سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.
عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه
تالیف: محمد بن الحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان
مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش
مشخصات ظاهری:30 ج.
موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.
موضوع:احادیث احکام
شناسه افزوده: متن عربی موسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث(قم)
رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300
رده بندی دیویی:297/212
شماره کتابشناسی ملی:1321690
ص: 1
تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه
تالیف: محمد بن الحسن الحر العاملی
تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی
ص: 2
بسم الله الرحمن الرحیم
ص: 3
ص: 4
(1) 1 بَابُ وُجُوبِ عِشْرَةِ النَّاسِ حَتَّی الْعَامَّةِ بِأَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ إِقَامَةِ الشَّهَادَةِ وَ الصِّدْقِ وَ اسْتِحْبَابِ عِیَادَةِ الْمَرْضَی وَ شُهُودِ الْجَنَائِزِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ وَ الصَّلَاةِ فِی الْمَسَاجِدِ
******
ترجمه:
15495- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ یَنْبَغِی لَنَا أَنْ نَصْنَعَ فِیمَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَ قَوْمِنَا وَ فِیمَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَ خُلَطَائِنَا مِنَ النَّاسِ قَالَ فَقَالَ تُؤَدُّونَ الْأَمَانَةَ إِلَیْهِمْ وَ تُقِیمُونَ الشَّهَادَةَ لَهُمْ وَ عَلَیْهِمْ وَ تَعُودُونَ مَرْضَاهُمْ وَ تَشْهَدُونَ جَنَائِزَهُمْ.
******
ترجمه:
از معاویه بن وهب نقل شده است که گفت:به ابا عبدالله (علیه السلام) گفتم:به ابا عبدالله (علیه السلام) گفتم:چگونه باید بین خودمان و قوممان و بین خودمان و مردمی که با آنها معاشرت داریم، رفتار کنیم؟
فرمود:
امانت را به آنها بازگردانید.گواهی را به نفع یا علیه آنها اقامه کنید.
بیماران آنها را عیادت کنید.
در تشییع جنازه های آنها شرکت کنید.
15496- 2- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی أُسَامَةَ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اقْرَأْ عَلَی مَنْ تَرَی أَنَّهُ یُطِیعُنِی مِنْهُمْ وَ یَأْخُذُ بِقَوْلِی السَّلَامَ وَ أُوصِیکُمْ بِتَقْوَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْوَرَعِ فِی دِینِکُمْ وَ الِاجْتِهَادِ لِلَّهِ وَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ طُولِ السُّجُودِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ فَبِهَذَا جَاءَ مُحَمَّدٌ ص أَدُّوا الْأَمَانَةَ إِلَی مَنِ
ص: 5
ائْتَمَنَکُمْ عَلَیْهَا بَرّاً أَوْ فَاجِراً فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَأْمُرُ بِأَدَاءِ الْخَیْطِ وَ الْمِخْیَطِ صِلُوا عَشَائِرَکُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ وَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ أَدُّوا حُقُوقَهُمْ فَإِنَّ الرَّجُلَ مِنْکُمْ إِذَا وَرِعَ فِی دِینِهِ وَ صَدَقَ الْحَدِیثَ وَ أَدَّی الْأَمَانَةَ وَ حَسَّنَ خُلُقَهُ مَعَ النَّاسِ قِیلَ هَذَا جَعْفَرِیٌّ- فَیَسُرُّنِی ذَلِکَ وَ یَدْخُلُ عَلَیَّ مِنْهُ السُّرُورُ وَ قِیلَ هَذَا أَدَبُ جَعْفَرٍ- وَ إِذَا کَانَ عَلَی غَیْرِ ذَلِکَ دَخَلَ عَلَیَّ بَلَاؤُهُ وَ عَارُهُ وَ قِیلَ هَذَا أَدَبُ جَعْفَرٍ- وَ اللَّهِ لَحَدَّثَنِی أَبِی ع أَنَّ الرَّجُلَ کَانَ یَکُونُ فِی الْقَبِیلَةِ مِنْ شِیعَةِ عَلِیٍّ ع فَیَکُونُ زَیْنَهَا آدَاهُمْ لِلْأَمَانَةِ وَ أَقْضَاهُمْ لِلْحُقُوقِ وَ أَصْدَقَهُمْ لِلْحَدِیثِ إِلَیْهِ وَصَایَاهُمْ وَ وَدَائِعُهُمْ تُسْأَلُ الْعَشِیرَةُ عَنْهُ فَتَقُولُ مَنْ مِثْلُ فُلَانٍ إِنَّهُ آدَانَا لِلْأَمَانَةِ وَ أَصْدَقُنَا لِلْحَدِیثِ.
******
ترجمه:
زید شحام گفت: ابا عبدالله (علیه السلام) به من فرمود: به هرکس که می بینی از آنها مرا اطاعت می کند و سخن مرا می پذیرد، سلام مرا برسان و شما را به تقوای خداوند عز و جل و پرهیزکاری در دینتان و کوشش برای خدا و راستگویی و بازگرداندن امانت و طولانی کردن سجود و نیکویی با همسایگان توصیه می کنم؛ زیرا محمد (صلی الله علیه و آله) با این امور آمده است. امانت را به هرکس که به شما سپرده است، بازگردانید؛ چه نیکوکار باشد و چه بدکار. زیرا رسول الله (صلی الله علیه و آله) دستور می داد که حتی نخ و سوزن را بازگردانید. با خویشاوندانتان پیوند برقرار کنید. در تشییع جنازه های آنها شرکت کنید. بیماران آنها را عیادت کنید و حقوق آنها را ادا کنید. زیرا اگر مردی از شما در دینش پرهیزکار باشد و راستگو و امانت دار و خوش اخلاق با مردم، گفته می شود: این جعفری است. این مرا خوشحال می کند و باعث سرور من می شود و گفته می شود: این ادب جعفر است. و اگر به غیر از این باشد، گرفتاری و ننگ او به من می رسد و گفته می شود: این ادب جعفر است. به خدا قسم، پدرم (علیه السلام) به من فرمود که مردی از شیعیان علی (علیه السلام) در قبیله ای بود و زینت آن قبیله می شد، به دلیل اینکه بیشترین امانت داری، بیشترین ادای حقوق و راست گویی را داشت. وصیت ها و امانت هایشان به او سپرده می شد. قبیله درباره او سوال می شود و می گویند: چه کسی مانند فلانی است؟ او بیشترین امانت داری و راست گویی را دارد.
15497- 3- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ کَیْفَ یَنْبَغِی لَنَا أَنْ نَصْنَعَ فِیمَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَ قَوْمِنَا وَ بَیْنَ خُلَطَائِنَا مِنَ النَّاسِ مِمَّنْ لَیْسُوا عَلَی أَمْرِنَا فَقَالَ تَنْظُرُونَ إِلَی أَئِمَّتِکُمُ الَّذِینَ تَقْتَدُونَ بِهِمْ فَتَصْنَعُونَ مَا یَصْنَعُونَ فَوَ اللَّهِ إِنَّهُمْ لَیَعُودُونَ مَرْضَاهُمْ وَ یَشْهَدُونَ جَنَائِزَهُمْ وَ یُقِیمُونَ الشَّهَادَةَ لَهُمْ وَ عَلَیْهِمْ وَ یُؤَدُّونَ الْأَمَانَةَ إِلَیْهِمْ.
******
ترجمه:
معاویه بن وهب گفت: به او (امام صادق علیه السلام) گفتم: چگونه باید بین خودمان و قوممان و مردمی که با ما هم مسلک نیستند، رفتار کنیم؟ فرمود: به امامان خود که از آنها پیروی می کنید، نگاه کنید و همان کاری را انجام دهید که آنها انجام می دهند. به خدا قسم، آنها بیمارانشان را عیادت می کنند، در تشییع جنازه هایشان شرکت می کنند، شهادت (گواهی) را به نفع یا علیه آنها اقامه می کنند و امانت را به آنها بازمی گردانند.
15498- 4- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ جَمِیعاً عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَبِیبٍ الْخَثْعَمِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ عَلَیْکُمْ بِالْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ وَ اشْهَدُوا الْجَنَائِزَ وَ عُودُوا الْمَرْضَی وَ احْضُرُوا مَعَ قَوْمِکُمْ مَسَاجِدَکُمْ وَ أَحِبُّوا لِلنَّاسِ مَا تُحِبُّونَ لِأَنْفُسِکُمْ أَ مَا یَسْتَحْیِی الرَّجُلُ مِنْکُمْ أَنْ یَعْرِفَ جَارُهُ حَقَّهُ وَ لَا یَعْرِفَ حَقَّ جَارِهِ.
******
ترجمه:
حبیب خثعمی گفت: از ابا عبدالله (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: بر شما باد به پرهیزکاری و تلاش و شرکت در تشییع جنازه ها و عیادت بیماران و حضور در مساجد با قوم خود و دوست داشتن برای مردم آنچه را که برای خود دوست دارید. آیا مردی از شما شرم نمی کند که همسایه اش حق او را بشناسد ولی او حق همسایه اش را نشناسد؟
15499- 5- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ
ص: 6
حَدِیدٍ عَنْ مُرَازِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَلَیْکُمْ بِالصَّلَاةِ فِی الْمَسَاجِدِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ لِلنَّاسِ وَ إِقَامَةِ الشَّهَادَةِ وَ حُضُورِ الْجَنَائِزِ إِنَّهُ لَا بُدَّ لَکُمْ مِنَ النَّاسِ إِنَّ أَحَداً لَا یَسْتَغْنِی عَنِ النَّاسِ حَیَاتَهُ وَ النَّاسُ لَا بُدَّ لِبَعْضِهِمْ مِنْ بَعْضٍ.
******
ترجمه:
مرازِم گفت: ابا عبدالله (علیه السلام) فرمود: بر شما باد به نماز خواندن در مساجد، نیکویی به همسایگان، اقامه شهادت، و حضور در تشییع جنازه ها. زیرا شما به مردم نیاز دارید، و هیچ کس در زندگی خود از مردم بی نیاز نیست، و مردم به یکدیگر نیازمندند.
15500- 6- (1) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْمَشِیخَةِ لِلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أُوصِیکُمْ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ لَا تَحْمِلُوا النَّاسَ عَلَی أَکْتَافِکُمْ فَتَذِلُّوا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ فِی کِتَابِهِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً (2) ثُمَّ قَالَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ احْضُرُوا جَنَائِزَهُمْ وَ اشْهَدُوا لَهُمْ وَ عَلَیْهِمْ وَ صَلُّوا مَعَهُمْ فِی مَسَاجِدِهِمْ حَتَّی یَکُونَ التَّمْیِیزُ وَ تَکُونَ الْمُبَایَنَةُ مِنْکُمْ وَ مِنْهُمْ.
وَ
رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ فِی مَسَاجِدِهِمْ (3)
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان گفت: از ابا عبدالله (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: شما را به تقوای خدا توصیه می کنم و مردم را بر دوش خود حمل نکنید که خوار شوید. خداوند عز و جل در کتابش می فرماید: «و به مردم نیکو سخن بگویید» (بقره 2:83). سپس فرمود: بیمارانشان را عیادت کنید، در تشییع جنازه هایشان شرکت کنید، به نفع و علیه آنها شهادت دهید و در مساجدشان با آنها نماز بخوانید، تا تمایز و جدایی میان شما و آنها آشکار شود.
15501- 7- (4) وَ فِی السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْعُیُونِ وَ الْمَحَاسِنِ لِلْمُفِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی (5) عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ خَیْثَمَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَبْلِغْ مَوَالِیَنَا السَّلَامَ وَ أَوْصِهِمْ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ الْعَمَلِ الصَّالِحِ وَ أَنْ یَعُودَ صَحِیحُهُمْ مَرِیضَهُمْ وَ لْیَعُدْ غَنِیُّهُمْ عَلَی فَقِیرِهِمْ وَ أَنْ یَشْهَدَ حَیُّهُمْ جِنَازَةَ مَیِّتِهِمْ وَ أَنْ یَتَلَاقَوْا فِی بُیُوتِهِمْ وَ أَنْ یَتَفَاوَضُوا عِلْمَ الدِّینِ فَإِنَّ ذَلِکَ حَیَاةٌ لِأَمْرِنَا رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْیَا أَمْرَنَا وَ أَعْلِمْهُمْ یَا خَیْثَمَةُ- أَنَّا لَا نُغْنِی عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً إِلَّا
ص: 7
بِالْعَمَلِ الصَّالِحِ فَإِنَّ وَلَایَتَنَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْوَرَعِ وَ إِنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَذَاباً یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ خَالَفَهُ إِلَی غَیْرِهِ.
******
ترجمه:
خیثمه از ابا عبدالله (علیه السلام) نقل کرد که فرمود: به پیروان ما سلام برسان و آنها را به تقوای خدا و عمل صالح توصیه کن و این که سالمشان بیمارشان را عیادت کند، ثروتمندشان به فقیرشان کمک کند، زندگانشان در تشییع جنازه امواتشان شرکت کنند و در خانه هایشان با یکدیگر ملاقات کنند و دانش دینی را با هم به گفتگو بگذارند، زیرا این کار زنده نگه داشتن امر ما است. خداوند رحمت کند بنده ای را که امر ما را زنده نگه دارد. ای خیثمه، به آنها بفهمان که ما از جانب خداوند هیچ کاری برایشان نمی توانیم بکنیم جز با عمل صالح. زیرا ولایت ما تنها با پرهیزکاری به دست می آید و سخت ترین عذاب ها در روز قیامت برای کسی است که عدالتی را توصیف کند و سپس برخلاف آن عمل نماید.
15502- 8- (1) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ یُونُسَ عَنْ کَثِیرِ بْنِ عَلْقَمَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْصِنِی فَقَالَ أُوصِیکَ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ الْوَرَعِ وَ الْعِبَادَةِ وَ طُولِ السُّجُودِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ فَبِهَذَا جَاءَنَا مُحَمَّدٌ ص- صِلُوا فِی عَشَائِرِکُمْ (2) وَ عُودُوا مَرْضَاکُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَکُمْ (3) وَ کُونُوا لَنَا زَیْناً وَ لَا تَکُونُوا عَلَیْنَا شَیْناً (4) حَبِّبُونَا إِلَی النَّاسِ وَ لَا تُبَغِّضُونَا إِلَیْهِمْ فَجُرُّوا إِلَیْنَا کُلَّ مَوَدَّةٍ وَ ادْفَعُوا عَنَّا کُلَّ شَرٍّ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
کثیر بن علقمه گفت: به ابا عبدالله (علیه السلام) گفتم: مرا وصیت کن. فرمود: تو را به تقوای خدا، پرهیزکاری، عبادت، طول سجود، بازگرداندن امانت، راستگویی، و نیکویی به همسایگان توصیه می کنم. محمد (صلی الله علیه و آله) با این امور نزد ما آمده است. در میان خویشاوندانتان پیوند برقرار کنید، بیماران خود را عیادت کنید و در تشییع جنازه هایتان شرکت کنید. برای ما زینت باشید و مایه ننگ نباشید. ما را به مردم محبوب کنید و ما را نزد آنها مبغوض نکنید. هر مودتی را به سوی ما جلب کنید و هر شری را از ما دور نمایید.
15503- 9- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَعِیدٍ (6) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ عَنْ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ لِیَجْتَمِعْ فِی قَلْبِکَ الِافْتِقَارُ إِلَی النَّاسِ وَ الِاسْتِغْنَاءُ عَنْهُمْ یَکُونُ افْتِقَارُکَ إِلَیْهِمْ فِی لِینِ کَلَامِکَ وَ حُسْنِ سِیرَتِکَ (7) وَ یَکُونُ اسْتِغْنَاؤُکَ عَنْهُمْ فِی نَزَاهَةِ عِرْضِکَ وَ بَقَاءِ عِزِّکَ.
******
ترجمه:
یحیی بن عمران از ابا عبدالله (علیه السلام) نقل کرد که فرمود: امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرمود: بگذار در قلبت دو حالت نیاز به مردم و بی نیازی از آنها جمع شود. نیاز تو به آنها در نرمی سخنت و حسن رفتار و روی خوش باشد، و بی نیازی تو از آنها در پاکیزگی آبرویت و حفظ عزتت.
15504- 10- (8) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 8
مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ عَلَیْکُمْ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ الْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ وَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ حُسْنِ الْخُلُقِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ (وَ کُونُوا لَنَا زَیْناً وَ لَا تَکُونُوا عَلَیْنَا شَیْناً) (1) الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
از ابو اسامه شنیدم که ابو عبدالله (علیه السلام) می فرمود: "بر شما باد تقوای الله، پرهیزکاری، کوشش و تلاش، راستگویی در سخن، انجام دادن امانت، نیکویی خلق و نیکویی با همسایه (و برای ما زینت باشید و بر ما ننگ نباشید)."
(4) 2 بَابُ اسْتِحْبَابِ حُسْنِ الْمُعَاشَرَةِ وَ الْمُجَاوَرَةِ وَ الْمُرَافَقَةِ
******
ترجمه:
15505- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع مَنْ خَالَطْتَ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَکُونَ یَدُکَ الْعُلْیَا عَلَیْهِمْ (6) فَافْعَلْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود:با هر كه معاشرت دارى اگر مى توانى دست عطايت را به سرشان بكشى،و به آنها خيرى رسانى،آن را انجام بده.
15506- 2- (8) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَطِّنْ نَفْسَکَ عَلَی حُسْنِ الصِّحَابَةِ لِمَنْ
ص: 9
صَحِبْتَ فِی حُسْنِ خُلُقِکَ وَ کُفَّ لِسَانَکَ وَ اکْظِمْ غَیْظَکَ وَ أَقِلَّ لَغْوَکَ وَ تَغْرِسُ عَفْوَکَ (1) وَ تَسْخُو نَفْسُکَ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار گفت: ابا عبدالله (علیه السلام) فرمود: خود را به نیکویی همراهی با هرکس که با او مصاحبت می کنی عادت بده، با نیکویی خلق خود. زبانت را نگه دار، خشمت را فرو ببر، پرگویی را کم کن، بخشش خود را گسترده کن و سخاوتمند باش.
15507- 3- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ الشَّامِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ الْبَیْتُ غَاصٌّ بِأَهْلِهِ إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ یَا شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ- اعْلَمُوا أَنَّهُ لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یَمْلِکْ نَفْسَهُ عِنْدَ غَضَبِهِ وَ مَنْ لَمْ یُحْسِنْ صُحْبَةَ مَنْ صَحِبَهُ (وَ مُخَالَقَةَ مَنْ خَالَقَهُ) (3) وَ مُرَافَقَةَ مَنْ رَافَقَهُ وَ مُجَاوَرَةَ مَنْ جَاوَرَهُ وَ مُمَالَحَةَ مَنْ مَالَحَهُ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ نَحْوَهُ (4) وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ الشَّامِیِّ نَحْوَهُ (5).
******
ترجمه:
ابی الربیع شامی گفت: وارد خانه ابا عبدالله (علیه السلام) شدم، و خانه پر از جمعیت بود. سپس فرمود: ای شیعیان آل محمد، بدانید که از ما نیست کسی که هنگام خشم خود را کنترل نکند و کسی که با همراهان خود به نیکی رفتار نکند و با کسانی که همراهی می کند، به خوبی برخورد نکند، و با کسانی که همسایگی می کند، به خوبی همسایه نباشد، و با کسانی که معاشرت می کند، خوش رفتار نباشد.
15508- 4- (6) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَا یُعْبَأُ بِمَنْ سَلَکَ هَذَا الطَّرِیقَ إِذَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ وَرَعٌ یَحْجُزُهُ عَنْ مَعَاصِی اللَّهِ وَ حِلْمٌ یَمْلِکُ بِهِ غَضَبَهُ وَ حُسْنُ الصُّحْبَةِ لِمَنْ صَحِبَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُیَسِّرٍ عَنْ
ص: 10
أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از ابی جعفر (علیه السلام) نقل کرد که فرمود: کسی که این راه را می پیماید، هیچ ارزشی ندارد مگر آنکه سه ویژگی در او باشد: پرهیزکاری که او را از معصیت های خدا بازدارد، بردباری که با آن خشم خود را کنترل کند، و نیکویی همراهی با کسانی که با او مصاحبت می کنند.
15509- 5- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَبِی یَقُولُ مَا یُعْبَأُ بِمَنْ یَؤُمُّ هَذَا الْبَیْتَ إِذَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ خُلُقٌ یُخَالِقُ بِهِ مَنْ صَحِبَهُ أَوْ حِلْمٌ یَمْلِکُ بِهِ غَضَبَهُ أَوْ وَرَعٌ یَحْجُزُهُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَجَّالِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ مِثْلَهُ (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
صفوان جمال از ابا عبدالله (علیه السلام) نقل کرد که فرمود: پدرم می گفت: کسی که به این خاندان اقتدا می کند هیچ ارزشی ندارد مگر آنکه سه ویژگی در او باشد: اخلاق نیکویی که با آن با همراهان خود معاشرت کند، بردباری که با آن خشم خود را کنترل کند، و پرهیزکاری که او را از محرمات خدا بازدارد.
15510- 6- (5) قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع لَیْسَ مِنَ الْمُرُوءَةِ أَنْ یُحَدِّثَ الرَّجُلُ بِمَا یَلْقَی فِی السَّفَرِ مِنْ خَیْرٍ أَوْ شَرٍّ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام فرمود: از مروّت نيست كه انسان آنچه را كه در سفر ديده، از ريز و درشت و خوب و بد، بازگو كند.
15511- 7- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ أَوْصَانِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ: أُوصِیکَ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ حُسْنِ الصُّحْبَةِ لِمَنْ صَحِبْتَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ.
ص: 11
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ حُسْنِ الصِّحَابَةِ لِمَنْ صَحِبْتَ (1).
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ می گوید حضرت صادق *مرا سفارش کرد به تقوای واداء امانت وراستگوئ وخوش رفتاری با کسانیکه باآنها زندگی می کنم وقدرت ونیروئ نیست مگربوسیله خداوند .
15512- 8- (3) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ بِلَالٍ الْمُهَلَّبِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِیهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ زَیْدٍ الْجُهَنِیِّ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لِی مَنْ صَحِبَکَ فَقُلْتُ لَهُ رَجُلٌ مِنْ إِخْوَانِی قَالَ فَمَا فَعَلَ قُلْتُ مُنْذُ دَخَلْتُ لَمْ أَعْرِفْ مَکَانَهُ فَقَالَ لِی أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ مَنْ صَحِبَ مُؤْمِناً أَرْبَعِینَ خُطْوَةً سَأَلَهُ اللَّهُ عَنْهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
از مفضل بن عمر روایت شده است: وارد شدم بر ابی عبدالله (علیه السلام)، پس به من فرمود: چه کسی با تو همراه بود؟ به ایشان عرض کردم : مردی از برادرانم. فرمود: پس چه شد؟ گفتم: از زمانی که وارد شدم، مکانش را نمی دانم. پس به من فرمود: آیا نمی دانی که هر که با مؤمنی چهل گام همراه شود، خداوند در روز قیامت از او درباره آن مؤمن سوال خواهد کرد؟
15513- 9- (4) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثٌ مَنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ لَمْ یَتِمَّ لَهُ عَمَلٌ (5) وَرَعٌ یَحْجُزُهُ عَنْ مَعَاصِی اللَّهِ وَ خُلُقٌ یُدَارِی بِهِ النَّاسَ وَ حِلْمٌ یَرُدُّ بِهِ جَهْلَ الْجَاهِلِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه وآله : سه چیزاست که اگردرکسی نباشد عملش کامل نیست /تقوائ که اورا ازگناه بازدارد /اخلاقی که بتواند با مردم مدارا کند وحلمی که بتواند جهل فرد نادان را برطرف کند .
15514- 10- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: خَالِطُوا النَّاسَ مُخَالَطَةً إِنْ مِتُّمْ مَعَهَا بَکَوْا
ص: 12
عَلَیْکُمْ وَ إِنْ غِبْتُمْ (1) حَنُّوا إِلَیْکُمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ * فرمودند : با مردم به گونه اى زندگی کنید، كه اگر بميريد، بر شما بگريند و اگر بمانيد با شما دوستى كنند.
15515- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ الرَّازِیِّ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع قَالَ: قَامَ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع رَجُلٌ بِالْبَصْرَةِ فَقَالَ أَخْبِرْنَا عَنِ الْإِخْوَانِ فَقَالَ الْإِخْوَانُ صِنْفَانِ إِخْوَانُ الثِّقَةِ وَ إِخْوَانُ الْمُکَاشَرَةِ فَأَمَّا إِخْوَانُ الثِّقَةِ فَهُمْ کَالْکَفِّ وَ الْجَنَاحِ وَ الْأَهْلِ وَ الْمَالِ فَإِذَا کُنْتَ مِنْ أَخِیکَ عَلَی ثِقَةٍ فَابْذُلْ لَهُ مَالَکَ وَ یَدَکَ وَ صَافِ مَنْ صَافَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ اکْتُمْ سِرَّهُ وَ أَعِنْهُ وَ أَظْهِرْ مِنْهُ الْحَسَنَ وَ اعْلَمْ أَیُّهَا السَّائِلُ أَنَّهُمْ أَعَزُّ مِنَ الْکِبْرِیتِ الْأَحْمَرِ وَ أَمَّا إِخْوَانُ الْمُکَاشَرَةِ فَإِنَّکَ تُصِیبُ مِنْهُمْ لَذَّتَکَ فَلَا تَقْطَعَنَّ ذَلِکَ مِنْهُمْ وَ لَا تَطْلُبَنَّ مَا وَرَاءَ ذَلِکَ مِنْ ضَمِیرِهِمْ وَ ابْذُلْ لَهُمْ مَا بَذَلُوا لَکَ مِنْ طَلَاقَةِ الْوَجْهِ وَ حَلَاوَةِ اللِّسَانِ.
ص: 13
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع (1)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
از یونس بن عبدالرحمن از ابی جعفر دوم (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: مردی در بصره به سوی امیرالمؤمنین (علیه السلام) برخاست و گفت: ما را از برادران خبر بده. پس فرمود: برادران دو دسته اند: برادران مورد اعتماد و برادران دوستی ظاهری. اما برادران مورد اعتماد، آنها مانند کف دست و بال و خانواده و مال هستند. پس اگر از برادرت مورد اعتماد داشتی، مالت و دستت را به او بده و با کسی که با او صلح است، صلح کن و با کسی که با او دشمن است، دشمنی کن و راز او را پنهان کن و او را یاری کن و خوبی های او را آشکار کن و بدان ای پرسش کننده، که آنها از گوگرد سرخ کمیاب تر هستند. و اما برادران دوستی ظاهری، تو از آنها لذت خود را می بری، پس این را از آنها قطع نکن و دنبال آنچه در ضمیرشان است، مباش و به آنها آنچه که به تو می دهند توهم به آنها از خوش رویی و شیرینی زبان، بده.
(3) 4 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَوْسِیعِ الْمَجْلِسِ خُصُوصاً فِی الصَّیْفِ فَیَکُونُ بَیْنَ کُلِّ اثْنَیْنِ مِقْدَارُ عَظْمِ الذِّرَاعِ صَیْفاً وَ مَعُونَةِ الْمُحْتَاجِ وَ الضَّعِیفِ
******
ترجمه:
15516- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ (5) قَالَ کَانَ یُوَسِّعُ الْمَجْلِسَ وَ یَسْتَقْرِضُ لِلْمُحْتَاجِ وَ یُعِینُ الضَّعِیفَ.
******
ترجمه:
امام صادق * درتفسیر آیه(إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ ) ماتورا جزء محسنین می بینیم فرمودند : (ایشان ) درمجالس به دیگران جا می داد به افراد محتاج قرض می داد وبه افراد ضعیف کمک می کرد .
15517- 2- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَنْبَغِی لِلْجُلَسَاءِ فِی الصَّیْفِ أَنْ یَکُونَ بَیْنَ کُلِّ اثْنَیْنِ مِقْدَارُ عَظْمِ الذِّرَاعِ لِئَلَّا یَشُقَّ بَعْضُهُمْ عَلَی بَعْضٍ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (7).
******
ترجمه:
از سکونی از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: برای دورهم نشستن ها در تابستان شایسته است که بین هر دو نفر به اندازه یک ذراع (حدودا 45 سانتیمتر) فاصله باشد تا برخی از آنها بر برخی دیگر سختی نیاورند.
ص: 14
(1) 5 بَابُ اسْتِحْبَابِ ذِکْرِ الرَّجُلِ بِکُنْیَتِهِ حَاضِراً وَ بِاسْمِهِ غَائِباً وَ تَعْظِیمِ الْأَصْحَابِ وَ مُنَاصَحَتِهِمْ
******
ترجمه:
15518- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ الرَّجُلُ حَاضِراً فَکَنِّهِ وَ إِذَا کَانَ غَائِباً فَسَمِّهِ.
******
ترجمه:
حضرت هادی * : وقتی شخص حاضراست (برای صدا زدنش) کنیه اش رابگووزمانیکه حضورندارد اسمش را بگو .
15519- 2- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَقُولُ عَظِّمُوا أَصْحَابَکُمْ وَ وَقِّرُوهُمْ وَ لَا یَتَهَجَّمْ بَعْضُکُمْ عَلَی بَعْضٍ وَ لَا تَضَارُّوا وَ لَا تَحَاسَدُوا وَ إِیَّاکُمْ وَ الْبُخْلَ وَ کُونُوا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلِصِینَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
از علاء بن فضیل از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: ابو جعفر (علیه السلام) می فرمود: یاران خود را بزرگ بدارید و احترام کنید، و بعضی از شما بر بعضی دیگر حمله نکند و به یکدیگر ضرر نرسانید و حسادت نکنید و از بخل بپرهیزید و بندگان خالص خدا باشید.
مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِی یَزِیدَ وَ ثَعْلَبَةَ وَ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ بَعْضِ مَنْ رَوَاهُ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: الِانْقِبَاضُ مِنَ النَّاسِ مَکْسَبَةٌ لِلْعَدَاوَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
ازیکی ازدوامام علیهما السلام : روى ترش كردن به مردم مايۀ دشمنى است
(3) 7 بَابُ اسْتِحْبَابِ اسْتِفَادَةِ الْإِخْوَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ الْأُلْفَةِ بِهِمْ وَ قَبُولِ الْعِتَابِ
******
ترجمه:
15521- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ (5) عَنْ مَحْفُوظِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَزِیدَ (6) قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ مَنِ اسْتَفَادَ أَخاً فِی اللَّهِ اسْتَفَادَ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
از محمد بن یزید (در منبع: محمد بن زید) روایت شده است که گفت: شنیدم رضا (علیه السلام) می فرمود: کسی که دوستی برای خداوند به دست آورد، خانه ای در بهشت به دست آورده است.
15522- 2- (7) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ یَا بُنَیَّ اتَّخِذْ أَلْفَ صَدِیقٍ وَ أَلْفٌ قَلِیلٌ وَ لَا تَتَّخِذْ عَدُوّاً وَاحِداً وَ الْوَاحِدُ کَثِیرٌ.
******
ترجمه:
لقمان بپسرش گفت پسرم هزاردوست بگيروهزاردوست كم است، يك دشمن نگير كه يكى هم بسيار است،
15523- 3- (8) وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع
ص: 16
عَلَیْکَ بِإِخْوَانِ الصَّفَاءِ فَإِنَّهُمْ عِمَادٌ إِذَا اسْتَنْجَدْتَهُمْ وَ ظُهُورُ
وَ لَیْسَ کَثِیراً أَلْفُ خِلٍّ وَ صَاحِبٍ وَ إِنَّ عَدُوّاً وَاحِداً لَکَثِیرُ.
وَ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَیْنِ (1).
******
ترجمه:
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ * : بر تو باد که برادران خوب و صاف و صادق داشته باشی زیرا آنها ستون زندگی تو هستند هنگامی که اینها را انتخاب کنی و از آنها کمک بخواهی و آنها ظهور و پشتیبان تو هتسند.
