدیث آمده است که اگر قربانی (هدی) که ضمانت شده است، آسیب ببیند، از آن خورده نمی شود. و اگر از آن خورده شود، باید بهای آن پرداخت شود.»
18891- 27- (8) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ ع کَانَ یَقُولُ لَا یَأْکُلُ الْمُحْرِمُ مِنَ الْفِدْیَةِ وَ لَا الْکَفَّارَاتِ وَ لَا جَزَاءِ الصَّیْدِ وَ یَأْکُلُ مِمَّا سِوَی ذَلِکَ.
******
ترجمه:
ابو البختری از جعفر، و او از پدرش نقل کرده است که علی بن ابی طالب (ع) می فرمود: «محرِم از فدیه، کفارات و جزای صید نمی خورد و از چیزهای غیر از اینها می تواند بخورد.»
ص: 166
18892- 28- (1) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْقَانِعِ (2) قَالَ الْقَانِعُ الَّذِی یَقْنَعُ بِمَا أَعْطَیْتَهُ وَ الْمُعْتَرُّ الَّذِی یَعْتَرِیکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
احمد بن محمد بن ابی نصر البزنطی از امام رضا (ع) نقل کرده است که: «از ایشان درباره ی "الْقَانِعِ" پرسیدم. امام (ع) فرمود: "الْقَانِعُ کسی است که به آنچه به او داده ای راضی است و "الْمُعْتَرُّ" کسی است که به تو مراجعه می کند."»
(5) 41 بَابُ جَوَازِ أَکْلِ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ وَ ادِّخَارِهَا
******
ترجمه:
18893- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ (7) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَهَی (8) رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ بَعْدَ ثَلَاثٍ ثُمَّ أَذِنَ فِیهَا وَ قَالَ کُلُوا مِنْ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ بَعْدَ ذَلِکَ (9) وَ ادَّخِرُوا.
ص: 167
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ (1).
******
ترجمه:
از ابی صباح از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: پیامبر خدا (ص) از خوردن گوشت قربانی ها بعد از سه روز نهی کرد، سپس اجازه داد و فرمود: بعد از آن از گوشت قربانی ها بخورید و آن را ذخیره کنید.
18894- 2- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْحَذَّاءِ عَنْ فَضْلِ بْنِ عُثْمَانَ (3) عَنْ أَبِی الزُّبَیْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ: أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ لَا نَأْکُلَ لُحُومَ الْأَضَاحِیِّ بَعْدَ ثَلَاثَةٍ (4) ثُمَّ أَذِنَ لَنَا أَنْ نَأْکُلَ (5) وَ نُقَدِّدَ وَ نُهْدِیَ إِلَی أَهَالِینَا.
******
ترجمه:
از جابر بن عبدالله انصاری نقل شده است که گفت: پیامبر خدا (ص) به ما دستور داد که بعد از سه روز از گوشت قربانی ها نخوریم، سپس به ما اجازه داد که از آن بخوریم، آن را خشک کنیم و به خانواده هایمان هدیه دهیم.
18895- 3- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَی أَنْ تُحْبَسَ لُحُومُ الْأَضَاحِیِّ فَوْقَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی أَنَّهُ نَهَی عَنْ ذَلِکَ ثُمَّ أَذِنَ فِیهِ لِمَا مَرَّ (7) وَ یُمْکِنُ الْحَمْلُ عَلَی الْکَرَاهَةِ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل شده است که فرمود: پیامبر خدا (ص) نهی کرد از اینکه گوشت های قربانی بیش از سه روز نگهداری شوند.
18896- 4- (8) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ
ص: 168
بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَانَ (1) النَّبِیُّ ص نَهَی أَنْ تُحْبَسَ لُحُومُ الْأَضَاحِیِّ فَوْقَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ مِنْ أَجْلِ الْحَاجَةِ فَأَمَّا الْیَوْمَ فَلَا بَأْسَ بِهِ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل شده است که فرمود: پیامبر (ص) به دلیل نیازمندی (مردم) نهی کرده بود که گوشت های قربانی بیش از سه روز نگهداری شوند، اما امروز (در شرایط فعلی) اشکالی ندارد.
18897- 5- (2) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ حَبْسِ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ فَوْقَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ بِمِنًی- قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ الْیَوْمَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص إِنَّمَا نَهَی عَنْ ذَلِکَ أَوَّلًا لِأَنَّ النَّاسَ کَانُوا یَوْمَئِذٍ مَجْهُودِینَ فَأَمَّا الْیَوْمَ فَلَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یُونُسَ (3)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ.
******
ترجمه:
از جمیل بن دراج نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره نگهداری گوشت های قربانی بیش از سه روز در مِنی پرسیدم. امام (ع) فرمود: امروز اشکالی ندارد. پیامبر خدا (ص) ابتدا از این کار نهی کرده بود، زیرا در آن زمان مردم نیازمند بودند، اما امروز دیگر اشکالی ندارد.
18898- 6- (4) قَالَ الصَّدُوقُ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کُنَّا نَنْهَی (5) عَنْ إِخْرَاجِ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ لِقِلَّةِ اللَّحْمِ وَ کَثْرَةِ النَّاسِ فَأَمَّا الْیَوْمَ فَقَدْ کَثُرَ اللَّحْمُ وَ قَلَّ النَّاسُ فَلَا بَأْسَ بِإِخْرَاجِهِ.
******
ترجمه:
مرحوم صدوق نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمود: ما از بیرون بردن گوشت های قربانی بعد از سه روز نهی می کردیم، به دلیل کمبود گوشت و زیادی مردم. اما امروز که گوشت فراوان و مردم کم شده اند، بیرون بردن آن اشکالی ندارد.
18899- 7- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ الْعَلَوِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ خَالِهِ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص نَهَیْتُکُمْ عَنْ ثَلَاثٍ نَهَیْتُکُمْ عَنْ زِیَارَةِ الْقُبُورِ أَلَا
ص: 169
فَزُورُوهَا وَ نَهَیْتُکُمْ عَنْ إِخْرَاجِ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ مِنْ مِنًی بَعْدَ ثَلَاثٍ أَلَا فَکُلُوا وَ ادَّخِرُوا وَ نَهَیْتُکُمْ عَنِ النَّبِیذِ أَلَا فَانْبِذُوا وَ کُلُّ مُسْکِرٍ حَرَامٌ یَعْنِی الَّذِی یُنْبَذُ بِالْغَدَاةِ وَ یُشْرَبُ بِالْعَشِیِّ وَ یُنْبَذُ بِالْعَشِیِّ وَ یُشْرَبُ بِالْغَدَاةِ فَإِذَا غَلَی فَهُوَ حَرَامٌ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از زید بن علی، از پدرش، از جدش، از علی (ع) نقل شده است که پیامبر خدا (ص) فرمود: من شما را از سه چیز نهی کردم: شما را از زیارت قبور نهی کردم، اکنون از آنها بازدید کنید. شما را از بیرون بردن گوشت های قربانی از مِنی بعد از سه روز نهی کردم، اکنون بدانید که بخورید و ذخیره کنید. و شما را از نبیذ نهی کردم، اکنون بدانید که نبیذ درست کنید، اما هر مسکری حرام است؛ یعنی نبیذی که صبح تهیه می شود و شب نوشیده می شود، یا نبیذی که شب تهیه می شود و صبح نوشیده می شود، و هرگاه جوشید، حرام است.
(2) 42 بَابُ کَرَاهَةِ إِخْرَاجِ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ مِنْ مِنًی إِلَّا السَّنَامَ
******
ترجمه:
18900- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ اللَّحْمِ أَ یُخْرَجُ بِهِ مِنَ الْحَرَمِ- فَقَالَ لَا یُخْرَجُ مِنْهُ بِشَیْ ءٍ إِلَّا السَّنَامِ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که از یکی از امامان (ع) پرسیدم: آیا می توان گوشت را از حرم بیرون برد؟ امام (ع) فرمود: بعد از سه روز، هیچ چیزی از آن بیرون برده نمی شود مگر کوهان.
18901- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُخْرِجَنَّ شَیْئاً مِنْ لَحْمِ الْهَدْیِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : چیزی ازگوشتهای قربانی را(ازمنی) خارج نکنید .
18902- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: لَا یَتَزَوَّدِ الْحَاجُّ مِنْ أُضْحِیَّتِهِ وَ لَهُ أَنْ یَأْکُلَ مِنْهَا (6) بِمِنًی أَیَّامَهَا (7) قَالَ وَ هَذِهِ مَسْأَلَةُ شِهَابٍ کَتَبَ إِلَیْهِ فِیهَا.
ص: 170
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (1) وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَیْنِ الْأَوَّلَیْنِ.
******
ترجمه:
ازیکی ازدوامام علیهما السلام : حجاج حق ندارند ازگوشتهای قربانی توشه سفرخود قراردهند فقط می توانند درایام ازآنها بخورند .
18903- 4- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَا یَتَزَوَّدِ الْحَاجُّ مِنْ أُضْحِیَّتِهِ وَ لَهُ أَنْ یَأْکُلَ مِنْهَا أَیَّامَهَا إِلَّا السَّنَامَ فَإِنَّهُ دَوَاءٌ قَالَ أَحْمَدُ وَ قَالَ لَا بَأْسَ أَنْ یَشْتَرِیَ الْحَاجُّ مِنْ لَحْمِ مِنًی وَ یَتَزَوَّدَهُ.
******
ترجمه:
از علی از امام کاظم (ع) نقل شده است که شنیدم می فرمود: حاجی نباید از گوشت قربانی خود توشه بردارد، اما می تواند در همان روزها از آن بخورد، مگر کوهان، زیرا که دارو است. احمد (راوی) می گوید: همچنین فرمود: اشکالی ندارد که حاجی گوشت مِنی را بخرد و از آن به عنوان توشه بردارد.
18904- 5- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ (4) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ إِخْرَاجِ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ مِنْ مِنًی فَقَالَ کُنَّا نَقُولُ لَا یُخْرَجُ مِنْهَا بِشَیْ ءٍ لِحَاجَةِ النَّاسِ إِلَیْهِ فَأَمَّا الْیَوْمَ فَقَدْ کَثُرَ النَّاسُ فَلَا بَأْسَ بِإِخْرَاجِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی إِخْرَاجِ مَا یَشْتَرِیهِ مِنْ أُضْحِیَّةِ غَیْرِهِ وَ یُمْکِنُ حَمْلُهُ عَلَی نَفْیِ التَّحْرِیمِ وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام صادق (ع) نقل شده است که گفتم: درباره بیرون بردن گوشت های قربانی از مِنی پرسیدم. امام (ع) فرمود: ما می گفتیم که چیزی از آن بیرون برده نشود، به دلیل نیاز مردم به آن. اما امروز که مردم زیاد شده اند، اشکالی در بیرون بردن آن نیست.
می گویم:
مرحوم شیخ این روایت را به بیرون بردن گوشتی که شخص از قربانی دیگری خریداری می کند، تفسیر کرده است و می توان آن را به نفی تحریم تفسیر کرد. همچنین روایاتی که به برخی از مقصود اشاره دارند، پیش تر آمده است.
ص: 171
(1) 43 بَابُ کَرَاهَةِ إِعْطَاءِ الْجَزَّارِ جِلَالَ (2) الْأَضَاحِیِّ وَ الْهَدْیِ وَ قَلَائِدَهَا وَ جُلُودَهَا وَ الْخُرُوجِ بِهِ مِنْ مِنًی بَلْ یَتَصَدَّقُ بِهِ أَوْ بِقِیمَتِهِ إِنِ احْتَاجَ إِلَیْهِ
******
ترجمه:
18905- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُعْطَی الْجَزَّارُ مِنْ جُلُودِ الْهَدْیِ وَ جِلَالِهَا (4) شَیْئاً.
******
ترجمه:
از حفص بن البختری از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: پیامبر خدا (ص) نهی کرد که به قصاب از پوست ها و پشم های قربانی چیزی داده شود.
18906- 2- (5) قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةِ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُنْتَفَعُ بِجِلْدِ الْأُضْحِیَّةِ وَ یُشْتَرَی بِهِ الْمَتَاعُ وَ إِنْ تُصُدِّقَ بِهِ فَهُوَ أَفْضَلُ وَ قَالَ نَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص بُدْنَهُ وَ لَمْ یُعْطِ الْجَزَّارِینَ جُلُودَهَا وَ لَا قَلَائِدَهَا وَ لَا جِلَالَهَا وَ لَکِنْ تَصَدَّقَ بِهِ وَ لَا تُعْطِ السَّلَّاخَ مِنْهَا شَیْئاً وَ لَکِنْ أَعْطِهِ مِنْ غَیْرِ ذَلِکَ.
******
ترجمه:
به این مضمون از عمار نقل شده است که از امام صادق (ع) پرسیدم: آیا می توان از پوست قربانی استفاده کرد؟ امام (ع) فرمود: می توان از پوست قربانی بهره برد و با آن متاع خرید، و اگر آن را صدقه دهید، بهتر است. پیامبر خدا (ص) شترقربانی را ذبح کرد و به قصابان از پوست ها، گردن بندها و پشم های قربانی چیزی نداد، اما آنها را صدقه داد و چیزی از آن به قصابان نداد، بلکه باید از غیر این موارد به آنها داده شود.
18907- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ذَبَحَ
ص: 172
رَسُولُ اللَّهِ ص إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَمْ یُعْطِ الْجَزَّارِینَ مِنْ جِلَالِهَا وَ لَا مِنْ قَلَائِدِهَا وَ لَا مِنْ جُلُودِهَا وَ لَکِنْ تَصَدَّقَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (1).
******
ترجمه:
حضرت صادق : پیامبر خدا (ص) شترقربانی را ذبح کرد و به قصابان از پوست ها، گردن بندها و پشم های قربانی چیزی نداد، اما آنها را صدقه داد و چیزی از آن به قصابان نداد، بلکه باید از غیر این موارد به آنها داده شود.
18908- 4- (2) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ جُلُودِ الْأَضَاحِیِّ هَلْ یَصْلُحُ لِمَنْ ضَحَّی بِهَا أَنْ یَجْعَلَهَا جِرَاباً قَالَ لَا یَصْلُحُ أَنْ یَجْعَلَهَا جِرَاباً إِلَّا أَنْ یَتَصَدَّقَ بِثَمَنِهَا.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی (کِتَابِهِ) (3)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از علی بن جعفر از برادرش امام کاظم (ع) نقل شده است که پرسیدم: آیا مناسب است که کسی که قربانی کرده، پوست های قربانی را به عنوان کیسه استفاده کند؟ امام (ع) فرمود: نمی توان از پوست های قربانی به عنوان کیسه استفاده کرد مگر اینکه پول آن را صدقه بدهد.
18909- 5- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ وَ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْإِهَابِ فَقَالَ تَصَدَّقُ بِهِ أَوْ تَجْعَلُهُ مُصَلًّی یُنْتَفَعُ بِهِ فِی الْبَیْتِ وَ لَا تُعْطِهِ الْجَزَّارِینَ وَ قَالَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُعْطَی جِلَالُهَا وَ جُلُودُهَا وَ قَلَائِدُهَا الْجَزَّارِینَ وَ أَمَرَهُ أَنْ یَتَصَدَّقَ بِهَا.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که گفتم: از امام صادق (ع) درباره پوست ها (اهاب) پرسیدم. امام (ع) فرمود: می توان آنها را صدقه داد یا به عنوان محل عبادت در خانه استفاده کرد، اما نباید آنها را به قصابان داد. پیامبر خدا (ص) نهی کرد که پوست ها، پشم ها و گردن بندهای قربانی به قصابان داده شود و دستور داد که باید آنها را صدقه داد.
18910- 6- (6) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادٍ جَمِیعاً عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْهَدْیِ أَ یُخْرَجُ شَیْ ءٌ مِنْهُ عَنِ الْحَرَمِ- (7) فَقَالَ بِالْجِلْدِ وَ السَّنَامِ وَ الشَّیْ ءِ یُنْتَفَعُ بِهِ
ص: 173
قُلْتُ إِنَّهُ بَلَغْنَا عَنْ أَبِیکَ أَنَّهُ قَالَ لَا یُخْرَجُ مِنَ الْهَدْیِ الْمَضْمُونِ شَیْئاً قَالَ بَلْ (1) یُخْرَجُ بِالشَّیْ ءِ یُنْتَفَعُ بِهِ.
وَ زَادَ فِیهِ أَحْمَدُ وَ لَا یُخْرَجُ بِشَیْ ءٍ (2) مِنَ اللَّحْمِ مِنَ الْحَرَمِ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ تَصَدَّقَ بِثَمَنِهِ لِمَا مَرَّ (3).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده است که از امام کاظم (ع) درباره قربانی پرسیدم: آیا می توان چیزی از آن را از حرم بیرون برد؟ امام (ع) فرمود: فقط پوست، کوهان و چیزهایی که به آنها بهره برداری می شود، می توانند بیرون برده شوند. گفتم: به ما رسید که پدر شما گفته است: هیچ چیزی از قربانیِ واجب نمی توان از حرم بیرون برد. امام (ع) فرمود: بلکه می توان چیزهایی که از آنها بهره برداری می شود، بیرون برد. و احمد(راوی) اضافه کرد که هیچ قطعه ای از گوشت قربانی نمی تواند از حرم بیرون برده شود.
18911- 7- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ النَّبِیِّ ص وَ الْأَئِمَّةِ ع أَنَّهُ إِنَّمَا یَجُوزُ لِلرَّجُلِ أَنْ یَدْفَعَ الْأُضْحِیَّةَ إِلَی مَنْ یَسْلَخُهَا بِجِلْدِهَا لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی قَالَ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا (5) وَ الْجِلْدُ لَا یُؤْکَلُ وَ لَا یُطْعَمُ وَ لَا یَجُوزُ ذَلِکَ فِی الْهَدْیِ.
******
ترجمه:
از محمد بن علی بن الحسین نقل شده است که از پیامبر (ص) و ائمه (ع) نقل شده است که: مرد می تواند قربانی را به کسی بدهد که پوستش بکند، زیرا خداوند متعال فرمود: «از آن بخورید و دیگران را غذا دهید» (سوره حج، آیه 36). پوست خورده نمی شود و نمی توان آن را به عنوان غذا استفاده کرد و این در قربانی (هدی) مجاز نیست.
18912- 8- (6) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی الْأَزْرَقِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی إِبْرَاهِیمَ ع الرَّجُلُ یُعْطِی الْأُضْحِیَّةَ مَنْ یَسْلَخُهَا بِجِلْدِهَا قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِنَّمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا (7) وَ الْجِلْدُ لَا یُؤْکَلُ وَ لَا یُطْعَمُ.
******
ترجمه:
از صفوان بن یحیی الأزرق نقل شده است که گفتم: آیا اشکالی ندارد که کسی قربانی را به کسی بدهد که آن را با پوستش بکند؟ امام ابی ابراهیم (ع) فرمود: اشکالی ندارد. خداوند متعال فرمود: «از آن بخورید و دیگران را غذا دهید» (سوره حج، آیه 36). پوست خورده نمی شود و نمی توان آن را به عنوان غذا استفاده کرد .
ص: 174
(1) 44 بَابُ أَنَّ مَنْ عَدِمَ الْهَدْیَ وَ وَجَدَ الثَّمَنَ وَجَبَ أَنْ یُخَلِّفَهُ عِنْدَ ثِقَةٍ یَشْتَرِیهِ وَ یَذْبَحُهُ فِی ذِی الْحِجَّةِ وَ إِلَّا فَمِنْ قَابِلٍ فِیهِ وَ مَنْ وَجَدَ الثَّمَنَ بَعْدَ أَیَّامِ الذَّبْحِ صَامَ
******
ترجمه:
18913- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی مُتَمَتِّعٍ یَجِدُ الثَّمَنَ وَ لَا یَجِدُ الْغَنَمَ قَالَ یُخَلِّفُ الثَّمَنَ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ مَکَّةَ- وَ یَأْمُرُ مَنْ یَشْتَرِی لَهُ وَ یَذْبَحُ عَنْهُ وَ هُوَ یُجْزِئُ عَنْهُ فَإِنْ مَضَی ذُو الْحِجَّةِ أَخَّرَ ذَلِکَ إِلَی قَابِلٍ مِنْ ذِی الْحِجَّةِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از حریز از امام صادق (ع) نقل شده است که درباره فردی که در حج تمتع ثمن (پول) دارد ولی نمی تواند گوسفند تهیه کند، فرمود: او می تواند پول را نزد برخی از اهل مکه بگذارد و به آنها دستور دهد که برای او گوسفند بخرند و ذبح کنند. این عمل کفایت می کند. اگر ماه ذی حجه گذشت، می تواند انجام این کار را به سال آینده موکول کند.
18914- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ قِرْوَاشٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَوَجَبَ عَلَیْهِ النُّسُکُ فَطَلَبَهُ فَلَمْ یَجِدْهُ (5) وَ هُوَ مُوسِرٌ حَسَنُ الْحَالِ وَ هُوَ یَضْعُفُ عَنِ الصِّیَامِ فَمَا یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَصْنَعَ قَالَ یَدْفَعُ ثَمَنَ النُّسُکِ إِلَی مَنْ یَذْبَحُهُ (6) بِمَکَّةَ- إِنْ کَانَ یُرِیدُ الْمُضِیَّ إِلَی أَهْلِهِ وَ لْیَذْبَحْ عَنْهُ فِی ذِی الْحِجَّةِ- فَقُلْتُ فَإِنَّهُ دَفَعَهُ إِلَی مَنْ یَذْبَحُ عَنْهُ (7) فَلَمْ یُصِبْ فِی ذِی الْحِجَّةِ نُسُکاً وَ أَصَابَهُ بَعْدَ ذَلِکَ قَالَ لَا یَذْبَحُ عَنْهُ إِلَّا فِی
ص: 175
ذِی الْحِجَّةِ وَ لَوْ أَخَّرَهُ إِلَی قَابِلٍ.
******
ترجمه:
از نضر بن قرواش نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی که در حج تمتع است و براوقربانی واجب شده است، پرسیدم. اگر نتواند قربانی را انجام دهد و او توانایی مالی دارد اما قادر به روزه نیست، چه باید بکند؟ امام (ع) فرمود: او باید پول نذر را به کسی در مکه بدهد تا برای او قربانی انجام دهد، اگر قصد برگشت به خانه اش را دارد و در ذی حجه قربانی کند. گفتم: اگر او پول را به کسی داده باشد و در ذی حجه نتوانسته باشد قربانی کند و بعد از آن توانسته باشد، چه باید بکند؟ امام (ع) فرمود: قربانی نباید انجام شود مگر در ذی حجه، و حتی اگر انجام آن به سال آینده موکول شود.
18915- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ فَلَمْ یَجِدْ مَا یُهْدِی حَتَّی إِذَا کَانَ یَوْمُ النَّفْرِ وَجَدَ ثَمَنَ شَاةٍ أَ یَذْبَحُ أَوْ یَصُومُ قَالَ بَلْ یَصُومُ فَإِنَّ أَیَّامَ الذَّبْحِ قَدْ مَضَتْ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر نقل شده است که از یکی از ائمه (ع) درباره مردی که در حج تمتع بوده و تا روز نحر (روز قربانی) نتوانسته قربانی تهیه کند، پرسیدم: اگر در روزکوچ کردن ازمنی پول برای خرید یک گوسفند پیدا کند، آیا باید قربانی کند یا روزه بگیرد؟ امام (ع) فرمود: باید روزه بگیرد، زیرا ایام قربانی گذشته است.
18916- 4- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عُبَیْسٍ عَنْ کَرَّامٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَلَمْ یَجِدْ مَا یُهْدِی وَ لَمْ یَصُمِ الثَّلَاثَةَ أَیَّامٍ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ (3).
******
ترجمه:
از ابی بصیر نقل شده است که گفتم: از امام صادق (ع)ومثل روایت قبلی را ذکرکرد ولی اضافه کرد نتوانسته قربانی تهیه کند و همچنین روزه های سه گانه را نگرفته است .
(4) 45 بَابُ أَنَّ مَنْ صَامَ مِنْ بَدَلِ الْهَدْیِ ثُمَّ وَجَدَهُ أَجْزَأَهُ إِتْمَامُ الصَّوْمِ وَ لَمْ یَجِبِ الذَّبْحُ بَلْ یُسْتَحَبُ
******
ترجمه:
18917- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ (6) عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُتَمَتِّعٍ صَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ ثُمَّ أَصَابَ هَدْیاً یَوْمَ خَرَجَ مِنْ مِنًی قَالَ أَجْزَأَهُ صِیَامُهُ.
ص: 176
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
حَمَّاد بن عُثْمَان می گوید: از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره کسی که در حج تمتع سه روز روزه گرفت، سپس در روزی که از منا خارج شد هدیه (قربانی) یافت، پرسیدم. امام فرمودند: روزه او کافی است (برای او کفایت می کند).
18918- 2- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ وَ لَیْسَ مَعَهُ مَا یَشْتَرِی بِهِ هَدْیاً فَلَمَّا أَنْ صَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ أَیْسَرَ أَ یَشْتَرِی هَدْیاً فَیَنْحَرَهُ أَوْ یَدَعُ ذَلِکَ وَ یَصُومُ سَبْعَةَ أَیَّامٍ إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ قَالَ یَشْتَرِی هَدْیاً فَیَنْحَرُهُ وَ یَکُونُ صِیَامُهُ الَّذِی صَامَهُ نَافِلَةً لَهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (3)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ التَّخْیِیرِ.
******
ترجمه:
عُقْبَة بن خالِد می گوید: از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره مردی که حج تمتع انجام داد و همراه خود مالی برای خرید قربانی نداشت، پس از آن که سه روز در حج روزه گرفت، مالی به دستش آمد. آیا باید قربانی بخرد و آن را ذبح کند، یا اینکه آن را رها کند و هفت روز دیگر را وقتی به خانواده اش بازگشت روزه بگیرد؟ امام فرمودند: باید قربانی بخرد و آن را ذبح کند، و روزه ای که گرفته است برای او به عنوان نافله (روزه مستحبی) محسوب می شود.
(4) 46 بَابُ أَنَّ مَنْ لَمْ یَجِدْ ثَمَنَ الْهَدْیِ لَزِمَهُ صَوْمُ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ مُتَوَالِیَةٍ فِی الْحَجِّ وَ یُسْتَحَبُّ کَوْنُ آخِرِهَا یَوْمَ عَرَفَةَ وَ سَبْعَةٍ إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ
******
ترجمه:
18919- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُتَمَتِّعِ لَا یَجِدُ الْهَدْیَ قَالَ یَصُومُ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ (6) وَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ- قُلْتُ فَإِنَّهُ قَدِمَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ قَالَ یَصُومُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ بَعْدَ التَّشْرِیقِ- قُلْتُ لَمْ یُقِمْ عَلَیْهِ جَمَّالُهُ قَالَ یَصُومُ یَوْمَ الْحَصْبَةِ وَ بَعْدَهُ یَوْمَیْنِ قَالَ قُلْتُ وَ مَا الْحَصْبَةُ قَالَ یَوْمُ نَفْرِهِ قُلْتُ یَصُومُ وَ هُوَ مُسَافِرٌ قَالَ نَعَمْ أَ لَیْسَ
ص: 177
هُوَ یَوْمَ عَرَفَةَ مُسَافِراً إِنَّا أَهْلُ بَیْتٍ نَقُولُ ذَلِکَ لِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ (1) یَقُولُ فِی ذِی الْحِجَّةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
رِفاعه بن موسی می گوید: از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره کسی که حج تمتع انجام می دهد و قربانی نمی یابد، پرسیدم. ایشان فرمودند: باید قبل از روز ترویه، روز ترویه و روز عرفه روزه بگیرد. گفتم: اگر او در روز ترویه وارد (مکه) شود، چه می کند؟ امام فرمودند: باید سه روز بعد از ایام تشریق روزه بگیرد. گفتم: اگر شتر بان او بر ماندنش صبر نکرد (و مجبور شد زودتر حرکت کند)، چه باید بکند؟ امام فرمودند: روز حصبه و دو روز بعد از آن روزه بگیرد. پرسیدم: روز حصبه چیست؟ امام فرمودند: روزی که از منا کوچ می کند. گفتم: آیا می تواند در حالی که مسافر است روزه بگیرد؟ امام فرمودند: بله، آیا روز عرفه او مسافر نیست؟ ما اهل بیت چنین می گوییم به دلیل فرمایش خداوند عز و جل: "پس سه روز در حج روزه بگیرید" (بقره: 196) که منظور در ماه ذی الحجه است.
18920- 2- (3) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ لَمْ یَجِدْ هَدْیاً وَ أَحَبَّ أَنْ یُقَدِّمَ الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ فِی أَوَّلِ الْعَشْرِ فَلَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
زراره از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیهما السلام) نقل می کند که فرمودند: کسی که قربانی پیدا نمی کند و دوست دارد سه روز روزه را در ابتدای دهه (اول ذی الحجه) به جا آورد، اشکالی ندارد.
18921- 3- (4) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مُتَمَتِّعٍ یَدْخُلُ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ لَیْسَ مَعَهُ هَدْیٌ قَالَ فَلَا یَصُومُ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ لَا یَوْمَ عَرَفَةَ- وَ یَتَسَحَّرُ لَیْلَةَ الْحَصْبَةِ فَیُصْبِحُ صَائِماً وَ هُوَ یَوْمُ النَّفْرِ وَ یَصُومُ یَوْمَیْنِ بَعْدَهُ.
أَقُولُ: وَجْهُهُ أَنَّهُ یَخْرُجُ مِنْ مِنًی وَ لَا یَحْرُمُ صَوْمُ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ إِلَّا بِمِنًی.
******
ترجمه:
عیص بن قاسم از امام ابا عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که گفت: از ایشان درباره فردی که حج تمتع انجام می دهد و در روز ترویه وارد (مکه) می شود، در حالی که قربانی به همراه ندارد، پرسیدم. امام فرمودند: در آن روز و همچنین روز عرفه روزه نگیرد. بلکه در شب حصبه (شبی که از منا کوچ می کنند) سحری بخورد و در صبح روز نفر (روزی که از منا حرکت می کنند) روزه دار باشد، و دو روز بعد از آن را نیز روزه بگیرد.
می گویم: دلیل این کار این است که او از منا خارج می شود و روزه گرفتن در ایام تشریق فقط در منا ممنوع است.
18922- 4- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مُتَمَتِّعٍ لَمْ یَجِدْ هَدْیاً قَالَ یَصُومُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ یَوْماً قَبْلَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ- قَالَ قُلْتُ: فَإِنْ فَاتَهُ ذَلِکَ قَالَ یَتَسَحَّرُ (6) لَیْلَةَ الْحَصْبَةِ- وَ یَصُومُ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ یَوْمَیْنِ بَعْدَهُ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ یُقِمْ عَلَیْهِ جَمَّالُهُ أَ یَصُومُهَا فِی الطَّرِیقِ قَالَ إِنْ شَاءَ
ص: 178
صَامَهَا فِی الطَّرِیقِ وَ إِنْ شَاءَ إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام ابا عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که گفت: از ایشان درباره شخصی که حج تمتع انجام داده و قربانی نیافته، پرسیدم. امام فرمودند: سه روز در حج روزه بگیرد؛ یک روز قبل از ترویه، روز ترویه، و روز عرفه. گفتم: اگر این فرصت را از دست بدهد، چه کند؟ امام فرمودند: در شب حصبه (شبی که از منا کوچ می کنند) سحری بخورد و آن روز و دو روز بعد از آن را روزه بگیرد. گفتم: اگر شتربان او برای ماندن صبر نکرد، آیا می تواند در مسیر این روزه ها را بگیرد؟ امام فرمودند: اگر خواست، می تواند در مسیر روزه بگیرد و اگر خواست، وقتی به خانواده اش بازگشت روزه بگیرد.
18923- 5- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْکَ عَشَرَةٌ کامِلَةٌ (3) قَالَ کَمَالُهَا کَمَالُ الْأُضْحِیَّةِ.
******
ترجمه:
از او (راوی) از پدرش روایت شده که در مورد این آیه از خداوند عز و جل: «پس کسی که قربانی نیابد، سه روز در حج و هفت روز هنگامی که بازگشتید (روزه بگیرد)، این است ده روز کامل» (بقره: 196)، فرمودند: کامل بودن آن (روزه ها) مانند کامل بودن قربانی است.
18924- 6- (4) وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْکَرْخِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا ع الْمُتَمَتِّعُ یَقْدَمُ وَ لَیْسَ مَعَهُ هَدْیٌ أَ یَصُومُ مَا لَمْ یَجِبْ عَلَیْهِ قَالَ یَصْبِرُ إِلَی یَوْمِ النَّحْرِ- فَإِنْ لَمْ یُصِبْ فَهُوَ مِمَّنْ لَا یَجِدُ (5).
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ دُونَ الْوُجُوبِ.
******
ترجمه:
احمد بن عبدالله کرخی می گوید: به امام رضا (علیه السلام) گفتم: شخصی که حج تمتع انجام می دهد و وارد (مکه) می شود و قربانی به همراه ندارد، آیا باید روزه بگیرد، حتی اگر هنوز قربانی بر او واجب نشده باشد؟ امام فرمودند: باید تا روز عید قربان صبر کند. اگر تا آن روز قربانی پیدا نکرد، از کسانی است که قربانی نمی یابد (و می تواند روزه بگیرد).
می گویم: این حکم بر جواز حمل می شود، نه بر وجوب.
18925- 7- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ وَ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ وَ لَمْ یَجِدْ هَدْیاً قَالَ یَصُومُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ بِمَکَّةَ- وَ سَبْعَةً إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ فَإِنْ لَمْ یُقِمْ عَلَیْهِ أَصْحَابُهُ وَ لَمْ یَسْتَطِعِ الْمُقَامَ بِمَکَّةَ- فَلْیَصُمْ عَشَرَةَ أَیَّامٍ إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ.
******
ترجمه:
سلیمان بن خالد می گوید: از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره مردی که حج تمتع انجام داده و قربانی پیدا نمی کند، پرسیدم. امام فرمودند: باید سه روز در مکه و هفت روز وقتی به خانواده اش بازگشت روزه بگیرد. اگر همراهانش (به دلیل محدودیت زمانی) او را نگه نداشتند و او نتوانست در مکه بماند، باید ده روز کامل را وقتی به خانواده اش بازگشت روزه بگیرد.
18926- 8- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 179
سِنَانٍ جَمِیعاً عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ قَالَ حَدَّثَنِی أَبَانٌ الْأَزْرَقُ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ لَمْ یَجِدِ الْهَدْیَ وَ أَحَبَّ أَنْ یَصُومَ الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ فِی أَوَّلِ الْعَشْرِ فَلَا بَأْسَ بِذَلِکَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْجَوَازِ وَ مَا مَرَّ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ (1).
******
ترجمه:
زراره از امام ابا عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: کسی که قربانی پیدا نمی کند و دوست دارد سه روز روزه را در ابتدای دهه (اول ذی الحجه) بگیرد، اشکالی ندارد.
18927- 9- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَکَرِیَّا الْمُؤْمِنِ (3) عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لِسُفْیَانَ الثَّوْرِیِّ- مَا تَقُولُ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْکَ عَشَرَةٌ کامِلَةٌ (4) أَیَّ شَیْ ءٍ یَعْنِی بِالْکَامِلَةِ قَالَ سَبْعَةً وَ ثَلَاثَةً قَالَ وَ یَخْتَلُّ ذَا عَلَی ذِی حِجًا إِنَّ سَبْعَةً وَ ثَلَاثَةً عَشَرَةٌ قَالَ فَأَیُّ شَیْ ءٍ هُوَ أَصْلَحَکَ اللَّهُ قَالَ انْظُرْ قَالَ لَا عِلْمَ لِی فَأَیُّ شَیْ ءٍ هُوَ أَصْلَحَکَ اللَّهُ قَالَ الْکَامِلُ کَمَالُهَا کَمَالُ الْأُضْحِیَّةِ سَوَاءٌ أَتَیْتَ بِهَا أَوْ أَتَیْتَ (5) بِالْأُضْحِیَّةِ تَمَامُهَا کَمَالُ الْأُضْحِیَّةِ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سلیمان صیرفی می گوید: امام ابا عبدالله (علیه السلام) به سفیان ثوری گفت: در مورد فرمایش خداوند عز و جل: «پس کسی که تمتع (حج تمتع) انجام دهد و قربانی نیابد، سه روز در حج و هفت روز هنگامی که بازگشتید، روزه بگیرد. این است ده روز کامل» (بقره: 196)، چه نظری داری؟ سفیان پاسخ داد: "کامل" یعنی هفت روز و سه روز. امام گفت: این نظری است که با ذی حجه مغایرت دارد، زیرا هفت روز و سه روز، دَه روز کامل است. سپس امام فرمود: "نگاه کن" و سفیان گفت: "من نمی دانم." امام ادامه داد: "کامل بودن آن (ده روز) مانند کامل بودن قربانی است؛ چه آن را به موقع بیاوری و چه قربانی را به موقع بیاوری، کامل بودن آن مشابه کامل بودن قربانی است."
18928- 10- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: الصَّوْمُ الثَّلَاثَةُ الْأَیَّامِ إِنْ صَامَهَا فَآخِرُهَا یَوْمُ عَرَفَةَ- وَ إِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی ذَلِکَ فَلْیُؤَخِّرْهَا حَتَّی یَصُومَهَا فِی أَهْلِهِ وَ لَا یَصُومُهَا فِی السَّفَرِ.
ص: 180
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی عَدَمِ لُزُومِ صَوْمِهَا فِی السَّفَرِ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیهما السلام) نقل می کند که فرمودند: سه روز روزه اگر کسی بخواهد آن ها را به جا آورد، آخرین روز آن باید روز عرفه باشد. و اگر نتواند این کار را انجام دهد، باید آن ها را تا زمانی که به خانه اش برگردد به تأخیر بیندازد و در سفر روزه نگیرد.
می گویم: این نظر به معنای عدم لزوم روزه گرفتن در سفر است.
18929- 11- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: وَ لَا یَجْمَعُ الثَّلَاثَةَ وَ السَّبْعَةَ جَمِیعاً.
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (علیهما السلام) نقل می کند که فرمودند: (فردی که حج تمتع انجام می دهد و قربانی پیدا نمی کند)، نمی تواند سه روز و هفت روز را به صورت جمعی روزه بگیرد. یعنی نمی تواند هرده روز را پشت سرهم(درمکه) روزه بگیرد .
18930- 12- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ ص وَ الْأَئِمَّةِ ع أَنَّ الْمُتَمَتِّعَ إِذَا وَجَدَ الْهَدْیَ وَ لَمْ یَجِدِ الثَّمَنَ صَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ یَوْماً قَبْلَ التَّرْوِیَةِ- وَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ- وَ سَبْعَةَ أَیَّامٍ إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ تِلْکَ عَشَرَةٌ کَامِلَةٌ لِجَزَاءِ الْهَدْیِ فَإِنْ فَاتَهُ صَوْمُ هَذِهِ الثَّلَاثَةِ الْأَیَّامِ تَسَحَّرَ لَیْلَةَ الْحَصْبَةِ وَ هِیَ لَیْلَةُ النَّفْرِ- وَ أَصْبَحَ صَائِماً وَ صَامَ یَوْمَیْنِ مِنْ بَعْدُ فَإِنْ فَاتَهُ صَوْمُ هَذِهِ الثَّلَاثَةِ الْأَیَّامِ حَتَّی یَخْرُجَ وَ لَیْسَ لَهُ مُقَامٌ صَامَ هَذِهِ الثَّلَاثَةَ فِی الطَّرِیقِ إِنْ شَاءَ وَ إِنْ شَاءَ صَامَ الْعَشْرَ (3) فِی أَهْلِهِ وَ یَفْصِلُ بَیْنَ الثَّلَاثَةِ وَ السَّبْعَةِ بِیَوْمٍ وَ إِنْ شَاءَ صَامَهَا مُتَتَابِعَةً إِلَی أَنْ قَالَ وَ مَنْ جَهِلَ صِیَامَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ صَامَهَا بِمَکَّةَ إِنْ أَقَامَ جَمَّالُهُ وَ إِنْ لَمْ یُقِمْ صَامَهَا فِی الطَّرِیقِ أَوْ بِالْمَدِینَةِ إِنْ شَاءَ فَإِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ صَامَ السَّبْعَةَ الْأَیَّامِ.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین نقل می کند که از پیامبر (صلى الله عليه وآله) و امامان (علیهم السلام) روایت شده است که: کسی که حج تمتع انجام می دهد و قربانی پیدا می کند ولی پول خرید قربانی را ندارد، باید سه روز در حج روزه بگیرد، یک روز قبل از ترویه، روز ترویه، و روز عرفه. و همچنین هفت روز هنگامی که به خانواده اش برگشت. این دَه روز، کامل بودن جزای قربانی را نشان می دهد.
اگر این سه روز روزه گرفتن را از دست بدهد، باید در شب حصبه (شب نحر) سحری بخورد و در روز نحر روزه بگیرد و دو روز بعد از آن را نیز روزه بگیرد. اگر این سه روز را از دست بدهد تا زمانی که از مکه خارج شود و نتواند در آنجا بماند، می تواند این سه روز را در مسیر راه روزه بگیرد، یا اگر بخواهد، در خانه اش (مدینه) روزه بگیرد. سپس، وقتی به خانواده اش برگشت، هفت روز را روزه بگیرد.
18931- 13- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ لَمْ یَجِدْ ثَمَنَ الْهَدْیِ فَأَحَبَّ أَنْ یَصُومَ الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ فِی الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فَلَا بَأْسَ بِذَلِکَ.
******
ترجمه:
زراره از امام ابا عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: کسی که توانایی مالی برای قربانی کردن ندارد و دوست دارد سه روز روزه را در دهه آخر (ذی الحجه) بگیرد، اشکالی ندارد.
18932- 14- (5) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ
ص: 181
بْنِ عِیسَی وَ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ کُلِّهِمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ عَلِیٌّ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ (1) قَالَ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ (2) وَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ- فَمَنْ فَاتَتْهُ هَذِهِ الْأَیَّامُ فَلْیُنْشِئْ یَوْمَ الْحَصْبَةِ (3) وَ هِیَ لَیْلَةُ النَّفْرِ.
******
ترجمه:
حماد بن عیسی نقل می کند که از امام ابا عبدالله (علیه السلام) شنیدم که فرمودند: امام علی (علیه السلام) در تفسیر آیه خداوند متعال که می فرماید: «پس سه روز روزه در حج و هفت روز [دیگر]» (سوره بقره، آیه 196) گفته است: این سه روز، قبل از روز ترویه، روز ترویه، و روز عرفه است. پس هر کس این روزها را از دست بدهد، باید از روز حصبه (که شب نحر است) روزه اش را آغاز کند.
18933- 15- (4) مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ (5) قَالَ یَوْمٍ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ (6) وَ یَوْمِ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمِ عَرَفَةَ- فَمَنْ فَاتَهُ ذَلِکَ فَلْیَقْضِ ذَلِکَ فِی بَقِیَّةِ ذِی الْحِجَّةِ- فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ فِی کِتَابِهِ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ (7).
******
ترجمه:
ربیعی بن عبدالله می گوید: از امام ابا الحسن (علیه السلام) درباره آیه خداوند متعال که می فرماید: «پس سه روز روزه در حج» (سوره بقره، آیه 196) سؤال کردم. ایشان فرمودند: این سه روز، یک روز قبل از ترویه، روز ترویه و روز عرفه است. پس هر کس این [روزه ها] را از دست بدهد، باید آن ها را در باقی مانده ماه ذی الحجه قضا کند، زیرا خداوند در کتابش فرموده است: «حج در ماه های معینی است» (سوره بقره، آیه 197).
18934- 16- (8) وَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ (9) قَالَ إِذَا رَجَعْتَ إِلَی أَهْلِکَ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام ابا عبدالله (علیه السلام) درباره آیه خداوند «پس سه روز روزه در حج و هفت روز زمانی که بازگشتید» (سوره بقره، آیه 196) نقل می کند. امام (علیه السلام) فرمودند: «وقتی به سوی خانواده ات بازگشتی.»
18935- 17- (10) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع
ص: 182
قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ صِیَامِ الثَّلَاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ السَّبْعَةِ أَ یَصُومُهَا مُتَوَالِیَةً أَمْ یُفَرِّقُ بَیْنَهُمَا قَالَ یَصُومُ الثَّلَاثَةَ لَا یُفَرِّقُ بَیْنَهَا وَ السَّبْعَةَ لَا یُفَرِّقُ بَیْنَهَا وَ لَا یَجْمَعُ السَّبْعَةَ وَ الثَّلَاثَةَ جَمِیعاً.
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (علیه السلام) نقل می کند: از ایشان درباره روزه سه روز در حج و هفت روز (بعد از بازگشت) پرسیدم. آیا باید این روزه ها را پیوسته بگیرد یا بین آن ها فاصله بیندازد؟ امام (علیه السلام) فرمودند: «سه روز را پیوسته روزه بگیرد و بین آن ها فاصله نیندازد، و هفت روز را نیز پیوسته روزه بگیرد و بین آن ها فاصله نیندازد، اما نباید هفت روز و سه روز را با هم بگیرد.»
18936- 18- (1) وَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَرْزَمِیِّ (2) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی صِیَامِ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ قَالَ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ بِیَوْمٍ وَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ- وَ یَوْمَ عَرَفَةَ فَإِنْ فَاتَهُ ذَلِکَ تَسَحَّرَ لَیْلَةَ الْحَصْبَةِ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن محمد العرزمی از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که ایشان از پدرشان (امام باقر) و او از امام علی (علیه السلام) درباره روزه سه روز در حج فرمودند: «(این روزه ها) قبل از روز ترویه به یک روز، روز ترویه، و روز عرفه هستند. و اگر این (روزه ها) را از دست بدهد، شب حصبه سحری بخورد (و روزه بگیرد).»
18937- 19- (3) وَ عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (4) عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ فَصِیَامُ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ (فِی الْحَجِّ) (5) وَ سَبْعَةٍ إِذَا رَجَعَ قَالَ وَ قَالَ عَلِیٌّ ع إِذَا فَاتَ الرَّجُلَ الصِّیَامُ فَلْیَبْدَأْ بِصِیَامِهِ لَیْلَةَ النَّفْرِ (6).
******
ترجمه:
غیاث بن ابراهیم از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می کند که ایشان از پدرشان (امام محمد باقر) و او از امام علی (علیه السلام)مثل همان روایت را نقل کرده اند واضافه کرده که فرمودند: «روزه سه روز در حج و هفت روز بعد از بازگشت (به سوی اهل و خانه اش) واجب است.» و امام علی (علیه السلام) فرمودند: «اگر کسی روزه های (واجب) را از دست بدهد، باید شب نفر (یعنی شب خروج از منا) روزه اش را آغاز کند.»
18938- 20- (7) وَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی یَحْیَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: یَصُومُ الْمُتَمَتِّعُ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ بِیَوْمٍ- وَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ- فَإِنْ فَاتَهُ ذَلِکَ (8) وَ لَمْ یَکُنْ عِنْدَهُ دَمٌ صَامَ إِذَا انْقَضَتْ أَیَّامُ
ص: 183
التَّشْرِیقِ- یَتَسَحَّرُ (1) لَیْلَةَ الْحَصْبَةِ ثُمَّ یُصْبِحُ صَائِماً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
در این روایت، ابراهیم بن أبی یحیی از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می کند که ایشان از پدرشان (امام محمد باقر) و او از امام علی (علیه السلام) نقل کرده اند که فرمودند: «متمتع روزه می گیرد یک روز قبل از ترویه، و روز ترویه، و روز عرفه. و اگر این روزه ها را از دست بدهد و قربانی برایش مقدور نباشد، بعد از اتمام ایام تشریق روزه بگیرد؛ به این صورت که شب حصبه سحری بخورد و صبح روزه دار شود.»
(4) 47 بَابُ أَنَّ مَنْ تَرَکَ صَوْمَ الثَّلَاثَةِ فِی ذِی الْحِجَّةِ مُخْتَاراً لَزِمَهُ دَمُ شَاةٍ وَ لَا یُجْزِئُهُ الصَّوْمُ وَ مَعَ الْعُذْرِ یَصُومُهَا فِی الطَّرِیقِ أَوْ فِی أَهْلِهِ أَوْ یَبْعَثُ بِالْهَدْیِ
******
ترجمه:
18939- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ لَمْ یَصُمْ فِی ذِی الْحِجَّةِ حَتَّی یُهَلَّ هِلَالُ الْمُحَرَّمِ- فَعَلَیْهِ دَمُ شَاةٍ وَ لَیْسَ لَهُ صَوْمٌ وَ یَذْبَحُهُ (6) بِمِنًی.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ نَحْوَهُ (8).
******
ترجمه:
منصور بن حازم از امام ابی عبدالله (ع) نقل می کند که فرمودند: «کسی که در ماه ذی الحجه روزه نگیرد تا اینکه هلال محرم نمایان شود، پس بر او (واجب است) قربانی یک گوسفند و روزه ای برای او نیست و باید آن را در منا قربانی کند.»
ص: 184
18940- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ حَدَّثَنِی عَبْدٌ صَالِحٌ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُتَمَتِّعِ لَیْسَ لَهُ أُضْحِیَّةٌ وَ فَاتَهُ الصَّوْمُ حَتَّی یَخْرُجَ وَ لَیْسَ لَهُ مُقَامٌ قَالَ یَصُومُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فِی الطَّرِیقِ إِنْ شَاءَ وَ إِنْ شَاءَ صَامَ عَشَرَةً فِی أَهْلِهِ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار گفت: عبد صالح (امام) (ع) به من حدیثی گفت و فرمود: «از او دربارهٔ فردی که حج تمتع به جا آورده و قربانی ندارد و روزه اش هم فوت شده تا وقتی که از (مکه) خارج شود و جایی برای اقامت ندارد، پرسیدم. فرمود: او می تواند اگر بخواهد سه روز در راه روزه بگیرد و اگر بخواهد ده روز در میان خانواده اش روزه بگیرد.»
18941- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یَصُومَ الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ الَّتِی عَلَی الْمُتَمَتِّعِ إِذَا لَمْ یَجِدِ الْهَدْیَ حَتَّی یَقْدَمَ أَهْلَهُ قَالَ یَبْعَثُ بِدَمٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
عمران حلبی گفت: از امام ابی عبدالله (ع) دربارهٔ مردی که فراموش کرده بود سه روزی که بر متمتع واجب است روزه بگیرد، اگر قربانی پیدا نکند تا زمانی که به خانواده اش بازگردد، پرسیده شد. امام فرمود: «باید یک قربانی بفرستد.»
18942- 4- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (5) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ کَانَ مُتَمَتِّعاً فَلَمْ یَجِدْ هَدْیاً فَلْیَصُمْ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةً إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ فَإِنْ فَاتَهُ ذَلِکَ وَ کَانَ لَهُ مُقَامٌ بَعْدَ الصَّدَرِ صَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ بِمَکَّةَ- وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ مُقَامٌ صَامَ فِی الطَّرِیقِ أَوْ فِی أَهْلِهِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام ابی عبدالله (ع) نقل می کند که فرمود: رسول خدا (ص) فرمود: «کسی که حج تمتع به جا آورده و قربانی پیدا نکرده است، باید سه روز در حج روزه بگیرد و هفت روز هنگامی که به خانواده اش بازگشت. پس اگر این (روزه ها) از او فوت شد و بعد از بازگشت اقامت داشت، باید سه روز در مکه روزه بگیرد. و اگر اقامت نداشت، در راه یا در میان خانواده اش روزه بگیرد.»
18943- 5- (6) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: سُئِلَ ع عَمَّنْ لَمْ یَجِدْ هَدْیاً وَ جَهِلَ أَنْ یَصُومَ الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ کَیْفَ یَصْنَعُ فَقَالَ ع أَمَا إِنِّی لَا آمُرُهُ بِالرُّجُوعِ إِلَی مَکَّةَ وَ لَا أَشُقُّ عَلَیْهِ وَ لَا آمُرُهُ
ص: 185
بِالصِّیَامِ فِی السَّفَرِ وَ لَکِنْ یَصُومُ إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ.
******
ترجمه:
محمد بن محمد مفید در کتاب «المقنعه» گفت: از امام (علیه السلام) سؤال شد درباره کسی که قربانی نیافته و نمی دانسته که باید سه روز روزه بگیرد، چه باید کند؟ امام (علیه السلام) فرمود: اما من به او دستور نمی دهم که به مکه برگردد و بر او سخت نمی گیرم و به او دستور نمی دهم که در سفر روزه بگیرد، بلکه وقتی به نزد خانواده اش بازگشت، روزه بگیرد.
18944- 6- (1) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِیمَنْ لَمْ یَصُمِ الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ فِی ذِی الْحِجَّةِ- حَتَّی یُهَلَّ عَلَیْهِ الْهِلَالُ قَالَ عَلَیْهِ دَمٌ لِأَنَّ اللَّهَ یَقُولُ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ (2) فِی ذِی الْحِجَّةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
از حفص بن بختری از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است درباره کسی که سه روز روزه در ذی الحجه نگرفته باشد تا اینکه هلال ماه (جدید) برای او آشکار شود. امام (علیه السلام) فرمود: بر او قربانی (کفاره) واجب است، زیرا خداوند می فرماید: «پس سه روز روزه در حج» (سوره بقره، آیه 196) که این (روزه ها) در ذی الحجه است.
(5) 48 بَابُ أَنَّ الْمُتَمَتِّعَ إِذَا فَاتَهُ صَوْمُ بَدَلِ الْهَدْیِ فَمَاتَ وَجَبَ عَلَی وَلِیِّهِ قَضَاءُ الثَّلَاثَةِ دُونَ السَّبْعَةِ (6) وَ حُکْمِ الصَّبِیِ
******
ترجمه:
18945- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ هَدْیٌ لِمُتْعَتِهِ فَلْیَصُمْ عَنْهُ وَلِیُّهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمُقْنِعِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (8).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار روایت شده است که گفت: کسی که بمیرد و قربانی برای تمتّع خود نداشته باشد، ولیّ (جانشین) او به جای او روزه بگیرد.
ص: 186
18946- 2- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ (2) وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ هَدْیٌ فَصَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فِی ذِی الْحِجَّةِ- ثُمَّ مَاتَ بَعْدَ مَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ قَبْلَ أَنْ یَصُومَ السَّبْعَةَ الْأَیَّامِ أَ عَلَی وَلِیِّهِ أَنْ یَقْضِیَ عَنْهُ قَالَ مَا أَرَی عَلَیْهِ قَضَاءً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ زَادَ فِیهِ یَعْنِی الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که او درباره مردی که عمره تمتّع انجام داده و قربانی نداشته و سه روز در ذی الحجه روزه گرفته، سپس بعد از بازگشت به خانواده اش، پیش از آنکه هفت روز باقی مانده را روزه بگیرد، فوت کرده است، سؤال کرد. آیا بر ولیّ او واجب است که روزه ها را قضا کند؟ امام (علیه السلام) فرمود: به نظر من، قضا بر او واجب نیست.
18947- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ هَدْیٌ لِمُتْعَتِهِ فَلْیَصُمْ عَنْهُ وَلِیُّهُ.
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار روایت شده است که گفت: کسی که بمیرد و قربانی برای تمتّع خود نداشته باشد، ولیّ (جانشین) او به جای او روزه بگیرد.
18948- 4- (5) قَالَ وَ رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ ص وَ الْأَئِمَّةِ ع أَنَّهُ إِذَا مَاتَ قَبْلَ أَنْ یَرْجِعَ إِلَی أَهْلِهِ وَ یَصُومَ السَّبْعَةَ فَلَیْسَ عَلَی وَلِیِّهِ الْقَضَاءُ.
******
ترجمه:
گفته شده و از پیامبر (صلی الله علیه وآله) و امامان (علیهم السلام) روایت شده است که اگر کسی پیش از آنکه به خانواده اش بازگردد و هفت روز را روزه بگیرد، فوت کند، بر ولیّ او قضا واجب نیست.
18949- 5- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الصَّبِیُّ یَصُومُ عَنْهُ وَلِیُّهُ إِذَا لَمْ یَجِدْ هَدْیاً.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن أعین از امام باقر (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: ولیّ (سرپرست) کودک به جای او روزه می گیرد اگر قربانی پیدا نکند.
18950- 6- (7) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ ع
ص: 187
مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ هَدْیٌ لِمُتْعَتِهِ صَامَ عَنْهُ وَلِیُّهُ.
******
ترجمه:
درمقنعه روایت شده است که گفت: کسی که بمیرد و قربانی برای تمتّع خود نداشته باشد، ولیّ (جانشین) او به جای او روزه بگیرد.
(2) 49 بَابُ أَنَّ الْمُتَمَتِّعَ إِذَا فَقَدَ الْهَدْیَ فَصَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ ثُمَّ رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ لَمْ تُجْزِئْهُ الصَّدَقَةُ عَنِ السَّبْعَةِ مَعَ الِاخْتِیَارِ
******
ترجمه:
18951- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: کَتَبَ إِلَیْهِ أَحْمَدُ بْنُ الْقَاسِمِ فِی رَجُلٍ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَلَمْ یَکُنْ عِنْدَهُ مَا یُهْدِی فَصَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فَلَمَّا قَدِمَ أَهْلَهُ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی صَوْمِ السَّبْعَةِ الْأَیَّامِ فَأَرَادَ أَنْ یَتَصَدَّقَ مِنَ الطَّعَامِ فَعَلَی کَمْ یَتَصَدَّقُ فَکَتَبَ لَا بُدَّ مِنَ الصِّیَامِ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ لَمْ یَقْدِرْ إِلَّا بِمَشَقَّةٍ لِئَلَّا یُنَافِیَ السُّؤَالَ الْجَوَابُ.
******
ترجمه:
از موسی بن قاسم، از برخی از اصحاب ما، از امام کاظم (علیه السلام) روایت شده است: احمد بن قاسم به او نوشت درباره مردی که از عمره تمتع به حج مشرف شد و چیزی برای قربانی نداشت، پس سه روز روزه گرفت. وقتی به نزد خانواده اش بازگشت، قادر به روزه گرفتن هفت روز دیگر نشد و خواست که به جای آن از غذا صدقه دهد. (سؤال این بود) که به چه مقدار صدقه دهد؟ امام نوشت: حتماً باید روزه بگیرد.
می گویم :
شیخ (اشاره به شیخ طوسی) این را بر کسی حمل کرد که تنها با مشقت زیاد قادر به انجام آن است تا تضادی بین سؤال و جواب نباشد.
(4) 50 بَابُ أَنَّ مَنْ جَاوَرَ بِمَکَّةَ وَ صَامَ الثَّلَاثَةَ فِی بَدَلِ الْهَدْیِ لَزِمَهُ الصَّبْرُ مِقْدَارَ وُصُولِ أَهْلِ بَلَدِهِ أَوْ شَهْراً ثُمَّ یَصُومُ السَّبْعَةَ
******
ترجمه:
18952- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ فِی الْمُقِیمِ إِذَا صَامَ
ص: 188
ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ ثُمَّ یُجَاوِرُ یَنْظُرُ مَقْدَمَ أَهْلِ بَلَدِهِ فَإِذَا ظَنَّ أَنَّهُمْ قَدْ دَخَلُوا فَلْیَصُمِ السَّبْعَةَ الْأَیَّامِ.
******
ترجمه:
از احمد بن محمد بن ابی نصر روایت شده است درباره کسی که در حال اقامت (در مکه) است و سه روز روزه می گیرد، سپس قصد مجاورت (ماندن) دارد. او منتظر رسیدن مردم شهرش است، پس هرگاه گمان کند که آنان وارد شده اند، باید هفت روز باقی مانده را روزه بگیرد.
18953- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ إِنْ کَانَ لَهُ مُقَامٌ بِمَکَّةَ وَ أَرَادَ أَنْ یَصُومَ السَّبْعَةَ تَرَکَ الصِّیَامَ بِقَدْرِ مَسِیرِهِ إِلَی أَهْلِهِ أَوْ شَهْراً ثُمَّ صَامَ (2).
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار، از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که در حدیثی فرمود: و اگر او در مکه اقامت داشته باشد و بخواهد هفت روز روزه بگیرد، باید روزه را به مدت زمانی که نیاز دارد تا به خانه اش برسد یا یک ماه (اگر مسافت به اندازه سفر یک ماه است)، ترک کند و سپس روزه بگیرد.
18954- 3- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ فَلَمْ یَجِدْ مَا یُهْدِی فَصَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فَلَمَّا قَضَی نُسُکَهُ بَدَا لَهُ أَنْ یُقِیمَ (5) سَنَةً قَالَ فَلْیَنْتَظِرْ مَنْهَلَ أَهْلِ بَلَدِهِ فَإِذَا ظَنَّ أَنَّهُمْ قَدْ دَخَلُوا بَلَدَهُمْ فَلْیَصُمِ السَّبْعَةَ الْأَیَّامِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ نَحْوَهُ (6).
******
ترجمه:
ابوبصیر روایت کرده است که گفتم از او (امام) درباره مردی که تمتّع انجام داده و قربانی نیافته و سه روز روزه گرفته، سپس پس از اتمام مناسک حج تصمیم گرفته است که یک سال در مکه اقامت کند، سؤال کردم. امام (علیه السلام) فرمود: باید منتظر زمان ورود مردم شهرش بماند، پس هرگاه گمان کرد که آنان وارد شهرشان شده اند، هفت روز باقی مانده را روزه بگیرد.
18955- 4- (7) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: سُئِلَ ع عَنِ الْمُتَمَتِّعِ بِالْعُمْرَةِ لَا یَجِدُ الْهَدْیَ فَیَصُومُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ ثُمَّ یُجَاوِرُ کَیْفَ
ص: 189
یَصْنَعُ فِی صِیَامِهِ بَاقِیَ الْأَیَّامِ فَقَالَ یَنْتَظِرُ مِقْدَارَ مَا یَصِلُ إِلَی بَلَدِهِ مِنَ الزَّمَانِ ثُمَّ یَصُومُ بَاقِیَ الْأَیَّامِ.
******
ترجمه:
محمد بن محمد مفید در کتاب «المقنعه» گفت: از امام (علیه السلام) درباره شخصی که با عمره تمتّع انجام داده و قربانی نیافته، پس سه روز روزه گرفته و سپس در مکه اقامت کرده، سؤال شد که او در مورد روزه گرفتن روزهای باقی مانده چگونه باید عمل کند؟ امام (علیه السلام) فرمود: به اندازه زمانی که رسیدن به شهرش طول می کشد، منتظر بماند و سپس روزهای باقی مانده را روزه بگیرد.
18956- 5- (1) قَالَ: وَ سُئِلَ عَنْ مُتَمَتِّعٍ لَمْ یَجِدِ الْهَدْیَ فَصَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ ثُمَّ جَاوَرَ مَکَّةَ- مَتَی یَصُومُ السَّبْعَةَ الْأَیَّامِ الْأُخَرَ فَقَالَ إِذَا مَضَی مِنَ الزَّمَانِ مِقْدَارُ مَا کَانَ یَدْخُلُ فِیهِ إِلَی بَلَدِهِ صَامَ السَّبْعَةَ الْأَیَّامِ.
******
ترجمه:
محمد بن محمد مفید در کتاب «المقنعه» گفت: از امام (علیه السلام) درباره شخصی که با عمره تمتّع انجام داده و قربانی نیافته، پس سه روز روزه گرفته و سپس در مکه اقامت کرده، سؤال شد که او در مورد روزه گرفتن روزهای باقی مانده چگونه باید عمل کند؟ امام (علیه السلام) فرمود: به اندازه زمانی که رسیدن به شهرش طول می کشد، منتظر بماند و سپس روزهای باقی مانده را روزه بگیرد.
18957- 6- (2) مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ (3) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ وَ لَمْ یَکُنْ مَعَهُ هَدْیٌ صَامَ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ- فَإِنْ لَمْ یَصُمْ هَذِهِ الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ صَامَ بِمَکَّةَ- فَإِنْ أَعْجَلُوا صَامَ فِی الطَّرِیقِ وَ إِذَا أَقَامَ بِمَکَّةَ بِقَدْرِ مَسِیرِهِ إِلَی مَنْزِلِهِ فَشَاءَ أَنْ یَصُومَ السَّبْعَةَ الْأَیَّامِ فَعَلَ.
******
ترجمه:
حذیفه بن منصور از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود:
هنگامی که کسی به عمره تمتع به حج مشرف شود و همراه او قربانی نباشد، پیش از روز ترویه و روز ترویه و روز عرفه روزه بگیرد. پس اگر این سه روز را روزه نگیرد، در مکه روزه بگیرد. اگر (به دلیل عجله) نتوانست در مکه روزه بگیرد، در مسیر (به سمت خانه اش) روزه بگیرد. و اگر به مدت زمانی که می تواند به منزلش بازگردد در مکه بماند و بخواهد آن هفت روز را روزه بگیرد، می تواند این کار را انجام دهد.
(4) 51 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ صَوْمُ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ بِمِنًی فِی بَدَلِ الْهَدْیِ وَ لَا غَیْرِهِ
******
ترجمه:
18958- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ وَ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ وَ حَمَّادٍ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ فَلَمْ یَجِدْ هَدْیاً قَالَ فَلْیَصُمْ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ لَیْسَ فِیهَا أَیَّامُ التَّشْرِیقِ- وَ لَکِنْ یُقِیمُ بِمَکَّةَ حَتَّی یَصُومَهَا وَ سَبْعَةً إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ وَ ذَکَرَ حَدِیثَ بُدَیْلِ بْنِ وَرْقَاءَ.
******
ترجمه:
ابن سنان از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده است که گفت:
او را درباره مردی که حج تمتع انجام داده و قربانی نیافته است، سؤال کردم. امام (علیه السلام) فرمودند: پس سه روز روزه بگیرد که در آنها روزهای تشریق نباشد، بلکه در مکه بماند تا آن روزها را روزه بگیرد و هفت روز دیگر وقتی که به سوی خانواده اش بازگشت، روزه بگیرد. و حدیث بدیل بن ورقاء را ذکر کرد.
ص: 190
18959- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ وَ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ وَ لَمْ یَجِدْ هَدْیاً قَالَ یَصُومُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ قُلْتُ لَهُ أَ فِیهَا (2) أَیَّامُ التَّشْرِیقِ قَالَ لَا وَ لَکِنْ یُقِیمُ بِمَکَّةَ حَتَّی یَصُومَهَا وَ سَبْعَةً إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ فَإِنْ لَمْ یُقِمْ عَلَیْهِ أَصْحَابُهُ وَ لَمْ یَسْتَطِعِ الْمُقَامَ بِمَکَّةَ- فَلْیَصُمْ عَشَرَةَ أَیَّامٍ إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ ثُمَّ ذَکَرَ حَدِیثَ بُدَیْلِ بْنِ وَرْقَاءَ.
******
ترجمه:
ابن مسکان گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که حج تمتع انجام داده و قربانی نیافته است، پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمودند:
سه روز روزه بگیرد. به ایشان گفتم: آیا در این روزها، روزهای تشریق وجود دارد؟ فرمودند: نه، بلکه در مکه بماند تا آن روزها را روزه بگیرد، و هفت روز دیگر را وقتی که به سوی خانواده اش بازگشت، روزه بگیرد. پس اگر همراهانش او را نگه نداشتند و نتوانست در مکه اقامت کند، ده روز روزه بگیرد وقتی که به سوی خانواده اش بازگشت. سپس حدیث بدیل بن ورقاء را ذکر کرد.
18960- 3- (3) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ ذَکَرَ ابْنُ السَّرَّاجِ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَیْکَ یَسْأَلُکَ عَنْ مُتَمَتِّعٍ لَمْ یَکُنْ لَهُ هَدْیٌ فَأَجَبْتَهُ فِی کِتَابِکَ یَصُومُ (ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ بِمِنًی) (4) فَإِنْ فَاتَهُ ذَلِکَ صَامَ صَبِیحَةَ الْحَصْبَاءِ (5) وَ یَوْمَیْنِ بَعْدَ ذَلِکَ قَالَ أَمَّا أَیَّامُ مِنًی فَإِنَّهَا أَیَّامُ أَکْلٍ وَ شُرْبٍ لَا صِیَامَ فِیهَا وَ سَبْعَةَ أَیَّامٍ إِذَا رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ.
******
ترجمه:
صفوان بن یحیی از امام کاظم (علیه السلام) نقل کرده است که گفت:
به ایشان گفتم: ابن سراج ذکر کرد که او به شما نامه نوشته و از شما درباره مردی که حج تمتع انجام داده و قربانی نداشته، سؤال کرده است. و شما در پاسختان به او در نامه نوشته اید که سه روز در منی روزه بگیرد. اگر این فرصت از دستش رفت، روز صبح حصباء و دو روز بعد از آن روزه بگیرد. امام (علیه السلام) فرمودند: اما روزهای منی، آنها روزهای خوردن و آشامیدن است و روزه ای در آن نیست، و هفت روز دیگر وقتی که به سوی خانواده اش بازگشت، روزه بگیرد.
18961- 4- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ النَّخَعِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: کُنْتُ قَائِماً أُصَلِّی وَ أَبُو الْحَسَنِ ع قَاعِدٌ قُدَّامِی وَ أَنَا لَا أَعْلَمُ فَجَاءَهُ عَبَّادٌ الْبَصْرِیُّ فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ فَقَالَ لَهُ یَا أَبَا الْحَسَنِ- مَا تَقُولُ فِی رَجُلٍ تَمَتَّعَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ هَدْیٌ قَالَ یَصُومُ الْأَیَّامَ الَّتِی قَالَ اللَّهُ تَعَالَی قَالَ فَجَعَلْتُ سَمْعِی إِلَیْهِمَا (7) فَقَالَ لَهُ عَبَّادٌ- وَ أَیُّ أَیَّامٍ هِیَ قَالَ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ بِیَوْمٍ- وَ یَوْمُ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمُ عَرَفَةَ- قَالَ فَإِنْ فَاتَهُ ذَلِکَ قَالَ یَصُومُ صَبِیحَةَ الْحَصْبَةِ وَ یَوْمَیْنِ بَعْدَ ذَلِکَ
ص: 191
قَالَ فَلَا تَقُولُ (1) کَمَا قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَسَنِ- قَالَ فَأَیْشٍ قَالَ: قَالَ (2) یَصُومُ أَیَّامَ التَّشْرِیقِ- قَالَ إِنَّ جَعْفَراً کَانَ یَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أَمَرَ بُدَیْلًا (3) یُنَادِی إِنَّ هَذِهِ أَیَّامُ أَکْلٍ وَ شُرْبٍ فَلَا یَصُومَنَّ أَحَدٌ قَالَ یَا أَبَا الْحَسَنِ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ (4) قَالَ کَانَ جَعْفَرٌ یَقُولُ ذُو الْحِجَّةِ کُلُّهُ مِنْ أَشْهُرِ الْحَجِّ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن حجاج گفت: در حال ایستاده نماز می خواندم و امام کاظم (علیه السلام) در مقابل من نشسته بود و من نمی دانستم. پس عباد بصری آمد و سلام کرد و سپس نشست. او به امام کاظم (علیه السلام) گفت: ای ابا الحسن، در مورد مردی که حج تمتع انجام داده و قربانی نداشته است، چه می فرمایید؟ امام (علیه السلام) فرمود:
روزه بگیرد در روزهایی که خداوند تعالی فرموده است. عبدالرحمن گفت: پس من گوشم را به گفت وگوی آن دو سپردم. عباد به امام کاظم (علیه السلام) گفت: و آن روزها کدام است؟ امام فرمود: روز قبل از ترویه، روز ترویه و روز عرفه. عباد گفت: اگر این فرصت از دست برود؟ امام فرمود: در روز صبح حصباء و دو روز پس از آن روزه بگیرد.
عباد گفت: پس شما مانند عبدالله بن حسن نمی گویید؟ امام فرمود: او چه گفته است؟ عباد گفت: گفته که در روزهای تشریق روزه بگیرد. امام (علیه السلام) فرمود: جعفر (امام صادق) می گفت که رسول الله (صلی الله علیه وآله) به بلال دستور داد که ندا دهد: «این روزها روزهای خوردن و نوشیدن است، پس هیچ کس روزه نگیرد.»
عباد گفت: ای ابا الحسن، خداوند فرموده است: "پس سه روز در حج و هفت روز وقتی که بازگشتید، روزه بگیرید" (سوره بقره، آیه 196). امام (علیه السلام) فرمود: جعفر (امام صادق) می گفت: همه ماه ذی الحجه از ماه های حج است.
18962- 5- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ کَلُّوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ (6) أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ مَنْ فَاتَهُ صِیَامُ الثَّلَاثَةِ الْأَیَّامِ الَّتِی فِی الْحَجِّ فَلْیَصُمْهَا أَیَّامَ التَّشْرِیقِ فَإِنَّ ذَلِکَ جَائِزٌ لَهُ.
أَقُولُ: یَأْتِی وَجْهُهُ (7).
******
ترجمه:
اسحاق بن عمار از امام صادق (علیه السلام) از پدرشان نقل کرده است که علی (علیه السلام) می فرمود:
هر کس که روزه سه روزی که در حج است، از دستش برود، پس آن ها را در روزهای تشریق روزه بگیرد، زیرا این کار برای او جایز است.
18963- 6- (8) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ مَنْ فَاتَهُ صِیَامُ الثَّلَاثَةِ الْأَیَّامِ فِی الْحَجِّ وَ هِیَ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ بِیَوْمٍ وَ یَوْمُ التَّرْوِیَةِ- وَ یَوْمُ عَرَفَةَ فَلْیَصُمْ أَیَّامَ التَّشْرِیقِ فَقَدْ أُذِنَ لَهُ.
أَقُولُ: ذَکَرَ الشَّیْخُ أَنَّ هَذَیْنِ الْخَبَرَیْنِ شَاذَّانِ مُخَالِفَانِ لِسَائِرِ الْأَخْبَارِ فَلَا
ص: 192
یَجُوزُ الْمَصِیرُ إِلَیْهِمَا انْتَهَی وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی التَّقِیَّةِ لِمَا مَرَّ (1) وَ عَلَی صَوْمِ الْیَوْمِ الثَّالِثِ وَ هُوَ یَوْمُ الْحَصْبَةِ لِمَنْ نَفَرَ فِیهِ أَوْ قَبْلَهُ لِخُرُوجِهِ مِنْ مِنًی.
******
ترجمه:
عبدالله بن میمون القداح از امام جعفر صادق (علیه السلام) از پدرشان نقل کرده است که علی (علیه السلام) می فرمود:
هر کس روزه سه روزی که در حج است را از دست بدهد، و آن ها عبارتند از: روز قبل از ترویه، روز ترویه، و روز عرفه، پس در روزهای تشریق روزه بگیرد، زیرا به او اجازه داده شده است.
می گویم:
مرحوم شیخ ذکر کرده است که این دو خبر نادر و مخالف سایر اخبار هستند، پس نمی توان به آن ها اعتماد کرد. و احتمال دارد که این اخبار بر اساس تقیه باشد، همان طور که گذشت، و بر روزه روز سوم، که روز حصباء است، دلالت کند برای کسی که در آن روز یا پیش از آن از منا خارج شود.
18964- 7- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَحْیَی الْأَزْرَقِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ مُتَمَتِّعٍ کَانَ مَعَهُ ثَمَنُ هَدْیٍ وَ هُوَ یَجِدُ بِمِثْلِ ذَلِکَ الَّذِی مَعَهُ هَدْیاً فَلَمْ یَزَلْ یَتَوَانَی وَ یُؤَخِّرُ ذَلِکَ حَتَّی إِذَا کَانَ آخِرُ النَّهَارِ غَلَتِ الْغَنَمُ فَلَمْ یَقْدِرْ بِأَنْ یَشْتَرِیَ بِالَّذِی مَعَهُ هَدْیاً قَالَ یَصُومُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ بَعْدَ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَحْیَی الْأَزْرَقِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ حَتَّی کَانَ آخِرُ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ وَ غَلَتِ الْغَنَمُ (3)
******
ترجمه:
از یحیی الأزرق نقل شده که گفت: از امام ابوالحسن (علیه السلام) درباره شخصی که تمتع (حج تمتع) انجام می داد و با خود پول قربانی داشت و همچنین می توانست مانند آنچه با خود داشت قربانی بخرد، اما همچنان سهل انگاری کرد و آن را به تأخیر انداخت تا اینکه وقتی آخر روز شد، قیمت گوسفندان بالا رفت و او نتوانست با پولی که با خود داشت قربانی بخرد. امام فرمود: باید سه روز پس از ایام تشریق روزه بگیرد.
18965- 8- (4) قَالَ وَ رُوِیَ عَنِ الْأَئِمَّةِ ع أَنَّ الْمُتَمَتِّعَ إِذَا وَجَدَ الْهَدْیَ وَ لَمْ یَجِدِ الثَّمَنَ صَامَ إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَا یَجُوزُ لَهُ أَنْ یَصُومَ أَیَّامَ التَّشْرِیقِ- فَإِنَّ النَّبِیَّ ص بَعَثَ بُدَیْلَ بْنَ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِیَّ- عَلَی جَمَلٍ أَوْرَقَ وَ أَمَرَهُ أَنْ یَتَخَلَّلَ الْفَسَاطِیطَ وَ یُنَادِیَ فِی النَّاسِ أَیَّامَ مِنًی- أَلَا لَا تَصُومُوا فَإِنَّهَا أَیَّامُ أَکْلٍ وَ شُرْبٍ وَ بِعَالٍ.
******
ترجمه:
و نقل شده از امامان (علیهم السلام) که اگر کسی که حج تمتع انجام می دهد قربانی بیابد ولی پول آن را نداشته باشد، باید روزه بگیرد. تا اینکه فرمودند: برای او جایز نیست که در ایام تشریق روزه بگیرد. زیرا پیامبر (صلی الله علیه وآله) بُدَیل بن ورقاء خزاعی را بر شتری خاکستری رنگ فرستاد و به او دستور داد که بین چادرها بگردد و در میان مردم در ایام منا ندا دهد: «آگاه باشید که روزه نگیرید، زیرا این ایام، ایام خوردن و نوشیدن و بهره مندی است.»
18966- 9- (5) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ عَنْ
ص: 193
مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ ص بُدَیْلَ بْنَ وَرْقَاءَ- ثُمَّ ذَکَرَ نَحْوَهُ ثُمَّ قَالَ وَ الْبِعَالُ النِّکَاحُ وَ مُلَاعَبَةُ الرَّجُلِ أَهْلَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الصَّوْمِ (1) وَ غَیْرِهِ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد (علیه السلام) از پدرش (علیه السلام) روایت شده است که گفت: پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) بدیل بن ورقاء را فرستاد... سپس چیزی مشابه آن (حدیث قبلی) را ذکر کرد و سپس فرمود: «و البِعال» به معنای ازدواج و بازی کردن مرد با همسرش است.
(4) 52 بَابُ أَنَّ مَنْ صَامَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ فِی بَدَلِ الْهَدْیِ أَجْزَأَهُ صَوْمُ یَوْمٍ آخَرَ بَعْدَ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ فَإِنْ صَامَ یَوْمَ عَرَفَةَ وَحْدَهُ لَزِمَهُ صَوْمُ الثَّلَاثَةِ مُتَتَابِعَةً بَعْدَهَا وَ کَذَا لَوْ کَانَ الْفَاصِلُ غَیْرَ الْعِیدِ
******
ترجمه:
18967- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ (6) عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِیمَنْ صَامَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ- قَالَ یُجْزِیهِ أَنْ یَصُومَ یَوْماً آخَرَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق درمورد کسیکه روزترویه وعرفه را روزه گرفته بود فرمودند : کافی ایست که یک روز دیگرهم روزه بگیرد
ص: 194
18968- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنِ النَّخَعِیِّ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ یَحْیَی الْأَزْرَقِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ قَدِمَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ مُتَمَتِّعاً وَ لَیْسَ لَهُ هَدْیٌ فَصَامَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ- قَالَ یَصُومُ یَوْماً آخَرَ بَعْدَ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَحْیَی الْأَزْرَقِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا إِبْرَاهِیمَ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ بَعْدَ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ بِیَوْمٍ (2)
******
ترجمه:
از یحیی الأزرق از امام ابوالحسن (علیه السلام) نقل شده که گفت: از ایشان درباره مردی که در روز ترویه (هشتم ذی الحجه) به عنوان تمتع کننده وارد شد و قربانی نداشت، پس روز ترویه و روز عرفه را روزه گرفت، سؤال کردم. امام فرمود: او باید یک روز دیگر بعد از ایام تشریق روزه بگیرد.
18969- 3- (3) وَ عَنْهُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلَهُ عَبَّادٌ الْبَصْرِیُّ عَنْ مُتَمَتِّعٍ لَمْ یَکُنْ مَعَهُ هَدْیٌ قَالَ یَصُومُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ قَبْلَ یَوْمِ التَّرْوِیَةِ- قَالَ فَإِنْ فَاتَهُ صَوْمُ هَذِهِ الْأَیَّامِ (4) فَقَالَ لَا یَصُومُ یَوْمَ (5) التَّرْوِیَةِ وَ لَا یَوْمَ عَرَفَةَ- وَ لَکِنْ یَصُومُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ مُتَتَابِعَاتٍ بَعْدَ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی النَّهْیِ عَنْ صَوْمِ یَوْمٍ وَحْدَهُ لِمَا مَرَّ (6) وَ یُمْکِنُ حَمْلُهُ عَلَی الْجَوَازِ أَوِ الِاسْتِحْبَابِ.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن حجاج از امام ابوالحسن (علیه السلام) نقل شده که گفت: عباد بصری از ایشان درباره شخصی که تمتع انجام می دهد و قربانی ندارد سؤال کرد. امام فرمود: او باید سه روز قبل از روز ترویه (هشتم ذی الحجه) روزه بگیرد. سپس پرسید: اگر روزه گرفتن این روزها از دستش برود (چه باید بکند)؟ فرمود: نباید روز ترویه (هشتم ذی الحجه) و نه روز عرفه (نهم ذی الحجه) روزه بگیرد، بلکه باید سه روز پیاپی بعد از ایام تشریق (یازدهم، دوازدهم و سیزدهم ذی الحجه) روزه بگیرد.
می گویم:
مرحوم شیخ این حدیث را بر نهی از روزه گرفتن یک روز تنها حمل کرده، به خاطر آنچه که گذشت.
18970- 4- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ الْوَاسِطِیِّ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِذَا صَامَ الْمُتَمَتِّعُ یَوْمَیْنِ لَا یُتَابِعُ الصَّوْمَ الْیَوْمَ الثَّالِثَ فَقَدْ فَاتَهُ
ص: 195
صِیَامُ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ فَلْیَصُمْ بِمَکَّةَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ مُتَتَابِعَاتٍ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ وَ لَمْ یُقِمْ عَلَیْهِ الْجَمَّالُ فَلْیَصُمْهَا فِی الطَّرِیقِ أَوْ إِذَا قَدِمَ عَلَی أَهْلِهِ (1) صَامَ عَشَرَةَ أَیَّامٍ مُتَتَابِعَاتٍ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ الْوَاسِطِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع (2)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی کَوْنِ الْفَاصِلِ غَیْرَ الْعِیدِ لِمَا مَضَی (3) وَ یَأْتِی (4).
******
ترجمه:
از علی بن فضل واسطی نقل شده که گفت: شنیدم که می فرمود: اگر شخصی که تمتع انجام می دهد دو روز روزه بگیرد، نباید روز سوم را به دنبال آن روزه بگیرد (یعنی پیوسته روزه نگیرد)؛ زیرا روزه سه روز در حج از دست رفته است. پس باید در مکه سه روز پیاپی روزه بگیرد. اگر نتوانست و کاروان شترها او را منتظر نگذاشت، باید آن روزها را در راه روزه بگیرد یا وقتی به نزد خانواده اش رسید، ده روز پیاپی روزه بگیرد.
18971- 5- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مُتَمَتِّعٍ یَدْخُلُ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ لَیْسَ مَعَهُ هَدْیٌ قَالَ فَلَا یَصُومُ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ لَا یَوْمَ عَرَفَةَ- وَ یَتَسَحَّرُ لَیْلَةَ الْحَصْبَةِ- فَیُصْبِحُ صَائِماً وَ هُوَ یَوْمُ النَّفْرِ وَ یَصُومُ یَوْمَیْنِ بَعْدَهُ.
أَقُولُ: یَحْتَمِلُ التَّخْصِیصُ بِمَنْ خَرَجَ مِنْ مِنًی لِمَا مَرَّ مِنَ التَّقْیِیدِ فِی الصَّوْمِ (6).
******
ترجمه:
عیص بن قاسم از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که ایشان فرمودند: از ایشان دربارهٔ شخصی که برای انجام حج تمتع به مکه می آید و در روز ترویه وارد می شود، ولی با خود قربانی نیاورده است، پرسیدم. امام فرمودند: چنین شخصی نباید در روز ترویه و روز عرفه روزه بگیرد. او باید شب حصبه سحری بخورد و صبح روز بعد که روز نفر (یعنی روز بازگشت از منا) است، روزه بگیرد. سپس دو روز دیگر بعد از آن روز نیز روزه بگیرد.
می گویم :
احتمال دارد این حکم مختص به کسانی باشد که از منا خارج شده اند، به دلیل آنچه که پیشتر در محدودیت های مربوط به روزه ذکر شده بود.
ص: 196
(1) 53 بَابُ وُجُوبِ التَّتَابُعِ فِی صَوْمِ الثَّلَاثَةِ بَدَلَ الْهَدْیِ إِذَا کَانَ الْفَاصِلُ غَیْرَ الْعِیدِ أَوْ لَمْ یَکُنِ الثَّالِثَ
******
ترجمه:
18972- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَصُومُ الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ مُتَفَرِّقَةً.
******
ترجمه:
حضرت صادق : سه روزنباید بصورت متفرقه گرفت .
18973- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُتَمَتِّعٍ لَا یَجِدُ هَدْیاً قَالَ یَصُومُ یَوْماً قَبْلَ یَوْمِ التَّرْوِیَةِ- وَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از رفاعه بن موسی روایت شده است که گفت: از امام ابی عبدالله (ع) دربارهٔ کسی که اعمال تمتع را انجام می دهد و قربانی پیدا نمی کند، سؤال کردم. امام (ع) فرمودند: او باید یک روز قبل از روز ترویه، روز ترویه و روز عرفه روزه بگیرد.
18974- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ عَلِیٌّ ع صِیَامُ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ بِیَوْمٍ وَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ- فَمَنْ فَاتَهُ ذَلِکَ فَلْیَتَسَحَّرْ لَیْلَةَ الْحَصْبَةِ یَعْنِی لَیْلَةَ النَّفْرِ- وَ یُصْبِحُ صَائِماً وَ یَوْمَیْنِ بَعْدَهُ وَ سَبْعَةً إِذَا رَجَعَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
از حماد بن عیسی روایت شده که گفت: از امام ابی عبدالله (ع) شنیدم که می فرمود: علی (ع) گفتند: روزه گرفتن سه روز در حج، یک روز قبل از روز ترویه، و روز ترویه، و روز عرفه است. و هر کس این (روزه ها) را از دست بدهد، باید در شب حصبه (که منظور شب نفر است) سحری بخورد و صبح را در حالی که روزه دار است آغاز کند، و سپس دو روز بعد از آن را نیز روزه بگیرد. و هفت روز دیگر را وقتی که (به وطن خود) بازگشت، روزه بگیرد.
ص: 197
(1) 54 بَابُ أَنَّ مَنْ عَدِمَ الْهَدْیَ وَ الثَّمَنَ جَازَ لَهُ صَوْمُ الثَّلَاثَةِ مِنْ أَوَّلِ ذِی الْحِجَّةِ لَا قَبْلَهُ وَ مَنْ وَجَدَ الثَّمَنَ لَمْ یَصُمْ حَتَّی یَمْضِیَ وَقْتُ الذَّبْحِ
******
ترجمه:
18975- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ لَمْ یَجِدْ هَدْیاً وَ أَحَبَّ أَنْ یُقَدِّمَ الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ فِی أَوَّلِ الْعَشْرِ فَلَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
از زراره از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیهما السلام) روایت شده است که فرمودند: کسی که قربانی پیدا نکند و بخواهد سه روز روزه را در ابتدای دهه (ذی الحجه) جلوتر بیندازد، اشکالی ندارد.
18976- 2- (3) وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْکَرْخِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا ع الْمُتَمَتِّعُ یَقْدَمُ وَ لَیْسَ مَعَهُ هَدْیٌ أَ یَصُومُ مَا لَمْ یَجِبْ عَلَیْهِ قَالَ یَصْبِرُ إِلَی یَوْمِ النَّحْرِ- فَإِنْ لَمْ یُصِبْ فَهُوَ مِمَّنْ لَمْ یَجِدْ.
******
ترجمه:
از احمد بن عبدالله کرخی روایت شده که گفت: به امام رضا (ع) عرض کردم: شخصی که حج تمتع انجام می دهد و وارد (مکه) می شود ولی قربانی همراه ندارد، آیا باید روزه بگیرد پیش از آنکه واجب بر او شود؟ امام (ع) فرمودند: صبر کند تا روز عید قربان (یوم النحر)؛ پس اگر (تا آن زمان) قربانی پیدا نکرد، از کسانی است که قربانی نیافته است (و می تواند روزه بگیرد).
18977- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمُقْنِعِ قَالَ: سَأَلَ مُعَاوِیَةُ بْنُ عَمَّارٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ دَخَلَ مُتَمَتِّعاً فِی ذِی الْقَعْدَةِ وَ لَیْسَ مَعَهُ ثَمَنُ هَدْیٍ قَالَ لَا یَصُومُ (5) ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ حَتَّی یَتَحَوَّلَ الشَّهْرُ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین در کتاب «المقنع» نقل کرده است که معاویة بن عمار از امام ابا عبدالله (ع) دربارهٔ مردی که در ماه ذی القعده به قصد انجام حج تمتع وارد (مکه) می شود و پولی برای قربانی همراه ندارد، سؤال کرد. امام (ع) فرمودند: او نباید سه روز روزه بگیرد تا این که ماه تغییر کند .
ص: 198
(1) 55 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجِبُ التَّتَابُعُ فِی السَّبْعَةِ بَدَلَ الْهَدْیِ بَلْ یُسْتَحَبُّ وَ لَا یَجِبُ صَوْمُهَا فِی بَلَدِهِ
******
ترجمه:
18978- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع (3) إِنِّی قَدِمْتُ الْکُوفَةَ- وَ لَمْ أَصُمِ السَّبْعَةَ الْأَیَّامِ حَتَّی فَزِعْتُ (4) فِی حَاجَةٍ إِلَی بَغْدَادَ- قَالَ صُمْهَا بِبَغْدَادَ قُلْتُ أُفَرِّقُهَا قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار روایت شده که گفت: به ابوالحسن موسی بن جعفر (ع) گفتم: به کوفه رسیدم و هنوز هفت روز را روزه نگرفته بودم تا اینکه در کاری به بغداد رفتم. امام (ع) فرمودند: آن ها را در بغداد روزه بگیر. گفتم: آیا می توانم آن ها را جدا جدا بگیرم؟ فرمودند: بله.
18979- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْعَلَوِیِّ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ الْخُرَاسَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ صَوْمِ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ أَ یَصُومُهَا مُتَوَالِیَةً أَوْ یُفَرِّقُ بَیْنَهَا قَالَ یَصُومُ الثَّلَاثَةَ أَیَّامٍ (6) لَا یُفَرِّقُ بَیْنَهَا وَ السَّبْعَةَ لَا یُفَرِّقُ بَیْنَهَا وَ لَا یَجْمَعُ بَیْنَ السَّبْعَةِ وَ الثَّلَاثَةِ جَمِیعاً.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ مِثْلَهُ (7) أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ حُکْمَ السَّبْعَةِ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ لِمَا مَرَّ (8) وَ اسْتَثْنَی
ص: 199
مِنَ النَّهْیِ عَنِ الْجَمْعِ مَنْ فَاتَهُ الثَّلَاثَةُ حَتَّی رَجَعَ لِمَا مَرَّ فِی بَابِهِ وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ التَّتَابُعِ أَیْضاً فِی السَّبْعَةِ وَ عَلَی عَدَمِ الْوُجُوبِ (1).
******
ترجمه:
از علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع) روایت شده که گفت: از ایشان درباره روزه سه روز در حج و هفت روز [دیگر] پرسیدم. آیا باید این روزه ها را پیوسته بگیرد یا می تواند بین آن ها فاصله بیندازد؟ امام (ع) فرمودند: سه روز را روزه بگیرد و بین آن ها فاصله نیندازد، و هفت روز [دیگر] را هم بدون فاصله بگیرد، و نباید هفت روز و سه روز را با هم [پشت سر هم] بگیرد.
می گویم:
مرحوم شیخ (طوسی) حکم مربوط به هفت روز را بر اساس استحباب تفسیر کرده است به دلیل آنچه که پیش تر ذکر شد، و از نهی از جمع بین این دو [روزه سه روز و هفت روز] استثنا کرده است کسی را که [فرصت] روزه گرفتن سه روز را از دست داده باشد تا زمانی که به [وطن] برگردد، به دلیل آنچه که در جای خود ذکر شد. و آنچه که دلالت بر استحباب پیوسته گرفتن روزه های هفت روز دارد، نیز پیش تر آمده است، و [این استحباب] بر عدم وجوب [پیوسته گرفتن آن ها] دلالت دارد.
(2) 56 بَابُ أَنَّ مَنْ لَزِمَهُ بَدَنَةٌ فَعَجَزَ أَجْزَأَهُ سَبْعُ شِیَاهٍ فَإِنْ عَجَزَ أَجْزَأَهُ صَوْمُ ثَمَانِیَةَ عَشَرَ یَوْماً بِمَکَّةَ أَوْ فِی أَهْلِهِ
******
ترجمه:
18980- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ یَکُونُ عَلَیْهِ بَدَنَةٌ وَاجِبَةٌ فِی فِدَاءٍ قَالَ إِذَا لَمْ یَجِدْ بَدَنَةً فَسَبْعَ شِیَاهٍ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ صَامَ ثَمَانِیَةَ عَشَرَ یَوْماً بِمَکَّةَ أَوْ فِی مَنْزِلِهِ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ مِثْلَهُ (4) وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ وَ الصَّدُوقُ کَمَا مَرَّ (5).
******
ترجمه:
از داود رقی روایت شده که امام صادق (ع) درباره مردی که قربانی شتر بر او واجب شده به عنوان فدیه (کفاره) فرمودند: اگر شتر پیدا نکرد، باید هفت گوسفند قربانی کند. و اگر قادر به قربانی کردن گوسفند هم نبود، هجده روز در مکه یا در منزل خود روزه بگیرد.
(6) 57 بَابُ عَدَمِ وُجُوبِ بَیْعِ ثِیَابِ التَّجَمُّلِ فِی ثَمَنِ الْهَدْیِ بَلْ یُجْزِئُ الصَّوْمُ
******
ترجمه:
18981- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی
ص: 200
نَصْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْمُتَمَتِّعِ یَکُونُ لَهُ فُضُولٌ مِنَ الْکِسْوَةِ بَعْدَ الَّذِی یَحْتَاجُ إِلَیْهِ فَتَسْوَی بِذَلِکَ الْفُضُولِ مِائَةَ دِرْهَمٍ یَکُونُ مِمَّنْ یَجِبُ عَلَیْهِ فَقَالَ لَهُ بُدٌّ مِنْ کِرَاءٍ وَ نَفَقَةٍ قُلْتُ لَهُ کِرَاءٌ وَ مَا یَحْتَاجُ إِلَیْهِ بَعْدَ هَذَا الْفَضْلِ مِنَ الْکِسْوَةِ فَقَالَ وَ أَیُّ شَیْ ءٍ کِسْوَةٌ بِمِائَةِ دِرْهَمٍ هَذَا مِمَّنْ قَالَ اللَّهُ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ (1).
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از ابن ابی نصر روایت شده که گفت: از امام ابوالحسن (ع) دربارهٔ شخصی که حج تمتع انجام می دهد و پس از تأمین نیازهای خود، مقدار اضافی از لباس دارد که ارزش آن به صد درهم می رسد، پرسیدم. آیا این فرد جزء کسانی است که قربانی بر او واجب است؟ امام (ع) فرمودند: او نیاز به کرایه (محل اقامت) و خرجی دارد. به ایشان عرض کردم: اگر پس از تأمین کرایه و نیازهای خود، این مقدار اضافی از لباس باقی بماند، چطور؟ امام (ع) فرمودند: چه نوع لباسی به ارزش صد درهم؟ این فرد از جمله کسانی است که خداوند فرموده است: «کسی که (قربانی) نیابد، باید سه روز در حج و هفت روز هنگامی که بازگشتید، روزه بگیرد» (اشاره به آیه 196 سوره بقره).
18982- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (4) عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قُلْتُ رَجُلٌ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ وَ فِی عَیْبَتِهِ ثِیَابٌ لَهُ أَ یَبِیعُ مِنْ ثِیَابِهِ شَیْئاً وَ یَشْتَرِی هَدْیَهُ قَالَ لَا هَذَا یَتَزَیَّنُ (5) بِهِ الْمُؤْمِنُ یَصُومُ وَ لَا یَأْخُذُ مِنْ ثِیَابِهِ شَیْئاً.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع (6).
******
ترجمه:
از علی بن اسباط از برخی از اصحاب ما روایت شده که گفت: به امام ابوالحسن الرضا (ع) عرض کردم: مردی که از عمره به حج تمتع کرده و در کیف خود لباسی دارد، آیا می تواند بخشی از لباس های خود را بفروشد و قربانی اش را بخرد؟ امام (ع) فرمودند: نه، این لباس ها برای زینت مؤمن است. او باید روزه بگیرد و از لباس های خود چیزی برندارد (نفروشد).
ص: 201
(1) 58 بَابُ أَنَّهُ یُجْزِئُ الصَّدَقَةُ بِثَمَنِ الْأُضْحِیَّةِ إِذَا لَمْ تُوجَدْ فَإِنِ اخْتَلَفَتْ أَثْمَانُهُا جَمَعَ الْأَوَّلَ وَ الثَّانِیَ وَ الثَّالِثَ وَ تَصَدَّقَ بِالثُّلُثِ
******
ترجمه:
18983- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: کُنَّا بِمَکَّةَ فَأَصَابَنَا غَلَاءٌ فِی الْأَضَاحِیِّ فَاشْتَرَیْنَا بِدِینَارٍ ثُمَّ بِدِینَارَیْنِ (ثُمَّ بَلَغَتْ سَبْعَةً ثُمَّ لَمْ تُوجَدْ) (3) بِقَلِیلٍ وَ لَا کَثِیرٍ فَوَقَّعَ (4) هِشَامٌ الْمُکَارِی رُقْعَةً (5) إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع- فَأَخْبَرَهُ بِمَا اشْتَرَیْنَا ثُمَّ لَمْ نَجِدْ بِقَلِیلٍ وَ لَا کَثِیرٍ فَوَقَّعَ انْظُرُوا إِلَی الثَّمَنِ الْأَوَّلِ وَ الثَّانِی وَ الثَّالِثِ ثُمَّ تَصَدَّقُوا بِمِثْلِ ثُلُثِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ (6)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ عَلِیٍّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ النَّوْفَلِیِّ (7) عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ (8).
******
ترجمه:
از عبدالله بن عمر روایت شده که گفت: ما در مکه بودیم و قیمت قربانی ها بالا رفت، ابتدا با یک دینار خریدیم، سپس با دو دینار (و بعد به هفت دینار رسید، و بعد از آن دیگر یافت نمی شد، نه کم و نه زیاد). در این هنگام، هشام مکاری نامه ای به امام ابوالحسن (ع) نوشت و او را از وضعیتی که قربانی ها را خریدیم و سپس دیگر نه کم و نه زیاد پیدا نشد، آگاه کرد. امام (ع) پاسخ دادند: قیمت اول و دوم و سوم را در نظر بگیرید، سپس به اندازه یک سوم از آن ها صدقه بدهید.
ص: 202
(1) 59 بَابُ أَنَّ مَنْ نَذَرَ هَدْیاً وَ عَیَّنَ مَوْضِعَ ذَبْحِهِ لَزِمَهُ وَ إِنْ لَمْ یُعَیِّنْ وَجَبَ ذَبْحُهُ بِمَکَّةَ وَ حُکْمِ مَنْ نَذَرَ بَدَنَةً هَلْ تُجْزِئُ عَنْهُ بَقَرَةٌ
******
ترجمه:
18984- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِسْحَاقَ الْأَزْرَقِ الصَّائِغِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ رَجُلٍ جَعَلَ لِلَّهِ عَلَیْهِ بَدَنَةً یَنْحَرُهَا بِالْکُوفَةِ فِی شُکْرٍ فَقَالَ لِی عَلَیْهِ أَنْ یَنْحَرَهَا حَیْثُ جَعَلَ لِلَّهِ عَلَیْهِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ سَمَّی بَلَداً فَإِنَّهُ یَنْحَرُهَا قُبَالَةَ الْکَعْبَةِ مَنْحَرَ الْبُدْنِ.
******
ترجمه:
اسحاق الأزرق الصائغ روایت می کند که گفت: از امام ابوالحسن (ع) دربارهٔ مردی پرسیدم که نذر کرده است شتری را به عنوان شکرانه برای خدا قربانی کند و آن را در کوفه قربانی نماید. امام (ع) به من فرمودند: بر او واجب است که آن شتر را در همان مکانی قربانی کند که برای خدا نذر کرده است. و اگر شهر خاصی را تعیین نکرده باشد، باید آن شتر را در برابر کعبه، جایی که محل قربانی شترها است، قربانی کند.
18985- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: فِی الرَّجُلِ یَقُولُ عَلَیَّ بَدَنَةٌ قَالَ تُجْزِئُ عَنْهُ بَقَرَةٌ إِلَّا أَنْ یَکُونَ عَنَی بَدَنَةً مِنَ الْإِبِلِ.
******
ترجمه:
حضرت علی درمورد کسیکه یک بدنه نذرکرده فرمودند : یک گاوکفایت می کند مگراینکه منظورش ازبدنه شترباشد .
(4) 60 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ الْأُضْحِیَّةِ وَ إِجْزَاءِ الْهَدْیِ عَنْهَا وَ سُقُوطِهَا عَنِ الْجَنِینِ وَ مَنْ لَا یَجِدُ وَ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ عِنْدَهَا بِالْمَأْثُورِ وَ التَّضْحِیَةِ عَنِ الْعِیَالِ وَ جُمْلَةٍ مِنْ أَحْکَامِهَا
******
ترجمه:
18986- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 203
قَالَ: سُئِلَ عَنِ الْأَضْحَی أَ وَاجِبٌ هُوَ عَلَی مَنْ وَجَدَ لِنَفْسِهِ وَ عِیَالِهِ فَقَالَ أَمَّا لِنَفْسِهِ فَلَا یَدَعُهُ وَ أَمَّا لِعِیَالِهِ إِنْ شَاءَ تَرَکَهُ.
******
ترجمه:
ازحضرت صادق سوال شد آیا هرکس که توان قربانی کردن ازطرف خود وخانواده اش را داشته باشد واجب است ؟ فرمودند : ازطرف خودش حنما انجام بدهد اما ازطرف خانواده اگرخواست می تواند ترک کند .(الزامی نیست)
18987- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: یُجْزِئُهُ فِی الْأُضْحِیَّةِ هَدْیُهُ وَ فِی نُسْخَةٍ یُجْزِئُکَ مِنَ الْأُضْحِیَّةِ هَدْیُکَ.
******
ترجمه:
حضرت باقر : درقربانی هرنوع هدیه ای برایش کافی است . درنسخه دیگری فرمودند : هرنوع هدیه ای برایت کافی است .
18988- 3- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ (3) عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْأُضْحِیَّةُ وَاجِبَةٌ عَلَی مَنْ وَجَدَ مِنْ صَغِیرٍ أَوْ کَبِیرٍ وَ هِیَ سُنَّةٌ.
******
ترجمه:
حضرت باقر : قربانی واجب است برکسیکه آنرا بیابد چه کوچک باشد یا بزرگ واین سنت است .
18989- 4- (4) قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّمَا جَعَلَ اللَّهُ هَذَا الْأَضْحَی لِتَشْبَعَ مَسَاکِینُکُمْ مِنَ اللَّحْمِ فَأَطْعِمُوهُمْ.
******
ترجمه:
رسول اکرم % : قربانی واجب شد تا فقراء ازگوشت آن سیرشود پس آنها را اطعام کنید .
18990- 5- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَجُلًا سَأَلَهُ عَنِ الْأَضْحَی فَقَالَ هُوَ وَاجِبٌ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ إِلَّا مَنْ لَمْ یَجِدْ فَقَالَ لَهُ السَّائِلُ فَمَا تَرَی فِی الْعِیَالِ فَقَالَ إِنْ شِئْتَ فَعَلْتَ وَ إِنْ شِئْتَ لَمْ تَفْعَلْ فَأَمَّا أَنْتَ فَلَا تَدَعْهُ.
******
ترجمه:
ازحضرت صادق درمورد قربانی سوال شد فرمودند : برهرمسلمانی واجب است مگرکسیکه نمی تواند پرسید درمورد خانواده چه می فرمائید ؟ می توانی انجام بدهی یا نه اما درمورد خودت آنرا ترک نکن .
18991- 6- (6) قَالَ: وَ ضَحَّی رَسُولُ اللَّهِ ص بِکَبْشَیْنِ ذَبَحَ وَاحِداً بِیَدِهِ وَ قَالَ اللَّهُمَّ هَذَا عَنِّی وَ عَمَّنْ لَمْ یُضَحِّ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی- وَ ذَبَحَ الْآخَرَ وَ قَالَ اللَّهُمَّ هَذَا عَنِّی وَ عَمَّنْ لَمْ یُضَحِّ مِنْ أُمَّتِی.
******
ترجمه:
رسول اکرم % یک قوچ بادست خود ذبح کرده وگفتند : ازطرف خودم وافراد
ص: 204
18992- 7- (1) قَالَ: وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یُضَحِّی عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص- کُلَّ سَنَةٍ بِکَبْشٍ یَذْبَحُهُ وَ یَقُولُ بِسْمِ اللَّهِ وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ- إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ وَ یَقُولُ (2) اللَّهُمَّ هَذَا (3) عَنْ نَبِیِّکَ- ثُمَّ یَذْبَحُهُ وَ یَذْبَحُ کَبْشاً آخَرَ عَنْ نَفْسِهِ.
******
ترجمه:
حضرت علی یک قوچ را ازطرف رسول اکرم % قربانی کرده وعرض کردند بِسْمِ اللَّهِ وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ- إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ وَ یَقُولُ اللَّهُمَّ هَذَاعَنْ نَبِیِّکَ-(خدایا این قربانی ازطرف رسول تواست سپس یک قوچ هم ازطرف خود قربانی کردند .
18993- 8- (4) قَالَ وَ قَالَ ع لَا یُضَحَّی عَمَّنْ فِی الْبَطْنِ.
******
ترجمه:
وفرمودند ازطرف بچه ای که درشکم است قربانی نمی شود .
18994- 9- (5) قَالَ: وَ ذَبَحَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ نِسَائِهِ الْبَقَرَةَ.
******
ترجمه:
رسول اکرم % ازطرف همسران خود گاوذبح کردند .
18995- 10- (6) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ النَّوْفَلِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّمَا جُعِلَ هَذَا الْأَضْحَی لِتَشْبَعَ (7) مَسَاکِینُکُمْ مِنَ اللَّحْمِ فَأَطْعِمُوهُمْ.
******
ترجمه:
رسول اکرم % : قربانی واجب شد تا فقراء ازگوشت آن سیرشود پس آنها را اطعام کنید .
18996- 11- (8) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ الْأَسَدِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ النَّخَعِیِّ عَنْ عَمِّهِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ
ص: 205
النَّوْفَلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا عِلَّةُ الْأُضْحِیَّةِ فَقَالَ إِنَّهُ یُغْفَرُ لِصَاحِبِهَا عِنْدَ أَوَّلِ قَطْرَةٍ تَقْطُرُ مِنْ دَمِهَا عَلَی الْأَرْضِ وَ لِیَعْلَمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ یَتَّقِیهِ بِالْغَیْبِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَنْ یَنالَ اللَّهَ لُحُومُها وَ لا دِماؤُها وَ لکِنْ یَنالُهُ التَّقْوی مِنْکُمْ (1) ثُمَّ قَالَ انْظُرْ کَیْفَ قَبِلَ اللَّهُ قُرْبَانَ هَابِیلَ وَ رَدَّ قُرْبَانَ قَابِیلَ.
******
ترجمه:
ابوبصیر از امام صادق (ع) نقل می کند که گفتم: «علت قربانی (اضحیه) چیست؟» امام فرمودند: «اینکه صاحب قربانی به محض اینکه اولین قطره خون قربانی بر زمین می چکد، بخشیده می شود، و خداوند عزیز و جلیل می خواهد ببیند چه کسی در غیاب تقوا را رعایت می کند.» خداوند عز و جل فرمود: «نه گوشت های آن و نه خون های آن به خدا نمی رسد، بلکه تقوای شماست که به او می رسد.» (سوره حج، آیه 37) سپس امام فرمودند: «بنگر چگونه خداوند قربانی هابیل را پذیرفت و قربانی قابیل را رد کرد.»
18997- 12- (2) عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْأُضْحِیَّةِ فَقَالَ ضَحِّ بِکَبْشٍ أَمْلَحَ أَقْرَنَ فَحْلًا سَمِیناً فَإِنْ لَمْ تَجِدْ کَبْشاً سَمِیناً فَمِنْ فُحُولَةِ الْمِعْزَی أَوْ مُوجَأً مِنَ الضَّأْنِ أَوِ الْمَعْزِ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فَنَعْجَةً مِنَ الضَّأْنِ سَمِینَةً قَالَ وَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَقُولُ ضَحِّ بِثَنِیٍّ فَصَاعِداً وَ اشْتَرِهِ سَلِیمَ الْأُذُنَیْنِ وَ الْعَیْنَیْنِ وَ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَ قُلْ حِینَ تُرِیدُ أَنْ تَذْبَحَ وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ- إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ لا شَرِیکَ لَهُ وَ بِذلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ- اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنِّی بِسْمِ اللَّهِ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ- ثُمَّ کُلْ وَ أَطْعِمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (3).
******
ترجمه:
علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش موسی بن جعفر (علیه السلام) روایت کرده است که گفت: از ایشان درباره قربانی پرسیدم. امام فرمودند: «قربانی کن با یک قوچ املح (سفید مایل به خاکستری) که شاخدار و نر و چاق باشد. اگر قوچ چاق پیدا نکردی، از نرهای بز یا قوچی از گوسفندان یا بزهایی که اخته شده اند (موجأ) استفاده کن. اگر آن ها را هم نیافتی، یک گوسفند ماده چاق از گوسفندان قربانی کن.»
امام افزودند: «علی (علیه السلام) می فرمود: با حیوانی که حداقل دوساله باشد قربانی کن، و آن را خریداری کن در حالی که گوش ها و چشم هایش سالم باشد. رو به قبله بایست و هنگامی که قصد ذبح داری بگو:
"وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ. إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ لا شَرِیکَ لَهُ وَ بِذلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ. اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ، اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنِّی، بِسْمِ اللَّهِ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ."
سپس بخور و به دیگران نیز بخوران.»
ص: 206
(1) 61 بَابُ أَنَّهُ یُکْرَهُ أَنْ یَذْبَحَ بِیَدِهِ مَا رَبَّاهُ وَ التَّضْحِیَةُ بِغَیْرِ مَا یُشْتَرَی فِی الْعَشْرِ
******
ترجمه:
18998- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ غَیْرِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ کَانَ عِنْدِی کَبْشٌ سَمِینٌ لِأُضَحِّیَ بِهِ فَلَمَّا أَخَذْتُهُ وَ أَضْجَعْتُهُ نَظَرَ إِلَیَّ فَرَحِمْتُهُ وَ رَقَقْتُ عَلَیْهِ ثُمَّ إِنِّی ذَبَحْتُهُ قَالَ فَقَالَ لِی مَا کُنْتُ أُحِبُّ لَکَ أَنْ تَفْعَلَ لَا تُرَبِّیَنَّ شَیْئاً مِنْ هَذَا ثُمَّ تَذْبَحُهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
محمد بن فضیل از امام کاظم (علیه السلام) روایت کرده است که گفت: «به امام عرض کردم: فدایت شوم! یک قوچ چاق داشتم که می خواستم آن را برای قربانی کردن استفاده کنم. وقتی آن را گرفتم و بر زمین خواباندم، به من نگاه کرد و من به حال او رحم کردم و دلم برای او سوخت، اما با این حال آن را ذبح کردم.» امام به من فرمود: «دوست نداشتم که این کار را انجام دهی. هیچ گاه حیوانی از این نوع را پرورش نده که سپس آن را ذبح کنی.»
19001- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اسْتَفْرِهُوا (3) ضَحَایَاکُمْ فَإِنَّهَا مَطَایَاکُمْ عَلَی الصِّرَاطِ.
وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین (شیخ صدوق) گفته است: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «قربانی هایتان را نیکو و چاق انتخاب کنید، چرا که آن ها مرکب های شما بر روی پل صراط خواهند بود.»
(5) 63 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْإِطْعَامِ مِنْ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ عَنْ کَفَّارَةِ الْیَمِینِ
******
ترجمه:
19002- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع سُئِلَ هَلْ یُطْعَمُ الْمَسَاکِینُ فِی کَفَّارَةِ الْیَمِینِ مِنْ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ قَالَ لَا لِأَنَّهُ قُرْبَانٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
ص: 208
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی فِی الْکَفَّارَاتِ (1).
******
ترجمه:
ازحضرت علی سوال شد آیا ازگوشت قربانی کفاره قسم به مساکین بدهیم ؟ فرمودند : خیرچون قربانی مخصوص خدا اسن
19003- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: جَاءَتْ أُمُّ سَلَمَةَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهَا إِلَی النَّبِیِّ ص- فَقَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ یَحْضُرُ الْأَضْحَی- وَ لَیْسَ عِنْدِی ثَمَنُ الْأُضْحِیَّةِ فَأَسْتَقْرِضُ وَ أُضَحِّی قَالَ اسْتَقْرِضِی (4) فَإِنَّهُ دَیْنٌ مَقْضِیٌّ.
وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِأُمِّ سَلَمَةَ وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (5).
******
ترجمه:
حضرت باقر : ام سلمه خدمت رسول خدا عرض کرد وقت قربانی است ومن پول ندارم آیا قرض کنم وقربانی بدهم ؟ فرمودند : قرض کن چون این دینی است که اداء شدنی است
19004- 2- (6) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی الْمُقْرِی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ (7) بْنِ مُوسَی عَنْ إِسْرَائِیلَ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنْ شُرَیْحِ بْنِ هَانِی عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ قَالَ: لَوْ عَلِمَ النَّاسُ مَا فِی الْأُضْحِیَّةِ لَاسْتَدَانُوا وَ ضَحَّوْا إِنَّهُ لَیُغْفَرُ لِصَاحِبِ الْأُضْحِیَّةِ عِنْدَ أَوَّلِ قَطْرَةٍ تَقْطُرُ مِنْ دَمِهَا.
ص: 209
******
ترجمه :
حضرت علی : اگرمردم می دانستند قربانی چه برکاتی دارد قرض می کردند وقربانی می کردند چون با ریختن اولین قطره خون قربانی تمام گناهان شخص بخشیده می شود .
(8) 1 بَابُ وُجُوبِ أَحَدِهِمَا عَلَی الْحَاجِّ بَعْدَ الذَّبْحِ وَ اسْتِحْبَابِ الْجَمْعِ بَیْنَ الْحَلْقِ وَ تَقْلِیمِ الْأَظْفَارِ وَ الْأَخْذِ مِنَ الشَّارِبِ
******
ترجمه:
19005- 1- (9) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا ذَبَحْتَ أُضْحِیَّتَکَ فَاحْلِقْ رَأْسَکَ وَ اغْتَسِلْ وَ قَلِّمْ أَظْفَارَکَ وَ خُذْ مِنْ شَارِبِکَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : وقتی قربانی کردی سرت را بتراش وغسل کرده وناخن وسبیلت را کوتاه کن .
19006- 2- (10) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ آدَمَ ع- حَیْثُ حَجَّ بِمَا حَلَقَ رَأْسَهُ فَقَالَ نَزَلَ عَلَیْهِ جَبْرَئِیلُ ع بِیَاقُوتَةٍ مِنَ الْجَنَّةِ- فَأَمَرَّهَا عَلَی رَأْسِهِ فَتَنَاثَرَ شَعْرُهُ.
ص: 210
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (1).
******
ترجمه:
محمد علوی : ازحضرت باقر سوال کردم وقتی حضرت آدم حج انجام داد چگونه سرخود راتراشید ؟ فرمودند : حضرت جبرئیل با یاقوتی ازبهشت آمد وآنرا برسرش کشید وموهایش ریخت .
19007- 3- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ (3) قَالَ قَصُّ الشَّارِبِ وَ الْأَظْفَارِ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که از امام باقر (علیه السلام) درباره ی تفسیر آیه ی «ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ» (سوره حج، آیه 29) پرسیده شد. امام باقر (علیه السلام) در توضیح این عبارت فرمودند: «مقصود از این آیه، کوتاه کردن سبیل (شارب) و ناخن ها است.»
19008- 4- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ التَّفَثَ هُوَ الْحَلْقُ وَ مَا فِی جِلْدِ الْإِنْسَانِ.
******
ترجمه:
این روایت از عبد الله بن سنان نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) در مورد تفسیر «تَفَث» پرسیده شده است. امام صادق (علیه السلام) پاسخ دادند که «تَفَث» شامل تراشیدن موها (حلق) و آنچه که بر روی پوست انسان وجود دارد، می شود.
19009- 5- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنَّ التَّفَثَ حُفُوفُ الرَّجُلِ (6) مِنْ الطِّیبِ وَ إِذَا قَضَی نُسُکَهُ حَلَّ لَهُ الطِّیبُ.
******
ترجمه:
این روایت از حمران نقل شده است که از امام باقر (علیه السلام) پرسیده شد. امام باقر (علیه السلام) فرمودند: «تَفَث» به معنای استفاده مرد از عطر و بوی خوش است. و زمانی که شخص مناسک خود را به پایان رساند، استفاده از عطر برای او حلال می شود.
19010- 6- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: التَّفَثُ تَقْلِیمُ الْأَظْفَارِ وَ طَرْحُ الْوَسَخِ وَ طَرْحُ الْإِحْرَامِ عَنْهُ.
******
ترجمه:
از بزنطی نقل شده است که از امام رضا (علیه السلام) درباره مفهوم «تَفَث» پرسیده شد. امام رضا (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: «تَفَث» به معنای گرفتن ناخن ها، زدودن آلودگی ها و کنار گذاشتن لباس احرام است.
19011- 7- (8) وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْیُوفُوا نُذُورَهُمْ (9) وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ.
******
ترجمه:
بزنطی ازحضرت رضا درتفسیرآیه شریفه ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْیُوفُوا نُذُورَهُمْ (10) ثل همان روایت رانقل کرده است
ص: 211
19012- 8- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: أَتَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ جَعَلَنِیَ اللَّهُ فِدَاکَ مَا مَعْنَی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ (2) قَالَ أَخْذُ الشَّارِبِ وَ قَصُّ الْأَظْفَارِ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِکَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی فِی الزِّیَارَاتِ (3) قَالَ الصَّدُوقُ التَّفَثُ مَعْنَاهُ کُلُّ مَا وَرَدَتْ بِهِ هَذِهِ الْأَخْبَارُ (4) وَ رَوَی هَذِهِ الْأَحَادِیثَ الْخَمْسَةَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ فَالْأَوَّلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ ابْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ وَ الثَّانِیَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ وَ الثَّالِثَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ ابْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ وَ الرَّابِعَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ وَ الْخَامِسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ زِیَادٍ الْقَنْدِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ.
******
ترجمه:
این روایت از عبد الله بن سنان نقل شده است که او به حضور امام صادق (علیه السلام) رسید و پرسید: «خداوند مرا فدای شما کند، معنای کلام خداوند عز و جل در آیه "ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ" (سوره حج، آیه 29) چیست؟» امام صادق (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: «منظور از "تَفَث"، کوتاه کردن سبیل و گرفتن ناخن ها و اموری مشابه آن است.»
19013- 9- (5) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ أَیْضاً عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمْدَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ
ص: 212
عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ التَّفَثِ قَالَ هُوَ حُفُوفُ الرَّأْسِ.
******
ترجمه:
این روایت از عمر بن حنظله نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره معنای «تَفَث» سؤال کرد. امام صادق (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: «تَفَث» به معنای تراشیدن یا کوتاه کردن موهای سر است.
19014- 10- (1) وَ عَنْهُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ التَّفَثِ قَالَ هُوَ الْحَلْقُ وَ مَا فِی جِلْدِ الْإِنْسَانِ.
******
ترجمه:
این روایت از عبد الله بن سنان نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) در مورد تفسیر «تَفَث» پرسیده شده است. امام صادق (علیه السلام) پاسخ دادند که «تَفَث» شامل تراشیدن موها (حلق) و آنچه که بر روی پوست انسان وجود دارد، می شود.
19015- 11- (2) وَ عَنْهُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ (3) قَالَ هُوَ الْحُفُوفُ وَ الشَّعَثُ قَالَ وَ مِنَ التَّفَثِ أَنْ تَتَکَلَّمَ فِی إِحْرَامِکَ بِکَلَامٍ قَبِیحٍ فَإِذَا دَخَلْتَ مَکَّةَ فَطُفْتَ بِالْبَیْتِ- تَکَلَّمْتَ بِکَلَامٍ طَیِّبٍ کَانَ ذَلِکَ کَفَّارَتَهُ.
******
ترجمه:
این روایت از معاویة بن عمار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره معنای آیه "ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ" (سوره حج، آیه 29) پرسید. امام صادق (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: «منظور از "تَفَث"، کوتاه کردن موها و زدودن گرد و غبار است. و از جمله مصادیق "تَفَث" این است که در حال احرام سخنان ناپسند بگویی. پس وقتی وارد مکه شدی و طواف خانه خدا را به جا آوردی، سخنان نیکو بگو که این کار کفاره آن سخنان ناپسند خواهد بود.»
19016- 12- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَوْمَ النَّحْرِ یَحْلِقُ رَأْسَهُ وَ یُقَلِّمُ أَظْفَارَهُ وَ یَأْخُذُ مِنْ شَارِبِهِ وَ مِنْ أَطْرَافِ لِحْیَتِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)
ص: 213
وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (1).
******
ترجمه:
این روایت از عبد الرحمن بن ابی عبدالله نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) شنید که فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در روز عید قربان سر خود را می تراشید، ناخن های خود را می گرفت، مقداری از سبیل خود را کوتاه می کرد و از اطراف ریش خود نیز مقداری می زد.
(2) 2 بَابُ حُکْمِ مَنْ تَرَکَ الْحَلْقَ وَ التَّقْصِیرَ عَامِداً أَوْ نَاسِیاً أَوْ جَاهِلًا
******
ترجمه:
19017- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ (4) جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی رَجُلٍ زَارَ الْبَیْتَ قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَ فَقَالَ إِنْ کَانَ زَارَ الْبَیْتَ قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَ وَ هُوَ عَالِمٌ أَنَّ ذَلِکَ لَا یَنْبَغِی لَهُ فَإِنَّ عَلَیْهِ دَمَ شَاةٍ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
این روایت از محمد بن مسلم نقل شده است که از امام باقر (علیه السلام) درباره مردی که پیش از تراشیدن سر به زیارت خانه خدا رفته است، پرسید. امام باقر (علیه السلام) فرمودند: «اگر او به زیارت خانه خدا رفته باشد و قبل از آن که سر خود را بتراشد، این کار را انجام داده و آگاه بوده که این کار مناسب نیست، بر او واجب است که یک گوسفند قربانی کند.»
19018- 2- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ زَارَ الْبَیْتَ قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَ قَالَ لَا یَنْبَغِی إِلَّا أَنْ یَکُونَ نَاسِیاً ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أَتَاهُ أُنَاسٌ یَوْمَ النَّحْرِ- فَقَالَ بَعْضُهُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ
ص: 214
ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِیَ وَ قَالَ بَعْضُهُمْ ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَحْلِقَ فَلَمْ یَتْرُکُوا شَیْئاً أَخَّرُوهُ وَ کَانَ یَنْبَغِی أَنْ یُقَدِّمُوهُ وَ لَا شَیْئاً قَدَّمُوهُ کَانَ یَنْبَغِی لَهُمْ أَنْ یُؤَخِّرُوهُ إِلَّا قَالَ لَا حَرَجَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الذَّبْحِ (1) وَ عَلَی تَرْکِ تَقْصِیرِ إِحْرَامِ الْعُمْرَةِ فِی مَحَلِّهِ (2).
******
ترجمه:
این روایت از محمد بن حُمرَان نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فردی که به زیارت خانه خدا رفته باشد قبل از تراشیدن سر پرسید. امام صادق (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: «این کار (رفتن به زیارت قبل از تراشیدن سر) نباید انجام شود، مگر اینکه فرد نسیان (فراموشی) کرده باشد.»
سپس امام صادق (علیه السلام) به واقعه ای از زمان پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) اشاره کردند: «روزی برخی از مردم در روز عید قربانی نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمدند و گفتند: "ای رسول خدا، ما پیش از آنکه رمی جمار (پرتاب سنگریزه ها) انجام دهیم قربانی کرده ایم." دیگری گفت: "ما پیش از تراشیدن سر قربانی کرده ایم." پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمودند: "آنچه که شما انجام داده اید، ایرادی ندارد. تأخیر و تقدم در برخی اعمال حج ممکن است و اگر شما چیزی را زودتر یا دیرتر انجام داده اید، اشکالی ندارد."»
(3) 3 بَابُ حُکْمِ مَنْ سَاقَ هَدْیاً فِی الْعُمْرَةِ هَلْ یَذْبَحُ قَبْلَ الْحَلْقِ أَوْ بَعْدَهُ
******
ترجمه:
19019- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ سَاقَ هَدْیاً فِی عُمْرَةٍ فَلْیَنْحَرْهُ قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5).
******
ترجمه:
این روایت از معاویه بن عمار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) شنیده است: «هر کسی که در عمره هدی (قربانی) بیاورد، باید آن را پیش از تراشیدن سر قربانی کند.»
19020- 2- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُعْتَمِرُ إِذَا سَاقَ الْهَدْیَ یَحْلِقُ قَبْلَ أَنْ یَذْبَحَ.
******
ترجمه:
این روایت از معاویه بن عمار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) شنیده است: «هر کسی که در عمره هدی (قربانی) بیاورد، باید آن را پیش از تراشیدن سر قربانی کند.»
19021- 3- (7) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ
ص: 215
أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قَالَ: مَنْ جَاءَ بِهَدْیٍ فِی عُمْرَةٍ فِی غَیْرِ حَجٍّ فَلْیَنْحَرْهُ قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَ رَأْسَهُ.
أَقُولُ: الْوَجْهُ فِی ذَلِکَ التَّخْیِیرُ بَیْنَ الْأَمْرَیْنِ.
******
ترجمه:
این روایت اززراره نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) شنیده است: «هر کسی که در عمره هدی (قربانی) بیاورد، باید آن را پیش از تراشیدن سر قربانی کند.»
(1) 4 بَابُ أَنَّ مَنْ تَرَکَ التَّقْصِیرَ حَتَّی طَافَ وَ سَعَی لَزِمَهُ إِعَادَةُ الْجَمِیعِ عَلَی التَّرْتِیبِ
******
ترجمه:
19022- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ أَخِیهِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْمَرْأَةِ رَمَتْ وَ ذَبَحَتْ وَ لَمْ تُقَصِّرْ حَتَّی زَارَتِ الْبَیْتَ- فَطَافَتْ وَ سَعَتْ مِنَ اللَّیْلِ مَا حَالُهَا وَ مَا حَالُ الرَّجُلِ إِذَا فَعَلَ ذَلِکَ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ یُقَصِّرُ وَ یَطُوفُ بِالْحَجِّ ثُمَّ یَطُوفُ لِلزِّیَارَةِ ثُمَّ قَدْ أَحَلَّ مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (3).
******
ترجمه:
این روایت از علی بن یقطین نقل شده است که از امام کاظم (علیه السلام) درباره وضعیت زنی که در مناسک حج عمل کرده و سپس به زیارت خانه خدا رفته است، پرسید. او گفت: «زنی که رمی جمار (پرتاب سنگریزه ها) و قربانی را انجام داده و هنوز کوتاه نکرده باشد، و سپس به زیارت خانه خدا رفته و طواف کرده باشد، وضعیت او چیست؟» امام کاظم (علیه السلام) پاسخ داد: «مشکلی ندارد. او می تواند کوتاه کند و طواف حج و طواف زیارت را انجام دهد، و سپس همه محدودیتهای احرام برطرف می شود.»
(4) 5 بَابُ أَنَّ مَنْ تَرَکَ الْحَلْقَ وَ التَّقْصِیرَ حَتَّی خَرَجَ مِنْ مِنًی وَجَبَ عَلَیْهِ الْعَوْدُ لِذَلِکَ مَعَ الْإِمْکَانِ وَ مَعَ عَدَمِهِ یَحْلِقُ أَوْ یُقَصِّرُ مَکَانَهُ
******
ترجمه:
19023- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ
ص: 216
أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یُقَصِّرَ مِنْ شَعْرِهِ أَوْ یَحْلِقَهُ حَتَّی ارْتَحَلَ مِنْ مِنًی- قَالَ یَرْجِعُ إِلَی مِنًی حَتَّی یُلْقِیَ شَعْرَهُ بِهَا حَلْقاً کَانَ أَوْ تَقْصِیراً.
******
ترجمه:
این روایت از حلبی نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فردی که فراموش کرده است که موهای خود را کوتاه کند یا بتراشد تا زمانی که از منا (محل مناسک حج) خارج شده است، پرسید. امام صادق (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: «او باید به منا برگردد و تا زمانی که موهای خود را در آنجا کوتاه کند یا بتراشد، باقی بماند.»
19024- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مِسْمَعٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یَحْلِقَ رَأْسَهُ أَوْ یُقَصِّرَ حَتَّی نَفَرَ قَالَ یَحْلِقُ فِی الطَّرِیقِ أَوْ أَیْنَ کَانَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی تَعَذُّرِ الْعَوْدِ لِمَا مَضَی (2) وَ یَأْتِی (3).
******
ترجمه:
این روایت از مسمع نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فردی که فراموش کرده است سر خود را بتراشد یا موهای خود را کوتاه کند تا زمانی که از منا خارج شده است، پرسید. امام صادق (علیه السلام) پاسخ دادند: «او می تواند در مسیر یا هر کجا که بود، سر خود را بتراشد یا موهای خود را کوتاه کند.»
می گویم :
مرحوم شیخ انرا حمل کرده اند به مورد یکه ا برگشتن به منی معذورباشد .
19025- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یُقَصِّرَ مِنْ شَعْرِهِ وَ هُوَ حَاجٌّ حَتَّی ارْتَحَلَ مِنْ مِنًی- قَالَ مَا یُعْجِبُنِی أَنْ یُلْقِیَ شَعْرَهُ إِلَّا بِمِنًی- وَ قَالَ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ (5) قَالَ هُوَ الْحَلْقُ وَ مَا فِی جِلْدِ الْإِنْسَانِ.
******
ترجمه:
این روایت از ابو الصباح کنانی نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فردی که فراموش کرده است موهای خود را کوتاه کند و از منا خارج شده است، پرسید. امام صادق (علیه السلام) پاسخ دادند: «من نمی پسندم که او موهای خود را (کوتاه) کند مگر در منا.» و سپس امام صادق (علیه السلام) به توضیح آیه «ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ» (سوره حج، آیه 29) پرداخت و فرمودند: «تَفَث» شامل تراشیدن مو و نظافت از هر چیزی است که بر روی پوست انسان وجود دارد.»
19026- 4- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ جَهِلَ أَنْ یُقَصِّرَ مِنْ رَأْسِهِ أَوْ یَحْلِقَ حَتَّی ارْتَحَلَ مِنْ مِنًی- قَالَ فَلْیَرْجِعْ إِلَی مِنًی حَتَّی یَحْلِقَ شَعْرَهُ بِهَا أَوْ یُقَصِّرَ وَ عَلَی الصَّرُورَةِ أَنْ یَحْلِقَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ:
ص: 217
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ حَتَّی یُلْقِیَ شَعْرَهُ بِهَا حَلْقاً کَانَ أَوْ تَقْصِیراً وَ عَلَی الصَّرُورَةِ الْحَلْقُ (1)
******
ترجمه:
این روایت از ابو بصیر نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فردی که از انجام عمل کوتاه کردن مو یا تراشیدن سر غفلت کرده و تا زمانی که از منا خارج شده است، پرسید. امام صادق (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: «او باید به منا برگردد تا موهای خود را در آنجا بتراشد یا کوتاه کند. همچنین، برای صروره (کسی که اولین بار به حج می رود) لازم است که موهای خود را بتراشد.»
19027- 5- (2) ثُمَّ قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ یَحْلِقُ بِمَکَّةَ وَ یَحْمِلُ شَعْرَهُ إِلَی مِنًی.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
این بخش از روایت بیان می کند که در برخی منابع آمده است که فردی که از انجام عمل کوتاه کردن مو یا تراشیدن سر در منا غفلت کرده و از منا خارج شده است، می تواند در مکه موهای خود را بتراشد و سپس موهای کوتاه شده را به منا حمل کند.
19028- 6- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یَحْلِقَ أَوْ یُقَصِّرَ حَتَّی نَفَرَ قَالَ یَحْلِقُ إِذَا ذَکَرَ فِی الطَّرِیقِ أَوْ أَیْنَ کَانَ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
این روایت از مسمع نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فردی که فراموش کرده است سر خود را بتراشد یا موهای خود را کوتاه کند تا زمانی که از منا خارج شده است، پرسید. امام صادق (علیه السلام) پاسخ دادند: «او می تواند در مسیر یا هر کجا که بود، سر خود را بتراشد یا موهای خود را کوتاه کند.»
(6) 6 بَابُ اسْتِحْبَابِ دَفْنِ الشَّعْرِ بِمِنًی وَ إِرْسَالِهِ لِیُدْفَنَ بِهَا إِنْ حُلِقَ بِغَیْرِهَا لِعُذْرٍ
******
ترجمه:
19029- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَحْلِقُ رَأْسَهُ بِمَکَّةَ قَالَ یَرُدُّ الشَّعْرَ إِلَی مِنًی.
******
ترجمه:
این روایت از حفص بن البختری نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فردی که در مکه سر خود را می تراشد، پرسید. امام صادق (علیه السلام) پاسخ دادند: «او باید موهای کوتاه شده را به منا برگرداند.»
19030- 2- (8) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 218
مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لْیَحْمِلِ الشَّعْرَ إِذَا حَلَقَ بِمَکَّةَ إِلَی مِنًی.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
این روایت از علی بن ابی حمزه نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) یا امام باقر (علیه السلام) نقل شده است. در این روایت، امام (علیه السلام) فرموده اند: «هرگاه فردی در مکه سر خود را بتراشد، باید موهای کوتاه شده را به منا ببرد.»
19031- 3- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی شِبْلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا حَلَقَ رَأْسَهُ بِمِنًی ثُمَّ دَفَنَهُ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ کُلُّ شَعْرَةٍ لَهَا لِسَانٌ طَلْقٌ تُلَبِّی بِاسْمِ صَاحِبِهَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (3) وَ کَذَا رَوَاهُ فِی (الْمُقْنِعِ) (4).
******
ترجمه:
این روایت از ابو شبل نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فرد مؤمنی که در منا سر خود را می تراشد و موهای کوتاه شده را دفن می کند، پرسید. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «هنگامی که مؤمن در منا سر خود را بتراشد و موهای کوتاه شده را دفن کند، در روز قیامت می آید و هر تار مویی از او زبانی دارد که به نام صاحب خود تلبیّه می گوید.»
19032- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یُوصِی مَنْ یَذْبَحُ عَنْهُ وَ یُلْقِی هُوَ شَعْرَهُ بِمَکَّةَ- فَقَالَ لَیْسَ لَهُ أَنْ یُلْقِیَ شَعْرَهُ إِلَّا بِمِنًی.
******
ترجمه:
این روایت از ابو بصیر (معروف به مرادی) نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فردی که به دیگری وصیت می کند تا از طرف او قربانی کند و خود، موهایش را در مکه بیندازد، پرسید. امام صادق (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: «او نمی تواند موهای خود را بیندازد مگر در منا.»
19033- 5- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَدْفِنُ شَعْرَهُ فِی فُسْطَاطِهِ بِمِنًی- وَ یَقُولُ کَانُوا یَسْتَحِبُّونَ ذَلِکَ- قَالَ وَ کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- یَکْرَهُ أَنْ یُخْرَجَ الشَّعْرُ مِنْ مِنًی- وَ یَقُولُ مَنْ أَخْرَجَهُ فَعَلَیْهِ أَنْ یَرُدَّهُ.
******
ترجمه:
این روایت از معاویه بن عمار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند: «علی بن الحسین (علیه السلام) موهایش را در خیمه اش در منا دفن می کرد و می فرمود که این کار مستحب است. و امام صادق (علیه السلام) می فرمود که او نمی پسندید که موها از منا خارج شود و می گفت: هر کس که موها را خارج کند، باید آنها را به منا برگرداند.»
ص: 219
19034- 6- (1) وَ عَنْهُ عَنْ حَسَنِ بْنِ حُسَیْنٍ اللُّؤْلُؤِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَنْسَی أَنْ یَحْلِقَ رَأْسَهُ حَتَّی ارْتَحَلَ مِنْ مِنًی- فَقَالَ مَا یُعْجِبُنِی أَنْ یُلْقِیَ شَعْرَهُ إِلَّا بِمِنًی- وَ لَمْ یَجْعَلْ عَلَیْهِ شَیْئاً.
******
ترجمه:
این روایت از ابو بصیر نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فردی که فراموش کرده است سر خود را بتراشد تا زمانی که از منا خارج شده است، پرسید. امام صادق (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: «من نمی پسندم که او موهای خود را بیندازد مگر در منا.» و امام صادق (علیه السلام) بر این امر هیچ گونه عذر و کفاره ای قرار نداده اند.
19035- 7- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ زَارَ الْبَیْتَ وَ لَمْ یَحْلِقْ رَأْسَهُ قَالَ یَحْلِقُ (3) بِمَکَّةَ وَ یَحْمِلُ شَعْرَهُ إِلَی مِنًی وَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا (4).
******
ترجمه:
این روایت از ابو بصیر نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره فردی که به خانه خدا آمده است اما فراموش کرده است سر خود را بتراشد، پرسید. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «او می تواند در مکه سر خود را بتراشد و سپس موهایش را به منا ببرد و بر او هیچ چیزی نیست.»
19036- 8- (5) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ ع کَانَا یَأْمُرَانِ أَنْ تُدْفَنَ شُعُورُهُمَا بِمِنًی.
******
ترجمه:
این روایت از ابی البختری نقل شده است که از جعفر بن محمد (علیه السلام) از پدرش (امام باقر یا امام صادق) نقل می کند که حسن و حسین (علیهما السلام) به دفن موهایشان در منا امر می کردند.
(6) 7 بَابُ أَنَّ الْحَاجَّ مُخَیَّرٌ بَیْنَ الْحَلْقِ وَ التَّقْصِیرِ وَ کَذَا الْمُعْتَمِرُ عُمْرَةً مُفْرَدَةً لَا عُمْرَةَ تَمَتُّعٍ وَ یُسْتَحَبُّ لَهُمَا اخْتِیَارُ الْحَلْقِ وَ حُکْمِ الصَّرُورَةِ وَ الْمُلَبِّدِ وَ مَنْ عَقَصَ شَعْرَهُ
******
ترجمه:
19037- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی
ص: 220
عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ (1) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَنْبَغِی لِلصَّرُورَةِ أَنْ یَحْلِقَ وَ إِنْ کَانَ قَدْ حَجَّ فَإِنْ شَاءَ قَصَّرَ وَ إِنْ شَاءَ حَلَقَ فَإِذَا لَبَّدَ شَعْرَهُ أَوْ عَقَصَهُ فَإِنَّ عَلَیْهِ الْحَلْقَ وَ لَیْسَ لَهُ التَّقْصِیرُ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (2) وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
این روایت از معاویه بن عمار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند: «برای صروره (کسی که اولین بار حج را انجام می دهد) مناسب است که سر خود را بتراشد و اگر قبلاً حج کرده است، می تواند موهایش را کوتاه کند یا بتراشد. اما اگر موهایش را پیچیده یا جمع کرده است، باید سر خود را بتراشد و نمی تواند فقط موهایش را کوتاه کند.»
19038- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا عَقَصَ الرَّجُلُ رَأْسَهُ أَوْ لَبَّدَهُ فِی الْحَجِّ أَوِ الْعُمْرَةِ فَقَدْ وَجَبَ عَلَیْهِ الْحَلْقُ.
******
ترجمه:
این روایت از هشام بن سالم نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند: «اگر مردی در حج یا عمره سر خود را پیچیده یا جمع کرده باشد، بر او واجب است که سر خود را بتراشد.»
19039- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سُوَیْدٍ الْقَلَّاءِ عَنْ أَبِی سَعْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَجِبُ الْحَلْقُ عَلَی ثَلَاثَةِ نَفَرٍ رَجُلٍ لَبَّدَ وَ رَجُلٍ حَجَّ بَدْءاً (6) لَمْ یَحُجَّ قَبْلَهَا وَ رَجُلٍ عَقَصَ رَأْسَهُ.
******
ترجمه:
این روایت از ابو سعد نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند: «حلق سر بر سه نفر واجب است: 1. مردی که موهایش را پیچیده است (لبد)، 2. مردی که برای اولین بار حج می کند و قبلاً حج نکرده است (صروره)، 3. مردی که موی سر خود را جمع کرده است (عقص).»
19040- 4- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ بِرَأْسِهِ
ص: 221
قُرُوحٌ لَا یَقْدِرُ عَلَی الْحَلْقِ قَالَ إِنْ کَانَ قَدْ حَجَّ قَبْلَهَا فَلْیَجُزَّ شَعْرَهُ وَ إِنْ کَانَ لَمْ یَحُجَّ فَلَا بُدَّ لَهُ مِنَ الْحَلْقِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
این روایت از عمار سباطی نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند: «اگر مردی دارای زخم هایی بر سر خود باشد که قادر به تراشیدن آن نباشد، اگر قبلاً حج کرده باشد، می تواند موهای خود را کوتاه کند. اما اگر قبلاً حج نکرده باشد، باید سر خود را بتراشد.»
19041- 5- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَلَی الصَّرُورَةِ أَنْ یَحْلِقَ رَأْسَهُ وَ لَا یُقَصِّرَ إِنَّمَا التَّقْصِیرُ لِمَنْ قَدْ حَجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (2)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
این روایت از علی بن ابی بصیر نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند: «بر صروره (کسی که اولین بار حج می کند) واجب است که سر خود را بتراشد و نمی تواند موهایش را کوتاه کند. زیرا کوتاه کردن مو (قصر) مخصوص کسی است که قبلاً حج واجب (حجۀ الاسلام) را انجام داده است.»
19042- 6- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَوْمَ الْحُدَیْبِیَةِ- اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُحَلِّقِینَ مَرَّتَیْنِ- قِیلَ وَ لِلْمُقَصِّرِینَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَ لِلْمُقَصِّرِینَ.
******
ترجمه:
این روایت از حریز نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند: «پیامبر خدا (صلى الله عليه وآله) در روز حدیبیه دوبارگفتند: «خداوندا، محلقین را ببخش.» گفته شد: «و برای مقصرین چه؟» پیامبر (صلى الله عليه وآله) پاسخ داد: «و برای مقصرین نیز.»
19043- 7- (5) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اسْتَغْفَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلْمُحَلِّقِینَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ قَالَ وَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ التَّفَثِ (6) قَالَ هُوَ الْحَلْقُ وَ مَا کَانَ عَلَی جِلْدِ الْإِنْسَانِ.
ص: 222
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (1) وَ کَذَا فِی (الْمُقْنِعِ) (2).
******
ترجمه:
ازحلبی نقل شده است که از ابی عبد الله (ع) شنیدم که گفت: پیامبر اکرم (ص) برای محلقین سه بار طلب آمرزش کرد. و از ابی عبد الله (ع) درباره ی تفث پرسیدم، ایشان فرمود: تفث به معنای حلق کردن مو و آنچه بر پوست انسان است، می باشد.
19044- 8- (3) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَحْرَمْتَ فَعَقَصْتَ شَعْرَ رَأْسِکَ أَوْ لَبَّدْتَهُ فَقَدْ وَجَبَ عَلَیْکَ الْحَلْقُ وَ لَیْسَ لَکَ التَّقْصِیرُ وَ إِنْ أَنْتَ لَمْ تَفْعَلْ فَمُخَیَّرٌ لَکَ التَّقْصِیرُ وَ الْحَلْقُ فِی الْحَجِّ أَفْضَلُ- وَ لَیْسَ فِی الْمُتْعَةِ إِلَّا التَّقْصِیرُ.
******
ترجمه:
این روایت از معاویه بن عمار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند:
«وقتی که احرام بستی و موهای سرت را عَقَص کردی یا لَبَّد کردی، بر تو واجب است که سر خود را بتراشی (حلق کنی) و برایت جایز نیست که فقط موهای خود را کوتاه کنی (تقصیر کنی). اگر چنین نکردی، در حج مخیر هستی بین تقصیر و حلق، و حلق در حج افضل است. اما در متعة فقط تقصیر جائز است.»
19045- 9- (4) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عِیصٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ عَقَصَ شَعْرَ رَأْسِهِ وَ هُوَ مُتَمَتِّعٌ ثُمَّ قَدِمَ مَکَّةَ فَقَضَی نُسُکَهُ وَ حَلَّ عِقَاصَ رَأْسِهِ فَقَصَّرَ وَ ادَّهَنَ وَ أَحَلَّ قَالَ عَلَیْهِ دَمُ شَاةٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
روایت از عیص نقل شده است: «سؤال کردم از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که موهای سرش را عقَص کرده و در حال متعة بوده است، سپس به مکه آمد و مناسک خود را انجام داد و بعد از آن عقاص سرش را باز کرده و تقصیر کرده و بدن خود را چرب کرده و احرام را شکسته است. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: بر او واجب است که دم شاة (قربانی یک گوسفند) بدهد.»
19046- 10- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ بَکْرِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ لِلصَّرُورَةِ أَنْ یُقَصِّرَ وَ عَلَیْهِ أَنْ یَحْلِقَ.
******
ترجمه:
در این روایت از بکْر بن خالد نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
«برای صرورة (شخصی که برای اولین بار حج انجام می دهد) جایز نیست که تقصیر کند و بر او واجب است که حلق کند.»
19047- 11- (8) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: اسْتَغْفَرَ رَسُولُ اللَّهِ
ص: 223
ص لِلْمُحَلِّقِینَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ لِلْمُقَصِّرِینَ مَرَّةً.
******
ترجمه:
در این روایت که از محمد بن علی بن الحسین نقل شده است، آمده است:
«پیامبر خدا (صلى الله عليه وآله) برای کسانی که موهای خود را حلق کرده بودند، سه بار استغفار کرد و برای کسانی که تقصیر کرده بودند، یک بار استغفار کرد.»
19048- 12- (1) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ مَنْ حَلَقَ رَأْسَهُ بِمِنًی- کَانَ لَهُ بِکُلِّ شَعْرَةٍ نُورٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ (2).
******
ترجمه:
«روایت شده است که هر کسی که سرش را در منی حلق کند، برای هر مویی که حلق کرده است، در روز قیامت نور خواهد داشت.»
19049- 13- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَالِمِ بْنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع دَخَلْنَا بِعُمْرَةٍ نُقَصِّرُ أَوْ نَحْلِقُ فَقَالَ احْلِقْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص تَرَحَّمَ عَلَی الْمُحَلِّقِینَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ عَلَی الْمُقَصِّرِینَ مَرَّةً وَاحِدَةً.
******
ترجمه:
«سالم بن فضل گفته است: به ابی عبد الله (ع) گفتم: ما وارد عمره شده ایم، آیا باید موهایمان را بزنیم یا حلق کنیم؟ گفت: حلق کنید، زیرا پیامبر اسلام (ص) بر محلقین سه بار رحمت فرستاد و بر مقصرین یک بار.»
19050- 14- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السِّنَانِیِّ وَ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی الدَّقَّاقِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا الْقَطَّانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ (5) عَنْ تَمِیمِ بْنِ بُهْلُولٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْعَبْدِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ صَارَ الْحَلْقُ عَلَی الصَّرُورَةِ وَاجِباً دُونَ مَنْ قَدْ حَجَّ قَالَ لِیَصِیرَ بِذَلِکَ مُوسَماً بِسِمَةِ الْآمِنِینَ أَ لَا تَسْمَعُ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لا تَخافُونَ (6).
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ کَذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
سلیمان بن مهران در حدیثی گفت: از ابی عبد الله (ع) پرسیدم که چرا حلق کردن برای صروره واجب است در حالی که برای کسی که قبلاً حج را انجام داده واجب نیست؟ گفت: تا با این عمل، او به عنوان یکی از کسانی که در امنیت و آسایش قرار دارند شناخته شود. آیا نمی شنوی قول خداوند متعال: "به زودی وارد خواهید شد به مسجد الحرام، اگر خدا بخواهد، در حالی که در امنیت خواهید بود، سرهای خود را حلق کرده و یا کوتاه کرده، بدون ترس خواهید بود." [سوره فتح، آیه 27]
ص: 224
19051- 15- (1) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ (أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ) عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ لَبَّدَ شَعْرَهُ أَوْ عَقَصَهُ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یُقَصِّرَ (2) وَ عَلَیْهِ الْحَلْقُ وَ مَنْ لَمْ یُلَبِّدْهُ تَخَیَّرَ إِنْ شَاءَ قَصَّرَ وَ إِنْ شَاءَ حَلَقَ وَ الْحَلْقُ أَفْضَلُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ الْعُمْرَةِ الْمُفْرَدَةِ فِی أَحَادِیثِ التَّقْصِیرِ (3) وَ مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ الصَّرُورَةِ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
حلبی گفت: از ابی عبد الله (ع) شنیدم که می فرمود: هر کسی که موهای سرش را لبد کرده یا آن را به شکل عُقد (بسته) درآورده باشد، نمی تواند تقصیر کند و باید موهایش را حلق کند. اما کسی که این کار را نکرده باشد، مخیر است که اگر بخواهد تقصیر کند و اگر بخواهد حلق کند و حلق کردن بهتر است.
19052- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ النِّسَاءِ فَقَالَ إِنْ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِنَّ ذَبْحٌ فَلْیَأْخُذْنَ
ص: 225
مِنْ شُعُورِهِنَّ وَ یُقَصِّرْنَ مِنْ أَظْفَارِهِنَّ.
******
ترجمه:
از سعید اعرج در حدیثی روایت شده است که او از امام صادق (علیه السلام) درباره زنان پرسید. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: اگر (ذبح قربانی) بر عهده ی آنان (زنان) نباشد، پس از موهایشان بگیرند (مقداری کوتاه کنند) و از ناخن هایشان نیز کوتاه کنند.
19053- 2- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ تُقَصِّرُ الْمَرْأَةُ وَ یَحْلِقُ الرَّجُلُ وَ إِنْ شَاءَ قَصَّرَ إِنْ کَانَ قَدْ حَجَّ قَبْلَ ذَلِکَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از علی بن ابی حمزه از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق) (علیهما السلام) در حدیثی نقل شده است که فرمودند: زن باید کوتاه کند (موهای خود را)، و مرد باید سر خود را بتراشد. و اگر بخواهد، می تواند کوتاه کند، به شرط اینکه قبلاً حج کرده باشد.
19054- 3- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ عَلَی النِّسَاءِ حَلْقٌ وَ یُجْزِیهِنَّ التَّقْصِیرُ.
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمودند: بر زنان تراشیدن (مو) واجب نیست و کوتاه کردن برایشان کافی است.
19055- 4- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ لَیْسَ عَلَی النِّسَاءِ جُمُعَةٌ إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَا اسْتِلَامُ الْحَجَرِ وَ لَا حَلْقٌ.
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد (علیه السلام) از پدرانش (علیهم السلام) در وصیت پیامبر (صلی الله علیه وآله) به علی (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: ای علی، نماز جمعه بر زنان واجب نیست. و همچنین (در ادامه فرمودند) لمس کردن حجرالأسود و تراشیدن (مو) نیز بر زنان واجب نیست.
عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: کَانَ الَّذِی حَلَقَ رَأْسَ رَسُولِ اللَّهِ ص یَوْمَ الْحُدَیْبِیَةِ- خِرَاشَ بْنَ أُمَیَّةَ الْخُزَاعِیَّ- وَ الَّذِی حَلَقَ رَأْسَ النَّبِیِّ ص فِی حَجَّتِهِ مَعْمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَتْ قُرَیْشٌ- أَیْ مَعْمَرُ أُذُنُ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی یَدِکَ وَ فِی یَدِکَ الْمُوسَی فَقَالَ مَعْمَرٌ إِی وَ اللَّهِ إِنِّی لَأَعُدُّهُ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ عَظِیماً عَلَیَّ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ (1)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ (2) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ یَذْکُرِ الَّذِی حَلَقَ یَوْمَ الْحُدَیْبِیَةِ (3).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار از امام صادق (علیه السلام) در حدیثی روایت شده است که فرمود: کسی که سر پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) را در روز حدیبیه تراشید، خراش بن امیه خزاعی بود. و کسی که سر پیامبر (صلی الله علیه وآله) را در حج ایشان تراشید، معمر بن عبدالله بود. پس قریش گفتند: «ای معمر، گوش پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) در دست توست و در دست توست تیغ (تراشیدن)». معمر گفت: «آری، به خدا سوگند، من آن را نعمتی بزرگ از سوی خداوند برای خود می شمارم.»
(6) 10 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْمِیَةِ عِنْدَ الْحَلْقِ وَ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ وَ الِابْتِدَاءِ بِالْقَرْنِ الْأَیْمَنِ وَ بُلُوغِ الْعَظْمَیْنِ بِالْحَلْقِ
******
ترجمه:
19057- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَمَرَ الْحَلَّاقَ أَنْ یَضَعَ الْمُوسَی عَلَی قَرْنِهِ الْأَیْمَنِ ثُمَّ أَمَرَهُ أَنْ یَحْلِقَ وَ سَمَّی هُوَ وَ قَالَ اللَّهُمَ
ص: 227
أَعْطِنِی بِکُلِّ شَعْرَةٍ نُوراً یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
از معاویه از امام باقر (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: (پیامبر) به آرایشگر دستور داد که تیغ را بر طرف راست سر او قرار دهد، سپس به او دستور داد که (سرش را) بتراشد. و خود او (پیامبر) نام خدا را بر زبان آورد و گفت: «خدایا، به من به ازای هر تار مو، نوری در روز قیامت عطا کن.»
19058- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: السُّنَّةُ فِی الْحَلْقِ أَنْ تَبْلُغَ الْعَظْمَیْنِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2).
******
ترجمه:
از جعفر (امام صادق) از پدرانش (علیهم السلام) از علی (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: سنت در تراشیدن (سر) این است که تا دو استخوان (پشت سر) برسد.
(3) 11 بَابُ أَنَّ مَنْ لَمْ یَکُنْ عَلَی رَأْسِهِ شَعْرٌ کَالْحَالِقِ وَ الْأَقْرَعِ أَجْزَأَهُ إِمْرَارُ الْمُوسَی عَلَی رَأْسِهِ
******
ترجمه:
19059- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُتَمَتِّعِ أَرَادَ أَنْ یُقَصِّرَ فَحَلَقَ رَأْسَهُ قَالَ عَلَیْهِ دَمٌ یُهَرِیقُهُ فَإِذَا کَانَ یَوْمُ النَّحْرِ- أَمَرَّ الْمُوسَی عَلَی رَأْسِهِ حِینَ یُرِیدُ أَنْ یَحْلِقَ.
******
ترجمه:
ابوبصیر می گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره شخصی که در حال انجام عمره تمتع بوده و به جای کوتاه کردن موهایش، سر خود را تراشیده، سؤال کردم. امام (علیه السلام) فرمودند: «بر او واجب است که یک قربانی (گوسفند یا حیوان دیگری) قربانی کند. و در روز عید قربان، وقتی می خواهد سر خود را بتراشد، باید تیغ را بر سرش بکشد.»
19060- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ حَلَقَ قَبْلَ أَنْ یَذْبَحَ قَالَ یَذْبَحُ وَ یُعِیدُ الْمُوسَی لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ وَ لا تَحْلِقُوا رُؤُسَکُمْ حَتَّی یَبْلُغَ الْهَدْیُ مَحِلَّهُ (6).
******
ترجمه:
عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ : ازحضرت صادق درمورد مردی پرسیدم که قبل ازقربانی سرخودرا تراشیده بود فرمودند : قربانی کند ودوباره تیغ را روی سرش بکشد چون خداوند فرموده : سرخود رانتراشید تا قربانی به قربانگاه برسد .سوره بقره 196
ص: 228
19061- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عِیسَی عَنْ یَاسِینَ الضَّرِیرِ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ أَنَّ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ قَدِمَ حَاجّاً وَ کَانَ أَقْرَعَ الرَّأْسِ لَا یُحْسِنُ أَنْ یُلَبِّیَ فَاسْتُفْتِیَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَأَمَرَ لَهُ أَنْ یُلَبَّی عَنْهُ وَ أَنْ یُمَرَّ الْمُوسَی عَلَی رَأْسِهِ فَإِنَّ ذَلِکَ یُجْزِئُ عَنْهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
(3).
******
ترجمه:
(4) 12 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّأَخُّرِ فِی الْحَلْقِ بَعْدَ الْحَلْقِ فِی الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ ثُمَّ یُسْتَحَبُ
******
ترجمه:
19062- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَزَالُ الْعَبْدُ فِی حَدِّ الطَّوَافِ بِالْکَعْبَةِ- مَا دَامَ حَلْقُ الرَّأْسِ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : بنده (حاجی) درحکم طواف است تا زمانیکه سرخود نتراشیده است .
19063- 2- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع إِنَّا حِینَ نَفَرْنَا مِنْ مِنًی- أَقَمْنَا أَیَّاماً ثُمَّ حَلَقْتُ رَأْسِی طَلَبَ التَّلَذُّذِ فَدَخَلَنِی مِنْ ذَلِکَ شَیْ ءٌ فَقَالَ کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِذَا خَرَجَ مِنْ مَکَّةَ- فَأُتِیَ بِثِیَابِهِ حَلَقَ رَأْسَهُ قَالَ وَ قَالَ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْیُوفُوا
ص: 229
نُذُورَهُمْ (1) قَالَ التَّفَثُ تَقْلِیمُ الْأَظْفَارِ وَ طَرْحُ الْوَسَخِ وَ طَرْحُ الْإِحْرَامِ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ حَلَقَ رَأْسَهُ (2)
******
ترجمه:
از ابن ابی نصر روایت شده که می گوید:
به امام رضا (علیه السلام) گفتم: «زمانی که از منا خارج شدیم، چند روزی اقامت کردیم و سپس برای لذت بردن سرم را تراشیدم و به خاطر این کار نگران شدم و چیزی در دلم وارد شد (احساس گناه یا تردید پیدا کردم).»
امام (علیه السلام) فرمودند: «امام کاظم (علیه السلام) وقتی از مکه خارج می شد، پس از اینکه لباس های خود را برای او می آوردند، سر خود را می تراشید.»
سپس امام رضا (علیه السلام) در مورد آیه ای از قرآن که می فرماید:
"ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْیُوفُوا نُذُورَهُمْ" (سوره حج، آیه 29)
فرمودند: «تفث به معنای کوتاه کردن ناخن ها، از بین بردن آلودگی ها و کنار گذاشتن لباس احرام است.»
19064- 3- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَلْقُ الرَّأْسِ فِی غَیْرِ حَجٍّ وَ لَا عُمْرَةٍ مُثْلَةٌ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی عَدَمِ الِاعْتِیَادِ مَعَ أَنَّهُ لَا یَدُلُّ عَلَی تَحْرِیمٍ وَ لَا کَرَاهَةٍ وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ فِی آدَابِ الْحَمَّامِ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق : تراشیدن سردرغیرحج وعمره یکسان است .
می گویم : این روایت حمل می شود به جایکه شخص عادت نکرده باشد به تراشیدن سرودلالت برحرمت یا کراهت هم ندارد بلکه درباب آداب حمام مطالبی هست که دلالت براستحباب دارد .
19065- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع لَا یَزَالُ الْعَبْدُ فِی حَدِّ الطَّائِفِ بِالْکَعْبَةِ- مَا دَامَ شَعْرُ الْحَلْقِ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : بنده (حاجی) درحکم طواف است تا زمانیکه سرخود نتراشیده است .
19066- 5- (6) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ الْحَاجَّ مِنْ حِینِ یَخْرُجُ مِنْ مَنْزِلِهِ حَتَّی یَرْجِعَ بِمَنْزِلَةِ الطَّائِفِ بِالْکَعْبَةِ.
******
ترجمه:
وروایت شده حاجی وقتی ازمنزلش خارج می شود تا برگردد مثل طواف کننده است .
19067- 6- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ أَصْحَابَنَا یَرْوُونَ أَنَّ حَلْقَ الرَّأْسِ فِی غَیْرِ حَجٍّ وَ لَا عُمْرَةٍ مُثْلَةٌ فَقَالَ کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِذَا قَضَی نُسُکَهُ عَدَلَ إِلَی قَرْیَةٍ یُقَالُ لَهَا سَایَةُ (8) فَحَلَقَ.
******
ترجمه:
از احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی روایت شده که می گوید:
به امام کاظم (علیه السلام) گفتم: «یاران ما روایت می کنند که تراشیدن سر در غیر از مناسک حج و عمره، مثل هم محسوب می شود.»
امام (علیه السلام) فرمودند: امام کاظم (علیه السلام) هنگامی که مناسک خود را به پایان می رساند، به روستایی به نام "سایه" می رفت و در آنجا سر خود را می تراشید.(پس درغیرمناسک هم جایزاست)
ص: 230
19068- 7- (1) قَالَ وَ رُوِیَ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ: حَلْقُ الرَّأْسِ فِی غَیْرِ حَجٍّ وَ لَا عُمْرَةٍ مُثْلَةٌ لِأَعْدَائِکُمْ وَ جَمَالٌ لَکُمْ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : تراشیدن سردرغیرحج وعمره یکسان است هم نسبت به دشمنانتان (ازشما حساب ببرند) وهم برای زیبائ خودتان .
(2) 13 بَابُ أَنَّ الْمُتَمَتِّعَ إِذَا حَلَقَ حَلَّ لَهُ کُلُّ مَا سِوَی الطِّیبِ وَ النِّسَاءِ وَ الصَّیْدِ وَ بَاقِی مَوَاضِعِ التَّحَلُّلِ
******
ترجمه:
19069- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا ذَبَحَ الرَّجُلُ وَ حَلَقَ فَقَدْ أَحَلَّ مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ أَحْرَمَ مِنْهُ إِلَّا النِّسَاءَ وَ الطِّیبَ فَإِذَا زَارَ الْبَیْتَ وَ طَافَ وَ سَعَی بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- فَقَدْ أَحَلَّ مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ أَحْرَمَ مِنْهُ إِلَّا النِّسَاءَ وَ إِذَا طَافَ طَوَافَ النِّسَاءِ فَقَدْ أَحَلَّ مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ أَحْرَمَ مِنْهُ إِلَّا الصَّیْدَ.
أَقُولُ: الْمُرَادُ الصَّیْدُ الْحَرَمِیُّ لَا الْإِحْرَامِیُّ ذَکَرَهُ جَمَاعَةٌ مِنْ عُلَمَائِنَا (4) لِمَا یَأْتِی (5).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار روایت شده که می گوید:
امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «وقتی شخصی قربانی کرد و سر خود را تراشید، از هر چیزی که در حالت احرام برایش حرام بود، حلال می شود، مگر زنان و بوی خوش (عطر). و وقتی خانه ی کعبه را زیارت کرد، طواف انجام داد و بین صفا و مروه سعی کرد، از هر چیزی که در حالت احرام برایش حرام بود، حلال می شود، مگر زنان. و وقتی طواف نساء را انجام داد، از هر چیزی که در حالت احرام برایش حرام بود، حلال می شود، مگر شکار.»
می گویم : منظور از «شکار»، شکار در حرم است نه شکار در حالت احرام. این مطلب را جمعی از علمای ما ذکر کرده اند.
19070- 2- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ سَیْفٍ (7) عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ رَمَی وَ حَلَقَ أَ یَأْکُلُ شَیْئاً فِیهِ صُفْرَةٌ قَالَ لَا حَتَّی یَطُوفَ
ص: 231
بِالْبَیْتِ (1) وَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- ثُمَّ قَدْ حَلَّ لَهُ کُلُّ شَیْ ءٍ إِلَّا النِّسَاءَ حَتَّی یَطُوفَ بِالْبَیْتِ طَوَافاً آخَرَ ثُمَّ قَدْ حَلَّ لَهُ النِّسَاءُ.
******
ترجمه:
از منصور بن حازم روایت شده که می گوید:
از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که (در مراسم حج) رمی جمرات انجام داده و سر خود را تراشیده پرسیدم: «آیا می تواند چیزی بخورد که در آن زردی ( طعم زعفران) باشد؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «خیر، تا زمانی که به خانه ی کعبه طواف کند و بین صفا و مروه سعی انجام دهد. پس از آن، همه چیز برای او حلال می شود، به جز زنان. تا زمانی که یک طواف دیگر به دور کعبه انجام دهد، پس از آن زنان نیز برای او حلال می شوند.»
19071- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَلَاءٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع تَمَتَّعْتُ یَوْمَ ذَبَحْتُ وَ حَلَقْتُ أَ فَأَلْطَخُ رَأْسِی بِالْحِنَّاءِ قَالَ نَعَمْ مِنْ غَیْرِ أَنْ تَمَسَّ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ قُلْتُ أَ فَأَلْبَسُ الْقَمِیصَ قَالَ نَعَمْ إِذَا شِئْتَ قُلْتُ أَ فَأُغَطِّی رَأْسِی قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
از علاء روایت شده که می گوید:
به امام صادق (علیه السلام) گفتم: «در روزی که قربانی کردم و سرم را تراشیدم، تمتع انجام دادم. آیا می توانم سرم را با حنا رنگ کنم؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «بله، به شرطی که هیچ چیز از بوی خوش (عطر) به سر شما نخورد.»
گفتم: «آیا می توانم پیراهن بپوشم؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «بله، هر وقت که بخواهی.»
گفتم: «آیا می توانم سرم را بپوشانم؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «بله.»
19072- 4- (3) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اعْلَمْ أَنَّکَ إِذَا حَلَقْتَ رَأْسَکَ فَقَدْ حَلَّ لَکَ کُلُّ شَیْ ءٍ إِلَّا النِّسَاءَ وَ الطِّیبَ.
******
ترجمه:
از عمر بن یزید روایت شده که می گوید:
امام صادق (علیه السلام) فرمودند: بدان که وقتی سرت را تراشیدی، همه چیز برای تو حلال می شود، به جز زنان و بوی خوش (عطر).
19073- 5- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی حَلَقْتُ رَأْسِی وَ ذَبَحْتُ وَ أَنَا مُتَمَتِّعٌ أَطْلِی رَأْسِی بِالْحِنَّاءِ قَالَ نَعَمْ مِنْ غَیْرِ أَنْ تَمَسَّ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ قُلْتُ وَ أَلْبَسُ الْقَمِیصَ وَ أَتَقَنَّعُ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ قَبْلَ أَنْ أَطُوفَ بِالْبَیْتِ قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
از علاء روایت شده که می گوید:
به امام صادق (علیه السلام) گفتم: «من سرم را تراشیدم و قربانی کردم، در حالی که مُتمتع بودم. آیا می توانم سرم را با حنا رنگ کنم؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «بله، به شرطی که از هیچ بوی خوش (عطر) استفاده نکنی.»
گفتم: «آیا می توانم پیراهن بپوشم و سرم را بپوشانم؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «بله.»
گفتم: «آیا می توانم این کارها را قبل از اینکه طواف خانه ی کعبه را انجام دهم؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «بله.»
19074- 6- (5) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یَزُورَ الْبَیْتَ حَتَّی أَصْبَحَ فَقَالَ رُبَّمَا أَخَّرْتُهُ حَتَّی تَذْهَبَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ- وَ لَکِنْ
ص: 232
لَا تَقْرَبُوا (1) النِّسَاءَ وَ الطِّیبَ.
******
ترجمه:
از حلبی روایت شده که می گوید:
از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که فراموش کرده بود خانه ی کعبه را زیارت کند تا زمانی که صبح شد، سؤال کردم.
امام (علیه السلام) فرمودند: «گاهی من نیز زیارت را به تأخیر می اندازم تا ایام تشریق (یازدهم، دوازدهم و سیزدهم ذی الحجه) به پایان برسد. اما در این مدت به زنان نزدیک نشوید و از بوی خوش (عطر) استفاده نکنید.»
19075- 7- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُتَمَتِّعِ قُلْتُ إِذَا حَلَقَ رَأْسَهُ (3) یَطْلِیهِ بِالْحِنَّاءِ قَالَ نَعَمْ الْحِنَّاءُ وَ الثِّیَابُ وَ الطِّیبُ وَ کُلُّ شَیْ ءٍ إِلَّا النِّسَاءَ رَدَّدَهَا عَلَیَّ مَرَّتَیْنِ أَوْ ثَلَاثاً قَالَ وَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْهَا قَالَ نَعَمْ الْحِنَّاءُ وَ الثِّیَابُ وَ الطِّیبُ وَ کُلُّ شَیْ ءٍ إِلَّا النِّسَاءَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ حَلَّ لَهُ الثِّیَابُ وَ الطِّیبُ (4).
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ حَلَقَ وَ زَارَ الْبَیْتَ لِمَا مَرَّ (5).
******
ترجمه:
از سعید بن یسار روایت شده که می گوید:
از امام صادق (علیه السلام) درباره شخص مُتمتّع پرسیدم و گفتم: «وقتی سرش را تراشید، آیا می تواند سرش را با حنا رنگ کند؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «بله، حنا، لباس، بوی خوش (عطر) و هر چیز دیگری برای او حلال است، به جز زنان.» امام این نکته را دو یا سه بار برای من تکرار کردند.
سپس از امام کاظم (علیه السلام) درباره همین موضوع پرسیدم و ایشان نیز فرمودند: «بله، حنا، لباس، بوی خوش و هر چیز دیگری برای او حلال است، به جز زنان.»
می گویم : مرحوم شیخ این حدیث را به شخصی که سر خود را تراشیده و خانه ی کعبه را زیارت کرده تفسیر کرده است، با توجه به احادیث قبلی.
19076- 8- (6) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنِ الْمُتَمَتِّعِ إِذَا حَلَقَ رَأْسَهُ مَا یَحِلُّ لَهُ فَقَالَ کُلُّ شَیْ ءٍ إِلَّا النِّسَاءَ.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار روایت شده که می گوید:
از امام کاظم (علیه السلام) درباره شخص مُتمتّعی که سر خود را تراشیده، پرسیدم: «چه چیزهایی برای او حلال می شود؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «همه چیز برای او حلال است، به جز زنان.»
19077- 9- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ
ص: 233
الْمُتَمَتِّعُ یُغَطِّی رَأْسَهُ إِذَا حَلَقَ فَقَالَ یَا بُنَیَّ حَلْقُ رَأْسِهِ أَعْظَمُ مِنْ تَغْطِیَتِهِ إِیَّاهُ.
******
ترجمه:
از یونس بن یعقوب روایت شده که می گوید:
از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم و گفتم: «آیا مُتمتّع می تواند بعد از تراشیدن سرش، آن را بپوشاند؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «پسرم! تراشیدن سر او مهم تر از پوشاندن آن است.»
19078- 10- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ یُونُسَ مَوْلَی عَلِیٍّ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع بَعْدَ مَا ذَبَحَ حَلَقَ ثُمَّ ضَمَّدَ رَأْسَهُ بِمِسْکٍ (2) وَ زَارَ الْبَیْتَ وَ عَلَیْهِ قَمِیصٌ وَ کَانَ مُتَمَتِّعاً.
وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ نَحْوَهُ (3).
******
ترجمه:
از ابو أیوب خزاز روایت شده که می گوید:
من امام کاظم (علیه السلام) را دیدم که بعد از قربانی کردن، سر خود را تراشیدند و سپس سرشان را با مشک (نوعی عطر) آغشته کردند. سپس به زیارت خانه کعبه رفتند در حالی که پیراهن به تن داشتند و ایشان در حال انجام حج تمتع بودند.
19079- 11- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ إِذَا رَمَیْتَ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ- فَقَدْ حَلَّ لَکَ کُلُّ شَیْ ءٍ (5) حُرِّمَ عَلَیْکَ إِلَّا النِّسَاءَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی مَنْ حَلَقَ وَ طَافَ لِمَا مَرَّ (6).
******
ترجمه:
از حسین بن علوان از امام جعفر صادق (علیه السلام) از پدرش و از امام علی (علیه السلام) روایت شده که می فرماید:
«وقتی جمره عقبه (یکی از اعمال حج در رمی جمرات) را انجام دادی، هر چیزی که بر تو حرام شده بود، برایت حلال می شود، به جز زنان.»
می گویم : این روایت را بر کسی حمل کرده اند که سر خود را تراشیده و طواف (زیارت کعبه) را نیز انجام داده باشد، همان طور که در احادیث قبلی نیز اشاره شد.
19080- 12- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع جُعِلْتُ فِدَاکَ رَجُلٌ أَکَلَ فَالُوذَجَ فِیهِ زَعْفَرَانٌ بَعْدَ مَا رَمَی الْجَمْرَةَ وَ لَمْ یَحْلِقْ قَالَ لَا بَأْسَ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ هَلْ یَحْرُمُ عَلَیَّ فِی حَرَمِ رَسُولِ اللَّهِ ص-
ص: 234
مَا یَحْرُمُ عَلَیَّ فِی حَرَمِ اللَّهِ قَالَ لَا.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی النِّسْیَانِ لِمَا مَرَّ (1).
******
ترجمه:
از یونس بن یعقوب روایت شده که می گوید:
به امام موسی کاظم (علیه السلام) گفتم: «فدایت شوم، مردی فالوده ای (نوعی شیرینی) که در آن زعفران بود، پس از انجام رمی جمره خورد، در حالی که هنوز سرش را نتراشیده بود.»
امام (علیه السلام) فرمودند: «اشکالی ندارد.»
سپس از ایشان پرسیدم: «آیا در حرم رسول الله (صلی الله علیه وآله)، همان چیزهایی که در حرم خدا (مکه) بر من حرام است، حرام است؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «نه.»
می گویم : این روایت بر مبنای فراموشی تفسیر شده است، همان طور که در احادیث قبلی اشاره شد.
19081- 13- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنِ الْعَلَاءِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا حَلَقْتُ رَأْسِی وَ أَنَا مُتَمَتِّعٌ أَطْلِی رَأْسِی بِالْحِنَّاءِ قَالَ نَعَمْ مِنْ غَیْرِ أَنْ تَمَسَّ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ قُلْتُ وَ أَلْبَسُ الْقَمِیصَ وَ أَتَمَتَّعُ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ قَبْلَ أَنْ أَطُوفَ بِالْبَیْتِ قَالَ نَعَمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ وَ نُبَیِّنُ وَجْهَهُ (4).
******
ترجمه:
از علاء روایت شده که می گوید:
به امام صادق (علیه السلام) گفتم: «اگر من در حالی که مُتمتع هستم سرم را بتراشم، آیا می توانم سرم را با حنا رنگ کنم؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «بله، به شرطی که از هیچ بوی خوشی (عطر) استفاده نکنی.»
گفتم: «آیا می توانم پیراهن بپوشم و از لذت های (حلال) بهره مند شوم؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «بله.»
گفتم: «آیا این کارها را قبل از اینکه طواف خانه ی کعبه را انجام دهم، می توانم انجام دهم؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «بله.»
(5) 14 بَابُ أَنَّ غَیْرَ الْمُتَمَتِّعِ إِذَا حَلَقَ حَلَّ لَهُ الطِّیبُ دُونَ النِّسَاءِ فَلَا تَحِلُّ لَهُ حَتَّی یَطُوفَ طَوَافَ النِّسَاءِ وَ أَنَّهُ لَا یَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ زَوْجُهَا حَتَّی تَطُوفَ طَوَافَ النِّسَاءِ (6)
******
ترجمه:
19082- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحَاجِّ (غَیْرِ الْمُتَمَتِّعِ) (8) یَوْمَ النَّحْرِ مَا یَحِلُّ لَهُ قَالَ کُلُّ شَیْ ءٍ إِلَّا النِّسَاءَ
ص: 235
وَ عَنِ الْمُتَمَتِّعِ مَا یَحِلُّ لَهُ یَوْمَ النَّحْرِ- قَالَ کُلُّ شَیْ ءٍ إِلَّا النِّسَاءَ وَ الطِّیبَ.
******
ترجمه:
از محمد بن حمران روایت شده که می گوید:
از امام صادق (علیه السلام) درباره حاجی (کسی که مُتَمَتِّع نیست) در روز عید قربان پرسیدم: «چه چیزهایی برای او حلال می شود؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «همه چیز برای او حلال است، به جز زنان.»
سپس درباره مُتمتّع پرسیدم که: «چه چیزهایی در روز عید قربان برای او حلال می شود؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «همه چیز برای او حلال است، به جز زنان و بوی خوش (عطر).»
19083- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ هَلْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَتَطَیَّبُ قَبْلَ أَنْ یَزُورَ الْبَیْتَ قَالَ رَأَیْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یُضَمِّدُ رَأْسَهُ بِالْمِسْکِ قَبْلَ أَنْ یَزُورَ (2).
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْحَاجِّ غَیْرِ الْمُتَمَتِّعِ لِمَا مَرَّ وَ هُوَ قَرِیبٌ (3).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار روایت شده که از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند:
از ابن عباس سؤال شد: «آیا رسول خدا (صلی الله علیه وآله) قبل از اینکه به زیارت خانه کعبه برود، از عطر استفاده می کرد؟»
ابن عباس پاسخ داد: «من دیدم که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) قبل از اینکه به زیارت برود، سرش را با مشک (عطر) آغشته می کرد.»
می گویم :
مرحوم شیخ این روایت را بر حاجی غیر مُتمتّع تطبیق داده است، همان طور که در روایات قبلی نیز ذکر شده و نزدیک به همین معنا است.
19084- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: وُلِدَ لِأَبِی الْحَسَنِ ع مَوْلُودٌ بِمِنًی- فَأَرْسَلَ إِلَیْنَا یَوْمَ النَّحْرِ بِخَبِیصٍ فِیهِ زَعْفَرَانٌ وَ کُنَّا قَدْ حَلَقْنَا قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَأَکَلْتُ أَنَا وَ أَبَی الْکَاهِلِیُّ وَ مُرَازِمٌ أَنْ یَأْکُلَا مِنْهُ وَ قَالا لَمْ نَزُرِ الْبَیْتَ فَسَمِعَ أَبُو الْحَسَنِ ع کَلَامَنَا فَقَالَ لِمُصَادِفٍ وَ کَانَ هُوَ الرَّسُولَ الَّذِی جَاءَنَا بِهِ فِی أَیِّ شَیْ ءٍ کَانُوا یَتَکَلَّمُونَ فَقَالَ أَکَلَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَ أَبَی الْآخَرَانِ فَقَالا لَمْ نَزُرْ بَعْدُ الْبَیْتَ فَقَالَ أَصَابَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ- ثُمَّ قَالَ أَ مَا تَذْکُرُ حِینَ أُتِینَا بِهِ فِی مِثْلِ هَذَا الْیَوْمِ فَأَکَلْتُ أَنَا مِنْهُ وَ أَبَی عَبْدُ اللَّهِ أَخِی أَنْ یَأْکُلَ مِنْهُ فَلَمَّا جَاءَ أَبِی حَرَّشَهُ عَلَیَّ فَقَالَ یَا أَبَتِ إِنَّ مُوسَی أَکَلَ خَبِیصاً فِیهِ زَعْفَرَانٌ وَ لَمْ یَزُرْ بَعْدُ فَقَالَ أَبِی هُوَ أَفْقَهُ مِنْکَ أَ لَیْسَ قَدْ حَلَقْتُمْ رُءُوسَکُمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
ص: 236
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ أَیْضاً عَلَی الْحَاجِّ غَیْرِ الْمُتَمَتِّعِ لِمَا مَرَّ فِی هَذَا الْبَابِ وَ الَّذِی قَبْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از عبد الرحمن بن الحجاج روایت شده که می گوید:
امام کاظم (علیه السلام) در روز عید قربان، پس از تولد فرزندش در منی، برای ما مقداری خبیص (نوعی شیرینی) که در آن زعفران بود، فرستاد. ما (عبد الرحمن، پدر کاهلی، و مرازم) سرهای خود را تراشیده بودیم. عبد الرحمن می گوید: «من و پدر کاهلی و مرازم از آن خورده و گفتیم که هنوز به زیارت خانه کعبه نرفته ایم.»
امام کاظم (علیه السلام) از این گفت وگو با خبر شد و به مصادف (که پیام آور امام بود) گفت: «در چه چیزی صحبت می کردند؟» مصادف پاسخ داد: «عبد الرحمن و دیگران از خبیص خوردند و گفتند که هنوز به زیارت نرفته اند.»
امام (علیه السلام) گفت: «عبد الرحمن درست خورده است. آیا نمی دانید که زمانی که ما با چنین روزی مواجه شدیم، من نیز از آن خوردم . ولی عبدالله از خوردن آن امتناع کرد؟ وقتی که پدرم به خانه برگشت، او (پدر عبد الرحمن) را به خوردن آن تحریک کرد و گفت: "ای پدر، آیا نمی دانی که موسی بن جعفر از خبیص با زعفران خورد و هنوز به زیارت نرفته بود؟" پدر عبد الرحمن گفت: "او فقیه تر از توست. آیا شما سرهای خود را نتراشیده ای؟"»
19085- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ جَمِیلٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُتَمَتِّعُ مَا یَحِلُّ لَهُ إِذَا حَلَقَ رَأْسَهُ قَالَ کُلُّ شَیْ ءٍ إِلَّا النِّسَاءَ وَ الطِّیبَ قُلْتُ فَالْمُفْرِدُ قَالَ کُلُّ شَیْ ءٍ إِلَّا النِّسَاءَ ثُمَّ قَالَ وَ إِنَّ عُمَرَ یَقُولُ الطِّیبَ وَ لَا نَرَی ذَلِکَ شَیْئاً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْحُکْمِ الثَّانِی فِی الطَّوَافِ فِی أَحْکَامِ مَنْ مَنَعَهَا الْحَیْضُ مِنْهُ (3).
******
ترجمه:
از جمیل نقل شده که می گوید:
به امام صادق (علیه السلام) گفتم: «برای مُتمتّع چه چیزهایی پس از تراشیدن سرش حلال است؟»
امام (علیه السلام) پاسخ دادند: «همه چیز به جز زنان و بوی خوش (عطر).»
گفتم: «و برای کسی که تنها حج مفرد انجام می دهد، چه چیزهایی حلال است؟»
امام (علیه السلام) فرمودند: «همه چیز به جز زنان.»
سپس افزودند: «عمر بن خطاب می گوید که استفاده از عطر نیز حرام است، اما ما این نظر را درست نمی دانیم.»
19086- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی رَجُلٍ زَارَ الْبَیْتَ قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَ فَقَالَ إِنْ کَانَ زَارَ الْبَیْتَ قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَ وَ هُوَ عَالِمٌ أَنَّ ذَلِکَ لَا یَنْبَغِی لَهُ فَإِنَّ عَلَیْهِ دَمَ شَاةٍ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) در مورد مردی که پیش از اینکه سر خود را بتراشد، به زیارت خانه (کعبه) رفته است، نقل می کند. امام (ع) فرمودند: اگر او پیش از تراشیدن سر به زیارت خانه رفته و آگاه است که این کار برایش شایسته نیست، پس باید (به عنوان کفاره) یک گوسفند قربانی کند.
ص: 237
19087- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَیْثَمٍ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ نَفَرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ مَتَی یَحِلُّ لَهُ الصَّیْدُ قَالَ إِنْ زَالَتِ الشَّمْسُ مِنَ الْیَوْمِ الثَّالِثِ حَدَّثَنِی بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: کسی که در نفر اول (از منا) بیرون رود، چه زمانی شکار برای او حلال می شود؟ امام (ع) فرمودند: وقتی که خورشید از روز سوم (بعد از نفر اول) زوال کند (یعنی وقت زوال ظهر روز سوم برسد). این روایت را محمد بن حسین بن ابی الخطاب برای من نقل کرد.
19088- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ مَنْ نَفَرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یُصِیبَ الصَّیْدَ (4) حَتَّی یَنْفِرَ النَّاسُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ نَفْرِ مَنْ لَمْ یَتَّقِ الصَّیْدَ وَ النِّسَاءَ فِی إِحْرَامِهِ وَ یَظْهَرُ مِنْ هُنَاکَ الْکَرَاهَةُ (5).
******
ترجمه:
حماد از امام صادق (ع) در حدیثی نقل کرده است که: و کسی که در نفر اول (از منا) بیرون رود، برای او جایز نیست که به شکار دست بزند تا زمانی که مردم (از منا) بیرون روند.
(6) 17 بَابُ کَرَاهَةِ غَسْلِ الرَّأْسِ بِالْخِطْمِیِّ (7) قَبْلَ الْحَلْقِ أَوِ التَّقْصِیرِ
******
ترجمه:
19089- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ
ص: 238
زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع لِلرَّجُلِ أَنْ یَغْسِلَ رَأْسَهُ بِالْخِطْمِیِّ قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَ (1) قَالَ یُقَصِّرُ وَ یَغْسِلُهُ.
******
ترجمه:
ابان بن تغلب گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: آیا مرد می تواند پیش از اینکه سرش را بتراشد، با خطمی (نوعی گیاه یا ماده شوینده) سر خود را بشوید؟ امام (ع) فرمودند: او می تواند کوتاه کند (موی خود را) و سپس آن را بشوید
19090- 2- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمَةِ إِذَا طَهُرَتْ تَغْسِلُ رَأْسَهَا بِالْخِطْمِیِّ فَقَالَ یُجْزِئُهَا الْمَاءُ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق) علیهما السلام نقل کرده است که گفت: از ایشان درباره زن مُحرِم که اگر پاک شود، پرسیدم، آیا می تواند سرش را با خطمی (نوعی گیاه یا ماده شوینده) بشوید؟ امام فرمودند: آب برایش کافی است.
19091- 3- (3) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَغْسِلَ رَأْسَهُ یَوْمَ النَّحْرِ- بِالْخِطْمِیِّ قَبْلَ أَنْ یَحْلِقَهُ فَقَالَ کَانَ أَبِی یَنْهَی وُلْدَهُ عَنْ ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا (4)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل می کند که گفت: از ایشان پرسیدم آیا مرد می تواند روز عید قربان پیش از اینکه سرش را بتراشد، سر خود را با خطمی (نوعی گیاه یا ماده شوینده) بشوید؟ امام (ع) فرمودند: پدرم فرزندانش را از این کار منع می کرد.
(5) 18 بَابُ کَرَاهَةِ لُبْسِ الثِّیَابِ وَ تَغْطِیَةِ الرَّأْسِ لِلْمُتَمَتِّعِ خَاصَّةً بَعْدَ الْحَلْقِ حَتَّی یَطُوفَ وَ یَسْعَی وَ عَدَمِ تَحْرِیمِ ذَلِکَ
******
ترجمه:
19092- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی رَجُلٍ کَانَ مُتَمَتِّعاً فَوَقَفَ بِعَرَفَاتٍ وَ بِالْمَشْعَرِ- وَ ذَبَحَ وَ حَلَقَ قَالَ لَا یُغَطِّی رَأْسَهُ حَتَّی یَطُوفَ بِالْبَیْتِ- وَ بِالصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- فَإِنَّ أَبِی ع کَانَ یَکْرَهُ ذَلِکَ
ص: 239
وَ یَنْهَی عَنْهُ فَقُلْنَا فَإِنْ کَانَ فَعَلَ قَالَ مَا أَرَی عَلَیْهِ شَیْئاً وَ إِنْ لَمْ یَفْعَلْ کَانَ أَحَبَّ إِلَیَّ.
******
ترجمه:
صفوان از منصور بن حازم از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که ایشان فرمودند: درباره مردی که تمتع انجام می داد (حج تمتع می کرد) و در عرفات و مشعر وقوف کرده و قربانی کرده و سرش را تراشیده است. امام (علیه السلام) فرمودند: نباید سرش را بپوشاند تا زمانی که به دور خانه (کعبه) و بین صفا و مروه طواف کند. پس پدرم (امام باقر علیه السلام) از این کار کراهت داشت و از آن نهی می کرد.
گفتیم: اگر این کار را انجام داده باشد چه؟ ایشان فرمودند: به نظر من بر او چیزی (گناه یا کفاره ای) نیست و اگر این کار را نکند (یعنی سرش را نپوشاند) نزد من محبوب تر است.
19093- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدٍ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ فَوَقَفَ بِعَرَفَةَ وَ وَقَفَ بِالْمَشْعَرِ وَ رَمَی الْجَمْرَةَ- وَ ذَبَحَ وَ حَلَقَ أَ یُغَطِّی رَأْسَهُ فَقَالَ لَا حَتَّی یَطُوفَ بِالْبَیْتِ وَ بِالصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- قِیلَ لَهُ فَإِنْ کَانَ فَعَلَ قَالَ مَا أَرَی عَلَیْهِ شَیْئاً.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
محمد بن مسلم گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی پرسیدم که تمتع به عمره کرده است، پس در عرفه وقوف کرده و در مشعر وقوف کرده و جمره را رمی کرده و قربانی کرده و سرش را تراشیده است. آیا می تواند سرش را بپوشاند؟ امام (علیه السلام) فرمودند: نه، (نباید سرش را بپوشاند) تا اینکه به دور خانه (کعبه) و بین صفا و مروه طواف کند.
به ایشان گفته شد: اگر (پیش از طواف) این کار را انجام دهد چه؟ امام فرمودند: به نظر من بر او چیزی (گناه یا کفاره ای) نیست.
19094- 3- (3) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ إِدْرِیسَ الْقُمِّیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ مَوْلًی لَنَا تَمَتَّعَ فَلَمَّا حَلَقَ لَبِسَ الثِّیَابَ قَبْلَ أَنْ یَزُورَ الْبَیْتَ- فَقَالَ بِئْسَ مَا صَنَعَ قُلْتُ أَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ قَالَ لَا قُلْتُ فَإِنِّی رَأَیْتُ ابْنَ أَبِی السِّمَاکِ- یَسْعَی بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَ عَلَیْهِ خُفَّانِ وَ قَبَاءٌ وَ مِنْطَقَةٌ فَقَالَ بِئْسَ مَا صَنَعَ قُلْتُ أَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ قَالَ لَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمُقْنِعِ عَنْ إِدْرِیسَ الْقُمِّیِّ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
ادریس قمی گفت: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: یکی از موالی ما تمتع انجام داد و پس از تراشیدن سر، لباس ها را پوشید پیش از آنکه خانه (کعبه) را زیارت کند. امام (علیه السلام) فرمودند: چه کار بدی انجام داده است. گفتم: آیا بر او چیزی (گناه یا کفاره ای) هست؟ فرمودند: نه.
گفتم: من ابن ابی سماک را دیدم که بین صفا و مروه سعی می کرد در حالی که دو کفش و قباء و کمربند بر تن داشت. امام (علیه السلام) فرمودند: چه کار بدی انجام داده است. گفتم: آیا بر او چیزی (گناه یا کفاره ای) هست؟ فرمودند: نه.
19095- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ رَمَی الْجِمَارَ وَ ذَبَحَ وَ حَلَقَ رَأْسَهُ أَ یَلْبَسُ قَمِیصاً وَ قَلَنْسُوَةً قَبْلَ أَنْ یَزُورَ الْبَیْتَ- فَقَالَ إِنْ کَانَ مُتَمَتِّعاً فَلَا وَ إِنْ کَانَ مُفْرِداً لِلْحَجِّ فَنَعَمْ.
******
ترجمه:
سعید اعرج از امام صادق (ع) نقل کرده است که: از ایشان درباره مردی که جمرات را رمی کرده و قربانی کرده و سر خود را تراشیده پرسیدم؛ آیا می تواند پیش از اینکه به زیارت خانه (کعبه) برود، پیراهن و کلاه بپوشد؟ امام (ع) فرمودند: اگر مُتمتِّع باشد، نه، و اگر حج اِفراد انجام می دهد، بله.
ص: 240
19096- 5- (1) قَالَ وَ قَدْ رُوِیَ أَنَّهُ یَجُوزُ أَنْ یَضَعَ الْحِنَّاءَ عَلَی رَأْسِهِ إِنَّمَا یُکْرَهُ الْمِسْکُ (2) وَ ضَرْبُهُ إِنَّ الْحِنَّاءَ لَیْسَ بِطِیبٍ وَ یَجُوزُ أَنْ یُغَطِّیَ رَأْسَهُ لِأَنَّ حَلْقَهُ لَهُ أَعْظَمُ مِنْ تَغْطِیَتِهِ (3).
******
ترجمه:
و روایت شده است که جایز است حنا بر سر خود بگذارد؛ تنها مشک و انواع آن مکروه است، زیرا حنا عطر به حساب نمی آید. همچنین جایز است که سر خود را بپوشاند، زیرا تراشیدن سر برای او بزرگ تر (مهم تر) از پوشاندن آن است.
19097- 6- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَلْبَسُ قَلَنْسُوَةً (5) إِذَا ذَبَحْتُ وَ حَلَقْتُ قَالَ أَمَّا الْمُتَمَتِّعُ فَلَا وَ أَمَّا مَنْ أَفْرَدَ الْحَجَّ فَنَعَمْ.
أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ هَذِهِ الْأَحَادِیثَ عَلَی الْکَرَاهَةِ وَ اسْتِحْبَابِ التَّرْکِ لِمَا مَرَّ فِی هَذَا الْبَابِ وَ غَیْرِهِ (6).
******
ترجمه:
اسماعیل بن عبدالخالق گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: آیا می توانم زمانی که قربانی می کنم و سرم را می تراشم، کلاه بپوشم؟ امام (ع) فرمودند: اما مُتَمَتِّع نمی تواند، ولی کسی که حج اِفراد انجام می دهد، می تواند.»
من می گویم:
مرحوم شیخ این احادیث را به کراهت و استحباب ترک حمل کرده است، به دلیل آنچه که در این باب و غیر آن آمده است.
19098- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع هَلْ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ الْمُتَمَتِّعِ أَنْ یَمَسَّ الطِّیبَ قَبْلَ أَنْ یَطُوفَ طَوَافَ النِّسَاءِ فَقَالَ لَا.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ وَ غَیْرُهُ (9) عَلَی اسْتِحْبَابِ التَّرْکِ لِمَا مَرَّ (10).
ص: 241
ص: 242
******
محمد بن اسماعیل گفت: به امام رضا (ع) نوشتم: آیا برای مُحرِم مُتَمَتِّع جایز است که پیش از انجام طواف نساء از عطر استفاده کند؟ امام (ع) فرمودند: خیر.
(1) 1 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَعْجِیلِهَا یَوْمَ النَّحْرِ أَوْ ثَانِیَهُ وَ کَرَاهَةِ التَّأْخِیرِ عَنْهُ خُصُوصاً لِلْمُتَمَتِّعِ
******
ترجمه:
19099- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی زِیَارَةِ الْبَیْتِ یَوْمَ النَّحْرِ- قَالَ زُرْهُ فَإِنْ شُغِلْتَ فَلَا یَضُرُّکَ أَنْ تَزُورَ الْبَیْتَ مِنَ الْغَدِ وَ لَا تُؤَخِّرْ أَنْ تَزُورَ مِنْ یَوْمِکَ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ لِلْمُتَمَتِّعِ أَنْ یُؤَخِّرَهُ وَ مُوَسَّعٌ لِلْمُفْرِدِ أَنْ یُؤَخِّرَهُ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام صادق (علیه السلام) درباره زیارت خانه (کعبه) در روز نحر (قربانی) نقل شده است. امام (علیه السلام) فرمودند: آن را زیارت کن. اگر مشغول شدی (و نتوانستی در همان روز زیارت کنی)، برایت ضرری ندارد که خانه را فردای آن روز زیارت کنی. اما زیارت را از روز خودت به تأخیر نینداز، زیرا برای تمتع کننده (حاجی ای که حج تمتع انجام می دهد) مکروه است که آن را به تأخیر بیندازد. اما برای حاجی ای که حج مفرد انجام می دهد، امکان تأخیر وجود دارد .
19100- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍ
ص: 243
الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یَزُورَ الْبَیْتَ حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ لَا بَأْسَ أَنَا رُبَّمَا أَخَّرْتُهُ حَتَّی تَذْهَبَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ- وَ لَکِنْ لَا تَقْرَبِ (1) النِّسَاءَ وَ الطِّیبَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (2) عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است: پرسیدم از ایشان درباره مردی که فراموش کرده است خانه (کعبه) را زیارت کند تا اینکه صبح شده است. امام (علیه السلام) فرمودند: اشکالی ندارد. من خودم گاهی زیارت را به تأخیر می اندازم تا اینکه روزهای تشریق بگذرد. اما به زنان نزدیک نشو (نزدیکی نکن) و از بوی خوش (عطر) استفاده نکن.
19101- 3- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ إِنْ أَخَّرْتَ زِیَارَةَ الْبَیْتِ- إِلَی أَنْ تَذْهَبَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ- إِلَّا أَنَّکَ لَا تَقْرَبُ النِّسَاءَ وَ لَا الطِّیبَ.
******
ترجمه:
از هشام بن سالم از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند: اشکالی ندارد اگر زیارت خانه (کعبه) را تا گذشتن روزهای تشریق به تأخیر بیندازی. اما نباید به زنان نزدیک شوی (نزدیکی کنی) و نباید از بوی خوش (عطر) استفاده کنی.
19102- 4- (5) وَ عَنْهُ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّنْ نَسِیَ زِیَارَةَ الْبَیْتِ- حَتَّی رَجَعَ (6) إِلَی أَهْلِهِ فَقَالَ لَا یَضُرُّهُ إِذَا کَانَ قَدْ قَضَی مَنَاسِکَهُ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی أَنَّهُ یَقْضِیهِ أَوْ یَسْتَنِیبُ فِیهِ أَوْ عَلَی نِسْیَانِ الْوَدَاعِ.
******
ترجمه:
از هشام بن سالم نقل شده است: از امام صادق (علیه السلام) درباره کسی که زیارت خانه (کعبه) را فراموش کرده تا اینکه به نزد خانواده اش بازگشته، پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمودند: اگر مناسکش را به جا آورده باشد، ضرری به او نمی رسد.
می گویم : این حدیث می تواند بر این دلالت داشته باشد که یا او باید زیارت را بعداً انجام دهد یا کسی را نیابتاً بفرستد تا این کار را برای او انجام دهد، یا اینکه ممکن است به فراموشی زیارت وداع اشاره داشته باشد.
19103- 5- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَلَاءٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُتَمَتِّعِ مَتَی یَزُورُ الْبَیْتَ قَالَ یَوْمَ النَّحْرِ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام باقر (علیه السلام) نقل شده است که گفت: از ایشان درباره حاجی ای که حج تمتع انجام می دهد پرسیدم که چه زمانی باید خانه (کعبه) را زیارت کند؟ امام (علیه السلام) فرمودند: در روز نحر (روز قربانی).
ص: 244
19104- 6- (1) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا یَبِیتُ الْمُتَمَتِّعُ یَوْمَ النَّحْرِ بِمِنًی حَتَّی یَزُورَ (2).
******
ترجمه:
منصور بن حازم گفت: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می فرمودند: حاجی ای که حج تمتع انجام می دهد، نباید شب روز نحر (روز قربانی) را در منا بیتوته کند تا زمانی که زیارت (خانه کعبه) کرده باشد.
19105- 7- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَنْبَغِی لِلْمُتَمَتِّعِ أَنْ یَزُورَ الْبَیْتَ یَوْمَ النَّحْرِ- أَوْ مِنْ لَیْلَتِهِ وَ لَا یُؤَخِّرَ ذَلِکَ الْیَوْمَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ وَ لَا یُؤَخِّرَ ذَلِکَ (4)
******
ترجمه:
عمران حلبی از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمودند: شایسته است حاجی ای که حج تمتع انجام می دهد، در روز نحر (روز قربانی) یا در شب آن، خانه (کعبه) را زیارت کند و این کار را به روز دیگری موکول نکند.
19106- 8- (5) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُتَمَتِّعِ مَتَی یَزُورُ الْبَیْتَ- قَالَ یَوْمَ النَّحْرِ أَوْ مِنَ الْغَدِ وَ لَا یُؤَخِّرُ وَ الْمُفْرِدُ وَ الْقَارِنُ لَیْسَا بِسَوَاءٍ (6) مُوَسَّعٌ عَلَیْهِمَا.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره زمانی که حاجی تمتع باید خانه (کعبه) را زیارت کند، پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمودند: در روز نحر (روز قربانی) یا از فردای آن روز. نباید این کار را به تأخیر بیندازد. اما برای حاجی مفرد و قارن، فرصت وجود دارد و آن ها می توانند تأخیر بیندازند.
19107- 9- (7) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تُؤَخَّرَ زِیَارَةُ الْبَیْتِ إِلَی یَوْمِ النَّفْرِ- إِنَّمَا یُسْتَحَبُّ تَعْجِیلُ ذَلِکَ مَخَافَةَ الْأَحْدَاثِ وَ الْمَعَارِیضِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ یَوْمِ النَّفْرِ (8)
******
ترجمه:
از عبد الله بن سنان نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: اشکالی ندارد که زیارت خانه (کعبه) به روز نفر (روز خروج از منا) موکول شود. تنها مستحب است که این کار زودتر انجام شود تا از وقوع حوادث و مشکلات جلوگیری شود.
ص: 245
19108- 10- (1) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنْ زِیَارَةِ الْبَیْتِ- تُؤَخَّرُ إِلَی یَوْمِ الثَّالِثِ قَالَ تَعْجِیلُهَا (2) أَحَبُّ إِلَیَّ وَ لَیْسَ بِهِ بَأْسٌ إِنْ أَخَّرَهَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده است که گفت: از امام ابراهیم (علیه السلام) درباره زیارت خانه (کعبه) پرسیدم، آیا می توان آن را به روز سوم موکول کرد؟ امام (علیه السلام) فرمودند: زود انجام دادن آن را بیشتر دوست دارم، اما اگر آن را به تأخیر بیندازی، اشکالی ندارد.
19109- 11- (4) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَخَّرَ الزِّیَارَةَ إِلَی یَوْمِ النَّفْرِ- قَالَ لَا بَأْسَ وَ لَا یَحِلُّ لَهُ النِّسَاءُ (5) حَتَّی یَزُورَ الْبَیْتَ وَ یَطُوفَ طَوَافَ النِّسَاءِ.
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که گفت: از ایشان درباره مردی که زیارت خانه (کعبه) را به روز نفر (روز خروج از منا) تأخیر انداخته بود، پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمودند: اشکالی ندارد و برای او جایز نیست که به زنان نزدیک شود تا زمانی که خانه را زیارت کند و طواف زنان را انجام دهد.
(6) 2 بَابُ وُجُوبِ طَوَافِ الْحَجِّ عَقِیبَ الْحَلْقِ إِنْ لَمْ یَکُنْ قَدَّمَهُ عَلَی الْوُقُوفِ وَ وُجُوبِ طَوَافِ النِّسَاءِ فِی الْحَجِّ مُطْلَقاً وَ فِی الْعُمْرَةِ الْمُفْرَدَةِ خَاصَّةً وَ اسْتِحْبَابِ الِاغْتِسَالِ لِدُخُولِ الْمَسْجِدِ لِلرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ وَ تَقْلِیمِ الْأَظْفَارِ وَ الْأَخْذِ مِنَ الشَّارِبِ
******
ترجمه:
19110- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَوْمَ النَّحْرِ
ص: 246
یَحْلِقُ رَأْسَهُ وَ یُقَلِّمُ أَظْفَارَهُ وَ یَأْخُذُ مِنْ شَارِبِهِ وَ مِنْ أَطْرَافِ لِحْیَتِهِ.
******
ترجمه:
از عبد الرحمن بن ابی عبد الله از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند: رسول الله (صلى الله عليه وآله) در روز نحر (روز قربانی) سرش را می تراشید و ناخن هایش را می گرفت و از سبیلش (ریش) و از لبه های ریشش می زد.
19111- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثُمَّ احْلِقْ رَأْسَکَ وَ اغْتَسِلْ وَ قَلِّمْ أَظْفَارَکَ وَ خُذْ مِنْ شَارِبِکَ وَ زُرِ الْبَیْتَ- وَ طُفْ أُسْبُوعاً (2) تَفْعَلُ کَمَا صَنَعْتَ یَوْمَ قَدِمْتَ مَکَّةَ.
******
ترجمه:
از عمر بن یزید نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) شنیدم: سپس سر خود را بتراش و غسل کن و ناخن های خود را بگیر و از سبیل خود (ریش) بزن و خانه (کعبه) را زیارت کن و به دور آن طواف کن. به همان طریقی عمل کن که زمانی که به مکه وارد شدی، عمل کردی.
19112- 3- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَ تَغْتَسِلُ النِّسَاءُ إِذَا أَتَیْنَ الْبَیْتَ فَقَالَ نَعَمْ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ طَهِّرا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَ الْعاکِفِینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ (4) وَ یَنْبَغِی لِلْعَبْدِ أَنْ لَا یَدْخُلَ إِلَّا وَ هُوَ طَاهِرٌ قَدْ غَسَلَ (5) عَنْهُ الْعَرَقَ وَ الْأَذَی وَ تَطَهَّرَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
از عمران حلبی نقل شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: آیا زنان نیز باید وقتی به خانه (کعبه) می آیند، غسل کنند؟ امام (علیه السلام) فرمودند: بله، زیرا خداوند متعال می فرماید: «خانه ام را برای طواف کنندگان و معتکفان و رکوع کنندگان و سجده کنندگان پاک کنید» (سوره بقره، آیه 125). و شایسته است که بنده فقط زمانی وارد خانه شود که پاکیزه باشد، عرق و آلودگی از او پاک شده و تطهیر شده باشد.
ص: 247
(1) 3 بَابُ أَنَّهُ یُجْزِئُ الْغُسْلُ مِنْ مِنًی لِزِیَارَةِ الْبَیْتِ وَ یَجُوزُ أَنْ یَغْتَسِلَ نَهَاراً ثُمَّ یَزُورَ لَیْلًا فَإِنِ انْتَقَضَ الْغُسْلُ وَ لَوْ بِحَدَثٍ یُوجِبُ الْوُضُوءَ اسْتُحِبَّ الْإِعَادَةُ
******
ترجمه:
19113- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبَّاسٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْغُسْلِ إِذَا زُرْتُ الْبَیْتَ مِنْ مِنًی- فَقَالَ أَنَا أَغْتَسِلُ بِمِنًی (3) ثُمَّ أَزُورُ الْبَیْتَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از حسین بن ابی العلاء نقل شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره غسل وقتی که خانه (کعبه) را از منا زیارت می کنم، ایشان فرمودند: من غسل می کنم در منا و سپس خانه (کعبه) را زیارت می کنم.
19114- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ غُسْلِ الزِّیَارَةِ یَغْتَسِلُ بِالنَّهَارِ وَ یَزُورُ بِاللَّیْلِ بِغُسْلٍ وَاحِدٍ قَالَ یُجْزِیهِ إِنْ لَمْ یُحْدِثْ فَإِنْ أَحْدَثَ مَا یُوجِبُ وُضُوءاً فَلْیُعِدْ غُسْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده است که گفت: از امام کاظم (علیه السلام) پرسیدم درباره غسل زیارت، آیا می تواند در روز غسل کند و شب به زیارت برود با یک غسل؟ ایشان فرمودند: اگر حدثی که نیاز به وضو داشته باشد پیش نیامده، همان غسل کافی است. اما اگر حدثی پیش آمد که نیاز به وضو دارد، باید غسل را دوباره انجام دهد.
19115- 3- (7) وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع
ص: 248
عَنْ غُسْلِ الزِّیَارَةِ یَغْتَسِلُ الرَّجُلُ بِاللَّیْلِ وَ یَزُورُ بِاللَّیْلِ بِغُسْلٍ وَاحِدٍ أَ یُجْزِئُهُ ذَلِکَ قَالَ یُجْزِئُهُ مَا لَمْ یُحْدِثْ مَا یُوجِبُ وُضُوءاً فَإِنْ أَحْدَثَ فَلْیُعِدْ غُسْلَهُ بِاللَّیْلِ.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده است که گفت: از امام کاظم (علیه السلام) درباره غسل زیارت پرسیدم، آیا مرد می تواند در شب غسل کند و شب نیز به زیارت برود با یک غسل؟ ایشان فرمودند: همان غسل کافی است تا زمانی که حدثی پیش نیامده که نیاز به وضو داشته باشد. اما اگر حدثی پیش آمد که نیاز به وضو دارد، باید غسل شب را دوباره انجام دهد.
19116- 4- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنِ الرَّجُلِ یَغْتَسِلُ لِلزِّیَارَةِ ثُمَّ یَنَامُ أَ یَتَوَضَّأُ قَبْلَ أَنْ یَزُورَ قَالَ یُعِیدُ غُسْلَهُ لِأَنَّهُ إِنَّمَا دَخَلَ بِوُضُوءٍ.
******
ترجمه:
از عبد الرحمن بن الحجاج نقل شده است که گفت: از امام ابراهیم (علیه السلام) درباره مردی که برای زیارت غسل کرده و سپس می خوابد، پرسیدم که آیا قبل از زیارت باید وضو بگیرد؟ امام (علیه السلام) فرمودند: باید غسل را دوباره انجام دهد، زیرا او تنها با وضو وارد شده است.
(2) 4 بَابُ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ عَلَی بَابِ الْمَسْجِدِ وَ کَیْفِیَّةِ الطَّوَافَیْنِ وَ السَّعْیِ
******
ترجمه:
19117- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: فَإِذَا أَتَیْتَ الْبَیْتَ یَوْمَ النَّحْرِ فَقُمْتَ عَلَی بَابِ الْمَسْجِدِ- قُلْتَ اللَّهُمَّ أَعِنِّی عَلَی نُسُکِکَ وَ سَلِّمْنِی لَهُ وَ سَلِّمْهُ لِی أَسْأَلُکَ مَسْأَلَةَ الْعَلِیلِ (4) الذَّلِیلِ الْمُعْتَرِفِ بِذَنْبِهِ أَنْ تَغْفِرَ لِی ذُنُوبِی وَ أَنْ تَرْجِعَنِی بِحَاجَتِی اللَّهُمَّ إِنِّی عَبْدُکَ وَ الْبَلَدُ بَلَدُکَ وَ الْبَیْتُ بَیْتُکَ جِئْتُ أَطْلُبُ رَحْمَتَکَ وَ أَؤُمُّ طَاعَتَکَ مُتَّبِعاً لِأَمْرِکَ رَاضِیاً بِقَدَرِکَ أَسْأَلُکَ مَسْأَلَةَ الْمُضْطَرِّ إِلَیْکَ الْمُطِیعِ لِأَمْرِکَ الْمُشْفِقِ مِنْ عَذَابِکَ الْخَائِفِ لِعُقُوبَتِکَ أَنْ تُبَلِّغَنِی عَفْوَکَ وَ تُجِیرَنِی مِنَ النَّارِ بِرَحْمَتِکَ- ثُمَّ تَأْتِی الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ فَتَسْتَلِمُهُ وَ تُقَبِّلُهُ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَاسْتَلِمْهُ بِیَدِکَ وَ قَبِّلْ یَدَکَ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَاسْتَقْبِلْهُ وَ کَبِّرْ وَ قُلْ کَمَا قُلْتَ حِینَ طُفْتَ بِالْبَیْتِ یَوْمَ قَدِمْتَ
ص: 249
مَکَّةَ- ثُمَّ طُفْ بِالْبَیْتِ سَبْعَةَ أَشْوَاطٍ کَمَا وَصَفْتُ لَکَ یَوْمَ قَدِمْتَ مَکَّةَ- ثُمَّ صَلِّ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ (1) رَکْعَتَیْنِ تَقْرَأُ فِیهِمَا بِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ- وَ قُلْ یَا أَیُّهَا الْکَافِرُونَ- ثُمَّ ارْجِعْ إِلَی الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ فَقَبِّلْهُ إِنِ اسْتَطَعْتَ وَ اسْتَقْبِلْهُ وَ کَبِّرْ ثُمَّ اخْرُجْ إِلَی الصَّفَا فَاصْعَدْ عَلَیْهِ وَ اصْنَعْ کَمَا صَنَعْتَ یَوْمَ دَخَلْتَ مَکَّةَ- ثُمَّ ائْتِ الْمَرْوَةَ فَاصْعَدْ عَلَیْهَا وَ طُفْ بَیْنَهُمَا سَبْعَةَ أَشْوَاطٍ تَبْدَأُ بِالصَّفَا وَ تَخْتِمُ بِالْمَرْوَةِ فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِکَ فَقَدْ أَحْلَلْتَ مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ أَحْرَمْتَ مِنْهُ إِلَّا النِّسَاءَ ثُمَّ ارْجِعْ إِلَی الْبَیْتِ وَ طُفْ بِهِ أُسْبُوعاً آخَرَ ثُمَّ تُصَلِّی رَکْعَتَیْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ ع- ثُمَّ قَدْ أَحْلَلْتَ مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ فَرَغْتَ مِنْ حَجِّکَ کُلِّهِ وَ کُلِّ شَیْ ءٍ أَحْرَمْتَ مِنْهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی مَحَلِّهِ (3).
ص: 250
******
ترجمه :
از معاویه بن عمار نقل شده است که در حدیثی از امام صادق (علیه السلام) آمده است: هنگامی که به خانه (کعبه) در روز نحر (روز قربانی) رسیدی و بر درب مسجد ایستادی، بگو: «خداوندا، مرا در انجام مناسک ات یاری کن و مرا سالم نگه دار و خانه ات را نیز به من سالم بده. از تو درخواست می کنم به درخواست کسی که بیمار و ذلیل و معتقد به گناهانش است، که گناهانم را بیامرز و حاجتم را برآورده کن. خداوندا، من بنده توام و این سرزمین، سرزمین توست و این خانه، خانه توست. آمده ام تا رحمت تو را جستجو کنم و به طاعت تو بپردازم، پیرو فرمان تو و راضی به قدر تو. از تو درخواست می کنم به درخواست کسی که به تو اضطرار دارد و به فرمان تو مطیع است و از عذاب تو می هراسد و از کیفر تو می ترسد، که مرا به عفوت برسانی و مرا از آتش جهنم با رحمتت پناه دهی.»
سپس به حجر الاسود برو و آن را استلام (لمس) کن و ببوس. اگر نتوانستی، با دستت استلام کن و دستت را ببوس. اگر نتوانستی، به سمت آن بایست و تکبیر بگو و بگو همان طور که وقتی خانه را در روز ورود به آن طواف کردی، گفته بودی. سپس به دور خانه (کعبه) طواف کن، هفت دور همان طور که روز ورود به مکه توضیح دادم. سپس نزد مقام ابراهیم (علیه السلام) برو و دو رکعت نماز بخوان و در آن ها سوره «قل هو الله أحد» و «قل یا أیها الکافرون» را بخوان. سپس به حجر الاسود برگرد و اگر توانستی آن را ببوس، وگرنه با آن استلام کن و دستت را ببوس. سپس به سمت صفا برو و بر آن بالا برو و همان طور که در ورود به مکه عمل کردی، عمل کن. سپس به مروه برو و بر آن بالا برو و بین صفا و مروه هفت دور طواف کن، با شروع از صفا و پایان در مروه.
هنگامی که این کارها را انجام دادی، از تمام چیزهایی که به خاطر احرام از آن ها خودداری کرده بودی، حلال شده ای به جز زنان. سپس به خانه (کعبه) برگرد و یک هفته دیگر دور آن طواف کن. سپس دو رکعت نماز دیگر نزد مقام ابراهیم (علیه السلام) بخوان. با این کار از تمام چیزهایی که به خاطر احرام از آن ها خودداری کرده بودی، حلال شده ای و از تمام مناسک حج فارغ شده ای.
(1) 1 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْمَبِیتِ لَیَالِیَ التَّشْرِیقِ بِغَیْرِ مِنًی فَإِنْ فَعَلَ لَزِمَهُ عَنْ کُلِّ لَیْلَةٍ دَمُ شَاةٍ إِلَّا أَنْ یَبِیتَ بِمَکَّةَ مُشْتَغِلًا بِالْعِبَادَةِ أَوْ یَخْرُجَ مِنْ مِنًی بَعْدَ نِصْفِ اللَّیْلِ أَوْ مِنْ مَکَّةَ لَیْلًا
******
ترجمه:
19118- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا فَرَغْتَ مِنْ طَوَافِکَ لِلْحَجِّ وَ طَوَافِ النِّسَاءِ فَلَا تَبِیتُ إِلَّا بِمِنًی- إِلَّا أَنْ یَکُونَ شُغُلُکَ فِی نُسُکِکَ وَ إِنْ خَرَجْتَ بَعْدَ نِصْفِ اللَّیْلِ فَلَا یَضُرُّکَ أَنْ تَبِیتَ فِی غَیْرِ مِنًی.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که از امام صادق (علیه السلام) درباره این موضوع پرسیدم: وقتی از طواف حج و طواف نساء فارغ شدی، آیا باید فقط در منی بمانی؟ امام (علیه السلام) فرمودند: بله، باید در منی بمانی، مگر اینکه اشتغالاتی در مناسک خود داشته باشی. و اگر بعد از نیمه شب خارج شوی، ماندن در غیر منی ضرر ندارد.
19119- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع
ص: 251
عَنْ رَجُلٍ بَاتَ بِمَکَّةَ فِی لَیَالِی مِنًی حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ إِنْ کَانَ أَتَاهَا نَهَاراً فَبَاتَ فِیهَا حَتَّی أَصْبَحَ فَعَلَیْهِ دَمٌ یُهَرِیقُهُ.
******
ترجمه:
از علی بن جعفر نقل شده است که از برادرش موسی (علیه السلام) درباره مردی که در شب های منی در مکه شب را گذرانده و تا صبح در آن جا مانده است، پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمودند: اگر او در طول روز به مکه آمده و شب را در آن جا گذرانده تا صبح، باید یک خون (قربانی) بپردازد.
19120- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: فِی الزِّیَارَةِ إِذَا خَرَجْتَ مِنْ مِنًی- قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَلَا تُصْبِحْ إِلَّا بِمِنًی.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که یکی از آن ها (احتمالاً امام صادق یا امام باقر، علیه السلام) فرمود: در مناسک زیارت، اگر از منی خارج شدی قبل از غروب خورشید، نباید صبح کنی مگر در منی.
19121- 4- (2) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الزِّیَارَةِ مِنْ مِنًی- قَالَ إِنْ زَارَ بِالنَّهَارِ أَوْ عِشَاءً فَلَا یَنْفَجِرُ (3) الصُّبْحُ إِلَّا وَ هُوَ بِمِنًی- وَ إِنْ زَارَ بَعْدَ نِصْفِ اللَّیْلِ أَوِ السَّحَرَ (4) فَلَا بَأْسَ عَلَیْهِ أَنْ یَنْفَجِرَ (5) الصُّبْحُ وَ هُوَ بِمَکَّةَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از عیسی بن القاسم نقل شده است که پرسیدم از امام صادق (علیه السلام) درباره زیارت از منی. امام (علیه السلام) فرمود: اگر در طول روز یا شب هنگام به زیارت بروی، نباید صبح کنی مگر در منی. و اگر بعد از نیمه شب یا در سحرگاه به زیارت بروی، اشکالی ندارد که صبح را در مکه بگذرانی.
19122- 5- (7) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع سَأَلَنِی بَعْضُهُمْ عَنْ رَجُلٍ بَاتَ لَیَالِیَ مِنًی (8) بِمَکَّةَ- فَقُلْتُ لَا أَدْرِی فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا تَقُولُ فِیهَا فَقَالَ ع عَلَیْهِ دَمُ شَاةٍ (9) إِذَا
ص: 252
بَاتَ فَقُلْتُ إِنْ کَانَ إِنَّمَا حَبَسَهُ شَأْنُهُ الَّذِی کَانَ فِیهِ مِنْ طَوَافِهِ وَ سَعْیِهِ لَمْ یَکُنْ لِنَوْمٍ وَ لَا لَذَّةٍ أَ عَلَیْهِ مِثْلُ مَا عَلَی هَذَا قَالَ مَا هَذَا (1) بِمَنْزِلَةِ هَذَا وَ مَا أُحِبُّ أَنْ یَنْشَقَّ لَهُ الْفَجْرُ إِلَّا وَ هُوَ بِمِنًی.
******
ترجمه:
از صفوان نقل شده است که گفت: ابو الحسن (علیه السلام) به من گفت: بعضی از آنها از من درباره مردی که شب ها را در منی و در مکه می گذرانید، پرسیدند. گفتم: نمی دانم. گفتم: فدایت شوم، نظرت چیست؟ فرمود: بر او خون شتر است اگر شب ها را در مکه بگذراند. گفتم: اگر او به دلیل مشکلاتی که از طواف و سعی داشته، در مکه مانده باشد و نه برای خواب یا لذت، آیا بر او مثل این حکم است؟ فرمود: این وضعیت مثل آن نیست و من دوست ندارم که صبح برای او در حالی شکافته شود مگر این که در منی باشد.
19123- 6- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ نَاجِیَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّنْ بَاتَ لَیَالِیَ مِنًی بِمَکَّةَ- فَقَالَ عَلَیْهِ ثَلَاثَةٌ مِنَ الْغَنَمِ یَذْبَحُهُنَّ (3).
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ (4) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی (5) جَعْفَرِ بْنِ نَاجِیَةَ (6)
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی مَنْ لَمْ یَتَّقِ الصَّیْدَ وَ النِّسَاءَ فِی إِحْرَامِهِ وَ غَرَبَتْ لَهُ الشَّمْسُ لَیْلَةَ الثَّالِثَ عَشَرَ بِمِنًی أَوْ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ لِمَا یَأْتِی (7) ذَکَرَهُ جَمَاعَةٌ مِنَ الْأَصْحَابِ (8).
******
ترجمه:
از جعفر بن ناجیه نقل شده است که گفت: از ابو عبد الله (علیه السلام) درباره کسی که شب ها را در منی و در مکه می گذرانید، پرسیدم. فرمود: بر او سه گوسفند واجب است که باید آنها را ذبح کند.
می گویم :
این حکم به مواردی که فرد نتوانسته است از صید و زنان در حالت احرام خود اجتناب کند، یا به شرایطی مانند غروب آفتاب در شب سیزدهم در منی مربوط می شود. همچنین این حکم ممکن است به عنوان یک عمل مستحب نیز در نظر گرفته شده باشد، طبق نظریات برخی از اصحاب.
19124- 7- (9) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ فَاتَتْهُ لَیْلَةٌ مِنْ لَیَالِی مِنًی- قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ وَ قَدْ أَسَاءَ.
ص: 253
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ بَاتَ بِمَکَّةَ مُشْتَغِلًا بِالْعِبَادَةِ وَ جَوَّزَ حَمْلَهُ عَلَی مَنْ خَرَجَ مِنْ مِنًی بَعْدَ نِصْفِ اللَّیْلِ لِمَا مَضَی (1) وَ یَأْتِی (2).
******
ترجمه:
از عیسی بن القاسم نقل شده است که گفت: از ابو عبدالله پرسیدم درباره مردی که شبی از شب های منی را از دست داده است. او گفت: چیزی بر او نیست و او اشتباه کرده است.
من می گویم:
مرحوم شیخ این را بر کسی حمل کرده است که در مکه مشغول عبادت بوده است و همچنین حمل کرده است بر کسی که بعد از نیمه شب از منی خارج شده است، با توجه به اینکه زمان گذشته است.
19125- 8- (3) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَبِتْ لَیَالِیَ (4) التَّشْرِیقِ إِلَّا بِمِنًی فَإِنْ بِتَّ فِی غَیْرِهَا فَعَلَیْکَ دَمٌ فَإِنْ خَرَجْتَ أَوَّلَ اللَّیْلِ فَلَا یَنْتَصِفُ اللَّیْلُ إِلَّا وَ أَنْتَ فِی مِنًی- إِلَّا أَنْ یَکُونَ شَغَلَکَ نُسُکُکَ (5) أَوْ قَدْ خَرَجْتَ مِنْ مَکَّةَ- وَ إِنْ خَرَجْتَ بَعْدَ نِصْفِ اللَّیْلِ فَلَا یَضُرُّکَ أَنْ تُصْبِحَ فِی غَیْرِهَا.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: شب های تشریق را جز در منا نباید سپری کنی، پس اگر در غیر از منا شب را سپری کردی، بر تو قربانی واجب است. اگر شب هنگام خارج شدی، باید قبل از نیمه شب در منا باشی؛ مگر اینکه مشغول انجام مناسک حج باشی یا از مکه خارج شده باشی. و اگر بعد از نیمه شب خارج شدی، باکی نیست که صبح را در جایی غیر از منا باشی.
19126- 9- (6) وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ زَارَ عِشَاءً فَلَمْ یَزَلْ فِی طَوَافِهِ وَ دُعَائِهِ وَ فِی السَّعْیِ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ کَانَ فِی طَاعَةِ اللَّهِ.
أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ قَوْلَهُ أَوْ قَدْ خَرَجْتَ مِنْ مَکَّةَ عَلَی مَنْ جَازَ عَقَبَةَ الْمَدَنِیِّینَ لِمَا یَأْتِی (7).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار مشابه آن (روایت قبلی) را نقل کرده است و اضافه کرد: و از او (امام صادق علیه السلام) درباره مردی پرسیدم که شبانه (برای عبادت) آمد و همچنان به طواف، دعا و سعی بین صفا و مروه مشغول بود تا فجر طلوع کرد. امام فرمود: بر او چیزی (تکلیفی) نیست، زیرا او در اطاعت خدا بود.
می گویم:
مرحوم شیخ (طوسی) گفته است که منظور از «یا از مکه خارج شده باشی» درباره کسی است که از گردنه مدنیین گذشته باشد، زیرا آنچه می آید (دلالت بر این دارد).
19127- 10- (8) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ زَارَ الْبَیْتَ- فَطَافَ
ص: 254
بِالْبَیْتِ وَ بِالصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- ثُمَّ رَجَعَ فَغَلَبَتْهُ عَیْنُهُ فِی الطَّرِیقِ (1) فَنَامَ حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ عَلَیْهِ شَاةٌ.
******
ترجمه:
علی از امام کاظم (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: از او (امام) درباره مردی پرسیدم که به زیارت خانه (کعبه) رفته، پس طواف خانه (کعبه) و سعی بین صفا و مروه را انجام داده، سپس برگشته و در راه خواب بر او غلبه کرده و تا صبح خوابیده است. امام فرمود: بر او یک گوسفند (قربانی) واجب است.
19128- 11- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الدُّلْجَةِ إِلَی مَکَّةَ أَیَّامَ مِنًی- وَ أَنَا أُرِیدُ أَنْ أَزُورَ الْبَیْتَ فَقَالَ لَا حَتَّی یَنْشَقَّ الْفَجْرُ کَرَاهِیَةَ أَنْ یَبِیتَ الرَّجُلُ بِغَیْرِ مِنًی.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْأَفْضَلِیَّةِ.
******
ترجمه:
ابو صباح کنانی گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره حرکت به سمت مکه در شب های منا پرسیدم، در حالی که قصد داشتم به زیارت خانه (کعبه) بروم. امام فرمود: نه، تا زمانی که فجر طلوع کند، زیرا کراهت دارد که مرد در جایی غیر از منا شب را سپری کند.
19129- 12- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ (4) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ صَفْوَانَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَاتَتْنِی لَیْلَةُ الْمَبِیتِ بِمِنًی- مِنْ شُغُلٍ (5) فَقَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ الْوَجْهُ فِی مِثْلِهِ (6).
******
ترجمه:
سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ: به حضرت صادق عرض کردم بخاطرمشغله نتوانستم شب را درمنی باشم فرمودند : اشکالی ندارد
19130- 13- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ یَعْنِی ابْنَ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ فَضَالَةَ وَ صَفْوَانَ کُلِّهِمْ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ زَارَ الْبَیْتَ- فَلَمْ یَزَلْ فِی طَوَافِهِ
ص: 255
وَ دُعَائِهِ وَ السَّعْیِ وَ الدُّعَاءِ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ (1) فَقَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ کَانَ فِی طَاعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: ازحضرت صادق سوال کردم کسی بعد اززیارت خانه خدا تاصبح مشغول طواف وسعی دعا بوده فرمودند : اشکالی ندارد وچیزی بعهده اش نیست چون درحال اطاعت خدا بوده .
19131- 14- (3) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ عَبْدِ الْغَفَّارِ الْجَازِیِّ (4) قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ خَرَجَ مِنْ مِنًی- یُرِیدُ الْبَیْتَ قَبْلَ نِصْفِ اللَّیْلِ فَأَصْبَحَ بِمَکَّةَ- قَالَ لَا یَصْلُحُ لَهُ حَتَّی یَتَصَدَّقَ بِهَا صَدَقَةً أَوْ یُهَرِیقَ دَماً فَإِنْ خَرَجَ مِنْ مِنًی بَعْدَ نِصْفِ اللَّیْلِ لَمْ یَضُرَّهُ شَیْ ءٌ.
******
ترجمه:
عبدالغفار جازی می گوید: «از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم دربارهٔ مردی که از منا خارج شد، در حالی که قصد رفتن به خانه کعبه را قبل از نیمه شب داشت و صبح در مکه بود. امام (علیه السلام) فرمود: این کار برای او درست نیست مگر آنکه صدقه بدهد یا قربانی کند. اما اگر بعد از نیمه شب از منا خارج شود، چیزی بر او ضرر نمی رساند.»
19132- 15- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی الرَّجُلِ یَزُورُ فَیَنَامُ دُونَ مِنًی- فَقَالَ إِذَا جَازَ عَقَبَةَ الْمَدَنِیِّینَ فَلَا بَأْسَ أَنْ یَنَامَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ مُرْسَلًا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از محمد بن اسماعیل نقل شده که از امام کاظم (علیه السلام) دربارهٔ مردی که قصد زیارت دارد و قبل از رسیدن به منا می خوابد، پرسیده شد. امام (علیه السلام) فرمود: اگر از عقبه مدنیین (گردنه ای در مسیر) عبور کرده باشد، اشکالی ندارد که بخوابد.
19133- 16- (7) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ فَنَامَ فِی الطَّرِیقِ فَإِنْ بَاتَ بِمَکَّةَ فَعَلَیْهِ دَمٌ وَ إِنْ کَانَ قَدْ خَرَجَ مِنْهَا فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ وَ إِنْ أَصْبَحَ دُونَ مِنًی.
ص: 256
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا فِی رَجُلٍ زَارَ الْبَیْتَ ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ (1)
******
ترجمه:
از جمیل بن دراج نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «کسی که به زیارت برود و در راه بخوابد، اگر شب را در مکه بماند، بر او واجب است که قربانی کند. اما اگر از مکه خارج شده باشد، بر او چیزی واجب نیست، حتی اگر صبح را قبل از رسیدن به منا سپری کند.»
19134- 17- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا زَارَ الْحَاجُّ مِنْ مِنًی فَخَرَجَ مِنْ مَکَّةَ- فَجَاوَزَ بُیُوتَ مَکَّةَ فَنَامَ ثُمَّ أَصْبَحَ قَبْلَ أَنْ یَأْتِیَ مِنًی فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (3).
******
ترجمه:
از هشام بن حکم نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اگر حاجی پس از زیارت از منا خارج شود و از مکه بیرون رفته باشد، و سپس بخوابد و صبح قبل از رسیدن به منا بیدار شود، بر او چیزی واجب نیست.»
19135- 18- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا تَدْخُلُوا مَنَازِلَکُمْ بِمَکَّةَ إِذَا زُرْتُمْ یَعْنِی أَهْلَ مَکَّةَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5)
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهَةِ أَوْ عَلَی الدُّخُولِ مَعَ النَّوْمِ.
******
ترجمه:
از ابن بکیر نقل شده که او از کسی که برایش نقل کرده، از امام صادق (علیه السلام) شنیده که فرمود: «وقتی برای زیارت می روید، به خانه های خود در مکه وارد نشوید.» (منظور خانه های اهل مکه است).
می گویم:
این حکم بر کراهت (ناروا بودن) حمل شده است یا بر وارد شدن به خانه ها همراه با خوابیدن در آنها.
19136- 19- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: إِذَا خَرَجْتَ مِنْ مِنًی قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَلَا تُصْبِحْ إِلَّا بِهَا.
******
ترجمه:
از جمیل بن دراج نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اگر پیش از غروب خورشید از منا خارج شدی، نباید صبح را در جایی غیر از منا بگذرانی.»
19137- 20- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ نَاجِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: إِذَا خَرَجَ الرَّجُلُ مِنْ مِنًی أَوَّلَ اللَّیْلِ فَلَا یَنْتَصِفُ لَهُ اللَّیْلُ إِلَّا
ص: 257
وَ هُوَ بِمِنًی- وَ إِذَا خَرَجَ بَعْدَ نِصْفِ اللَّیْلِ فَلَا بَأْسَ أَنْ یُصْبِحَ بِغَیْرِهَا.
******
ترجمه:
از جعفر بن ناجیه نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اگر مردی در ابتدای شب از منا خارج شود، نباید نیمه شب برسد مگر آنکه دوباره در منا باشد. اما اگر بعد از نیمه شب خارج شود، اشکالی ندارد که صبح را در جایی غیر از منا بگذراند.»
19138- 21- (1) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ أَبِی مَسْرُوقٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع إِنَّ الْعَبَّاسَ اسْتَأْذَنَ رَسُولَ اللَّهِ ص- أَنْ یَبِیتَ (2) بِمَکَّةَ لَیَالِیَ مِنًی- فَأَذِنَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ أَجْلِ سِقَایَةِ الْحَاجِّ.
******
ترجمه:
از مالک بن اعین نقل شده که امام باقر (علیه السلام) فرمود: عباس از پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) اجازه خواست که شب های منا را در مکه بماند، و پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) به او اجازه داد به خاطر مسئولیت سقایت حاجیان (آب رسانی به حاجیان)
19139- 22- (3) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: فِی الرَّجُلِ أَفَاضَ إِلَی الْبَیْتِ- فَغَلَبَتْ عَیْنَاهُ حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ لَا بَأْسَ عَلَیْهِ وَ یَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ لَا یَعُودُ.
******
ترجمه:
از امام جعفر صادق (علیه السلام) از پدرش امام باقر (علیه السلام) و از امام علی (علیه السلام) نقل شده که دربارهٔ مردی که پس از طواف خانه خدا (کعبه) خواب بر او غلبه کرده و تا صبح خوابیده است، فرمود: اشکالی بر او نیست، اما باید از خداوند طلب آمرزش کند و دیگر این کار را تکرار نکند.
19140- 23- (4) وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ بَاتَ بِمَکَّةَ حَتَّی أَصْبَحَ فِی لَیَالِی مِنًی- فَقَالَ إِنْ کَانَ أَتَاهَا نَهَاراً فَبَاتَ حَتَّی أَصْبَحَ فَعَلَیْهِ دَمُ شَاةٍ یُهَرِیقُهُ وَ إِنْ کَانَ خَرَجَ مِنْ مِنًی بَعْدَ نِصْفِ اللَّیْلِ فَأَصْبَحَ بِمَکَّةَ فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
از علی بن جعفر نقل شده که از برادرش امام موسی کاظم (علیه السلام) پرسید: «دربارهٔ مردی که شب های منا را در مکه بماند و تا صبح در آنجا بماند، چه حکمی دارد؟» امام فرمود: «اگر روز وارد مکه شده و شب را تا صبح در آنجا بماند، باید یک گوسفند قربانی کند. اما اگر بعد از نیمه شب از منا خارج شده و تا صبح در مکه بماند، چیزی بر او واجب نیست.»
ص: 258
(1) 2 بَابُ جَوَازِ إِتْیَانِ مَکَّةَ وَ الطَّوَافِ تَطَوُّعاً بِهَا فِی أَیَّامِ مِنًی مِنْ غَیْرِ أَنْ یَبِیتَ بِهَا وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْإِقَامَةِ بِمِنًی عَلَی ذَلِکَ
******
ترجمه:
19141- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَأْتِیَ الرَّجُلُ مَکَّةَ- فَیَطُوفَ (بِهَا فِی) (3) أَیَّامِ مِنًی وَ لَا یَبِیتُ بِهَا.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (4) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از جمیل بن دراج نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اشکالی ندارد که مردی در ایام منا به مکه برود و طواف کند، اما شب را در آنجا نماند.»
19142- 2- (6) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ رِفَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَزُورُ الْبَیْتَ- فِی أَیَّامِ التَّشْرِیقِ فَقَالَ نَعَمْ إِنْ شَاءَ.
وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَقَالَ حَسَنٌ
******
ترجمه:
از رفاعه نقل شده که او از امام صادق (علیه السلام) پرسید: «آیا مردی می تواند در ایام تشریق (روزهای 11 تا 13 ذی الحجه) به زیارت خانه خدا (کعبه) برود؟» امام (علیه السلام) فرمود: «بله، اگر بخواهد.»
19143- 3- (7) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- عَنْ زِیَارَةِ الْبَیْتِ أَیَّامَ التَّشْرِیقِ فَقَالَ حَسَنٌ.
******
ترجمه:
از یعقوب بن شعیب نقل شده که او از امام صادق (علیه السلام) دربارهٔ زیارت خانه خدا (کعبه) در ایام تشریق (روزهای 11 تا 13 ذی الحجه) پرسید. امام (علیه السلام) فرمود: «این کار خوب است.»
ص: 259
19144- 4- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی إِبْرَاهِیمَ ع رَجُلٌ زَارَ فَقَضَی طَوَافَ حَجِّهِ کُلَّهُ أَ یَطُوفُ بِالْبَیْتِ أَحَبُّ إِلَیْکَ أَمْ یَمْضِی عَلَی وَجْهِهِ إِلَی مِنًی- قَالَ أَیَّ ذَلِکَ شَاءَ فَعَلَ مَا لَمْ یَبِتْ.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده که گفت: «به امام کاظم علیه السلام گفتم: مردی که زیارت کرده و تمام طواف های حج را به پایان رسانده است، آیا طواف به دور خانه خدا (کعبه) برای او بهتر است، یا اینکه به سمت منا برود؟» امام (علیه السلام) پاسخ داد: «هر کدام را که بخواهد، انجام دهد؛ مشروط بر اینکه شب را در آنجا نگذرانده باشد.»
19145- 5- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَأْتِی مَکَّةَ أَیَّامَ مِنًی- بَعْدَ فَرَاغِهِ مِنْ زِیَارَةِ الْبَیْتِ فَیَطُوفُ بِالْبَیْتِ تَطَوُّعاً فَقَالَ الْمُقَامُ بِمِنًی أَحَبُّ إِلَیَّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ مِثْلَهُ (3)
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَفْضَلُ وَ أَحَبُّ إِلَیَّ (4).
وَ کَذَا فِی رِوَایَةِ الشَّیْخِ.
******
ترجمه:
از لیث مرادی نقل شده که از امام صادق (علیه السلام) پرسید: «اگر مردی در ایام منا به مکه بیاید و پس از پایان زیارت خانه خدا (کعبه) طواف مستحب انجام دهد، نظر شما چیست؟» امام (علیه السلام) پاسخ داد: «اقامت در منا برای من محبوب تر است.»
19146- 6- (5) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الزِّیَارَةِ بَعْدَ زِیَارَةِ الْحَجِّ فِی أَیَّامِ التَّشْرِیقِ فَقَالَ لَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ (6) وَ رَوَاهُ أَیْضاً مُرْسَلًا (7)
ص: 260
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی نَفْیِ الْأَفْضَلِیَّةِ دُونَ الْجَوَازِ لِمَا مَرَّ (3).
******
ترجمه:
از عیسی بن القاسم نقل شده که گفت: «از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم دربارهٔ زیارت خانه خدا (کعبه) پس از انجام مناسک حج در ایام تشریق (روزهای 11 تا 13 ذی الحجه).» امام (علیه السلام) پاسخ داد: «زیارت در این ایام مجاز نیست.»
(4) 3 بَابُ أَنَّ مَنْ نَسِیَ أَوْ جَهِلَ رَمْیَ الْجِمَارِ حَتَّی خَرَجَ وَجَبَ عَلَیْهِ الْعَوْدُ لِلرَّمْیِ وَ یَنْبَغِی أَنْ یَفْصِلَ بَیْنَ کُلِّ رَمْیَتَیْنِ بِسَاعَةٍ فَإِنْ تَعَذَّرَ وَجَبَتِ الِاسْتِنَابَةُ وَ إِنْ مَضَتْ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ فَفِی قَابِلٍ
******
ترجمه:
19147- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِی امْرَأَةٍ جَهِلَتْ أَنْ تَرْمِیَ الْجِمَارَ حَتَّی نَفَرَتْ (6) إِلَی مَکَّةَ قَالَ فَلْتَرْجِعْ فَلْتَرْمِ الْجِمَارَ کَمَا کَانَتْ تَرْمِی وَ الرَّجُلُ کَذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده که گفت: «از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: چه باید کرد در مورد زنی که نمی دانسته باید جمار را رمی کند تا زمانی که به مکه رفته و از منا خارج شده است؟» امام (علیه السلام) فرمود: «باید برگردد و جمار را همان طور که باید رمی کند، رمی کند. مرد نیز به همین ترتیب عمل کند.»
19148- 2- (8) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ
ص: 261
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ رَجُلٌ نَسِیَ الْجِمَارَ (1) حَتَّی أَتَی مَکَّةَ- قَالَ یَرْجِعُ فَیَرْمِیهَا یَفْصِلُ بَیْنَ کُلِّ رَمْیَتَیْنِ بِسَاعَةٍ قُلْتُ فَاتَهُ ذَلِکَ وَ خَرَجَ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده که گفت: «از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: مردی که رمی جمار را فراموش کرده و تا به مکه رسیده است، چه باید بکند؟» امام (علیه السلام) پاسخ داد: «باید برگردد و جمار را رمی کند و بین هر دو رمی یک ساعت فاصله بیندازد.» گفتم: «اگر فرصت این کار را از دست داده و خارج شده باشد، چه؟» امام (علیه السلام) فرمود: «در این صورت، چیزی بر او واجب نیست.»
19149- 3- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ النَّخَعِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ نَسِیَ رَمْیَ الْجِمَارِ- قَالَ یَرْجِعُ فَیَرْمِیهَا قُلْتُ فَإِنَّهُ نَسِیَهَا حَتَّی أَتَی مَکَّةَ- قَالَ یَرْجِعُ فَیَرْمِی مُتَفَرِّقاً یَفْصِلُ (4) بَیْنَ کُلِّ رَمْیَتَیْنِ بِسَاعَةٍ قُلْتُ فَإِنَّهُ نَسِیَ أَوْ جَهِلَ حَتَّی فَاتَهُ وَ خَرَجَ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ أَنْ یُعِیدَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مُضِیِّ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ فَیَرْمِی فِی الْقَابِلِ لِمَا مَضَی (5) وَ یَأْتِی (6).
******
ترجمه:
19150- 4- (7) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَغْفَلَ رَمْیَ الْجِمَارِ أَوْ بَعْضِهَا حَتَّی تَمْضِیَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ فَعَلَیْهِ أَنْ یَرْمِیَهَا مِنْ قَابِلٍ فَإِنْ لَمْ
ص: 262
یَحُجَّ رَمَی عَنْهُ وَلِیُّهُ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِیٌّ اسْتَعَانَ بِرَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِینَ یَرْمِی عَنْهُ فَإِنَّهُ لَا یَکُونُ رَمْیُ الْجِمَارِ إِلَّا أَیَّامَ التَّشْرِیقِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از عمر بن یزید نقل شده که گفت: «از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: کسی که رمی جمار را فراموش کرده و ایام تشریق (روزهای 11 تا 13 ذی الحجه) گذشته باشد، چه باید بکند؟» امام (علیه السلام) پاسخ داد: «باید در سال آینده جمار را رمی کند. اگر نتواند خودش این کار را انجام دهد، ولیّ او (سرپرست) باید رمی کند. اگر ولیّی نداشته باشد، باید از یک مسلمان کمک بگیرد تا رمی جمار را انجام دهد. زیرا رمی جمار تنها در ایام تشریق معتبر است.»
19151- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍعُمَرَ بْنِ أُذَیْنَهَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی الْحَجِّ الْأَکْبَرِقَالَ الْحَجُّ الْأَکْبَرُ الْوُقُوفُ بِعَرَفَهَ وَ رَمْیُ الْجِمَارِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
عمر بن اُذینه از امام صادق (علیه السلام) در حدیثی نقل کرده است که: از ایشان درباره قول خداوند متعال "حج اکبر" پرسیدم. ایشان فرمودند: "حج اکبر، وقوف در عرفه و رمی جمار است."
19152- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَمْیُ الْجِمَارِ ذُخْرُ یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم % : رمی جمرات ذخیره روزقیامت خواهد بود .
19153- 3- (5) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ الْخُرَاسَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَمْیِ الْجِمَارِ لِمَ جُعِلَتْ قَالَ لِأَنَّ إِبْلِیسَ اللَّعِینَ کَانَ یَتَرَاءَی لِإِبْرَاهِیمَ ع- فِی مَوْضِعِ الْجِمَارِ فَرَجَمَهُ إِبْرَاهِیمُ ع فَجَرَتِ السُّنَّةُ بِذَلِکَ.
******
ترجمه:
علی بن جعفر: ازحضرت کاظم سوال کردم چرا رمی جمرات واجب شد ؟ فرمودند : ابلیس ملعون درمحل جمرات برحضرت ابراهیم ظاهرشد پس حضرت اورا رمی کرد پس سنت براین رمی برقرارشد .
ص: 263
19154- 4- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ أَوَّلَ مَنْ رَمَی الْجِمَارَ آدَمُ ع- وَ قَالَ أَتَی جَبْرَئِیلُ إِبْرَاهِیمَ ع- فَقَالَ ارْمِ یَا إِبْرَاهِیمُ فَرَمَی جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ- وَ ذَلِکَ أَنَّ الشَّیْطَانَ تَمَثَّلَ لَهُ عِنْدَهَا.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: اولین کسی که جمرات (سنگریزه ها) را پرتاب کرد، حضرت آدم (علیه السلام) بود. سپس فرمودند: جبرئیل نزد ابراهیم (علیه السلام) آمد و به او گفت: "ای ابراهیم، پرتاب کن." پس ابراهیم (علیه السلام) جمره عقبه را رمی کرد، زیرا شیطان در آنجا برای او ظاهر شده بود.
19155- 5- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ تَرَکَ رَمْیَ الْجِمَارِ مُتَعَمِّداً لَمْ تَحِلَّ لَهُ النِّسَاءُ وَ عَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : کسیکه رمی جمرات را عمدا ترک کند زن براو حلال نمی شود وسال آینده باید حج انجام دهد .
19156- 6- (3) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ ع إِنَّ الْجِمَارَ إِنَّمَا رُمِیَتْ لِأَنَّ جَبْرَئِیلَ- حِینَ أَرَی إِبْرَاهِیمَ الْمَشَاعِرَ بَرَزَ لَهُ إِبْلِیسُ- فَأَمَرَهُ جَبْرَئِیلُ أَنْ یَرْمِیَهُ فَرَمَاهُ بِسَبْعِ حَصَیَاتٍ فَدَخَلَ عِنْدَ الْجَمْرَةِ الْأُخْرَی تَحْتَ الْأَرْضِ فَأَمْسَکَ ثُمَّ بَرَزَ لَهُ عِنْدَ الثَّانِیَةِ فَرَمَاهُ بِسَبْعِ حَصَیَاتٍ أُخَرَ فَدَخَلَ تَحْتَ الْأَرْضِ مَوْضِعَ الثَّانِیَةِ ثُمَّ إِنَّهُ بَرَزَ لَهُ فِی مَوْضِعِ الثَّالِثَةِ فَرَمَاهُ بِسَبْعِ حَصَیَاتٍ فَدَخَلَ فِی مَوْضِعِهَا.
******
ترجمه:
از ابوالبختری نقل شده است که امام جعفر صادق (علیه السلام) از امام علی (علیه السلام) نقل کرده اند: جمرات به این دلیل رمی شدند که هنگامی که جبرئیل مشاعر (مکان های مناسک حج) را به ابراهیم (علیه السلام) نشان می داد، ابلیس برای او ظاهر شد. جبرئیل به ابراهیم (علیه السلام) دستور داد که او را با هفت سنگریزه رمی کند. ابراهیم (علیه السلام) او را در نزدیکی جمره اولی با هفت سنگریزه رمی کرد و ابلیس وارد زمین شد. سپس ابلیس در نزدیکی جمره دومی دوباره ظاهر شد، ابراهیم (علیه السلام) او را با هفت سنگریزه دیگررمی کرد و او در محل جمره دومی وارد زمین شد. سپس در محل جمره سومی نیز ظاهر شد و ابراهیم (علیه السلام) او را با هفت سنگریزه رمی کرد و ابلیس در آنجا نیز وارد زمین شد.
19157- 7- (4) وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَمْیِ الْجِمَارِ لِمَ جُعِلَ قَالَ لِأَنَّ إِبْلِیسَ لَعَنَهُ اللَّهُ کَانَ یَتَرَاءَی لِإِبْرَاهِیمَ ع- فِی مَوْضِعِ الْجِمَارِ فَرَجَمَهُ إِبْرَاهِیمُ ع فَجَرَتْ بِهِ السُّنَّةُ.
ص: 264
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْوُجُوبِ فِی أَحَادِیثِ رَمْیِ جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ (1) وَ أَمَّا مَا تَقَدَّمَ مِنْ أَنَّ رَمْیَ الْجِمَارِ سُنَّةٌ (2) فَمَعْنَاهُ أَنَّ وُجُوبَهُ عُرِفَ مِنَ السُّنَّةِ لَا مِنَ الْقُرْآنِ ذَکَرَهُ الشَّیْخُ (3) وَ غَیْرُهُ (4) وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ تَرْکِهِ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام موسی بن جعفر (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: از ایشان درباره علت رمی جمار پرسیدم. امام فرمودند: به این دلیل است که ابلیس (لعنت خدا بر او باد) در محل جمرات به ابراهیم (علیه السلام) ظاهر می شد، و ابراهیم (علیه السلام) او را سنگسار کرد. از این رو، این عمل به عنوان سنت قرار گرفت.(دلیل وجوبش آیه قرآن نیست بلکه سنت پیامبراکرم %است )
(7) 5 بَابُ وُجُوبِ الِابْتِدَاءِ بِرَمْیِ الْأُولَی ثُمَّ الْوُسْطَی ثُمَّ جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ فَإِنْ نَکَسَ وَجَبَ أَنْ یُعِیدَ عَلَی الْوُسْطَی ثُمَّ جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ
******
ترجمه:
19158- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یَرْمِی الْجِمَارَ مَنْکُوسَةً قَالَ یُعِیدُهَا عَلَی الْوُسْطَی وَ جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده که در حدیثی امام صادق (علیه السلام) فرمود: به ایشان گفتم: اگر کسی جمرات را به صورت وارونه (از ترتیب صحیح برعکس) پرتاب کند، چه باید بکند؟ امام فرمودند: باید رمی جمره وسطی و جمره عقبه را دوباره انجام دهد.
19159- 2- (9) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ
ص: 265
مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ نَسِیَ رَمْیَ الْجِمَارِ یَوْمَ الثَّانِی فَبَدَأَ بِجَمْرَةِ الْعَقَبَةِ ثُمَّ الْوُسْطَی ثُمَّ الْأُولَی- یُؤَخِّرُ مَا رَمَی بِمَا رَمَی فَیَرْمِی الْوُسْطَی ثُمَّ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ.
******
ترجمه:
از مسمع نقل شده که امام صادق (علیه السلام) در مورد مردی که در روز دوم (رمی جمرات) رمی جمرات را فراموش کرده بود و سپس از جمره عقبه شروع کرده و بعد به جمره وسطی و سپس به جمره اولی پرداخته بود، فرمودند: آنچه را که به اشتباه رمی کرده است، عقب بیندازد (یعنی دوباره انجام دهد) و به این ترتیب ابتدا جمره وسطی و سپس جمره عقبه را پرتاب کند.
19160- 3- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ رَمَی (2) الْجِمَارَ مَنْکُوسَةً فَقَالَ یُعِیدُ عَلَی الْوُسْطَی وَ جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده که در حدیثی امام صادق (علیه السلام) فرمود: به ایشان گفتم: اگر کسی جمرات را به صورت وارونه (از ترتیب صحیح برعکس) پرتاب کند، چه باید بکند؟ امام فرمودند: باید رمی جمره وسطی و جمره عقبه را دوباره انجام دهد.
19161- 4- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ الرَّجُلُ یَنْکُسُ فِی رَمْیِ الْجِمَارِ- فَیَبْدَأُ بِجَمْرَةِ الْعَقَبَةِ ثُمَّ الْوُسْطَی ثُمَّ الْعُظْمَی- قَالَ یَعُودُ فَیَرْمِی الْوُسْطَی ثُمَّ یَرْمِی جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ- وَ إِنْ کَانَ مِنَ الْغَدِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده که در حدیثی امام صادق (علیه السلام) فرمود: گفتم اگر کسی در رمی جمرات به اشتباه عمل کند و از جمره عقبه شروع کند، سپس جمره وسطی و سپس جمره اولی را پرتاب کند، چه باید بکند؟ امام فرمودند: باید دوباره بازگردد و ابتدا جمره وسطی و سپس جمره عقبه را پرتاب کند، حتی اگر این کار را در روز بعد انجام دهد.
ص: 266
(1) 6 بَابُ أَنَّهُ یَحْصُلُ التَّرْتِیبُ بِمُتَابَعَةِ أَرْبَعِ حَصَیَاتٍ فَإِنْ خَالَفَ بَعْدَهَا جَازَ لَهُ الْبِنَاءُ وَ الْإِکْمَالُ سَبْعاً سَبْعاً وَ قَبْلَهَا یُعِیدُ مُرَتَّباً
******
ترجمه:
19162- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ وَ قَالَ: فِی رَجُلٍ رَمَی الْجِمَارَ فَرَمَی الْأُولَی بِأَرْبَعٍ وَ الْأَخِیرَتَیْنِ بِسَبْعٍ سَبْعٍ قَالَ یَعُودُ فَیَرْمِی الْأُولَی بِثَلَاثٍ وَ قَدْ فَرَغَ وَ إِنْ کَانَ رَمَی الْأُولَی بِثَلَاثٍ وَ رَمَی الْأَخِیرَتَیْنِ بِسَبْعٍ سَبْعٍ فَلْیَعُدْ وَ لْیَرْمِهِنَّ جَمِیعاً بِسَبْعٍ سَبْعٍ وَ إِنْ کَانَ رَمَی الْوُسْطَی بِثَلَاثٍ ثُمَّ رَمَی الْأُخْرَی فَلْیَرْمِ الْوُسْطَی بِسَبْعٍ وَ إِنْ کَانَ رَمَی الْوُسْطَی بِأَرْبَعٍ رَجَعَ فَرَمَی بِثَلَاثٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ وَ إِنْ کَانَ رَمَی الْأُولَی بِثَلَاثٍ إِلَی قَوْلِهِ بِسَبْعٍ سَبْعٍ (3)
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: اگر مردی جمرات را رمی کرد و جمره اولی را با چهار سنگ و دو جمره آخر را با هفت سنگ رمی کرد، باید بازگردد و جمره اولی را با سه سنگ دیگررمی کند و این گونه کارش تمام می شود. اما اگر جمره اولی را با سه سنگ رمی کرد و دو جمره آخر را با هفت سنگ، باید بازگردد و همه آن ها را دوباره با هفت سنگ رمی کند. اگر جمره وسطی را با سه سنگ رمی کرد و سپس جمره دیگری را رمی کرد، باید بازگردد و جمره وسطی را با هفت سنگ رمی کند. و اگر جمره وسطی را با چهار سنگ رمی کرد، باید بازگردد و آن را با سه سنگ دیگررمی کند.
19163- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبَّاسٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ رَمَی الْجَمْرَةَ الْأُولَی بِثَلَاثٍ وَ الثَّانِیَةَ بِسَبْعٍ وَ الثَّالِثَةَ بِسَبْعٍ قَالَ یُعِیدُ یَرْمِیهِنَّ جَمِیعاً بِسَبْعٍ سَبْعٍ قُلْتُ فَإِنْ رَمَی الْأُولَی بِأَرْبَعٍ وَ الثَّانِیَةَ بِثَلَاثٍ وَ الثَّالِثَةَ بِسَبْعٍ قَالَ
ص: 267
یَرْمِی الْجَمْرَةَ الْأُولَی بِثَلَاثٍ وَ الثَّانِیَةَ بِسَبْعٍ وَ یَرْمِی جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ بِسَبْعٍ قُلْتُ فَإِنَّهُ رَمَی الْجَمْرَةَ الْأُولَی بِأَرْبَعٍ وَ الثَّانِیَةَ بِأَرْبَعٍ وَ الثَّالِثَةَ بِسَبْعٍ قَالَ یُعِیدُ فَیَرْمِی الْأُولَی بِثَلَاثٍ وَ الثَّانِیَةَ بِثَلَاثٍ وَ لَا یُعِیدُ عَلَی الثَّالِثَةِ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده که امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که جمره اولی را با سه سنگ، جمره دومی را با هفت سنگ و جمره سومی را نیز با هفت سنگ رمی کرده بود، فرمود: باید بازگردد و هر سه جمره را دوباره با هفت سنگ رمی کند. پرسیدم: اگر جمره اولی را با چهار سنگ، جمره دومی را با سه سنگ و جمره سومی را با هفت سنگ رمی کرده باشد، چه باید بکند؟ امام فرمود: باید جمره اولی را با سه سنگ، جمره دومی را با هفت سنگ و جمره عقبه (سومی) را نیز با هفت سنگ رمی کند. پرسیدم: اگر جمره اولی را با چهار سنگ، جمره دومی را با چهار سنگ و جمره سومی را با هفت سنگ رمی کرده باشد، چه باید بکند؟ امام فرمود: باید جمره اولی را با سه سنگ و جمره دومی را با سه سنگ رمی کند، ولی نیازی به تکرار رمی جمره سومی ندارد.
19164- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَعْرُوفٍ عَنْ أَخِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِذَا رَمَی الرَّجُلُ الْجِمَارَ أَقَلَّ مِنْ أَرْبَعٍ لَمْ یُجْزِهِ أَعَادَ عَلَیْهَا وَ أَعَادَ عَلَی مَا بَعْدَهَا وَ إِنْ کَانَ قَدْ أَتَمَّ مَا بَعْدَهَا وَ إِذَا رَمَی شَیْئاً مِنْهَا أَرْبَعاً بَنَی عَلَیْهَا وَ أَعَادَ عَلَی مَا بَعْدَهَا إِنْ کَانَ قَدْ أَتَمَّ رَمْیَهُ.
******
ترجمه:
علی بن اسباط نقل کرده است که امام ابوالحسن (علیه السلام) فرمود: اگر کسی جمرات را با کمتر از چهار سنگ رمی کند، کافی نیست و باید دوباره آن جمره و همچنین جمرات بعدی را، حتی اگر آنها را کامل انجام داده باشد، تکرار کند. اما اگر هر جمره ای را با چهار سنگ رمی کرده باشد، بر همان پایه (چهار سنگ) ادامه دهد و فقط جمرات بعدی را، در صورتی که کامل انجام شده باشند، تکرار کند.
(2) 7 بَابُ أَنَّ مَنْ نَقَصَ حَصَاةً وَ اشْتَبَهَتْ وَجَبَ أَنْ یَرْمِیَ کُلَّ جَمْرَةٍ بِحَصَاةٍ وَ إِنْ تَعَیَّنَتْ أَتَی بِهَا وَ لَوْ مِنَ الْغَدِ وَ جُمْلَةٍ مِنْ أَحْکَامِ الرَّمْیِ
******
ترجمه:
19165- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی رَجُلٍ أَخَذَ إِحْدَی وَ عِشْرِینَ حَصَاةً فَرَمَی بِهَا فَزَادَتْ وَاحِدَةٌ فَلَمْ یَدْرِ أَیُّهُنَّ نَقَصَ (4) قَالَ فَلْیَرْجِعْ وَ لْیَرْمِ کُلَّ وَاحِدَةٍ بِحَصَاةٍ فَإِنْ سَقَطَتْ مِنْ رَجُلٍ حَصَاةٌ فَلَمْ یَدْرِ (5) أَیُّهُنَّ هِیَ فَلْیَأْخُذْ مِنْ تَحْتِ قَدَمَیْهِ حَصَاةً وَ یَرْمِی بِهَا الْحَدِیثَ.
ص: 268
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ (1)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: اگر کسی بیست و دو سنگریزه برای رمی جمرات برداشت و با آن ها پرتاب کرد و یکی از سنگ ها اضافه شد و نمی داند کدام یک از سنگ ها کم شده است، باید برگردد و هر کدام از سنگ ها را به طور جداگانه پرتاب کند. اگر سنگی از زیر پای او افتاد و نمی داند کدام است، باید از زیر پایش یک سنگ بردارد و با آن رمی کند.
19166- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ذَهَبْتُ أَرْمِی فَإِذَا فِی یَدِی سِتُّ حَصَیَاتٍ فَقَالَ خُذْ وَاحِدَةً مِنْ تَحْتِ رِجْلَیْکَ.
قَالَ وَ فِی خَبَرٍ آخَرَ وَ لَا تَأْخُذْ مِنْ حَصَی الْجِمَارِ الَّذِی قَدْ رُمِیَ (4).
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از ابی بصیر نقل شده که گفت: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: وقتی برای رمی جمرات رفتم، در دستم شش سنگریزه بود. امام فرمود: یکی از زیر پای خود بردار و با آن پرتاب کن. در خبر دیگری نیز آمده است: و از سنگریزه هایی که قبلاً پرتاب شده اند، چیزی بر ندار.
19167- 3- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ رَجُلٌ رَمَی الْجَمْرَةَ بِسِتِّ حَصَیَاتٍ فَوَقَعَتْ وَاحِدَةٌ فِی الْحَصَی قَالَ یُعِیدُهَا إِنْ شَاءَ مِنْ سَاعَتِهِ وَ إِنْ شَاءَ مِنَ الْغَدِ إِذَا أَرَادَ الرَّمْیَ وَ لَا یَأْخُذُ مِنْ حَصَی الْجِمَارِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ
ص: 269
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی جُمْلَةٍ مِنْ أَحْکَامِ الرَّمْیِ (1).
******
ترجمه:
از عبد الاعلی نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: اگر کسی جمره را با شش سنگریزه رمی کند و یکی از سنگ ها به اشتباه بیفتد و در زمین بماند، او می تواند آن را دوباره رمی کند، چه بلافاصله بعد از رمی یا در روز بعد، وقتی که قصد رمی دارد. و نباید از سنگریزه هایی که قبلاً پرتاب شده اند، چیزی بر دارد.
(2) 8 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَثْرَةِ ذِکْرِ اللَّهِ فِی عَشْرِ ذِی الْحِجَّةِ وَ فِی أَیَّامِ التَّشْرِیقِ وَ الْإِکْثَارِ مِنَ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ وَ التَّکْبِیرِ بِمِنًی
******
ترجمه:
19168- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَالَ عَلِیٌّ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَعْلُوماتٍ (4) قَالَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ (5).
******
ترجمه:
از حماد بن عیسی از امام صادق (ع) نقل شده است که گفت: از او شنیدم که می گفت: علی (ع) در تفسیر قول خدای عز و جل «و نام خدا را در روزهای مشخص یاد کنند» (حج: 28) فرمود: منظور روزهای تشریق است.
19169- 2- (6) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَعْلُوماتٍ (7) قَالَ هِیَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ.
******
ترجمه:
أَبِی الصَّبَّاحِ از امام صادق (ع) نقل شده است که گفت: در تفسیر قول خدای عز و جل «و نام خدا را در روزهای مشخص یاد کنند» (حج: 28) فرمود: منظور روزهای تشریق است.
زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اذْکُرُوا اللَّهَ فِی أَیَّامٍ مَعْدُوداتٍ (1) قَالَ الْمَعْلُومَاتُ وَ الْمَعْدُودَاتُ وَاحِدَةٌ وَ هِیَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ.
******
ترجمه:
از زید شحام از امام صادق (ع) درباره قول خدای عز و جل «و خدا را در روزهای شمرده یاد کنید» (بقره: 203) نقل شده است که فرمود: روزهای معلوم و روزهای معدود یکی هستند و آن ها روزهای تشریق اند.
19171- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اذْکُرُوا اللَّهَ فِی أَیَّامٍ مَعْدُوداتٍ (3) قَالَ التَّکْبِیرُ فِی أَیَّامِ التَّشْرِیقِ مِنْ صَلَاةِ الظُّهْرِ- (4) مِنْ یَوْمِ النَّحْرِ إِلَی صَلَاةِ الْفَجْرِ مِنَ الْیَوْمِ الثَّالِثِ- وَ فِی الْأَمْصَارِ عَشْرَ صَلَوَاتٍ فَإِذَا نَفَرَ النَّاسُ النَّفْرَ الْأَوَّلَ (5) أَمْسَکَ أَهْلُ الْأَمْصَارِ وَ مَنْ أَقَامَ بِمِنًی فَصَلَّی بِهَا الظُّهْرَ وَ الْعَصْرَ فَلْیُکَبِّرْ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
محمد بن مسلم نقل می کند که از امام صادق (ع) درباره قول خدای عز و جل «و خدا را در روزهای شمرده یاد کنید» (بقره: 203) پرسیدم. فرمود: تکبیر در روزهای تشریق از نماز ظهر روز عید قربان آغاز می شود و تا نماز صبح روز سوم ادامه دارد. در شهرها (غیر از منا) تکبیر در ده نماز گفته می شود. پس وقتی مردم در نفر اول از منا خارج شدند، ساکنان شهرها تکبیر را متوقف می کنند. و کسانی که در منا باقی می مانند و نماز ظهر و عصر را در آنجا می خوانند، باید تکبیر بگویند.
19172- 5- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَالَ عَلِیٌّ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَعْلُوماتٍ (8) قَالَ أَیَّامِ الْعَشْرِ- وَ قَوْلِهِ وَ اذْکُرُوا اللَّهَ فِی أَیَّامٍ
ص: 271
مَعْدُوداتٍ (1) قَالَ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَبَّاسِ وَ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (2) أَقُولُ: لَعَلَّ وَجْهَ الْجَمْعِ أَنَّ الْأَیَّامَ الْمَعْلُومَاتِ شَامِلَةٌ لِأَیَّامِ الْعَشْرِ وَ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ أَوْ أَحَدُهُمَا تَفْسِیرُ ظَاهِرِهَا وَ الْآخَرُ تَفْسِیرُ بَاطِنِهَا.
******
ترجمه:
از حماد بن عیسی از امام صادق (ع) نقل شده است که گفت: از او شنیدم که می گفت: علی (ع) درباره قول خدای عز و جل «و نام خدا را در روزهای مشخص یاد کنند» (حج: 28) فرمود: منظور روزهای دهه اول ذی الحجه است. و در تفسیر قول خدای عز و جل «و خدا را در روزهای شمرده یاد کنید» (بقره: 203) فرمود: منظور روزهای تشریق است.
می گویم:
شاید وجه جمع این باشد که روزهای معلوم شامل هر دو گروه روزهای دهه اول و روزهای تشریق باشد، یا یکی تفسیر ظاهری و دیگری تفسیر باطنی آن است.
19173- 6- (3) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاذْکُرُوا اللَّهَ کَذِکْرِکُمْ آباءَکُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِکْراً (4) قَالَ کَانَ الْمُشْرِکُونَ یَفْتَخِرُونَ بِمِنًی- إِذَا کَانَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ فَیَقُولُونَ کَانَ أَبُونَا کَذَا وَ کَانَ أَبُونَا کَذَا فَیَذْکُرُونَ فَضْلَهُمْ فَقَالَ فَاذْکُرُوا اللَّهَ کَذِکْرِکُمْ آباءَکُمْ.
الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ (5).
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (ع) نقل شده است که گفت: از او درباره قول خدای عز و جل «پس خدا را یاد کنید مانند یاد کردن پدرانتان یا بیشتر» (بقره: 200) پرسیدم. فرمود: مشرکان در منا در روزهای تشریق به افتخار و خودستایی می پرداختند. آنها می گفتند: «پدر ما چنین بود و پدر ما چنان بود»، و فضایل پدرانشان را برمی شمردند. پس خداوند فرمود: «خدا را یاد کنید مانند یاد کردن پدرانتان»
19174- 7- (6) وَ عَنْ رِفَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْأَیَّامِ الْمَعْدُودَاتِ قَالَ هِیَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ.
******
ترجمه:
رِفَاعَةَ از امام صادق (ع) : از تفسیر قول خدای عز و جل «و نام خدا را در روزهای مشخص یاد کنند» (حج: 28) سوال کردم فرمود: منظور روزهای تشریق است.
19175- 8- (7) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ کُلِّهِمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی
ص: 272
قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ (1)
فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اذْکُرُوا اللَّهَ فِی أَیَّامٍ مَعْدُوداتٍ (2) قَالَ فِی أَیَّامِ التَّشْرِیقِ.
******
ترجمه:
از حماد بن عیسی از امام صادق (ع) نقل شده است که گفت: از او شنیدم که می گفت: علی (ع) در تفسیر قول خدای عز و جل «و نام خدا را در روزهای مشخص یاد کنند» (حج: 28) فرمود: منظور روزهای تشریق است.
19176- 9- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ عَلِیٌّ ع الْأَیَّامُ الْمَعْلُومَاتُ أَیَّامُ الْعَشْرِ- (4) وَ الْمَعْدُودَاتُ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ.
******
ترجمه:
از حماد بن عیسی از امام صادق (ع) نقل شده است که گفت: از او شنیدم که می گفت: علی (ع) درباره قول خدای عز و جل «و نام خدا را در روزهای مشخص یاد کنند» (حج: 28) فرمود: منظور روزهای دهه اول ذی الحجه است. و در تفسیر قول خدای عز و جل «و خدا را در روزهای شمرده یاد کنید» (بقره: 203) فرمود: منظور روزهای تشریق است.
19177- 10- (5) عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ طَاوُسٍ فِی کِتَابِ الْإِقْبَالِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ عَمَلِ ذِی الْحِجَّةِ لِلْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَشْنَاسَ مِنْ نُسْخَةٍ بِخَطِّهِ تَارِیخُهَا سَنَةُ سَبْعٍ وَ ثَلَاثِینَ وَ أَرْبَعِمِائَةٍ قَالَ وَ هُوَ مِنْ مُصَنِّفِی أَصْحَابِنَا بِإِسْنَادِهِ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ مَا مِنْ أَیَّامٍ الْعَمَلُ الصَّالِحُ فِیهَا أَحَبُّ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَیَّامِ الْعَشْرِ- یَعْنِی عَشْرَ ذِی الْحِجَّةِ قَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ- وَ لَا الْجِهَادُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ قَالَ وَ لَا الْجِهَادُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ إِلَّا رَجُلٌ خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَ مَالِهِ فَلَمْ یَرْجِعْ بِشَیْ ءٍ مِنْ ذَلِکَ.
******
ترجمه:
با استناد به رسول خدا (ص) نقل شده است که فرمود: «هیچ روزهایی نیست که عمل صالح در آن ها نزد خداوند عز و جل محبوب تر باشد از روزهای دهه (اول) ذی الحجه.» اصحاب گفتند: «ای رسول خدا، حتی جهاد در راه خدا؟» فرمود: «حتی جهاد در راه خدا، مگر مردی که با جان و مال خود خارج شود و هیچ یک از آن ها را بازنگرداند.» (یعنی جان و مالش را در راه خدا فدا کند.)
19178- 11- (6) قَالَ وَ بِإِسْنَادِ ابْنِ أَشْنَاسَ إِلَی النَّبِیِّ ص قَالَ: مَا مِنْ أَیَّامٍ أَزْکَی عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَی وَ لَا أَعْظَمَ أَجْراً مِنْ خَیْرٍ فِی عَشْرِ الْأَضْحَی ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ.
أَقُولُ: وَ قَدْ تَقَدَّمَتْ أَحَادِیثُ التَّکْبِیرِ بِمِنًی فِی صَلَاةِ الْعِیدِ (7) وَ أَحَادِیثُ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ فِی أَحْکَامِ الْمَسَاجِدِ (8).
******
ترجمه:
با استناد به ابن أشناس از پیامبر (ص) نقل شده است که فرمود: «هیچ روزهایی نزد خداوند تعالی پاک تر و با پاداشی بزرگ تر از انجام کار نیک در دهه (اول) ذی الحجه نیست.» سپس همان سخن قبلی را ذکر کرد.
ص: 273
(1) 9 بَابُ وُجُوبِ جَعْلِ النَّفْرِ یَوْمَ الثَّانِیَ عَشَرَ بَعْدَ الزَّوَالِ لَا قَبْلَهُ مَعَ الِاخْتِیَارِ وَ مَنْ نَفَرَ یَوْمَ الثَّالِثَ عَشَرَ جَازَ لَهُ النَّفْرُ قَبْلَ الزَّوَالِ وَ جَوَازِ النَّفْرِ فِی أَیِّ الْیَوْمَیْنِ شَاءَ لِمَنِ اتَّقَی
******
ترجمه:
19179- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَنْفِرَ الرَّجُلُ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ ثُمَّ یُقِیمُ بِمَکَّةَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ کَمَا یَأْتِی (3).
******
ترجمه:
از جمیل بن دراج از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «اشکالی ندارد که شخص در نفر اول (از منا) خارج شود، سپس در مکه اقامت کند.»
19180- 2- (4) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ قَالَ کَانَ أَبِی ع یَقُولُ مَنْ شَاءَ رَمَی الْجِمَارَ ارْتِفَاعَ النَّهَارِ ثُمَّ یَنْفِرُ.
******
ترجمه:
مرحوم صدوق مثل همان روایت را ازجمیل بن دراج نقل کرده واضافه کرده حضرت فرمودند : پدرم می فرمودند هرکس بخواهد می تواند دروسطهای روزکرده وسپس(بطرف مکه) کوچ کند
19181- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَنْفِرَ فِی یَوْمَیْنِ فَلَیْسَ لَکَ أَنْ تَنْفِرَ حَتَّی تَزُولَ الشَّمْسُ وَ إِنْ تَأَخَّرْتَ إِلَی آخِرِ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ- وَ هُوَ یَوْمُ النَّفْرِ الْأَخِیرِ- فَلَا عَلَیْکَ أَیَّ سَاعَةٍ نَفَرْتَ (6) قَبْلَ الزَّوَالِ أَوْ بَعْدَهُ الْحَدِیثَ.
ص: 274
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ نَفَرْتَ وَ رَمَیْتَ (1).
وَ کَذَا فِی رِوَایَةِ الشَّیْخِ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «اگر قصد داری در دو روز (اول و دوم تشریق) نفر کنی، حق نداری قبل از زوال خورشید (ظهر) از منا خارج شوی. اما اگر تا آخرین روزهای تشریق (روز نفر آخر) تأخیر کردی، اشکالی ندارد که در هر ساعتی، چه قبل از زوال و چه بعد از آن، از منا خارج شوی.»
19182- 4- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نُرِیدُ أَنْ نَتَعَجَّلَ السَّیْرَ وَ کَانَتْ لَیْلَةُ النَّفْرِ حِینَ سَأَلْتُهُ فَأَیَّ سَاعَةٍ نَنْفِرُ فَقَالَ لِی أَمَّا الْیَوْمَ الثَّانِیَ فَلَا تَنْفِرْ حَتَّی تَزُولَ الشَّمْسُ وَ کَانَتْ لَیْلَةُ النَّفْرِ فَأَمَّا الْیَوْمَ الثَّالِثَ- فَإِذَا ابْیَضَّتِ الشَّمْسُ فَانْفِرْ عَلَی کِتَابِ اللَّهِ- (3) فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ (4) فَلَوْ سَکَتَ لَمْ یَبْقَ أَحَدٌ إِلَّا تَعَجَّلَ وَ لَکِنَّهُ قَالَ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از ابوایوب نقل شده است که به امام صادق (ع) گفتم: «ما قصد داریم حرکت را زودتر آغاز کنیم.» و این در شب نفر بود که از او پرسیدم. پس چه زمانی باید نفر کنیم؟ امام به من فرمود: «اما در روز دوم، قبل از زوال خورشید (ظهر) نفر نکن. و این شب نفر بود. اما در روز سوم، هنگامی که خورشید کاملاً بالا آمد، نفر کن بر اساس کتاب خدا، چرا که خداوند عز و جل می فرماید: "پس کسی که در دو روز تعجیل کند، گناهی بر او نیست، و کسی که تأخیر کند، گناهی بر او نیست" (بقره: 203). اگر خداوند ساکت می ماند (و این را نمی فرمود)، هیچ کس باقی نمی ماند مگر اینکه تعجیل می کرد. اما او فرمود: "و کسی که تأخیر کند، گناهی بر او نیست."»
19183- 5- (6) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ نَجِیحٍ الرَّمَّاحِ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بِمِنًی لَیْلَةً مِنَ اللَّیَالِی فَقَالَ مَا یَقُولُ هَؤُلَاءِ فِی فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ- قُلْنَا مَا نَدْرِی قَالَ بَلَی یَقُولُونَ مَنْ تَعَجَّلَ مِنْ أَهْلِ الْبَادِیَةِ فَلَا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ مِنْ أَهْلِ الْحَضَرِ فَلَا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ لَیْسَ کَمَا یَقُولُونَ قَالَ اللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ (7) أَلَا لَا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ
ص: 275
تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ (1) أَلَا لَا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی (2) إِنَّمَا هِیَ لَکُمْ وَ النَّاسُ سَوَادٌ وَ أَنْتُمُ الْحَاجُّ.
******
ترجمه:
از اسماعیل بن نجیح رمّاح نقل شده است که گفت: ما شبی در منا نزد امام صادق (ع) بودیم. امام فرمود: «این افراد درباره آیه "پس کسی که در دو روز تعجیل کند، گناهی بر او نیست و کسی که تأخیر کند، گناهی بر او نیست" (بقره: 203) چه می گویند؟» ما گفتیم: «نمی دانیم.» امام فرمود: «بلی، می گویند: کسی که از اهل بادیه باشد و در دو روز تعجیل کند، گناهی بر او نیست، و کسی که از اهل حضر باشد و تأخیر کند، گناهی بر او نیست. اما آن ها درست نمی گویند. خداوند جلّ ثناؤه فرمود: "پس کسی که در دو روز تعجیل کند، گناهی بر او نیست." آگاه باشید، هیچ گناهی بر او نیست. و "کسی که تأخیر کند، گناهی بر او نیست." آگاه باشید، هیچ گناهی بر او نیست برای کسی که تقوا پیشه کند.» امام سپس فرمود: «این حکم برای شماست و مردم انبوه اند(سیاهی لشکرند) و شما حاجیان هستید.»
19184- 6- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ أَنَّهُ سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَنْفِرُ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ قَبْلَ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ فَقَالَ لَا وَ لَکِنْ یُخْرِجُ ثَقَلَهُ إِنْ شَاءَ وَ لَا یَخْرُجُ هُوَ حَتَّی تَزُولَ الشَّمْسُ.
******
ترجمه:
از حلبی نقل شده است که از امام صادق (ع) درباره مردی پرسیده شد که در نفر اول، پیش از زوال خورشید (ظهر) قصد خروج دارد. امام فرمود: «خیر، ولی می تواند اگر بخواهد وسایل خود را بیرون بفرستد، اما خود او نباید پیش از زوال خورشید خارج شود.»
19185- 7- (4) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ مَنْ فَعَلَ ذَلِکَ فَهُوَ مِمَّنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ.
******
ترجمه:
و روایت شده است که هر کس چنین کند (وسایل خود را قبل از زوال خورشید خارج کند و خود پس از زوال خورشید خارج شود)، او از کسانی است که در دو روز تعجیل کرده است.
19186- 8- (5) قَالَ وَ سُئِلَ الصَّادِقُ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ (6) قَالَ یَرْجِعُ مَغْفُوراً لَا ذَنْبَ لَهُ.
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) درباره قول خداوند عز و جل «پس کسی که در دو روز تعجیل کند، گناهی بر او نیست، و کسی که تأخیر کند، گناهی بر او نیست» (بقره: 203) پرسیده شد. امام فرمود: «او بازمی گردد در حالی که آمرزیده شده و هیچ گناهی ندارد.»
19187- 9- (7) قَالَ وَ رُوِیَ یَخْرُجُ مِنْ ذُنُوبِهِ کَنَحْوٍ مِمَّا وَلَدَتْهُ أُمُّهُ.
******
ترجمه:
و روایت شده است که او از گناهانش پاک می شود، مانند روزی که مادرش او را به دنیا آورده است.
19188- 10- (8) قَالَ: وَ سُئِلَ الصَّادِقُ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ (9) قَالَ لَیْلَتَیْنِ (10) هُوَ عَلَی ذَلِکَ وَاسِعٌ إِنْ شَاءَ صَنَعَ ذَا وَ إِنْ شَاءَ صَنَعَ ذَا لَکِنَّهُ یَرْجِعُ مَغْفُوراً لَهُ لَا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ لَا ذَنْبَ لَهُ.
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) درباره قول خداوند عز و جل «پس کسی که در دو روز تعجیل کند، گناهی بر او نیست، و کسی که تأخیر کند، گناهی بر او نیست» (بقره: 203) پرسیده شد. امام فرمود: «او در مدت دو شب بر این امر اختیار دارد؛ اگر بخواهد این کار (تعجیل) را انجام دهد، و اگر بخواهد آن کار (تأخیر) را انجام دهد. اما او بازمی گردد در حالی که آمرزیده شده است؛ نه گناهی بر اوست و نه خطایی.»
ص: 276
19189- 11- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ أَبِی زَیْنَبَةَ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَنْفِرَ الرَّجُلُ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ قَبْلَ الزَّوَالِ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الِاضْطِرَارِ لِمَا مَرَّ (2).
******
ترجمه:
از زراره از امام باقر (ع) نقل شده است که فرمود: «اشکالی ندارد که شخص در نفر اول پیش از زوال (ظهر) از منا خارج شود.»
می گویم: شیخ این روایت را بر حالت اضطرار حمل کرده است، به دلیل آنچه که پیش تر ذکر شد.
19190- 12- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: فِی رَجُلٍ بَعَثَ بِثَقَلِهِ یَوْمَ النَّفْرِ الْأَوَّلِ- وَ أَقَامَ هُوَ إِلَی الْأَخِیرِ قَالَ هُوَ مِمَّنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ.
******
ترجمه:
از علی از یکی از آن دو امام (باقر یا صادق علیهما السلام) نقل شده است که درباره مردی که در روز نفر اول وسایل خود را فرستاده و خود تا روز آخر اقامت کرده است، فرمود: «او از کسانی است که در دو روز تعجیل کرده است.»
(5) 10 بَابُ أَنَّ مَنْ أَمْسَی بِمِنًی لَیْلَةَ الثَّالِثَ عَشَرَ وَجَبَ عَلَیْهِ الْمَبِیتُ بِهَا وَ إِنْ نَفَرَ قَبْلَ الْغُرُوبِ سَقَطَ عَنْهُ
******
ترجمه:
19191- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ (7) عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلَا یَنْفِرُ حَتَّی تَزُولَ الشَّمْسُ فَإِنْ أَدْرَکَهُ الْمَسَاءُ بَاتَ وَ لَمْ یَنْفِرْ.
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «کسی که در دو روز تعجیل کند، نباید پیش از زوال خورشید (ظهر) از منا خارج شود. اگر شب (غروب) او را بگیرد و هنوز خارج نشده باشد، باید شب را بگذراند و نرود.»
19192- 2- (8) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ
ص: 277
صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (1) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا نَفَرْتَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ فَإِنْ شِئْتَ أَنْ تُقِیمَ بِمَکَّةَ- وَ تَبِیتَ بِهَا فَلَا بَأْسَ بِذَلِکَ قَالَ وَ قَالَ إِذَا جَاءَ اللَّیْلُ بَعْدَ النَّفْرِ الْأَوَّلِ- فَبِتَّ بِمِنًی فَلَیْسَ لَکَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْهَا حَتَّی تُصْبِحَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «اگر در نفر اول خارج شدی، اگر بخواهی می توانی در مکه بمانی و شب را در آنجا بگذرانی. همچنین، اگر شب پس از نفر اول در منا بمانی، نمی توانی تا صبح از منا خارج شوی.»
19193- 3- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یَنْفِرَ الرَّجُلُ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ ثُمَّ یُقِیمَ بِمَکَّةَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ وَ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا مَرَّ (4).