هزار دوست و مصاحب چیز زیادی نیست ولی حتی یک دشمن هم زیاد است.
15524- 4- (2) وَ عَنْهُ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ (رَجُلٌ لَیْسَ لَهُ فَرَطٌ) (3) قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ لِکُلٍّ فَرَطٌ قَالَ نَعَمْ إِنَّ مِنْ فَرَطِ الرَّجُلِ أَخَاهُ فِی اللَّهِ.
******
ترجمه:
پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند:مردى را كه پيشروى نباشد،به بهشت نخواهد رفت،گفتند اى فرستاده خدا آيا همه ما را پيشروانى است؟فرمود آرى پيشروان مرد برادر دينى اوست.
15525- 5- (4) وَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْغِفَارِیِّ (5) عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: أَکْثِرُوا مِنَ الْأَصْدِقَاءِ فِی الدُّنْیَا فَإِنَّهُمْ یَنْفَعُونَ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ أَمَّا فِی الدُّنْیَا فَحَوَائِجُ یَقُومُونَ بِهَا وَ أَمَّا الْآخِرَةَ فَإِنَّ أَهْلَ جَهَنَّمَ قَالُوا فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ (6).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : تعداد دوستان خودرادردنیا زیاد کنید چون دردنیا وآخرت ازآنها سود می برید اما دردنیا نیازهای شما بدست آنها تامین می شود ودرآخرت چون اهل جهنم می گویند ما شفاعت کننده ودوست صمیمی نداریم .
15526- 6- (7) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اسْتَکْثِرُوا مِنَ الْإِخْوَانِ فَإِنَّ لِکُلِّ مُؤْمِنٍ دَعْوَةً مُسْتَجَابَةً وَ قَالَ اسْتَکْثِرُوا مِنَ الْإِخْوَانِ فَإِنَّ لِکُلِّ مُؤْمِنٍ شَفَاعَةً وَ قَالَ أَکْثِرُوا مِنْ مُؤَاخَاةِ الْمُؤْمِنِینَ فَإِنَّ لَهُمْ عِنْدَ اللَّهِ یَداً یُکَافِئُهُمْ بِهَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
ابو عبد اللّٰه عليه السّلام فرمود: برادر فراوان گيريد زيرا هر مؤمنى را دعائى است مستجاب، و«: برادر بسيار گيريد زيرا هر مؤمن را شفاعتى است »»: بسيار با مؤمنان پيمان برادرى بنديد زيرا آنان در پيش خدا حقى دارند كه روز قيامت برابر آن از وى پاداش گيرند.
ص: 17
15527- 7- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: أَعْجَزُ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اکْتِسَابِ الْإِخْوَانِ وَ أَعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَیَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ.
******
ترجمه:
امام علی (ع)فرمودند: «ناتوان ترین مردم کسی است که در دوست یابی ناتوان است، و از او ناتوان تر آن که دوستان خود را از دست بدهد»
15528- 8- (2) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ الْمُؤْمِنُ غِرٌّ کَرِیمٌ وَ الْمُنَافِقُ (3) خَبٌّ لَئِیمٌ وَ خَیْرُ الْمُؤْمِنِینَ مَنْ کَانَ مَأْلَفَةً لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لَا خَیْرَ فِیمَنْ لَا یَأْلَفُ وَ لَا یُؤَالَفُ قَالَ وَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ شِرَارُ النَّاسِ مَنْ یُبْغِضُ الْمُؤْمِنِینَ وَ تُبْغِضُهُ قُلُوبُهُمْ الْمَشَّاءُونَ بِالنَّمِیمَةِ (4) الْمُفَرِّقُونَ بَیْنَ الْأَحِبَّةِ الْبَاغُونَ لِلنَّاسِ الْعَیْبَ أُولَئِکَ لَا یَنْظُرُ اللَّهُ إِلَیْهِمْ وَ لَا یُزَکِّیهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثُمَّ تَلَا ع هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ وَ أَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ (5).
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد از پدرش از جدش از علی بن ابی طالب (علیه السلام) روایت شده است که گفت: شنیدم رسول خدا (صلی الله علیه وآله) می فرمود: مؤمن ساده و بزرگوار است و منافق (در منبع: و فاجر) حیله گر و پست است. و بهترین مؤمنان کسی است که مؤمنان به او انس گیرند و در کسی که نه انس می گیرد و نه با او انس گرفته می شود، خیری نیست. گفت: و شنیدم رسول خدا (صلی الله علیه وآله) می فرمود: بدترین مردم کسانی هستند که مؤمنان را دشمن دارند ودردل هایشان آنها را دشمن دارد، کسانی که بسیار به نمامی (سخن چینی) می روند (در منبع: و دور باد و دورباد برای کسانی که بسیار به نمامی می روند)، کسانی که میان دوستان جدایی می اندازند و برای مردم عیب جویی می کنند. اینها کسانی هستند که خداوند به آنها نگاه نمی کند و آنها را در روز قیامت پاک نمی گرداند. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «اوست کسی که تو را به یاری خود و مؤمنان تأیید کرد و میان دل هایشان الفت انداخت» (انفال 62-63).
15529- 9- (6) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مَسَائِلِ الرِّجَالِ رِوَایَةَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ قَالَ: کَتَبَ یَعْنِی عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ ع إِلَی بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَاتِبْ فُلَاناً وَ قُلْ لَهُ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَیْراً إِذَا عُوتِبَ قَبِلَ.
ص: 18
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
امام علی النقی علیه السلام به یکی از دوستانش فرمود:
فلانی را توبیخ کن و به او بگو: خداوند چون خیر بنده ای خواهد، هرگاه توبیخ شود، بپذیرد. [و در صدد جبران نقص خود برآید].
(3) 8 بَابُ اسْتِحْبَابِ صُحْبَةِ الْعَاقِلِ الْکَرِیمِ وَ اجْتِنَابِ الْأَحْمَقِ اللَّئِیمِ
******
ترجمه:
15530- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا عَلَیْکَ أَنْ تَصْحَبَ ذَا الْعَقْلِ وَ إِنْ لَمْ تَحْمَدْ کَرَمَهُ وَ لَکِنِ انْتَفِعْ بِعَقْلِهِ وَ احْتَرِسْ مِنْ سَیِّئِ أَخْلَاقِهِ وَ لَا تَدَعَنَّ صُحْبَةَ الْکَرِیمِ وَ إِنْ لَمْ تَنْتَفِعْ بِعَقْلِهِ وَ لَکِنِ انْتَفِعْ بِکَرَمِهِ بِعَقْلِکَ وَ افْرِرْ کُلَّ الْفِرَارِ مِنَ اللَّئِیمِ الْأَحْمَقِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
امام على عليه السلام : از مصاحبت با خردمند نگران مباش هر چند او را كريم و بخشنده نيابى، اما از خرد او بهره مند شو و از اخلاق بدش دورى كن، مصاحبت با آدم كريم و بخشنده را هرگز فرو مگذار، هر چند از خِرد او سودى نگيرى، اما با عقل خود از
كَرَم او بهره مند شو و تا توانى از فرومايه نابخرد بگريز .
15531- 1- (7) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الطَّیِّبِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ التَّمَّارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَاهَانَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ دَاهِرٍ (8) عَنْ دَاوُدَ بْنِ
ص: 19
الْمُحْتَرِ (1) عَنْ عَبَّادِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ سُهَیْلِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْقَاسِمِ ص یَقُولُ اسْتَرْشِدُوا الْعَاقِلَ وَ لَا تَعْصُوهُ فَتَنْدَمُوا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ الِاسْتِخَارَةِ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم : ازخردمند راهنمايى بگيريد وبا اومخالفت نكنيد كه پشيمان مى شويد.
15532- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَجْلِسُونَ وَ تُحَدِّثُونَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ تِلْکَ الْمَجَالِسُ أُحِبُّهَا فَأَحْیُوا أَمْرَنَا رَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَحْیَا أَمْرَنَا یَا فُضَیْلُ- مَنْ ذَکَرَنَا أَوْ ذُکِرْنَا عِنْدَهُ فَخَرَجَ عَنْ عَیْنَیْهِ مِثْلُ جَنَاحِ الذُّبَابِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ وَ لَوْ کَانَتْ أَکْثَرَ مِنْ زَبَدِ الْبَحْرِ.
******
ترجمه:
از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: می نشینید و صحبت می کنید؟ گفتم: بله. فرمود: آن مجالس را دوست دارم، پس امر ما را زنده نگه دارید. خدا رحمت کند کسی را که امر ما را زنده نگه دارد. ای فضیل، هر که ما را یاد کند یا نزد او یاد شویم و از چشمانش به اندازه بال مگس اشک خارج شود، خداوند گناهانش را می آمرزد، هرچند بیشتر از کف دریا باشد.
قَالَ: قَالَ لِی أَ تَخْلُونَ وَ تُحَدِّثُونَ وَ تَقُولُونَ مَا شِئْتُمْ فَقُلْتُ إِی وَ اللَّهِ فَقَالَ أَمَا وَ اللَّهِ لَوَدِدْتُ أَنِّی مَعَکُمْ فِی بَعْضِ تِلْکَ الْمَوَاطِنِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از میسر از ابی جعفر (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: به من گفت: آیا خلوت می کنید و صحبت می کنید و هر چه می خواهید می گویید؟ گفتم: بله، به خدا. فرمود: آگاه باشید، به خدا قسم دوست داشتم که من با شما در برخی از آن موقعیت ها بودم.
15534- 3- (1) وَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع (2) قَالَ: رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْیَا ذِکْرَنَا قُلْتُ مَا إِحْیَاءُ ذِکْرِکُمْ قَالَ التَّلَاقِی وَ التَّذَاکُرُ عِنْدَ أَهْلِ الثَّبَاتِ.
******
ترجمه:
(امام جواد علیه السّلام فرمود: خدا ببخشد بنده ای را که نام ما را زنده بدارد. گفتم: زنده داشتن نام شما به چیست؟ فرمود: دیدار ثابت قدمان و گفت وگوى با آنان.)
15535- 4- (3) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ لُقِیَّا الْإِخْوَانِ مَغْنَمٌ جَسِیمٌ.
******
ترجمه:
امام صادق * از پدرانش از امیر المؤمنین علیه السّلام نقل می فرماید که فرمود: دیدار برادران، اگرچه کم باشند، غنیمتى است بزرگ
15536- 5- (4) وَ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع أَ تَتَجَالَسُونَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ وَاهاً لِتِلْکَ الْمَجَالِسِ.
******
ترجمه:
امام باقر علیه السّلام فرمود: آیا با هم مى نشینید؟ گفتم: آرى. فرمود: حسرت و شوق به این گونه مجالس!
15537- 6- (5) وَ عَنْ خَیْثَمَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَبْلِغْ مَوَالِیَنَا السَّلَامَ وَ أَوْصِهِمْ بِتَقْوَی اللَّهِ الْعَظِیمِ وَ أَنْ یَعُودَ (6)فی المصدر- و أوصهم أن یعود.(7) غَنِیُّهُمْ عَلَی فَقِیرِهِمْ وَ قَوِیُّهُمْ عَلَی ضَعِیفِهِمْ وَ أَنْ یَشْهَدَ حَیُّهُمْ جِنَازَةَ مَیِّتِهِمْ وَ أَنْ یَتَلَاقَوْا فِی بُیُوتِهِمْ فَإِنَّ فِی لِقَاءِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً حَیَاةً لِأَمْرِنَا ثُمَّ قَالَ رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْیَا أَمْرَنَا.
******
ترجمه:
خیثمه گفت: أبى عبداللَّه علیه السّلام فرمودند : از دوستان ما، هرکس را دیدى، سلام برسان. و بدان ها بسپر که از خداوند بزرگوار بترسند، و توانگران آن ها از نیازمندان شان و نیرومند آن ها از ناتوان شان، عیادت کنند و زنده آن ها بر جنازه مرده شان حضور یابد و در خانه هاى خویش از هم دیدار کنند. زیرا در ملاقات آن ها احیاء امر ماست. باز فرمود: خدا ببخشد بنده اى را که امر ما را زنده می دارد
ص: 21
15538- 7- (1) وَ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: ثَلَاثَةٌ رَاحَةُ الْمُؤْمِنِ التَّهَجُّدُ آخِرَ اللَّیْلِ وَ لِقَاءُ الْإِخْوَانِ وَ الْإِفْطَارُ مِنَ الصِّیَامِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه وآله : سه چیز موجب راحتی مومن است بیداری درآخرشب دیداربرادران (مومن) وافطارکردن ازروزه .
15539- 8- (2) وَ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لِأَصْحَابِهِ اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا إِخْوَةً بَرَرَةً مُتَحَابِّینَ فِی اللَّهِ مُتَوَاصِلِینَ مُتَرَاحِمِینَ تَزَاوَرُوا وَ تَلَاقَوْا وَ تَذَاکَرُوا أَمْرَنَا وَ أَحْیُوهُ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السّلام به یاران خویش می فرمود: از خداى بترسید، و برادران نکوکار و دوست دار در راه خدا باشید؛ دل جوى و مهربان باشید، به دیدن یک دیگر بروید و مشکلات هم دیگر را رسیدگی کنید، و امر ما را به پا دارید و احیا کنید.
15540- 9- (3) وَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: اجْتَمِعُوا وَ تَذَاکَرُوا تَحُفَّ بِکُمُ الْمَلَائِکَةُ رَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَحْیَا أَمْرَنَا.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی فِعْلِ الْمَعْرُوفِ (4).
******
ترجمه:
امام باقر علیه السّلام فرمود: گرد هم آیید و از یک دیگر یاد کنید، تا فرشتگان پیرامون شما را فرا گیرند. خدا ببخشد کسى را که امر ما را احیاء کند
(5) 11 بَابُ اسْتِحْبَابِ صُحْبَةِ خِیَارِ النَّاسِ وَ الْقَدِیمِ مِنَ الْأَصْدِقَاءِ وَ اجْتِنَابِ صُحْبَةِ شِرَارِهِمْ وَ الْحَذَرِ حَتَّی مِنْ أَوْثَقِهِمْ
******
ترجمه:
15541- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُوسَی بْنِ یَسَارٍ الْقَطَّانِ عَنِ الْمَسْعُودِیِّ عَنْ أَبِی دَاوُدَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِی صَخْرٍ عَنْ أَبِی الزَّعْلَی قَالَ: قَالَ أَمِیرُ
ص: 22
الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص انْظُرُوا مَنْ تُحَادِثُونَ فَإِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَحَدٍ یَنْزِلُ بِهِ الْمَوْتُ إِلَّا مُثِّلَ لَهُ أَصْحَابُهُ إِلَی اللَّهِ فَإِنْ کَانُوا خِیَاراً فَخِیَاراً وَ إِنْ کَانُوا شِرَاراً فَشِرَاراً وَ لَیْسَ أَحَدٌ یَمُوتُ إِلَّا تَمَثَّلْتُ لَهُ عِنْدَ مَوْتِهِ.
******
ترجمه:
از ابی زعلی روایت شده است که گفت: امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: نگاه کنید با چه کسانی صحبت می کنید، زیرا هیچ کس نیست که مرگ بر او نازل شود مگر اینکه همراهانش برای او به سوی خدا مجسم می شوند. اگر خوبان باشند، (مجسم شوندگان) خوبان اند و اگر بدان باشند، بدان اند. و هیچ کس نیست که بمیرد مگر اینکه من (پیامبر) هنگام مرگش برای او مجسم می شوم.
15542- 2- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قَالَ عِیسَی ع إِنَّ صَاحِبَ الشَّرِّ یُعْدِی وَ قَرِینَ السَّوْءِ یُرْدِی فَانْظُرْ مَنْ تُقَارِنُ.
******
ترجمه:
حضرت ابوالحسن ع فرمود : عيسي بن مريم ع فرموده : همانا شخص بدكار، بدي او سرايت كند و همنشين بد، انسان را به هلاكت مي افكند پس بنگر كه با چه كسي همنشين گردي
15543- 3- (2) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ الْحَلَبِیِّینَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ رَجُلٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَلَیْکَ بِالتِّلَادِ وَ إِیَّاکَ وَ کُلَّ مُحْدَثٍ لَا عَهْدَ لَهُ وَ لَا أَمَانَةَ وَ لَا ذِمَّةَ وَ لَا مِیثَاقَ وَ کُنْ عَلَی حَذَرٍ مِنْ أَوْثَقِ النَّاسِ عِنْدَکَ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : دوست كُهَن و آزموده ات حديث را نگه دار و از هر دوست نو يافته كه پاسِ هيچ عهد و پيمان و امانتى را نگه نمى دارد ، بپرهيز و درباره خودت ، از مورد اعتمادترينِ مردمان نيز بهوش باش
15544- 4- (3) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (4) عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَجَاءٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ (5) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَطَّارِ عَنْ هَارُونَ بْنِ أَبِی بُرْدَةَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی عَنِ الْمُبَارَکِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَطِیَّةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَیُّ الْجُلَسَاءِ خَیْرٌ قَالَ مَنْ تُذَکِّرُکُمُ اللَّهَ رُؤْیَتُهُ وَ یَزِیدُ فِی عِلْمِکُمْ مَنْطِقُهُ وَ یُرَغِّبُکُمْ فِی الْآخِرَةِ عَمَلُهُ (6).
******
ترجمه:
به رسول خدا گفته شد بهترین همنشین کیست ؟ : حضرت فرمودند : با كسي كه ديدارش شما را بياد خدا اندازد و سخنش دانشتان را زياد كند و كردارش شما را بآخرت تشويق كند.
ص: 23
15545- 5- (1) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: انْظُرْ إِلَی کُلِّ مَا لَا یَعْنِیکَ (2) مَنْفَعَةً فِی دِینِکَ فَلَا تَعْتَدَّنَّ بِهِ وَ لَا تَرْغَبَنَّ فِی صُحْبَتِهِ فَإِنَّ کُلَّ مَا سِوَی اللَّهِ مُضْمَحِلٌّ وَخِیمٌ عَاقِبَتُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
از داود رقی از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: به هر چیزی که برای دینت منفعتی ندارد نگاه کن و به آن اهمیت نده و به همراهی با آن رغبت نکن، زیرا هر چیزی غیر از خدا نابود شدنی است و عاقبتش وخیم است.
(5) 12 بَابُ اسْتِحْبَابِ قَبُولِ النُّصْحِ وَ صُحْبَةِ الْإِنْسَانِ مَنْ یُعَرِّفُهُ عَیْبَهُ نُصْحاً لَا مَنْ یَسْتُرُهُ عَنْهُ غَشّاً
******
ترجمه:
15546- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ (عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی الْعُدَیْسِ) (7) قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَا صَالِحُ اتَّبِعْ مَنْ یُبْکِیکَ وَ هُوَ لَکَ نَاصِحٌ وَ لَا تَتَّبِعْ مَنْ یُضْحِکُکَ وَ هُوَ لَکَ غَاشٌّ وَ سَتُرَدُّونَ عَلَی اللَّهِ جَمِیعاً فَتَعْلَمُونَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ
ص: 24
مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الصَّلْتِ مِثْلَهُ (1) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ (2).
******
ترجمه:
ابو جعفر (علیه السلام) فرمود: ای صالح، پیروی کن از کسی که تو را می گریاند و او برای تو نصیحت گو است و پیروی نکن از کسی که تو را می خنداند و او برای تو فریب دهنده است. و به زودی همه شما به سوی خدا بازگردانده می شوید و (آن وقت) خواهید دانست.
15547- 2- (3) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَحَبُّ إِخْوَانِی إِلَیَّ مَنْ أَهْدَی إِلَیَّ عُیُوبِی.
******
ترجمه:
محب-وبترين برادرانم نزد م-ن كس-ي اس-ت ك--ه
عيبهاي مرا پيش من هديه بياورد(وآنها را به من گوشزد كند)
15548- 3- (4) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا یَسْتَغْنِی الْمُؤْمِنُ عَنْ خَصْلَةٍ وَ بِهِ الْحَاجَةُ إِلَی ثَلَاثِ خِصَالٍ تَوْفِیقٍ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ وَاعِظٍ مِنْ نَفْسِهِ وَ قَبُولِ مَنْ یَنْصَحُهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام: مؤمن نیازمند سه خصلت است: توفیق از سوی خداوند، واعظی از درون خود، پذیرش نسبت به کسی که او را پند می دهد.
15549- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَکُونُ الصَّدَاقَةُ إِلَّا بِحُدُودِهَا فَمَنْ کَانَتْ فِیهِ هَذِهِ الْحُدُودُ أَوْ شَیْ ءٌ مِنْهَا فَانْسُبْهُ إِلَی الصَّدَاقَةِ
ص: 25
وَ مَنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ شَیْ ءٌ مِنْهَا فَلَا تَنْسُبْهُ إِلَی شَیْ ءٍ مِنَ الصَّدَاقَةِ فَأَوَّلُهَا أَنْ تَکُونَ سَرِیرَتُهُ وَ عَلَانِیَتُهُ لَکَ وَاحِدَةً وَ الثَّانِیَةُ أَنْ یَرَی زَیْنَکَ زَیْنَهُ وَ شَیْنَکَ شَیْنَهُ وَ الثَّالِثَةُ أَنْ لَا یُغَیِّرَهُ عَلَیْکَ وِلَایَةٌ وَ لَا مَالٌ وَ الرَّابِعَةُ أَنْ لَا یَمْنَعَکَ شَیْئاً تَنَالُهُ مَقْدُرَتُهُ وَ الْخَامِسَةُ وَ هِیَ تَجْمَعُ هَذِهِ الْخِصَالَ أَنْ لَا یُسْلِمَکَ عِنْدَ النَّکَبَاتِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ (1).
******
ترجمه:
از عبیدالله حلبی از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: دوستی جز با شرایطش نیست. پس هر کس این شرایط یا چیزی از آنها را در خود داشته باشد، او را به دوستی نسبت بده و هر کس هیچ یک از آنها را نداشته باشد، او را به چیزی از دوستی نسبت نده. اول آن شرایط این است که درون و بیرونش برای تو یکی باشد، دوم اینکه زیبایی تو را زیبایی خود و زشتی تو را زشتی خود بداند، سوم اینکه هیچ مقام و مالی او را نسبت به تو تغییر ندهد، چهارم اینکه چیزی را که در توانش است از تو دریغ نکند، و پنجم که همه این ویژگی ها را در بر می گیرد این است که در هنگام سختی ها تو را تنها نگذارد.
15550- 2- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا یَکُونُ الصَّدِیقُ صَدِیقاً حَتَّی یَحْفَظَ أَخَاهُ فِی ثَلَاثٍ فِی نَکْبَتِهِ وَ غَیْبَتِهِ وَ وَفَاتِهِ.
******
ترجمه:
امام علی * فرمودند : دوست را دوست نتوان گفت، مگر آن گاه، كه در سه جاى آبروى دوست خود نگه دارد. يكجا به هنگامى كه به بلايى گرفتار شود و يكى در هنگامى كه حاضر نباشد و يكى بعد از مرگش.
15551- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنِ الْوَصَّافِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ لِی أَ رَأَیْتَ مَنْ قِبَلَکُمْ إِذَا کَانَ الرَّجُلُ لَیْسَ عَلَیْهِ رِدَاءٌ وَ عِنْدَ بَعْضِ إِخْوَانِهِ رِدَاءٌ یَطْرَحُهُ عَلَیْهِ قَالَ قُلْتُ: لَا قَالَ فَإِذَا کَانَ لَیْسَ عِنْدَهُ إِزَارٌ یُوصِلُ إِلَیْهِ بَعْضُ إِخْوَانِهِ بِفَضْلِ إِزَارِهِ حَتَّی یَجِدَ لَهُ إِزَاراً قَالَ قُلْتُ: لَا قَالَ فَضَرَبَ بِیَدِهِ عَلَی فَخِذِهِ ثُمَّ قَالَ مَا هَؤُلَاءِ بِإِخْوَةٍ.
******
ترجمه:
از وصافی از ابی جعفر (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: به من گفت: آیا دیده ای که در میان شما اگر مردی ردا (پوشش بالایی) نداشته باشد و نزد یکی از برادرانش ردا باشد، آن را بر او بیندازد؟ گفتم: نه. فرمود: پس اگر شلوار نداشته باشد، یکی از برادرانش از اضافی شلوار خود به او می دهد تا برای خود شلواری پیدا کند؟ گفتم: نه. پس با دست خود بر رانش زد و سپس فرمود: اینها برادر نیستند.
15552- 2- (5) وَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 26
فَذَکَرَ مُوَاسَاةَ الرَّجُلِ لِإِخْوَانِهِ وَ مَا یَجِبُ لَهُ عَلَیْهِمْ فَدَخَلَنِی مِنْ ذَلِکَ أَمْرٌ عَظِیمٌ فَقَالَ إِنَّمَا ذَلِکَ إِذَا قَامَ قَائِمُنَا وَجَبَ عَلَیْهِمْ أَنْ یُجَهِّزُوا إِخْوَانَهُمْ وَ أَنْ یُقَوُّوهُمْ.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار روایت شده است که گفت: نزد ابی عبدالله (علیه السلام) بودم، پس او از همیاری مرد با برادرانش و آنچه که بر او واجب است برای آنها، سخن گفت. از این موضوع دچار نگرانی زیادی شدم. پس فرمود: این تنها وقتی است که قائم ما قیام کند، بر آنها واجب است که برادرانشان را مجهز کنند و تقویت نمایند.
15553- 3- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ خَلَّادٍ السِّنْدِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: أَبْطَأَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص رَجُلٌ فَقَالَ مَا أَبْطَأَ بِکَ فَقَالَ الْعُرْیُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- فَقَالَ أَ مَا کَانَ لَکَ جَارٌ لَهُ ثَوْبَانِ یُعِیرُکَ أَحَدَهُمَا فَقَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ مَا هَذَا لَکَ بِأَخٍ.
******
ترجمه:
از خلاد سندی به صورت مرفوع روایت شده است که گفت: مردی نزد رسول خدا (صلی الله علیه وآله) دیر آمد. پس (پیامبر) فرمود: چه چیزی باعث دیرآمدنت شد؟ گفت: ای رسول خدا، برهنگی. پیامبر فرمود: آیا همسایه ای نداشتی که دو لباس داشته باشد و یکی از آنها را به تو قرض بدهد؟ گفت: بله، ای رسول خدا. پیامبر فرمود: این شخص برادر تو نیست.
15554- 4- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع انْظُرْ مَا أَصَبْتَ فَعُدْ بِهِ عَلَی إِخْوَانِکَ فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ (3) قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- ثَلَاثَةٌ لَا تُطِیقُهَا هَذِهِ الْأُمَّةُ الْمُوَاسَاةُ لِلْأَخِ فِی مَالِهِ وَ إِنْصَافُ النَّاسِ مِنْ نَفْسِهِ وَ ذِکْرُ اللَّهِ عَلَی کُلِّ حَالٍ وَ لَیْسَ هُوَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ فَقَطْ وَ لَکِنْ إِذَا وَرَدَ عَلَی مَا یَحْرُمُ خَافَ اللَّهَ.
******
ترجمه:
از مفضل بن یزید روایت شده است که ابو عبدالله (علیه السلام) فرمود: نگاه کن هر چه به دست آوردی، به برادرانت ببخش، زیرا خداوند می فرماید: "همانا نیکی ها بدی ها را از بین می برند" (هود 11: 114). ابو عبدالله (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه وآله) گفت: سه چیز است که این امت نمی تواند آنها را تحمل کند: یاری کردن برادر در مالش، انصاف دادن مردم از جانب خودش، و یاد خدا در همه حال. و این فقط "سبحان الله" و "الحمدلله" و "لا اله الا الله" و "الله اکبر" نیست، بلکه وقتی با چیزی که حرام است مواجه شد، از خدا بترسد.
15555- 5- (4) وَ عَنِ ابْنِ أَعْیَنَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ عَلَی أَخِیهِ فَلَمْ یُجِبْهُ قَالَ فَلَمَّا جِئْتُ أُوَدِّعُهُ قُلْتُ سَأَلْتُکَ فَلَمْ تُجِبْنِی قَالَ إِنِّی أَخَافُ أَنْ تَکْفُرُوا وَ إِنَّ مِنْ أَشَدِّ مَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَی خَلْقِهِ ثَلَاثاً إِنْصَافَ الْمُؤْمِنِ مِنْ نَفْسِهِ حَتَّی لَا یَرْضَی لِأَخِیهِ الْمُؤْمِنِ مِنْ نَفْسِهِ إِلَّا بِمَا
ص: 27
یَرْضَی لِنَفْسِهِ وَ مُوَاسَاةَ الْأَخِ الْمُؤْمِنِ فِی الْمَالِ وَ ذِکْرَ اللَّهِ عَلَی کُلِّ حَالٍ لَیْسَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَکِنْ عِنْدَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ فَیَدَعُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الصَّدَقَةِ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی فِعْلِ الْمَعْرُوفِ (2) وَ فِی جِهَادِ النَّفْسِ (3).
******
ترجمه:
از ابن أَعْیَن روایت شده است که او از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره حق مسلمان بر برادرش سؤال کرد، اما او پاسخ نداد. گفت: هنگامی که آمدم تا خداحافظی کنم، گفتم: از شما سؤال کردم و پاسخ ندادید. فرمود: می ترسم که کافر شوید. و همانا از سخت ترین چیزهایی که خداوند بر خلقش واجب کرده، سه چیز است: انصاف دادن مؤمن از جانب خودش، تا جایی که برای برادر مؤمنش همان را بپسندد که برای خودش می پسندد، یاری کردن برادر مؤمن در مال، و یاد خدا در همه حال، که فقط "سبحان الله" و "الحمدلله" نیست، بلکه هنگامی که خداوند چیزی را بر او حرام کرده، آن را ترک کند.
15556- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ الْکِنْدِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا صَعِدَ الْمِنْبَرَ قَالَ یَنْبَغِی لِلْمُسْلِمِ أَنْ یَتَجَنَّبَ مُؤَاخَاةَ ثَلَاثَةٍ الْمَاجِنِ الْفَاجِرِ وَ الْأَحْمَقِ وَ الْکَذَّابِ فَأَمَّا الْمَاجِنُ الْفَاجِرُ فَیُزَیِّنُ لَکَ فِعْلَهُ وَ یُحِبُّ أَنْ تَکُونَ مِثْلَهُ وَ لَا یُعِینُکَ عَلَی أَمْرِ دِینِکَ وَ مَعَادِکَ وَ مُقَارَنَتُهُ جَفَاءٌ وَ قَسْوَةٌ وَ مَدْخَلُهُ وَ مَخْرَجُهُ عَارٌ عَلَیْکَ وَ أَمَّا الْأَحْمَقُ فَإِنَّهُ لَا یُشِیرُ عَلَیْکَ بِخَیْرٍ وَ لَا یُرْجَی لِصَرْفِ السُّوءِ عَنْکَ وَ لَوْ أَجْهَدَ نَفْسَهُ وَ رُبَّمَا أَرَادَ مَنْفَعَتَکَ فَضَرَّکَ
ص: 28
فَمَوْتُهُ خَیْرٌ مِنْ حَیَاتِهِ وَ سُکُوتُهُ خَیْرٌ مِنْ نُطْقِهِ وَ بُعْدُهُ خَیْرٌ مِنْ قُرْبِهِ وَ أَمَّا الْکَذَّابُ فَإِنَّهُ لَا یَهْنِئُکَ مَعَهُ عَیْشٌ یَنْقُلُ حَدِیثَکَ وَ یَنْقُلُ إِلَیْکَ الْحَدِیثَ کُلَّمَا أَفْنَی أُحْدُوثَةً مَطَّهَا (1) بِأُخْرَی مِثْلِهَا حَتَّی إِنَّهُ یُحَدِّثُ بِالصِّدْقِ فَمَا یُصَدَّقُ وَ یُفَرِّقُ (2) بَیْنَ النَّاسِ بِالْعَدَاوَةِ فَیُنْبِتُ السَّخَائِمَ فِی الصُّدُورِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ انْظُرُوا لِأَنْفُسِکُمْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع نَحْوَهُ (3).