******
ترجمه:
19194- 4- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَنْفِرُ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ- قَالَ لَهُ أَنْ یَنْفِرَ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ أَنْ تَسْفِرَ الشَّمْسُ (6) فَإِنْ هُوَ لَمْ یَنْفِرْ حَتَّی یَکُونَ عِنْدَ غُرُوبِهَا فَلَا یَنْفِرْ وَ لْیَبِتْ بِمِنًی حَتَّی إِذَا أَصْبَحَ وَ طَلَعَتِ الشَّمْسُ فَلْیَنْفِرْ مَتَی شَاءَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ (7).
******
ترجمه:
ص: 278
(1) 11 بَابُ أَنَّ مَنْ لَمْ یَتَّقِ الصَّیْدَ وَ النِّسَاءَ فِی إِحْرَامِهِ لَمْ یَجُزْ لَهُ النَّفْرُ فِی الْأَوَّلِ وَ مَنْ فَعَلَ أَمْسَکَ عَنِ الصَّیْدِ یَوْمَ الثَّالِثِ إِلَی الزَّوَالِ
******
ترجمه:
19195- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُسْتَنِیرِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَتَی النِّسَاءَ فِی إِحْرَامِهِ لَمْ یَکُنْ لَهُ أَنْ یَنْفِرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ.
قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی الصَّیْدَ أَیْضاً (3).
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از محمد بن مستنیر از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: کسی که با زنان در حال احرام آمیزش کند، برای او جایز نیست که در نفر اول (از عرفات) کوچ کند.
19196- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الصَّیْرَفِیِّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ (6) لِمَنِ اتَّقَی الصَّیْدَ یَعْنِی فِی إِحْرَامِهِ فَإِنْ أَصَابَهُ لَمْ یَکُنْ لَهُ أَنْ یَنْفِرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق درتفسیرآیه شریفه فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ (7) فرمودند : یعنی کسیکه درحال احرام ازصید دوری کرده پس اگرصید انجام داد حق ندارد درنفراول کوج کند
19197- 3- (8) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَصَابَ الْمُحْرِمُ الصَّیْدَ فَلَیْسَ
ص: 279
لَهُ أَنْ یَنْفِرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ وَ مَنْ نَفَرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ- فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یُصِیبَ الصَّیْدَ حَتَّی یَنْفِرَ النَّاسُ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ ... لِمَنِ اتَّقی (1) فَقَالَ اتَّقَی الصَّیْدَ.
******
ترجمه:
از حماد از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: اگر شخص محرم، شکار کند، برای او جایز نیست که در نفر اول (از عرفات) کوچ کند. و کسی که در نفر اول کوچ کرده است، نباید شکار کند تا زمانی که مردم کوچ کنند، و این گفته خداوند عزوجل است: «پس هر کس در دو روز تعجیل کند، گناهی بر او نیست...» (بقره: 203). پس فرمود: منظور از "تقوی" این است که از شکار دوری کند.
19198- 4- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَیْثَمٍ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ نَفَرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ- مَتَی یَحِلُّ لَهُ الصَّیْدُ قَالَ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ مِنَ الْیَوْمِ الثَّالِثِ.
وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار نقل شده است که گفت: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: کسی که در نفر اول (از عرفات) کوچ کرده است، چه زمانی شکار برای او حلال می شود؟ فرمود: زمانی که آفتاب از روز سوم (زوال ظهر) بگذرد.
19199- 5- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَنْبَغِی لِمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ أَنْ یُمْسِکَ عَنِ الصَّیْدِ حَتَّی یَنْقَضِیَ الْیَوْمُ الثَّالِثُ.
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: برای کسی که در دو روز تعجیل کرده است (زودتر از عرفات کوچ کرده)، سزاوار است که از شکار خودداری کند تا روز سوم به پایان برسد.
19200- 6- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی (6) فَقَالَ یَتَّقِی الصَّیْدَ حَتَّی یَنْفِرَ أَهْلُ مِنًی إِلَی النَّفْرِ الْأَخِیرِ.
******
ترجمه:
از او (راوی) از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: شنیدم که درباره قول خداوند عزوجل «پس هر کس در دو روز تعجیل کند، گناهی بر او نیست، و هر کس تأخیر کند، گناهی بر او نیست، برای کسی که تقوا پیشه کند» (بقره: 203) می گفت: از شکار دوری کند تا زمانی که اهل منا به نفر آخر کوچ کنند.
19201- 7- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْأَحْوَلِ عَنْ سَلَّامِ بْنِ الْمُسْتَنِیرِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: لِمَنِ اتَّقَی الرَّفَثَ
ص: 280
وَ الْفُسُوقَ وَ الْجِدَالَ وَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ فِی إِحْرَامِهِ.
******
ترجمه:
از سلام بن مستنیر از امام باقر (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: «برای کسی که از رفث (سخنان زشت)، فسوق (گناهان) و جدال، و آنچه خداوند در حال احرام بر او حرام کرده، دوری کند».
19202- 8- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ مَنْ أَصَابَ الصَّیْدَ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یَنْفِرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ.
******
ترجمه:
از جمیل بن دراج از امام صادق (علیه السلام) در حدیثی نقل شده است که فرمود: «و کسی که شکار کند، برای او جایز نیست که در نفر اول (از عرفات) کوچ کند».
19203- 9- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لِمَنِ اتَّقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
با همان سند از علی بن عطیّه از پدرش از امام باقر (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: «برای کسی که از خداوند عزوجل تقوا پیشه کند».
19204- 10- (3) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ یَخْرُجُ مِنْ ذُنُوبِهِ کَهَیْئَةِ یَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ.
******
ترجمه:
فرمود: و روایت شده است که او از گناهانش بیرون می آید مانند روزی که مادرش او را زایید.
19205- 11- (4) قَالَ وَ رُوِیَ مَنْ وَفَی لِلَّهِ وَفَی اللَّهُ لَهُ.
******
ترجمه:
فرمود: و روایت شده است که کسی که به عهد خود با خدا وفا کند، خداوند نیز به او وفا خواهد کرد.
19206- 12- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ (6) یَعْنِی مَنْ مَاتَ فَلَا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ (7) أَجَلُهُ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی (8) الْکَبَائِرَ.
******
ترجمه:
از سفیان بن عیینه از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که درباره قول خداوند عزوجل «پس هر کس در دو روز تعجیل کند، گناهی بر او نیست...» (بقره: 203) فرمود: یعنی کسی که بمیرد، گناهی بر او نیست، و کسی که اجلش به تأخیر بیفتد، گناهی بر او نیست، برای کسی که از کبائر دوری کند.
(9) 12 بَابُ اسْتِحْبَابِ نَفْرِ الْإِمَامِ یَوْمَ الثَّالِثِ قَبْلَ الزَّوَالِ وَ أَنْ یُصَلِّیَ الظُّهْرَ بِمَکَّةَ
******
ترجمه:
19207- 1- (10) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ
ص: 281
(عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ) (1) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُصَلِّی الْإِمَامُ الظُّهْرَ یَوْمَ النَّفْرِ بِمَکَّةَ.
******
ترجمه:
از ابن ابی عمیر (از حماد از حلبی) از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: امام نماز ظهر روز نفر را در مکه می خواند.
19208- 2- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ أَنَّ أَصْحَابَنَا قَدِ اخْتَلَفُوا عَلَیْنَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّ النَّفْرَ یَوْمَ الْأَخِیرِ بَعْدَ الزَّوَالِ أَفْضَلُ وَ قَالَ بَعْضُهُمْ قَبْلَ الزَّوَالِ فَکَتَبَ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص- صَلَّی الظُّهْرَ وَ الْعَصْرَ بِمَکَّةَ- فَلَا یَکُونُ ذَلِکَ (3) إِلَّا وَ قَدْ نَفَرَ قَبْلَ الزَّوَالِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از ایوب بن نوح نقل شده است که گفت: به (امام) نوشتم که اصحاب ما درباره زمان نفر اختلاف دارند؛ برخی می گویند نفر در روز آخر بعد از زوال (ظهر) بهتر است، و برخی می گویند قبل از زوال. پس امام نوشت: آیا نمی دانی که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) نماز ظهر و عصر را در مکه خواند، و این ممکن نیست مگر اینکه قبل از زوال کوچ کرده باشد.
(5) 13 بَابُ جَوَازِ الْإِقَامَةِ بِمِنًی بَعْدَ النَّفْرِ وَ کَرَاهَةِ تَقْدِیمِ الثَّقَلِ عَلَی النَّفْرِ
******
ترجمه:
19209- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ السَّرِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَرَی فِی الْمُقَامِ بِمِنًی بَعْدَ مَا یَنْفِرُ النَّاسُ فَقَالَ إِذَا کَانَ قَدْ قَضَی نُسُکَهُ فَلْیُقِمْ مَا شَاءَ وَ لْیَذْهَبْ حَیْثُ شَاءَ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ
ص: 282
عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِیِّ قَالَ: قُلْتُ لَهُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
«از حسین بن علی السری نقل شده است که گفت: به ابو عبد الله (ع) گفتم: نظر شما درباره اقامت در منا بعد از اینکه مردم رفته اند چیست؟ گفت: اگر مناسک خود را به پایان رسانده است، می تواند هر مدت که خواست اقامت کند و به هر جا که خواست برود.»
19210- 2- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْفَرَجِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: سَأَلْتُهُ أَ یُقَدِّمُ الرَّجُلُ رَحْلَهُ وَ ثَقَلَهُ (3) فَقَالَ لَا أَ مَا یَخَافُ الَّذِی یُقَدِّمُ ثَقَلَهُ أَنْ یَحْبِسَهُ اللَّهُ قَالَ وَ لَکِنْ یُخَلِّفُ مِنْهُ مَا شَاءَ لَا یَدْخُلُ مَکَّةَ- قُلْتُ أَ فَأَتَعَجَّلُ مِنَ النِّسْیَانِ أَقْضِی مَنَاسِکِی وَ أَنَا أُبَادِرُ بِهِ إِهْلَالًا وَ إِحْلَالًا قَالَ فَقَالَ لَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
«از ابان بن تغلب نقل شده است که گفت: از او پرسیدم آیا مرد باید بار و اثاث خود را جلوتر از خود ببرد؟ گفت: نه، زیرا کسی که بارش را جلوتر می برد، نمی داند که شاید خداوند او را حبس کند. اما می تواند مقداری از آن را به جای بگذارد و به مکه وارد نشود. گفتم: آیا پس باید عجله کنم تا مناسک را انجام دهم و خود را به حالت احرام درآورم؟ گفت: هیچ اشکالی ندارد.»
(4) 14 بَابُ أَنَّ الْحَاجَّ إِذَا نَفَرَ مِنَ مِنًی وَ قَدْ قَضَی مَنَاسِکَهُ لَمْ یَجِبْ عَلَیْهِ الْعَوْدُ إِلَی مَکَّةَ
******
ترجمه:
19211- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ أَبِی زَیْنَبَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَبِی یَقُولُ لَوْ کَانَ لِی طَرِیقٌ إِلَی مَنْزِلِی مِنْ مِنًی مَا دَخَلْتُ مَکَّةَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
«از اسحاق بن عمار از ابو عبد الله (ع) نقل شده است که گفت: پدرم می گفت: اگر راهی به منزل من از منا وجود داشت، به مکه وارد نمی شدم.»
ص: 283
(1) 15 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحْصِیبِ وَ هُوَ النُّزُولُ بِالْبَطْحَاءِ قَلِیلًا بَعْدَ النَّفْرِ الثَّانِی لِمَنْ مَرَّ بِهَا مِنْ غَیْرِ مَبِیتٍ
******
ترجمه:
19212- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ الْفَضْلِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: فَإِذَا نَفَرْتَ وَ انْتَهَیْتَ إِلَی الْحَصْبَاءِ (3) وَ هِیَ الْبَطْحَاءُ- فَشِئْتَ أَنْ تَنْزِلَ قَلِیلًا (4) فَإِنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَبِی یَنْزِلُهَا ثُمَّ یَحْمِلُ فَیَدْخُلُ مَکَّةَ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَنَامَ بِهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5).
******
ترجمه:
«از معاویه بن عمار از ابو عبد الله (ع) نقل شده است که در حدیثی گفت: وقتی که مردم رفتند و به حصباء (که همان بطحاء است) رسیدی، اگر خواستی کمی در آنجا توقف کنی، زیرا ابو عبد الله (ع) می گفت: پدرم در آنجا توقف می کرد و سپس بار خود را حمل می کرد و به مکه وارد می شد بدون اینکه در آنجا بخوابد.»
19213- 2- (6) وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُعَاوِیَةَ یَعْنِی ابْنَ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص إِنَّمَا نَزَلَهَا حَیْثُ بَعَثَ بِعَائِشَةَ مَعَ أَخِیهَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِلَی التَّنْعِیمِ- (7) فَاعْتَمَرَتْ لِمَکَانِ الْعِلَّةِ الَّتِی أَصَابَتْهَا فَطَافَتْ بِالْبَیْتِ ثُمَّ سَعَتْ ثُمَّ رَجَعَتْ فَارْتَحَلَ مِنْ یَوْمِهِ.
******
ترجمه:
«ابن عمار از ابو عبد الله (ع) نقل کرده است که مشابه حدیث قبلی را گفت و افزود: پیامبر اکرم (ص) در آنجا توقف کرد زمانی که عایشه را همراه برادرش عبد الرحمن به تنعیم فرستاد. عایشه برای انجام عمره به خاطر مشکلی که برایش پیش آمده بود، به خانه کعبه طواف کرد، سپس سعی کرد و بازگشت و از همان روز حرکت کرد.»
ص: 284
19214- 3- (1) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْحَصْبَةِ فَقَالَ کَانَ أَبِی (2) یَنْزِلُ الْأَبْطَحَ قَلِیلًا (3) ثُمَّ یَجِی ءُ فَیَدْخُلُ الْبُیُوتَ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَنَامَ بِالْأَبْطَحِ فَقُلْتُ لَهُ أَ رَأَیْتَ إِنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ إِنْ کَانَ مِنْ أَهْلِ الْیَمَنِ- عَلَیْهِ أَنْ یُحَصِّبَ قَالَ لَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4).
******
ترجمه:
«از ابی مریم نقل شده است که از ابو عبد الله (ع) درباره حصباء پرسیدند. او گفت: پدرم کمی در ابطح توقف می کرد و سپس به خانه ها می رفت بدون اینکه در ابطح بخوابد. گفتم: آیا اگر کسی از اهل یمن باشد و بخواهد در دو روز عجل کند، آیا باید در حصباء توقف کند؟ گفت: نه.»
19215- 4- (5) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ قَوْلَهُ إِنْ کَانَ مِنْ أَهْلِ الْیَمَنِ وَ زَادَ وَ قَالَ کَانَ أَبِی ع یَنْزِلُ الْحَصْبَةَ قَلِیلًا ثُمَّ یَرْتَحِلُ وَ هُوَ دُونَ خَبْطٍ وَ حِرْمَانَ (6).
******
ترجمه:
«و صدوق این را با اسناد خود از ابان روایت کرده است، به جز اینکه او گفتار "اگر از اهل یمن باشد" را حذف کرده و افزوده است: پدرم (ع) کمی در حصباء توقف می کرد و سپس حرکت می کرد، و این کار بدون خبط و حرام بود.»
19216- 1- (9) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ دُخُولِ الْکَعْبَةِ فَقَالَ الدُّخُولُ فِیهَا
ص: 285
دُخُولٌ فِی رَحْمَةِ اللَّهِ وَ الْخُرُوجُ مِنْهَا خُرُوجٌ مِنَ الذُّنُوبِ مَعْصُومٌ فِیمَا بَقِیَ مِنْ عُمُرِهِ مَغْفُورٌ لَهُ مَا سَلَفَ مِنْ ذُنُوبِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی مُقَدِّمَاتِ الطَّوَافِ (1).
******
ترجمه:
«از ابن القداح از جعفر از پدرش (ع) نقل شده است که گفت: از او درباره ورود به کعبه پرسیدم. او گفت: ورود به کعبه ورود به رحمت خداوند است و خروج از آن خروج از گناه است. شخصی که وارد کعبه می شود، در باقی مانده عمرش معصوم است و گناهان گذشته اش بخشوده می شود.»
(2) 17 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّطَوُّعِ بِطَوَافٍ بَعْدَ الْحَجِّ عَنْ سَائِرِ الْإِخْوَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ
******
ترجمه:
19217- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (4) عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا (عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی شُعَیْبٍ) (5) عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: رَجَعْتُ مِنْ مَکَّةَ فَأَتَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع- فِی الْمَسْجِدِ وَ هُوَ قَاعِدٌ فِیمَا بَیْنَ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ- فَقُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- إِنِّی إِذَا خَرَجْتُ إِلَی مَکَّةَ رُبَّمَا قَالَ لِیَ الرَّجُلُ طُفْ عَنِّی أُسْبُوعاً وَ صَلِّ عَنِّی رَکْعَتَیْنِ (فَرُبَّمَا شُغِلْتُ) (6) عَنْ ذَلِکَ فَإِذَا رَجَعْتُ لَمْ أَدْرِ مَا أَقُولُ: لَهُ قَالَ إِذَا أَتَیْتَ مَکَّةَ فَقَضَیْتَ نُسُکَکَ فَطُفْ أُسْبُوعاً وَ صَلِّ رَکْعَتَیْنِ وَ قُلْ اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا الطَّوَافَ وَ هَاتَیْنِ الرَّکْعَتَیْنِ عَنْ أَبِی وَ أُمِّی وَ عَنْ زَوْجَتِی وَ عَنْ وُلْدِی وَ عَنْ خَاصَّتِی (7) وَ عَنْ جَمِیعِ أَهْلِ بَلَدِی حُرِّهِمْ وَ عَبْدِهِمْ وَ أَبْیَضِهِمْ وَ أَسْوَدِهِمْ- فَلَا بَأْسَ أَنْ تَقُولَ لِلرَّجُلِ (8) إِنِّی قَدْ طُفْتُ عَنْکَ
ص: 286
وَ صَلَّیْتُ عَنْکَ رَکْعَتَیْنِ إِلَّا کُنْتَ صَادِقاً الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1).
******
ترجمه:
«از علی بن ابراهیم الحضرمى از پدرش نقل شده است که گفت: از مکه برگشتم و به دیدار ابو الحسن موسی (ع) در مسجد رفتم، در جایی که بین قبر و منبر نشسته بود. به او گفتم: ای پسر رسول خدا، هنگامی که به مکه می روم، گاهی مردی از من می خواهد که به جای او هفت بار طواف کنم و دو رکعت نماز بخوانم (و ممکن است من از آن غافل شوم). وقتی به خانه برمی گردم، نمی دانم چه بگویم. او گفت: وقتی به مکه رفتی و مناسک خود را به پایان رساندی، هفت بار طواف کن و دو رکعت نماز بخوان و بگو: «خداوندا، این طواف و این دو رکعت نماز را برای پدر و مادرم، همسرم، فرزندانم، کسانی که به من نزدیک هستند و تمام اهل بلدم، آزاد و برده، سفید و سیاه، انجام می دهم.» هیچ اشکالی ندارد که به مرد بگویی: «من طواف و نماز را برای تو انجام دادم» اگر راست گفته ای.»
(2) 18 بَابُ اسْتِحْبَابِ وَدَاعِ الْکَعْبَةِ بِالْمَأْثُورِ وَ غَیْرِهِ وَ الطَّوَافِ لَهُ وَ الدُّعَاءِ وَ إِطَالَةِ الِالْتِزَامِ وَ الشُّرْبِ مِنْ زَمْزَمَ وَ السُّجُودِ عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ وَ الْخُرُوجِ مِنْ بَابِ الْحَنَّاطِینَ وَ جُمْلَةٍ مِنْ آدَابِ الْوَدَاعِ
******
ترجمه:
19218- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْ مَکَّةَ- فَتَأْتِیَ (4) أَهْلَکَ فَوَدِّعِ الْبَیْتَ وَ طُفْ أُسْبُوعاً وَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَسْتَلِمَ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ- وَ الرُّکْنَ الْیَمَانِیَّ فِی کُلِّ شَوْطٍ فَافْعَلْ وَ إِلَّا فَافْتَحْ بِهِ وَ اخْتِمْ وَ إِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ ذَلِکَ فَمُوَسَّعٌ عَلَیْکَ ثُمَّ تَأْتِی الْمُسْتَجَارَ- فَتَصْنَعُ عِنْدَهُ مِثْلَ مَا صَنَعْتَ یَوْمَ قَدِمْتَ مَکَّةَ- ثُمَّ تَخَیَّرْ لِنَفْسِکَ مِنَ الدُّعَاءِ ثُمَّ اسْتَلِمِ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ- ثُمَّ أَلْصِقْ بَطْنَکَ بِالْبَیْتِ وَ احْمَدِ اللَّهَ وَ أَثْنِ عَلَیْهِ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ ثُمَّ قُلْ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ (5) وَ أَمِینِکَ وَ حَبِیبِکَ وَ نَجِیبِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ اللَّهُمَّ کَمَا بَلَّغَ رِسَالَتَکَ وَ جَاهَدَ فِی سَبِیلِکَ وَ صَدَعَ بِأَمْرِکَ وَ أُوذِیَ فِیکَ وَ فِی جَنْبِکَ (6) حَتَّی أَتَاهُ الْیَقِینُ اللَّهُمَّ اقْلِبْنِی مُفْلِحاً مُنْجِحاً مُسْتَجَاباً لِی بِأَفْضَلِ مَا یَرْجِعُ بِهِ أَحَدٌ مِنْ
ص: 287
وَفْدِکَ مِنَ الْمَغْفِرَةِ وَ الْبَرَکَةِ وَ الرِّضْوَانِ وَ الْعَافِیَةِ (مِمَّا یَسَعُنِی أَنْ أَطْلُبَ أَنْ تُعْطِیَنِی مِثْلَ الَّذِی أَعْطَیْتَهُ أَفْضَلَ مَنْ عَبَدَکَ تَزِیدُنِی عَلَیْهِ) (1) اللَّهُمَّ إِنْ أَمَتَّنِی فَاغْفِرْ لِی وَ إِنْ أَحْیَیْتَنِی فَارْزُقْنِیهِ مِنْ قَابِلٍ اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ بَیْتِکَ- اللَّهُمَّ إِنِّی عَبْدُکَ ابْنُ عَبْدِکَ وَ ابْنُ أَمَتِکَ حَمَلْتَنِی عَلَی دَابَّتِکَ (2) وَ سَیَّرْتَنِی فِی بِلَادِکَ حَتَّی أَدْخَلْتَنِی حَرَمَکَ وَ أَمْنَکَ وَ قَدْ کَانَ فِی حُسْنِ ظَنِّی بِکَ أَنْ تَغْفِرَ لِی ذُنُوبِی فَإِنْ کُنْتَ قَدْ غَفَرْتَ لِی ذُنُوبِی فَازْدَدْ عَنِّی رِضًا وَ قَرِّبْنِی إِلَیْکَ زُلْفَی وَ لَا تُبَاعِدْنِی وَ إِنْ کُنْتَ لَمْ تَغْفِرْ لِی فَمِنَ الْآنَ فَاغْفِرْ لِی قَبْلَ أَنْ تَنْأَی عَنْ بَیْتِکَ دَارِی وَ هَذَا أَوَانُ انْصِرَافِی إِنْ کُنْتَ أَذِنْتَ لِی غَیْرَ رَاغِبٍ عَنْکَ وَ لَا عَنْ بَیْتِکَ- وَ لَا مُسْتَبْدِلٍ بِکَ وَ لَا بِهِ اللَّهُمَّ احْفَظْنِی مِنْ بَیْنِ یَدَیَّ وَ مِنْ خَلْفِی وَ عَنْ یَمِینِی وَ عَنْ شِمَالِی حَتَّی تُبَلِّغَنِی أَهْلِی (3) وَ اکْفِنِی مَئُونَةَ عِبَادِکَ وَ عِیَالِی فَإِنَّکَ وَلِیُّ ذَلِکَ مِنْ خَلْقِکَ وَ مِنِّی- ثُمَّ ائْتِ زَمْزَمَ فَاشْرَبْ مِنْهَا ثُمَّ اخْرُجْ فَقُلْ آئِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ إِلَی رَبِّنَا رَاغِبُونَ إِلَی رَبِّنَا رَاجِعُونَ- فَإِنَّ (4) أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع لَمَّا أَنْ وَدَّعَهَا وَ أَرَادَ أَنْ یَخْرُجَ مِنَ الْمَسْجِدِ خَرَّ سَاجِداً عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ طَوِیلًا ثُمَّ قَامَ فَخَرَجَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ الْفَضْلِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ (5).
******
ترجمه:
«از معاویه بن عمار از ابو عبد الله (ع) نقل شده است که گفت: هنگامی که خواستی از مکه خارج شوی، به خانواده ات برو و خانه کعبه را وداع کن و هفت بار طواف کن. اگر می توانی، در هر شوط، حجر الاسود و رکن یمانی را استلام کن و اگر نتوانستی، حداقل با آن آغاز کن و ختم کن. اگر نتوانی این کار را انجام دهی، برایت وسعت است. سپس به مستجار برو و همان طور که هنگام ورود به مکه انجام دادی، عمل کن. سپس برای خود از دعاهایی که می خواهی انتخاب کن و حجر الاسود را استلام کن. سپس شکم خود را به دیوار خانه بچسبان و خدا را حمد کن و بر محمد و آل محمد درود بفرست. سپس بگو: «خداوندا، بر محمد، بنده و پیامبرت، امین و محبوب و نجباء و بهترین خلق تو درود بفرست. خداوندا، همان طور که پیامبرت را به رسالت خود رساندی و در راه تو جهاد کرد و به فرمان تو قیام نمود و در راه تو و در نزد تو آزار دید تا یقین به او رسید، خداوندا، مرا کامیاب، موفق و مستجاب الدعوه قرار ده و بهتر از آنچه که کسی از نمایندگان تو از مغفرت و برکت و رضوان و عافیت باز می گردد، به من عطا کن. خداوندا، اگر مرا بمیری، مرا ببخش و اگر زنده ام نگه داری، روزی ام کن. خداوندا، نگذار این آخرین دیدارم از خانه ات باشد. خداوندا، من بنده تو هستم، پسر بنده تو و پسر کنیز تو. مرا بر مرکب های خود سوار کردی و در بلاد خود گرداندی تا به حرم و امنیت تو وارد شدیم. با توجه به حسن ظنّی به تو، انتظار داشتم که گناهانم را ببخشی. اگر گناهانم را بخشیده ای، پس از من راضی تر شو و مرا به خودت نزدیک تر کن و دورم مکن. و اگر هنوز گناهانم را نبخشیده ای، از همین حالا مرا ببخش قبل از آنکه از خانه ات دور شوم، و این زمان رفتن من است اگر تو به من اجازه داده ای بدون اینکه از تو یا خانه ات جدا شده باشم و یا جایگزینی پیدا کرده باشم. خداوندا، مرا از پیش رو و از پشت و از سمت راست و از سمت چپ محافظت کن تا به خانواده ام برسم و نیازهای بندگان و خانواده ام را کفایت کن، زیرا تو ولی آن ها از خلق و از من هستی. سپس به زمزم برو و از آن بنوش و بیرون بیا و بگو: «بازگشت کنندگان، توبه کنندگان، عبادت کنندگان، ستایشگران رب ما، مشتاقان رب ما، بازگشت کنندگان به سوی رب ما.» زیرا وقتی ابو عبد الله (ع) خانه کعبه را وداع کرد و خواست از مسجد خارج شود، طولانی به سجده افتاد و سپس برخواست و خارج شد.
19219- 2- (6) وَ عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ
ص: 288
ع وَدَّعَ الْبَیْتَ- فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ یَخْرُجَ مِنْ بَابِ الْمَسْجِدِ خَرَّ سَاجِداً ثُمَّ قَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْکَعْبَةَ- فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَنْقَلِبُ عَلَی أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ (1).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ قَالَ: رَأَیْتُ الرِّضَا ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
ابراهیم بن ابی محمود گفت: دیدم ابو الحسن (ع) خانه کعبه را وداع کرد و وقتی خواست از در مسجد خارج شود، به سجده افتاد و سپس برخواست و به سوی کعبه برگشت و گفت: "خداوندا، من به حالت می روم که هیچ معبودی جز تو نیست.
19220- 3- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ (5) قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ الثَّانِیَ ع فِی سَنَةِ خَمْسَ عَشْرَةَ (6) وَ مِائَتَیْنِ- وَدَّعَ الْبَیْتَ بَعْدَ ارْتِفَاعِ الشَّمْسِ وَ طَافَ بِالْبَیْتِ- یَسْتَلِمُ الرُّکْنَ الْیَمَانِیَّ فِی کُلِّ شَوْطٍ فَلَمَّا کَانَ الشَّوْطُ السَّابِعُ (7) اسْتَلَمَهُ وَ اسْتَلَمَ الْحَجَرَ- وَ مَسَحَ بِیَدِهِ ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ بِیَدِهِ ثُمَّ أَتَی الْمَقَامَ فَصَلَّی خَلْفَهُ رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَی دُبُرِ الْکَعْبَةِ إِلَی الْمُلْتَزَمِ- فَالْتَزَمَ الْبَیْتَ وَ کَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ بَطْنِهِ ثُمَّ وَقَفَ عَلَیْهِ طَوِیلًا یَدْعُو ثُمَّ خَرَجَ مِنْ بَابِ الْحَنَّاطِینَ وَ تَوَجَّهَ قَالَ فَرَأَیْتُهُ فِی سَنَةِ تِسْعَ عَشْرَةَ وَ مِائَتَیْنِ- (8) وَدَّعَ الْبَیْتَ لَیْلًا یَسْتَلِمُ الرُّکْنَ الْیَمَانِیَّ- وَ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ فِی کُلِّ شَوْطٍ فَلَمَّا کَانَ فِی الشَّوْطِ السَّابِعِ الْتَزَمَ الْبَیْتَ فِی دُبُرِ
ص: 289
الْکَعْبَةِ- قَرِیباً مِنَ الرُّکْنِ الْیَمَانِیِّ- وَ فَوْقَ الْحَجَرِ الْمُسْتَطِیلِ وَ کَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ بَطْنِهِ ثُمَّ أَتَی الْحَجَرَ (1) فَقَلَّبَهُ وَ مَسَحَهُ وَ خَرَجَ إِلَی الْمَقَامِ فَصَلَّی خَلْفَهُ ثُمَّ مَضَی وَ لَمْ یَعُدْ إِلَی الْبَیْتِ- وَ کَانَ وُقُوفُهُ عَلَی الْمُلْتَزَمِ- بِقَدْرِ مَا طَافَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا سَبْعَةَ أَشْوَاطٍ وَ بَعْضُهُمْ ثَمَانِیَةً.
******
ترجمه:
حسن بن علی کوفی گفت: دیدم ابو جعفر دوم (ع) در سال 215 خانه کعبه را وداع کرد بعد از بالا آمدن خورشید و طواف کرد، در هر شوط، رکن یمانی را استلام می کرد. وقتی شوط هفتم شد، رکن یمانی و حجر الاسود را استلام کرد و دستش را بر صورتش کشید، سپس به مقام ابراهیم رفت و دو رکعت نماز در پشت آن خواند. سپس به سمت ملتزم در پشت کعبه رفت، و به کعبه چسبید و لباسش را از روی شکمش کنار زد و طولانی دعا کرد، سپس از در حنطیان خارج شد و به سمت دیگر رفت.
دیدم او را در سال 219، شب خانه کعبه را وداع کرد و در هر شوط، رکن یمانی و حجر الاسود را استلام کرد. وقتی در شوط هفتم بود، به ملتزم در پشت کعبه، نزدیک رکن یمانی و بالای حجر مستطیل رفت و لباسش را از روی شکمش کنار زد. سپس به حجر الاسود رفت و آن را چرخاند و مسح کرد و به مقام ابراهیم رفت و دو رکعت نماز خواند و سپس رفت و دیگر به خانه کعبه بازنگشت. مدت زمان وقوف او در ملتزم به اندازه ای بود که برخی از یاران ما هفت شوط طواف کردند و برخی دیگر هشت شوط.
19221- 4- (2) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ قُثَمَ بْنِ کَعْبٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّکَ لَتُدْمِنُ الْحَجَّ قُلْتُ أَجَلْ قَالَ فَلْیَکُنْ آخِرُ عَهْدِکَ بِالْبَیْتِ- أَنْ تَضَعَ یَدَکَ عَلَی الْبَابِ- وَ تَقُولَ الْمِسْکِینُ عَلَی بَابِکَ فَتَصَدَّقْ عَلَیْهِ بِالْجَنَّةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
قُثَم بن کعب گفت: ابو عبد الله (ع) گفت: "تو به طور مداوم حج می کنی." گفتم: بله. فرمود: "پس باید آخرین دیدارت از خانه کعبه این باشد که دستت را بر در خانه بگذاری و بگویی: 'مستحق، بر در خانه تو ایستاده است' و سپس به او صدقه بدهی که بهشت باشد.
19222- 5- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع هُوَ ذَا أَخْرُجُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَمِنْ أَیْنَ أُوَدِّعُ الْبَیْتَ- قَالَ تَأْتِی الْمُسْتَجَارَ بَیْنَ الْحَجَرِ وَ الْبَابِ- فَتُوَدِّعُهُ مِنْ ثَمَّ ثُمَّ تَخْرُجُ فَتَشْرَبُ مِنْ زَمْزَمَ- ثُمَّ تَمْضِی فَقُلْتُ أَصُبُّ عَلَی رَأْسِی فَقَالَ لَا تَقْرَبِ الصَّبَّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
ابو اسماعیل گفت: به ابو عبد الله (ع) گفتم: "چگونه خانه کعبه را وداع کنم؟" فرمود: "باید به مستجار بین حجر و در خانه بروی و از آنجا وداع کنی، سپس از آب زمزم بنوشی و بروی." گفتم: "آیا بر سرم می ریزم؟" فرمود: "نه، نزدیک به ریختن نرو.
ص: 290
(1) 19 بَابُ أَنَّ مَنْ نَسِیَ الْوَدَاعَ لَمْ یَلْزَمْهُ شَیْ ءٌ وَ حُکْمِ وَدَاعِ الْحَائِضِ
******
ترجمه:
19223- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّنْ نَسِیَ زِیَارَةَ الْبَیْتِ- حَتَّی رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ فَقَالَ لَا یَضُرُّهُ إِذَا کَانَ قَدْ قَضَی مَنَاسِکَهُ.
******
ترجمه:
هشام بن سالم گفت: از ابو عبد الله (ع) درباره کسی که زیارت خانه کعبه را فراموش کرده و تا به خانه برگشته، پرسیدم. فرمود: "اگر او مناسک خود را انجام داده باشد، ضرری به او نمی زند.
19224- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی رَجُلٍ لَمْ یُوَدِّعِ الْبَیْتَ- قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِذَا کَانَتْ بِهِ عِلَّةٌ أَوْ کَانَ نَاسِیاً.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَحَدِهِمَا ع مِثْلَهُ (4) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی وَدَاعِ الْحَائِضِ فِی الطَّوَافِ (5).
******
ترجمه:
علی از یکی از آنها (ع) درباره مردی که خانه کعبه را وداع نکرده، پرسید. فرمود: "اگر او به علت یا نسیان چنین کرده باشد، اشکالی ندارد.
ص: 291
(1) 20 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّدَقَةِ عِنْدَ الْخُرُوجِ مِنْ مَکَّةَ بِتَمْرٍ یَشْتَرِیهِ بِدِرْهَمٍ نَاوِیاً لِلتَّکْفِیرِ عَمَّا کَانَ مِنْهُ فِی الْإِحْرَامِ وَ فِی الْحَرَمِ مِمَّا لَا یَعْلَمُ
******
ترجمه:
19225- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُسْتَحَبُّ لِلرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ أَنْ لَا یَخْرُجَا مِنْ مَکَّةَ- حَتَّی یَشْتَرِیَا بِدِرْهَمٍ تَمْراً فَیَتَصَدَّقَا بِهِ لِمَا کَانَ مِنْهُمَا فِی إِحْرَامِهِمَا وَ لِمَا کَانَ مِنْهُمَا فِی حَرَمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از ابو عبد الله (ع) نقل کرد که فرمود: "مستحب است برای مرد و زن که از مکه خارج نشوند مگر اینکه با درهمی خرما بخرند و آن را صدقه دهند به خاطر آنچه که از آنها در حالت احرام و در حرم خداوند عز و جل انجام شده است.
19226- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَنْبَغِی لِلْحَاجِّ إِذَا قَضَی مَنَاسِکَهُ وَ أَرَادَ أَنْ یَخْرُجَ أَنْ یَبْتَاعَ بِدِرْهَمٍ تَمْراً یَتَصَدَّقُ بِهِ فَیَکُونُ کَفَّارَةً لِمَا لَعَلَّهُ دَخَلَ عَلَیْهِ فِی حَجِّهِ مِنْ حَکٍّ أَوْ قَمْلَةٍ سَقَطَتْ أَوْ نَحْوِ ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حفص بن البختری و دیگران از ابو عبد الله (ع) نقل کردند که فرمود: "برای حاجی شایسته است که وقتی مناسک خود را به پایان رساند و خواست خارج شود، با درهمی خرما بخرد و آن را صدقه دهد تا کفاره ای باشد برای هر آنچه ممکن است در حج به او آسیب رسانده باشد، مانند خراشیدگی یا سقوط شپش و چیزهایی از این قبیل.
19227- 3- (5) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْ مَکَّةَ- فَاشْتَرِ بِدِرْهَمٍ تَمْراً فَتَصَدَّقْ بِهِ قَبْضَةً قَبْضَةً فَیَکُونَ لِکُلِّ مَا کَانَ حَصَلَ فِی
ص: 292
إِحْرَامِکَ وَ مَا کَانَ مِنْکَ فِی مَکَّةَ (1).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
ص: 293
ص: 294
******
ترجمه :
ابو بصیر نقل می کند که ابو عبد الله (ع) فرمود: "اگر خواستی از مکه خارج شوی، با درهمی خرما بخر و آن را به صورت قبضه قبضه صدقه بده، تا برای هر آنچه در احرام و در مکه بر تو گذشته باشد، کفاره ای باشد
19228- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْفَضْلِ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ (3) قَالَ هُمَا مَفْرُوضَانِ.
******
ترجمه:
الفضيل بن عباس نقل می کند که ابو عبد الله (ع) درباره آیه «وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ» (بقره: 196) فرمودند: «حج و عمره هر دو واجب هستند.
19229- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الْعُمْرَةُ وَاجِبَةٌ عَلَی الْخَلْقِ بِمَنْزِلَةِ الْحَجِّ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ (5) وَ إِنَّمَا نَزَلَتِ الْعُمْرَةُ بِالْمَدِینَةِ.
******
ترجمه:
زراره بن أعین نقل می کند که ابو جعفر (ع) در حدیثی فرمودند: «عمره بر مردم واجب است مانند حج، زیرا خداوند تعالی می فرماید: 'وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ' (بقره: 196). و عمره در مدینه نازل شد.»
ص: 295
19230- 3- (1) وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (2) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ قُلْتُ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ أَ یُجْزِئُ عَنْهُ (3) قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از ابو عبد الله (ع) مثل همان روایت رانقل کرده واضافه کرده گفتم : کسیکه عمره وحج انجام دهد برایش کفایت می کند ؟ فرمودند : بله
19231- 4- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ یَوْمِ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ- فَقَالَ هُوَ یَوْمُ النَّحْرِ وَ الْأَصْغَرُ هُوَ الْعُمْرَةُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَالَّذِی قَبْلَهُ (5) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از ابو عبد الله (ع) نقل می کند که پرسیدم: «روز حج اکبر چیست؟» فرمودند: «روز نحر (عید قربانی) است. و روز حج اصغر، همان عمره است.
19232- 5- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْعُمْرَةُ مَفْرُوضَةٌ مِثْلُ الْحَجِّ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
ابو بصیر از ابو عبد الله (ع) نقل می کند که فرمودند: «عمره نیز واجب است، مشابه حج.»
19233- 6- (8) قَالَ وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع أُمِرْتُمْ بِالْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ فَلَا تُبَالُوا بِأَیِّهِمَا بَدَأْتُمْ.
قَالَ الصَّدُوقُ یَعْنِی الْعُمْرَةَ الْمُفْرَدَةَ دُونَ عُمْرَةِ التَّمَتُّعِ فَلَا یَجُوزُ أَنْ یُبْدَأَ بِالْحَجِّ قَبْلَهَا
ص: 296
أَقُولُ: یَنْبَغِی تَخْصِیصُ ذَلِکَ بِالْمَنْدُوبِ أَوْ حَمْلُهُ عَلَی التَّخْیِیرِ بَیْنَ التَّمَتُّعِ وَ غَیْرِهِ مَعَ عَدَمِ وُجُوبِ أَحَدِهِمَا أَوْ عَلَی التَّقِیَّةِ.
******
ترجمه:
امیرالمؤمنین (ع) فرموده اند: «شما به حج و عمره امر شده اید، پس مهم نیست با کدامیک آغاز کنید.»
مرحوم صدوق توضیح داده که این گفته به عمره مفرده اشاره دارد، نه عمره تمتع. بنابراین، طبق این نظر، در عمره مفرده نمی توان حج را پیش از آن انجام داد.
19234- 7- (1) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا (2) یَعْنِی بِهِ الْحَجَّ دُونَ الْعُمْرَةِ قَالَ لَا وَ لَکِنَّهُ یَعْنِی الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ جَمِیعاً لِأَنَّهُمَا مَفْرُوضَانِ.
******
ترجمه:
از عمر بن اُذینه روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ی فرمایش خداوند عز و جل «و برای خدا بر مردم واجب است حجّ خانه (کعبه)، آن کس که توانایی راه به سوی آن داشته باشد» (سوره آل عمران، آیه 97) پرسیدم. یعنی آیا فقط حجّ مدنظر است و نه عمره؟ فرمود: نه، بلکه منظور حجّ و عمره هر دو است، زیرا هر دو واجب هستند.
19235- 8- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ حَمَّادٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْعُمْرَةُ وَاجِبَةٌ عَلَی الْخَلْقِ بِمَنْزِلَةِ الْحَجِّ عَلَی مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ (4).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: عمره بر خلق واجب است، مانند حج، بر کسی که توانایی راه به سوی آن را داشته باشد؛ زیرا خداوند عز و جل می فرماید: «و حج و عمره را برای خدا به اتمام رسانید» (سوره بقره، آیه 196).
19236- 9- (5) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا (6) یَعْنِی بِهِ الْحَجَّ دُونَ الْعُمْرَةِ قَالَ لَا (7) وَ لَکِنَّهُ الْحَجُّ وَ الْعُمْرَةُ جَمِیعاً لِأَنَّهُمَا مَفْرُوضَانِ.
******
ترجمه:
از عمر بن اُذینه روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ی فرمایش خداوند عز و جل «و برای خدا بر مردم واجب است حجّ خانه (کعبه)، آن کس که توانایی راه به سوی آن داشته باشد» (سوره آل عمران، آیه 97) پرسیدم. یعنی آیا فقط حجّ مدنظر است و نه عمره؟ فرمود: نه، بلکه منظور حجّ و عمره هر دو است، زیرا هر دو واجب هستند.
ص: 297
19237- 10- (1) وَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَوْمَ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ یَوْمُ النَّحْرِ وَ الْحَجُّ الْأَصْغَرُ الْعُمْرَةُ.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: روز حج اکبر، روز قربانی (نحر) است و حج اصغر، عمره است.
19238- 11- (2) وَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْحَجُّ الْأَکْبَرُ الْوُقُوفُ بِعَرَفَةَ وَ بِجَمْعٍ- وَ رَمْیُ (3) الْجِمَارِ بِمِنًی وَ الْحَجُّ الْأَصْغَرُ الْعُمْرَةُ.
******
ترجمه:
از زراره از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: حج اکبر، وقوف در عرفه و مشعر و رمی جمرات در منا است، و حج اصغر، عمره است.
19239- 12- (4) وَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْهُ ع قَالَ: یَوْمُ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ یَوْمُ النَّحْرِ- وَ یَوْمُ الْحَجِّ الْأَصْغَرِ یَوْمُ الْعُمْرَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ وُجُوبِ الْحَجِّ (5) وَ غَیْرِهِ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
از عبدالرحمن از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: روز حج اکبر، روز قربانی (نحر) است و روز حج اصغر، روز عمره است.
(8) 2 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّطَوُّعِ بِالْعُمْرَةِ وَ تَکْرَارِهَا خُصُوصاً ذِی الْقَعْدَةِ وَ ذِکْرِ مِیقَاتِهَا
******
ترجمه:
19240- 1- (9) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ حَمَّادِ
ص: 298
بْنِ عِیسَی عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع الَّذِی یَلِی الْحَجَّ فِی الْفَضْلِ قَالَ الْعُمْرَةُ الْمُفْرَدَةُ ثُمَّ یَذْهَبُ حَیْثُ شَاءَ.
******
ترجمه:
از زراره بن أَعْیَن در حدیثی روایت شده که گفت: به امام باقر (علیه السلام) گفتم: چه عملی در فضیلت بعد از حج قرار دارد؟ فرمود: عمره مفرده، سپس (شخص) می تواند به هر کجا که بخواهد برود.
19241- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثَ عُمَرٍ مُتَفَرِّقَاتٍ عُمْرَةَ ذِی الْقَعْدَةِ (2) أَهَلَّ مِنْ عُسْفَانَ وَ هِیَ عُمْرَةُ الْحُدَیْبِیَةِ- وَ عُمْرَةً أَهَلَّ مِنَ الْجُحْفَةِ وَ هِیَ عُمْرَةُ الْقَضَاءِ- وَ عُمْرَةً (3) مِنْ الْجِعْرَانَةِ- بَعْدَ مَا رَجَعَ مِنَ الطَّائِفِ مِنْ غَزْوَةِ حُنَیْنٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ ثَلَاثَ عُمَرٍ مُتَفَرِّقَاتٍ کُلُّهُنَّ فِی ذِی الْقَعْدَةِ (4)
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه وآله) سه عمره به طور جداگانه انجام دادند: عمره ای در ذی القعده که از عُسفان مُحرم شد و این، عمره حُدیبیه بود؛ و عمره ای که از جُحفه مُحرم شد و این، عمره قضاست؛ و عمره ای از جِعرانه بعد از بازگشت از طائف پس از غزوه حنین.
19242- 3- (5) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سَمَاعَةَ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ جَمِیعاً عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص عُمْرَةَ الْحُدَیْبِیَةِ- وَ قَضَی الْحُدَیْبِیَةَ مِنْ قَابِلٍ وَ مِنَ الْجِعْرَانَةِ حِینَ أَقْبَلَ مِنَ الطَّائِفِ- ثَلَاثَ عُمَرٍ کُلُّهُنَّ فِی ذِی الْقَعْدَةِ.
******
ترجمه:
از أبان از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه وآله) عمره حُدیبیه را انجام داد و حُدیبیه را در سال بعد قضا کرد، و از جِعرانه هنگامی که از طائف بازگشت، عمره ای به جا آورد؛ این سه عمره همگی در ماه ذی القعده بودند.
19243- 4- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ذُکِرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ
ص: 299
ص اعْتَمَرَ فِی ذِی الْقَعْدَةِ ثَلَاثَ عُمَرٍ کُلَّ ذَلِکَ تُوَافِقُ عُمْرَتُهُ ذَا الْقَعْدَةِ.
******
ترجمه:
از سماعه از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: گفته شد که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) در ماه ذی القعده سه عمره انجام داد، و همه آن عمره ها با ماه ذی القعده همزمان بودند.
19244- 5- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص تِسْعَ عُمَرٍ.
******
ترجمه:
حضرت باقر : رسول اکرم % نه بارعمره انجام دادند .
19245- 6- (2) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْبُنْدَارِ عَنِ الْحَمَّادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَمِّهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ (3) عَنْ عِکْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِیَّ ص اعْتَمَرَ أَرْبَعَ عُمَرٍ عُمْرَةَ الْحُدَیْبِیَةِ وَ عُمْرَةَ الْقَضَاءِ مِنْ قَابِلٍ وَ الثَّالِثَةَ مِنَ الْجِعْرَانَةِ وَ الرَّابِعَةَ الَّتِی مَعَ حَجَّتِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
از ابن عباس روایت شده که پیامبر (صلی الله علیه وآله) چهار عمره انجام داد: عمره حُدیبیه، عمره قضا در سال بعد، سومین عمره از جعرانه، و چهارمین عمره همراه با حج ایشان بود.
(6) 3 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ الْعُمْرَةِ فِی رَجَبٍ وَ لَوْ بِأَنْ یُحْرِمَ فِیهِ وَ یُتِمَّهَا فِی شَعْبَانَ وَ اخْتِیَارِ رَجَبٍ لِلْعُمْرَةِ عَلَی جَمِیعِ الشُّهُورِ حَتَّی شَهْرِ رَمَضَانَ
******
ترجمه:
19246- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ
ص: 300
بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ لَهُ مَا أَفْضَلُ مَا حَجَّ النَّاسُ قَالَ عُمْرَةٌ فِی رَجَبٍ وَ حَجَّةٌ مُفْرَدَةٌ فِی عَامِهَا.
******
ترجمه:
از زراره از امام باقر (علیه السلام) روایت شده که فرمود: به او (امام باقر) پرسیدم: چه چیزی از حج مردم برتر است؟ فرمود: عمره ای در ماه رجب و حج مفرد در همان سال.
19247- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ أَفْضَلُ الْعُمْرَةِ عُمْرَةُ رَجَبٍ- وَ قَالَ الْمُفْرِدُ لِلْعُمْرَةِ إِنِ اعْتَمَرَ (2) ثُمَّ أَقَامَ لِلْحَجِّ (3) بِمَکَّةَ کَانَتْ عُمْرَتُهُ تَامَّةً وَ حَجَّتُهُ نَاقِصَةً مَکِّیَّةً.
******
ترجمه:
از زراره از امام باقر (علیه السلام) در حدیثی روایت شده که فرمود: و بهترین عمره، عمره رجب است. و گفت: اگر کسی عمره ای انجام دهد و سپس در مکه بماند تا حج را به جا آورد، عمره او کامل خواهد بود و حج او ناقص و مکی خواهد بود.
19248- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ أَیُّ الْعُمْرَةِ أَفْضَلُ عُمْرَةٌ فِی رَجَبٍ أَوْ عُمْرَةٌ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَقَالَ لَا بَلْ عُمْرَةٌ فِی رَجَبٍ أَفْضَلُ.
******
ترجمه:
ازحضرت صادق سوال شد کدام عمره بهتر است عمره درماه رجب یا درماه رمضان ؟ فرمودند : عمره درماه رجب
19249- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَحْرَمْتَ وَ عَلَیْکَ مِنْ رَجَبٍ یَوْمٌ وَ لَیْلَةٌ فَعُمْرَتُکَ رَجَبِیَّةٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : اگریک شبانه روز ازماه رجب مانده باشد وتو محرم شوی عمره ات رجبیه خواهد بود .
19250- 5- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ أَحْرَمَ فِی شَهْرٍ وَ أَحَلَّ فِی آخَرَ قَالَ یُکْتَبُ لَهُ فِی الَّذِی نَوَی وَ قَالَ یُکْتَبُ لَهُ فِی أَفْضَلِهِمَا.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن الحجاج از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که در مورد مردی که در یک ماه مُحرم شده و در ماه دیگر حل شده است، فرمود: برای او در آنچه که نیت کرده نوشته می شود و همچنین در بهترین آنها نوشته می شود.
19251- 6- (7) قَالَ وَ قَالَ الرِّضَا ع الْعُمْرَةُ إِلَی الْعُمْرَةِ کَفَّارَةٌ لِمَا بَیْنَهُمَا.
******
ترجمه:
حضرت رضا : عمره بعد ازعمره دیگرکفاره گناهان بین دوعمره خواهد بود .
ص: 301
19252- 7- (1) قَالَ وَ رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ قَالَ: الْحَجَّةُ ثَوَابُهَا الْجَنَّةُ وَ الْعُمْرَةُ کَفَّارَةٌ لِکُلِّ ذَنْبٍ وَ أَفْضَلُ الْعُمْرَةِ عُمْرَةُ رَجَبٍ.
******
ترجمه:
رسول اکرم % : پاداش حج بهشت است وعمره کفاره همه گناهان وبهترین عمره آنست که درماه رجب انجام شود .
19253- 8- (2) قَالَ وَ قَالَ ع مَا خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَی (3) بُقْعَةً أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنَ الْکَعْبَةِ- (4) وَ لَهَا حَرَّمَ الْأَشْهُرَ الْحُرُمَ (5) ثَلَاثَةٌ مِنْهَا مُتَوَالِیَةٌ لِلْحَجِّ وَ شَهْرٌ مُفْرَدٌ لِلْعُمْرَةِ رَجَبٌ.
******
ترجمه:
امام (علیه السلام) فرمود: خداوند متعال هیچ بقعه ای را نیافریده که نزد او محبوب تر از کعبه باشد، و به خاطر آن، ماه های حرام را مقرر کرده است؛ سه ماه متوالی برای حج و یک ماه جداگانه برای عمره، یعنی ماه رجب.
19254- 9- (6) وَ فِی الْعِلَلِ بِالْإِسْنَادِ السَّابِقِ (7) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فَأَفْضَلُ الْعُمْرَةِ عُمْرَةُ رَجَبٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : بهترین عمره عمره درماه رجب است .
19255- 10- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ (9) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنِّی کُنْتُ أَخْرُجُ لَیْلَةً أَوْ لَیْلَتَیْنِ (10) تَبْقَیَانِ مِنْ رَجَبٍ فَتَقُولُ أُمُّ فَرْوَةَ أَیْ أَبَهْ إِنَّ عُمْرَتَنَا شَعْبَانِیَّةٌ فَأَقُولُ لَهَا أَیْ بُنَیَّةِ إِنَّهَا فِیمَا أَهْلَلْتِ وَ لَیْسَ فِیمَا أَحْلَلْتِ.
******
ترجمه:
از ابی أیوب خراز از امام صادق (علیه السلام) در حدیثی روایت شده که فرمود: من گاهی در یکی دو شب مانده به پایان رجب (برای عمره) بیرون می رفتم، و ام فروه می گفت: ای پدر! عمره ما شعبانیه است. من به او می گفتم: ای دخترم! (عمره) به آن چیزی است که برایش مُحرم شدی، نه به آن زمانی که از احرام خارج شدی.
19256- 11- (11) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ عِیسَی الْفَرَّاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 302
قَالَ: إِذَا أَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ فِی رَجَبٍ وَ أَحَلَّ فِی غَیْرِهِ کَانَتْ عُمْرَتُهُ لِرَجَبٍ- وَ إِذَا أَهَلَّ فِی غَیْرِ رَجَبٍ وَ طَافَ فِی رَجَبٍ فَعُمْرَتُهُ لِرَجَبٍ.
******
ترجمه:
از عیسی فراء از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: اگر شخصی در ماه رجب برای عمره مُحرم شود و در ماه دیگری از احرام خارج شود، عمره او برای رجب محسوب می شود؛ و اگر در غیر رجب مُحرم شود ولی در رجب طواف کند، عمره اش برای رجب محسوب می شود.
19257- 12- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَحْرَمَ فِی شَهْرٍ وَ أَحَلَّ فِی آخَرَ فَقَالَ یُکْتَبُ فِی الَّذِی قَدْ نَوَی أَوْ یُکْتَبُ لَهُ فِی أَفْضَلِهِمَا.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن الحجاج از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که در مورد مردی که در یک ماه مُحرم شده و در ماه دیگر حل شده است، فرمود: برای او در آنچه که نیت کرده نوشته می شود و همچنین در بهترین آنها نوشته می شود.
19258- 13- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُعْتَمِرُ یَعْتَمِرُ فِی أَیِّ شُهُورِ السَّنَةِ شَاءَ وَ أَفْضَلُ الْعُمْرَةِ عُمْرَةُ رَجَبٍ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: معتمر می تواند در هر کدام از ماه های سال که بخواهد عمره انجام دهد، و بهترین عمره، عمره ماه رجب است.
19259- 14- (3) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ عُمْرَةِ رَجَبٍ مَا هِیَ قَالَ إِذَا أَحْرَمْتَ فِی رَجَبٍ- وَ إِنْ کَانَ فِی یَوْمٍ وَاحِدٍ مِنْهُ فَقَدْ أَدْرَکْتَ عُمْرَةَ رَجَبٍ- وَ إِنْ قَدِمْتَ فِی شَعْبَانَ فَإِنَّمَا عُمْرَةُ رَجَبٍ (4) أَنْ تُحْرِمَ فِی رَجَبٍ.
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (علیه السلام) روایت کرده که فرمود: از او درباره عمره رجب پرسیدم، فرمود: اگر در ماه رجب مُحرم شوی، حتی اگر در یک روز از آن باشد، عمره رجب را درک کرده ای. و اگرچه در ماه شعبان وارد شوی، هماناعمره رجب این است که در ماه رجب مُحرم شوی.
19260- 15- (5) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْمُفِیدُ فِی مَسَارِّ الشِّیعَةِ قَالَ: الْعُمْرَةُ فِی رَجَبٍ لَهَا فَضْلٌ کَثِیرٌ قَدْ جَاءَتْ بِهِ الرِّوَایَاتُ وَ الْآثَارُ.
******
ترجمه:
مرحوم مفید : عمره درماه رجب پاداش زیادی دارد که درروایات بیان شده .
19261- 16- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمِصْبَاحِ قَالَ رُوِیَ عَنْهُمْ ع أَنَّ الْعُمْرَةَ فِی رَجَبٍ تَلِی الْحَجَّ فِی الْفَضْلِ.
ص: 303
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
ازمعصومین علیهم السلام روایت شده که عمره درماه رجب درفضیلت مثل حج است .
(2) 4 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ الْعُمْرَةِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ خُصُوصاً یَوْمَ الثَّالِثِ وَ الْعِشْرِینَ مِنْهُ
******
ترجمه:
19262- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بَلَغَنَا أَنَّ عُمْرَةً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ تَعْدِلُ حَجَّةً فَقَالَ إِنَّمَا کَانَ ذَلِکَ فِی امْرَأَةٍ وَعَدَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص- فَقَالَ لَهَا اعْتَمِرِی فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَهُوَ لَکِ حَجَّةٌ (4).
******
ترجمه:
از ولید بن صبیح روایت شده که گفت: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: به ما رسیده است که عمره در ماه رمضان معادل با یک حج است. فرمود: این فقط برای زنی بود که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) به او وعده داد و به او فرمود: «در ماه رمضان عمره انجام بده که برای تو معادل حج خواهد بود.»
19263- 2- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ قَالَ: کُنْتُ مُقِیماً بِالْمَدِینَةِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- سَنَةَ ثَلَاثَ عَشْرَةَ وَ مِائَتَیْنِ فَلَمَّا قَرُبَ الْفِطْرُ کَتَبْتُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع- أَسْأَلُهُ عَنِ الْخُرُوجُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ (6) أَفْضَلُ أَوْ أُقِیمُ حَتَّی یَنْقَضِیَ الشَّهْرُ وَ أُتِمَّ صَوْمِی فَکَتَبَ إِلَیَّ کِتَاباً قَرَأْتُهُ بِخَطِّهِ سَأَلْتَ رَحِمَکَ اللَّهُ عَنْ أَیِّ الْعُمْرَةِ أَفْضَلُ عُمْرَةُ شَهْرِ رَمَضَانَ أَفْضَلُ یَرْحَمُکَ اللَّهُ.
******
ترجمه:
از علی بن حدید روایت شده که گفت: در ماه رمضان سال 213 هجری در مدینه مقیم بودم. وقتی زمان عید فطر نزدیک شد، به امام جواد (علیه السلام) نامه نوشتم و از او پرسیدم: آیا خروج (برای عمره) در ماه رمضان بهتر است یا بمانم تا ماه تمام شود و روزه ام را کامل کنم؟ امام (علیه السلام) برایم نامه ای نوشت که با خط خودش خواندم: «از من پرسیده ای، خداوند تو را رحمت کند، کدام عمره بهتر است؟ عمره ماه رمضان برتر است. خداوند تو را رحمت کند.»
19264- 3- (7) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ
ص: 304
بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَرَادَ الْعُمْرَةَ انْتَظَرَ إِلَی صَبِیحَةِ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِینَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- ثُمَّ یَخْرُجُ مُهِلًّا فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (1).
******
ترجمه:
حماد بن عثمان روایت کرده که امام صادق (علیه السلام) هرگاه قصد انجام عمره داشت، تا صبح روز بیست و سوم ماه رمضان صبر می کرد، سپس در همان روز با نیت احرام (برای عمره) خارج می شد.
(2) 5 بَابُ أَنَّ مَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ سَقَطَ عَنْهُ فَرْضُ الْعُمْرَةِ
******
ترجمه:
19265- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اسْتَمْتَعَ الرَّجُلُ بِالْعُمْرَةِ فَقَدْ قَضَی مَا عَلَیْهِ مِنْ فَرِیضَةِ الْعُمْرَةِ.
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: هنگامی که شخصی از عمره تمتّع بهره مند شود، فریضه عمره ای که بر او واجب بوده را ادا کرده است.
19266- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ الْفَضْلِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ (5) أَ یُجْزِئُ ذَلِکَ عَنْهُ قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: به حضرت صادق عرض کردم کسیکه عمره تمتع انجام دهد آیا ازعمره (مفرده ) کفایت می کند ؟ فرمودند : بله .
19267- 3- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْعُمْرَةِ أَ وَاجِبَةٌ هِیَ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَمَنْ تَمَتَّعَ تُجْزِئُ عَنْهُ قَالَ نَعَمْ.
ص: 305
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1) وَ کَذَا الْأَوَّلُ.
******
ترجمه:
احمد بن محمد بن ابی نصر روایت کرده که گفت: از امام کاظم (علیه السلام) پرسیدم: آیا عمره واجب است؟ فرمود: بله. گفتم: آیا عمره تمتّع از او (واجب) کفایت می کند؟ فرمود: بله.
19268- 4- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ (3) یَکْفِی الرَّجُلَ إِذَا تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ مَکَانَ تِلْکَ الْعُمْرَةِ الْمُفْرَدَةِ قَالَ کَذَلِکَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَصْحَابَهُ.
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب می گوید: به امام صادق (ع) گفتم: (درباره) سخن خداوند عز و جل "و حج و عمره را برای خدا کامل به جا آورید" (بقره 2:196). آیا برای مرد (مؤمن) کافی است که اگر در حج تمتع، عمره به جا آورد، همان عمره به جای عمره مفرده حساب شود؟ (امام) فرمود: همین طور رسول خدا (ص) به اصحابش دستور داد.
19269- 5- (4) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ نَجِیَّةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا دَخَلَ الْمُعْتَمِرُ مَکَّةَ غَیْرَ مُتَمَتِّعٍ فَطَافَ بِالْبَیْتِ وَ سَعَی بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- وَ صَلَّی الرَّکْعَتَیْنِ خَلْفَ مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ ع- فَلْیَلْحَقْ بِأَهْلِهِ إِنْ شَاءَ وَ قَالَ إِنَّمَا أُنْزِلَتِ الْعُمْرَةُ الْمُفْرَدَةُ وَ الْمُتْعَةُ لِأَنَّ الْمُتْعَةَ دَخَلَتْ فِی الْحَجِّ وَ لَمْ تَدْخُلِ الْعُمْرَةُ الْمُفْرَدَةُ فِی الْحَجِّ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْعُمْرَةِ الْمُفْرَدَةِ فِی غَیْرِ أَشْهُرِ الْحَجِّ فَلَا تُجْزِئُ عَنِ الْمُتْعَةِ.
******
ترجمه:
از نجیه، از امام باقر (ع) نقل شده است که فرمود: وقتی معتمر (کسی که عمره به جا می آورد) وارد مکه شد، در حالی که تمتع (عمره تمتع) به جا نمی آورد، پس باید به دور خانه (کعبه) طواف کند و بین صفا و مروه سعی کند و دو رکعت نماز پشت مقام ابراهیم (ع) بخواند، سپس اگر خواست، به اهل خود ملحق شود. و (امام) فرمود: همانا عمره مفرده و تمتع نازل شد (تشریع شد) زیرا تمتع در حج داخل شد، ولی عمره مفرده در حج داخل نشد.
می گویم:
مرحوم شیخ این حدیث را بر عمره مفرده در غیر از ماه های حج حمل کرده است، پس (عمره مفرده) جایگزین تمتع نمی شود.
19270- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْعُمْرَةُ مَفْرُوضَةٌ مِثْلُ الْحَجِّ فَإِذَا أَدَّی الْمُتْعَةَ فَقَدْ أَدَّی الْعُمْرَةَ الْمَفْرُوضَةَ.
******
ترجمه:
از ابوبصیر، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: عمره واجب است همانند حج، پس اگر کسی تمتع را انجام دهد، عمره واجب را نیز انجام داده است.
19271- 7- (6) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 306
مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ وَ قَالَ: إِذَا اسْتَمْتَعَ الرَّجُلُ بِالْعُمْرَةِ فَقَدْ قَضَی مَا عَلَیْهِ مِنْ فَرِیضَةِ الْمُتْعَةِ وَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِی الْحَجِّ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
از حلبی، از امام صادق (ع) در حدیثی نقل شده است که فرمود: هنگامی که مردی عمره تمتع را انجام دهد، آنچه بر او از فریضه تمتع واجب بوده را ادا کرده است. و (امام) فرمود: ابن عباس گفت که عمره تا روز قیامت در حج داخل شده است.
19272- 8- (1) مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الْعُمْرَةَ وَاجِبَةٌ بِمَنْزِلَةِ الْحَجِّ لِأَنَّ اللَّهَ یَقُولُ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ (2) مَا ذَلِکَ هِیَ وَاجِبَةٌ مِثْلُ الْحَجِّ وَ مَنْ تَمَتَّعَ أَجْزَأَتْهُ وَ الْعُمْرَةُ فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ مُتْعَةٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
از زراره، از امام باقر (ع) نقل شده است که فرمود: همانا عمره واجب است، همانند حج، زیرا خداوند می فرماید: "و حج و عمره را برای خدا کامل به جا آورید" (بقره 2:196). این (عمره) واجب است مانند حج، و کسی که تمتع انجام دهد، (عمره) او کفایت می کند. و عمره در ماه های حج، تمتع محسوب می شود.
(4) 6 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعُمْرَةِ الْمُفْرَدَةِ فِی کُلِّ شَهْرٍ بَلْ فِی کُلِّ عَشَرَةِ أَیَّامٍ وَ أَنَّهُ لَا تَصِحُّ عُمْرَةُ التَّمَتُّعِ فِی السَّنَةِ إِلَّا مَرَّةً وَاحِدَةً
******
ترجمه:
19273- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع فِی کُلِّ شَهْرٍ عُمْرَةٌ.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن حجاج، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: در کتاب علی (ع) آمده است که در هر ماه یک عمره است.
19274- 2- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ
ص: 307
فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ فِی کُلِّ شَهْرٍ عُمْرَةٌ.
******
ترجمه:
یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ ، از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: علی (ع) فرمودند : که در هر ماه یک عمره است.
19275- 3- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ رَجُلٍ یَدْخُلُ مَکَّةَ- فِی السَّنَةِ الْمَرَّةَ وَ الْمَرَّتَیْنِ وَ الْأَرْبَعَةَ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ إِذَا دَخَلَ فَلْیَدْخُلْ مُلَبِّیاً وَ إِذَا خَرَجَ فَلْیَخْرُجْ مُحِلًّا قَالَ وَ لِکُلِّ شَهْرٍ عُمْرَةٌ فَقُلْتُ یَکُونُ أَقَلَّ فَقَالَ فِی کُلِّ (2) عَشَرَةِ أَیَّامٍ عُمْرَةٌ ثُمَّ قَالَ وَ حَقِّکَ لَقَدْ کَانَ فِی عَامِی هَذِهِ السَّنَةِ سِتُّ عُمَرٍ قُلْتُ وَ لِمَ ذَاکَ قَالَ کُنْتُ مَعَ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بِالطَّائِفِ- وَ کَانَ کُلَّمَا دَخَلَ دَخَلْتُ مَعَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از علی بن ابی حمزه نقل شده است که گفت: از امام کاظم (ع) پرسیدم درباره مردی که در طول سال یک بار، دو بار یا چهار بار وارد مکه می شود، چگونه عمل کند؟ فرمود: وقتی وارد شد، با تلبیه (لبیک گفتن) وارد شود و هنگامی که خارج شد، به حالت حلال (از احرام خارج شده) خارج شود. سپس فرمود: برای هر ماه یک عمره است. گفتم: آیا می تواند کمتر از این باشد؟ فرمود: در هر ده روز یک عمره. سپس فرمود: به حق تو، در این سال خودم شش عمره به جا آوردم. گفتم: چرا این طور؟ فرمود: با محمد بن ابراهیم در طائف بودم و هر بار که او وارد مکه می شد، من نیز با او وارد می شدم.
19276- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَقُولُ لِکُلِّ شَهْرٍ عُمْرَةٌ.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ، از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: علی (ع) فرمودند : که در هر ماه یک عمره است.
19277- 5- (6) وَ عَنْهُ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 308
یَقُولُ کَانَ عَلِیٌّ ع یَقُولُ لِکُلِّ شَهْرٍ عُمْرَةٌ.
******
ترجمه:
یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ ، از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: علی (ع) فرمودند : که در هر ماه یک عمره است.
19278- 6- (1) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: الْعُمْرَةُ فِی کُلِّ سَنَةٍ مَرَّةٌ.
******
ترجمه:
حلبی امام صادق (ع) فرمود: که درهرسال یک عمره است.
19279- 7- (2) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا تَکُونُ عُمْرَتَانِ فِی سَنَةٍ.
أَقُولُ: حَمَلَهُمَا الشَّیْخُ عَلَی عُمْرَةِ التَّمَتُّعِ لِمَا مَرَّ (3).
******
ترجمه:
از زراره بن اعین، از امام باقر (ع) نقل شده است که فرمود: دو عمره در یک سال انجام نمی شود.
می گویم:
مرحوم شیخ این حدیث را بر عمره تمتع حمل کرده است به دلیل آنچه گذشت.
19280- 8- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْراً یُعْتَمَرُ لِکُلِّ شَهْرٍ عُمْرَةٌ.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: سال دوازده ماه است و برای هر ماه یک عمره (می توان) انجام داد.
19281- 9- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: لِکُلِّ شَهْرٍ عُمْرَةٌ قَالَ قُلْتُ: أَ یَکُونُ أَقَلَّ مِنْ ذَلِکَ قَالَ لِکُلِّ عَشَرَةِ أَیَّامٍ عُمْرَةٌ.
******
ترجمه:
از علی بن ابی حمزه، از امام موسی کاظم (ع) نقل شده است که فرمود: برای هر ماه یک عمره (است). گفتم: آیا می تواند کمتر از این باشد؟ فرمود: برای هر ده روز یک عمره (است).
19282- 10- (6) عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْعُمْرَةِ مَتَی هِیَ قَالَ یَعْتَمِرُ فِیمَا أَحَبَّ مِنَ الشُّهُورِ.
******
ترجمه:
از علی بن جعفر در کتابش، از برادرش نقل شده است که گفت: از او (امام) درباره عمره پرسیدم که چه زمانی باید انجام شود؟ فرمود: می تواند در هر زمانی از ماه ها که بخواهد عمره به جا آورد.
19283- 11- (7) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ
ص: 309
بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ قَالَ: لِکُلِّ شَهْرٍ عُمْرَةٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا ظَاهِرُهُ اعْتِبَارُ الشَّهْرِ فِی کَفَّارَاتِ الِاسْتِمْتَاعِ (1) وَ فِی أَحَادِیثِ الْإِحْرَامِ لِدُخُولِ مَکَّةَ (2) وَ تَقَدَّمَ أَحَادِیثُ عَامَّةٌ مُطْلَقَةٌ (3).
******
ترجمه:
حضرت رضا فرمود: برای هر ماه یک عمره (است).
(4) 7 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ أَنْ یَعْتَمِرَ فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ عُمْرَةً مُفْرَدَةً وَ یَذْهَبَ حَیْثُ شَاءَ وَ یَجُوزُ أَنْ یَجْعَلَهَا عُمْرَةَ التَّمَتُّعِ إِنْ أَدْرَکَ الْحَجَ
******
ترجمه:
19284- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالْعُمْرَةِ الْمُفْرَدَةِ فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ- ثُمَّ یَرْجِعُ إِلَی أَهْلِهِ.
وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ ثُمَّ یَرْجِعُ إِلَی أَهْلِهِ إِنْ شَاءَ (6)
******
ترجمه:
از عبدالله بن سنان، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: اشکالی ندارد عمره مفرده در ماه های حج انجام شود، سپس (فرد) به سوی خانواده اش بازگردد.
19285- 2- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِ
ص: 310
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ خَرَجَ فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ مُعْتَمِراً ثُمَّ خَرَجَ (1) إِلَی بِلَادِهِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ إِنْ حَجَّ مِنْ عَامِهِ (2) ذَلِکَ وَ أَفْرَدَ الْحَجَّ فَلَیْسَ عَلَیْهِ دَمٌ وَ إِنَّ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع خَرَجَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ إِلَی الْعِرَاقِ وَ کَانَ مُعْتَمِراً (3).
******
ترجمه:
از ابراهیم بن عمر یمانی، از امام صادق (ع) نقل شده است که از ایشان درباره مردی که در ماه های حج برای عمره خارج شد و سپس به سرزمین خود بازگشت، پرسیده شد. امام فرمود: اشکالی ندارد، و اگر در همان سال حج انجام دهد و حج را مفرد به جا آورد، بر او قربانی واجب نیست. و همانا حسین بن علی (ع) در روز ترویه به سوی عراق حرکت کرد، در حالی که او معتمر (عمره گزار) بود.
19286- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِنْ أَیْنَ افْتَرَقَ الْمُتَمَتِّعُ وَ الْمُعْتَمِرُ فَقَالَ إِنَّ الْمُتَمَتِّعَ مُرْتَبِطٌ بِالْحَجِّ وَ الْمُعْتَمِرَ إِذَا فَرَغَ مِنْهَا ذَهَبَ حَیْثُ شَاءَ وَ قَدِ اعْتَمَرَ الْحُسَیْنُ ع (5) فِی ذِی الْحِجَّةِ- ثُمَّ رَاحَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ إِلَی الْعِرَاقِ وَ النَّاسُ یَرُوحُونَ إِلَی مِنًی- وَ لَا بَأْسَ بِالْعُمْرَةِ فِی ذِی الْحِجَّةِ لِمَنْ لَا یُرِیدُ الْحَجَّ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6) وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: تفاوت بین تمتع و عمره گزار (معتمر) از کجا است؟ امام فرمود: همانا شخص تمتع کننده (حاجی) به حج وابسته است، ولی معتمر (عمره گزار) هنگامی که از عمره فارغ شد، می تواند به هر کجا که بخواهد برود. و امام حسین (ع) در ماه ذی الحجه عمره انجام داد و در روز ترویه به سوی عراق حرکت کرد، در حالی که مردم به سوی منا می رفتند. و اشکالی ندارد که کسی که قصد حج ندارد، در ماه ذی الحجه عمره انجام دهد.
19287- 4- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُعْتَمِرِ فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ قَالَ هِیَ مُتْعَةٌ.
أَقُولُ: یَأْتِی وَجْهُهُ (8).
******
ترجمه:
از یعقوب بن شعیب نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره کسی که در ماه های حج عمره انجام می دهد، پرسیدم. امام فرمود: این (عمره) تمتع است.
ص: 311
19288- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ دَخَلَ مَکَّةَ مُعْتَمِراً مُفْرِداً لِلْعُمْرَةِ فَقَضَی عُمْرَتَهُ ثُمَّ خَرَجَ کَانَ ذَلِکَ لَهُ وَ إِنْ أَقَامَ إِلَی أَنْ یُدْرِکَ الْحَجَّ کَانَتْ عُمْرَتُهُ مُتْعَةً وَ قَالَ لَیْسَ تَکُونُ مُتْعَةٌ إِلَّا فِی أَشْهُرِ- الْحَجِّ.
******
ترجمه:
از عمر بن یزید نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: کسی که به قصد عمره مفرده وارد مکه شود و عمره خود را به جا آورد، سپس خارج شود، این (عمره) برای اوست. و اگر در مکه بماند تا حج را درک کند، عمره او تمتع محسوب می شود. و (امام) فرمود: تمتع فقط در ماه های حج انجام می شود.
19289- 6- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ إِسْحَاقَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ (3) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ دَخَلَ مَکَّةَ بِعُمْرَةٍ فَأَقَامَ إِلَی هِلَالِ ذِی الْحِجَّةِ- فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یَخْرُجَ حَتَّی یَحُجَّ مَعَ النَّاسِ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنِ اعْتَمَرَ عُمْرَةَ التَّمَتُّعِ لِمَا مَرَّ هُنَا (4) وَ فِی مَحَلِّهِ (5) وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ.
******
ترجمه:
از عمر بن یزید نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: کسی که با عمره وارد مکه شود و تا هلال (آغاز) ذی الحجه در آنجا بماند، نباید خارج شود مگر اینکه با مردم حج را به جا آورد.
19290- 7- (6) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ عَلِیٍّ قَالَ: سَأَلَهُ أَبُو بَصِیرٍ وَ أَنَا حَاضِرٌ عَمَّنْ أَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ لَهُ أَنْ یَرْجِعَ قَالَ لَیْسَ فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ عُمْرَةٌ یَرْجِعُ مِنْهَا إِلَی أَهْلِهِ وَ لَکِنَّهُ یَحْتَبِسُ بِمَکَّةَ حَتَّی یَقْضِیَ حَجَّهُ لِأَنَّهُ إِنَّمَا أَحْرَمَ لِذَلِکَ.
******
ترجمه:
از وهیب بن حفص، ازعلی نقل شده است که ابوبصیر در حضور من از او (امام) درباره کسی که در ماه های حج برای عمره احرام بسته است پرسید، آیا می تواند به سوی خانواده اش بازگردد؟ امام فرمود: در ماه های حج عمره ای نیست که فرد بتواند از آن به سوی خانواده اش بازگردد، بلکه باید در مکه بماند تا حج خود را به جا آورد، زیرا او برای همین (حج) احرام بسته است.
19291- 8- (7) وَ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: أَخْبَرَنِی بَعْضُ أَصْحَابِنَا أَنَّهُ سَأَلَ
ص: 312
أَبَا جَعْفَرٍ ع فِی عَشْرٍ مِنْ شَوَّالٍ- فَقَالَ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أُفْرِدَ عُمْرَةَ هَذَا الشَّهْرِ فَقَالَ لَهُ أَنْتَ مُرْتَهَنٌ بِالْحَجِّ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ أَرَادَ أَنْ یُفْرِدَ الْعُمْرَةَ بَعْدَ مَا نَوَی التَّمَتُّعَ بِهَا لِمَا مَرَّ (1).
******
ترجمه:
از موسی بن قاسم نقل شده است که گفت: برخی از اصحاب ما به من خبر دادند که او در دهم شوال از امام باقر (ع) پرسید و گفت: من قصد دارم عمره مفرده این ماه را انجام دهم. امام به او فرمود: تو به حج متعهد هستی.
می گویم:
مرحوم شیخ این حدیث را حمل کرده است بر کسی که بعد از نیت تمتع، قصد انجام عمره مفرده را داشته باشد، به دلیل آنچه گذشت.
19292- 9- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اعْتَمَرَ عُمْرَةً مُفْرَدَةً فَلَهُ أَنْ یَخْرُجَ إِلَی أَهْلِهِ مَتَی شَاءَ إِلَّا أَنْ یُدْرِکَهُ خُرُوجُ النَّاسِ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ.
******
ترجمه:
از عمر بن یزید نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: کسی که عمره مفرده انجام دهد، می تواند هر وقت که بخواهد به سوی خانواده اش بازگردد، مگر اینکه روز ترویه (زمان خروج مردم برای حج) او را در مکه دریابد.
19293- 10- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْعُمْرَةُ فِی الْعَشْرِ مُتْعَةٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : عمره دردهه ذی حج عمره تمتع است .
19294- 11- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَمْلُوکِ یَکُونُ فِی الظَّهْرِ یَرْعَی وَ هُوَ یَرْضَی أَنْ یَعْتَمِرَ ثُمَّ یَخْرُجَ فَقَالَ إِنْ کَانَ اعْتَمَرَ فِی ذِی الْقَعْدَةِ فَحَسَنٌ وَ إِنْ کَانَ فِی ذِی الْحِجَّةِ فَلَا یَصْلُحُ إِلَّا الْحَجُّ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ.
******
ترجمه:
از عبدالله بن سنان نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره غلامی که در ظهر (زمانی از روز) مشغول به کار است و مایل است عمره انجام دهد و سپس خارج شود، پرسیدم. امام فرمود: اگر او در ماه ذی القعده عمره به جا آورد، خوب است، ولی اگر در ماه ذی الحجه عمره انجام دهد، فقط حج مناسب است.
19295- 12- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ أَبَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْعُمْرَةِ بَعْدَ الْحَجِّ فِی ذِی الْحِجَّةِ قَالَ حَسَنٌ.
******
ترجمه:
ابوجارود : ازیکی ازدوامام علیهما السلام سوال کردم ازانجام عمره پس ازحج درماه ذی حج فرمودند : خوب است .
19296- 13- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 313
أَنَّهُ قَالَ: مَنْ حَجَّ مُعْتَمِراً فِی شَوَّالٍ وَ مِنْ نِیَّتِهِ (1) أَنْ یَعْتَمِرَ وَ یَرْجِعَ إِلَی بِلَادِهِ فَلَا بَأْسَ بِذَلِکَ وَ إِنْ أَقَامَ إِلَی الْحَجِّ فَهُوَ مُتَمَتِّعٌ لِأَنَّ أَشْهُرَ الْحَجِّ شَوَّالٌ وَ ذُو الْقَعْدَةِ وَ ذُو الْحِجَّةِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از سماعه بن مهران، از امام ابی عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: کسی که در ماه شوال برای عمره به حج برود و نیت او این باشد که عمره به جا آورد و به کشورش بازگردد، اشکالی در آن نیست. اما اگر تا زمان حج بماند، او متمتع (حاجی که حج تمتع به جا می آورد) محسوب می شود، زیرا ماه های حج شوال، ذی القعده و ذی الحجه هستند.
19297- 14- (2) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ بْنِ بِنْتِ إِلْیَاسَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ قَالَ: إِذَا أُهِلَّ هِلَالُ ذِی الْحِجَّةِ وَ نَحْنُ بِالْمَدِینَةِ- لَمْ یَکُنْ لَنَا أَنْ نُحْرِمَ إِلَّا بِالْحَجِّ لِأَنَّا نُحْرِمُ مِنَ الشَّجَرَةِ- وَ هُوَ الَّذِی وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ ص- وَ أَنْتُمْ إِذَا قَدِمْتُمْ مِنَ الْعِرَاقِ فَأُهِلَّ الْهِلَالُ فَلَکُمْ أَنْ تَعْتَمِرُوا لِأَنَّ بَیْنَ أَیْدِیکُمْ ذَاتَ عِرْقٍ وَ غَیْرَهَا مِمَّا وَقَّتَ لَکُمْ رَسُولُ اللَّهِ ص- فَقَالَ لَهُ الْفَضْلُ بْنُ الرَّبِیعِ فَلِیَ الْآنَ أَنْ أَتَمَتَّعَ وَ قَدْ طُفْتُ بِالْبَیْتِ فَقَالَ (3) نَعَمْ قَالَ فَذَهَبَ بِهَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ إِلَی سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ وَ أَصْحَابِهِ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ فُلَاناً یَقُولُ کَذَا وَ کَذَا یُشَنِّعُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ ع.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
از حسن بن علی وشاء (پسر دختر ایلیاس) از امام ابوالحسن رضا (ع) روایت شده که فرمود: هنگامی که هلال (ماه نو) ذی الحجه طلوع کند و ما در مدینه باشیم، برای ما جایز نیست که احرام بندیم مگر برای حج، زیرا ما از «شجره» (میقات مدینه) احرام می بندیم، و این همان مکانی است که رسول خدا (ص) تعیین کرده است. و شما هنگامی که از عراق بیایید و هلال طلوع کند، می توانید برای عمره احرام ببندید، زیرا در برابر شما «ذات عرق» و دیگر مکان هایی است که رسول خدا (ص) برای شما تعیین کرده است. فضل بن ربیع به امام گفت: آیا اکنون می توانم تمتع (حج تمتع) به جا آورم در حالی که طواف خانه خدا را انجام داده ام؟ امام فرمود: بله. سپس محمد بن جعفر این سخن را به سفیان بن عیینه و یارانش برد و به آن ها گفت: فلانی چنین و چنان می گوید و او بر ابوالحسن (ع) اعتراض می کند.
ص: 314
(1) 8 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعُمْرَةِ بَعْدَ الْحَجِّ إِذَا أَمْکَنَ الْمُوسَی مِنْ رَأْسِهِ
******
ترجمه:
19298- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَفْرَدَ الْحَجَّ هَلْ لَهُ أَنْ یَعْتَمِرَ بَعْدَ الْحَجِّ قَالَ نَعَمْ إِذَا أَمْکَنَ الْمُوسَی مِنْ رَأْسِهِ فَحَسَنٌ (3).
******
ترجمه:
ازحضرت صادق سوال شد کسی حج افراد انجام داده آیا می تواند عمره انجام دهد ؟ فرمودند : اگربتواند تیغ به سرش بکشد خوب است .
19299- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُعْتَمِرِ بَعْدَ الْحَجِّ قَالَ إِذَا أَمْکَنَ الْمُوسَی مِنْ رَأْسِهِ فَحَسَنٌ.
******
ترجمه:
عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ : ازحضرت صادق سوال کردم انجام عمره بعد ازحج فرمودند : اگربتواند تیغ به سرخود بکشد خوب است .
19300- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الْعُمْرَةُ بَعْدَ الْحَجِّ قَالَ إِذَا أُمْکِنَ الْمُوسَی مِنَ الرَّأْسِ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (6).
******
ترجمه:
عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ : ازحضرت صادق سوال کردم انجام عمره بعد ازحج فرمودند : اگربتواند تیغ به سرخود بکشد خوب است .
ص: 315
19301- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَجِی ءُ مُعْتَمِراً عُمْرَةً مَبْتُولَةً قَالَ یُجْزِئُهُ إِذَا طَافَ بِالْبَیْتِ وَ سَعَی بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- وَ حَلَقَ أَنْ یَطُوفَ طَوَافاً وَاحِداً بِالْبَیْتِ وَ مَنْ شَاءَ أَنْ یُقَصِّرَ قَصَّرَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : وقتی کسی بقصد انجام عمره مفرده وارد مکه شده کافی است طواف وسعی صفا ومروه انجام داده وسرخود را بتراشد ویک طواف انجام بدهد واگرخواست می تواند تقصیرکند .
19302- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا دَخَلَ الْمُعْتَمِرُ مَکَّةَ مِنْ غَیْرِ تَمَتُّعٍ وَ طَافَ بِالْکَعْبَةِ (4) وَ صَلَّی رَکْعَتَیْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ- وَ سَعَی بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ فَلْیَلْحَقْ بِأَهْلِهِ إِنْ شَاءَ.
أَقُولُ: الْمُرَادُ أَنَّهُ طَافَ طَوَافَیْنِ لِمَا مَرَّ (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق : وقتی کسی بقصد انجام عمره وارد مکه شده نه برای حج تمتع اگرطواف کرد ودورکعت نمازکنارمقام حضرت ابراهیم خواند وسعی بین صفا ومروه را انجام داد می تواند به خانواده خود برگردد .
19303- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ (7) قَالَ الْحَجُّ جَمِیعُ الْمَنَاسِکِ وَ الْعُمْرَةُ لَا یُجَاوَزُ بِهَا مَکَّةَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق درتفسیرآیه شریفه وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ (8) فرمودند : حج یعنی تمام مناسک است ولی عمره ازمنطقه مکه فراترنمی رود .
19304- 4- (9) وَ عَنْ زُرَارَةَ وَ حُمْرَانَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی
ص: 316
عَبْدِ اللَّهِ ع قَالُوا سَأَلْنَاهُمَا عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَی وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ (1) قَالا تَمَامُ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ أَنْ لَا یَرْفُثَ وَ لَا یَفْسُقَ وَ لَا یُجَادِلَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی تَفْصِیلِ الْأَحْکَامِ الْمُشَارِ إِلَیْهَا فِی أَحَادِیثِ الْإِحْرَامِ (2) وَ الطَّوَافِ وَ السَّعْیِ وَ التَّقْصِیرِ (3) وَ غَیْرِ ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
ازحضرت باقروصادق علیهما السلام سوال کردیم ازآیه شریفه وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ (5) فرمودند : کامل بودن حج وعمره به اینستکه ازمجامعت باهمسروگناه وجدال دوری کند .
19305- 1- (7) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ أَخِی مُوسَی ع فِی أَرْبَعِ عُمَرٍ یَمْشِی فِیهَا إِلَی مَکَّةَ بِعِیَالِهِ وَ أَهْلِهِ وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ مَشَی فِیهَا سِتَّةً وَ عِشْرِینَ یَوْماً وَ أُخْرَی خَمْسَةً وَ عِشْرِینَ یَوْماً وَ أُخْرَی أَرْبَعَةً وَ عِشْرِینَ یَوْماً وَ أُخْرَی أَحَدَ وَ عِشْرِینَ یَوْماً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8).
ص: 317
ص: 318
******
ترجمه :
عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ: من چهارسفرعمره همراه برادرم حضرت کاظم وخانواده ایشان بودم که پیاده به مکه رفتیم یکی ازآنها 26 روزویکی 25 روزویکی 24 روزودیگری 21 روزطول کشید .
(1) 1 بَابُ اسْتِحْبَابِ ابْتِدَاءِ الْحَاجِّ بِالْمَدِینَةِ ثُمَّ بِمَکَّةَ وَ جَوَازِ الْعَکْسِ وَ اسْتِحْبَابِ الْجَمْعِ
******
ترجمه:
19306- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحَاجِّ (3) مِنَ الْکُوفَةِ- یَبْدَأُ بِالْمَدِینَةِ أَفْضَلُ أَوْ بِمَکَّةَ قَالَ بِالْمَدِینَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از عیص بن قاسم روایت شده که گفت: از امام ابی عبدالله (ع) پرسیدم درباره حاجی که از کوفه (به حج) می رود، آیا بهتر است ابتدا به مدینه برود یا به مکه؟ امام فرمود: به مدینه.
19307- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ أَخِیهِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْمَمَرِّ بِالْمَدِینَةِ- فِی الْبَدْأَةِ (6) أَفْضَلُ أَوْ فِی
ص: 319
الرَّجْعَةِ قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ أَیَّةً کَانَ.
******
ترجمه:
علی بن یقطین روایت کرده که گفت: از امام ابوالحسن (ع) پرسیدم آیا گذر کردن از مدینه در آغاز سفر بهتر است یا در بازگشت؟ امام فرمود: اشکالی ندارد، هر کدام که باشد.
19308- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع أَبْدَأُ بِالْمَدِینَةِ أَوْ بِمَکَّةَ قَالَ ابْدَأْ بِمَکَّةَ وَ اخْتِمْ بِالْمَدِینَةِ فَإِنَّهُ أَفْضَلُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (2)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ حَجَّ عَلَی غَیْرِ طَرِیقِ الْعِرَاقِ وَ یُمْکِنُ حَمْلُهُ عَلَی ضِیقِ الْوَقْتِ.
******
ترجمه:
از جعفراز پدرش روایت شده که گفت: از امام ابا جعفر (ع) پرسیدم: آیا ابتدا به مدینه بروم یا به مکه؟ امام فرمود: از مکه شروع کن و با مدینه خاتمه بده، زیرا این بهتر است.
می گویم:
مرحوم شیخ این روایت را حمل کرده است بر کسی که از غیر مسیر عراق به حج می رود و ممکن است آن را بر تنگی وقت نیز حمل کرد.
19309- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع أَبْدَأُ بِالْمَدِینَةِ أَوْ بِمَکَّةَ- قَالَ ابْدَأْ بِمَکَّةَ وَ اخْتِمْ بِالْمَدِینَةِ فَإِنَّهُ أَفْضَلُ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ الْوَجْهُ فِی مِثْلِهِ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی الْجَمْعِ (5).
******
ترجمه:
أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ازپدرش روایت کرده که گفت: از امام ابا جعفر (ع) پرسیدم: آیا ابتدا به مدینه بروم یا به مکه؟ امام فرمود: از مکه شروع کن و با مدینه خاتمه بده، زیرا این بهتر است.
(6) 2 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ النَّبِیِّ وَ الْأَئِمَّةِ ع وَ خُصُوصاً بَعْدَ الْحَجِ
******
ترجمه:
19310- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ
ص: 320
زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّمَا أُمِرَ النَّاسُ أَنْ یَأْتُوا هَذِهِ الْأَحْجَارَ فَیَطُوفُوا بِهَا ثُمَّ یَأْتُونَا فَیُخْبِرُونَا بِوَلَایَتِهِمْ وَ یَعْرِضُوا عَلَیْنَا نَصْرَهُمْ.
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ (1)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
زراره از امام ابا جعفر (ع) روایت کرده که فرمود: مردم مأمور شدند که به سوی این سنگ ها (کعبه) بیایند و گرد آن ها طواف کنند، سپس نزد ما بیایند و ولایت خود را به ما اعلام کنند و یاری خود را بر ما عرضه نمایند.
19311- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْمُثَنَّی عَنْ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: ابْدَءُوا بِمَکَّةَ وَ اخْتِمُوا بِنَا.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْمُثَنَّی مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از سدیر، از امام ابا جعفر (ع) روایت شده که فرمود: از مکه آغاز کنید و با ما خاتمه دهید.
19312- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ (6) قَالَ التَّفَثُ لِقَاءُ الْإِمَامِ.
******
ترجمه:
از ذریح محاربی، از امام ابا عبدالله (ع) درباره فرمایش خدای عز و جل «سپس باید آلودگی های خود را برطرف کنند» (حج: 22-29) روایت شده که فرمود: "تفث" به معنای ملاقات با امام است.
19313- 4- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ ذَرِیحاً حَدَّثَنِی عَنْکَ أَنَّکَ قُلْتَ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ لِقَاءُ الْإِمَامِ وَ لْیُوفُوا نُذُورَهُمْ تِلْکَ الْمَنَاسِکُ قَالَ صَدَقَ ذَرِیحٌ وَ صَدَقْتَ إِنَّ لِلْقُرْآنِ ظَاهِراً وَ بَاطِناً وَ مَنْ یَحْتَمِلُ مَا یَحْتَمِلُهُ ذَرِیحٌ.
ص: 321
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ زِیَادٍ الْقَنْدِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ (1)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از عبدالله بن سنان، از امام ابا عبدالله (ع) در حدیثی نقل شده که گفت: به او (امام) گفتم: ذریح به من از شما روایت کرده که فرمودید «لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ» به معنای ملاقات با امام است و «لْیُوفُوا نُذُورَهُمْ» همان مناسک است. امام فرمود: ذریح راست گفته و تو نیز درست گفتی. قرآن دارای ظاهر و باطنی است و چه کسی مانند ذریح می تواند آنچه را او تحمل می کند، تحمل کند؟
19314- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّ لِکُلِّ إِمَامٍ عَهْداً فِی عُنُقِ أَوْلِیَائِهِ وَ شِیعَتِهِ وَ إِنَّ مِنْ تَمَامِ الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ (4) زِیَارَةَ قُبُورِهِمْ فَمَنْ زَارَهُمْ رَغْبَةً فِی زِیَارَتِهِمْ وَ تَصْدِیقاً بِمَا رَغِبُوا فِیهِ کَانَ أَئِمَّتُهُمْ شُفَعَاءَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (5)
وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ (6)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ (7) عَنِ الْوَشَّاءِ (8)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ
ص: 322
بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از حسن بن علی وشاء، از امام ابوالحسن رضا (ع) روایت شده که فرمود: برای هر امامی پیمانی بر گردن دوستان و شیعیانش وجود دارد و از جمله نشانه های وفای کامل به این پیمان، زیارت قبور آن ها است. پس هر کس از روی میل و رغبت به زیارت آن ها برود و به آنچه که آن ها (ائمه) به آن دعوت کرده اند، ایمان داشته باشد، امامانشان در روز قیامت شفیع آن ها خواهند بود.
19315- 6- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ زِیَادِ بْنِ أَبِی الْحَلَّالِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا مِنْ نَبِیٍّ وَ لَا وَصِیِّ نَبِیٍّ یَبْقَی فِی الْأَرْضِ أَکْثَرَ مِنْ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ حَتَّی یُرْفَعَ رُوحُهُ (3) وَ عَظْمُهُ وَ لَحْمُهُ إِلَی السَّمَاءِ وَ إِنَّمَا تُؤْتَی مَوَاضِعُ آثَارِهِمْ وَ یُبَلِّغُونَهُمْ مِنْ بَعِیدٍ السَّلَامَ وَ یُسْمِعُونَهُمْ فِی مَوَاضِعِ آثَارِهِمْ مِنْ قَرِیبٍ (4).
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ (5)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از زیاد بن ابی الحلال روایت شده که گفت: امام ابی عبدالله (ع) فرمود: هیچ پیامبری و وصی پیامبری در زمین بیش از سه روز باقی نمی ماند تا اینکه روح، استخوان و گوشت او به آسمان برده می شود. بلکه تنها مکان های آثار آن ها مورد بازدید قرار می گیرد و از دور به آن ها سلام داده می شود و از نزدیک به آن ها در مکان های آثارشان سلام رسانده می شود.
ص: 323
19316- 7- (1) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السِّنَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا الْقَطَّانِ عَنْ بَکْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ (2) عَنْ تَمِیمِ بْنِ بُهْلُولٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: إِذَا حَجَّ أَحَدُکُمْ فَلْیَخْتِمْ (3) بِزِیَارَتِنَا لِأَنَّ ذَلِکَ مِنْ تَمَامِ الْحَجِّ.
******
ترجمه:
از اسماعیل بن مهران، از جعفر بن محمد (ع) روایت شده که فرمود: وقتی یکی از شما به حج برود، باید با زیارت ما پایان دهد، زیرا این از جمله نشانه های کامل کردن حج است.
19317- 8- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: تَمَامُ الْحَجِّ لِقَاءُ الْإِمَامِ.
******
ترجمه:
جابر از امام باقر (ع) روایت کرده است که فرمود: تمامیت حج، ملاقات با امام است.
19318- 9- (5) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ هُوَ جَالِسٌ عَلَی الْبَابِ الَّذِی إِلَی الْمَسْجِدِ- وَ هُوَ یَنْظُرُ إِلَی النَّاسِ یَطُوفُونَ فَقَالَ یَا أَبَا حَمْزَةَ بِمَا أُمِرَ هَؤُلَاءِ (6) فَلَمْ أَدْرِ مَا أَرُدُّ عَلَیْهِ فَقَالَ إِنَّمَا أُمِرُوا أَنْ یَطُوفُوا بِهَذِهِ الْأَحْجَارِ ثُمَّ یَأْتُونَّا فَیُعْلِمُونَّا وَلَایَتَهُمْ.
******
ترجمه:
ابو حمزه ثمالی گفت: وارد شدم بر امام باقر (ع) در حالی که او بر دربِ کنارِ مسجد نشسته بود و به مردم که طواف می کردند، نگاه می کرد. پس فرمود: ای ابو حمزه، این ها به چه چیزی مأمور شده اند؟ من ندانستم چه پاسخی به او بدهم. پس فرمود: به راستی این ها مأمور شده اند که به دور این سنگ ها طواف کنند، سپس نزد ما بیایند و ولایت خود را به ما اعلام کنند.
19319- 10- (7) وَ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی
ص: 324
حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: أَلِمُّوا بِرَسُولِ اللَّهِ ص (1) إِذَا خَرَجْتُمْ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ- فَإِنَّ تَرْکَهُ جَفَاءٌ وَ بِذَلِکَ أُمِرْتُمْ وَ أَلِمُّوا بِالْقُبُورِ الَّتِی أَلْزَمَکُمُ اللَّهُ حَقَّهَا وَ زِیَارَتَهَا وَ اطْلُبُوا الرِّزْقَ عِنْدَهَا.
******
ترجمه:
در کتاب «خصال» به اسناد آن از امام علی (ع) در حدیث چهارصدگانه آمده است که فرمود: «هنگامی که به سوی خانه خدا (کعبه) می روید، به پیامبر خدا (ص) توجه کنید؛ زیرا ترک کردن آن جفاست و به این کار مأمور شده اید. و به قبرهایی که خداوند حق آن ها را بر شما لازم کرده و زیارت آن ها را واجب نموده است، توجه کنید و در نزد آن ها روزی طلب کنید.»
19320- 11- (2) وَ فِی کِتَابِ التَّوْحِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِعَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا ع یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- مَا تَقُولُ فِی الْحَدِیثِ الَّذِی یَرْوِیهِ أَهْلُ الْحَدِیثِ أَنَّ الْمُؤْمِنِینَ یَزُورُونَ رَبَّهُمْ مِنْ مَنَازِلِهِمْ فِی الْجَنَّةِ- فَقَالَ یَا أَبَا الصَّلْتِ إِنَّ اللَّهَ فَضَّلَ نَبِیَّهُ مُحَمَّداً ص عَلَی جَمِیعِ خَلْقِهِ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الْمَلَائِکَةِ وَ جَعَلَ طَاعَتَهُ طَاعَتَهُ وَ مُتَابَعَتَهُ مُتَابَعَتَهُ وَ زِیَارَتَهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ زِیَارَتَهُ فَقَالَ مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ (3) وَ قَالَ إِنَّ الَّذِینَ یُبایِعُونَکَ إِنَّما یُبایِعُونَ اللَّهَ (4) وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ زَارَنِی فِی حَیَاتِی أَوْ بَعْدَ مَوْتِی فَقَدْ زَارَ اللَّهَ وَ دَرَجَةُ النَّبِیِّ ص (5) أَرْفَعُ الدَّرَجَاتِ فَمَنْ زَارَهُ إِلَی دَرَجَتِهِ فِی الْجَنَّةِ مِنْ مَنْزِلِهِ فَقَدْ زَارَ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
عبدالسلام بن صالح هَرَوی گفت: به امام علی بن موسی الرضا (ع) گفتم: ای فرزند رسول خدا، درباره حدیثی که اهل حدیث روایت می کنند، که مؤمنین از منازلشان در بهشت، پروردگارشان را زیارت می کنند، چه می فرمایید؟ امام فرمود: ای اباصلت، به راستی خداوند پیامبرش محمد (ص) را بر تمام مخلوقاتش از پیامبران و فرشتگان برتری داد و اطاعت از او را اطاعت از خود، و پیروی از او را پیروی از خود قرار داد. و زیارت او در دنیا و آخرت را زیارت خود قرار داد. خداوند فرموده است: «هرکس از پیامبر اطاعت کند، همانا از خدا اطاعت کرده است» (نساء: 80) و فرموده است: «کسانی که با تو بیعت می کنند، همانا با خدا بیعت می کنند» (فتح: 10). و رسول خدا (ص) فرمود: «هرکس مرا در حیاتم یا پس از مرگم زیارت کند، همانا خدا را زیارت کرده است». و درجه پیامبر (ص) بالاترین درجات است. پس هرکس او را در بهشت در درجه اش از منزل خود زیارت کند، همانا خداوند تبارک و تعالی را زیارت کرده است.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَابِرٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
جابر از امام باقر (ع) روایت کرده است که فرمود: تمامیت حج، ملاقات با امام است.
19322- 13- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ (3) قَالَ: إِنَّ زِیَارَةَ قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ زِیَارَةَ قُبُورِ الشُّهَدَاءِ وَ زِیَارَةَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ- تَعْدِلُ حَجَّةً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص.
******
ترجمه:
فضیل بن یسار گفت: به راستی زیارت قبر رسول خدا (ص)، زیارت قبور شهدا و زیارت قبر حسین (علیه السلام) برابر با یک حج با رسول خدا (ص) است.
19323- 14- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ الْمُعَلَّی أَبِی شِهَابٍ (5) قَالَ: قَالَ الْحُسَیْنُ لِرَسُولِ اللَّهِ ص یَا أَبَتَاهْ مَا لِمَنْ زَارَکَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ زَارَنِی حَیّاً أَوْ مَیِّتاً أَوْ زَارَ أَبَاکَ أَوْ زَارَ أَخَاکَ أَوْ زَارَکَ کَانَ حَقّاً عَلَیَّ أَنْ أَزُورَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ أُخَلِّصَهُ مِنْ ذُنُوبِهِ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی (6)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (7)
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 326
الْحُسَیْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْمُسَیَّبِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ ع (1)
وَ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ (2) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْفَرَارِیِّ (3) عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَمِینٍ الشَّعِیرِیِّ (4) عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْمُسَیَّبِ (5)
وَ رَوَاهُ فِی الْأَمَالِی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی (6)
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (7)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (8).
******
ترجمه:
معلی ابی شهاب گفت: امام حسین به رسول خدا (ص) گفت: ای پدر، کسی که تو را زیارت کند، چه بهره ای خواهد داشت؟ رسول خدا (ص) فرمود: هرکس مرا در حیات یا پس از مرگم زیارت کند، یا پدرت را، یا برادرت را، یا تو را زیارت کند، بر من لازم است که روز قیامت او را زیارت کنم و او را از گناهانش نجات دهم.
19324- 15- (9) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: قُلْتُ
ص: 327
لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا لِمَنْ زَارَ أَحَداً (1) مِنْکُمْ قَالَ کَمَنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ ص.
وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (2) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ بِالسَّنَدِ الْأَوَّلِ (3) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ (4)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ (5)
وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
زید شحام گفت: به امام صادق (ع) گفتم: کسی که یکی از شما (اهل بیت) را زیارت کند، چه بهره ای خواهد داشت؟ امام فرمود: مانند کسی است که رسول خدا (ص) را زیارت کرده است.
19325- 16- (7) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا عَلِیُّ مَنْ زَارَنِی فِی حَیَاتِی أَوْ بَعْدَ مَوْتِی أَوْ زَارَکَ فِی حَیَاتِکَ أَوْ بَعْدَ مَوْتِکَ أَوْ زَارَ ابْنَیْکَ فِی حَیَاتِهِمَا أَوْ بَعْدَ مَوْتِهِمَا ضَمِنْتُ لَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَنْ أُخَلِّصَهُ مِنْ أَهْوَالِهَا وَ شَدَائِدِهَا حَتَّی أُصَیِّرَهُ مَعِی فِی دَرَجَتِی.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (8)
ص: 328
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
محمد بن سنان از محمد بن علی روایت کرده که پیامبر خدا (ص) فرمود: ای علی، هرکس مرا در زندگی یا پس از مرگم زیارت کند، یا تو را در زندگی یا پس از مرگت زیارت کند، یا دو فرزندت را در زندگی یا پس از مرگشان زیارت کند، من تضمین می کنم که در روز قیامت او را از ترس ها و سختی های آن نجات دهم تا اینکه او را در درجه ای که من هستم، قرار دهم.
19326- 17- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ (3) عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: بَیْنَا الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ (4) فِی حَجْرِ رَسُولِ اللَّهِ ص- إِذْ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ یَا أَبَتِ مَا لِمَنْ زَارَکَ بَعْدَ مَوْتِکَ فَقَالَ یَا بُنَیَّ مَنْ أَتَانِی زَائِراً بَعْدَ مَوْتِی فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَتَی أَبَاکَ زَائِراً بَعْدَ مَوْتِهِ فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَتَی أَخَاکَ زَائِراً بَعْدَ مَوْتِهِ فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَتَاکَ زَائِراً بَعْدَ مَوْتِکَ فَلَهُ الْجَنَّةُ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (5)
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) روایت کرده است که فرمود: حسین بن علی در آغوش رسول خدا (ص) بود که سرش را بلند کرد و گفت: ای پدر، کسی که پس از مرگت تو را زیارت کند، چه بهره ای خواهد داشت؟ رسول خدا (ص) فرمود: ای پسرم، هرکس پس از مرگم به زیارت من بیاید، بهشت برای اوست. و هرکس پس از مرگش به زیارت پدرت بیاید، بهشت برای اوست. و هرکس پس از مرگش به زیارت برادرت بیاید، بهشت برای اوست. و هرکس پس از مرگت به زیارت تو بیاید، بهشت برای اوست.
19327- 18- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَعْمَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعَدَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: بَیْنَا الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع قَاعِدٌ فِی حَجْرِ رَسُولِ اللَّهِ ص- ذَاتَ یَوْمٍ إِذْ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ لَهُ یَا أَبَتِ- قَالَ لَبَّیْکَ یَا
ص: 329
بُنَیَّ قَالَ مَا لِمَنْ أَتَاکَ بَعْدَ وَفَاتِکَ زَائِراً لَا یُرِیدُ إِلَّا زِیَارَتَکَ فَقَالَ یَا بُنَیَّ مَنْ أَتَانِی بَعْدَ وَفَاتِی زَائِراً لَا یُرِیدُ إِلَّا زِیَارَتِی فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَتَی أَبَاکَ بَعْدَ وَفَاتِهِ زَائِراً لَا یُرِیدُ إِلَّا زِیَارَتَهُ فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَتَی أَخَاکَ بَعْدَ وَفَاتِهِ زَائِراً لَا یُرِیدُ إِلَّا زِیَارَتَهُ فَلَهُ الْجَنَّةُ- (وَ مَنْ أَتَاکَ بَعْدَ وَفَاتِکَ زَائِراً لَا یُرِیدُ إِلَّا زِیَارَتَکَ فَلَهُ الْجَنَّةُ) (1).
******
ترجمه:
علی بن شعیب از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: حسین بن علی (ع) روزی در آغوش رسول خدا (ص) نشسته بود که سرش را بلند کرد و به او گفت: ای پدر! پیامبر پاسخ داد: بله، ای پسرم. حسین پرسید: کسی که بعد از وفاتت به زیارت تو بیاید و هدفش فقط زیارت تو باشد، چه بهره ای خواهد داشت؟ رسول خدا (ص) فرمود: ای پسرم، هرکس پس از وفاتم به زیارتم بیاید و هدفش تنها زیارت من باشد، بهشت برای اوست. و هرکس بعد از وفات پدرت به زیارت او بیاید و هدفش تنها زیارت او باشد، بهشت برای اوست. و هرکس بعد از وفات برادرت به زیارت او بیاید و هدفش تنها زیارت او باشد، بهشت برای اوست. (و هرکس بعد از وفات تو به زیارتت بیاید و هدفش تنها زیارت تو باشد، بهشت برای اوست.)
19328- 19- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْفَارِسِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُعَلَّی بْنِ جَعْفَرٍ (3) قَالَ: قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ ع یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لِمَنْ زَارَکَ (4) فَقَالَ مَنْ زَارَنِی حَیّاً أَوْ مَیِّتاً أَوْ زَارَ أَبَاکَ حَیّاً أَوْ مَیِّتاً أَوْ زَارَ أَخَاکَ حَیّاً أَوْ مَیِّتاً أَوْ زَارَکَ حَیّاً أَوْ مَیِّتاً کَانَ حَقّاً عَلَیَّ أَنْ أَسْتَنْقِذَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
معلی بن جعفر روایت کرده که امام حسن بن علی (ع) فرمود: ای رسول خدا، کسی که تو را زیارت کند، چه بهره ای خواهد داشت؟ پیامبر (ص) فرمود: هرکس مرا در حیات یا پس از مرگم زیارت کند، یا پدرت را در حیات یا پس از مرگش زیارت کند، یا برادرت را در حیات یا پس از مرگش زیارت کند، یا تو را در حیات یا پس از مرگت زیارت کند، بر من لازم است که او را در روز قیامت نجات دهم.
19329- 20- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یُوسُفَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْحَرَّانِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا لِمَنْ زَارَ (6) الْحُسَیْنَ ع- قَالَ مَنْ أَتَاهُ وَ زَارَهُ وَ صَلَّی عِنْدَهُ رَکْعَتَیْنِ کُتِبَتْ لَهُ حَجَّةٌ مَبْرُورَةٌ فَإِنْ صَلَّی عِنْدَهُ أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ کُتِبَتْ لَهُ حَجَّةٌ وَ عُمْرَةٌ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ کَذَلِکَ کُلُّ (7) مَنْ زَارَ إِمَاماً مُفْتَرَضَةً طَاعَتُهُ قَالَ وَ کَذَلِکَ کُلُّ مَنْ زَارَ إِمَاماً مُفْتَرَضَةً طَاعَتُهُ.
******
ترجمه:
ابوعبدالله حرّانی گفت: به امام صادق (ع) گفتم: کسی که امام حسین (ع) را زیارت کند، چه بهره ای خواهد داشت؟ امام فرمود: هرکس به زیارت او برود و نزد قبرش دو رکعت نماز بخواند، برای او یک حج مقبول نوشته می شود. و اگر چهار رکعت نماز بخواند، برای او یک حج و یک عمره نوشته می شود. گفتم: فدایت شوم، آیا این حکم برای هر کسی که امامی را زیارت کند و اطاعت او واجب است، صدق می کند؟ امام فرمود: بله، همین طور است برای هر کسی که امامی را که اطاعتش واجب است، زیارت کند.
ص: 330
19330- 21- (1) وَ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْقَزْوِینِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَبَشِیٍّ (2) عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی غُنْدَرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص بَکَی بُکَاءً شَدِیداً فَقَالَ لَهُ الْحُسَیْنُ ع لِمَ بَکَیْتَ قَالَ أَخْبَرَنِی جَبْرَئِیلُ أَنَّکُمْ قَتْلَی وَ مَصَارِعَکُمْ شَتَّی فَقَالَ لَهُ یَا أَبَتِ فَمَا لِمَنْ یَزُورُ قُبُورَنَا عَلَی تَشَتُّتِهَا فَقَالَ یَا بُنَیَّ أُولَئِکَ طَوَائِفُ مِنْ أُمَّتِی یَزُورُونَکُمْ یَلْتَمِسُونَ بِذَلِکَ الْبَرَکَةَ وَ حَقِیقٌ عَلَیَّ أَنْ آتِیَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- فَأُخَلِّصَهُمْ (3) مِنْ أَهْوَالِ السَّاعَةِ مِنْ ذُنُوبِهِمْ وَ یُسْکِنُهُمُ اللَّهُ الْجَنَّةَ.
******
ترجمه:
جابر از امام باقر (ع) روایت کرده است که امام علی (ع) در حدیثی فرمود: رسول خدا (ص) گریه شدیدی کرد. امام حسین (ع) به او گفت: چرا گریه می کنی؟ پیامبر (ص) فرمود: جبرئیل به من خبر داده که شما کشته خواهید شد و محل شهادت های شما پراکنده است. امام حسین (ع) گفت: ای پدر، پس کسی که قبور ما را با وجود پراکندگی آن ها زیارت کند، چه بهره ای خواهد داشت؟ پیامبر (ص) فرمود: ای پسرم، آنان گروه هایی از امت من هستند که شما را زیارت می کنند و به دنبال برکت هستند. بر من واجب است که در روز قیامت به نزد آن ها بیایم و آن ها را از ترس های آن ساعت و از گناهانشان نجات دهم، و خداوند آن ها را در بهشت جای خواهد داد.
19331- 22- (4) وَ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْجِعَابِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بِشْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: زُرْتُ قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- فَلَمَّا قَدِمْتُ جَاءَنِی أَبُو جَعْفَرٍ ع- فَقَالَ (5) أَبْشِرْ یَا حُمْرَانُ- فَمَنْ زَارَ قَبْرَ (6) شُهَدَاءِ آلِ مُحَمَّدٍ ع- یُرِیدُ اللَّهَ بِذَلِکَ وَ صِلَةَ نَبِیِّهِ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ.
******
ترجمه:
حمران بن أعین گفت: قبر حسین بن علی (ع) را زیارت کردم. وقتی بازگشتم، امام باقر (ع) نزد من آمد و فرمود: مژده باد بر تو، ای حمران! هرکس قبر شهدای آل محمد (ع) را زیارت کند و با این زیارت قصد نزدیکی به خدا و پیوند با پیامبرش را داشته باشد، از گناهانش پاک می شود، مانند روزی که مادرش او را به دنیا آورد.
19332- 23- (7) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 331
یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا مِنْهُمْ أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یَحْیَی وَ کَانَ خَادِماً لِأَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع (1) رَفَعَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ زَارَنِی أَوْ زَارَ أَحَداً مِنْ ذُرِّیَّتِی زُرْتُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَأَنْقَذْتُهُ مِنْ أَهْوَالِهَا.
وَ قَدْ رَوَی ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ أَکْثَرَ الْأَحَادِیثِ السَّابِقَةِ وَ الْآتِیَةِ.
******
ترجمه:
یحیی، که خادم امام جواد (ع) بود، از محمد بن علی بن حسین (ع) روایت کرده است که رسول خدا (ص) فرمود: هر کس مرا یا یکی از فرزندانم را زیارت کند، من در روز قیامت او را زیارت خواهم کرد و او را از ترس ها و دشواری های آن روز نجات خواهم داد.
19333- 24- (2) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: مَنْ زَارَنَا بَعْدَ مَمَاتِنَا فَکَأَنَّمَا زَارَنَا فِی حَیَاتِنَا الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : کسیکه بعد مماتمان ما را زیارت کند مثل اینسکه ما را درزمان حیاتمان زیارت کرده باشد .
19334- 25- (3) قَالَ وَ قَالَ ع مَنْ زَارَ إِمَاماً مُفْتَرَضَ الطَّاعَةِ (4) وَ صَلَّی عِنْدَهُ أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ حَجَّةً وَ عُمْرَةً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمود: هرکس امامی که اطاعتش واجب است را زیارت کند و در نزد او چهار رکعت نماز بخواند، خداوند برای او یک حج و یک عمره می نویسد.
(7) 3 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ إِجْبَارِ الْوَالِی النَّاسَ عَلَیْهَا وَ وُجُوبِهَا کِفَایَةً کُلَّ سَنَةٍ
******
ترجمه:
19335- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 332
مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مَا لِمَنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ ص- مُتَعَمِّداً قَالَ الْجَنَّةُ (1).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ قَاصِداً بَدَلَ قَوْلِهِ مُتَعَمِّداً (2).
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ بِأَسَانِیدَ کَثِیرَةٍ وَ أَلْفَاظٍ مُخْتَلِفَةٍ (3).
******
ترجمه:
ابن ابی نجران گفت: به امام باقر (ع) گفتم: کسی که با قصد و نیت به زیارت رسول خدا (ص) برود، چه بهره ای خواهد داشت؟ امام فرمود: بهشت.
19336- 2- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبَانٍ عَنِ السِّنْدِیِّ (5) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَتَانِی زَائِراً کُنْتُ شَفِیعَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
سندی از امام صادق (ع) روایت کرده که پیامبر خدا (ص) فرمود: هرکس به زیارت من بیاید، من شفیع او در روز قیامت خواهم بود.
19337- 3- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ عَنْ أَبِی حُجْرٍ الْأَسْلَمِیِّ (8) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَتَی مَکَّةَ حَاجّاً وَ لَمْ یَزُرْنِی إِلَی الْمَدِینَةِ جَفَوْتُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ مَنْ أَتَانِی زَائِراً وَجَبَتْ لَهُ
ص: 333
شَفَاعَتِی وَ مَنْ وَجَبَتْ لَهُ شَفَاعَتِی وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ مَاتَ فِی أَحَدِ الْحَرَمَیْنِ مَکَّةَ وَ الْمَدِینَةِ- لَمْ یُعْرَضْ وَ لَمْ یُحَاسَبْ وَ مَنْ مَاتَ مُهَاجِراً إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حُشِرَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَعَ أَصْحَابِ بَدْرٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی حُجْرٍ الْأَسْلَمِیِّ (1)
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ (2).
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
ابو حجر اسلمی از امام صادق (ع) روایت کرده است که پیامبر خدا (ص) فرمود: هرکس به مکه برای انجام حج بیاید و به زیارت من در مدینه نرود، در روز قیامت از او کناره گیری می کنم. و هرکس به زیارت من بیاید، شفاعت من بر او واجب می شود و هرکس شفاعت من بر او واجب شود، بهشت بر او واجب خواهد بود. و هرکس در یکی از دو حرم (مکه یا مدینه) بمیرد، مورد محاسبه و عرضه قرار نمی گیرد. و هرکس در راه خدا مهاجرت کند، در روز قیامت با اصحاب بدر محشور خواهد شد.
19338- 4- (4) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ یَسَارٍ قَالَ: حَجَجْنَا فَمَرَرْنَا بِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ حَاجَّ بَیْتِ اللَّهِ وَ زُوَّارَ قَبْرِ نَبِیِّهِ ص- وَ شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ هَنِیئاً لَکُمْ.
******
ترجمه:
یحیی بن یسار گفت: ما حج انجام دادیم و از کنار امام صادق (ع) گذشتیم. امام فرمود: حجاج خانه خدا و زیارت کنندگان قبر پیامبر (ص) و شیعیان آل محمد، به شما تبریک می گویم.
19339- 5- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَلَمَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ مَالِکٍ النَّخَعِیِّ (6) عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی یَحْیَی عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ (7) عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: مَنْ زَارَنِی فِی حَیَاتِی وَ بَعْدَ مَوْتِی کَانَ فِی جِوَارِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
صفوان بن سلیمان از پیامبر خدا (ص) نقل کرده است که فرمود: هرکس در زندگی من و پس از مرگم به زیارت من بیاید، در روز قیامت در جوار من خواهد بود.
ص: 334
19340- 6- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا لِمَنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ ص- قَالَ کَمَنْ زَارَ اللَّهَ فَوْقَ عَرْشِهِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (2)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ کَذَا الثَّالِثُ إِلَی قَوْلِهِ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ أَقُولُ: یَعْنِی أَنَّ لِزَائِرِهِ مِنَ الثَّوَابِ وَ الْأَجْرِ کَمَنْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَی سَمَائِهِ وَ أَدْنَاهُ مِنْ عَرْشِهِ وَ أَرَاهُ مِنْ خَاصَّةِ مَلَکُوتِهِ مَا بِهِ تَوْکِیدُ کَرَامَتِهِ وَ لَیْسَ عَلَی مُقْتَضَی التَّشْبِیهِ ذَکَرَهُ الشَّیْخُ (4) وَ الصَّدُوقُ (5) وَ غَیْرُهُمَا (6).
******
ترجمه:
زید شحام گفت: به امام صادق (ع) گفتم: کسی که به زیارت پیامبر خدا (ص) برود، چه بهره ای خواهد داشت؟ امام فرمود: همانند کسی است که به زیارت خدا بر روی عرش رفته باشد. من می گویم: این بدین معناست که پاداش و اجر زائر پیامبر (ص) مانند کسی است که خداوند او را به آسمان های خود بالا برده و به نزدیک عرش خود آورده و او را از خصوصیات ملکوتی خود آگاه ساخته است، به طوری که کرامت او تأکید می شود و این تشبیه به معنای واقعی آن نیست، همانطور که شیخ ذکر کرده است.
19341- 7- (7) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (8) قَالَ: إِنَّ زِیَارَةَ قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ ص تَعْدِلُ حَجَّةً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص مَبْرُورَةً.
******
ترجمه:
جمیل بن صالح از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: زیارت قبر پیامبر خدا (ص) معادل یک حج با پیامبر خدا (ص) و حج مقبول است.
ص: 335
19342- 8- (1) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ ع مَنْ زَارَنِی فِی حَیَاتِی أَوْ بَعْدَ مَوْتِی کَانَ فِی جِوَارِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
محمد بن محمد مفید در "المقنعه" نقل کرده است که امام (ع) فرمود: هرکس در زندگی من و پس از مرگم به زیارت من بیاید، در روز قیامت در جوار من خواهد بود.
19343- 9- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ: مَنْ زَارَنِی حَیّاً أَوْ مَیِّتاً کُنْتُ لَهُ شَفِیعاً یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (3) وَ فِی أَحَادِیثِ وُجُوبِ الْحَجِّ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5) وَ یُفْهَمُ مِنْ تِلْکَ الْأَحَادِیثِ الْوُجُوبُ الْکِفَائِیُّ کَمَا تَقَدَّمَ هُنَاکَ (6) وَ یَأْتِی مِثْلُهُ.
******
ترجمه:
مسعدة بن صدقة از جعفر بن محمد (ع) نقل کرده است که از پدرش (ع) شنیده است که پیامبر خدا (ص) فرمود: هرکس در زندگی من و یا پس از مرگم به زیارت من بیاید، من شفیع او در روز قیامت خواهم بود.
ص: 336
(1) 4 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ النَّبِیِّ ص وَ لَوْ مِنْ بَعِیدٍ وَ التَّسْلِیمِ عَلَیْهِ وَ الصَّلَاةِ عَلَیْهِ
******
ترجمه:
19344- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عِیسَی بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُؤَدِّبِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ هُشَیْمٍ (3) عَنْ مُوسَی بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ زَارَ قَبْرِی بَعْدَ مَوْتِی کَانَ کَمَنْ هَاجَرَ إِلَیَّ فِی حَیَاتِی فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِیعُوا فَابْعَثُوا إِلَیَّ السَّلَامَ (4) فَإِنَّهُ یَبْلُغُنِی.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (5).
******
ترجمه:
موسی بن اسماعیل بن موسی بن جعفر از پدرش و او از اجدادش (ع) نقل کرده است که پیامبر خدا (ص) فرمود: هرکس پس از مرگ من به زیارت قبر من بیاید، مانند کسی است که در زندگی من به هجرت آمده باشد. و اگر نتوانید، پس به من سلام بفرستید، چرا که سلام شما به من می رسد.
19345- 2- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع صَلُّوا إِلَی جَنْبِ قَبْرِ النَّبِیِّ ص- وَ إِنْ کَانَتْ صَلَاةُ الْمُؤْمِنِینَ تَبْلُغُهُ أَیْنَمَا کَانُوا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
معاویه بن وهب نقل کرده است که ابو عبدالله (ع) فرمود: به کنار قبر پیامبر خدا (ص) صلوات بفرستید، و اگرچه صلوات مؤمنان درهر جا که باشند، به پیامبر خدا (ص) می رسد.
ص: 337
19346- 3- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَهُمْ مُرُّوا بِالْمَدِینَةِ فَسَلِّمُوا عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- (2) وَ إِنْ کَانَتِ الصَّلَاةُ تَبْلُغُهُ مِنْ بَعِیدٍ.
وَ فِی نُسْخَةٍ وَ إِنْ کَانَ السَّلَامُ یَبْلُغُهُ مِنْ بَعِیدٍ
******
ترجمه:
اسحاق بن عمار نقل کرده است که ابو عبدالله (ع) به آنان فرمود: به مدینه بروید و به پیامبر خدا (ص) سلام برسانید، و اگرچه صلوات از دور به او می رسد.
ودرنسخه دیگری آمده : اگرچه سلام ازراه دوربه ایشان می رسد .
19347- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَسَدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی بَکْرٍ الْوَاسِطِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یُوسُفَ الْجَارُودِیِّ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ الْفَزَارِیِّ عَنْ سُفْیَانَ الثَّوْرِیِّ وَ الْأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ زَاذَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِکَةً سَیَّاحِینَ فِی الْأَرْضِ یُبَلِّغُونِّی عَنْ أُمَّتِیَ السَّلَامَ.
******
ترجمه:
عبدالله بن مسعود نقل کرده است که پیامبر خدا (ص) فرمود: «برای خدا ملائکه ای هستند که در زمین سفر می کنند و سلام امت من را به من می رسانند.»
19348- 5- (4) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْبَزَوْفَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ (5) عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِی عَاصِمٍ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ سَلَّمَ عَلَیَّ فِی شَیْ ءٍ مِنَ الْأَرْضِ أُبْلِغْتُهُ وَ مَنْ سَلَّمَ عَلَیَّ عِنْدَ الْقَبْرِ سَمِعْتُهُ.
******
ترجمه:
عیسی بن عبدالله از پدرش و او از جدش نقل کرده است که امیرالمؤمنین (ع) گفت: پیامبر خدا (ص) فرمود: «کسی که به من سلام دهد در هر جایی از زمین، سلام او به من رسانده می شود و کسی که در کنار قبر من سلام دهد، من آن را می شنوم.»
19349- 6- (6) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 338
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: أَمَرَنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَنْ أُکْثِرَ الصَّلَاةَ فِی مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص مَا اسْتَطَعْتُ وَ قَالَ إِنَّکَ لَا تَقْدِرُ عَلَیْهِ کُلَّمَا شِئْتَ وَ قَالَ لِی تَأْتِی قَبْرَ رَسُولِ اللَّهِ ص قُلْتُ نَعَمْ قَالَ أَمَا إِنَّهُ یَسْمَعُکَ مِنْ قَرِیبٍ وَ یَبْلُغُهُ عَنْکَ إِذَا کُنْتَ نَائِیاً.
******
ترجمه:
ابو بکر حضرمی گفت: ابو عبد الله (ع) به من دستور داد که تا حد امکان در مسجد پیامبر (ص) نماز بیشتری بخوانم و گفت: «تو نمی توانی همیشه این کار را انجام دهی.» و به من گفت: «به قبر پیامبر (ص) میروی ؟.» گفتم: «بله.» گفت: «بدان که او (ص) صدای تو را از نزدیک می شنود و حتی اگر دور باشی، پیام تو به او می رسد.»
19350- 7- (1) بِالْإِسْنَادِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی زِدْتُ جَمَّالِی دِینَارَیْنِ أَوْ ثَلَاثَةً عَلَی أَنْ یَمُرَّ بِی عَلَی الْمَدِینَةِ- فَقَالَ قَدْ أَحْسَنْتَ مَا أَیْسَرَ هَذَا تَأْتِی قَبْرَ رَسُولِ اللَّهِ ص (وَ تُسَلِّمُ عَلَیْهِ) (2) أَمَا إِنَّهُ یَسْمَعُکَ مِنْ قَرِیبٍ وَ یَبْلُغُهُ عَنْکَ مِنْ بَعِیدٍ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ طَاوُسٍ فِی (مِصْبَاحِ الزَّائِرِ) (3)
وَ کَذَا جُمْلَةٌ مِنَ الْأَحَادِیثِ السَّابِقَةِ وَ الْآتِیَةِ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
عامر بن عبد الله گفت: به ابو عبد الله (ع) گفتم: «من مقداری پول اضافی به جملی داده ام که به من کمک کند تا به مدینه بروم.» او پاسخ داد: «کار خوبی کرده ای؛ چه آسان است که به قبر پیامبر (ص) بروی و به او سلام کنی. بدان که او (ص) صدای تو را از نزدیک می شنود و حتی اگر دور باشی، پیام تو به او می رسد.»
ص: 339
(1) 5 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْلِیمِ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص کُلَّمَا دَخَلَ الْإِنْسَانُ الْمَسْجِدَ أَوْ خَرَجَ مِنْهُ وَ کَرَاهَةِ الْمُرُورِ فِیهِ بِغَیْرِ تَسْلِیمٍ عَلَیْهِ وَ دُنُوٍّ مِنْهُ
******
ترجمه:
19351- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْمَمَرِّ فِی مُؤَخَّرِ مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ لَا أُسَلِّمَ عَلَی النَّبِیِّ ص- فَقَالَ لَمْ یَکُنْ أَبُو الْحَسَنِ ع یَصْنَعُ ذَلِکَ قُلْتُ فَیَدْخُلُ الْمَسْجِدَ فَیُسَلِّمُ مِنْ بَعِیدٍ وَ لَا یَدْنُو مِنَ الْقَبْرِ فَقَالَ لَا ثُمَّ قَالَ سَلِّمْ عَلَیْهِ حِینَ تَدْخُلُ وَ حِینَ تَخْرُجُ وَ مِنْ بَعِیدٍ.
******
ترجمه:
صفوان بن یحیی روایت می کند: از امام کاظم (ع) پرسیدم: اگر از پشت مسجد پیامبر (ص) عبور کنم و بر پیامبر (ص) سلام نکنم، حکم چیست؟ ایشان فرمودند: امام کاظم (ع) چنین کاری نمی کرد. گفتم: آیا وارد مسجد می شد و از دور سلام می کرد بدون اینکه نزدیک قبر شود؟ فرمودند: نه. سپس فرمود: وقتی وارد می شوی و وقتی خارج می شوی، از دور سلام کن.
19352- 2- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ فَإِذَا دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ فَصَلِّ عَلَی النَّبِیِّ ص- وَ إِذَا خَرَجْتَ فَاصْنَعْ مِثْلَ ذَلِکَ وَ أَکْثِرْ مِنَ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ الرَّسُولِ ص.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار روایت می کند: امام صادق (ع) در حدیثی فرمودند: هنگامی که وارد مسجد (پیامبر) شدی، بر پیامبر (ص) درود بفرست، و زمانی که خارج می شوی نیز همین کار را انجام بده. همچنین در مسجد پیامبر (ص) زیاد نماز بخوان.
ص: 340
(1) 6 بَابُ کَیْفِیَّةِ زِیَارَةِ النَّبِیِّ ص وَ آدَابِهَا وَ الدُّعَاءِ عِنْدَ قَبْرِهِ
******
ترجمه:
19353- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا دَخَلْتَ الْمَدِینَةَ- فَاغْتَسِلْ قَبْلَ أَنْ تَدْخُلَهَا أَوْ حِینَ تَدْخُلُهَا ثُمَّ تَأْتِی قَبْرَ النَّبِیِّ ص (3) فَتُسَلِّمُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- ثُمَّ تَقُومُ عِنْدَ الْأُسْطُوَانَةِ الْمُقَدَّمَةِ مِنْ جَانِبِ الْقَبْرِ الْأَیْمَنِ عِنْدَ رَأْسِ الْقَبْرِ- عِنْدَ زَاوِیَةِ الْقَبْرِ وَ أَنْتَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَ مَنْکِبُکَ الْأَیْسَرُ إِلَی جَانِبِ الْقَبْرِ- وَ مَنْکِبُکَ الْأَیْمَنُ مِمَّا یَلِی الْمِنْبَرَ- فَإِنَّهُ مَوْضِعُ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ تَقُولُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ رَسُولُ اللَّهِ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ- وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسَالاتِ رَبِّکَ وَ نَصَحْتَ لِأُمَّتِکَ وَ جَاهَدْتَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ عَبَدْتَ اللَّهَ حَتَّی أَتَاکَ الْیَقِینُ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ أَدَّیْتَ الَّذِی عَلَیْکَ مِنَ الْحَقِّ وَ أَنَّکَ قَدْ رَؤُفْتَ بِالْمُؤْمِنِینَ وَ غَلُظْتَ عَلَی الْکَافِرِینَ فَبَلَغَ اللَّهُ بِکَ أَفْضَلَ شَرَفِ مَحَلِّ الْمُکْرَمِینَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی اسْتَنْقَذَنَا بِکَ مِنَ الشِّرْکِ وَ الضَّلَالَةِ اللَّهُمَّ فَاجْعَلْ صَلَوَاتِکَ وَ صَلَوَاتِ مَلَائِکَتِکَ الْمُقَرَّبِینَ وَ عِبَادِکَ الصَّالِحِینَ وَ أَنْبِیَائِکَ الْمُرْسَلِینَ وَ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ وَ مَنْ سَبَّحَ لَکَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ مِنَ الْأَوَّلَیْنِ وَ الْآخَرِینَ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ وَ نَبِیِّکَ وَ أَمِینِکَ وَ نَجِیِّکَ
ص: 341
وَ حَبِیبِکَ وَ صَفِیِّکَ وَ خَاصَّتِکَ وَ صَفْوَتِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ اللَّهُمَّ أَعْطِهِ (1) الدَّرَجَةَ وَ الْوَسِیلَةَ مِنَ الْجَنَّةِ- وَ ابْعَثْهُ مَقَاماً مَحْمُوداً یَغْبِطُهُ بِهِ الْأَوَّلُونَ وَ الْآخِرُونَ اللَّهُمَّ إِنَّکَ قُلْتَ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ- لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحِیماً (2) وَ إِنِّی أَتَیْتُ نَبِیَّکَ مُسْتَغْفِراً تَائِباً مِنْ ذُنُوبِی وَ إِنِّی أَتَوَجَّهُ بِکَ إِلَی اللَّهِ رَبِّی وَ رَبِّکَ لِیَغْفِرَ (3) ذُنُوبِی- وَ إِنْ کَانَتْ لَکَ حَاجَةٌ فَاجْعَلْ قَبْرَ النَّبِیِّ ص- خَلْفَ کَتِفَیْکَ وَ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَ ارْفَعْ یَدَیْکَ وَ سَلْ (4) حَاجَتَکَ فَإِنَّکَ أَحْرَی أَنْ تُقْضَی إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ وَ الْحَسَنِ (5) عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (6)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام صادق (ع) روایت می کند: هنگامی که وارد مدینه شدی، قبل از ورود یا هنگام ورود غسل کن. سپس به سوی قبر پیامبر (ص) برو و به رسول خدا (ص) سلام کن. بعد در نزدیکی ستون مقدمه که در سمت راست قبر است، در کنار سر قبر بایست. در آنجا در حالیکه رو به قبله هستی، شانه چپت به سمت قبر و شانه راستت به طرف منبر باشد؛ زیرا آنجا محل سر رسول خدا (ص) است. سپس بگو: «گواهی می دهم که هیچ معبودی جز خداوند نیست، یگانه است و شریک ندارد. و گواهی می دهم که محمد بنده و رسول اوست. و گواهی می دهم که تو رسول خدا هستی و محمد بن عبدالله هستی. و گواهی می دهم که تو پیام های پروردگارت را رساندی و به امتت خیرخواهی کردی و در راه خدا جهاد نمودی و تا یقین (مرگ) فرا رسید، خدا را عبادت کردی، با حکمت و موعظه نیکو. تو آنچه از حق بر تو بود را ادا کردی و نسبت به مؤمنان مهربان بودی و بر کافران سختگیر. خداوند به تو بالاترین درجات را در میان بزرگواران عطا کرد. سپاس خداوندی را که ما را به واسطه تو از شرک و گمراهی نجات داد. خدایا، درودهایت و درودهای فرشتگان مقرب، بندگان شایسته ات، پیامبران فرستاده ات، و اهل آسمان ها و زمین ها و همه کسانی که تو را، ای پروردگار جهانیان، از اولین و آخرین، تسبیح می گویند، بر محمد بنده و رسولت، پیامبر، امین، نجی، محبوب، برگزیده، خاص و پسندیده ات از میان خلقت نازل کن. خدایا، به او درجه و وسیله ای از بهشت عطا فرما و او را در مقامی ستوده که مورد غبطه اولین و آخرین است، مبعوث کن. خدایا، تو گفتی: اگر آنان که به خود ظلم کرده اند به سوی تو می آمدند و از خدا طلب آمرزش می کردند و پیامبر هم برایشان طلب آمرزش می کرد، قطعاً خداوند را توبه پذیر و مهربان می یافتند (آیه 64 سوره نساء). و من به سوی پیامبر تو آمده ام، طلب آمرزش کننده و توبه کننده از گناهانم. و من به واسطه تو به سوی خدا، پروردگار خود و پروردگار تو، روی آورده ام تا گناهانم را بیامرزد.»
اگر حاجتی داری، قبر پیامبر (ص) را پشت سرت قرار ده و رو به قبله کن، دست هایت را بلند کن و حاجتت را بخواه، زیرا در این حالت، امید بیشتری برای برآورده شدن آن است، اگر خدا بخواهد.
19354- 2- (8) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ: کَانَ (9) عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ
ص: 342
صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمَا- یَقِفُ عَلَی قَبْرِ النَّبِیِّ ص فَیُسَلِّمُ عَلَیْهِ وَ یَشْهَدُ لَهُ بِالْبَلَاغِ وَ یَدْعُو بِمَا حَضَرَهُ ثُمَّ یُسْنِدُ ظَهْرَهُ إِلَی الْمَرْوَةِ الْخَضْرَاءِ الدَّقِیقَةِ الْعَرْضِ مِمَّا یَلِی الْقَبْرَ وَ یَلْتَزِقُ بِالْقَبْرِ- وَ یُسْنِدُ ظَهْرَهُ إِلَی الْقَبْرِ وَ یَسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةَ فَیَقُولُ اللَّهُمَّ إِلَیْکَ أَلْجَأْتُ ظَهْرِی وَ إِلَی قَبْرِ نَبِیِّکَ (1) مُحَمَّدٍ ص- عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ أَسْنَدْتُ ظَهْرِی وَ الْقِبْلَةَ الَّتِی رَضِیتَ لِمُحَمَّدٍ ص اسْتَقْبَلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَصْبَحْتُ لَا أَمْلِکُ لِنَفْسِی خَیْرَ مَا أَرْجُو وَ لَا أَدْفَعُ عَنْهَا شَرَّ مَا أَحْذَرُ عَلَیْهَا وَ أَصْبَحَتِ الْأُمُورُ بِیَدِکَ فَلَا فَقِیرَ أَفْقَرُ مِنِّی رَبِّ (2) إِنِّی لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ فَقِیرٌ اللَّهُمَّ ارْدُدْنِی مِنْکَ بِخَیْرٍ فَإِنَّهُ لَا رَادَّ لِفَضْلِکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ أَنْ تُبَدِّلَ اسْمِی أَوْ تُغَیِّرَ جِسْمِی أَوْ تُزِیلَ نِعْمَتَکَ عِنْدِی اللَّهُمَّ کَرِّمْنِی بِالتَّقْوَی (3) وَ جَمِّلْنِی بِالنِّعَمِ وَ اعْمُرْنِی بِالْعَافِیَةِ (4) وَ ارْزُقْنِی شُکْرَ الْعَافِیَةِ.
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام موسی کاظم (ع) از پدرش و او از جدش نقل می کند: امام زین العابدین (ع) بر سر قبر پیامبر (ص) می ایستاد و به ایشان سلام می کرد و به پیامبر (ص) شهادت می داد که رسالت خود را به درستی انجام داده است. سپس هر دعایی که به ذهنش می رسید می خواند. بعد از آن، پشت خود را به سنگ سبز نازکی که در نزدیکی قبر بود تکیه می داد و به قبر می چسبید و رو به قبله می ایستاد و می گفت:
«خدایا، به تو پناه آورده ام و به قبر پیامبرت محمد (ص)، بنده و فرستاده ات، پشت خود را تکیه داده ام و به سوی قبله ای که برای محمد (ص) پسندیدی، روی آورده ام. خدایا، من به صبح رسیده ام در حالی که مالک هیچ یک از خیرهایی که امید دارم نیستم و نمی توانم از خود شری را که از آن می ترسم دفع کنم. همه امور به دست توست. هیچ فقیری از من فقیرتر نیست. پروردگارا، من به خیر و نعمتی که از جانب تو نازل شود محتاجم. خدایا، مرا با خیر و نیکی بازگردان که هیچ کس نمی تواند فضل تو را بازگرداند. خدایا، به تو پناه می برم از اینکه نام مرا تغییر دهی، یا جسمم را دگرگون کنی، یا نعمتی را که به من عطا کرده ای از من بگیری. خدایا، مرا با تقوا گرامی بدار و با نعمت ها زیبا کن، عمرم را با سلامتی طولانی کن و شکر نعمت سلامتی را روزی ام فرما.»