******
ترجمه:
حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) وقتی بر می آمد و به منبر می رفت، می فرمود: «برای مسلمان مناسب است که از سه نوع انسان دوری جوید: مجنون فاسق، احمق و دروغگو. زیرا مجنون فاسق آراستگی اعمالش را برای تو زینت دهد و دوست دارد که تو نیز مانند او باشی، اما تو را در امور دینی و آخرتیت یاری نمی دهد و مقایسه با او، تندروی و سختی است و ورود و خروجش برای تو خجالت آور است. اما احمق، هیچ خیری به تو نمی رساند و نمی تواند برای رفع بدی ها از تو امیدوار شود، حتی اگر خودش را به کوشش بیشتری بیاورد، و ممکن است تلاشش برای تو مضر باشد، پس مرگش بهتر از زندگیش است، سکوتش بهتر از سخن گفتنش و فاصله گرفتن از او بهتر از نزدیکی او است. اما دروغگو، با او نمی توانی به خوشبختی برسی، زیرا زندگی اش به نقل از تو گذاشتن حدیث تو و ارائه حدیثی به تو است و هر زمان که یک حدیث را به پایان برساند، حدیث دیگری را مشابه آن به ارمغان می آورد، حتی اگر به راستی سخن بگوید، سخن او قبول نمی شود، و با برانگیزی ورزیدن عداوت بین مردم را تقسیم می کند و این باعث می شود که نفرت ها در دلها بروید، پس از خدا پروا کنید و به خودتان نگاه کنید.
15557- 2- (4) قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةِ عَبْدِ الْأَعْلَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا یَنْبَغِی لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ أَنْ یُؤَاخِیَ الْفَاجِرَ فَإِنَّهُ یُزَیِّنُ لَهُ فِعْلَهُ وَ یُحِبُّ أَنْ یَکُونَ مِثْلَهُ وَ لَا یُعِینُهُ عَلَی أَمْرِ دُنْیَاهُ وَ لَا أَمْرِ مَعَادِهِ وَ مَدْخَلُهُ إِلَیْهِ وَ مَخْرَجُهُ مِنْ عِنْدِهِ شَیْنٌ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
امام صادق از اميرمؤمنان عليه السلام روايت کرده است که آن حضرت فرمود : براي مرد مسلمان شايسته نيست که با گناهکاران طرح رفاقت و دوستي بريزد، زيرا شخص گناهکار عمل [زشت] خود را براي او مي آرايد [و زيبا جلوه مي دهد] و دوست دارد او را نيز همانند خود سازد، و نه بر کار دنيا و نه بر کار آخرت او را کمک دهد و رفتن و آمدنش نزد آن شخص گناهکار براي او ننگ و رسوايي است.
15558- 3- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یُوسُفَ عَنْ مُیَسِّرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَنْبَغِی لِلْمُسْلِمِ (6) أَنْ یُؤَاخِیَ الْفَاجِرَ وَ لَا الْأَحْمَقَ وَ لَا الْکَذَّابَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : سزاوار نیست فرد مسلمان دوستی کند با شخص فاجرواحمق ودروغگو .
15559- 4- (7) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَعْقُوبَ الْهَاشِمِیِّ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ
ص: 29
عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِیَّاکَ (1) وَ مُصَادَقَةَ الْأَحْمَقِ فَإِنَّکَ أَسَرَّ مَا تَکُونُ مِنْ نَاحِیَتِهِ أَقْرَبُ مَا یَکُونُ إِلَی مَسَاءَتِکَ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود:از رفاقت با احمق بپرهيز كه هرچه از جانب او خوشحال باشى،او به بدحال كردن تو نزديك تر است.(يعنى هرچه به دوستى او خوشحال تر باشى به زيان رساندنش به تو بخاطر حماقتش نزديكتر باشد)
15560- 5- (2) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ الْکِنْدِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع عِنْدَکُمْ إِذَا صَعِدَ الْمِنْبَرَ یَقُولُ یَنْبَغِی لِلْمُسْلِمِ أَنْ یَجْتَنِبَ مُؤَاخَاةَ الْکَذَّابِ فَإِنَّهُ لَا یَهْنِئُکَ مَعَهُ عَیْشٌ یَنْقُلُ حَدِیثَکَ وَ یَنْقُلُ الْأَحَادِیثَ إِلَیْکَ کُلَّمَا فَنِیَتْ أُحْدُوثَةٌ مَطَّهَا بِأُخْرَی حَتَّی إِنَّهُ لَیُحَدِّثُ بِالصِّدْقِ فَمَا یُصَدَّقُ فَیَنْقُلُ الْأَحَادِیثَ مِنْ بَعْضِ النَّاسِ إِلَی بَعْضٍ یُکْسِبُ بَیْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَ یُنْبِتُ الشَّحْنَاءَ فِی الصُّدُورِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : چون امير مؤمنان بر منبر بالا مى رفت ، مى فرمود : «شايسته مسلمان است که ازبرادری با دروغگوبپرهیزد چون زندگى با او برايت گوارا نخواهد بود . سخنت را پيش ديگران مى برد و سخن ديگران را نزد تو مى آورد . هرگاه دروغى ببافد و آن را به سر رساند ، آن را با دروغ ديگرى همچون آن ، درمى پيوندد ، تا آن جا كه گاه ، سخنِ راست مى گويد ؛ امّا تصديقش نمى كنند . ميان مردم ، با دشمنى جدايى مى اندازد و در دل ها تخم كينه مى كارد .
(5) 16 بَابُ کَرَاهَةِ مُشَارَکَةِ الْعَبِیدِ وَ السَّفِلَةِ وَ الْفُجَّارِ فِی الْأَمْرِ
******
ترجمه:
15561- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا عَمَّارُ إِنْ کُنْتَ تُحِبُّ أَنْ تَسْتَتِبَّ (7) لَکَ النِّعْمَةُ وَ تَکْمُلَ لَکَ الْمُرُوءَةُ وَ تَصْلُحَ لَکَ الْمَعِیشَةُ فَلَا تُشَارِکِ الْعَبِیدَ وَ السَّفِلَةَ
ص: 30
فِی أَمْرِکَ فَإِنَّهُمْ إِنِ ائْتَمَنْتَهُمْ خَانُوکَ وَ إِنْ حَدَّثُوکَ کَذَبُوکَ وَ إِنْ نُکِبْتَ خَذَلُوکَ وَ إِنْ وَعَدُوکَ أَخْلَفُوکَ.
قَالَ وَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ حُبُّ الْأَبْرَارِ لِلْأَبْرَارِ ثَوَابٌ لِلْأَبْرَارِ وَ حُبُّ الْفُجَّارِ لِلْأَبْرَارِ فَضِیلَةٌ لِلْأَبْرَارِ وَ بُغْضُ الْفُجَّارِ لِلْأَبْرَارِ زَیْنٌ لِلْأَبْرَارِ وَ بُغْضُ الْأَبْرَارِ لِلْفُجَّارِ خِزْیٌ عَلَی الْفُجَّارِ
******
ترجمه:
از عمّار بن موسی نقل شد که گفت: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: "ای عمّار! اگر دوست داری نعمت برایت استوار شود، و شرافت تکمیل شود، و زندگی برایت بهبود یابد، پس در امورت با بندگان و افراد پست مشارکت نکن، زیرا اگر آن ها را به امانت بگیری، تو را خیانت کنند؛ و اگر با تو سخن بگویند، دروغ بگویند؛ و اگر در برابر مشکلات قرار بگیری، تو را رها کنند؛ و اگر به تو وعده دهند، وفا نکنند."
سپس او ادامه داد: "و من شنیده ام که ابو عبدالله (علیه السلام) فرموده است: "عشق ابرار به ابرار، پاداشی برای ابرار است؛ و عشق فجار به ابرار، فضیلتی برای ابرار است؛ و بغض فجار به ابرار، زینتی برای ابرار است؛ و بغض ابرار به فجار، خواری و ذلتی برای فجار است."
15562- 2- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ یَا بُنَیَّ لَا تَقْتَرِبْ فَیَکُونَ أَبْعَدَ لَکَ وَ لَا تَبْعُدْ فَتُهَانَ کُلُّ دَابَّةٍ تُحِبُّ مِثْلَهَا وَ إِنَّ ابْنَ آدَمَ یُحِبُّ مِثْلَهُ وَ لَا تَنْشُرْ بِرَّکَ إِلَّا عِنْدَ بَاغِیهِ کَمَا لَیْسَ بَیْنَ الذِّئْبِ وَ الْکَبْشِ خُلَّةٌ کَذَلِکَ لَیْسَ بَیْنَ الْبَارِّ وَ الْفَاجِرِ خُلَّةٌ مَنْ یَقْرَبْ مِنَ الزِّفْتِ (2) یَعْلَقْ بِهِ بَعْضُهُ کَذَلِکَ مَنْ یُشَارِکِ الْفَاجِرَ یَتَعَلَّمْ مِنْ طُرُقِهِ مَنْ یُحِبَّ الْمِرَاءَ یُشْتَمْ وَ مَنْ یَدْخُلْ مَدَاخِلَ السَّوْءِ یُتَّهَمْ وَ مَنْ یُقَارِنْ قَرِینَ السَّوْءِ لَا یَسْلَمْ وَ مَنْ لَا یَمْلِکْ لِسَانَهُ یَنْدَمْ.
******
ترجمه:
از لقمان حديث شد كه به پسرش گفت: اى پسر جانم زياد با مردم نزديك مشو كه موجب دوريت از دلهاى آنها شوى (يعنى چون زياد رفت و آمد با مردم كردى موجب ملال و خستگى آنها شود و در نتيجه مورد بى مهرى آنان واقع شوى) و يكسره از آنان دورى مكن كه (اعتنايت نكنند و) خوار و بى مقدار شوى، هر جاندارى همانند خود را دوست دارد و آدميزاد هم بمانند خود دوستى ورزد، كالاى خود را جز در نزد خريدار و جويايش پهن مكن، و چنانچه ميان گرگ و گوسفند دوستى نباشد هم چنين ميان نيكوكار و بدكار دوستى نباشد، و هر كه بقير نزديك شود پاره اى از آن باو بچسبد هم چنين هر كس با تبهكار در زندگى شريك شود از روشهاى او بياموزد، و هر كه جدال و ستيزه جوئى را دوست دارد دشنام خورد، و هر كه بجاهاى بد رود متهم گردد، و كسى كه با رفيق بد همنشين شود در امان نباشد، و هر كه زبان خود را نگه ندارد پشيمان گردد.
15563- 3- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا عَمَّارُ إِنْ کُنْتَ تُحِبُّ أَنْ تَسْتَتِبَّ لَکَ النِّعْمَةُ وَ تَکْمُلَ لَکَ الْمَوَدَّةُ وَ تَصْلُحَ لَکَ الْمَعِیشَةُ فَلَا تَسْتَشِرِ الْعَبِیدَ وَ السَّفِلَةَ فِی أَمْرِکَ فَإِنَّکَ إِنِ ائْتَمَنْتَهُمْ خَانُوکَ وَ إِنْ حَدَّثُوکَ کَذَبُوکَ وَ إِنْ نُکِبْتَ خَذَلُوکَ وَ إِنْ وَعَدُوکَ مَوْعِداً لَمْ یَصْدُقُوکَ.
******
ترجمه:
ازعَمَّارٍسابَاطِیِّ نقل شد که گفت: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: "ای عمّار! اگر دوست داری نعمت برایت استوار شود، و شرافت تکمیل شود، و زندگی برایت بهبود یابد، پس در امورت با بندگان و افراد پست مشارکت نکن، زیرا اگر آن ها را به امانت بگیری، تو را خیانت کنند؛ و اگر با تو سخن بگویند، دروغ بگویند؛ و اگر در برابر مشکلات قرار بگیری، تو را رها کنند؛ و اگر به تو وعده دهند، وفا نکنند."
15564- 4- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ
ص: 31
مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ کَانَ أَبِی ع یَقُولُ قُمْ بِالْحَقِّ وَ لَا تَعَرَّضْ لِمَا فَاتَکَ وَ اعْتَزِلْ مَا لَا یَعْنِیکَ وَ تَجَنَّبْ عَدُوَّکَ وَ احْذَرْ صَدِیقَکَ مِنَ الْأَقْوَامِ إِلَّا الْأَمِینَ وَ الْأَمِینُ مَنْ خَشِیَ اللَّهَ وَ لَا تَصْحَبِ الْفَاجِرَ وَ لَا تُطْلِعْهُ عَلَی سِرِّکَ وَ لَا تَأْمَنْهُ عَلَی أَمَانَتِکَ وَ اسْتَشِرْ فِی أُمُورِکَ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از طرف معاویه بن وهب، از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: "من شنیدم او می گفت: پدرم علیه السلام می فرمود: برای اقامه حق اقدام کن و به گذشته هایت پرداخت نکن، از آنچه به نفعت نیست دوری کن، از دشمنت اجتناب کن، از دوستت از مردمی که امین نیستند بپرهیز وامین کسی استکه از خدا می ترسد با گناهکار نشین و سر رازهایت را به او نگو و امانتت را به او واگذار و در امور خود از کسانی که از پروردگارشان می ترسند مشورت بگیر."
(2) 17 بَابُ تَحْرِیمِ مُصَاحَبَةِ الْکَذَّابِ وَ الْفَاسِقِ وَ الْبَخِیلِ وَ الْأَحْمَقِ وَ قَاطِعِ الرَّحِمِ وَ مُحَادَثَتِهِمْ وَ مُرَافَقَتِهِمْ لِغَیْرِ ضَرُورَةٍ أَوْ تَقِیَّةٍ
******
ترجمه:
15565- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ لِی أَبِی عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَا بُنَیَّ انْظُرْ خَمْسَةً فَلَا تُصَاحِبْهُمْ وَ لَا تُحَادِثْهُمْ وَ لَا تُرَافِقْهُمْ فِی طَرِیقٍ فَقُلْتُ یَا أَبَهْ مَنْ هُمْ عَرِّفْنِیهِمْ قَالَ إِیَّاکَ وَ مُصَاحَبَةَ الْکَذَّابِ فَإِنَّهُ بِمَنْزِلَةِ السَّرَابِ یُقَرِّبُ لَکَ الْبَعِیدَ وَ یُبَعِّدُ لَکَ الْقَرِیبَ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَاحَبَةَ الْفَاسِقِ فَإِنَّهُ بَائِعُکَ بِأُکْلَةٍ وَ أَقَلَّ مِنْ ذَلِکَ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَاحَبَةَ الْبَخِیلِ فَإِنَّهُ یَخْذُلُکَ فِی مَالِهِ أَحْوَجَ مَا تَکُونُ إِلَیْهِ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَاحَبَةَ الْأَحْمَقِ فَإِنَّهُ یُرِیدُ أَنْ یَنْفَعَکَ فَیَضُرُّکَ وَ إِیَّاکَ
ص: 32
وَ مُصَاحَبَةَ الْقَاطِعِ لِرَحِمِهِ فَإِنِّی وَجَدْتُهُ مَلْعُوناً فِی کِتَابِ اللَّهِ فِی ثَلَاثَةِ مَوَاضِعَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَهَلْ عَسَیْتُمْ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَکُمْ أُولئِکَ الَّذِینَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمی أَبْصارَهُمْ (1) وَ قَالَ وَ الَّذِینَ یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِیثاقِهِ وَ یَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَ یُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ أُولئِکَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدَّارِ (2) وَ قَالَ فِی سُورَةِ الْبَقَرَةِ الَّذِینَ یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِیثاقِهِ وَ یَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَ یُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ أُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ (3).
******
ترجمه:
از سوی معاویه بن وهب، از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: "پدرم علیه السلام به من گفت: ای پسرم، پنج نوع از افراد را بپرهیز و با آن ها دوستی نکن، گفتم: ای پدر، این پنج نوع افراد را به من معرفی کن. فرمود: از مصاحبت دروغگو پرهیز کن، زیرا او همانند سراب است که دوررا برایت نزدیک ونزدیک را برایت دورجلوه می دهد . از مصاحبت فاسق بپرهیز، زیرا او تو را به مالی کم ارزش می فروشد. از مصاحبت بخیل بپرهیز، زیرا او در مال خود بی ثبات است و تو را در بدترین زمان ها ترک می کند. از مصاحبت احمق بپرهیز، زیرا او می خواهد با تو مفید باشد، اما آسیب می زند. از مصاحبت کسی که با خویشاوندانش قطع رابطه کرده است بپرهیز، زیرا در کتاب الله ملعون شده است در سه جایگاه: «آیا ممکن است اگر گردان شدید، در زمین فساد کنید و رحم های خود را قطع کنید؟ آنانی که خداوند آنان را کریم و کور می سازد.» (محمد، آیه 22-23)، و «کسانی که عهد خدا را پس از پایبندی به آن می شکنند و آنچه خداوند به آنها امر کرده است را قطع و فساد در زمین ایجاد می کنند؛ اینان دارای لعنتی و بدبختی هستند.» (الرعد، آیه 25)، و «کسانی که عهد خدا را پس از پایبندی به آن شکنجه و آنچه خداوند به آنها امر کرده است را قطع و در زمین فساد ایجاد می کنند، اینان از شکست خوردگان هستند.» (البقرة، آیه 27)." ترجمه اصلاح شود
15566- 2- (4) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْجِعَابِیِّ (5) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ (6) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا (7) عَنْ أَسَدِ بْنِ زَیْدٍ الْقُرَشِیِّ (8) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی (9) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: إِیَّاکَ وَ صُحْبَةَ الْأَحْمَقِ فَإِنَّهُ أَقْرَبَ مَا تَکُونُ مِنْهُ أَقْرَبُ مَا یَکُونُ إِلَی مَسَاءَتِکَ.
******
ترجمه:
ازمحمد بن مروان، از امام صادق جعفر بن محمد علیهما السلام نقل شده که فرمود: "از مصاحبت احمق بپرهیز، زیرا او نزدیک ترین به خرابکاری و زیان شما خواهد بود."
15567- 3- (10) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ
ص: 33
الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: یَا بُنَیَّ إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْأَحْمَقِ فَإِنَّهُ یُرِیدُ أَنْ یَنْفَعَکَ فَیَضُرُّکَ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْبَخِیلِ فَإِنَّهُ یَقْعُدُ (1) عَنْکَ أَحْوَجَ مَا تَکُونُ إِلَیْهِ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْفَاجِرِ فَإِنَّهُ یَبِیعُکَ بِالتَّافِهِ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْکَذَّابِ فَإِنَّهُ کَالسَّرَابِ یُقَرِّبُ عَلَیْکَ الْبَعِیدَ وَ یُبَعِّدُ عَلَیْکَ الْقَرِیبَ.
******
ترجمه:
حضرت علی * خطاب به فرزندشان اى فرزند، بپرهيز از دوستى با احمق، زيرا احمق خواهد كه به تو سود رساند، ولى زيان مى رساند و بپرهيز از دوستى با بخيل كه او چيزى را كه بسيار به آن نيازمند هستى از تو دريغ مى دارد و بپرهيز از دوستى با تبهكار كه تو را به اندك چيزى مى فروشد. و بپرهيز از دوستى دروغگو، كه او چون سراب است، دور را نزديك نشان مى دهد و نزديك را دور مى نماياند.
15568- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یُوسُفَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا تُقَارِنْ وَ لَا تُؤَاخِ أَرْبَعَةً الْأَحْمَقَ وَ الْبَخِیلَ وَ الْجَبَانَ وَ الْکَذَّابَ أَمَّا الْأَحْمَقُ فَیُرِیدُ أَنْ یَنْفَعَکَ فَیَضُرُّکَ وَ أَمَّا الْبَخِیلُ فَإِنَّهُ یَأْخُذُ مِنْکَ وَ لَا یُعْطِیکَ وَ أَمَّا الْجَبَانُ فَإِنَّهُ یَهْرُبُ عَنْکَ وَ عَنْ وَالِدَیْهِ وَ أَمَّا الْکَذَّابُ فَإِنَّهُ یَصْدُقُ وَ لَا یُصَدَّقُ.
******
ترجمه:
حنان بن سدير، از پدرش، از ابو جعفر عليه السلام نقل کرده است: «چهار نوع از افراد را هرگز قرینه و یا هم راه خود مختص نکن: احمق، بخیل، ترسو، و دروغگو. احمق، می خواهد که بهترین راهنما باشد ولی به جای کمک، آسیب می زند. بخیل، از تو می گیرد اما به تو نمی دهد. ترسو، از تو و از والدینش فرار می کند. دروغگو، ممکن است صادق باشد، اما تو را تصدیق نمی کنند.
15569- 5- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ رَجَاءِ بْنِ یَحْیَی الْعَبَرْتَائِیِّ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: أَرَدْتُ سَفَراً فَأَوْصَی إِلَیَّ أَبِی عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع- فَقَالَ فِی وَصِیَّتِهِ إِیَّاکَ یَا بُنَیَّ أَنْ تُصَاحِبَ الْأَحْمَقَ أَوْ تُخَالِطَهُ وَ اهْجُرْهُ وَ لَا تُحَادِثْهُ فَإِنَّ الْأَحْمَقَ هُجْنَةٌ عَیَّابٌ (4) غَائِباً کَانَ أَوْ حَاضِراً إِنْ تَکَلَّمَ فَضَحَهُ حُمْقُهُ وَ إِنْ سَکَتَ قَصَرَ بِهِ عِیُّهُ (5) وَ إِنْ عَمِلَ أَفْسَدَ وَ إِنِ اسْتُرْعِیَ أَضَاعَ لَا عِلْمُهُ مِنْ نَفْسِهِ یُغْنِیهِ وَ لَا عِلْمُ غَیْرِهِ یَنْفَعُهُ وَ لَا یُطِیعُ نَاصِحَهُ وَ لَا یَسْتَرِیحُ مُقَارِنُهُ
ص: 34
تَوَدُّ أُمُّهُ أَنَّهَا ثَکِلَتْهُ وَ امْرَأَتُهُ أَنَّهَا فَقَدَتْهُ وَ جَارُهُ بُعْدَ دَارِهِ وَ جَلِیسُهُ الْوَحْدَةَ مِنْ مُجَالَسَتِهِ إِنْ کَانَ أَصْغَرَ مَنْ فِی الْمَجْلِسِ أَعْنَی مَنْ فَوْقَهُ وَ إِنْ کَانَ أَکْبَرَهُمْ أَفْسَدَ مَنْ دُونَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ (2).
******
ترجمه:
مسعدة بن صدقة از جعفر بن محمد، از پدرش امام علی بن الحسین (علیه السلام) را نقل کرده است که فرمود: «من قصد سفر داشتم، پس پدرم علی بن الحسین (علیه السلام) به من توصیه کردند که: «از همراهی و گفتگو با احمق دوری کن، او را ترک کن، با او حرف نزن، زیرا احمق سرزنش آور و ناپیداست، بی معرفت و بی خرد. اگر صحبت کند، حماقتش او را فاش می کند، و اگر ساکت باشد، ناشناخته می ماند. اگر عمل کند، فساد به بار می آورد، و اگر مشورت شود، دانش خود را از دست می دهد و از دانش دیگران استفاده نمی کند. او نه ازنصیحت دهنده خود اطاعت می کند، و نه از ناراحتی همراهانش آرامش می بخشد.»مادرش خواستار باروری او باشد، همسرش خواستار بازگشت او به خانه باشد و همسایه اش از دوری او از خانه شکایت داشته باشد و آن کس که در مجلس زیرسر و بالاتر از او است او را دشمن می داند و اگر همان طور که در مجلس کوچکتر از اوست، بدتر از او رفتار کند، او را دشمن می داند. ترجمه
(3) 18 بَابُ کَرَاهَةِ مُجَالَسَةِ الْأَنْذَالِ وَ الْأَغْنِیَاءِ وَ مُحَادَثَةِ النِّسَاءِ
******
ترجمه:
15570- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثَةٌ مُجَالَسَتُهُمْ تُمِیتُ الْقَلْبَ الْجُلُوسُ مَعَ الْأَنْذَالِ وَ الْحَدِیثُ مَعَ النِّسَاءِ وَ الْجُلُوسُ مَعَ الْأَغْنِیَاءِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع نَحْوَهُ (5).
******
ترجمه:
امام صادق * نقل کرد: "رسول خدا (ص) فرمود: سه چیز است که حال قلب را می میراند؛ نشستن با افراد بی شرف، سخن گفتن با زنان و حضور در مجالس اغنیا."
15571- 2- (6) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی
ص: 35
جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ یَا فُلَانُ لَا تُجَالِسِ الْأَغْنِیَاءَ فَإِنَّ الْعَبْدَ یُجَالِسُهُمْ وَ هُوَ یَرَی أَنَّ لِلَّهِ عَلَیْهِ نِعْمَةً فَمَا یَقُومُ حَتَّی یَرَی أَنْ لَیْسَ لِلَّهِ عَلَیْهِ نِعْمَةٌ.
******
ترجمه:
حلبی از پدرش، از عبدالله بن سلیمان، از ابوجعفر الباقر (ع) نقل کرده که فرمود: "به یک مرد گفت: «ای فلان، با اغنیا هم نشین مشو؛ زیرا وقتی کسی با آنها همنشین شود اول فکر می کند که خدا بر او نعمتی دارد، وقتی ازآنها جدا می شود به این نتیجه می رسد که خدا بر او نعمتی ندارد (چون خودش را فقیر می بیند فکر می کند خدا چیزی به اونداده که حقی به گردنش باشد )
15572- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ عَرَّضَ نَفْسَهُ لِلتُّهَمَةِ فَلَا یَلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّنَّ وَ مَنْ کَتَمَ سِرَّهُ کَانَتِ الْخِیَرَةُ فِی یَدِهِ.
******
ترجمه:
أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * : هر كس خود را با رفتن به جاهاي تهمت انگيز در معرض تهمت قرار دهد نبايد بدگمان به خويش را ملامت نمايد. و هر كس راز خود را نهان دارد اختيار خود را به دست دارد.
15573- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ (4) عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: مَنْ دَخَلَ مَوْضِعاً مِنْ مَوَاضِعِ التُّهَمَةِ فَاتُّهِمَ فَلَا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمودند: "هر کس وارد حوزه ای از حواشی وتهمتها شود و بر اوتهمتی زده شود، جز خودش سزاوار سرزنش ندارد."
15574- 3- (5) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ وَقَفَ بِنَفْسِهِ مَوْقِفَ التُّهَمَةِ فَلَا یَلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّنَّ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
امام على عليه السلام :كسى كه خود را در معرض تهمت قرار دهد نبايد كسى را كه به او گمان بد مى برد سرزنش كند.
ص: 36
15575- 4- (1) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الصَّیْرَفِیِّ (2) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ الْإِسْکَافِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ سَلَامَةَ (3) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَامِرِیِّ عَنْ أَبِی مَعْمَرٍ عَنْ أَبِی بَکْرِ بْنِ عَیَّاشٍ عَنِ الْفُجَیْعِ الْعُقَیْلِیِّ فِی وَصِیَّةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع لِوَلَدِهِ الْحَسَنِ ع أَنَّهُ قَالَ فِیهَا وَ إِیَّاکَ وَ مَوَاطِنَ التُّهَمَةِ وَ الْمَجْلِسَ الْمَظْنُونَ بِهِ السُّوءُ فَإِنَّ قَرِینَ السَّوْءِ یَغُرُّ جَلِیسَهُ (4).
******
ترجمه:
عقیلی : دروصیت امیر المؤمنین علیه السلام به پسرش حسن علیه السلام آمده است: "بپرهیز از مواطن تهمه و نشستن در مجالسی که در آنها بدبینی و شک و تردید وجود دارد، زیرا که قرین شرارت می تواند جلیس خود را گول زده و فریفته کند."
15576- 5- (5) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ جَامِعِ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اتَّقُوا مَوَاقِفَ الرِّیَبِ وَ لَا یَقِفَنَّ أَحَدُکُمْ مَعَ أُمِّهِ فِی الطَّرِیقِ فَإِنَّهُ لَیْسَ کُلُّ أَحَدٍ یَعْرِفُهَا.
******
ترجمه:
جامع البزنطي گفته است: ابو الحسن عليه السلام از طرف ابو عبدالله عليه السلام نقل كرده است: «از مواقف شك و ترديد پرهيز كنيد و هيچ يك از شما در مسير با مادرش توقف (خوش وبش وشوخی ) نکند چرا كه همه رهگذرها که را نمي شناسد.(ونمی دانند که اومادرتوست )
15577- 6- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ وَضَعَ نَفْسَهُ مَوَاضِعَ التُّهَمَةِ فَلَا یَلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّنَّ.
******
ترجمه:
امام على عليه السلام :كسى كه خود را در معرض تهمت قرار دهد نبايد كسى را كه به او گمان بد مى برد سرزنش كند.
15578- 7- (7) قَالَ وَ قَالَ ع مَنْ سَلَّ سَیْفَ الْبَغْیِ قُتِلَ بِهِ
ص: 37
وَ مَنْ کَابَدَ الْأُمُورَ عَطِبَ وَ مَنِ اقْتَحَمَ اللُّجَجَ غَرِقَ وَ مَنْ دَخَلَ مَدَاخِلَ السُّوءِ اتُّهِمَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
و امام علی علیه السلام فرمود: «هر که شمشیر ستم را بکشد، با آن کشته می شود، و هر که در برابر مشکلات مقاومت کند، بر آن تباه می شود، و هر که در مسیرهای پر از موانع وارد شود، غرق می شود، و هر که به دروازه های بدی وارد شود، توبیخ خواهد شد.»
15579- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ فِی بَصَائِرِ الدَّرَجَاتِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ (4) قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- اتَّقُوا فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ فَإِنَّهُ یَنْظُرُ بِنُورِ اللَّهِ فِی قَوْلِهِ إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ (5).
******
ترجمه:
حضرت باقر* درتفسیرآیهشریفه إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ فرمودند : آنها ائمه هیتند رسول اکرم فرمودند : از روشن بينى مؤمن بپرهيزيد كه او با نور خدا نگاه مى كند يعنى بنورى كه خدا باو بخشيده.
15580- 2- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سُلَیْمَانَ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی الْحَسَنِ ع فَقَالَ اتَّقِ فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ فَإِنَّهُ یَنْظُرُ بِنُورِ اللَّهِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت هادی * : از روشن بينى مؤمن بپرهيزيد كه او با نور خدا نگاه مى كند يعنى بنورى كه خدا باو بخشيده.
15581- 3- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (9).
******
ترجمه:
امیرالمؤمنین علی علیه السلام نقل شده که فرمود: از گمان های مؤمنان بپرهیزید زیرا خداوند حق را بر زبان های آنان قرار داده است.
15582- 1- (11) أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع (12) قَالَ: قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْحَزْمُ قَالَ مُشَاوَرَةُ ذَوِی الرَّأْیِ وَ اتِّبَاعُهُمْ.
******
ترجمه:
ازحضرت رسول صلی الله علیه و آله وسلم سوال شد حزم چیست ؟ فرمودند : مشورت کردن با افراد صاحب نظروپیروی کردن از آنها
15583- 2- (13) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ سَلَمَةَ عَنِ السَّرِیِّ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِیمَا أَوْصَی بِهِ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلِیّاً ع قَالَ: لَا مُظَاهَرَةَ أَوْثَقُ مِنَ الْمُشَاوَرَةِ وَ لَا عَقْلَ کَالتَّدْبِیرِ.