19355- 3- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع کَیْفَ السَّلَامُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- عِنْدَ قَبْرِهِ فَقَالَ قُلِ السَّلَامُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ- السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا حَبِیبَ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا صَفْوَةَ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِینَ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ نَصَحْتَ لِأُمَّتِکَ وَ جَاهَدْتَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ عَبَدْتَهُ حَتَّی أَتَاکَ الْیَقِینُ فَجَزَاکَ اللَّهُ أَفْضَلَ مَا جَزَی نَبِیّاً عَنْ أُمَّتِهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- (6) أَفْضَلَ مَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیمَ- (7) إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.
******
ترجمه:
احمد بن محمد بن ابی نصر روایت می کند: به امام کاظم (ع) گفتم: چگونه بر رسول خدا (ص) در کنار قبرش سلام کنم؟ ایشان فرمودند: بگو:
«سلام بر رسول خدا (ص)،
سلام بر تو ای حبیب خدا،
سلام بر تو ای برگزیده خدا،
سلام بر تو ای امین خدا،
گواهی می دهم که تو به امتت خیرخواهی کردی و در راه خدا جهاد نمودی و او را پرستیدی تا یقین (مرگ) به سراغت آمد. پس خداوند تو را بهترین پاداشی که به پیامبری نسبت به امت خود داده، عطا کند.
خدایا، درود فرست بر محمد و آل محمد، به بهترین صورتی که بر ابراهیم و آل ابراهیم درود فرستادی؛ زیرا تو ستوده و بزرگواری.»
ص: 343
19356- 4- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا فِی حَدِیثٍ أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ ع فِی حُضُورِ الرَّشِیدِ- تَقَدَّمَ إِلَی قَبْرِ النَّبِیِّ ص فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَبَتِ أَسْأَلُ اللَّهَ الَّذِی اصْطَفَاکَ وَ اجْتَبَاکَ وَ هَدَاکَ وَ هَدَی بِکَ أَنْ یُصَلِّیَ عَلَیْکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
علی بن حسان از برخی از اصحاب ما روایت می کند: در حدیثی آمده است که امام کاظم (ع) در حضور هارون الرشید به سوی قبر پیامبر (ص) رفت و فرمود:
«سلام بر تو ای پدر! از خدایی که تو را برگزید و انتخاب کرد و هدایت نمود و دیگران را به واسطه تو هدایت کرد، می خواهم که بر تو درود فرستد.»
19357- 5- (3) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع انْتَهَی إِلَی قَبْرِ النَّبِیِّ ص- فَوَضَعَ یَدَهُ عَلَیْهِ وَ قَالَ أَسْأَلُ اللَّهَ الَّذِی اجْتَبَاکَ وَ اخْتَارَکَ وَ هَدَاکَ وَ هَدَی بِکَ أَنْ یُصَلِّیَ عَلَیْکَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ- یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً (4).
******
ترجمه:
محمد بن مسعود روایت می کند: امام صادق (ع) را دیدم که به قبر پیامبر (ص) نزدیک شد، دستش را روی آن گذاشت و گفت:
«از خدایی که تو را برگزید و انتخاب کرد و هدایت نمود و دیگران را به واسطه تو هدایت کرد، می خواهم که بر تو درود فرستد.» سپس فرمود:
«به راستی که خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود می فرستند، ای کسانی که ایمان آورده اید، بر او درود بفرستید و با تسلیم کامل سلام بگویید.» (آیه 56 سوره احزاب).
(6) 7 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِتْیَانِ الْمِنْبَرِ وَ الرَّوْضَةِ وَ مَقَامِ النَّبِیِّ ص وَ اسْتِلَامِهَا وَ التَّبَرُّکِ بِهَا وَ الصَّلَاةِ فِیهَا
******
ترجمه:
19358- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ
ص: 344
وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا فَرَغْتَ مِنَ الدُّعَاءِ عِنْدَ قَبْرِ النَّبِیِّ ص- فَائْتِ الْمِنْبَرَ فَامْسَحْهُ بِیَدِکَ وَ خُذْ بِرُمَّانَتَیْهِ وَ هُمَا السُّفْلَاوَانِ وَ امْسَحْ عَیْنَیْکَ وَ وَجْهَکَ بِهِ فَإِنَّهُ یُقَالُ إِنَّهُ شِفَاءٌ لِلْعَیْنِ وَ قُمْ عِنْدَهُ فَاحْمَدِ اللَّهَ وَ أَثْنِ عَلَیْهِ وَ سَلْ حَاجَتَکَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ مَا بَیْنَ قَبْرِی وَ مِنْبَرِی (1) رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ- وَ مِنْبَرِی عَلَی تُرْعَةٍ مِنْ تُرَعِ الْجَنَّةِ- وَ التُّرْعَةُ هِیَ الْبَابُ الصَّغِیرُ- ثُمَّ تَأْتِی مَقَامَ النَّبِیِّ ص فَتُصَلِّی فِیهِ مَا بَدَا لَکَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
وقتی دعایت در کنار قبر پیامبر (ص) به پایان رسید، به سمت منبر برو و آن را با دستت لمس کن و دو دستگیره ی پایینی آن را بگیر. سپس چشمان و صورتت را با آن لمس کن، زیرا گفته می شود که این کار درمانی برای چشم هاست. سپس در کنار منبر بایست و خدا را حمد و ستایش کن و حاجت خود را بخواه. زیرا رسول خدا (ص) فرمود: “میان قبر من و منبرم باغی از باغ های بهشت است و منبرم بر یکی از دروازه های بهشت قرار دارد.” و 'ترعة' به معنای درب کوچک است. سپس به مقام پیامبر (ص) برو و هر چقدر که می خواهی در آنجا نماز بخوان.
19359- 2- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ (4) عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا بَیْنَ بَیْتِی وَ مِنْبَرِی رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ- وَ مِنْبَرِی عَلَی تُرْعَةٍ مِنْ تُرَعِ الْجَنَّةِ- وَ قَوَائِمُ مِنْبَرِی رُتَبٌ (5) فِی الْجَنَّةِ- قَالَ قُلْتُ: هِیَ رَوْضَةٌ الْیَوْمَ قَالَ نَعَمْ إِنَّهُ لَوْ کُشِفَ الْغِطَاءُ لَرَأَیْتُمْ.
******
ترجمه:
ابوبکر حضرمی از امام صادق (ع) روایت می کند که رسول خدا (ص) فرمود:
«میان خانه من و منبرم، باغی از باغ های بهشت است و منبرم بر یکی از دروازه های بهشت قرار دارد و پایه های منبر من در بهشت از جایگاه های رفیعی برخوردار است.»
راوی پرسید: «آیا امروز هم آنجا باغی از باغ های بهشت است؟» امام (ع) پاسخ داد: «بله، اگر پرده از دیدگان برداشته شود، آن را خواهید دید.»
19360- 3- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ مُرَازِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَمَّا یَقُولُ النَّاسُ فِی الرَّوْضَةِ- فَقَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِیمَا بَیْنَ بَیْتِی وَ مِنْبَرِی- رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ- وَ مِنْبَرِی عَلَی تُرْعَةٍ مِنْ تُرَعِ الْجَنَّةِ- فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا حَدُّ
ص: 345
الرَّوْضَةِ- فَقَالَ بُعْدُ أَرْبَعِ أَسَاطِینَ مِنَ الْمِنْبَرِ إِلَی الظِّلَالِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مِنَ الصَّحْنِ فِیهَا شَیْ ءٌ قَالَ لَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الصَّلَاةِ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
مُرَازِم از امام صادق (ع) پرسید: مردم چه می گویند درباره روضة؟ امام (ع) فرمود:
«رسول خدا (ص) فرموده است: میان خانه من و منبرم، باغی از باغ های بهشت است و منبرم بر یکی از دروازه های بهشت قرار دارد.»
مُرَازِم پرسید: «حدود روضة چیست؟» امام (ع) پاسخ داد: «فاصله چهار پایه از منبر تا سایه بان.»
سپس مُرَازِم پرسید: «آیا در صحن روضة چیزی هست؟» امام (ع) فرمود: «نه.»
(3) 8 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِتْیَانِ مَقَامِ جَبْرَئِیلَ ع وَ الدُّعَاءِ فِیهِ خُصُوصاً الْحَائِضَ لِلطُّهْرِ
******
ترجمه:
19361- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ائْتِ مَقَامَ جَبْرَئِیلَ ع وَ هُوَ تَحْتَ الْمِیزَابِ- فَإِنَّهُ کَانَ مَقَامَهُ إِذَا اسْتَأْذَنَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص فَقُلْ أَیْ جَوَادُ أَیْ کَرِیمُ أَیْ قَرِیبُ أَیْ بَعِیدُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ- وَ أَنْ (5) تَرُدَّ عَلَیَّ نِعْمَتَکَ قَالَ وَ ذَلِکَ مَقَامٌ لَا تَدْعُو فِیهِ حَائِضٌ تَسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةَ ثُمَّ تَدْعُو بِدُعَاءِ الدَّمِ إِلَّا رَأَتِ الطُّهْرَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ حَمَّادٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ (6) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّوَافِ (7).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار روایت می کند که امام صادق (ع) فرمود:
«به مقام جبرئیل (ع) که زیرناودان(می زاب) قرار دارد، برو. زیرا این مکان، محل حضور جبرئیل (ع) هنگام ورود به نزد رسول خدا (ص) بوده است. بگو: ای بزرگوار، ای کریم، ای نزدیک یا دور، از تو می خواهم که بر محمد و اهل بیت او درود بفرستی و نعمت هایت را به من بازگردانی.»
امام (ع) افزود: «این مقام مکانی است که در آن، زن حائض نباید دعا کند، مگر اینکه قبله را بپذیرد و سپس دعا کند با دعای پاک شدن خون، اگر خدا بخواهد پاک خواهد شد .»
ص: 346
(1) 9 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِقَامَةِ بِالْمَدِینَةِ وَ کَثْرَةِ الْعِبَادَةِ فِیهَا وَ اخْتِیَارِهَا عَلَی الْإِقَامَةِ بِمَکَّةَ
******
ترجمه:
19362- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع أَیُّهُمَا أَفْضَلُ الْمُقَامُ بِمَکَّةَ أَوْ بِالْمَدِینَةِ فَقَالَ أَیَّ شَیْ ءٍ تَقُولُ أَنْتَ قَالَ فَقُلْتُ وَ مَا قَوْلِی مَعَ قَوْلِکَ قَالَ إِنَّ قَوْلَکَ یُرَدُّ (3) إِلَی قَوْلِی قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَمَّا أَنَا فَأَزْعُمُ أَنَّ الْمُقَامَ بِالْمَدِینَةِ- أَفْضَلُ مِنَ الْإِقَامَةِ (4) بِمَکَّةَ فَقَالَ أَمَا لَئِنْ قُلْتَ ذَلِکَ لَقَدْ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ذَلِکَ یَوْمَ فِطْرٍ- وَ جَاءَ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص فَسَلَّمَ عَلَیْهِ (5) ثُمَّ قَالَ لَقَدْ فُضِّلْنَا النَّاسَ الْیَوْمَ بِسَلَامِنَا عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
حسن بن جهم می گوید: از امام کاظم (ع) پرسیدم که کدام یک از اقامت در مکه یا مدینه برتر است؟ امام (ع) پرسید: «نظر تو چیست؟» گفتم: «من معتقدم که اقامت در مدینه برتر از اقامت در مکه است.» امام (ع) پاسخ داد: «نظر تو به نظر من برمی گردد.»
سپس حسن بن جهم ادامه داد: «امام کاظم (ع) گفت: آن روز که روز عید فطر بود، ابو عبدالله (ع) به رسول خدا (ص) سلام کرد و سپس گفت: ما امروز با سلام دادن به رسول خدا (ص) برتر از دیگران شناخته شده ایم.»
19363- 2- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ مُرَازِمٍ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ عَمَّارٌ وَ جَمَاعَةٌ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- بِالْمَدِینَةِ فَقَالَ مَا مُقَامُکُمْ فَقَالَ عَمَّارٌ قَدْ سَرَّحْنَا ظَهْرَنَا وَ أَمَرْنَا أَنْ نُؤْتَی بِهِ إِلَی خَمْسَةَ عَشَرَ یَوْماً فَقَالَ أَصَبْتُمُ الْمُقَامَ فِی بَلَدِ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ الصَّلَاةَ فِی مَسْجِدِهِ وَ اعْمَلُوا لآِخِرَتِکُمْ وَ أَکْثِرُوا لِأَنْفُسِکُمْ إِنَّ الرَّجُلَ قَدْ یَکُونُ
ص: 347
کَیِّساً فِی الدُّنْیَا فَیُقَالُ مَا أَکْیَسَ فُلَاناً وَ إِنَّمَا الْکَیِّسُ کَیِّسُ الْآخِرَةِ.
******
ترجمه:
مرازیم می گوید: من و عمار و گروهی دیگر وارد مدینه شدیم و به حضور امام صادق (ع) رسیدیم. امام (ع) از ما پرسید: «مقام شما در اینجا چیست؟» عمار گفت: «ما به زودی بازخواهیم گشت و تا پانزده روز دیگر در اینجا خواهیم بود.» امام (ع) پاسخ داد: «شما در مکان صحیحی از شهر رسول خدا (ص) هستید. در مسجد او نماز بخوانید و برای آخرت خود تلاش کنید. انسان ممکن است در دنیا بسیار هوشمند به نظر برسد و گفته شود که فلانی چقدر هوشمند است، اما هوشمند واقعی کسی است که در آخرت هوشمند باشد.»
19364- 3- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الزَّیَّاتِ (2) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ مَاتَ فِی الْمَدِینَةِ- بَعَثَهُ اللَّهُ فِی الْآمِنِینَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- مِنْهُمْ یَحْیَی بْنُ حَبِیبٍ وَ أَبُو عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءُ- وَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَجَّاجِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ (3)
******
ترجمه:
محمد بن عمرو الزیات از امام صادق (ع) نقل می کند: «هر کسی که در مدینه بمیرد، خداوند او را در روز قیامت در زمره کسانیکه درامنیت هستند برمی انگیزد. از جمله این افراد یحیی بن حبیب، ابو عبیده الحذاء و عبد الرحمن بن الحجاج هستند.»
19365- 4- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ذَکَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ لَا یَبْقَی (5) مَنْهَلٌ إِلَّا وَطِئَهُ إِلَّا مَکَّةَ وَ الْمَدِینَةَ فَإِنَّ عَلَی کُلِّ ثَقْبٍ مِنْ أَثْقَابِهَا (6) مَلَکاً یَحْفَظُهَا مِنَ الطَّاعُونِ وَ الدَّجَّالِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (7).
******
ترجمه:
ابن بکر از امام صادق (ع) نقل می کند که در مورد دجال گفته است: «هیچ منطقه ای باقی نمی ماند که دجال به آن نرود، جز مکه و مدینه. زیرا در هر ورودی از ورودی های آن دو مکان، فرشته ای است که آن ها را از طاعون و دجال حفظ می کند.»
19366- 5- (8) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: لَمَّا دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمَدِینَةَ- قَالَ اللَّهُمَّ حَبِّبْ إِلَیْنَا الْمَدِینَةَ- کَمَا حَبَّبْتَ إِلَیْنَا مَکَّةَ وَ أَشَدَّ (9) وَ بَارِکْ فِی صَاعِهَا وَ مُدِّهَا وَ انْقُلْ حُمَّاهَا وَ وَبَاءَهَا إِلَی
ص: 348
الْجُحْفَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین نقل کرده است که هنگامی که پیامبر (ص) وارد مدینه شد، گفت: «خدایا، مدینه را برای ما محبوب کن، همان طور که مکه را برای ما محبوب کرده ای و حتی بیشتر. و برکت را در صاع و مد آن قرار بده و بیماری ها و تب هایش را به جُحفَة منتقل کن.»
(3) 10 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ زِیَارَةِ النَّبِیِّ عَلَی الْحَجِّ نَدْباً
******
ترجمه:
19367- 1- (4) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَیُّهُمَا أَفْضَلُ رَجُلٌ یَأْتِی مَکَّةَ وَ لَا یَأْتِی الْمَدِینَةَ- أَوْ رَجُلٌ یَأْتِی النَّبِیَّ ص وَ لَا یَبْلُغُ مَکَّةَ- قَالَ فَقَالَ لِی أَیَّ شَیْ ءٍ تَقُولُونَ أَنْتُمْ فَقُلْتُ نَحْنُ نَقُولُ فِی الْحُسَیْنِ (5) فَکَیْفَ فِی النَّبِیِّ ص- فَقَالَ أَمَا لَئِنْ قُلْتَ ذَلِکَ لَقَدْ شَهِدَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عِیداً بِالْمَدِینَةِ- (6) فَدَخَلَ عَلَی النَّبِیِّ ص فَسَلَّمَ عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ لِمَنْ حَضَرَهُ لَقَدْ (7) فُضِّلْنَا أَهْلَ الْبُلْدَانِ کُلَّهُمْ مَکَّةَ فَمَا (8) دُونَهَا لِسَلَامِنَا عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص.
******
ترجمه:
حسن بن جهم نقل کرده است که از امام رضا (ع) پرسید: «کدام یک بهتر است: مردی که به مکه می رود و به مدینه نمی آید یا مردی که به پیامبر (ص) می آید ولی به مکه نمی رسد؟» امام رضا (ع) پاسخ داد: «چه چیزی شما می گویید؟» گفتم: «ما می گوییم در مورد حسین (ع) چنین است، پس در مورد پیامبر (ص) چگونه است؟» امام رضا (ع) فرمود: «آری، بدان که ابی عبدالله (ع) در عید به مدینه آمده بود و به پیامبر (ص) سلام کرد و سپس به حاضران گفت: "ما اهل این دیارها، از جمله مکه و دیگر مناطق، به خاطر سلام کردن به پیامبر (ص) برتری داریم."»
ص: 349
(1) 11 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاعْتِکَافِ وَ الدُّعَاءِ عِنْدَ الْأَسَاطِینِ فِی مَسْجِدِ الرَّسُولِ ص صَائِماً ثَلَاثاً آخِرُهَا الْجُمُعَةُ وَ إِنْ لَمْ یُقِمْ عَنْ غَیْرِ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ وَ عَدَمِ وُجُوبِ ذَلِکَ
******
ترجمه:
19368- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ کَانَ لَکَ مُقَامٌ بِالْمَدِینَةِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ صُمْتَ أَوَّلَ یَوْمٍ الْأَرْبِعَاءَ- (3) وَ تُصَلِّی لَیْلَةَ الْأَرْبِعَاءِ عِنْدَ أُسْطُوَانَةِ أَبِی لُبَابَةَ- وَ هِیَ أُسْطُوَانَةُ التَّوْبَةِ الَّتِی کَانَ رَبَطَ نَفْسَهُ إِلَیْهَا حَتَّی نَزَلَ عُذْرُهُ مِنَ السَّمَاءِ وَ تَقْعُدُ عِنْدَهَا یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ- ثُمَّ تَأْتِی لَیْلَةَ الْخَمِیسِ الَّتِی تَلِیهَا (4) مِمَّا یَلِی مَقَامَ النَّبِیِّ ص لَیْلَتَکَ وَ یَوْمَکَ وَ تَصُومُ یَوْمَ الْخَمِیسِ- ثُمَّ تَأْتِی الْأُسْطُوَانَةَ الَّتِی تَلِی مَقَامَ النَّبِیِّ ص- وَ مُصَلَّاهُ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ فَتُصَلِّی عِنْدَهَا لَیْلَتَکَ وَ یَوْمَکَ وَ تَصُومُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ- فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لَا تَتَکَلَّمَ بِشَیْ ءٍ فِی هَذِهِ الْأَیَّامِ فَافْعَلْ إِلَّا مَا لَا بُدَّ لَکَ مِنْهُ وَ لَا تَخْرُجَ مِنَ الْمَسْجِدِ إِلَّا لِحَاجَةٍ وَ لَا تَنَامَ فِی لَیْلٍ وَ لَا نَهَارٍ فَافْعَلْ فَإِنَّ ذَلِکَ (5) مِمَّا یُعَدُّ فِیهِ الْفَضْلُ ثُمَّ احْمَدِ اللَّهَ فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ وَ أَثْنِ عَلَیْهِ وَ صَلِّ عَلَی النَّبِیِّ ص وَ سَلْ حَاجَتَکَ وَ لْیَکُنْ فِیمَا تَقُولُ اللَّهُمَّ مَا کَانَتْ لِی إِلَیْکَ مِنْ حَاجَةٍ شَرَعْتُ أَنَا فِی طَلَبِهَا وَ الْتِمَاسِهَا أَوْ لَمْ أَشْرَعْ سَأَلْتُکَهَا أَوْ لَمْ أَسْأَلْکَهَا فَإِنِّی أَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِنَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ نَبِیِّ الرَّحْمَةِ ص فِی
ص: 350
قَضَاءِ حَوَائِجِی صَغِیرِهَا وَ کَبِیرِهَا- فَإِنَّکَ حَرِیٌّ أَنْ تُقْضَی حَاجَتُکَ (1) إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: اگر سه روز در مدینه اقامت داشتی، روز چهارشنبه را روزه بگیر و شب آن را در کنار ستون ابی لبابة (ستون توبه) نماز بخوان. سپس شب پنج شنبه را نزد مقامی که نزدیک به مقام پیامبر (ص) است، نماز بخوان و روز پنج شنبه را روزه بگیر. بعد از آن شب جمعه را در کنار همان ستون نماز بخوان و روز جمعه را روزه بگیر. اگر می توانی در این ایام چیزی نگویی و از مسجد خارج نشوی مگر برای نیاز ضروری و در شب و روز نخوابی، این کارها را انجام بده؛ زیرا این ها از کارهایی است که در آن ها فضیلت زیادی است. سپس در روز جمعه خدا را ستایش کن، بر پیامبر (ص) درود بفرست و حاجت هایت را بخواه. بگو: «خداوندا، هر آنچه که نیاز به تو داشتم، چه از آنچه که من خود به دنبال آن بودم و چه آنچه که نخواسته بودم، از تو درخواست می کنم، و من به سوی تو با پیامبرت محمد، پیامبر رحمت، به خاطر برآورده شدن نیازهای کوچک و بزرگم، روی می آورم؛ زیرا تو سزاواری که حاجت من برآورده شود، ان شاءالله.»
19369- 2- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ مُرَازِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الصِّیَامُ بِالْمَدِینَةِ وَ الْقِیَامُ عِنْدَ الْأَسَاطِینِ لَیْسَ بِمَفْرُوضٍ وَ لَکِنْ مَنْ شَاءَ فَلْیَصُمْ فَإِنَّهُ خَیْرٌ لَهُ إِنَّمَا الْمَفْرُوضُ صَلَاةُ الْخَمْسِ وَ صِیَامُ شَهْرِ رَمَضَانَ- فَأَکْثِرُوا الصَّلَاةَ (فِی هَذَا الْمَسْجِدِ) (3) مَا اسْتَطَعْتُمْ فَإِنَّهُ خَیْرٌ لَکُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ الرَّجُلَ قَدْ یَکُونُ کَیِّساً فِی أَمْرِ الدُّنْیَا فَیُقَالُ مَا أَکْیَسَ (4) فُلَاناً فَکَیْفَ مَنْ کَاسَ (5) فِی أَمْرِ آخِرَتِهِ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) در این حدیث می فرمایند که روزه داری و قیام (نماز شب) در مدینه و در کنار ستون های مسجد، واجب نیست، ولی اگر کسی بخواهد، می تواند این اعمال را انجام دهد، چرا که برای او بهتر است. اما واجب، نمازهای پنج گانه و روزه ماه رمضان است. ایشان توصیه می کنند که نماز در مسجد پیامبر (ص) را تا جایی که می توانید زیاد انجام دهید، زیرا این کار برای شما بهتر است. همچنین، اشاره می کنند که فردی ممکن است در امور دنیوی به نظر کیّس و هوشمند بیاید، ولی مهم تر این است که در امور آخرت کیّس و هوشمند باشد.
19370- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تُقِیمَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ الْأَرْبِعَاءَ وَ الْخَمِیسَ وَ الْجُمُعَةَ- فَتُصَلِّی بَیْنَ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ (7) یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ- عِنْدَ الْأُسْطُوَانَةِ الَّتِی عِنْدَ الْقَبْرِ (8) فَتَدْعُو اللَّهَ عِنْدَهَا وَ تَسْأَلُهُ کُلَّ حَاجَةٍ تُرِیدُهَا فِی آخِرَةٍ أَوْ دُنْیَا وَ الْیَوْمَ الثَّانِیَ عِنْدَ أُسْطُوَانَةِ التَّوْبَةِ- وَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ عِنْدَ مَقَامِ النَّبِیِّ ص- مُقَابِلَ الْأُسْطُوَانَةِ الْکَثِیرَةِ الْخَلُوقِ- فَتَدْعُو اللَّهَ عِنْدَهُنَّ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ تَصُومُ تِلْکَ الثَّلَاثَةَ الْأَیَّامِ.
******
ترجمه:
در این حدیث، امام صادق (ع) توصیه می کنند که اگر امکان دارد، سه روز در مسجد پیامبر (ص) بمانید، یعنی روزهای چهارشنبه، پنج شنبه و جمعه. در این مدت، در مکان های خاصی نماز بخوانید و دعا کنید
روز چهارشنبه: نماز را در بین قبر و منبر پیامبر (ص) به ویژه نزد ستون توابه (ستونی که به نام ابو لبابه معروف است) به جا آورید و دعا کنید.
روز پنج شنبه: نماز را در نزد ستون توابه به جا آورید.
روز جمعه: در مقام پیامبر (ص)، روبروی ستون کثیره الخلق (ستون معروف) نماز بخوانید و دعا کنید.
در این سه روز، همچنین توصیه می شود که روزه بگیرید. این اعمال برای برآورده شدن حاجات دنیوی و آخرتی و نزدیکی به خداوند بسیار مؤثر دانسته شده است.
19371- 4- (9) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ
ص: 351
قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع صُمِ الْأَرْبِعَاءَ وَ الْخَمِیسَ وَ الْجُمُعَةَ وَ صَلِّ لَیْلَةَ الْأَرْبِعَاءِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ- عِنْدَ الْأُسْطُوَانَةِ الَّتِی تَلِی رَأْسَ النَّبِیِّ ص- وَ لَیْلَةَ الْخَمِیسِ وَ یَوْمَ الْخَمِیسِ عِنْدَ أُسْطُوَانَةِ أَبِی لُبَابَةَ- وَ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ وَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ- عِنْدَ الْأُسْطُوَانَةِ الَّتِی تَلِی مَقَامَ النَّبِیِّ ص- وَ ادْعُ بِهَذَا الدُّعَاءِ لِحَاجَتِکَ وَ هُوَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعِزَّتِکَ وَ قُوَّتِکَ وَ قُدْرَتِکَ وَ جَمِیعِ مَا أَحَاطَ بِهِ عِلْمُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ- (1) وَ أَنْ تَفْعَلَ بِی کَذَا وَ کَذَا.
******
ترجمه:
در این حدیث، امام صادق (ع) دستورالعمل هایی برای عبادت و دعا در مسجد پیامبر (ص) ارائه می دهند:
روزه داری و نماز در سه روز خاص:
روز چهارشنبه: روزه بگیرید و در شب و روز چهارشنبه در نزد ستون های خاص نماز بخوانید. ستون مورد نظر نزد سر پیامبر (ص) است.
روز پنج شنبه: روزه بگیرید و در شب و روز پنج شنبه نزد ستون ابو لبابه نماز بخوانید.
روز جمعه: روزه بگیرید و در شب و روز جمعه نزد ستون نزدیک مقام پیامبر (ص) نماز بخوانید.
دعای مخصوص:
در این سه روز، پس از نماز، دعا کنید با استفاده از دعای زیر:
اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعِزَّتِکَ وَ قُوَّتِکَ وَ قُدْرَتِکَ وَ جَمِیعِ مَا أَحَاطَ بِهِ عِلْمُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ- وَ أَنْ تَفْعَلَ بِی کَذَا وَ کَذَا.
این دعا و اعمال، به منظور طلب حاجات و نزدیکی به خداوند و برآورده شدن نیازها توصیه شده اند.
19372- 5- (2) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ قَالَ رُوِیَ عَنْ بَعْضِهِمْ ع قَالَ: إِذَا کَانَ لَکَ مُقَامٌ بِالْمَدِینَةِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فَأَتِمَّ الصَّلَاةَ وَ کَذَلِکَ أَیْضاً بِمَکَّةَ إِنْ أَقَمْتَ ثَلَاثاً (3) فَأَتِمَّ الصَّلَاةَ فَإِذَا کَانَ لَکَ مُقَامٌ بِالْمَدِینَةِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ (4) صُمْتَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ صَلِّ لَیْلَةَ الْأَرْبِعَاءِ- عِنْدَ أُسْطُوَانَةِ التَّوْبَةِ وَ هِیَ أُسْطُوَانَةُ أَبِی لُبَابَةَ- الَّتِی رَبَطَ إِلَیْهَا نَفْسَهُ (5).
ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَ الْحَدِیثِ الْأَوَّلِ.
******
ترجمه:
این حدیث به توضیح جزئیات اعمال مخصوصی که باید در مدینه و مکه انجام شوند، می پردازد:
اقامت در مدینه و مکه:
اگر سه روز در مدینه اقامت کنید:
روز چهارشنبه را روزه بگیرید و در شب چهارشنبه در نزد ستون توبه (ستون ابو لبابه) نماز بخوانید.
اگر سه روز در مکه اقامت کنید: همانطور که در مدینه انجام می دهید، نماز را تمام کنید.
روش عبادت در مدینه:
روز چهارشنبه: روزه بگیرید و شب چهارشنبه در نزد ستون توبه نماز بخوانید.
در مکه: برای کسی که سه روز در مکه اقامت می کند، توصیه می شود که نماز را به طور کامل انجام دهد.
این اعمال به منظور بهره برداری از برکات خاص این مکان ها و نزدیکی به خداوند توصیه شده اند.
(6) 12 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِتْیَانِ الْمَشَاهِدِ کُلِّهَا بِالْمَدِینَةِ وَ زِیَارَةِ الشُّهَدَاءِ وَ خُصُوصاً حَمْزَةَ
******
ترجمه:
19373- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ
ص: 352
أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَدَعْ إِتْیَانَ الْمَشَاهِدِ (1) کُلِّهَا مَسْجِدِ قُبَا- فَإِنَّهُ الْمَسْجِدُ الَّذِی أُسِّسَ عَلَی التَّقْوَی مِنْ أَوَّلِ یَوْمٍ وَ مَشْرَبَةِ أُمِّ إِبْرَاهِیمَ وَ مَسْجِدِ الْفَضِیخِ- وَ قُبُورِ الشُّهَدَاءِ وَ مَسْجِدِ الْأَحْزَابِ وَ هُوَ مَسْجِدُ الْفَتْحِ- قَالَ وَ بَلَغَنَا أَنَّ النَّبِیَّ ص- کَانَ إِذَا أَتَی قُبُورَ الشُّهَدَاءِ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدَّارِ- وَ لْیَکُنْ فِیمَا تَقُولُ عِنْدَ مَسْجِدِ الْفَتْحِ- یَا صَرِیخَ الْمَکْرُوبِینَ وَ یَا مُجِیبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّینَ اکْشِفْ هَمِّی وَ غَمِّی وَ کَرْبِی کَمَا کَشَفْتَ عَنْ نَبِیِّکَ هَمَّهُ وَ غَمَّهُ وَ کَرْبَهُ وَ کَفَیْتَهُ هَوْلَ عَدُوِّهِ فِی هَذَا الْمَکَانِ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ (2)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: حضرت صادق فرمودند : برای آمدن به تمام مکان های زیارتی غفلت نکنید، مثل مسجد قبا که از اولین روز بر پایه تقوا بنا شده است، و مشربه ی امّ ابراهیم، و مسجد الفضيخ، و قبور شهدا، و مسجد الأحزاب که همان مسجد الفتح است. و به ما رسید که پیامبر (صلى الله عليه وسلم) هنگامی که به قبور شهدا می رفت، می گفت: سلام بر شما به خاطر صبرتان؛ چه خوب است عاقبت خانه (شما). و در مسجد الفتح، این دعا را بگوید: ای پناه دهنده به اندوه دیدگان، و ای پاسخ گوی دعای نیازمندان، اندوه و غم و مشکل من را برطرف کن، همانطور که از پیامبرت هم و غم و مشکل او را برداشت و از هول دشمنانش در این مکان کفایت کردی.»
19374- 2- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نَأْتِی الْمَسَاجِدَ الَّتِی حَوْلَ الْمَدِینَةِ فَبِأَیِّهَا أَبْدَأُ فَقَالَ ابْدَأْ بِقُبَا فَصَلِّ فِیهِ وَ أَکْثِرْ فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَسْجِدٍ صَلَّی فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی هَذِهِ
ص: 353
الْعَرْصَةِ ثُمَّ ائْتِ مَشْرَبَةَ أُمِّ إِبْرَاهِیمَ فَصَلِّ فِیهَا فَإِنَّهَا (1) مَسْکَنُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ مُصَلَّاهُ ثُمَّ تَأْتِی مَسْجِدَ الْفَضِیخِ (2) فَتُصَلِّی فِیهِ فَقَدْ صَلَّی فِیهِ نَبِیُّکَ ص- فَإِذَا قَضَیْتَ هَذَا الْجَانِبَ أَتَیْتَ جَانِبَ أُحُدٍ- فَبَدَأْتَ بِالْمَسْجِدِ الَّذِی دُونَ الْحِیرَةِ (3) فَصَلَّیْتَ فِیهِ ثُمَّ مَرَرْتَ بِقَبْرِ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَسَلَّمْتَ عَلَیْهِ ثُمَّ مَرَرْتَ بِقُبُورِ الشُّهَدَاءِ فَقُمْتَ عِنْدَهُمْ فَقُلْتَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ یَا أَهْلَ الدِّیَارِ أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَ إِنَّا بِکُمْ لَاحِقُونَ- ثُمَّ تَأْتِی الْمَسْجِدَ الَّذِی (4) فِی الْمَکَانِ الْوَاسِعِ إِلَی جَنْبِ الْجَبَلِ عَنْ یَمِینِکَ حَتَّی تَأْتِیَ (5) أُحُداً فَتُصَلِّی فِیهِ فَعِنْدَهُ خَرَجَ النَّبِیُّ ص إِلَی أُحُدٍ حِینَ لَقِیَ الْمُشْرِکِینَ- فَلَمْ یَبْرَحُوا حَتَّی حَضَرَتِ الصَّلَاةُ فَصَلَّی فِیهِ ثُمَّ مُرَّ أَیْضاً حَتَّی تَرْجِعَ فَتُصَلِّی عِنْدَ قُبُورِ الشُّهَدَاءِ مَا کَتَبَ اللَّهُ لَکَ ثُمَّ امْضِ عَلَی وَجْهِکَ حَتَّی تَأْتِیَ مَسْجِدَ الْأَحْزَابِ- فَتُصَلِّی فِیهِ وَ تَدْعُو اللَّهَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص دَعَا فِیهِ یَوْمَ الْأَحْزَابِ- وَ قَالَ یَا صَرِیخَ الْمَکْرُوبِینَ وَ یَا مُجِیبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّینَ وَ یَا مُغِیثَ الْمَهْمُومِینَ اکْشِفْ هَمِّی وَ کَرْبِی وَ غَمِّی فَقَدْ تَرَی حَالِی وَ حَالَ أَصْحَابِی.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ ازابو عبد الله (ع) پرسیدم: ما به مساجد اطراف مدینه می رویم، از کدام یک شروع کنم؟ گفت: با قبا آغاز کن و در آن نماز بخوان و زیادتر عمل کن، زیرا اولین مسجدی است که پیامبر (صلى الله عليه وسلم) در این ناحیه در آن نماز خوانده است. سپس به مشربه ی امّ ابراهیم برو و در آن نماز بخوان، زیرا آن مکان محل سکونت و نماز پیامبر (صلى الله عليه وسلم) بوده است. سپس به مسجد الفضيخ برو و در آن نماز بخوان، زیرا پیامبر (صلى الله عليه وسلم) در آن نماز خوانده است. وقتی این طرف را به پایان رساندی، به طرف احد برو و از مسجدی که پایین تر از حیره است شروع کن و در آن نماز بخوان. سپس به قبر حمزه بن عبد المطلب برو و به او سلام بده و بعد به قبور شهدا برو و در آنجا بایست و بگو: سلام بر شما ای اهل خانه! شما پیش کسوتان ما هستید و ما به شما ملحق خواهیم شد. سپس به مسجد الأحزاب که در محل وسیع در کنار کوه است برو و در آن نماز بخوان و دعا کن، زیرا پیامبر (صلى الله عليه وسلم) در آن روز جنگ احزاب دعا کرده است و گفت: ای پناه دهنده به اندوه دیدگان، ای پاسخ گوی دعاهای نیازمندان، و ای یاری دهنده به دردمندان، درد و مشکل و غم من را برطرف کن، که تو حال من و حال دوستانم را می بینی.»
ص: 354
19375- 3- (1) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع هَلْ أَتَیْتُمْ مَسْجِدَ قُبَا أَوْ مَسْجِدَ الْفَضِیخِ- أَوْ مَشْرَبَةَ أُمِّ إِبْرَاهِیمَ فَقُلْتُ نَعَمْ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ لَمْ یَبْقَ مِنْ آثَارِ رَسُولِ اللَّهِ ص شَیْ ءٌ إِلَّا وَ قَدْ غُیِّرَ غَیْرُ هَذَا.
******
ترجمه:
حلبی : ابو عبد الله (ع) گفت: آیا به مسجد قبا، یا مسجد الفضيخ، یا مشربه ی امّ ابراهیم رفته اید؟ گفتم: بله. گفت: بدانید که هیچ اثری از پیامبر (صلى الله عليه وسلم) باقی نمانده است جز این.
19376- 4- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ (3) عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَسْجِدَ الْفَضِیخِ الْحَدِیثَ وَ فِیهِ قِصَّةُ رَدِّ الشَّمْسِ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- وَ أَنَّهُ کَانَ فِی مَسْجِدِ الْفَضِیخِ.
******
ترجمه:
عمار بن موسی گفت: من و ابو عبد الله (ع) به مسجد الفضيخ وارد شدیم. در آنجا داستان بازگرداندن خورشید بخاطرامیرالمؤمنین (ع) وجود دارد و اینکه این اتفاق در مسجد الفضيخ رخ داده بود.
19377- 5- (4) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ (5) عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَتَی (6) مَسْجِدَ قُبَا فَصَلَّی فِیهِ رَکْعَتَیْنِ رَجَعَ بِعُمْرَةٍ.
******
ترجمه:
حریز از کسی که به او خبر داده است از ابو عبد الله (ع) نقل کرده است که رسول الله (ص) گفت: کسی که به مسجد قبا برود و در آن دو رکعت نماز بخواند، به منزله آن است که عمری را انجام داده است.
19378- 6- (7) وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی
ص: 355
عَبْدِ اللَّهِ ع (1) قَالَ: زِیَارَةُ قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ زِیَارَةُ قُبُورِ الشُّهَدَاءِ وَ زِیَارَةُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- تَعْدِلُ حَجَّةً مَبْرُورَةً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ فُضَیْلٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
فضیل بن یسار از ابو عبد الله (ع) نقل کرده است که گفت: زیارت قبر رسول الله (ص)، و زیارت قبور شهدا، و زیارت قبر حسین (ع)، معادل یک حج مقبول با رسول الله (ص) است.
19379- 7- (3) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَسْجِدِ الَّذِی أُسِّسَ عَلَی التَّقْوَی مِنْ أَوَّلِ یَوْمٍ قَالَ مَسْجِدُ قُبَا الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
حلبی از ابو عبد الله (ع) نقل کرده است که گفت: از او درباره مسجدی که از اولین روز بر اساس تقوا تأسیس شده است پرسیدم. گفت: مسجد قُبا.
(5) 13 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ قُبُورِ الشُّهَدَاءِ کُلَّ إِثْنَیْنِ وَ کُلَّ خَمِیسٍ
******
ترجمه:
19380- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ عَاشَتْ فَاطِمَةُ ع
ص: 356
بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص خَمْسَةً وَ سَبْعِینَ یَوْماً لَمْ تُرَ کَاشِرَةً وَ لَا ضَاحِکَةً تَأْتِی قُبُورَ الشُّهَدَاءِ فِی کُلِّ جُمْعَةٍ مَرَّتَیْنِ الْإِثْنَیْنَ وَ الْخَمِیسَ- فَتَقُولُ هَاهُنَا کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص- وَ هَاهُنَا کَانَ الْمُشْرِکُونَ.
وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
هشام بن سالم از ابو عبد الله (ع) نقل کرده است که گفت: شنیدم او می گوید: فاطمه (ع) پس از رسول الله (ص) 75 روز زندگی کرد و هرگز با چهره ای باز و خندان دیده نشد. او به قبور شهدا در هر جمعه دو بار، روزهای دوشنبه و پنج شنبه می رفت و می گفت: اینجا محل رسول الله (ص) بود و اینجا محل مشرکین بود.
19381- 2- (2) قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةِ أَبَانٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهَا کَانَتْ تُصَلِّی هُنَاکَ وَ تَدْعُو حَتَّی مَاتَتْ ع.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّهَارَةِ (3).
******
ترجمه:
کلینی گفت: و در روایت ابان از کسی که از ابو عبد الله (ع) نقل کرده است، آمده است که او{فاطمه (ع) }در آنجا نماز می خواند و دعا می کرد تا زمان وفاتش.
(4) 14 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِبْلَاغِ رَسُولِ اللَّهِ ص سَلَامَ الْإِخْوَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ
******
ترجمه:
19382- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْأَشْعَثِ (6) عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: فَإِذَا أَتَیْتَ قَبْرَ النَّبِیِّ ص
ص: 357
فَقَضَیْتَ مَا یَجِبُ عَلَیْکَ فَصَلِّ رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ قِفْ عِنْدَ رَأْسِ النَّبِیِّ ص ثُمَّ قُلْ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا نَبِیَّ اللَّهِ مِنْ أَبِی وَ أُمِّی وَ وُلْدِی وَ خَاصَّتِی وَ جَمِیعِ أَهْلِ بَلَدِی (1) حُرِّهِمْ وَ عَبْدِهِمْ وَ أَبْیَضِهِمْ وَ أَسْوَدِهِمْ فَلَا تَشَاءُ أَنْ تَقُولَ لِلرَّجُلِ قَدْ أَقْرَأْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص عَنْکَ السَّلَامَ إِلَّا کُنْتَ صَادِقاً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
******
ترجمه:
از علی بن ابراهیم حضرمی از پدرش از ابی الحسن موسی بن جعفر (ع) در حدیثی نقل شده است که فرمود: وقتی به قبر پیامبر (ص) رسیدی و آنچه بر تو واجب است انجام دادی، دو رکعت نماز بخوان. سپس نزد سر پیامبر (ص) بایست و بگو: سلام بر تو ای پیامبر خدا از طرف پدرم و مادرم و فرزندانم و خاصانم و تمام اهل شهرم، آزاد و برده، سفید و سیاه. و اگر خواستی به کسی بگویی که سلام تو را به پیامبر (ص) رساندم، راستگو خواهی بود.
(3) 15 بَابُ اسْتِحْبَابِ وَدَاعِ قَبْرِ النَّبِیِّ ص عِنْدَ الْخُرُوجِ وَ الْغُسْلِ لَهُ وَ آدَابِهِ
******
ترجمه:
19383- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَخْرُجَ مِنَ الْمَدِینَةِ- فَاغْتَسِلْ ثُمَّ ائْتِ قَبْرَ النَّبِیِّ ص- بَعْدَ مَا تَفْرُغُ مِنْ حَوَائِجِکَ فَوَدِّعْهُ وَ اصْنَعْ مِثْلَ مَا صَنَعْتَ عِنْدَ دُخُولِکَ وَ قُلِ اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیَارَةِ قَبْرِ نَبِیِّکَ- فَإِنْ تَوَفَّیْتَنِی قَبْلَ ذَلِکَ فَإِنِّی أَشْهَدُ فِی مَمَاتِی عَلَی مَا شَهِدْتُ عَلَیْهِ فِی حَیَاتِی أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُکَ وَ رَسُولُکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
معاویة بن عمار گفت: امام صادق (ع) فرمود: «وقتی خواستی از مدینه خارج شوی، غسل کن. سپس نزد قبر پیامبر (ص) برو، پس از اینکه کارهایت را به پایان رساندی، او را وداع کن و مانند آنچه هنگام ورود انجام دادی، انجام بده. و بگو: "خدایا، این را آخرین دیدار من از قبر پیامبرت قرار مده. و اگر مرا پیش از آن از دنیا بردی، من در مرگم شهادت می دهم به آنچه در زندگی ام به آن شهادت دادم، که خدایی جز تو نیست و محمد بنده و رسول توست .
ص: 358
19384- 2- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ وَدَاعِ قَبْرِ النَّبِیِّ ص- فَقَالَ تَقُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ السَّلَامُ عَلَیْکَ لَا جَعَلَهُ اللَّهُ آخِرَ تَسْلِیمِی عَلَیْکَ.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ جَمَاعَةٍ مِنْ مَشَایِخِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
یونس بن یعقوب گفت: از امام صادق (ع) درباره وداع با قبر پیامبر (ص) پرسیدم. ایشان فرمود: «می گویی: "درود خدا بر تو، سلام بر تو، خدا این را آخرین سلام من بر تو قرار ندهد.
19385- 3- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع وَ هُوَ یُرِیدُ أَنْ یُوَدِّعَ لِلْخُرُوجِ إِلَی الْعُمْرَةِ فَأَتَی الْقَبْرَ مِنْ مَوْضِعِ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ ص- بَعْدَ الْمَغْرِبِ فَسَلَّمَ عَلَی النَّبِیِّ ص وَ لَزِقَ بِالْقَبْرِ- ثُمَّ أَتَی الْمِنْبَرَ وَ انْصَرَفَ (4) حَتَّی أَتَی الْقَبْرَ- فَقَامَ إِلَی جَانِبِهِ یُصَلِّی (5) وَ أَلْصَقَ مَنْکِبَهُ الْأَیْسَرَ بِالْقَبْرِ- قَرِیباً مِنَ الْأُسْطُوَانَةِ الَّتِی دُونَ الْأُسْطُوَانَةِ الْمُخَلَّقَةِ- الَّتِی عِنْدَ رَأْسِ النَّبِیِّ ص فَصَلَّی سِتَّ رَکَعَاتٍ أَوْ ثَمَانِیَ رَکَعَاتٍ فِی نَعْلَیْهِ قَالَ فَکَانَ مِقْدَارُ رُکُوعِهِ وَ سُجُودِهِ ثَلَاثَ تَسْبِیحَاتٍ أَوْ أَکْثَرَ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ ذَلِکَ سَجَدَ سَجْدَةً أَطَالَ فِیهَا السُّجُودَ حَتَّی بَلَّ عَرَقُهُ الْحَصَی قَالَ وَ ذَکَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا أَنَّهُ رَآهُ أَلْصَقَ خَدَّهُ بِأَرْضِ الْمَسْجِدِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ
ص: 359
أَسْقَطَ قَوْلَهُ ثُمَّ أَتَی الْمِنْبَرَ- وَ قَوْلَهُ أَوْ ثَمَانِیَ رَکَعَاتٍ (1)
******
ترجمه:
ابن فضال روایت می کند: دیدم که امام کاظم (ع) قصد داشت برای عمره وداع کند. ایشان پس از مغرب به سوی قبر پیامبر (ص) از قسمت بالای سر آمد، به پیامبر (ص) سلام کرد و خود را به قبر چسباند. سپس به سوی منبر رفت و برگشت تا دوباره به قبر بازگردد. در کنار قبر ایستاد، نماز خواند و شانه چپ خود را به قبر چسباند، نزدیک به ستون کوچکی که در کنار ستون معطر قرار داشت، جایی که نزدیک به سر پیامبر (ص) بود. شش یا هشت رکعت نماز در حالی که نعلین به پا داشت به جا آورد. مدت رکوع و سجده اش به اندازه سه تسبیح یا بیشتر بود. وقتی از نماز فارغ شد، سجده ای طولانی به جا آورد که در آن عرقش به سنگریزه ها رسید. برخی از اصحاب ما گفتند که او را دیده اند که گونه اش را به زمین مسجد چسبانده بود.
(2) 16 بَابُ وُجُوبِ احْتِرَامِ مَکَّةَ وَ الْمَدِینَةِ وَ الْکُوفَةِ وَ اسْتِحْبَابِ سُکْنَاهَا وَ الصَّدَقَةِ بِهَا وَ کَثْرَةِ الصَّلَاةِ فِیهَا وَ الْإِتْمَامِ سَفَراً بِهَا
******
ترجمه:
19386- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَکَّةُ حَرَمُ اللَّهِ وَ الْمَدِینَةُ حَرَمُ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ الْکُوفَةُ حَرَمِی لَا یُرِیدُهَا جَبَّارٌ بِحَادِثَةٍ إِلَّا قَصَمَهُ اللَّهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حسان بن مهران روایت می کند که شنیدم امام صادق (ع) می فرمود: امیرالمؤمنین (ع) گفت: مکه حرم خداوند است و مدینه حرم رسول خدا (ص) است، و کوفه حرم من است. هیچ ستمگری با قصد بد به آن نخواهد آمد مگر این که خدا او را در هم شکند.
19387- 2- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَحْدَثَ بِالْمَدِینَةِ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ قُلْتُ وَ مَا الْحَدَثُ قَالَ الْقَتْلُ.
******
ترجمه:
جمیل بن دراج روایت می کند که شنیدم امام صادق (ع) می فرمود: رسول خدا (ص) فرمود: هرکس در مدینه حادثه ای پدید آورد یا پدیدآورنده حادثه ای را پناه دهد، لعنت خدا بر او باد. گفتم: حادثه چیست؟ فرمود: قتل.
19388- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ
ص: 360
عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَیُّ الْبِقَاعِ أَفْضَلُ بَعْدَ حَرَمِ اللَّهِ وَ حَرَمِ رَسُولِهِ ص- فَقَالَ الْکُوفَةُ یَا أَبَا بَکْرٍ- هِیَ الزَّکِیَّةُ الطَّاهِرَةُ فِیهَا قُبُورُ النَّبِیِّینَ الْمُرْسَلِینَ وَ غَیْرِ الْمُرْسَلِینَ وَ الْأَوْصِیَاءِ الصَّادِقِینَ وَ فِیهَا مَسْجِدُ سُهَیْلٍ- الَّذِی لَمْ یَبْعَثِ اللَّهُ نَبِیّاً إِلَّا وَ قَدْ صَلَّی فِیهِ وَ فِیهَا یَظْهَرُ عَدْلُ اللَّهِ وَ فِیهَا یَکُونُ قَائِمُهُ وَ الْقُوَّامُ مِنْ بَعْدِهِ (1) وَ هِیَ مَنَازِلُ النَّبِیِّینَ وَ الْأَوْصِیَاءِ وَ الصَّالِحِینَ.
******
ترجمه:
ابوبکر حضرمی از امام باقر (ع) روایت می کند: به ایشان گفتم: کدام سرزمین پس از حرم خدا و حرم رسول او (ص) برتر است؟ امام فرمود: ای ابوبکر، کوفه. آن سرزمینی پاک و مطهر است. در آن قبور پیامبران فرستاده شده و غیر فرستاده شده و اوصیای راستگو وجود دارد. در آنجا مسجد سهیل است که خداوند هیچ پیامبری نفرستاد مگر اینکه در آن نماز خواند. در آنجا عدالت خداوند آشکار می شود و در آنجا قائم (امام مهدی) و قیام کنندگان پس از او خواهند بود. آنجا منازل پیامبران، اوصیاء و صالحان است.
19389- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ اخْتَارَ مِنَ الْبُلْدَانِ أَرْبَعَةً فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ التِّینِ وَ الزَّیْتُونِ وَ طُورِ سِینِینَ- وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِینِ (3) التِّینُ الْمَدِینَةُ- وَ الزَّیْتُونُ بَیْتُ الْمَقْدِسِ وَ طُورُ سِینِینَ الْکُوفَةُ- وَ هَذَا الْبَلَدُ الْأَمِینُ مَکَّةُ.
******
ترجمه:
موسی بن بکر از امام کاظم (ع) از پدرانش روایت می کند که رسول خدا (ص) فرمود: خداوند از میان شهرها چهار شهر را برگزیده است. پس خداوند عزّوجلّ فرمود: "سوگند به انجیر و زیتون و طور سینا و این شهر امن" (سوره تین، آیات 1-3). انجیر اشاره به مدینه است، زیتون به بیت المقدس، طور سینا به کوفه، و این شهر امن به مکه اشاره دارد.
19390- 5- (4) وَ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِشْکِیبَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ صَدَقَةَ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مِهْرَانَ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ
ص: 361
یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْإِسْکَافِ (1) عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ آوَیْناهُما إِلی رَبْوَةٍ ذاتِ قَرارٍ وَ مَعِینٍ (2) قَالَ الرَّبْوَةُ الْکُوفَةُ- وَ الْقَرَارُ الْمَسْجِدُ وَ الْمَعِینُ الْفُرَاتُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الصَّلَاةِ (3) وَ غَیْرِهَا (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
ابو سعید اسکاف از امام باقر (ع) روایت می کند که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: در آیه "و آن دو (مریم و عیسی) را به سرزمینی بلند که دارای آرامش و چشمه های جاری بود پناه دادیم" (سوره مؤمنون، آیه 50)، منظور از "سرزمین بلند" کوفه است، "آرامش" مسجد کوفه، و "چشمه جاری" رود فرات است.
(6) 17 بَابُ أَنَّ حَرَمَ الْمَدِینَةِ مِنْ عَائِرٍ إِلَی وُعَیْرٍ لَا یُعْضَدُ شَجَرُهُ وَ لَا بَأْسَ بِصَیْدِهِ إِلَّا مَا صِیدَ بَیْنَ الْحَرَّتَیْنِ
******
ترجمه:
19391- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ مَکَّةَ حَرَمُ اللَّهِ حَرَّمَهَا إِبْرَاهِیمُ ع- وَ إِنَّ الْمَدِینَةَ حَرَمِی مَا بَیْنَ لَابَتَیْهَا حَرَمٌ لَا یُعْضَدُ شَجَرُهَا وَ هُوَ مَا بَیْنَ ظِلِّ عَائِرٍ إِلَی ظِلِّ وُعَیْرٍ- لَیْسَ صَیْدُهَا کَصَیْدِ مَکَّةَ- یُؤْکَلُ هَذَا وَ لَا یُؤْکَلُ ذَاکَ وَ هُوَ بَرِیدٌ.
ص: 362
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از امام صادق (ع) روایت می کند که رسول خدا (ص) فرمود: مکه، حرم خداوند است که ابراهیم (ع) آن را حرم قرار داد، و مدینه حرم من است. آنچه میان دو بخش سنگلاخ آن قرار دارد، حرم است. درختان آن نباید قطع شوند. این محدوده از سایه کوه "عائر" تا سایه کوه "وعیر" است. شکار مدینه مانند شکار مکه نیست؛ شکار مدینه را می توان خورد، اما شکار مکه را نه، و این محدوده به اندازه یک برید (چهار فرسنگ) است
19392- 2- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کُنْتُ عِنْدَ زِیَادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ عِنْدَهُ رَبِیعَةُ الرَّأْیِ- فَقَالَ زِیَادٌ مَا الَّذِی حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنَ الْمَدِینَةِ- فَقَالَ لَهُ بَرِیدٌ فِی بَرِیدٍ فَقَالَ لِرَبِیعَةَ- وَ کَانَ عَلَی عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص أَمْیَالٌ فَسَکَتَ وَ لَمْ یُجِبْهُ فَأَقْبَلَ عَلَیَّ زِیَادٌ فَقَالَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ مَا تَقُولُ أَنْتَ فَقُلْتُ حَرَمُ رَسُولِ اللَّهِ ص مِنَ الْمَدِینَةِ مَا بَیْنَ لَابَتَیْهَا قَالَ وَ مَا بَیْنَ لَابَتَیْهَا قُلْتُ مَا أَحَاطَتْ بِهِ الْحِرَارُ- (3) قَالَ وَ مَا حَرَّمَ مِنَ الشَّجَرِ قُلْتُ مِنْ عَائِرٍ إِلَی وُعَیْرٍ قَالَ صَفْوَانُ قَالَ ابْنُ مُسْکَانَ قَالَ الْحَسَنُ فَسَأَلَهُ رَجُلٌ وَ أَنَا جَالِسٌ فَقَالَ لَهُ وَ مَا بَیْنَ لَابَتَیْهَا قَالَ مَا بَیْنَ الصَّوْرَیْنِ (4) إِلَی الثَّنِیَّةِ (5).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ نَحْوَهُ إِلَی قَوْلِهِ مِنْ عَیْرٍ إِلَی وُعَیْرٍ (6)
******
ترجمه:
حسن صیقل روایت می کند که امام صادق (ع) فرمود: من نزد زیاد بن عبدالله بودم و ربیعة الرأی هم آنجا بود. زیاد پرسید: رسول خدا (ص) چه چیزی از مدینه را حرام کرده است؟ ربیعه پاسخ داد: به اندازه یک برید در یک برید. سپس زیاد به ربیعه گفت: آیا در زمان رسول خدا (ص) این محدوده به میل ها (واحد اندازه گیری مسافت) مشخص شده بود؟ ربیعه سکوت کرد و پاسخی نداد. زیاد به من (امام صادق) رو کرد و گفت: ای اباعبدالله، تو چه می گویی؟ من گفتم: حرم رسول خدا (ص) در مدینه، آنچه بین دو بخش سنگلاخ آن قرار دارد. زیاد پرسید: منظور از بین دو سنگلاخ چیست؟ گفتم: آنچه که منطقه حِرار (سنگلاخی) احاطه کرده است. زیاد پرسید: چه درختانی در این محدوده حرام شده اند؟ گفتم: از کوه "عائر" تا کوه "وعیر". صفوان نقل می کند که ابن مسکان گفت: حسن روایت کرد که مردی از امام پرسید و من نشسته بودم. آن مرد پرسید: منظور از بین دو سنگلاخ چیست؟ امام پاسخ داد: از میان دو کوه "صور" تا "ثنیه".
19393- 3- (7) قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَدُّ مَا حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنَ
ص: 363
الْمَدِینَةِ مِنْ ذُبَابٍ (1) إِلَی وَاقِمٍ (2) وَ الْعُرَیْضِ (3) وَ النَّقْبِ (4) مِنْ قِبَلِ مَکَّةَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ ثُمَّ قَالَ: قَالَ ابْنُ مُسْکَانَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ مِنَ الصَّوْرَیْنِ إِلَی الثَّنِیَّةِ (5).
وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مِنَ الْمَدِینَةِ مِنَ الصَّیْدِ مَا بَیْنَ لَابَتَیْهَا.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) روایت می کند که رسول خدا (ص) حد حرم مدینه را از "ذباب" تا "واقم" و "عریض" و "نقب" از سمت مکه قرار داد.
19394- 4- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ یَعْنِی الْفَضْلَ بْنَ عَبْدِ الْمَلِکِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمَدِینَةَ- فَقَالَ نَعَمْ حَرَّمَ بَرِیداً فِی بَرِیدٍ غَضَاهَا (8) قَالَ قُلْتُ: صَیْدَهَا قَالَ لَا یَکْذِبُ النَّاسُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ (9)
ص: 364
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ هَذَا وَ الَّذِی قَبْلَهُ فِی عَدَمِ تَحْرِیمِ الصَّیْدِ عَلَی مَا عَدَا مَا بَیْنَ الْحَرَّتَیْنِ لِمَا مَضَی (2) وَ یَأْتِی (3).
******
ترجمه:
ابوالعباس، یعنی فضل بن عبدالملک، روایت می کند که به امام صادق (ع) گفتم: آیا رسول خدا (ص) مدینه را حرم قرار داده است؟ امام فرمود: بله، یک برید در یک برید از منطقه "غضاء" را حرم قرار داد. پرسیدم: آیا شکار آن نیز حرام است؟ امام فرمود: مردم در این باره دروغ نمی گویند (شکار مدینه مانند شکار مکه حرام نیست).(شایدهم منظوراین است درجواب سوال ازصید فرمودند : خیرصید آن حرام نیست مردمی که قائل به حرمت هستند دروغ می گویند .)
19395- 5- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمَدِینَةَ مَا بَیْنَ لَابَتَیْهَا صَیْدَهَا وَ حَرَّمَ مَا حَوْلَهَا بَرِیداً فِی بَرِیدٍ أَنْ یُخْتَلَی خَلَاهَا أَوْ یُعْضَدَ شَجَرُهَا إِلَّا عُودَیِ النَّاضِحِ.
******
ترجمه:
زرارة بن أعین از امام باقر (ع) روایت می کند که رسول خدا (ص) مدینه را حرم قرار داد، به این صورت که محدوده ای بین دو بخش سنگلاخ آن، از جمله شکار آن را حرام کرد. همچنین اطراف مدینه را به اندازه یک برید در یک برید (چهار فرسنگ) حرم قرار داد و در آنجا چیدن گیاهان و قطع درختان ممنوع است، مگر شاخه های نخل شتری (که برای حیوانات استفاده می شود).
19396- 6- (5) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ لَابَتَیْهَا مَا أَحَاطَتْ بِهِ الْحِرَارُ.
******
ترجمه:
گفته شده است و روایت شده که منظور از "لابَتَیْهَا" (دو بخش سنگلاخ مدینه) همان مناطقی است که ناحیه حرار آن را احاطه کرده است.
19397- 7- (6) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ (7) مَا بَیْنَ الصَّوْرَیْنِ إِلَی الثَّنِیَّةِ- وَ الَّذِی حَرَّمَهُ مِنَ الشَّجَرِ مَا بَیْنَ ظِلِّ عَائِرٍ إِلَی فَیْ ءِ وُعَیْرٍ- وَ هُوَ حَرَمٌ (8) وَ لَیْسَ صَیْدُهَا کَصَیْدِ مَکَّةَ- یُؤْکَلُ هَذَا وَ لَا یُؤْکَلُ ذَاکَ.
******
ترجمه:
گفته شده و روایت شده که محدوده حرم مدینه از "صورین" تا "ثنیه" است، و درختانی که حرام شده اند، در فاصله بین سایه کوه "عائر" تا سایه کوه "وعیر" قرار دارند. این منطقه حرم محسوب می شود، اما شکار آن مانند شکار مکه نیست؛ شکار مدینه را می توان خورد، اما شکار مکه را نه.
19398- 8- (9) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَحْرُمُ عَلَیَّ فِی حَرَمِ رَسُولِ اللَّهِ ص- مَا یَحْرُمُ عَلَیَّ فِی حَرَمِ اللَّهِ قَالَ لَا.
******
ترجمه:
یونس بن یعقوب روایت می کند که به امام صادق (ع) گفتم: آیا در حرم رسول خدا (ص) همان چیزهایی بر من حرام است که در حرم خدا (مکه) حرام است؟ امام فرمود: نه.
19399- 9- (10) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 365
یَحْرُمُ مِنَ الصَّیْدِ فِی الْمَدِینَةِ (1) مَا صِیدَ بَیْنَ الْحَرَّتَیْنِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ النَّضْرِ وَ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان روایت می کند که امام صادق (ع) فرمود: از شکار در مدینه، آنچه در محدوده بین دو ناحیه سنگلاخی شکار شود، حرام است.
19400- 10- (3) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَا بَیْنَ لَابَتَیِ الْمَدِینَةِ ظِلِّ عَائِرٍ إِلَی ظِلِّ وُعَیْرٍ حَرَمٌ قُلْتُ طَائِرُهُ کَطَائِرِ مَکَّةَ- قَالَ لَا وَ لَا یُعْضَدُ شَجَرُهَا.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار روایت می کند که شنیدم امام صادق (ع) فرمود: محدوده بین دو ناحیه سنگلاخی مدینه، از سایه کوه "عائر" تا سایه کوه "وعیر"، حرم است. پرسیدم: آیا پرندگان آن مانند پرندگان مکه هستند (یعنی شکارشان حرام است)؟ امام فرمود: نه، اما درختان آن نباید قطع شوند.
19401- 11- (4) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ یَحْرُمُ مِنْ صَیْدِ الْمَدِینَةِ مَا صِیدَ بَیْنَ الْحَرَّتَیْنِ.
******
ترجمه:
روایت شده : از شکار در مدینه، آنچه در محدوده بین دو ناحیه سنگلاخی شکار شود، حرام است.
19402- 12- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ فِی بَصَائِرِ الدَّرَجَاتِ الْکَبِیرِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی جَمِیعاً عَنْ زِیَادٍ الْقَنْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ أَدَّبَ نَبِیَّهُ- فَأَحْسَنَ تَأْدِیبَهُ فَلَمَّا ائْتَدَبَ فَوَّضَ إِلَیْهِ فَحَرَّمَ اللَّهُ الْخَمْرَ وَ حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص کُلَّ مُسْکِرٍ فَأَجَازَ اللَّهُ لَهُ ذَلِکَ وَ حَرَّمَ اللَّهُ مَکَّةَ وَ حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ الْمَدِینَةَ- فَأَجَازَ اللَّهُ ذَلِکَ کُلَّهُ لَهُ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
فضیل بن یسار روایت می کند که از امام صادق (ع) پرسیدم تا اینکه امام فرمود: خداوند پیامبرش را تربیت کرد و بهترین تربیت را به او داد. هنگامی که او به کمال ادب رسید، خداوند امور را به او واگذار کرد. پس خداوند شراب را حرام کرد و رسول خدا (ص) هر نوع مست کننده ای را حرام نمود، و خداوند این حکم را تأیید کرد. خداوند مکه را حرم قرار داد و رسول خدا (ص) مدینه را حرم قرار داد، و خداوند همه این احکام را برای او تأیید کرد....
19403- 13- (6) وَ عَنْهُ عَنْ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ
ص: 366
ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ لَمَّا أَدَّبَ نَبِیَّهُ ائْتَدَبَ فَفَوَّضَ إِلَیْهِ وَ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَکَّةَ وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص حَرَّمَ الْمَدِینَةَ- فَأَجَازَ اللَّهُ لَهُ وَ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ الْخَمْرَ وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص حَرَّمَ کُلَّ مُسْکِرٍ فَأَجَازَ اللَّهُ لَهُ.
******
ترجمه:
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ روایت می کند که امام صادق (ع) فرمودند : خداوند پیامبرش را تربیت کرد و بهترین تربیت را به او داد. هنگامی که او به کمال ادب رسید، خداوند امور را به او واگذار کرد. پس خداوند شراب را حرام کرد و رسول خدا (ص) هر نوع مست کننده ای را حرام نمود، و خداوند این حکم را تأیید کرد. خداوند مکه را حرم قرار داد و رسول خدا (ص) مدینه را حرم قرار داد، و خداوند همه این احکام را برای او تأیید کرد.
19404- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَبَشِیِّ بْنِ قُونِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ الزُّرَارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْخَیْبَرِیِّ عَنْ یَزِیدَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی فَاطِمَةَ ع فَبَدَأَتْنِی بِالسَّلَامِ ثُمَّ قَالَتْ مَا غَدَا بِکَ قُلْتُ طَلَبُ الْبَرَکَةِ قَالَتْ أَخْبَرَنِی أَبِی وَ هُوَ ذَا أَنَّهُ (4) مَنْ سَلَّمَ عَلَیْهِ وَ عَلَیَّ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ قُلْتُ لَهَا فِی حَیَاتِهِ وَ حَیَاتِکِ قَالَتْ نَعَمْ وَ بَعْدَ مَوْتِنَا.
******
ترجمه:
یزید بن عبدالملک از پدرش و او از جدش روایت می کند که گفت: به دیدار حضرت فاطمه (س) رفتم. او با سلام به من آغاز کرد و سپس پرسید: چه چیزی تو را اینجا آورده است؟ گفتم: برای طلب برکت آمده ام. فاطمه (س) فرمود: پدرم به من خبر داد، و او در همین لحظه حاضر است، که هر کس سه روز بر او و من سلام دهد، خداوند بهشت را بر او واجب می گرداند. پرسیدم: آیا این (پاداش) در زمان حیات شما و بعد از آن نیز هست؟ فرمود: بله، هم در زمان حیاتمان و هم پس از مرگمان.
19405- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ السِّیرَافِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ الْوَلِیدِ بْنِ الْعَبَّاسِ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْعُرَیْضِیِّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ ع ذَاتَ یَوْمٍ قَالَ: إِذَا صِرْتَ إِلَی قَبْرِ جَدَّتِکَ ع- (6) فَقُلْ یَا مُمْتَحَنَةُ
ص: 367
امْتَحَنَکِ (1) الَّذِی خَلَقَکِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَکِ فَوَجَدَکِ لِمَا امْتَحَنَکِ صَابِرَةً وَ زَعَمْنَا أَنَّا لَکِ أَوْلِیَاءُ وَ مُصَدِّقُونَ وَ صَابِرُونَ لِکُلِّ مَا أَتَانَا بِهِ أَبُوکِ ص وَ أَتَی بِهِ وَصِیُّهُ- (2) فَإِنَّا نَسْأَلُکِ إِنْ کُنَّا صَدَّقْنَاکِ إِلَّا أَلْحَقْتِنَا بِتَصْدِیقِنَا لَهُمَا (3) لِنُبَشِّرَ أَنْفُسَنَا بِأَنَّا قَدْ طَهُرْنَا بِوَلَایَتِکِ.
******
ترجمه:
ابراهیم بن محمد بن عیسی العریضی روایت می کند که روزی امام باقر (ع) به من فرمود: وقتی به قبر جده ات (حضرت فاطمه زهرا (س)) رسیدی، بگو: «ای امتحان شده! کسی که تو را پیش از آفریدنت امتحان کرد، تو را شکیبا یافت در آنچه تو را آزمود. ما ادعا می کنیم که دوستان و تصدیق کنندگان تو هستیم و در برابر هر آنچه پدرت رسول خدا (ص) و وصی او آورده اند، صابر و شکیبا هستیم. پس از تو درخواست داریم که اگر ما تو را تصدیق کرده ایم، ما را نیز به تصدیقمان از آنان ملحق گردانی تا خودمان را مژده دهیم که به واسطه ولایت تو پاک شده ایم.»
19406- 3- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (5) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ قَبْرِ فَاطِمَةَ ع- فَقَالَ دُفِنَتْ فِی بَیْتِهَا فَلَمَّا زَادَتْ بَنُو أُمَیَّةَ فِی الْمَسْجِدِ صَارَتْ فِی الْمَسْجِدِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع (6)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْبَزَنْطِیِّ (7) وَ رَوَاهُ أَیْضاً مُرْسَلًا (8)
وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ جَمِیعاً
ص: 368
عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ (1)
وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
احمد بن محمد بن ابی نصر روایت می کند که از امام کاظم (ع) درباره قبر حضرت فاطمه (س) پرسیدم. امام فرمود: او در خانه اش دفن شد، اما وقتی بنی امیه مسجد را توسعه دادند، قبر او در داخل مسجد قرار گرفت.
19407- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: اخْتَلَفَتِ الرِّوَایَاتُ فِی مَوْضِعِ قَبْرِ فَاطِمَةَ ع- فَمِنْهُمْ مَنْ رَوَی أَنَّهَا دُفِنَتْ فِی الْبَقِیعِ- وَ مِنْهُمْ مَنْ رَوَی أَنَّهَا دُفِنَتْ بَیْنَ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ- وَ أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ مَا بَیْنَ قَبْرِی وَ مِنْبَرِی- رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ- لِأَنَّ قَبْرَهَا بَیْنَ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ- وَ مِنْهُمْ مَنْ رَوَی أَنَّهَا دُفِنَتْ فِی بَیْتِهَا فَلَمَّا زَادَتْ بَنُو أُمَیَّةَ فِی الْمَسْجِدِ صَارَتْ فِی الْمَسْجِدِ.
قَالَ وَ هَذَا هُوَ الصَّحِیحُ عِنْدِی وَ نَحْوَهُ قَالَ الْمُفِیدُ (4) وَ الشَّیْخُ (5).
******
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین می گوید : که در مورد محل دفن حضرت فاطمه (س) روایات مختلفی وجود دارد. برخی گفته اند که او در بقیع دفن شده است، برخی دیگر روایت کرده اند که او در فاصله بین قبر و منبر پیامبر (ص) دفن شده است. به همین دلیل، پیامبر (ص) گفته است که "بین قبر من و منبر من، باغی از باغ های بهشت است"، چرا که قبر حضرت فاطمه (س) در این مکان قرار دارد. همچنین، برخی گفته اند که او در خانه اش دفن شده است و با توسعه بنی امیه در مسجد، قبر او نیز در مسجد قرار گرفته است. محمد بن علی بن الحسین می گوید: این نظر که حضرت فاطمه (س) در خانه اش دفن شده است و بعداً به دلیل توسعه مسجد در آنجا قرار گرفته، واوگفت این قول صحیح تر است و این نظر نیز توسط مفید بیان شده است.
19408- 5- (6) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا بَیْنَ قَبْرِی وَ مِنْبَرِی رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ- وَ مِنْبَرِی عَلَی تُرْعَةٍ مِنْ تُرَعِ الْجَنَّةِ- لِأَنَّ قَبْرَ فَاطِمَةَ ع بَیْنَ قَبْرِهِ وَ مِنْبَرِهِ وَ قَبْرَهَا رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ وَ إِلَیْهِ تُرْعَةٌ مِنْ تُرَعِ الْجَنَّةِ.
قَالَ الصَّدُوقُ قَدْ رُوِیَ هَذَا الْحَدِیثُ هَکَذَا وَ الصَّحِیحُ عِنْدِی فِی مَوْضِعِ قَبْرِ فَاطِمَةَ ع مَا رَوَاهُ الْبَزَنْطِیُّ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ السَّابِقَ
ص: 369
أَقُولُ: هَذَا وَ الرِّوَایَاتُ الْمُشَارُ إِلَیْهَا سَابِقاً مَحْمُولَةٌ عَلَی التَّقِیَّةِ لِمُوَافَقَتِهَا لِأَقْوَالِ الْعَامَّةِ.
******
ترجمه:
ابن ابی عُمیر از برخی از یارانش از امام صادق (ع) روایت می کند که پیامبر (ص) فرموده است: "بین قبر من و منبر من، باغی از باغ های بهشت است و منبر من بر تپه ای از تپه های بهشت است." زیرا قبر حضرت فاطمه (س) در این محدوده قرار دارد و قبر او نیز باغی از باغ های بهشت است و منبر پیامبر بر تپه ای از تپه های بهشت است.
صدوق (شیخ صدوق) می گوید که این حدیث به این صورت روایت شده است، و نظر صحیح از نظر او درباره محل دفن حضرت فاطمه (س) همان چیزی است که بزنطی (راوی) ذکر کرده است و به حدیث پیشین اشاره دارد.
من می گویم : این و روایات مشابه که پیشتر اشاره شد، ممکن است به خاطر تقیه باشد چون هماهنگ با نظرسنیها است .
(1) 19 بَابُ اسْتِحْبَابِ النُّزُولِ بِالْمُعَرَّسِ (2) لِمَنْ مَرَّ بِهِ وَارِداً مِنْ مَکَّةَ وَ الصَّلَاةِ فِیهِ وَ الِاضْطِجَاعِ بِهِ لَیْلًا کَانَ أَوْ نَهَاراً وَ عَدَمِ اسْتِحْبَابِ الْغُسْلِ لَهُ
******
ترجمه:
19409- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا انْصَرَفْتَ مِنْ مَکَّةَ إِلَی الْمَدِینَةِ- وَ انْتَهَیْتَ إِلَی ذِی الْحُلَیْفَةِ- وَ أَنْتَ رَاجِعٌ إِلَی الْمَدِینَةِ مِنْ مَکَّةَ- فَائْتِ مُعَرَّسَ النَّبِیِّ ص- فَإِنْ کُنْتَ فِی وَقْتِ صَلَاةٍ مَکْتُوبَةٍ أَوْ نَافِلَةٍ فَصَلِّ فِیهِ وَ إِنْ کَانَ فِی غَیْرِ وَقْتِ صَلَاةٍ مَکْتُوبَةٍ فَانْزِلْ فِیهِ قَلِیلًا فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَدْ کَانَ یُعَرِّسُ فِیهِ وَ یُصَلِّی فِیهِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار نقل می کند که امام صادق (ع) فرمود: هنگامی که از مکه به مدینه بازمی گردی و به ذی الحلیفه رسیدی، به معرس پیامبر (ص) برو. اگر در زمان نماز واجب یا نافله باشی، در آنجا نماز بخوان. اما اگر در زمان نماز نباشد، در آنجا کمی توقف کن. زیرا پیامبر (ص) معمولاً در آنجا استراحت می کرد و نماز می خواند.
19410- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْغُسْلِ فِی الْمُعَرَّسِ- فَقَالَ لَیْسَ عَلَیْکَ فِیهِ غُسْلٌ وَ التَّعْرِیسُ هُوَ أَنْ تُصَلِّیَ فِیهِ وَ تَضْطَجِعَ فِیهِ لَیْلًا مُرَّ بِهِ أَوْ نَهَاراً.
******
ترجمه:
عِیص بن القاسم از امام صادق (ع) درباره غسل در معرس پرسید. امام پاسخ داد: در معرس (محل استراحت) غسل واجب نیست. "تعریس" به این معناست که در آنجا نماز بخوانی و شب یا روز در آن استراحت کنی، چه در شب و چه در روز.
ص: 370
19411- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْعَامِرِیِّ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ (2)
فِی الْمُعَرَّسِ مُعَرَّسِ النَّبِیِّ ص- إِذَا رَجَعْتَ إِلَی الْمَدِینَةِ فَمُرَّ بِهِ وَ انْزِلْ وَ أَنِخْ بِهِ وَ صَلِّ فِیهِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص فَعَلَ ذَلِکَ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ وَقْتُ صَلَاةٍ قَالَ فَأَقِمْ قُلْتُ لَا یُقِیمُونَ أَصْحَابِی قَالَ فَصَلِّ رَکْعَتَیْنِ وَ امْضِهْ وَ قَالَ وَ إِنَّمَا الْمُعَرَّسُ إِذَا رَجَعْتَ إِلَی الْمَدِینَةِ لَیْسَ إِذَا بَدَأْتَ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل می کند که امام فرمود: در معرس پیامبر (ص)، هنگامی که به مدینه برگشتی، به آنجا برو، در آنجا استراحت کن و نماز بخوان. زیرا پیامبر (ص) این کار را انجام می داد.
اگر زمان نماز نباشد، باید در آنجا دو رکعت نماز بخوانی و سپس بروی. امام افزود که "معرس" به زمانی اشاره دارد که به مدینه برمی گردی، نه وقتی که سفر را شروع می کنی.
19412- 4- (3) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ: قُلْتُ لِعَلِیِّ بْنِ مُوسَی ع إِنَّ ابْنَ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ- رَوَی عَنْکَ وَ أَخْبَرَنَا عَنْکَ بِالرُّجُوعِ إِلَی الْمُعَرَّسِ- وَ لَمْ نَکُنْ عَرَّسْنَا فَرَجَعْنَا إِلَیْهِ فَأَیَّ شَیْ ءٍ نَصْنَعُ قَالَ تُصَلِّی وَ تَضْطَجِعُ قَلِیلًا وَ قَدْ کَانَ أَبُو الْحَسَنِ (4) یُصَلِّی فِیهِ وَ یَقْعُدُ فَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ- وَ إِنْ (5) مَرَرْتُ بِهِ فِی غَیْرِ وَقْتٍ (6) بَعْدَ الْعَصْرِ فَقَالَ قَدْ سُئِلَ أَبُو الْحَسَنِ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ صَلِّ فِیهِ رَکْعَتَیْنِ (7) فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ- (8) إِنْ مَرَرْتُ بِهِ لَیْلًا أَوْ نَهَاراً نُعَرِّسُ فِیهِ (9) وَ إِنَّمَا التَّعْرِیسُ فِی اللَّیْلِ (10) فَقَالَ نَعَمْ إِنْ مَرَرْتَ بِهِ لَیْلًا أَوْ نَهَاراً فَعَرِّسْ فِیهِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَفْعَلُ ذَلِکَ.
******
ترجمه:
علی بن أسباط از علی بن موسی الرضا (ع) پرسید که اگر ما به معرس برگردیم و در آنجا توقف کنیم، چه کنیم؟ علی بن موسی (ع) پاسخ داد که باید نماز بخوانی و کمی استراحت کنی. او افزود که امام موسی کاظم (ع) در آنجا نماز می خواند و می نشست.
محمد بن علی بن فضال پرسید که اگر من به معرس در غیر وقت نماز، مثلاً بعد از عصر یا در شب، بگذرم، چه باید بکنم؟ علی بن موسی (ع) پاسخ داد که در این صورت هم باید دو رکعت نماز بخوانی و آنجا توقف کنی. او تأکید کرد که حتی اگر در شب یا روز به معرس بگذری، باید آنجا توقف کنی، زیرا پیامبر (ص) نیز این کار را انجام می داد.
ص: 371
19413- 5- (1) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَقَالَ لَهُ عَلِیُّ بْنُ فَضَّالٍ (2) فَإِنْ مَرَرْتُ بِهِ فِی غَیْرِ وَقْتٍ بَعْدَ الْعَصْرِ (3) فَقَالَ قَدْ سُئِلَ أَبُو الْحَسَنِ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ مَا رُخِّصَ فِی هَذَا إِلَّا لِطَوَافِ الْفَرِیضَةِ فَإِنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ ع فَعَلَهُ قَالَ یُقِیمُ (4) حَتَّی یَدْخُلَ وَقْتُ الصَّلَاةِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع (5)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (6).
******
ترجمه:
این روایت از احمد بن محمد بن ابی نصربن می گوید که او از ابی الحسن الرضا (ع) پرسید که چه باید کرد اگر در غیر وقت نماز به معرس برسیم، به ویژه بعد از عصر. امام رضا (ع) پاسخ داد که این کار، تنها برای طواف فریضه مجاز است و حسن بن علی (ع) نیز آن را انجام داده است. او گفت که باید در معرس توقف کنید تا وقت نماز وارد شود و سپس نماز بخوانید.
19414- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَجَّالِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ (9) عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا أَنَّهُ لَمْ یُعَرِّسْ فَأَمَرَهُ الرِّضَا ع أَنْ یَنْصَرِفَ فَیُعَرِّسَ.
******
ترجمه:
در این روایت، علی بن اسباط از برخی از اصحابش نقل می کند که او به دلیل عدم تعریس، به امام رضا (ع) مراجعه کرده و امام (ع) به او دستور داده که بازگردد و تعریس کند.
19415- 2- (10) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ
ص: 372
عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ جَمَّالَنَا مَرَّ بِنَا وَ لَمْ یَنْزِلِ الْمُعَرَّسَ فَقَالَ لَا بُدَّ أَنْ تَرْجِعُوا إِلَیْهِ فَرَجَعْتُ إِلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفُضَیْلِ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
در این روایت، محمد بن القاسم بن الفضیل از امام موسی کاظم (ع) می پرسد که چون کاروانیانشان در مسیر سفر به معرس نرفته اند، چه باید کرد. امام (ع) پاسخ می دهد که باید به معرس برگردید و در آنجا توقف کنید. محمد بن القاسم نیز طبق دستور امام، به معرس برگشته و در آنجا توقف کرده است.
19416- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ قَالَ: قَالَ ابْنُ أَسْبَاطٍ لِأَبِی الْحَسَنِ ع إِنَّا لَمْ نَکُنْ عَرَّسْنَا فَأَخْبَرَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ بْنِ الْفُضَیْلِ أَنَّهُ لَمْ یَکُنْ عَرَّسَ وَ أَنَّهُ سَأَلَکَ فَأَمَرْتَهُ بِالْعَوْدِ إِلَی الْمُعَرَّسِ- فَیُعَرِّسُ فِیهِ فَقَالَ نَعَمْ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
ابْنُ أَسْبَاطٍ : به حضرت کاظم گفتم مادرمسیرمان تعریس نکردیم قاسم بن فضل به ما گفت ما هم تعریس نکرده بودیم وازشما سوال کرده وشما دستورداده بودید به برگشت آنها پس آنها هم برگشته بودند (آیا درست است) حضرت فرمودند : بله
19417- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ الْمُثَنَّی الْخَطِیبِ قَالَ: کُنْتُ بِالْمَدِینَةِ وَ سَقْفُ الْمَسْجِدِ الَّذِی یُشْرِفُ عَلَی الْقَبْرِ- قَدْ سَقَطَ وَ الْفَعَلَةُ یَصْعَدُونَ وَ یَنْزِلُونَ وَ نَحْنُ جَمَاعَةٌ فَقُلْتُ لِأَصْحَابِنَا مَنْ مِنْکُمْ لَهُ مَوْعِدٌ یَدْخُلُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع اللَّیْلَةَ فَقَالَ مِهْرَانُ بْنُ أَبِی نَصْرٍ أَنَا وَ قَالَ إِسْمَاعِیلُ بْنُ عَمَّارٍ
ص: 373
الصَّیْرَفِیُّ أَنَا فَقُلْنَا (1) سَلَاهُ عَنِ الصُّعُودِ لِنُشْرِفَ عَلَی قَبْرِ النَّبِیِّ ص- فَلَمَّا کَانَ مِنَ الْغَدِ لَقِینَاهُمَا فَاجْتَمَعْنَا جَمِیعاً فَقَالَ إِسْمَاعِیلُ قَدْ سَأَلْنَاهُ لَکُمْ عَمَّا ذَکَرْتُمْ فَقَالَ لَا أُحِبُّ (2) لِأَحَدٍ مِنْهُمْ أَنْ یَعْلُوَ فَوْقَهُ وَ لَا آمَنُهُ أَنْ یَرَی مِنْهُ (3) شَیْئاً یَذْهَبُ مِنْهُ بَصَرُهُ أَوْ یَرَاهُ قَائِماً یُصَلِّی أَوْ یَرَاهُ مَعَ بَعْضِ أَزْوَاجِهِ ص.ر
******
ترجمه:
جعفر بن مثنی خطیب گفت: در مدینه بودم و سقف مسجدی که بر قبر [پیامبر] مشرف بود، سقوط کرده بود. کارگران بالا و پایین می رفتند و ما جمعی بودیم. به همراهانمان گفتم: "چه کسی از شما قرار است امشب نزد ابوعبدالله (علیه السلام) برود؟" مهران بن ابی نصر گفت: "من"، و اسماعیل بن عمار صیرفی گفت: "من". گفتیم: "از او درباره بالا رفتن [به منظور] مشرف شدن بر قبر پیامبر (صلی الله علیه و آله) بپرسید."
روز بعد که با آنها دیدار کردیم و همگی جمع شدیم، اسماعیل گفت: "ما آنچه شما گفتید را از او پرسیدیم، و او گفت: من دوست ندارم که کسی بالاتر از آن [قبر] برود و از این نمی گذرم که او چیزی ببیند که بینایی اش را از دست بدهد، یا او را در حال نماز ببیند، یا او را با یکی از همسرانش مشاهده کند."
(4) 22 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ الْغَدِیرِ وَ لَوْ نَهَاراً فِی السَّفَرِ
******
ترجمه:
19418- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ غَدِیرِ خُمٍّ بِالنَّهَارِ وَ أَنَا مُسَافِرٌ فَقَالَ صَلِّ فِیهِ فَإِنَّ فِیهِ فَضْلًا وَ قَدْ کَانَ أَبِی یَأْمُرُ بِذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ (6)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْمَسَاجِدِ (8) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (9).
******
ترجمه:
عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ : ازحضرت کاظم سوال کردم من درحالیکه مسافرهستم می توانم درمسجد غدیرخم نمازبخوانم ؟ حضرت فرمودند : نمازبخوان چون فضیلت زیادی دارد وپدرم به آن دستورداده اند .
ص: 374
(1) 23 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع وَ کَرَاهَةِ تَرْکِهَا
******
ترجمه:
19419- 1- (2) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی أَمَالِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا خَلَقَ اللَّهُ خَلْقاً أَکْثَرَ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ إِنَّهُ لَیَنْزِلُ کُلَّ یَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ فَیَأْتُونَ الْبَیْتَ الْمَعْمُورَ فَیَطُوفُونَ بِهِ فَإِذَا هُمْ طَافُوا بِهِ نَزَلُوا فَطَافُوا بِالْکَعْبَةِ- فَإِذَا طَافُوا بِهَا أَتَوْا قَبْرَ النَّبِیِّ ص فَسَلَّمُوا عَلَیْهِ ثُمَّ أَتَوْا قَبْرَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَسَلَّمُوا عَلَیْهِ ثُمَّ أَتَوْا قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فَسَلَّمُوا عَلَیْهِ ثُمَّ عَرَجُوا وَ یَنْزِلُ مِثْلُهُمْ أَبَداً إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ- وَ قَالَ ع مَنْ زَارَ قَبْرَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- عَارِفاً بِحَقِّهِ غَیْرَ مُتَجَبِّرٍ وَ لَا مُتَکَبِّرٍ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرَ مِائَةِ أَلْفِ شَهِیدٍ وَ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ بُعِثَ مِنَ الْآمِنِینَ وَ هُوِّنَ عَلَیْهِ الْحِسَابُ وَ اسْتَقْبَلَتْهُ الْمَلَائِکَةُ فَإِذَا انْصَرَفَ شَیَّعَتْهُ إِلَی مَنْزِلِهِ فَإِنْ مَرِضَ عَادُوهُ وَ إِنْ مَاتَ شَیَّعُوهُ (3) بِالاسْتِغْفَارِ إِلَی قَبْرِهِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: "خداوند هیچ مخلوقی را بیش از فرشتگان نیافریده است. هر روز هفتاد هزار فرشته نازل می شوند. آن ها به سوی بیت المعمور می روند و به طواف آن می پردازند. هنگامی که طواف آنجا را به پایان رساندند، به کعبه نازل می شوند و آن را طواف می کنند. پس از طواف کعبه، به قبر پیامبر (صلی الله علیه و آله) می روند و به ایشان سلام می کنند، سپس به قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) می روند و به او سلام می کنند، و پس از آن به قبر حسین (علیه السلام) می روند و به او سلام می کنند، سپس به آسمان بازمی گردند و همواره فرشتگانی مانند آن ها تا روز قیامت نازل می شوند."
و فرمود: "هرکس قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) را زیارت کند، در حالی که به حق او آگاه باشد، و نه متکبر و نه خودبین باشد، خداوند پاداش صد هزار شهید را برای او می نویسد و گناهان گذشته و آینده او را می بخشد. او از ایمن شدگان محشور می شود، حسابرسی بر او آسان می گردد و فرشتگان به استقبال او می آیند. هنگامی که بازگردد، او را تا خانه اش همراهی می کنند، و اگر بیمار شود، او را عیادت می کنند، و اگر بمیرد، او را با طلب آمرزش تا قبرش تشییع می کنند."
الْحَجَّاجِ (1) عَنْ یُونُسَ بْنِ أَبِی وَهْبٍ الْقَصْرِیِّ (2) قَالَ: دَخَلْتُ الْمَدِینَةَ فَأَتَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ لَهُ أَتَیْتُکَ وَ لَمْ أَزُرْ قَبْرَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَقَالَ بِئْسَ مَا صَنَعْتَ لَوْ لَا أَنَّکَ مِنْ شِیعَتِنَا مَا نَظَرْتُ إِلَیْکَ أَ لَا تَزُورُ مَنْ یَزُورُهُ اللَّهُ تَعَالَی مَعَ الْمَلَائِکَةِ وَ یَزُورُهُ الْأَنْبِیَاءُ ع وَ یَزُورُهُ الْمُؤْمِنُونَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا عَلِمْتُ ذَلِکَ قَالَ فَاعْلَمْ أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ مِنَ الْأَئِمَّةِ کُلِّهِمْ وَ لَهُ ثَوَابُ أَعْمَالِهِمْ وَ عَلَی قَدْرِ أَعْمَالِهِمْ فُضِّلُوا.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمْدَانَ بْنِ عُثْمَانَ (3) عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْیَمَانِیِّ (4)
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (5)
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: مَنْ تَرَکَ زِیَارَةَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع لَمْ یَنْظُرِ اللَّهُ إِلَیْهِ أَ لَا تَزُورُونَ مَنْ تَزُورُهُ الْمَلَائِکَةُ ثُمَّ ذَکَرَ الْحَدِیثَ نَحْوَهُ (6)
******
ترجمه:
یونس بن ابی وهب قصری روایت می کند که گفت: به مدینه وارد شدم و نزد امام صادق (علیه السلام) رفتم و به او گفتم: "به دیدارتان آمده ام ولی قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) را زیارت نکرده ام." امام فرمود: "کار بدی کردی! اگر از شیعیان ما نبودی، به تو توجه نمی کردم. آیا کسی را زیارت نمی کنی که خداوند تعالی همراه با فرشتگان او را زیارت می کند، و پیامبران (علیهم السلام) و مؤمنان او را زیارت می کنند؟" گفتم: "فدایت شوم، من از این موضوع آگاه نبودم." امام فرمود: "بدان که امیرالمؤمنین (علیه السلام) نزد خدا از همه امامان برتر است و پاداش اعمال همه آن ها برای اوست، و به اندازه اعمال آن ها بر او برتری داده شده است."
19421- 3- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُجَاوِرِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ
ص: 376
أَخِیهِ جَعْفَرٍ عَنْ رِجَالِهِ یَرْفَعُهُ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ ع- وَ قَدْ ذُکِرَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع- فَقَالَ ابْنُ مَارِدٍ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- مَا لِمَنْ زَارَ جَدَّکَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فَقَالَ یَا ابْنَ مَارِدٍ- مَنْ زَارَ جَدِّی عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةً مَقْبُولَةً وَ عُمْرَةً مَبْرُورَةً وَ اللَّهِ یَا ابْنَ مَارِدٍ مَا تَطْعَمُ النَّارُ قَدَماً تَغَبَّرَتْ (1) فِی زِیَارَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع مَاشِیاً کَانَ أَوْ رَاکِباً یَا ابْنَ مَارِدٍ اکْتُبْ هَذَا الْحَدِیثَ بِمَاءِ الذَّهَبِ (2).
وَ رَوَاهُ ابْنُ طَاوُسٍ فِی مِصْبَاحِ الزَّائِرِ عَنِ ابْنِ مَارِدٍ (3)
وَ کَذَا حَدِیثُ یُونُسَ وَ کَذَا جُمْلَةٌ مِنَ الْأَحَادِیثِ السَّابِقَةِ وَ الْآتِیَةِ.
******
ترجمه:
حسین بن محمد بن مالک از برادرش جعفر، از افراد مورد اعتماد نقل می کند که گفت: "نزد امام جعفر صادق (علیه السلام) بودم و در آنجا صحبت از امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (علیه السلام) به میان آمد. ابن مارد به امام صادق (علیه السلام) گفت: کسی که جد شما، امیرالمؤمنین (علیه السلام) را زیارت کند، چه پاداشی دارد؟" امام (علیه السلام) فرمود: "ای ابن مارد، کسی که جد من را با شناخت به حق او زیارت کند، خداوند به ازای هر قدمی که برمی دارد، برای او حج پذیرفته و عمره مقبول می نویسد. به خدا قسم، ای ابن مارد، آتشی به قدم هایی که در زیارت امیرالمؤمنین (علیه السلام) غبار گرفته است، چه پیاده باشد و چه سواره، نخواهد رسید. ای ابن مارد، این حدیث را با آب طلا بنویس.
19422- 4- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَسَّانَ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ حَدَّثَنِی بِهِ أَنَّهُ کَانَ فِی وَصِیَّةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- أَنْ أَخْرِجُونِی (5) إِلَی الظَّهْرِ فَإِذَا تَصَوَّبَتْ أَقْدَامُکُمْ وَ اسْتَقْبَلَکُمْ رِیحٌ فَادْفِنُونِی فَهُوَ أَوَّلُ طُورِ سَیْنَاءَ فَفَعَلُوا ذَلِکَ.
******
ترجمه:
ثمالی از امام باقر (علیه السلام) نقل می کند که در حدیثی به من فرمود: در وصیت امیرالمؤمنین (علیه السلام) چنین آمده بود که "مرا به سمت ظَهر [مکانی مشخص] ببرید، پس هنگامی که قدم هایتان به سمت پایین میل کند و بادی به سمت شما بوزد، مرا در آنجا دفن کنید؛ زیرا آنجا اولین بخش از طور سینا است." و آن ها این کار را انجام دادند.
19423- 5- (6) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَحْنُ نَقُولُ بِظَهْرِ الْکُوفَةِ قَبْرٌ لَا یَلُوذُ بِهِ ذُو عَاهَةٍ إِلَّا شَفَاهُ اللَّهُ.
******
ترجمه:
حضرت ما می گویم درپشت کوفه قبری وجود دارد که هیچ بیماری به آن پناه نمی برد مگراینکه شفا پیدا می کند .
ص: 377
19424- 6- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَمِّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْفَضْلِ الْخُزَاعِیِّ (2) عَنْ عُثْمَانَ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: إِنَّ إِلَی جَانِبِ کُوفَانَ قَبْراً مَا أَتَاهُ مَکْرُوبٌ قَطُّ فَصَلَّی عِنْدَهُ رَکْعَتَیْنِ أَوْ أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ إِلَّا نَفَّسَ اللَّهُ کَرْبَهُ (3) وَ قَضَی حَاجَتَهُ قَالَ قُلْتُ قَبْرُ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ (4) فَقَالَ لِی بِرَأْسِهِ لَا فَقُلْتُ قَبْرُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع (5) فَقَالَ بِرَأْسِهِ نَعَمْ.
******
ترجمه:
عثمان بن سعید از مردی نقل می کند که امام صادق (علیه السلام) فرمود: "در کنار کوفه قبری وجود دارد که هر گرفتار و ناراحتی به آنجا رود و دو یا چهار رکعت نماز در کنار آن بخواند، خداوند گرفتاری او را برطرف می کند و حاجتش را برآورده می سازد." راوی پرسید: "آیا این قبر، قبر حسین بن علی (علیهما السلام) است؟" امام با سر اشاره کرد که نه. سپس پرسید: "آیا این قبر، قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) است؟" امام با سر اشاره کرد که بله.
19425- 7- (6) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ (7) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبَاحٍ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ نَهِیکٍ السَّمُرِیِّ (8) عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ سَعِیدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ قَالَ: أَتَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع حِینَ قَدِمَ الْحِیرَةَ- وَ ذَکَرَ حَدِیثاً حَدَّثَنَاهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ سَارَ مَعَهُ حَتَّی انْتَهَی إِلَی الْمَکَانِ الَّذِی أَرَادَ فَقَالَ یَا یُونُسُ اقْرِنْ دَابَّتَکَ فَقَرَنْتُ بَیْنَهُمَا (ثُمَّ رَفَعَ یَدَیْهِ ثُمَّ دَعَا) (9) فَفَهِمْتُهُ وَ عَلِمْتُهُ فَقَالَ لِی یَا یُونُسُ أَ تَدْرِی أَیُّ مَکَانٍ هَذَا فَقُلْتُ لَا وَ اللَّهِ وَ لَکِنِّی أَعْلَمُ أَنِّی فِی الصَّحْرَاءِ فَقَالَ هَذَا قَبْرُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- یَلْتَقِی
ص: 378
هُوَ وَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
یونس بن ظبیان می گوید: "وقتی امام صادق (علیه السلام) به حیره آمد، به نزد او رفتم. او حدیثی را برایم بازگو کرد و سپس همراه او حرکت کردم تا به مکانی رسیدیم که او می خواست. امام (علیه السلام) به من گفت: 'ای یونس، دابه ات را به دابه من ببند.' من آن ها را به هم بستم. سپس او دستانش را بالا برد و دعا کرد، و من دعایش را فهمیدم و یاد گرفتم. سپس به من گفت: 'ای یونس، آیا می دانی این چه مکانی است؟' گفتم: 'به خدا قسم، نمی دانم، ولی می دانم که در بیابان هستم.' امام فرمود: 'این قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) است، و او روز قیامت با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ملاقات خواهد کرد.
19426- 8- (1) وَ 19427- 9- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مِهْرَانَ الْجَمَّالِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: سَارَ وَ أَنَا مَعَهُ فِی الْقَادِسِیَّةِ حَتَّی أَشْرَفَ عَلَی النَّجَفِ- فَقَالَ هَذَا هُوَ الْجَبَلُ الَّذِی اعْتَصَمَ بِهِ ابْنُ جَدِّی نُوحٍ- فَقَالَ سَآوِی إِلی جَبَلٍ یَعْصِمُنِی مِنَ الْماءِ (3) فَأَوْحَی اللَّهُ تَعَالَی إِلَیْهِ (4) أَ یَعْتَصِمُ بِکَ مِنِّی أَحَدٌ فَغَارَ فِی الْأَرْضِ وَ تَقَطَّعَ إِلَی الشَّامِ- ثُمَّ قَالَ (5) اعْدِلْ بِنَا قَالَ فَعَدَلْتُ بِهِ فَلَمْ یَزَلْ سَائِراً حَتَّی أَتَی الْغَرِیَّ فَوَقَفَ بِهِ ثُمَّ أَتَی الْقَبْرَ (6) فَسَاقَ السَّلَامَ مِنْ آدَمَ عَلَی نَبِیٍّ نَبِیٍّ ع وَ أَنَا أَسُوقُ السَّلَامَ مَعَهُ حَتَّی وَصَلَ السَّلَامَ إِلَی النَّبِیِّ ص- ثُمَّ خَرَّ عَلَی الْقَبْرِ فَسَلَّمَ عَلَیْهِ وَ عَلَا نَحِیبُهُ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّی أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ.
وَ فِی خَبَرٍ آخَرَ سِتَّ رَکَعَاتٍ وَ صَلَّیْتُ مَعَهُ فَقُلْتُ (7) یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا هَذَا الْقَبْرُ فَقَالَ هَذَا قَبْرُ (8) جَدِّی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع (9).
******
ترجمه:
صفوان بن مهران جمال از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند: "در قادسیه همراه او بودم تا اینکه به نجف رسید. امام فرمود: 'این همان کوهی است که پسر جد من، نوح، به آن پناه برد و گفت: 'به سوی کوهی پناه می برم که مرا از آب نجات دهد.' (هود: 43) و خداوند به او وحی کرد که آیا کسی از من به تو پناه می برد؟ سپس کوه در زمین فرو رفت و تا شام کشیده شد.' سپس امام فرمود: 'مسیرمان را تغییر بده.' پس من مسیر را تغییر دادم و او همچنان به راه ادامه داد تا به غری [نجف] رسید. امام در آنجا توقف کرد و به سوی قبری رفت. سپس از آدم به هر پیامبر سلام داد، و من هم همراه او سلام دادم تا اینکه سلام به پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) رسید. سپس امام بر قبر خم شد، بر آن سلام کرد و به شدت گریست. بعد از آن برخواست و چهار رکعت نماز خواند."
در حدیث دیگری آمده که امام شش رکعت نماز خواند و من نیز همراه او نماز خواندم. پس از نماز پرسیدم: 'ای پسر رسول خدا، این قبر متعلق به کیست؟' امام فرمود: 'این قبر...
19428- 10- (10) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: مَنْ زَارَ عَلِیّاً بَعْدَ وَفَاتِهِ فَلَهُ الْجَنَّةُ.
******
ترجمه:
محمد بن محمد مفید در کتاب المقنعه از امام صادق (علیه السلام)، از پدرانشان، از پیامبر (صلی الله علیه و آله) نقل می کند که فرمود: "کسی که علی (علیه السلام) را پس از وفاتش زیارت کند، بهشت برای اوست."
ص: 379
19429- 11- (1) وَ عَنِ الصَّادِقِ ع إِنَّ أَبْوَابَ السَّمَاءِ لَتُفَتَّحُ عِنْدَ دُعَاءِ الزَّائِرِ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَلَا تَکُنْ عَنِ الْخَیْرِ نَوَّاماً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است: "همانا درهای آسمان هنگام دعای زائر برای امیرالمؤمنین (علیه السلام) گشوده می شود، پس از خیر و نیکی غافل نباش.
(4) 24 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع مَاشِیاً ذَهَاباً وَ عَوْداً
******
ترجمه:
19430- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ قَالَ وَجَدْتُ فِی کِتَابٍ کَتَبَهُ بِبَغْدَادَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الرَّازِیُّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الصَّیْمَرِیِّ (6) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع مَاشِیاً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةً وَ عُمْرَةً فَإِنْ رَجَعَ مَاشِیاً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّتَیْنِ وَ عُمْرَتَیْنِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
******
ترجمه:
حسین بن اسماعیل صیمرى از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: "کسی که امیرالمؤمنین (علیه السلام) را پیاده زیارت کند، خداوند به ازای هر قدم، یک حج و یک عمره برای او می نویسد. و اگر به خانه بازگردد و پیاده برود، خداوند به ازای هر قدم، دو حج و دو عمره برای او می نویسد.
ص: 380
(1) 25 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ زِیَارَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع عَلَی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع وَ عَلَی الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ نَدْباً
******
ترجمه:
19431- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ زُهَیْرٍ الْقُرَشِیِّ عَنْ یَزِیدَ بْنِ إِسْحَاقَ شَعِرٍ عَنْ أَبِی السَّخِیفِ الْقَرَنِیِّ (3) عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَلْحَةَ النَّهْدِیِّ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ یَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ طَلْحَةَ مَا تَزُورُ (4) قَبْرَ أَبِیَ الْحُسَیْنِ- (5) قُلْتُ بَلَی إِنَّا لَنَأْتِیهِ قَالَ تَأْتُونَهُ فِی کُلِّ جُمْعَةٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَتَأْتُونَهُ فِی کُلِّ شَهْرٍ فَقُلْتُ لَا فَقَالَ مَا أَجْفَاکُمْ إِنَّ زِیَارَتَهُ تَعْدِلُ حَجَّةً وَ عُمْرَةً وَ زِیَارَةَ أَبِی عَلِیٍّ ع تَعْدِلُ حَجَّتَیْنِ وَ عُمْرَتَیْنِ.
******
ترجمه:
عمر بن عبد الله بن طلحه نهدی از پدرش نقل می کند که گفت: "به نزد امام صادق (علیه السلام) رفتم و او به من گفت: 'ای عبد الله بن طلحة، چرا قبر ابو الحسن (علیه السلام) را زیارت نمی کنی؟' گفتم: 'بلی، ما به آنجا می رویم.' امام پرسید: 'آیا هر هفته آنجا می روید؟' گفتم: 'خیر.' سپس فرمود: 'آیا هر ماه آنجا می روید؟' گفتم: 'خیر.' امام گفت: 'چقدر بی توجهید! زیارت آن قبر معادل یک حج و یک عمره است و زیارت قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) معادل دو حج و دو عمره است.
19432- 2- (6) عَبْدُ الْکَرِیمِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ طَاوُسٍ فِی کِتَابِ فَرْحَةِ الْغَرِیِّ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (7) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَکْرَانَ النَّقَّاشِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمَالِکِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنْ أَبِی شُعَیْبٍ الْخُرَاسَانِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَیُّمَا أَفْضَلُ زِیَارَةُ
ص: 381
قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَوْ زِیَارَةُ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ إِنَّ الْحُسَیْنَ قُتِلَ مَکْرُوباً فَحَقِیقٌ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَلَّا یَأْتِیَهُ مَکْرُوبٌ إِلَّا فَرَّجَ اللَّهُ کَرْبَهُ وَ فَضْلُ زِیَارَةِ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- عَلَی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ کَفَضْلِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع عَلَی الْحُسَیْنِ ع- ثُمَّ قَالَ لِی أَیْنَ تَسْکُنُ قُلْتُ الْکُوفَةَ- فَقَالَ إِنَّ مَسْجِدَ الْکُوفَةِ بَیْتُ نُوحٍ- لَوْ دَخَلَهُ رَجُلٌ مِائَةَ مَرَّةٍ لَکَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِائَةَ مَغْفِرَةٍ أَمَا إِنَّ فِیهِ (1) دَعْوَةَ نُوحٍ ع حَیْثُ قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِی وَ لِوَالِدَیَّ وَ لِمَنْ دَخَلَ بَیْتِیَ مُؤْمِناً- قُلْتُ مَنْ عَنَی بِوَالِدَیَّ قَالَ آدَمَ وَ حَوَّاءَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
ابو شعیب خراسانی از امام رضا (علیه السلام) نقل می کند: "پرسیدم: 'کدام یک بهتر است، زیارت قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) یا زیارت قبر حسین (علیه السلام)؟' امام فرمود: 'حسین (علیه السلام) در حالی کشته شد که در فشار و گرفتاری بود، بنابراین بر خداوند واجب است که هر کس با دل شاکی و نگران به زیارت او برود، خداوند گرفتاری او را برطرف کند. ولی فضل زیارت قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) نسبت به زیارت قبر حسین (علیه السلام) مانند فضل امیرالمؤمنین (علیه السلام) نسبت به حسین (علیه السلام) است.' سپس امام از من پرسید: 'کجا سکونت داری؟' گفتم: 'در کوفه.' امام فرمود: 'مسجد کوفه خانه نوح (علیه السلام) است. اگر مردی به آن وارد شود و یکصد بار، خداوند برای او یکصد مغفرت خواهد نوشت. در آنجا دعای نوح (علیه السلام) وجود دارد، آنجا که گفت: 'خدایا، مرا و والدینم و هر کسی که به خانه ام وارد شود و مؤمن باشد، ببخش.'' پرسیدم: 'منظور از والدینم کیست؟' امام فرمود: 'آدم و حوا
(3) 26 بَابُ اسْتِحْبَابِ عِمَارَةِ مَشْهَدِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ مَشَاهِدِ الْأَئِمَّةِ ع وَ تَعَاهُدِهَا وَ کَثْرَةِ زِیَارَتِهَا
******
ترجمه:
19433- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَرَزْدَقِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی بْنِ الْأَحْوَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی السَّرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَلَوِیِّ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَامِرٍ وَاعِظِ أَهْلِ الْحِجَازِ قَالَ: أَتَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ لَهُ (5) مَا لِمَنْ زَارَ قَبْرَهُ یَعْنِی أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ
ص: 382
ع وَ عَمَرَ تُرْبَتَهُ فَقَالَ یَا أَبَا عَامِرٍ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ- عَنْ جَدِّهِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیٍّ ع- أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ لَهُ وَ اللَّهِ لَتُقْتَلَنَّ بِأَرْضِ الْعِرَاقِ- وَ تُدْفَنُ بِهَا قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- مَا لِمَنْ زَارَ قُبُورَنَا وَ عَمَرَهَا وَ تَعَاهَدَهَا فَقَالَ لِی یَا أَبَا الْحَسَنِ إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ (1) قَبْرَکَ وَ قُبُورَ وُلْدِکَ بِقَاعاً مِنْ بِقَاعِ الْجَنَّةِ- وَ عَرْصَةً مِنْ عَرَصَاتِهَا وَ إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ قُلُوبَ نُجَبَاءَ مِنْ خَلْقِهِ وَ صَفْوَةٍ مِنْ عِبَادِهِ (2) تَحِنُّ إِلَیْکُمْ وَ تَحْتَمِلُ الْمَذَلَّةَ وَ الْأَذَی فِیکُمْ فَیَعْمُرُونَ قُبُورَکُمْ وَ یُکْثِرُونَ زِیَارَتَهَا تَقَرُّباً مِنْهُمْ إِلَی اللَّهِ وَ مَوَدَّةً مِنْهُمْ لِرَسُولِهِ- أُولَئِکَ یَا عَلِیُّ الْمَخْصُوصُونَ بِشَفَاعَتِی وَ الْوَارِدُونَ حَوْضِی وَ هُمْ زُوَّارِی غَداً فِی الْجَنَّةِ- یَا عَلِیُّ مَنْ عَمَرَ قُبُورَکُمْ وَ تَعَاهَدَهَا فَکَأَنَّمَا أَعَانَ سُلَیْمَانَ بْنَ دَاوُدَ عَلَی بِنَاءِ بَیْتِ الْمَقْدِسِ- وَ مَنْ زَارَ قُبُورَکُمْ عَدْلُ ذَلِکَ لَهُ ثَوَابُ سَبْعِینَ حَجَّةً بَعْدَ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ- وَ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ حَتَّی یَرْجِعَ مِنْ زِیَارَتِکُمْ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ فَأَبْشِرْ وَ بَشِّرْ أَوْلِیَاءَکَ وَ مُحِبِّیکَ مِنَ النَّعِیمِ وَ قُرَّةِ الْعَیْنِ بِمَا لَا عَیْنٌ رَأَتْ وَ لَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَا خَطَرَ عَلَی قَلْبِ بَشَرٍ وَ لَکِنْ حُثَالَةٌ مِنَ النَّاسِ یُعَیِّرُونَ زُوَّارَ قُبُورِکُمْ بِزِیَارَتِکُمْ کَمَا تُعَیَّرُ الزَّانِیَةُ بِزِنَاهَا أُولَئِکَ شِرَارُ أُمَّتِی لَا أَنَالَهُمُ اللَّهُ شَفَاعَتِی (3) وَ لَا یَرِدُونَ حَوْضِی.
******
ترجمه:
ابو عامر واعظ اهل حجاز از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند: "پرسیدم: 'برای کسی که قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) را زیارت کند و خاک آن را تعمیرکند، چه پاداشی است؟' امام فرمود: 'ای ابو عامر، پدرم از پدرش، از جدش حسین بن علی (علیه السلام) از علی (علیه السلام) نقل کرده است که پیامبر (صلى الله عليه وسلم) به او گفت: "به خدا سوگند، تو در سرزمین عراق کشته خواهی شد و در آنجا دفن خواهی شد." پرسیدم: 'ای پیامبر خدا، برای کسی که قبور ما را زیارت کند، چه ثوابی خواهد بود؟' پیامبر (صلى الله عليه وسلم) به علی (علیه السلام) گفت: 'خداوند قبر تو و قبور فرزندانت را از بقاع بهشت و عرصه های آن قرار داده است. خداوند دل های نجباء از مخلوقاتش و صفوة از بندگانش را به سوی شما مایل کرده و آن ها را به تحمل ذلت و اذیت در مورد شما برانگیخته است، به طوری که قبور شما را عمار کرده و به زیارت آن ها می روند، تا به خدا نزدیک شوند و محبت رسولش را نشان دهند. این ها کسانی هستند که مخصوص شفاعت من هستند و به حوض من وارد خواهند شد و فردا در بهشت، زوار من خواهند بود. ای علی، کسی که قبور شما را عمار کند و به آن ها رسیدگی کند، مانند کسی است که در بنای بیت المقدس به سلیمان بن داوود کمک کرده باشد. کسی که قبور شما را زیارت کند، پاداش او مانند پاداش هفتاد حج پس از حج اسلام خواهد بود و از گناهانش بیرون می آید، به طوری که وقتی از زیارت شما برمی گردد، گویی از مادر زاده شده است. پس بشارت بده و مژده بده به دوستان و محبانت از نعمت ها و لذت هایی که نه چشم دیده و نه گوش شنیده و نه به دل کسی خطور کرده است. ولی گروهی از مردم، زوار قبور شما را به خاطر زیارتشان سرزنش می کنند، مانند زنی که به خاطر زنا سرزنش می شود. این ها شریران امت من هستند که خداوند شفاعت من را به آن ها نخواهد داد و آن ها به حوض من وارد نخواهند شد.'"
19434- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی السَّرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَلَوِیِّ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ
ص: 383
سُوَیْدٍ (1) عَنْ أَبِی عَامِرٍ (2) عَنِ الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِعَلِیٍّ ع (3) إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ قَبْرَکَ وَ قَبْرَ وُلْدِکَ بِقَاعاً مِنْ بِقَاعِ الْجَنَّةِ- ثُمَّ ذَکَرَ بَقِیَّةَ الْحَدِیثِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَمَنْ عَمَرَ قُبُورَهُمْ ثُمَّ قَالَ وَ مَنْ زَارَ قُبُورَهُمْ (4).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
ابوعامر ازحضرت صادق نقل کرده که پیامبر خدا (صلى الله عليه وسلم) به علی (علیه السلام) فرموده است: "خداوند قبر تو و قبور فرزندانت را از بقاع بهشت قرار داده است." سپس ادامه داد: "هر کس قبور آنان را عمار کند و یا زیارت کند، پاداش او همانند پاداش هفتاد حج پس از حج اسلام خواهد بود و از گناهانش بیرون خواهد آمد، گویی که از مادر زاده شده است."
(7) 27 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ آدَمَ وَ نُوحٍ وَ إِبْرَاهِیمَ مَعَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع
******
ترجمه:
19435- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ لَهُ إِنِّی أَشْتَاقُ إِلَی الْغَرِیِّ فَقَالَ مَا شَوْقُکَ إِلَیْهِ فَقُلْتُ لَهُ إِنِّی أُحِبُّ أَنْ أَزُورَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَقَالَ هَلْ تَعْرِفُ فَضْلَ زِیَارَتِهِ قُلْتُ لَا یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِلَّا أَنْ تُعَرِّفَنِی ذَلِکَ فَقَالَ إِذَا زُرْتَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَاعْلَمْ أَنَّکَ زَائِرٌ عِظَامَ آدَمَ وَ بَدَنَ نُوحٍ- وَ جِسْمَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع فَقُلْتُ (یَا ابْنَ
ص: 384
رَسُولِ اللَّهِ)- (1) إِنَّ آدَمَ هَبَطَ بِسَرَانْدِیبَ (2) فِی مَطْلَعِ الشَّمْسِ وَ زَعَمُوا أَنَّ عِظَامَهُ فِی بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ- فَکَیْفَ صَارَتْ عِظَامُهُ فِی الْکُوفَةِ- فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَی نُوحٍ ع وَ هُوَ فِی السَّفِینَةِ أَنْ یَطُوفَ بِالْبَیْتِ أُسْبُوعاً فَطَافَ بِالْبَیْتِ کَمَا أَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ ثُمَّ نَزَلَ فِی الْمَاءِ إِلَی رُکْبَتَیْهِ فَاسْتَخْرَجَ تَابُوتاً فِیهِ عِظَامُ آدَمَ فَحَمَلَهُ فِی جَوْفِ السَّفِینَةِ حَتَّی طَافَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ یَطُوفَ ثُمَّ وَرَدَ إِلَی بَابِ الْکُوفَةِ فِی وَسَطِ مَسْجِدِهَا فَفِیهَا قَالَ اللَّهُ لِلْأَرْضِ ابْلَعِی ماءَکِ (3) فَبَلَعَتْ مَاءَهَا مِنْ مَسْجِدِ الْکُوفَةِ کَمَا بَدَأَ الْمَاءُ مِنْهُ وَ تَفَرَّقَ الْجَمْعُ الَّذِینَ کَانُوا مَعَ نُوحٍ (4) فِی السَّفِینَةِ فَأَخَذَ نُوحٌ ع التَّابُوتَ فَدَفَنَهُ فِی الْغَرِیِّ- وَ هُوَ قِطْعَةٌ مِنَ الْجَبَلِ الَّذِی کَلَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ مُوسَی تَکْلِیماً وَ قَدَّسَ عَلَیْهِ عِیسَی تَقْدِیساً وَ اتَّخَذَ عَلَیْهِ إِبْرَاهِیمَ خَلِیلًا وَ اتَّخَذَ مُحَمَّداً ص حَبِیباً وَ جَعَلَهُ لِلنَّبِیِّینَ مَسْکَناً وَ اللَّهِ مَا سَکَنَ فِیهِ بَعْدَ أَبَوَیْهِ الطَّیِّبَیْنِ آدَمَ وَ نُوحٍ- أَکْرَمُ مِنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَإِذَا زُرْتَ جَانِبَ النَّجَفِ فَزُرْ عِظَامَ آدَمَ وَ بَدَنَ نُوحٍ- وَ جِسْمَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع- فَإِنَّکَ زَائِرٌ الْآبَاءَ الْأَوَّلِینَ وَ مُحَمَّداً خَاتَمَ النَّبِیِّینَ وَ عَلِیّاً سَیِّدَ الْوَصِیِّینَ وَ إِنَّ زَائِرَهُ تُفْتَحُ لَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ عِنْدَ دَعْوَتِهِ فَلَا تَکُنْ عَنِ الْخَیْرِ نَوَّاماً.
وَ رَوَاهُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی (الْمَزَارِ) (5)
وَ رَوَاهُ ابْنُ طَاوُسٍ فِی مِصْبَاحِ الزَّائِرِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
مفضل می گوید: به محضر ابو عبد الله (علیه السلام) رفتم و به ایشان گفتم که دلم برای زیارت غری (نجف) تنگ شده است. ابو عبد الله (علیه السلام) پرسید: چرا دلت برای آنجا تنگ شده است؟ گفتم: چون دوست دارم که قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) را زیارت کنم. ابو عبد الله (علیه السلام) گفت: آیا از فضیلت زیارت آن مکان آگاه هستی؟ گفتم: نه، مگر اینکه شما برای من توضیح دهید.
ایشان ادامه دادند: وقتی که به زیارت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می روی، بدان که تو به زیارت عظام آدم و بدن نوح نیز رفته ای. مفضل از ایشان پرسید: مگر آدم در سراندیب (سریلانکا) فرود آمد و عظام او در خانه خدا (کعبه) است، پس چگونه ممکن است که عظام او در کوفه باشد؟ ابو عبد الله (علیه السلام) پاسخ داد: خداوند به نوح وحی کرد تا به دور خانه (کعبه) بچرخد و سپس نوح (علیه السلام) تابوتی حاوی عظام آدم را از دریا بیرون آورد و آن را در غری دفن کرد. غری بخشی از کوه است که خداوند با آن با موسی (علیه السلام) تکلم کرده و عیسی (علیه السلام) را تقدیس کرده و ابراهیم (علیه السلام) را خلیل قرار داده و محمد (صلى الله عليه وسلم) را دوست داشته است. این مکان برای پیامبران مسکن بوده و پس از آدم و نوح، کسی شریف تر از امیرالمؤمنین (علیه السلام) در آن سکونت نداشته است.سپس ابو عبد الله (علیه السلام) افزود: پس از اینکه به زیارت غری رفتی، بدان که تو به زیارت عظام آدم و بدن نوح و جسم علی (علیه السلام) رفته ای. زیرا این زیارت، زیارت اجداد نخستین و محمد خاتم پیامبران و علی سید الوصین است. و در نتیجه، در هنگام دعا، درهای آسمان به روی زائرین باز می شود. بنابراین، از خیر و برکت آنجا غافل مباش و به خیر و نیکی بپرداز.
ص: 385
19436- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ تَمَّامٍ (2) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مِیثَمٍ الطَّلْحِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَیْنَ دُفِنَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- قَالَ دُفِنَ فِی قَبْرِ أَبِیهِ نُوحٍ قُلْتُ وَ أَیْنَ قَبْرُ نُوحٍ- النَّاسُ یَقُولُونَ إِنَّهُ فِی الْمَسْجِدِ- قَالَ لَا ذَاکَ فِی ظَهْرِ الْکُوفَةِ.
******
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (علیه السلام) می پرسد که امیرالمؤمنین (علیه السلام) در کجا دفن شده است و امام صادق (علیه السلام) پاسخ می دهد که ایشان در قبر پدرش نوح (علیه السلام) دفن شده اند. ابو بصیر سپس می پرسد که قبر نوح در کجاست، چرا که مردم می گویند که قبر او در مسجد کوفه است. امام صادق (علیه السلام) تصحیح می کند و می فرماید که قبر نوح در ظهر کوفه (بخش غربی کوفه) واقع است و نه در مسجد کوفه.
19437- 3- (3) عَبْدُ الْکَرِیمِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ طَاوُسٍ فِی فَرْحَةِ الْغَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نَمَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ عَرَبِیِّ بْنِ مُسَافِرٍ عَنْ إِلْیَاسَ بْنِ هِشَامٍ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الطُّوسِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَإِنَّ النَّاسَ قَدِ اخْتَلَفُوا فِیهِ فَقَالَ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع دُفِنَ مَعَ أَبِیهِ نُوحٍ فِی قَبْرِهِ (4) الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
ابو بصیر از امام باقر (علیه السلام) درباره ی مکان دفن امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) سؤال می کند. امام باقر (علیه السلام) پاسخ می دهد که امیرالمؤمنین (علیه السلام) در کنار پدرش نوح (علیه السلام) در همان قبر دفن شده اند.
19438- 4- (5) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحِیمِ الْقَصِیرِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَبْرِ
ص: 386
أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَدْفُونٌ فِی قَبْرِ نُوحٍ- قَالَ قُلْتُ: وَ مَا قَبْرُ نُوحٍ- (1) قَالَ قَبْرُ نُوحٍ النَّبِیِّ ع الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حدیث از عبد الرحیم قصیر نقل شده است: «از امام باقر (علیه السلام) درباره قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) سؤال کردم، زیرا مردم در این باره اختلاف دارند. امام فرمود: امیرالمؤمنین (علیه السلام) با پدرش نوح (علیه السلام) در یک قبر دفن شده است.»
19439- 5- (2) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ دَاوُدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ هِشَامٍ (3) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ (4) عَنْ عَبْدِ الرَّحِیمِ الْقَصِیرِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَإِنَّ النَّاسَ قَدِ اخْتَلَفُوا فِیهِ فَقَالَ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع دُفِنَ مَعَ أَبِیهِ نُوحٍ ع.
******
ترجمه:
حدیث از عبد الرحیم قصیر نقل شده است: «از امام باقر (علیه السلام) درباره قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) سؤال کردم، زیرا مردم در این باره اختلاف دارند. امام فرمود: امیرالمؤمنین (علیه السلام) با پدرش نوح (علیه السلام) در یک قبر دفن شده است.»
19440- 6- (5) وَ عَنِ ابْنِ دَاوُدَ عَنْ سَلَامَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ الْکُوفَةُ رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ- فِیهَا قَبْرُ نُوحٍ وَ إِبْرَاهِیمَ- (6) وَ قُبُورُ ثَلَاثِمِائَةِ نَبِیٍّ وَ سَبْعِینَ نَبِیّاً وَ سِتِّمِائَةِ وَصِیٍّ وَ قَبْرُ سَیِّدِ الْأَوْصِیَاءِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع.
******
ترجمه:
حدیثی از صفوان نقل شده است از ابو اسامه از امام صادق (علیه السلام) که فرمود: «شنیدم که ایشان می فرمودند: کوفه باغی از باغ های بهشت است. در آنجا قبر نوح و ابراهیم و قبور سیصد و هفتاد پیامبر و ششصد وصی، و قبر سرور اوصیا، امیرالمؤمنین (علیه السلام) قرار دارد.»
19441- 7- (7) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ تَمَّامٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ عَمِّهِ
ص: 387
عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ (عَنْ عَلِیِّ بْنِ الصَّبَّاحِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ) (1) عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الضَّحَّاکِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَبْرُ عَلِیٍّ هُوَ فِی الْغَرِیِّ- مَا بَیْنَ صَدْرِ نُوحٍ وَ مَفْرِقِ رَأْسِهِ مِمَّا یَلِی الْقِبْلَةَ.
******
ترجمه:
حدیثی از حماد بن عیسی از مردی از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند: «قبر علی (علیه السلام) در غری [نجف] است، میان سینه نوح و بالای سر او از سمتی که به قبله نزدیک است.»
(2) 28 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع یَوْمَ الْغَدِیرِ وَ کَثْرَةِ الصَّدَقَةِ فِیهِ
******
ترجمه:
19442- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَبِیهِ (4) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ الرِّضَا ع وَ الْمَجْلِسُ غَاصٌّ بِأَهْلِهِ فَتَذَاکَرُوا یَوْمَ الْغَدِیرِ فَأَنْکَرَهُ بَعْضُ النَّاسِ فَقَالَ الرِّضَا ع حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ (5) قَالَ إِنَّ یَوْمَ الْغَدِیرِ فِی السَّمَاءِ أَشْهَرُ مِنْهُ فِی الْأَرْضِ إِنَّ لِلَّهِ فِی الْفِرْدَوْسِ الْأَعْلَی قَصْراً لَبِنَةٌ مِنْ فِضَّةٍ وَ لَبِنَةٌ مِنْ ذَهَبٍ ثُمَّ ذَکَرَ وَصْفَ ذَلِکَ الْقَصْرِ وَ مَا یَجْتَمِعُ فِیهِ یَوْمَ الْغَدِیرِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ مَا یَنَالُونَ مِنْ کَرَامَةِ ذَلِکَ الْیَوْمِ ثُمَّ قَالَ یَا ابْنَ أَبِی نَصْرٍ أَیْنَمَا کُنْتَ فَاحْضُرْ یَوْمَ الْغَدِیرِ عِنْدَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَإِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ لِکُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ وَ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ ذُنُوبَ سِتِّینَ سَنَةً وَ یُعْتِقُ مِنَ النَّارِ- ضِعْفَ مَا أَعْتَقَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ وَ لَیْلَةِ الْفِطْرِ- وَ الدِّرْهَمُ فِیهِ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ لِإِخْوَانِکَ الْعَارِفِینَ فَأَفْضِلْ عَلَی إِخْوَانِکَ فِی
ص: 388
هَذَا الْیَوْمِ وَ سُرَّ فِیهِ کُلَّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ ثُمَّ قَالَ یَا أَهْلَ الْکُوفَةِ لَقَدْ أُعْطِیتُمْ خَیْراً کَثِیراً وَ إِنَّکُمْ لَمِمَّنِ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِیمَانِ مُسْتَقَلُّونَ مَقْهُورُونَ مُمْتَحَنُونَ یُصَبُّ الْبَلَاءُ عَلَیْکُمْ صَبّاً ثُمَّ یَکْشِفُهُ کَاشِفُ الْکَرْبِ الْعَظِیمِ وَ اللَّهِ لَوْ عَرَفَ النَّاسُ فَضْلَ هَذَا الْیَوْمِ بِحَقِیقَتِهِ لَصَافَحَتْهُمُ الْمَلَائِکَةُ فِی کُلِّ یَوْمٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ لَوْ لَا أَنِّی أَکْرَهُ التَّطْوِیلَ لَذَکَرْتُ مِنْ فَضْلِ هَذَا الْیَوْمِ وَ مَا أَعْطَی اللَّهُ (1) مَنْ عَرَفَهُ مَا لَا یُحْصَی بِعَدَدٍ قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ قَالَ لِی مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ لَقَدْ تَرَدَّدْتُ إِلَی أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَنَا وَ أَبُوکَ وَ الْحَسَنُ بْنُ جَهْمٍ أَکْثَرَ مِنْ خَمْسِینَ مَرَّةً وَ سَمِعْنَاهُ مِنْهُ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمِصْبَاحِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ (2)
وَ رَوَاهُ ابْنُ طَاوُسٍ فِی مِصْبَاحِ الزَّائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ إِلَّا أَنَّهُ اخْتَصَرَ الْحَدِیثَ (3).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی فَضْلِ یَوْمِ الْغَدِیرِ فِی الصَّلَاةِ (4) وَ الصَّوْمِ (5).
******
ترجمه:
حدیثی از احمد بن محمد بن ابی نصر نقل شده است: «ما نزد امام رضا (ع) بودیم و مجلس پر از افراد بود. سخن از روز غدیر به میان آمد و برخی از افراد آن را انکار کردند. امام رضا (ع) فرمودند: "پدرم از پدرش نقل کرد که روز غدیر در آسمان از آنچه در زمین است، مشهورتر است. همانا خداوند در فردوس اعلی قصری دارد که آجری از نقره و آجری از طلا است..." سپس امام (ع) وصف آن قصر و آنچه که در روز غدیر در آن گرد هم می آیند از ملائکه و کرامت هایی که در آن روز نصیبشان می شود را بیان کردند.
سپس امام فرمودند: "ای پسر ابی نصر! هر کجا که هستی، در روز غدیر نزد امیرالمؤمنین (ع) حاضر شو، زیرا خداوند در این روز گناهان هر مؤمن و مؤمنه و مسلم و مسلمه را به مدت شصت سال می آمرزد و دو برابر تعداد آزادشدگان از آتش جهنم در ماه رمضان، شب قدر و شب عید فطر را از آتش نجات می دهد. درهمی که در این روز به برادرانت که اهل معرفت هستند بدهی، برابر هزار درهم است. پس در این روز به برادرانت احسان کن و هر مؤمن و مؤمنه ای را خوشحال کن."
سپس امام فرمودند: "ای اهل کوفه! شما به خیر بسیاری دست یافته اید و همانا خداوند قلب های شما را برای ایمان آزموده است. شما اندک، مغلوب و امتحان شده اید، بلایا بر شما به شدت نازل می شود و سپس کسی که غم های بزرگ را برطرف می کند، آن را برطرف می کند. به خدا سوگند، اگر مردم به حقیقت فضل این روز پی می بردند، ملائکه هر روز ده بار با آنان مصافحه می کردند. و اگر کراهت از طولانی کردن نداشتم، از فضل این روز و آنچه که خداوند به کسی که آن را می شناسد داده است، چیزهایی بیان می کردم که شمارش آن ممکن نیست."
علی بن حسن بن فضال گفت: محمد بن عبدالله به من گفت: "من و پدرت و حسن بن جهم بیش از پنجاه بار به نزد احمد بن محمد رفتیم و این حدیث را از او شنیدیم."»
ص: 389
(1) 29 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْغُسْلِ لِزِیَارَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ غَیْرِهِ مِنَ الْأَئِمَّةِ ع ثُمَّ یَمْشِی إِلَیْهِ حَافِیاً مُتَطَیِّباً لَابِساً أَنْظَفَ ثِیَابِهِ عَلَی سَکِینَةٍ وَ وَقَارٍ ذَاکِراً لِلَّهِ یُقَصِّرُ خُطَاهُ وَ یُکَبِّرُ ثَلَاثِینَ مَرَّةً أَوْ مِائَةً
******
ترجمه:
19443- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ (3) عَبْدِ الْمَلِکِ الْأَوْدِیِّ عَنْ ذُبْیَانَ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ زِیَارَةَ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَتَوَضَّأْ وَ اغْتَسِلْ وَ امْشِ عَلَی هَیْئَتِکَ وَ قُلْ ثُمَّ ذَکَرَ زِیَارَةً طَوِیلَةً.
******
ترجمه:
از یونس بن ظبیان، از ابو عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمودند:
«هرگاه خواستی به زیارت قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) بروی، پس وضو بگیر و غسل کن و به همان حالت خود حرکت کن و بگو...» سپس زیارتی طولانی را ذکر کرد.
19444- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ رَجُلٍ عَنِ الزُّبَیْرِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ فَضَّالِ بْنِ مُوسَی النَّهْدِیِّ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ سَیَابَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ (5) قَالَ الْغُسْلُ عِنْدَ لِقَاءِ کُلِّ إِمَامٍ.
******
ترجمه:
از علاء بن سیابه، از امام صادق (علیه السلام) در مورد سخن خدای عز و جل: «زینت خود را در هر مسجدی بردارید» (سوره اعراف، آیه 31) روایت شده که فرمودند: مراد از زینت، غسل کردن هنگام ملاقات با هر امام است.
19445- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْبَرْمَکِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّخَعِیِّ أَنَّهُ قَالَ لِعَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی (7) ع- عَلِّمْنِی یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ص
ص: 390
قَوْلًا أَقُولُهُ بَلِیغاً کَامِلًا إِذَا زُرْتُ وَاحِداً مِنْکُمْ فَقَالَ إِذَا صِرْتَ إِلَی الْبَابِ فَقِفْ وَ اشْهَدِ الشَّهَادَتَیْنِ وَ أَنْتَ عَلَی غُسْلٍ فَإِذَا دَخَلْتَ وَ رَأَیْتَ الْقَبْرَ فَقِفْ وَ قُلْ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ ثَلَاثِینَ مَرَّةً ثُمَّ امْشِ قَلِیلًا وَ عَلَیْکَ السَّکِینَةَ وَ الْوَقَارَ وَ قَارِبْ بَیْنَ خُطَاکَ ثُمَّ قِفْ وَ کَبِّرِ اللَّهَ ثَلَاثِینَ مَرَّةً ثُمَّ ادْنُ مِنَ الْقَبْرِ وَ کَبِّرِ اللَّهَ أَرْبَعِینَ مَرَّةً تَمَامَ مِائَةِ مَرَّةٍ (1) ثُمَّ قُلْ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ یَا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ وَ ذَکَرَ الزِّیَارَةَ بِطُولِهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی وَ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ الْکَاتِبِ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْبَرْمَکِیِّ (2)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الدَّقَّاقِ (3) وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ السِّنَانِیِّ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ هِشَامٍ الْمُکَتِّبِ کُلِّهِمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از موسی بن عبدالله نخعی روایت شده که به امام علی بن محمد (علیه السلام) عرض کرد: ای فرزند رسول خدا، به من عبارتی بیاموز که وقتی به زیارت یکی از شما می روم، بگویم، عبارتی فصیح و کامل. امام (ع) فرمودند: هنگامی که به درگاه [حرم] رسیدی، بایست و دو شهادت را در حالی که غسل کرده ای، بگو. وقتی وارد شدی و قبر را دیدی، بایست و سی بار «الله اکبر» بگو. سپس اندکی جلو برو و با آرامش و وقار قدم بردار و فاصله ی بین گام هایت را کوتاه کن. دوباره بایست و سی بار «الله اکبر» بگو. سپس به قبر نزدیک شو و چهل بار «الله اکبر» بگو تا مجموعاً صد مرتبه «الله اکبر» گفته باشی. سپس بگو: «السلام علیکم یا أهل بیت النبوة» و زیارت(جامعه کبیره) را به طور کامل خواندند .
19446- 4- (5) عَبْدُ الْکَرِیمِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ طَاوُسٍ فِی کِتَابِ فَرْحَةِ الْغَرِیِّ قَالَ ذَکَرَ الْفَقِیهُ صَفِیُّ الدِّینِ بْنُ مَعَدٍّ أَنَّ فِی مَزَارِ الْفَقِیهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ قَالَ وَ کَانَ مُحَمَّدٌ هَذَا ثِقَةً عَیْناً صَحِیحَ الِاعْتِقَادِ مَشْکُورَ التَّصْنِیفِ أَنَّهُ وَجَدَ بِخَطِّ عَمِّهِ (الْحُسَیْنِ بْنِ الْفَضْلِ بْنِ تَمَّامٍ) (6) عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 391
مُصْعَبٍ الدَّرَّاعِ (1) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی (2) عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ کَیْفَ نَزُورُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَقَالَ یَا صَفْوَانُ إِذَا أَرَدْتَ ذَلِکَ فَاغْتَسِلْ وَ الْبَسْ ثَوْبَیْکَ طَاهِرَیْنِ غَسِیلَیْنِ أَوْ جَدِیدَیْنِ (3) وَ نَلْ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ فَإِنْ لَمْ تَنَلْ أَجْزَأَکَ فَإِذَا خَرَجْتَ مِنْ مَنْزِلِکَ فَقُلْ وَ ذَکَرَ الزِّیَارَةَ بِطُولِهَا.
******
ترجمه:
از صفوان جمال روایت شده که امام صادق (علیه السلام) در حدیثی فرمود: به او گفتم: چگونه به زیارت امیرالمؤمنین (علیه السلام) برویم؟ امام (ع) فرمود: ای صفوان، هرگاه قصد زیارت داشتی، غسل کن و دو لباس پاک و شسته شده یا دو لباس نو بپوش. مقداری از عطر استفاده کن و اگر نتوانستی، همان کافی است. وقتی از منزلت بیرون رفتی، این دعا را بگو و سپس زیارت را به طور کامل خواندند .
19447- 5- (4) قَالَ وَ ذَکَرَ صَاحِبُ کِتَابِ الْأَنْوَارِ زِیَارَةً یَرْوِیهَا یُوسُفُ الْکُنَاسِیُّ (5) وَ مُعَاوِیَةُ بْنُ عَمَّارٍ جَمِیعاً عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ الزِّیَارَةَ لِقَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَاغْتَسِلْ مِنْ مَنْزِلِکَ وَ قُلْ حِینَ تَعْبُرُهُ (6) وَ ذَکَرَ الزِّیَارَةَ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار و دیگران روایت شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: هرگاه قصد زیارت قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) را داشتی، از منزلت غسل کن و هنگامی که از آنجا عبور می کنی، این دعا را بگو و سپس زیارت را ذکر کرد.
19448- 6- (7) وَ ذَکَرَ مُحَمَّدُ بْنُ الْمَشْهَدِیِّ فِی مَزَارِهِ أَنَّ الصَّادِقَ ع عَلَّمَ مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمٍ هَذِهِ الزِّیَارَةَ قَالَ إِذَا أَتَیْتَ مَشْهَدَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَاغْتَسِلْ غُسْلَ الزِّیَارَةِ وَ الْبَسْ أَنْظَفَ ثِیَابِکَ وَ شَمَّ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ وَ امْشِ وَ عَلَیْکَ السَّکِینَةَ وَ الْوَقَارَ فَإِذَا وَصَلْتَ إِلَی بَابِ السَّلَامِ فَاسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَ کَبِّرِ اللَّهَ ثَلَاثِینَ مَرَّةً وَ قُلْ وَ ذَکَرَ الزِّیَارَةَ.
******
ترجمه:
محمد بن مشهدی در کتاب مزار خود نقل کرده است که امام صادق (علیه السلام) این زیارت را به محمد بن مسلم آموزش داد و فرمود: هرگاه به زیارت مزار امیرالمؤمنین (علیه السلام) رفتی، غسل زیارت کن، تمیزترین لباس هایت را بپوش و مقداری از عطر را استشمام کن. سپس با آرامش و وقار حرکت کن و وقتی به باب السلام رسیدی، رو به قبله بایست و سی مرتبه تکبیر بگو. سپس زیارت را بخوان و امام (علیه السلام) متن زیارت را ذکر کردند.