******
ترجمه:
ازجمل وصایای رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم به علی * هيچ پشتيبانى و حمايتى استوارتر از مشورت وهیچ عقلی مثل تدبیرنیست
15584- 3- (14) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: فِی التَّوْرَاةِ أَرْبَعَةُ أَسْطُرٍ مَنْ لَا یَسْتَشِرْ یَنْدَمْ وَ الْفَقْرُ الْمَوْتُ الْأَکْبَرُ کَمَا تَدِینُ تُدَانُ وَ مَنْ مَلَکَ اسْتَأْثَرَ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : درتورات چهارجمله آمده کسی که مشورت نکند، پشیمان می شود/کسی که مشورت نکند، پشیمان می شود /همان طور که رفتار کنی، با تو رفتار می شود /کسی که به سلطنت برسد، استبداد می کند .
ص: 39
15585- 4- (1) وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: لَنْ یَهْلِکَ امْرُؤٌ عَنْ مَشُورَةٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : هیچکس با مشورت کردن نابود نمی شود (ضررنمی کند)
15586- 5- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا غِنَی کَالْعَقْلِ وَ لَا فَقْرَ کَالْجَهْلِ وَ لَا مِیرَاثَ کَالْأَدَبِ وَ لَا ظَهِیرَ کَالْمُشَاوَرَةِ.
******
ترجمه:
امام علی علیه السلام می فرماید :
هيچ ثروتى چون عقل، و هيچ فقرى چون نادانى نيست. هيچ ارثى چون ادب ، و هيچ پشتيبانى چون مشورت نيست.
15587- 6- (3) قَالَ وَ قَالَ ع مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْیِهِ هَلَکَ وَ مَنْ شَاوَرَ الرِّجَالَ شَارَکَهَا فِی عُقُولِهَا.
******
ترجمه:
امام علی(عليه السلام) فرمود: کسى که (مشورت را ترک کند و) استبداد رأى داشته باشد هلاک مى شود و آن کس که با مردان بزرگ مشورت کند در عقل و خرد آنها شريک مى شود
15588- 7- (4) قَالَ وَ قَالَ ع الِاسْتِشَارَةُ عَیْنُ الْهِدَایَةِ.
******
ترجمه:
حضرت علی * : مشورت کردن همان هدایت وراهنمائ است .
15589- 8- (5) قَالَ وَ قَالَ ع (خَاطَرَ بِنَفْسِهِ) (6) مَنِ اسْتَغْنَی بِرَأْیِهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * : كسى كه بدون مشورت به راى خود عمل كند و خود را بى نياز از مشورت با صاحب نظران بداند، در انجام امور خود را به مخاطره انداخته است.
ص: 40
(1) 22 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُشَاوَرَةِ التَّقِیِّ الْعَاقِلِ الْوَرِعِ النَّاصِحِ الصَّدِیقِ وَ اتِّبَاعِهِ وَ طَاعَتِهِ وَ کَرَاهَةِ مُخَالَفَتِهِ
******
ترجمه:
15590- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ع مَنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَاعِظٌ مِنْ قَلْبِهِ وَ زَاجِرٌ مِنْ نَفْسِهِ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ قَرِینٌ مُرْشِدٌ اسْتَمْکَنَ عَدُوُّهُ مِنْ عُنُقِهِ.
******
ترجمه:
از مفضل بن عمر نقل شده است که امام صادق جعفر بن محمد (علیه السلام) فرمودند: کسی که برای او واعظی از قلبش و بازدارنده ای از نفسش نباشد و همدمی راهنما نداشته باشد، دشمنش برخود مسلط کرده .
15591- 2- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی (4) عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهَادِی (5) عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع خَاطَرَ بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَغْنَی بِرَأْیِهِ.
******
ترجمه:
أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * : كسى كه بدون مشورت به راى خود عمل كند و خود را بى نياز از مشورت با صاحب نظران بداند، در انجام امور خود را به مخاطره انداخته است.
15592- 3- (6) أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ جَدِّهِ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اسْتَشِرْ فِی أَمْرِکَ (7) الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : درکارهایت با افراد خدا ترس مشورت کن .
ص: 41
15593- 4- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع فِی کَلَامٍ لَهُ شَاوِرْ فِی حَدِیثِکَ الَّذِینَ یَخَافُونَ اللَّهَ.
******
ترجمه:
حضرت علی * درکلامی فرمودند : درکارهایت با افراد خدا ترس مشورت کن .
15594- 5- (2) وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْجَامُورَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ صَنْدَلٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ اسْتَشِرِ الْعَاقِلَ مِنَ الرِّجَالِ الْوَرِعَ فَإِنَّهُ لَا یَأْمُرُ إِلَّا بِخَیْرٍ وَ إِیَّاکَ وَ الْخِلَافَ فَإِنَّ مُخَالَفَةَ الْوَرِعِ الْعَاقِلِ مَفْسَدَةٌ فِی الدِّینِ وَ الدُّنْیَا.
******
ترجمه:
سليمان بن خالد مى گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود : با مردان عاقل و با تقوا مشورت كن زيرا او جز به خير دستور نمى دهد واز مخالفت با راى مشاور عاقل و با تقوى بپرهيز زيرا اين كار باعث فساد در دين و دنياى انسان مى گردد.
15595- 6- (3) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ (4) عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُشَاوَرَةُ الْعَاقِلِ النَّاصِحِ رُشْدٌ وَ یُمْنٌ وَ تَوْفِیقٌ مِنَ اللَّهِ فَإِذَا أَشَارَ عَلَیْکَ النَّاصِحُ الْعَاقِلُ فَإِیَّاکَ وَ الْخِلَافَ فَإِنَّ فِی ذَلِکَ الْعَطَبَ.
******
ترجمه:
منصور بن حازم از امام صادق عليه السلام واو نيز از پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه وآله چنين نقل مى كند:
مشاوره با انسان هاى عاقل نصيحت كننده(ناصح) حداقل سه فايده مهم دارد:
الف - باعث رشد فكر مشورت كننده مى باشد.ب - باعث بركت در انجام كار مى باشد.
ج - سبب پيدايش توفيقات الهى مى باشد. پس مبادا با راهنمائ اومخالفت کنی چون باعث گرفتاری می شود
15596- 7- (5) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا یَمْنَعُ أَحَدَکُمْ إِذَا وَرَدَ عَلَیْهِ مَا لَا قِبَلَ لَهُ بِهِ أَنْ یَسْتَشِیرَ رَجُلًا عَاقِلًا لَهُ دِینٌ وَ وَرَعٌ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَمَا إِنَّهُ إِذَا فَعَلَ ذَلِکَ لَمْ یَخْذُلْهُ اللَّهُ بَلْ یَرْفَعُهُ اللَّهُ وَ رَمَاهُ بِخَیْرِ الْأُمُورِ وَ أَقْرَبِهَا إِلَی اللَّهِ.
******
ترجمه:
معلی بن خنیس گفت: امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: چه چیزی مانع می شود که هر یک از شما هنگامی که چیزی بر او وارد شود که توان مقابله با آن را ندارد، از مردی عاقل که دین و ورع دارد مشورت بگیرد؟ سپس امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: آگاه باشید که اگر چنین کند، خدا او را خوار نمی گذارد، بلکه خدا او را بلند می کند و او را به بهترین امور و نزدیک ترین آن ها به خدا هدایت می کند.
ص: 42
15597- 8- (1) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ نُوحٍ عَنْ شُعَیْبٍ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: إِنَّ الْمَشُورَةَ لَا تَکُونُ إِلَّا بِحُدُودِهَا فَمَنْ عَرَفَهَا بِحُدُودِهَا وَ إِلَّا کَانَتْ مَضَرَّتُهَا عَلَی الْمُسْتَشِیرِ أَکْثَرَ مِنْ مَنْفَعَتِهَا لَهُ فَأَوَّلُهَا أَنْ یَکُونَ الَّذِی تُشَاوِرُهُ عَاقِلًا وَ الثَّانِیَةُ أَنْ یَکُونَ حُرّاً مُتَدَیِّناً وَ الثَّالِثَةُ أَنْ یَکُونَ صَدِیقاً مُؤَاخِیاً وَ الرَّابِعَةُ أَنْ تُطْلِعَهُ عَلَی سِرِّکَ فَیَکُونَ عِلْمُهُ بِهِ کَعِلْمِکَ بِنَفْسِکَ ثُمَّ یُسِرَّ (2) ذَلِکَ وَ یَکْتُمَهُ فَإِنَّهُ إِذَا کَانَ عَاقِلًا انْتَفَعْتَ بِمَشُورَتِهِ وَ إِذَا کَانَ حُرّاً مُتَدَیِّناً أَجْهَدَ نَفْسَهُ فِی النَّصِیحَةِ لَکَ وَ إِذَا کَانَ صَدِیقاً مُؤَاخِیاً کَتَمَ سِرَّکَ إِذَا أَطْلَعْتَهُ عَلَیْهِ وَ إِذَا أَطْلَعْتَهُ عَلَی سِرِّکَ فَکَانَ عِلْمُهُ بِهِ کَعِلْمِکَ تَمَّتِ الْمَشُورَةُ وَ کَمَلَتِ النَّصِیحَةُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
حلبی از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: مشورت نمی تواند جز با شرایطش باشد. پس هر کس آن را با شرایطش بشناسد، وگرنه زیان آن بر مشورت گیرنده بیشتر از منفعتش خواهد بود. اولین شرط این است که کسی که با او مشورت می کنی، عاقل باشد. دومین شرط این است که آزاد و متدین باشد. سومین شرط این است که دوست و برادر باشد. چهارمین شرط این است که او را از راز خود آگاه کنی، پس آگاهی او از آن مانند آگاهی تو از خودت باشد، سپس آن را مخفی و پنهان دارد. زیرا اگر او عاقل باشد، از مشورتش بهره مند می شوی. و اگر آزاد و متدین باشد، در نصیحت به تو تلاش خواهد کرد. و اگر دوست و برادر باشد، رازت را مخفی نگه می دارد. و اگر او را از رازت آگاه کنی و آگاهی او از آن مانند آگاهی تو باشد، مشورت کامل و نصیحت تمام می شود.
15598- 1- (6) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَتَی رَجُلٌ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فَقَالَ لَهُ جِئْتُکَ مُسْتَشِیراً إِنَّ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ وَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ خَطَبُوا إِلَیَّ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع
ص: 43
الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ أَمَّا الْحَسَنُ فَإِنَّهُ مِطْلَاقٌ لِلنِّسَاءِ وَ لَکِنْ زَوِّجْهَا الْحُسَیْنَ فَإِنَّهُ خَیْرٌ لِابْنَتِکَ.
******
ترجمه:
ابن سنان از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: مردی نزد امیر المؤمنین علی (علیه السلام) آمد و به او گفت: نزد تو آمده ام تا مشورت کنم. حسن و حسین و عبدالله بن جعفر از دخترم خواستگاری کرده اند. امیر المؤمنین علی (علیه السلام) فرمود: "مشاور، امین است. اما حسن، او بسیار زن طلاق می دهد. اما حسین را به او بده، زیرا او برای دخترت بهتر است."
15599- 2- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ حُسَیْنِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اسْتَشَارَ أَخَاهُ فَلَمْ یَنْصَحْهُ مَحْضَ الرَّأْیِ سَلَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رَأْیَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
عمر بن یزید از پدرش از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: هر کس از برادرش مشورت بخواهد و او نظر خالصانه و صادقانه به او ندهد، خداوند عز و جل نظر و عقل او را از او می گیرد
15600- 1- (4) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: هَلَکَ مَوْلًی لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع یُقَالُ لَهُ سَعْدٌ- فَقَالَ أَشِرْ عَلَیَّ بِرَجُلٍ لَهُ فَضْلٌ وَ أَمَانَةٌ فَقُلْتُ أَنَا أُشِیرُ عَلَیْکَ فَقَالَ شِبْهَ الْمُغْضَبِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَسْتَشِیرُ أَصْحَابَهُ ثُمَّ یَعْزِمُ عَلَی مَا یُرِیدُ.
******
ترجمه:
از معمر بن خلاد نقل شده که گفت: یکی از موالیان (بردگان آزاد شده) امام رضا (علیه السلام) به نام سعد از دنیا رفت. امام فرمودند: کسی را که دارای فضل و امانت باشد به من معرفی کن. من گفتم: من شما را راهنمایی می کنم. امام به حالتی شبیه به غضب فرمودند: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نیز از اصحابش مشورت می گرفت و سپس بر آنچه می خواست تصمیم می گرفت.
15601- 2- (5) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: اسْتَشَارَنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَرَّةً فِی أَمْرٍ فَقُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ مِثْلِی یُشِیرُ عَلَی مِثْلِکَ قَالَ نَعَمْ إِذَا اسْتَشَرْتُکَ.
******
ترجمه:
فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍمی گوید یک روز حضرت صادق * درباره موضوعی ازمن مشورت خواستند من عرض کردم آیا کسی مثل من به شما مشورت بدهد ؟ فرمودند : بله اگرارتومشورت خواست .
15602- 3- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ
ص: 44
جَهْمٍ قَالَ: قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فَذَکَرَ أَبَاهُ ع فَقَالَ کَانَ عَقْلُهُ لَا تُوَازَنُ بِهِ الْعُقُولُ وَ رُبَّمَا شَاوَرَ الْأَسْوَدَ مِنْ سُودَانِهِ فَقِیلَ لَهُ تُشَاوِرُ مِثْلَ هَذَا فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی رُبَّمَا فَتَحَ عَلَی لِسَانِهِ قَالَ فَکَانُوا رُبَّمَا أَشَارُوا عَلَیْهِ بِالشَّیْ ءِ فَیَعْمَلُ بِهِ مِنَ الضَّیْعَةِ وَ الْبُسْتَانِ.
******
ترجمه:
حسن بن جهم می گوید درخدمت حضرت زضا * بودیم درمورد پدرشان حرف به میان آمد حضرت فرمودند : با اینکه عقل پدرم ازهمه مردم بالاتربود ولی گاهی بایکی ازغلامان سیاه خود مشورت می کردند به ایشان ایراد می گرفتند که چرا با یک همچه افرادی مشورت می کنید می فرمودند : گاهی ممکن است خداوند گره ای را با زبان او باز کند وایشان درامورا زراعت وباغداری به مشاورههای آنها عمل می کردند .
15603- 4- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ- وَ قَدْ أَشَارَ عَلَیْهِ فِی شَیْ ءٍ لَمْ یُوَافِقْ رَأْیَهُ عَلَیْکَ أَنْ تُشِیرَ عَلَیَّ (2) فَإِذَا خَالَفْتُکَ (3) فَأَطِعْنِی.
******
ترجمه:
در نهج البلاغه از امیرالمؤمنین (علیه السلام) روایت شده که ایشان به عبدالله بن عباس گفتند، و او (عبدالله بن عباس) در مورد چیزی که نظرش با نظر امیرالمؤمنین (علیه السلام) موافق نبود، به او مشورت داده بود: "بر تو است که به من مشورت بدهی، پس اگر با تو مخالفت کردم مرا اطاعت کن."
15604- 5- (4) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: کَتَبَ إِلَیَّ أَبُو جَعْفَرٍ ع أَنْ سَلْ فُلَاناً أَنْ یُشِیرَ عَلَیَّ وَ یَتَخَیَّرَ لِنَفْسِهِ فَهُوَ أَعْلَمُ بِمَا یَجُوزُ (5) فِی بَلَدِهِ وَ کَیْفَ یُعَامِلُ السَّلَاطِینَ فَإِنَّ الْمَشُورَةَ مُبَارَکَةٌ قَالَ اللَّهُ لِنَبِیِّهِ فِی مُحْکَمِ کِتَابِهِ وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ (6) فَإِنْ کَانَ مَا یَقُولُ مِمَّا یَجُوزُ کَتَبْتُ أُصَوِّبُ (7) رَأْیَهُ وَ إِنْ کَانَ غَیْرَ ذَلِکَ رَجَوْتُ أَنْ أَضَعَهُ عَلَی الطَّرِیقِ الْوَاضِحِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ (8) قَالَ یَعْنِی الِاسْتِخَارَةَ.
******
ترجمه:
از علی بن مهزیار نقل شده که گفت: امام جواد (علیه السلام) به من نوشت: از فلانی بخواه که به من مشورت دهد و برای خودش انتخاب کند، زیرا او بهتر می داند که در شهرش چه چیز جایز است و چگونه با سلاطین برخورد کند. زیرا مشورت مبارک است. خداوند در کتاب محکم خود به پیامبرش فرموده است: "و در کارها با آنان مشورت کن، پس هنگامی که تصمیم گرفتی، بر خدا توکل کن." پس اگر آنچه او می گوید جایز بود، من آن را تأیید می کنم و اگر غیر از آن بود، امیدوارم که او را بر راه روشن قرار دهم، اگر خدا بخواهد. و در کارها با آنان مشورت کن. یعنی استخاره کن.
ص: 45
(1) 25 بَابُ کَرَاهَةِ مُشَاوَرَةِ النِّسَاءِ إِلَّا بِقَصْدِ الْمُخَالَفَةِ وَ اسْتِحْبَابِ مُشَاوَرَةِ الرِّجَالِ
******
ترجمه:
15605- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ لِعَلِیٍّ ع یَا عَلِیُّ لَیْسَ عَلَی النِّسَاءِ جُمُعَةٌ إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَا تَوَلِّی الْقَضَاءِ وَ لَا تُسْتَشَارُ یَا عَلِیُّ سُوءُ الْخُلُقِ شُؤْمٌ وَ طَاعَةُ الْمَرْأَةِ نَدَامَةٌ یَا عَلِیُّ إِنْ کَانَ الشُّؤْمُ فِی شَیْ ءٍ فَفِی لِسَانِ الْمَرْأَةِ.
******
ترجمه:
ازجمله وصایای رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم به علی * : یا علی نمازجمعه برزنان واجب نیست ...زن نباید عهده دارقضاوت بشود نباید با اومشورت کرد یا علی بد اخلاقی شوم است اطاعت اززن پشیمانی می آورد یا علی اگرشومی چیزی (قابل حس)بود درزبان زنان یافت می شد .
15606- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ قَالَ: اضْمُمْ آرَاءَ الرِّجَالِ بَعْضَهَا إِلَی بَعْضٍ ثُمَّ اخْتَرْ أَقْرَبَهَا مِنَ الصَّوَابِ وَ أَبْعَدَهَا مِنَ الِارْتِیَابِ إِلَی أَنْ قَالَ قَدْ خَاطَرَ بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَغْنَی بِرَأْیِهِ وَ مَنِ اسْتَقْبَلَ وُجُوهَ الْآرَاءِ عَرَفَ مَوَاقِعَ الْخَطَإِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی النِّکَاحِ (4).
******
ترجمه:
ازجمله وصایای أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ * به محمد بن حنفیه : نظرات دیگران را بگیرسپس هرکدام که به خیرنزدیک وازشک وشبه دورتربود را انتخاب کن ...کسیکه استبداد به رای داشته باشد خود را به خطر انداخته وکسیکه جویای نظرات دیکران باشد نقطه ضعفها را متوجه می شود .
(5) 26 بَابُ کَرَاهَةِ مُشَاوَرَةِ الْجَبَانِ وَ الْبَخِیلِ وَ الْحَرِیصِ وَ الْعَبِیدِ وَ السَّفِلَةِ وَ الْفَاجِرِ
******
ترجمه:
15607- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 46
یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ آدَمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا عَلِیُّ لَا تُشَاوِرَنَّ جَبَاناً فَإِنَّهُ یُضَیِّقُ عَلَیْکَ الْمَخْرَجَ وَ لَا تُشَاوِرَنَّ بَخِیلًا فَإِنَّهُ یَقْصُرُ بِکَ عَنْ غَایَتِکَ وَ لَا تُشَاوِرَنَّ حَرِیصاً فَإِنَّهُ یُزَیِّنُ لَکَ شَرَهاً وَ اعْلَمْ أَنَّ الْجُبْنَ وَ الْبُخْلَ وَ الْحِرْصَ غَرِیزَةٌ یَجْمَعُهَا سُوءُ الظَّنِّ.
وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ (1) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از علی (علیه السلام) نقل شده که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: ای علی، با فرد ترسو مشورت نکن زیرا او راه خروج (از مشکلات) را بر تو تنگ می کند و با فرد بخیل مشورت نکن زیرا او تو را از رسیدن به هدفت باز می دارد و با فرد حریص مشورت نکن زیرا او حرص را برایت زینت می دهد. و بدان که ترس، بخل و حرص، خصلت هایی هستند که همگی از سوء ظن نشأت می گیرند.
15608- 2- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا عَمَّارُ إِنْ کُنْتَ تُحِبُّ أَنْ تَسْتَتِبَّ لَکَ النِّعْمَةُ وَ تَکْمُلَ لَکَ الْمُرُوءَةُ وَ تَصْلُحَ لَکَ الْمَعِیشَةُ فَلَا تَسْتَشِرِ (4) الْعَبِیدَ وَ السَّفِلَةَ فِی أَمْرِکَ فَإِنَّکَ إِنِ ائْتَمَنْتَهُمْ خَانُوکَ وَ إِنْ حَدَّثُوکَ کَذَبُوکَ وَ إِنْ نُکِبْتَ خَذَلُوکَ وَ إِنْ وَعَدُوکَ بِوَعْدٍ لَمْ یَصْدُقُوکَ.
******
ترجمه:
عمار ساباطی نقل کرده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: ای عمار، اگر دوست داری که نعمت برایت پایدار بماند و جوانمردی ات کامل شود و زندگی ات اصلاح گردد، در کارهایت با بردگان و افراد پست مشورت نکن، زیرا اگر به آنان اطمینان کنی، به تو خیانت می کنند و اگر با تو سخن بگویند، به تو دروغ می گویند و اگر مصیبتی بر تو وارد شود، تو را رها می کنند و اگر وعده ای به تو بدهند، به آن وفا نمی کنند.
15609- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ کَانَ
ص: 47
أَبِی ع یَقُولُ قُمْ بِالْحَقِّ وَ لَا تَعَرَّضْ لِمَا نَابَکَ (1) وَ اعْتَزِلْ مَا لَا یَعْنِیکَ وَ تَجَنَّبْ عَدُوَّکَ وَ احْذَرْ صَدِیقَکَ (وَ اصْحَبْ مِنَ الْأَقْوَامِ الْأَمِینَ) (2) وَ الْأَمِینُ مَنْ یَخْشَی اللَّهَ وَ لَا تَصْحَبِ الْفَاجِرَ وَ لَا تُطْلِعْهُ عَلَی سِرِّکَ وَ لَا تَأْتَمِنْهُ عَلَی أَمَانَتِکَ وَ اسْتَشِرْ فِی أُمُورِکَ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
از معاویة بن وهب از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که شنیدم ایشان می فرمودند: پدرم (علیه السلام) می فرمود: به حق عمل کن و به آنچه که بر تو وارد می شود، تعرض نکن و از آنچه که به تو مربوط نیست، کناره گیری کن و از دشمنت دوری کن و از دوستت حذر کن و با افراد امین معاشرت کن. امین کسی است که از خدا می ترسد. با فرد فاجر (گناهکار) معاشرت نکن و او را از رازت آگاه نساز و او را بر امانتت امین ندان. در امور خود با کسانی که از پروردگارشان می ترسند مشورت کن.
15610- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا تَصْحَبُوا أَهْلَ الْبِدَعِ وَ لَا تُجَالِسُوهُمْ فَتَکُونُوا (7) عِنْدَ النَّاسِ کَوَاحِدٍ مِنْهُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمَرْءُ عَلَی دِینِ خَلِیلِهِ وَ قَرِینِهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ (8).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : با بدعتگذاران مصاحبت ومجالست نکنید چون درنظرمردم یکی ازآنها خواهید بود ولزا رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند : شخص بردین دوست وهمنشین خود است .
ص: 48
(1) 28 بَابُ جُمْلَةٍ مِمَّنْ یَنْبَغِی اجْتِنَابُ مُعَاشَرَتِهِمْ وَ تَرْکُ السَّلَامِ عَلَیْهِمْ
******
ترجمه:
15611- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ مَنْ لَمْ تَنْتَفِعْ بِدِینِهِ وَ لَا دُنْیَاهُ فَلَا خَیْرَ لَکَ فِی مُجَالَسَتِهِ وَ مَنْ لَمْ یُوجِبْ لَکَ فَلَا تُوجِبْ لَهُ وَ لَا کَرَامَةَ.
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد (علیه السلام) از پدرانش نقل شده که در وصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السلام) فرمود: ای علی، کسی که دین و دنیای او به تو نفعی نمی رساند، در مجالست با او خیری برای تو نیست. و کسی که برای تو احترامی قائل نیست، برای او احترام قائل نباش و هیچ کرامتی برای او قائل نشو.
15612- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ (شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ) (4) عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ کَرِهَ أَنْ یُکَلِّمَ الرَّجُلُ مَجْذُوماً إِلَّا أَنْ یَکُونَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ قَدْرُ ذِرَاعٍ وَ قَالَ ع فِرَّ مِنَ الْمَجْذُومِ فِرَارَکَ مِنَ الْأَسَدِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کراهت دارد که فرد با شخص جذامی حرف بزند مگر اینکه بین آنها یک ذراع فاصله باشد وفرمودند : ازفرد جدامی فرار کن همانطورکه ازشیر فرارمی کنی .
15613- 3- (5) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بِإِسْنَادِهِ رَفَعَهُ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُسَلَّمَ عَلَی أَرْبَعَةٍ عَلَی السَّکْرَانِ فِی سُکْرِهِ وَ عَلَی مَنْ یَعْمَلُ التَّمَاثِیلَ وَ عَلَی مَنْ یَلْعَبُ بِالنَّرْدِ وَ عَلَی مَنْ یَلْعَبُ بِالْأَرْبَعَةَ عَشَرَ وَ أَنَا أَزِیدُکُمُ الْخَامِسَةَ أَنْهَاکُمْ أَنْ تُسَلِّمُوا عَلَی أَصْحَابِ الشِّطْرَنْجِ.
******
ترجمه:
أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ * فرمودند : رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم ازسلام کردن به چهار گروه نهی کردند فرد مست تا درحال مستی است /مجسمه ساز/کسیکه با آلات قماربازی می کند /کسیکه با چهارده (یکی ازابزارقمار) بازی می کند ومن یک مورد به آنها اضافه می کنم نهی می کنم شما را ازسلام کردن به شطرنج بازها .
ص: 49
15614- 4- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص خَمْسَةٌ یُجْتَنَبُونَ عَلَی کُلِّ حَالٍ الْمَجْذُومُ وَ الْأَبْرَصُ وَ الْمَجْنُونُ وَ وَلَدُ الزِّنَا وَ الْأَعْرَابِیُّ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : پنج گروهند که باید درهرشرائطی ازآنها دوری کرد بیمارجذامی / بیمارلک وپیس / دیوانه /زنا زاده / بادیه نشین .
15615- 5- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ بُنَانِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: سِتَّةٌ لَا یُسَلَّمُ عَلَیْهِمْ الْیَهُودِیُّ وَ النَّصْرَانِیُّ (3) وَ الرَّجُلُ عَلَی غَائِطِهِ وَ عَلَی مَوَائِدِ الْخَمْرِ وَ عَلَی الشَّاعِرِ الَّذِی یَقْذِفُ الْمُحْصَنَاتِ وَ عَلَی الْمُتَفَکِّهِینَ بِسَبِّ الْأُمَّهَاتِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * شش گروهن که نباید به آنها سلام کرد یهودی / مسیحی /درحال دستشوئ کردن است /سرسفره مشروب نشسته /شاعری که به زنان پاک تهمت می زند /کسانیکه با فحش دادن به مادران تفریح می کنند .
15616- 6- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سِتَّةٌ لَا یَنْبَغِی أَنْ یُسَلَّمَ عَلَیْهِمْ الْیَهُودُ وَ النَّصَارَی- وَ أَصْحَابُ النَّرْدِ وَ الشِّطْرَنْجِ وَ أَصْحَابُ الْخَمْرِ وَ الْبَرْبَطِ وَ الطُّنْبُورِ وَ الْمُتَفَکِّهُونَ بِسَبِّ الْأُمَّهَاتِ وَ الشُّعَرَاءُ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ رِوَایَةِ أَبِی الْقَاسِمِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنِ الْأَصْبَغِ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
حضرت علی * : شش گروهن که نباید به آنها سلام کرد یهودی / مسیحی /قمارباز / شطرنج باز / مشروبخوار/ بربط (نوعی بازی) باز/اهل آلات موسیقی /کسانیکه با فحش دادن به مادران تفریح می کنند /شاعران .
ص: 50
15617- 7- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مُصَدِّقِ (2) بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: لَا تُسَلِّمُوا عَلَی الْیَهُودِ وَ لَا النَّصَارَی (3) وَ لَا عَلَی الْمَجُوسِ وَ لَا عَلَی عَبَدَةِ الْأَوْثَانِ وَ لَا عَلَی شُرَّابِ الْخَمْرِ وَ لَا عَلَی صَاحِبِ الشِّطْرَنْجِ وَ النَّرْدِ وَ لَا عَلَی الْمُخَنَّثِ وَ لَا عَلَی الشَّاعِرِ الَّذِی یَقْذِفُ الْمُحْصَنَاتِ وَ لَا عَلَی الْمُصَلِّی وَ ذَلِکَ أَنَّ الْمُصَلِّیَ لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَرُدَّ السَّلَامَ لِأَنَّ التَّسْلِیمَ مِنَ الْمُسْلِمِ تَطَوُّعٌ وَ الرَّدَّ فَرِیضَةٌ وَ لَا عَلَی آکِلِ الرِّبَا وَ لَا عَلَی رَجُلٍ جَالِسٍ عَلَی غَائِطٍ وَ لَا عَلَی الَّذِی فِی الْحَمَّامِ وَ لَا عَلَی الْفَاسِقِ الْمُعْلِنِ بِفِسْقِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ هُنَا (4) وَ فِی آدَابِ الْحَمَّامِ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
حضرت باقر* : سلام نکنید به یهود نصارا مجوس بت پرست مشروبخوارشطرنج بازقمارباز مردی که بشکل زن است شاعری که به زنان پاک تهمت می زند نمازگذارچون نمی تواند درحال نماز جواب بدهد زیرا اصل سلام مستحب ولی جوابش واجب است وبه ربا خواروکسیکه درحال دستشوئ است وبه کسیکه درحمام است ونه به فاسقی که علنی گناه می کند .
(7) 29 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحَبُّبِ إِلَی النَّاسِ وَ التَّوَدُّدِ إِلَیْهِمْ
******
ترجمه:
15618- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ
ص: 51
هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع (1) قَالَ: إِنَّ أَعْرَابِیّاً مِنْ بَنِی تَمِیمٍ أَتَی النَّبِیَّ ص- فَقَالَ لَهُ أَوْصِنِی فَکَانَ مِمَّا أَوْصَاهُ تَحَبَّبْ إِلَی النَّاسِ یُحِبُّوکَ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* فرمودند : عربی ازقبیله بنی تمیم محضرپیامبررسید وگفت مرا نصیحت کنید ازجمله وصایای حضرت به او این بود مردم رادوست بدار تا تورا دوست بدارند .
15619- 2- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: التَّوَدُّدُ إِلَی النَّاسِ نِصْفُ الْعَقْلِ.
******
ترجمه:
حضرت هادی * : دوستی کردن با مردم نصف عقل است .
15620- 3- (3) وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ الرِّفْقُ نِصْفُ الْمَعِیشَةِ وَ مَا عَالَ امْرُؤٌ فِی اقْتِصَادٍ.
******
ترجمه:
و ابن ادریس در آخر کتاب "السرائر" از کتاب موسی بن بکر نقل کرده که همین روایت (وصیت پیامبر به علی) را آورده و افزوده است: مدارا کردن نصف زندگی است و هیچ کس در میانه روی دچار فقر نمی شود.
15621- 4- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ بْنِ زِیَادٍ التَّمِیمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ ع الْقَرِیبُ مَنْ قَرَّبَتْهُ الْمَوَدَّةُ وَ إِنْ بَعُدَ نَسَبُهُ وَ الْبَعِیدُ مَنْ بَعَّدَتْهُ الْمَوَدَّةُ وَ إِنْ قَرُبَ نَسَبُهُ لَا شَیْ ءَ أَقْرَبُ إِلَی شَیْ ءٍ مِنْ یَدٍ إِلَی جَسَدٍ وَ إِنَّ الْیَدَ تُغَلُّ فَتُقْطَعُ وَ تُقْطَعُ فَتُحْسَمُ.