19449- 7- (8) قَالَ وَ رَوَی ابْنُ الْمَشْهَدِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ
ص: 392
بَعْضِهِمْ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (1) عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عِیسَی عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ: لَمَّا وَافَیْتُ مَعَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ ع الْکُوفَةَ- نُرِیدُ أَبَا جَعْفَرٍ الْمَنْصُورَ قَالَ لِی یَا صَفْوَانُ- أَنِخِ الرَّاحِلَةَ فَهَذَا قَبْرُ جَدِّی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَأَنَخْتُهَا ثُمَّ نَزَلَ فَاغْتَسَلَ وَ غَیَّرَ ثَوْبَهُ وَ تَحَفَّی وَ قَالَ لِیَ افْعَلْ کَمَا أَفْعَلُ (2) ثُمَّ أَخَذَ نَحْوَ الذُّکَوَاتِ ثُمَّ قَالَ لِی قَصِّرْ خُطَاکَ وَ أَلْقِ ذَقَنَکَ إِلَی الْأَرْضِ یُکْتَبُ لَکَ (3) بِکُلِّ خُطْوَةٍ مِائَةُ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَ تُمْحَی عَنْکَ مِائَةُ أَلْفِ سَیِّئَةٍ وَ تُرْفَعُ لَکَ مِائَةُ أَلْفِ دَرَجَةٍ وَ تُقْضَی لَکَ مِائَةُ أَلْفِ حَاجَةٍ وَ یُکْتَبُ لَکَ ثَوَابُ کُلِّ صِدِّیقٍ وَ شَهِیدٍ مَاتَ أَوْ قُتِلَ ثُمَّ مَشَی وَ مَشَیْتُ مَعَهُ (4) وَ عَلَیْنَا السَّکِینَةُ وَ الْوَقَارُ نُسَبِّحُ وَ نُقَدِّسُ وَ نُهَلِّلُ إِلَی أَنْ بَلَغْنَا الذَّکَوَاتِ وَ ذَکَرَ الزِّیَارَةَ إِلَی أَنْ قَالَ وَ أَعْطَانِی دَرَاهِمَ وَ أَصْلَحْتُ الْقَبْرَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْغُسْلِ هُنَا (5) وَ فِی الْأَغْسَالِ الْمَسْنُونَةِ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
صفوان الجمّال نقل کرده است که وقتی با جعفر بن محمد صادق (علیه السلام) به کوفه رسیدیم و قصد داشتیم به زیارت ابو جعفر المنصور برویم، امام صادق (علیه السلام) به من گفت: «ای صفوان، باربند را پایین بیاور، اینجا قبر جدّ من، امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.» من باربند را پایین آوردم و امام صادق (علیه السلام) از آن پایین آمد، غسل کرد، لباسش را عوض کرد، و عطر زد و به من گفت: «همان طور که من عمل می کنم، تو نیز عمل کن.»
سپس امام صادق (علیه السلام) به سوی مقبره حرکت کرد و به من گفت: «کوتاه کن گام هایت را و ذقن(سر) خود را به سمت زمین خم کن. به ازای هر قدمی که برمی داری، صد هزار حسنه برایت نوشته می شود و صد هزار سیئه از تو محو می شود و صد هزار درجه برایت بالا می رود و صد هزار نیاز تو برآورده می شود. همچنین ثواب هر صدیق و شهیدی که مرده یا کشته شده است، برایت نوشته می شود.»
ما به سوی مقبره حرکت کردیم و با آرامش و وقار به ذکر و تسبیح و تهلیل پرداختیم تا به مقبره رسیدیم. امام صادق (علیه السلام) به من درهم هایی داد و من قبر را تعمیر کردم.
ص: 393
(1) 30 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّةِ ع بِالزِّیَارَاتِ الْمَأْثُورَةِ
******
ترجمه:
19450- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنِ الصَّادِقِ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع قَالَ: تَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا وَلِیَّ اللَّهِ أَنْتَ أَوَّلُ مَظْلُومٍ وَ أَوَّلُ مَنْ غُصِبَ حَقَّهُ صَبَرْتَ وَ احْتَسَبْتَ حَتَّی أَتَاکَ الْیَقِینُ وَ أَشْهَدُ (3) أَنَّکَ لَقِیتَ اللَّهَ وَ أَنْتَ شَهِیدٌ عَذَّبَ اللَّهُ قَاتِلَکَ بِأَنْوَاعِ الْعَذَابِ وَ جَدَّدَ عَلَیْهِ الْعَذَابَ جِئْتُکَ عَارِفاً بِحَقِّکَ مُسْتَبْصِراً بِشَأْنِکَ مُعَادِیاً لِأَعْدَائِکَ وَ مَنْ ظَلَمَکَ أَلْقَی بِذَلِکَ (4) رَبِّی إِنْ شَاءَ اللَّهُ یَا وَلِیَّ اللَّهِ إِنَّ لِی ذُنُوباً کَثِیرَةً فَاشْفَعْ لِی عِنْدَ رَبِّکَ (5) فَإِنَّ لَکَ عِنْدَ اللَّهِ مَقَاماً مَحْمُوداً (6) وَ إِنَّ لَکَ عِنْدَ اللَّهِ جَاهاً وَ شَفَاعَةً وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی وَ لا یَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضی (7).
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ (8) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ (9) عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع مِثْلَهُ (10)
ص: 394
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ بِالْإِسْنَادَیْنِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ تَقُولُ عِنْدَ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع (1)
******
ترجمه:
حضرت کاظم : حضرت علی را با این زیارت زیارت کن بگو : سلام بر تو، ای ولیّ خدا. تو نخستین مظلوم و نخستین کسی هستی که حقش غصب شد. صبر کردی و پاداش را از خدا خواستی تا اینکه یقین به سراغت آمد. گواهی می دهم که تو خدا را ملاقات کردی و شهید بودی. خدا قاتلت را با انواع عذاب ها شکنجه دهد و عذابش را تازه کند. من نزد تو آمدم در حالی که به حق تو آگاه و به مقامت بصیر هستم، دشمن دشمنانت و کسانی که به تو ظلم کردند. با این حال به سوی پروردگارم خواهم رفت، اگر خدا بخواهد. ای ولیّ خدا، من گناهان بسیاری دارم، پس برای من نزد پروردگارت شفاعت کن، زیرا تو نزد خدا مقام پسندیده ای داری و نزد خدا جایگاه و شفاعت داری. و خداوند متعال گفته است: "آنها شفاعت نمی کنند مگر برای کسی که مورد رضایت باشد" (سوره انبیا، آیه 28).
19451- 2- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمِصْبَاحِ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع مَضَی أَبِی عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ إِلَی قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَوَقَفَ عَلَیْهِ ثُمَّ بَکَی وَ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِینَ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ حُجَّتَهُ فِی عِبَادِهِ (3) السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ- أَشْهَدُ أَنَّکَ جَاهَدْتَ فِی اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ وَ عَمِلْتَ بِکِتَابِهِ وَ اتَّبَعْتَ سُنَّةَ نَبِیِّهِ ص- حَتَّی دَعَاکَ اللَّهُ إِلَی جِوَارِهِ وَ قَبَضَکَ إِلَیْهِ بِاخْتِیَارِهِ وَ أَلْزَمَ أَعْدَاءَکَ الْحُجَّةَ مَعَ مَا لَکَ مِنَ الْحُجَجِ الْبَالِغَةِ عَلَی جَمِیعِ خَلْقِهِ اللَّهُمَّ فَاجْعَلْ نَفْسِی مُطْمَئِنَّةً بِقَدَرِکَ رَاضِیَةً بِقَضَائِکَ مُولَعَةً بِذِکْرِکَ وَ دُعَائِکَ مُحِبَّةً لِصَفْوَةِ أَوْلِیَائِکَ مَحْبُوبَةً فِی أَرْضِکَ وَ سَمَائِکَ صَابِرَةً عَلَی نُزُولِ بَلَائِکَ (4) مُشْتَاقَةً إِلَی فَرْحَةِ لِقَائِکَ مُتَزَوِّدَةً التَّقْوَی لِیَوْمِ جَزَائِکَ مُسْتَنَّةً بِسُنَّةِ أَوْلِیَائِکَ (5) مُفَارِقَةً لِأَخْلَاقِ أَعْدَائِکَ مَشْغُولَةً عَنِ الدُّنْیَا بِحَمْدِکَ وَ ثَنَائِکَ- ثُمَّ وَضَعَ خَدَّهُ عَلَی قَبْرِهِ وَ قَالَ (6) اللَّهُمَّ إِنَّ قُلُوبَ الْمُخْبِتِینَ إِلَیْکَ وَالِهَةٌ وَ سُبُلَ الرَّاغِبِینَ إِلَیْکَ شَارِعَةٌ وَ أَعْلَامَ الْقَاصِدِینَ إِلَیْکَ وَاضِحَةٌ وَ أَفْئِدَةَ الْعَارِفِینَ مِنْکَ فَازِعَةٌ وَ أَصْوَاتَ الدَّاعِینَ إِلَیْکَ صَاعِدَةٌ وَ أَبْوَابَ الْإِجَابَةِ لَهُمْ مُفَتَّحَةٌ وَ دَعْوَةَ مَنْ نَاجَاکَ مُسْتَجَابَةٌ وَ تَوْبَةَ مَنْ أَنَابَ إِلَیْکَ مَقْبُولَةٌ وَ عَبْرَةَ مَنْ بَکَی مِنْ خَوْفِکَ مَرْحُومَةٌ وَ الْإِغَاثَةَ لِمَنِ اسْتَغَاثَ بِکَ مَوْجُودَةٌ وَ الْإِعَانَةَ لِمَنِ اسْتَعَانَ بِکَ مَبْذُولَةٌ وَ عِدَاتِکَ لِعِبَادِکَ مُنْجَزَةٌ وَ زَلَلَ مَنِ اسْتَقَالَکَ مُقَالَةٌ وَ أَعْمَالَ الْعَامِلِینَ لَدَیْکَ مَحْفُوظَةٌ
ص: 395
- وَ أَرْزَاقَکَ إِلَی الْخَلَائِقِ مِنْ لَدُنْکَ نَازِلَةٌ وَ عَوَائِدَ الْمَزِیدِ إِلَیْهِمْ وَاصِلَةٌ وَ ذُنُوبَ الْمُسْتَغْفِرِینَ مَغْفُورَةٌ وَ حَوَائِجَ خَلْقِکَ عِنْدَکَ مَقْضِیَّةٌ وَ جَوَائِزَ السَّائِلِینَ عِنْدَکَ مُوَفَّرَةٌ وَ عَوَائِدَ الْمَزِیدِ مُتَوَاتِرَةٌ وَ مَوَائِدَ الْمُسْتَطْعِمِینَ مُعَدَّةٌ وَ مَنَاهِلَ الظِّمَاءِ مُتْرَعَةٌ اللَّهُمَّ فَاسْتَجِبْ دُعَائِی وَ اقْبَلْ ثَنَائِی وَ اجْمَعْ بَیْنِی وَ بَیْنَ أَوْلِیَائِی بِحَقِّ مُحَمَّدٍ- وَ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ- إِنَّکَ وَلِیُّ نَعْمَائِی وَ مُنْتَهَی مُنَایَ وَ غَایَةُ رَجَائِی فِی مُنْقَلَبِی وَ مَثْوَایَ- قَالَ الْبَاقِرُ ع مَا قَالَهُ أَحَدٌ مِنْ شِیعَتِنَا- عِنْدَ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَوْ عِنْدَ قَبْرِ أَحَدٍ مِنَ الْأَئِمَّةِ ع- إِلَّا وَقَعَ فِی دَرَجٍ مِنْ نُورٍ وَ طُبِعَ عَلَیْهِ بِطَابَعِ مُحَمَّدٍ ص- حَتَّی یُسَلَّمَ إِلَی الْقَائِمِ ع- فَیَلْقَی صَاحِبَهُ بِالْبُشْرَی وَ التَّحِیَّةِ وَ الْکَرَامَةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی.
وَ رَوَاهُ السَّیِّدُ عَبْدُ الْکَرِیمِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ طَاوُسٍ فِی فَرْحَةِ الْغَرِیِّ عَنْ نَصِیرِ الدِّینِ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الطُّوسِیِّ الْوَزِیرِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ السَّیِّدِ فَضْلِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنْ ذِی الْفَقَارِ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الشَّیْخِ الطُّوسِیِّ (1) عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَوْحٍ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ النَّقَّاشِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِیهِ سَیْفٍ عَنْ جَابِرٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ صَابِرَةً عِنْدَ نُزُولِ بَلَائِکَ (2) شَاکِرَةً لِفَوَاضِلِ نَعْمَائِکَ ذَاکِرَةً لِسَابِغِ آلَائِکَ مُشْتَاقَةً إِلَی فَرْحَةِ لِقَائِکَ (3).
ص: 396
وَ رَوَاهُ أَیْضاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ بِلَالٍ الْمُهَلَّبِیِّ (1) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْدِیٍّ الرَّقِّیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع مِثْلَهُ (2) قَالَ وَ ذَکَرَ ابْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی مَزَارِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَیْفٍ (3)
وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (4) وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْدِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْدِیِّ بْنِ صَدَقَةَ الرَّقِّیِّ (5) عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع (6)
أَقُولُ: وَ الزِّیَارَاتُ الْمَأْثُورَةُ کَثِیرَةٌ جِدّاً لَمْ أُورِدْهَا خَوْفَ الْإِطَالَةِ وَ کَذَلِکَ مَا رُوِیَ فِی وَدَاعِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّةِ ع.
******
ترجمه:
حضرت سجاد کنارمرقد حضرت علی ایستاده وگریه کردده وچنین زیارت کردند : (زیارت امین الله)سلام بر تو، ای امین خدا در زمینش و حجت او بر بندگانش. سلام بر تو، ای امیرالمؤمنین. گواهی می دهم که تو در راه خدا به بهترین شکل جهاد کردی و به کتاب او عمل کردی و از سنت پیامبرش پیروی نمودی، تا آنکه خداوند تو را به سوی خود دعوت کرد و با اختیارش تو را نزد خود برد و حجت را بر دشمنانت تمام کرد، با اینکه برای همه خلق او حجت های قاطع داری.
ای خداوند، جان مرا به قضا و قدرت آرام و راضی کن، به یاد و دعایت دلبسته گردان، دوست دار خالصان از اولیائت قرار ده، محبوب در زمین و آسمانت گردان، در برابر بلای تو شکیبا، مشتاق شادی دیدارت، و با تقوا برای روز جزایت آماده ساز، به سنت اولیائت پایبند و از اخلاق دشمنانت دور، و از دنیا به حمد و ثنای تو مشغول گردان.
سپس گونه اش را بر قبر او گذاشت و گفت: "خداوندا، دل های خاشعان به سوی تو واله است و راه های مشتاقان به تو باز، نشانه های قاصدان به سوی تو آشکار است، و دل های عارفان از تو بیمناک. صدای دعا کنندگان به سوی تو بلند است و درهای اجابت برایشان گشوده. دعای کسی که با تو راز و نیاز کند، مستجاب است و توبه کسی که به سوی تو بازگردد، پذیرفته. اشک کسی که از خشیت تو گریه کند، مورد رحمت است. کمک برای کسی که از تو یاری بخواهد، آماده است. یاری برای کسی که از تو مدد جوید، داده می شود. وعده های تو برای بندگانت به انجام می رسد. لغزش کسی که از تو طلب عفو کند، بخشیده می شود و اعمال عمل کنندگان نزد تو محفوظ است. و روزی های تو برای خلایق از سوی تو نازل می شود، و الطاف فزاینده تو به آنان می رسد، و گناهان استغفارکنندگان بخشیده می شود، و نیازهای خلقت نزد تو برآورده می شود، و پاداش درخواست کنندگان نزد تو داده می شود، و الطاف افزاینده پیوسته به آنان می رسد، و سفره های درخواست کنندگان آماده است، و چشمه های تشنگان پر است.
خدایا، دعایم را اجابت کن، ثنایم را بپذیر، و میان من و دوستانم به حق محمد، علی، فاطمه، حسن و حسین جمع کن. به راستی که تو ولی نعمت های من، نهایت آرزویم، و غایت امیدم در بازگشت و جایگاهم هستی.
امام باقر (ع) فرمود: هیچ یک از شیعیان ما این دعا را نزد قبر امیرالمؤمنین (ع) یا نزد قبر یکی از امامان (ع) نخواند، مگر اینکه دعای او در نامه ای از نور نوشته و با مُهر محمد (ص) مهر زده می شود، تا به دست قائم (ع) برسد و صاحب آن دعا را با بشارت، سلام و کرامت ملاقات کند، ان شاء الله.
(7) 31 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ هُودٍ وَ صَالِحٍ عِنْدَ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع
******
ترجمه:
19452- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَکَّارٍ النَّقَّاشِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْفَزَارِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ
ص: 397
عَلِیٍّ النَّخَّاسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الرُّمَّانِیِّ عَنْ یَحْیَی الْحِمَّانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَیْدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنْ مُخْتَارٍ التَّمَّارِ عَنْ أَبِی مَطَرٍ قَالَ: لَمَّا ضَرَبَ ابْنُ مُلْجَمٍ الْفَاسِقُ لَعَنَهُ اللَّهُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع- قَالَ لَهُ الْحَسَنُ ع أَقْتُلُهُ قَالَ لَا وَ لَکِنِ احْبِسْهُ فَإِذَا مِتُّ فَاقْتُلُوهُ وَ إِذَا مِتُّ فَادْفِنُونِی فِی هَذَا الظَّهْرِ فِی قَبْرِ أَخَوَیَّ هُودٍ وَ صَالِحٍ (1).
وَ رَوَاهُ عَبْدُ الْکَرِیمِ بْنُ طَاوُسٍ فِی فَرْحَةِ الْغَرِیِّ بِالْإِسْنَادِ السَّابِقِ (2) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
ابی مطر روایت کرده است: هنگامی که ابن ملجم، آن فاسق (که خدا او را لعنت کند)، امیرالمؤمنین (ع) را ضربت زد، امام حسن (ع) به پدرش گفت: آیا او را بکشم؟ امام علی (ع) فرمود: نه، ولی او را زندانی کن. پس وقتی من از دنیا رفتم، او را بکشید. و زمانی که من از دنیا رفتم، مرا در این پشت زمین در کنار قبر دو برادرم هود و صالح (علیهما السلام) دفن کنید.
19453- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَکْرَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَخِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْجُرْجَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنْ جَدِّهِ أَبِی طَالِبٍ قَالَ: سَأَلْتُ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ ع أَیْنَ دَفَنْتُمْ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع- قَالَ عَلَی شَفِیرِ الْجُرْفِ وَ مَرَرْنَا بِهِ لَیْلًا عَلَی مَسْجِدِ الْأَشْعَثِ- وَ قَالَ ادْفِنُونِی فِی قَبْرِ أَخِی هُودٍ (5).
******
ترجمه:
احمد بن محمد بن عمر جرجانی از حسن بن علی بن ابی طالب از جدش ابوطالب روایت کرده است: پرسیدم از امام حسن (ع) که امیرالمؤمنین (ع) را کجا دفن کردید؟ فرمود: او را در کنار پرتگاه دفن کردیم و شبانه از کنار مسجد اشعث عبور دادیم. و او (امیرالمؤمنین) فرمود: مرا در قبر برادرم هود دفن کنید.
(6) 32 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ رَأْسِ الْحُسَیْنِ ع عِنْدَ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ اسْتِحْبَابِ صَلَاةِ رَکْعَتَیْنِ لِزِیَارَةِ کُلٍّ مِنْهُمَا
******
ترجمه:
19454- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ
ص: 398
مُحَمَّدِ بْنِ تَمَّامٍ (1) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ عَمِّهِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْخَرَّازِ عَنْ خَالِهِ یَعْقُوبَ بْنِ إِلْیَاسَ عَنْ مُبَارَکٍ الْخَبَّازِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَسْرِجُوا الْبَغْلَ وَ الْحِمَارَ فِی وَقْتِ مَا قَدِمَ وَ هُوَ فِی الْحِیرَةِ- قَالَ فَرَکِبَ وَ رَکِبْتُ حَتَّی دَخَلَ الْجُرْفَ ثُمَّ نَزَلَ فَصَلَّی رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ تَقَدَّمَ قَلِیلًا آخَرَ فَصَلَّی رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ تَقَدَّمَ قَلِیلًا آخَرَ فَصَلَّی رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ رَکِبَ وَ رَجَعَ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا الْأَوَّلَتَیْنِ وَ مَا الثَّانِیَتَیْنِ وَ الثَّالِثَتَیْنِ قَالَ الرَّکْعَتَیْنِ الْأَوَّلَتَیْنِ مَوْضِعَ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- وَ الرَّکْعَتَیْنِ الثَّانِیَتَیْنِ مَوْضِعَ رَأْسِ الْحُسَیْنِ ع- وَ الرَّکْعَتَیْنِ الثَّالِثَتَیْنِ مَوْضِعَ مِنْبَرِ الْقَائِمِ ع.
******
ترجمه:
مبارک خباز روایت کرده است: امام صادق (ع) به من فرمود: بغل و الاغ را آماده کنید، وقتی به حیره رسیدیم. پس سوار شد و من نیز سوار شدم تا اینکه به منطقه جرف رسیدیم. سپس از مرکب پیاده شد و دو رکعت نماز خواند. بعد کمی جلوتر رفت و دو رکعت دیگر نماز خواند. سپس باز کمی جلوتر رفت و دو رکعت دیگر نماز خواند. سپس سوار شد و بازگشتیم.
من به او گفتم: فدایت شوم، دو رکعت اول برای چه بود؟ دو رکعت دوم و سوم برای چه؟
فرمود: دو رکعت اول در محل قبر امیرالمؤمنین (ع) بود، دو رکعت دوم در محل سر حسین (ع) و دو رکعت سوم در محل منبر قائم (ع).
19455- 2- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَمِّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ حَامِدِ بْنِ زُهَیْرٍ (3) عَنْ یَزِیدَ بْنِ إِسْحَاقَ شَعِرٍ عَنْ إِسْحَاقَ الْأَرْحَبِیِّ (4) عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَلْحَهَ النَّهْدِیِّ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَذَکَرَ حَدِیثاً حَدَّثَنَاهُ قَالَ مَضَیْنَا مَعَهُ یَعْنِی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- حَتَّی انْتَهَیْنَا إِلَی الْغَرِیِّ قَالَ فَأَتَی مَوْضِعاً فَصَلَّی ثُمَّ قَالَ لِإِسْمَاعِیلَ قُمْ فَصَلِّ عِنْدَ رَأْسِ أَبِیکَ الْحُسَیْنِ ع- قُلْتُ أَ لَیْسَ قَدْ ذُهِبَ بِرَأْسِهِ إِلَی الشَّامِ- قَالَ بَلَی وَ لَکِنْ فُلَانٌ مَوْلَانَا سَرَقَهُ فَجَاءَ بِهِ فَدَفَنَهُ هَاهُنَا.
ص: 399
وَ رَوَاهُ عَبْدُ الْکَرِیمِ بْنُ طَاوُسٍ فِی فَرْحَةِ الْغَرِیِّ بِالْإِسْنَادِ السَّابِقِ (1)
وَ رَوَی فِیهِ أَیْضاً جُمْلَةً مِنَ الْأَحَادِیثِ السَّابِقَةِ وَ الْآتِیَةِ (2).
******
ترجمه:
عمر بن عبدالله بن طلحه نهدی از پدرش روایت کرده است: به محضر امام صادق (ع) وارد شدم و حدیثی را که برای ما بیان کرده بود، ذکر کرد. گفت: با او (یعنی امام صادق (ع)) همراه شدیم تا به منطقه غری (نجف) رسیدیم. امام به محلی رفت و نماز خواند. سپس به اسماعیل فرمود: "برخیز و در کنار سر پدرت حسین (ع) نماز بخوان."
گفتم: مگر سر او به شام نرفته است؟
فرمود: بله، ولی فلان شخص که از موالیان ماست، سر را دزدید و آن را اینجا دفن کرد.
19456- 3- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ یَزِیدَ بْنِ عُمَرَ بْنِ طَلْحَةَ (4) قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ بِالْحِیرَةِ- أَ مَا تُرِیدُ مَا وَعَدْتُکَ قُلْتُ بَلَی یَعْنِی الذَّهَابَ إِلَی قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- قَالَ فَرَکِبَ وَ رَکِبَ إِسْمَاعِیلُ وَ رَکِبْتُ مَعَهُمَا حَتَّی إِذَا جَازَ الثُّوَیَّةَ (5) وَ کَانَ بَیْنَ الْحِیرَةِ وَ النَّجَفِ- عِنْدَ ذَکَوَاتٍ بِیضٍ نَزَلَ وَ نَزَلَ إِسْمَاعِیلُ- وَ نَزَلْتُ مَعَهُمَا فَصَلَّی وَ صَلَّی إِسْمَاعِیلُ وَ صَلَّیْتُ فَقَالَ لِإِسْمَاعِیلَ قُمْ فَسَلِّمْ عَلَی جَدِّکَ الْحُسَیْنِ ع فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَ لَیْسَ الْحُسَیْنُ ع بِکَرْبَلَاءَ- فَقَالَ نَعَمْ وَ لَکِنْ لَمَّا حُمِلَ رَأْسُهُ إِلَی الشَّامِ- سَرَقَهُ مَوْلًی لَنَا فَدَفَنَهُ بِجَنْبِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع.
******
ترجمه:
یزید بن عمر بن طلحة روایت کرده است: امام صادق (ع) در حالی که در حیره بود به من فرمود: آیا نمی خواهی به آنچه که به تو وعده داده بودم برویم؟ گفتم: بله، منظورش رفتن به قبر امیرالمؤمنین (ع) بود. امام سوار شد و اسماعیل نیز سوار شد و من هم همراهشان سوار شدم. وقتی از ثویه (محلی بین حیره و نجف) گذشتیم و به جایی که «ذکوات بیض» نامیده می شد، رسیدیم، امام از مرکب پیاده شد، اسماعیل هم پیاده شد و من نیز همراهشان پیاده شدم. امام نماز خواند، اسماعیل نماز خواند و من هم نماز خواندم. سپس امام به اسماعیل فرمود: برخیز و به جدّت حسین (ع) سلام کن.
گفتم: فدایت شوم، مگر حسین (ع) در کربلا نیست؟
فرمود: بله، اما وقتی سر او را به شام بردند، یکی از موالیان ما آن را دزدید و در کنار امیرالمؤمنین (ع) دفن کرد.
19457- 4- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُقْبَةَ (عَنِ الْحَسَنِ الْخَرَّازِ عَنِ الْوَشَّاءِ أَبِی الْفَرَجِ) (7) عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَمَرَّ بِظَهْرِ الْکُوفَةِ- فَنَزَلَ فَصَلَّی رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ تَقَدَّمَ قَلِیلًا فَصَلَّی رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ سَارَ قَلِیلًا فَنَزَلَ فَصَلَّی رَکْعَتَیْنِ ثُمَ
ص: 400
قَالَ هَذَا مَوْضِعُ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ الْمَوْضِعَیْنِ اللَّذَیْنِ صَلَّیْتَ فِیهِمَا فَقَالَ مَوْضِعُ رَأْسِ الْحُسَیْنِ ع- وَ مَوْضِعُ مَنْزِلِ الْقَائِمِ ع.
وَ رَوَاهُ ابْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَتِّیلٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ (1)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ.
******
ترجمه:
أبان بن تغلب روایت کرده است: با امام صادق (ع) بودم. وقتی به پشت کوفه رسید، از مرکب پیاده شد و دو رکعت نماز خواند. سپس کمی جلوتر رفت و دوباره دو رکعت نماز خواند. سپس مقداری دیگر حرکت کرد و دوباره پیاده شد و دو رکعت نماز خواند.
سپس فرمود: اینجا محل قبر امیرالمؤمنین (ع) است.
گفتم: فدایت شوم، آن دو محلی که در آنها نماز خواندید چه بود؟
فرمود: یکی محل سر حسین (ع) است و دیگری محل منزل قائم (ع).
19458- 5- (2) عَبْدُ الْکَرِیمِ بْنُ طَاوُسٍ فِی فَرْحَةِ الْغَرِیِّ قَالَ ذَکَرَ مُحَمَّدُ بْنُ الْمَشْهَدِیِّ فِی مَزَارِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ قَالَ: خَرَجْتُ مَعَ صَفْوَانَ بْنِ مِهْرَانَ الْجَمَّالِ إِلَی الْغَرِیِّ- (3) فَزُرْنَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فَلَمَّا فَرَغْنَا مِنَ الزِّیَارَةِ صَرَفَ صَفْوَانُ وَجْهَهُ إِلَی نَاحِیَةِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ قَالَ نَزُورُ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ- (4) مِنْ عِنْدِ رَأْسِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- قَالَ صَفْوَانُ وَ زُرْتُ مَعَ سَیِّدِی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ ع- وَ فَعَلَ مِثْلَ هَذَا وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: هَذَا یَحْتَمِلُ قَصْدَ الزِّیَارَةِ مِنْ بُعْدٍ وَ یَحْتَمِلُ إِرَادَةَ زِیَارَةِ رَأْسِ الْحُسَیْنِ ع.
******
ترجمه:
سیف بن عمیره روایت کرده است: با صفوان بن مهران جمال به سوی غری (نجف) رفتیم و امیرالمؤمنین (ع) را زیارت کردیم. وقتی از زیارت فارغ شدیم، صفوان به سمت ناحیه ای که امام حسین (ع) مدفون است، روی کرد و گفت: از کنار سر امیرالمؤمنین (ع) امام حسین (ع) را زیارت می کنیم. صفوان ادامه داد: من نیز با مولایم امام جعفر صادق (ع) به اینجا آمدم و او نیز همین عمل را انجام داد و ماجرای مشابهی را ذکر کرد.
می گویم :
این روایت می تواند اشاره به زیارت از راه دور باشد و همچنین می تواند به زیارت سر امام حسین (ع) اشاره داشته باشد.
19459- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ
ص: 401
مُحَمَّدِ بْنِ مَتَّوَیْهِ (1) عَنْ حَمْزَةَ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: جَازَ الصَّادِقُ ع بِالْقَائِمِ الْمَائِلِ فِی طَرِیقِ الْغَرِیِّ فَصَلَّی عِنْدَهُ رَکْعَتَیْنِ فَقِیلَ لَهُ مَا هَذِهِ الصَّلَاةُ فَقَالَ هَذَا مَوْضِعُ رَأْسِ جَدِّیَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع وَضَعُوهُ هَاهُنَا.
******
ترجمه:
مفضل بن عمر روایت کرده است که امام صادق (ع) از کنار "القائم المائل" در مسیر غری عبور کرد و در آنجا دو رکعت نماز خواند. از ایشان پرسیده شد: این نماز برای چه بود؟ امام (ع) فرمود: اینجا مکانی است که سر جدم حسین بن علی (ع) را در آن قرار دادند.
19460- 7- (2) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّکَ إِذَا أَتَیْتَ الْغَرِیَّ- رَأَیْتَ قَبْرَیْنِ قَبْراً کَبِیراً وَ قَبْراً صَغِیراً فَأَمَّا الْکَبِیرُ فَقَبْرُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- وَ أَمَّا الصَّغِیرُ فَرَأْسُ الْحُسَیْنِ ع.
******
ترجمه:
در روایتی که علی بن اسباط نقل کرده است، امام صادق (ع) فرمودند: هنگامی که به غری می روی، دو قبر را می بینی؛ یک قبر بزرگ و یک قبر کوچک. قبر بزرگ متعلق به امیرالمؤمنین علی (ع) است و قبر کوچک، محل سر امام حسین (ع) است.
19461- 8- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ جَمِیعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَشْیَمَ (4) عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ رَکِبَ وَ رَکِبْتُ مَعَهُ حَتَّی نَزَلَ عِنْدَ الذُّکَوَاتِ الْحُمْرِ وَ تَوَضَّأَ ثُمَّ دَنَا إِلَی أَکَمَةٍ فَصَلَّی عِنْدَهَا وَ بَکَی ثُمَّ مَالَ إِلَی أَکَمَةٍ دُونَهَا فَفَعَلَ مِثْلَ ذَلِکَ ثُمَّ قَالَ الْمَوْضِعُ الَّذِی صَلَّیْتُ عِنْدَهُ أَوَّلًا مَوْضِعُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْآخَرُ مَوْضِعُ رَأْسِ الْحُسَیْنِ ع- وَ إِنَّ ابْنَ زِیَادٍ لَمَّا بَعَثَ بِرَأْسِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ (5) إِلَی الشَّامِ رُدَّ إِلَی الْکُوفَةِ فَقَالَ أَخْرِجُوهُ مِنْهَا (6) لَا یُفْتَنْ بِهِ أَهْلُهَا
ص: 402
- فَصَیَّرَهُ اللَّهُ عِنْدَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَدُفِنَ (1) فَالرَّأْسُ مَعَ الْجَسَدِ وَ الْجَسَدُ مَعَ الرَّأْسِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ صَلَاةِ الزِّیَارَةِ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
این روایت از یونس بن ظبیان نقل می کند که امام صادق (ع) همراه او به مکانی رفتند و در نزدیکی «ذکوات الحمر» توقف کردند. امام (ع) در آنجا وضو گرفتند و نزد تپه ای نماز خواندند و گریستند. سپس به تپه ای نزدیک تر رفتند و همان عمل را تکرار کردند. امام صادق (ع) فرمودند که اولین مکانی که نماز خواندند محل دفن امیرالمؤمنین (ع) و دومین مکان محل دفن سر امام حسین (ع) است.
در ادامه روایت آمده است که ابن زیاد پس از فرستادن سر امام حسین (ع) به شام، آن را به کوفه بازگرداند و به دلیل نگرانی از تحریک مردم کوفه دستور داد سر را از کوفه بیرون ببرند. در نهایت، سر امام حسین (ع) نزد امیرالمؤمنین (ع) قرار گرفت و در کنار بدن ایشان دفن شد. به این ترتیب، امام صادق (ع) تأکید کردند که سر و بدن امام حسین (ع) در کنار یکدیگر هستند.
19462- 9- (4) وَ قَدْ رَوَی السَّیِّدُ رَضِیُّ الدِّینِ عَلِیُّ بْنُ طَاوُسٍ فِی کِتَابِ الْمَلْهُوفِ وَ غَیْرِهِ أَنَّ رَأْسَ الْحُسَیْنِ ع أُعِیدَ فَدُفِنَ مَعَ بَدَنِهِ بِکَرْبَلَاءَ.
وَ ذَکَرَ أَنَّ عَمَلَ الْعِصَابَةِ عَلَی ذَلِکَ وَ لَا مُنَافَاةَ بَیْنَهُمَا.
******
ترجمه:
این بخش به روایت سید رضی الدین علی بن طاووس در کتاب «الملهوف» اشاره دارد که در آن گفته شده است سر امام حسین (ع) پس از حمل به شام و بازگرداندن آن، دوباره به کربلا بازگردانده شد و در کنار بدن ایشان دفن گردید. همچنین در ادامه ذکر شده است که نظر جمعی از دانشمندان شیعه (عصابه) نیز بر همین امر است.
نویسنده با بیان این نکته، تأکید می کند که بین این دو روایت (دفن سر امام حسین (ع) در کنار بدنش در کربلا و روایت دیگری که سر در کنار امیرالمؤمنین (ع) در نجف دفن شده) منافاتی وجود ندارد
(5) 33 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ بِالْیَاقُوتِ وَ الْعَقِیقِ وَ الْفَیْرُوزَجِ وَ الْحَدِیدِ الصِّینِیِّ وَ حَصَی الْغَرِیِّ وَ کَثْرَةِ النَّظَرِ إِلَیْهَا
******
ترجمه:
19463- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یُونُسَ عَنِ الْمُفَضَّلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أُحِبُّ لِکُلِّ مُؤْمِنٍ أَنْ یَتَخَتَّمَ بِخَمْسَةِ خَوَاتِیمَ بِالْیَاقُوتِ وَ هُوَ أَفْضَلُهُ (7) وَ بِالْعَقِیقِ وَ هُوَ أَخْلَصُهَا لِلَّهِ وَ لَنَا وَ بِالْفَیْرُوزَجِ وَ هُوَ نُزْهَةُ النَّاظِرِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ هُوَ
ص: 403
یُقَوِّی الْبَصَرَ وَ یُوَسِّعُ الصَّدْرَ وَ یَزِیدُ فِی قُوَّةِ الْقَلْبِ وَ بِالْحَدِیدِ الصِّینِیِّ وَ مَا أُحِبُّ التَّخَتُّمَ بِهِ وَ لَا أَکْرَهُ لُبْسَهُ عِنْدَ لِقَاءِ أَهْلِ الشَّرِّ لِیُطْفِئَ شَرَّهُمْ وَ أُحِبُّ اتِّخَاذَهُ فَإِنَّهُ یُشَرِّدُ الْمَرَدَةَ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ مَا یُظْهِرُهُ اللَّهُ بِالذَّکَوَاتِ الْبِیضِ بِالْغَرِیَّیْنِ- قُلْتُ یَا مَوْلَایَ وَ مَا فِیهِ مِنَ الْفَضْلِ قَالَ مَنْ تَخَتَّمَ بِهِ وَ یَنْظُرُ إِلَیْهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ نَظْرَةٍ زَوْرَةً أَجْرُهَا أَجْرُ النَّبِیِّینَ وَ الصَّالِحِینَ وَ لَوْ لَا رَحْمَةُ اللَّهِ لِشِیعَتِنَا- لَبَلَغَ الْفَصُّ مِنْهُ مَا لَا یُوجَدُ بِالثَّمَنِ وَ لَکِنَّ اللَّهَ رَخَّصَهُ عَلَیْهِمْ لِیَتَخَتَّمَ بِهِ غَنِیُّهُمْ وَ فَقِیرُهُمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ فِی کِتَابِ الصَّلَاةِ (1).
******
ترجمه:
مفضل در این روایت از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان فرمودند : دوست دارم هر مؤمنی پنج نوع انگشتر به دست کند: یاقوت، عقیق، فیروزه، حدید صینی، و یکی دیگر که در متن اشاره نشده است. این سنگ ها هر کدام فواید و برکات خاصی دارند:
یاقوت: بهترین سنگ است.
عقیق: خالص ترین سنگ برای خدا و اهل بیت است.
فیروزه: برای تقویت بینایی، گسترش سینه، و افزایش قدرت قلب است. همچنین نزهت مؤمنین و مؤمنات است.
حدید صینی: هرچند امام استفاده از آن را توصیه نمی کنند، اما به خصوص در مواجهه با افراد شرور می تواند مفید باشد، زیرا شر آنها را خاموش می کند و شیاطین جنی و انسانی را دور می کند.
در ادامه، امام (ع) به فضیلت خاص این انگشترها اشاره می کنند و می فرمایند: هر کس این انگشترها را به دست کند و به آنها نگاه کند، برای هر نگاهی خداوند پاداشی مانند زیارت پیامبران و صالحان برای او ثبت می کند.
(2) 34 بَابُ اسْتِحْبَابِ الشُّرْبِ مِنَ مَاءِ الْفُرَاتِ وَ الِاغْتِسَالِ فِیهِ وَ التَّبَرُّکِ بِهِ وَ التَّحْنِیکِ بِهِ
******
ترجمه:
19464- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ حَکِیمِ بْنِ جُبَیْرٍ الْأَسَدِیِّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُهْبِطُ مَلَکاً فِی کُلِّ لَیْلَةٍ وَ مَعَهُ ثَلَاثُ مَثَاقِیلَ مِنْ مِسْکِ الْجَنَّةِ- فَیَطْرَحُهُ فِی فُرَاتِکُمْ هَذَا وَ مَا مِنْ نَهَرٍ فِی شَرْقِ الْأَرْضِ وَ غَرْبِهَا أَعْظَمَ بَرَکَةً مِنْهُ.
******
ترجمه:
در این روایت از امام علی بن الحسین (ع) نقل شده است که خداوند متعال هر شب ملکی را می فرستد و او با خود سه مثقال از مشک بهشتی به همراه دارد. این ملک آن مشک را در رود فرات (اشاره به رود فرات یا رودخانه ای مقدس) می ریزد. امام همچنین بیان می کند که هیچ رودی در شرق و غرب زمین برکت بیشتری از این رود ندارد.
ص: 404
19465- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ هَارُونَ الْعِجْلِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَا أَظُنُّ أَحَداً یُحَنَّکُ بِمَاءِ الْفُرَاتِ- إِلَّا أَحَبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ- وَ سَأَلَنِی کَمْ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ الْفُرَاتِ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ لَوْ کُنْتُ عِنْدَهُ لَأَحْبَبْتُ أَنْ آتِیَهُ طَرَفَیِ النَّهَارِ.
******
ترجمه:
سلیمان بن هارون عجلی می گوید: شنیدم امام صادق (ع) می فرمود: «گمان نمی کنم کسی که با آب فرات تحنیک (باز کردن دهان نوزاد) شود، جز اینکه ما اهل بیت را دوست داشته باشد.» سپس از من پرسید: «چقدر بین تو و فرات فاصله است؟» من او را آگاه کردم. امام فرمود: «اگر نزد فرات بودم، دوست داشتم که در دو وقت روز (ابتدای روز و انتهای روز) به آنجا بروم.»
19466- 3- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُوسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ نَهِیکٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ آوَیْناهُما إِلی رَبْوَةٍ ذاتِ قَرارٍ وَ مَعِینٍ (3) قَالَ الرَّبْوَةُ نَجَفُ الْکُوفَةِ وَ الْمَعِینُ الْفُرَاتُ.
******
ترجمه:
سلیمان بن نهیک از امام صادق (ع) درباره ی این آیه از قرآن که می فرماید: «و آنان را به سرزمینی بلند که دارای آرامش و چشمه ای روان بود جای دادیم» (سوره مؤمنون، آیه 50) روایت کرده است. امام (ع) فرمود: «ربوه (سرزمین بلند) نجف کوفه است و "معین" (چشمه ی روان) فرات است.»
19467- 4- (4) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ (5) عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مَخْزَمَةَ بْنِ رِبْعِیٍّ (6) قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع شَاطِئُ الْوَادِ الْأَیْمَنُ الَّذِی ذَکَرَهُ اللَّهُ تَعَالَی فِی الْقُرْآنِ- هُوَ الْفُرَاتُ وَ الْبُقْعَةُ الْمُبَارَکَةُ هِیَ کَرْبَلَاءُ.
******
ترجمه:
مخزمه بن ربعی روایت کرده است که امام صادق (ع) فرمود: «ساحل دریاچه ی راست که در قرآن ذکر شده است، همان فرات است و محل مبارک، همان کربلا است.»
19468- 5- (7) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ رَبِیعِ بْنِ مُحَمَّدٍ
ص: 405
الْمُسْلِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ قَالَ: لَمَّا قَدِمَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْکُوفَةَ فِی زَمَنِ أَبِی الْعَبَّاسِ- جَاءَ عَلَی دَابَّةٍ (1) فِی ثِیَابِ سَفَرِهِ حَتَّی وَقَفَ عَلَی جِسْرِ الْکُوفَةِ ثُمَّ قَالَ لِغُلَامِهِ اسْقِنِی فَأَخَذَ کُوزَ مَلَّاحٍ فَغَرَفَ فِیهِ وَ سَقَاهُ فَشَرِبَ الْمَاءَ وَ هُوَ یَسِیلُ عَلَی لِحْیَتِهِ وَ ثِیَابِهِ ثُمَّ اسْتَزَادَهُ فَزَادَهُ فَحَمِدَ اللَّهَ ثُمَّ قَالَ نَهَرٌ مَا أَعْظَمَ بَرَکَتَهُ أَمَا إِنَّهُ یَسْقُطُ فِیهِ کُلَّ یَوْمٍ سَبْعُ قَطَرَاتٍ مِنَ الْجَنَّةِ- أَمَا لَوْ عَلِمَ النَّاسُ مَا فِیهِ مِنَ الْبَرَکَةِ لَضَرَبُوا الْأَخْبِیَةَ عَلَی حَافَتَیْهِ وَ لَوْ لَا مَا یَدْخُلُهُ مِنَ الْخَطَّاءِینَ مَا اغْتَمَسَ فِیهِ ذُو عَاهَةٍ إِلَّا بَرَأَ.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی (الْمَزَارِ) (2) بِأَسَانِیدِهِ وَ ذَکَرَ الْأَحَادِیثَ الثَّلَاثَةَ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سلیمان نقل کرده است: زمانی که امام صادق (ع) به کوفه وارد شد در زمان ابی العباس، بر روی حیوانی سوار بود و در لباس سفرش به جسر کوفه رسید. سپس به غلامش گفت: «به من آب بنوشان.» غلام کوزی از آب برداشت و به او نوشاند. امام (ع) آب را نوشید به طوری که بر روی ریش و لباسش سرازیر شد. سپس از او خواست که مقدار بیشتری بیاورد و وقتی آب بیشتری به او داد، خدا را حمد کرد و گفت: «این رودخانه چه قدر برکت دارد! بدانید که هر روز هفت قطره از بهشت به آن می افتد. اگر مردم از برکت های آن آگاه بودند، خانه هایشان را در دو طرف آن می ساختند و اگر در آن عیب دارها نمی بودند، هر کس در آن شستشو می کرد، بهبودیابنده بود.»
19469- 6- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْهَاشِمِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: الْمَاءُ سَیِّدُ شَرَابِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ أَرْبَعَةُ أَنْهَارٍ فِی الدُّنْیَا مِنَ الْجَنَّةِ الْفُرَاتُ- وَ النِّیلُ وَ سَیْحَانُ وَ جَیْحَانُ الْفُرَاتُ الْمَاءُ وَ النِّیلُ الْعَسَلُ وَ سَیْحَانُ الْخَمْرُ وَ جَیْحَانُ اللَّبَنُ.
******
ترجمه:
عیسى بن عبد الله الهاشمی از پدرش از جدش از علی (ع) نقل کرده است: «آب، سرور نوشیدنی های دنیا و آخرت است و چهار رودخانه در دنیا از بهشت هستند: فرات، نیل، سیحان و جیحان. آب فرات، آب است، نیل، عسل است، سیحان، شراب است و جیحان، شیر است.»
19470- 7- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ هَارُونَ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ شَرِبَ مِنْ مَاءِ الْفُرَاتِ وَ حُنِّکَ بِهِ فَإِنَّهُ یُحِبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ (5).
******
ترجمه:
سلیمان بن هارون نقل کرده است که شنیده است ابو عبد الله (ع) فرمود: «هر کسی از آب فرات بنوشد و با آن کام نوزاد را بازکند، به راستی که او ما اهل بیت را دوست دارد.»
19471- 8- (6) وَ عَنْهُ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ
ص: 406
عِیسَی عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَوْ أَنَّ بَیْنَنَا وَ بَیْنَ الْفُرَاتِ کَذَا وَ کَذَا مِیلًا لَذَهَبْنَا إِلَیْهِ وَ اسْتَشْفَیْنَا بِهِ.
******
ترجمه:
ابو الجارود از ابو جعفر (ع) نقل کرده است که فرمود: «اگر فاصله ی بین ما و فرات به اندازه ی این مقدار و آن مقدار (یعنی خیلی زیاد) بود، حتماً به آن می رفتیم و از آن شفا می جستیم.»
19472- 9- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ (2) عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: الْفُرَاتُ سَیِّدُ الْمِیَاهِ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.
******
ترجمه:
حضرت علی : فرات بهترین آبهای دنیا وآخرت است .
19473- 10- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ غَالِبِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: ذَکَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْفُرَاتَ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ مِنْ شِیعَةِ عَلِیٍّ- (4) وَ مَا حُنِّکَ بِهِ أَحَدٌ إِلَّا أَحَبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ یَعْنِی الْفُرَاتَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْأَشْرِبَةِ (5) وَ فِی النِّکَاحِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (6).
******
ترجمه:
از عُقْبَةَ بْنِ خَالِد روایت شده است که گفت: امام جعفر صادق (ع) درباره آب فرات صحبت کرد و گفت: بدانید که آب فرات از پیروان علی (ع) است و هیچ کس با آن کامش بازنشود مگر اینکه اهل بیت (ع) را دوست داشته باشد، یعنی آب فرات.
(7) 35 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ السُّجُودِ لِلنَّبِیِّ وَ الْإِمَامِ ع فِی الزِّیَارَةِ وَ لَا غَیْرِهَا
******
ترجمه:
19474- 1- (8) عَبْدُ الْکَرِیمِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ طَاوُسٍ فِی فَرْحَةِ الْغَرِیِّ قَالَ:
ص: 407
ذَکَرَ حَسَنُ بْنُ حُسَیْنِ بْنِ طَحَّالٍ الْمِقْدَادِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ زَیْنَ الْعَابِدِینَ ع وَرَدَ إِلَی الْکُوفَةِ وَ دَخَلَ مَسْجِدَهَا وَ بِهِ أَبُو حَمْزَةَ الثُّمَالِیُّ وَ کَانَ مِنْ زُهَّادِ أَهْلِ الْکُوفَةِ- وَ مَشَایِخِهَا فَصَلَّی رَکْعَتَیْنِ وَ ذَکَرَ دُعَاءً إِلَی أَنْ قَالَ فَتَبِعْتُهُ إِلَی مُنَاخِ الْکُوفَةِ فَوَجَدْتُ عَبْداً أَسْوَدَ مَعَهُ نَجِیبٌ وَ نَاقَةٌ فَقُلْتُ یَا أَسْوَدُ مَنِ الرَّجُلُ فَقَالَ أَ وَ تَخْفَی عَلَیْکَ شَمَائِلُهُ هُوَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ أَبُو حَمْزَةَ فَأَکْبَبْتُ عَلَی قَدَمَیْهِ أُقَبِّلُهُمَا فَرَفَعَ رَأْسِی بِیَدِهِ وَ قَالَ لَا یَا أَبَا حَمْزَةَ- إِنَّمَا یَکُونُ السُّجُودُ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقُلْتُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا أَقْدَمَکَ إِلَیْنَا قَالَ مَا رَأَیْتَ وَ لَوْ عَلِمَ النَّاسُ مَا فِیهِ مِنَ الْفَضْلِ لَأَتَوْهُ وَ لَوْ حَبْواً الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی عَدَمِ جَوَازِ السُّجُودِ لِغَیْرِ اللَّهِ فِی أَحَادِیثِ السُّجُودِ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی النِّکَاحِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
عبدُ الکریم بن أحمد بن طاووس در "فرحة الغریّ" گفته است: حسن بن حسین بن طحّال المقدادی (رضی الله عنه) ذکر کرده است که زین العابدین (ع) به کوفه آمد و وارد مسجد آن شد و در آن جا ابی حمزه ثمالی، که از زهاد و مشایخ اهل کوفه بود، در حال نماز خواندن بود. امام (ع) دو رکعت نماز خواند و دعایی را تا آخر خواند. من او را تا محل خوابگاه کوفه دنبال کردم و در آن جا عبداً سیاه پوست را همراه با یک نجیب و یک ناقه دیدم. گفتم: ای سیاه، این مرد کیست؟ گفت: آیا شمایل او بر تو پوشیده است؟ او علی بن الحسین (ع) است. ابی حمزه گفت: من به پای او افتادم و آنها را بوسیدم. او سرش را با دستش بلند کرد و گفت: نه، ای ابا حمزه، سجده تنها برای خداوند عزّ و جلّ است. گفتم: ای پسر پیامبر خدا، چه چیزی تو را به ما آورد؟ گفت: آن چه را که دیدی. و اگر مردم می دانستند که چه فضلی در آن است، حتماً به آن می آمدند، حتی اگر باید به صورت زانو زدن بیایند.
19475- 1- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ کَانَ یَزُورُ قَبْرَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- کُلَّ عَشِیَّةِ جُمُعَةٍ.
ص: 408
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثَ کَثِیرَةٍ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
حضرت صادق : حسین بن علی علیهما السلام غروب هرجمعه مرقد حسن بن علی علیهما السلام را زیارت می کردند .
(3) 37 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع وَ وُجُوبِهَا کِفَایَةً
******
ترجمه:
19476- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ وَکَّلَ اللَّهُ بِقَبْرِ الْحُسَیْنِ ع أَرْبَعَةَ آلَافِ مَلَکٍ شُعْثٌ غُبْرٌ (5) یَبْکُونَهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ- فَمَنْ زَارَهُ عَارِفاً بِحَقِّهِ شَیَّعُوهُ حَتَّی یُبْلِغُوهُ مَأْمَنَهُ وَ إِنْ مَرِضَ عَادُوهُ غُدْوَةً وَ عَشِیَّةً وَ إِنْ مَاتَ شَهِدُوا جِنَازَتَهُ وَ اسْتَغْفَرُوا لَهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (6)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً فِی الْمَجَالِسِ وَ ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ نَحْوَهُ (7).
******
ترجمه:
این روایت از هارون بن خارجه نقل شده که گفته است: شنیدم که امام صادق (ع) می فرمود: خداوند چهار هزار فرشته بر قبر امام حسین (ع) گماشته است که پریشان و غبارآلود هستند و تا روز قیامت بر او گریه می کنند. پس هر کس که او را زیارت کند و حق او را بشناسد، آن فرشتگان او را همراهی می کنند تا او را به محل امنش برسانند. اگر بیمار شود، صبح و شام به عیادت او می روند و اگر بمیرد، در تشییع جنازه اش حاضر می شوند و تا روز قیامت برای او طلب آمرزش می کنند.
ص: 409
19477- 2- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ الْکَلْبِیِّ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ أَرْبَعَةَ آلَافِ مَلَکٍ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ- شُعْثاً غُبْراً یَبْکُونَهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ- رَئِیسُهُمْ مَلَکٌ یُقَالُ لَهُ مَنْصُورٌ- فَلَا یَزُورُهُ زَائِرٌ إِلَّا اسْتَقْبَلُوهُ وَ لَا یُوَدِّعُهُ مُوَدِّعٌ إِلَّا شَیَّعُوهُ وَ لَا یَمْرَضُ إِلَّا عَادُوهُ وَ لَا یَمُوتُ إِلَّا صَلَّوْا عَلَی جِنَازَتِهِ وَ اسْتَغْفَرُوا لَهُ بَعْدَ مَوْتِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
أبان بن تغلب نقل کرده است: امام صادق (ع) فرمود: چهار هزار فرشته در کنار قبر امام حسین (ع) هستند، در حالی که پریشان و غبارآلودند و تا روز قیامت بر او گریه می کنند. رئیس آنها فرشته ای است که "منصور" نام دارد. هیچ زائری او را زیارت نمی کند، مگر آنکه فرشتگان او را استقبال می کنند و هیچ خداحافظی کننده ای از زیارت او خداحافظی نمی کند، مگر آنکه او را بدرقه می کنند. اگر بیمار شود، به عیادت او می روند و اگر بمیرد، بر جنازه اش نماز می خوانند و پس از مرگ برایش طلب آمرزش می کنند.
19478- 3- (3) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی دَاوُدَ الْمُسْتَرِقِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ أَتَی الْحُسَیْنَ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
******
ترجمه:
مثنّی حنّاط از امام کاظم (ع) نقل کرده است: شنیدم که امام فرمود: هر کس با شناخت حق امام حسین (ع) به زیارت او برود، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می بخشد.
19479- 4- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْخَیْبَرِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَی ع أَدْنَی مَا یُثَابُ بِهِ زَائِرُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بِشَطِّ الْفُرَاتِ- إِذَا عَرَفَ حَقَّهُ وَ حُرْمَتَهُ وَ وَلَایَتَهُ أَنْ یُغْفَرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5).
******
ترجمه:
حسین بن محمد نقل کرده است: امام موسی کاظم (ع) فرمود: کمترین پاداشی که به زائر امام حسین (ع) در کنار فرات داده می شود، در صورتی که حق او، حرمت او و ولایت او را بشناسد، این است که گناهان گذشته و آینده اش بخشیده می شود.
ص: 410
19480- 1- (1) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ (2) عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُمِّیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِ ع بِشَطِّ الْفُرَاتِ- کَانَ کَمَنْ زَارَ اللَّهَ فَوْقَ عَرْشِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (3)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حسین بن محمد قمی از امام رضا (ع) نقل کرده است که فرمود: هر کس قبر امام حسین (ع) را در کنار فرات زیارت کند، مانند کسی است که خداوند را در بالای عرش زیارت کرده است.
19481- 2- (5) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ غَسَّانَ الْبَصْرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَتَی قَبْرَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
******
ترجمه:
غَسَّانَ الْبَصْرِیِّ از امام صادق نقل کرده است: شنیدم که امام فرمود: هر کس با شناخت حق امام حسین (ع) به زیارت او برود، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می بخشد.
19482- 3- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ غَیْرِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ جَمِیعاً عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ غَسَّانَ الْبَصْرِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: اسْتَأْذَنْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقِیلَ لِی ادْخُلْ فَدَخَلْتُ فَوَجَدْتُهُ فِی مُصَلَّاهُ فَجَلَسْتُ حَتَّی قَضَی صَلَاتَهُ
ص: 411
فَسَمِعْتُهُ وَ هُوَ یُنَاجِی رَبَّهُ وَ هُوَ یَقُولُ یَا مَنْ خَصَّنَا بِالْکَرَامَةِ وَ خَصَّنَا بِالْوَصِیَّةِ وَ وَعَدَنَا الشَّفَاعَةَ وَ أَعْطَانَا عِلْمَ مَا مَضَی وَ مَا بَقِیَ وَ جَعَلَ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْنَا اغْفِرْ لِی وَ لِإِخْوَانِی وَ لِزُوَّارِ قَبْرِ أَبِیَ الْحُسَیْنِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ- الَّذِینَ أَنْفَقُوا أَمْوَالَهُمْ وَ أَشْخَصُوا أَبْدَانَهُمْ رَغْبَةً فِی بِرِّنَا وَ رَجَاءً لِمَا عِنْدَکَ فِی صِلَتِنَا وَ سُرُوراً أَدْخَلُوهُ عَلَی نَبِیِّکَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ- وَ إِجَابَةً مِنْهُمْ لِأَمْرِنَا وَ غَیْظاً أَدْخَلُوهُ عَلَی عَدُوِّنَا أَرَادُوا بِذَلِکَ رِضَاکَ فَکَافِهِمْ عَنَّا بِالرِّضْوَانِ- وَ اکْلَأْهُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ وَ اخْلُفْ عَلَی أَهَالِیهِمْ وَ أَوْلَادِهِمُ الَّذِینَ خُلِّفُوا بِأَحْسَنِ الْخَلَفِ وَ اصْحَبْهُمْ وَ اکْفِهِمْ شَرَّ کُلِّ جَبَّارٍ عَنِیدٍ وَ کُلِّ ضَعِیفٍ مِنْ خَلْقِکَ أَوْ شَدِیدٍ وَ شَرَّ شَیَاطِینِ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ أَعْطِهِمْ أَفْضَلَ مَا أَمَّلُوا مِنْکَ فِی غُرْبَتِهِمْ عَنْ أَوْطَانِهِمْ وَ مَا آثَرُونَا بِهِ عَلَی أَبْنَائِهِمْ (1) وَ أَهَالِیهِمْ وَ قَرَابَاتِهِمْ اللَّهُمَّ إِنَّ أَعْدَاءَنَا عَابُوا عَلَیْهِمْ خُرُوجَهُمْ فَلَمْ یَنْهَهُمْ ذَلِکَ عَنِ الشُّخُوصِ (2) إِلَیْنَا وَ خِلَافاً مِنْهُمْ عَلَی مَنْ خَالَفَنَا فَارْحَمْ تِلْکَ الْوُجُوهَ الَّتِی قَدْ غَیَّرَتْهَا الشَّمْسُ وَ ارْحَمْ تِلْکَ الْخُدُودَ الَّتِی تَقَلَّبَتْ عَلَی حُفْرَةِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ ارْحَمْ تِلْکَ الْأَعْیُنَ الَّتِی جَرَتْ دُمُوعُهَا رَحْمَةً لَنَا وَ ارْحَمْ تِلْکَ الْقُلُوبَ الَّتِی جَزِعَتْ وَ احْتَرَقَتْ لَنَا وَ ارْحَمِ الصَّرْخَةَ الَّتِی کَانَتْ لَنَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْتَوْدِعُکَ تِلْکَ الْأَنْفُسَ وَ تِلْکَ الْأَبْدَانَ حَتَّی تُوَافِیَهُمْ (3) عَلَی الْحَوْضِ یَوْمَ الْعَطَشِ- فَمَا زَالَ وَ هُوَ سَاجِدٌ یَدْعُو (4) بِهَذَا الدُّعَاءِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ لَوْ أَنَّ هَذَا الَّذِی سَمِعْتُ مِنْکَ کَانَ لِمَنْ لَا یَعْرِفُ اللَّهَ لَظَنَنْتُ أَنَّ النَّارَ لَا تَطْعَمُ مِنْهُ شَیْئاً وَ اللَّهِ لَقَدْ تَمَنَّیْتُ أَنِّی کُنْتُ زُرْتُهُ وَ لَمْ أَحُجَّ فَقَالَ لِی مَا أَقْرَبَکَ مِنْهُ فَمَا الَّذِی یَمْنَعُکَ مِنْ زِیَارَتِهِ ثُمَّ قَالَ یَا مُعَاوِیَةُ لِمَ تَدَعُ ذَلِکَ قُلْتُ لَمْ أَدْرِ أَنَّ الْأَمْرَ
ص: 412
یَبْلُغُ هَذَا کُلَّهُ قَالَ یَا مُعَاوِیَةُ مَنْ یَدْعُو لِزُوَّارِهِ فِی السَّمَاءِ أَکْثَرُ مِمَّنْ یَدْعُو لَهُمْ فِی الْأَرْضِ (1) یَا مُعَاوِیَةُ لَا تَدَعْهُ فَمَنْ تَرَکَهُ رَأَی مِنَ الْحَسْرَةِ مَا یَتَمَنَّی أَنَّ قَبْرَهُ کَانَ عِنْدَهُ أَ مَا تُحِبُّ أَنْ یَرَی اللَّهُ شَخْصَکَ وَ سَوَادَکَ فِیمَنْ یَدْعُو لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلِیٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ الْأَئِمَّةُ ع- أَ مَا تُحِبُّ أَنْ تَکُونَ غَداً مِمَّنْ یَنْقَلِبُ بِالْمَغْفِرَةِ لِمَا مَضَی وَ یُغْفَرُ لَهُ ذُنُوبُ سَبْعِینَ سَنَةً أَ مَا تُحِبُّ أَنْ تَکُونَ غَداً مِمَّنْ تُصَافِحُهُ الْمَلَائِکَةُ أَ مَا تُحِبُّ أَنْ تَکُونَ غَداً فِیمَنْ یَخْرُجُ وَ لَیْسَ لَهُ ذَنْبٌ فَیُتْبَعَ بِهِ أَ مَا تُحِبُّ أَنْ تَکُونَ غَداً مِمَّنْ یُصَافِحُ رَسُولَ اللَّهِ ص.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ نَحْوَهُ (2).
******
ترجمه:
معاویه بن وهب نقل می کند: اجازه خواستم تا بر امام صادق (ع) وارد شوم. به من گفته شد وارد شو، و داخل شدم و دیدم که امام در محل نمازش بود. نشستم تا نماز ایشان تمام شود. سپس شنیدم که در حال مناجات با پروردگارش می گفت:
«ای آن که ما را به کرامت برگزیدی و به وصایت گماشتی، و به ما وعده شفاعت دادی و علم آنچه گذشته و آنچه باقی مانده را به ما عطا کردی، و دل های مردمی را به سوی ما متمایل ساختی، مرا، برادرانم و زائران قبر پدرم حسین (ع) را ببخش، آنانی که اموال خود را خرج کردند و بدن های خود را از روی اشتیاق به نیکی ما و امید به آنچه نزد توست، برای زیارت ما به حرکت درآوردند، و شادی ای را که به پیامبر تو (ص) وارد کردند، و پاسخی که به دعوت ما دادند، و خشمی که بر دشمن ما وارد کردند، برای رضای تو خواستند. پس پاداش آنان را رضایت خودت قرار ده، و آنان را در شب و روز محافظت کن، و جانشین خوبی برای خانواده ها و فرزندانشان که از آنان جدا شده اند قرار ده، و آنان را همراهی کن و از شر هر جبّار سرکش و هر انسان ضعیف یا قوی از مخلوقاتت و از شر شیاطین جن و انس حفظ کن، و به آنان بهترین چیزی که در غربت خود از تو امید دارند، عطا کن، و آنچه را که در این دوری از وطن و برتری دادن ما بر فرزندان و خانواده هایشان از تو خواستند، به آنان ببخش.
خدایا، دشمنان ما به آنان خرده گرفتند به خاطر اینکه از خانه هایشان خارج شدند، ولی این آنان را از حرکت به سوی ما باز نداشت و مخالفت با کسانی که با ما مخالف بودند، انجام دادند. پس بر این چهره ها که خورشید آن ها را تغییر داده است، رحم کن، و بر این گونه ها که بر قبر امام حسین (ع) چرخیده اند، رحم کن، و بر این چشمانی که از سر ترحم به ما اشک ریخته اند، رحم کن، و بر این دل هایی که برای ما سوخته و متأثر شده اند، رحم کن، و بر این ناله ها که برای ما سر داده شده است، رحم کن.
خدایا، من این جان ها و بدن ها را به تو می سپارم تا روز عطش آنان را در کنار حوض ملاقات کنی.»
امام در حالی که در سجده بود این دعا را می کرد. وقتی از نماز فارغ شد، به او گفتم: «فدایت شوم، اگر این دعایی که از تو شنیدم برای کسی بود که خدا را نمی شناسد، گمان می کردم که آتش هرگز به او نمی رسد. به خدا قسم، آرزو کردم که ای کاش او را زیارت کرده بودم و حج انجام نداده بودم.» امام به من گفت: «چه چیزی تو را از او دور کرده است؟ چه چیزی مانع تو از زیارت او شده است؟ به امام صادق (ع) گفتم: «نمی دانستم که زیارت امام حسین (ع) تا این حد اهمیت دارد.» امام فرمود: «ای معاویه! تعداد کسانی که در آسمان برای زائران او دعا می کنند، بیشتر از کسانی است که در زمین برایشان دعا می کنند. ای معاویه! زیارت او را ترک نکن، زیرا هر کس آن را ترک کند، حسرتی خواهد دید که آرزو می کند کاش قبرش در کنار قبر امام حسین (ع) بود. آیا دوست نداری که خداوند تو را در میان کسانی ببیند که پیامبر (ص)، علی (ع)، فاطمه (س) و امامان (ع) برایشان دعا می کنند؟ آیا دوست نداری که فردا از کسانی باشی که با مغفرت برای گناهان گذشته بازمی گردند و گناهان هفتاد ساله شان بخشیده می شود؟ آیا دوست نداری که فردا از کسانی باشی که فرشتگان با آنان مصافحه می کنند؟ آیا دوست نداری که فردا از کسانی باشی که بدون هیچ گناهی از دنیا بیرون می روند و دنبال نمی شود؟ آیا دوست نداری که فردا از کسانی باشی که پیامبر خدا (ص) با آنان مصافحه می کند؟»
19483- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَتِّیلٍ الدَّقَّاقِ وَ غَیْرِهِ مِنَ الشُّیُوخِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مُرُوا شِیعَتَنَا بِزِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَإِنَّ إِتْیَانَهُ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ وَ یَمُدُّ فِی الْعُمُرِ وَ یَدْفَعُ مَدَافِعَ السَّوْءِ وَ إِتْیَانَهُ مُفْتَرَضٌ عَلَی کُلِّ مُؤْمِنٍ یُقِرُّ لَهُ بِالْإِمَامَةِ مِنَ اللَّهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ زِیَارَتَهُ مُفْتَرَضَةٌ (4).
ص: 413
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (1)
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (2).
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل می کند که فرمود: به شیعیان ما دستور دهید که قبر امام حسین (ع) را زیارت کنند، زیرا رفتن به زیارت او روزی را افزایش می دهد، عمر را طولانی می کند و بلاها را دفع می کند. و زیارت او بر هر مؤمنی که به امامت او از سوی خداوند اعتراف دارد، واجب است.
19484- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ زَکَرِیَّا (4) عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الرِّضَا عَلِیِّ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع إِنَّ أَیَّامَ زَائِرِی الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع لَا تُعَدُّ مِنْ آجَالِهِمْ (5).
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
هیثم بن عبدالله از امام رضا (ع) از پدرش نقل می کند که امام صادق (ع) فرمود: روزهایی که زائران حسین بن علی (ع) در زیارت می گذرانند، از عمر آن ها حساب نمی شود.
19485- 6- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَیْسَ شَیْ ءٌ فِی السَّمَاوَاتِ إِلَّا وَ هُمْ یَسْأَلُونَ اللَّهَ أَنْ یُؤْذَنَ (8) لَهُمْ فِی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع- فَفَوْجٌ یَنْزِلُ وَ فَوْجٌ یَعْرُجُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ
ص: 414
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ نَحْوَهُ (1).
******
ترجمه:
اسحاق بن عمار نقل می کند که شنیدم امام صادق (ع) می فرمود: هیچ موجودی در آسمان ها نیست مگر اینکه از خداوند درخواست می کنند که به آنان اجازه داده شود تا به زیارت حسین (ع) بروند. پس گروهی فرود می آیند و گروهی دیگر عروج می کنند.
19486- 7- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیِّ عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِیِّ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ جَعْفَرٍ ع- فَدَخَلَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ طُوسَ فَقَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- مَا لِمَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- فَقَالَ مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع وَ هُوَ یَعْلَمُ أَنَّهُ إِمَامٌ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ مُفْتَرَضُ الطَّاعَةِ عَلَی الْعِبَادِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ قَبِلَ شَفَاعَتَهُ فِی خَمْسِینَ (3) مُذْنِباً وَ لَمْ یَسْأَلِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حَاجَةً عِنْدَ قَبْرِهِ إِلَّا قَضَاهَا لَهُ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیِّ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
عبدالله بن فضل هاشمی نقل می کند که: من نزد امام صادق (ع) بودم، و مردی از اهل طوس وارد شد و گفت: «ای پسر رسول خدا، پاداش کسی که قبر امام حسین (ع) را زیارت کند چیست؟» امام صادق (ع) فرمود: «هر کس قبر امام حسین (ع) را زیارت کند و بداند که او امامی است از طرف خداوند و اطاعت از او بر بندگان واجب است، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می بخشد و شفاعت او را در پنجاه گناه می پذیرد.»
19487- 8- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: وُکِّلَ بِالْحُسَیْنِ (6) سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ شُعْثاً غُبْراً یُصَلُّونَ عَلَیْهِ مُنْذُ یَوْمَ قُتِلَ إِلَی مَا شَاءَ اللَّهُ یَعْنِی قِیَامَ الْقَائِمِ وَ یَدْعُونَ لِمَنْ زَارَهُ وَ یَقُولُونَ یَا رَبِّ هَؤُلَاءِ زُوَّارُ الْحُسَیْنِ- افْعَلْ بِهِمْ وَ افْعَلْ بِهِمْ.
ص: 415
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ یُصَلُّونَ عَلَیْهِ کُلَّ یَوْمٍ شُعْثاً غُبْراً وَ یَدْعُونَ لِمَنْ زَارَهُ (1).
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هفتاد هزار فرشته بر حسین (ع) گماشته شده اند، که از روز شهادت او تا زمانی که خداوند بخواهد (یعنی تا قیام قائم) پریشان و غبارآلود هستند و بر او نماز می خوانند. این فرشتگان برای زائران او دعا می کنند و می گویند: «پروردگارا، این ها زائران حسین هستند، با آنان چنین کن و چنین کن.»
19488- 9- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا بَیْنَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع إِلَی السَّمَاءِ (4) مُخْتَلَفُ الْمَلَائِکَةِ.
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
اسحاق بن عمار از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: بین قبر حسین (ع) و آسمان، محل عبور فرشتگان است.
19489- 10- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَوْضِعُ قَبْرِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِ ع- مُنْذُ یَوْمَ دُفِنَ فِیهِ رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: محل قبر امام حسین (ع) از روزی که در آن دفن شده، باغی از باغ های بهشت است.
19490- 11- (7) وَ عَنْهُ قَالَ وَ قَالَ ع مَوْضِعُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع تُرْعَةٌ مِنْ تُرَعِ الْجَنَّةِ.
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (8) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍمثل همین روایت وخبرقبلی را نقل کرده
ص: 416
19491- 12- (1) قَالَ وَ قَالَ ع مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع جُعِلَ ذُنُوبُهُ جِسْراً عَلَی بَابِ دَارِهِ ثُمَّ عَبَرَهَا کَمَا یُخَلِّفُ أَحَدُکُمُ الْجِسْرَ وَرَاءَهُ إِذَا عَبَرَهُ.
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمود: هر کس قبر امام حسین (ع) را زیارت کند، گناهان او به مانند پلی به سوی درب خانه او تبدیل می شود و سپس از آن عبور می کند، همان طور که یکی از شما پل را پشت سرش رها می کند وقتی که از آن عبور کرده است
19492- 13- (3) قَالَ وَ قَالَ ع مَنْ أَتَی الْحُسَیْنَ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی أَعْلَی عِلِّیِّینَ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمود: هر کس به زیارت امام حسین (ع) برود و حق او را بشناسد، خداوند متعال نام او را در بالاترین درجات عِلِّیِّین ثبت می کند.
19493- 14- (4) وَ فِی الْمَجَالِسِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرَّیَّانِ بْنِ شَبِیبٍ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لَهُ یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَلْقَی اللَّهَ وَ لَا ذَنْبَ عَلَیْکَ فَزُرِ الْحُسَیْنَ- یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَسْکُنَ الْغُرَفَ الْمَبْنِیَّةَ فِی الْجَنَّةِ مَعَ النَّبِیِّ ص (5) فَالْعَنْ قَتَلَةَ الْحُسَیْنِ- یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ یَکُونَ لَکَ مِنَ الثَّوَابِ مِثْلُ مَا لِمَنِ اسْتُشْهِدَ مَعَ الْحُسَیْنِ ع فَقُلْ مَتَی ذَکَرْتَهُمْ (6) یَا لَیْتَنِی کُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیماً.
******
ترجمه:
ریان بن شبیب از امام رضا (ع) نقل می کند که در حدیثی فرمود: «ای پسر شبیب، اگر دوست داری که روز قیامت بدون گناه به دیدار خدا بروی، به زیارت حسین (ع) برو. ای پسر شبیب، اگر دوست داری که در غرفه های بهشتی ساخته شده در بهشت همراه پیامبر (ص) ساکن شوی، قاتلان حسین (ع) را لعن کن. ای پسر شبیب، اگر دوست داری که پاداشی مانند پاداش کسانی که همراه حسین (ع) شهید شده اند، برایت باشد، هرگاه آن ها را یاد کردی، بگو: 'ای کاش من با آنان بودم تا پیروزی بزرگی را به دست می آوردم.'»
ص: 417
19494- 15- (1) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ السُّکَّرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَسَنٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ ع قَالَ: مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو الزَّیَّاتِ عَنْ قَائِدٍ الْحَنَّاطِ (2) عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (3) وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
زید بن علی (ع) نقل می کند که فرمود: هر کس به زیارت قبر حسین بن علی (ع) برود و حق او را بشناسد، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می بخشد.
19495- 16- (5) وَ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُتَیْبَةَ بَیَّاعِ الْقَصَبِ (6) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَتَی قَبْرَ (7) الْحُسَیْنِ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَهُ اللَّهُ فِی أَعْلَی عِلِّیِّینَ.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِی دَاوُدَ الْمُسْتَرِقِّ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (8).
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمود: هر کس به زیارت امام حسین (ع) برود و حق او را بشناسد، خداوند متعال نام او را در بالاترین درجات عِلِّیِّین ثبت می کند.
ص: 418
19496- 17- (1) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّهُمْ یَرْوُونَ أَنَّ مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع (2) کَانَتْ لَهُ حَجَّةٌ وَ عُمْرَةٌ قَالَ مَنْ زَارَهُ وَ اللَّهِ عَارِفاً بِحَقِّهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
******
ترجمه:
هرون بن خارجه نقل می کند که گفت: به امام صادق (ع) گفتم که آن ها می گویند هر کسی که به زیارت قبر حسین (ع) برود، گویی حج و عمره انجام داده است. امام صادق (ع) پاسخ داد: «هر کس به زیارت او برود و به حق او آگاه باشد، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می بخشد.»
19497- 18- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ (4) قَبْرَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
******
ترجمه:
ابن مسکان از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هر کس به زیارت قبر امام حسین (ع) برود و به حق او آگاه باشد، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می بخشد.
19498- 19- (5) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: سَأَلَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع- عَمَّنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ قَالَ تَعْدِلُ عُمْرَةً.
******
ترجمه:
احمد بن محمد بن ابی نصر نقل می کند که یکی از یاران ما از امام رضا (ع) پرسید: «کسی که به زیارت قبر حسین (ع) برود، چه پاداشی دارد؟» امام رضا (ع) پاسخ داد: «این زیارت معادل با انجام عمره است.»
19499- 20- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ زِیَارَةُ الْحُسَیْنِ ع (7) تَعْدِلُ عُمْرَةً مَقْبُولَةً مَبْرُورَةً.
******
ترجمه:
محمد بن سنان نقل می کند که از امام رضا (ع) شنیدم که فرمود: «زیارت حسین (ع) معادل با عمره ای مقبول و مبرور است.»
19500- 21- (8) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ
ص: 419
الْقَاسِمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع مَا تَقُولُ فِی زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَقَالَ لِی مَا تَقُولُ أَنْتَ فِیهِ فَقُلْتُ بَعْضُنَا یَقُولُ حِجَّةٌ وَ بَعْضُنَا یَقُولُ عُمْرَةٌ فَقَالَ هِیَ عُمْرَةٌ مَبْرُورَةٌ.
******
ترجمه:
حسن بن الجهم نقل می کند که به امام کاظم (ع) گفتم: «نظر شما درباره زیارت قبر حسین (ع) چیست؟» امام (ع) پرسید: «نظر تو چیست؟» گفتم: «برخی می گویند معادل حج است و برخی دیگر می گویند معادل عمره است.» امام (ع) پاسخ داد: «این زیارت معادل عمره ای مبرور است.»
19501- 22- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ السَّرَّاجِ عَنْ یَحْیَی بْنِ مَعْمَرٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَرْبَعَةُ آلَافِ مَلَکٍ شُعْثٌ غُبْرٌ یَبْکُونَ الْحُسَیْنَ (2) إِلَی أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ فَلَا یَأْتِیهِ أَحَدٌ إِلَّا اسْتَقْبَلُوهُ وَ لَا یَرْجِعُ أَحَدٌ إِلَّا شَیَّعُوهُ وَ لَا یَمْرَضُ إِلَّا عَادُوهُ وَ لَا یَمُوتُ إِلَّا شَهِدُوهُ.
******
ترجمه:
ابو بصیر از امام باقر (ع) نقل می کند که فرمود: «چهار هزار فرشته با وضعیت پریشان و غبارآلود، حسین (ع) را در حالی که گریه می کنند تا روز قیامت همراهی می کنند. هیچ کس به زیارت او نمی آید مگر اینکه آنها او را استقبال می کنند و هیچ کس بازنمی گردد مگر اینکه آنها او را مشایعت می کنند و اگر کسی بیمار شود، فرشتگان به عیادتش می روند و اگر کسی بمیرد، فرشتگان بر جنازه اش نماز می خوانند.»
19502- 23- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا أَدْنَی مَا لِزُوَّارِ الْحُسَیْنِ ع- (4) فَقَالَ لِی یَا عَبْدَ اللَّهِ إِنَّ أَدْنَی مَا یَکُونُ لَهُ أَنْ یُحْفَظَ فِی نَفْسِهِ (5) وَ مَالِهِ حَتَّی یَرُدَّهُ إِلَی أَهْلِهِ فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ کَانَ اللَّهُ أَحْفَظَ لَهُ.
******
ترجمه:
عبدالله بن هلال از امام صادق (ع) نقل می کند که گفت: «گفتم فدای تو شوم، کمترین پاداشی که برای زائران حسین (ع) وجود دارد چیست؟» امام صادق (ع) فرمودند: «ای عبدالله، کمترین پاداشی که برای زائران حسین (ع) است این است که خداوند جان و مال آنها را حفظ می کند تا به خانواده هایشان بازگردند و در روز قیامت، خداوند به حفظ آنها اهتمام بیشتری خواهد داشت.»
19503- 24- (6) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ لَیَخْرُجُ إِلَی قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَلَهُ إِذَا خَرَجَ
ص: 420
مِنْ أَهْلِهِ بِأَوَّلِ خُطْوَةٍ مَغْفِرَةٌ لِذُنُوبِهِ ثُمَّ لَمْ یَزَلْ یُقَدَّسُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَتَّی یَأْتِیَهُ فَإِذَا أَتَاهُ نَاجَاهُ اللَّهُ وَ قَالَ عَبْدِی سَلْنِی أُعْطِکَ وَ ادْعُنِی أُجِبْکَ اطْلُبْ شَیْئاً أُعْطِکَ (1) سَلْنِی حَاجَةً أَقْضِهَا لَکَ قَالَ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ حَقٌّ عَلَی اللَّهِ أَنْ یُعْطِیَ مَا بَذَلَ.
******
ترجمه:
بَشِیر الدَّهَّان از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: «هر مردی که به زیارت قبر حسین (ع) برود، به محض اینکه از خانه اش خارج شود، با اولین قدم، خداوند گناهان او را می آمرزد و هر قدمی که برمی دارد، او را پاک تر می کند تا زمانی که به قبر حسین (ع) برسد. وقتی به آنجا رسید، خداوند با او سخن می گوید و می فرماید: 'بنده ام، از من چیزی بخواه تا به تو دهم و دعای تو را اجابت کنم؛ چیزی بخواه و من به تو می دهم.' و امام صادق (ع) افزود: 'حق بر خداوند است که هر چه را که زیارت کننده در راه زیارت هزینه کرده، به او بازگرداند.'»
19504- 25- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَا خَلَقَ اللَّهُ خَلْقاً أَکْثَرَ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ إِنَّهُ لَیَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ کُلَّ مَسَاءٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ یَطُوفُونَ بِالْبَیْتِ لَیْلَهُمْ (3) حَتَّی إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ انْصَرَفُوا إِلَی قَبْرِ النَّبِیِّ ص فَسَلَّمُوا عَلَیْهِ ثُمَّ یَأْتُونَ قَبْرَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیٍّ ع فَیُسَلِّمُونَ عَلَیْهِ ثُمَّ یَأْتُونَ قَبْرَ الْحَسَنِ فَیُسَلِّمُونَ عَلَیْهِ ثُمَّ یَأْتُونَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فَیُسَلِّمُونَ عَلَیْهِ ثُمَّ یَعْرُجُونَ إِلَی السَّمَاءِ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ ثُمَّ تَنْزِلُ مَلَائِکَةُ النَّهَارِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ فَیَطُوفُونَ بِالْبَیْتِ الْحَرَامِ نَهَارَهُمْ حَتَّی إِذَا دَنَتِ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ انْصَرَفُوا إِلَی قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ ص فَیُسَلِّمُونَ عَلَیْهِ ثُمَّ یَأْتُونَ قَبْرَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَیُسَلِّمُونَ عَلَیْهِ ثُمَّ یَأْتُونَ قَبْرَ الْحَسَنِ (4) فَیُسَلِّمُونَ عَلَیْهِ ثُمَّ یَأْتُونَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فَیُسَلِّمُونَ عَلَیْهِ ثُمَّ یَعْرُجُونَ إِلَی السَّمَاءِ قَبْلَ أَنْ تَغِیبَ الشَّمْسُ.
******
ترجمه:
داود رقی گفت: شنیدم که امام صادق (ع) می فرمود: خداوند هیچ آفریده ای را بیش از فرشتگان نیافریده است. هر شب از آسمان هفتاد هزار فرشته نازل می شوند و شب خود را در اطراف کعبه طواف می کنند. پس هنگامی که سپیده دمید، به سوی قبر پیامبر (ص) می روند و بر او سلام می دهند، سپس به سوی قبر امیرالمؤمنین علی (ع) می روند و بر او سلام می دهند، سپس به سوی قبر حسن (ع) می روند و بر او سلام می دهند، سپس به سوی قبر حسین (ع) می روند و بر او سلام می دهند و پیش از طلوع خورشید به آسمان عروج می کنند. سپس فرشتگان روز، هفتاد هزار فرشته، نازل می شوند و روز خود را به طواف در اطراف کعبه می پردازند. هنگامی که خورشید به غروب نزدیک می شود، به سوی قبر پیامبر (ص) می روند و بر او سلام می دهند، سپس به سوی قبر امیرالمؤمنین علی (ع) می روند و بر او سلام می دهند، سپس به سوی قبر حسن (ع) می روند و بر او سلام می دهند، سپس به سوی قبر حسین (ع) می روند و بر او سلام می دهند و پیش از غروب خورشید به آسمان عروج می کنند.
19505- 26- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ
ص: 421
مَعْرُوفٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بِالْمَدِینَةِ أَیْنَ قُبُورُ الشُّهَدَاءِ فَقَالَ أَ لَیْسَ أَفْضَلُ الشُّهَدَاءِ عِنْدَکُمُ الْحُسَیْنَ ع- أَمَا وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ إِنَّ حَوْلَ قَبْرِهِ أَرْبَعَةَ آلَافِ مَلَکٍ شُعْثٌ غُبْرٌ یَبْکُونَهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
ربیع بن عبدالله گفت: به امام صادق (ع) در مدینه گفتم: «قبر شهدا کجاست؟» ایشان فرمودند: «آیا حسین (ع) نزد شما برترین شهدا نیست؟ به خداوندی که جانم در دست اوست، همانا اطراف قبر او چهار هزار فرشته با موهای ژولیده و غبارآلود هستند که تا روز قیامت برای او گریه می کنند.»
19506- 27- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع أَنَا قَتِیلُ الْعَبْرَةِ قُتِلْتُ مَکْرُوباً وَ حَقِیقٌ عَلَی اللَّهِ أَنْ لَا یَأْتِیَنِی مَکْرُوبٌ إِلَّا رَدَّهُ (2) وَ قَلَبَهُ إِلَی أَهْلِهِ مَسْرُوراً.
******
ترجمه:
هارون بن خارجه از امام صادق (ع) نقل کرده است که امام حسین (ع) فرمود: «من کشته اشک هستم؛ در حالی کشته شدم که درسختی بودم. و بر خداوند حق است که هیچ اندوهگینی به زیارت من نیاید مگر اینکه او را بازگرداند و به سوی خانواده اش شادمان بازفرستد.»
19507- 28- (3) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ (4) عَنِ الرِّضَا ع عَنْ أَبِیهِ قَالَ: سُئِلَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ع عَنْ زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَقَالَ أَخْبَرَنِی أَبِی ع أَنَّ مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَهُ اللَّهُ فِی عِلِّیِّینَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ حَوْلَ قَبْرِهِ سَبْعِینَ أَلْفَ مَلَکٍ شُعْثاً غُبْراً یَبْکُونَ عَلَیْهِ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
امام رضا (ع) از پدرش نقل می کند که از امام جعفر صادق (ع) درباره زیارت قبر امام حسین (ع) سؤال شد. ایشان فرمود: پدرم به من خبر داد که هر کس قبر حسین بن علی (ع) را در حالی که حق او را می شناسد، زیارت کند، خداوند او را در "علیین" (مقام بالای بهشتیان) ثبت می کند. سپس فرمود: همانا اطراف قبر او هفتاد هزار فرشته با موهای ژولیده و غبارآلود هستند که تا روز قیامت برای او گریه می کنند.
19508- 29- (5) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی أَمَالِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ أَبِی الطَّیِّبِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مَازِنٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ بَکْرِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرَ
ص: 422
بْنَ مُحَمَّدٍ ع یَقُولُ إِنَّ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع عِنْدَ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَنْظُرُ إِلَی مَوْضِعِ مُعَسْکَرِهِ وَ مَنْ حَلَّهُ مِنَ الشُّهَدَاءِ مَعَهُ وَ یَنْظُرُ إِلَی زُوَّارِهِ وَ هُوَ أَعْرَفُ بِهِمْ (1) وَ بِأَسْمَائِهِمْ وَ أَسْمَاءِ آبَائِهِمْ وَ دَرَجَاتِهِمْ وَ مَنْزِلَتِهِمْ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَحَدِکُمْ بِوَلَدِهِ وَ إِنَّهُ لَیَرَی مَنْ سَکَنَهُ (2) فَیَسْتَغْفِرُ لَهُ وَ یَسْأَلُ آبَاءَهُ ع أَنْ یَسْتَغْفِرُوا لَهُ وَ یَقُولُ لَوْ یَعْلَمُ زَائِرِی مَا أَعَدَّ اللَّهُ لَهُ لَکَانَ فَرَحُهُ أَکْثَرَ مِنْ غَمِّهِ (3) وَ إِنَّ زَائِرَهُ لَیَنْقَلِبُ وَ مَا عَلَیْهِ مِنْ ذَنْبٍ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم گفت: شنیدم که امام جعفر صادق (ع) می فرمود: «همانا حسین بن علی (ع) نزد پروردگارش عزّ و جلّ به محل اردوگاه خود و کسانی که در آنجا از شهدا با او هستند، نگاه می کند و نیز به زائرانش می نگرد و او آن ها را بهتر از هر کسی با نام ها، نام های پدرانشان، درجات و منزلتشان نزد خداوند عزّ و جلّ می شناسد، حتی بهتر از یکی از شما که فرزند خود را می شناسد. او به کسانی که در آنجا ساکن شده اند، می نگرد و برایشان طلب آمرزش می کند و از پدرانش (ع) می خواهد که برای آن ها طلب آمرزش کنند. او می گوید: اگر زائر من بداند خداوند برای او چه چیزی آماده کرده است، شادی او بیشتر از غمش خواهد بود، و زائر او بدون هیچ گناهی از زیارت بازمی گردد.»
19509- 30- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ خُنَیْسٍ (5) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَعْقِلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الصُّهْبَانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ کَرَّامٍ الْخَثْعَمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع وَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع یَقُولَانِ إِنَّ اللَّهَ عَوَّضَ الْحُسَیْنَ ع مِنْ قَتْلِهِ أَنَّ الْإِمَامَةَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ (6) وَ الشِّفَاءَ فِی تُرْبَتِهِ وَ إِجَابَةَ الدُّعَاءِ عِنْدَ قَبْرِهِ وَ لَا تُعَدُّ أَیَّامُ زَائِرِیهِ جَائِیاً وَ رَاجِعاً مِنْ عُمُرِهِ.
******
ترجمه:
حضرت باقروصادق علیهما السلام : خداوند درعئض شهادت حسین ائمه علیهم السلام
19510- 31- (7) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بِشْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُبَیْدٍ (8) عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: زُرْتُ الْحُسَیْنَ ع فَلَمَّا
ص: 423
قَدِمْتُ (1) قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ ع- أَبْشِرْ یَا حُمْرَانُ فَمَنْ زَارَ قُبُورَ شُهَدَاءِ آلِ مُحَمَّدٍ ع- یُرِیدُ بِذَلِکَ صِلَةَ نَبِیِّهِ (2) خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ.
******
ترجمه:
حمران بن أعین گفت: به زیارت حسین (ع) رفتم. هنگامی که بازگشتم، امام باقر (ع) به من فرمود: «مژده باد بر تو، ای حمران! هر کس قبرهای شهدای آل محمد (ع) را زیارت کند و با این نیت که به پیامبرش پیوند برقرار کند، از گناهانش خارج می شود همانند روزی که مادرش او را زاییده است.»
19511- 32- (3) الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی صَحِیفَةِ الرِّضَا ع عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَهُ اللَّهُ فِی عِلِّیِّینَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ حَوْلَ قَبْرِهِ (4) سَبْعِینَ أَلْفَ مَلَکٍ شُعْثاً غُبْراً یَبْکُونَ عَلَیْهِ إِلَی أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ.
******
ترجمه:
فضل بن حسن طبرسی در کتاب صحیفه الرضا از پدرانش از امام باقر (ع) نقل می کند که فرمود: «هر کس قبر حسین (ع) را با شناخت به حق او زیارت کند، خداوند او را در "علیین" ثبت می کند.» سپس فرمود: «همانا اطراف قبر او هفتاد هزار فرشته با موهای ژولیده و غبارآلود هستند که تا برپایی قیامت برای او گریه می کنند.»
19512- 33- (5) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الطَّحَّانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَا مِنْ أَحَدٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِلَّا وَ هُوَ یَتَمَنَّی أَنَّهُ زَارَ (6) الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع لَمَّا یَرَی لِمَا یُصْنَعُ بِزُوَّارِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ مِنْ کَرَامَتِهِمْ عَلَی اللَّهِ.
******
ترجمه:
عبدالله طحان از امام صادق (ع) نقل کرده است که شنیدم ایشان می فرمود: «هیچ کسی در روز قیامت نیست مگر اینکه آرزو می کند ای کاش حسین بن علی (ع) را زیارت کرده بود، هنگامی که می بیند با زائران حسین بن علی (ع) چه رفتاری می شود و کرامتی که از سوی خداوند به آنان داده می شود.»
19513- 34- (7) وَ عَنْ صَالِحٍ الصَّیْرَفِیِّ عَنْ عِمْرَانَ الْمِیثَمِیِّ عَنْ صَالِحِ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَکُونَ عَلَی مَوَائِدِ نُورٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- فَلْیَکُنْ مِنْ زُوَّارِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع.
******
ترجمه:
صالح بن میثم از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: «هر کس دوست دارد که در روز قیامت بر سفره های نور باشد، باید از زائران حسین بن علی (ع) باشد.»
ص: 424
19514- 35- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَرَادَ أَنْ یَکُونَ فِی جِوَارِ نَبِیِّهِ وَ جِوَارِ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَةَ- فَلَا یَدَعْ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ ع.
******
ترجمه:
حضرت صادق : هرکس بخواهد درکنا پیامبر/علی وفاطمه علیهم السلام باشد نبایدزیارت قبرحسین را رها کند .
19515- 36- (2) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ أَخِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ کُلِّهِمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ صَنْدَلٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ (3) قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ لِزُوَّارِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع یَوْمَ الْقِیَامَةِ- فَضْلًا عَلَی النَّاسِ قُلْتُ وَ مَا فَضْلُهُمْ قَالَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَبْلَ النَّاسِ بِأَرْبَعِینَ عَاماً وَ سَائِرُ النَّاسِ فِی الْحِسَابِ (4).
******
ترجمه:
زراره : شنیدم حضرت صادق فرمودند : روزقیامت زائران حسین بن علی بربقیه مردم فضیلت دارند عرض کردم چه فضیلتی ؟ فرمودند : درحالیکه مردم درحال حساب هستند آنها چهل سال زودترازدیگران وارد بهشتمی شوند .
19516- 37- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ یَحْیَی بْنِ أَبِی الْبِلَادِ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا ع عَنْ زِیَارَةِ (6) الْحُسَیْنِ ع- فَقَالَ مَا تَقُولُونَ أَنْتُمْ قُلْتُ تَعْدِلُ (7) حَجَّةً وَ عُمْرَةً قَالَ (8) عُمْرَةً مَبْرُورَةً.
******
ترجمه:
یَحْیَی بْنِ أَبِی الْبِلَادِ: ازحضرت رضا پرسیدم ازفضیلت زیارت قبرامام حسین فرمودند : شما چه می گوید ؟ عرض کردم : معادل یک حج وعمره فرمودند : معادل یک عمره مقبول
ص: 425
19517- 38- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَشْیَمَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا ع عَنْ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع (2) قَالَ تَعْدِلُ عُمْرَةً.
******
ترجمه:
صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی : ازحضرت رضا پرسیدم ازفضیلت زیارت قبرامام حسین فرمودند : معادل یک عمره است .
19518- 39- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ إِنَّ زِیَارَةَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع تَعْدِلُ عُمْرَةً مَبْرُورَةً مُتَقَبَّلَةً.
******
ترجمه:
حضرت کاظم زیارت قبرحسین معادل یک عمره است .
19519- 40- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع (5) قَالَ تَعْدِلُ عُمْرَةً.
******
ترجمه:
حضرت کاظم زیارت قبرحسین معادل یک عمره است .
19520- 41- (6) وَ عَنْ جَمَاعَةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ رَجُلٍ (7) عَنْ بَعْضِهِمْ ع قَالَ: أَرْبَعُ عُمَرٍ تَعْدِلُ حَجَّةً وَ زِیَارَةُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع تَعْدِلُ عُمْرَةً.
******
ترجمه:
حضرت فرمودند : چهارعمره معادل یک حج است وزیارت قبرحسین معادل یک عمره است .
الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ (1) کَتَبَ اللَّهُ لَهُ حَجَّةً مَبْرُورَةً.
******
ترجمه:
حضرت رضا : هرکس به زیارت قبرحسین برود خداوند یک حج مقبول برایش می نویسد .
19522- 43- (2) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ (3) عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَیْدٍ الْأَنْبَارِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ (4)
إِذَا أَرَدْتَ الْحَجَّ وَ لَمْ یَتَهَیَّأْ لَکَ فَائْتِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع- فَإِنَّهَا تُکْتَبُ لَکَ حَجَّةً وَ إِذَا أَرَدْتَ الْعُمْرَةَ وَ لَمْ یَتَهَیَّأْ لَکَ فَائْتِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فَإِنَّهَا تُکْتَبُ لَکَ عُمْرَةً.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ (5).
******
ترجمه:
عبدالله بن عبید انباری از امام صادق (ع) نقل کرده است که به ایشان عرض کردم: «فدایت شوم، هر سال برای من امکان فراهم نمی شود که به حج بروم. چه کنم؟» امام فرمود: «هنگامی که قصد حج داشتی و برایت فراهم نشد، به زیارت قبر حسین (ع) برو، زیرا برایت به عنوان حج نوشته می شود. و اگر قصد عمره داشتی و امکان آن نبود، به زیارت قبر حسین (ع) برو، زیرا برایت به عنوان عمره نوشته می شود.»
19523- 44- (6) مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ النُّعْمَانِیُّ فِی الْغَیْبَةِ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَاسِمٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ الْکَلْبِیِّ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ أَرْبَعَةُ آلَافِ مَلَکٍ هَبَطُوا یُرِیدُونَ الْقِتَالَ مَعَ الْحُسَیْنِ ع- لَمْ یُؤْذَنْ لَهُمْ (فِی الْقِتَالِ) (7) فَرَجَعُوا فِی الِاسْتِئْمَارِ فَهَبَطُوا وَ قَدْ قُتِلَ الْحُسَیْنُ ع
ص: 427
فَهُمْ عِنْدَ قَبْرِهِ شُعْثٌ غُبْرٌ یَبْکُونَهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ- رَئِیسُهُمْ مَلَکٌ یُقَالُ لَهُ مَنْصُورٌ- فَلَا یَزُورُهُ زَائِرٌ إِلَّا اسْتَقْبَلُوهُ وَ لَا یُوَدِّعُهُ مُوَدِّعٌ إِلَّا شَیَّعُوهُ وَ لَا یَمْرَضُ (1) إِلَّا عَادُوهُ وَ لَا یَمُوتُ إِلَّا صَلَّوْا عَلَیْهِ وَ اسْتَغْفَرُوا لَهُ بَعْدَ مَوْتِهِ (2).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4) وَ قَدْ رَوَی ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ أَحَادِیثَ کَثِیرَةً جِدّاً فِی ثَوَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع وَ کَذَا غَیْرُهُ.
******
ترجمه:
ابان بن تغلب از امام صادق (ع) در حدیثی نقل می کند که فرمود: «چهار هزار فرشته نازل شدند تا در کنار امام حسین (ع) بجنگند، اما به آن ها اجازه (جنگ) داده نشد، پس برای کسب اجازه بازگشتند و هنگامی که دوباره نازل شدند، حسین (ع) به شهادت رسیده بود. اکنون آن ها در کنار قبر او هستند، با موهای ژولیده و غبارآلود، و تا روز قیامت برای او گریه می کنند. رئیس آن ها فرشته ای به نام منصور است. هیچ زائری به زیارت حسین (ع) نمی رود مگر اینکه آن ها او را استقبال می کنند، و هیچ وداع کننده ای او را وداع نمی کند مگر اینکه او را بدرقه می کنند، و هیچ بیماری نمی شود مگر اینکه به عیادت او می روند، و هیچ نمی میرد مگر اینکه بر او نماز می خوانند و پس از مرگش برای او طلب آمرزش می کنند.»
19524- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلَّانٍ (7) عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَوْ أَنَّ أَحَدَکُمْ حَجَّ دَهْرَهُ ثُمَّ لَمْ یَزُرِ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع- لَکَانَ تَارِکاً حَقّاً مِنْ حُقُوقِ رَسُولِ اللَّهِ ص- لِأَنَّ حَقَّ الْحُسَیْنِ (8) فَرِیضَةٌ مِنَ اللَّهِ تَعَالَی وَاجِبَةٌ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ.
******
ترجمه:
عبدالرحمان بن کثیر نقل می کند که امام صادق (ع) فرمود: «اگر یکی از شما تمام عمر خود را به حج برود و سپس حسین بن علی (ع) را زیارت نکند، حق بزرگی از حقوق پیامبر خدا (ص) را ترک کرده است، زیرا حق حسین (ع) فریضه ای واجب از سوی خداوند متعال بر هر مسلمان است.»
ص: 428
19525- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَبَشِیِّ بْنِ قُونِیٍّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ السُّلَمِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا تَقُولُ فِیمَنْ تَرَکَ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ- (2) وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی ذَلِکَ قَالَ إِنَّهُ قَدْ عَقَّ رَسُولَ اللَّهِ ص- وَ عَقَّنَا وَ اسْتَخَفَّ بِأَمْرٍ (3) هُوَ لَهُ وَ مَنْ زَارَهُ کَانَ اللَّهُ لَهُ مِنْ وَرَاءِ حَوَائِجِهِ وَ کَفَی مَا أَهَمَّهُ مِنْ أَمْرِ دُنْیَاهُ وَ إِنَّهُ یَجْلِبُ الرِّزْقَ عَلَی الْعَبْدِ وَ یُخْلِفُ عَلَیْهِ مَا یُنْفِقُ وَ یَغْفِرُ لَهُ ذُنُوبَ خَمْسِینَ سَنَةً وَ یَرْجِعُ إِلَی أَهْلِهِ وَ مَا عَلَیْهِ وِزْرٌ وَ لَا خَطِیئَةٌ إِلَّا وَ قَدْ مُحِیَتْ مِنْ صَحِیفَتِهِ فَإِنْ هَلَکَ فِی سَفْرَتِهِ نَزَلَتِ الْمَلَائِکَةُ فَغَسَّلَتْهُ وَ فُتِحَ لَهُ بَابٌ إِلَی الْجَنَّةِ فَیَدْخُلُ عَلَیْهِ رَوْحُهَا حَتَّی یُنْشَرَ وَ إِنْ سَلِمَ فُتِحَ لَهُ الْبَابُ الَّذِی یَنْزِلُ مِنْهُ رِزْقُهُ وَ یُجْعَلُ لَهُ بِکُلِّ دِرْهَمٍ أَنْفَقَهُ عَشَرَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ ادُّخِرَ ذَلِکَ لَهُ فَإِذَا حُشِرَ قِیلَ لَهُ لَکَ بِکُلِّ دِرْهَمٍ عَشَرَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ إِنَّ اللَّهَ نَظَرَ لَکَ فَذَخَرَهَا لَکَ عِنْدَهُ.
******
ترجمه:
حلبی از امام صادق (ع) نقل می کند که به ایشان گفتم: «چه می فرمایید در مورد کسی که توانایی زیارت حسین (ع) را دارد اما آن را ترک می کند؟» امام فرمود: «او به رسول خدا (ص) و ما بی احترامی کرده و مسئله ای که از آن اوست را سبک شمرده است. اما هر کس که به زیارت حسین (ع) برود، خداوند خود متکفل حاجات او می شود و نگرانی های دنیایی اش را برطرف می کند. زیارت حسین (ع) برای بنده روزی می آورد و هزینه ای که صرف کرده به او بازگردانده می شود. همچنین گناهان پنجاه سال او بخشیده می شود و او به خانواده اش بازمی گردد، در حالی که هیچ گناه و خطایی بر او باقی نمی ماند، زیرا همه آن ها از نامه اعمالش پاک شده است. اگر در سفرش بمیرد، فرشتگان بر او نازل می شوند و او را غسل می دهند و دری به بهشت برایش گشوده می شود که نسیم آن به او می رسد تا زمانی که دوباره برانگیخته شود. و اگر سالم بازگردد، دری برای او باز می شود که روزی اش از آن نازل می شود و به ازای هر درهمی که خرج کرده، ده هزار درهم برای او ذخیره می شود. هنگامی که محشور می شود، به او گفته می شود: به ازای هر درهم، ده هزار درهم داری، زیرا خداوند برای تو آن ها را نزد خود ذخیره کرده است.»
19526- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبَاحٍ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ الْعَبَّاسِ حَدَّثَهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَیْمُونٍ الصَّائِغِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا عَلِیُّ بَلَغَنِی أَنَّ أُنَاساً مِنْ شِیعَتِنَا تَمُرُّ بِهِمُ السَّنَةُ وَ السَّنَتَانِ وَ أَکْثَرُ مِنْ ذَلِکَ لَا یَزُورُونَ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع- قُلْتُ إِنِّی لَأَعْرِفُ أُنَاساً کَثِیراً بِهَذِهِ الصِّفَةِ فَقَالَ أَمَا وَ اللَّهِ لِحَظِّهِمْ أَخْطَئُوا وَ عَنْ ثَوَابِ اللَّهِ زَاغُوا وَ عَنْ جِوَارِ مُحَمَّدٍ ص فِی الْجَنَّةِ تَبَاعَدُوا
ص: 429
قُلْتُ فَإِنْ أَخْرَجَ عَنْهُ رَجُلًا یُجْزِئُ ذَلِکَ عَنْهُ قَالَ نَعَمْ وَ خُرُوجُهُ بِنَفْسِهِ أَعْظَمُ أَجْراً وَ خَیْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ.
******
ترجمه:
علی بن میمون صائغ نقل می کند که امام صادق (ع) به من فرمود: «ای علی، به من خبر رسیده است که برخی از شیعیان ما سال، دو سال و حتی بیشتر می گذرد و به زیارت حسین بن علی (ع) نمی روند.» گفتم: «من هم افرادی بسیاری را با این صفت می شناسم.» امام فرمود: «به خدا قسم، آنان از بهره خود اشتباه کرده اند و از ثواب الهی دور شده اند و از هم جواری با محمد (ص) در بهشت فاصله گرفته اند.» گفتم: «اگر کسی به نیابت از آن ها به زیارت برود، آیا کفایت می کند؟» امام فرمود: «بله، اما اگر خودشان بروند، پاداش بیشتری دارند و این نزد پروردگارشان برای آن ها بهتر است.»
19527- 4- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ أَتَی عَلَیْهِ حَوْلٌ لَمْ یَأْتِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع- نَقَصَ اللَّهُ مِنْ عُمُرِهِ حَوْلًا وَ لَوْ قُلْتُ إِنَّ أَحَدَکُمْ یَمُوتُ قَبْلَ أَجَلِهِ بِثَلَاثِینَ سَنَةً لَکُنْتُ صَادِقاً وَ ذَلِکَ أَنَّکُمْ تَتْرُکُونَ زِیَارَتَهُ فَلَا تَدَعُوهَا یَمُدُّ اللَّهُ فِی أَعْمَارِکُمْ وَ یَزِیدُ فِی أَرْزَاقِکُمْ وَ إِذَا تَرَکْتُمْ زِیَارَتَهُ نَقَصَ اللَّهُ مِنْ أَعْمَارِکُمْ وَ أَرْزَاقِکُمْ فَتَنَافَسُوا فِی زِیَارَتِهِ وَ لَا تَدَعُوا ذَلِکَ فَإِنَّ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع شَاهِدٌ لَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَی وَ عِنْدَ رَسُولِهِ ص وَ عِنْدَ عَلِیٍّ- وَ عِنْدَ فَاطِمَةَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
منصور بن حازم نقل می کند که از امام صادق (ع) شنیدم: «هر کسی که دوره ای (یک سال) بگذرد و به زیارت قبر حسین (ع) نرود، خداوند یک دوره از عمرش را کاهش می دهد. اگر بگویم که یکی از شما پیش از موعد مقرر خود سی سال بمیرد، راست گفته ام؛ چرا که شما زیارت او را ترک می کنید. پس زیارت او را ترک نکنید که خداوند عمر و روزی شما را زیاد می کند. اگر زیارت او را ترک کنید، خداوند عمر و روزی شما را کاهش می دهد. پس در زیارت او تلاش کنید و آن را ترک نکنید؛ زیرا حسین بن علی (ع) شاهد شماست در پیشگاه خداوند، رسول خدا (ص)، علی (ع) و فاطمه (س) .
19528- 5- (3) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ مُصْعَبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ لَمْ یَأْتِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع حَتَّی یَمُوتَ کَانَ مُنْتَقَصَ الْإِیمَانِ مُنْتَقَصَ الدِّینِ إِنْ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ کَانَ دُونَ الْمُؤْمِنِینَ فِیهَا.
******
ترجمه:
عنبسه بن مصعب از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: «کسی که تا زمان مرگ به زیارت قبر حسین (ع) نرود، ایمان و دینش ناقص است. اگر هم به بهشت وارد شود، جایگاهش در بهشت پایین تر از مؤمنین خواهد بود.»
عَبْدِ اللَّهِ ع زُورُوهُ یَعْنِی الْحُسَیْنَ (1) وَ لَا تَجْفُوهُ فَإِنَّهُ سَیِّدُ الشُّهَدَاءِ وَ سَیِّدُ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
حنان بن سدیر نقل می کند که امام صادق (ع) فرمود: «او را زیارت کنید، یعنی حسین (ع)، و او را ترک نکنید. چرا که او سید شهدا و سید جوانان اهل بهشت است.»
19530- 7- (2) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَضَّاحٍ عَنْ دَاوُدَ الْحَمَّارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ لَمْ یَزُرْ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فَقَدْ حُرِمَ خَیْراً کَثِیراً وَ نَقَصَ مِنْ عُمُرِهِ سَنَةً.
******
ترجمه:
داود حمار از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: «کسی که به زیارت قبر حسین (ع) نرود، از خیر بسیاری محروم می شود و یک سال از عمرش کاهش می یابد.»
19531- 8- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ (4) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ (5) عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ الْخَثْعَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَدَعْ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- وَ مُرْ أَصْحَابَکَ بِذَلِکَ یَمُدُّ اللَّهُ فِی عُمُرِکَ وَ یَزِیدُ فِی رِزْقِکَ وَ یُحْیِیکَ اللَّهُ سَعِیداً وَ لَا تَمُوتُ إِلَّا شَهِیداً وَ یَکْتُبُکَ سَعِیداً.
******
ترجمه:
عبدالملک خثعمی از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: «زیارت حسین بن علی (ع) را ترک نکن و به یارانت نیز توصیه کن که این کار را انجام دهند. خداوند عمرت را طولانی می کند، روزی ات را افزایش می دهد، تو را سعادتمند زنده می دارد و شهید از دنیا می روی و خداوند تو را به عنوان فردی خوشبخت ثبت می کند.»
19532- 9- (6) وَ عَنْ جَمَاعَةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ أَبِی نَابٍ (7) قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ نَعَمْ تَعْدِلُ عُمْرَةً وَ لَا یَنْبَغِی التَّخَلُّفُ عَنْهُ أَکْثَرَ مِنْ أَرْبَعِ سِنِینَ.
******
ترجمه:
ابو ناب نقل می کند که: از امام صادق (ع) درباره زیارت قبر حسین (ع) پرسیدم. امام فرمود: «بله، زیارت قبر حسین (ع) برابر با یک عمره است و نباید بیش از چهار سال از زیارت آن تأخیر شود.»
19533- 10- (8) وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ
ص: 431
عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ لَمْ یَأْتِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع مِنْ شِیعَتِنَا- کَانَ مُنْتَقَصَ الْإِیمَانِ مُنْتَقَصَ الدِّینِ (1).
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل می کند که فرمود: «هر کس از شیعیان ما به زیارت قبر حسین (ع) نرود، ایمان و دینش ناقص خواهد بود.»
19534- 11- (2) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ لَمْ یَأْتِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع وَ هُوَ یَزْعُمُ أَنَّهُ لَنَا شِیعَةٌ- حَتَّی یَمُوتَ فَلَیْسَ هُوَ لَنَا بِشِیعَةٍ- وَ إِنْ کَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَهُوَ ضِیفَانُ (3) أَهْلِ الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
سیف بن عمیره از مردی نقل می کند که امام صادق (ع) فرمود: «کسی که به زیارت قبر حسین (ع) نرود، در حالی که ادعا می کند از شیعیان ما است، و تا زمان مرگش به زیارت نرود، او از شیعیان ما نیست. و اگر هم از اهل بهشت باشد، میهمان اهل بهشت خواهد بود (و جایگاه ویژه ای نخواهد داشت).»
19535- 12- (4) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: مَنْ کَانَ لَنَا مُحِبّاً فَلْیَرْغَبْ فِی زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَمَنْ کَانَ لِلْحُسَیْنِ ع مُحِبّاً (5) زَوَّاراً عَرَفْنَاهُ بِالْحُبِّ لَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ کَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ- وَ مَنْ لَمْ یَکُنْ لِلْحُسَیْنِ ع زَوَّاراً کَانَ نَاقِصَ الْإِیمَانِ.
******
ترجمه:
ابوبکر حضرمی از امام باقر (ع) نقل می کند که در حدیثی فرمود: «کسی که ما را دوست دارد، باید به زیارت قبر حسین (ع) رغبت داشته باشد. هر کس که محب حسین (ع) باشد و زیاد به زیارت او برود، ما او را به عنوان دوستدار اهل بیت (ع) می شناسیم و او از اهل بهشت خواهد بود. و کسی که به زیارت حسین (ع) نرود، ایمانش ناقص است.»
19536- 13- (6) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ جَمَاعَةِ مَشَایِخِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ صَنْدَلٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّنْ تَرَکَ الزِّیَارَةَ زِیَارَةَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- مِنْ غَیْرِ عِلَّةٍ فَقَالَ هَذَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ النَّارِ.
******
ترجمه:
هارون بن خارجه از امام صادق (ع) نقل می کند که: از ایشان درباره کسی که بدون عذر، زیارت قبر حسین (ع) را ترک کند، پرسیدم. امام فرمود: «این شخص، از اهل آتش است.»
19537- 14- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ خَالِهِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ
ص: 432
بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَیْمُونٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَوْ أَنَّ أَحَدَکُمْ حَجَّ أَلْفَ حَجَّةٍ ثُمَّ لَمْ یَأْتِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- لَکَانَ قَدْ تَرَکَ حَقّاً مِنْ حُقُوقِ رَسُولِ اللَّهِ ص- (1) وَ سُئِلَ عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ حَقُّ الْحُسَیْنِ ع- مَفْرُوضٌ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ.
******
ترجمه:
علی بن میمون نقل می کند که از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: «اگر یکی از شما هزار حج به جا آورد، اما به زیارت قبر حسین بن علی (ع) نرود، حقی از حقوق رسول خدا (ص) را ترک کرده است.»
از امام درباره این مسئله پرسیدند و ایشان فرمود: «حق حسین (ع) بر هر مسلمانی واجب است.»
19538- 15- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْأَصَمِّ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ أَنَّهُ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ هَلْ یُزَارُ وَالِدُکَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا لِمَنْ زَارَهُ قَالَ الْجَنَّةُ إِنْ کَانَ یَأْتَمُّ بِهِ قَالَ فَمَا لِمَنْ تَرَکَهُ رَغْبَةً عَنْهُ قَالَ الْحَسْرَةُ یَوْمَ الْحَسْرَةِ.
******
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل می کند که در حدیثی طولانی، مردی نزد او آمد و پرسید: «آیا پدرت (امام باقر) زیارت می شود؟»
امام فرمود: «بله.»
آن مرد پرسید: «کسی که او را زیارت کند چه پاداشی دارد؟»
امام فرمود: «بهشت، اگر به امامت او معتقد باشد.»
آن مرد پرسید: «کسی که از روی بی میلی او را ترک کند چه سرنوشتی دارد؟»
امام فرمود: «حسرت در روز حسرت.»
19539- 16- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ رَجُلٍ (4) عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَمْ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ (5) الْحُسَیْنِ ع قُلْتُ سِتٌّ وَ عِشْرُونَ (6) فَرْسَخاً قَالَ أَ وَ مَا تَأْتُونَهُ قُلْتُ لَا قَالَ مَا أَجْفَاکُمْ.
******
ترجمه:
امام باقر (ع) فرمود: «چقدر بین شما و حسین (ع) فاصله است؟»
گفتم: «بیست و شش فرسخ.»
فرمود: «آیا به زیارتش می روید؟»
گفتم: «نه.»
فرمود: «چقدر بی وفایید!»
ص: 433
19540- 17- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْفَضْلِ عَنْ رَجُلٍ (2) عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا تَقُولُ فِی زِیَارَةِ (3) الْحُسَیْنِ ع- فَقَالَ زُرْهُ وَ لَا تَجْفُوهُ فَإِنَّهُ سَیِّدُ الشُّهَدَاءِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ: به حضرت صادق عرض کردم درمورد زیارت حسین چه نطری دارید ؟ فرمودند : ایشان را زیارت کن وبه ایشان جفا نکن چراکه سید شهدا هستند .
19541- 18- (4) وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ (5) عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ- تَزُورُ الْحُسَیْنَ کُلَّ جُمْعَةٍ (6) قَالَ لَا قَالَ فَفِی کُلِّ شَهْرٍ قَالَ لَا قَالَ فَفِی کُلِّ سَنَةٍ قَالَ لَا فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّکَ لَمَحْرُومٌ مِنَ الْخَیْرِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ: درخدمت حضرت باقر بودم که به یکنفرازاهالی کوفه فرمودند : آیا هرجمه به زیارت حسین می روی ؟ گفت خیرفرمودند : هرماه چطور؟ گفت خیرفرمودند : هرسال چطور؟ گفت خیرفرمودند : توازخیرمحرومی ...
19542- 19- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا أَجْفَاکُمْ یَا فُضَیْلُ لَا تَزُورُونَ الْحُسَیْنَ- أَ مَا عَلِمْتَ (8) أَنَّ أَرْبَعَةَ آلَافِ مَلَکٍ شُعْثاً غُبْراً یَبْکُونَهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق فرمودند : ای فضیل چقدرجفاکارید که به زیارت حسین نمی روید مگرنمی دانید که چهارهزارملک با حالت خاک آلود تا روزقیامت برایش گریه می کنند .
ص: 434
19543- 20- (1) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ حَمَّادٍ (2) عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَمْ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ قُلْتُ: سِتَّةَ عَشَرَ فَرْسَخاً (3) قَالَ مَا تَأْتُونَهُ قُلْتُ لَا قَالَ مَا أَجْفَاکُمْ.
******
ترجمه:
زراره : حضرت باقر فرمودند : بین شما ومرقد حسین چقدرفاصله است ؟ گفتم شانزده فرسخ فرمودند به زیارت نمی روید ؟ گفتم خیرفرمودند : چقدرجفا کارید .
19544- 21- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْمُؤْمِنِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ عَجَباً لِأَقْوَامٍ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ شِیعَةٌ لَنَا یَقُولُونَ (5) إِنَّ أَحَدَهُمْ یَمُرُّ بِهِ دَهْرُهُ لَا یَأْتِی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع- جَفَاءً مِنْهُ وَ تَهَاوُناً وَ عَجْزاً وَ کَسَلًا أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ یَعْلَمُ مَا فِیهِ مِنَ الْفَضْلِ مَا تَهَاوَنَ وَ لَا کَسِلَ قُلْتُ وَ مَا فِیهِ مِنَ الْفَضْلِ قَالَ فَضْلٌ وَ خَیْرٌ کَثِیرٌ أَمَا أَوَّلُ مَا یُصِیبُهُ أَنْ یُغْفَرَ لَهُ مَا مَضَی مِنْ ذُنُوبِهِ وَ یُقَالَ لَهُ اسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
سلیمان بن خالد گفت: از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: «عجیب است از کسانی که ادعا می کنند شیعه ما هستند و یکی از آنها زمان زیادی می گذرد بدون اینکه به زیارت قبر حسین (ع) برود؛ از روی بی وفایی، بی اهمیتی، ناتوانی و تنبلی. به خدا قسم اگر می دانستند که چه فضیلتی در آن است، نه بی اهمیتی می کردند و نه تنبلی.»
گفتم: «و چه فضیلتی در آن است؟»
فرمود: «فضیلت و خیر فراوان. اولین چیزی که نصیبش می شود این است که گناهان گذشته اش بخشیده می شود و به او گفته می شود که از نو عمل خود را آغاز کن.»
(8) 39 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ النِّسَاءِ الْحُسَیْنَ ع وَ سَائِرَ الْأَئِمَّةِ ع وَ لَوْ مِنْ سَفَرٍ بَعِیدٍ
******
ترجمه:
19545- 1- (9) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ أَبِی الْعَبَّاسِ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ أَبِی دَاوُدَ
ص: 435
الْمُسْتَرِقِّ عَنْ أُمِّ سَعِیدٍ الْأَحْمَسِیَّةِ قَالَتْ کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ قَدْ بَعَثْتُ مَنْ یَکْتَرِی لِی حِمَاراً إِلَی قُبُورِ الشُّهَدَاءِ فَقَالَ مَا یَمْنَعُکِ مِنْ زِیَارَةِ سَیِّدِ الشُّهَدَاءِ قُلْتُ (1) وَ مَنْ هُوَ قَالَ الْحُسَیْنُ ع قَالَتْ قُلْتُ وَ مَا لِمَنْ زَارَهُ قَالَ ع حَجَّةٌ وَ عُمْرَةٌ مَبْرُورَةٌ وَ مِنَ الْخَیْرِ کَذَا وَ کَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ بِیَدِهِ.
******
ترجمه:
امّ سعید احمسیه نقل می کند که: «من نزد امام صادق (ع) بودم و کسی را برای اجاره کردن الاغ به سمت قبور شهدا فرستاده بودم. امام پرسید: چرا به زیارت سید شهدا نمی روی؟ گفتم: او کیست؟ فرمود: حسین (ع). گفتم: چه پاداشی برای زیارت او وجود دارد؟ امام فرمود: زیارت او معادل با یک حج و یک عمره مقبوله است و از خیرات و برکات بسیار، سه بار با دستش اشاره کرد.»
19546- 2- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ أُمِّ سَعِیدٍ الْأَحْمَسِیَّةِ قَالَتْ جِئْتُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَدَخَلْتُ عَلَیْهِ فَجَاءَتِ الْجَارِیَةُ فَقَالَتْ قَدْ جِئْتُکِ بِالدَّابَّةِ فَقَالَ یَا أُمَّ سَعِیدٍ أَیُّ شَیْ ءٍ هَذِهِ الدَّابَّةُ أَیْنَ تَبْغِینَ تَذْهَبِینَ قَالَتْ (3) أَزُورُ قُبُورَ الشُّهَدَاءِ فَقَالَ (4) مَا أَعْجَبَکُمْ یَا أَهْلَ الْعِرَاقِ تَأْتُونَ الشُّهَدَاءَ مِنْ سَفَرٍ بَعِیدٍ وَ تَتْرُکُونَ سَیِّدَ الشُّهَدَاءِ لَا تَأْتُونَهُ قَالَتْ قُلْتُ لَهُ مَنْ سَیِّدُ الشُّهَدَاءِ قَالَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ (5) قُلْتُ إِنِّی امْرَأَةٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ لِمَنْ کَانَ (6) مِثْلَکِ أَنْ تَذْهَبَ إِلَیْهِ وَ تَزُورَهُ قَالَتْ قُلْتُ أَیُّ شَیْ ءٍ لَنَا فِی زِیَارَتِهِ قَالَ تَعْدِلُ حَجَّةً وَ عُمْرَةً وَ اعْتِکَافَ شَهْرَیْنِ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ صِیَامَهُمَا وَ خَیْرٌ مِنْهَا (7) قَالَتْ وَ بَسَطَ یَدَهُ وَ ضَمَّهَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (8)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
امّ سعید احمسیه نقل می کند که: «به نزد امام صادق (ع) رفتم و وارد شدم. خدمتکار گفت که من الاغی برای تو آورده ام. امام فرمود: ای امّ سعید، این الاغ چیست و کجا می خواهی بروی؟ گفتم: می خواهم به زیارت قبور شهدا بروم. امام گفت: ای اهل عراق، چه شگفت آور است که شما برای زیارت شهدا از سفرهای دور می آیید و سید شهدا را ترک می کنید. گفتم: سید شهدا کیست؟ فرمود: حسین بن علی (ع). گفتم: من زن هستم. امام فرمود: برای کسی مانند تو اشکالی ندارد که به زیارت او بروی و او را زیارت کنی. گفتم: چه پاداشی برای زیارت او وجود دارد؟ امام فرمود: زیارت او معادل با یک حج، یک عمره، دو ماه اعتکاف در مسجد الحرام و روزه آن ها است و از این هم بهتر است.» امام دستش را سه بار به هم نزدیک کرد تا تأکید کند که پاداش آن بسیار بزرگ است.
ص: 436
19547- 3- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِی دَاوُدَ الْمُسْتَرِقِّ عَنْ أُمِّ سَعِیدٍ الْأَحْمَسِیَّةِ قَالَتْ قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا أُمَّ سَعِیدٍ- تَزُورِینَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع قَالَتْ قُلْتُ نَعَمْ (قَالَ یَا أُمَّ سَعِیدٍ) (2) زُورِیهِ فَإِنَّ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ (3) وَاجِبَةٌ عَلَی الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ.
أَقُولُ: وَ رَوَی ابْنُ قُولَوَیْهِ هَذَا الْحَدِیثَ مِنْ عِدَّةِ طُرُقٍ بِأَسَانِیدَ کَثِیرَةٍ (4)
وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
امّ سعید احمسیه نقل می کند که: امام صادق (ع) به من گفت: «ای امّ سعید، آیا به زیارت قبر حسین (ع) می روی؟» گفتم: «بله.» امام فرمود: «ای امّ سعید، او را زیارت کن، زیرا زیارت حسین (ع) بر مردان و زنان واجب است.»
(7) 40 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَکْرَارِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع بِقَدْرِ الْإِمْکَانِ
******
ترجمه:
19548- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَقٌّ عَلَی الْغَنِیِّ أَنْ یَأْتِیَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- فِی السَّنَةِ مَرَّتَیْنِ وَ حَقٌّ عَلَی الْفَقِیرِ أَنْ یَأْتِیَهُ فِی السَّنَةِ مَرَّةً.
******
ترجمه:
ابن ریاب از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: «بر ثروتمند واجب است که در سال دو بار به زیارت قبر حسین بن علی (ع) برود و بر فقیر واجب است که در سال یک بار به زیارت او برود.»
ص: 437
19549- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَفَرْجَلَةَ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (2) عَنْ إِبْرَاهِیمَ الشَّیْبَانِیِّ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ ع کَمْ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ قَبْرِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- قَالَ قُلْتُ: یَوْمٌ وَ شَیْ ءٌ فَقَالَ لَوْ کَانَ مِنَّا عَلَی مِثَالِ الَّذِی هُوَ مِنْکُمْ لَاتَّخَذْنَاهُ هِجْرَةً.
******
ترجمه:
ابو الجارود نقل می کند که: امام باقر (ع) به من گفت: «چقدر فاصله است بین تو و قبر ابی عبدالله (ع)؟» گفتم: «یک روز و چیزی.» امام فرمود: «اگر فاصله ای که میان ما و شماست، از نوعی بود که ما داریم، ما آن را هجرت قرار می دادیم.»
19550- 3- (3) وَ عَنْهُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ غَیْلَانَ (4) عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَزِیدَ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی السَّنَةِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ أَمِنَ مِنَ الْفَقْرِ.
******
ترجمه:
19551- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ صَنْدَلٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا لِمَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع- فِی کُلِّ شَهْرٍ مِنَ الثَّوَابِ قَالَ لَهُ مِنَ الثَّوَابِ ثَوَابُ مِائَةِ أَلْفِ شَهِیدٍ وَ مِثْلُ شُهَدَاءِ بَدْرٍ.
******
ترجمه:
داود بن فرقد نقل می کند که: از امام صادق (ع) پرسیدم: «پاداش کسی که هر ماه به زیارت حسین (ع) برود چیست؟» امام فرمود: «پاداش او معادل پاداش صد هزار شهید و همچنین پاداش شهیدان بدر است.»
19552- 5- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نَاجِیَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَامِرِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ لِی کَمْ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ الْحُسَیْنِ ع قُلْتُ یَوْمٌ لِلرَّاکِبِ
ص: 438
وَ یَوْمٌ وَ بَعْضُ یَوْمٍ لِلْمَاشِی قَالَ أَ فَتَأْتِیهِ کُلَّ جُمُعَةٍ- قَالَ قُلْتُ: مَا آتِیهِ إِلَّا فِی الْحِینِ قَالَ مَا أَجْفَاکَ أَمَا لَوْ کَانَ قَرِیباً مِنَّا لَاتَّخَذْنَاهُ هِجْرَةً أَیْ تَهَاجَرْنَا إِلَیْهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
ابو الجارود از امام باقر (ع) نقل می کند که: «امام از من پرسید: فاصله بین تو و حسین (ع) چقدر است؟» گفتم: «یک روز برای سوار و یک روز و کمی برای پیاده.» امام فرمود: «آیا هر جمعه به زیارت او می روی؟» گفتم: «فقط وقتی که می توانم به زیارت او بروم.» امام فرمود: «چه شگفت آور است! اگر او به ما نزدیک تر بود، ما آن را هجرت قرار می دادیم، یعنی به آنجا مهاجرت می کردیم.»
19553- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ جَمِیعاً عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ النَّهَاوَنْدِیِّ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ ثُوَیْرِ بْنِ أَبِی فَاخِتَةَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا حُسَیْنُ مَنْ خَرَجَ مِنْ مَنْزِلِهِ یُرِیدُ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع- إِنْ کَانَ مَاشِیاً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَسَنَةً وَ حَطَّ بِهَا عَنْهُ سَیِّئَةً (وَ إِنْ کَانَ رَاکِباً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ حَافِرٍ حَسَنَةً وَ حَطَّ عَنْهُ بِهَا سَیِّئَةً) (5) حَتَّی إِذَا صَارَ بِالْحَائِرِ کَتَبَهُ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِینَ (6) وَ إِذَا قَضَی مَنَاسِکَهُ کَتَبَهُ اللَّهُ مِنَ الْفَائِزِینَ حَتَّی إِذَا أَرَادَ الِانْصِرَافَ أَتَاهُ مَلَکٌ فَقَالَ لَهُ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ رَبُّکَ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَکَ اسْتَأْنِفْ فَقَدْ غُفِرَ لَکَ مَا مَضَی.
ص: 439
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ نَحْوَهُ (1) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ جَمَاعَةِ مَشَایِخِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ بَاقِی السَّنَدِ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از حسین بن علی بن ثویر بن ابی فاخته نقل شده که گفت: امام صادق (ع) به من فرمود: ای حسین! هر کس از خانه اش خارج شود به قصد زیارت حسین بن علی بن ابی طالب (ع)، اگر پیاده باشد، خداوند به او در ازای هر قدم یک حسنه می نویسد و یک گناه از او پاک می کند. (و اگر سواره باشد، خداوند به او در ازای هر نعل اسب یک حسنه می نویسد و یک گناه از او پاک می کند) تا اینکه وقتی به حائر برسد، خداوند او را در شمار صالحان قرار می دهد و وقتی اعمال زیارتی اش را به پایان رساند، خداوند او را از رستگاران می نویسد. وقتی قصد بازگشت کند، فرشته ای نزد او می آید و به او می گوید: من پیام آور پروردگار تو هستم، پروردگارت به تو سلام می رساند و می گوید: از نو آغاز کن، زیرا گذشته ات آمرزیده شد.
19554- 2- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ لَیَخْرُجُ إِلَی قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَلَهُ إِذَا خَرَجَ مِنْ أَهْلِهِ بِأَوَّلِ خُطْوَةٍ مَغْفِرَةُ ذَنْبِهِ (4) ثُمَّ لَمْ یَزَلْ یُقَدَّسُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَتَّی یَأْتِیَهُ فَإِذَا أَتَاهُ نَاجَاهُ اللَّهُ فَقَالَ عَبْدِی سَلْنِی أُعْطِکَ ادْعُنِی أُجِبْکَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
بشیر دهان از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمود: شخصی که به سوی قبر حسین (ع) حرکت می کند، در همان اولین قدمی که از خانه اش بیرون می آید، گناهانش بخشیده می شود. سپس با هر قدمی که برمی دارد، تا زمانی که به قبر او برسد، پاک و مقدس می شود. وقتی به زیارت او می رسد، خداوند با او به گفت وگو می پردازد و می فرماید: بنده من، از من بخواه تا به تو بدهم؛ مرا بخوان تا پاسخت دهم.
19555- 3- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَابَوَیْهِ وَ جَمَاعَةٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ جَابِرٍ الْمَکْفُوفِ عَنْ أَبِی الصَّامِتِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ یَقُولُ مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ مَاشِیاً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ أَلْفَ حَسَنَةٍ وَ مَحَا عَنْهُ أَلْفَ سَیِّئَةٍ وَ رَفَعَ لَهُ أَلْفَ دَرَجَةٍ فَإِذَا أَتَیْتَ الْفُرَاتَ فَاغْتَسِلْ وَ عَلِّقْ نَعْلَیْکَ وَ امْشِ حَافِیاً وَ امْشِ مَشْیَ الْعَبْدِ الذَّلِیلِ فَإِذَا أَتَیْتَ بَابَ الْحَائِرِ فَکَبِّرْ أَرْبَعاً ثُمَّ امْشِ قَلِیلًا ثُمَّ کَبِّرْ أَرْبَعاً ثُمَّ ائْتِ رَأْسَهُ فَقِفْ عَلَیْهِ فَکَبِّرْ أَرْبَعاً وَ صَلِّ عِنْدَهُ وَ سَلِ اللَّهَ حَاجَتَکَ.
******
ترجمه:
ابو صامت نقل می کند که از امام صادق (ع) شنیدم که می فرمود: هر کس پیاده به زیارت قبر حسین (ع) برود، خداوند به ازای هر قدمی که برمی دارد، هزار حسنه برای او می نویسد، هزار گناه از او پاک می کند و هزار درجه به او می افزاید. پس وقتی به فرات رسیدی، غسل کن و کفش هایت را دربیاور و با پای برهنه قدم بردار و مانند بنده ای فروتن راه برو. وقتی به درب حائر (مرقد) رسیدی، چهار تکبیر بگو، سپس کمی جلوتر برو و دوباره چهار تکبیر بگو. سپس به سر مبارک امام برس و در آنجا چهار تکبیر بگو و در همانجا نماز بخوان و از خداوند حاجت خود را طلب کن.
ص: 440
19556- 4- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ عَنْ رَجُلٍ (2) عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَیْمُونٍ الصَّائِغِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ زُرِ الْحُسَیْنَ وَ لَا تَدَعْهُ قُلْتُ مَا لِمَنْ زَارَهُ مِنَ الثَّوَابِ (3) قَالَ مَنْ أَتَاهُ مَاشِیاً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَسَنَةً وَ مَحَا عَنْهُ سَیِّئَةً وَ تُرْفَعُ (4) لَهُ دَرَجَةٌ ثُمَّ ذَکَرَ حَدِیثاً طَوِیلًا یَتَضَمَّنُ ثَوَاباً جَزِیلًا.
******
ترجمه:
علی بن میمون صائغ از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: ای علی! حسین (ع) را زیارت کن و آن را ترک نکن. گفتم: کسی که او را زیارت کند، چه پاداشی دارد؟ فرمود: کسی که پیاده به زیارت او برود، خداوند به ازای هر قدمی که برمی دارد، یک حسنه برای او می نویسد و یک گناه از او پاک می کند و درجه ای برای او بالا می برد. سپس حدیث طولانی ای را ذکر کرد که پاداش های فراوانی را در بر داشت.
19557- 5- (5) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ وَ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَکَمِ النَّخَعِیِّ عَنْ أَبِی حَمَّادٍ الْأَعْرَابِیِّ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ مَا أَتَاهُ عَبْدٌ فَخَطَا خُطْوَةً إِلَّا کَتَبَ اللَّهُ لَهُ حَسَنَةً وَ حَطَّ عَنْهُ سَیِّئَةً.
******
ترجمه:
سدیر صیرفی از امام باقر (ع) درباره زیارت حسین (ع) نقل کرده است که فرمود: هیچ بنده ای به زیارت او نمی رود و قدمی برنمی دارد، مگر اینکه خداوند برای او یک حسنه می نویسد و یک گناه از او پاک می کند.
19558- 6- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْقَاضِی قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی غُرْفَةٍ لَهُ فَسَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ مَاشِیاً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ وَ بِکُلِّ قَدَمٍ یَرْفَعُهَا وَ یَضَعُهَا عِتْقَ رَقَبَةٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِیلَ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (7) وَ فِی أَحَادِیثِ الْمَشْیِ فِی الْحَجِّ (8).
******
ترجمه:
ابو سعید قاضی نقل می کند: وارد اتاقی شدم که امام صادق (ع) در آن بود و شنیدم که می فرمود: هر کس پیاده به زیارت قبر حسین (ع) برود، خداوند به ازای هر قدمی که برمی دارد و هر پایی که بلند می کند و می گذارد، آزاد کردن یک بنده از فرزندان اسماعیل را برای او می نویسد.
ص: 441
19559- 1- (2) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ أَنَّهُ قَالَ لَهُ رَجُلٌ هَلْ یُزَارُ وَالِدُکَ قَالَ نَعَمْ وَ یُصَلَّی عِنْدَهُ وَ قَالَ یُصَلَّی خَلْفَهُ وَ لَا یُتَقَدَّمُ عَلَیْهِ قَالَ فَمَا لِمَنْ أَتَاهُ قَالَ الْجَنَّةُ إِنْ کَانَ یَأْتَمُّ بِهِ قَالَ فَمَا لِمَنْ تَرَکَهُ رَغْبَةً عَنْهُ قَالَ الْحَسْرَةُ یَوْمَ الْحَسْرَةِ- قَالَ فَمَا لِمَنْ أَقَامَ عِنْدَهُ قَالَ کُلُّ یَوْمٍ بِأَلْفِ شَهْرٍ قَالَ فَمَا لِلْمُنْفِقِ فِی خُرُوجِهِ إِلَیْهِ وَ الْمُنْفِقِ عِنْدَهُ قَالَ کُلُّ دِرْهَمٍ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ قَالَ فَمَا لِمَنْ مَاتَ فِی سَفَرِهِ قَالَ تُشَیِّعُهُ الْمَلَائِکَةُ وَ تَأْتِیهِ بِالْحَنُوطِ وَ الْکِسْوَةِ مِنَ الْجَنَّةِ وَ تُصَلِّی عَلَیْهِ وَ ذَکَرَ ثَوَاباً جَزِیلًا إِلَی أَنْ قَالَ فَمَا لِمَنْ صَلَّی عِنْدَهُ قَالَ مَنْ صَلَّی عِنْدَهُ رَکْعَتَیْنِ لَا یَسْأَلُ اللَّهَ شَیْئاً إِلَّا أَعْطَاهُ إِیَّاهُ قَالَ فَمَا لِمَنِ اغْتَسَلَ مِنْ مَاءِ الْفُرَاتِ ثُمَّ أَتَاهُ قَالَ إِذَا اغْتَسَلَ مِنْ مَاءِ الْفُرَاتِ وَ هُوَ یُرِیدُهُ تَسَاقَطَتْ عَنْهُ ذُنُوبُهُ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ قَالَ فَمَا لِمَنْ تَجَهَّزَ إِلَیْهِ وَ لَمْ یَخْرُجْ لِعِلَّةٍ تُصِیبُهُ قَالَ یُعْطِیهِ اللَّهُ بِکُلِّ دِرْهَمٍ یُنْفِقُهُ مِثْلَ أُحُدٍ- مِنَ الْحَسَنَاتِ وَ یُخْلِفُ عَلَیْهِ أَضْعَافَ مَا أَنْفَقَ الْحَدِیثَ وَ هُوَ طَوِیلٌ یَشْتَمِلُ عَلَی ثَوَابٍ عَظِیمٍ.
ص: 442
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل می کند که در یک حدیث طولانی، مردی از امام پرسید: آیا باید پدرتان (امام حسین) زیارت شود؟ امام فرمود: بله، و در کنار قبر او نماز خوانده شود. آن مرد پرسید: آیا پشت سر او نماز بخوانیم؟ امام فرمود: بله، و از او جلوتر نایستید. آن مرد پرسید: پاداش کسی که به زیارت او برود چیست؟ امام فرمود: بهشت، اگر به او اقتدا کند. سپس پرسید: کسی که زیارتش را از روی بی میلی ترک کند، چه خواهد شد؟ امام فرمود: حسرت، در روز حسرت. باز پرسید: کسی که نزد او اقامت کند چه پاداشی دارد؟ امام فرمود: هر روز اقامتش معادل هزار ماه است. مرد دوباره پرسید: کسی که برای سفر به زیارت او هزینه کند و کسی که در کنار او انفاق کند چه پاداشی دارد؟ امام فرمود: هر درهمی که هزینه کند، معادل هزار درهم پاداش دارد.
مرد باز پرسید: کسی که در سفر زیارت بمیرد چه خواهد شد؟ امام فرمود: فرشتگان او را تشییع می کنند و برایش حنوط و پوشش از بهشت می آورند و بر او نماز می خوانند. امام پاداش های فراوانی را ذکر کرد و فرمود: کسی که نزد قبر او دو رکعت نماز بخواند، هرچه از خدا بخواهد، به او داده می شود. سپس مرد پرسید: کسی که از آب فرات غسل کند و به زیارت او برود، چه پاداشی دارد؟ امام فرمود: هرگاه با نیت زیارت از آب فرات غسل کند، گناهانش مانند روزی که از مادرش متولد شده، بخشیده می شود.
در پایان پرسید: کسی که قصد زیارت او را داشته باشد و به دلیل بیماری یا مشکلی نتواند برود، چه پاداشی خواهد داشت؟ امام فرمود: خداوند به ازای هر درهمی که خرج کرده، پاداشی به اندازه کوه اُحد از حسنات به او می دهد و چندین برابر آنچه خرج کرده است، به او بازمی گرداند.
حدیث طولانی است و پاداش های عظیمی در آن ذکر شده است.
19560- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَکِیمِ بْنِ دَاوُدَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْمُعَلَّی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ دَاوُدَ قَالَ: أَتَی رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ إِنِّی قَدْ ضَرَبْتُ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ لِی مِنْ فِضَّةٍ وَ ذَهَبٍ وَ بِعْتُ ضِیَاعِی فَقُلْتُ أَنْزِلُ مَکَّةَ فَقَالَ لَا تَفْعَلْ إِنَّ أَهْلَ مَکَّةَ یَکْفُرُونَ بِاللَّهِ جَهْرَةً فَقُلْتُ فَفِی حَرَمِ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ هُمْ شَرٌّ مِنْهُمْ قُلْتُ فَأَیْنَ أَنْزِلُ قَالَ عَلَیْکَ بِالْعِرَاقِ الْکُوفَةِ- فَإِنَّ الْبَرَکَةَ مِنْهَا عَلَی اثْنَیْ عَشَرَ مِیلًا هَکَذَا وَ هَکَذَا وَ إِلَی جَانِبِهَا قَبْرٌ مَا أَتَاهُ مَکْرُوبٌ وَ لَا مَلْهُوفٌ إِلَّا فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
اسحاق بن داود نقل می کند: مردی نزد امام صادق (ع) آمد و به او گفت: من همه اموال خود از نقره و طلا را فروخته و زمین هایم را واگذار کرده ام و قصد دارم در مکه ساکن شوم. امام فرمود: این کار را نکن، زیرا مردم مکه آشکارا به خدا کفر می ورزند. مرد گفت: پس در حرم رسول خدا (ص) چطور؟ امام فرمود: آنها از اهل مکه بدترند. مرد پرسید: پس کجا ساکن شوم؟ امام فرمود: به عراق، به کوفه برو. برکت از آنجا تا 12 میل در هر سو پراکنده است. و در نزدیکی آنجا قبری است که هیچ درمانده و محزونی به آنجا نمی آید مگر اینکه خداوند گره از کار او می گشاید و اندوهش را برطرف می کند.