******
ترجمه:
از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که امام حسن بن علی (علیه السلام) فرمود: نزدیک کسی است که محبت او را نزدیک کرده باشد، حتی اگر از لحاظ نسب دور باشد، و دور کسی است که محبت او را دور کرده باشد، حتی اگر از لحاظ نسب نزدیک باشد. هیچ چیزی به چیزی نزدیک تر از دست به بدن نیست، اما همین دست بسته می شود و قطع می گردد و قطع می شود و از بین می رود.
15622- 5- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص
ص: 52
التَّوَدُّدُ إِلَی النَّاسِ نِصْفُ الْعَقْلِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : دوستی کردن با مردم نصف عقل است .
(3) 30 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُجَامَلَةِ النَّاسِ وَ لِقَائِهِمْ بِالْبِشْرِ وَ احْتِرَامِهِمْ وَ کَفِّ الْیَدِ عَنْهُمْ
******
ترجمه:
15623- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مُجَامَلَةُ النَّاسِ ثُلُثُ الْعَقْلِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کنار آمدن با مردم ثلث عقل است .
15624- 2- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثٌ یُصْفِینَ وُدَّ الْمَرْءِ لِأَخِیهِ الْمُسْلِمِ یَلْقَاهُ بِالْبِشْرِ إِذَا لَقِیَهُ وَ یُوَسِّعُ لَهُ فِی الْمَجْلِسِ إِذَا جَلَسَ إِلَیْهِ وَ یَدْعُوهُ بِأَحَبِّ الْأَسْمَاءِ إِلَیْهِ.
******
ترجمه:
از سکونی از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: سه چیز محبت مرد را نسبت به برادر مسلمانش خالص می کند: وقتی او را ملاقات می کند با روی خوش برخورد کند، وقتی نزد او می نشیند برایش جا باز کند، و او را با محبوب ترین نام ها نزد او صدا بزند.
15625- 3- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ کَفَّ یَدَهُ عَنِ النَّاسِ فَإِنَّمَا یَکُفُّ عَنْهُمْ یَداً وَاحِدَةً وَ یَکُفُّونَ عَنْهُ أَیْدِیاً کَثِیرَةً.
ص: 53
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
حضرت صادق* : کسیکه ازکمک کردن به دیگران خوداری کند با اینکه تنها خودش خوداری کرده اما خودرا ازکمک افراد زیادی محروم کرده .
(3) 31 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِمَنْ أَحَبَّ مُؤْمِناً أَنْ یُخْبِرَهُ بِحُبِّهِ لَهُ
******
ترجمه:
15626- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَحْبَبْتَ رَجُلًا فَأَخْبِرْهُ بِذَلِکَ فَإِنَّهُ أَثْبَتُ لِلْمَوَدَّةِ بَیْنَکُمَا.
******
ترجمه:
حضرت صادق* : وقتی کسی را دوست می داری به اوخبربده اینکاربهترین وسیله است برای استحکام محبت بینتان .
15627- 2- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ (6) عَنْ أَبِیهِ عَنْ نَصْرِ بْنِ قَابُوسَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَحْبَبْتَ أَحَداً مِنْ إِخْوَانِکَ فَأَعْلِمْهُ ذَلِکَ فَإِنَّ إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ رَبِّ أَرِنِی کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلی وَ لکِنْ لِیَطْمَئِنَّ قَلْبِی.
******
ترجمه:
حضرت صادق* : وقتی کسی را دوست می داری به اوخبربده حضرت ابراهیم عرض کرد خدایا نشانم بده چگونه مرده را زنده می کنی خطاب شد آیا ایمان نداری عرض کرد چرا فقط خواستم اطمینان قلبی پیدا کنم
15628- 3- (7) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ یَحْیَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَجُلًا قَالَ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع إِنِّی لَأُحِبُّ هَذَا الرَّجُلَ فَقَالَ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَأَعْلِمْهُ (8) فَإِنَّهُ أَبْقَی لِلْمَوَدَّةِ وَ خَیْرٌ فِی الْأُلْفَةِ.
******
ترجمه:
کسی خدمت حضرت باقر* عرض کرد من این شخص را دوست دارم حضرت فرمودند : به اوخبر بده زیرا محبت بین شما را محکم می کند وازاصل دوستی شما هم بهتراست .
ص: 54
15629- 4- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَحْبَبْتَ رَجُلًا فَأَخْبِرْهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : وقتی کسی را دوستداری به او خبربده .
15630- 5- (2) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَحَبَّ أَحَدُکُمْ صَاحِبَهُ أَوْ أَخَاهُ فَلْیُعْلِمْهُ.
******
ترجمه:
حضرت رسول صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی کسی دوست یا برادرخود را دوست می دارد باید به اوخبربدهد .
(3) 32 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِابْتِدَاءِ بِالسَّلَامِ وَ تَقْدِیمِهِ عَلَی الْکَلَامِ وَ کَرَاهَةِ الْعَکْسِ وَ اسْتِحْبَابِ تَرْکِ إِجَابَةِ کَلَامِ مَنْ عَکَسَ وَ تَرْکِ دُعَاءِ مَنْ لَمْ یُسَلِّمْ إِلَی الطَّعَامِ
******
ترجمه:
15631- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْبَادِئُ بِالسَّلَامِ أَوْلَی بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ.
وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کسیکه پیشقدم است درسلام کردن پیش خدا ورسول مقدمتراست .
15632- 2- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: مِنْ أَخْلَاقِ الْمُؤْمِنِ الْإِنْفَاقُ عَلَی قَدْرِ الْإِقْتَارِ وَ التَّوَسُّعُ
ص: 55
عَلَی قَدْرِ التَّوَسُّعِ وَ إِنْصَافُ النَّاسِ وَ ابْتِدَاؤُهُ إِیَّاهُمْ بِالسَّلَامِ عَلَیْهِمْ.
******
ترجمه:
حضرت سجاد * : ازاخلا ق مومن انفاق کردن به اندازه توان وتوسعه دادن به اندازه وسعت مالی وبا انصاف رفتارکردن با مردم وپیشقدمی درسلام است .
15633- 3- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَوْلَی النَّاسِ بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ مَنْ بَدَأَ بِالسَّلَامِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : کسیکه پیشقدم است درسلام کردن پیش خدا ورسول مقدمتراست .
15634- 4- (2) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ بَدَأَ بِالْکَلَامِ قَبْلَ السَّلَامِ فَلَا تُجِیبُوهُ وَ قَالَ ابْدَءُوا بِالسَّلَامِ قَبْلَ الْکَلَامِ فَمَنْ بَدَأَ بِالْکَلَامِ قَبْلَ السَّلَامِ فَلَا تُجِیبُوهُ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : کسیکه قبل ازسلام حرف زد جوابش را ندهید وفرمودند : قبل ازهرکلامی سلام کنید پس کسیکه قبل ازسلام حرف زد جوابش را ندهید .
15635- 5- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ الْمُفَضَّلِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (4) قَالَ: إِنَّ مَلَکاً مَرَّ بِرَجُلٍ عَلَی بَابٍ (5) فَقَالَ لَهُ مَا یُقِیمُکَ عَلَی بَابِ هَذِهِ الدَّارِ فَقَالَ أَخٌ لِی فِیهَا أَرَدْتُ أَنْ أُسَلِّمَ عَلَیْهِ فَقَالَ لَهُ الْمَلَکُ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ قَرَابَةٌ أَوْ نَزَعَتْکَ إِلَیْهِ حَاجَةٌ فَقَالَ لَا مَا بَیْنِی وَ بَیْنَهُ قَرَابَةٌ وَ لَا نَزَعَتْنِی إِلَیْهِ حَاجَةٌ إِلَّا أُخُوَّةُ الْإِسْلَامِ وَ حُرْمَتُهُ فَأَنَا أُسَلِّمُ عَلَیْهِ وَ أَتَعَهَّدُهُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ فَقَالَ لَهُ الْمَلَکُ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکَ وَ هُوَ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَکَ إِیَّایَ زُرْتَ وَ لِی تَعَاهَدْتَ وَ قَدْ أَوْجَبْتُ لَکَ الْجَنَّةَ وَ أَعْفَیْتُکَ مِنْ غَضَبِی وَ أَجَرْتُکَ مِنَ النَّارِ.
******
ترجمه:
از جابر از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که فرمود: فرشته ای از کنار مردی که درب خانه ای ایستاده بود، گذشت. به او گفت: چه چیزی تو را بر درب این خانه نگه داشته است؟ مرد پاسخ داد: برادری دارم که در این خانه است و می خواهم به او سلام کنم. فرشته گفت: آیا میان تو و او خویشاوندی است یا نیازی تو را به سوی او کشانده است؟ مرد پاسخ داد: نه، میان من و او خویشاوندی نیست و نیازی هم ندارم، جز برادری اسلامی و احترام آن، برای خداوند رب العالمین به او سلام می کنم و از حالش جویا می شوم. فرشته گفت: من رسول خدا به سوی تو هستم و خداوند تو را سلام می رساند و می فرماید: به دیدار من آمده ای و به خاطر من او را ملاقات کرده ای. پس بهشت را برایت واجب کردم و تو را از خشمم معاف کردم و تو را از آتش نجات دادم.
15636- 6- (6) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ النَّوْفَلِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ
ص: 56
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (1) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ بَدَأَ بِالْکَلَامِ قَبْلَ السَّلَامِ فَلَا تُجِیبُوهُ قَالَ وَ قَالَ ع لَا تَدْعُ إِلَی طَعَامِکَ أَحَداً حَتَّی یُسَلِّمَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : کسیکه قبل ازسلام حرف زد جوابش را ندهید وکسی را به غذای خود دعوت مکن تا سلام نکرده .
(3) 33 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ السَّلَامِ وَ کَرَاهَةِ تَرْکِهِ وَ وُجُوبِ رَدِّ السَّلَامِ وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الِابْتِدَاءِ عَلَی الرَّدِّ
******
ترجمه:
15637- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَدُّ جَوَابِ الْکِتَابِ وَاجِبٌ کَوُجُوبِ رَدِّ السَّلَامِ وَ الْبَادِئُ بِالسَّلَامِ أَوْلَی بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : جواب دادن به نامه مثل جواب سلام واجب است وکسیکه پیشقدم است درسلام پیش خدا ورسول حق تقدم دارد .
15638- 2- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَ
ص: 57
قَالَ: الْبَخِیلُ مَنْ بَخِلَ (1) بِالسَّلَامِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : خداوند فرموده : بخیل کسی است که درسلام کردن بخل بورزد .
15639- 3- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص السَّلَامُ تَطَوُّعٌ وَ الرَّدُّ فَرِیضَةٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5) وَ أَمَّا مَا دَلَّ عَلَی تَرْکِ الْإِجَابَةِ فِیمَا مَرَّ فَالْمُرَادُ بِهِ تَرْکُ إِجَابَةِ الْکَلَامِ (6).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : سلام کردن مستحب ولی جواب آن واجب است .
15640- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُحِبُّ إِفْشَاءَ السَّلَامِ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : خداوند رواج دان سلام را دوست دارد .
15641- 2- (9) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع
ص: 58
قَالَ: کَانَ سُلَیْمَانُ ع (1) یَقُولُ أَفْشُوا سَلَامَ اللَّهِ فَإِنَّ سَلَامَ اللَّهِ لَا یَنَالُ الظَّالِمِینَ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : حضرت سلیمان می گفت سلام کردن را رواج بدهید همانا سلام خداوند به ظالمین نمی رسد .
15642- 3- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَقُولُ لَا تَغْضَبُوا وَ لَا تُغْضِبُوا أَفْشُوا السَّلَامَ وَ أَطِیبُوا الْکَلَامَ وَ صَلُّوا بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلَامٍ ثُمَّ تَلَا (3) ع قَوْلَهُ عَزَّ وَ جَلَّ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ (4).
******
ترجمه:
حضرت علی * : نه خشمگين شويد و نه خشمگين سازيد، سلام را آشكار نماييد و سخن پاك بر زبان رانيد وشب درحالی که مردم خواب هستند نماز بخوانید تا باسلامتی وارد بهشت شوید بعد این آیه را تلاوت کردند السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ (5)
15643- 4- (6) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ التَّوَاضُعِ أَنْ تُسَلِّمَ عَلَی مَنْ لَقِیتَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : ازنشانه های تواضع اینستکه به هرکس برخورد کردی سلام کنی
15644- 5- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع یَا عَلِیُّ ثَلَاثٌ کَفَّارَاتٌ إِفْشَاءُ السَّلَامِ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ وَ الصَّلَاةُ (8) بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ.
******
ترجمه:
ازجمله وصایا ی پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به علی * : سه چيز كفّاره (پاك كننده گناه) است: رواج دادن سلام (سلام كردن به همگان)، اطعام كردن، و عبادت در شب، هنگامى كه مردم خفته اند.
15645- 6- (9) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ
ص: 59
أَبِیهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْبَخِیلُ مَنْ بَخِلَ بِالسَّلَامِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : بخیل کسیتکه درسلام کردن بخل به خرج دهد .
15646- 7- (1) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ فِی الْجَنَّةِ غُرَفاً یُرَی ظَاهِرُهَا مِنْ بَاطِنِهَا وَ بَاطِنُهَا مِنْ ظَاهِرِهَا لَا یَسْکُنُهَا مِنْ أُمَّتِی إِلَّا مَنْ أَطَابَ الْکَلَامَ وَ أَطْعَمَ الطَّعَامَ وَ أَفْشَی السَّلَامَ وَ أَدَامَ الصِّیَامَ وَ صَلَّی بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ فَقَالَ عَلِیٌّ ع یَا رَسُولَ اللَّهِ- مَنْ یُطِیقُ هَذَا مِنْ أُمَّتِکَ فَقَالَ یَا عَلِیُّ أَ وَ تَدْرِی مَا إِطَابَةُ الْکَلَامِ مَنْ قَالَ إِذَا أَصْبَحَ وَ أَمْسَی سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ نَفَقَةُ الرَّجُلِ عَلَی عِیَالِهِ وَ أَمَّا إِدَامَةُ الصِّیَامِ فَهُوَ أَنْ یَصُومَ الرَّجُلُ شَهْرَ رَمَضَانَ وَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ مِنْ کُلِّ شَهْرٍ یُکْتَبُ لَهُ صَوْمُ الدَّهْرِ وَ أَمَّا الصَّلَاةُ بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ فَمَنْ صَلَّی الْمَغْرِبَ وَ الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ وَ صَلَاةَ الْغَدَاةِ فِی الْمَسْجِدِ جَمَاعَةً فَکَأَنَّمَا أَحْیَا اللَّیْلَ وَ إِفْشَاءُ السَّلَامِ أَنْ لَا تَبْخَلَ بِالسَّلَامِ عَلَی أَحَدٍ مِنَ الْمُسْلِمِینَ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
امام صادق(ع) از پدرانش از امام علي(ع) روايت كرده است كه رسول خدا(ص) فرمودند: در بهشت خانه هايي هست كه بيرون آن از درونش و درون آن از بيرونش پيداست. از امت من كساني در آنجا اقامت مي گزينند كه سخن به نيكي بگويند، اطعام نمايند، آشكارا سلام كنند، دائماً روزه دار باشند و در شب كه مردم خوابيده اند، نماز بخوانند.
امام علي(ع) پرسيدند: اي رسول خدا(ص)! چه كسي از امت شما توان اين امور را دارند؟
پيامبر(ص) فرمودند: اي علي(ع)! آيا مي داني نيكو سخن گفتن چيست؟ آن است كه انسان در صب و شام ده مرتبه تسبيح و تحميد و تهليل و تكبير بگويد و اطعام نمودن، نققه و مخارجي است كه مرد به خانواده و عيال خود مي پردازد و دائم روزه دار بودن به اين معناست كه علاوه به روزه ي ماه مبارك رمضان در هر ماه سه روز را روزه بگيرد كه ثواب روزه ي هميشگي براي او نوشته مي شود. مراد از نماز در شب هنگامي كه مردم خوابند، اين است كه هر كسي نماز مغرب و عشاء و نماز صبح را در مسجد به جماعت بخواند، گويا تمام آن شب را از اول تا آخر شب زنده داري نموده است. مقصود از افشاي سلام آن است، كه انسان در سلام كردن بر هيچ يك از مسلمانان بخل نورزد.
15647- 8- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْکَافِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: ثَلَاثٌ دَرَجَاتٌ إِفْشَاءُ
ص: 60
السَّلَامِ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ وَ الصَّلَاةُ بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : سه چیزجزء درجات هستند رواج دادن سلام بین مردم غذا دادن به دیگران نماز شب خواندن درحالیکه مردم درخواب هستند .
15648- 9- (1) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ التَّوَاضُعِ أَنْ تُسَلِّمَ عَلَی مَنْ لَقِیتَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : ازنشانه های تواضع اینکه با هرکس برخورد کردی سلام کنی .
15649- 10- (2) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی أَمَالِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْجِعَابِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ الْقَاضِی عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ الْمَرْزُبَانِ عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمِ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ (3) عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ أَعْجَزَ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ الدُّعَاءِ وَ إِنَّ أَبْخَلَ النَّاسِ مَنْ بَخِلَ بِالسَّلَامِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند : ناتوان ترين مردم كسى است كه از دعا عاجز باشد وبخيل ترين مردم كسى است كه درسلام بُخل ورزد.
15650- 11- (4) الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ یَضْمَنُ لِی أَرْبَعَةً بِأَرْبَعَةِ أَبْیَاتٍ فِی الْجَنَّةِ أَنْفِقْ وَ لَا تَخَفْ فَقْراً وَ أَنْصِفِ النَّاسَ مِنْ نَفْسِکَ وَ أَفْشِ السَّلَامَ فِی الْعَالَمِ وَ اتْرُکِ الْمِرَاءَ وَ إِنْ کُنْتَ مُحِقّاً.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (5)
ص: 61
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (1) وَ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ (2) وَ غَیْرِهِ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام :چه كسى چهار چيز را به من تضمين مى دهد، تا من چهار خانه در بهشت براى او تضمين كنم؟ انفاق كن و از تنگدستى مترس، سلام گفتن را در جهان رواج ده، بحث و جدل را وا گذار هر چند حق با تو باشد، و با مردم به انصاف رفتار كن.
15651- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُظَفَّرٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص خَمْسٌ لَا أَدَعُهُنَّ حَتَّی الْمَمَاتِ الْأَکْلُ عَلَی الْحَضِیضِ (7) مَعَ الْعَبِیدِ وَ رُکُوبِیَ الْحِمَارَ مُؤْکَفاً (8) وَ حَلْبِیَ الْعَنْزَ بِیَدِی وَ لُبْسُ الصُّوفِ وَ التَّسْلِیمُ عَلَی الصِّبْیَانِ لِتَکُونَ سُنَّةً مِنْ بَعْدِی.
وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ
ص: 62
الصَّلْتِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ ع فِی حَدِیثٍ مِثْلَهُ (1) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُصْعَبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : پنج چيز است كه تا هنگام مرگ ، آنها را ترك نمى كنم : غذا خوردن روى زمين با بردگان ، سوار شدن بر درازگوشِ پالان دار ، دوشيدن شير با دست خودم ، پوشيدن لباس پشمينه ، و سلام كردن به كودكان ، تا پس از من ، سنّت شود .
15652- 2- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: خَمْسٌ لَسْتُ بِتَارِکِهِنَّ حَتَّی الْمَمَاتِ لِبَاسُ الصُّوفِ وَ رُکُوبِیَ الْحِمَارَ مُؤْکَفاً وَ أَکْلِی مَعَ الْعَبِیدِ وَ خَصْفِیَ النَّعْلَ بِیَدِی وَ تَسْلِیمِی عَلَی الصِّبْیَانِ لِتَکُونَ سُنَّةً مِنْ بَعْدِی.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ مَا تَضَمَّنَ مِنْ لُبْسِ الصُّوفِ قَدْ ذَکَرْنَا وَجْهَهُ فِی الْمَلَابِسِ وَ ذَکَرْنَا مُعَارِضَاتِهِ هُنَاکَ (5).
******
ترجمه:
اسماعيل بن ابى زياد از امام صادق(عليه السّلام)و او از پدرش محمد بن على(عليهما السّلام)نقل مى كند كه پيامبر خدا(صلّى الله عليه و آله)فرمود:پنج چيز است كه تا هنگام مرگ آنها را رها نمى كنم: پوشيدن لباس پشمى و سوار شدن بر الاغ پالان شده و خوردن با بردگان و پينه زدن به كفش با دست خودم و سلام دادن به كودكان،تا پس از من سنّت باشد.
ص: 63
(1) 36 بَابُ تَحْرِیمِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْفَقِیرِ الْمُسْلِمِ بِخِلَافِ السَّلَامِ عَلَی الْغَنِیِّ بَلْ تَجِبُ الْمُسَاوَاةُ
******
ترجمه:
15653- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ فَضْلِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ لَقِیَ فَقِیراً مُسْلِماً فَسَلَّمَ عَلَیْهِ خِلَافَ سَلَامِهِ عَلَی الْغَنِیِّ لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ هُوَ عَلَیْهِ غَضْبَانُ.
******
ترجمه:
امام رضا عليه السلام : هر كس با مسلمانى فقير رو به رو شود و به او سلامى متفاوت با سلامى كند كه به ثروتمند مى كند، روز قيامت خداوند عزّ و جلّ را ديدار كند در حالى كه خدا از او در خشم است.
15654- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَجَّالِ قَالَ قُلْتُ لِجَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- إِذَا أَتَاکُمْ شَرِیفُ قَوْمٍ فَأَکْرِمُوهُ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ مَا الشَّرِیفُ قَالَ قَدْ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ الشَّرِیفُ مَنْ کَانَ لَهُ مَالٌ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: هَذَا إِمَّا مَخْصُوصٌ بِغَیْرِ السَّلَامِ أَوْ بِالْإِکْرَامِ الَّذِی لَا یَزِیدُ عَلَی إِکْرَامِ الْفَقِیرِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی شخص شریف قومتان برشما وارد شد اورا احترام کنید عرض کرد بله (احترام می کنیم ) گفتم شریف کیست ؟ گفت ازحضرت صادق سوال کردم فرمودند : شریف فرد پولداراست .
(4) 37 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحْمِیدِ عَلَی الْإِسْلَامِ وَ الْعَافِیَةِ عِنْدَ رُؤْیَةِ الْکَافِرِ وَ الْمُبْتَلَی مِنْ غَیْرِ أَنْ یُسْمِعَ الْمُبْتَلَی
******
ترجمه:
15655- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ فِی ثَوَابِ
ص: 64
الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ: مَنْ رَأَی یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّاً أَوْ مَجُوسِیّاً أَوْ وَاحِداً عَلَی غَیْرِ مِلَّةِ الْإِسْلَامِ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی فَضَّلَنِی عَلَیْکَ بِالْإِسْلَامِ دِیناً وَ بِالْقُرْآنِ کِتَاباً وَ بِمُحَمَّدٍ ص نَبِیّاً وَ بِعَلِیٍّ إِمَاماً وَ بِالْمُؤْمِنِینَ إِخْوَاناً وَ بِالْکَعْبَةِ قِبْلَةً لَمْ یَجْمَعِ اللَّهُ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ فِی النَّارِ أَبَداً.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
امام صادق از پدرش و او را از پدرانش عليه السلام روايت مى نمايد كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمودند: كسى كه يهودى ، مسيحى و مجوسى ، يا شخص غير مسلمانى را ببيند و بگويد ((الحمد لله الذى فضلنى عليك بالاسلام دينا و بالقرآن كتابا و بمحمد نبيا و بعلى اماما و بالمومنين اخوانا و بالكعبه قبله .)) (33)،خداوند هيچ گاه او را با آن شخص يك جا در آتش قرار نمى دهد.
15656- 2- (2) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ نَظَرَ إِلَی ذِی عَاهَةٍ أَوْ مَنْ قَدْ مُثِلَ بِهِ أَوْ صَاحِبِ بَلَاءٍ فَلْیَقُلْ سِرّاً فِی نَفْسِهِ مِنْ غَیْرِ أَنْ یُسْمِعَهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی عَافَانِی مِمَّا ابْتَلَاکَ بِهِ وَ لَوْ شَاءَ فَعَلَ ذَلِکَ بِی ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَإِنَّهُ لَا یُصِیبُهُ ذَلِکَ الْبَلَاءُ أَبَداً.
******
ترجمه:
امام صادق (عليه السّلام) فرمود هر كه بآفت زده يا عضو بريده يا گرفتارى كه نظر كند در دل خود بدون آنكه باو شنواند سه بار گويد حمد خدا را كه مرا عافيت داده از آنچه تو را بدان گرفتار كرده و اگر ميخواست با من هم چنين ميكرد هرگز آن بلا بدو نرسد،
(3) 38 بَابُ أَنَّهُ لَا بُدَّ مِنَ الْجَهْرِ بِالسَّلَامِ وَ بِالرَّدِّ بِحَیْثُ یُسْمِعُ الْمُخَاطَبَ
******
ترجمه:
15657- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا سَلَّمَ أَحَدُکُمْ فَلْیَجْهَرْ بِسَلَامِهِ وَ لَا یَقُولُ سَلَّمْتُ فَلَمْ یَرُدُّوا
ص: 65
عَلَیَّ وَ لَعَلَّهُ یَکُونُ قَدْ سَلَّمَ وَ لَمْ یُسْمِعْهُمْ فَإِذَا رَدَّ أَحَدُکُمْ فَلْیَجْهَرْ بِرَدِّهِ وَ لَا یَقُولُ الْمُسَلِّمُ سَلَّمْتُ فَلَمْ یَرُدُّوا عَلَیَّ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام)- اگر یکی از شما سلام کرد با صدای بلند سلام کند و نگوید: سلام کردم و جواب سلامم را ندادند. و شاید او سلام کرده باشد، امّا با صدای بلند نگفته که دیگران بشوند و اگر یکی از شما جواب سلام را داد، با صدای بلند بدهد که سلام دهنده نگوید: سلام کردم و جواب سلامم را ندادند.
(3) 39 بَابُ کَیْفِیَّةِ التَّسْلِیمِ وَ مَا یُسْتَحَبُّ اخْتِیَارُهُ مِنْ صِیغَةٍ
******
ترجمه:
15658- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْمُنْذِرِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَهِیَ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ مَنْ قَالَ سَلَامٌ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ فَهِیَ عِشْرُونَ حَسَنَةً وَ مَنْ قَالَ سَلَامٌ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَهِیَ ثَلَاثُونَ حَسَنَةً.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود:هر كس بگويد«سلام عليكم»،ده حسنه برايش منظور گردد، و هر كه بگويد«سلام عليكم و رحمة اللّٰه»بيست حسنه،و هر كه بگويد«سلام عليكم و رحمة اللّٰه و بركاته»سى حسنه.
15659- 2- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یُکْرَهُ لِلرَّجُلِ أَنْ یَقُولَ حَیَّاکَ اللَّهُ ثُمَّ یَسْکُتَ حَتَّی یُتْبِعَهَا بِالسَّلَامِ.
******
ترجمه:
أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * : مکروه است کسی به دیگری بگوید حیاک الله (خداوند تورا زنده بدارد)وسکوت کند مگراینکه آنرا با سلام ادامه دهد .
15660- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ النِّسَاءِ کَیْفَ یُسَلِّمْنَ إِذَا دَخَلْنَ عَلَی الْقَوْمِ قَالَ الْمَرْأَةُ تَقُولُ عَلَیْکُمُ السَّلَامُ وَ الرَّجُلُ یَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ.
******
ترجمه:
ازحضرت صادق * سوال کرد زنان وقتی برگروهی وارد می شوند چگونه سلام کنند ؟ فرمودند : زن بگوید عَلَیْکُمُ السَّلَامُ ومرد بگوید السَّلَامُ عَلَیْکُمْ .
ص: 66
15661- 4- (1) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ صَالِحِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ الْمُنْعِمِ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ وَهْبٍ الْیَمَانِیِّ فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ قَالَ لآِدَمَ انْطَلِقْ إِلَی هَؤُلَاءِ الْمَلَإِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ فَقُلْ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَسَلَّمَ عَلَیْهِمْ فَقَالُوا وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَی رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ لَهُ رَبُّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی هَذِهِ تَحِیَّتُکَ وَ تَحِیَّةُ ذُرِّیَّتِکَ مِنْ بَعْدِکَ فِیمَا بَیْنَهُمْ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
خداوند خطاب به آدم(ع) فرمود: به سوی گروه ملائكه برو و برآن بگو: سلام علیكم و رحمه الله و بركاته، سپس آدم بر آنها سلام كرد و ملائكه در جواب گفتند: سلام و رحمت خدا بر تو باد، سپس هنگامی كه آدم به سوی پروردگار خود مراجعه كرد، خداوند فرمود : این تحیت تو و فرزندانت بعد از این می باشد
(3) 40 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِعَادَةِ السَّلَامِ ثَلَاثاً مَعَ عَدَمِ الرَّدِّ وَ الْإِذْنِ وَ یُجْزِی الْمُخَاطَبَ أَنْ یَرُدَّ مَرَّةً وَاحِدَةً
******
ترجمه:
15662- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ بَنِی سَعْدٍ أَ لَا أُحَدِّثُکَ عَنِّی وَ عَنْ فَاطِمَةَ- إِلَی أَنْ قَالَ فَغَدَا عَلَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ ص وَ نَحْنُ فِی لِحَافِنَا فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَسَکَتْنَا وَ اسْتَحْیَیْنَا لِمَکَانِنَا ثُمَّ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَسَکَتْنَا ثُمَّ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَخَشِینَا إِنْ لَمْ نَرُدَّ عَلَیْهِ أَنْ یَنْصَرِفَ وَ قَدْ کَانَ یَفْعَلُ ذَلِکَ فَیُسَلِّمُ ثَلَاثاً فَإِنْ أُذِنَ لَهُ وَ إِلَّا انْصَرَفَ فَقُلْنَا وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ یَا رَسُولَ اللَّهِ ادْخُلْ فَدَخَلَ ثُمَّ ذَکَرَ حَدِیثَ تَسْبِیحِ فَاطِمَةَ ع عِنْدَ النَّوْمِ.
ص: 67
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ کَمَا مَرَّ فِی التَّعْقِیبِ (1).
******
ترجمه:
از امیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل شده که ایشان به مردی از بنی سعد فرمودند: «آیا می خواهی حدیثی از خودم و فاطمه (سلام الله علیها) برایت نقل کنم؟» تا اینکه فرمودند: «پس پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) صبحگاه به سوی ما آمدند، در حالی که ما در لحاف خود بودیم. پس فرمودند: "السلام علیکم". ما سکوت کردیم و به خاطر وضعیت خود خجالت کشیدیم. سپس دوباره فرمودند: "السلام علیکم". ما سکوت کردیم. سپس دوباره فرمودند: "السلام علیکم". پس ترسیدیم که اگر جواب ندهیم، برگردند؛ زیرا ایشان عادت داشتند که سه بار سلام کنند، اگر اجازه داده می شد، وارد می شدند وگرنه برمی گشتند. پس گفتیم: "وعلیک السلام یا رسول الله، وارد شوید". پس ایشان وارد شدند. سپس حدیث تسبیح فاطمه (علیهاالسلام) هنگام خواب را ذکر کردند».