(6) 44 بَابُ وُجُوبِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ وَ الْأَئِمَّةِ ع عَلَی شِیعَتِهِمْ کِفَایَةً
******
ترجمه:
19561- 1- (7) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَتِّیلٍ وَ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِ
ص: 443
عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُثْمَانَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مُرُوا شِیعَتَنَا بِزِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع فَإِنَّ إِتْیَانَهُ مُفْتَرَضٌ عَلَی کُلِّ مُؤْمِنٍ یُقِرُّ لِلْحُسَیْنِ بِالْإِمَامَةِ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل می کند که فرمود: به شیعیان ما دستور دهید که به زیارت قبر حسین (ع) بروند، زیرا رفتن به زیارت او بر هر مؤمنی که به امامت حسین (ع) از جانب خدای عز و جل اعتراف دارد، واجب است.
19562- 2- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ أَخِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ کُلِّهِمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی عَنِ الْوَشَّاءِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ إِنَّ لِکُلِّ إِمَامٍ عَهْداً فِی عُنُقِ أَوْلِیَائِهِ وَ شِیعَتِهِ وَ إِنَّ مِنْ تَمَامِ الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ (2) زِیَارَةَ قُبُورِهِمْ الْحَدِیثَ.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
وشاء نقل می کند که از امام رضا (ع) شنیدم که می فرمود: هر امامی عهدی بر گردن دوستان و شیعیانش دارد، و از جمله کامل کردن وفای به این عهد، زیارت قبور آنان است.
19563- 3- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَتِّیلٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ (5) قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَوْ أَنَّ أَحَدَکُمْ حَجَّ دَهْرَهُ ثُمَّ لَمْ یَزُرِ الْحُسَیْنَ ع- لَکَانَ تَارِکاً حَقّاً مِنْ (6) حُقُوقِ رَسُولِ اللَّهِ ص- لِأَنَّ حَقَّ رَسُولِ اللَّهِ ص (7) فَرِیضَةٌ مِنَ اللَّهِ وَاجِبَةٌ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ.
******
ترجمه:
عبد الرحمن بن کثیر نقل می کند که امام صادق (ع) فرمود: اگر یکی از شما تمام عمرش را به حج برود، اما حسین (ع) را زیارت نکند، او حقی از حقوق رسول خدا (ص) را ترک کرده است. زیرا حق رسول خدا (ص) فرضی از جانب خداوند و واجب بر هر مسلمان است.
19564- 4- (8) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ جَمَاعَةِ مَشَایِخِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 444
یَحْیَی وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مُرُوا شِیعَتَنَا بِزِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَإِنَّ إِتْیَانَهُ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ وَ یَمُدُّ فِی الْعُمُرِ وَ یَدْفَعُ مَدَافِعَ السَّوْءِ وَ إِتْیَانَهُ مَفْرُوضُ (1) عَلَی کُلِّ مُؤْمِنٍ یُقِرُّ لِلْحُسَیْنِ بِالْإِمَامَةِ مِنَ اللَّهِ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل می کند که فرمود: به شیعیان ما دستور دهید که به زیارت قبر حسین (ع) بروند، زیرا رفتن به زیارت او باعث افزایش روزی، طولانی شدن عمر و دفع بلایا و مشکلات می شود. زیارت او بر هر مؤمنی که به امامت حسین (ع) از جانب خداوند اعتراف دارد، واجب است.
19565- 5- (2) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْإِرْشَادِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: زِیَارَةُ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع وَاجِبَةٌ عَلَی کُلِّ مَنْ یُقِرُّ لِلْحُسَیْنِ- بِالْإِمَامَةِ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق : زیارت حسین بر هر مؤمنی که به امامت حسین (ع) از جانب خداوند اعتراف دارد، واجب است.
(5) 45 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع عَلَی الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ الْمَنْدُوبَیْنِ
******
ترجمه:
19566- 1- (6) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ
ص: 445
ع عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ ثَوَابَ أَلْفِ حَجَّةٍ مَقْبُولَةٍ (1) وَ غَفَرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام صادق (ع) نقل می کند که در حدیثی فرمود: هر کس قبر حسین (ع) را با آگاهی از حق او زیارت کند، خداوند پاداش هزار حج مقبول را برای او می نویسد و گناهان گذشته و آینده او را می بخشد.
19567- 2- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْیَمَانِیِّ عَنْ مَنِیعِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ قُدَامَةَ بْنِ مَالِکٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَرَادَ زِیَارَةَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع لَا أَشَراً وَ لَا بَطَراً وَ لَا رِیَاءً وَ لَا سُمْعَةً مُحِّصَتْ ذُنُوبُهُ کَمَا یُمَحَّصُ الثَّوْبُ فِی الْمَاءِ فَلَا یَبْقَی عَلَیْهِ دَنَسٌ وَ یَکْتُبُ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةً وَ کُلَّمَا رَفَعَ قَدَماً (3) عُمْرَةً.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (4).
******
ترجمه:
قدامه بن مالک از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: کسی که با نیت خالص و بدون نمایش، ریا و تکبر به زیارت قبر حسین (ع) برود، گناهان او به طور کامل پاک می شود، همان طور که لباس در آب تمیز می شود و هیچ کثافتی بر آن نمی ماند. و خداوند به ازای هر قدمی که برمی دارد، پاداش یک حج برای او می نویسد و به ازای هر بار بلند کردن پا، پاداش یک عمره برای او ثبت می کند.
19568- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ (6) عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (7) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: زِیَارَةُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع تَعْدِلُ عِشْرِینَ حَجَّةً وَ أَفْضَلُ مِنْ عِشْرِینَ عُمْرَةً وَ حَجَّةً.
ص: 446
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (1)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
زید شحام از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: زیارت قبر حسین (ع) معادل بیست حج است و از بیست عمره و حج نیز برتر است.
19569- 4- (3) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْمَرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ فُلَاناً أَخْبَرَنِی أَنَّهُ قَالَ لَکَ إِنِّی حَجَجْتُ تِسْعَ عَشْرَةَ حَجَّةً وَ تِسْعَ عَشْرَةَ عُمْرَةً فَقُلْتَ لَهُ حُجَّ حَجَّةً أُخْرَی وَ اعْتَمِرْ عُمْرَةً أُخْرَی تُکْتَبْ لَکَ زِیَارَةُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَقَالَ أَیُّمَا أَحَبُّ إِلَیْکَ أَنْ تَحُجَّ عِشْرِینَ حَجَّةً وَ تَعْتَمِرَ عِشْرِینَ عُمْرَةً أَوْ تُحْشَرَ مَعَ الْحُسَیْنِ ع- فَقُلْتُ لَا بَلْ أُحْشَرُ مَعَ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ فَزُرْ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع.
******
ترجمه:
علی بن معمر از برخی از یارانش نقل می کند که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: فلان شخص به من گفت که او نوزده حج و نوزده عمره انجام داده است. امام به او گفت: حج و عمره دیگری انجام بده تا زیارت قبر حسین (ع) برایت نوشته شود. او از امام پرسید: کدام را بیشتر دوست داری، اینکه بیست حج و بیست عمره انجام دهی یا با حسین (ع) محشور شوی؟ او پاسخ داد: بلکه دوست دارم با حسین (ع) محشور شوم. امام گفت: پس زیارت حسین (ع) را انجام بده.
19570- 5- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ (5) عَنْ یَزِیدَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَمَرَّ قَوْمٌ عَلَی حَمِیرٍ فَقَالَ أَیْنَ یُرِیدُ هَؤُلَاءِ قُلْتُ قُبُورَ الشُّهَدَاءِ قَالَ فَمَا یَمْنَعُهُمْ مِنْ زِیَارَةِ الشَّهِیدِ الْغَرِیبِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْعِرَاقِ وَ زِیَارَتُهُ وَاجِبَةٌ قَالَ زِیَارَتُهُ خَیْرٌ مِنْ حَجَّةٍ وَ عُمْرَةٍ وَ حَجَّةٍ وَ عُمْرَةٍ حَتَّی عَدَّ عِشْرِینَ حَجَّةً وَ عُمْرَةً ثُمَّ قَالَ مَبْرُورَاتٍ
ص: 447
مَقْبُولَاتٍ قَالَ فَوَ اللَّهِ مَا قُمْتُ حَتَّی أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ إِنِّی قَدْ حَجَجْتُ تِسْعَ عَشْرَةَ حَجَّةً فَادْعُ اللَّهَ أَنْ یَرْزُقَنِی تَمَامَ الْعِشْرِینَ حَجَّةً قَالَ هَلْ زُرْتَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ قَالَ لَا قَالَ لَزِیَارَتُهُ خَیْرٌ مِنْ عِشْرِینَ حَجَّةً.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ یَزِیدَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
یَزِید بن عبد الملک نقل می کند: من با امام صادق (ع) بودم که گروهی از مردم بر روی الاغ ها گذر کردند. امام پرسید: اینها به کجا می روند؟ گفتم: به زیارت قبور شهدا. امام فرمود: چه چیزی مانع از زیارت شهید غریب (حسین (ع)) برای آنهاست؟ یکی از عراقی ها گفت: زیارت او واجب است. امام گفت: زیارت او بهتر از یک حج و یک عمره است، تا بیست حج و بیست عمره را شمرد. سپس گفت: همه اینها پذیرفته و مقبول است. بعد از آن، مردی آمد و به امام گفت: من نوزده حج انجام داده ام، دعا کن که تمام بیست حج را نصیبم کند. امام پرسید: آیا قبر حسین (ع) را زیارت کرده ای؟ او پاسخ داد: نه. امام فرمود: زیارت قبر حسین (ع) بهتر از بیست حج است.
19571- 6- (2) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمَدَائِنِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ آتِی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع قَالَ نَعَمْ (3) فَائْتِ قَبْرَ ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ ص أَطْیَبِ الطَّیِّبِینَ وَ أَطْهَرِ الطَّاهِرِینَ وَ أَبَرِّ الْأَبْرَارِ فَإِذَا زُرْتَهُ کَتَبَ اللَّهُ لَکَ بِهِ خَمْساً وَ عِشْرِینَ حَجَّةً.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
ابو سعید المدائنی نقل می کند که به امام صادق (ع) گفتم: به فدای شما، می خواهم به زیارت قبر حسین (ع) بروم. امام فرمود: آری، به زیارت قبر پسر رسول خدا (ص) برو که از بهترین پاکان و از برترین نیکان است. وقتی او را زیارت کنی، خداوند برای تو پاداش بیست و پنج حج را می نویسد.
19572- 7- (5) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبَّادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمَدَائِنِیِّ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ کَتَبَ اللَّهُ لَکَ اثْنَتَیْنِ وَ عِشْرِینَ عُمْرَةً.
******
ترجمه:
روایت شده از ابی سعید مدائنی مشابه روایت قبلی، جز اینکه گفت: "خداوند برای تو بیست و دو عمره خواهد نوشت."
19573- 8- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ
ص: 448
عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ (1) قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا عِنْدَهُ فَقَالَ مَا لِمَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع- فَقَالَ إِنَّ الْحُسَیْنَ وَکَّلَ اللَّهُ بِهِ أَرْبَعَةَ آلَافِ مَلَکٍ شُعْثاً غُبْراً یَبْکُونَهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ- فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی تَرْوِی عَنْ أَبِیکَ فِی الْحَجِّ (2) فَقَالَ نَعَمْ حَجَّةً وَ عُمْرَةً حَتَّی عَدَّ عَشْراً.
******
ترجمه:
هارون نقل می کند که مردی از امام صادق (ع) پرسید: پاداش کسی که قبر حسین (ع) را زیارت کند چیست؟ امام فرمود: خداوند چهار هزار ملک را که خاکی و غبارآلود هستند و تا روز قیامت بر او گریه می کنند رابرایشان گمارده . سپس پرسیدم: خود وپدرومادرم فدای شما آیا پدرت در مورد حج هم همین طور نقل می کند؟ امام پاسخ داد: بله، یک حج وعمره تا ده بار ثبت شمردند.
19574- 9- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ النَّخَعِیِّ (4) عَنْ شِهَابِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ أَوْ عَنْ رَجُلٍ عَنْ شِهَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلَنِی فَقَالَ یَا شِهَابُ- کَمْ حَجَجْتَ مِنْ حَجَّةٍ قَالَ قُلْتُ: تِسْعَ عَشْرَةَ قَالَ فَقَالَ لِی تَمِّمْهَا عِشْرِینَ حَجَّةً تُکْتَبْ لَکَ بِزِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع.
******
ترجمه:
روایت شده از مردی از شهاب که امام صادق (ع) فرمود: "ای شهاب، چند بار حج انجام داده ای؟" گفتم: "نوزده بار". پس به من فرمود: "آن را به بیست حج کامل کن تا برای تو به جای زیارت امام حسین (ع) نوشته شود.
19575- 10- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کَمْ حَجَجْتَ قُلْتُ تِسْعَ عَشْرَةَ قَالَ فَقَالَ أَمَا إِنَّکَ لَوْ أَتْمَمْتَ إِحْدَی وَ عِشْرِینَ حَجَّةً (لَکُتِبَ لَکَ کَمَنْ) (6) زَارَ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع.
******
ترجمه:
روایت شده از حذیفة بن منصور که امام صادق (ع) فرمود: "چند بار حج انجام داده ای؟" گفتم: "نوزده بار". پس فرمود: "بدان که اگر حج های خود را به بیست و یک بار کامل کنی، برای تو مانند کسی نوشته می شود که حسین بن علی (ع) را زیارت کرده است."
19576- 11- (7) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ صَالِحٍ النِّیلِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ
ص: 449
ع مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ کَانَ کَمَنْ حَجَّ مِائَةَ حَجَّةٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص.
******
ترجمه:
روایت شده از صالح نیلی که امام صادق (ع) فرمود: "هر کس با شناخت حق امام حسین (ع) به زیارت قبر او برود، مانند کسی است که صد حج همراه با رسول خدا (ص) انجام داده است."
19577- 12- (1) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- کَتَبَ اللَّهُ لَهُ ثَمَانِینَ حَجَّةً مَبْرُورَةً.
******
ترجمه:
روایت شده از مالک بن عطیه از امام صادق (ع) که فرمود: "هر کس قبر امام حسین (ع) را زیارت کند، خداوند برای او هشتاد حج پذیرفته شده خواهد نوشت.
19578- 13- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْخَیْبَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الْحَضْرَمِیِّ (3) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لِأَعْرَابِیٍّ قَدِمَ مِنَ الْیَمَنِ لِزِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع- مَا تَرَوْنَ فِی زِیَارَتِهِ قَالَ إِنَّا نَرَی فِی زِیَارَتِهِ الْبَرَکَةَ فِی أَنْفُسِنَا وَ أَهَالِینَا وَ أَوْلَادِنَا وَ أَمْوَالِنَا وَ مَعَایِشِنَا وَ قَضَاءِ حَوَائِجِنَا قَالَ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- أَ فَلَا أَزِیدُکَ مِنْ فَضْلِهِ فَضْلًا یَا أَخَا الْیَمَنِ- قَالَ زِدْنِی یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ إِنَّ زِیَارَةَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع تَعْدِلُ حَجَّةً مَقْبُولَةً مُتَقَبَّلَةً زَاکِیَةً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَتَعَجَّبَ مِنْ ذَلِکَ فَقَالَ إِی وَ اللَّهِ وَ حَجَّتَیْنِ مَبْرُورَتَیْنِ مُتَقَبَّلَتَیْنِ زَاکِیَتَیْنِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَتَعَجَّبَ فَلَمْ یَزَلْ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَزِیدُ حَتَّی قَالَ ثَلَاثِینَ حَجَّةً مَبْرُورَةً مُتَقَبَّلَةً زَاکِیَةً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص.
******
ترجمه:
محمد بن القاسم الحضرمی از امام صادق (ع) نقل می کند که مردی از یمن برای زیارت امام حسین (ع) آمده بود و از امام درباره برکات زیارت پرسید.مرد یمنی در پاسخ گفت که ما در زیارت امام حسین (ع) برکات زیادی را در زندگی خود، خانواده، فرزندان، اموال، معاش و برآورده شدن نیازهایمان مشاهده می کنیم.
سپس امام افزود: «آیا نمی خواهی از فضل زیارت امام حسین (ع) بیشتر بدانی؟» مرد درخواست کرد که امام بیشتر توضیح دهد. امام صادق (ع) فرمود: «زیارت امام حسین (ع) برابر با یک حج مقبول و قبول شده همراه با پیامبر خدا (ص) است.»
وقتی مرد از این بیان شگفت زده شد، امام ادامه دادند دوحج وعمره بازیمنی تعجب کرد حضرت همینطورعدد را بالا بردند تا اینکه فرمودند : «زیارت امام حسین (ع) معادل با سی حج مقبول با پیامبر خدا (ص) است.»
19579- 14- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ
ص: 450
إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَبَشِیٍّ (1) عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی غُنْدَرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ الْحُسَیْنُ ع ذَاتَ یَوْمٍ فِی حَجْرِ النَّبِیِّ ص- وَ هُوَ یُلَاعِبُهُ وَ یُضَاحِکُهُ فَقَالَتْ عَائِشَةُ- یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَشَدَّ إِعْجَابَکَ بِهَذَا الصَّبِیِّ فَقَالَ لَهَا (2) وَ کَیْفَ لَا أُحِبُّهُ وَ أُعْجَبُ بِهِ وَ هُوَ ثَمَرَةُ فُؤَادِی وَ قُرَّةُ عَیْنِی أَمَا إِنَّ أُمَّتِی سَتَقْتُلُهُ فَمَنْ زَارَهُ بَعْدَ وَفَاتِهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ حَجَّةً مِنْ حِجَجِی قَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ حَجَّةً مِنْ حِجَجِکَ قَالَ نَعَمْ وَ حَجَّتَیْنِ قَالَتْ حَجَّتَیْنِ (3) قَالَ نَعَمْ وَ أَرْبَعاً (4) فَلَمْ تَزَلْ تَزَادُهُ وَ هُوَ یَزِیدُ (5) حَتَّی بَلَغَ سَبْعِینَ حَجَّةً مِنْ حِجَجِ رَسُولِ اللَّهِ ص بِأَعْمَارِهَا.
******
ترجمه:
این روایت از حسین بن ابی غندر و از برخی از اصحاب امام صادق (ع) نقل شده است. در این روایت آمده است:
روزی امام حسین (ع) در حجره پیامبر (ص) بود و پیامبر (ص) با او بازی می کرد و او را می خنداند. عائشه از پیامبر (ص) پرسید: «ای پیامبر خدا، چه چیزی اینقدر شما را به این کودک جذب کرده است؟» پیامبر (ص) پاسخ داد: «چگونه ممکن است او را دوست نداشته باشم و از او شگفت زده نباشم، در حالی که او میوه دل من و روشنایی چشمان من است. اما باید بدانید که امت من او را خواهد کشت. هر کس پس از وفات او به زیارتش بیاید، خداوند برای او یک حج از حج های من می نویسد.»
عائشه گفت: «یک حج از حج های شما؟» پیامبر (ص) فرمود: «بله، و دو حج.» عائشه ادامه داد: «دو حج؟» پیامبر (ص) گفت: «بله، و چهار حج.» سپس عائشه همچنان از پیامبر (ص) درخواست بیشتر کرد و پیامبر (ص) نیز به تعداد آن ها افزود تا اینکه تعداد حج ها به هفتاد حج از حج های پیامبر (ص) رسید، با تمام ویژگی های آن ها.
19580- 15- (6) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ وَ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِی زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَإِنَّهُ بَلَغَنَا عَنْ بَعْضِکُمْ أَنَّهُ قَالَ تَعْدِلُ حَجَّةً وَ عُمْرَةً فَقَالَ مَا أَصْعَبَ هَذَا الْحَدِیثَ مَا تَعْدِلُ هَذَا کُلَّهُ وَ لَکِنْ زُورُوهُ وَ لَا تَجْفُوهُ فَإِنَّهُ (7) سَیِّدُ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ- وَ شَبِیهُ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا- وَ عَلَیْهِمَا بَکَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ.
ص: 451
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی التَّقِیَّةِ أَوْ عَلَی الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ الْوَاجِبَیْنِ أَوْ عَلَی کَوْنِ مَسَافَةِ الزِّیَارَةِ أَقْرَبَ مِنْ مَسَافَةِ الْحَجِّ.
******
ترجمه:
این روایت از حنان بن سدیر نقل شده است. او از امام صادق (ع) درباره ی ثواب زیارت قبر امام حسین (ع) پرسید و به او گفتند که زیارت قبر امام حسین (ع) معادل با یک حج و یک عمره است. امام صادق (ع) در پاسخ گفت: «این حدیث سخت است و نمی توان گفت که این همه ثواب دارد، اما به زیارت او بروید و او را ترک نکنید، زیرا او سید جوانان اهل بهشت است و آسمان ها و زمین به خاطر او گریه کردند.»
می گویم :
ممکن است بخاطرتقیه یا منظورحج وعمره واجب یا نزدیکی مسافت زیارت نسبت به حج باشد
19581- 16- (1) عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْخَزَّازُ فِی کِتَابِ الْکِفَایَةِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ التَّلَّعُکْبَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْمُنْکَدِرِ (2) عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْهَیْثَمِ عَنْ أَفْلَحَ (3) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ کَعْبٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ أَخْبَرَهُ بِقَتْلِ الْحُسَیْنِ ع إِلَی أَنْ قَالَ مَنْ زَارَهُ عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ ثَوَابَ أَلْفِ حَجَّةٍ وَ أَلْفِ عُمْرَةٍ أَلَا وَ مَنْ زَارَهُ فَقَدْ زَارَنِی (4) وَ مَنْ زَارَنِی فَکَأَنَّمَا زَارَ اللَّهَ وَ حَقٌّ عَلَی اللَّهِ (5) أَنْ لَا یُعَذِّبَهُ بِالنَّارِ- أَلَا وَ إِنَّ الْإِجَابَةَ تَحْتَ قُبَّتِهِ وَ الشِّفَاءَ فِی تُرْبَتِهِ وَ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
روایت شده از ابن عباس از پیامبر (ص) که ایشان خبر شهادت امام حسین (ع) را بیان کردند و سپس فرمودند: "هر کس او را با شناخت حق او زیارت کند، خداوند برای او ثواب هزار حج و هزار عمره خواهد نوشت. آگاه باشید، هر کس او را زیارت کند، گویی مرا زیارت کرده است، و هر کس مرا زیارت کند، گویی خدا را زیارت کرده است. و بر خداوند است که او را به آتش عذاب ندهد. بدانید که اجابت دعا زیر قبه اوست، شفا در تربتش است و امامان از نسل او هستند."
19582- 17- (6) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ صَالِحٍ النِّیلِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ (7) عَارِفاً بِحَقِّهِ کَانَ کَمَنْ حَجَّ ثَلَاثَ حِجَجٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص.
******
ترجمه:
روایت شده از صالح نیلی از امام صادق (ع) که فرمود: "هر کس با شناخت حق امام حسین (ع) به زیارت قبر او برود، مانند کسی است که سه حج همراه با رسول خدا (ص) انجام داده است."
19583- 18- (8) وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی
ص: 452
جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَوْ یَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِی زِیَارَةِ (1) الْحُسَیْنِ ع مِنَ الْفَضْلِ لَمَاتُوا شَوْقاً وَ تَقَطَّعَتْ أَنْفُسُهُمْ عَلَیْهِ حَسَرَاتٍ قُلْتُ وَ مَا فِیهِ قَالَ مَنْ زَارَهُ (2) شَوْقاً إِلَیْهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ حَجَّةٍ مُتَقَبَّلَةٍ وَ أَلْفَ عُمْرَةٍ مَبْرُورَةٍ وَ أَجْرَ أَلْفِ شَهِیدٍ مِنْ شُهَدَاءِ بَدْرٍ وَ أَجْرَ أَلْفِ صَائِمٍ وَ ثَوَابَ أَلْفِ صَدَقَةٍ مَقْبُولَةٍ وَ ثَوَابَ أَلْفِ نَسَمَةٍ أُرِیدَ بِهَا وَجْهُ اللَّهِ وَ لَمْ یَزَلْ مَحْفُوظاً الْحَدِیثَ وَ فِیهِ ثَوَابٌ جَزِیلٌ وَ فِی آخِرِهِ أَنَّهُ یُنَادِی مُنَادٍ هَؤُلَاءِ زُوَّارُ الْحُسَیْنِ شَوْقاً إِلَیْهِ.
******
ترجمه:
روایت شده از محمد بن مسلم از امام باقر (ع) که فرمود: "اگر مردم می دانستند چه فضیلتی در زیارت امام حسین (ع) وجود دارد، از شوق جان می سپردند و جان هایشان در حسرت او از هم می گسست." گفتم: "چه فضیلتی دارد؟" فرمود: "هر کس از روی شوق به زیارت او برود، خداوند برای او هزار حج پذیرفته شده، هزار عمره مقبول، پاداش هزار شهید از شهدای بدر، پاداش هزار روزه دار، ثواب هزار صدقه مقبول و ثواب آزاد کردن هزار بنده که به خاطر رضای خدا آزاد شده باشند را خواهد نوشت. او همواره در حفظ الهی خواهد بود." و در ادامه حدیث آمده است که پاداش بزرگی برای اوست و در پایان فرمود: "منادی ندا می دهد: اینها زائران حسین هستند که از روی شوق به زیارت او آمده اند."
19584- 19- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی زِیَارَةِ (4) الْحُسَیْنِ ع قَالَ تَعْدِلُ حَجَّةً وَ عُمْرَةً.
******
ترجمه:
روایت شده از ابی خدیشه از مردی که از امام باقر (ع) درباره زیارت امام حسین (ع) پرسید. امام فرمود: "زیارت او برابر با یک حج و یک عمره است.
19585- 20- (5) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ (حَمْدَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ) (6) عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْیَمَانِیِّ عَنْ مَنِیعِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ یُونُسَ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الزِّیَارَةُ إِلَی قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع حَجَّةٌ مِنْ بَعْدِ الْحَجَّةِ وَ عُمْرَةٌ مِنْ بَعْدِ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ.
******
ترجمه:
روایت شده از هشام بن سالم از امام صادق (ع) که فرمود: "زیارت قبر امام حسین (ع)، یک حج پس از حج و عمره ای پس از حجه اسلام است."
19586- 21- (7) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ یُونُسَ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ
ص: 453
زَارَ الْحُسَیْنَ (1) فَقَدْ حَجَّ وَ اعْتَمَرَ قُلْتُ تُطْرَحُ عَنْهُ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ قَالَ لَا هِیَ حَجَّةُ الضَّعِیفِ حَتَّی یَقْوَی وَ یَحُجَّ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ إِنَّ الْحُسَیْنَ (2) لَأَکْرَمُ عَلَی اللَّهِ مِنَ الْبَیْتِ- فَإِنَّهُ فِی وَقْتِ کُلِّ صَلَاةٍ لَیَنْزِلُ عَلَیْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ شُعْثٌ غُبْرٌ لَا تَقَعُ عَلَیْهِمُ النَّوْبَةُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ- وَ إِنَّ الْبَیْتَ یَطُوفُ بِهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ کُلَّ یَوْمٍ.
******
ترجمه:
روایت شده از یونس از امام رضا (ع) که فرمود: "هر کس امام حسین (ع) را زیارت کند، گویا حج و عمره انجام داده است." گفتم: "آیا حج اسلام از او ساقط می شود؟" فرمود: "نه، بلکه حج او مانند حج ضعیف است تا قوی شود و بتواند به خانه خدا حج کند." سپس فرمود: "امام حسین (ع) در نزد خدا از خانه کعبه بزرگ تر است. چرا که در هر وقت نماز، هفتاد هزار فرشته غبارآلود بر او نازل می شوند که تا قیامت نوبت آنها نخواهد رسید. و در حالی که خانه کعبه، هر روز، هفتاد هزار فرشته را به دور خود می بیند."
19587- 22- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ (4) عَنْ مَسْعَدَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ ع تَعْدِلُ خَمْسِینَ حَجَّةً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص.
******
ترجمه:
روایت شده از مسعدة از امام صادق (ع) که فرمود: "زیارت امام حسین (ع) برابر با پنجاه حج همراه با رسول خدا (ص) است."
19588- 23- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا لِمَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع (6) عَارِفاً بِحَقِّهِ غَیْرَ مُسْتَکْبِرٍ وَ لَا مُسْتَنْکِفٍ قَالَ یُکْتَبُ لَهُ أَلْفُ حَجَّةٍ مَقْبُولَةٍ وَ أَلْفُ عُمْرَةٍ مَقْبُولَةٍ وَ إِنْ کَانَ شَقِیّاً کُتِبَ سَعِیداً وَ لَمْ یَزَلْ یَخُوضُ فِی رَحْمَةِ اللَّهِ.
أَقُولُ: وَ قَدْ رَوَی ابْنُ طَاوُسٍ فِی مِصْبَاحِ الزَّائِرِ کَثِیراً مِنَ الْأَحَادِیثِ السَّابِقَةِ وَ الْآتِیَةِ وَ غَیْرِهَا مِمَّا هُوَ فِی مَعْنَاهَا وَ کَذَا ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ وَ غَیْرُهُمَا
ص: 454
وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
روایت شده از عبد الله بن میمون از امام صادق (ع) که پرسیدم: "پاداش کسی که با شناخت حق امام حسین (ع) و بدون تکبر یا نافرمانی به زیارت قبر او برود چیست؟" امام فرمود: "برای او هزار حج پذیرفته شده و هزار عمره مقبول نوشته می شود. و اگر او شقی باشد، به جای او سعید نوشته می شود و همواره در رحمت خدا غوطه ور خواهد بود."
(3) 46 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع عَلَی الْعِتْقِ وَ الصَّدَقَةِ وَ الْجِهَادِ
******
ترجمه:
19589- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ صَالِحٍ النِّیلِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ أَتَی قَبْرَ (5) الْحُسَیْنِ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرَ مَنْ أَعْتَقَ أَلْفَ نَسَمَةٍ وَ کَانَ کَمَنْ حَمَلَ عَلَی أَلْفِ فَرَسٍ مُسْرَجَةٍ مُلْجَمَةٍ فِی سَبِیلِ اللَّهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (6) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (8).
******
ترجمه:
روایت شده از صالح نیلی که امام صادق (ع) فرمود: "هر کس با شناخت حق امام حسین (ع) به زیارت قبر او برود، خداوند برای او پاداش کسی را می نویسد که هزار بنده را آزاد کرده است، و او مانند کسی است که بر هزار اسب زین شده و مهارشده در راه خدا جهاد کرده است."
ص: 455
19590- 2- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمَدَائِنِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاکَ آتِی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع قَالَ نَعَمْ یَا أَبَا سَعِیدٍ- ائْتِ قَبْرَ ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ ص أَطْیَبِ الطَّیِّبِینَ وَ أَطْهَرِ الطَّاهِرِینَ وَ أَبَرِّ الْأَبْرَارِ فَإِذَا زُرْتَهُ کَتَبَ اللَّهُ لَکَ عِتْقَ خَمْسٍ وَ عِشْرِینَ رَقَبَةً.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ بِعِدَّةِ أَسَانِیدَ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
روایت شده از ابی سعید مدائنی که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: "فدایت شوم، به زیارت قبر امام حسین (ع) می روم." امام فرمود: "بله، ای ابا سعید، به زیارت قبر پسر رسول خدا (ص) برو، پاک ترین پاکان و طاهرترین طاهرین و نیکوترین نیکان. هرگاه او را زیارت کنی، خداوند برای تو پاداش آزاد کردن بیست و پنج بنده را می نویسد."
(4) 47 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ وَ الْأَئِمَّةِ ع فِی حَالِ الْخَوْفِ وَ الْأَمْنِ
******
ترجمه:
19591- 1- (5) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْأَصَمِّ عَنْ حَمَّادٍ النَّابِ عَنْ رُومِیٍّ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مَا تَقُولُ فِیمَنْ زَارَ أَبَاکَ عَلَی خَوْفٍ قَالَ یُؤْمِنُهُ اللَّهُ یَوْمَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ- وَ تَلَقَّاهُ الْمَلَائِکَةُ بِالْبِشَارَةِ وَ یُقَالُ لَهُ لَا تَخَفْ وَ لَا تَحْزَنْ هَذَا یَوْمُکَ الَّذِی فِیهِ فَوْزُکَ.
******
ترجمه:
روایت شده از زراره که گفت: به امام باقر (ع) عرض کردم: "درباره کسی که با ترس به زیارت پدرت (امام حسین ع) برود، چه می فرمایید؟" امام فرمود: "خداوند او را در روز فزع اکبر (روز قیامت) ایمن خواهد ساخت، و فرشتگان او را با بشارت ملاقات می کنند و به او گفته می شود: نترس و اندوهگین مباش، امروز روزی است که در آن رستگار خواهی شد."
ص: 456
19592- 2- (1) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ الْأَصَمِّ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ قَلْبِی (2) یُنَازِعُنِی إِلَی زِیَارَةِ قَبْرِ أَبِیکَ وَ إِذَا خَرَجْتُ فَقَلْبِی وَجِلٌ مُشْفِقٌ حَتَّی أَرْجِعَ خَوْفاً مِنَ السُّلْطَانِ وَ السُّعَاةِ وَ أَصْحَابِ الْمَصَالِحِ (3) فَقَالَ یَا ابْنَ بُکَیْرٍ أَ مَا تُحِبُّ أَنْ یَرَاکَ اللَّهُ فِینَا خَائِفاً أَ مَا تَعْلَمُ أَنَّهُ مَنْ خَافَ لِخَوْفِنَا أَظَلَّهُ اللَّهُ فِی ظِلِّ عَرْشِهِ وَ کَانَ یُحَدِّثُهُ الْحُسَیْنُ ع تَحْتَ الْعَرْشِ وَ آمَنَهُ اللَّهُ مِنْ أَفْزَاعِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ- یَفْزَعُ النَّاسُ وَ لَا یَفْزَعُ فَإِنْ فَزِعَ وَقَّرَتْهُ الْمَلَائِکَةُ وَ سَکَّنَتْ قَلْبَهُ بِالْبِشَارَةِ.
******
ترجمه:
روایت شده از ابن بُکیر که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: "قلبم مرا به زیارت قبر پدرت (امام حسین ع) می کشاند، اما هرگاه می خواهم بروم، قلبم از ترس حاکمان، مأموران و کسانی که منافعشان در کار است، نگران و مضطرب است تا اینکه برگردم." امام فرمود: "ای ابن بُکیر، آیا دوست نداری که خداوند تو را در حالی ببیند که به خاطر ما در حال ترس هستی؟ آیا نمی دانی که هر کس به خاطر ترس ما بترسد، خداوند او را در سایه عرش خود قرار می دهد و امام حسین (ع) با او در زیر عرش صحبت خواهد کرد؟ خداوند او را از هراس های روز قیامت ایمن می سازد؛ مردمان هراسان خواهند بود، اما او هراسی نخواهد داشت. و اگر دچار ترس شود، فرشتگان او را گرامی می دارند و با بشارت آرامش به قلب او می بخشند."
19593- 3- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْخَیْبَرِیِّ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ زِیَارَةُ الْحُسَیْنِ ع (5) فِی حَالِ التَّقِیَّةِ فَقَالَ إِذَا أَتَیْتَ الْفُرَاتَ فَاغْتَسِلْ ثُمَّ الْبَسْ ثَوْبَیْکَ الطَّاهِرَیْنِ ثُمَّ تَمُرُّ بِالْقَبْرِ فَقُلْ (6) صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَ قَدْ تَمَّتْ زِیَارَتُکَ.
******
ترجمه:
روایت شده از یونس بن ظبیان که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: "زیارت امام حسین (ع) در زمان تقیه چگونه است؟" امام فرمود: "وقتی به فرات رسیدی، غسل کن، سپس دو لباس پاک خود را بپوش و به سوی قبر برو. سپس بگو: «سلام بر تو ای ابا عبدالله، سلام بر تو ای ابا عبدالله، سلام بر تو ای ابا عبدالله.» و با همین جمله، زیارت تو کامل خواهد شد."
لِی هَلْ تَأْتِی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع قُلْتُ نَعَمْ عَلَی خَوْفٍ وَ وَجَلٍ فَقَالَ مَا کَانَ مِنْ هَذَا أَشَدَّ فَالثَّوَابُ فِیهِ عَلَی قَدْرِ الْخَوْفِ وَ مَنْ خَافَ فِی إِتْیَانِهِ آمَنَ اللَّهُ رَوْعَتَهُ (1) یَوْمَ یَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِینَ وَ انْصَرَفَ بِالْمَغْفِرَةِ وَ سَلَّمَتْ عَلَیْهِ الْمَلَائِکَةُ وَ زَارَهُ النَّبِیُّ ص- (2) وَ انْقَلَبَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ لَمْ یَمْسَسْهُمْ (3) سُوءٌ وَ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
روایت شده از محمد بن مسلم که امام صادق (ع) در حدیثی طولانی به من فرمود: "آیا به زیارت قبر امام حسین (ع) می روی؟" گفتم: "بله، اما با ترس و نگرانی." امام فرمود: "هرچه ترس و نگرانی بیشتر باشد، پاداش آن نیز بیشتر است. هر کس با ترس به زیارت او برود، خداوند وحشت او را در روزی که مردم در برابر پروردگار عالمیان ایستاده اند، ایمن می سازد و او با مغفرت بازمی گردد. فرشتگان بر او سلام می فرستند و پیامبر (ص) به زیارت او می آید. او با نعمتی از سوی خداوند و فضلی عظیم بازمی گردد، در حالی که هیچ آسیبی به او نرسیده و رضایت خدا را به دست آورده است."
19595- 1- (7) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الرَّزَّازِ عَنْ خَالِهِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ بَشِیرٍ السَّرَّاجِ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی سَفِینَةٍ فَتَکَفَّتْ (8) بِهِمْ سَفِینَتُهُمْ نَادَی مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ طِبْتُمْ وَ طَابَتْ لَکُمُ الْجَنَّةُ.
******
ترجمه:
روایت شده از ابی سعید که امام صادق (ع) در حدیثی فرمود: "هر کس به زیارت قبر امام حسین (ع) برود و سوار بر کشتی باشد و کشتی آن ها در میان امواج دچار تلاطم شود، منادی ای از آسمان ندا می دهد: شما پاک و خوشبخت شدید و بهشت برایتان گوارا باد."
19596- 2- (9) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 458
أَحْمَدَ بْنِ حَمْدَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَاصِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ النَّجَّارِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع تَزُورُونَ الْحُسَیْنَ ع- وَ تَرْکَبُونَ السُّفُنَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ أَ مَا تَعْلَمُ أَنَّهَا إِذَا تَکَفَّتْ (1) بِکُمْ نُودِیتُمْ أَلَا طِبْتُمْ وَ طَابَتْ لَکُمُ الْجَنَّةُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
روایت شده از عبدالله بن نجار که گفت: امام صادق (ع) به من فرمود: "آیا به زیارت امام حسین (ع) می روید و سوار کشتی ها می شوید؟" گفتم: "بله." امام فرمود: "آیا نمی دانی که وقتی کشتی هایتان در میان امواج متلاطم می شود، به شما ندا داده می شود: «پاک و خوشبخت شدید و بهشت برایتان گوارا باد .
(4) 49 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع لَیْلَةَ عَرَفَةَ وَ یَوْمَ عَرَفَةَ وَ یَوْمَ الْعِیدِ
******
ترجمه:
19597- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رُبَّمَا فَاتَنِی الْحَجُّ فَأُعَرِّفُ عِنْدَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فَقَالَ أَحْسَنْتَ یَا بَشِیرُ- أَیُّمَا مُؤْمِنٍ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ فِی غَیْرِ یَوْمِ عِیدٍ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ عِشْرِینَ حَجَّةً وَ عِشْرِینَ عُمْرَةً مَبْرُورَاتٍ مَقْبُولَاتٍ وَ عِشْرِینَ (حَجَّةً وَ عُمْرَةً) (6) مَعَ نَبِیٍّ مُرْسَلٍ أَوْ إِمَامٍ عَادِلٍ (7) وَ مَنْ أَتَاهُ فِی یَوْمِ عِیدٍ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِائَةَ حَجَّةٍ وَ مِائَةَ عُمْرَةٍ وَ مِائَةَ غَزْوَةٍ مَعَ نَبِیٍّ مُرْسَلٍ أَوْ إِمَامٍ عَادِلٍ (8) قَالَ فَقُلْتُ لَهُ کَیْفَ لِی بِمِثْلِ الْمَوْقِفِ
ص: 459
- قَالَ فَنَظَرَ إِلَیَّ شِبْهَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ یَا بَشِیرُ إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع یَوْمَ عَرَفَةَ- وَ اغْتَسَلَ مِنَ الْفُرَاتِ ثُمَّ تَوَجَّهَ إِلَیْهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةً بِمَنَاسِکِهَا وَ لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ وَ غَزْوَةً (1).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ مَنْ أَتَاهُ فِی یَوْمِ عِیدٍ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ حَجَّةٍ وَ أَلْفَ عُمْرَةٍ مَبْرُورَاتٍ مُتَقَبَّلَاتٍ وَ أَلْفَ غَزْوَةٍ (2).
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (3)
وَ رَوَاهُ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الصَّدُوقِ بِالْإِسْنَادِ (4)
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
روایت شده از بشیر دهان که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: "گاهی حج را از دست می دهم و در عوض به زیارت قبر امام حسین (ع) می روم." امام فرمود: "خوب کردی، ای بشیر! هر مؤمنی که به زیارت قبر امام حسین (ع) برود و حق او را بشناسد، در روزی غیر از روز عید، خداوند برای او ثواب 20 حج و 20 عمره مقبول و مبرور و 20 حج و عمره با پیامبر مرسل یا امام عادل می نویسد. و هر کس در روز عید به زیارت او برود، خداوند برای او ثواب 100 حج، 100 عمره و 100 غزوه همراه با پیامبر مرسل یا امام عادل می نویسد."
بشیر گفت: "پرسیدم چگونه می توانم در عرفات چنین موقِفی به دست آورم؟" امام (ع) با لحنی ناراضی به من نگاه کرد و فرمود: "ای بشیر! هنگامی که مؤمن در روز عرفه به زیارت قبر امام حسین (ع) برود و از فرات غسل کند و سپس به سوی قبر حرکت کند، خداوند برای هر قدم او یک حج با مناسک آن می نویسد، و گمان می کنم (امام فرمود) و یک غزوه نیز برای او ثبت می شود."
19598- 2- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع یَوْمَ عَرَفَةَ- کَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ حَجَّةٍ مَعَ الْقَائِمِ ع- وَ أَلْفَ أَلْفِ عُمْرَةٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ عِتْقَ أَلْفِ نَسَمَةٍ وَ حُمْلَانَ أَلْفِ فَرَسٍ فِی سَبِیلِ اللَّهِ (7) وَ سَمَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَبْدِیَ
ص: 460
الصِّدِّیقُ آمَنَ بِوَعْدِی وَ قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ فُلَانٌ صِدِّیقٌ زَکَّاهُ اللَّهُ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ وَ سُمِّیَ فِی الْأَرْضِ کَرُوبِیّاً (1).
******
ترجمه:
روایت شده از یونس بن ظبیان از امام صادق (ع) که فرمود: "هر کس در روز عرفه قبر امام حسین (ع) را زیارت کند، خداوند برای او پاداش یک میلیون حج با امام قائم (ع)، یک میلیون عمره با رسول خدا (ص)، آزادسازی هزار بنده و آماده سازی هزار اسب در راه خدا را می نویسد. و خداوند عزوجل او را «بنده ی راستگویم» نام می برد که به وعده ام ایمان آورده است. فرشتگان نیز او را راستگو می خوانند و خداوند از بالای عرش خود او را پاکیزه می شمارد، و در زمین به نام کروبیا (ملک مقرب) شناخته می شود."
19599- 3- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ الْقَمَّاطِ عَنْ بَشَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ کَانَ مُعْسِراً فَلَمْ یَتَهَیَّأْ لَهُ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ فَلْیَأْتِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فَلْیُعَرِّفْ عِنْدَهُ فَذَلِکَ یُجْزِئُهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ أَمَا إِنِّی لَا أَقُولُ: یُجْزِئُ ذَلِکَ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ إِلَّا لِمُعْسِرٍ فَأَمَّا الْمُوسِرُ إِذَا کَانَ قَدْ حَجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ فَأَرَادَ أَنْ یَتَنَفَّلَ بِالْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ فَمَنَعَهُ عَنْ ذَلِکَ شُغُلُ دُنْیَا أَوْ عَائِقٌ فَأَتَی الْحُسَیْنَ ع فِی یَوْمِ عَرَفَةَ أَجْزَأَهُ ذَلِکَ مِنْ أَدَاءِ حَجَّتِهِ وَ ضَاعَفَ اللَّهُ لَهُ بِذَلِکَ أَضْعَافاً مُضَاعَفَةً قُلْتُ کَمْ تَعْدِلُ حَجَّةً وَ کَمْ تَعْدِلُ عُمْرَةً قَالَ لَا یُحْصَی ذَلِکَ قُلْتُ مِائَةٌ قَالَ وَ مَنْ یُحْصِی ذَلِکَ قُلْتُ أَلْفٌ قَالَ وَ أَکْثَرُ ثُمَّ قَالَ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها (3).
******
ترجمه:
روایت شده از بشار از امام صادق (ع) که فرمود: "هر کس که مستضعف است و نتوانسته حج واجب اسلام را به جا بیاورد، باید به قبر امام حسین (ع) بیاید و در آنجا زیارت کند. این عمل برای او به جای حج اسلام خواهد بود. اما من این را فقط برای مستضعفین می گویم. اما کسی که توان مالی دارد و حج اسلام را به جا آورده و می خواهد به صورت مستحب حج و عمره انجام دهد، اگر به دلیل مشغولیات دنیا یا موانع نتواند، و در روز عرفه به زیارت امام حسین (ع) بیاید، این عمل برای او به جای حج اسلام محسوب می شود و خداوند پاداش آن را به اندازه ای که قابل شمارش نیست، چندین برابر می کند. گفتم چقدر برابر با حج و عمره است؟ فرمود: قابل شمارش نیست. گفتم: صد برابر؟ فرمود: چه کسی می تواند آن را بشمارد؟ گفتم: هزار برابر؟ فرمود: و بیشتر از آن. سپس فرمود: و اگر نعمت های خدا را بشمارید، نمی توانید آن ها را احصا کنید.سوره مبارکه ابراهیم آیه 34
19600- 4- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا بَشِیرُ إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی یَوْمِ عَرَفَةَ- وَ اغْتَسَلَ بِالْفُرَاتِ ثُمَّ تَوَجَّهَ إِلَیْهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةً بِمَنَاسِکِهَا وَ لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ وَ غَزْوَةً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی الْمِصْبَاحِ (5)
وَ کَذَا جُمْلَةٌ مِنَ الْأَحَادِیثِ السَّابِقَةِ وَ الْآتِیَةِ.
******
ترجمه:
در این حدیث، امام صادق (ع) به بشیر الدهّان فرموده است: "ای بشیر، هر مؤمنی که در روز عرفه به زیارت قبر امام حسین (ع) برود و در کنار فرات غسل کند و سپس به سمت قبر حرکت کند، برای هر قدمی که بر می دارد، خداوند برای او حج با مناسکش ثبت می کند ودرست نمی دانم مگراینکه فرمودند : ویک غزوه .
ص: 461
19601- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ سَلَامَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْمُؤَدِّبِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْهَیْثَمِ النَّهْدِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ اللَّهَ یَبْدَأُ بِالنَّظَرِ إِلَی زُوَّارِ الْحُسَیْنِ ع- عَشِیَّةَ عَرَفَةَ قَبْلَ نَظَرِهِ إِلَی أَهْلِ الْمَوْقِفِ- فَقَالَ نَعَمْ قُلْتُ وَ کَیْفَ ذَلِکَ قَالَ لِأَنَّ فِی أُولَئِکَ أَوْلَادَ زِنًا وَ لَیْسَ فِی هَؤُلَاءِ أَوْلَادُ زِنًا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (2) وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ أَبِی مَسْرُوقٍ (3) وَ کَذَا فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ أَیْضاً (4).
******
ترجمه:
از علی بن اسباط روایت شده است که از برخی از یاران ما از ابی عبدالله (ع) شنیدم که گفت: گفتم به ایشان : آیا خداوند شروع به نظر کردن به زوار حسین (ع) در شب عرفه قبل از نظر کردن به اهل موقف می کند؟ فرمودند : بله. گفتم: چرا؟ فرمودند : چون در آن ها فرزندان زنا وجود دارند و در این ها فرزندان زنا وجود ندارد.
19602- 6- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی طَالِبٍ الْأَنْبَارِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا حَنَانُ إِذَا کَانَ یَوْمُ عَرَفَةَ- اطَّلَعَ اللَّهُ عَلَی زُوَّارِ الْحُسَیْنِ ع فَقَالَ لَهُمُ اسْتَأْنِفُوا فَقَدْ غُفِرَ لَکُمْ (6).
******
ترجمه:
حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ: حضرت صادق به من فرمودند : ای سدیرخداوند درروزعرفه به زوارحسین توجه نموده ومی فرماید : اعمال خود را ازسربگیرید چون بخشیده شده اید .
وَهْبٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ عَرَّفَ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع فَقَدْ شَهِدَ عَرَفَةَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : کسیکه عرفه کنارمرقد حسین باشد عرفات را درک کرده است .
19604- 8- (1) وَ فِی الْمِصْبَاحِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحُسَیْنِ الْعَرْزَمِیِّ (2) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ یَوْمُ عَرَفَةَ- نَظَرَ اللَّهُ تَعَالَی إِلَی زُوَّارِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع فَقَالَ ارْجِعُوا مَغْفُوراً لَکُمْ مَا مَضَی وَ لَا یُکْتَبُ عَلَی أَحَدٍ مِنْکُمْ (3) ذَنْبُ سَبْعِینَ یَوْماً مِنْ یَوْمِ یَنْصَرِفُ.
******
ترجمه:
عُمَرَ بْنِ الْحُسَیْنِ الْعَرْزَمِیِّ: حضرت صادق فرمودند : خداوند درروزعرفه به زوارحسین توجه نموده ومی فرماید : برگردید گذشته شما بخشیده شد وتا هفتاد روزازبازگشت هم گناهی ازشما نوشته نمی شود .
19605- 9- (4) وَ عَنْ بَشِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع یَوْمَ عَرَفَةَ- (5) بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثَلِجَ الْفُؤَادِ.
******
ترجمه:
از بشیر روایت شده است که گفت: شنیدم ابا عبدالله (ع) می فرمود: کسی که در روز عرفه به قبر حسین (ع) بیاید، خداوند او را در روز قیامت با دل های خنک و آرام برمی انگیزد.
19606- 10- (6) وَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع یَوْمَ عَرَفَةَ عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ حَجَّةٍ مَقْبُولَةٍ وَ أَلْفَ عُمْرَةٍ مَبْرُورَةٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : کسیکه حضرت حسین را با معرفت به جایگاه ایشان درروزعرفه زیارت کند خداوند برایش هزارحج وعمره مقبول می نویسد .
19607- 11- (7) وَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ رِفَاعَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ یَا رِفَاعَةُ- مَا حَجَجْتَ الْعَامَ قُلْتُ (8) مَا کَانَ عِنْدِی مَا أَحُجُّ بِهِ وَ لَکِنِّی عَرَّفْتُ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع فَقَالَ لِی
ص: 463
یَا رِفَاعَةُ مَا قَصَرْتَ عَمَّا کَانَ فِیهِ أَهْلُ مِنًی- (1) لَوْ لَا أَنِّی أَکْرَهُ أَنْ یَدَعَ النَّاسُ الْحَجَّ لَحَدَّثْتُکَ بِحَدِیثٍ لَا تَدَعُ زِیَارَةَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع أَبَداً (2) ثُمَّ قَالَ أَخْبَرَنِی أَبِی أَنَّ (3) مَنْ خَرَجَ إِلَی قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- عَارِفاً بِحَقِّهِ غَیْرَ مُسْتَکْبِرٍ صَحِبَهُ أَلْفُ مَلَکٍ عَنْ یَمِینِهِ وَ أَلْفُ مَلَکٍ عَنْ یَسَارِهِ وَ کُتِبَ لَهُ أَلْفُ حَجَّةٍ وَ أَلْفُ عُمْرَةٍ مَعَ نَبِیٍّ أَوْ وَصِیِّ نَبِیٍّ.
******
ترجمه:
از رفاعه روایت شده است که گفت: به نزد ابی عبدالله (ع) رفتم و او گفت: ای رفاعه، آیا امسال حج به جا آوردی؟ گفتم: آن قدر که نیاز داشتم برای حج نداشتم، ولی در کنار قبر حسین (ع) حاضر شدم. او به من گفت: ای رفاهه، تو از چیزی که اهل منا به آن معتقد بودند کوتاهی نکردی. اگر نمی ترسیدم که مردم حج را ترک کنند، حدیثی به تو می گفتم که هرگز زیارت قبر حسین (ع) را ترک نمی کردی. سپس گفت: پدرم به من خبر داد که کسی که به قبر حسین (ع) برود و به حق او آشنا باشد و متکبر نباشد، او را هزار ملک از سمت راست و هزار ملک از سمت چپ همراهی می کنند و برای او هزار حج و هزار عمره نوشته می شود، همراه با پیامبر یا وصی پیامبر.
19608- 12- (4) وَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ عَرَّفَ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع لَمْ یَرْجِعْ صِفْراً وَ لَکِنْ یَرْجِعُ وَ یَدَاهُ مَمْلُوءَتَانِ.
******
ترجمه:
«از ابی حمزه ثمالی روایت شده است که گفت: شنیدم ابا عبدالله (ع) می فرمود: کسی که در کنار قبر حسین (ع) حاضرباشد بر نمی گردد با دست خالی، بلکه با دست های پر بر می گردد.»
19609- 13- (5) وَ عَنِ ابْنِ مِیثَمٍ التَّمَّارِ عَنِ الْبَاقِرِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع- أَوْ قَالَ مَنْ زَارَ لَیْلَةَ عَرَفَةَ أَرْضَ کَرْبَلَاءَ- وَ أَقَامَ بِهَا حَتَّی یُعَیِّدَ ثُمَّ یَنْصَرِفَ وَقَاهُ اللَّهُ شَرَّ سَنَتِهِ.
******
ترجمه:
از ابن میثم تمار از باقر (ع) نقل شده است که گفت: کسی که در شب عرفه به زمین کربلا برود و تا عید قربانی (عید قربانی) در آنجا بماند و سپس برود، خداوند او را از شر سالش محفوظ می دارد.
19610- 14- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ وَ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ وَ أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُوسَی ع یَقُولُونَ مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع بِعَرَفَةَ- (7) قَلَبَهُ اللَّهُ ثَلِجَ الْوَجْهِ (8).
ص: 464
وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الزَّیَّاتِ (1) عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ قَلَبَهُ اللَّهُ ثَلِجَ الْفُؤَادِ (2)
******
ترجمه:
از داود رقّی نقل شده است که گفت: شنیدم ابا عبدالله جعفر بن محمد و ابا الحسن موسی بن جعفر و ابا الحسن علی بن موسی (ع) می فرمودند: کسی که در روز عرفه به قبر حسین بن علی (ع) برود، خداوند چهره او را خنک و آرام می سازد.
19611- 15- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَتَجَلَّی لِزُوَّارِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- قَبْلَ أَهْلِ عَرَفَاتٍ (فَیَفْعَلُ ذَلِکَ بِهِمْ) (4) وَ یَقْضِی حَوَائِجَهُمْ وَ یَغْفِرُ ذُنُوبَهُمْ وَ یُشَفِّعُهُمْ فِی مَسَائِلِهِمْ ثُمَّ یَثْنِی بِأَهْلِ عَرَفَاتٍ یَفْعَلُ (5) ذَلِکَ بِهِمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
******
ترجمه:
از عبد الله بن مسکان نقل شده است که گفت: ابا عبدالله (ع) گفت: خداوند متعال و مبارک خود را به زوار قبر حسین (ع) قبل از اهل عرفات لطف ورحمت خودش را ظاهرکرده و نیازهای آن ها را برآورده می کند و گناهانشان را می بخشاید و در مسائلشان شفاعتشان را قبول می کند، سپس با اهل عرفات این کار را انجام می دهد.
(7) 50 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع فِی أَوَّلِ رَجَبٍ وَ فِی النِّصْفِ مِنْهُ
******
ترجمه:
19612- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ
ص: 465
الْحُسَیْنِ ع أَوَّلَ یَوْمٍ مِنْ رَجَبٍ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ الْبَتَّةَ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی مَسَارِّ الشِّیعَةِ مُرْسَلًا (1).
******
ترجمه:
از بشیر دهان از جعفر بن محمد علیهما السلام نقل شده است که گفت: کسی که در اولین روز از ماه رجب به قبر حسین (ع) برود، خداوند حتما گناهان او را می بخشد.
19613- 2- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَلِیِّ بْنِ هَمَّامِ بْنِ سُهَیْلٍ (3) عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَبْزَارِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِی أَیِّ شَهْرٍ نَزُورُ الْحُسَیْنَ ع- قَالَ فِی النِّصْفِ مِنْ رَجَبٍ وَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ.
وَ فِی الْمِصْبَاحِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنِ ابْنِ هَمَّامٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ وَ قَالَ غَیْرُهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (4) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ مِثْلَهُ (5) قَالَ
وَ رَوَاهُ أَحْمَدُ بْنُ هِلَالٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا مِثْلَهُ غَیْرَ أَنَّهُ قَالَ أَیُّ الْأَوْقَاتِ أَفْضَلُ أَنْ نَزُورَ الْحُسَیْنَ فِیهِ (6).
وَ رَوَاهُ ابْنُ طَاوُسٍ فِی کِتَابِ الْإِقْبَالِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِنْ کِتَابِهِ مِثْلَهُ (7)
ص: 466
وَ رَوَاهُ أَیْضاً نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الزِّیَارَاتِ لِمُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی نقل شده است که گفت: از ابا الحسن رضا پرسیدم که در کدام ماه باید به زیارت حسین برویم. ایشان فرمودند : در نیمه ی ماه رجب و نیمه ی ماه شعبان
19614- 3- (2) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع یَوْمَ عَرَفَةَ عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ ثَوَابَ أَلْفِ حَجَّةٍ وَ أَلْفِ عُمْرَةٍ وَ أَلْفِ غَزْوَةٍ مَعَ نَبِیٍّ مُرْسَلٍ وَ مَنْ زَارَهُ أَوَّلَ یَوْمٍ مِنْ رَجَبٍ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ الْبَتَّةَ.
******
ترجمه:
از بشیر دهان از جعفر بن محمد (ع) نقل شده است که گفت: کسی که در روز عرفه به قبر حسین (ع) برود و به حق او آشنا باشد، خداوند برای او ثواب هزار حج، هزار عمره و هزار غزوه با پیامبر مرسل می نویسد. و کسی که او را در اولین روز از ماه رجب زیارت کند، خداوند به طور کامل گناهان او را می بخشد.
(3) 51 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ
******
ترجمه:
19615- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الزَّیْتُونِیِّ (5) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَحَبَّ أَنْ یُصَافِحَهُ مِائَتَا أَلْفِ نَبِیٍّ (6) وَ عِشْرُونَ أَلْفَ نَبِیٍّ (7) فَلْیَزُرْ قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ- فَإِنَّ أَرْوَاحَ النَّبِیِّینَ (8) تَسْتَأْذِنُ اللَّهَ فِی زِیَارَتِهِ فَیُؤْذَنُ لَهُمْ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمودند: هر کس دوست دارد که با دویست و بیست هزار پیامبر دست بدهد، باید در نیمه شعبان قبر حسین بن علی (ع) را زیارت کند. زیرا ارواح پیامبران از خداوند اجازه می گیرند تا او را زیارت کنند و به آنها اجازه داده می شود.
ص: 467
19616- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ لَیْلَةُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ- نَادَی مُنَادٍ مِنَ الْأُفُقِ الْأَعْلَی زَائِرِی الْحُسَیْنِ ع- ارْجِعُوا مَغْفُوراً لَکُمْ ثَوَابُکُمْ عَلَی رَبِّکُمْ وَ مُحَمَّدٍ نَبِیِّکُمْ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی مَسَارِّ الشِّیعَةِ مُرْسَلًا (2)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ (3)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (4) وَ فِی الْمِصْبَاحِ عَنْ خِدَاشٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ مِثْلَهُ (5) وَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : شب نیمه شعبان که شد منادی ازافق اعلی خطاب به زائرین امام حسین می گوید : برگردید درحالیکه بخشیده شده اید پاداش شما بعهده پروردگارتان پیامبرتان است .
19617- 3- (6) وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع ثَلَاثَ سِنِینَ مُتَوَالِیَاتٍ لَا یَفْصِلُ بَیْنَهُنَّ فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ الْبَتَّةَ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمودند: هر کس سه سال پیاپی در نیمه شعبان قبر حسین بن علی (ع) را زیارت کند، بدون اینکه فاصله ای بین آنها بیفتد، گناهانش به طور کامل بخشیده می شود.
19618- 4- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَارِدٍ التَّمِیمِیِّ قَالَ: قَالَ لَنَا أَبُو جَعْفَرٍ ع مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ- غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ وَ لَمْ تُکْتَبُ عَلَیْهِ سَیِّئَةٌ فِی سَنَتِهِ حَتَّی یَحُولَ عَلَیْهِ الْحَوْلُ فَإِنْ زَارَهُ فِی السَّنَةِ الثَّانِیَةِ غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ.
ص: 468
الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ عَنِ الْبَاقِرِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی لَیْلَةِ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ (1)
******
ترجمه:
محمد بن مارد تمیمی می گوید: امام باقر (ع) به ما فرمودند: هر کس در نیمه شعبان قبر حسین (ع) را زیارت کند، گناهانش بخشیده می شود و تا پایان آن سال هیچ گناهی برای او نوشته نمی شود. اگر سال بعد نیز او را زیارت کند، گناهانش دوباره بخشیده می شود.
19619- 5- (2) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُوسَوِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَهِیکٍ (3) عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ- غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ مَنْ زَارَهُ یَوْمَ عَرَفَةَ- کَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ حَجَّةٍ مُتَقَبَّلَةٍ وَ أَلْفَ عُمْرَةٍ مَبْرُورَةٍ وَ مَنْ زَارَهُ یَوْمَ عَاشُورَاءَ- فَکَأَنَّمَا زَارَ اللَّهَ فَوْقَ عَرْشِهِ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمودند: هر کس در شب نیمه شعبان حسین (ع) را زیارت کند، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می بخشد. و هر کس در روز عرفه او را زیارت کند، خداوند برای او هزار حج پذیرفته و هزار عمره مقبول می نویسد. و هر کس در روز عاشورا او را زیارت کند، گویا خدا را بر عرش خود زیارت کرده است .
19620- 6- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ- غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمودند: هر کس در نیمه شعبان قبر حسین (ع) را زیارت کند، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می بخشد.
19621- 7- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا یُونُسُ لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ یَغْفِرُ اللَّهُ لِکُلِّ مَنْ زَارَ
ص: 469
الْحُسَیْنَ ع مِنَ الْمُؤْمِنِینَ مَا قَدَّمُوا مِنْ ذُنُوبِهِمْ (1) وَ قِیلَ لَهُمُ اسْتَقْبِلُوا الْعَمَلَ قَالَ قُلْتُ: هَذَا کُلُّهُ لِمَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع- فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ قَالَ یَا یُونُسُ- لَوْ أَخْبَرْتُ النَّاسَ بِمَا فِیهَا لِمَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع- لَقَامَتْ ذُکُورُ الرِّجَالِ عَلَی الْخَشَبِ (2).
عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ طَاوُسٍ فِی کِتَابِ الْإِقْبَالِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ الْمُتَّفَقِ عَلَی صَلَاحِهِ وَ عِلْمِهِ وَ عَدَالَتِهِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
یونس بن یعقوب می گوید: امام صادق (ع) به من فرمودند: ای یونس، در شب نیمه شعبان، خداوند گناهان گذشته همه مؤمنانی را که حسین (ع) را زیارت کنند، می بخشد و به آنها گفته می شود که عمل خود را از نو آغاز کنند. گفتم: آیا این همه پاداش برای کسانی است که در نیمه شعبان حسین (ع) را زیارت می کنند؟ امام فرمودند: ای یونس، اگر آنچه را که در این شب برای زائران حسین (ع) وجود دارد به مردم بگویم، مردان از شدت اشتیاق بر چوب ها (دارها) بالا می رفتند.
19622- 8- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: مَنْ أَحَبَّ أَنْ یُصَافِحَهُ مِائَةُ أَلْفِ نَبِیٍّ وَ أَرْبَعَةٌ وَ عِشْرُونَ أَلْفَ نَبِیٍّ فَلْیَزُرِ الْحُسَیْنَ ع لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ- فَإِنَّ الْمَلَائِکَةَ وَ النَّبِیِّینَ (5) یَسْتَأْذِنُونَ اللَّهَ فِی زِیَارَتِهِ فَیُؤْذَنُ لَهُمْ فَطُوبَی لِمَنْ صَافَحَهُمْ وَ صَافَحُوهُ.
******
ترجمه:
امام سجاد (ع) فرمودند: هر کس دوست دارد که با صد و بیست و چهار هزار پیامبر دست بدهد، باید در شب نیمه شعبان حسین (ع) را زیارت کند. زیرا فرشتگان و پیامبران از خداوند اجازه می گیرند تا او را زیارت کنند و به آنها اجازه داده می شود. پس خوشا به حال کسی که با آنان دست دهد و آنان نیز با او دست دهند.
19623- 9- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ أَوَّلُ یَوْمٍ مِنْ شَعْبَانَ نَادَی مُنَادٍ مِنْ تَحْتِ الْعَرْشِ یَا وَفْدَ الْحُسَیْنِ لَا تُخْلُوا لَیْلَةَ النِّصْفِ (7) مِنْ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع
ص: 470
فَلَوْ تَعْلَمُونَ مَا فِیهَا لَطَالَتْ عَلَیْکُمُ السَّنَةُ حَتَّی یَجِی ءَ النِّصْفُ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمودند: هنگامی که اولین روز شعبان فرا می رسد، منادی ای از زیر عرش ندا می دهد: ای زائران حسین (ع)، شب نیمه شعبان را بدون زیارت حسین (ع) نگذارید. اگر می دانستید که چه پاداشی در این شب وجود دارد، سال برای شما طولانی می شد تا نیمه شعبان برسد.
19624- 10- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا لِمَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع- فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ مِنَ الثَّوَابِ فَقَالَ مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ یُرِیدُ بِهِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَا عِنْدَهُ لَا مَا عِنْدَ النَّاسِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ فِی تِلْکَ اللَّیْلَةِ ذُنُوبَهُ وَ لَوْ أَنَّهَا بِعَدَدِ شَعْرِ مِعْزَی کَلْبٍ إِلَی أَنْ قَالَ وَ هُوَ فِی حَدِّ مَنْ زَارَ اللَّهَ فِی عَرْشِهِ.
******
ترجمه:
ابو عبدالله برقی می گوید: از امام صادق (ع) پرسیده شد که پاداش کسی که در نیمه شعبان قبر حسین بن علی (ع) را زیارت کند، چیست؟ امام فرمودند: هر کس در نیمه شعبان حسین (ع) را زیارت کند و هدفش خداوند عز و جل و آنچه نزد اوست باشد، نه آنچه نزد مردم است، خداوند در آن شب تمام گناهانش را می بخشد، حتی اگر به تعداد موی بزهای قبیله "کلب" باشد. سپس فرمودند: و او مانند کسی است که خدا را بر عرش خود زیارت کرده است.
19625- 11- (2) قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ عَنِ الصَّادِقِ ع یَغْفِرُ اللَّهُ لِزَائِرِ الْحُسَیْنِ ع فِی نِصْفِ شَعْبَانَ- مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
******
ترجمه:
در حدیث دیگری از امام صادق (ع) آمده است: خداوند گناهان گذشته و آینده زائر حسین (ع) را که در نیمه شعبان او را زیارت کند، می بخشد.
19626- 12- (3) وَ فِی مِصْبَاحِ الزَّائِرِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ- کَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ أَلْفَ حَجَّةٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
در "مصباح الزائر" آمده است که امام صادق (ع) فرمودند: هر کس در نیمه شعبان حسین (ع) را زیارت کند، خداوند عز و جل برای او هزار حج می نویسد.
(6) 52 بَابُ مَا یُسْتَحَبُّ مِنَ الْعَمَلِ لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ بِکَرْبَلَاءَ
******
ترجمه:
19627- 1- (7) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ سَالِمِ بْنِ
ص: 471
عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: مَنْ بَاتَ لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ بِأَرْضِ کَرْبَلَاءَ- فَقَرَأَ أَلْفَ مَرَّةٍ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ- وَ یَسْتَغْفِرُ أَلْفَ مَرَّةٍ وَ یَحْمَدُ اللَّهَ أَلْفَ مَرَّةٍ ثُمَّ یَقُومُ فَیُصَلِّی أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ یَقْرَأُ فِی کُلِّ رَکْعَةٍ أَلْفَ مَرَّةٍ آیَةَ الْکُرْسِیِّ- وَکَّلَ اللَّهُ بِهِ مَلَکَیْنِ یَحْفَظَانِهِ مِنْ کُلِّ سُوءٍ وَ مِنْ کُلِّ شَیْطَانٍ وَ سُلْطَانٍ (1) وَ یَکْتُبَانِ لَهُ حَسَنَاتِهِ وَ لَا تُکْتَبُ لَهُ سَیِّئَةٌ (2) وَ یَسْتَغْفِرُونَ لَهُ مَا دَامَ مَعَهُ (3).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی الْمِصْبَاحِ نَقْلًا عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
سالم بن عبدالرحمن می گوید: امام صادق (ع) فرمودند: کسی که در شب نیمه شعبان در زمین کربلا بماند و هزار بار بگوید «قل هو الله أحد»، هزار بار استغفار کند و هزار بار خدا را حمد کند، سپس چهار رکعت نماز بخواند و در هر رکعت هزار بار آیه الکرسی را بخواند، خداوند دو فرشته را می فرستد تا او را از هر شر و شیطان و سلطان حفظ کنند، حسناتش را ثبت کنند و هیچ گناهی برای او نوشته نشود، و این فرشتگان تا زمانی که او با آنها باشد، برای او استغفار می کنند.
(5) 53 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع لَیْلَةَ الْقَدْرِ وَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ خُصُوصاً أَوَّلَ لَیْلَةٍ وَ آخِرَ لَیْلَةٍ وَ لَیْلَةَ النِّصْفِ
******
ترجمه:
19628- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ لَیْلَةُ الْقَدْرِ فِیهَا (7) یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ نَادَی مُنَادٍ تِلْکَ اللَّیْلَةَ مِنْ بُطْنَانِ الْعَرْشِ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی قَدْ غَفَرَ لِمَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ صَنْدَلٍ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ مِثْلَهُ (8).
******
ترجمه:
ابو صباح کنانی می گوید: امام صادق (ع) فرمودند: در شب قدر، که در آن هر امر حکیمی تعین می شود، منادی ای از درون عرش ندا می دهد که: "خداوند متعال گناهان کسی را که در این شب به قبر حسین (ع) بیاید، بخشیده است."
ص: 472
19629- 2- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ الْفَضْلِ (2) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ (3) الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ مَاتَ فِی الطَّرِیقِ لَمْ یُعْرَضْ وَ لَمْ یُحَاسَبْ وَ قِیلَ لَهُ (4) ادْخُلِ الْجَنَّةَ آمِناً.
******
ترجمه:
عبید بن فضل می گوید: امام صادق (ع) فرمودند: هر کس در ماه رمضان حسین بن علی (ع) را زیارت کند و در راه فوت کند، او نه مورد بازخواست قرار می گیرد و نه محاسبه می شود و به او گفته می شود: "وارد بهشت شو، در امان هستی."
19630- 3- (5) عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ طَاوُسٍ فِی کِتَابِ الْإِقْبَالِ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ الشَّیْبَانِیِّ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مُقَاتِلٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْفَتْحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقُمِّیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ فَیْضِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع فَقِیلَ لَهُ هَلْ فِی ذَلِکَ وَقْتٌ أَفْضَلُ (6) مِنْ وَقْتٍ فَقَالَ زُورُوهُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ فِی کُلِّ وَقْتٍ وَ فِی کُلِّ حِینٍ فَإِنَّ زِیَارَتَهُ ع خَیْرُ مَوْضُوعٍ فَمَنْ أَکْثَرَ مِنْهَا فَقَدِ اسْتَکْثَرَ مِنَ الْخَیْرِ وَ مَنْ قَلَّلَ قُلِّلَ لَهُ وَ تَحَرَّوْا بِزِیَارَتِکُمُ الْأَوْقَاتَ الشَّرِیفَةَ فَإِنَّ الْأَعْمَالَ الصَّالِحَةَ فِیهَا مُضَاعَفَةٌ وَ هِیَ أَوْقَاتُ مَهْبِطِ الْمَلَائِکَةِ لِزِیَارَتِهِ قَالَ فَسُئِلَ عَنْ زِیَارَتِهِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَقَالَ مَنْ جَاءَهُ ع خَاشِعاً مُحْتَسِباً مُسْتَقِیلًا مُسْتَغْفِراً فَشَهِدَ قَبْرَهُ فِی إِحْدَی ثَلَاثِ لَیَالٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- أَوَّلِ لَیْلَةٍ مِنَ الشَّهْرِ وَ لَیْلَةِ النِّصْفِ وَ آخِرِ لَیْلَةٍ مِنْهُ تَسَاقَطَتْ عَنْهُ ذُنُوبُهُ وَ خَطَایَاهُ الْحَدِیثَ وَ فِیهِ ثَوَابٌ جَزِیلٌ.
******
ترجمه:
علی بن محمد بن فیض بن المختار از پدرش نقل می کند که از امام صادق (ع) درباره زیارت حسین (ع) سوال شد و گفته شد که آیا زمانی برای زیارت او بهتر از دیگر اوقات وجود دارد؟ امام پاسخ دادند: او را در هر زمان و هر موقعیتی زیارت کنید، زیرا زیارت او بهترین عمل است. هر کس بیشتر از آن زیارت کند، خیر بیشتری به دست می آورد و هر کس کمتر از آن را انجام دهد، خیرش کمتر خواهد بود. همچنین، سعی کنید در اوقات شریف زیارت کنید، زیرا در این اوقات اعمال نیکو مضاعف می شود و این ها اوقات نزول فرشتگان برای زیارت او است.
سپس در مورد زیارت او در ماه رمضان پرسیده شد و امام فرمودند: هر کس با خشوع، احتساب، اعتراف به گناه و استغفار در یکی از سه شب از ماه رمضان - اولین شب از ماه، شب نیمه رمضان و آخرین شب از آن - به زیارت قبر او برود، گناهان و خطایایش ریخته می شود و پاداش فراوانی دارد.
ص: 473
19631- 4- (1) قَالَ ابْنُ طَاوُسٍ وَ مِنْ کِتَابِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ لِعَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ النَّهْدِیِّ بِإِسْنَادِنَا إِلَی أَبِی الْمُفَضَّلِ قَالَ وَ نَقَلْتُهُ مِنْ أَصْلِ کِتَابِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ خَلِیلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَهِیکٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ زُرَیْقٍ عَنْ زَیْدٍ أَبِی أُسَامَةَ (2) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی هَذِهِ الْآیَةِ فِیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ (3) قَالَ هِیَ لَیْلَةُ الْقَدْرِ یُقْضَی فِیهَا أَمْرُ السَّنَةِإِلَی أَنْ قَالَ وَ هِیَ فِی الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- فَمَنْ أَدْرَکَهَا أَوْ قَالَ شَهِدَهَا (4) عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- یُصَلِّی عِنْدَهُ رَکْعَتَیْنِ أَوْ مَا تَیَسَّرَ لَهُ وَ سَأَلَ اللَّهَ الْجَنَّةَ وَ اسْتَعَاذَ بِهِ مِنَ النَّارِ- آتَاهُ اللَّهُ مَا سَأَلَ وَ أَعَاذَهُ مِمَّا اسْتَعَاذَ مِنْهُ الْحَدِیثَ وَ فِیهِ ثَوَابٌ عَظِیمٌ.
******
ترجمه:
از زید ابو اسامه نقل شده که امام صادق (ع) فرمودند: در آیه «فیها یفرق کل امر حکیم» (سوره دخان، آیه 4) که به شب قدر اشاره دارد، در این شب، امور سال تعیین می شود. و این شب در دهه آخر ماه رمضان است. هر کس این شب را در کنار قبر حسین (ع) درک کند و دو رکعت نماز بخواند یا به اندازه ای که بتواند، از خداوند بهشت بخواهد و از آتش جهنم پناه ببرد، خداوند آنچه را که خواسته به او عطا می کند و او را از آنچه که از آن پناه برده است، حفظ می کند. در این عمل، پاداش بزرگی است.
19632- 5- (5) قَالَ وَ رَوَیْنَا بِإِسْنَادِنَا إِلَی أَبِی الْمُفَضَّلِ الشَّیْبَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ نَصْرٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی (6) عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع لَیْلَةَ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِینَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ هِیَ اللَّیْلَةُ الَّتِی یُرْجَی أَنْ تَکُونَ لَیْلَةَ الْقَدْرِ- وَ فِیهَا یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ صَافَحَهُ أَرْبَعَةٌ وَ عِشْرُونَ أَلْفَ مَلَکٍ وَ نَبِیٍّ کُلُّهُمْ یَسْتَأْذِنُ اللَّهَ فِی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع فِی تِلْکَ اللَّیْلَةِ.
******
ترجمه:
عبدالعظیم حسنی از امام محمد باقر (ع) نقل می کند که در حدیثی فرمودند: هر کس در شب بیست و سوم رمضان، که امید می رود شب قدر باشد، حسین (ع) را زیارت کند، با بیست و چهار هزار فرشته و پیامبر دست می دهد که همه آنها از خداوند اجازه گرفته اند تا در آن شب حسین (ع) را زیارت کنند.
هَاشِمٍ عَنْ صَنْدَلٍ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ لَیْلَةُ الْقَدْرِ یَفْرُقُ اللَّهُ فِیهَا کُلَّ أَمْرٍ حَکِیمٍ نَادَی مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ السَّابِعَةِ مِنْ بُطْنَانِ الْعَرْشِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لِمَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
ابو صباح کنانی از امام صادق (ع) نقل می کند که در شب قدر، زمانی که خداوند هر امر حکیمی را تعیین می کند، منادی ای از آسمان هفتم از درون عرش ندا می دهد که: "خداوند به کسی که در این شب به قبر حسین (ع) بیاید، آمرزیده است."
(3) 54 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع لَیْلَةَ الْفِطْرِ وَ لَیْلَةَ الْأَضْحَی
******
ترجمه:
19634- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَمَاعَةِ مَشَایِخِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی سَیَّارٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع لَیْلَةً مِنْ ثَلَاثٍ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ قُلْتُ أَیُّ اللَّیَالِی جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ لَیْلَةُ الْفِطْرِ- وَ لَیْلَةُ الْأَضْحَی وَ لَیْلَةُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن الحجاج نقل می کند که امام صادق (ع) فرمودند: هر کس در یکی از سه شب - شب عید فطر، شب عید قربانی، یا شب نیمه شعبان - به زیارت قبر حسین (ع) برود، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می بخشد.
19635- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع لَیْلَةَ
ص: 475
النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ- وَ لَیْلَةَ الْفِطْرِ وَ لَیْلَةَ عَرَفَةَ فِی سَنَةٍ وَاحِدَةٍ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ حَجَّةٍ مَبْرُورَةٍ وَ أَلْفَ عُمْرَةٍ مُتَقَبَّلَةٍ وَ قُضِیَتْ لَهُ أَلْفُ حَاجَةٍ مِنْ حَوَائِجِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.
******
ترجمه:
یونس بن ضبیان نقل می کند که امام صادق (ع) فرمودند: هر کس در یک سال در شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عرفه به زیارت قبر حسین (ع) برود، خداوند برای او هزار حج مقبول و هزار عمره مقبوله می نویسد و هزار حاجت از نیازهای دنیوی و آخرتی او برآورده می شود.
(1) 55 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع لَیْلَةَ عَاشُورَاءَ وَ یَوْمَ عَاشُورَاءَ
******
ترجمه:
19636- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَوْمَ عَاشُورَاءَ- عَارِفاً بِحَقِّهِ کَانَ کَمَنْ زَارَ اللَّهَ تَعَالَی فِی عَرْشِهِ.
******
ترجمه:
زید شحام از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمودند: هر کس در روز عاشورا با شناخت حق حسین (ع) به زیارت قبر او برود، مانند کسی است که خداوند را بر عرشش زیارت کرده باشد.
19637- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ (4) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع فِی یَوْمِ عَاشُورَاءَ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ.
وَ فِی الْمِصْبَاحِ عَنْ حَرِیزٍ مِثْلَهُ (5) وَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
حریزازامام صادق (ع) نقل می کند که فرمودند: هر کس در روز عاشورا به زیارت حسین (ع) برود، بهشت بر او واجب می شود.
ص: 476
19638- 3- (1) وَ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ بَاتَ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع لَیْلَةَ عَاشُورَاءَ- لَقِیَ اللَّهَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مُلَطَّخاً بِدَمِهِ کَأَنَّمَا قُتِلَ مَعَهُ فِی عَرْصَةِ کَرْبَلَاءَ.
******
ترجمه:
جابر جعفی از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمودند: هر کس شب عاشورا را در کنار قبر حسین (ع) بگذراند، روز قیامت خداوند او را با خون حسین (ع) ملاقات می کند، گویی که با او در عرصه کربلا کشته شده است.
19639- 4- (2) قَالَ وَ قَالَ ع مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع یَوْمَ عَاشُورَاءَ وَ بَاتَ عِنْدَهُ کَانَ کَمَنِ اسْتُشْهِدَ بَیْنَ یَدَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی مَسَارِّ الشِّیعَةِ مُرْسَلًا (3)
وَ کَذَا الْأَوَّلُ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمودند: هر کس در روز عاشورا به زیارت حسین (ع) برود و شب را در کنار او بگذراند، مانند کسی است که در کنار او در کربلا شهید شده است.
19640- 5- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع فِی یَوْمِ عَاشُورَاءَ مِنَ الْمُحَرَّمِ- حَتَّی یَظَلَّ عِنْدَهُ بَاکِیاً لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ یَلْقَاهُ بِثَوَابِ أَلْفَیْ حَجَّةٍ وَ أَلْفَیْ عُمْرَةٍ وَ أَلْفَیْ غَزْوَةٍ وَ ثَوَابُ کُلِّ حَجَّةٍ وَ عُمْرَةٍ وَ غَزْوَةٍ کَثَوَابِ مَنْ حَجَّ وَ اعْتَمَرَ وَ غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
صالح بن عقبه از پدرش نقل می کند که از امام باقر (ع) شنیده است: هر کس در روز عاشورا به زیارت حسین (ع) برود و تا شب را در آنجا با اشک و گریه بگذراند، روز قیامت خداوند او را با ثواب دو هزار حج، دو هزار عمره و دو هزار جهاد ملاقات می کند. و ثواب هر حج، عمره و جهادی معادل ثواب کسی است که با رسول خدا (ص) حج کرده، عمره کرده و جهاد کرده باشد.
19641- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْمُفِیدُ فِی مَسَارِّ الشِّیعَةِ قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع فِی یَوْمِ عَاشُورَاءَ- غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
******
ترجمه:
محمد بن محمد بن النعمان مفید در "مسار الشيعة" نقل می کند: روایت شده است که هر کس در روز عاشورا به زیارت حسین (ع) برود، خداوند تمام گناهان گذشته و آینده او را می بخشد.
19642- 7- (6) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ مَنْ أَرَادَ أَنْ یَقْضِیَ حَقَّ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ حَقَّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ حَقَّ فَاطِمَةَ ع- فَلْیَزُرِ الْحُسَیْنَ ع یَوْمَ عَاشُورَاءَ.
******
ترجمه:
روایت شده است که هر کس بخواهد حق پیامبر خدا (ص)، حق امیرالمؤمنین (ع)، و حق فاطمه الزهرا (ع) را ادا کند، باید در روز عاشورا به زیارت حسین (ع) برود.
ص: 477
(1) 56 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع یَوْمَ الْأَرْبَعِینَ مِنْ مَقْتَلِهِ وَ هُوَ یَوْمُ الْعِشْرِینَ مِنْ صَفَرٍ
******
ترجمه:
19643- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ رُوِیَ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیِّ ع أَنَّهُ قَالَ: عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ صَلَاةُ الْخَمْسِینَ وَ زِیَارَةُ الْأَرْبَعِینَ وَ التَّخَتُّمُ فِی الْیَمِینِ وَ تَعْفِیرُ الْجَبِینِ وَ الْجَهْرُ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ.
******
ترجمه:
روایتی از امام حسن عسکری (ع) است که در آن آمده است: علامت های مؤمن پنج چیز است:
نمازهای پنج گانه
زیارت اربعین
تختیم در دست راست
سجده بر خاک
بلند خواندن بسم الله الرحمن الرحیم
19644- 2- (3) وَ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنِ التَّلَّعُکْبَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَعْمَرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعَدَةَ وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ: قَالَ لِی مَوْلَایَ الصَّادِقُ ع فِی زِیَارَةِ الْأَرْبَعِینَ- تَزُورُ (4) ارْتِفَاعَ النَّهَارِ وَ تَقُولُ السَّلَامُ عَلَی وَلِیِّ اللَّهِ وَ حَبِیبِهِ وَ ذَکَرَ الزِّیَارَةَ إِلَی أَنْ قَالَ وَ تُصَلِّی رَکْعَتَیْنِ وَ تَدْعُو بِمَا أَحْبَبْتَ وَ تَنْصَرِفُ.
وَ فِی الْمِصْبَاحِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ (5) وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ مُرْسَلًا أَیْضاً.
******
ترجمه:
این روایت به زیارت اربعین اشاره دارد و بیان می کند که در این زیارت، باید در روز اربعین به زیارت امام حسین (ع) بروید و سلام بدهید: «السلام علی ولیِّ اللَّه و حبیبه»، و پس از آن دو رکعت نماز بخوانید و دعا کنید. این عمل در زمان خاصی از روز انجام می شود که به «ارتفاع النهار» یعنی زمانی که خورشید در بالاترین نقطه خود است، توصیه شده است.
ص- وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی وَرَدَ فِیهِ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ- إِلَی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع وَ هُوَ (1) أَوَّلُ مَنْ زَارَهُ مِنَ النَّاسِ.
وَ رَوَی ذَلِکَ الْمُفِیدُ فِی مَسَارِّ الشِّیعَةِ أَیْضاً مُرْسَلًا (2).
******
ترجمه:
این روایت به روز بیستم از ماه صفر اشاره دارد که به عنوان روز بازگشت اهل بیت امام حسین (ع) از شام به مدینه شناخته می شود. همچنین، در این روز، جابر بن عبدالله انصاری به زیارت قبر امام حسین (ع) رفت و به عنوان اولین کسی که پس از واقعه عاشورا به زیارت ایشان آمده است، شناخته می شود.
(3) 57 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع کُلَّ لَیْلَةِ جُمُعَةٍ وَ کُلَّ یَوْمِ جُمُعَةٍ
******
ترجمه:
19646- 1- (4) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ (5) عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ صَنْدَلٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی کُلِّ جُمُعَةٍ- غَفَرَ اللَّهُ لَهُ الْبَتَّةَ وَ لَمْ یَخْرُجْ مِنَ الدُّنْیَا وَ فِی نَفْسِهِ حَسْرَةٌ مِنْهَا وَ کَانَ مَسْکَنُهُ (6) مَعَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- قَالَ یَا دَاوُدُ مَنْ لَا یَسُرُّهُ أَنْ یَکُونَ فِی الْجَنَّةِ- جَارَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ (7) قُلْتُ مَنْ لَا أَفْلَحَ.
******
ترجمه:
از داود بن یزید نقل شده است که از امام صادق (ع) شنیدم که فرمودند: هر کسی که قبر حسین (ع) را در هر جمعه زیارت کند، خداوند او را کاملاً می آمرزد و او از دنیا نمی رود که در دلش حسرتی از دنیا باشد و مسکن او با حسین بن علی (ع) خواهد بود. گفتم: کسی که خوشحال نباشد که در بهشت، همسایه حسین بن علی (ع) باشد، کیست؟
19647- 2- (8) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ أَخِیهِ وَ جَمَاعَةِ مَشَایِخِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْیَمَانِیِّ عَنْ مَنِیعِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ یُونُسَ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو
ص: 479
عَبْدِ اللَّهِ ع (1) هَلْ لَکَ فِی قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع قُلْتُ وَ تَزُورُهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ وَ کَیْفَ لَا أَزُورُهُ وَ اللَّهُ یَزُورُهُ کُلَّ لَیْلَةِ جُمُعَةٍ- یَهْبِطُ مَعَ الْمَلَائِکَةِ إِلَیْهِ وَ الْأَنْبِیَاءُ وَ الْأَوْصِیَاءُ وَ مُحَمَّدٌ أَفْضَلُ الْأَنْبِیَاءِ (2) قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَنَزُورُهُ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ (3) نُدْرِکُ زِیَارَةَ الرَّبِّ قَالَ نَعَمْ یَا صَفْوَانُ الْزَمْ ذَلِکَ یُکْتَبْ لَکَ زِیَارَةُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- وَ ذَلِکَ تَفْضِیلٌ وَ ذَلِکَ تَفْضِیلٌ.
أَقُولُ: الْمُرَادُ أَنَّ زِیَارَةَ الرَّبِّ لَهُ مَجَازٌ بِمَعْنَی زِیَادَةِ التَّفْضِیلِ لَهُ وَ هُوَ وَاضِحٌ (4).
******
ترجمه:
صَفْوَانَ الْجَمَّالِ : حضرت صادق به من فرمودند :
«آیا برای تو در مورد قبر حسین (علیه السلام) چیزی وجود دارد؟» گفتم: «آیا شما زیارتشان می کنی ؟ ای کاش فدای تو شوم؟» فرمود: «چگونه زیارت نکنم، در حالی که خداوند هر شب جمعه به زیارت او می آید، با فرشتگان و پیامبران و اوصیاء، و محمد (ص) که از همه پیامبران برتر است.» گفتم: «ای کاش فدای تو شوم، اگر ما هر جمعه به زیارت او برویم، آیا از زیارت خداوند بهره مند خواهیم شد؟» فرمود: «آری، ای صفوان، پایبند به این کار باش، که زیارت قبر حسین (علیه السلام) برای تو نوشته می شود و این خود فضیلت و برتری است.»
توضیح: منظور از «زیارت رب» در اینجا مجازاً به معنی «افزایش فضیلت» است و این مفهوم به وضوح قابل فهم است.
(5) 58 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَثْرَةِ الْإِنْفَاقِ فِی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ وَ سَائِرِ الْأَئِمَّةِ ع
******
ترجمه:
19648- 1- (6) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مُعَاذٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَتَی قَبْرَ أَبِی (7) فَقَدْ وَصَلَ رَسُولَ اللَّهِ ص- وَ وَصَلَنَا وَ حَرُمَتْ غِیبَتُهُ وَ حَرُمَ لَحْمُهُ عَلَی النَّارِ- وَ أَعْطَاهُ
ص: 480
اللَّهُ بِکُلِّ دِرْهَمٍ أَنْفَقَهُ عَشَرَةَ آلَافِ مَدِینَةٍ لَهُ فِی کِتَابٍ مَحْفُوظٍ وَ کَانَ اللَّهُ لَهُ مِنْ وَرَاءِ حَوَائِجِهِ وَ حَفِظَ لَهُ کُلَّ مَا خَلَّفَ (1) وَ لَمْ یَسْأَلِ اللَّهَ شَیْئاً إِلَّا أَعْطَاهُ وَ أَجَابَهُ فِیهِ إِمَّا أَنْ یُعَجِّلَهُ وَ إِمَّا أَنْ یُؤَخِّرَهُ لَهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : هر کس به زیارت قبر پدرم برود، به پیامبر (صلى الله عليه وآله) وصل شده وبه ما نیز وصل شده . غیبت او بر او حرام می شود و گوشت او بر آتش جهنم حرام خواهد بود. و خداوند به ازای هر درهمی که خرج کرده، ده هزار مدینه به او می دهد که در کتابی محفوظ ثبت شده است. و خداوند نیازهای او را به خوبی برآورده می کند و هر چیزی که به جا گذاشته، حفظ می کند. هیچ چیزی از خداوند درخواست نکند، مگر اینکه به او داده می شود و او را در آن برآورده می سازد، چه به سرعت یا به تأخیر.
19649- 2- (2) بِالْإِسْنَادِ عَنِ الْأَصَمِّ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا تَقُولُ فِیمَنْ تَرَکَ زِیَارَتَهُ یَعْنِی الْحُسَیْنَ ع- وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی ذَلِکَ قَالَ أَقُولُ: إِنَّهُ قَدْ عَقَّ رَسُولَ اللَّهِ ص- وَ عَقَّنَا وَ اسْتَخَفَّ بِأَمْرٍ هُوَ لَهُ وَ مَنْ زَارَهُ کَانَ اللَّهُ لَهُ مِنْ وَرَاءِ حَوَائِجِهِ وَ کُفِیَ مَا أَهَمَّهُ مِنْ أَمْرِ دُنْیَاهُ وَ إِنَّهُ لَیَجْلِبُ الرِّزْقَ عَلَی الْعَبْدِ وَ یُخْلِفُ عَلَیْهِ مَا أَنْفَقَ وَ یَغْفِرُ لَهُ ذُنُوبَ خَمْسِینَ سَنَةً وَ یَرْجِعُ إِلَی أَهْلِهِ وَ مَا عَلَیْهِ وِزْرٌ وَ لَا خَطِیئَةٌ إِلَّا وَ قَدْ مُحِیَتْ مِنْ صَحِیفَتِهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ یَجْعَلُ لَهُ بِکُلِّ دِرْهَمٍ أَنْفَقَهُ عَشَرَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ ذَخَرَ ذَلِکَ لَهُ فَإِذَا حُشِرَ قِیلَ لَهُ لَکَ (3) عَشَرَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ إِنَّ اللَّهَ نَظَرَ لَکَ وَ ذَخَرَهَا لَکَ عِنْدَهُ.
******
ترجمه:
حلبی از امام صادق (ع) در حدیثی طولانی نقل می کند که گفتم: چه می فرمایید درباره کسی که زیارت او [یعنی حسین (ع)] را ترک کند در حالی که توانایی آن را دارد؟ فرمود: می گویم او رسول خدا (ص) و ما را نافرمانی کرده و به امری که متعلق به اوست بی اعتنایی نموده است. و کسی که او را زیارت کند، خداوند در پی گیری نیازهایش به او کمک می کند و از آنچه که او را در امور دنیایش مشغول کرده، کفایت می شود. و به راستی که این [زیارت] روزی را برای بنده جلب می کند و آنچه خرج کرده به او باز می گردد، و پنجاه سال از گناهانش آمرزیده می شود، و به سوی خانواده اش بازمی گردد در حالی که هیچ گناه و خطایی بر او نیست مگر آنکه از نامه اعمالش محو شده است. و [امام] فرمود: برای او در مقابل هر درهمی که خرج کرده، ده هزار درهم قرار داده می شود و آن [پاداش] برایش ذخیره می شود، پس هنگامی که محشور می شود به او گفته می شود: تو ده هزار درهم داری، و به درستی که خداوند برای تو نظر کرده و آن را نزد خودش ذخیره کرده است.
19650- 3- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَجُلًا قَالَ لَهُ هَلْ یُزَارُ وَالِدُکَ قَالَ نَعَمْ وَ یُصَلَّی عِنْدَهُ وَ یُصَلَّی خَلْفَهُ وَ لَا یُتَقَدَّمُ عَلَیْهِ قَالَ فَمَا لِلْمُنْفِقِ فِی خُرُوجِهِ إِلَیْهِ وَ الْمُنْفِقِ عِنْدَهُ قَالَ الدِّرْهَمُ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ.
******
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل می کند که در حدیثی مردی به امام گفت: آیا پدر شما (امام باقر) زیارت می شود؟ فرمود: بله، و نزد او نماز خوانده می شود و پشت سر او نماز خوانده می شود و نباید بر او (در نماز) تقدم کرد. سپس مرد پرسید: پاداش کسی که در راه زیارت او هزینه می کند و کسی که نزد او (برای هزینه کردن) می ماند چیست؟ امام فرمود: هر درهم برابر با هزار درهم است.
19651- 4- (5) وَ عَنِ الْأَصَمِّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 481
إِنَّ أَبَاکَ کَانَ یَقُولُ فِی الْحَجِّ یُحْسَبُ لَهُ بِکُلِّ دِرْهَمٍ أَنْفَقَهُ أَلْفٌ (1) فَمَا لِمَنْ یُنْفِقُ فِی الْمَسِیرِ إِلَی أَبِیکَ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ یَا ابْنَ سِنَانٍ یُحْسَبُ لَهُ بِالدِّرْهَمِ أَلْفٌ وَ أَلْفٌ حَتَّی عَدَّ عَشَرَةً وَ یُرْفَعُ لَهُ مِنَ الدَّرَجَاتِ مِثْلُهَا وَ رِضَا اللَّهِ خَیْرٌ لَهُ وَ دُعَاءُ مُحَمَّدٍ وَ دُعَاءُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّةِ ع خَیْرٌ لَهُ.
******
ترجمه:
ابن سنان گفت: به امام صادق (ع) گفتم: پدرتان می فرمود که در حج برای هر درهمی که خرج کند، هزار برابر حساب می شود. پس کسی که در مسیر زیارت پدرت حسین (ع) هزینه کند چه پاداشی دارد؟ امام فرمود: ای ابن سنان! برای او به هر درهم، هزار برابر و هزار برابر تا این که ده بار (هزار برابر) حساب می شود و به همان اندازه از درجات برای او بالا برده می شود، و رضای خدا برای او بهتر است، و دعای محمد و دعای امیرالمؤمنین و امامان (ع) برای او بهتر است.
19652- 5- (2) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (3) عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ یَحْیَی وَ کَانَ فِی خِدْمَةِ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع عَنْ عَلِیٍّ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ فَمَا لِمَنْ صَلَّی عِنْدَهُ (4) رَکْعَتَیْنِ قَالَ لَمْ یَسْأَلِ اللَّهَ شَیْئاً إِلَّا أَعْطَاهُ قُلْتُ فَمَا لِمَنِ اغْتَسَلَ مِنْ مَاءِ الْفُرَاتِ وَ هُوَ یُرِیدُهُ قَالَ تَسَاقَطَتْ عَنْهُ خَطَایَاهُ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ قُلْتُ فَمَا لِمَنْ جَهَّزَ إِلَیْهِ وَ لَمْ یَخْرُجْ لِعِلَّةٍ قَالَ یُعْطِیهِ اللَّهُ بِکُلِّ دِرْهَمٍ أَنْفَقَهُ مِثْلَ أُحُدٍ مِنَ الْحَسَنَاتِ وَ یُخْلِفُ عَلَیْهِ أَضْعَافَ مَا أَنْفَقَ وَ یَصْرِفُ عَنْهُ مِنَ الْبَلَاءِ مَا قَدْ نَزَلَ فَیُدْفَعُ فَیُحْفَظُ فِی مَالِهِ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ بِطُولِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
علی از صفوان جمال از امام صادق (ع) نقل می کند که در حدیثی فرمود: به ایشان گفتم: پاداش کسی که نزد او (یعنی امام حسین (ع)) دو رکعت نماز بخواند چیست؟ فرمود: هیچ چیز از خدا درخواست نمی کند مگر این که به او عطا می شود. گفتم: پاداش کسی که با آب فرات غسل کند در حالی که قصد زیارت او را دارد چیست؟ فرمود: گناهانش مانند روزی که مادرش او را زاده از او فرو می ریزد. گفتم: پاداش کسی که تجهیزات فراهم کرده ولی به علت بیماری نتواند به زیارت برود چیست؟ فرمود: خداوند به ازای هر درهمی که خرج کرده، مثل کوه اُحُد به او حسنات عطا می کند و چندین برابر آنچه که خرج کرده را به او بازمی گرداند، و بلایی را که نازل شده از او دور می سازد و در مالش حفظ می شود. و حدیث را به تفصیل ادامه داد.
ص: 482
(1) 59 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْغُسْلِ لِزِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع مِنْ مَاءِ الْفُرَاتِ وَ غَیْرِهِ
******
ترجمه:
19653- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ نُعَیْمِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ یُوسُفَ الْکُنَاسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَتَیْتَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فَأْتِ الْفُرَاتَ- وَ اغْتَسِلْ بِحِیَالِ قَبْرِهِ وَ تَوَجَّهْ إِلَیْهِ وَ عَلَیْکَ السَّکِینَةَ وَ الْوَقَارَ حَتَّی تَدْخُلَ الْقَبْرَ مِنَ الْجَانِبِ الشَّرْقِیِّ وَ قُلْ وَ ذَکَرَ زِیَارَةً طَوِیلَةً.
******
ترجمه:
یوسف کنانی از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هنگامی که به سوی قبر حسین (ع) رفتی، به فرات برو و در برابر قبر او غسل کن، و به سوی او متوجه شو، و بر تو لازم است که با آرامش و وقار باشی تا این که از جانب شرقی وارد قبر شوی. و سپس بگو... و زیارت طولانی را ذکر کرد.
19654- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: إِذَا أَتَیْتَ الْفُرَاتَ فَاغْتَسِلْ وَ الْبَسْ ثَوْبَیْکَ الطَّاهِرَیْنِ ثُمَّ ائْتِ الْقَبْرَ وَ قُلْ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- وَ قَدْ تَمَّتْ زِیَارَتُکَ هَذَا (4) فِی حَالِ التَّقِیَّةِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (5) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بَقَّاحٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ نَحْوَهُ (6).
******
ترجمه:
یونس بن ظبیان از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هنگامی که به فرات رسیدی، غسل کن و دو لباس پاک خود را بپوش، سپس به سوی قبر (امام حسین (ع)) برو و بگو: «درود خدا بر تو باد، ای اباعبدالله»، «درود خدا بر تو باد، ای اباعبدالله»، و زیارت تو با این (عبارات) در زمان تقیه به پایان می رسد.
ص: 483
19655- 3- (1) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَبَشِیِّ بْنِ قُونِیٍّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرَّوَّاسِیِّ (2) عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَتَاهُ یَعْنِی الْحُسَیْنَ ع فَتَوَضَّأَ وَ اغْتَسَلَ مِنَ الْفُرَاتِ- لَمْ یَرْفَعْ قَدَماً وَ لَمْ یَضَعْ قَدَماً إِلَّا کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِذَلِکَ حَجَّةً وَ عُمْرَةً.
******
ترجمه:
بشیر دهّان از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هر کس نزد او (یعنی حسین (ع)) برود و وضو بگیرد و با آب فرات غسل کند، هیچ قدمی برنمی دارد و نمی گذارد مگر این که خداوند برای او به ازای هر قدم یک حج و یک عمره می نویسد.
19656- 4- (3) وَ عَنْهُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ (4) عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ نَهِیکٍ (5) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فِرَاسٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الطَّحَّانِ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ رِفَاعَةَ النَّخَّاسِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ أَخْبَرَنِی أَبِی أَنَّ مَنْ خَرَجَ إِلَی قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- عَارِفاً بِحَقِّهِ غَیْرَ مُسْتَکْبِرٍ وَ بَلَغَ الْفُرَاتَ وَ وَقَعَ فِی الْمَاءِ وَ خَرَجَ مِنَ الْمَاءِ کَانَ مِثْلَ الَّذِی یَخْرُجُ مِنَ الذُّنُوبِ وَ إِذَا مَشَی إِلَی الْحُسَیْنِ ع فَرَفَعَ قَدَماً وَ وَضَعَ أُخْرَی کَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ وَ مَحَا عَنْهُ عَشْرَ سَیِّئَاتٍ.
******
ترجمه:
رفاعه نخاس از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: پدرم به من خبر داد که هر کس به سوی قبر حسین (ع) برود، در حالی که به حق او آگاه باشد و تکبر نداشته باشد، و به فرات برسد و وارد آب شود و از آب خارج شود، مانند کسی است که از گناهان بیرون می آید. و هنگامی که به سوی حسین (ع) حرکت کند، هر قدمی که بردارد، خداوند برای او ده حسنه می نویسد و ده گناه از او پاک می کند.
19657- 5- (6) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ حَسَنِ بْنِ حُسَیْنٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ ع قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِکَةً مُوَکَّلِینَ بِقَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَإِذَا هَمَّ الرَّجُلُ بِزِیَارَتِهِ فَاغْتَسَلَ نَادَاهُ مُحَمَّدٌ ص- یَا وَفْدَ اللَّهِ أَبْشِرُوا بِمُرَافَقَتِی فِی الْجَنَّةِ-
ص: 484
وَ نَادَاهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَا ضَامِنٌ لِقَضَاءِ حَوَائِجِکُمْ وَ دَفْعَةِ (1) الْبَلَاءِ عَنْکُمْ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ ثُمَّ اکْتَنَفَهُمُ النَّبِیُّ ص وَ عَلِیٌّ ع- عَنْ أَیْمَانِهِمْ وَ عَنْ شَمَائِلِهِمْ حَتَّی یَنْصَرِفُوا إِلَی أَهَالِیهِمْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ نَحْوَهُ (2).
******
ترجمه:
حارث بن مغیره از امام جعفر صادق (ع) نقل می کند که فرمود: به درستی که خداوند فرشتگانی دارد که به قبر حسین (ع) گماشته شده اند. پس هرگاه مردی قصد زیارت او کند و غسل کند، محمد (ص) او را ندا می دهد: «ای زائران خدا، بشارت دهید که در بهشت با من همراه خواهید بود.» و امیرالمؤمنین (ع) او را ندا می دهد: «من ضمانت می کنم که نیازهای شما برآورده شود و بلایا از شما در دنیا و آخرت دور شود.» سپس پیامبر (ص) و علی (ع) از طرف راست و چپ آنان را در بر می گیرند تا به سوی خانواده هایشان بازگردند.
19658- 6- (3) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ حُرَیْثٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحَسَنِ الْأُشْنَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی بْنِ إِسْحَاقَ التَّمِیمِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ قُتَیْبَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الزَّائِرِ لِقَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَقَالَ مَنِ اغْتَسَلَ فِی الْفُرَاتِ ثُمَّ مَشَی إِلَی قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- کَانَ لَهُ بِکُلِّ قَدَمٍ یَرْفَعُهَا وَ یَضَعُهَا حَجَّةٌ مُتَقَبَّلَةٌ بِمَنَاسِکِهَا.
******
ترجمه:
حسین بن سعید از امام جعفر صادق (ع) نقل می کند که از ایشان درباره زائر قبر حسین (ع) پرسیده شد. امام فرمود: هر کس در فرات غسل کند و سپس به سوی قبر حسین (ع) حرکت کند، برای هر قدمی که برمی دارد و می گذارد، یک حج پذیرفته شده با تمام مناسکش به او داده می شود.
19659- 7- (4) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ جَمَاعَةِ مَشَایِخِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْیَمَانِیِّ عَنْ مَنِیعِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ یُونُسَ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اغْتَسَلَ مِنْ مَاءِ الْفُرَاتِ (5) وَ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع- کَانَ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ صِفْراً مِنَ الذُّنُوبِ وَ لَوِ اقْتَرَفَهَا کَبَائِرَ وَ کَانُوا یُحِبُّونَ إِذَا زَارَ الرَّجُلُ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع اغْتَسَلَ فَإِذَا وَدَّعَ لَمْ یَغْتَسِلْ وَ مَسَحَ یَدَهُ عَلَی وَجْهِهِ إِذَا وَدَّعَ.
******
ترجمه:
صفوان جمال از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هر کس از آب فرات غسل کند و به زیارت قبر حسین (ع) برود، مانند روزی است که مادرش او را زاده و از گناهان پاک است، حتی اگر گناهان او از گناهان بزرگ باشد. و آنها دوست داشتند که وقتی مردی قبر حسین (ع) را زیارت کرد، غسل کند و هنگامی که وداع کرد، غسل نکند و دستش را بر روی صورتش بکشد.
ص: 485
19660- 8- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (2) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ بَشِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: یَا بَشِیرُ إِنَّ الرَّجُلَ مِنْکُمْ لَیَغْتَسِلُ فِی الْفُرَاتِ- (3) ثُمَّ یَأْتِی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع عَارِفاً بِحَقِّهِ فَیُعْطِیهِ اللَّهُ بِکُلِّ قَدَمٍ یَرْفَعُهَا أَوْ یَضَعُهَا مِائَةَ حَجَّةٍ مَقْبُولَةٍ (4) وَ مِائَةَ عُمْرَةٍ مَبْرُورَةٍ وَ مِائَةَ غَزْوَةٍ مَعَ نَبِیٍّ مُرْسَلٍ أَوْ إِمَامٍ عَادِلٍ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
بشیر از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: ای بشیر، مردی از شما که در فرات غسل کند و سپس به سوی قبر حسین (ع) برود و به حق او آگاه باشد، خداوند به ازای هر قدمی که برمی دارد یا می گذارد، به او صد حج پذیرفته، صد عمره مقبول، و صد غزوه با پیامبر مرسل یا امام عادلی عطا می کند.
19661- 9- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْأَصَمِّ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَجُلًا قَالَ لَهُ هَلْ یُزَارُ وَالِدُکَ فَقَالَ نَعَمْ فَقَالَ مَا لِمَنِ اغْتَسَلَ فِی الْفُرَاتِ ثُمَّ أَتَاهُ قَالَ إِذَا اغْتَسَلَ مِنْ مَاءِ الْفُرَاتِ وَ هُوَ یُرِیدُهُ تَسَاقَطَتْ عَنْهُ خَطَایَاهُ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ.
******
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل می کند که مردی از ایشان پرسید: آیا پدر شما (امام باقر (ع)) زیارت می شود؟ فرمود: بله. سپس پرسید: پاداش کسی که در فرات غسل کند و سپس به دیدار او بیاید چیست؟ امام فرمود: هنگامی که کسی از آب فرات غسل کند و قصد زیارت او را داشته باشد، گناهانش مانند روزی که مادرش او را زاده است، از او فرو می ریزد.
19662- 10- (6) وَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُوسَی التَّلَّعُکْبَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مَابُنْدَارَ (7) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْمُعَافَی (8) عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ ع قَالَ: مَنْ خَرَجَ مِنْ بَیْتِهِ یُرِیدُ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- فَصَارَ إِلَی الْفُرَاتِ فَاغْتَسَلَ
ص: 486
مِنْهُ کَتَبَهُ اللَّهُ مِنَ الْمُفْلِحِینَ فَإِذَا سَلَّمَ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کُتِبَ مِنَ الْفَائِزِینَ فَإِذَا فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ أَتَاهُ مَلَکٌ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَکَ أَمَّا ذُنُوبُکَ فَقَدْ غُفِرَتْ لَکَ فَاسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (1) وَ فِی الْأَغْسَالِ الْمَسْنُونَةِ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
علی بن جعفر همانی از علی بن محمد عسکری (ع) نقل می کند که فرمود: هر کس از خانه خود به قصد زیارت حسین بن علی (ع) بیرون برود و به فرات برسد و از آن غسل کند، خداوند او را از موفقین می نویسد. هنگامی که بر امام حسین(ع) سلام کند، او را از کامیابان می نویسد. و هنگامی که از نماز خود فارغ شود، فرشته ای نزد او می آید و می گوید: «پیامبر خدا (ص) به تو سلام می رساند و می گوید: گناهانت آمرزیده شده است، پس از این به انجام کارهای نیک ادامه بده.»
(4) 60 بَابُ عَدَمِ وُجُوبِ غُسْلِ الزِّیَارَةِ وَ حُکْمِ مَنْ أَحْدَثَ بَعْدَهُ
******
ترجمه:
19663- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع هَلْ لَهَا غُسْلٌ قَالَ لَا.
******
ترجمه:
عیسی بن القاسم از امام صادق (ع) نقل می کند که از ایشان درباره زیارت قبر حسین (ع) پرسیدم که آیا برای آن غسل وجود دارد؟ فرمود: خیر.
19664- 2- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ سَلَامَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی الْیَسَعِ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ
ص: 487
أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا أَسْمَعُ عَنِ الْغُسْلِ إِذَا أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع قَالَ لَا.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ وَ غَیْرُهُ (1) عَلَی نَفْیِ الْوُجُوبِ لِمَا مَرَّ (2).
******
ترجمه:
ابی الیسع نقل می کند که مردی از امام صادق (ع) در حالی که من گوش می دادم پرسید: آیا برای زیارت قبر حسین (ع) غسل وجود دارد؟ فرمود: خیر.
می گویم :
مرحوم شیخ و دیگران به عدم وجوب آن حمل کرده اند بخاطر آنچه که در گذشته آمده است.
19665- 3- (3) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ أَخِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَتَّوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع- عَلَیْهِ غُسْلٌ فَقَالَ لَا.
وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
عیسی بن القاسم از امام صادق (ع) نقل می کند که از ایشان درباره زیارت قبر حسین (ع) پرسیدم که آیا برای آن غسل وجود دارد؟ فرمود: خیر.
19666- 4- (6) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُوسَی عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی الْیَسَعِ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا أَسْمَعُ عَنِ الْغُسْلِ إِذَا أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع قَالَ لَا.
وَ عَنْ مَشَایِخِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ وَ غَیْرِهِ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ مِثْلَهُ (7)
ص: 488
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
ابی الیسع نقل می کند که مردی از امام صادق (ع) در حالی که من گوش می دادم پرسید: آیا برای زیارت قبر حسین (ع) غسل وجود دارد؟ فرمود: خیر.
19667- 5- (2) وَ عَنْ مَشَایِخِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی زَاهِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنِ الْعِیصِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع- عَلَیْهِ غُسْلٌ قَالَ لَا.
******
ترجمه:
عیسی بن القاسم از امام صادق (ع) نقل می کند که از ایشان درباره زیارت قبر حسین (ع) پرسیدم که آیا برای آن غسل وجود دارد؟ فرمود: خیر.
19668- 6- (3) وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْعَلَوِیِّ عَنِ ابْنِ نَهِیکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَبِی حَنِیفَةَ السَّابِقِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: إِذَا کُنْتَ مِنْهُ قَرِیباً یَعْنِی الْحُسَیْنَ ع- فَإِنْ أَصَبْتَ غُسْلًا فَاغْتَسِلْ وَ إِلَّا فَتَوَضَّأْ ثُمَّ ائْتِهِ.
******
ترجمه:
یونس بن عمار از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هنگامی که به قبر حسین (ع) نزدیک شدی، اگر توانستی غسل کنی، غسل کن؛ و اگر نتوانستی، وضو بگیر و سپس به زیارت او برو.
19669- 7- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ (5) قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْغُسْلِ إِذَا أَتَیْتُ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع قَالَ لَیْسَ عَلَیْکَ غُسْلٌ.
******
ترجمه:
ابن ریاب می گوید: از امام صادق (ع) درباره غسل هنگام زیارت قبر حسین (ع) پرسیدم. فرمود: بر تو غسل واجب نیست.
19670- 8- (6) وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زِبْرِقَانَ الطَّبْرِسِیِّ بِإِسْنَادِهِ یَرْفَعُهُ إِلَی الصَّادِقِ ع قَالَ: قُلْتُ رُبَّمَا أَتَیْنَا قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع- فَیَصْعُبُ عَلَیْنَا الْغُسْلُ لِلزِّیَارَةِ مِنَ الْبَرْدِ أَوْ غَیْرِهِ فَقَالَ مَنِ اغْتَسَلَ فِی الْفُرَاتِ وَ زَارَ الْحُسَیْنَ ع- کُتِبَ لَهُ مِنَ الْفَضْلِ مَا لَا یُحْصَی فَمَتَی مَا رَجَعَ إِلَی
ص: 489
الْمَوْضِعِ الَّذِی اغْتَسَلَ فِیهِ تَوَضَّأَ وَ زَارَ الْحُسَیْنَ ع کُتِبَ لَهُ ذَلِکَ الثَّوَابُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ مَنْ أَحْدَثَ بَعْدَ غُسْلِ الزِّیَارَةِ أَوْ نَامَ فِی أَحَادِیثِ زِیَارَةِ الْبَیْتِ (1).
******
ترجمه:
حسن بن زبرقان طبرسی با سند خود که به امام صادق (ع) می رسد، نقل کرده است که گفت: به ایشان عرض کردم: گاهی به زیارت قبر حسین (ع) می آییم و انجام غسل زیارت به دلیل سرما یا شرایط دیگر بر ما دشوار می شود. امام (ع) فرمود: هرکس در فرات غسل کند و سپس حسین (ع) را زیارت کند، برای او از فضیلت ها چیزهایی نوشته می شود که قابل شمارش نیست. پس هرگاه به همان مکانی که (قبلا)در آن غسل کرده بازگردد، وضو بگیرد و حسین (ع) را زیارت کند، همان پاداش برای او نوشته می شود.
19671- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَبِی بَشِیرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْقُمِّیِّ عَنْ أَبِی مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الزَّعْفَرَانِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ فِی غُسْلِ الزِّیَارَةِ إِذَا فَرَغَ مِنَ الْغُسْلِ اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لِی نُوراً وَ طَهُوراً وَ حِرْزاً وَ کَافِیاً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ سُقْمٍ وَ مِنْ کُلِّ آفَةٍ وَ عَاهَةٍ وَ طَهِّرْ بِهِ قَلْبِی وَ جَوَارِحِی وَ عِظَامِی وَ لَحْمِی وَ دَمِی وَ شَعْرِی وَ بَشَرِی وَ مُخِّی وَ عَصَبِی وَ مَا أَقَلَّتِ الْأَرْضُ مِنِّی وَ اجْعَلْهُ لِی شَاهِداً (4) یَوْمَ حَاجَتِی وَ فَقْرِی وَ فَاقَتِی.
******
ترجمه:
ابراهیم بن محمد ثقفی نقل کرده است: امام صادق (ع) در دعای غسل زیارت می فرمود: «خدایا، این غسل را برای من نور، پاکی، محافظت کننده، و کافی از هر بیماری و ناخوشی و از هر آفت و عیب قرار ده. و با آن قلبم، اعضای بدنم، استخوان هایم، گوشتم، خونم، موهایم، پوستم، مغزم، عصب هایم، و هر چه زمین از من در بر گرفته را پاک کن. و آن را برای من شاهدی قرار ده در روزی که به آن نیاز دارم، روز فقر و نیازمندی ام.»
(5) 62 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع بِالزِّیَارَةِ الْمَأْثُورَةِ وَ آدَابِهَا وَ صَلَاةِ رَکْعَتَیِ الزِّیَارَةِ بَعْدَهَا وَ زِیَارَةِ الشُّهَدَاءِ
******
ترجمه:
19672- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 490
مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ ثُوَیْرٍ قَالَ: کُنْتُ أَنَا وَ یُونُسُ بْنُ ظَبْیَانَ (1) عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ کَانَ أَکْبَرَنَا سِنّاً إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ إِذَا أَرَدْتُ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ کَیْفَ أَصْنَعُ وَ کَیْفَ أَقُولُ: قَالَ إِذَا أَتَیْتَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- فَاغْتَسِلْ عَلَی شَاطِئِ الْفُرَاتِ وَ الْبَسْ ثِیَابَکَ الطَّاهِرَةَ ثُمَّ امْشِ حَافِیاً فَإِنَّکَ فِی حَرَمٍ مِنْ حَرَمِ اللَّهِ وَ حَرَمِ رَسُولِهِ- وَ عَلَیْکَ بِالتَّکْبِیرِ وَ التَّهْلِیلِ وَ التَّسْبِیحِ وَ التَّمْجِیدِ (2) وَ التَّعْظِیمِ لِلَّهِ کَثِیراً وَ الصَّلَاةِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ- حَتَّی تَصِیرَ إِلَی بَابِ الْحَیْرِ (3) ثُمَّ تَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّةَ اللَّهِ وَ ابْنَ حُجَّتِهِ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ یَا مَلَائِکَةَ اللَّهِ وَ زُوَّارَ قَبْرِ ابْنِ نَبِیِّ اللَّهِ- ثُمَّ اخْطُ عَشْرَ خُطًا (4) ثُمَّ قِفْ وَ کَبِّرْ ثَلَاثِینَ تَکْبِیرَةً ثُمَّ امْشِ إِلَیْهِ حَتَّی تَأْتِیَهُ مِنْ قِبَلِ وَجْهِهِ فَاسْتَقْبِلْ وَجْهَکَ بِوَجْهِهِ وَ تَجْعَلُ الْقِبْلَةَ بَیْنَ کَتِفَیْکَ ثُمَّ قُلِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّةَ اللَّهِ وَ ابْنَ حُجَّتِهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ (یَا قَتِیلَ اللَّهِ وَ ابْنَ قَتِیلِهِ) (5) السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ثَارَ اللَّهِ وَ ابْنَ ثَارِهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا وَتْرَ اللَّهِ الْمَوْتُورَ فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ أَشْهَدُ أَنَّ دَمَکَ سَکَنَ فِی الْخُلْدِ وَ اقْشَعَرَّتْ لَهُ أَظِلَّةُ الْعَرْشِ (6) وَ بَکَتْ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الْأَرَضُونَ السَّبْعُ وَ مَا فِیهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ وَ مَنْ یَتَقَلَّبُ فِی الْجَنَّةِ وَ النَّارِ- وَ مَنْ خَلَقَ رَبُّنَا وَ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی أَشْهَدُ أَنَّکَ حُجَّةُ اللَّهِ وَ ابْنُ حُجَّتِهِ أَشْهَدُ أَنَّکَ قَتِیلُ اللَّهِ وَ ابْنُ قَتِیلِهِ (7) وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ ثَارُ اللَّهِ وَ ابْنُ ثَارِهِ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ وَتْرُ اللَّهِ الْمَوْتُورُ فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ وَ نَصَحْتَ وَ وَفَیْتَ وَ أَوْفَیْتَ وَ جَاهَدْتَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ مَضَیْتَ لِلَّذِی کُنْتَ عَلَیْهِ شَهِیداً وَ مُسْتَشْهَداً وَ شَاهِداً وَ مَشْهُوداً أَنَا
ص: 491
عَبْدُ اللَّهِ (1) وَ مَوْلَاکَ وَ فِی طَاعَتِکَ وَ الْوَافِدُ إِلَیْکَ أَلْتَمِسُ کَمَالَ الْمَنْزِلَةِ عِنْدَ اللَّهِ وَ ثَبَاتَ الْقَدَمِ فِی الْهِجْرَةِ (2) وَ السَّبِیلَ الَّذِی لَا یُخْتَلَجُ دُونَکَ مِنَ الدُّخُولِ فِی کَفَالَتِکَ الَّتِی أُمِرْتَ بِهَا مَنْ أَرَادَ اللَّهَ بَدَأَ بِکُمْ بِکُمْ یُبَیِّنُ اللَّهُ الْکَذِبَ وَ بِکُمْ یُبَاعِدُ اللَّهُ الزَّمَانَ الْکَلِبَ وَ بِکُمْ فَتَحَ اللَّهُ وَ بِکُمْ یَخْتِمُ اللَّهُ وَ بِکُمْ یَمْحُو اللَّهُ مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِتُ وَ بِکُمْ یَفُکُّ الذُّلَّ مِنْ رِقَابِنَا وَ بِکُمْ یُدْرِکُ اللَّهُ تِرَةَ (3) کُلِّ مُؤْمِنٍ یُطْلَبُ بِهَا وَ بِکُمْ تُنْبِتُ الْأَرْضُ أَشْجَارَهَا وَ بِکُمْ تُخْرِجُ الْأَشْجَارُ ثِمَارَهَا وَ بِکُمْ تُنْزِلُ السَّمَاءُ قَطْرَهَا وَ رِزْقَهَا وَ بِکُمْ یَکْشِفُ اللَّهُ الْکَرْبَ وَ بِکُمْ یُنَزِّلُ اللَّهُ الْغَیْثَ وَ بِکُمْ تُسَبِّحُ الْأَرْضُ الَّتِی تَحْمِلُ أَبْدَانَکُمْ وَ تَسْتَقِرُّ جِبَالُهَا عَنْ مَرَاسِیهَا إِرَادَةُ الرَّبِّ فِی مَقَادِیرِ أُمُورِهِ تُهْبَطُ إِلَیْکُمْ وَ تَصْدُرُ مِنْ بُیُوتِکُمْ وَ الصَّادِرُ عَمَّا فُصِّلَ مِنْ أَحْکَامِ الْعِبَادِ لُعِنَتْ أُمَّةٌ قَتَلَتْکُمْ وَ أُمَّةٌ خَالَفَتْکُمْ وَ أُمَّةٌ جَحَدَتْ وَلَایَتَکُمْ وَ أُمَّةٌ ظَاهَرَتْ عَلَیْکُمْ وَ أُمَّةٌ شَهِدَتْ وَ لَمْ تُسْتَشْهَدْ (4) الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَ النَّارَ مَأْوَاهُمْ (5) وَ بِئْسَ وِرْدُ الْوَارِدِینَ وَ بِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- أَنَا إِلَی اللَّهِ مِمَّنْ خَالَفَکَ بَرِی ءٌ ثَلَاثاً- ثُمَّ تَقُومُ فَتَأْتِی ابْنَهُ عَلِیّاً ع وَ هُوَ عِنْدَ رِجْلَیْهِ فَتَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ عَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ- السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ- السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ خَدِیجَةَ وَ فَاطِمَةَ (السَّلَامُ عَلَیْکَ) (6) صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَکَ تَقُولُهَا ثَلَاثاً أَنَا إِلَی اللَّهِ مِنْهُمْ بَرِی ءٌ ثَلَاثاً- ثُمَّ تَقُومُ فَتُومِئُ إِلَی الشُّهَدَاءِ فَتَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ ثَلَاثاً فُزْتُمْ وَ اللَّهِ فُزْتُمْ وَ اللَّهِ فَلَیْتَ أَنِّی مَعَکُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیماً- ثُمَّ تَدُورُ
ص: 492
فَتَجْعَلُ قَبْرَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بَیْنَ یَدَیْکَ فَصَلِّ سِتَّ رَکَعَاتٍ وَ قَدْ تَمَّتْ زِیَارَتُکَ فَإِنْ شِئْتَ فَانْصَرِفْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ نَحْوَهُ (1) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ نَحْوَهُ (2) أَقُولُ: وَ الزِّیَارَاتُ الْمَأْثُورَةُ کَثِیرَةٌ جِدّاً لَمْ أَذْکُرْهَا خَوْفَ الْإِطَالَةِ.
******
ترجمه:
این روایت از امام صادق (ع) نقل شده است که حسین بن ثویر می گوید: من و یونس بن ظبیان نزد امام صادق (ع) بودیم و یونس بزرگ تر از ما بود. از امام (ع) پرسیدم: «وقتی می خواهم به زیارت امام حسین (ع) بروم، چگونه عمل کنم و چه بگویم؟» امام (ع) فرمودند: «هنگامی که به زیارت اباعبدالله (ع) می روی، کنار فرات غسل کن، لباس های پاکت را بپوش، سپس بدون کفش راه برو، زیرا تو در حرم خدا و حرم پیامبرش هستی. بسیار تکبیر، تهلیل، تسبیح، تمجید و تعظیم خداوند بگو و بر محمد و اهل بیتش صلوات بفرست تا به باب الحائر (دروازه حرم) برسی. سپس بگو: "سلام بر تو ای حجت خدا و فرزند حجتش، سلام بر شما ای فرشتگان خدا و زائران قبر فرزند پیامبر خدا."
سپس ده قدم بردار و بایست و سی تکبیر بگو. سپس به سمت امام حسین (ع) برو تا از جلو او قرار بگیری، چهره ات را به چهره او مقابل کن و قبله را بین شانه هایت قرار بده. سپس بگو: "سلام بر تو ای حجت خدا و فرزند حجتش، سلام بر تو ای کشته خدا و فرزند کشته او، سلام بر تو ای خون خدا و فرزند خون او، سلام بر تو ای کسی که خونت در آسمان ها و زمین مورد طلب است. منم عبدالله و مولای(دوستدار) تو و در طاعت تو و واردشده به سوی تو، جویای کمال منزلت نزد خداوند و استواری قدم در هجرت و راهی که بدون تو انحراف ندارد از ورود به کفالتت که خدا به آن دستور داده است. کسی که اراده کند خدا را، از شما آغاز می کند. با شما خداوند دروغ را روشن می سازد و با شما خداوند زمانه سخت را دور می کند و با شما خداوند آغاز کرد و با شما به پایان می رساند و با شما خداوند هر چه بخواهد محو می کند و تثبیت می کند و با شما خداوند بندگی ما را از بندگی آزاد می کند و با شما خداوند خون هر مؤمنی را که برای آن مطالبه شود به دست می آورد و با شما زمین درختان خود را می رویاند و با شما درختان میوه های خود را بیرون می دهند و با شما آسمان باران خود را می فرستد و رزق خود را و با شما خداوند سختی را می برد و با شما خداوند باران می فرستد و با شما زمین، که بدن هایتان را حمل می کند، تسبیح می گوید و کوه هایش در جایگاهشان محکم می مانند. اراده پروردگار در مقدرات امورش به سوی شما نازل می شود و از خانه هایتان صادر می شود. و آنچه از احکام بندگان صادر شده است. لعنت خدا بر امتی که شما را کشتند و بر امتی که با شما مخالفت کردند و بر امتی که ولایت شما را انکار کردند و بر امتی که بر ضد شما اقدام کردند و بر امتی که حضور داشتند و شهادت ندادند. شکر خدا را که جهنم را مأوای آنها قرار داد و چه بد است جایگاه واردشوندگان و چه بد است جایگاه کسی که به آنجا وارد شود. شکر خداوند پروردگار جهانیان و درود خداوند بر تو ای اباعبدالله. من از کسانی که با تو مخالفت کردند، بیزارم، سه بار. سپس می ایستی و به سوی فرزندش علی (ع) می روی که نزد پای های اوست و می گویی: سلام بر تو ای فرزند رسول خدا، سلام بر تو ای فرزند علی امیرالمؤمنین، سلام بر تو ای فرزند حسن و حسین، سلام بر تو ای فرزند خدیجه و فاطمه، درود خداوند بر تو. لعنت خدا بر کسی که تو را کشت، سه بار این را تکرار کن . سپس برگرد بطوریکه قبرمطهرروبرویت باشد وشش رکعت نماز بخوان حالا زیارت تو تمام شده اگرخواستی می توانی برگردی .
(3) 63 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْحُسَیْنِ ع وَ الصَّلَاةِ عَلَیْهِ مِنْ بَعِیدٍ وَ قَرِیبٍ کُلَّ یَوْمٍ
******
ترجمه:
19673- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ ثُوَیْرٍ قَالَ: کُنْتُ أَنَا وَ یُونُسُ بْنُ ظَبْیَانَ (5) عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ کَانَ أَکْبَرَنَا سِنّاً فَقَالَ لَهُ إِنِّی کَثِیراً مَا أَذْکُرُ الْحُسَیْنَ ع فَأَیَّ شَیْ ءٍ أَقُولُ: قَالَ قُلْ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ تُعِیدُ ذَلِکَ ثَلَاثاً فَإِنَّ السَّلَامَ یَصِلُ إِلَیْهِ مِنْ قَرِیبٍ وَ مِنْ بَعِیدٍ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
در این روایت، حسین بن ثویر نقل می کند: من و یونس بن ظبیان نزد امام صادق (علیه السلام) بودیم و یونس که از ما بزرگ تر بود، به امام گفت: من اغلب به یاد امام حسین (علیه السلام) می افتم. چه چیزی باید بگویم؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: بگو «صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ» و این را سه بار تکرار کن. زیرا سلام از نزدیک و از دور به او می رسد.
19674- 2- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ
ص: 493
عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَنَانٍ (1) عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا سَدِیرُ تَزُورُ الْحُسَیْنَ ع فِی کُلِّ یَوْمٍ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ لَا قَالَ فَمَا أَجْفَاکُمْ قَالَ فَتَزُورُونَهُ فِی کُلِّ جُمْعَةٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَتَزُورُونَهُ فِی کُلِّ شَهْرٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَتَزُورُونَهُ فِی کُلِّ سَنَةٍ قَالَ قُلْتُ: قَدْ یَکُونُ ذَلِکَ قَالَ یَا سَدِیرُ مَا أَجْفَاکُمْ لِلْحُسَیْنِ- (2) أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَلْفَیْ أَلْفِ مَلَکٍ شُعْثاً غُبْراً یَبْکُونَهُ وَ یَزُورُونَهُ لَا یَفْتُرُونَ وَ مَا عَلَیْکَ یَا سَدِیرُ أَنْ تَزُورَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع- فِی کُلِّ جُمْعَةٍ خَمْسَ مَرَّاتٍ أَوْ فِی کُلِّ یَوْمٍ مَرَّةً (3) قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ (4) فَرَاسِخُ کَثِیرَةٌ فَقَالَ لِی اصْعَدْ فَوْقَ سَطْحِکَ ثُمَّ الْتَفِتْ (5) یَمْنَةً وَ یَسْرَةً ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَکَ إِلَی السَّمَاءِ ثُمَّ تَنْحُو (6) نَحْوَ الْقَبْرِ فَتَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ تُکْتَبُ لَکَ زَوْرَةً وَ الزَّوْرَةُ حَجَّةٌ وَ عُمْرَةٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ نَحْوَهُ (8).
******
ترجمه:
حنان از پدرش نقل می کند که امام صادق (علیه السلام) به سدیر فرمود: «ای سدیر! آیا هر روز امام حسین (علیه السلام) را زیارت می کنی؟» سدیر پاسخ داد: «نه، فدایت شوم.» امام فرمود: «پس چقدر دوری می کنید! آیا او را هر جمعه زیارت می کنید؟» سدیر گفت: «نه.» امام فرمود: «پس آیا او را هر ماه زیارت می کنید؟» سدیر پاسخ داد: «نه.» امام پرسید: «پس آیا او را هر سال زیارت می کنید؟» سدیر گفت: «گاهی این اتفاق می افتد.» امام فرمود: «ای سدیر! چقدر شما از حسین (علیه السلام) دور هستید! آیا نمی دانی که خداوند عزوجل دو هزار هزار (یعنی دو میلیون) فرشته دارد که با موهای ژولیده و غبارآلود بر حسین (علیه السلام) گریه می کنند و او را زیارت می کنند و هیچ گاه از این کار دست نمی کشند؟ ای سدیر! چه می شود که تو هر هفته پنج بار یا هر روز یک بار قبر حسین (علیه السلام) را زیارت کنی؟»
سدیر گفت: «فدایت شوم! بین ما و قبر او فاصله های زیادی است.» امام فرمود: «برو بالای بامت، سپس به راست و چپ نگاه کن، آنگاه سرت را به سمت آسمان بلند کن و به سمت قبر اشاره کن و بگو: "السلام علیک یا أبا عبدالله، السلام علیک و رحمة الله و برکاته." برای تو یک زیارت نوشته می شود، و آن زیارت، همانند یک حج و عمره خواهد بود.»
أَنَّهُ ذَکَرَ لَهُ ثَوَابَ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع فِی یَوْمِ عَاشُورَاءَ- فَقَالَ لَهُ فَمَا لِمَنْ کَانَ فِی بَعِیدِ الْبِلَادِ وَ أَقَاصِیهِ وَ لَمْ یُمْکِنْهُ الْمَصِیرُ إِلَیْهِ فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ فَقَالَ إِذَا کَانَ کَذَلِکَ بَرَزَ إِلَی الصَّحْرَاءِ أَوْ صَعِدَ سَطْحاً مُرْتَفِعاً (1) وَ أَوْمَأَ إِلَیْهِ بِالسَّلَامِ وَ اجْتَهَدَ فِی الدُّعَاءِ عَلَی قَاتِلِهِ وَ صَلَّی مِنْ بُعْدٍ رَکْعَتَیْنِ وَ لْیَکُنْ ذَلِکَ فِی صَدْرِ النَّهَارِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ ثُمَّ ذَکَرَ زِیَارَةً طَوِیلَةً ثُمَّ قَالَ وَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَزُورَهُ کُلَّ یَوْمٍ مِنْ دَارِکَ بِهَذِهِ الزِّیَارَةِ فَافْعَلْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
علقمه از امام باقر (علیه السلام) نقل می کند که ایشان درباره ثواب زیارت امام حسین (علیه السلام) در روز عاشورا صحبت کرده اند. سپس امام باقر (علیه السلام) فرمود: «اگر کسی در سرزمین های دور و دورافتاده باشد و نتواند در آن روز به زیارت امام حسین (علیه السلام) برود، چه کاری باید انجام دهد؟»
امام پاسخ دادند: «در چنین حالتی، باید به سوی بیابان برود یا به مکانی بلند مانند بام بالا برود و به سوی امام حسین (علیه السلام) اشاره کند و سلام بفرستد. همچنین در دعا برای لعن قاتلان امام حسین (علیه السلام) کوشا باشد و از دور، دو رکعت نماز بخواند. این اعمال باید در ابتدای روز و پیش از زوال خورشید (نیم روز) انجام شود.»
امام سپس زیارتی طولانی ذکر کردند و افزودند: «اگر می توانی هر روز از خانه ات با این زیارت امام حسین (علیه السلام) را زیارت کنی، این کار را انجام بده.»
(3) 64 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع حُبّاً لِرَسُولِ اللَّهِ ص وَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ فَاطِمَةَ ع وَ رَحْمَةً لَهُ وَ تَشَوُّقاً إِلَیْهِ وَ احْتِسَاباً وَ لِوَجْهِ اللَّهِ وَ الدَّارِ الْآخِرَةِ
******
ترجمه:
19676- 1- (4) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (5) عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ جُوَیْرِیَةَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ نَادَی مُنَادٍ أَیْنَ زُوَّارُ الْحُسَیْنِ- فَیَقُومُ عُنُقٌ مِنَ النَّاسِ (6) فَیَقُولُ لَهُمْ مَا أَرَدْتُمْ فِی زِیَارَةِ (7) الْحُسَیْنِ ع فَیَقُولُونَ (8) أَتَیْنَاهُ حُبّاً لِرَسُولِ اللَّهِ ص-
ص: 495
وَ حُبّاً لِعَلِیٍّ وَ فَاطِمَةَ ع وَ رَحْمَةً لَهُ مِمَّا ارْتُکِبَ مِنْهُ فَیَقُولُ لَهُمْ (1) هَذَا مُحَمَّدٌ وَ عَلِیٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ- فَالْحَقُوا بِهِمْ فَأَنْتُمْ مَعَهُمْ فِی دَرَجَتِهِمْ الْحَقُوا بِلِوَاءِ رَسُولِ اللَّهِ ص (2) فَیَکُونُونَ فِی ظِلِّهِ وَ هُوَ (3) فِی یَدِ عَلِیٍّ ع حَتَّی یَدْخُلَ الْجَنَّةَ (4) جَمِیعاً الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : هنگامی که روز قیامت فرا رسد، ندا دهنده ای ندا می دهد: کجایند زائران حسین؟ پس گروهی از مردم برمی خیزند. به آنان گفته می شود: در زیارت حسین چه قصدی داشتید؟ می گویند: از روی محبت به رسول خدا (ص) به زیارت او رفتیم و از روی محبت به علی و فاطمه (ع) و به خاطر رحمت بر او نسبت به آنچه بر او رفته است. پس به آنان گفته می شود: این است محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین، پس به آنان ملحق شوید؛ شما با آنان در مقام شان هستید. به پرچم رسول خدا (ص) بپیوندید. پس آنان در سایه آن خواهند بود و پرچم در دست علی (ع) است تا همگی وارد بهشت شوند.
19677- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (6) قَالَ: مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَکُونَ مَسْکَنُهُ فِی الْجَنَّةِ وَ مَأْوَاهُ الْجَنَّةَ- فَلَا یَدَعْ زِیَارَةَ الْمَظْلُومِ قُلْتُ وَ مَنْ هُوَ قَالَ الْحُسَیْنُ ع (7) فَمَنْ أَتَاهُ شَوْقاً إِلَیْهِ وَ حُبّاً لِرَسُولِ اللَّهِ ص وَ حُبّاً لِفَاطِمَةَ- وَ حُبّاً لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- أَقْعَدَهُ اللَّهُ عَلَی مَوَائِدِ الْجَنَّةِ- یَأْکُلُ مَعَهُمْ وَ النَّاسُ فِی الْحِسَابِ.
******
ترجمه:
ابوبصیر از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هر کس دوست دارد جایگاه و مسکنش در بهشت باشد، زیارت مظلوم را ترک نکند. گفتم: آن مظلوم کیست؟ فرمود: حسین (ع). پس هر کس با اشتیاق به زیارت او رود و از روی محبت به رسول خدا (ص) و محبت به فاطمه و محبت به امیرالمؤمنین (ع)، خدا او را بر سر سفره های بهشت می نشاند، در حالی که همراه آنان غذا می خورد و مردم در حال حسابرسی هستند.
19678- 3- (8) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ رَجُلٍ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ عُثْمَانَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَرَادَ اللَّهُ بِهِ الْخَیْرَ قَذَفَ فِی قَلْبِهِ حُبَّ الْحُسَیْنِ ع وَ حُبَّ زِیَارَتِهِ وَ مَنْ أَرَادَ اللَّهُ بِهِ السُّوءَ قَذَفَ فِی قَلْبِهِ بُغْضَ الْحُسَیْنِ ع وَ بُغْضَ زِیَارَتِهِ.
******
ترجمه:
"فضیل بن عثمان از کسی که برای او روایت کرده، از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هر کس را که خدا برای او خیر بخواهد، محبت حسین (ع) و محبت زیارت او را در قلبش قرار می دهد، و هر کس را که خدا برای او بدی بخواهد، دشمنی حسین (ع) و دشمنی زیارت او را در قلبش قرار می دهد.