15663- 2- (2) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثِ الدَّرَاهِمِ الِاثْنَیْ عَشَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ لِلْجَارِیَةِ مُرِّی بَیْنَ یَدَیَّ وَ دُلِّینِی عَلَی أَهْلِکِ وَ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ ص- حَتَّی وَقَفَ عَلَی بَابِ دَارِهِمْ وَ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ یَا أَهْلَ الدَّارِ فَلَمْ یُجِیبُوهُ فَأَعَادَ عَلَیْهِمُ السَّلَامَ فَلَمْ یُجِیبُوهُ فَأَعَادَ السَّلَامَ فَقَالُوا وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَقَالَ مَا لَکُمْ تَرَکْتُمْ إِجَابَتِی فِی أَوَّلِ السَّلَامِ وَ الثَّانِی قَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ- سَمِعْنَا سَلَامَکَ فَأَحْبَبْنَا أَنْ نَسْتَکْثِرَ مِنْهُ الْحَدِیثَ.
وَ فِی الْأَمَالِی بِالْإِسْنَادِ نَحْوَهُ (3).
******
ترجمه:
از امام صادق (علیه السلام) در حدیث دراهم دوازده گانه نقل شده که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) به دختری فرمودند: «در مقابل من حرکت کن و مرا به خانه اهل خود راهنمایی کن.» پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) آمدند تا اینکه به درب خانه شان رسیدند و فرمودند: «السلام علیکم یا اهل الدار» اما آن ها پاسخ ندادند. دوباره سلام کردند اما باز هم پاسخی نشنیدند. برای سومین بار سلام کردند و آنگاه گفتند: «وعلیک السلام یا رسول الله و رحمة الله و برکاته.» پیامبر فرمودند: «چرا در اولین و دومین سلام، پاسخ مرا ندادید؟» گفتند: «یا رسول الله، سلام شما را شنیدیم و دوست داشتیم که بیشتر از سلام شما بهره مند شویم.»
(4) 41 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُخَاطَبَةِ الْمُؤْمِنِ الْوَاحِدِ بِضَمِیرِ الْجَمَاعَةِ فِی التَّسْلِیمِ عَلَیْهِ وَ الدُّعَاءِ لَهُ عِنْدَ الْعُطَاسِ وَ غَیْرِهِ وَ قَصْدِ الْمَلَائِکَةِ الَّذِینَ مَعَهُ
******
ترجمه:
قَالَ: ثَلَاثَةٌ تَرُدُّ عَلَیْهِمْ رَدَّ الْجَمَاعَةِ وَ إِنْ کَانَ وَاحِداً عِنْدَ الْعُطَاسِ تَقُولُ یَرْحَمُکُمُ اللَّهُ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ مَعَهُ غَیْرُهُ وَ الرَّجُلُ یُسَلِّمُ عَلَی الرَّجُلِ فَیَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ الرَّجُلُ یَدْعُو لِلرَّجُلِ یَقُولُ عَافَاکُمُ اللَّهُ وَ إِنْ کَانَ وَاحِداً فَإِنَّ مَعَهُ غَیْرَهُ.
******
ترجمه:
از منصور بن حازم، از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند: سه مورد است که در آن ها جواب جمع داده می شود، حتی اگر فردی تنها باشد: هنگام عطسه، می گویید "یرحمکم الله" حتی اگر کسی غیر از او نباشد؛ و هنگامی که مردی به مرد دیگر سلام می کند و می گوید "السلام علیکم"؛ و هنگامی که مردی برای مرد دیگر دعا می کند و می گوید "عافاکم الله" حتی اگر تنها باشد، در حقیقت با او فرد دیگری نیز هست.
15665- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ مِثْلَهُ إِلَّا َّ أَنَّهُ قَالَ یُرَدُّ عَلَیْهِمُ الدُّعَاءُ جَمَاعَةً وَ إِنْ کَانَ وَاحِداً الرَّجُلُ یَعْطِسُ وَ تَرَکَ مَا بَعْدَ قَوْلِهِ عَافَاکُمُ اللَّهُ.
******
ترجمه:
از جعفر بن بشیر نیز نقل شده است، مشابه حدیث قبلی، با این تفاوت که فرمودند: «دعای جمعی برای او پاسخ داده می شود، حتی اگر فرد تنها باشد. مردی عطسه می کند و گفته می شود "یرحمکم الله"، اما در ادامه گفته "عافاکم الله" حذف کرده است.»
(2) 42 بَابُ عَدَمِ اسْتِحْبَابِ تَسْلِیمِ الْمَاشِی مَعَ الْجَنَازَةِ وَ إِلَی الْجُمُعَةِ وَ فِی الْحَمَّامِ لِمَنْ لَا إِزَارَ لَهُ
******
ترجمه:
15666- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ رَفَعَهُ قَالَ کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ ثَلَاثَةٌ لَا یُسَلَّمُونَ الْمَاشِی مَعَ الْجَنَازَةِ وَ الْمَاشِی إِلَی الْجُمُعَةِ وَ فِی بَیْتِ حَمَّامٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی التَّسْلِیمِ فِی الْحَمَّامِ لِمَنْ عَلَیْهِ إِزَارٌ فِی مَحَلِّهِ (4).
******
ترجمه:
از محمد بن حسین نقل شده است که او از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده که فرمودند: «سه گروه هستند که به آن ها سلام نمی شود: کسی که همراه جنازه است، کسی که به سوی نماز جمعه می رود و کسی که در حمام است.»
ص: 69
15667- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَرَّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع بِقَوْمٍ فَسَلَّمَ عَلَیْهِمْ فَقَالُوا عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ وَ مَغْفِرَتُهُ وَ رِضْوَانُهُ فَقَالَ لَهُمْ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا تَجَاوَزُوا بِنَا مِثْلَ مَا قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ لِأَبِینَا إِبْرَاهِیمَ ع- إِنَّمَا قَالُوا رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ مُرْسَلًا (3).
******
ترجمه:
از امام باقر (علیه السلام) نقل شده که فرمودند: امیرالمؤمنین (علیه السلام) از نزد گروهی گذشت و به آنان سلام کرد. آن ها پاسخ دادند: «علیک السلام و رحمة الله و برکاته و مغفرته و رضوانه». امیرالمؤمنین (علیه السلام) به آن ها فرمودند: «از آنچه ملائکه به پدرمان ابراهیم (علیه السلام) گفتند، فراتر نروید. آن ها فقط گفتند: رحمت خدا و برکاتش بر شما اهل بیت باد.»
15668- 2- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ (5) عَنْ رَجُلٍ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ قَالَ: بَیْنَا أَنَا مَعَ أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ الْبَیْتُ غَاصٌّ بِأَهْلِهِ إِذْ أَقْبَلَ شَیْخٌ حَتَّی وَقَفَ عَلَی بَابِ الْبَیْتِ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ ثُمَّ سَکَتَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ ثُمَّ أَقْبَلَ الشَّیْخُ بِوَجْهِهِ عَلَی أَهْلِ الْبَیْتِ وَ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ ثُمَّ سَکَتَ حَتَّی أَجَابَهُ الْقَوْمُ جَمِیعاً وَ رَدُّوا عَلَیْهِ السَّلَامَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از حکم بن عتیبه نقل شده که گفت: «روزی من با امام باقر (علیه السلام) بودم و خانه پر از جمعیت بود. در این هنگام، پیرمردی وارد شد تا به درب خانه رسید و گفت: "السلام علیک یا ابن رسول الله و رحمة الله و برکاته" سپس سکوت کرد. امام باقر (علیه السلام) فرمودند: "و علیک السلام و رحمة الله و برکاته". سپس آن پیرمرد رو به اهل خانه کرد و گفت: "السلام علیکم" و سپس سکوت کرد تا اینکه همه ی اهل خانه به او پاسخ دادند و سلام او را جواب دادند.»
15669- 3- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ
ص: 70
مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی کَهْمَسٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِی یَعْفُورٍ- یُقْرِئُکَ السَّلَامَ قَالَ وَ عَلَیْکَ وَ عَلَیْهِ السَّلَامُ إِذَا أَتَیْتَ عَبْدَ اللَّهِ فَأَقْرِئْهُ السَّلَامَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از ابی کهمس نقل شده که گفت: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: عبدالله بن ابی یعفور به شما سلام می رساند. امام فرمودند: «و علیک و علیه السلام. وقتی نزد عبدالله رفتی، به او سلام مرا برسان.»
15670- 4- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُبْدُونٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ (2) عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ بِشْرِ بْنِ بَکَّارٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ مَلَکاً مِنَ الْمَلَائِکَةِ سَأَلَ اللَّهَ أَنْ یُعْطِیَهُ سَمْعَ الْعِبَادِ فَأَعْطَاهُ فَلَیْسَ مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ إِلَّا قَالَ الْمَلَکُ وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ ثُمَّ قَالَ الْمَلَکُ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فُلَاناً یُقْرِئُکَ السَّلَامَ فَیَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلَیْهِ السَّلَامُ.
******
ترجمه:
از جابر از امام باقر (علیه السلام) نقل شده که فرمودند: «یکی از فرشتگان از خداوند درخواست کرد که شنوایی عبادت کنندگان را به او عطا کند و خداوند این درخواست را پذیرفت. بنابراین، هر یک از مؤمنین که بگوید: "صلی الله علی محمد و آله و سلم"، آن فرشته پاسخ می دهد: "و علیک السلام". سپس فرشته می گوید: "ای رسول خدا، فلانی به شما سلام می رساند". پس رسول خدا (صلی الله علیه وآله) می فرماید: "و علیه السلام".»
15671- 5- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: بَیْنَمَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی الرَّحْبَةِ (4) إِذْ قَامَ إِلَیْهِ رَجُلٌ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ- وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَنَظَرَ إِلَیْهِ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- وَ قَالَ (5) وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ مَنْ أَنْتَ ثُمَّ ذَکَرَ حَدِیثَ عَشَرَةٍ بَعْضُهَا أَشَدُّ مِنْ بَعْضٍ.
******
ترجمه:
از امام باقر (علیه السلام) نقل شده که فرمودند: «روزی امیرالمؤمنین (علیه السلام) در رحبه (میدان) بودند که مردی نزد ایشان آمد و گفت: "السلام علیک یا امیرالمؤمنین و رحمة الله و برکاته". امیرالمؤمنین (علیه السلام) به او نگاهی انداختند و فرمودند: "و علیک السلام و رحمة الله و برکاته. تو کیستی؟" سپس حدیثی درباره ده مسئله بیان کردند که برخی از آن ها سخت تر از برخی دیگر بودند.»
ص: 71
15672- 6- (1) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سَلَّامٍ رَفَعَهُ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: لَا عَرَارَ (2) فِی صَلَاةٍ وَ لَا تَسْلِیمٍ الْعَرَارُ (3) النُّقْصَانُ أَمَّا فِی الصَّلَاةِ فَفِی تَرْکِ إِتْمَامِ رُکُوعِهَا وَ سُجُودِهَا وَ نُقْصَانِ اللَّبْثِ فِی الرَّکْعَةِ الْأُخْرَی وَ أَمَّا الْعَرَارُ (4) فِی التَّسْلِیمِ فَأَنْ یَقُولَ الرَّجُلُ السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ یَرُدَّ فَیَقُولَ وَ عَلَیْکَ وَ لَا یَقُولَ وَ عَلَیْکُمُ السَّلَامُ.
******
ترجمه:
عن القاسم بن سلام، روایتی از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نقل کرد که فرمودند: "در نماز و در تسلیم، عرار (نقصان) نباید باشد. عرار به معنای نقصان است. در نماز، عرار در ترک کامل کردن رکوع و سجده و کم شدن در مدت در رکعت دوم است. اما در تسلیم، عرار این است که فرد بگوید: 'السلام علیک' و جواب نگیرد، سپس بگوید: 'و علیک' و نگوید: 'و علیکم السلام'."
15673- 7- (5) عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْها (6) قَالَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَجِی ءُ کُلَّ یَوْمٍ عِنْدَ صَلَاةِ الْفَجْرِ حَتَّی یَأْتِیَ بَابَ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ ع- فَیَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَیَقُولُونَ وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَیَقُولُ الصَّلَاةَ الصَّلَاةَ یَرْحَمُکُمُ اللَّهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی حَدِیثِ سَلَامِ آدَمَ عَلَی الْمَلَائِکَةِ (7) وَ غَیْرِهِ (8) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی أَحَادِیثِ السَّلَامِ عَلَی أَهْلِ الذِّمَّةِ وَ غَیْرِهِمْ وَ الْأَحَادِیثُ فِی ذَلِکَ کَثِیرَةٌ جِدّاً (9).
******
ترجمه:
علی بن ابراهیم در تفسیر خود، در تفسیر آیه ی «وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا» (طه: 132)، نقل کرده است که رسول الله (صلی الله علیه وآله) هر روز هنگام نماز صبح به درب خانه علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) و حسن و حسین (علیهم السلام) می آمد و می گفت: «السلام علیکم و رحمة الله و برکاته». آنان پاسخ می دادند: «و علیک السلام یا رسول الله و رحمة الله و برکاته». سپس پیامبر می فرمود: «نماز، نماز، خداوند شما را رحمت کند.»
ص: 72
(1) 44 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُصَافَحَةِ الْمُقِیمِ وَ مُعَانَقَةِ الْمُسَافِرِ عِنْدَ التَّسْلِیمِ عَلَیْهِمَا
******
ترجمه:
15674- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ مِنْ تَمَامِ التَّحِیَّةِ لِلْمُقِیمِ الْمُصَافَحَةَ وَ تَمَامِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْمُسَافِرِ الْمُعَانَقَةَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
علی بن ریاب از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمودند: «از جمله کامل ترین درودها برای کسی که مقیم است، دست دادن است و کامل ترین سلام برای مسافر، در آغوش گرفتن است.»
(4) 45 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَسْلِیمِ الصَّغِیرِ عَلَی الْکَبِیرِ وَ الْقَلِیلِ عَلَی الْکَثِیرِ وَ الْمَارِّ عَلَی الْقَاعِدِ وَ الرَّاکِبِ عَلَی الْمَاشِی وَ رَاکِبِ الْبَغْلِ عَلَی رَاکِبِ الْحِمَارِ وَ رَاکِبِ الْفَرَسِ عَلَی رَاکِبِ الْبَغْلِ
******
ترجمه:
15675- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُسَلِّمُ الصَّغِیرُ عَلَی الْکَبِیرِ وَ الْمَارُّ عَلَی الْقَاعِدِ وَ الْقَلِیلُ عَلَی الْکَثِیرِ.
******
ترجمه:
از جراح مدائنی از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند: «کوچک به بزرگ سلام می کند و کسی که عبور می کند به کسی که نشسته است سلام می کند و تعداد کمتر به تعداد بیشتر سلام می کنند.»
ص: 73
15676- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ قَوْمٌ فِی مَجْلِسٍ ثُمَّ سَبَقَ قَوْمٌ فَدَخَلُوا فَعَلَی الدَّاخِلِ أَخِیراً إِذَا دَخَلَ أَنْ یُسَلِّمَ عَلَیْهِمْ.
******
ترجمه:
از جمیل از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند: «هرگاه گروهی در مجلسی باشند و سپس گروه دیگری وارد شوند، بر کسانی که آخر وارد می شوند واجب است که به آن ها سلام کنند.»
15677- 3- (2) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ مُصْعَبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْقَلِیلُ یَبْدَءُونَ الْکَثِیرَ بِالسَّلَامِ وَ الرَّاکِبُ یَبْدَأُ الْمَاشِیَ وَ أَصْحَابُ الْبِغَالِ یَبْدَءُونَ أَصْحَابَ الْحَمِیرِ وَ أَصْحَابُ الْخَیْلِ یَبْدَءُونَ أَصْحَابَ الْبِغَالِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : جمعیت کم به جمعیت زیاد سواره برپیاده استرسواربرالاغ سواراسب سواربراسترسوارباید سلام کنند
15678- 4- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ یُسَلِّمُ الرَّاکِبُ عَلَی الْمَاشِی وَ الْمَاشِی عَلَی الْقَاعِدِ وَ إِذَا لَقِیَتْ جَمَاعَةٌ جَمَاعَةً سَلَّمَ الْأَقَلُّ عَلَی الْأَکْثَرِ وَ إِذَا لَقِیَ وَاحِدٌ جَمَاعَةً سَلَّمَ الْوَاحِدُ عَلَی الْجَمَاعَةِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : سواره برپیاده وپیاده برنشسته باید سلام کند واگردوگروه بهم برسند جمعیت کمتر باید به جمعیت بیشتر سلام کنند واگر یک نفر به جمعیتی رسید باید به آنها سلام کند .
15679- 5- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُسَلِّمُ الرَّاکِبُ عَلَی الْمَاشِی وَ الْقَائِمُ عَلَی الْقَاعِدِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : سواره برپیاده وایستاده برنشسته باید سلام کند .
ص: 74
(1) 46 بَابُ أَنَّهُ إِذَا سَلَّمَ وَاحِدٌ مِنَ الْجَمَاعَةِ أَجْزَأَ عَنْهُمْ وَ إِذَا رَدَّ وَاحِدٌ مِنَ الْجَمَاعَةِ أَجْزَأَ عَنْهُمْ
******
ترجمه:
15680- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا سَلَّمَ الرَّجُلُ مِنَ الْجَمَاعَةِ أَجْزَأَ عَنْهُمْ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اگریک نفر ازطرف گروهی سلام کرد ازبقیه کفایت می کند
15681- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا سَلَّمَ مِنَ الْقَوْمِ وَاحِدٌ أَجْزَأَ عَنْهُمْ وَ إِذَا رَدَّ وَاحِدٌ أَجْزَأَ عَنْهُمْ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اگریک نفر ازطرف گروهی سلام کرد ازبقیه کفایت می کند واگریک نفر جواب بدهد کفایت می کند .
15682- 3- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا مَرَّتِ الْجَمَاعَةُ بِقَوْمٍ أَجْزَأَهُمْ أَنْ یُسَلِّمَ وَاحِدٌ مِنْهُمْ وَ إِذَا سَلَّمَ عَلَی الْقَوْمِ وَ هُمْ جَمَاعَةٌ أَجْزَأَهُمْ أَنْ یَرُدَّ وَاحِدٌ مِنْهُمْ.
******
ترجمه:
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است:
هرگاه گروهی از کنار قومی عبور کنند، کافی است که یکی از آن ها سلام کند. و اگر بر گروهی سلام شود و آنان جماعتی باشند، کافی است که یکی از آن ها جواب دهد.
15683- 4- (5) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَفَّارِ هِلَالِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی قِلَابَةَ عَنْ بِشْرِ (6) بْنِ عُمَرَ عَنْ مَالِکِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ أَسْلَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص
ص: 75
قَالَ: لِیُسَلِّمِ الرَّاکِبُ عَلَی الْمَاشِی فَإِذَا سَلَّمَ مِنَ الْقَوْمِ وَاحِدٌ أَجْزَأَ عَنْهُمْ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند : سواره باید به پیاده سلام کند واگریک نفر ازطرف گروهی سلام کرد ازبقیه کفایت می کند .
(1) 47 بَابُ کَرَاهَةِ تَرْکِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْمُؤْمِنِ حَتَّی فِی حَالِ التَّقِیَّةِ
******
ترجمه:
15684- 1- (2) عَلِیُّ بْنُ عِیسَی فِی کَشْفِ الْغُمَّةِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الدَّلَائِلِ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ کُنْتُ تَرَکْتُ التَّسْلِیمَ عَلَی أَصْحَابِنَا فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ وَ ذَلِکَ لِتَقِیَّةٍ عَلَیْنَا فِیهَا شَدِیدَةٍ فَقَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا إِسْحَاقُ- مَتَی أَحْدَثْتَ هَذَا الْجَفَاءَ لِإِخْوَانِکَ تَمُرُّ بِهِمْ فَلَا تُسَلِّمُ عَلَیْهِمْ فَقُلْتُ لَهُ ذَلِکَ لِتَقِیَّةٍ کُنْتُ فِیهَا فَقَالَ لَیْسَ عَلَیْکَ فِی التَّقِیَّةِ تَرْکُ السَّلَامِ وَ إِنَّمَا عَلَیْکَ فِی الْإِذَاعَةِ (3) إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَمُرُّ بِالْمُؤْمِنِینَ فَیُسَلِّمُ عَلَیْهِمْ فَتَرُدُّ الْمَلَائِکَةُ سَلَامٌ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ أَبَداً.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار روایت شده است:
بر امام صادق (علیه السلام) وارد شدم و من از سلام کردن بر یاران مان در مسجد کوفه خودداری کرده بودم و این به خاطر تقیه ای بود که در آن به شدت بودیم. پس امام صادق (علیه السلام) به من گفت: ای اسحاق، از چه زمانی این بی مهری را نسبت به برادرانت شروع کرده ای که از کنار آن ها عبور می کنی و بر آن ها سلام نمی کنی؟ گفتم که به خاطر تقیه ای بوده که در آن بودم. پس فرمود: تقیه درترک سلام نیست و تنها برافشاگری است(بیان حقائق ). مؤمن از کنار مؤمنان عبور می کند و بر آن ها سلام می کند، پس فرشتگان پاسخ می دهند: سلام و رحمت خدا و برکات او بر تو باد، همیشه.
(4) 48 بَابُ جَوَازِ تَسْلِیمِ الرَّجُلِ عَلَی النِّسَاءِ وَ کَرَاهَتِهِ عَلَی الشَّابَّةِ وَ جَوَازِ رَدِّهِنَّ عَلَیْهِ
******
ترجمه:
15685- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُسَلِّمُ عَلَی النِّسَاءِ وَ یَرْدُدْنَ عَلَیْهِ
ص: 76
السَّلَامَ وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یُسَلِّمُ عَلَی النِّسَاءِ وَ کَانَ یَکْرَهُ أَنْ یُسَلِّمَ عَلَی الشَّابَّةِ مِنْهُنَّ وَ یَقُولُ أَتَخَوَّفُ أَنْ یُعْجِبَنِی صَوْتُهَا فَیَدْخُلَ عَلَیَّ أَکْثَرُ مِمَّا أَطْلُبُ مِنَ الْأَجْرِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (1).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : رسول اکرم به زنان سلام می کردند وآنها هم جواب حضرت را می دادند أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * هم به زنان سلام می کردند ولی اکراه داشتند به زنان جوان سلام کنند ومی فرمودند : می ترسم صدای آنها چیزی دردلم ایجاد کند که بیش ازآن ثوابی باشد که دنبالش بودم .
(2) 49 بَابُ تَحْرِیمِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْکُفَّارِ وَ أَصْحَابِ الْمَلَاهِی وَ نَحْوِهِمْ إِلَّا لِضَرُورَةٍ وَ کَیْفِیَّةِ الرَّدِّ عَلَیْهِمْ
******
ترجمه:
15686- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا تَبْدَءُوا أَهْلَ الْکِتَابِ بِالتَّسْلِیمِ وَ إِذَا سَلَّمُوا عَلَیْکُمْ فَقُولُوا وَ عَلَیْکُمْ.
******
ترجمه:
حضرت علی * : شما پیشقدم نباشید درسلام کردن به اهل کتاب واگرآنها به شما سلام کردند درجواب بگوئد وعلیکم .
15687- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَقُولُ فِی الرَّدِّ عَلَی الْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ سَلَامٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : درجواب سلام یهود ونصاری بگوئید سلام .
15688- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا سَلَّمَ عَلَیْکَ الْیَهُودِیُّ وَ النَّصْرَانِیُّ وَ الْمُشْرِکُ فَقُلْ عَلَیْکَ.
ص: 77
وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرِ بْنِ أَعْیَنَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
عبد الله بن بکیربن اعین مثل همین روایت را نقل کرده .
15689- 4- (2) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: دَخَلَ یَهُودِیٌّ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَائِشَةُ عِنْدَهُ فَقَالَ السَّامُ عَلَیْکُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَیْکُمْ ثُمَّ دَخَلَ آخَرُ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِکَ فَرَدَّ عَلَیْهِ کَمَا رَدَّ عَلَی صَاحِبِهِ ثُمَّ دَخَلَ آخَرُ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِکَ فَرَدَّ عَلَیْهِ رَسُولُ اللَّهِ ص کَمَا رَدَّ عَلَی صَاحِبَیْهِ فَغَضِبَتْ عَائِشَةُ فَقَالَتْ عَلَیْکُمُ السَّامُ وَ الْغَضَبُ وَ اللَّعْنَةُ یَا مَعْشَرَ الْیَهُودِ- یَا إِخْوَةَ الْقِرَدَةِ وَ الْخَنَازِیرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا عَائِشَةُ- إِنَّ الْفُحْشَ لَوْ کَانَ مُمَثَّلًا لَکَانَ مِثَالَ سَوْءٍ إِنَّ الرِّفْقَ لَمْ یُوضَعْ عَلَی شَیْ ءٍ قَطُّ إِلَّا زَانَهُ وَ لَمْ یُرْفَعْ عَنْهُ قَطُّ إِلَّا شَانَهُ قَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَ مَا سَمِعْتَ إِلَی قَوْلِهِمْ السَّامُ عَلَیْکُمْ فَقَالَ بَلَی أَ مَا سَمِعْتِ مَا رَدَدْتُ عَلَیْهِمْ فَقُلْتُ عَلَیْکُمْ فَإِذَا سَلَّمَ عَلَیْکُمْ مُسْلِمٌ فَقُولُوا سَلَامٌ عَلَیْکُمْ فَإِذَا سَلَّمَ عَلَیْکُمْ کَافِرٌ فَقُولُوا عَلَیْکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الرَّدِّ عَلَی الْمُسْلِمِ بِصِیغَةِ وَ عَلَیْکُمُ السَّلَامُ (3) وَ هِیَ الْمَذْکُورَةُ فِی الرِّوَایَاتِ الْمُتَوَاتِرَةِ وَ هَذَا یَحْتَمِلُ النَّسْخَ وَ یَحْتَمِلُ أَنْ یَکُونَ الْغَرَضُ مِنْهُ التَّصْرِیحَ بِلَفْظِ السَّلَامِ وَ عَدَمَهُ مِنْ غَیْرِ مُلَاحَظَةِ التَّقْدِیمِ وَ التَّأْخِیرِ أَوْ لِبَیَانِ الْجَوَازِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.
******
ترجمه:
از زراره، از امام باقر (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: یهودی ای بر رسول الله (صلی الله علیه وآله) وارد شد در حالی که عایشه نزد او بود. یهودی گفت: مرگ بر شما. پس رسول الله (صلی الله علیه وآله) گفت: بر شما. سپس یهودی دیگری وارد شد و همان را گفت. پیامبر همان پاسخ را داد. سپس یهودی دیگری وارد شد و همان را گفت. پیامبر همان پاسخ را داد. پس عایشه خشمگین شد و گفت: مرگ و خشم و لعنت بر شما ای گروه یهودیان، ای برادران میمون ها و خوک ها. پس رسول الله (صلی الله علیه وآله) گفت: ای عایشه، درستی این نیست که فحش داده شود، فحش اگر تجسم داشت، مثالی از بدی بود. نرمش بر هیچ چیزی گذاشته نشد جز آن که آن را زینت داد، و از هیچ چیزی برداشته نشد جز آن که آن را زشت کرد. عایشه گفت: ای رسول الله، مگر نشنیدی که گفتند مرگ بر شما؟ پیامبر گفت: بله، آیا نشنیدی که به آنها چه جواب دادم؟ گفتم بر شما. پس اگر مسلمانی به شما سلام کرد، بگویید سلام بر شما. و اگر کافری به شما سلام کرد، بگویید بر تو.
15690- 5- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ
ص: 78
عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ سَالِمِ بْنِ مُکْرَمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَرَّ یَهُودِیٌّ بِالنَّبِیِّ ص فَقَالَ السَّامُ عَلَیْکَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَیْکَ فَقَالَ أَصْحَابُهُ إِنَّمَا سَلَّمَ عَلَیْکَ بِالْمَوْتِ فَقَالَ الْمَوْتُ عَلَیْکَ فَقَالَ النَّبِیُّ ص وَ کَذَلِکَ رَدَدْتُ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * فرمودند : یک یهودی به رسول خدا رسید وگفت السام علیک حضرت هم درجواب فرمودند : علیک اصحاب گفتند او آرزوی مرگ کرد برای شما حضرت فرمودند : من هم همان را به خودش برگرداندم .
15691- 6- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ وَ الْمُشْرِکِ إِذَا سَلَّمُوا عَلَی الرَّجُلِ وَ هُوَ جَالِسٌ کَیْفَ یَنْبَغِی أَنْ یَرُدَّ عَلَیْهِمْ فَقَالَ یَقُولُ عَلَیْکُمْ.
******
ترجمه:
سماعه گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: اگر یک یهودی یا مسیحی یا مشرک بر مسلمان سلام گوید، چگونه باید پاسخ بدهد؟ امام فرمود: «فقط بگوید: علیکم، یعنی بر شما باد».
15692- 7- (2) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عُمَرَ بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَقْبَلَ أَبُو جَهْلِ بْنُ هِشَامٍ وَ مَعَهُ قَوْمٌ مِنْ قُرَیْشٍ- فَدَخَلُوا عَلَی أَبِی طَالِبٍ فَقَالُوا إِنَّ ابْنَ أَخِیکَ قَدْ آذَانَا (3) فَادْعُهُ فَلْیَکُفَّ عَنْ آلِهَتِنَا وَ نَکُفُّ عَنْ إِلَهِهِ قَالَ فَبَعَثَ أَبُو طَالِبٍ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص فَدَعَاهُ فَلَمَّا دَخَلَ النَّبِیُّ ص لَمْ یَرَ فِی الْبَیْتِ إِلَّا مُشْرِکاً فَقَالَ السَّلَامُ عَلَی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَی الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از جابر، از امام باقر (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: ابوجهل بن هشام همراه با گروهی از قریش به نزد ابوطالب آمدند و گفتند: برادرزاده ات ما را آزار داده است. او را بخوان تا از خدایان ما دست بکشد و ما نیز از خدای او دست خواهیم کشید. پس ابوطالب به پیامبر (صلی الله علیه وآله) پیام فرستاد و او را خواست. هنگامی که پیامبر (صلی الله علیه وآله) وارد شد، در خانه جز مشرکی ندید. پس گفت: سلام بر کسی که راه هدایت را پیروی کند.
15693- 8- (4) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ رِوَایَةِ أَبِی الْقَاسِمِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنِ الْأَصْبَغِ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً ع یَقُولُ
ص: 79
سِتَّةٌ لَا یَنْبَغِی أَنْ تُسَلَّمَ عَلَیْهِمْ الْیَهُودُ- وَ النَّصَارَی وَ أَصْحَابُ النَّرْدِ وَ الشِّطْرَنْجِ وَ أَصْحَابُ خَمْرٍ وَ بَرْبَطٍ وَ طُنْبُورٍ وَ الْمُتَفَکِّهُونَ بِسَبِّ الْأُمَّهَاتِ وَ الشُّعَرَاءُ.
******
ترجمه:
از اصبغ روایت شده است که شنیدم علی (علیه السلام) می فرمود: شش گروه هستند که نباید بر آنها سلام کرد: یهودیان، مسیحیان، بازی کنندگان نرد و شطرنج، نوشندگان شراب، نوازندگان بربط و طنبور، کسانی که به مادران فحش می دهند، و شاعران.
15694- 9- (1) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: لَا تَبْدَءُوا الْیَهُودَ وَ النَّصَارَی (2) بِالسَّلَامِ وَ إِنْ سَلَّمُوا عَلَیْکُمْ فَقُولُوا عَلَیْکُمْ وَ لَا تُصَافِحُوهُمْ وَ لَا تُکَنُّوهُمْ إِلَّا أَنْ تُضْطَرُّوا إِلَی ذَلِکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی النَّهْیِ عَنِ السَّلَامِ عَلَی أَصْحَابِ الْمَلَاهِی وَ نَحْوِهِمْ (3).
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد، از پدرش روایت شده است که رسول الله (صلی الله علیه وآله) فرمود: به یهودیان و مسیحیان با سلام آغاز نکنید، و اگر آنان به شما سلام کردند، بگویید بر شما. با آنها دست ندهید و آنها را با کنیه صدا نزنید، مگر اینکه مجبور به این کار شوید.