ص: 496
19679- 4- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی أُسَامَةَ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع تَشَوُّقاً إِلَیْهِ کَتَبَهُ اللَّهُ مِنَ الْآمِنِینَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ أُعْطِیَ کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ وَ کَانَ تَحْتَ لِوَاءِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع حَتَّی یَدْخُلَ الْجَنَّةَ- فَیُسْکِنَهُ فِی دَرَجَتِهِ إِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ (2).
******
ترجمه:
ابو اسامه زید شحام می گوید: از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: هر کس به زیارت قبر حسین (ع) برود و از روی اشتیاق به او باشد، خدا او را در روز قیامت از امن شدگان قرار می دهد، و نامه اعمالش به دست راستش داده می شود و تحت پرچم حسین بن علی (ع) خواهد بود تا وارد بهشت شود، و خدا او را در مقام حسین (ع) جای می دهد. به راستی خدا شنوا و دانا است.
19680- 5- (3) وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع (4) شَوْقاً إِلَیْهِ کَانَ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ الْمُکْرَمِینَ وَ کَانَ تَحْتَ لِوَاءِ الْحُسَیْنِ ع- حَتَّی یُدْخِلَهُمَا الْجَنَّةَ جَمِیعاً.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هر کس از روی اشتیاق به زیارت قبر حسین (ع) برود، از بندگان گرامی خدا خواهد بود و تحت پرچم حسین (ع) قرار می گیرد تا هر دو وارد بهشت شوند.
19681- 6- (5) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ ذَرِیحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: وَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُبَاهِی (6) بِزَائِرِ الْحُسَیْنِ- وَ الْوَافِدِ إِلَیْهِ (7) الْمَلَائِکَةَ الْمُقَرَّبِینَ وَ حَمَلَةَ عَرْشِهِ فَیَقُولُ لَهُمْ (8) أَ مَا تَرَوْنَ زُوَّارَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- أَتَوْهُ شَوْقاً إِلَیْهِ وَ إِلَی فَاطِمَةَ- وَ عِزَّتِی (9) وَ جَلَالِی وَ عَظَمَتِی لَأُوجِبَنَّ لَهُمْ کَرَامَتِی (وَ لَأُحِبَّنَّهُمْ لِمَحَبَّتِی) (10) الْحَدِیثَ وَ فِیهِ ثَوَابٌ جَزِیلٌ.
******
ترجمه:
ذریح از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: به خدا قسم، خداوند به زائر حسین (ع) و کسانی که به سوی او می روند، نزد فرشتگان مقرب و حاملان عرش خود مباهات می کند و به آنان می گوید: آیا نمی بینید زائران قبر حسین (ع) را؟ آنان از روی اشتیاق به زیارت او و فاطمه آمده اند. به عزت و جلال و عظمت خودم سوگند که کرامت خود را برای آنان واجب می کنم (و آنان را به خاطر محبتشان به من دوست خواهم داشت). این حدیث دارای پاداش بسیار است.
ص: 497
19682- 7- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْیَمَانِیِّ عَنْ مَنِیعِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ قُدَامَةَ بْنِ مَالِکٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ احْتِسَاباً لَا أَشَراً وَ لَا بَطَراً وَ لَا رِیَاءً وَ لَا سُمْعَةً مُحِّصَتْ عَنْهُ ذُنُوبُهُ کَمَا یُمَحَّصُ الثَّوْبُ فِی الْمَاءِ فَلَا یَبْقَی عَلَیْهِ دَنَسٌ وَ یُکْتَبُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةٌ وَ کُلَّمَا رَفَعَ قَدَماً عُمْرَةٌ.
******
ترجمه:
قدامة بن مالک از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هر کس حسین (ع) را با قصد قربت و بدون خودنمایی، تکبر، ریا، و شهرت طلبی زیارت کند، گناهانش مانند لباسی که در آب شسته شود، پاک می شود و هیچ آلودگی بر آن باقی نمی ماند. برای او با هر قدمی که برمی دارد، یک حج نوشته می شود و هرگاه قدمی بلند کند، برای او یک عمره ثبت می شود.
19683- 8- (2) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْخَزَّازِ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا لِمَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ زَائِراً لَهُ عَارِفاً بِحَقِّهِ یُرِیدُ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ وَ الدَّارَ الْآخِرَةَ فَقَالَ یَا هَارُونُ مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع- (3) یُرِیدُ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ وَ الدَّارَ الْآخِرَةِ غَفَرَ اللَّهُ (4) لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
هارون بن خارجه از امام صادق (ع) نقل می کند که گفتم: کسی که به زیارت قبر حسین (ع) برود، در حالی که حق او را بشناسد و به خاطر رضای خدا و آخرت این کار را انجام دهد، چه پاداشی دارد؟ امام فرمود: ای هارون، هر کس به زیارت قبر حسین (ع) برود و قصدش رضای خدا و آخرت باشد، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می بخشد.
19684- 9- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سَمِعَهُ یَقُولُ مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ یُرِیدُ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ ذُنُوبِهِ کَمَوْلُودٍ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ وَ شَیَّعَتْهُ الْمَلَائِکَةُ فِی مَسِیرِهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ سَأَلَتِ الْمَلَائِکَةُ الْمَغْفِرَةَ لَهُ مِنْ رَبِّهِ وَ نَادَتْهُ (6) طِبْتَ وَ طَابَ مَنْ زُرْتَ وَ حُفِظَ فِی أَهْلِهِ.
******
ترجمه:
ابن مسکان از امام صادق (ع) نقل می کند که شنیدم فرمود: هر کس حسین (ع) را زیارت کند و قصدش رضای خدا باشد، خداوند او را از گناهانش پاک می کند، مانند نوزادی که تازه از مادر متولد شده است. فرشتگان او را در مسیر زیارت همراهی می کنند و از خدا برای او طلب مغفرت می کنند. همچنین به او می گویند: پاک شدی و کسی را که زیارت کردی نیز پاک است. خانواده اش نیز حفظ می شوند.
ص: 498
19685- 10- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع لِلَّهِ وَ فِی اللَّهِ أَعْتَقَهُ مِنَ النَّارِ وَ آمَنَهُ یَوْمَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ وَ لَمْ یَسْأَلِ اللَّهَ حَاجَةً مِنْ حَوَائِجِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ إِلَّا أَعْطَاهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
حذیفه بن منصور نقل می کند که امام صادق (ع) فرمود: هر کس قبر حسین (ع) را برای خدا و به خاطر خدا زیارت کند، خداوند او را از آتش آزاد می کند و در روز فزع اکبر او را ایمن می دارد، و هیچ نیازی از نیازهای دنیا و آخرت را از خدا نمی خواهد مگر آنکه خداوند آن را به او عطا می کند.
(3) 65 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع عَلَی جَمِیعِ الْأَعْمَالِ
******
ترجمه:
19686- 1- (4) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ جَمَاعَةِ أَصْحَابِنَا عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَقَالَ إِنَّهُ أَفْضَلُ مَا یَکُونُ مِنَ الْأَعْمَالِ.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
ابو خدیجه از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: در مورد زیارت قبر حسین (ع) پرسیدم، ایشان فرمودند: این عمل از بهترین اعمال است.
19687- 2- (6) وَ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبَانٍ (7) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنْ أَحَبِّ الْأَعْمَالِ إِلَی اللَّهِ زِیَارَةُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- وَ أَفْضَلُ
ص: 499
الْأَعْمَالِ عِنْدَ اللَّهِ إِدْخَالُ السُّرُورِ عَلَی الْمُؤْمِنِ وَ أَقْرَبُ مَا یَکُونُ الْعَبْدُ إِلَی اللَّهِ وَ هُوَ سَاجِدٌ بَاکٍ.
******
ترجمه:
ابان از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: از محبوب ترین اعمال نزد خداوند، زیارت قبر حسین (ع) است. و از بهترین اعمال نزد خداوند، وارد کردن شادی به دل مؤمنین است. نزدیک ترین حالتی که بنده می تواند به خداوند نزدیک شود، زمانی است که در حال سجده و گریه باشد.
19688- 3- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْجَهْمِ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا یَبْلُغُ مِنْ زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ أَفْضَلُ مَا یَکُونُ مِنَ الْأَعْمَالِ.
******
ترجمه:
ابو خدیجه نقل می کند که به امام صادق (ع) گفتم: پاداش زیارت قبر حسین (ع) چیست؟ امام فرمود: این عمل از بهترین اعمال است.
19689- 4- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ الْبَزَّازِ عَنْ أَبِی سَلَمَةَ وَ هُوَ أَبُو خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ ع مِنْ أَفْضَلِ مَا یَکُونُ مِنَ الْأَعْمَالِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
ابو سلمه، که همان ابو خدیجه است، از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: به راستی زیارت حسین (ع) از بهترین اعمال است.
(4) 66 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْبُکَاءِ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ وَ مَا أَصَابَ أَهْلَ الْبَیْتِ ع وَ خُصُوصاً یَوْمَ عَاشُورَاءَ وَ اتِّخَاذِهِ یَوْمَ مُصِیبَةٍ وَ تَحْرِیمِ التَّبَرُّکِ بِهِ
******
ترجمه:
19690- 1- (5) أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ
ص: 500
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ ذُکِرْنَا عِنْدَهُ فَفَاضَتْ عَیْنَاهُ وَ لَوْ مِثْلَ جَنَاحِ الذُّبَابِ غَفَرَ اللَّهُ ذُنُوبَهُ وَ لَوْ کَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ.
******
ترجمه:
فضیل بن یسار از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: هر کس که در حضور او از ما یاد شود و چشمانش پر از اشک شود، حتی به اندازه بال مگس، خداوند گناهان او را می بخشد، هرچند به اندازه کف دریا باشد.
19691- 2- (1) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ لِلْفُضَیْلِ تَجْلِسُونَ وَ تَتَحَدَّثُونَ فَقَالَ نَعَمْ فَقَالَ إِنَّ تِلْکَ الْمَجَالِسَ أُحِبُّهَا فَأَحْیُوا أَمْرَنَا فَرَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَحْیَا أَمْرَنَا یَا فُضَیْلُ مَنْ ذَکَرَنَا أَوْ ذُکِرْنَا عِنْدَهُ ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ (2).
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ مِثْلَهُ.
******
ترجمه:
بکر بن محمد از امام صادق (ع) نقل می کند که امام به فضیل فرمود: آیا می نشینید و درباره ما صحبت می کنید؟ فضیل گفت: بله. امام فرمود: این گونه مجالس را دوست دارم. امر ما را زنده نگه دارید. خدا رحمت کند کسی را که امر ما را زنده نگه دارد. ای فضیل، هر کس که از ما یاد کند یا در حضور او از ما یاد شود، سپس مانند آن حدیث (اشک ریختن) را بیان کرد.
19692- 3- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ أَیُّمَا مُؤْمِنٍ دَمَعَتْ عَیْنَاهُ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ ع- حَتَّی تَسِیلَ عَلَی خَدَّیْهِ بَوَّأَهُ اللَّهُ بِهَا (4) غُرَفاً یَسْکُنُهَا أَحْقَاباً وَ أَیُّمَا مُؤْمِنٍ دَمَعَتْ عَیْنَاهُ حَتَّی تَسِیلَ عَلَی خَدِّهِ فِیمَا مَسَّنَا مِنَ الْأَذَی مِنْ عَدُوِّنَا فِی الدُّنْیَا بَوَّأَهُ اللَّهُ (5) مُبَوَّأَ صِدْقٍ وَ أَیُّمَا مُؤْمِنٍ مَسَّهُ أَذًی فِینَا فَدَمَعَتْ عَیْنَاهُ حَتَّی تَسِیلَ عَلَی خَدِّهِ مِنْ مَضَاضَةِ مَا أُوذِیَ فِینَا صَرَفَ اللَّهُ عَنْ وَجْهِهِ الْأَذَی وَ آمَنَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ سَخَطِهِ وَ النَّارِ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ
ص: 501
مَحْبُوبٍ (1)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل می کند که امام علی بن الحسین (ع) می فرمود: هر مؤمنی که چشمانش برای شهادت حسین (ع) اشک بار شود و اشک هایش بر گونه هایش جاری گردد، خداوند او را به سبب آن اشک ها در غرفه هایی از بهشت جای می دهد که تا مدت های طولانی در آن ساکن باشد. و هر مؤمنی که چشمانش از آزاری که از دشمنان ما در دنیا به ما رسیده، اشک بار شود و اشک هایش بر گونه هایش جاری گردد، خداوند او را در جایگاه صدق قرار می دهد. و هر مؤمنی که در راه ما اذیتی ببیند و چشمانش به دلیل شدت آن اذیت اشک بار شود و اشک هایش بر گونه هایش جاری گردد، خداوند هر گونه آزاری را از چهره اش دور می کند و او را در روز قیامت از خشم و آتش خود ایمن می دارد.
19693- 4- (3) وَ فِی الْمَجَالِسِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ (عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ بَکْرَانَ النَّقَّاشِ) (4) وَ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِیِّ کُلِّهِمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ الرِّضَا ع مَنْ تَذَکَّرَ مُصَابَنَا فَبَکَی وَ أَبْکَی لَمْ تَبْکِ عَیْنُهُ یَوْمَ تَبْکِی الْعُیُونُ وَ مَنْ جَلَسَ مَجْلِساً یُحْیَا فِیهِ أَمْرُنَا لَمْ یَمُتْ قَلْبُهُ یَوْمَ تَمُوتُ الْقُلُوبُ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
علی بن حسن بن علی بن فضال از پدرش نقل می کند که امام رضا (ع) فرمود: هر کس که مصیبت ما را به یاد آورد و گریه کند و دیگران را نیز به گریه وادارد، در روزی که چشم ها گریان هستند، چشم او نخواهد گریست. و هر کس در مجلسی بنشیند که در آن امر ما زنده شود، قلبش در روزی که قلب ها می میرند، نخواهد مرد.
19694- 5- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرَّیَّانِ بْنِ شَبِیبٍ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لَهُ یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ کُنْتَ بَاکِیاً لِشَیْ ءٍ فَابْکِ لِلْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- فَإِنَّهُ ذُبِحَ کَمَا یُذْبَحُ الْکَبْشُ وَ قُتِلَ مَعَهُ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ ثَمَانِیَةَ عَشَرَ رَجُلًا مَا لَهُمْ فِی الْأَرْضِ شَبِیهُونَ وَ لَقَدْ بَکَتِ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الْأَرَضُونَ لِقَتْلِهِ إِلَی أَنْ قَالَ یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ بَکَیْتَ عَلَی الْحُسَیْنِ ع- حَتَّی تَصِیرَ دُمُوعُکَ عَلَی خَدَّیْکَ غَفَرَ اللَّهُ لَکَ کُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتَهُ صَغِیراً کَانَ أَوْ کَبِیراً قَلِیلًا کَانَ أَوْ کَثِیراً
ص: 502
یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا ذَنْبَ عَلَیْکَ فَزُرِ الْحُسَیْنَ ع- یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَسْکُنَ الْغُرَفَ الْمَبْنِیَّةَ فِی الْجَنَّةِ مَعَ النَّبِیِّ وَ آلِهِ- صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمْ فَالْعَنْ قَتَلَةَ الْحُسَیْنِ- یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ یَکُونَ لَکَ مِنَ الثَّوَابِ مِثْلُ مَا لِمَنِ اسْتُشْهِدَ مَعَ الْحُسَیْنِ فَقُلْ مَتَی مَا ذَکَرْتَهُ یَا لَیْتَنِی کُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیماً- یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَکُونَ مَعَنَا فِی الدَّرَجَاتِ الْعُلَی مِنَ الْجِنَانِ فَاحْزَنْ لِحُزْنِنَا وَ افْرَحْ لِفَرَحِنَا وَ عَلَیْکَ بِوَلَایَتِنَا فَلَوْ أَنَّ رَجُلًا أَحَبَّ حَجَراً لَحَشَرَهُ اللَّهُ مَعَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
در حدیثی از امام رضا (ع)، روایت شده است که به ریّان بن شبیب فرمودند: «ای پسر شبیب! اگر برای چیزی می خواهی گریه کنی، برای حسین بن علی (ع) گریه کن، چرا که او را مانند گوسفند ذبح کردند و همراه او هجده مرد از خاندانش کشته شدند که هیچ کدام مانندشان در زمین نبود. به راستی آسمان های هفت گانه و زمین ها برای شهادتش گریه کردند. ای پسر شبیب! اگر بر حسین (ع) گریه کنی تا اشک هایت بر گونه هایت جاری شود، خداوند تمام گناهانت را، چه کوچک و چه بزرگ، چه کم و چه زیاد، می بخشد.
ای پسر شبیب! اگر دوست داری که خدا را ملاقات کنی در حالی که گناهی بر تو نباشد، حسین (ع) را زیارت کن. ای پسر شبیب! اگر دوست داری که در غرفه های بهشتی با پیامبر و اهل بیتش (ص) ساکن شوی، قاتلان حسین (ع) را لعنت کن. ای پسر شبیب! اگر دوست داری از ثوابی بهره مند شوی که مانند ثواب کسی است که با حسین (ع) شهید شده است، هر زمان که او را به یاد آوردی، بگو: ای کاش با آنها بودم و به رستگاری عظیمی می رسیدم. ای پسر شبیب! اگر دوست داری در درجات عالی بهشت همراه ما باشی، با اندوه ما اندوهگین باش و با شادی ما شاد باش و بر ولایت ما پایبند باش؛ چرا که اگر کسی سنگی را دوست داشته باشد، خدا او را در روز قیامت با آن سنگ محشور می کند.»
19695- 6- (1) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْقَزْوِینِیِّ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ أَحْمَدَ الْقَزْوِینِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- کَیْفَ صَارَ یَوْمُ عَاشُورَاءَ یَوْمَ مُصِیبَةٍ وَ غَمٍّ وَ حُزْنٍ (2) وَ بُکَاءٍ دُونَ الْیَوْمِ الَّذِی قُبِضَ فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ ص- وَ الْیَوْمِ الَّذِی مَاتَتْ فِیهِ فَاطِمَةُ (3) وَ الْیَوْمِ الَّذِی قُتِلَ فِیهِ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- وَ الْیَوْمِ الَّذِی قُتِلَ فِیهِ الْحَسَنُ (4) بِالسَّمِّ فَقَالَ إِنَّ یَوْمَ الْحُسَیْنِ- (5) أَعْظَمُ مُصِیبَةً مِنْ جَمِیعِ سَائِرِ الْأَیَّامِ وَ ذَلِکَ أَنَّ أَصْحَابَ الْکِسَاءِ- الَّذِینَ کَانُوا أَکْرَمَ الْخَلْقِ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ کَانُوا خَمْسَةً فَلَمَّا مَضَی عَنْهُمُ النَّبِیُّ ص- بَقِیَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ- (6) فَکَانَ
ص: 503
فِیهِمْ لِلنَّاسِ عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ فَلَمَّا مَضَتْ فَاطِمَةُ- (1) کَانَ فِی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ- لِلنَّاسِ عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ فَلَمَّا مَضَی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- کَانَ لِلنَّاسِ فِی الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ فَلَمَّا مَضَی الْحَسَنُ- (2) کَانَ لِلنَّاسِ فِی الْحُسَیْنِ (3) عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ فَلَمَّا قُتِلَ الْحُسَیْنُ- (4) لَمْ یَکُنْ بَقِیَ مِنْ أَصْحَابِ الْکِسَاءِ أَحَدٌ لِلنَّاسِ فِیهِ بَعْدَهُ عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ فَکَانَ ذَهَابُهُ کَذَهَابِ جَمِیعِهِمْ کَمَا کَانَ بَقَاؤُهُ کَبَقَاءِ جَمِیعِهِمْ فَلِذَلِکَ صَارَ یَوْمُهُ أَعْظَمَ الْأَیَّامِ مُصِیبَةً الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
در این روایت از عبدالله بن فضل هاشمی نقل شده است که او از امام صادق (ع) پرسید: «ای پسر رسول خدا! چرا روز عاشورا روزی شد که مصیبت، غم، حزن و گریه در آن بیشتر است، در حالی که روز وفات پیامبر (ص)، روز وفات حضرت فاطمه (س)، روز شهادت امیرالمؤمنین (ع) و روز شهادت امام حسن (ع) نیز وجود دارد؟»
امام صادق (ع) در پاسخ فرمودند: «همانا مصیبت روز حسین (ع) بزرگ تر از تمامی روزهای دیگر است؛ زیرا اصحاب کساء، که گرامی ترین خلق خداوند عز و جل بودند، پنج نفر بودند. پس وقتی پیامبر (ص) از دنیا رفت، امیرالمؤمنین (ع)، فاطمه (س)، حسن (ع) و حسین (ع) باقی ماندند و این باعث دلگرمی و تسلی مردم بود. هنگامی که فاطمه (س) از دنیا رفت، امیرالمؤمنین (ع)، حسن (ع) و حسین (ع) برای مردم تسلی و عزای آنها بودند. زمانی که امیرالمؤمنین (ع) به شهادت رسید، حسن (ع) و حسین (ع) برای مردم تسلی بودند. و وقتی که حسن (ع) به شهادت رسید، حسین (ع) برای مردم عزایی بود. اما هنگامی که حسین (ع) به شهادت رسید، هیچ یک از اصحاب کساء باقی نماندند تا برای مردم تسلی و عزایی باشند. از این رو، شهادت حسین (ع) همانند از دست دادن تمام آنان بود، همچنان که بقای حسین (ع) مانند بقای تمامی آنان بود. به همین دلیل، روز عاشورا بزرگ ترین روزهای مصیبت شد.»
19696- 7- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَکْرَانَ النَّقَّاشِ (6) وَ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ تَرَکَ السَّعْیَ فِی حَوَائِجِهِ یَوْمَ عَاشُورَاءَ- قَضَی اللَّهُ لَهُ حَوَائِجَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ مَنْ کَانَ یَوْمُ عَاشُورَاءَ یَوْمَ مُصِیبَتِهِ وَ حُزْنِهِ وَ بُکَائِهِ یَجْعَلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَوْمَ فَرَحِهِ وَ سُرُورِهِ وَ قَرَّتْ بِنَا فِی الْجِنَانِ عَیْنُهُ وَ مَنْ سَمَّی یَوْمَ عَاشُورَاءَ یَوْمَ بَرَکَةٍ وَ ادَّخَرَ لِمَنْزِلِهِ فِیهِ شَیْئاً لَمْ یُبَارَکْ لَهُ فِیمَا ادَّخَرَ وَ حُشِرَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَعَ یَزِیدَ وَ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ زِیَادٍ- وَ عُمَرَ بْنِ سَعْدٍ لَعَنَهُمُ اللَّهُ إِلَی أَسْفَلِ دَرْکٍ مِنَ النَّارِ.
وَ فِی الْمَجَالِسِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
امام علی بن موسی الرضا (ع) فرمود: هر کس در روز عاشورا به دنبال حاجت های خود نرود، خداوند حاجت های دنیوی و اخروی او را برآورده خواهد کرد. و هر کس روز عاشورا را روز مصیبت و حزن و گریه خود بداند، خداوند عزّ و جلّ روز قیامت را روز شادی و سرور او قرار می دهد و چشمش در بهشت با ما روشن خواهد شد. و هر کس روز عاشورا را روز برکت بنامد و برای خانه اش چیزی ذخیره کند، برای او در آنچه ذخیره کرده برکت نخواهد بود و روز قیامت با یزید و عبیدالله بن زیاد و عمر بن سعد - که خداوند لعنتشان کند - در پایین ترین طبقه از آتش محشور خواهد شد.
19697- 8- (8) وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ قَالَ: قَالَ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ فَعَلَی مِثْلِ الْحُسَیْنِ فَلْیَبْکِ الْبَاکُونَ فَإِنَّ الْبُکَاءَ عَلَیْهِ یَحُطُّ الذُّنُوبَ الْعِظَامَ
ص: 504
ثُمَّ قَالَ ع کَانَ أَبِی ع إِذَا دَخَلَ شَهْرُ الْمُحَرَّمِ- لَا یُرَی ضَاحِکاً وَ کَانَتِ الْکَآبَةُ تَغْلِبُ عَلَیْهِ حَتَّی تَمْضِیَ عَشَرَةُ أَیَّامٍ فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْعَاشِرِ- کَانَ ذَلِکَ الْیَوْمُ یَوْمَ مُصِیبَتِهِ وَ حُزْنِهِ وَ بُکَائِهِ وَ یَقُولُ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی قُتِلَ فِیهِ الْحُسَیْنُ ع.
******
ترجمه:
إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ : امام رضا (ع) در حدیثی فرمود: «بر همانند حسین باید گریه کنندگان گریه کنند، زیرا گریه بر او گناهان بزرگ را می ریزد.»
سپس فرمود: «پدرم (امام کاظم (ع)) هنگامی که ماه محرم فرا می رسید، خندان دیده نمی شد و غم و اندوه بر او چیره می شد تا زمانی که ده روز سپری می شد. و چون روز دهم (عاشورا) می رسید، آن روز، روز مصیبت و حزن و گریه اش بود و می فرمود: "این روزی است که حسین (ع) در آن به شهادت رسید.
19698- 9- (1) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی مَسَارِّ الشِّیعَةِ قَالَ: وَ فِی الْعَاشِرِ مِنَ الْمُحَرَّمِ قُتِلَ الْحُسَیْنُ ع- وَ جَاءَتِ الرِّوَایَةُ عَنِ الصَّادِقِ ع بِاجْتِنَابِ الْمَلَاذِّ فِیهِ وَ إِقَامَةِ سُنَنِ الْمَصَائِبِ وَ الْإِمْسَاکِ عَنِ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ إِلَی أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ وَ التَّغَذِّی بَعْدَ ذَلِکَ بِمَا یَتَغَذَّی بِهِ أَصْحَابُ الْمَصَائِبِ کَالْأَلْبَانِ وَ مَا أَشْبَهَهَا دُونَ اللَّذِیذِ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ.
******
ترجمه:
شیخ مفید در کتاب «مسارّ الشیعة» می گوید: «در دهم ماه محرم، حسین (ع) به شهادت رسید. و روایتی از امام صادق (ع) آمده است که در این روز باید از لذت ها پرهیز کرد، سنت های عزاداری را به پا داشت، و از خوردن و آشامیدن تا زمان زوال خورشید (ظهر) خودداری کرد. پس از آن، باید با غذایی که اهل مصیبت با آن تغذیه می کنند، مانند شیر و چیزهای مشابه آن، بدون استفاده از غذاها و نوشیدنی های لذیذ، افطار کرد.
19699- 10- (2) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لِشَیْخٍ أَیْنَ أَنْتَ عَنْ قَبْرِ جَدِّیَ الْمَظْلُومِ الْحُسَیْنِ- (3) قَالَ إِنِّی لَقَرِیبٌ مِنْهُ قَالَ کَیْفَ إِتْیَانُکَ لَهُ قَالَ إِنِّی لآَتِیهِ وَ أُکْثِرُ قَالَ (4) ذَاکَ دَمٌ یَطْلُبُ اللَّهُ تَعَالَی بِهِ ثُمَّ قَالَ (5) کُلُّ الْجَزَعِ وَ الْبُکَاءِ مَکْرُوهٌ مَا خَلَا الْجَزَعَ وَ الْبُکَاءَ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ ع (6).
******
ترجمه:
امام صادق (ع) در حدیثی به پیرمردی فرمود: «کجایی از زیارت قبر جدم، حسین مظلوم؟» پیرمرد گفت: «من نزدیک او هستم.» امام پرسید: «چگونه به زیارت او می روی؟» پیرمرد پاسخ داد: «من به زیارت او می روم و زیاد این کار را انجام می دهم.» امام فرمود: «آن خونی است که خداوند متعال آن را مطالبه خواهد کرد.» سپس امام فرمود: «تمامی بی تابی و گریه مکروه است، جز بی تابی و گریه برای شهادت حسین (ع).»
ص: 505
19700- 11- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُقْبَةَ (2) عَنْ حُسَیْنٍ الْأَشْقَرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَارَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: مَنْ دَمَعَتْ عَیْنَاهُ فِینَا دَمْعَةً (3) لِدَمٍ سُفِکَ لَنَا أَوْ حَقٍّ لَنَا نُقِصْنَاهُ (4) أَوْ عِرْضٍ انْتُهِکَ لَنَا (5) أَوْ لِأَحَدٍ مِنْ شِیعَتِنَا بَوَّأَهُ اللَّهُ تَعَالَی بِهَا فِی الْجَنَّةِ حُقُباً.
******
ترجمه:
امام جعفر صادق (ع) فرمود: «هر کس چشمانش برای ما اشکی بریزد، به خاطر خونی که از ما ریخته شده، یا حقی که از ما ضایع شده، یا آبرویی که از ما یا یکی از شیعیان ما هتک شده است، خداوند متعال به واسطه آن اشک او را به مدت طولانی در بهشت جای خواهد داد.»
19701- 12- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ ثُوَیْرٍ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ فِی حَدِیثٍ إِنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنَ ع لَمَّا قَضَی بَکَتْ عَلَیْهِ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الْأَرَضُونَ السَّبْعُ وَ مَا فِیهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ وَ مَنْ یَتَقَلَّبُ فِی الْجَنَّةِ وَ النَّارِ- مِنْ خَلْقِ رَبِّنَا وَ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی بَکَی عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِ ع- إِلَّا ثَلَاثَةَ أَشْیَاءَ لَمْ تَبْکِ عَلَیْهِ قُلْتُ وَ مَا هَذِهِ الثَّلَاثَةُ الْأَشْیَاءِ قَالَ لَمْ تَبْکِ عَلَیْهِ الْبَصْرَةُ وَ لَا دِمَشْقُ- وَ لَا آلُ عُثْمَانَ (7) عَلَیْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) در حدیثی فرمود: «هنگامی که اباعبدالله الحسین (ع) به شهادت رسید، آسمان های هفت گانه و زمین های هفت گانه و هر آنچه در آن ها و میان آن ها است، و هر کس در بهشت و جهنم است از آفریده های پروردگار ما، و آنچه دیده می شود و آنچه دیده نمی شود، همه بر حسین (ع) گریه کردند، جز سه چیز که بر او گریه نکردند.» راوی پرسید: «این سه چیز چیست؟» امام پاسخ داد: «بصره، دمشق، و خاندان عثمان که لعنت خدا بر آن ها باد، بر او گریه نکردند.»
19702- 13- (8) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْجَامُورَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی
ص: 506
حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِنَّ الْبُکَاءَ وَ الْجَزَعَ مَکْرُوهٌ لِلْعَبْدِ فِی کُلِّ مَا جَزِعَ مَا خَلَا الْبُکَاءَ عَلَی الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع فَإِنَّهُ فِیهِ مَأْجُورٌ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمود: «شنیدم که می فرمود: گریه و بی تابی برای بنده در هر مصیبتی ناپسند است، مگر گریه بر حسین بن علی (ع) که در آن اجر و پاداش دارد.»
19703- 14- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ خَالِهِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الزَّیَّاتِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی هَارُونَ الْمَکْفُوفِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ وَ مَنْ ذُکِرَ الْحُسَیْنُ عِنْدَهُ فَخَرَجَ مِنْ عَیْنِهِ مِنَ الدُّمُوعِ مِقْدَارُ جَنَاحِ ذُبَابٍ کَانَ ثَوَابُهُ عَلَی اللَّهِ وَ لَمْ یَرْضَ لَهُ بِدُونِ الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
ابوهارون مکفوف روایت می کند که امام صادق (ع) فرمود: «هر کس که نام حسین (ع) نزد او برده شود و از چشمانش به اندازه بال مگسی اشک جاری شود، پاداشش بر خداوند است و خداوند برای او به کمتر از بهشت راضی نخواهد شد.»
19704- 15- (2) وَ عَنْ حَکِیمِ بْنِ دَاوُدَ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ بَکَّارِ بْنِ أَحْمَدَ وَ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ عَنْ مُخَوَّلِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الرَّبِیعِ بْنِ مُنْذِرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ مَنْ قَطَرَتْ عَیْنَاهُ أَوْ دَمَعَتْ عَیْنَاهُ فِینَا دَمْعَةً (3) بَوَّأَهُ اللَّهُ بِهَا فِی الْجَنَّةِ غُرَفاً یَسْکُنُهَا أَحْقَاباً أَوْ حُقُباً (4).
******
ترجمه:
ربیع بن منذر از پدرش روایت می کند که شنیدم امام علی بن حسین (ع) می فرمود: «هر کس چشمانش برای ما قطره ای اشک بریزد یا چشمانش اشک آلود شود، خداوند به واسطه آن اشک او را در اتاق هایی در بهشت جای خواهد داد که تا مدت های طولانی در آن ها ساکن باشد.»
19705- 16- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَ مَا تَذْکُرُ مَا صُنِعَ بِهِ یَعْنِی بِالْحُسَیْنِ ع- قُلْتُ
ص: 507
بَلَی قَالَ أَ تَجْزَعُ قُلْتُ إِی وَ اللَّهِ وَ أَسْتَعْبِرُ بِذَلِکَ (1) حَتَّی یَرَی أَهْلِی أَثَرَ ذَلِکَ عَلَیَّ فَأَمْتَنِعُ مِنَ الطَّعَامِ حَتَّی یَسْتَبِینَ ذَلِکَ فِی وَجْهِی فَقَالَ رَحِمَ اللَّهُ دَمْعَتَکَ أَمَا إِنَّکَ مِنَ الَّذِینَ یُعَدُّونَ مِنْ أَهْلِ الْجَزَعِ لَنَا وَ الَّذِینَ یَفْرَحُونَ لِفَرَحِنَا وَ یَحْزَنُونَ لِحُزْنِنَا (2) أَمَا إِنَّکَ سَتَرَی عِنْدَ مَوْتِکَ حُضُورَ آبَائِی لَکَ وَ وَصِیَّتَهُمْ مَلَکَ الْمَوْتِ بِکَ وَ مَا یَلْقَوْنَکَ بِهِ مِنَ الْبِشَارَةِ أَفْضَلُ وَ لَمَلَکُ الْمَوْتِ أَرَقُّ عَلَیْکَ وَ أَشَدُّ رَحْمَةً لَکَ مِنَ الْأُمِّ الشَّفِیقَةِ عَلَی وَلَدِهَا إِلَی أَنْ قَالَ مَا بَکَی أَحَدٌ رَحْمَةً لَنَا وَ لِمَا لَقِینَا إِلَّا رَحِمَهُ اللَّهُ قَبْلَ أَنْ تَخْرُجَ الدَّمْعَةُ مِنْ عَیْنِهِ فَإِذَا سَالَ دُمُوعُهُ (3) عَلَی خَدِّهِ فَلَوْ أَنَّ قَطْرَةً مِنْ دُمُوعِهِ سَقَطَتْ فِی جَهَنَّمَ- لَأَطْفَأَتْ حَرَّهَا حَتَّی لَا یُوجَدَ لَهَا حَرٌّ وَ ذَکَرَ حَدِیثاً طَوِیلًا یَتَضَمَّنُ ثَوَاباً جَزِیلًا یَقُولُ فِیهِ وَ مَا مِنْ عَیْنٍ بَکَتْ لَنَا إِلَّا نُعِّمَتْ بِالنَّظَرِ إِلَی الْکَوْثَرِ- وَ سُقِیَتْ مِنْهُ مَعَ مَنْ أَحَبَّنَا.
******
ترجمه:
مسمع بن عبد الملک روایت می کند که امام صادق (ع) به او فرمود: «آیا به یاد نمی آوری آنچه با حسین (ع) انجام شد؟» گفتم: «بله.» امام پرسید: «آیا بی تابی می کنی؟» گفتم: «آری به خدا، و به خاطر آن به شدت گریه می کنم تا جایی که خانواده ام تأثیر آن را بر من ببینند و از خوردن غذا خودداری کنم تا آنکه اثر آن بر صورتم نمایان شود.» امام فرمود: «خداوند اشکت را رحمت کند. بدان که تو از کسانی هستی که در شمار اهل بی تابی ما به حساب می آیند و کسانی که به شادی ما خوشحال می شوند و به غم ما غمگین می شوند. بدان که هنگام مرگت، پدران من و وصی هایشان نزد تو خواهند بود و بشارت هایی که به تو می دهند بهتر از هر چیزی است و ملائکه مرگ بر تو رحیم تر و مهربان تر از مادر دلسوز نسبت به فرزندش خواهند بود.» امام ادامه داد: «هیچ کس به خاطر رحمت و آنچه بر ما گذشته، گریه نکرده مگر اینکه قبل از اینکه اشکش از چشمانش بریزد، خداوند رحمتش کرده است. و وقتی اشکش بر روی صورتش جاری می شود، اگر حتی یک قطره از اشکش در جهنم بیفتد، حرارت آن را خاموش خواهد کرد تا جایی که حرارتی در آن باقی نماند.» و حدیثی طولانی را نقل کرد که در آن ثواب های زیادی آمده است و در آن می فرماید: «هیچ چشمی برای ما گریه نکرده مگر اینکه به تماشای کوثر نائل شده و از آن با کسانی که ما را دوست دارند، سیراب می شود.»
19706- 17- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ عَنِ الْأَصَمِّ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ یَذْکُرُ فِیهِ حَالَ الْحُسَیْنِ ع قَالَ وَ إِنَّهُ لَیَنْظُرُ إِلَی مَنْ یَبْکِیهِ فَیَسْتَغْفِرُ لَهُ وَ یَسْأَلُ أَبَاهُ الِاسْتِغْفَارَ لَهُ وَ یَقُولُ أَیُّهَا الْبَاکِی لَوْ عَلِمْتَ مَا أَعَدَّ اللَّهُ لَکَ لَفَرِحْتَ أَکْثَرَ مِمَّا حَزِنْتَ وَ إِنَّهُ لَیَسْتَغْفِرُ لَهُ مِنْ کُلِّ ذَنْبٍ وَ خَطِیئَةٍ.
******
ترجمه:
ابن بُکیر از امام صادق (ع) در حدیثی طولانی که درباره حال امام حسین (ع) است، روایت می کند: «امام حسین (ع) به کسی که برای او گریه می کند، نگاه می کند و برای او طلب مغفرت می کند و از پدرش (امام علی (ع)) نیز برای او طلب استغفار می کند. و امام حسین (ع) می فرماید: ای گریه کننده! اگر می دانستی خداوند برای تو چه پاداشی آماده کرده است، بیشتر از آنچه که اندوهگین هستی، شادمان می شدی. و او برای آن شخص از هر گناه و خطایی طلب مغفرت می کند.»
19707- 18- (5) وَ عَنْ حَکِیمِ بْنِ دَاوُدَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع
ص: 508
قَالَ: أَیُّمَا مُؤْمِنٍ دَمَعَتْ عَیْنَاهُ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ ع- دَمْعَةً حَتَّی تَسِیلَ عَلَی خَدِّهِ بَوَّأَهُ اللَّهُ بِهَا فِی الْجَنَّةِ غُرَفاً یَسْکُنُهَا أَحْقَاباً.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) روایت می کند: «هر مؤمنی که چشمانش برای شهادت حسین (ع) اشک بریزد، و اشکش بر گونه هایش جاری شود، خداوند به واسطه آن اشک او را در اتاق هایی از بهشت جای خواهد داد که تا مدت های طولانی در آن ها ساکن باشد.»
19708- 19- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مَسْلَمَةَ (2) عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَیْفٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ فَضْلٍ وَ فَضَالَةَ (3) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ ذُکِرْنَا عِنْدَهُ فَفَاضَتْ عَیْنَاهُ حَرَّمَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَلَی النَّارِ.
******
ترجمه:
فضیل بن فضالة از امام صادق (ع) روایت می کند که فرمود: «هر کس که نام ما نزد او برده شود و چشمانش پر از اشک گردد، خداوند صورت او را بر آتش جهنم حرام می کند.»
19709- 20- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمِصْبَاحِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلْقَمَةَ (5) عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع یَوْمَ عَاشُورَاءَ مِنْ قُرْبٍ وَ بُعْدٍ قَالَ ثُمَّ لْیَنْدُبِ الْحُسَیْنَ ع وَ یَبْکِیهِ وَ یَأْمُرُ مَنْ فِی دَارِهِ مِمَّنْ لَا یَتَّقِیهِ بِالْبُکَاءِ عَلَیْهِ وَ یُقِیمُ فِی دَارِهِ الْمُصِیبَةَ بِإِظْهَارِ الْجَزَعِ عَلَیْهِ وَ لْیُعَزِّ بَعْضُهُمْ بَعْضاً بِمُصَابِهِمْ بِالْحُسَیْنِ ع- وَ أَنَا ضَامِنٌ لَهُمْ إِذَا فَعَلُوا ذَلِکَ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ جَمِیعَ ذَلِکَ یَعْنِی ثَوَابَ أَلْفَیْ حَجَّةٍ وَ أَلْفَیْ عُمْرَةٍ وَ أَلْفَیْ غَزْوَةٍ قُلْتُ أَنْتَ الضَّامِنُ لَهُمْ ذَلِکَ وَ الزَّعِیمُ قَالَ أَنَا الضَّامِنُ وَ الزَّعِیمُ (6) لِمَنْ فَعَلَ ذَلِکَ قُلْتُ وَ کَیْفَ یُعَزِّی بَعْضُنَا بَعْضاً قَالَ تَقُولُ عَظَّمَ اللَّهُ أُجُورَنَا (7) بِمُصَابِنَا بِالْحُسَیْنِ ع- وَ جَعَلَنَا وَ إِیَّاکُمْ مِنَ الطَّالِبِینَ بِثَأْرِهِ مَعَ وَلِیِّهِ وَ الْإِمَامِ الْمَهْدِیِّ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ (8) وَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لَا تَنْشُرَ (9) یَوْمَکَ فِی
ص: 509
حَاجَةٍ فَافْعَلْ فَإِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ لَا تُقْضَی فِیهِ حَاجَةُ مُؤْمِنٍ وَ إِنْ قُضِیَتْ لَمْ یُبَارَکُ لَهُ فِیهَا وَ لَا یَرَی (1) فِیهَا رُشْداً وَ لَا یَدَّخِرَنَّ أَحَدُکُمْ لِمَنْزِلِهِ فِیهِ شَیْئاً فَمَنِ ادَّخَرَ فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ شَیْئاً لَمْ یُبَارَکْ لَهُ فِیمَا ادَّخَرَ وَ لَمْ یُبَارَکْ لَهُ فِی أَهْلِهِ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِکَ کَتَبَ اللَّهُ لَهُمْ ثَوَابَ أَلْفِ حَجَّةٍ وَ أَلْفِ عُمْرَةٍ وَ أَلْفِ غَزْوَةٍ (2) مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ کَانَ لَهُ کَثَوَابِ کُلِّ نَبِیِّ وَ رَسُولٍ- (3) وَ صِدِّیقٍ وَ شَهِیدٍ مَاتَ أَوْ قُتِلَ مُنْذُ خَلَقَ اللَّهُ الدُّنْیَا إِلَی أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ الْأَحَادِیثُ فِی ذَلِکَ کَثِیرَةٌ جِدّاً فِی الْمَزَارِ وَ غَیْرِهِ.
******
ترجمه:
از علْقَمه از امام باقر (ع) درباره حدیث زیارت امام حسین (ع) در روز عاشورا از نزدیک و دور نقل شده است که فرمودند: سپس باید برای حسین (ع) ندبه کند و بر او بگرید و اهل خانه خود را که از او تقیه نمی کند، به گریه بر او وادارد و در خانه خود مصیبت را با اظهار جزع برپا کند و باید یکدیگر را به مصیبت حسین (ع) تسلیت گویند. من ضامن این پاداش برای آن ها از جانب خداوند هستم که همه این پاداش ها به آن ها داده خواهد شد، یعنی ثواب دو هزار حج، دو هزار عمره و دو هزار غزوه. عرض کردم: آیا شما ضامن این پاداش برای آن ها هستید و متعهد؟ فرمود: من ضامن و متعهد این پاداش برای کسی هستم که چنین کند. عرض کردم: چگونه باید یکدیگر را تسلیت گوییم؟ فرمود: بگویید: خداوند اجر ما را به مصیبت مان در حسین (ع) بزرگ کند و ما و شما را از طلب کنندگان خون او همراه با ولیّ او و امام مهدی (ع) از آل محمد قرار دهد. و اگر می توانی، در آن روز برای خودت در پی نیازی نباش و آن را انجام مده؛ زیرا آن روز روزی نحس است که حاجتی از مؤمن در آن برآورده نمی شود و اگر هم برآورده شود، در آن برکت نیست و هیچ رشدی در آن دیده نمی شود. و هیچ یک از شما در آن روز چیزی برای خانه خود ذخیره نکند؛ زیرا هر کس در آن روز چیزی ذخیره کند، برکت نخواهد یافت و در خانواده اش نیز برکت نخواهد داشت. و اگر چنین کنند، خداوند برای آن ها ثواب هزار حج، هزار عمره و هزار غزوه همراه با رسول خدا (ص) می نویسد و پاداشی همچون پاداش هر پیامبر و رسول، صدیق و شهیدی که از آغاز آفرینش دنیا تا قیامت مرده یا کشته شده است، به او داده می شود.
(5) 67 بَابُ حَدِّ حَرَمِ الْحُسَیْنِ ع الَّذِی یُسْتَحَبُّ التَّبَرُّکُ بِتُرْبَتِهِ
******
ترجمه:
19710- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَکِیمِ بْنِ دَاوُدَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَرَمُ الْحُسَیْنِ ع (7) خَمْسُ فَرَاسِخَ مِنْ أَرْبَعِ جَوَانِبِهِ.
******
ترجمه:
از منصور بن عباس به نقل از امام صادق (ع) نقل شده که فرمود: حرم امام حسین (ع) پنج فرسخ از چهار جهت اوست.
19711- 2- (8) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ
ص: 510
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْبَصْرِیِّ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَرَمُ الْحُسَیْنِ ع فَرْسَخٌ فِی فَرْسَخٍ مِنْ أَرْبَعِ جَوَانِبِ الْقَبْرِ.
******
ترجمه:
از محمد بن اسماعیل بصری نقل شده که از امام صادق (ع) روایت کرده است: حرم امام حسین (ع) یک فرسخ در یک فرسخ از چهار جهت قبر است.
19712- 3- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِزْقِ اللَّهِ بْنِ الْعَلَاءِ (2) عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ عُمَرَ السَّرَّاجِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُؤْخَذُ طِینُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع مِنْ عِنْدِ الْقَبْرِ عَلَی سَبْعِینَ ذِرَاعاً.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از سلیمان بن عمر سراج از برخی اصحابش روایت شده است که از امام صادق (ع) نقل کرده است: «خاک قبر امام حسین (ع) از اطراف قبر به اندازه هفتاد ذراع (واحد طول) گرفته می شود.»
19713- 4- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ لِمَوْضِعِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع حُرْمَةً مَعْرُوفَةً مَنْ عَرَفَهَا وَ اسْتَجَارَ بِهَا أُجِیرَ قُلْتُ فَصِفْ لِی مَوْضِعَهَا قَالَ امْسَحْ مِنْ مَوْضِعِ قَبْرِهِ الْیَوْمَ خَمْسَةً وَ عِشْرِینَ ذِرَاعاً مِنْ نَاحِیَةِ رِجْلَیْهِ وَ خَمْسَةً وَ عِشْرِینَ ذِرَاعاً مِنْ نَاحِیَةِ رَأْسِهِ (5) وَ مَوْضِعُ قَبْرِهِ مِنْ یَوْمَ دُفِنَ رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ- وَ مِنْهُ مِعْرَاجٌ یُعْرَجُ فِیهِ بِأَعْمَالِ زُوَّارِهِ إِلَی السَّمَاءِ وَ مَا مِنْ مَلَکٍ (6) فِی السَّمَاءِ وَ لَا فِی الْأَرْضِ إِلَّا وَ هُمْ یَسْأَلُونَ اللَّهَ (أَنْ یَأْذَنَ لَهُمْ) (7) فِی زِیَارَةِ قَبْرِ
ص: 511
الْحُسَیْنِ ع فَفَوْجٌ یَنْزِلُ وَ فَوْجٌ یَعْرُجُ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ مِثْلَهُ (1) وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی حَدِیثِ السَّرَّاجِ عَلَی سَبْعِینَ بَاعاً فِی سَبْعِینَ بَاعاً
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار روایت شده که گفت: از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: «برای مکان قبر امام حسین (ع) حرمتی شناخته شده است؛ هر کس آن را بشناسد و به آن پناه ببرد، در امان خواهد بود.» گفتم: «این مکان را برایم توصیف کن.» فرمود: «از محل قبر او امروز 25 ذراع از سمت پاها و 25 ذراع از سمت سرش اندازه بگیر. مکان قبر او از روزی که دفن شد، باغی از باغ های بهشت است و از آن معراجی است که اعمال زائرانش به آسمان برده می شود. هیچ فرشته ای در آسمان یا زمین نیست مگر اینکه از خدا درخواست می کند که اجازه دهد قبر حسین (ع) را زیارت کند؛ گروهی پایین می آیند و گروهی بالا می روند.»
19714- 5- (2) وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ امْسَحْ مِنْ مَوْضِعِ قَبْرِهِ الْیَوْمَ خَمْسَةً وَ عِشْرِینَ ذِرَاعاً مِنْ نَاحِیَةِ رَأْسِهِ وَ خَمْسَةً وَ عِشْرِینَ ذِرَاعاً مِنْ نَاحِیَةِ رِجْلَیْهِ وَ خَمْسَةً وَ عِشْرِینَ ذِرَاعاً مِنْ خَلْفِهِ وَ خَمْسَةً وَ عِشْرِینَ ذِرَاعاً مِمَّا یَلِی وَجْهَهُ (3).
******
ترجمه:
از حسن بن محبوب نیز همان روایت نقل شده، جز اینکه گفته است: «از محل قبر او امروز 25 ذراع از سمت سر، 25 ذراع از سمت پاها، 25 ذراع از پشت سر، و 25 ذراع از سمت مقابل صورتش اندازه بگیر.»
19715- 6- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَبْرُ الْحُسَیْنِ ع عِشْرُونَ ذِرَاعاً مُکَسَّراً رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
از عبد الله بن سنان نقل شده است که از امام صادق (ع) شنیده است: «قبر حسین (ع) بیست ذراع به صورت مکسر، باغی از باغ های بهشت است.»
19716- 7- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ بُنَانِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الطَّاهِرِ یَعْنِی الْوَرَّاقَ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: التُّرْبَةُ مِنْ قَبْرِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع عَلَی (6) عَشَرَةِ أَمْیَالٍ.
******
ترجمه:
از الحجاج نقل شده است از چند نفر از یاران ما که از امام صادق (ع) شنیده اند: «خاک قبر حسین بن علی (ع) به اندازه ده میل اطراف قبر را در بر می گیرد.»
ص: 512
19717- 8- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع حَرِیمُ الْحُسَیْنِ ع (2) خَمْسَةُ فَرَاسِخَ مِنْ أَرْبَعِ جَوَانِبِ الْقَبْرِ.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین نقل کرده است که امام صادق (ع) فرموده اند: «حرم حسین (ع) پنج فرسخ از چهار جانب قبر او را شامل می شود.»
19718- 9- (3) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ رَجُلٍ (4) عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: طِینُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع فِیهِ شِفَاءٌ وَ إِنْ أُخِذَ عَلَی رَأْسِ مِیلٍ.
وَ رَوَی الشَّیْخُ فِی الْمِصْبَاحِ أَکْثَرَ مِنْ هَذِهِ الْأَحَادِیثِ (5) أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ هَذِهِ الْأَحَادِیثَ عَلَی تَفَاوُتِ الْفَضِیلَةِ فَمَا قَرُبَ کَانَ أَکْثَرَ فَضْلًا وَ بَرَکَةً مِمَّا بَعُدَ.
******
ترجمه:
از ابی الصباح کنانی نقل شده که از ابی عبدالله (ع) شنیده است: «خاک قبر حسین (ع) در آن شفا است، حتی اگرازفاصله یک میل(ازمرقد مطهر باشد) گرفته شود.»
19719- 1- (7) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ (8) وَ جَمَاعَةِ مَشَایِخِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (9) عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثِ ثَوَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ
ص: 513
ع قَالَ وَ اللَّهِ لَوْ أَنِّی حَدَّثْتُکُمْ فِی فَضْلِ زِیَارَتِهِ (1) لَتَرَکْتُمُ الْحَجَّ رَأْساً وَ مَا حَجَّ (2) أَحَدٌ وَیْحَکَ أَ مَا عَلِمْتَ (3) أَنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ اتَّخَذَ (4) کَرْبَلَاءَ- حَرَماً آمِناً مُبَارَکاً قَبْلَ أَنْ یَتَّخِذَ مَکَّةَ حَرَماً قَالَ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ (5) قَدْ فَرَضَ اللَّهُ عَلَی النَّاسِ حِجَّ الْبَیْتِ وَ لَمْ یَذْکُرْ زِیَارَةَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ وَ إِنْ کَانَ کَذَلِکَ فَإِنَّ هَذَا شَیْ ءٌ جَعَلَهُ اللَّهُ هَکَذَا أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ (6) أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- إِنَّ بَاطِنَ الْقَدَمِ أَحَقُّ بِالْمَسْحِ مِنْ ظَاهِرِ الْقَدَمِ وَ لَکِنَّ اللَّهَ فَرَضَ هَذَا عَلَی الْعِبَادِ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الْإِحْرَامَ (7) لَوْ کَانَ فِی الْحَرَمِ- کَانَ أَفْضَلَ لِأَجْلِ الْحَرَمِ- وَ لَکِنَّ اللَّهَ صَنَعَ ذَلِکَ فِی غَیْرِ الْحَرَمِ.
******
ترجمه:
ابن ابی یعفور از امام صادق (علیه السلام) درباره ثواب زیارت امام حسین (علیه السلام) نقل می کند: امام فرمود: "به خدا قسم، اگر من برای شما در فضیلت زیارت او (امام حسین) سخن بگویم، حج را به کلی ترک می کنید و هیچ کس حج به جا نمی آورد. وای بر تو، آیا نمی دانی که خداوند سبحان کربلا را حرم امن و مبارک قرار داده، پیش از آنکه مکه را حرم قرار دهد؟" ابن ابی یعفور گفت: "خداوند حج خانه (کعبه) را بر مردم واجب کرده است و درباره زیارت قبر حسین (علیه السلام) چیزی نگفته است." امام فرمود: "و اگر چنین باشد، این چیزی است که خداوند آن را این گونه قرار داده است. آیا نشنیده ای که امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: «باطن پا به مسح سزاوارتر است از ظاهر پا، اما خداوند این (مسح ظاهر پا) را بر بندگان واجب کرده است»؟ آیا نمی دانی که اگر احرام در خود حرم بود، به خاطر حرم فضیلت بیشتری داشت؟ اما خداوند این را در خارج از حرم قرار داده است."
19720- 2- (8) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ أَرْضَ الْکَعْبَةِ قَالَتْ مَنْ مِثْلِی وَ قَدْ بُنِیَ بَیْتُ اللَّهِ عَلَی ظَهْرِی یَأْتِینِی (9) النَّاسُ مِنْ کُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ وَ جُعِلْتُ حَرَمَ اللَّهِ وَ أَمْنَهُ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهَا کُفِّی وَ قِرِّی (10) مَا فَضْلُ مَا فُضِّلْتِ بِهِ فِیمَا أُعْطِیَتْ (11) أَرْضُ کَرْبَلَاءَ- إِلَّا بِمَنْزِلَةِ
ص: 514
الْإِبْرَةِ غُمِسَتْ فِی الْبَحْرِ (1) فَحَمَلَتْ مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ وَ لَوْ لَا تُرْبَةُ کَرْبَلَاءَ مَا فَضَّلْتُکِ وَ لَوْ لَا مَنْ ضَمَّتْهُ کَرْبَلَاءُ (2) لَمَا خَلَقْتُکِ وَ لَا خَلَقْتُ (3) الَّذِی افْتَخَرْتِ بِهِ فَقِرِّی وَ اسْتَقِرِّی وَ کُونِی ذَنَباً مُتَوَاضِعاً ذَلِیلًا مَهِیناً غَیْرَ مُسْتَنْکِفٍ وَ لَا مُسْتَکْبِرٍ لِأَرْضِ کَرْبَلَاءَ- وَ إِلَّا مَسَخْتُکِ وَ هَوَیْتُ بِکِ فِی نَارِ جَهَنَّمَ (4).
وَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبَّادٍ أَبِی سَعِیدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
زمین کعبه گفت: "چه کسی مثل من است که خانه خدا بر روی من ساخته شده است، مردم از هر راه دور و عمیقی به سوی من می آیند و من حرم و امنیت خدا قرار داده شده ام." پس خداوند به او وحی کرد: "آرام باش و قرار بگیر، برتری ای که به تو داده شده در مقابل آنچه به زمین کربلا داده شده است، مانند سوزنی است که در دریا فرو برده شود و از آب دریا چیزی با خود بیاورد. اگر خاک کربلا نبود، تو را برتری نمی دادم و اگر کسی که کربلا او را در بر گرفته است نبود، تو را نمی آفریدم و آنچه که به آن افتخار می کنی را نیز نمی آفریدم. پس آرام باش و ثابت بمان و مانند دنباله ای فروتن، خوار و کوچک باش که برای زمین کربلا نه انکارگر باشی و نه متکبر، وگرنه تو را تغییر شکل می دهم و به سوی آتش جهنم سقوط می کنی."
19721- 3- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ عَنْ رَجُلٍ (7) عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: اتَّخَذَ اللَّهُ أَرْضَ کَرْبَلَاءَ حَرَماً (8) قَبْلَ أَنْ یَتَّخِذَ مَکَّةَ حَرَماً (9) بِأَرْبَعَةٍ وَ عِشْرِینَ أَلْفَ عَامٍ (10) الْحَدِیثَ وَ فِی آخِرِهِ إِنَّهَا تَزْهَرُ لِأَهْلِ الْجَنَّةِ کَالْکَوْکَبِ الدُّرِّیِّ.
******
ترجمه:
از ابی جارود از علی بن الحسین (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: خداوند زمین کربلا را حرم قرار داد، قبل از آنکه مکه را حرم قرار دهد، به بیست و چهار هزار سال (پیش از آن). و در پایان حدیث آمده است: به درستی که آن (زمین کربلا) برای اهل بهشت مانند ستاره درخشان می درخشد.
19722- 4- (11) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْعُصْفُرِیِّ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ
ص: 515
ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ فَضَّلَ الْأَرَضِینَ وَ الْمِیَاهَ بَعْضَهَا عَلَی بَعْضٍ فَمِنْهَا مَا تَفَاخَرَتْ وَ مِنْهَا مَا بَغَتْ فَمَا مِنْ أَرْضٍ وَ لَا مَاءٍ إِلَّا عُوقِبَتْ لِتَرْکِ التَّوَاضُعِ لِلَّهِ حَتَّی سَلَّطَ اللَّهُ عَلَی الْکَعْبَةِ الْمُشْرِکِینَ- وَ أَرْسَلَ إِلَی زَمْزَمَ مَاءً مَالِحاً فَأَفْسَدَ طَعْمَهُ وَ إِنَّ کَرْبَلَاءَ (1) وَ مَاءَ الْفُرَاتِ أَوَّلُ أَرْضٍ وَ أَوَّلُ مَاءٍ قَدَّسَ اللَّهُ وَ بَارَکَ عَلَیْهِ (2) فَقَالَ لَهَا تَکَلَّمِی بِمَا فَضَّلَکِ اللَّهُ (3) فَقَالَتْ أَنَا أَرْضُ اللَّهِ الْمُقَدَّسَةُ الْمُبَارَکَةُ الشِّفَاءُ فِی تُرْبَتِی وَ مَائِی وَ لَا فَخْرَ بَلْ خَاضِعَةٌ ذَلِیلَةٌ لِمَنْ فَعَلَ بِی ذَلِکَ وَ لَا فَخْرَ عَلَی مَنْ دُونِی بَلْ شُکْراً لِلَّهِ فَأَکْرَمَهَا وَ زَادَهَا بِتَوَاضُعِهَا وَ شُکْرِهَا لِلَّهِ بِالْحُسَیْنِ (4) وَ أَصْحَابِهِ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ تَوَاضَعَ لِلَّهِ رَفَعَهُ اللَّهُ وَ مَنْ تَکَبَّرَ وَضَعَهُ اللَّهُ.
******
ترجمه:
از صفوان جمال نقل شده که گفت: شنیدم امام صادق (علیه السلام) می فرمود: به درستی که خداوند زمین ها و آب ها را بر یکدیگر برتری داده است. برخی از آنها افتخار کردند و برخی از آنها سرکشی نمودند. پس هیچ زمینی و هیچ آبی نیست مگر آنکه به خاطر ترک تواضع در برابر خداوند مجازات شدند، تا جایی که خداوند مشرکان را بر کعبه مسلط ساخت و آبی شور به سوی زمزم فرستاد و طعم آن را خراب کرد. و به درستی که کربلا و آب فرات اولین زمینی و اولین آبی هستند که خداوند آنها را مقدس و مبارک ساخت. سپس خداوند به آنها گفت: سخن بگو از آنچه خداوند تو را برتر ساخته است. پس زمین کربلا گفت: من زمین مقدس و مبارک خداوند هستم، شفا در تربت و آب من است، و افتخار نمی کنم بلکه خاضع و ذلیل هستم در برابر کسی که این را برای من انجام داد، و بر کسی که از من پایین تر است فخری ندارم، بلکه شکرگزار خداوند هستم. پس خداوند آن را به خاطر تواضع و شکرگزاری اش به وسیله حسین و یارانش گرامی داشت و آن را افزود. سپس امام صادق (علیه السلام) فرمود: هرکس برای خدا تواضع کند، خداوند او را بالا می برد و هرکس تکبر ورزد، خداوند او را پایین می آورد.
19723- 5- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَزَوْفَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: خَلَقَ اللَّهُ کَرْبَلَاءَ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ الْکَعْبَةَ- بِأَرْبَعَةٍ وَ عِشْرِینَ أَلْفَ عَامٍ وَ قَدَّسَهَا وَ بَارَکَ عَلَیْهَا فَمَا زَالَتْ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ اللَّهُ الْخَلْقَ مُقَدَّسَةً مُبَارَکَةً وَ لَا تَزَالُ کَذَلِکَ وَ جَعَلَهَا اللَّهُ أَفْضَلَ الْأَرْضِ فِی الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
از عمرو بن ثابت از پدرش از امام باقر (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: خداوند کربلا را بیست و چهار هزار سال پیش از آنکه کعبه را بیافریند، خلق کرد و آن را مقدس و مبارک قرار داد. پس از آن همواره پیش از آنکه خداوند مخلوقات را بیافریند، مقدس و مبارک بود و همچنان نیز چنین است. خداوند آن را برترین زمین در بهشت قرار داده است.
19724- 6- (6) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ
ص: 516
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: خَرَجَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَسِیرُ بِالنَّاسِ حَتَّی إِذَا کَانَ مِنْ کَرْبَلَاءَ عَلَی مَسِیرَةِ مِیلٍ أَوْ مِیلَیْنِ تَقَدَّمَ بَیْنَ أَیْدِیهِمْ حَتَّی إِذَا صَارَ بِمَصَارِعِ الشُّهَدَاءِ قَالَ قُبِرَ (1) فِیهَا مِائَتَا نَبِیٍّ وَ مِائَتَا وَصِیٍّ وَ مِائَتَا سِبْطٍ شُهَدَاءَ بِأَتْبَاعِهِمْ فَطَافَ بِهَا عَلَی بَغْلَتِهِ خَارِجاً رِجْلَیْهِ مِنَ الرِّکَابِ وَ أَنْشَأَ یَقُولُ مُنَاخُ رِکَابٍ وَ مَصَارِعُ شُهَدَاءَ لَا یَسْبِقُهُمْ مَنْ کَانَ قَبْلَهُمْ وَ لَا یَلْحَقُهُمْ مَنْ کَانَ بَعْدَهُمْ.
******
ترجمه:
از محمد بن سنان از کسی که او را روایت کرده، از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: امیرالمؤمنین (علیه السلام) با مردم حرکت می کرد، تا اینکه وقتی به فاصله یک یا دو میل از کربلا رسید، از پیش آن ها جلوتر رفت. پس هنگامی که به مصارع (محل شهادت) شهدا رسید، فرمود: در اینجا دویست پیامبر، دویست وصی و دویست سبط (نوه) همراه با پیروانشان به شهادت رسیده اند. سپس در اطراف آن با قاطرش چرخید در حالی که پاهایش از رکاب خارج بود، و شروع به گفتن این جملات کرد: اینجا محل فرود آمدن قافله ها و محل شهادت شهیدان است. نه کسانی که پیش از آنها بودند از آن ها برترند و نه کسانی که پس از آن ها خواهند آمد به آنها می رسند.
19725- 7- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَمْرٍو الزُّهْرِیِّ عَنْ بَکْرِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی فَحَمَلَتْهُ فَانْتَبَذَتْ بِهِ مَکاناً قَصِیًّا (3) قَالَ خَرَجَتْ مِنْ دِمَشْقَ حَتَّی أَتَتْ کَرْبَلَاءَ- فَوَضَعَتْهُ فِی مَوْضِعِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع ثُمَّ رَجَعَتْ مِنْ لَیْلَتِهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
از ابی حمزه ثمالی از امام علی بن الحسین (علیه السلام) در تفسیر آیه "پس اوباردار شد و با او به مکانی دوردست رفت" (مریم 19: 22) نقل شده است که فرمود: (مریم) از دمشق خارج شد تا اینکه به کربلا رسید، و او (عیسی) را در محل قبر حسین (علیه السلام) به دنیا آورد. سپس همان شب به دمشق بازگشت.
(6) 69 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَثْرَةِ الصَّلَاةِ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع فَرْضاً وَ نَفْلًا عِنْدَ رَأْسِهِ وَ خَلْفِهِ وَ الْإِتْمَامِ فِیهِ سَفَراً
******
ترجمه:
19726- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ زَیْدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا فَرَغْتَ مِنَ السَّلَامِ عَلَی الشُّهَدَاءِ فَائْتِ قَبْرَ
ص: 517
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَاجْعَلْهُ بَیْنَ یَدَیْکَ ثُمَّ تُصَلِّی مَا بَدَا لَکَ.
******
ترجمه:
از حسن بن عطیه از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: هنگامی که از سلام دادن به شهدا فارغ شدی، به سوی قبر اباعبدالله (علیه السلام) برو و آن را در مقابل خود قرار بده، سپس هرچقدر که خواستی نماز بخوان.
19727- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْجَامُورَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ (2) مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْکَرِیمِ أَبُو عَلِیٍّ (3) عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ فِی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع ثُمَّ تَمْضِی یَا مُفَضَّلُ إِلَی صَلَاتِکَ وَ لَکَ بِکُلِّ رَکْعَةٍ تَرْکَعُهَا عِنْدَهُ کَثَوَابِ مَنْ حَجَّ أَلْفَ حَجَّةٍ وَ اعْتَمَرَ أَلْفَ عُمْرَةٍ وَ أَعْتَقَ أَلْفَ رَقَبَةٍ وَ کَأَنَّمَا وَقَفَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَلْفَ مَرَّةٍ مَعَ نَبِیٍّ مُرْسَلٍ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از مفضل بن عمر نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) در حدیثی طولانی درباره زیارت امام حسین (علیه السلام) فرمود: سپس، ای مفضل، به سوی نماز خود برو و برای تو به ازای هر رکعتی که در نزد او (امام حسین) می خوانی، ثواب کسی است که هزار حج انجام داده، هزار عمره به جا آورده، هزار برده آزاد کرده و گویا هزار بار همراه با پیامبری مرسل در راه خدا جهاد کرده است.
19728- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ نَهِیکٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ لِرَجُلٍ یَا فُلَانُ مَا یَمْنَعُکَ إِذَا عَرَضَتْ لَکَ حَاجَةٌ أَنْ تَأْتِیَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فَتُصَلِّیَ عِنْدَهُ أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ ثُمَّ تَسْأَلَ حَاجَتَکَ فَإِنَّ الصَّلَاةَ الْمَفْرُوضَةَ عِنْدَهُ تَعْدِلُ حَجَّةً وَ الصَّلَاةَ النَّافِلَةَ عِنْدَهُ تَعْدِلُ عُمْرَةً.
******
ترجمه:
از ابن ابی عمیر از مردی از امام باقر (علیه السلام) نقل شده است که به مردی فرمود: ای فلانی، چه چیزی مانع تو می شود که وقتی حاجتی برایت پیش می آید، به سوی قبر امام حسین (علیه السلام) بروی و در آنجا چهار رکعت نماز بخوانی، سپس حاجتت را بخواهی؟ زیرا نماز واجب در نزد او معادل یک حج است و نماز نافله در نزد او معادل یک عمره.
19729- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ (6) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَامِرِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ أَبِی النُّمَیْرِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّ وَلَایَتَنَا عُرِضَتْ عَلَی أَهْلِ الْأَمْصَارِ فَلَمْ یَقْبَلْهَا قَبُولَ أَهْلِ الْکُوفَةِ شَیْ ءٌ (7) وَ ذَلِکَ أَنَّ قَبْرَ
ص: 518
أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِیهِ وَ إِنَّ إِلَی لِزْقِهِ (1) لَقَبْراً آخَرَ یَعْنِی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع- وَ مَا مِنْ آتٍ أَتَاهُ یُصَلِّی (2) عِنْدَهُ رَکْعَتَیْنِ أَوْ أَرْبَعاً ثُمَّ سَأَلَ (3) اللَّهَ حَاجَتَهُ إِلَّا قَضَاهَا لَهُ وَ إِنَّهُ لَیَحُفُّهُ (4) کُلَّ یَوْمٍ أَلْفُ مَلَکٍ.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نَاجِیَةَ عَنْ عَامِرِ بْنِ کَثِیرٍ نَحْوَهُ (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ (6).
******
ترجمه:
از ابو النمیر نقل شده است که ابو جعفر (ع) فرمود: ولایت ما به اهل شهرها عرضه شد و آنها آن را مانند اهل کوفه نپذیرفتند. به دلیل این که قبر امیر المؤمنین (ع) در آنجا است و در کنار آن قبر دیگری است، یعنی قبر حسین (ع)، این است که هر کسی که به آنجا بیاید و دو رکعت یا چهار رکعت نماز بخواند و سپس از خداوند حاجت خود را بخواهد، حاجت او برآورده می شود و هر روز هزار ملک او را احاطه می کنند."
19730- 5- (7) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ جَمَاعَةِ مَشَایِخِهِ (8) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ (9) عَنْ جَعْفَرِ بْنِ نَاجِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: صَلِّ عِنْدَ رَأْسِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع.
******
ترجمه:
حضرت صادق : در قسمت سر(مرقد مقدس) حسین نمازبخوان .
19731- 6- (10) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ وَ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی الْیَسَعِ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَ أَنَا أَسْمَعُ قَالَ إِذَا أَتَیْتُ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع أَجْعَلُهُ قِبْلَةً إِذَا صَلَّیْتُ قَالَ تَنَحَّ هَکَذَا نَاحِیَةً.
ص: 519
وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ یَزِیدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَطِیَّةَ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ.
******
ترجمه:
از ابو الیسع نقل شده است: مردی از ابو عبد الله (ع) پرسید، و من شنیدم، که گفت: وقتی به قبر حسین (ع) می رسم، آیا آن را به عنوان قبله در نماز قرار دهم؟ ابو عبد الله (ع) فرمود: کمی به طرفی کنار برو (یعنی در کنار قبر نماز بخوان).
19732- 7- (1) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ إِنَّا نَزُورُ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فَکَیْفَ نُصَلِّی عِنْدَهُ فَقَالَ تَقُومُ خَلْفَهُ عِنْدَ کَتِفَیْهِ ثُمَّ تُصَلِّی عَلَی النَّبِیِّ ص وَ تُصَلِّی عَلَی الْحُسَیْنِ ع.
******
ترجمه:
حلبی :به حضرت صادق عرض کردم وقتی قبرحسین را زیارت می کنم چگونه نماز بخوانم ؟ فرمودند : پشت قبرمطهربایست وبرای پیامبراکرم % نمازبخوان و(سپس) برای حسین نمازبخوان
19733- 8- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی الْیَسَعِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَجُلًا سَأَلَهُ عَنِ الصَّلَاةِ (3) إِذَا أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ أَجْعَلُهُ قِبْلَةً إِذَا صَلَّیْتُ وَ تَنَحَّ هَکَذَا نَاحِیَةً (4).
******
ترجمه:
"از ابو الیسع نقل شده است که مردی ازحضرت درباره نماز وقتی به قبر حسین (ع) می رسد، پرسید. حضرت فرمودند : وقتی به قبر حسین (ع) رسیدم، آن را قبله قراربده و سپس به این طرف (یعنی کنار) برو."
19734- 9- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ (6) عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْحَرَّانِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا لِمَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع- (7) قَالَ مَنْ أَتَاهُ وَ زَارَهُ وَ صَلَّی عِنْدَهُ رَکْعَتَیْنِ أَوْ أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ کُتِبَتْ لَهُ حَجَّةٌ وَ عُمْرَةٌ قَالَ قُلْتُ:
ص: 520
وَ کَذَلِکَ کُلُّ مَنْ زَارَ إِمَاماً مُفْتَرَضَ الطَّاعَةِ قَالَ وَ کَذَلِکَ کُلُّ مَنْ زَارَ إِمَاماً مُفْتَرَضَ الطَّاعَةِ (1).
وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْخُزَاعِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از ابو علی حرانی نقل شده است که گفتم به ابو عبد الله (ع): پاداش کسی که به زیارت حسین (ع) می رود چیست؟ فرمود: کسی که به آنجا بیاید و او را زیارت کند و دو رکعت یا چهار رکعت نماز بخواند، برای او مانند یک حج و عمره نوشته می شود. گفتم: آیا این حکم شامل تمام کسانی که به زیارت امام واجب الطاعه می روند نیز می شود؟ فرمود: بله، این حکم شامل تمام کسانی که به زیارت امام واجب الطاعه می روند نیز می شود."
19735- 10- (3) عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ طَاوُسٍ فِی مِصْبَاحِ الزَّائِرِ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ مَنْ زَارَ إِمَاماً مُفْتَرَضَ الطَّاعَةِ بَعْدَ وَفَاتِهِ وَ صَلَّی عِنْدَهُ أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ کُتِبَتْ لَهُ حَجَّةٌ وَ عُمْرَةٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (4) وَ فِی الصَّلَاةِ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
درمِصْبَاحِ الزَّائِرِازحضرت صادق نقل کرده که فرمودند : کسیکه امام واجب الاطاعه را بعد شهادتش زیارت کند وچهاررکعت نمازبخواند برایش یک حج وعمره نوشته می شود .
(7) 70 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاسْتِشْفَاءِ بِتُرْبَةِ الْحُسَیْنِ ع وَ التَّبَرُّکِ بِهَا وَ تَقْبِیلِهَا وَ تَحْنِیکِ الْأَوْلَادِ وَ اسْتِصْحَابِهَا عِنْدَ الْخَوْفِ وَ عِنْدَ الْمَرَضِ
******
ترجمه:
19736- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 521
مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُونُسَ بْنِ الرَّبِیعِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ عِنْدَ رَأْسِ الْحُسَیْنِ ع لَتُرْبَةً حَمْرَاءَ فِیهَا شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ إِلَّا السَّامَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق فرمودند : قسمت سرمقدس امام حسین خاکی وجود دارد که درآن شفای هربیماری است جزمرگ .
19737- 2- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ کَرَّامٍ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَأْخُذُ الْإِنْسَانُ مِنْ طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَیَنْتَفِعُ بِهِ وَ یَأْخُذُ غَیْرُهُ فَلَا یَنْتَفِعُ بِهِ فَقَالَ لَا وَ اللَّهِ لَا یَأْخُذُهُ (2) أَحَدٌ وَ هُوَ یَرَی أَنَّ اللَّهَ یَنْفَعُهُ بِهِ إِلَّا نَفَعَهُ بِهِ.
******
ترجمه:
أَبِی یَعْفُورٍ: به حضرت صادق عرض کردم گاهی کسی مقداری ازخاک قبرامام حسین برمی دارد وازآن نفع می برد وکس دیگری از آن نفع نمی برد حضرت فرمودند : نه بخدا قسم کسی با اعتقاد آنرا برنمی دارد مگر اینکه نفع می برد .
19738- 3- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ: الْخَتْمُ عَلَی طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- أَنْ یُقْرَأَ عَلَیْهِ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ.
******
ترجمه:
از علی بن محمد نقل شده است که به صورت مرفوع (بدون ذکر کامل سلسله اسناد) روایت کرده است: گفته شد که ختْم (مُهر زدن) بر گل قبر حسین (ع) این است که سوره إنا أنزلناه فی لیلة القدر بر آن خوانده شود."
19739- 4- (4) قَالَ وَ رُوِیَ إِذَا أَخَذْتَهُ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ بِحَقِّ هَذِهِ التُّرْبَةِ الطَّاهِرَةِ وَ بِحَقِّ الْبُقْعَةِ الطَّیِّبَةِ وَ بِحَقِّ الْوَصِیِّ الَّذِی تُوَارِیهِ وَ بِحَقِّ جَدِّهِ وَ أَبِیهِ وَ أُمِّهِ وَ أَخِیهِ وَ الْمَلَائِکَةِ الَّذِینَ یَحُفُّونَ بِهِ وَ الْمَلَائِکَةِ الْعُکُوفِ عَلَی قَبْرِ وَلِیِّکَ یَنْتَظِرُونَ نَصْرَهُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ اجْعَلْ لِی فِیهِ شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ کُلِّ خَوْفٍ وَ عِزّاً مِنْ کُلِّ ذُلٍّ وَ أَوْسِعْ بِهِ عَلَیَّ فِی رِزْقِی وَ أَصِحَّ بِهِ جِسْمِی.
******
ترجمه:
"و روایت شده است که وقتی آن (تربت) را برداشتی، بگو: «بسم الله، اللهم بحق این تربت پاک و به حق این بقعه پاک و به حق وصی ای که در آن مدفون است و به حق جدّش و پدرش و مادرش و برادرش و فرشتگانی که او را احاطه کرده اند و فرشتگان ساکن بر قبر ولی تو که در انتظار نصرت او هستند، که درود خدا بر همه آنها باد، قرار بده برای من در آن شفا از هر بیماری، امنیت از هر ترس، عزت از هر ذلت، وسعت در روزی ام و سلامت بدنم را به واسطه آن فراهم کن.
إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ (1) عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ تُرْبَةَ الْحُسَیْنِ (2) شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ کُلِّ خَوْفٍ فَإِذَا أَخَذَهَا (3) أَحَدُکُمْ فَلْیُقَبِّلْهَا وَ لْیَضَعْهَا عَلَی عَیْنِهِ وَ لْیُمِرَّهَا عَلَی سَائِرِ جَسَدِهِ وَ لْیَقُلْ اللَّهُمَّ بِحَقِّ هَذِهِ التُّرْبَةِ وَ بِحَقِّ مَنْ حَلَّ بِهَا وَ ثَوَی فِیهَا وَ بِحَقِّ أَبِیهِ وَ أُمِّهِ وَ أَخِیهِ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ وَ بِحَقِّ الْمَلَائِکَةِ الْحَافِّینَ بِهِ إِلَّا جَعَلْتَهَا شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ بَرْءاً مِنْ کُلِّ مَرَضٍ وَ نَجَاةً مِنْ کُلِّ آفَةٍ وَ حِرْزاً مِمَّا أَخَافُ وَ أَحْذَرُ ثُمَّ یَسْتَعْمِلُهَا قَالَ أَبُو أُسَامَةَ- فَإِنِّی أَسْتَعْمِلُهَا مِنْ دَهْرِیَ الْأَطْوَلِ کَمَا قَالَ وَ وَصَفَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَمَا رَأَیْتُ بِحَمْدِ اللَّهِ مَکْرُوهاً.
أَقُولُ: وَ رَوَی الطُّوسِیُّ فِی أَمَالِیهِ أَیْضاً حِکَایَاتٍ عَجِیبَةً تَتَضَمَّنُ بَرَاهِینَ وَاضِحَةً فِی الِاسْتِشْفَاءِ بِتُرْبَةِ الْحُسَیْنِ ع (4).
******
ترجمه:
از زید شحّام از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: خداوند تربت حسین (ع) را شفا از هر بیماری و امنیت از هر ترس قرار داده است. پس هنگامی که یکی از شما آن را برداشت، باید آن را ببوسد و بر چشمان خود بگذارد و آن را بر تمام بدن خود بکشد و بگوید: «اللهم، به حق این تربت و به حق کسی که در آن جای گرفته و در آن دفن شده است، و به حق پدرش و مادرش و برادرش و امامان از فرزندانش، و به حق فرشتگان احاطه کننده بر او، این تربت را شفا از هر بیماری، بهبودی از هر مرض، نجات از هر آفت و حفاظتی از آنچه می ترسم و هراسانم قرار بده.» سپس آن را استفاده کند. ابو اسامه گفت: «من در تمام طول عمرم همان طور که امام صادق (ع) گفت و توصیف کرد، آن را استفاده کرده ام و به لطف خدا هیچ ناگواری ندیده ام.»"
مؤلف می گوید: «شیخ طوسی نیز در کتاب امالی خود داستان های عجیبی را نقل کرده است که شامل دلایل روشنی درباره استشفا (درمان) با تربت حسین (ع) است.»
19741- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ قَالَ: بَعَثَ إِلَیَّ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع رِزَمَ ثِیَابٍ وَ غِلْمَاناً إِلَی أَنْ قَالَ فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أُعَبِّیَ الثِّیَابَ رَأَیْتُ فِی أَضْعَافِ الثِّیَابِ طِیناً فَقُلْتُ لِلرَّسُولِ مَا هَذَا فَقَالَ لَیْسَ یُوَجِّهُ بِمَتَاعٍ إِلَّا جَعَلَ فِیهِ طِیناً مِنْ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- ثُمَّ قَالَ الرَّسُولُ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع- هُوَ أَمَانٌ بِإِذْنِ اللَّهِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
محمد بن عیسی یقطینی گفت: امام رضا (ع) برای من بسته هایی از لباس وچند غلام را فرستادند ...درادامه گفت وقتی خواستم لباس ها را مرتب کنم، در میان لباس ها مقداری خاک دیدم. به فرستاده گفتم: این چیست؟ او گفت: امام (ع) چیزی نمی فرستد مگر اینکه در آن خاکی از قبر حسین (ع) قرار می دهد. سپس فرستاده گفت: امام (ع) فرمود: این خاک به اذن خدا مایه ی امان است.
ص: 523
19742- 7- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الْبَصْرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع الشِّفَاءُ مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ هُوَ الدَّوَاءُ الْأَکْبَرُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق فرمودند : درخاک مرقد مطهرامام حسین شفای هردردی است وآن بزرگترین داروی است
19743- 8- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ حَنِّکُوا أَوْلَادَکُمْ بِتُرْبَةِ الْحُسَیْنِ ع فَإِنَّهَا أَمَانٌ.
******
ترجمه:
أَبِوالْعَلَاءِ می گوید : ازحضرت صادق شنیدم که فرمودند : کام بچه های خود را با تربت امام حسین بازکنید زیرا آن تربت باعث امان است .
19744- 9- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلَّانٍ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَهِیکٍ (4) عَنْ سَعْدِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی الْمُغِیرَةِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی رَجُلٌ کَثِیرُ الْعِلَلِ وَ الْأَمْرَاضِ وَ مَا تَرَکْتُ دَوَاءً إِلَّا تَدَاوَیْتُ بِهِ فَقَالَ وَ أَیْنَ أَنْتَ عَنْ طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَإِنَّ فِیهِ الشِّفَاءَ مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ الْأَمْنَ مِنْ کُلِّ خَوْفٍ فَقُلْ إِذَا أَخَذْتَهُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِحَقِّ هَذِهِ الطِّینَةِ وَ بِحَقِّ الْمَلَکِ الَّذِی أَخَذَهَا وَ بِحَقِّ النَّبِیِّ الَّذِی قَبَضَهَا وَ بِحَقِّ الْوَصِیِّ الَّذِی حَلَّ فِیهَا صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ- وَ اجْعَلْ فِیهَا شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ کُلِّ خَوْفٍ ثُمَّ قَالَ أَمَّا الْمَلَکُ الَّذِی أَخَذَهَا فَهُوَ جَبْرَئِیلُ أَرَاهَا النَّبِیَّ ص- فَقَالَ هَذِهِ تُرْبَةُ ابْنِکَ تَقْتُلُهُ أُمَّتُکَ مِنْ بَعْدِکَ وَ النَّبِیُّ الَّذِی قَبَضَهَا مُحَمَّدٌ ص- وَ الْوَصِیُّ الَّذِی حَلَّ فِیهَا فَهُوَ
ص: 524
الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع سَیِّدُ الشُّهَدَاءِ (1) قُلْتُ قَدْ عَرَفْتُ الشِّفَاءَ مِنْ کُلِّ دَاءٍ فَکَیْفَ الْأَمَانُ مِنْ کُلِّ خَوْفٍ فَقَالَ إِذَا خِفْتَ سُلْطَاناً أَوْ غَیْرَ ذَلِکَ فَلَا تَخْرُجْ مِنْ مَنْزِلِکَ إِلَّا وَ مَعَکَ مِنْ طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- وَ قُلْ إِذَا أَخَذْتَهُ اللَّهُمَّ إِنَّ هَذِهِ طِینُ (2) قَبْرِ الْحُسَیْنِ- وَلِیِّکَ وَ ابْنِ وَلِیِّکَ أَخَذْتُهَا حِرْزاً لِمَا أَخَافُ وَ لِمَا لَا أَخَافُ فَإِنَّهُ قَدْ یَرِدُ عَلَیْکَ مَا لَا تَخَافُ- قَالَ الرَّجُلُ فَأَخَذْتُهَا کَمَا قَالَ (3) فَأَصَحَّ اللَّهُ بَدَنِی وَ کَانَتْ لِی أَمَاناً مِنْ کُلِّ خَوْفٍ مِمَّا خِفْتُ وَ مَا لَمْ أَخَفْ کَمَا قَالَ (4) قَالَ فَمَا رَأَیْتُ بِحَمْدِ اللَّهِ بَعْدَهَا مَکْرُوهاً.
وَ رَوَاهُ الطُّوسِیُّ فِی أَمَالِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ خُنَیْسٍ (5) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ نَهِیکٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی الْمُغِیرَةِ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ النَّصْرِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (6).
******
ترجمه:
حسن بن علی بن ابی المغیره از برخی از اصحاب ما نقل کرد: به امام صادق (ع) گفتم: من مردی هستم که بیماری ها و مشکلات بسیاری دارم و هیچ دارویی نیست که امتحان نکرده باشم. امام (ع) فرمود: چرا از خاک قبر حسین (ع) استفاده نمی کنی؟ زیرا در آن شفا از هر بیماری و امان از هر ترس است. وقتی آن را گرفتی، بگو: «خدایا، از تو می خواهم به حق این خاک و به حق فرشته ای که آن را برداشت و به حق پیامبری که آن را در دست گرفت و به حق وصی ای که در آن آرمیده، بر محمد و خاندانش درود فرست و در آن شفا از هر بیماری و امان از هر ترس قرار ده.» سپس امام (ع) فرمود: فرشته ای که این خاک را برداشت، جبرئیل بود که آن را به پیامبر (ص) نشان داد و گفت: این خاک پسر توست، که امتت پس از تو او را خواهند کشت. و پیامبری که آن را در دست گرفت، محمد (ص) است، و وصی ای که در آن آرمیده، حسین بن علی (ع)، سرور شهداست.
گفتم: من شفا از هر بیماری را فهمیدم، اما چگونه این خاک امان از هر ترس است؟ امام (ع) فرمود: اگر از حاکم یا غیر آن ترسیدی، از خانه ات بیرون نرو مگر اینکه مقداری از خاک قبر حسین (ع) همراه داشته باشی و وقتی آن را گرفتی، بگو: «خدایا، این خاک قبر حسین، ولیّ تو و پسر ولیّ توست. آن را به عنوان حرزی برداشتم برای آنچه می ترسم و آنچه نمی ترسم؛ زیرا ممکن است چیزی به تو برسد که انتظارش را نداری.» آن مرد گفت: من آن را همان گونه که امام (ع) فرمود، برداشتم و خداوند بدنم را سالم گردانید و این خاک برای من امانی از هر ترس، چه آنچه از آن می ترسیدم و چه آنچه نمی ترسیدم، بود، همان طور که امام (ع) فرمود. پس از آن، به لطف خدا، هیچ مشکلی ندیدم.
19745- 10- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع فِی طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ هُوَ الدَّوَاءُ الْأَکْبَرُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق فرمودند : درخاک مرقد مطهرامام حسین شفای هردردی است وآن بزرگترین داروی است .
19746- 11- (8) قَالَ وَ قَالَ ع إِذَا أَکَلْتَهُ فَقُلْ اللَّهُمَّ رَبَ
ص: 525
هَذِهِ التُّرْبَةِ الْمُبَارَکَةِ وَ رَبَّ الْوَصِیِّ الَّذِی وَارَتْهُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- وَ اجْعَلْهُ عِلْماً نَافِعاً وَ رِزْقاً وَاسِعاً وَ شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ.
******
ترجمه:
وحضرت فرمودند : وقتی تربت را خوردی بگو اللَّهُمَّ رَبَ
هَذِهِ التُّرْبَةِ الْمُبَارَکَةِ وَ رَبَّ الْوَصِیِّ الَّذِی وَارَتْهُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- وَ اجْعَلْهُ عِلْماً نَافِعاً وَ رِزْقاً وَاسِعاً وَ شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ.
19747- 12- (1) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ طِینَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق فرمودند : درخاک مرقد مطهرامام حسین شفای هردردی است .
19748- 13- (2) وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَصَابَتْهُ عِلَّةٌ فَبَدَأَ بِطِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- شَفَاهُ اللَّهُ مِنْ تِلْکَ الْعِلَّةِ إِلَّا أَنْ تَکُونَ عِلَّةَ السَّامِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق فرمودند : کسیکه دچاربیماری شد وقبل ازهرداوی تربت ازتربت استفاده کند شفاء می یابد مگراینکه آن بیماری مقدمه مرگ باشد .
19749- 14- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مُدْلِجٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ کَانَ مَرِیضاً فَبَعَثَ إِلَیْهِ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِشَرَابٍ فَشَرِبَهُ فَکَأَنَّمَا نَشِطَ مِنْ عِقَالٍ فَدَخَلَ عَلَیْهِ فَقَالَ کَیْفَ وَجَدْتَ الشَّرَابَ فَقَالَ لَقَدْ کُنْتُ آیِساً مِنْ نَفْسِی فَشَرِبْتُهُ فَأَقْبَلْتُ إِلَیْکَ کَأَنَّمَا نَشِطْتُ مِنْ عِقَالٍ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ إِنَّ الشَّرَابَ الَّذِی شَرِبْتَهُ کَانَ فِیهِ مِنْ طِینِ قُبُورِ آبَائِی وَ هُوَ أَفْضَلُ مَا نَسْتَشْفِی بِهِ فَلَا تَعْدِلْ بِهِ فَإِنَّا نَسْقِیهِ صِبْیَانَنَا وَ نِسَاءَنَا فَنَرَی مِنْهُ کُلَّ خَیْرٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)
ص: 526
وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (1).
******
ترجمه:
محمد بن مسلم در حدیثی نقل می کند که بیمار بود. امام صادق (ع) برای او شربتی فرستاد و او آن را نوشید. گویا از بند رها شده باشد. سپس امام (ع) نزد او آمد و فرمود: شربت را چگونه یافتی؟ محمد گفت: من از جان خود ناامید شده بودم، اما وقتی آن را نوشیدم، گویا از بند رها شدم و به سوی شما آمدم. امام (ع) فرمود: ای محمد، شربتی که نوشیدی در آن مقداری از خاک قبور پدرانم بود و این بهترین چیزی است که با آن شفا می یابیم. پس چیزی را با آن برابر ندان؛ ما آن را به کودکان و زنانمان می نوشانیم و از آن هر خیری می بینیم.
19750- 1- (3) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مُدْلِجٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (4) قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِذَا خَرَجْنَا إِلَی أَبِیکَ أَ فَلَسْنَا فِی حَجٍّ (5) قَالَ بَلَی قُلْتُ فَیَلْزَمُنَا مَا یَلْزَمُ الْحَاجَّ قَالَ مَا ذَا (6) قُلْتَ مِنَ الْأَشْیَاءِ الَّتِی تَلْزَمُ الْحَاجَّ قَالَ یَلْزَمُکَ حُسْنُ الصُّحْبَةِ لِمَنْ صَحِبَکَ (7) وَ یَلْزَمُکَ قِلَّةُ الْکَلَامِ إِلَّا بِخَیْرٍ وَ یَلْزَمُکَ کَثْرَةُ ذِکْرِ اللَّهِ وَ یَلْزَمُکَ نَظَافَةُ الثِّیَابِ وَ یَلْزَمُکَ الْغُسْلُ قَبْلَ أَنْ تَأْتِیَ الْحَائِرَ- وَ یَلْزَمُکَ الْخُشُوعُ وَ کَثْرَةُ الصَّلَاةِ وَ الصَّلَاةُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- وَ یَلْزَمُکَ التَّوْقِیرُ (8) لِأَخْذِ مَا لَیْسَ لَکَ وَ یَلْزَمُکَ أَنْ تَغُضَّ بَصَرَکَ وَ یَلْزَمُکَ أَنْ تَعُودَ عَلَی أَهْلِ الْحَاجَةِ مِنْ إِخْوَانِکَ إِذَا رَأَیْتَ مُنْقَطِعاً وَ الْمُوَاسَاةُ وَ یَلْزَمُکَ التَّقِیَّةُ الَّتِی هِیَ قِوَامُ دِینِکَ بِهَا وَ الْوَرَعُ عَمَّا نُهِیتَ عَنْهُ وَ الْخُصُومَةِ وَ کَثْرَةِ الْأَیْمَانِ وَ الْجِدَالِ
ص: 527
الَّذِی فِیهِ الْأَیْمَانُ فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِکَ تَمَّ حَجُّکَ وَ عُمْرَتُکَ وَ اسْتَوْجَبْتَ مِنَ الَّذِی طَلَبْتَ مَا عِنْدَهُ بِنَفَقَتِکَ (1) أَنْ تَنْصَرِفَ بِالْمَغْفِرَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الرِّضْوَانِ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام صادق (ع) نقل می کند که به ایشان گفتم: وقتی به زیارت پدرتان (امام حسین) می رویم، آیا در حال حج نیستیم؟ امام فرمود: بله. گفتم: آیا چیزی بر ما واجب است، همان گونه که بر حاجیان واجب است؟ امام فرمود: چه چیزی؟ گفتم: از اموری که بر حاجیان لازم است. امام (ع) فرمود: بر تو لازم است که همراهانت را به خوبی همراهی کنی، کم گویی مگر در امور خیر، ذکر زیاد خدا، تمیزی لباس ها، غسل قبل از ورود به حائر، خشوع و افزایش نماز، و درود بر محمد و آل محمد. همچنین لازم است که در گرفتن چیزی که به تو تعلق ندارد، وقار داشته باشی، نگاهت را فروگیری، به نیازمندان از برادرانت اگر کسی را دیدی که به کمک نیاز دارد، یاری رسانی، مواسات کنی، تقیه داشته باشی که اساس دین توست، و از آنچه نهی شده ای، پرهیز کنی؛ مانند بحث و جدال و زیاد قسم خوردن. اگر این کارها را انجام دهی، حج و عمره ات کامل می شود و آنچه را با هزینه ات طلب می کنی، از خداوند به دست می آوری؛ یعنی با مغفرت، رحمت و رضوان الهی بازخواهی گشت.
19751- 2- (2) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ أَخِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ غَیْرِهِمْ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ الْحُسَیْنَ (3) فَزُرْهُ وَ أَنْتَ (4) حَزِینٌ مَکْرُوبٌ شَعِثاً أَغْبَرَ (5) جَائِعاً عَطْشَاناً [عَطْشَانَ] (6) وَ سَلْهُ الْحَوَائِجَ وَ انْصَرِفْ عَنْهُ وَ لَا تَتَّخِذْهُ وَطَناً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
علی بن حکم از برخی از اصحاب ما از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: «وقتی قصد زیارت امام حسین (ع) را داشتی، با حالی اندوهگین، دل تنگ، ژولیده و خاک آلود، گرسنه و تشنه به زیارت برو. حاجات خود را از او بخواه و سپس بازگرد، و آنجا را وطن خود قرار نده
(8) 72 بَابُ تَحْرِیمِ أَکْلِ الطِّینِ حَتَّی طِینِ قُبُورِ الْأَئِمَّةِ ع إِلَّا طِینَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع قَدْرَ الْحِمَّصَةِ خَاصَّةً لِلِاسْتِشْفَاءِ
******
ترجمه:
19752- 1- (9) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ
ص: 528
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی خَلَقَ آدَمَ مِنَ الطِّینِ فَحَرَّمَ الطِّینَ عَلَی وُلْدِهِ قَالَ فَقُلْتُ مَا تَقُولُ فِی طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- فَقَالَ یَحْرُمُ عَلَی النَّاسِ أَکْلُ لُحُومِهِمْ وَ یَحِلُّ لَهُمْ أَکْلُ لُحُومِنَا وَ لَکِنِ الْیَسِیرُ مِنْهُ مِثْلُ الْحِمَّصَةِ.
******
ترجمه:
یکی از اصحاب از یکی از امامان (امام باقر یا امام صادق) نقل می کند که فرمود: «خداوند، آدم را از خاک آفرید و خوردن خاک را بر فرزندان او حرام کرد.» پس گفتم: نظر شما درباره خاک قبر حسین بن علی (ع) چیست؟ امام فرمود: «خوردن گوشت های انسان ها بر مردم حرام است، اما خوردن گوشت ما برای آنان جایز است.(با توجه به آخرحدیث منظورازلحوم تربت است) اما مقدار کمی از آن خاک به اندازه یک نخود اشکالی ندارد.»
19753- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ تَمِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ تَمِیمٍ الْقُرَشِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْبَصْرِیِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ وَاقِدٍ (2) عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ الْکَاظِمِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ بِمَوْتِهِ وَ دَفْنِهِ وَ قَالَ لَا تَرْفَعُوا قَبْرِی فَوْقَ أَرْبَعَةِ أَصَابِعَ مُفَرَّجَاتٍ وَ لَا تَأْخُذُوا مِنْ تُرْبَتِی شَیْئاً لِتَتَبَرَّکُوا بِهِ فَإِنَّ کُلَّ تُرْبَةٍ لَنَا مُحَرَّمَةٌ إِلَّا تُرْبَةَ جَدِّیَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَهَا شِفَاءً لِشِیعَتِنَا وَ أَوْلِیَائِنَا.
******
ترجمه:
عمرو بن واقِد از امام موسی کاظم (ع) نقل می کند که در حدیثی امام به او خبر از مرگ و دفن خود داد و فرمود: «قبر من را بیش از چهار انگشت به صورت باز شده (گشاده) بالا نیاورید و از خاک من برای تبرک چیزی برندارید، زیرا هر خاکی از ما (اهل بیت) حرام است، مگر خاک قبر جدم حسین بن علی (ع). خداوند عزّ و جلّ آن خاک را برای شیعیان و دوستان ما شفا قرار داده است.»
19754- 3- (3) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ خُنَیْسٍ (4) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ نَاجِیَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الطِّینِ الَّذِی یُؤْکَلُ (5) فَقَالَ کُلُّ طِینٍ حَرَامٌ کَالْمَیْتَةِ وَ الدَّمِ وَ مَا أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ مَا خَلَا طِینَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع فَإِنَّهُ شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ.
******
ترجمه:
سعد بن سعد اشعری از امام رضا (ع) نقل می کند که پرسیدم درباره خوردن خاک چه می فرمایید؟ امام (ع) فرمود: «هر خاکی حرام است، مانند مردار، خون و آنچه به نام غیر خدا قربانی شده، مگر خاک قبر حسین (ع) که شفای هر بیماری است.»
ص: 529
19755- 4- (1) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مَتٍّ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْخَیْبَرِیِّ وَ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ جَمِیعاً (2) عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَوْ أَنَّ مَرِیضاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ یَعْرِفُ حَقَّ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ حُرْمَتَهُ وَ وَلَایَتَهُ أَخَذَ مِنْ طِینِ قَبْرِهِ مِثْلَ رَأْسِ أَنْمُلَةٍ کَانَ لَهُ دَوَاءً.
******
ترجمه:
ابوبکر حضرمی از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: «اگر بیماری از مؤمنان که حق امام حسین (ع)، حرمت او و ولایتش را بشناسد، به اندازه سر انگشت از خاک قبر او بردارد، برای او دارویی خواهد بود.»
19756- 5- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی الْیَسَعِ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ آخُذُ مِنْ طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- یَکُونُ [عِنْدِی] (4) أَطْلُبُ بَرَکَتَهُ قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثِ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مَا ظَاهِرُهُ الِاسْتِشْفَاءُ بِطِینِ قُبُورِ الْأَئِمَّةِ ع وَ لَیْسَ بِصَرِیحٍ فِی غَیْرِ الْحُسَیْنِ ع وَ لَا فِی الْأَکْلِ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْأَطْعِمَةِ (6).
******
ترجمه:
ابو یسع نقل می کند که مردی از امام صادق (ع) پرسید: «آیا می توانم از خاک قبر امام حسین (ع) بردارم و آن را نزد خود نگه دارم تا از برکت آن بهره مند شوم؟» امام فرمود: «اشکالی ندارد.»
(7) 73 بَابُ مَا یُسْتَحَبُّ مِنَ الْقِرَاءَةِ وَ الدُّعَاءِ عِنْدَ أَخْذِ التُّرْبَةِ الْحُسَیْنِیَّةِ لِلِاسْتِشْفَاءِ
******
ترجمه:
19757- 1- (8) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ
ص: 530
الْعَسْکَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع إِذَا أَرَدْتَ حَمْلَ طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- (1) فَاقْرَأْ فَاتِحَةَ الْکِتَابِ وَ الْمُعَوِّذَتَیْنِ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ- (وَ قُلْ یَا أَیُّهَا الْکَافِرُونَ) (2) وَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ- وَ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ یس وَ تَقُولُ اللَّهُمَّ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ وَ حَبِیبِکَ وَ نَبِیِّکَ وَ أَمِینِکَ وَ بِحَقِّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَبْدِکَ وَ أَخِی رَسُولِکَ وَ بِحَقِّ فَاطِمَةَ بِنْتِ نَبِیِّکَ وَ زَوْجَةِ وَلِیِّکَ وَ بِحَقِّ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ وَ بِحَقِّ الْأَئِمَّةِ الرَّاشِدِینَ- وَ بِحَقِّ هَذِهِ التُّرْبَةِ وَ بِحَقِّ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِهَا وَ بِحَقِّ الْوَصِیِّ الَّذِی هُوَ فِیهَا (3) وَ بِحَقِّ الْجَسَدِ الَّذِی ضَمَّتْ (4) وَ بِحَقِّ جَمِیعِ مَلَائِکَتِکَ وَ أَنْبِیَائِکَ وَ رُسُلِکَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اجْعَلْ هَذَا الطِّینَ شِفَاءً لِی وَ لِمَنْ یَسْتَشْفِی بِهِ مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ سُقْمٍ وَ مَرَضٍ وَ أَمَاناً مِنْ کُلِّ خَوْفٍ اللَّهُمَّ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ- اجْعَلْهُ عِلْماً نَافِعاً وَ رِزْقاً وَاسِعاً وَ شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ سُقْمٍ وَ آفَةٍ وَ عَاهَةٍ وَ مِنْ جَمِیعِ الْأَوْجَاعِ کُلِّهَا إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ- وَ تَقُولُ اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ التُّرْبَةِ الْمُبَارَکَةِ الْمَیْمُونَةِ وَ الْمَلَکِ الَّذِی هَبَطَ بِهَا وَ الْوَصِیِّ الَّذِی هُوَ فِیهَا صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ انْفَعْنِی بِهَا إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
ابو حمزه ثمالی نقل می کند که امام صادق (ع) فرمود: «هرگاه خواستی خاک قبر امام حسین (ع) را برداری، سوره فاتحه، معوذتین، سوره توحید، سوره کافرون، سوره قدر، آیه الکرسی و سوره یس را بخوان و بگو:
"اللهم، به حق محمد عبدک و رسولک و حبیبک و نبیک و أمینک، و به حق أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب عبدک و أخی رسولک، و به حق فاطمه بنت نبیک و زوجه ولیک، و به حق الحسن و الحسین و به حق الأئمة الراشدین، و به حق هذه التربة، و به حق الملک الموکل بها، و به حق الوصی الذی هو فیها، و به حق الجسد الذی ضمت، و بحق جمیع ملائکتک و أنبیائک و رسلک، صل علی محمد و آله، و اجعل هذا الطین شفاء لی و لمن یستشفی به من کل داء و سقم و مرض و أماناً من کل خوف. اللهم، بحق محمد و أهل بیته، اجعله علماً نافعاً و رزقاً واسعاً و شفاءً من کل داء و سقم و آفة و عاهة و من جمیع الأوجاع کلها، إنک علی کل شیء قدیر."
و سپس بگو: "اللهم، رب هذه التربة المبارکة المیمونة و الملک الذی هبط بها و الوصی الذی هو فیها، صل علی محمد و آل محمد و انفعنی بها، إنک علی کل شیء قدیر.
ص: 531
(1) 74 بَابُ أَقَلِّ مَا یُزَارُ فِیهِ الْحُسَیْنُ ع وَ أَکْثَرِ مَا یُکْرَهُ تَأْخِیرُ زِیَارَتِهِ عَنْهُ لِلْغَنِیِّ وَ الْفَقِیرِ
******
ترجمه:
19758- 1- (2) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْمُوسَوِیِّ عَنِ ابْنِ نَهِیکٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَقٌّ عَلَی الْغَنِیِّ أَنْ یَأْتِیَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی السَّنَةِ مَرَّتَیْنِ وَ حَقٌّ عَلَی الْفَقِیرِ أَنْ یَأْتِیَهُ فِی السَّنَةِ مَرَّةً.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) از ابو ایوب نقل می کند که فرمود: «بر ثروتمند واجب است که در هر سال دو بار به زیارت قبر امام حسین (ع) برود، و بر فقیر واجب است که سالی یک بار به زیارت او برود.»
19759- 2- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَامِرِ بْنِ عُمَیْرٍ وَ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ائْتُوا قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع کُلَّ سَنَةٍ مَرَّةً.
وَ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ مُسْلِمٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عُمَیْرٍ وَ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق : سالی یکبارقبر امام حسین را زیارت کنید .
19760- 3- (5) وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُوسَوِیِّ عَنِ ابْنِ نَهِیکٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ فِی السَّنَةِ مَرَّةً إِنِّی أَکْرَهُ الشُّهْرَةَ.
******
ترجمه:
حلبی : ازحضرت صادق سوال کردم درمورد زیارت مرقد امام حسین فرمودند : سالی یک مرتبه چون ازشهرت اکراه دارم .
ص: 532
19761- 4- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رَجُلٍ (2) عَنْ أَبِی نَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَقٌّ عَلَی الْفَقِیرِ أَنْ یَأْتِیَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی السَّنَةِ مَرَّتَیْنِ (3).
******
ترجمه:
حضرت صادق : بر افراد فقیرلازم است سالی دومرتبه به زیارت امام حسین بروند .
19762- 5- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع لَا تَجْفُوهُ یَأْتِیهِ الْمُوسِرُ فِی کُلِّ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ وَ الْمُعْسِرُ لَا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَهَا.
******
ترجمه:
علی بن ابی حمزه روایت می کند که امام کاظم (ع) فرمود: «نسبت به زیارت امام حسین (ع) بی اعتنا نباشید. شخص توانگر باید هر چهار ماه یک بار به زیارت او برود و شخص ناتوان را خداوند به چیزی که خارج از توانش باشد، مکلف نمی کند.»
19763- 6- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع- قَالَ فِی السَّنَةِ مَرَّةً إِنِّی أَخَافُ الشُّهْرَةَ.
******
ترجمه:
حلبی : ازحضرت صادق سوال کردم درمورد زیارت مرقد امام حسین فرمودند : سالی یک مرتبه چون ازشهرت اکراه دارم .
19764- 7- (6) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ هَلْ لِزِیَارَةِ الْقَبْرِ مِنْ صَلَاةٍ (7) قَالَ لَیْسَ لَهُ شَیْ ءٌ مَفْرُوضٌ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ فِی کَمْ یُزَارُ (8) قَالَ مَا شِئْتَ.
******
ترجمه:
عِیصِ بْنِ قَاسِمِ : ازحضرت صادق سوال کردم آیا برای زیارت امام حسین نماز هم لازم است ؟ فرمودند : واجب نیست گفتم هرچند وقت زیارت کنیم ؟ فرمودند : هروقت خواستید .
ص: 533
19765- 8- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ رَفَعَهُ إِلَی عَلِیِّ بْنِ مَیْمُونٍ الصَّائِغِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: بَلَغَنِی أَنَّ قَوْماً مِنْ شِیعَتِنَا تَمُرُّ عَلَیْهِمُ السَّنَةُ وَ السَّنَتَانِ لَا یَزُورُونَ الْحُسَیْنَ ع- أَمَا وَ اللَّهِ لِحَظِّهِمْ أَخْطَئُوا وَ عَنْ ثَوَابِ اللَّهِ زَاغُوا وَ عَنْ جِوَارِ مُحَمَّدٍ ص تَبَاعَدُوا قُلْتُ فِی کَمِ الزِّیَارَةُ قَالَ یَا عَلِیُّ- إِنْ قَدَرْتَ أَنْ تَزُورَهُ فِی کُلِّ شَهْرٍ فَافْعَلْ قُلْتُ لَا أَصِلُ إِلَی ذَلِکَ لِأَنِّی أَعْمَلُ بِیَدِی وَ لَا أَقْدِرُ أَنْ أَغِیبَ مِنْ مَکَانِی یَوْماً وَاحِداً قَالَ أَنْتَ فِی عُذْرٍ وَ مَنْ کَانَ یَعْمَلُ بِیَدِهِ وَ إِنَّمَا عَنَیْتُ مَنْ لَا یَعْمَلُ بِیَدِهِ مِمَّنْ إِنْ خَرَجَ کُلَّ جُمُعَةٍ هَانَ ذَلِکَ عَلَیْهِ أَمَا إِنَّهُ مَا لَهُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ عُذْرٍ وَ لَا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص مِنْ عُذْرٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
در این روایت از علی بن میمون صائغ از امام صادق (ع) نقل شده است که امام (ع) فرمود: «به من رسیده است که برخی از شیعیان ما سالی یا دو سال می گذرد و به زیارت امام حسین (ع) نمی روند. به خدا قسم که آنها از نصیب و بهره خود غافل شده اند، و از ثواب الهی دور مانده اند، و از هم جواری پیامبر (ص) فاصله گرفته اند.» راوی پرسید: «هر چند وقت باید زیارت کرد؟» امام فرمود: «ای علی، اگر توانستی هر ماه او را زیارت کنی، این کار را انجام بده.» راوی گفت: «من نمی توانم این کار را انجام دهم زیرا با دستان خودم کار می کنم و نمی توانم حتی یک روز هم از محل کارم غایب شوم.» امام فرمود: «تو معذوری، و کسانی که با دست خود کار می کنند معذورند. اما منظور من کسانی است که با دست خود کار نمی کنند و اگر هر جمعه به زیارت بروند برایشان آسان است. برای آنها نزد خدا و رسول خدا (ص) در روز قیامت هیچ عذری وجود نخواهد داشت.»
19766- 9- (2) وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ صَبَّاحٍ الْحَذَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ (3) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ زُورُوا قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع وَ لَوْ فِی کُلِّ سَنَةٍ مَرَّةً.
******
ترجمه:
مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ : شنیدم حضرت صادق می فرمودند : مرقد امام حسین را زیارت کنید ولوسالی یکبار.
19767- 10- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یَحْیَی وَ کَانَ فِی خِدْمَةِ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع عَنْ عَلِیٍّ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ وَ مَنْ یَأْتِیهِ زَائِراً ثُمَّ یَنْصَرِفُ عَنْهُ مَتَی یَعُودُ إِلَیْهِ وَ فِی کَمْ یَأْتِی وَ کَمْ یَوْماً وَ کَمْ یَسَعُ النَّاسَ تَرْکُهُ قَالَ لَا یَسَعُ أَکْثَرَ مِنْ شَهْرٍ وَ أَمَّا بَعِیدُ الدَّارِ فَفِی
ص: 534
کُلِّ ثَلَاثِ سِنِینَ فَمَا جَازَ الثَّلَاثَ سِنِینَ فَلَمْ یَأْتِهِ فَقَدْ عَقَّ رَسُولَ اللَّهِ ص وَ قَطَعَ حُرْمَتَهُ إِلَّا عَنْ عِلَّةٍ.
******
ترجمه:
در این روایت از صفوان جمال از امام صادق (ع) نقل شده است که راوی از امام (ع) پرسید: «کسی که به زیارت امام حسین (ع) می رود و سپس از او بازمی گردد، چه زمانی باید دوباره به زیارت بازگردد و چند روز باید صبر کند و ترک زیارت برای مردم تا چه حد مجاز است؟» امام (ع) فرمود: «نباید بیش از یک ماه فاصله بیفتد، و اما کسی که دور از کربلا زندگی می کند، هر سه سال یک بار باید به زیارت برود. کسی که بیش از سه سال از زیارت امام حسین (ع) غفلت کند، بدون عذر، در واقع به رسول خدا (ص) جفا کرده و حرمت او را شکسته است، مگر این که عذری داشته باشد.»
19768- 11- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّا نَزُورُ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی السَّنَةِ مَرَّتَیْنِ أَوْ ثَلَاثاً فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَکْرَهُ أَنْ تُکْثِرُوا الْقَصْدَ إِلَیْهِ زُورُوهُ فِی السَّنَةِ مَرَّةً قُلْتُ کَیْفَ أُصَلِّی عَلَیْهِ قَالَ تَقُومُ خَلْفَهُ عِنْدَ کَتِفَیْهِ ثُمَّ تُصَلِّی عَلَی النَّبِیِّ ص وَ تُصَلِّی عَلَی الْحُسَیْنِ ع.
******
ترجمه:
در این روایت از عبیدالله حلبی از امام صادق (ع) نقل شده است که راوی به امام (ع) گفت: «ما سالی دو یا سه بار قبر امام حسین (ع) را زیارت می کنیم.» امام صادق (ع) فرمود: «دوست ندارم که زیارت را بیش از حد مکرر انجام دهید. او را در سال یک بار زیارت کنید.» راوی پرسید: «چگونه بر امام حسین (ع) درود(نمازبخوانیم) بفرستم؟» امام (ع) پاسخ داد: «در پشت سر او، در کنار شانه هایش بایست، سپس بر پیامبر (ص) درود بفرست و بر امام حسین (ع) نیز درود بفرست.»
19769- 12- (2) وَ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا یَنْبَغِی لِلْمُسْلِمِ أَنْ یَتَخَلَّفَ عَنْ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- (3) أَکْثَرَ مِنْ أَرْبَعِ سِنِینَ.
******
ترجمه:
در این روایت از امام صادق (ع) نقل شده است که ایشان فرمودند: «شایسته نیست که یک مسلمان بیش از چهار سال از زیارت قبر امام حسین (ع) خودداری کند.»
19770- 13- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ (5) عَنْ أَبِی نَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ نَعَمْ تَعْدِلُ عُمْرَةً وَ لَا یَنْبَغِی التَّخَلُّفُ عَنْ زِیَارَتِهِ أَکْثَرَ مِنْ أَرْبَعِ سِنِینَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
******
ترجمه:
در این روایت از امام صادق (ع) آمده است که زیارت امام حسین (ع) معادل با انجام یک عمره است و نباید بیش از چهار سال از زیارت او خودداری کرد.
ص: 535
(1) 75 بَابُ اسْتِحْبَابِ اتِّخَاذِ سُبْحَةٍ مِنْ تُرْبَةِ الْحُسَیْنِ وَ التَّسْبِیحِ بِهَا وَ إِدَارَتِهَا
******
ترجمه:
19771- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی الْفَقِیهِ ع أَسْأَلُهُ هَلْ یَجُوزُ أَنْ یُسَبِّحَ الرَّجُلُ بِطِینِ الْقَبْرِ (3) وَ هَلْ فِیهِ فَضْلٌ فَأَجَابَ وَ قَرَأْتُ التَّوْقِیعَ وَ مِنْهُ نَسَخْتُ تُسَبِّحُ بِهِ فَمَا فِی شَیْ ءٍ مِنَ السُّبَحِ (4) أَفْضَلَ مِنْهُ وَ مِنْ فَضْلِهِ أَنَّ الْمُسَبِّحَ یَنْسَی التَّسْبِیحَ وَ یُدِیرُ السُّبْحَةَ فَیُکْتَبُ لَهُ ذَلِکَ التَّسْبِیحُ.
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ صَاحِبِ الزَّمَانِ ع مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
در این روایت آمده است که سوالی از فقیه (امام صادق علیه السلام) در مورد استفاده از طین قبر برای تسبيح پرسیده شده است. پاسخ داده شده که تسبيح با طین قبر امام حسین (ع) از سایر تسبيحات برتر است و از فواید آن این است که حتی اگر شخص در حین تسبيح، به یاد نیاورد که مشغول تسبيح است و فقط به چرخاندن تسبيح ادامه دهد، باز هم پاداش تسبيح به او داده می شود.
19772- 2- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْمُؤَدِّبِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ شُعَیْبٍ یَرْفَعُهُ إِلَی بَعْضِ أَصْحَابِ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: دَخَلْتُ إِلَیْهِ قَالَ لَا یَسْتَغْنِی شِیعَتُنَا عَنْ أَرْبَعٍ خُمْرَةٍ یُصَلِّی عَلَیْهَا وَ خَاتَمٍ یَتَخَتَّمُ بِهِ وَ سِوَاکٍ یَسْتَاکُ بِهِ وَ سُبْحَةٍ مِنْ طِینِ قَبْرِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فِیهَا ثَلَاثٌ وَ ثَلَاثُونَ حَبَّةً مَتَی قَلَّبَهَا ذَاکِراً لِلَّهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ (7) بِکُلِّ حَبَّةٍ أَرْبَعُونَ حَسَنَةً وَ إِذَا قَلَّبَهَا سَاهِیاً یَعْبَثُ بِهَا کَتَبَ اللَّهُ لَهُ (8) عِشْرُونَ حَسَنَةً أَیْضاً.
ص: 536
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِیمَا یُسْجَدُ عَلَیْهِ (1) وَ فِی التَّعْقِیبِ (2).
******
ترجمه:
از حسن بن علی بن شعیب، که به یکی از اصحاب امام موسی بن جعفر (ع) نقل می کند: وارد شدم به سوی او، گفت: "شیعیان ما نباید از چهار چیز بی نیاز باشند:
خُمرة ای که بر آن نماز بخوانند،
انگشتری که آنرا بدست کنند،
سواک برای مسواک زدن،
تسبیحی از طین قبر ابی عبد الله (ع) که دارای 33 دانه است.
هرگاه آن را با یاد خدا بچرخانند، برای هر دانه 40 حسنه نوشته می شود و اگر آن را به طور غیر عمد و بدون یاد خدا بچرخانند، برای هر دانه 20 حسنه نوشته می شود.
(3) 76 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِکْثَارِ مِنَ الدُّعَاءِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع
******
ترجمه:
19773- 1- (4) أَحْمَدُ بْنُ فَهْدٍ فِی عُدَّةِ الدَّاعِی قَالَ رُوِیَ أَنَّ اللَّهَ عَوَّضَ الْحُسَیْنَ ع مِنْ قَتْلِهِ أَرْبَعَ خِصَالٍ جَعَلَ الشِّفَاءَ فِی تُرْبَتِهِ وَ إِجَابَةَ الدُّعَاءِ تَحْتَ قُبَّتِهِ وَ الْأَئِمَّةَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ وَ أَنْ لَا تُعَدَّ أَیَّامُ زَائِرِیهِ مِنْ أَعْمَارِهِمْ.
******
ترجمه:
احمد بن فهد در کتاب «عدة الداعی» گفته است: روایت شده که خداوند به حسین (ع) از قتلش چهار چیز را عوض داد:
شفای بیماری ها را در خاک او قرار داد،
اجابت دعا را زیر گنبد او قرار داد،
ائمه را از نسل او قرار داد،
و روزهای زائران او را از عمرشان محسوب نمی کند
19774- 2- (5) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ الصَّادِقَ ع مَرِضَ فَأَمَرَ مَنْ عِنْدَهُ أَنْ یَسْتَأْجِرُوا لَهُ أَجِیراً یَدْعُو لَهُ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع فَوَجَدُوا رَجُلًا فَقَالُوا لَهُ ذَلِکَ فَقَالَ أَنَا أَمْضِی وَ لَکِنَّ الْحُسَیْنَ إِمَامٌ مُفْتَرَضُ الطَّاعَةِ وَ هُوَ إِمَامٌ مُفْتَرَضُ الطَّاعَةِ فَرَجَعُوا إِلَی الصَّادِقِ ع- وَ أَخْبَرُوهُ فَقَالَ هُوَ کَمَا قَالَ وَ لَکِنْ أَ مَا عَرَفَ أَنَّ لِلَّهِ تَعَالَی بِقَاعاً یُسْتَجَابُ فِیهَا الدُّعَاءُ فَتِلْکَ الْبُقْعَةُ مِنْ تِلْکَ الْبِقَاعِ.
******
ترجمه:
«روایت شده که صادق (ع) بیمار شد و به کسانی که نزد او بودند دستور داد تا برای او کسی را کرایه کنند تا در کنار قبر حسین (ع) برای او دعا کند. آنها مردی را یافتند و به او گفتند که این کار را انجام دهد. او گفت: من می روم، اما حسین امامی است که اطاعتش واجب است و او امامی است که اطاعتش واجب است. آنها به صادق (ع) برگشتند و او را از این گفته آگاه کردند. ایشن گفتند : همانطوری است که اوگفته، اما آیا نمی داند که خداوند مکان هایی دارد که دعا در آنجا مستجاب می شود؟ پس آن مکان یکی از این مکان هاست.»
19775- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ: بَعَثَ إِلَیَّ أَبُو الْحَسَنِ ع فِی مَرَضِهِ وَ إِلَی مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ- فَسَبَقَنِی إِلَیْهِ مُحَمَّدُ بْنُ حَمْزَةَ فَأَخْبَرَنِی مُحَمَّدٌ مَا زَالَ یَقُولُ ابْعَثُوا إِلَی الْحَیْرِ (7) ابْعَثُوا إِلَی الْحَیْرِ- (8) فَقُلْتُ لِمُحَمَّدٍ أَ لَا قُلْتَ لَهُ أَنَا أَذْهَبُ إِلَی الْحَیْرِ- (9) ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَیْهِ وَ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَنَا أَذْهَبُ
ص: 537
إِلَی الْحَیْرِ فَقَالَ انْظُرُوا فِی ذَلِکَ إِلَی أَنْ قَالَ فَذَکَرْتُ ذَلِکَ لِعَلِیِّ بْنِ بِلَالٍ- فَقَالَ مَا کَانَ یَصْنَعُ الْحَیْرَ هُوَ الْحَیْرُ- فَقَدِمْتُ الْعَسْکَرَ فَدَخَلْتُ عَلَیْهِ فَقَالَ لِی اجْلِسْ حِینَ أَرَدْتُ الْقِیَامَ فَلَمَّا رَأَیْتُهُ أَنِسَ بِی ذَکَرْتُ لَهُ قَوْلَ عَلِیِّ بْنِ بِلَالٍ فَقَالَ لِی أَ لَا قُلْتَ لَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَطُوفُ بِالْبَیْتِ وَ یُقَبِّلُ الْحَجَرَ- وَ حُرْمَةُ النَّبِیِّ وَ الْمُؤْمِنِ أَعْظَمُ مِنْ حُرْمَةِ الْبَیْتِ- وَ أَمَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یَقِفَ بِعَرَفَةَ- وَ إِنَّمَا هِیَ مَوَاطِنُ یُحِبُّ اللَّهُ أَنْ یُذْکَرَ فِیهَا فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ یُدْعَی لِی حَیْثُ یُحِبُّ اللَّهُ أَنْ یُدْعَی فِیهَا وَ ذَکَرَ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ وَ لَمْ أَحْفَظْ عَنْهُ قَالَ إِنَّمَا هَذِهِ مَوَاضِعُ یُحِبُّ اللَّهُ أَنْ یُتَعَبَّدَ (1) فِیهَا فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ یُدْعَی لِی حَیْثُ یُحِبُّ اللَّهُ تَعَالَی أَنْ یُعْبَدَ هَلَّا قُلْتَ لَهُ کَذَا قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ لَوْ کُنْتُ أُحْسِنُ مِثْلَ هَذَا لَمْ أَرُدَّ الْأَمْرَ إِلَیْکَ (2) هَذِهِ أَلْفَاظُ أَبِی هَاشِمٍ لَیْسَتْ أَلْفَاظَهُ.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ الْحَسَنِ بْنِ مَتِّیلٍ جَمِیعاً عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از ابی هاشم جعفری نقل شده است که گفت: ابوالحسن (ع) در بیماری اش به من و محمد بن حمزه پیام فرستاد. محمد بن حمزه زودتر به من رسید و به من گفت که او همچنان می گفت: «بروید به حَیر، بروید به حَیر». به محمد گفتم: «آیا به او نگفتی که من به حَیر می روم؟» سپس وارد شدم و به او گفتم: «جانم فدای تو، من به حَیر می روم». او گفت: «ببینید در این مورد چه می شود». و من این را به علی بن بلال گفتم. او گفت: «چه فایده ای از حَیر؟ حَیر همان حَیر است». پس به عسکر رسیدم و وارد شدم. او به من گفت: «بنشین»، و وقتی دید که با من راحت است، به او گفتم حرف علی بن بلال را. او به من گفت: «آیا به او نگفتی که پیامبر (ص) به دور خانه طواف می کرد و حجر را می بوسید، و حرمت پیامبر و مؤمن بزرگ تر از حرمت خانه است، و خداوند دستور داده که در عرفات بایستد؟ و این مکان ها جاهایی هستند که خداوند دوست دارد در آن ها یاد شود، پس من دوست دارم که به من دعا شود در جایی که خداوند دوست دارد که دعا شود». و او از خودش نقل کرد که گفت: «این مکان ها جاهایی هستند که خداوند دوست دارد که در آن ها عبادت شود، پس من دوست دارم که به من دعا شود در جایی که خداوند دوست دارد که عبادت شود». گفتم: «جانم فدای تو، اگر من مثل این را می دانستم، این مسئله را به تو نمی آوردم». این ها عبارات ابی هاشم است و این عبارات او نیستند.»
19776- 4- (4) وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَنْ أَتَی قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع مَا لَهُ مِنَ الْأَجْرِ وَ الثَّوَابِ قَالَ یَا شُعَیْبُ مَا صَلَّی عِنْدَهُ أَحَدٌ وَ دَعَا (5) دَعْوَةً إِلَّا اسْتُجِیبَ (6) عَاجِلَةً وَ آجِلَةً قُلْتُ زِدْنِی (7) قَالَ أَیْسَرُ مَا یُقَالُ لِزَائِرِ الْحُسَیْنِ
ص: 538
ع- قَدْ غُفِرَ لَکَ (1) فَاسْتَأْنِفِ الْیَوْمَ عَمَلًا جَدِیداً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3) وَ قَدْ رَوَی ابْنُ قُولَوَیْهِ أَحَادِیثَ کَثِیرَةً فِی ذَلِکَ.
******
ترجمه:
از شعیب عقوقوفی از ابی عبد الله (ع) نقل شده است که گفت: به او گفتم: «چه پاداش و ثوابی برای کسی که به زیارت قبر حسین (ع) برود، وجود دارد؟» گفت: «ای شعیب، هیچ کسی نزد او نماز نخواند و دعا نکرد، مگر اینکه دعای او به طور فوری و در آینده پذیرفته می شود.» گفتم: «بیشتر توضیح بده.» گفت: «کمترین چیزی که به زائر حسین (ع) گفته می شود، این است که: «بخشیده شدی، پس امروز شروع کن به عمل جدیدی.
(4) 77 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِمَنْ أَرَادَ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ ع أَنْ یَصُومَ ثَلَاثاً آخِرُهَا الْجُمُعَةُ ثُمَّ یَغْتَسِلَ لَیْلَتَهَا وَ یَخْرُجَ عَلَی غُسْلٍ تَارِکاً لِلدُّهْنِ وَ الطِّیبِ وَ الزَّادِ الطَّیِّبِ مُلَازِماً لِلْحُزْنِ وَ الشَّعَثِ وَ الْجُوعِ وَ الْعَطَشِ وَ لَا یَتَّخِذُهُ وَطَناً
******
ترجمه:
19777- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی طَالِبٍ الْأَنْبَارِیِّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ (6) عَنِ الْأَحْنَفِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ مَسْعَدَةَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَتَیْتَ الْحُسَیْنَ ع فَمَا تَقُولُ قُلْتُ أَشْیَاءَ سَمِعْتُهَا مِنْ رُوَاةِ الْحَدِیثِ مِمَّنْ سَمِعَ مِنْ أَبِیکَ قَالَ أَ فَلَا أُخْبِرُکَ عَنْ أَبِی- عَنْ جَدِّی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع کَیْفَ کَانَ یَصْنَعُ فِی ذَلِکَ قَالَ قُلْتُ: بَلَی قَالَ إِذَا أَرَدْتَ الْخُرُوجَ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَصُمْ قَبْلَ أَنْ تَخْرُجَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ یَوْمَ
ص: 539
الْجُمُعَةِ- فَإِذَا أَمْسَیْتَ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ فَصَلِّ صَلَاةَ اللَّیْلِ ثُمَّ قُمْ فَانْظُرْ فِی نَوَاحِی السَّمَاءِ وَ اغْتَسِلْ تِلْکَ اللَّیْلَةَ قَبْلَ الْمَغْرِبِ ثُمَّ تَنَامُ عَلَی طُهْرٍ فَإِذَا أَرَدْتَ الْمَشْیَ إِلَیْهِ فَاغْتَسِلْ وَ لَا تَطَیَّبْ وَ لَا تَدَّهِنْ وَ لَا تَکْتَحِلْ حَتَّی تَأْتِیَ الْقَبْرَ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «وقتی به زیارت حسین (ع) می روی، چه می گویی؟» گفتم: «چیزهایی که از راویان حدیث شنیده ام، کسانی که از پدرت شنیده اند.» فرمود: «آیا نمی خواهی که از پدرم و از جدم علی بن الحسین (ع) برایت بگویم که چگونه در این باره عمل می کرد؟» گفتم: «بله.» فرمود: «وقتی قصد داری که به سوی امام حسین (ع) بروی، سه روز قبل از خروج روزه بگیر؛ چهارشنبه، پنج شنبه و جمعه. و وقتی شب جمعه فرا رسید، نماز شب بخوان، سپس برخیز و به آسمان نگاه کن و در آن شب قبل از مغرب غسل کن. سپس با طهارت بخواب. و زمانی که قصد حرکت به سوی او (امام حسین) را داشتی، غسل کن و خودت را معطر نکن و روغن به خود نزن و سرمه به چشم نزن تا به قبر (امام حسین) برسی
19778- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا زُرْتَ الْحُسَیْنَ ع فَزُرْهُ وَ أَنْتَ حَزِینٌ مَکْرُوبٌ أَشْعَثُ مُغْبَرٌّ جَائِعٌ عَطْشَانُ وَ اسْأَلْهُ الْحَوَائِجَ وَ انْصَرِفْ عَنْهُ وَ لَا تَتَّخِذْهُ وَطَناً.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (2)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (3)
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ أَخِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ غَیْرِهِمْ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (4)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ سُکْنَی کَرْبَلَاءَ (5) فَإِمَّا أَنْ یُحْمَلَ ذَاکَ عَلَی الْوُجُوبِ کِفَایَةً أَوْ هَذَا عَلَی أَنَّهُ مَخْصُوصٌ بِنَفْسِ الْحَائِرِ أَوْ عَلَی اسْتِحْبَابِ التَّحَوُّلِ فِی أَثْنَاءِ السَّنَةِ کَمَا تَقَدَّمَ فِی الْمُجَاوَرَةِ بِمَکَّةَ لِئَلَّا یَقْسُوَ قَلْبُهُ (6).
******
ترجمه:
از علی بن الحکم از برخی از اصحاب ما از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «وقتی به زیارت حسین (ع) می روی، او را در حالی زیارت کن که اندوهگین، گرفتار، ژولیده، غبارآلود، گرسنه و تشنه باشی و حاجات خود را از او بخواه. سپس از او (قبر حسین) دور شو و آنجا را به عنوان وطن (محل اقامت) قرار مده.
«می گویم:
آنچه که دلالت بر استحباب سکونت در کربلا دارد، قبلاً بیان شد. پس ممکن است این حکم به وجوب کفایی حمل شود یا این روایت خاص خود حائر باشد، یا اینکه استحباب انتقال در طول سال باشد، همان گونه که در مجاورت با مکه نیز آمده است، تا قلب انسان سخت نشود.»
ص: 540
19779- 3- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (2) عَنْ عُمَرَ بْنِ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ (3) عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ (4) یُقَالُ لَهُ أَبُو الْمَضَا (5) عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَأْتُونَ قَبْرَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فَیَتَّخِذُونَ سُفَراً أَمَا إِنَّهُمْ لَوْ أَتَوْا قُبُورَ آبَائِهِمْ وَ أُمَّهَاتِهِمْ لَمْ یَفْعَلُوا ذَلِکَ قُلْتُ فَأَیَّ شَیْ ءٍ یَأْکُلُونَ قَالَ الْخُبْزَ وَ اللَّبَنَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6)
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
از صالح بن سندی الجمال، از مردی از اهل کوفه که به او ابو المضا می گویند، از مردی، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «آن ها به زیارت قبر امام حسین (ع) می روند و سفره (غذا) پهن می کنند. اما اگر به زیارت قبرهای پدران و مادرانشان می رفتند، این کار را نمی کردند.» گفتم: «پس چه چیزی بخورند؟» فرمود: نان و شیر.
19780- 4- (8) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ حَکِیمِ بْنِ دَاوُدَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ قَوْماً (9) إِذَا زَارُوا الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع- حَمَلُوا مَعَهُمُ السُّفَرَ فِیهَا الْحَلَاوَةُ وَ الْأَخْبِصَةُ وَ أَشْبَاهُهُ لَوْ زَارُوا قُبُورَ أَحِبَّائِهِمْ مَا حَمَلُوا ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (10).
******
ترجمه:
«از علی بن حکم، از برخی از اصحاب ما نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: «گروهی وقتی به زیارت حسین بن علی (ع) می روند، با خود سفره هایی می برند که در آن شیرینی ها و خوراکی هایی شبیه به آن هاست. اگر به زیارت قبرهای عزیزانشان می رفتند، این ها را با خود نمی بردند.»
ص: 541
19781- 5- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ (2) عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ (3) عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ زُرْعَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع تَزُورُونَ خَیْرٌ مِنْ أَنْ لَا تَزُورُونَ وَ لَا تَزُورُونَ خَیْرٌ مِنْ أَنْ تَزُورُونَ قُلْتُ قَطَعْتَ ظَهْرِی قَالَ تَاللَّهِ إِنَّ أَحَدَکُمْ یَخْرُجُ (4) إِلَی قَبْرِ أَبِیهِ کَئِیباً حَزِیناً وَ تَأْتُونَهُ أَنْتُمْ بِالسُّفَرِ کَلَّا حَتَّی تَأْتُونَهُ شُعْثاً غُبْراً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
«از مفضل بن عمر نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: «زیارت می کنید بهتر از آن است که زیارت نکنید، و زیارت نمی کنید بهتر از آن است که زیارت کنید.» گفتم: «پشتم را شکستی!» فرمود: «به خدا قسم، هر یک از شما به زیارت قبر پدرش می رود در حالی که اندوهگین و حزین است، اما شما به زیارت او (امام حسین) با سفره ها می روید. هرگز! بلکه باید به زیارت او ژولیده و غبارآلود بروید.»
(6) 78 بَابُ کَرَاهَةِ الْخُرُوجِ مِنْ مَکَّةَ وَ الْکُوفَةِ وَ الْحَائِرِ قَبْلَ انْتِظَارِ الْجُمُعَةِ
******
ترجمه:
19782- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ قَالَ: مَنْ خَرَجَ مِنْ مَکَّةَ أَوِ الْمَدِینَةِ- أَوْ مَسْجِدِ الْکُوفَةِ أَوْ حَائِرِ الْحُسَیْنِ ع- قَبْلَ أَنْ یَنْتَظِرَ الْجُمُعَةَ نَادَتْهُ الْمَلَائِکَةُ أَیْنَ تَذْهَبُ لَا رَدَّکَ اللَّهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی فَضْلِ الْجُمُعَةِ (8) وَ فَضْلِ هَذِهِ الْأَمَاکِنِ (9)
ص: 542
وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (1).
******
ترجمه:
«از حفص بن بختری نقل شده است: «هر کس از مکه، یا مدینه، یا مسجد کوفه، یا حائر حسین (ع) خارج شود پیش از آنکه منتظر روز جمعه باشد، فرشتگان او را ندا می دهند: "کجا می روی؟ خدا تو را بازنگرداند."
(2) 79 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْحَسَنِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ الْبَاقِرِ وَ الصَّادِقِ ع بِالْبَقِیعِ
******
ترجمه:
19783- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا لِمَنْ زَارَ أَحَداً مِنْکُمْ قَالَ کَمَنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ ص.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ مِثْلَهُ (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
زَیْدٍ شَّحَّامِ می گوید به امام صادق عرض کردم چه پاداشی دارد کسیکه یکی ازشما را زیارت کند ؟ فرمودند : مثل کسی استکه رسول اکرم % رازیارت کرده باشد .
19784- 2- (6) قَالَ وَ رُوِیَ عَنِ الصَّادِقِ ع مَنْ زَارَنِی غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ وَ لَمْ یَمُتْ فَقِیراً.
******
ترجمه:
حضرت صادق فرمودند : کسیکه مرا زیارت کند گناهانش بخشیده شده وفقیر نمی میرد .
19785- 3- (7) قَالَ وَ رُوِیَ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیِّ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ زَارَ جَعْفَراً أَوْ أَبَاهُ لَمْ یَشْتَکِ عَیْنَهُ وَ لَمْ یُصِبْهُ سُقْمٌ وَ لَمْ یَمُتْ مُبْتَلًی.
ص: 543
مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا مِثْلَهُ (1) وَ مِثْلَ الَّذِی قَبْلَهُ وَ مِثْلَ الْأَوَّلِ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
«از امام حسن بن علی عسکری (ع) نقل شده است که فرمود: «هر کس جعفر (امام صادق) یا پدرش (امام باقر) را زیارت کند، چشمش دچار بیماری نمی شود، به بیماری مبتلا نمی گردد و در حالی که گرفتار (به بلایی) باشد نمی میرد.»
19786- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ سَلَامَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبَانٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ زِیَارَةِ قَبْرِ أَبِی الْحَسَنِ- هَلْ هِیَ مِثْلُ زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (5)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
«از حسن بن علی وشاء، از امام رضا (ع) نقل شده است که فرمود: از او درباره زیارت قبر ابوالحسن (امام کاظم) پرسیدم: آیا مانند زیارت قبر حسین (ع) است؟ فرمود: بله.»
ص: 544
19787- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَبَشِیِّ بْنِ قُونِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ الزُّرَارِیِّ (2) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْخَیْبَرِیِّ (3) عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُمِّیِّ (4) قَالَ: قَالَ لِیَ الرِّضَا ع مَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی بِبَغْدَادَ کَانَ کَمَنْ زَارَ قَبْرَ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ قَبْرَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع إِلَّا أَنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ ص- وَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَضْلَهُمَا.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (5)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُمِّیِّ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از حسن بن محمد قمی نقل شده است که امام رضا (ع) به من فرمود: «هر کس قبر پدرم را در بغداد زیارت کند، مانند کسی است که قبر رسول خدا (ص) و قبر امیرالمؤمنین (ع) را زیارت کرده است، جز اینکه رسول خدا (ص) و امیرالمؤمنین (ع) برتری خود را دارند.
19788- 3- (7) وَ عَنْهُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُیَسِّرٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ قُلْتُ لِلرِّضَا ع مَا لِمَنْ زَارَ أَبَاکَ قَالَ الْجَنَّةُ فَزُرْهُ.
******
ترجمه:
«از ابن سنان نقل شده است که گفتم به امام رضا (ع): «پاداش کسی که پدرت را زیارت کند چیست؟» فرمود: «بهشت است. پس او را زیارت کن.»
بْنِ بَشَّارٍ الْوَاسِطِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع مَا لِمَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِیکَ- قَالَ زُرْهُ قُلْتُ فَأَیُّ شَیْ ءٍ فِیهِ مِنَ الْفَضْلِ قَالَ فِیهِ مِنَ الْفَضْلِ کَفَضْلِ مَنْ زَارَ قَبْرَ وَالِدِهِ یَعْنِی رَسُولَ اللَّهِ ص فَقُلْتُ فَإِنِّی خِفْتُ فَلَمْ یُمْکِنِّی أَنْ أَدْخُلَ دَاخِلًا قَالَ سَلِّمْ مِنْ وَرَاءِ الْحَائِرِ (1).
وَ رَوَی صَدْرَهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (2).
******
ترجمه:
«از حسین بن بشار واسطی نقل شده است که گفت: از امام رضا (ع) پرسیدم: «پاداش کسی که قبر پدرت را زیارت کند چیست؟» فرمود: «او را زیارت کن.» گفتم: «در آن چه فضیلتی است؟» فرمود: «فضیلت آن مانند فضیلت کسی است که قبر والدش، یعنی رسول خدا (ص)، را زیارت کند.» گفتم: «اما من ترسیدم و نتوانستم وارد شوم.» فرمود: «از پشت حائر سلام کن.»
19790- 5- (3) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ جَعْفَرٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ الْقُمِّیِّ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ نَجَّی بَغْدَادَ بِمَکَانِ قَبْرِ (4) الْحُسَیْنِیَّیْنِ فِیهَا.
******
ترجمه:
زکریا بن آدم قمی از امام رضا (ع) روایت می کند که فرمود: همانا خداوند بغداد را به واسطه جایگاه قبر دو(نفرازنوادگان) حسین در آن نجات داد.
19791- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا ع مَا لِمَنْ أَتَی قَبْرَ أَحَدٍ مِنَ الْأَئِمَّةِ ع- قَالَ لَهُ مِثْلُ مَا لِمَنْ أَتَی قَبْرَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- قُلْتُ مَا لِمَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی الْحَسَنِ ع- قَالَ مِثْلُ مَا لِمَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سَعْدٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
حسن بن علی وشاء گفت: به امام رضا (ع) عرض کردم: کسی که به زیارت قبر یکی از امامان (ع) برود چه ثوابی دارد؟ فرمود: برای او مثل کسی است که به زیارت قبر اباعبدالله (ع) رفته باشد. گفتم: کسی که قبر ابی الحسن (ع) را زیارت کند چه ثوابی دارد؟ فرمود: مثل کسی است که قبر اباعبدالله (ع) را زیارت کرده باشد.
ص: 546
19792- 7- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَشَّارٍ الْوَاسِطِیِّ (2) قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا ع أَزُورُ قَبْرَ أَبِی الْحَسَنِ ع بِبَغْدَادَ- فَقَالَ إِنْ کَانَ لَا بُدَّ مِنْهُ مِنْ (3) وَرَاءِ الْحِجَابِ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْخَوْفِ لِمَا مَرَّ فِی هَذَا الْحَدِیثِ بِعَیْنِهِ.
******
ترجمه:
حسین بن بشار واطی گفت: به امام رضا (ع) عرض کردم: آیا به زیارت قبر ابی الحسن (ع) در بغداد بروم؟ فرمود: اگر ناگزیر هستی، از پشت پرده (حجاب) [زیارت کن].
می گویم :
این توصیه به دلیل ترس است، همان طور که در همین روایت به آن اشاره شده است.
19793- 8- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ (5) عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَمَّنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ ص قَاصِداً قَالَ لَهُ الْجَنَّةُ وَ مَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی الْحَسَنِ ع فَلَهُ الْجَنَّةُ.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن ابی نجران گفت: از امام باقر (ع) پرسیدم درباره کسی که قصد زیارت رسول خدا (ص) را دارد. فرمود: برای او بهشت است. و کسی که قبر ابی الحسن (ع) را زیارت کند، برای او بهشت است.
19794- 9- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: زِیَارَةُ قَبْرِ أَبِی مِثْلُ زِیَارَةِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع.
******
ترجمه:
وشاء از امام رضا (ع) نقل می کند که فرمود: زیارت قبر پدرم مانند زیارت قبر حسین است.
19795- 10- (7) وَ عَنْهُ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُبْدُوسٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا ع إِنَّ زِیَارَةَ قَبْرِ أَبِی الْحَسَنِ ع بِبَغْدَادَ- فِیهَا مَشَقَّةٌ (8) وَ إِنَّمَا نَأْتِیهِ فَنُسَلِّمُ عَلَیْهِ مِنْ وَرَاءِ
ص: 547
الْحِیطَانِ فَمَا لِمَنْ زَارَهُ مِنَ الثَّوَابِ قَالَ وَ اللَّهِ (1) مِثْلُ مَا لِمَنْ أَتَی قَبْرَ رَسُولِ اللَّهِ ص.
وَ عَنْهُ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ رَحِیمٍ عَنِ الرِّضَا ع نَحْوَهُ (2) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
احمد بن عبدوس از پدرش نقل می کند که گفت: به امام رضا (ع) عرض کردم: زیارت قبر ابی الحسن (ع) در بغداد سختی دارد، و ما فقط از پشت دیوارها به او سلام می دهیم. برای کسی که او را زیارت کند چه ثوابی است؟ فرمود: به خدا قسم، همانند کسی است که قبر رسول خدا % را زیارت کرده باشد.
(5) 81 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ قَبْرِ أَبِی الْحَسَنِ ع بِالْمَأْثُورِ وَ الصَّلَاةِ فِی الْمَسَاجِدِ حَوْلَهُ وَ مَا یَصْلُحُ لِزِیَارَةِ جَمِیعِ الْمَشَاهِدِ
******
ترجمه:
19796- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: تَقُولُ بِبَغْدَادَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا وَلِیَّ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّةَ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا نُورَ اللَّهِ فِی ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا مَنْ بَدَا لِلَّهِ فِی شَأْنِهِ أَتَیْتُکَ عَارِفاً بِحَقِّکَ مُعَادِیاً لِأَعْدَائِکَ فَاشْفَعْ لِی عِنْدَ رَبِّکَ وَ ادْعُ اللَّهَ وَ سَلْ حَاجَتَکَ
ص: 548
قَالَ وَ تُسَلِّمُ بِهَذَا عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع.
******
ترجمه:
محمد بن عیسی بن عبید از کسی که آن را ذکر کرده، از ابی الحسن (ع) روایت می کند که فرمود: در بغداد می گویی: «السلام علیک یا ولی الله، السلام علیک یا حجة الله، السلام علیک یا نور الله فی ظلمات الأرض، السلام علیک یا من بدا لله فی شأنه. به سوی تو آمده ام در حالی که به حق تو آگاه هستم و دشمن دشمنانت هستم، پس برای من نزد پروردگارت شفاعت کن و از خدا بخواه و حاجتت را درخواست کن.»
و فرمود: با همین سلام بر ابی جعفر (ع) نیز سلام می دهی.
19797- 2- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سُئِلَ عَنْ إِتْیَانِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع (2) فَقَالَ صَلُّوا فِی الْمَسَاجِدِ حَوْلَهُ وَ یُجْزِئُ فِی الْمَوَاضِعِ کُلِّهَا أَنْ تَقُولَ السَّلَامُ عَلَی أَوْلِیَاءِ اللَّهِ وَ أَصْفِیَائِهِ السَّلَامُ عَلَی أُمَنَاءِ اللَّهِ وَ أَحِبَّائِهِ السَّلَامُ عَلَی أَنْصَارِ اللَّهِ وَ خُلَفَائِهِ السَّلَامُ عَلَی مَحَالِّ مَعْرِفَةِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَی مَسَاکِنِ ذِکْرِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَی مَظَاهِرِی أَمْرِ اللَّهِ وَ نَهْیِهِ السَّلَامُ عَلَی الدُّعَاةِ إِلَی اللَّهِ السَّلَامُ عَلَی الْمُسْتَقِرِّینَ فِی مَرْضَاةِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَی الْمُمَحَّصِینَ (3) فِی طَاعَةِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَی الْأَدِلَّاءِ عَلَی اللَّهِ السَّلَامُ عَلَی الَّذِینَ مَنْ وَالاهُمْ فَقَدْ وَالَی اللَّهَ وَ مَنْ عَادَاهُمْ فَقَدْ عَادَی اللَّهَ وَ مَنْ عَرَفَهُمْ فَقَدْ عَرَفَ اللَّهَ وَ مَنْ جَهِلَهُمْ فَقَدْ جَهِلَ اللَّهَ وَ مَنِ اعْتَصَمَ بِهِمْ فَقَدِ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ وَ مَنْ تَخَلَّی مِنْهُمْ فَقَدْ تَخَلَّی مِنَ اللَّهِ أُشْهِدُ اللَّهَ أَنِّی سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمْتُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبْتُمْ مُؤْمِنٌ بِسِرِّکُمْ وَ عَلَانِیَتِکُمْ مُفَوِّضٌ فِی ذَلِکَ کُلِّهِ إِلَیْکُمْ لَعَنَ اللَّهُ عَدُوَّ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ أَبْرَأُ إِلَی اللَّهِ مِنْهُمْ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- هَذَا یُجْزِئُ فِی الزِّیَارَاتِ کُلِّهَا وَ تُکْثِرُ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ- وَ تُسَمِّی وَاحِداً وَاحِداً بِأَسْمَائِهِمْ وَ تَبْرَأُ إِلَی اللَّهِ مِنْ أَعْدَائِهِمْ وَ تَخَیَّرُ (4) لِنَفْسِکَ مِنَ الدُّعَاءِ مَا أَحْبَبْتَ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَنْ إِتْیَانِ قَبْرِ أَبِی الْحَسَنِ ع (5).
وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ
ص: 549
بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ حَوْلَهُ (1).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ قَالَ: سُئِلَ الرِّضَا ع فِی إِتْیَانِ قَبْرِ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع وَ ذَکَرَهُ بِتَمَامِهِ (2) وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (3) أَقُولُ: وَ الزِّیَارَاتُ الْجَامِعَةُ وَ غَیْرُهَا کَثِیرَةٌ.
******
ترجمه:
علی بن حسان از امام رضا (ع) نقل می کند که درباره رفتن به زیارت قبر امام حسین (ع) از ایشان سؤال شد. فرمود: در مساجد اطراف آن نماز بخوانید و در همه جا کافی است که بگویید: «سلام بر اولیای خدا و برگزیدگان او، سلام بر امانتداران خدا و محبوبان او، سلام بر یاران خدا و جانشینان او، سلام بر جایگاه های معرفت خدا، سلام بر محل های ذکر خدا، سلام بر ظهورات امر و نهی خدا، سلام بر دعوت کنندگان به سوی خدا، سلام بر کسانی که در رضایت خداوند ثابت قدم هستند، سلام بر کسانی که در اطاعت خداوند خالص شده اند، سلام بر راهنمایان به سوی خدا، سلام بر کسانی که هر کس دوستشان بدارد، خدا را دوست داشته و هر کس با آنان دشمنی کند، با خدا دشمنی کرده است، و هر کس آنان را بشناسد، خدا را شناخته و هر کس آنان را نادیده بگیرد، خدا را نادیده گرفته است. هر کس به آنان چنگ زند، به خدا چنگ زده و هر کس از آنان دوری کند، از خدا دوری کرده است. گواهی می دهم که من در صلح با کسانی هستم که شما با آنان در صلح هستید و در جنگ با کسانی که شما با آنان در جنگ هستید. به سر و علن شما ایمان دارم و در همه این امور به شما واگذار می کنم. خدا لعنت کند دشمن آل محمد را از جن و انس، و من از آنان به سوی خدا بیزاری می جویم. و درود خدا بر محمد و آل محمد باد.»
این برای همه زیارت ها کافی است و در زیارت، بسیار بر محمد و آل او درود بفرستید. و هر یک از آنان را به اسمشان یاد کنید و از دشمنانشان به خدا پناه برید و برای خود و مؤمنین و مؤمنات هر دعایی که می خواهید، انتخاب کنید.
19798- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْجَعْفَرِیِّ (6) عَنْ حَمْدَانَ بْنِ إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ أَوْ حَکَی لِی عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع الشَّکُّ مِنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع مَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی بِطُوسَ- غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ قَالَ فَحَجَجْتُ بَعْدَ الزِّیَارَةِ فَلَقِیتُ أَیُّوبَ بْنَ نُوحٍ- فَقَالَ لِی قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ الثَّانِی ع- مَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی بِطُوسَ- غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ بَنَی اللَّهُ لَهُ مِنْبَراً حِذَاءَ مِنْبَرِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ ع-
ص: 550
حَتَّی یَفْرُغَ اللَّهُ مِنْ حِسَابِ الْخَلَائِقِ فَرَأَیْتُهُ وَ قَدْ زَارَ فَقَالَ جِئْتُ أَطْلُبُ الْمِنْبَرَ.
******
ترجمه:
حمدان بن اسحاق گفت: از امام باقر (ع) شنیدم، یا از مردی که از امام باقر (ع) برایم حکایت می کرد، و علی بن ابراهیم در آن شک داشت. امام باقر (ع) فرمود: «هر کس قبر پدرم را در طوس زیارت کند، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می آمرزد.»
حمدان گفت: پس از زیارت به حج رفتم و ایوب بن نوح را دیدم. او به من گفت: امام جواد (ع) فرمود: «هر کس قبر پدرم را در طوس زیارت کند، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می آمرزد و خداوند برای او منبری در مقابل منبر پیامبر (ص) و علی (ع) بنا می کند، تا زمانی که خداوند از حساب خلائق فارغ شود.»
حمدان گفت: او را دیدم که به زیارت آمده بود و گفت: «آمده ام تا منبر را طلب کنم.»
19799- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ عِیسَی عَنْ صَالِحِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ النَّهَاوَنْدِیِّ قَالَ: قَالَ الرِّضَا ع مَنْ زَارَنِی عَلَی بُعْدِ دَارِی وَ مَزَارِی أَتَیْتُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فِی ثَلَاثَةِ مَوَاطِنَ حَتَّی أُخَلِّصَهُ مِنْ أَهْوَالِهَا إِذَا تَطَایَرَتِ الْکُتُبُ یَمِیناً وَ شِمَالًا وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ وَ عِنْدَ الْمِیزَانِ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ (2)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمْدَانَ الدِّیوَانِیِّ عَنِ الرِّضَا ع (3)
وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الدَّقَّاقِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السِّنَانِیِّ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هِشَامٍ الْمُکَتِّبِ کُلِّهِمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ الْأَسَدِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ الرَّازِیِّ عَنْ حَمْدَانَ الدِّیوَانِیِّ (4)
وَ رَوَاهُ فِی الْأَمَالِی وَ الْخِصَالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الرِّضَا ع مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
ابراهیم بن اسحاق نَهَاوندی گفت: امام رضا (ع) فرمود: «هر کس مرا زیارت کند، با وجود دوری خانه و مزارم، در روز قیامت در سه موضع به سراغ او خواهم آمد تا او را از هراس های آن روز نجات دهم: هنگامی که کتاب ها (اعمال) به راست و چپ پرواز می کنند، در کنار پل صراط، و نزد میزان (ترازوی اعمال).
19800- 3- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ
ص: 551
عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ دَاوُدَ الصَّرْمِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ زَارَ أَبِی ع فَلَهُ الْجَنَّةُ.
******
ترجمه:
حضرت باقر : کسیکه پدرم را زیارت کند پاداشش بهشت است .
19801- 4- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیِّ عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِیِّ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثٍ یَتَضَمَّنُ النَّصَّ عَلَی الرِّضَا ع وَ الْإِخْبَارَ بِقَتْلِهِ إِلَی أَنْ قَالَ أَلَا فَمَنْ زَارَهُ فِی غُرْبَتِهِ وَ هُوَ یَعْلَمُ أَنَّهُ إِمَامٌ بَعْدَ أَبِیهِ- مُفْتَرَضُ الطَّاعَةِ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ کَانَ کَمَنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ ص.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیِّ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
عبدالله بن فضل هاشمی از امام صادق (ع) نقل می کند در حدیثی که نص بر امامت امام رضا (ع) و خبر از قتل او دارد، فرمود: «آگاه باشید، هر کس او را در غربتش زیارت کند و بداند که او امام بعد از پدرش و واجب الطاعه از طرف خداوند عزوجل است، مانند کسی است که رسول خدا (ص) را زیارت کرده باشد.»
19802- 5- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: مَا زَارَنِی أَحَدٌ مِنْ أَوْلِیَائِی عَارِفاً بِحَقِّی إِلَّا شُفِّعْتُ فِیهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ (4).
******
ترجمه:
بزنطی از امام رضا (ع) نقل می کند که فرمود: «هیچ کس از دوستان من که با آگاهی به حق من مرا زیارت نمی کند، مگر اینکه در روز قیامت برای او شفاعت می کنم.»
ص: 552
19803- 6- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع (2) قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ یَخْرُجُ رَجُلٌ مِنْ وُلْدِ مُوسَی اسْمُهُ اسْمُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَیُدْفَنُ بِأَرْضِ طُوسَ وَ هِیَ مِنْ خُرَاسَانَ- یُقْتَلُ فِیهَا بِالسَّمِّ فَیُدْفَنُ فِیهَا غَرِیباً فَمَنْ زَارَهُ عَارِفاً بِحَقِّهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَجْرَ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قَاتَلَ.
وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ (3)
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ أَیْضاً عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حسین بن زید از ابی جعفر (ع) نقل می کند که فرمود: «مردی از نسل موسی هم نام امیرالمؤمنین (ع) از دنیا می رود و در سرزمین طوس که در خراسان است دفن می شود. او در آنجا به وسیله سم کشته می شود و به طور غریب دفن می گردد. هر کس او را زیارت کند با آگاهی به حق او، خداوند عزوجل پاداش کسی را که قبل از فتح (مدینه) انفاق کرده و جنگیده، به او می دهد.»
19804- 7- (5) قَالَ وَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ الرِّضَا ع ضَمِنْتُ لِمَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی ع بِطُوسَ- عَارِفاً بِحَقِّهِ الْجَنَّةَ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
حضرت کاظم : هرکس پدرم را درطوس با معرفت زیارت کند ازطرف خداوند بهشت را برایش ضمانت می کنم .
19805- 8- (6) قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص سَتُدْفَنُ بَضْعَةٌ مِنِّی بِخُرَاسَانَ- مَا زَارَهَا مَکْرُوبٌ إِلَّا نَفَّسَ اللَّهُ کَرْبَهُ وَ لَا مُذْنِبٌ إِلَّا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ.
******
ترجمه:
پیامبر خدا (ص) فرمود: «پاره ای ازبدنم در خراسان دفن خواهد شد. هیچ گرفتاری او را زیارت نخواهد کرد، مگر اینکه خداوند گرفتاری اورا برطرف خواهد کرد وگنهکاری اورا زیارت نمی کند مگراینکه خداونداورا می بخشد .
ص: 553
19806- 9- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ: سَیُقْتَلُ رَجُلٌ مِنْ وُلْدِی بِأَرْضِ خُرَاسَانَ بِالسَّمِّ ظُلْماً اسْمُهُ اسْمِی وَ اسْمُ أَبِیهِ اسْمُ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ ع- أَلَا فَمَنْ زَارَهُ فِی غُرْبَتِهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْهَا وَ مَا تَأَخَّرَ وَ لَوْ کَانَتْ مِثْلَ عَدَدِ النُّجُومِ وَ قَطْرِ الْأَمْطَارِ وَ وَرَقِ الْأَشْجَارِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَی عَنِ الْحَسَنِ (2) بْنِ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَیْلِ بْنِ غَزْوَانَ (3) عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
نعمان بن سعد از امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع) نقل می کند که فرمود: «مردی از نسل من در سرزمین خراسان به وسیله سم به ناحق کشته می شود. نام او مانند نام من و نام پدرش مانند نام موسی بن عمران (ع) است. آگاه باشید، هر کس او را در غربتش زیارت کند، خداوند همه گناهان او، چه گذشته و چه آینده، حتی اگر به تعداد ستاره ها، قطر باران ها و برگ های درختان باشد، می آمرزد.»
19807- 10- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع تُقْتَلُ حَفَدَتِی بِأَرْضِ خُرَاسَانَ فِی مَدِینَةٍ یُقَالُ لَهَا طُوسُ- مَنْ زَارَهُ إِلَیْهَا عَارِفاً بِحَقِّهِ أَخَذْتُهُ بِیَدِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ أَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ وَ إِنْ کَانَ مِنْ أَهْلِ الْکَبَائِرِ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ مَا عِرْفَانُ حَقِّهِ قَالَ یَعْلَمُ (6) أَنَّهُ إِمَامٌ مُفْتَرَضُ الطَّاعَةِ غَرِیبٌ شَهِیدٌ مَنْ زَارَهُ عَارِفاً بِحَقِّهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَجْرَ سَبْعِینَ شَهِیداً مِمَّنِ اسْتُشْهِدَ بَیْنَ یَدَیْ رَسُولِ اللَّهِ ص عَلَی حَقِیقَةٍ.
وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ تَاتَانَةَ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ
ص: 554
إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ هِشَامٍ الْمُکَتِّبِ وَ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ (1) کُلِّهِمْ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ (2)
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ تَاتَانَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
حمزة بن حمران گفت: امام صادق (ع) فرمود: «یکی ازفرزندان من در سرزمین خراسان در شهری به نام طوس کشته می شوند. هر کس او را با آگاهی به حق او زیارت کند، من در روز قیامت او را به دست خود می گیرم و به بهشت وارد می کنم، حتی اگر از اهل کبائر باشد.»
پرسیدم: «جعلت فداک، شناختن حق او چیست؟»
فرمود: «بداند که او امام و واجب الطاعه است، غریب و شهید است. هر کس او را با آگاهی به حق او زیارت کند، خداوند عزوجل پاداش هفتاد شهید را به او می دهد، از میان کسانی که در حضور پیامبر خدا (ص) به شهادت رسیدند، به طور حقیقی.»
19808- 11- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ: مَنْ زَارَنِی وَ هُوَ یَعْرِفُ مَا أَوْجَبَ اللَّهُ تَعَالَی مِنْ حَقِّی وَ طَاعَتِی فَأَنَا وَ آبَائِی شُفَعَاؤُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ مَنْ کُنَّا شُفَعَاءَهُ نَجَا وَ لَوْ کَانَ عَلَیْهِ مِثْلُ وِزْرِ الثَّقَلَیْنِ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ.
وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا ع مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
حسن بن علی بن فضل از امام رضا (ع) نقل می کند که فرمود: «هر کس مرا زیارت کند و بداند که چه حقوق و اطاعت هایی از سوی خداوند تعالی بر من واجب شده است، من و پدرانم شفاعت کنندگان او در روز قیامت خواهیم بود. و هر کس ما شفاعت کنندگان او باشیم نجات می یابد، حتی اگر گناه او به اندازه بار دو گروه (جن و انس) باشد.»
19809- 12- (6) قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص سَتُدْفَنُ بَضْعَةٌ مِنِّی بِخُرَاسَانَ- (7) لَا یَزُورُهَا مُؤْمِنٌ إِلَّا أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ- وَ حَرَّمَ جَسَدَهُ عَلَی النَّارِ.
وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ الْأَمَالِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ
ص: 555
الطَّالَقَانِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ (1) عَنْ أَبِیهِ (2) عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
پیامبر خدا (ص) فرمود: «پاره ای ازبدنم در خراسان دفن خواهد شد. هیچ مؤمنی او را زیارت نخواهد کرد، مگر اینکه خداوند برای او بهشت را واجب خواهد کرد و بدن او را بر آتش جهنم حرام خواهد کرد.»
19810- 13- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ دَاوُدَ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ الرِّضَا ع یَقُولُ إِنَّ بَیْنَ جَبَلَیْ طُوسَ قَبْضَةً قُبِضَتْ مِنَ الْجَنَّةِ- مَنْ دَخَلَهَا کَانَ آمِناً یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنَ النَّارِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ (5)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ أَیْضاً مُرْسَلًا (6).
******
ترجمه:
ابو هاشم داود بن قاسم جعفری گفت: شنیدم که امام باقر (ع)، محمد بن علی الرضا (ع)، فرمود: «بین دو کوه در طوس قطعه ای است که از بهشت گرفته شده است. هر کسی که وارد آن شود، در روز قیامت از آتش جهنم ایمن خواهد بود.»
19811- 14- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الرِّضَا ع قَالَ: ضَمِنْتُ لِمَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی الرِّضَا ع- بِطُوسَ عَارِفاً بِحَقِّهِ الْجَنَّةَ عَلَی اللَّهِ تَعَالَی.
******
ترجمه:
حضرت جواد : هرکس پدرم را درطوس با معرفت زیارت کند ازطرف خداوند بهشت را برایش ضمانت می کنم .
19812- 15- (8) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع مَا لِمَنْ زَارَ أَبَاکَ (9) قَالَ الْجَنَّةُ وَ اللَّهِ.
******
ترجمه:
عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ : ازحضرت باقر سوال کردم زائرپدرتان چه پاداشی دارد ؟ فرمودند : بخدا قسم بهشت
ص: 556
19813- 16- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع مَا لِمَنْ زَارَ أَبَاکَ (2) ع بِخُرَاسَانَ- قَالَ الْجَنَّةُ وَ اللَّهِ الْجَنَّةُ وَ اللَّهِ.
******
ترجمه:
عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ : ازحضرت باقر سوال کردم زائرپدرتان درخراسان چه پاداشی دارد ؟ فرمودند : بخدا قسم بهشت بخدا بهشت
19814- 17- (3) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الْمِصْرِیِّ (4) عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی حُجْرٍ الْأَسْلَمِیِّ عَنْ قَبِیصَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ (5) عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص سَتُدْفَنُ بَضْعَةٌ مِنِّی بِأَرْضِ خُرَاسَانَ- مَا زَارَهَا مَکْرُوبٌ إِلَّا نَفَّسَ اللَّهُ کُرْبَتَهُ (6) وَ لَا مُذْنِبٌ إِلَّا غَفَرَ اللَّهُ ذُنُوبَهُ.
******
ترجمه:
پیامبر خدا (ص) فرمود: «پاره ای ازبدنم در خراسان دفن خواهد شد. هیچ مؤمن گرفتاری او را زیارت نخواهد کرد، مگر اینکه خداوند گرفتاری اورا برطرف خواهد کرد وگنهکاری اورا زیارت نمی کند مگراینکه خداونداورا می بخشد .
19815- 18- (7) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی ع یَقُولُ مَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی ع بِطُوسَ- غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ نُصِبَ لَهُ مِنْبَرٌ بِحِذَاءِ مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ ص- حَتَّی یَفْرُغَ اللَّهُ مِنْ حِسَابِ عِبَادِهِ (8).
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ بِهَذَا السَّنَدِ (9)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
ایوب بن نوح گفت: شنیدم که امام باقر (ع)، محمد بن علی بن موسی (ع)، فرمود: «هر کس قبر پدرم را در طوس زیارت کند، خداوند گناهان او را، چه گذشته و چه آینده، می آمرزد. و در روز قیامت، منبری برای او در کنار منبر پیامبر خدا (ص) نصب می شود، تا زمانی که خداوند از حسابرسی بندگانش فارغ شود.»
ص: 557
19816- 19- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السِّنَانِیِّ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیَّ ع یَقُولُ أَهْلُ قُمَّ وَ أَهْلُ آبَةَ (2) مَغْفُورٌ لَهُمْ لِزِیَارَتِهِمْ لِجَدِّی عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا ع بِطُوسَ- أَلَا فَمَنْ زَارَهُ فَأَصَابَهُ فِی طَرِیقِهِ قَطْرَةٌ مِنَ السَّمَاءِ حَرَّمَ اللَّهُ جَسَدَهُ عَلَی النَّارِ.
******
ترجمه:
عبدالعظیم حسنی نقل می کند که شنیدم امام علی بن محمد عسکری (ع) می فرمود: «اهل قم و اهل آبه مورد مغفرت قرار گرفته اند به خاطر زیارتشان از جدم علی بن موسی الرضا (ع) در طوس. آگاه باشید که هر کس او را زیارت کند و در مسیرش قطره ای از باران به او برسد، خداوند بدنش را بر آتش (دوزخ) حرام می کند.»
19817- 20- (3) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هَارُونَ الْفَامِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ بُطَّةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ حَفْصٍ الْمَرْوَزِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّ ابْنِی عَلِیّاً مَقْتُولٌ بِالسَّمِّ ظُلْماً وَ مَدْفُونٌ إِلَی جَنْبِ هَارُونَ بِطُوسَ- مَنْ زَارَهُ کَمَنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ ص.
******
ترجمه:
سلیمان بن حفص مروزی نقل می کند که شنیدم امام موسی بن جعفر (ع) می فرمود: «همانا پسرم علی (امام رضا) به ظلم با سم کشته می شود و در کنار هارون در طوس دفن خواهد شد. هر کس او را زیارت کند، همانند کسی است که رسول خدا (ص) را زیارت کرده باشد.»
19818- 21- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ قَالَ: قَالَ الرِّضَا ع إِنِّی سَأُقْتَلُ بِالسَّمِّ مَظْلُوماً فَمَنْ زَارَنِی عَارِفاً بِحَقِّی غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
******
ترجمه:
حضرت رضا : همانا من به زودی مظلومانه با سم کشته خواهم شد پس هرکس با معرفت به حقم مرا زیارت کند تمام گناهان گذشته وآینده اش را خدا می بخشد .
19819- 22- (5) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ هِشَامٍ الْمُؤَدِّبِ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِّ فِی حَدِیثِ دِعْبِلٍ أَنَّ الرِّضَا ع قَالَ لَهُ لَا تَنْقَضِی الْأَیَّامُ وَ اللَّیَالِی حَتَّی تَصِیرَ طُوسُ مُخْتَلَفَ شِیعَتِی وَ زُوَّارِی أَلَا فَمَنْ
ص: 558
زَارَنِی فِی غُرْبَتِی بِطُوسَ- کَانَ مَعِی فِی دَرَجَتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَغْفُوراً لَهُ.
******
ترجمه:
در حدیثی از دعبل آمده است که امام رضا (ع) به او فرمود: «روزها و شب ها به پایان نمی رسند تا اینکه طوس محل رفت و آمد شیعیان و زائران من شود. آگاه باشید، هر کس در غربت من، در طوس، مرا زیارت کند، روز قیامت در مقام من با من خواهد بود و آمرزیده می شود.»
19820- 23- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ إِنِّی سَأُقْتَلُ بِالسَّمِّ مَظْلُوماً وَ أُقْبَرُ إِلَی جَنْبِ هَارُونَ الرَّشِیدِ- وَ یَجْعَلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ تُرْبَتِی مُخْتَلَفَ شِیعَتِی وَ أَهْلِ مَحَبَّتِی فَمَنْ زَارَنِی فِی غُرْبَتِی وَجَبَتْ لَهُ زِیَارَتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ الَّذِی أَکْرَمَ مُحَمَّداً بِالنُّبُوَّةِ وَ اصْطَفَاهُ عَلَی جَمِیعِ الْخَلِیقَةِ لَا یُصَلِّی أَحَدٌ مِنْکُمْ عِنْدَ قَبْرِی (2) إِلَّا اسْتَحَقَّ الْمَغْفِرَةَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ یَلْقَاهُ وَ الَّذِی أَکْرَمَنَا بَعْدَ مُحَمَّدٍ ص بِالْإِمَامَةِ وَ خَصَّنَا بِالْوَصِیَّةِ إِنَّ زُوَّارَ قَبْرِی أَکْرَمُ الْوُفُودِ (3) عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یَزُورُنِی فَتُصِیبُ وَجْهَهُ قَطْرَةٌ مِنَ الْمَاءِ إِلَّا حَرَّمَ اللَّهُ جَسَدَهُ عَلَی النَّارِ.
******
ترجمه:
در این حدیث، عبدالسلام بن صالح نقل می کند که از امام رضا (ع) شنیدم که فرمود: «به راستی که من با سم مظلومانه به شهادت خواهم رسید و در کنار هارون الرشید دفن خواهم شد. خداوند عزوجل تربت من را محل رفت وآمد شیعیان و دوستداران من قرار خواهد داد. هر کس در غربت من مرا زیارت کند، زیارت من برای او در روز قیامت واجب خواهد شد. سوگند به خدایی که محمد (ص) را به نبوت گرامی داشت و او را بر تمام خلایق برگزید، هیچ یک از شما نزد قبر من نماز نمی گذارد مگر اینکه در روز ملاقات با خداوند، شایسته آمرزش الهی می شود. به خدایی که ما را بعد از محمد (ص) به امامت گرامی داشت و ما را به وصایت اختصاص داد، زائران قبر من گرامی ترین میهمانان نزد خداوند عزوجل در روز قیامت خواهند بود. و هیچ مؤمنی مرا زیارت نمی کند که قطره ای آب بر صورتش برسد، مگر اینکه خداوند بدن او را بر آتش حرام خواهد کرد.»
19821- 24- (4) وَ عَنْ تَمِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ تَمِیمٍ الْقُرَشِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِّ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ دَخَلَ الْقُبَّةَ الَّتِی فِیهَا قَبْرُ هَارُونَ- فِی دَارِ حُمَیْدِ بْنِ قَحْطَبَةَ- ثُمَّ قَالَ هَذِهِ تُرْبَتِی وَ فِیهَا أُدْفَنُ وَ سَیَجْعَلُ اللَّهُ هَذَا الْمَکَانَ مُخْتَلَفَ شِیعَتِی وَ أَهْلِ مَحَبَّتِی وَ اللَّهِ لَا یَزُورُنِی مِنْهُمْ زَائِرٌ وَ لَا یُسَلِّمُ عَلَیَّ مِنْهُمْ مُسَلِّمٌ إِلَّا وَجَبَ لَهُ غُفْرَانُ اللَّهِ وَ رَحْمَتُهُ بِشَفَاعَتِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ- ثُمَّ اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَصَلَّی رَکَعَاتٍ وَ دَعَا بِدَعَوَاتٍ فَلَمَّا فَرَغَ سَجَدَ سَجْدَةً طَالَ مَکْثُهُ فِیهَا فَأَحْصَیْتُ لَهُ خَمْسَمِائَةِ تَسْبِیحَةٍ ثُمَّ انْصَرَفَ.
******
ترجمه:
این روایت از عبدالسلام بن صالح هروی نقل شده است که امام رضا (ع) در حدیثی فرمود: او به گنبدی که قبر هارون در آن قرار داشت و در خانه حمید بن قحطبه بود، وارد شد. سپس فرمود: «این خاک من است و در اینجا دفن خواهم شد. خداوند این مکان را محل رفت وآمد شیعیان و دوستداران من قرار خواهد داد. به خدا قسم، هیچ یک از آن ها مرا زیارت نخواهد کرد یا بر من سلام نخواهد کرد، مگر آنکه آمرزش و رحمت خداوند به واسطه شفاعت ما اهل بیت بر او واجب می گردد.» سپس امام (ع) به سمت قبله ایستاد و چند رکعت نماز خواند و دعاهایی انجام داد. وقتی نمازش تمام شد، به سجده رفت و مدت زیادی در آن سجده ماند. من شمارش کردم و در آن سجده پانصد تسبیح از او شنیدم، سپس از سجده برخاست.
ص: 559
19822- 25- (1) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی الدَّقَّاقِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زِیَادٍ (2) عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ الرِّضَا ع یَقُولُ مَا زَارَ أَبِی ع أَحَدٌ فَأَصَابَهُ أَذًی مِنْ مَطَرٍ أَوْ بَرْدٍ أَوْ حَرٍّ إِلَّا حَرَّمَ اللَّهُ جَسَدَهُ عَلَی النَّارِ.
******
ترجمه:
حضرت جواد کسی پدرم زیارت نمی کند ودراین راه آزاری ازباران یا سرما یا گرما متحمل نمی شود مگر اینکه خداوند بدنش را برآتش حرام می کند
19823- 26- (3) وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مَا لِمَنْ أَتَی قَبْرَ الرِّضَا ع- قَالَ الْجَنَّةُ وَ اللَّهِ.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ: به حضرت باقر گفتم پاداش کسیکه به زیارت مرقد حضرت رضا برود چیست ؟ فرمودند : بخداقسم بهشت .
19824- 27- (5) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ أَخِیهِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ کُلِّهِمْ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ زَیْدٍ النَّرْسِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: مَنْ زَارَ ابْنِی هَذَا وَ أَوْمَأَ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فَلَهُ الْجَنَّةُ.
******
ترجمه:
حضرت کاظم : کسیکه این پسرم واشاره کردند به حضرت رضا زیارت کند بهشت خواهد بود
19825- 28- (6) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنْ حَمْدَانَ بْنِ إِسْحَاقَ النَّیْسَابُورِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع مَا لِمَنْ زَارَ
ص: 560
قَبْرَ أَبِیکَ بِطُوسَ- فَقَالَ مَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی- غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
این روایت از حمدان بن اسحاق نیشابوری نقل شده است که گفت: به امام جواد (ع) گفتم: «کسی که قبر پدرت را در طوس زیارت کند، چه پاداشی دارد؟» امام جواد (ع) فرمود: «کسی که قبر پدرم را زیارت کند، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می بخشد.»
(3) 83 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّبَرُّکِ بِمَشْهَدِ الرِّضَا وَ مَشَاهِدِ الْأَئِمَّةِ ع
******
ترجمه:
19826- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ (5) عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الدَّقَّاقِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الزَّیَّاتِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ زُرْقَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ ع قَالَ: قَالَ لِی یَا زُرْقَانُ إِنَّ تُرْبَتَنَا کَانَتْ وَاحِدَةً فَلَمَّا کَانَ أَیَّامُ الطُّوفَانِ- افْتَرَقَتِ التُّرْبَةُ فَصَارَتْ قُبُورُنَا شَتَّی وَ التُّرْبَةُ وَاحِدَةٌ.
******
ترجمه:
در این روایت، محمد بن سلیمان زرّقان از امام علی النقی (عسکری) (ع) نقل می کند که امام به او فرمود: «ای زرّقان، تربت ما (یعنی خاک ما اهل بیت) یکی بود، اما در روزگار طوفان (نوح) تربت جدا شد و قبور ما در مکان های مختلف قرار گرفت، ولی اصل تربت همان یکی است.»
19827- 2- (6) وَ عَنْهُ عَنْ سَلَامَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ بْنِ بِنْتِ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ (7) قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع أَرْبَعُ بِقَاعٍ ضَجَّتْ إِلَی اللَّهِ مِنَ
ص: 561
الْغَرَقِ أَیَّامَ الطُّوفَانِ- الْبَیْتُ الْمَعْمُورُ فَرَفَعَهُ اللَّهُ إِلَیْهِ وَ الْغَرِیُّ وَ کَرْبَلَاءُ وَ طُوسُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ عَلَی شَرَفِ هَذِهِ الْأَمَاکِنِ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
در این روایت محمد بن الفضیل بن بنت داوود الرقی از امام صادق (ع) نقل می کند که امام فرمود: «چهار بقعه از مکان ها به درگاه خداوند در روزگار طوفان ناله و فریاد از غرق شدن سر دادند: بیت المعمور، که خداوند آن را به سوی خود بالا برد، و غری (نجف)، کربلا، و طوس.»
(4) 84 بَابُ عَدَمِ اسْتِحْبَابِ السَّفَرِ إِلَی زِیَارَةِ شَیْ ءٍ مِنَ الْقُبُورِ غَیْرِ قُبُورِ الْأَنْبِیَاءِ وَ الْأَئِمَّةِ ع
******
ترجمه:
19828- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ قَالَ: قَالَ عَلِیُّ بْنُ مُوسَی الرِّضَا ع لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَی شَیْ ءٍ مِنَ الْقُبُورِ إِلَّا إِلَی قُبُورِنَا أَلَا وَ إِنِّی مَقْتُولٌ بِالسَّمِّ ظُلْماً وَ مَدْفُونٌ فِی مَوْضِعِ غُرْبَةٍ فَمَنْ شَدَّ رَحْلَهُ إِلَی زِیَارَتِی اسْتُجِیبَ دُعَاؤُهُ وَ غُفِرَ لَهُ ذُنُوبُهُ.
******
ترجمه:
حضرت رضا : بارسفربسته نمی شود برای زیارت هیچ قبری مگرقبورما آگاه باشید من مظلوماهن با کشته خواهم شد ودرغربت دفن می شوم هرکس برای زیارتم بارسفرببندد دعایش مستجاب وگناهانش بخشیده خواهد شد .
(6) 85 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ زِیَارَةِ الرِّضَا ع عَلَی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع
******
ترجمه:
مَهْزِیَارَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع جُعِلْتُ فِدَاکَ زِیَارَةُ الرِّضَا ع أَفْضَلُ أَمْ زِیَارَةُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِ ع فَقَالَ زِیَارَةُ أَبِی أَفْضَلُ وَ ذَلِکَ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَزُورُهُ (کُلُّ النَّاسِ) (1) وَ أَبِی لَا یَزُورُهُ إِلَّا الْخَوَاصُّ مِنَ الشِّیعَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ مِثْلَهُ (3) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
علی بن مهزیار گفت: به امام جواد (ع) عرض کردم: فدایت شوم، زیارت امام رضا (ع) بهتر است یا زیارت امام حسین (ع)؟ فرمودند: زیارت پدرم (امام رضا) بهتر است. و این به این دلیل است که امام حسین (ع) را همه مردم زیارت می کنند، ولی پدرم (امام رضا) را فقط خواص از شیعیان زیارت می کنند.
19830- 2- (5) وَ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: یُقْتَلُ لِهَذَا وَ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَی مُوسَی- وَلَدٌ بِطُوسَ لَا یَزُورُهُ مِنْ شِیعَتِنَا إِلَّا الْأَنْدَرُ فَالْأَنْدَرُ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمودند: فرزندی از این (و با دست خود به موسی اشاره کردند) در طوس کشته می شود، و از شیعیان ما تنها تعداد بسیار کمی او را زیارت می کنند، آن هم بسیار نادر.
19831- 3- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع قَدْ تَحَیَّرْتُ بَیْنَ زِیَارَةِ قَبْرِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ بَیْنَ زِیَارَةِ أَبِیکَ ع بِطُوسَ فَمَا تَرَی فَقَالَ لِی مَکَانَکَ ثُمَّ دَخَلَ وَ خَرَجَ وَ دُمُوعُهُ تَسِیلُ عَلَی خَدَّیْهِ فَقَالَ زُوَّارُ (7) أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَثِیرُونَ وَ زُوَّارُ قَبْرِ أَبِی بِطُوسَ قَلِیلُونَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8).
******
ترجمه:
عبدالعظیم بن عبدالله حسنی گفت: به امام جواد (ع) عرض کردم: بین زیارت قبر امام حسین (ع) و زیارت قبر پدرتان در طوس مردد هستم، نظر شما چیست؟ امام به من فرمودند: در جای خود بمان. سپس داخل شد و بیرون آمد در حالی که اشک هایش بر گونه هایش جاری بود و فرمود: زائران امام حسین (ع) زیادند، اما زائران قبر پدرم در طوس اندک اند.
ص: 563
(1) 86 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ زِیَارَةِ الرِّضَا ع عَلَی زِیَارَةِ کُلِّ وَاحِدٍ مِنَ الْأَئِمَّةِ ع
******
ترجمه:
19832- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعِیدٍ الْمَکِّیِّ عَنْ یَحْیَی بْنِ سُلَیْمَانَ الْمَازِنِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ وَلَدِی عَلِیٍّ وَ بَاتَ عِنْدَهُ لَیْلَةً کَانَ کَمَنْ زَارَ اللَّهَ فِی عَرْشِهِ قُلْتُ کَمَنْ زَارَ اللَّهَ فِی عَرْشِهِ فَقَالَ نَعَمْ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ کَانَ عَلَی عَرْشِ الرَّحْمَنِ أَرْبَعَةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ أَرْبَعَةٌ مِنَ الْآخِرِینَ فَأَمَّا الْأَرْبَعَةُ الَّذِینَ هُمْ مِنَ الْأَوَّلِینَ فَنُوحٌ وَ إِبْرَاهِیمُ وَ مُوسَی وَ عِیسَی ع- وَ أَمَّا الْأَرْبَعَةُ مِنَ الْآخِرِینَ مُحَمَّدٌ وَ عَلِیٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ ع- ثُمَّ یُمَدُّ الطَّعَامُ (3) فَیَقْعُدُ مَعَنَا زُوَّارُ قُبُورِ الْأَئِمَّةِ- إِلَّا أَنَّ أَعْلَاهُمْ دَرَجَةً وَ أَقْرَبَهُمْ حَبْوَةً زُوَّارُ قَبْرِ وَلَدِی عَلِیٍّ ع.
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ الْمَجَالِسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ
ص: 564
سُلَیْمَانَ بْنِ حَفْصٍ الْمَرْوَزِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
یحیی بن سلیمان مازنی از امام کاظم (ع) در حدیثی نقل می کند که فرمودند: کسی که قبر فرزندم علی (ع) را زیارت کند و شبی را نزد او بماند، مانند کسی است که خداوند را بر عرش خود زیارت کرده است. پرسیدم: مانند کسی که خداوند را بر عرش خود زیارت کرده است؟ فرمودند: بله. هنگامی که روز قیامت فرا رسد، چهار نفر از نخستین ها و چهار نفر از آخرین ها بر عرش خداوند رحمان خواهند بود. چهار نفر از نخستین ها نوح، ابراهیم، موسی و عیسی (ع) هستند و چهار نفر از آخرین ها محمد، علی، حسن و حسین (ع). سپس سفره طعام گسترده می شود و زائران قبور امامان با ما خواهند نشست، اما بالاترین درجه و نزدیک ترین به ما، زائران قبر فرزندم علی (ع) خواهند بود.
(2) 87 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ زِیَارَةِ الرِّضَا ع وَ خُصُوصاً فِی رَجَبٍ عَلَی الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ الْمَنْدُوبَیْنِ
******
ترجمه:
19833- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ بِالْإِسْنَادِ السَّابِقِ (4) عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ وَلَدِی عَلِیٍّ- کَانَ عِنْدَ اللَّهِ کَسَبْعِینَ حَجَّةً مَبْرُورَةً قَالَ قُلْتُ: سَبْعِینَ حَجَّةً قَالَ نَعَمْ وَ سَبْعِینَ أَلْفَ حَجَّةٍ قَالَ قُلْتُ: سَبْعِینَ أَلْفَ حَجَّةٍ قَالَ رُبَّ حَجَّةٍ لَا تُقْبَلُ مَنْ زَارَهُ وَ بَاتَ عِنْدَهُ لَیْلَةً کَانَ کَمَنْ زَارَ اللَّهَ فِی عَرْشِهِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ وَ الصَّدُوقُ کَمَا مَرَّ (5).
******
ترجمه:
محمد بن یعقوب از امام کاظم (ع) نقل می کند که فرمودند: کسی که قبر فرزندم علی (ع) را زیارت کند، نزد خداوند مانند هفتاد حج مقبول است. راوی پرسید: هفتاد حج؟ امام فرمودند: بله، و هفتاد هزار حج. راوی دوباره پرسید: هفتاد هزار حج؟ امام فرمودند: بله، چه بسا حج هایی که پذیرفته نمی شوند. کسی که او را زیارت کند و شبی را نزد او بماند، مانند کسی است که خدا را بر عرش خود زیارت کرده است.
19834- 2- (6) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَیْفٍ (7) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ حَجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ فَدَخَلَ مُتَمَتِّعاً بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَأَعَانَهُ اللَّهُ عَلَی عُمْرَتِهِ وَ حَجِّهِ ثُمَّ أَتَی الْمَدِینَةَ فَسَلَّمَ عَلَی النَّبِیِّ ص- ثُمَّ أَتَاکَ عَارِفاً بِحَقِّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَی
ص: 565
خَلْقِهِ وَ بَابُهُ الَّذِی یُؤْتَی مِنْهُ فَسَلَّمَ عَلَیْکَ ثُمَّ أَتَی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنَ ع فَسَلَّمَ عَلَیْهِ ثُمَّ أَتَی بَغْدَادَ فَسَلَّمَ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع- ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَی بِلَادِهِ فَلَمَّا کَانَ فِی وَقْتِ الْحَجِّ رَزَقَهُ اللَّهُ الْحَجَّ فَأَیُّهُمَا أَفْضَلُ هَذَا الَّذِی قَدْ حَجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ یَرْجِعُ أَیْضاً فَیَحُجُّ أَوْ یَخْرُجُ إِلَی خُرَاسَانَ إِلَی أَبِیکَ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی ع- فَیُسَلِّمُ عَلَیْهِ قَالَ بَلْ یَأْتِی خُرَاسَانَ- فَیُسَلِّمُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ ع أَفْضَلُ وَ لْیَکُنْ ذَلِکَ فِی رَجَبٍ وَ لَا یَنْبَغِی أَنْ تَفْعَلُوا هَذَا الْیَوْمَ فَإِنَّ عَلَیْنَا وَ عَلَیْکُمْ مِنَ السُّلْطَانِ شُنْعَةً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ جَدِّهِ (2) عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَیْفٍ (3) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ نَحْوَهُ (4).
******
ترجمه:
محمد بن سلیمان گفت: از امام جواد (ع) درباره مردی که حج اسلام را انجام داده و به صورت تمتع وارد حج شده و خداوند او را بر عمره و حجش یاری کرده است، سپس به مدینه آمده و بر پیامبر (ص) سلام کرده و بعد نزد شما آمده است در حالی که به حق شما آگاه است و می داند که شما حجت خدا بر خلقش هستید و درب اویی که از آن وارد می شوند، پس بر شما سلام کرده و بعد به زیارت امام حسین (ع) رفته و بر او سلام کرده و سپس به بغداد رفته و بر امام کاظم (ع) سلام کرده و بعد به شهر خود بازگشته است. هنگامی که موسم حج فرا می رسد، خداوند دوباره حج را برای او روزی کرده است. کدام یک برتر است: این شخص که دوباره برای حج بازمی گردد یا اینکه به خراسان رفته و بر پدر شما امام رضا (ع) سلام کند؟ امام فرمودند: بلکه به خراسان برود و بر پدرم امام رضا (ع) سلام کند، این برتر است و بهتر است که در ماه رجب انجام شود. و در این زمان نباید چنین کنید، زیرا از طرف حکومت برای ما و شما مشکلی وجود دارد.
19835- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ قَرَأْتُ فِی کِتَابِ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَبْلِغْ شِیعَتِی- أَنَّ زِیَارَتِی تَبْلُغُ (6) عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَلْفَ حَجَّةٍ قَالَ فَقُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع أَلْفَ حَجَّةٍ قَالَ إِی وَ اللَّهِ وَ أَلْفَ أَلْفِ حَجَّةٍ لِمَنْ زَارَهُ عَارِفاً بِحَقِّهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ
ص: 566
أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ (1) عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَلْفَ حَجَّةٍ وَ أَلْفَ عُمْرَةٍ مُتَقَبَّلَاتٍ (2) کُلِّهَا (3).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ الْمَجَالِسِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَزَنْطِیِّ (4)
وَ رَوَاهُ الطَّبَرِیُّ فِی بِشَارَةِ الْمُصْطَفَی بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّدُوقِ بِهَذَا السَّنَدِ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
محمد بن ابی نصر بزنطی گفت: در کتاب امام رضا (ع) خواندم که فرمودند: به شیعیانم برسان که زیارت من نزد خداوند متعال برابر با هزار حج است. پس به امام جواد (ع) عرض کردم: هزار حج؟ امام فرمودند: بله، به خدا قسم، و هزار هزار حج برای کسی که او را با معرفت به حقش زیارت کند.
19836- 4- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ (7) عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّ بِخُرَاسَانَ لَبُقْعَةً یَأْتِی عَلَیْهَا زَمَانٌ تَصِیرُ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِکَةِ فَلَا یَزَالُ فَوْجٌ یَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ فَوْجٌ یَصْعَدُ إِلَی أَنْ یُنْفَخَ فِی الصُّورِ فَقِیلَ لَهُ وَ أَیَّةُ بُقْعَةٍ هَذِهِ فَقَالَ هِیَ بِأَرْضِ طُوسَ- وَ هِیَ وَ اللَّهِ رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ- مَنْ زَارَنِی فِی تِلْکَ الْبُقْعَةِ کَانَ کَمَنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ ص- وَ کَتَبَ اللَّهُ تَعَالَی لَهُ ثَوَابَ أَلْفِ حَجَّةٍ مَبْرُورَةٍ وَ أَلْفِ عُمْرَةٍ مَقْبُولَةٍ وَ کُنْتُ أَنَا وَ آبَائِی شُفَعَاءَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ (8)
ص: 567
وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ اللَّیْثِیِّ وَ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْمُکَتِّبِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ بَکْرَانَ النَّقَّاشِ کُلِّهِمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ (1)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
حسن بن علی بن فضال از امام رضا (ع) نقل می کند که فرمودند: در خراسان بقعه ای است که زمانی بر آن خواهد آمد که محل آمد و رفت فرشتگان می شود، و همواره گروهی از آسمان فرود می آیند و گروهی به آسمان صعود می کنند تا زمانی که در صور دمیده شود. به ایشان گفته شد: این بقعه کدام است؟ فرمودند: آن در سرزمین طوس است، و به خدا قسم که آن باغی از باغ های بهشت است. کسی که مرا در آن بقعه زیارت کند، مانند کسی است که پیامبر خدا (ص) را زیارت کرده است و خداوند برای او ثواب هزار حج مقبول و هزار عمره پذیرفته می نویسد، و من و پدرانم در روز قیامت شفیع او خواهیم بود.
19837- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الصَّلْتِ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِّ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ وَ اللَّهِ مَا مِنَّا إِلَّا مَقْتُولٌ شَهِیدٌ قُلْتُ وَ مَنْ یَقْتُلُکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- قَالَ شَرُّ خَلْقِ اللَّهِ فِی زَمَانِی یَقْتُلُنِی بِالسَّمِّ ثُمَّ یَدْفِنُنِی فِی دَارِ مَضِیعَةٍ وَ بِلَادِ غُرْبَةٍ أَلَا فَمَنْ زَارَنِی فِی غُرْبَتِی کَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ أَجْرَ مِائَةِ أَلْفِ شَهِیدٍ وَ مِائَةِ أَلْفِ صِدِّیقٍ وَ مِائَةِ أَلْفِ حَاجٍّ وَ مُعْتَمِرٍ وَ مِائَةِ أَلْفِ مُجَاهِدٍ وَ حُشِرَ فِی زُمْرَتِنَا وَ جُعِلَ فِی الدَّرَجَاتِ الْعُلَی مِنَ الْجَنَّةِ رَفِیقَنَا.
وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الصَّلْتِ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
ابوصلت عبدالسلام بن صالح هروی نقل می کند که از امام رضا (ع) شنیدم که فرمودند: به خدا قسم، هیچ یک از ما نیست مگر اینکه کشته و شهید می شود. پرسیدم: چه کسی شما را می کشد، ای پسر رسول خدا؟ فرمودند: بدترین مخلوق خدا در زمان من مرا با سم به شهادت می رساند و سپس مرا در خانه ای بی ارزش و سرزمینی غریب دفن می کند. آگاه باشید، هر کسی که در غربت من مرا زیارت کند، خداوند متعال برای او پاداش صد هزار شهید، صد هزار صدیق، صد هزار حاجی و معتمر، و صد هزار مجاهد می نویسد و او را در زمره ما محشور می کند و در درجات بالای بهشت همنشین ما قرار می دهد.
19838- 6- (5) وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع مَنْ زَارَ وَاحِداً مِنَّا کَمَنْ (6) زَارَ الْحُسَیْنَ ع.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
******
ترجمه:
حضرت صادق : هرکس یکی ازمارا زیارت کند مثل آنستکه امام حسین رازیارت کرده باشد .
ص: 568
(1) 88 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاغْتِسَالِ لِزِیَارَةِ الرِّضَا ع وَ صَلَاةِ رَکْعَتَیِ الزِّیَارَةِ عِنْدَ رَأْسِهِ وَ کَثْرَةِ الدُّعَاءِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ عِنْدَهُ
******
ترجمه:
19839- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ تَمِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ تَمِیمٍ الْقُرَشِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبِی الصَّلْتِ الْهَرَوِیِّ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ الرِّضَا ع فَدَخَلَ عَلَیْهِ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ قُمَّ- فَسَلَّمُوا عَلَیْهِ فَرَدَّ عَلَیْهِمْ وَ قَرَّبَهُمْ ثُمَّ قَالَ لَهُمْ (3) مَرْحَباً بِکُمْ وَ أَهْلًا فَأَنْتُمْ شِیعَتُنَا حَقّاً یَأْتِی (4) عَلَیْکُمْ زَمَانٌ تَزُورُونَ فِیهِ تُرْبَتِی بِطُوسَ- أَلَا فَمَنْ زَارَنِی وَ هُوَ عَلَی غُسْلٍ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ.
******
ترجمه:
این روایت از ابی صلت هروی نقل شده است که می گوید: «من نزد امام رضا علیه السلام بودم که گروهی از اهل قم وارد شدند و بر او سلام کردند. امام علیه السلام به آنها پاسخ داد، آنها را نزدیک خود آورد و سپس به آنها فرمود: خوش آمدید، شما حقیقتاً شیعیان ما هستید. زمانی بر شما می آید که به زیارت قبر من در طوس می آیید. آگاه باشید، هرکس مرا زیارت کند در حالی که غسل کرده باشد، از گناهانش پاک می شود مانند روزی که از مادر متولد شده است.»
19840- 2- (5) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هِشَامٍ الْمُکَتِّبِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ وَ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ تَاتَانَةَ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ کُلِّهِمْ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّقْرِ بْنِ دُلَفَ قَالَ سَمِعْتُ سَیِّدِی عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الرِّضَا ع یَقُولُ مَنْ کَانَتْ لَهُ إِلَی اللَّهِ حَاجَةٌ فَلْیَزُرْ قَبْرَ جَدِّیَ الرِّضَا ع بِطُوسَ- وَ هُوَ عَلَی غُسْلٍ وَ لْیُصَلِّ عِنْدَ رَأْسِهِ رَکْعَتَیْنِ وَ لْیَسْأَلِ اللَّهَ تَعَالَی حَاجَتَهُ فِی قُنُوتِهِ فَإِنَّهُ یَسْتَجِیبُ لَهُ مَا لَمْ یَسْأَلْ مَأْثَماً (6) أَوْ قَطِیعَةَ رَحِمٍ إِنَّ مَوْضِعَ قَبْرِهِ لَبُقْعَةٌ مِنْ بِقَاعِ الْجَنَّةِ- لَا یَزُورُهَا مُؤْمِنٌ إِلَّا أَعْتَقَهُ اللَّهُ تَعَالَی مِنَ النَّارِ- وَ أَدْخَلَهُ (7) دَارَ الْقَرَارِ.
ص: 569
وَ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ مِثْلَهُ (1) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
از صقر بن دلف نقل شده است که می گوید: از آقایم علی بن محمد بن علی الرضا (امام هادی علیه السلام) شنیدم که فرمود: «هر کس حاجتی از خداوند دارد، باید قبر جدم رضا علیه السلام را در طوس زیارت کند، در حالی که غسل کرده باشد و دو رکعت نماز کنار سر ایشان بخواند و در قنوت نماز، حاجتش را از خداوند بخواهد. زیرا خداوند دعای او را اجابت می کند، مادامی که از خداوند گناه یا قطع رحم نخواهد. به راستی که جایگاه قبر ایشان قطعه ای از قطعات بهشت است و هیچ مؤمنی آن را زیارت نمی کند مگر آنکه خداوند او را از آتش آزاد می سازد و او را وارد بهشت می کند.»
(3) 89 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع وَ الدُّعَاءِ عِنْدَهُ وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ زِیَارَةِ الْکَاظِمِ وَ الْجَوَادِ ع مَعاً عَلَی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع
******
ترجمه:
19841- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمْدَانَ الْقَلَانِسِیِّ (5) عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُضَیْنِیِّ (6) عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَرْوَانَ (7) عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُقْبَةَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع- أَسْأَلُهُ عَنْ زِیَارَةِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِ ع- وَ عَنْ زِیَارَةِ أَبِی الْحَسَنِ وَ أَبِی جَعْفَرٍ ع- (8) فَکَتَبَ إِلَیَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُقَدَّمُ وَ هَذَا أَجْمَعُ وَ أَعْظَمُ أَجْراً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (9)
ص: 570
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُقْبَةَ (1)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (2)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (3).
******
ترجمه:
از ابراهیم بن عقبه نقل شده است که می گوید: «به امام هادی علیه السلام (ابوالحسن سوم) نامه ای نوشتم و از ایشان درباره زیارت امام حسین علیه السلام و همچنین زیارت امام کاظم و امام جواد علیه السلام پرسیدم. امام هادی علیه السلام در پاسخ به من نوشتند: زیارت امام حسین علیه السلام مقدم است و این زیارت پاداش بیشتری دارد و کامل تر است.»
(4) 90 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْهَادِی وَ الْعَسْکَرِیِّ وَ الْمَهْدِیِّ ع مِنْ دَاخِلٍ أَوْ خَارِجٍ
******
ترجمه:
19842- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا لِمَنْ زَارَ وَاحِداً مِنْکُمْ قَالَ کَمَنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ ص.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از زید شحام نقل شده است که می گوید: «به امام صادق علیه السلام عرض کردم: کسی که یکی از شما (امامان) را زیارت کند، چه پاداشی دارد؟ امام علیه السلام فرمودند: مثل کسی است که رسول خدا صلی الله علیه وآله را زیارت کرده است.»
19843- 2- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ رَوْحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ الْجَعْفَرِیِ
ص: 571
قَالَ: قَالَ (1) أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیُّ ع قَبْرِی بِسُرَّ مَنْ رَأَی أَمَانٌ لِأَهْلِ الْجَانِبَیْنِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ قَدْ قَالَ الشَّیْخُ الْمَنْعُ مِنْ دُخُولِ الدَّارِ هُوَ الْأَحْوَطُ وَ الْأَوْلَی لِأَنَّ الدَّارَ قَدْ ثَبَتَ أَنَّهَا مِلْکُ الْغَیْرِ وَ لَا یَجُوزُ لَنَا أَنْ نَتَصَرَّفَ فِیهَا بِالدُّخُولِ فِیهَا وَ لَا غَیْرِهِ إِلَّا بِإِذْنِ صَاحِبِهَا قَالَ وَ لَوْ أَنَّ أَحَداً یَدْخُلُهَا لَمْ یَکُنْ مَأْثُوماً خَاصَّةً إِذَا تَأَوَّلَ فِی ذَلِکَ مَا
رُوِیَ عَنْهُمْ ع مِنْ أَنَّهُمْ جَعَلُوا شِیعَتَهُمْ فِی حِلٍّ مِنْ مَالِهِمْ.
وَ ذَلِکَ عَلَی عُمُومِهِ وَ قَدْ رُوِیَ فِی ذَلِکَ أَکْثَرُ مِنْ أَنْ یُحْصَی وَ قَدْ أَوْرَدْنَا طَرَفاً مِنْهُ فِی بَابِ الْأَخْمَاسِ انْتَهَی (3) أَقُولُ: وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی الصَّلَاةِ
عَنْهُمْ لَا یَحِلُّ مَالُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا بِطِیبَةِ نَفْسٍ مِنْهُ.
وَ قَدْ عُلِمَ طِیبَةُ نَفْسِ الْمَالِکِ ع لِدُخُولِ الدَّارِ وَ عَدَمِ الضَّرَرِ عَلَیْهِ وَ حُصُولِ زِیَارَةِ التَّعْظِیمِ لَهُ وَ لِأَبِیهِ وَ جَدِّهِ ع مَعَ عُمُومِ أَحَادِیثِ الزِّیَارَاتِ وَ إِطْلَاقِهَا الدَّالِّ عَلَی الْإِذْنِ وَ عَدَمِ وُصُولِ النَّهْیِ عَنِ الدُّخُولِ إِلَی غَیْرِ ذَلِکَ مِنَ الْوُجُوهِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ (4).
******
ترجمه:
این روایت از ابی هاشم جعفری نقل شده است که امام حسن عسکری علیه السلام فرمودند: «قبر من در سامرا (سرّ من رأی) برای اهل دو سمت، مایه امان است.»
ص: 572
(1) 91 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْإِقَامَةِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ الصَّوْمِ عَلَی السَّفَرِ لِلزِّیَارَةِ وَ الْإِفْطَارِ
******
ترجمه:
19844- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الْبَغْدَادِیِّ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیِّ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَدْخُلُ شَهْرُ رَمَضَانَ عَلَی الرَّجُلِ فَیَقَعُ بِقَلْبِهِ زِیَارَةُ الْحُسَیْنِ وَ زِیَارَةُ أَبِیکَ ع بِبَغْدَادَ- فَیُقِیمُ بِمَنْزِلِهِ (3) حَتَّی یَخْرُجَ عَنْهُ شَهْرُ رَمَضَانَ ثُمَّ یَزُورُهُمْ أَوْ یَخْرُجُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ یُفْطِرُ فَکَتَبَ (4) لِشَهْرِ رَمَضَانَ مِنَ الْفَضْلِ وَ الْأَجْرِ مَا لَیْسَ لِغَیْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ فَإِذَا دَخَلَ فَهُوَ الْمَأْثُورُ.
******
ترجمه:
از محمد بن فضل بغدادی نقل شده است که می گوید: «به امام حسن عسکری علیه السلام نوشتم: فدایت شوم، زمانی که ماه رمضان برای شخصی فرا می رسد، در قلب او شوق زیارت امام حسین علیه السلام و زیارت پدرتان (امام هادی علیه السلام) در بغداد ایجاد می شود. آیا او باید تا پایان ماه رمضان در خانه بماند و سپس به زیارت برود، یا در ماه رمضان به زیارت برود و روزه اش را افطار کند؟ امام حسن عسکری علیه السلام در پاسخ نوشتند: برای ماه رمضان از نظر فضل و پاداش چیزی است که برای هیچ ماه دیگری نیست. پس وقتی ماه رمضان وارد می شود، باید به آن توجه ویژه ای شود.»
19845- 2- (5) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مَسَائِلِ الرِّجَالِ وَ مُکَاتَبَاتِهِمْ إِلَی مَوْلَانَا أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ ع مِنْ مَسَائِلِ دَاوُدَ الصَّرْمِیِّ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع وَ زِیَارَةِ آبَائِهِ ع- فِی شَهْرِ رَمَضَانَ نَزُورُهُمْ (6) فَقَالَ لِرَمَضَانَ مِنَ الْفَضْلِ وَ عَظِیمِ الْأَجْرِ مَا لَیْسَ لِغَیْرِهِ فَإِذَا دَخَلَ فَهُوَ الْمَأْثُورُ وَ الصِّیَامُ فِیهِ أَفْضَلُ مِنْ قَضَائِهِ وَ إِذَا حَضَرَ فَهُوَ مَأْثُورٌ یَنْبَغِی أَنْ یَکُونَ مَأْثُوراً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الصَّوْمِ (7) وَ تَقَدَّمَ مَا یُنَافِیهِ وَ هُوَ
ص: 573
مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ أَوْ مُضِیِّ لَیْلَةِ الْقَدْرِ (1).
******
ترجمه:
از محمد بن ادریس در کتاب "السرائر" نقل شده است، که از مسائل داود صرمی است. او می گوید: «از امام هادی علیه السلام در مورد زیارت امام حسین علیه السلام و زیارت پدران ایشان در ماه رمضان پرسیدم، که آیا در این ماه می توانیم به زیارت آنها برویم؟ امام علیه السلام فرمودند: برای ماه رمضان فضل و پاداش عظیمی است که در ماه های دیگر وجود ندارد. پس هنگامی که ماه رمضان فرا می رسد، باید به آن توجه ویژه داشت و روزه داری در آن بهتر از قضا کردن آن است. پس وقتی این ماه وارد می شود، باید بر اساس سنت و دستورات خاص آن عمل کرد.»
19846- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَشْرَبْ وَ أَنْتَ قَائِمٌ وَ لَا تَطُفْ بِقَبْرٍ وَ لَا تَبُلْ فِی مَاءٍ نَقِیعٍ فَإِنَّ مَنْ فَعَلَ ذَلِکَ فَأَصَابَهُ شَیْ ءٌ فَلَا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از حلبی نقل شده که امام صادق علیه السلام فرمودند: «در حال ایستاده آب نخور، گرد قبری طواف نکن، و در آب راکد ادرار نکن، زیرا هرکس این کارها را انجام دهد و اتفاقی برایش رخ دهد، نباید جز خود را سرزنش کند.»
19847- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: لَا تَشْرَبْ وَ أَنْتَ قَائِمٌ وَ لَا تَبُلْ فِی مَاءٍ نَقِیعٍ وَ لَا تَطُفْ (5) بِقَبْرٍ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده که از یکی ازدو امام علیهما السلام شنید که فرمودند: «در حال ایستاده آب نخور، در آب راکد ادرار نکن، و گرد قبری طواف نکن.»
19848- 3- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الطَّیِّبِ عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَکْثَمَ فِی حَدِیثٍ قَالَ:
ص: 574
بَیْنَا أَنَا ذَاتَ یَوْمٍ دَخَلْتُ أَطُوفُ بِقَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَرَأَیْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ الرِّضَا ع یَطُوفُ بِهِ فَنَاظَرْتُهُ فِی مَسَائِلَ عِنْدِی الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: هَذَا غَیْرُ صَرِیحٍ فِی أَکْثَرَ مِنْ دَوْرَةٍ وَاحِدَةٍ لِأَجْلِ إِتْمَامِ الزِّیَارَةِ وَ الدُّعَاءِ مِنْ جَمِیعِ الْجِهَاتِ کَمَا وَرَدَ فِی بَعْضِ الزِّیَارَاتِ لَا بِقَصْدِ الطَّوَافِ عَلَی أَنَّهُ مَخْصُوصٌ بِقَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ لَا یَدُلُّ عَلَی غَیْرِهِ مِنَ الْأَئِمَّةِ ع وَ لَا غَیْرِهِمْ وَ الْقِیَاسُ بَاطِلٌ وَ رَاوِیهِ عَامِّیٌّ ضَعِیفٌ قَدْ تَفَرَّدَ بِرِوَایَتِهِ وَ یَحْتَمِلُ کَوْنُ الطَّوَافِ فِیهِ بِمَعْنَی الْإِلْمَامِ وَ النُّزُولِ کَمَا ذَکَرَهُ عُلَمَاءُ اللُّغَةِ وَ هُوَ قَرِیبٌ مِنْ مَعْنَی الزِّیَارَةِ وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی التَّقِیَّةِ بِقَرِینَةِ رَاوِیهِ لِأَنَّ الْعَامَّةَ یُجَوِّزُونَهُ وَ الصُّوفِیَّةَ مِنَ الْعَامَّةِ یَطُوفُونَ بِقُبُورِ مَشَایِخِهِمْ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.
******
ترجمه:
از یحیی بن اکثم نقل شده که می گوید: «روزی وارد شدم تا گرد قبر رسول خدا (صلی الله علیه وآله) طواف کنم، و محمد بن علی الرضا (امام جواد علیه السلام) را دیدم که مشغول طواف بود. با او در مسائل مختلفی که داشتم به مناظره پرداختم.»
می گویم :
این عمل به طواف به معنای چرخیدن دور قبر برای تکمیل زیارت و دعا از جهات مختلف اشاره دارد، نه به معنای طواف به شکل عبادی خاص. این کار بیشتر در زیارت پیامبر (صلی الله علیه وآله) وارد شده و دلالتی بر طواف بر قبور دیگر امامان یا افراد ندارد. همچنین قیاس این عمل به دیگر قبور صحیح نیست و روایت از راوی ضعیفی نقل شده است.
(1) 93 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ قَبْرِ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ بِالرَّیِ
******
ترجمه:
19849- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ الْقَاسِمِ الْعَلَوِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَمَّنْ دَخَلَ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهَادِی ع مِنْ أَهْلِ الرَّیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیِّ ع فَقَالَ لِی أَیْنَ کُنْتَ فَقُلْتُ زُرْتُ الْحُسَیْنَ ع- فَقَالَ أَمَا إِنَّکَ لَوْ زُرْتَ قَبْرَ عَبْدِ الْعَظِیمِ عِنْدَکُمْ لَکُنْتَ کَمَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُوسَی بْنِ
ص: 575
بَابَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الرَّیِّ (1).
******
ترجمه:
از محمد بن یحیی نقل شده که می گوید: «کسی از اهل ری به امام حسن عسکری علیه السلام وارد شد و امام علیه السلام از او پرسید: "کجا بودی؟" او پاسخ داد: "به زیارت امام حسین علیه السلام رفتم." امام عسکری علیه السلام فرمودند: "اگر به زیارت قبر عبدالعظیم (ع) نزد شما رفته بودی، مانند کسی بودی که امام حسین علیه السلام را زیارت کرده است."»
(2) 94 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ قَبْرِ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع بِقُمَ
******
ترجمه:
19850- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ (4) عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع- عَنْ زِیَارَةِ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع بِقُمَّ- فَقَالَ مَنْ زَارَهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُوسَی بْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
این روایت از سعد بن سعد نقل شده است که می گوید: «از امام رضا علیه السلام درباره زیارت فاطمه بنت موسی بن جعفر علیهم السلام در قم پرسیدم. امام علیه السلام فرمودند: هر کس او را زیارت کند، بهشت برای او خواهد بود.»
19851- 2- (6) وَ عَنْ أَبِیهِ وَ أَخِیهِ عَلِیٍّ وَ مَشَایِخِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ وَ غَیْرِهِ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ رَجُلٍ (7) عَنِ ابْنِ الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ عَمَّتِی بِقُمَّ فَلَهُ الْجَنَّةُ.
******
ترجمه:
این روایت از عمروکی و از قول یکی از افراد نقل شده که به ابن الرضا (امام جواد علیه السلام) نسبت داده شده است. در این روایت آمده است: «هر کس قبر عمه ام در قم را زیارت کند، بهشت برای او خواهد بود.»
ص: 576
(1) 95 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ قُبُورِ النَّبِیِّ ص وَ الْأَئِمَّةِ ع مِنْ بُعْدٍ وَ کَیْفِیَّتِهَا فِی التَّقِیَّةِ وَ غَیْرِهَا
******
ترجمه:
19852- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا بَعُدَتْ بِأَحَدِکُمُ الشُّقَّةُ وَ نَأَتْ بِهِ الدَّارُ فَلْیَصْعَدْ أَعْلَی مَنْزِلِهِ فَلْیُصَلِّ رَکْعَتَیْنِ وَ لْیُومِ بِالسَّلَامِ إِلَی قُبُورِنَا فَإِنَّ ذَلِکَ یَصِلُ إِلَیْنَا.
******
ترجمه:
این روایت از هشام نقل شده که امام صادق علیه السلام فرمودند: «اگر مسافت خانه یکی از شما دور و دراز شد و خانه اش از شما دور افتاد، باید بر بالای خانه اش برود و دو رکعت نماز بخواند و سلامی به قبور ما بفرستد. زیرا این سلام به ما می رسد.»
19853- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: إِذَا أَتَیْتَ الْفُرَاتَ فَاغْتَسِلْ وَ الْبَسْ ثَوْبَیْکَ الطَّاهِرَیْنِ ثُمَّ ائْتِ الْقَبْرَ وَ قُلْ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- وَ قَدْ تَمَّتْ زِیَارَتُکَ هَذِهِ فِی حَالِ التَّقِیَّةِ.
******
ترجمه:
این روایت از یونس بن ظبیان نقل شده که امام صادق علیه السلام فرمودند: «وقتی به کنار فرات رسیدی، غسل کن و لباس های پاکیزه ات را بپوش و سپس به زیارت قبر برو و بگو: "صلّی الله علیک یا أبا عبد الله" سه بار. با این کار، زیارت تو در حالت تقیه کامل می شود.»
19854- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ رَوَاهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا بَعُدَتْ بِأَحَدِکُمُ الشُّقَّةُ وَ نَأَتْ بِهِ الدَّارُ فَلْیَعْلُ عَلَی مَنْزِلِهِ وَ لْیُصَلِّ رَکْعَتَیْنِ وَ لْیُومِ بِالسَّلَامِ إِلَی قُبُورِنَا فَإِنَّ ذَلِکَ یَصِلُ إِلَیْنَا وَ لْتُسَلِّمْ (5) عَلَی الْأَئِمَّةِ ع مِنْ بَعِیدٍ کَمَا تُسَلِّمُ عَلَیْهِمْ مِنْ قَرِیبٍ غَیْرَ أَنَّکَ لَا یَصِحُّ أَنْ تَقُولَ أَتَیْتُکَ زَائِراً بَلْ تَقُولُ مَوْضِعَهُ قَصَدْتُکَ (6) بِقَلْبِی زَائِراً إِذْ عَجَزْتُ عَنْ
ص: 577
حُضُورِ مَشْهَدِکَ وَ وَجَّهْتُ إِلَیْکَ سَلَامِی لِعِلْمِی بِأَنَّهُ یَبْلُغُکَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ فَاشْفَعْ لِی عِنْدَ رَبِّکَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تَدْعُو بِمَا أَحْبَبْتَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ یَصِلُ إِلَیْنَا (1)
******
ترجمه:
این روایت از ابن ابی عمیر نقل شده که می گوید: «امام صادق علیه السلام فرمودند: اگر مسافت خانه یکی از شما دور و دراز شد و خانه اش از شما دور افتاد، باید بر بالای خانه اش برود و دو رکعت نماز بخواند و سلامی به قبور ما بفرستد. این سلام به ما می رسد. همچنین باید به ائمه علیهم السلام از دور سلام کنید، به همان نحوی که از نزدیک سلام می کنید، با این تفاوت که نمی توانید بگویید: "آمدم به زیارتت"، بلکه باید بگویید: "مقصد من این مکان بود و با قلبم به زیارت تو آمده ام، زیرا نتوانستم به حضورت بیایم و سلامم را به تو فرستادم، با علم به اینکه این سلام به تو می رسد. صلوات الله علیک، پس برای من در پیشگاه پروردگارت شفاعت کن و دعا کن برای آنچه دوست دارم."»
19855- 4- (2) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الدَّهَّانِ عَنْ مَنِیعِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا سَدِیرُ تُکْثِرُ زِیَارَةَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع- قُلْتُ إِنَّهُ مِنِّی بَعِیدٌ (3) فَقَالَ أَ لَا أُعَلِّمُکَ شَیْئاً إِذَا أَنْتَ فَعَلْتَهُ کُتِبَتْ لَکَ بِذَلِکَ الزِّیَارَةُ (4) قُلْتُ بَلَی قَالَ اغْتَسِلْ فِی مَنْزِلِکَ وَ انْزِلْ إِلَی سَطْحِ دَارِکَ (5) وَ أَشِرْ إِلَیْهِ بِالسَّلَامِ تُکْتَبْ لَکَ بِذَلِکَ الزِّیَارَةُ.
******
ترجمه:
این روایت از حنان بن سدیر نقل شده که از پدرش نقل می کند: «امام صادق علیه السلام به من فرمودند: ای سدیر، تو زیارت قبر امام حسین علیه السلام را بسیار انجام می دهی. گفتم: "او از من دور است." امام علیه السلام فرمودند: "آیا می خواهی چیزی یاد بگیر که با انجام آن، زیارت آن حضرت برای تو نوشته شود؟" گفتم: "بله." امام فرمودند: "در خانه ات غسل کن، سپس به سطح خانه ات برو و به سمت قبر امام حسین علیه السلام اشاره کن و سلام بده. با این کار، زیارت برای تو نوشته می شود.
19856- 5- (6) قَالَ وَ رَوَی سُلَیْمَانُ بْنُ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ أَزُورُکَ إِذَا لَمْ أَقْدِرْ (7) عَلَی ذَلِکَ قَالَ: قَالَ لِی یَا عِیسَی- إِذَا لَمْ تَقْدِرْ عَلَی الْمَجِی ءِ فَإِذَا کَانَ فِی (8) یَوْمِ الْجُمُعَةِ- فَاغْتَسِلْ أَوْ تَوَضَّأْ وَ اصْعَدْ إِلَی سَطْحِکَ وَ صَلِّ رَکْعَتَیْنِ وَ تَوَجَّهْ نَحْوِی فَإِنَّهُ مَنْ زَارَنِی فِی حَیَاتِی فَقَدْ زَارَنِی فِی مَمَاتِی وَ مَنْ زَارَنِی فِی مَمَاتِی فَقَدْ زَارَنِی فِی حَیَاتِی.
ص: 578
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
این روایت از سلیمان بن عیسی نقل شده که از پدرش نقل می کند: «گفتم به امام صادق علیه السلام که چگونه می توانم تو را زیارت کنم اگر نتوانم به حضور برسم؟ امام علیه السلام فرمودند: ای عیسی، اگر نتوانی به زیارت بیایی، در روز جمعه غسل کن یا وضو بگیر و به بالای خانه ات برو و دو رکعت نماز بخوان و به سمت من توجه کن. زیرا کسی که در حیات من به زیارت من بیاید، در مرگ من نیز به زیارت من آمده است و کسی که در مرگ من به زیارت من بیاید، در حیات من نیز به زیارت من آمده است.»
(3) 96 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ النَّبِیِّ وَ الْأَئِمَّةِ وَ فَاطِمَةَ ع فِی کُلِّ یَوْمِ جُمُعَةٍ مِنْ بُعْدٍ عَلَی غُسْلٍ وَ کَیْفِیَّتِهَا
******
ترجمه:
19857- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمِصْبَاحِ قَالَ رُوِیَ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ أَرَادَ أَنْ یَزُورَ قَبْرَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ قَبْرَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ- وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ وَ قُبُورَ الْحُجَجِ ع وَ هُوَ فِی بَلَدِهِ فَلْیَغْتَسِلْ فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ وَ لْیَلْبَسْ ثَوْبَیْنِ نَظِیفَیْنِ وَ لْیَخْرُجْ إِلَی فَلَاةٍ مِنَ الْأَرْضِ ثُمَّ یُصَلِّی أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ یَقْرَأُ فِیهِنَّ مَا تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ- فَإِذَا تَشَهَّدَ وَ سَلَّمَ فَلْیَقُمْ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَ لْیَقُلْ السَّلَامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ السَّلَامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبِیُّ الْمُرْسَلُ وَ الْوَصِیُّ الْمُرْتَضَی- وَ السَّیِّدَةُ الْکُبْرَی وَ السَّیِّدَةُ الزَّهْرَاءُ وَ السِّبْطَانِ الْمُنْتَجَبَانِ- وَ الْأَوْلَادُ وَ الْأَعْلَامُ وَ الْأُمَنَاءُ الْمُسْتَخْزَنُونَ (5) جِئْتُ انْقِطَاعاً إِلَیْکُمْ وَ إِلَی آبَائِکُمْ وَ وَلَدِکُمُ الْخَلَفِ عَلَی بَرَکَةِ الْحَقِّ (6) فَقَلْبِی لَکُمْ سِلْمٌ (7) وَ نُصْرَتِی لَکُمْ مُعَدَّةٌ حَتَّی یَحْکُمَ اللَّهُ بِدِینِهِ فَمَعَکُمْ مَعَکُمْ لَا مَعَ عَدُوِّکُمْ إِنِّی لَمِنَ الْقَائِلِینَ بِفَضْلِکُمْ مُقِرٌّ بِرَجْعَتِکُمْ (8) لَا أُنْکِرُ لِلَّهِ قُدْرَةً وَ لَا أَزْعُمُ إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ
ص: 579
سُبْحَانَ اللَّهِ ذِی الْمُلْکِ وَ الْمَلَکُوتِ یُسَبِّحُ اللَّهَ بِأَسْمَائِهِ جَمِیعُ خَلْقِهِ وَ السَّلَامُ عَلَی أَرْوَاحِکُمْ وَ أَجْسَادِکُمْ وَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ.
قَالَ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی افْعَلْ ذَلِکَ عَلَی سَطْحِ دَارِکَ (1)
******
ترجمه:
محمد بن حسن در کتاب «مصباح» گفته است که از امام صادق، جعفر بن محمد (علیه السلام) روایت شده که فرمود: کسی که بخواهد قبر رسول خدا (صلی الله علیه وآله) و قبر امیرالمؤمنین و فاطمه و حسن و حسین و قبور حجج (علیهم السلام) را زیارت کند، در حالی که در شهر خود است، باید در روز جمعه غسل کند و دو لباس پاک بپوشد و به فضای باز و بدون مانعی از زمین برود. سپس چهار رکعت نماز بخواند که در آن هرچه از قرآن میسر است بخواند. پس از تشهد و سلام، رو به قبله بایستد و بگوید: سلام بر تو ای پیامبر و رحمت خدا و برکاتش. سلام بر تو ای پیامبر فرستاده، وصی برگزیده، و بانوی بزرگ و بانو فاطمه زهرا، و دو نوه منتخب، و فرزندان و نشانه ها و امین های محفوظ خدا. به سوی شما و پدران و فرزندانتان روی آورده ام و دل من با شماست و یاری من برای شما آماده است تا خدا با دینش حکم کند. من با شما هستم، با شما، نه با دشمنانتان. من از کسانی هستم که به فضل شما اعتراف دارم و به رجعت شما اعتراف می کنم. قدرتی برای خدا انکار نمی کنم و چیزی نمی گویم جز آنچه خدا بخواهد.
سبحان الله، مالک ملک و ملکوت. همه مخلوقات خداوند او را با نام هایش تسبیح می گویند. و سلام بر ارواح و جسم های شما. و سلام بر شما و رحمت خدا و برکاتش.
19858- 2- (2) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ (3) قَالَ: دَخَلَ حَنَانُ بْنُ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیُّ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَقَالَ یَا حَنَانُ تَزُورُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فِی کُلِّ شَهْرٍ مَرَّةً قَالَ لَا قَالَ فَفِی کُلِّ شَهْرَیْنِ مَرَّةً قَالَ لَا قَالَ فَفِی کُلِّ سَنَةٍ مَرَّةً قَالَ لَا قَالَ فَمَا أَجْفَاکُمْ لِسَیِّدِکُمْ قَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ قِلَّةُ الزَّادِ وَ بُعْدُ النَّأْیِ الْمَسَافَةِ فَقَالَ أَ لَا أَدُلُّکُمْ عَلَی زِیَارَةٍ مَقْبُولَةٍ وَ إِنْ بَعُدَ النَّأْیُ قَالَ بَلَی فَکَیْفَ أَزُورُهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- قَالَ اغْتَسِلْ یَوْمَ الْجُمُعَةِ أَوْ أَیَّ یَوْمٍ شِئْتَ وَ الْبَسْ أَطْهَرَ ثِیَابِکَ وَ اصْعَدْ إِلَی أَعْلَی دَارِکَ (4) أَوْ إِلَی الصَّحْرَاءِ وَ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ بِوَجْهِکَ بَعْدَ مَا تَبَیَّنَ أَنَّ الْقَبْرَ هُنَاکَ یَقُولُ اللَّهُ فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ (5) ثُمَّ قُلْ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا مَوْلَایَ وَ ابْنَ مَوْلَایَ وَ سَیِّدِی وَ ابْنَ سَیِّدِی السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا مَوْلَایَ الشَّهِیدَ ابْنَ الشَّهِیدِ وَ الْقَتِیلَ ابْنَ الْقَتِیلِ وَ ذَکَرَ الزِّیَارَةَ ثُمَّ قَالَ ثُمَّ تَتَحَوَّلُ إِلَی یَسَارِکَ قَلِیلًا وَ تُحَوِّلُ وَجْهَکَ إِلَی قَبْرِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ- وَ هُوَ عِنْدَ رِجْلِ وَالِدِهِ وَ تُسَلِّمُ عَلَیْهِ بِمِثْلِ ذَلِکَ ثُمَّ ادْعُ اللَّهَ مَا أَحْبَبْتَ مِنْ أَمْرِ دِینِکَ وَ دُنْیَاکَ ثُمَّ تُصَلِّی أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ فَإِنَّ صَلَاةَ الزِّیَارَةِ ثَمَانٍ أَوْ سِتٌّ أَوْ
ص: 580
أَرْبَعٌ أَوْ رَکْعَتَانِ وَ أَفْضَلُهَا ثَمَانٍ ثُمَّ تَسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةَ نَحْوَ قَبْرِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ تَقُولُ أَنَا مُوَدِّعُکَ یَا سَیِّدِی وَ ابْنَ سَیِّدِی عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ- (1) وَ مُوَدِّعُکُمْ یَا سَادَتِی (2) یَا مَعَاشِرَ الشُّهَدَاءِ فَعَلَیْکُمْ سَلَامُ اللَّهِ وَ رَحْمَتُهُ وَ رِضْوَانُهُ وَ بَرَکَاتُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
حنان بن سدیر صیرفی نزد امام صادق (علیه السلام) آمد. امام فرمود: ای حنان، آیا هر ماه یک بار قبر امام حسین (علیه السلام) را زیارت می کنی؟ گفت: نه. امام فرمود: پس هر دو ماه یک بار؟ گفت: نه. امام فرمود: پس هر سال یک بار؟ گفت: نه. امام فرمود: چقدر در حق سید خود بی وفا هستید! حنان گفت: ای پسر رسول خدا، کمبود توشه و دوری مسافت مانع من می شود. امام فرمود: آیا تو را به زیارتی که مقبول باشد راهنمایی نکنم، هرچند که مسافت دور باشد؟ حنان گفت: بله، چگونه زیارت کنم، ای پسر رسول خدا؟
امام فرمود: روز جمعه یا هر روزی که خواستی غسل کن و پاک ترین لباس هایت را بپوش و به بالای خانه ات یا به صحرایی برو و رو به قبله بایست، بعد از اینکه مشخص کردی قبر در آن جهت قرار دارد. خداوند می فرماید: «پس هر جا که رو کنید، همان جا روی خداست» (بقره: 115). سپس بگو: سلام بر تو ای مولای من و پسر مولای من، و سید من و پسر سید من. سلام بر تو ای مولای من، شهید پسر شهید، و کشته پسر کشته. سپس زیارت را ذکر کن. امام فرمود: سپس کمی به سمت چپ حرکت کن و روی خود را به سوی قبر علی بن الحسین (علیه السلام) برگردان، که او در پای پدرش دفن است. همان سلام را به او بده. سپس هرچه از امور دین و دنیای خود می خواهی از خداوند درخواست کن. سپس چهار رکعت نماز بخوان، چرا که نماز زیارت یا هشت رکعت است یا شش یا چهار یا دو رکعت، و بهترین آن هشت رکعت است. سپس رو به قبله به سمت قبر امام حسین (علیه السلام) برگرد و بگو: ای سید من و پسر سید من، علی بن الحسین، تو را وداع می کنم و شما را نیز، ای سرورانم، ای جمع شهدا، وداع می کنم. پس سلام و رحمت خدا و رضوان و برکاتش بر شما باد.
19859- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ زَارَ أَخاً (6) فِی جَانِبِ الْمِصْرِ ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ فَهُوَ زَوْرُهُ (7) وَ حَقٌّ عَلَی اللَّهِ أَنْ یُکْرِمَ زَوْرَهُ.
******
ترجمه:
از یعقوب بن شعیب نقل شده که امام صادق علیه السلام فرمودند: «کسی که به قصد رضایت خداوند، برادری را در گوشه ای از شهر زیارت کند، آن زیارت، زیارت خداوند محسوب می شود و بر خداوند حق است که به زائر خود اکرام کند.»
19860- 2- (8) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا زَارَ مُسْلِمٌ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ فِی اللَّهِ وَ لِلَّهِ إِلَّا نَادَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَیُّهَا الزَّائِرُ طِبْتَ وَ طَابَتْ لَکَ الْجَنَّةُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 581
الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ (1)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
حضرت صادق : مسلمانی برادرمسلمان خود را برای خدا زیارت نمی کند مگراینکه خداوند متعال به اوندا می کند ای زائرخوش بحالت بهشت گوارایت باد .
19861- 3- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنِ الْعَبْدِ الصَّالِحِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ أَخَاهُ الْمُؤْمِنَ لِلَّهِ لَا لِغَیْرِهِ یَطْلُبُ بِهِ ثَوَابَ اللَّهِ وَ تَنَجُّزَ مَا وَعَدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَکَّلَ اللَّهُ بِهِ سَبْعِینَ أَلْفَ مَلَکٍ مِنْ حِینِ یَخْرُجُ مِنْ مَنْزِلِهِ حَتَّی یَعُودَ إِلَیْهِ یُنَادُونَهُ أَلَا طِبْتَ وَ طَابَتْ لَکَ الْجَنَّةُ- تَبَوَّأْتَ مِنَ الْجَنَّةِ مَنْزِلًا.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ عَنْ بَشِیرٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع نَحْوَهُ (5).
******
ترجمه:
از ابوحمزه نقل شده که امام کاظم علیه السلام فرمودند: «کسی که برادر مؤمنش را به خاطر خدا، نه برای چیزی غیر از خدا زیارت کند و در این زیارت تنها به دنبال ثواب الهی و تحقق وعده های خداوند باشد، خداوند از هنگامی که از خانه اش خارج می شود تا زمانی که به خانه بازگردد، هفتاد هزار فرشته را مأمور او می کند که به او می گویند: "آگاه باش! خوشبخت شدی و بهشت برایت گوارا باد. تو در بهشت منزلی برای خود انتخاب کرده ای."»
19862- 4- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ جَنَّةً لَا یَدْخُلُهَا إِلَّا ثَلَاثَةٌ رَجُلٌ حَکَمَ عَلَی نَفْسِهِ بِالْحَقِّ وَ رَجُلٌ زَارَ أَخَاهُ الْمُؤْمِنَ فِی اللَّهِ وَ رَجُلٌ آثَرَ أَخَاهُ الْمُؤْمِنَ فِی اللَّهِ.
ص: 582
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
حضرت باقر : خداوند بهشتی دارد که فقط سه گروه وارد آن می شوند کسیکه به حق وبرعلیه خودش حکم کند /کسیکه فقط برای رضایت خداوند برادر مومن خود را زیارت کند وکسیکه برادرمومنش رابرخود ترجیح بدهد (ایثارکند)
19863- 5- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: مَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ أَنْ یَصِلَنَا فَلْیَصِلْ فُقَرَاءَ شِیعَتِنَا- وَ مَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ أَنْ یَزُورَ قُبُورَنَا فَلْیَزُرْ صُلَحَاءَ إِخْوَانِنَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (3).
******
ترجمه:
حضرت کاظم : کسیکه نمی تواند هدیه خود را به ما برساند به فقرای شیعه کمک کند وکسیکه نمی تواند قبورما را زیارت کند برادران صالح ما را زیارت کند .
19864- 6- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص حَدَّثَنِی جَبْرَئِیلُ أَنَّ اللَّهَ أَهْبَطَ إِلَی الْأَرْضِ مَلَکاً فَأَقْبَلَ ذَلِکَ الْمَلَکُ یَمْشِی حَتَّی وَقَعَ إِلَی بَابٍ عَلَیْهِ رَجُلٌ یَسْتَأْذِنُ عَلَی رَبِّ الدَّارِ فَقَالَ لَهُ الْمَلَکُ مَا حَاجَتُکَ إِلَی رَبِّ هَذِهِ الدَّارِ قَالَ أَخٌ لِی مُسْلِمٌ زُرْتُهُ فِی اللَّهِ تَعَالَی فَقَالَ لَهُ الْمَلَکُ مَا جَاءَ بِکَ إِلَّا ذَاکَ فَقَالَ مَا جَاءَ بِی إِلَّا ذَاکَ فَقَالَ فَإِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکَ وَ هُوَ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ وَجَبَتْ لَکَ الْجَنَّةُ- وَ قَالَ الْمَلَکُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ أَیُّمَا مُسْلِمٍ زَارَ مُسْلِماً فَلَیْسَ إِیَّاهُ زَارَ إِیَّایَ زَارَ وَ ثَوَابُهُ عَلَیَّ الْجَنَّةُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ جَابِرٍ
ص: 583
عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ رَبُّکَ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ إِیَّایَ زُرْتَ (1) وَ لِی تَعَاهَدْتَ وَ قَدْ أَوْجَبْتُ لَکَ الْجَنَّةَ- وَ أَعْتَقْتُکَ مِنْ غَضَبِی (2) وَ أَجَرْتُکَ مِنَ النَّارِ (3)
******
ترجمه:
این روایت از جابر نقل شده که امام باقر علیه السلام فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «جبرئیل به من خبر داد که خداوند فرشته ای را به زمین فرستاد. آن فرشته حرکت کرد و به درب خانه ای رسید که مردی در آن منتظر بود تا به صاحب خانه اجازه ورود داده شود. فرشته از او پرسید: "چه حاجتی به صاحب این خانه داری؟" مرد پاسخ داد: "برادری مسلمان دارم که به خاطر خدا به دیدارش آمده ام." فرشته از او پرسید: "آیا تنها به همین دلیل آمده ای؟" مرد گفت: "بله، تنها به همین خاطر." فرشته گفت: "من فرستاده خدا به سوی تو هستم. خداوند به تو سلام می رساند و می گوید: بهشت برای تو واجب شد." سپس فرشته افزود: "خداوند عزّ و جلّ می فرماید: هر مسلمانی که مسلمانی دیگر را زیارت کند، در واقع مرا زیارت کرده است و پاداش او بر من بهشت است."»
19865- 7- (4) عَلَیَّ وَ لَسْتُ أَرْضَی لَکَ ثَوَاباً بِدُونِ الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
ودر کافی آمده بعهده من است ومن به کمتر ازبهشت برایت راضی نمی شوم .
19866- 8- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ زَارَ أَخَاهُ فِی اللَّهِ (6) قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ أَنْتَ ضَیْفِی وَ زَائِرِی عَلَیَّ قِرَاکَ وَ قَدْ أَوْجَبْتُ لَکَ الْجَنَّةَ بِحُبِّکَ إِیَّاهُ.
******
ترجمه:
این روایت نیز از جابر نقل شده که امام باقر علیه السلام فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: «کسی که برادرش را به خاطر خدا زیارت کند، خداوند عزّ و جلّ به او می گوید: "تو مهمان من و زائر من هستی. پاداش تو بر من این است که بهشت را به خاطر محبتی که به او داری، برای تو واجب کرده ام.
19867- 9- (7) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ (8) عَنْ عَلِیِّ بْنِ النَّهْدِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَارَ أَخَاهُ الْمُؤْمِنَ (9) فِی اللَّهِ وَ لِلَّهِ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَخْطِرُ بَیْنَ قَبَاطِیَّ مِنْ نُورٍ لَا یَمُرُّ بِشَیْ ءٍ إِلَّا أَضَاءَ لَهُ حَتَّی یَقِفَ بَیْنَ
ص: 584
یَدَیِ اللَّهِ فَیَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ مَرْحَباً وَ إِذَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَرْحَباً أَجْزَلَ لَهُ الْعَطِیَّةَ.
******
ترجمه:
این روایت از امام صادق (علیه السلام) است امام می فرمایند:
کسی که برای خدا و در راه خدا به دیدار برادر مؤمن خود برود، در روز قیامت در حالی ظاهر می شود که میان لباس هایی از نور حرکت می کند. هر جا که عبور کند، آن مکان روشن می شود تا به پیشگاه خداوند عزوجل برسد. سپس خداوند به او می گوید: «مرحبا!» و هنگامی که خداوند عزوجل «مرحبا» بگوید، بزرگ ترین عطا و بخشش را به او خواهد داد.
19868- 10- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ عَلِیٍّ الْبَزَّازِ) (2) قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ ع یَقُولُ مَنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی زِیَارَتِنَا فَلْیَزُرْ صَالِحِی إِخْوَانِنَا (3) یُکْتَبْ لَهُ ثَوَابُ زِیَارَتِنَا وَ مَنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی صِلَتِنَا فَلْیَزُرْ صَالِحِی إِخْوَانِهِ (4) یُکْتَبْ لَهُ ثَوَابُ صِلَتِنَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ بِإِسْنَادٍ ذَکَرَهُ عَنِ الصَّادِقِ ع مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
این حدیث از امام موسی کاظم (علیه السلام) نقل شده است و به فضیلت زیارت مؤمنان صالح اشاره دارد. امام می فرمایند:
کسی که قادر به زیارت ما (اهل بیت) نیست، برود و برادران صالح ما را زیارت کند؛ برای او ثواب زیارت ما نوشته می شود. و کسی که نمی تواند با ما ارتباط برقرار کند، به سراغ برادران صالح خود برود؛ برای او ثواب ارتباط با ما نوشته خواهد شد.
19869- 11- (6) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ ع یَقُولُ وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَتِّیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ نَحْوَهُ (7)
ص: 585
وَ رَوَی الصَّدُوقُ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ أَکْثَرَ الْأَحَادِیثِ السَّابِقَةِ وَ الْآتِیَةِ وَ رَوَی أَحَادِیثَ أُخَرَ بِمَعْنَاهَا (1).
******
ترجمه:
عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ : شنیدم که حضرت کاظم می فرمودند ...ومثل همان روایت را ذکرکرد .
19870- 12- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ صُهَیْبٍ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع یُحَدِّثُ قَالَ: إِنَّ ضَیْفَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ رَجُلٌ حَجَّ وَ اعْتَمَرَ فَهُوَ ضَیْفُ اللَّهِ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَی مَنْزِلِهِ وَ رَجُلٌ کَانَ فِی صَلَاتِهِ فَهُوَ فِی کَنَفِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَتَّی یَنْصَرِفَ وَ رَجُلٌ زَارَ أَخَاهُ الْمُؤْمِنَ فِی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَهُوَ زَائِرُ اللَّهِ فِی عَاجِلِ ثَوَابِهِ وَ خَزَائِنِ رَحْمَتِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
این روایت از امام جعفر صادق (علیه السلام) بیان می کند که سه گروه از مردم به نوعی مهمان خداوند محسوب می شوند:
کسی که حج یا عمره به جا آورد: او مهمان خداست تا زمانی که به خانه خود بازگردد.
کسی که در حال نماز باشد: او در پناه خداوند است تا زمانی که از نماز فارغ شود.
کسی که به دیدار برادر مؤمنش برود: او به نوعی زائر خداوند است و از پاداش عاجل و رحمت های الهی بهره مند می شود.
(5) 98 بَابُ اسْتِحْبَابِ لِقَاءِ إِخْوَانِ الْمُؤْمِنِینَ وَ اجْتِمَاعِهِمْ عَلَی ذِکْرِ الْأَئِمَّةِ ع
******
ترجمه:
19871- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لِقَاءُ الْإِخْوَانِ مَغْنَمٌ جَسِیمٌ وَ إِنْ قَلُّوا.
******
ترجمه:
أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ : ملاقا کردن برادران غنیمت بزرگی است وکم باشد .
ص: 586
19872- 2- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ خَیْثَمَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع أُوَدِّعُهُ فَقَالَ یَا خَیْثَمَةُ- أَبْلِغْ مَنْ تَرَی مِنْ مَوَالِینَا السَّلَامَ وَ أَوْصِهِمْ بِتَقْوَی اللَّهِ الْعَظِیمِ وَ أَنْ یَعُودَ غَنِیُّهُمْ عَلَی فَقِیرِهِمْ وَ قَوِیُّهُمْ عَلَی ضَعِیفِهِمْ وَ أَنْ یَشْهَدَ حَیُّهُمْ جِنَازَةَ مَیِّتِهِمْ وَ أَنْ یَتَلَاقَوْا فِی بُیُوتِهِمْ فَإِنَّ لُقِیَّا بَعْضِهِمْ بَعْضاً حَیَاةٌ لِأَمْرِنَا رَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَحْیَا أَمْرَنَا الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الطُّوسِیُّ فِی أَمَالِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ لِخَیْثَمَةَ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (2) وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
این روایت از امام باقر (علیه السلام) به خَیثَمَه نقل شده است. امام در این روایت سفارشات مهمی به شیعیان خود دارند و خَیثَمَه را مأمور می کنند تا این پیام را به دیگران برساند. سفارشات امام به شرح زیر است:
تقوای الهی: به شیعیان توصیه می شود که از خداوند بزرگ پروا داشته باشند و تقوای الهی را رعایت کنند.
کمک به نیازمندان: ثروتمندان باید به فقرای خود رسیدگی کنند و به آنان کمک کنند.
حمایت از ضعیفان: افراد قوی و توانا باید به ضعیفان کمک کنند.
حضور در مراسم تشییع: افراد زنده باید در مراسم تشییع جنازه برادران دینی خود شرکت کنند.
دیدار با یکدیگر: امام سفارش می کنند که شیعیان در خانه های یکدیگر گرد هم آیند، زیرا این ملاقات ها باعث احیای امر اهل بیت (علیهم السلام) می شود.
در پایان، امام باقر (علیه السلام) دعایی می کنند و می فرمایند: خدا رحمت کند کسی را که امر ما را زنده نگه دارد.
19873- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَیُّمَا ثَلَاثَةِ مُؤْمِنِینَ اجْتَمَعُوا عِنْدَ أَخٍ لَهُمْ یَأْمَنُونَ بَوَائِقَهُ وَ لَا یَخَافُونَ غَوَائِلَهُ وَ یَرْجُونَ مَا عِنْدَهُ إِنْ دَعَوُا اللَّهَ أَجَابَهُمْ وَ إِنْ سَأَلُوا أَعْطَاهُمْ وَ إِنِ اسْتَزَادُوا زَادَهُمْ وَ إِنْ سَکَتُوا ابْتَدَأَهُمْ.
******
ترجمه:
این روایت از امام صادق (علیه السلام) است که توسط صفوان جمال نقل شده است. در این حدیث، امام صادق (ع) می فرمایند:
هرگاه سه مؤمن نزد برادر ایمانی خود گرد آیند که از شر او در امان باشند، از آزار و خیانت او هراس نداشته باشند، و به آنچه نزد اوست امیدوار باشند، اگر از خداوند درخواست کنند، خداوند پاسخ می دهد؛ اگر چیزی بخواهند، عطا می کند؛ اگر از او بیشتر بخواهند، بر ایشان می افزاید؛ و اگر خاموش بمانند، خداوند خود، عطایایی برای آنان فراهم می آورد.
19874- 4- (5) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ
ص: 587
بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ بَحْرٍ السَّقَّاءِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ ثَلَاثَةً التَّهَجُّدَ بِاللَّیْلِ وَ إِفْطَارَ الصَّائِمِ وَ لِقَاءَ الْإِخْوَانِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
این روایت نیز از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است و توسط بحر سقاء روایت گردیده. امام صادق (ع) فرمودند:
«از نسیم های رحمت الهی سه چیز است: نماز شب (تهجد)، افطار دادن به روزه دار، و ملاقات برادران ایمانی.»
(3) 99 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ الْأَخِ الْمُؤْمِنِ فِی الصِّحَّةِ وَ الْمَرَضِ وَ الْقُرْبِ وَ الْبُعْدِ وَ لَوْ مِنْ مَسِیرَةِ سَنَةٍ
******
ترجمه:
19875- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی غُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ زَارَ أَخَاهُ فِی اللَّهِ فِی مَرَضٍ أَوْ صِحَّةٍ لَا یَأْتِیهِ خِدَاعاً وَ لَا اسْتِبْدَالًا وَکَّلَ اللَّهُ بِهِ سَبْعِینَ أَلْفَ مَلَکٍ یُنَادُونَ فِی قَفَاهُ أَنْ طِبْتَ وَ طَابَتْ لَکَ الْجَنَّةُ فَأَنْتُمْ زُوَّارُ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ وَفْدُ الرَّحْمَنِ حَتَّی یَأْتِیَ مَنْزِلَهُ فَقَالَ لَهُ بَشِیرٌ (5) جُعِلْتُ فِدَاکَ فَإِنْ کَانَ الْمَکَانُ بَعِیداً قَالَ نَعَمْ یَا بَشِیرُ (6) وَ إِنْ کَانَ الْمَکَانُ مَسِیرَةَ سَنَةٍ فَإِنَّ اللَّهَ جَوَادٌ وَ الْمَلَائِکَةَ کَثِیرٌ (7) یُشَیِّعُونَهُ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَی مَنْزِلِهِ.
******
ترجمه:
از ابوغُرَّه نقل شده است که گفت: شنیدم ابا عبدالله (علیه السلام) می فرمود: «هر کس برادر خود را برای خدا در حال بیماری یا صحت زیارت کند، نه با فریب و نه با تغییر نیت، خداوند برای او هفتاد هزار فرشته را می گمارد که در پشت سر او ندا می دهند: پاک پاکیزه ای و برای تو بهشت پاک شده است. شما زوّار خداوند هستید و شما فرستادگان رحمان هستید تا به منزل خود برسید.»
سپس بشیر به او گفت: «ای ابا عبدالله، اگر مکان دور باشد، چه؟» امام (علیه السلام) پاسخ داد: «آری، ای بشیر، و اگر مکان مسافت یک سال باشد، خداوند بخشنده است و فرشتگان زیاد هستند که او را تا بازگشت به منزلش همراهی می کنند.»
ص: 588
19876- 2- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی الْجَهْمِ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کَمْ بَیْنَکُمْ (2) وَ بَیْنَ الْبَصْرَةِ- فَقُلْتُ فِی الْمَاءِ خَمْسٌ إِذَا طَابَتِ الرِّیحُ وَ عَلَی الظَّهْرِ ثَمَانٍ أَوْ نَحْوُ ذَلِکَ فَقَالَ مَا أَقْرَبَ هَذَا تَزَاوَرُوا وَ یَتَعَاهَدُ بَعْضُکُمْ بَعْضاً فَإِنَّهُ لَا بُدَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- مِنْ أَنْ یَأْتِیَ کُلُّ إِنْسَانٍ بِشَاهِدٍ یَشْهَدُ لَهُ عَلَی دِینِهِ قَالَ وَ إِنَّ الْمُسْلِمَ (3) إِذَا رَأَی أَخَاهُ کَانَ حَیَاةً لِدِینِهِ إِذَا ذَکَرَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
از ابوخدیجه نقل شده است که گفت: ابا عبدالله (علیه السلام) به من گفت: «چقدر فاصله بین شما و بصره است؟» گفتم: «در آب پنج فرسخ است اگر باد خوب باشد و بر روی زمین هشت فرسخ یا نزدیک به آن.» امام (علیه السلام) فرمود: «چقدر نزدیک است! یکدیگر را زیارت کنید و به همدیگر سر بزنید؛ زیرا در روز قیامت هر انسانی باید با شواهدی بیاید که بر دین او شهادت بدهند.» سپس فرمود: «و به راستی که مسلمان وقتی برادر خود را ببیند، برای دینش زندگی است، وقتی که خداوند عز و جل را یاد کند.»
19877- 3- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَخْرُجُ إِلَی أَخِیهِ یَزُورُهُ فَیُوَکِّلُ اللَّهُ بِهِ مَلَکاً فَیَضَعُ جَنَاحاً فِی الْأَرْضِ وَ جَنَاحاً فِی السَّمَاءِ یُظِلُّهُ فَإِذَا دَخَلَ إِلَی مَنْزِلِهِ نَادَی الْجَبَّارُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَیُّهَا الْعَبْدُ الْمُعَظِّمُ لِحَقِّی الْمُتَّبِعُ لآِثَارِ نَبِیِّی حَقٌّ عَلَیَّ إِعْظَامُکَ سَلْنِی أُعْطِکَ ادْعُنِی أُجِبْکَ اسْکُتْ أَبْتَدِئْکَ فَإِذَا انْصَرَفَ شَیَّعَهُ الْمَلَکُ یُظِلُّهُ بِجَنَاحِهِ حَتَّی یَدْخُلَ إِلَی مَنْزِلِهِ ثُمَّ یُنَادِیهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَیُّهَا الْعَبْدُ الْمُعَظِّمُ لِحَقِّی حَقٌّ عَلَیَّ إِکْرَامُکَ قَدْ أَوْجَبْتُ لَکَ جَنَّتِی- وَ شَفَّعْتُکَ فِی عِبَادِی.
******
ترجمه:
از عبدالله بن محمد الجعفی نقل شده است که از ابا جعفر (علیه السلام) شنیدم که فرمود: «مؤمن به سوی برادر خود می رود و او را زیارت می کند. در این هنگام خداوند فرشته ای را به همراه او می فرستد که یکی از بال هایش را در زمین و دیگری را در آسمان می گسترد تا او را سایه بان کند. وقتی به خانه اش وارد می شود، خداوند متعال ندا می دهد: ای بنده ای که حق مرا بزرگ می داری و از آثار پیامبر من پیروی می کنی، بر تو واجب است که بزرگ داشته شوی. از من بخواه تا به تو عطا کنم؛ مرا بخوان تا دعایت را اجابت کنم؛ ساکت باش تا من تو را آغاز کنم. سپس وقتی که برمی گردد، فرشته او را تا خانه اش سایه بان می کند و وقتی به خانه اش می رسد، خداوند متعال می فرماید: ای بنده ای که حق مرا بزرگ می داری، بر من واجب است که تو را احترام کنم؛ بهشت خود را برای تو واجب کرده ام و در باره بندگانم شفاعت تو را پذیرفته ام.»
19878- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ الْمُقْنِعِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا زَارَ الْمُسْلِمُ الْمُسْلِمَ قِیلَ لَهُ أَیُّهَا الزَّائِرُ طِبْتَ وَ طَابَتْ لَکَ الْجَنَّةُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : وقتی فرد مسلمان مسلمانی را زیارت کند به اوگفته می شود ای زائرخوش بحالت بهشت برایت گوارا باد .
ص: 589
19879- 5- (1) وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (2) عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: وَ مَنْ مَشَی زَائِراً لِأَخِیهِ فَلَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَی أَهْلِهِ عِتْقُ مِائَةِ أَلْفِ رَقَبَةٍ وَ یُرْفَعُ لَهُ مِائَةُ أَلْفِ دَرَجَةٍ وَ یُمْحَی عَنْهُ مِائَةُ أَلْفِ سَیِّئَةٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
از رسول خدا (ص) نقل شده است: و هر کس به عنوان زائر به سوی برادرش برود، برای او به ازای هر قدمی که برمی دارد، تا زمانی که به خانواده اش برگردد، پاداش آزاد کردن صد هزار نفر از بندگان (خدا) است و برای او صد هزار درجه بالا می رود و صد هزار گناه از او محو می شود.
(5) 100 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ زِیَارَةِ الْأَخِ الْمُؤْمِنِ عَلَی الْعِتْقِ الْمَنْدُوبِ
******
ترجمه:
19880- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَزِیَارَةُ مُؤْمِنٍ فِی اللَّهِ خَیْرٌ مِنْ عِتْقِ عَشْرِ رِقَابٍ مُؤْمِنَاتٍ وَ مَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مُؤْمِنَةً وَقَی کُلُّ عُضْوٍ عُضْواً مِنْهُ مِنَ النَّارِ- حَتَّی إِنَّ الْفَرْجَ یَقِی الْفَرْجَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
از عقبه از ابو عبدالله (ع) نقل شده است: زیارت یک مؤمن در راه خدا بهتر از آزاد کردن ده بنده مؤمن است. و هر کس یک بنده مؤمن را آزاد کند، هر عضوی از او را از آتش (جهنم) حفظ می کند؛ حتی به طوری که (مثلاً) فرج (نزدیکان) هم فرج (نزدیکان) را حفظ می کند.
ص: 590
(1) 101 بَابُ اسْتِحْبَابِ زِیَارَةِ قُبُورِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الدُّعَاءِ لَهُمْ وَ تِلَاوَةِ الْقَدْرِ سَبْعاً عِنْدَ ذَلِکَ
******
ترجمه:
19881- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع بَلَغَنِی أَنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا أَتَاهُ الزَّائِرُ أَنِسَ بِهِ فَإِذَا انْصَرَفَ عَنْهُ اسْتَوْحَشَ فَقَالَ لَا یَسْتَوْحِشُ.
******
ترجمه:
صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی : به حضرت کاظم عرض کردم به من گفته شده فرد مومن وقتی به دیدنش بیاید با اومانوس شده ووقتی برود دچار وحشت می شود حضرت فرمودند : به وحشت نمی افتد .
19882- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: مَرَرْتُ عَلَی (4) أَبِی جَعْفَرٍ ع بِالْبَقِیعِ- فَمَرَرْنَا بِقَبْرِ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ مِنَ الشِّیعَةِ- (5) قَالَ فَوَقَفَ (6) عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ ارْحَمْ غُرْبَتَهُ وَ صِلْ وَحْدَتَهُ وَ آنِسْ وَحْشَتَهُ وَ أَسْکِنْ إِلَیْهِ مِنْ رَحْمَتِکَ رَحْمَةً یَسْتَغْنِی بِهَا عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِوَاکَ وَ أَلْحِقْهُ بِمَنْ کَانَ یَتَوَلَّاهُ ثُمَّ قَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ سَبْعَ مَرَّاتٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الدَّفْنِ (7) وَ فِی أَحَادِیثِ أَکْلِ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ وَ غَیْرِ ذَلِکَ (8).
******
ترجمه:
از عمرو بن أبی المقدام از پدرش نقل شده است: من بر امام باقر (ع) در بقیع گذشتم. پس از کنار قبر مردی از اهل کوفه که از شیعیان بود، عبور کردیم. (امام باقر) بر قبر او ایستاد، سپس فرمود: خدایا، غربتش را مورد رحمت قرار ده، تنهایی اش را پیوند بزن، وحشتش را مونس باش، و از رحمت خود بر او رحمتی بفرست که با آن از رحمت غیر تو بی نیاز شود، و او را به کسانی که دوستشان داشت، ملحق کن. سپس سوره «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» را هفت مرتبه تلاوت کرد."
ص: 591
(1) 102 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِتْیَانِ الْمَسَاجِدِ وَ أَنَّ مَنْ سَبَقَ إِلَی مَسْجِدٍ أَوْ مَشْهَدٍ کَانَ أَحَقَّ بِهِ یَوْمَهُ وَ لَیْلَتَهُ وَ إِنْ خَرَجَ یَتَوَضَّأُ
******
ترجمه:
19883- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ نَکُونُ بِمَکَّةَ أَوْ بِالْمَدِینَةِ أَوْ بِالْحَائِرِ أَوْ فِی الْمَوْضِعِ الَّذِی جَاءَ فِیهِ الْخَیْرُ (3) فَرُبَّمَا خَرَجَ الرَّجُلُ یَتَوَضَّأُ فَیَجِی ءُ آخَرُ فَیَصِیرُ مَکَانَهُ فَقَالَ مَنْ سَبَقَ إِلَی مَوْضِعٍ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ فِی یَوْمِهِ وَ لَیْلَتِهِ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (4)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْمَسَاجِدِ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی آدَابِ التِّجَارَةِ (6).
******
ترجمه:
از احمد بن محمد بن عیسی از برخی از اصحاب ما که آن را به امام صادق (ع) نسبت داده است: به او گفتم: ما در مکه یا مدینه یا حائر (کربلا) یا مکانی که در آن خیر آمده است هستیم. گاهی مردی برای وضو بیرون می رود و دیگری می آید و جای او را می گیرد. پس (امام) فرمود: هر کس به مکانی پیشی گیرد، در آن روز و شب، او شایسته تر به آن مکان است.
ص: 592
(1) 103 بَابُ اسْتِحْبَابِ الزِّیَارَةِ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ وَ عَنِ الْمَعْصُومِینَ ع
******
ترجمه:
19884- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ دَاوُدَ الصَّرْمِیِّ قَالَ: قُلْتُ لَهُ یَعْنِی أَبَا الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیَّ ع إِنِّی زُرْتُ آبَاءَکَ وَ جَعَلْتُ ذَلِکَ لَکَ (3) فَقَالَ لَکَ بِذَلِکَ مِنَ اللَّهِ ثَوَابٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ وَ مِنَّا الْمَحْمَدَةُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی النِّیَابَةِ فِی الْحَجِّ (4).
******
ترجمه:
دَاوُدَ الصَّرْمِیِّ می گوید که به حضرت هادی عرض کردم که من قبر پدر بزرگوار شما را زیارت کردم اما این ثواب زیارت را برای شما قرار دادم. حضرت فرمودند : از ناحیه خدا برای تو اجر و ثواب عظیمی است و از ناحیه ما هم مورد سپاس قرار گرفتی.
(5) 104 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِنْشَادِ الشِّعْرِ فِی رِثَاءِ الْحُسَیْنِ ع وَ أَهْلِ الْبَیْتِ ع وَ بُکَاءِ الْمُنْشِدِ وَ السَّامِعِ
******
ترجمه:
19885- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ نَصْرِ بْنِ الصَّبَّاحِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ فِی حَدِیثٍ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لِجَعْفَرِ بْنِ عَفَّانَ الطَّائِیِّ- بَلَغَنِی أَنَّکَ تَقُولُ الشِّعْرَ فِی الْحُسَیْنِ
ص: 593
ع وَ تُجِیدُ قَالَ نَعَمْ (1) فَأَنْشَدَهُ فَبَکَی وَ مَنْ حَوْلَهُ حَتَّی سَالَتِ الدُّمُوعُ عَلَی وَجْهِهِ وَ لِحْیَتِهِ ثُمَّ قَالَ یَا جَعْفَرُ وَ اللَّهِ لَقَدْ شَهِدَکَ مَلَائِکَةُ اللَّهِ الْمُقَرَّبُونَ هَاهُنَا یَسْمَعُونَ قَوْلَکَ فِی الْحُسَیْنِ ع- وَ لَقَدْ بَکَوْا کَمَا بَکَیْنَا وَ أَکْثَرَ وَ لَقَدْ أَوْجَبَ اللَّهُ لَکَ یَا جَعْفَرُ فِی سَاعَتِکَ (2) الْجَنَّةَ بِأَسْرِهَا وَ غَفَرَ لَکَ فَقَالَ (3) أَ لَا أَزِیدُکَ قَالَ نَعَمْ یَا سَیِّدِی قَالَ مَا مِنْ أَحَدٍ قَالَ فِی الْحُسَیْنِ ع شِعْراً فَبَکَی وَ أَبْکَی بِهِ إِلَّا أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ وَ غَفَرَ لَهُ.
******
ترجمه:
کشّی با سند خود از زید بن شحام نقل می کند:
ما گروهی از کوفیان نزد امام صادق (ع) بودیم. جعفر بن عفان بر آن حضرت وارد شد. امام او را احترام کرد و نزدیک خود نشاند و گفت: ای جعفر! گفت: بله، فدایت شوم! فرمود: تو درباره ی حسین (ع) خوب شعر می گویی. گفتم: آری فدایت شوم! فرمود: بگو. شعر خواند. امام و اطرافیانش گریستند، به حدّی که اشک ها بر صورت و محاسن حضرت جاری شد.
فرمود: ای جعفر! به خدا فرشتگان مقرّب الهی هم اینک این جا شاهد تو بودند و بر گفته هایت درباره ی حسین (ع) می گریستند، مثل ما یا بیشتر گریستند. ای جعفر! خداوند همین ساعت بهشت را بر تو حتمی ساخت و گناهانت را آمرزید. ای جعفر! بیشتر بگویم؟ گفتم: بفرمایید سرور من. فرمود: هیچ کس نیست که درباره ی حسین (ع) شعر بگوید، بگرید و بگریاند، مگر آن که بدان سبب خدا بهشت را برای او واجب می کند و او را می آمرزد.
19886- 2- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ وَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ جَمِیعاً عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ بَشِیرٍ عَنِ الْکُمَیْتِ بْنِ زَیْدٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقَالَ وَ اللَّهِ یَا کُمَیْتُ- لَوْ کَانَ عِنْدَنَا مَالٌ لَأَعْطَیْنَاکَ مِنْهُ وَ لَکِنْ لَکَ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِحَسَّانَ- لَا یَزَالُ مَعَکَ رُوحُ الْقُدُسِ مَا ذَبَبْتَ عَنَّا.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
کمیت گوید : من بر امام باقر صلوات اللَّه علیه وارد شدم. امام فرمود : به اللَّه قسم ای کمیت! اگر مالی نزد ما بود از آن به تو عطا می کردیم، ولی آنچه رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله به حسان بن ثابت فرمود برای تو باشد : تا زمانی که از ما دفاع می کنی، همواره روح القُدُس همراه تو باشد!
19887- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ
ص: 594
عُقْبَةَ عَنْ أَبِی هَارُونَ الْمَکْفُوفِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا أَبَا هَارُونَ- أَنْشِدْنِی فِی الْحُسَیْنِ ع فَأَنْشَدْتُهُ فَقَالَ أَنْشِدْنِی کَمَا تُنْشِدُونَ یَعْنِی بِالرَّقَّةِ قَالَ فَأَنْشَدْتُهُ
امْرُرْ عَلَی جَدَثِ (1) الْحُسَیْنِ فَقُلْ لِأَعْظُمِهِ الزَّکِیَّهْ
- قَالَ فَبَکَی ثُمَّ قَالَ زِدْنِی فَأَنْشَدْتُهُ الْقَصِیدَةَ الْأُخْرَی قَالَ فَبَکَی فَسَمِعْتُ بُکَاءً مِنْ خَلْفِ السِّتْرِ فَلَمَّا فَرَغْتُ قَالَ یَا أَبَا هَارُونَ- مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَبَکَی وَ أَبْکَی عَشَرَةً کُتِبَتْ لَهُمُ الْجَنَّةُ وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَبَکَی وَ أَبْکَی خَمْسَةً کُتِبَتْ لَهُمُ الْجَنَّةُ وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَبَکَی وَ أَبْکَی وَاحِداً کُتِبَتْ لَهُمَا الْجَنَّةُ وَ مَنْ ذُکِرَ الْحُسَیْنُ عِنْدَهُ فَخَرَجَ مِنْ عَیْنِهِ مِنَ الدَّمْعِ مِقْدَارُ جَنَاحِ ذُبَابٍ (2) کَانَ ثَوَابُهُ عَلَی اللَّهِ وَ لَمْ یَرْضَ لَهُ بِدُونِ الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
ابو هارون مکفوف روایت کرده است : که امام صادق علیه السلام به من فرمود: ای. ابا هارون! در مرثیه حسین علیه السلام شعری برای من بخوان، وقتی من شروع کردم به خواندن، حضرت فرمود: نه، آن طوری که(در محافل خود) می خوانید، بخوان! یعنی با آهنگ محزون و رقّت آور. پس من این شعر را برای او خواندم:
بر قبر حسین گذر کن* و به استخوان های پاکش بگو، ابا هارون می گوید که: حضرت گریه کرد و فرمود: باز بخوان! و من قصیده دیگری را خواندم و حضرت گریه کرد و از پشت پرده صدای گریه(زنان) را شنیدم وقتی فارغ شدم فرمود: ای ابا هارون! هر کس شعری برای حسین بخواند و بگرید و ده تن را بگریاند، بهشت برای آن ها ثبت خواهد شد؛ و هر کس برای حسین علیه السلام شعری بخواند و خود بگرید و پنج نفر را بگریاند، بهشت برای آن ها ثبت خواهد شد؛ و هر کس برای حسین علیه السلام شعری بخواند و یک نفر را بگریاند، بهشت برای آن ها ثبت خواهد شد.
و هر کس در نزد او یادی از حسین شود و به اندازه بال مگسی اشک از چشمانش بیرون بیاید، ثوابش با خدا است و خداوند در پاداش او به کمتر از بهشت راضی نمی شود.
19888- 4- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ اللُّؤْلُؤِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ (4) عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْمُغِیرَةِ (5) عَنْ أَبِی عُمَارَةَ الْمُنْشِدِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لِی یَا أَبَا عُمَارَةَ أَنْشِدْنِی لِلْعَبْدِیِّ (6) فِی الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع قَالَ فَأَنْشَدْتُهُ فَبَکَی قَالَ ثُمَّ أَنْشَدْتُهُ فَبَکَی قَالَ فَوَ اللَّهِ مَا زِلْتُ أُنْشِدُهُ وَ یَبْکِی حَتَّی سَمِعْتُ الْبُکَاءَ مِنَ الدَّارِ فَقَالَ لِی یَا أَبَا عُمَارَةَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَأَبْکَی خَمْسِینَ فَلَهُ
ص: 595
الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَأَبْکَی أَرْبَعِینَ فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَأَبْکَی ثَلَاثِینَ فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَأَبْکَی عِشْرِینَ فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَأَبْکَی عَشَرَةً فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَأَبْکَی وَاحِداً فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَبَکَی فَلَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَتَبَاکَی فَلَهُ الْجَنَّةُ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی نَحْوَهُ وَ تَرَکَ قَوْلَهُ عَنِ الْحَلَبِیِّ وَ قَوْلَهُ لِلْعَبْدِی (1)
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام مرا گفت : ای ابوعماره ، درباره حسین علیه السلام شعری برایم بخوان . ابوعماره گفت : من خواندم و ایشان گریست . باز خواندم و باز گریست . سوگند به الله که می خواندم و می گریست تا آنکه صداری گریه را از خانه نیز شنیدم . آن حضرت فرمود : ای عماره ، هر که درباره حسین بن علی علیه السلام شعری خواند و پنجاه کس را بگریاند او را بهشت باشد . و هر که درباره حسین علیه السلام شعری خواند و چهل کس را بگریاند او را بهشت باشد و هر که درباره حسین علیه السلام شعری خواند و سی کس را بگریاند ، او را بهشت باشد . و هر که درباره حسین علیه السلام شعری خواند و بیست کس را بگریاند ، او را بهشت باشد . و هر که درباره حسین علیه السلام شعری خوانده و ده کس ر بگریاند ، او را بهشت باشد . و هر که درباره حسین علیه السلام شعری خواند و یک نفر را بگریاند او را بهشت باشد . و هر که درباره حسین علیه السلام شعری خواند و خود بگرید او را بهشت باشد. و هر که درباره حسین علیه السلام شعری خواندو ( به قصد گریستن ) حالت گریه بر خود گیرد ، او را بهشت باشد .
19889- 5- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ بَیْتاً مِنَ الشِّعْرِ فَبَکَی وَ أَبْکَی عَشَرَةً فَلَهُ وَ لَهُمُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ بَیْتاً فَبَکَی وَ أَبْکَی تِسْعَةً فَلَهُ وَ لَهُمُ الْجَنَّةُ فَلَمْ یَزَلْ حَتَّی قَالَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ بَیْتاً (3) فَبَکَی وَ أَظُنُّهُ قَالَ أَوْ تَبَاکَی فَلَهُ الْجَنَّةُ.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (4) وَ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَیْنِ اللَّذَیْنِ قَبْلَهُ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ ذَکَرَ حَدِیثَ أَبِی هَارُونَ أَیْضاً مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
محمّد بن جعفر، از محمّد بن الحسين، از محمّد بن اسماعيل، از صالح بن عقبه، از حضرت ابى عبد اللّٰه عليه السّلام نقل كرد كه آن جناب فرمودند: كسى كه در مرثيه حضرت امام حسين عليه السّلام يك بيت شعر خوانده پس گريه كند و ده نفر را بگرياند بهشت براى او و آن ده نفر مى باشد. و كسى كه يك بيت شعر در مصيبت حضرت امام حسين عليه السّلام خوانده پس گريه كند و نه نفر را بگرياند بهشت براى او و آن نه نفر مى باشد. و پيوسته امام عليه السّلام اين فقره را با كاهش دادن نفرات تكرار نموده تا بالأخره فرمودند: و كسى كه يك بيت شعر در مصيبت حضرت امام حسين عليه السّلام خوانده و خود بگريد (راوى مى گويد گمان مى كنم امام عليه السّلام فرمودند: يا تباكى كرده و خود را به صورت گريه كن درآورد). بهشت براى او مى باشد.
ص: 596
19890- 6- (1) ثُمَّ قَالَ وَ رُوِیَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: لِکُلِّ شَیْ ءٍ ثَوَابٌ إِلَّا الدَّمْعَةَ فِینَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
امام صادق علیه السّلام:
هر چیزی پاداش و مزدی دارد، مگر اشکی که برای ما ریخته شود (که چیزی با آن برابری نمی کند و مزد بی اندازه دارد).
(4) 105 بَابُ اسْتِحْبَابِ مَدْحِ الْأَئِمَّةِ ع بِالشِّعْرِ وَ رِثَائِهِمْ بِهِ وَ إِنْشَائِهِ فِیهِمْ وَ لَوْ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ یَوْمِ الْجُمُعَةِ وَ فِی اللَّیْلِ
******
ترجمه:
19891- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ قَالَ فِینَا بَیْتَ شِعْرٍ بَنَی اللَّهُ تَعَالَی لَهُ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ (6).
******
ترجمه:
حضرت صادق : هرکس درمورد ما یک بیت شعر بگوید خداوند متعال یک خانه دربهشت برایش می سازد
19892- 2- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ النَّخَعِیِّ عَنْ عَمِّهِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ النَّوْفَلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا قَالَ فِینَا قَائِلٌ بَیْتَ شِعْرٍ (8) حَتَّی یُؤَیَّدَ بِرُوحِ الْقُدُسِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق : کسی درمورد ما یک بیت شعرنمی گوید مگر اینکه بوسیله روح القدس تایید (کمک) شود .
ص: 597
19893- 3- (1) وَ عَنْ تَمِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ تَمِیمٍ الْقُرَشِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْأَنْصَارِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ مَا قَالَ فِینَا مُؤْمِنٌ شِعْراً یَمْدَحُنَا بِهِ إِلَّا بَنَی اللَّهُ لَهُ مَدِینَةً فِی الْجَنَّةِ- أَوْسَعَ مِنَ الدُّنْیَا سَبْعَ مَرَّاتٍ یَزُورُهُ فِیهَا کُلُّ مَلَکٍ مُقَرَّبٍ وَ کُلُّ نَبِیٍّ مُرْسَلٍ.
******
ترجمه:
حضرت امام رضا (علیه السلام) : هیچ مومنی شعری نسروده است که ما را بوسیله آن ، مدح گوید ، مگر آن که خداوند برای او در بهشت شهری بنا خواهد ساخت که هفت برابر وسیع تر از دنیا باشد. در آن جا هر فرشته مقرب و هر پیامبر مرسلی ، او را زیارت و دیدار خواهد کرد.
19894- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ حَمْدَوَیْهِ بْنِ نُصَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَنَانٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: دَخَلَ الْکُمَیْتُ بْنُ زَیْدٍ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ أَنَا عِنْدَهُ فَأَنْشَدَهُ
مَنْ لِقَلْبٍ مُتَیَّمٍ مُسْتَهَامٍ
- فَلَمَّا فَرَغَ مِنْهَا قَالَ لِلْکُمَیْتِ- لَا تَزَالُ مُؤَیَّداً بِرُوحِ الْقُدُسِ مَا دُمْتَ تَقُولُ فِینَا.
******
ترجمه:
«کشی» «زراره» آورده است که گفت:
کمیت به خدمت ابی جعفر (ع) آمد و من نیز آنجا بودم، پس برای حضرت این قصیده را خواند: من لقلب متیم مستهام. و چون آن را تمام کرد امام به او فرمود:
تا آنگاه که در ستایش ما شعر می سرائی پیوسته به روح القدس مؤیدهستی .
19895- 5- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ حَمْدَانَ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی طَالِبٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الصَّلْتِ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی جَعْفَرِ بْنِ الرِّضَا ع فَأَذِنَ لِی أَنْ أَرْثِیَ أَبَا الْحَسَنِ ع أَعْنِی أَبَاهُ- قَالَ وَ کَتَبَ إِلَیَّ انْدُبْنِی وَ انْدُبْ أَبِی.
******
ترجمه:
از ابوطالب، یعنی عبدالله بن صلت، نقل شده است: به امام جواد (ع) نامه ای نوشتم و از او اجازه خواستم تا برای امام کاظم (ع)، یعنی پدرش، مرثیه سرایی کنم. (امام) به من اجازه داد و برایم نوشت: برای من و پدرم مرثیه سرایی کن.
19896- 6- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ أَبِی طَالِبٍ الْقُمِّیِّ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع بِأَبْیَاتِ شِعْرٍ وَ ذَکَرْتُ فِیهَا أَبَاهُ وَ سَأَلْتُهُ أَنْ یَأْذَنَ لِی فِی أَنْ أَقُولَ فِیهِ فَقَطَعَ الشِّعْرَ وَ حَبَسَهُ وَ کَتَبَ فِی صَدْرِ مَا بَقِیَ مِنَ الْقِرْطَاسِ قَدْ أَحْسَنْتَ جَزَاکَ اللَّهُ خَیْراً.
******
ترجمه:
از ابوطالب قمی نقل شده است: به امام جواد (ع) نامه ای نوشتم که در آن ابیاتی از شعر آورده بودم و در آن از پدرش (امام رضا) یاد کردم و از او خواستم که به من اجازه دهد درباره او (امام جواد) نیز شعری بگویم. امام شعر را متوقف کرد و نگه داشت، و در بالای آنچه از کاغذ باقی مانده بود نوشت: «نیکو گفتی، خداوند به تو خیر دهد.
ص: 598
19897- 7- (1) جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ حَدِیثاً طَوِیلًا فِی ثَوَابِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع إِلَی أَنْ قَالَ بَلَغَنِی أَنَّ قَوْماً یَأْتُونَهُ مِنْ نَوَاحِی الْکُوفَةِ وَ نَاساً غَیْرَهُمْ وَ نِسَاءً یَنْدُبْنَهُ وَ ذَلِکَ فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ- فَمِنْ بَیْنِ قَارِئٍ یَقْرَأُ وَ قَاصٍّ یَقُصُّ وَ نَادِبٍ یَنْدُبُ وَ قَائِلٍ یَقُولُ الْمَرَاثِیَ فَقُلْتُ لَهُ نَعَمْ قَدْ شَهِدْتُ بَعْضَ مَا تَصِفُهُ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَ فِی النَّاسِ مَنْ یَفِدُ إِلَیْنَا وَ یَمْدَحُنَا وَ یَرْثِی لَنَا وَ جَعَلَ عَدُوَّنَا مَنْ یَطْعُنُ عَلَیْهِمْ مِنْ قَرَابَتِنَا وَ غَیْرِهِمْ یُهَدِّدُونَهُمْ وَ یُقَبِّحُونَ مَا یَصْنَعُونَ.
******
ترجمه:
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ : حضرت صادق درضمن روایت طولانی درثواب زیارت امام حسین فرمودند : به من خبر رسیده که در نیمه شعبان گروهی از نواحی کوفه و مردمی دیگر بر سر مزار حسین علیه السلام می آیند و نیز زنانی که برای آن حضرت نوحه گری می کنند و عده ای قرآن می خوانند و پاره ای حوادث کربلا را بیان می کنند و دسته ای نوحه گری می کنند و گروهی دیگر مرثیه می خوانند.عرض کردم:فدایت شوم،آری من نیز پاره ای از آنچه فرمودی دیده ام.فرمود:سپاس خدای را که در میان مردم گروهی را قرار داد که به نزد ما می آیند و ما را می ستایند و برای ما مرثیه می خوانند،و دشمنان ما را کسانی قرار داد که بر ایشان خرده می گیرند از خویشان ما یا غیر آنها،آنان را تهدید می کنند و اعمال ایشان را زشت می شمرند.
19898- 8- (2) الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی کِتَابِ الْآدَابِ الدِّینِیَّةِ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا ع إِنَّ أَصْحَابَنَا یَرْوُونَ عَنْ آبَائِکَ ع- أَنَّ الشِّعْرَ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ وَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ- وَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ فِی اللَّیْلِ مَکْرُوهٌ وَ قَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَرْثِیَ أَبَا الْحَسَنِ ع وَ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ- فَقَالَ لِی ارْثِ أَبَا الْحَسَنِ فِی لَیْلَةِ الْجُمُعَةِ- وَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ فِی اللَّیْلِ وَ فِی سَائِرِ الْأَیَّامِ فَإِنَّ اللَّهَ یُکَافِئُکَ عَلَی ذَلِکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ لَعَلَّ هَذَا مَخْصُوصٌ بِإِنْشَاءِ الرِّثَاءِ دُونَ إِنْشَادِهِ أَوْ عَلَی الْجَوَازِ وَ مَا مَرَّ عَلَی الْکَرَاهَةِ (4).
******
ترجمه:
خلف بن حماد گويد: به امام رضا عليه السّلام عرض كردم: اصحاب ما از پدران شما نقل كرده اند كه شعر خواندن در شب و روز جمعه و بلكه در هر شبى و نيز در تمام ماه رمضان مكروه است. اكنون من مى خواهم مرثيه پدر شما امام هفتم عليه السّلام را به شعر بگويم ولى ماه رمضان است. امام رضا عليه السّلام فرمود: «مرثيه حضرت ابو الحسن عليه السّلام را حتى در شب جمعه و نيز در ماه رمضان و در هر شب يا روزى كه خواستی بگو، كه خداوند پاداش تو را بر اين عمل خواهد داد».
ص: 599
(1) 106 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ أَنْ یُخَاطَبَ أَحَدٌ بِإِمْرَةِ الْمُؤْمِنِینَ إِلَّا عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع
******
ترجمه:
19899- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الرَّازِیِّ عَنْ رَجُلٍ سَمَّاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: دَخَلَ رَجُلٌ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ فَقَامَ عَلَی قَدَمَیْهِ فَقَالَ مَهْ هَذَا اسْمٌ لَا یَصْلُحُ إِلَّا لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- سَمَّاهُ اللَّهُ بِهِ وَ لَمْ یُسَمَّ بِهِ أَحَدٌ غَیْرُهُ فَرَضِیَ بِهِ إِلَّا کَانَ مَنْکُوحاً وَ إِنْ لَمْ یَکُنِ (3) ابْتُلِیَ بِهِ (ابْتُلِیَ بِهِ) (4) وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ فِی کِتَابِهِ إِنْ یَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِناثاً وَ إِنْ یَدْعُونَ إِلَّا شَیْطاناً مَرِیداً (5) قَالَ قُلْتُ: فَمَا ذَا یُدْعَی بِهِ قَائِمُکُمْ قَالَ (6) السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا بَقِیَّةَ اللَّهِ- السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ.
******
ترجمه:
از محمد بن اسماعیل الرازی از مردی که او را به نام نمی برد، از امام صادق (ع) نقل شده است: مردی بر امام صادق (ع) وارد شد و گفت: سلام بر تو ای امیر مؤمنان! امام بر پا ایستاد و گفت: ساکت باش این نامی است که تنها شایسته امیر مؤمنان (ع) است؛ خداوند او را به این نام نامیده و هیچ کس جز او به این نام نامیده نشده است. هر کس این نام را بر خود بگذارد،وبه آن راضی باشد حتما نکاح شده ولو به مبتلا نشده باشد و این سخن خداوند در کتابش است: «آنها جز اناثی را نمی خوانند و جز شیطانی سرکش را نمی خوانند» (نساء 4:117). سپس گفتم: پس قائم شما چگونه نامیده می شود؟ فرمود: سلام بر تو ای بقية الله، سلام بر تو ای پسر رسول خدا.
19900- 2- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الدِّینَوَرِیِّ (8) عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِی زَاهِرٍ (9) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنِ الْقَائِمِ یُسَلَّمُ عَلَیْهِ بِإِمْرَةِ
ص: 600
الْمُؤْمِنِینَ قَالَ لَا ذَاکَ اسْمٌ سَمَّی اللَّهُ بِهِ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (1) لَمْ یُسَمَّ بِهِ أَحَدٌ قَبْلَهُ وَ لَا یُسَمَّی (2) بِهِ بَعْدَهُ إِلَّا کَافِرٌ- قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ کَیْفَ یُسَلَّمُ عَلَیْهِ قَالَ تَقُولُ (3) السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا بَقِیَّةَ اللَّهِ- ثُمَّ قَرَأَ بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ (4).
أَقُولُ: وَ الْأَحَادِیثُ فِی ذَلِکَ کَثِیرَةٌ لَکِنْ وَرَدَ لَهَا مُعَارِضَاتٌ غَیْرُ صَرِیحَةٍ فِی الزِّیَارَةِ فَالْأَحْوَطُ التَّرْکُ (5) تَمَّ کِتَابُ الْحَجِّ وَ بِتَمَامِهِ تَمَّ الْجُزْءُ الثَّالِثُ مِنْ کِتَابِ تَفْصِیلِ وَسَائِلِ الشِّیعَةِ إِلَی تَحْصِیلِ مَسَائِلِ الشَّرِیعَةِ یَتْلُوهُ فِی الْجُزْءِ الرَّابِعِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی کِتَابُ الْجِهَادِ وَ کَتَبَ بِیَدِهِ مُؤَلِّفُهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُرُّ الْعَامِلِیُّ عَامَلَهُ اللَّهُ بِلُطْفِهِ الْخَفِیِّ وَ الْجَلِیِّ وَ فَرَغَ مِنْ کِتَابَةِ هَذَا الْجُزْءِ وَ نَقْلِهِ مِنَ الْمُسَوَّدَةِ الثَّانِیَةِ فِی أَوَاخِرِ جُمَادَی الْأُولَی سَنَةَ 1085 وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَحْدَهُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ.
ص: 601