(4) 50 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ دُخُولِ بَیْتِ الْغَیْرِ مِنْ غَیْرِ إِذْنٍ وَ لَا إِشْعَارٍ وَ لَا تَسْلِیمٍ وَ اسْتِحْبَابِ تَسْلِیمِ الْإِنْسَانِ عَلَی نَفْسِهِ إِنْ لَمْ یَکُنْ فِی الْبَیْتِ أَحَدٌ
******
ترجمه:
15695- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ
ص: 80
وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبَانٍ الْأَحْمَرِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لا تَدْخُلُوا بُیُوتاً غَیْرَ بُیُوتِکُمْ حَتَّی تَسْتَأْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا عَلی أَهْلِها (1) قَالَ الِاسْتِئْنَاسُ وَقْعُ النَّعْلِ وَ التَّسْلِیمُ.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن ابی عبدالله روایت شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ی قول خدای عز و جل «به خانه هایی غیر از خانه های خودتان وارد نشوید تا اینکه انس بگیرید و بر اهلش سلام کنید» (سوره نور، آیه 27) پرسیدم. امام صادق (علیه السلام) فرمود: استئناس (انس گرفتن) به معنای صدای قدم ها و سلام کردن است.
15696- 2- (2) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذا دَخَلْتُمْ بُیُوتاً فَسَلِّمُوا عَلی أَنْفُسِکُمْ (3) الْآیَةَ قَالَ هُوَ تَسْلِیمُ الرَّجُلِ عَلَی أَهْلِ الْبَیْتِ حِینَ یَدْخُلُ ثُمَّ یَرُدُّونَ عَلَیْهِ فَهُوَ سَلَامُکُمْ عَلَی أَنْفُسِکُمْ.
******
ترجمه:
از ابی الصباح روایت شده است که گفت: از امام باقر (علیه السلام) درباره ی قول خدای عز و جل «پس هنگامی که وارد خانه هایی شدید، به خودتان سلام کنید» (سوره نور، آیه 61) پرسیدم. امام باقر (علیه السلام) فرمود: این آیه به معنای سلام کردن مرد بر اهل خانه هنگام ورود است، سپس آنها نیز پاسخ سلام را می دهند. این همان سلام کردن شما به خودتان است.
15697- 3- (4) عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ قَالَ فِی رِوَایَةِ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا دَخَلَ الرَّجُلُ مِنْکُمْ بَیْتَهُ فَإِنْ کَانَ فِیهِ أَحَدٌ یُسَلِّمُ عَلَیْهِمْ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ أَحَدٌ فَلْیَقُلْ السَّلَامُ عَلَیْنَا مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا یَقُولُ اللَّهُ تَحِیَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبارَکَةً طَیِّبَةً.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : وقتی کسی ازشما وارد خانه خودش می شود اگرکسی درخانه هست به اوسلام کند واگرکسی نبود بگوید سلام برما ازطرف پروردگارمان زیرا خداوند می فرماید تحیتی ازطرف خداوند که مبارک وپاکیزه است .
1- 15698- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ
ص: 81
الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مَرْوَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِی صَفِیَّةَ عَنْ سَعْدٍ الْخَفَّافِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع کَانَتِ الْحُکَمَاءُ فِیمَا مَضَی مِنَ الدَّهْرِ تَقُولُ یَنْبَغِی أَنْ یَکُونَ الِاخْتِلَافُ إِلَی الْأَبْوَابِ لِعَشَرَةِ أَوْجُهٍ أَوَّلُهَا بَیْتُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِقَضَاءِ نُسُکِهِ وَ الْقِیَامِ بِحَقِّهِ وَ أَدَاءِ فَرْضِهِ وَ الثَّانِی أَبْوَابُ الْمُلُوکِ الَّذِینَ طَاعَتُهُمْ مُتَّصِلَةٌ بِطَاعَةِ اللَّهِ وَ حَقُّهُمْ وَاجِبٌ وَ نَفْعُهُمْ عَظِیمٌ وَ ضَرَرُهُمْ (1) شَدِیدٌ وَ الثَّالِثُ أَبْوَابُ الْعُلَمَاءِ الَّذِینَ یُسْتَفَادُ مِنْهُمْ عِلْمُ الدِّینِ وَ الدُّنْیَا وَ الرَّابِعُ أَبْوَابُ أَهْلِ الْجُودِ وَ الْبَذْلِ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ الْتِمَاسَ الْحَمْدِ وَ رَجَاءَ الْآخِرَةِ وَ الْخَامِسُ أَبْوَابُ السُّفَهَاءِ الَّذِینَ یُحْتَاجُ إِلَیْهِمْ فِی الْحَوَادِثِ وَ یُفْزَعُ إِلَیْهِمْ فِی الْحَوَائِجِ وَ السَّادِسُ أَبْوَابُ مَنْ یُتَقَرَّبُ إِلَیْهِ مِنَ الْأَشْرَافِ لِالْتِمَاسِ الْهِبَةِ وَ الْمُرُوءَةِ وَ الْحَاجَةِ وَ السَّابِعُ أَبْوَابُ مَنْ یُرْتَجَی عِنْدَهُمُ النَّفْعُ فِی الرَّأْیِ وَ الْمَشُورَةِ وَ تَقْوِیَةِ الْحَزْمِ وَ أَخْذِ الْأُهْبَةِ لِمَا یُحْتَاجُ إِلَیْهِ وَ الثَّامِنُ أَبْوَابُ الْإِخْوَانِ لِمَا یَجِبُ مِنْ مُوَاصَلَتِهِمْ وَ یَلْزَمُ مِنْ حُقُوقِهِمْ وَ التَّاسِعُ أَبْوَابُ الْأَعْدَاءِ الَّذِینَ تَسْکُنُ (2) بِالْمُدَارَاةِ غَوَائِلُهُمْ وَ تُدْفَعُ بِالْحِیَلِ وَ الرِّفْقِ وَ اللُّطْفِ وَ الزِّیَارَةِ عَدَاوَتُهُمْ
ص: 82
وَ الْعَاشِرُ أَبْوَابُ مَنْ یُنْتَفَعُ بِغِشْیَانِهِمْ وَ یُسْتَفَادُ مِنْهُمْ حُسْنُ الْأَدَبِ وَ یُونَسُ بِمُحَادَثَتِهِمْ.
******
ترجمه:
از اصبغ بن نباته روایت شده است که امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: حکما در زمان های گذشته می گفتند که مراجعه به درب ها باید به خاطر ده چیز باشد. اولین آن ها درب خانه خداوند عز و جل است برای انجام مناسک، رعایت حق او، و انجام فرض او. دوم، درب های پادشاهان که اطاعت از آن ها به اطاعت از خدا متصل است، حق آن ها واجب، نفعشان بزرگ و ضررشان شدید است. سوم، درب های علما که از آن ها علم دین و دنیا استفاده می شود. چهارم، درب های اهل جود و بخشش که اموال خود را برای جلب ستایش و امید به آخرت خرج می کنند. پنجم، درب های سفیهان که در حوادث به آن ها نیاز است و در حاجات به آن ها پناه برده می شود. ششم، درب های اشراف که برای طلب هدیه، مروت و نیاز به آن ها نزدیک می شود. هفتم، درب های کسانی که از نفع رأی، مشورت، تقویت تدبیر، و آماده سازی برای نیازها امید دارند. هشتم، درب های برادران برای ارتباط و حقوق واجبشان. نهم، درب های دشمنان که با مدارای آن ها خطراتشان آرام می گیرد و با حیله، نرمش، لطف و زیارت دشمنی شان دفع می شود. دهم، درب های کسانی که از هم نشینی با آن ها نفع برده می شود و از آنان ادب آموخته می شود و از محادثه با آنان بهره مند می شود
15699- 1- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع (3) أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ: إِذَا قَامَ الرَّجُلُ مِنْ مَجْلِسٍ (4) فَلْیُوَدِّعْ إِخْوَانَهُ بِالسَّلَامِ فَإِنْ أَفَاضُوا فِی خَیْرٍ کَانَ شَرِیکَهُمْ وَ إِنْ أَفَاضُوا فِی بَاطِلٍ کَانَ عَلَیْهِمْ دُونَهُ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی کسی ازمجلس برادران خودخارج می شود باید با سلام کردن با آنها خدا حافظی کند اگرسرگرم کارخیربوده اند اوهم شریک آنها است واگردرکارباطلی بوده اند فقط برخود آنهاست .
15700- 2- (5) الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: إِذَا قَامَ أَحَدُکُمْ مِنْ مَجْلِسِهِ مُنْصَرِفاً فَلْیُسَلِّمْ لَیْسَتِ الْأُولَی بِأَوْلَی مِنَ الْأُخْرَی.
******
ترجمه:
حسن طبرسی در «مکارم الاخلاق» از رسول الله (صلی الله علیه وآله) روایت کرده است که فرمود: هنگامی که یکی از شما از مجلس خود برخواست و رفت، باید سلام کند، چرا که سلام نخستین (هنگام ورود) اولویتی بر سلام آخر (هنگام ترک مجلس) ندارد.
(6) 53 بَابُ جَوَازِ التَّسْلِیمِ عَلَی الذِّمِّیِّ وَ الدُّعَاءِ لَهُ مَعَ الْحَاجَةِ إِلَیْهِ
******
ترجمه:
15701- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع (8) أَ رَأَیْتَ إِنِ احْتَجْتُ إِلَی طَبِیبٍ وَ هُوَ نَصْرَانِیٌ
ص: 83
أُسَلِّمُ عَلَیْهِ وَ أَدْعُو لَهُ قَالَ نَعَمْ إِنَّهُ لَا یَنْفَعُهُ دُعَاؤُکَ.
وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَجَّاجِ می گوید خدمت حضرت کاظم * عرض کردم اگر به پزشک نصرانی محتاج شدم آیا به اوسلام کرده وبرایش دعا کنم ؟ فرمودند : بله ولی دعای تو نفعی برایش ندارد .
15702- 2- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَرَفَةَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قِیلَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ أَدْعُو لِلْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ قَالَ تَقُولُ بَارَکَ اللَّهُ لَکَ فِی دُنْیَاکَ.
******
ترجمه:
کسی ازحضرت صادق * سوال کرد چگونه یهودی یا نصرانی را دعا کنم ؟ فرمودند : خدا به دنیای تو برکت دهد .
(4) 54 بَابُ جَوَازِ مُکَاتَبَةِ الْمُسْلِمِ لِأَهْلِ الذِّمَّةِ وَ الِابْتِدَاءِ بِأَسْمَائِهِمْ وَ التَّسْلِیمِ عَلَیْهِمْ فِی الْمُکَاتَبَةِ مَعَ الْحَاجَةِ
******
ترجمه:
15703- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَکْتُبُ إِلَی رَجُلٍ مِنْ عُظَمَاءِ عُمَّالِ الْمَجُوسِ- فَیَبْدَأُ بِاسْمِهِ قَبْلَ اسْمِهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ إِذَا فَعَلَ ذَلِکَ لِاخْتِیَارِ الْمَنْفَعَةِ.
******
ترجمه:
خدمت حضرت صلدق * عرض شد کسی نامه می نویسد به یکی ازبزرگان مجوسی واسم اورا جلوترازاسم خودش می نویسد حضرت فرمودند : اشکالی ندارد وقتی برای جلب منفعت باشد .
15704- 2- (6) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ تَکُونُ لَهُ الْحَاجَةُ إِلَی الْمَجُوسِیِّ أَوْ إِلَی
ص: 84
الْیَهُودِیِّ أَوْ إِلَی النَّصْرَانِیِّ أَوْ أَنْ یَکُونَ عَامِلًا أَوْ دِهْقَاناً مِنْ عُظَمَاءِ أَهْلِ أَرْضِهِ فَیَکْتُبُ إِلَیْهِ الرَّجُلُ فِی الْحَاجَةِ الْعَظِیمَةِ أَ یَبْدَأُ بِالْعِلْجِ وَ یُسَلِّمُ عَلَیْهِ فِی کِتَابِهِ وَ إِنَّمَا یَصْنَعُ ذَلِکَ لِکَیْ تُقْضَی حَاجَتُهُ فَقَالَ أَمَّا أَنْ تَبْدَأَ بِهِ فَلَا وَ لَکِنْ تُسَلِّمُ عَلَیْهِ فِی کِتَابِکَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَکْتُبُ إِلَی کِسْرَی وَ قَیْصَرَ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر روایت شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ی مردی که نیازی به مجوسی، یهودی، یا نصرانی دارد یا اینکه عاملی یا دهقانی از بزرگان اهل زمین اوست و برای رفع حاجت بزرگ خود به او نامه می نویسد، پرسیده شد. آیا باید با آن شخص غیرمسلمان آغاز کند و در نامه اش به او سلام کند؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: اما اینکه با او(با سلام) آغاز کنی، نه، ولی می توانی در(آخر) نامه ات به او سلام کنی، زیرا رسول الله (صلی الله علیه وآله) به کسری و قیصر نامه می نوشت.
15705- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ إِکْمَالِ الدِّینِ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الْمُظَفَّرِ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُوسَی الرِّضَا ع یَقُولُ إِنَّ الْخَضِرَ شَرِبَ مِنْ مَاءِ الْحَیَاةِ فَهُوَ حَیٌّ لَا یَمُوتُ حَتَّی یُنْفَخَ فِی الصُّورِ وَ إِنَّهُ لَیَأْتِینَا فَیُسَلِّمُ عَلَیْنَا فَنَسْمَعُ صَوْتَهُ وَ لَا نَرَی شَخْصَهُ وَ إِنَّهُ لَیَحْضُرُ حَیْثُ ذُکِرَ فَمَنْ ذَکَرَهُ مِنْکُمْ فَلْیُسَلِّمْ عَلَیْهِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
علی بن فضال روایت کرده است که شنیدم اباالحسن علی بن موسی الرضا (علیه السلام) می فرمود: خضر از آب حیات نوشیده است، پس او زنده است و نمی میرد تا زمانی که در صور دمیده شود. او نزد ما می آید و به ما سلام می کند، صدای او را می شنویم ولی شخص او را نمی بینیم. او هرجا که ذکر شود حاضر می شود. پس هر کدام از شما که او را یاد کند، باید بر او سلام کند.
(3) 56 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِغْضَاءِ عَنِ الْإِخْوَانِ وَ تَرْکِ مُطَالَبَتِهِمْ بِالْإِنْصَافِ
******
ترجمه:
15706- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 85
مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَجَّالِ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عِنْدَهُ قَوْمٌ یُحَدِّثُهُمْ إِذْ ذَکَرَ رَجُلٌ مِنْهُمْ رَجُلًا فَوَقَعَ فِیهِ وَ شَکَاهُ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ أَنَّی لَکَ بِأَخِیکَ کُلِّهِ وَ أَیُّ الرِّجَالِ الْمُهَذَّبُ.
******
ترجمه:
از ثعلبه بن میمون، از شخصی که نامش را ذکر کرده است، از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است: روزی امام صادق (علیه السلام) در جمعی بود و با آنان صحبت می کرد. یکی از حاضران در جمع از مردی یاد کرد و از او بدگویی و شکایت کرد. امام صادق (علیه السلام) به او فرمود: آیا تو به تمامی برادرت دست یافته ای؟ کدام مرد است که کاملاً بدون نقص باشد؟
15707- 2- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُفَتِّشِ النَّاسَ فَتَبْقَی بِلَا صَدِیقٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : ازوضعیت مردم جستجو نکن زیرا بدون دوست می مانی .
15708- 3- (2) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْفَهَّامِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ النَّقَّاشِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الضَّحَّاکِ بْنِ مَخْلَدٍ قَالَ سَمِعْتُ الصَّادِقَ ع یَقُولُ لَیْسَ مِنَ الْإِنْصَافِ مُطَالَبَةُ الْإِخْوَانِ بِالْإِنْصَافِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : انصاف نیست که ازبرادرانت بخواهی با انصاف برخورد کنند .
15709- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لِلْمُسْلِمِ عَلَی أَخِیهِ الْمُسْلِمِ مِنَ الْحَقِّ أَنْ یُسَلِّمَ عَلَیْهِ إِذَا لَقِیَهُ وَ یَعُودَهُ إِذَا مَرِضَ وَ یَنْصَحَ لَهُ إِذَا غَابَ وَ یُسَمِّتَهُ إِذَا عَطَسَ یَقُولَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ یَقُولَ یَرْحَمُکَ اللَّهُ فَیُجِیبَ (5) یَقُولَ لَهُ
ص: 86
یَهْدِیکُمُ اللَّهُ وَ یُصْلِحُ بَالَکُمْ وَ یُجِیبَهُ إِذَا دَعَاهُ وَ یَتْبَعَهُ إِذَا مَاتَ.
******
ترجمه:
از جراح مدائنی روایت شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: مسلمان بر برادر مسلمانش حقوقی دارد: وقتی او را می بیند، باید به او سلام کند؛ وقتی بیمار می شود، به عیادتش برود؛ وقتی غایب است، خیرخواه او باشد؛ وقتی عطسه می کند، او را دعا کند و بگوید «الحمد لله رب العالمین لا شریک له یرحمک الله»؛ و او نیز پاسخ دهد «یهدیکم الله و یصلح بالکم»؛ وقتی او را دعوت می کند، دعوتش را بپذیرد؛ و وقتی می میرد، در تشییع جنازه اش شرکت کند.
15710- 2- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا عَطَسَ الرَّجُلُ فَسَمِّتُوهُ وَ لَوْ کَانَ مِنْ وَرَاءِ جَزِیرَةٍ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی کسی عطسه کرد به اوبگوئید یرحمکم الله (خدا تورا رحمت کند ) ولودرجزیره ای باشد .
15711- 3- (2) قَالَ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی وَ لَوْ مِنْ وَرَاءِ الْبَحْرِ.
******
ترجمه:
درروایت دیگری آمده ولودرپشت دریا باشد .
15712- 4- (3) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُثَنًّی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یَزِیدَ وَ مَعْمَرِ بْنِ أَبِی زِیَادٍ وَ ابْنِ رِئَابٍ قَالُوا کُنَّا جُلُوساً عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذْ عَطَسَ رَجُلٌ فَمَا رَدَّ عَلَیْهِ أَحَدٌ مِنَ الْقَوْمِ شَیْئاً حَتَّی ابْتَدَأَ هُوَ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ أَلَّا سَمَّتُّمْ إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ عَلَی الْمُسْلِمِ أَنْ یَعُودَهُ إِذَا اشْتَکَی وَ أَنْ یُجِیبَهُ إِذَا دَعَاهُ وَ أَنْ یَشْهَدَهُ إِذَا مَاتَ وَ أَنْ یُسَمِّتَهُ إِذَا عَطَسَ.
******
ترجمه:
ابن رئاب می گوید با عده ای درخدمت حضرت صادق * بودیم کسی عطسه کرد کسی چیزی نگفت تا اینکه حضرت جواب اورا دادند وفرمودند : سبحان الله چرا جوابش راندادید ؟ حق مسلمان دیگراینست که وقتی بیمارشد به عیادتش برود وقتی صدایش کردند جواب بدهد وقتی مرد به تشیع اوبروند وزمانیکه عطسه کرد به اوجواب داده وبگویند یرحمک الله .
15713- 5- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یُونُسَ (5) عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَیْنِ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَأَحْصَیْتُ فِی الْبَیْتِ أَرْبَعَةَ عَشَرَ رَجُلًا فَعَطَسَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- فَمَا تَکَلَّمَ أَحَدٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَلَّا تُسَمِّتُونَ (6) فَرْضُ الْمُؤْمِنِ عَلَی الْمُؤْمِنِ (7) إِذَا مَرِضَ أَنْ
ص: 87
یَعُودَهُ وَ إِذَا مَاتَ أَنْ یَشْهَدَ جَنَازَتَهُ وَ إِذَا عَطَسَ أَنْ یُسَمِّتَهُ أَوْ قَالَ یُشَمِّتَهُ وَ إِذَا دَعَاهُ أَنْ یُجِیبَهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از داود بن حصین روایت شده است که گفت: ما در حضور امام صادق (علیه السلام) بودیم و چهارده مرد در اتاق حضور داشتند. امام صادق (علیه السلام) عطسه کرد و هیچ یک از جمعیت سخنی نگفتند. امام صادق (علیه السلام) فرمود: آیا نمی گویید «یرحمک الله»؟ حق مؤمن بر مؤمن این است که اگر بیمار شد، به عیادتش برود؛ اگر درگذشت، در تشییع جنازه اش شرکت کند؛ اگر عطسه کرد، او را دعا کند (یا بگوید «یرحمک الله») و اگر او را دعوت کرد، دعوتش را بپذیرد.
15714- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِی خَلَفٍ قَالَ: کَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِذَا عَطَسَ فَقِیلَ لَهُ یَرْحَمُکَ اللَّهُ قَالَ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ وَ یَرْحَمُکُمْ وَ إِذَا عَطَسَ عِنْدَهُ إِنْسَانٌ قَالَ یَرْحَمُکَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : وقتی کسی عطسه کرد وبه اوگفتند یرحمک الله درجواب باید بگوید یغفرالله لکم ویرحمکم وزمانیکه کسی درکنارش عطسه کرد باید به او بگوید یرحمک الله عزوجل .
15715- 2- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا عَطَسَ الرَّجُلُ فَلْیَقُلْ الْحَمْدُ لِلَّهِ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ إِذَا سَمَّیْتَ (5) الرَّجُلَ فَلْیَقُلْ یَرْحَمُکَ اللَّهُ وَ إِذَا رَدَّ فَلْیَقُلْ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکَ وَ لَنَا فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص سُئِلَ عَنْ آیَةٍ أَوْ شَیْ ءٍ فِیهِ ذِکْرُ اللَّهِ فَقَالَ کُلُّ مَا ذُکِرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ فَهُوَ حَسَنٌ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : وقتی کسی عطسه کرد باید بگوید الْحَمْدُ لِلَّهِ لَا شَرِیکَ لَهُ وقتی کسی درحضورش عطسه کرد باید بگوید یَرْحَمُکَ اللَّهُ وقتی می خواهد جواب طرف رابدهد باید بگوید یَغْفِرُ اللَّهُ لَکَ وَ لَنَا وازرسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم درمورد آیه یا چیزی که اشاره به ذکرخدا داشته سوال شد فرمودند : هرچیزی که تورا بیاد خدا بیندازد خوب است .
عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: إِذَا عَطَسَ أَحَدُکُمْ فَسَمِّتُوهُ قُولُوا یَرْحَمُکُمُ اللَّهُ وَ هُوَ یَقُولُ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ وَ یَرْحَمُکُمْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِذا حُیِّیتُمْ بِتَحِیَّةٍ فَحَیُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها (1).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
حضرت علی* : وقتی کسی عطسه کرد وبه اوگفتند یرحمکم الله درجواب باید بگوید یغفرالله لکم ویرحمکم چون خدا می فرماید : وقتی مورد تحیت دیگران قرار گرفتید بهترازاوجوابش را بدهید یا به همان اندازه جواب بدهید .
15717- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ إِکْمَالِ الدِّینِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (5) عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنِ السَّیَّارِیِّ (6) عَنْ نَسِیمَ خَادِمِ أَبِی مُحَمَّدٍ ع قَالَتْ قَالَ لِی صَاحِبُ الزَّمَانِ ع وَ قَدْ دَخَلْتُ عَلَیْهِ بَعْدَ مَوْلِدِهِ بِلَیْلَةٍ فَعَطَسْتُ عِنْدَهُ فَقَالَ لِی یَرْحَمُکِ اللَّهُ فَفَرِحْتُ بِذَلِکَ فَقَالَ لِی أَ لَا أُبَشِّرُکِ فِی الْعُطَاسِ قُلْتُ بَلَی فَقَالَ هُوَ أَمَانٌ مِنَ الْمَوْتِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ.
وَ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آدَمَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ الدَّقَّاقِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
نسیم خادم حضرت عسکری می گوید یک روزبعد ازولادت حضرت صاحب الزمان * خدمتشان رسیدم بعد ازعطسه ام به من فرمودند یرحمک الله من خوشحال شدم بعد فرمودند : به توبشارت بدهم درموردعطسه عرض کردم بله فرمودند : عطسه امان ازمرک است تا سه روز .
ص: 89
(1) 60 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعُطَاسِ وَ کَرَاهَةِ الْعَطْسَةِ الْقَبِیحَةِ وَ مَا زَادَ عَلَی الثَّلَاثِ
******
ترجمه:
15718- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ التَّثَاؤُبُ مِنَ الشَّیْطَانِ وَ الْعَطْسَةُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
حضرت رضا * : خمیازه ازطرف شیطان وعطسه ازطرف خداوند است .
15719- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ: قَالَ: الْعُطَاسُ یَنْفَعُ فِی الْبَدَنِ کُلِّهِ مَا لَمْ یَزِدْ عَلَی الثَّلَاثِ فَإِذَا زَادَ عَلَی الثَّلَاثِ فَهُوَ دَاءٌ وَ سُقْمٌ.
******
ترجمه:
وفرمودند : عطسه همه اش برای بدن خیر است اگرکمترازسه بار باشد وبیش ازسه بارنشانه بیماری است .
15720- 3- (4) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ أَنْکَرَ الْأَصْواتِ لَصَوْتُ الْحَمِیرِ (5) قَالَ الْعَطْسَةُ الْقَبِیحَةُ.
******
ترجمه:
أَبِی بَکْرٍحَضْرَمِیِّ می گوید ازحضرت صادق * درمورد آیه إِنَّ أَنْکَرَ الْأَصْواتِ لَصَوْتُ الْحَمِیرِ (6) سوال کردم فرمودند : آن عطسه زشت وقبیح است .
15721- 4- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ رَجُلٍ مِنَ الْعَامَّةِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الْعَطْسَةُ تَخْرُجُ مِنْ جَمِیعِ الْبَدَنِ کَمَا أَنَّ النُّطْفَةَ تَخْرُجُ مِنْ جَمِیعِ الْبَدَنِ وَ مَخْرَجُهَا مِنَ الْإِحْلِیلِ أَ مَا رَأَیْتَ الْإِنْسَانَ إِذَا عَطَسَ نُفِضَ أَعْضَاؤُهُ
ص: 90
- وَ صَاحِبُ الْعَطْسَةِ یَأْمَنُ الْمَوْتَ سَبْعَةَ أَیَّامٍ (1).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : عطسه ازهمه بدن خارج می شود مثل منی که ازهمه بدن وبوسیله آلت جنسی تخلیه می شود مگرنمی بینی با عطسه شخص احساس راحتی می کند عطسه کننده تا هفت روزازمرگ درامان است .می گویم : این اختلاف سه وهفت روزمربوط به پیروجوان عطسه کننده است یا بخاطرتقیه .
(4) 61 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَکْرَارِ التَّسْمِیتِ ثَلَاثاً عِنْدَ تَوَالِی الْعُطَاسِ مِنْ غَیْرِ زِیَادَةٍ
******
ترجمه:
15722- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا عَطَسَ الرَّجُلُ ثَلَاثاً فَسَمِّتْهُ ثُمَّ اتْرُکْهُ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : وقتی کسی سه بارعطسه وتوجواب اورا دادی دیگر او را رها کن
15723- 2- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع قَالَ: یُسَمَّتُ الْعَاطِسُ ثَلَاثاً فَمَا فَوْقَهَا فَهُوَ رِیحٌ.
******
ترجمه:
حضرت علی * : تاسه مرتبه به عطسه مننده باید جواب داد بیش ازسه مرتبه (عطسه نیست ) باد است .
ص: 91
15724- 3- (1) قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ إِذَا زَادَ الْعَاطِسُ عَلَی ثَلَاثَةٍ قِیلَ لَهُ شَفَاکَ اللَّهُ لِأَنَّ ذَلِکَ مِنْ عِلَّةٍ.
******
ترجمه:
ودرحدیث دیگری آمده وقتی شخص بیش ازسه مرتبه عطسه کرد باید به او گفت : شفاک الله (خدا تورا شفا بدهد ) زیرا نشانه بیماری است .
(2) 62 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحْمِیدِ لِمَنْ عَطَسَ أَوْ سَمِعَهُ وَ وَضْعِ الْإِصْبَعِ عَلَی الْأَنْفِ
******
ترجمه:
15725- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ قَالَ: سَأَلْتُ الْعَالِمَ ع عَنِ الْعَطْسَةِ وَ مَا الْعِلَّةُ فِی الْحَمْدِ لِلَّهِ عَلَیْهَا فَقَالَ إِنَّ لِلَّهِ نِعَماً عَلَی عَبْدِهِ فِی صِحَّةِ بَدَنِهِ وَ سَلَامَةِ جَوَارِحِهِ وَ إِنَّ الْعَبْدَ یَنْسَی ذِکْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی ذَلِکَ وَ إِذَا نَسِیَ أَمَرَ اللَّهُ الرِّیحَ فَتُجَازُ (4) فِی بَدَنِهِ ثُمَّ یُخْرِجُهَا مِنْ أَنْفِهِ فَیَحْمَدُ اللَّهَ عَلَی ذَلِکَ فَیَکُونُ حَمْدُهُ عَلَی ذَلِکَ شُکْراً لِمَا نَسِیَ.
******
ترجمه:
از صالح بن ابی حماد روایت شده است که گفت: از امام (علیه السلام) درباره علت عطسه و دلیل گفتن «الحمد لله» پس از آن پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمود: خداوند نعمت هایی به بنده اش در سلامتی بدن و سلامت اعضایش عطا می کند و بنده ذکر خداوند را بر آن نعمت ها فراموش می کند. وقتی او فراموش می کند، خداوند باد (ریاح) را در بدن او می فرستد و سپس آن را از بینی اش خارج می کند. بنده بر این اتفاق «الحمد لله» می گوید و این حمد به عنوان شکری برای نعمتی است که فراموش کرده بود.
15726- 2- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ أَوْ غَیْرِهِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَطَسَ غُلَامٌ لَمْ یَبْلُغِ الْحُلُمَ عِنْدَ النَّبِیِّ ص فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ ص بَارَکَ اللَّهُ فِیکَ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود :پسر بچه ای که هنوز به سن بلوغ نرسیده بود در نزد رسول الله صلی الله علیه و آله عطسه کرد و گفت:الْحَمْدُ لِلَّهِ، پس رسول الله صلی الله علیه و آله به او گفتند: خداوند درتو برکت قراردهد
15727- 3- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ نُعَیْمٍ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ قَالَ: عَطَسَ
ص: 92
أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ ثُمَّ جَعَلَ إِصْبَعَهُ عَلَی أَنْفِهِ فَقَالَ رَغِمَ أَنْفِی لِلَّهِ رَغْماً دَاخِراً.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام عطسه نمودند پس گفتند:
💠الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ
سپس انگشت خود را بر بینی خود گذاشتند و گفتند:بینی خودرا برای خدا بخاک می مالم با ذلت .
15728- 4- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ غَیْرِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی وَجَعِ الْأَضْرَاسِ وَ وَجَعِ الْآذَانِ إِذَا سَمِعْتُمْ مَنْ یَعْطِسُ فَابْدَءُوهُ بِالْحَمْدِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق علیه السلام فرمود: در باره درد دندان و گوش هر گاه شنیدید كسى عطسه زد با حمد خدا با او سخن گوئید.
15729- 5- (2) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ قَالَ إِذَا عَطَسَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ عَلَی کُلِّ حَالٍ لَمْ یَجِدْ وَجَعَ الْأُذُنَیْنِ وَ الْأَضْرَاسِ.
******
ترجمه:
امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند :کسی که وقتی عطسه کرد بگوید :
💠الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ عَلَی کُلِّ حَالٍ
درد گوشها و دندانها را نخواهد یافت. (مبتلا نمی شود)
15730- 6- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا عَطَسَ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ ثُمَّ سَکَتَ لِعِلَّةٍ تَکُونُ بِهِ قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ عَنْهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ- فَإِنْ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ- قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکَ قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْعُطَاسُ لِلْمَرِیضِ دَلِیلُ الْعَافِیَةِ وَ رَاحَةٌ لِلْبَدَنِ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکَ (4).
ص: 93
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : هرگاه مسلمانی عطسه کند و به خاطر بیماری اش سکوت کند، فرشته ها به جای او می گویند: الحمدلله ربّ العالمین. پس اگر بگوید الحمدلله ربّ العالمین فرشته ها می گویند: خدا گناهان تو را ببخشد.
(3) 63 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ لِمَنْ عَطَسَ أَوْ سَمِعَهُ
******
ترجمه:
15731- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: عَطَسَ رَجُلٌ عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ- فَلَمْ یُسَمِّتْهُ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ قَالَ نَقَصَنَا حَقَّنَا وَ قَالَ إِذَا عَطَسَ أَحَدُکُمْ فَلْیَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ- قَالَ فَقَالَ الرَّجُلُ فَسَمَّتَهُ أَبُو جَعْفَرٍ ع.
******
ترجمه:
ابن ابى عمیر از برخى از اصحابش حدیث كند كه گفت: مردى در خدمت حضرت باقر علیه السّلام عطسه زد و گفت: الحمد للَّه حضرت باقر علیه السّلام جواب عطسه او را نداد و فرمود: از حق ما كاست سپس فرمود: چون یكى از شماها عطسه كرد بگوید: الحمد للَّه رب العالمین و صلى اللَّه على محمد و أهل بیته گوید: پس آن مرد آنچنان گفت و حضرت نیز جواب عطسه او را داد. (یعنى باو فرمود:یرحمك اللَّه)
15732- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ سَمِعَ عَطْسَةً فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ صَلَّی عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ لَمْ یَشْتَکِ عَیْنَهُ وَ لَا ضِرْسَهُ ثُمَّ قَالَ إِنْ سَمِعْتَهَا فَقُلْهَا وَ إِنْ کَانَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ الْبَحْرُ.
******
ترجمه:
ابو اسامه گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: هر كه صداى عطسه اى را بشنود پس خداى عز و جل را حمد گوید و بر پیغمبر (ص) و خاندانش صلوات بفرستد، درد چشم و دندان نبیند، سپس فرمود: اگر آن را شنیدى ذكر (حمد و صلوات) را بگو اگر چه میان تو و آن (كس كه عطسه زده) دریا فاصله باشد.
15733- 3- (6) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع
ص: 94
نِعْمَ الشَّیْ ءُ الْعَطْسَةُ تَنْفَعُ فِی الْجَسَدِ وَ تُذَکِّرُ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قُلْتُ إِنَّ عِنْدَنَا قَوْماً یَقُولُونَ لَیْسَ لِرَسُولِ اللَّهِ ص فِی الْعَطْسَةِ نَصِیبٌ فَقَالَ إِنْ کَانُوا کَاذِبِینَ فَلَا نَالَهُمْ شَفَاعَةُ مُحَمَّدٍ ص.
******
ترجمه:
جابر گوید: حضرت باقر علیه السلام فرمود: چه چیز خوبى است عطسه زدن، براى بدن سودمند است، و خداى عز و جل را نیز بیاد انسان آورد، من عرضكردم: نزد ما مردمانى هستند كه میگویند: رسول خدا (ص) از عطسه بهره اى ندارد (و عطسه نمیزند)؟ فرمود: اگر دروغ گویند شفاعت محمد (ص) بآنها نرسد.
15734- 4- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ عَطَسَ ثُمَّ وَضَعَ یَدَهُ عَلَی قَصَبَةِ أَنْفِهِ ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ حَمْداً کَثِیراً کَمَا هُوَ أَهْلُهُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ- خَرَجَ مِنْ مَنْخِرِهِ الْأَیْسَرِ طَائِرٌ أَصْغَرُ مِنَ الْجَرَادِ وَ أَکْبَرُ مِنَ الذُّبَابِ حَتَّی یَصِیرَ تَحْتَ الْعَرْشِ یَسْتَغْفِرُ اللَّهَ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
حضرت صادق علیه السلام فرمود: هر كه عطسه زند سپس دستش را بر استخوان تیغه بینى نهد و بگوید: الحمد للَّه رب العالمین [الحمد للَّه ] حمدا كثیرا كما هو اهله و صلى اللَّه على محمد النبى و آله و سلم از سوراخ چپ بینى او پرنده اى كوچكتر از ملخ و بزرگتر از مگس بیرون آید و برود تا بزیر عرش رسد و تا روز قیامت براى او استغفار كند.
(3) 64 بَابُ أَنَّهُ لَا تُکْرَهُ الصَّلَاةُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ عِنْدَ الْعُطَاسِ وَ لَا عِنْدَ الذَّبْحِ وَ لَا عِنْدَ الْجِمَاعِ بَلْ تُسْتَحَبُ
******
ترجمه:
15735- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْبَصْرِیِّ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع إِنَّ النَّاسَ یَکْرَهُونَ الصَّلَاةَ عَلَی مُحَمَّدٍ- وَ آلِهِ فِی ثَلَاثَةِ مَوَاطِنَ عِنْدَ الْعَطْسَةِ وَ عِنْدَ الذَّبِیحَةِ وَ عِنْدَ الْجِمَاعِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع
ص: 95
مَا لَهُمْ وَیْلَهُمْ نَافَقُوا لَعَنَهُمُ اللَّهُ.
******
ترجمه:
فضیل بن یسار گوید: بحضرت باقر علیه السلام عرضكردم: مردم در سه جا صلوات بر محمد و آلش را بددانند: یكى هنگام عطسه، و دیگر هنگام سر بریدن حیوانات، و سوم در هنگام جماع، حضرت باقر علیه السلام فرمود: چه شده است آنها را؟ واى بر آنها، نفاق كردند، خدا لعنتشان كند.
15736- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (2) عَنِ الرِّضَا ع فِی کِتَابِهِ إِلَی الْمَأْمُونِ قَالَ الصَّلَاةُ عَلَی النَّبِیِّ ص وَاجِبَةٌ فِی کُلِّ مَوْطِنٍ وَ عِنْدَ الْعُطَاسِ وَ الذَّبَائِحِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
جضرت رضا * درنامه خود به مامون گفتند صلوات برپیامبر صلی الله علیه و آله وسلم درهرجا وزمان عطسه وذبح ودیگرموارد واجب است .
(4) 65 بَابُ جَوَازِ تَسْمِیتِ الذِّمِّیِّ إِذَا عَطَسَ وَ الدُّعَاءِ لَهُ بِالْهِدَایَةِ وَ الرَّحْمَةِ
******
ترجمه:
15737- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَطَسَ رَجُلٌ نَصْرَانِیٌّ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَقَالَ لَهُ الْقَوْمُ هَدَاکَ اللَّهُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- یَرْحَمُکَ اللَّهُ فَقَالُوا لَهُ إِنَّهُ نَصْرَانِیٌّ فَقَالَ لَا یَهْدِیهِ اللَّهُ حَتَّی یَرْحَمَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
******
ترجمه:
ابن ابى نجران از برخى از شیعیان حدیث كند كه گفت: مردى نصرانى نزد حضرت صادق علیه السلام عطسه زد مردم باو گفتند: هداك اللَّه (یعنى خدا هدایتت كند) حضرت صادق علیه السلام فرمود: [بگوئید] یرحمك اللَّه عرض كردند: او نصرانى است؟ فرمود: تا خدا باو رحم نكند هدایتش نفرماید.
ص: 96
(1) 66 بَابُ جَوَازِ الِاسْتِشْهَادِ عَلَی صِدْقِ الْحَدِیثِ بِاقْتِرَانِهِ بِالْعُطَاسِ
******
ترجمه:
15738- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ (3) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص تَصْدِیقُ الْحَدِیثِ عِنْدَ الْعُطَاسِ.
وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : عطسه کردن نشانه راستی خبر است .
15739- 2- (5) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا کَانَ الرَّجُلُ یَتَحَدَّثُ بِحَدِیثٍ فَعَطَسَ عَاطِسٌ فَهُوَ شَاهِدُ حَقٍّ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : هرگاه کسی برای شما خبری را نقل کند وکسی عطسه زد این نشانه صداقت اوست .
(6) 67 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِجْلَالِ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُؤْمِنِ وَ تَوْقِیرِهِ وَ إِکْرَامِهِ
******
ترجمه:
15740- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ
ص: 97
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِجْلَالَ الشَّیْخِ الْکَبِیرِ.
******
ترجمه:
عبد اللّٰه بن سنان گويد: حضرت صادق عليه السّلام بمن فرمودند : ازراههای احترام به خداى عز و جل احترام پيرمرد سالمند است.
15741- 2- (1) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِجْلَالُ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُسْلِمِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق عليه السّلام فرمودند : ازراههای احترام به خداى عز و جل احترام ریش سفید مسلمان است.
15742- 3- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یُوَقِّرْ کَبِیرَنَا وَ یَرْحَمْ صَغِیرَنَا.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : ازما نیست کسیکه تجلیل نکند ازبزرگ ما ورحم نکند به اطفال ما .
15743- 4- (3) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی نَهْشَلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِجْلَالُ الْمُؤْمِنِ ذِی الشَّیْبَةِ وَ مَنْ أَکْرَمَ مُؤْمِناً فَبِکَرَامَةِ اللَّهِ بَدَأَ وَ مَنِ اسْتَخَفَّ بِمُؤْمِنٍ ذِی شَیْبَةٍ أَرْسَلَ اللَّهُ إِلَیْهِ مَنْ یَسْتَخِفُّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ.
******
ترجمه:
ابن سنان می گوید حضرت صادق * به من فرمودند : ازراههای تجلیل از خداوند احترام کردن به مومن سالمند است وکسیکه مومنی را احترام کند به تجلیل ازخدا اقدام کرده وکسیکه مومن پیری را تحقیرکند خداوند کسی را مامورمی کند تا قبل ازمرگش اورا تحقیر کند .
15744- 5- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ لَا یَجْهَلُ حَقَّهُمْ إِلَّا مُنَافِقٌ مَعْرُوفُ النِّفَاقِ ذُو الشَّیْبَةِ فِی الْإِسْلَامِ وَ حَامِلُ الْقُرْآنِ وَ الْإِمَامُ الْعَادِلُ.
******
ترجمه:
اسحاق بن عمار گويد: شنيدم ابا الخطاب از حضرت صادق عليه السلام حديث مى كرد كه فرموده : سه كس هستند كه حق آنها را ناديده نگيرد كسى جز منافقى كه بنفاق معروف اس-ت : ك-س-ى ك-ه م-وي-ش را در اس-لام س-پ-ي-د كرده ، و آنكه قرآن را در بردارد، و پيشواى عادل .
15745- 6- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْوَصَّافِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَظِّمُوا کُبَرَاءَکُمْ وَ صِلُوا أَرْحَامَکُمْ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: سالمندان خود را بزرگ داريد و با ارحام خود صله كنيد،
ص: 98
15746- 7- (1) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ لَیْسَ تَصِلُونَهُمْ بِشَیْ ءٍ أَفْضَلَ مِنْ کَفِّ الْأَذَی عَنْهُمْ.
******
ترجمه:
مثل همین روایت نقل شده با این اضافه : و صله رحمى بهتر از آزار نرساندن بآنها نيست.
15747- 8- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ إِجْلَالُ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُسْلِمِ.
******
ترجمه:
ح-ض-رت ص-ادق (ع ) ف-رم-ود: از اح-ت-رام ب-خ-داى عزوجل احترام به مو سپيد مسلمان است .
15748- 9- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ عَرَفَ فَضْلَ کَبِیرٍ لِسِنِّهِ فَوَقَّرَهُ آمَنَهُ اللَّهُ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) از پیامبر اکرم (ص) نقل می کنند: هرکس فضیلت بزرگتر را که به خاطر سنش حائز است مراعات کند و به او احترام کند، خداوند او را از هول و هراس قیامت در امان می دارد.
15749- 10- (4) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: وَ مَنْ وَقَّرَ ذَا شَیْبَةٍ فِی الْإِسْلَامِ- آمَنَهُ اللَّهُ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) از پیامبر اکرم (ص) نقل می کنند: هرکس فضیلت کسیکه در اسلام مویش سفید شده را مراعات کند و به او احترام کند، خداوند او را از هول و هراس قیامت در امان می دارد.
15750- 11- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ عَرَفَ فَضْلَ شَیْخٍ کَبِیرٍ فَوَقَّرَهُ لِسِنِّهِ آمَنَهُ اللَّهُ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ قَالَ مِنْ تَعْظِیمِ اللَّهِ إِجْلَالُ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُؤْمِنِ.
******
ترجمه:
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : هرکس فضیلت کسیکه در اسلام مویش سفید شده را مراعات کند و به او احترام کند، خداوند او را از هول و هراس قیامت در امان می دارد . وفرمودند : ازراههای تعظیم خداوند احترام گذاشتن به مومن سالخوره است .
یَعْرِفُ لِأَحَدٍ الْفَضْلَ فَهُوَ الْمُعْجَبُ بِرَأْیِهِ.
******
ترجمه:
امام جعفرصادق (علیه السلام):
كسى كه براى ديگران ارزشى قائل نباشد، خودبين و خود رأى است
15752- 13- (1) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ خُنَیْسٍ (2) عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ (3) وَ عَنْ حُجْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (4) عَنِ اللَّیْثِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ الزُّهْرِیِّ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص بَجِّلُوا الْمَشَایِخَ فَإِنَّ مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ تَبْجِیلَ الْمَشَایِخِ.
******
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود:پيران را بزرگ داريد[و احترام كنيد]پس همانا از [مصاديق]بزرگ داشتن خداوند بزرگداشت پيران است.
15753- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَجَّالِ قَالَ قُلْتُ لِجَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَتَاکُمْ شَرِیفُ قَوْمٍ فَأَکْرِمُوهُ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ وَ مَا الشَّرِیفُ قَالَ قَدْ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ الشَّرِیفُ مَنْ کَانَ لَهُ مَالٌ قُلْتُ فَمَا الْحَسِیبُ قَالَ الَّذِی یَفْعَلُ الْأَفْعَالَ الْحَسَنَةَ بِمَالِهِ وَ غَیْرِ مَالِهِ قُلْتُ فَمَا الْکَرَمُ قَالَ التَّقْوَی.
******
ترجمه:
از حَجّال نقل شده است که به جمیل بن درّاج گفتم:
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: وقتی شریف قومی نزد شما آمد، او را گرامی بدارید.
گفت: بله.
گفتم: شریف کیست؟
گفت: من از ابو عبدالله (امام صادق علیه السلام) درباره این موضوع پرسیدم.
پس فرمود: شریف کسی است که دارای مال باشد.
گفتم: پس حسب کیست؟
فرمود: کسی که کارهای خوب را با مالش و غیر مالش انجام می دهد.
گفتم: پس کرم چیست؟
فرمود: تقوا.
15754- 2- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص
ص: 100
إِذَا أَتَاکُمْ کَرِیمُ قَوْمٍ فَأَکْرِمُوهُ.
******
ترجمه:
و ن-ي-ز ف-رم-ود ع-لي-ه الس-لام ك-ه رس-ولخ-دا ص-لى اللّه عليه و آله فرموده : هرگاه بزرگوار قومى بر شما رسيد او را گرامى داريد.
15755- 3- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَتَاکُمْ کَرِیمُ قَوْمٍ فَأَکْرِمُوهُ.
******
ترجمه:
رس-ول خ-دا ص-لى اللّه عليه و آله فرموده : هرگاه بزرگوار قومى بر شما رسيد او را گرامى داريد.
15756- 4- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْعَلَوِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَمَّا قَدِمَ عَدِیُّ بْنُ حَاتِمٍ إِلَی النَّبِیِّ ص- أَدْخَلَهُ النَّبِیُّ ص بَیْتَهُ وَ لَمْ یَکُنْ فِی الْبَیْتِ غَیْرُ خَصَفَةٍ (3) وَ وِسَادَةِ أَدَمٍ فَطَرَحَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص لِعَدِیِّ بْنِ حَاتِمٍ.
******
ترجمه:
امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود: وقتی عدی بن حاتم به نزد پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آمد، پیامبر او را به خانه اش برد و در خانه چیزی جز حصیر و بالشت چرمی نبود. پس پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آن بالشت چرمی را برای عدی بن حاتم پهن كرد (و خود روى زمين نشست ).
(4) 69 بَابُ کَرَاهَةِ إِبَاءِ الْکَرَامَةِ کَالْوِسَادَةِ وَ الطِّیبِ وَ الْمَجْلِسِ
******
ترجمه:
15757- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: دَخَلَ رَجُلَانِ عَلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَأَلْقَی لِکُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا وِسَادَةً فَقَعَدَ عَلَیْهَا أَحَدُهُمَا وَ أَبَی الْآخَرُ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع اقْعُدْ عَلَیْهَا فَإِنَّهُ لَا یَأْبَی الْکَرَامَةَ إِلَّا حِمَارٌ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از عبدالله بن قداح، از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: دو نفر نزد امیرالمؤمنین علی علیه السلام آمدند. امیرالمؤمنین برای هر کدام یک بالش انداخت. یکی از آن ها بر روی بالش نشست و دیگری خودداری کرد. امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود: بر روی آن بنشین، زیرا هیچ کس از کرامت (احترام) سرباز نمی زند، مگر الاغ.
ص: 101
15758- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ لَا یَأْبَی الْکَرَامَةَ إِلَّا حِمَارٌ قُلْتُ مَا مَعْنَی ذَلِکَ قَالَ التَّوْسِعَةُ فِی الْمَجْلِسِ وَ الطِّیبُ یُعْرَضُ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
این حدیث از حسن بن جهم روایت شده است که امام ابو الحسن (علیه السلام) فرمودند: امیر المؤمنین علی (علیه السلام) می فرمود: "کسی که کرامت را نمی پذیرد، مانند یک خر است." پرسیدم: معنی این چیست؟ فرمود: "وسعت دادن در مجلس و عطری که به او عرضه می شود."
15759- 3- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع (3) یَقُولُ لَا یَأْبَی الْکَرَامَةَ إِلَّا حِمَارٌ قُلْتُ أَیُّ شَیْ ءٍ الْکَرَامَةُ قَالَ مِثْلُ الطِّیبِ وَ مَا یُکْرَمُ بِهِ الرَّجُلُ.
******
ترجمه:
حضرت کاظم عليه السّلام فرمودند : جز درازگوش موجود ديگرى ردّ احسان نمى كند.عرض كردم: مقصود چيست؟فرمود: بوى خوشى به او عرضه شود(و او امتناع كند) وهرچیزی که احترام شمرده شود .
15760- 4- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُیَسِّرٍ (5) عَنْ أَبِی زَیْدٍ الْمَکِّیِّ (6) قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ لَا یَأْبَی الْکَرَامَةَ إِلَّا حِمَارٌ یَعْنِی بِذَلِکَ فِی الطِّیبِ وَ الْوِسَادَةِ.
******
ترجمه:
حضرت کاظم عليه السّلام فرمودند : جز درازگوش موجود ديگرى ردّ احسان نمى كند یعنی بوى خوشى به او عرضه شود(و او امتناع كند) وزیرانداز .
15761- 5- (7) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ لَا یَأْبَی
ص: 102
الْکَرَامَةَ إِلَّا حِمَارٌ فَقُلْتُ مَا مَعْنَی ذَلِکَ فَقَالَ ذَلِکَ فِی الطِّیبِ یُعْرَضُ عَلَیْهِ وَ التَّوْسِعَةِ فِی الْمَجَالِسِ مَنْ أَبَاهُمَا کَانَ کَمَا قَالَ.
******
ترجمه:
امام ابو الحسن (علیه السلام) فرمودند: امیر المؤمنین علی (علیه السلام) می فرمود: "کسی که کرامت را نمی پذیرد، مانند یک خر است." پرسیدم: معنی این چیست؟ فرمود: بوی خوشی که اختیارش قراردهند وسعت دادن در مجلس هرکس آنها را رد کند درواقع همان استکه گفته شد .
15762- 6- (1) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ (2) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (3) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَرُدُّ الطِّیبَ قَالَ لَا یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَرُدَّ الْکَرَامَةَ.
******
ترجمه:
سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ می گوید ازحضرت صادق * سوال کردم درمورد کسیکه بوی خوشی را رد می کند فرمودند : سزاوارنیست کسی احترام دیگران را رد کند .
15763- 7- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا عُرِضَ عَلَی أَحَدِکُمُ الْکَرَامَةُ فَلَا یَرُدَّهَا فَإِنَّمَا یَرُدُّ الْکَرَامَةَ الْحِمَارُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی آدَابِ الْحَمَّامِ (5).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم: اگرکسی به شما لطفی کرد آنرا رد نکنید چون فقط الاغ لطف دیگران را رد می کند .
(6) 70 بَابُ اسْتِحْبَابِ مَشْیِ صَاحِبِ الْبَیْتِ مَعَ الدَّاخِلِ إِذَا دَخَلَ وَ إِذَا خَرَجَ وَ جَعْلِ صَاحِبِ الْبَیْتِ الدَّاخِلَ أَمِیراً
******
ترجمه:
15764- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ
ص: 103
النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ حَقِّ الدَّاخِلِ عَلَی أَهْلِ الْبَیْتِ أَنْ یَمْشُوا مَعَهُ هُنَیْهَةً إِذَا دَخَلَ وَ إِذَا خَرَجَ وَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا دَخَلَ أَحَدُکُمْ عَلَی أَخِیهِ الْمُسْلِمِ فِی بَیْتِهِ فَهُوَ أَمِیرٌ عَلَیْهِ حَتَّی یَخْرُجَ.
******
ترجمه:
این حدیث از سکونی روایت شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: رسول الله (صلی الله علیه و آله) گفت: "از حقوق واردشونده بر اهل خانه این است که کمی با او همراهی کنند وقتی وارد می شود و وقتی خارج می شود." و همچنین فرمودند: "اگر یکی از شما بر برادر مسلمانش در خانه اش وارد شد، او (واردشونده) تا زمانی که خارج شود، امیر بر آن خانه است."
(1) 71 بَابُ أَنَّ مَنْ جَالَسَ أَحَداً فَائْتَمَنَهُ عَلَی حَدِیثٍ لَمْ یَجُزْ لَهُ أَنْ یُحَدِّثَ بِهِ إِلَّا بِإِذْنِهِ إِلَّا ثِقَةً أَوْ ذِکْراً لَهُ بِخَیْرٍ أَوْ شَهَادَةً عَلَی فِعْلِ حَرَامٍ بِشُرُوطِهَا
******
ترجمه:
15765- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ.
******
ترجمه:
ح-ض-رت ب-اق-ر (ع ) از رسول خدا (ص ) روايت كرده است كه مى فرمودند : مجلسها امانت است .
15766- 2- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَوْفٍ (4) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ.
******
ترجمه:
(ابن ) ابى عوف گويد: شنيدم از حضرت صادق (ع ) كه مى فرمود: مجلسها امانت است .
15767- 3- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ وَ لَیْسَ لِأَحَدٍ أَنْ یُحَدِّثَ بِحَدِیثٍ یَکْتُمُهُ صَاحِبُهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ ثِقَةً (6) أَوْ ذِکْراً لَهُ بِخَیْرٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق (ع ) فرمود: مجلسها امانت است ، و كسى حق ندارد كلام محرمانه رفيق خود را ب-دون اج-ازه او ب-ازگو كند، مگر در موردى كه شنونده مورد وثوق و اطمينان باشد يا ذكر خيرى از آن رفيق باشد.
ص: 104
15768- 4- (1) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ (2) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَزِیدَ (3) عَنِ الزُّبَیْرِ بْنِ بَکَّارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ أَبِی ذَیْبٍ عَنِ ابْنِ أَخِی جَابِرٍ عَنْ عَمِّهِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ إِلَّا ثَلَاثَةَ مَجَالِسَ مَجْلِسٌ سُفِکَ فِیهِ دَمٌ حَرَامٌ أَوْ مَجْلِسٌ اسْتُحِلَّ فِیهِ فَرْجٌ حَرَامٌ أَوْ مَجْلِسٌ یُسْتَحَلُّ فِیهِ مَالٌ حَرَامٌ بِغَیْرِ حَقِّهِ.
******
ترجمه:
این حدیث از جابر بن عبدالله روایت شده است که رسول الله (صلی الله علیه و آله) فرمودند: "مجالس باید به امانتداری برگزار شوند، مگر سه نوع مجلس: مجلسی که در آن خون حرامی ریخته شود، مجلسی که در آن ناموس حرامی مورد تجاوز قرار گیرد، یا مجلسی که در آن مال حرامی به ناحق گرفته شود."
(4) 72 بَابُ أَنَّهُ إِذَا اجْتَمَعَ ثَلَاثَةٌ کُرِهَ أَنْ یَتَنَاجَی اثْنَانِ دُونَ الثَّالِثِ
******
ترجمه:
15769- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ الْقَوْمُ ثَلَاثَةً فَلَا یَتَنَاجَی مِنْهُمُ اثْنَانِ دُونَ صَاحِبِهِمَا فَإِنَّ فِی ذَلِکَ مَا یَحْزُنُهُ وَ یُؤْذِیهِ.
******
ترجمه:
ح-ضرت صادق (ع ) فرمود: هرگاه سه نفر باهم هستند دو نفر آنها سربگوشى با هم صحبت نكنند زيرا كه آندو مايه اندوه و آزار رفيق سومى ايشان است .
15770- 2- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ ثَلَاثَةٌ فِی بَیْتٍ فَلَا یَتَنَاجَی اثْنَانِ دُونَ صَاحِبِهِمَا فَإِنَّ ذَلِکَ مِمَّا یَغُمُّهُ.
******
ترجمه:
ح-ضرت صادق (ع ) فرمود: هرگاه سه نفر باهم درخانه ای هستند دو نفر آنها سربگوشى با هم صحبت نكنند زيرا كه آندو مايه اندوه و آزار رفيق سومى ايشان است .
ص: 105
15771- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ عَرَضَ لِأَخِیهِ الْمُسْلِمِ الْمُتَکَلِّمِ فِی حَدِیثِهِ فَکَأَنَّمَا خَدَشَ وَجْهَهُ.
******
ترجمه:
این حدیث از سکونی روایت شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: رسول الله (صلی الله علیه و آله) گفتند: "هر کس سخن برادر مسلمان خود را قطع کند، مانند این است که صورت او را خراشیده باشد."
(4) 74 بَابُ مَا یُسْتَحَبُّ مِنْ کَیْفِیَّةِ الْجُلُوسِ وَ مَا یُکْرَهُ مِنْهَا
******
ترجمه:
15772- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَلَوِیِّ (6) رَفَعَهُ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص یَجْلِسُ ثَلَاثاً الْقُرْفُصَاءَ وَ هُوَ أَنْ یُقِیمَ سَاقَیْهِ وَ یَسْتَقْبِلَهُمَا بِیَدَیْهِ وَ یَشُدَّ یَدَهُ فِی ذِرَاعِهِ وَ کَانَ یَجْثُو عَلَی رُکْبَتَیْهِ وَ کَانَ یَثْنِی رِجْلًا وَاحِدَةً وَ یَبْسُطُ عَلَیْهَا الْأُخْرَی وَ لَمْ یُرَ ص مُتَرَبِّعاً قَطُّ.
******
ترجمه:
این حدیث از عبدالله بن حسن علوی روایت شده است که او گفت: "پیامبر (صلی الله علیه و آله) به سه شکل می نشست:
قرفصاء: یعنی پاهای خود را بالا می گذاشت و دست هایش را به آن ها تکیه می داد و دستش را به ساق پاهایش می بست.
جثو بر زانو: یعنی روی زانوهایش می نشست.
یک پا را خم می کرد و پای دیگر را روی آن پهن می کرد.
15773- 2- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ: رَأَیْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع قَاعِداً وَاضِعاً إِحْدَی رِجْلَیْهِ عَلَی فَخِذِهِ فَقُلْتُ إِنَّ النَّاسَ یَکْرَهُونَ هَذِهِ
ص: 106
الْجِلْسَةَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهَا جِلْسَةُ الرَّبِّ فَقَالَ إِنِّی إِنَّمَا جَلَسْتُ هَذِهِ الْجِلْسَةَ لِلْمَلَالَةِ وَ الرَّبُّ لَا یَمَلُّ وَ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لَا نَوْمٌ.
******
ترجمه:
ابوحمزة الثمالي گفت: "من دیدم که علی بن الحسین (علیه السلام) نشسته بود و یک پای خود را بر روی ران خود گذاشته بود. من گفتم: مردم این نوع نشستن را ناپسند می دارند و می گویند که این نوع نشستن خدایی است. علی (علیه السلام) گفت: «من فقط برای آرامش این گونه نشستم و خداوند از خستگی و خواب مبرا است و هیچ چرت زدن (خواب کوتاه) و خوابی او را فرا نمی برد.»
15774- 3- (1) وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ (مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ) (2) عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: جَلَسَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مُتَوَرِّکاً رِجْلُهُ الْیُمْنَی عَلَی فَخِذِهِ الْیُسْرَی فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ هَذِهِ جِلْسَةٌ مَکْرُوهَةٌ فَقَالَ لَا إِنَّمَا هُوَ شَیْ ءٌ قَالَتْهُ الْیَهُودُ- لَمَّا أَنْ فَرَغَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اسْتَوَی عَلَی الْعَرْشِ جَلَسَ هَذِهِ الْجِلْسَةَ لِیَسْتَرِیحَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ (3) وَ بَقِیَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مُتَوَرِّکاً کَمَا هُوَ.
******
ترجمه:
حماد بن عثمان روایت کرده است که امام صادق (علیه السلام) را دیده که به شکلی خاص نشسته بود؛ یعنی پای راستش را بر روی ران چپ خود گذاشته بود. یک مرد به او گفت: "فدایت بشم، این نوع نشستن مکروه است." امام (علیه السلام) پاسخ داد: "نه، این چیزی است که یهودیان می گفتند: 'وقتی خداوند از خلق آسمان ها و زمین فراغت یافت و بر عرش استوا، این نوع نشست را برای استراحت انجام می داد. پس خداوند آیهٔ «اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ» (سوره البقرة، آیه 255) را نازل کرد، و خداوند حی، قایم است، خواب و نهایت سالمی وجودش را به دست نمی آورد.' و ابو عبدالله (علیه السلام) به همان شکل خاص خودش نشسته بود."
15775- 4- (4) الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا جَلَسَ جَلَسَ الْقُرْفُصَاءَ.
******
ترجمه:
رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی می نشستند پاهای خود را بالا می گذاشت و دست هایش را به آن ها تکیه می داد و دستش را به ساق پاهایش می بست.
(6) 75 بَابُ اسْتِحْبَابِ جُلُوسِ الْإِنْسَانِ دُونَ مَجْلِسِهِ تَوَاضُعاً وَ الْجُلُوسِ عَلَی الْأَرْضِ وَ فِی أَدْنَی مَجْلِسٍ إِلَیْهِ إِذَا دَخَلَ
******
ترجمه:
15776- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِی سُلَیْمَانَ الزَّاهِدِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ
ص: 107
ع قَالَ: مَنْ رَضِیَ بِدُونِ الشَّرَفِ مِنَ الْمَجْلِسِ لَمْ یَزَلِ اللَّهُ وَ مَلَائِکَتُهُ یُصَلُّونَ عَلَیْهِ حَتَّی یَقُومَ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود: هر که به پایین نشینی در مجلس رضایت دهد، خدا و فرشتگان پیوسته بر او رحمت فرستند تا برخیزد.
15777- 2- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا دَخَلَ مَنْزِلًا قَعَدَ فِی أَدْنَی الْمَجْلِسِ إِلَیْهِ حِینَ یَدْخُلُ.
******
ترجمه:
ح-ض-رت ص-ادق (ع ) ف-رمود: رسول خدا (ص ) اينگونه بود كه در هر منزلى وارد مى شد همان دم در مى نشست
15778- 3- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ مِنَ التَّوَاضُعِ أَنْ یَجْلِسَ الرَّجُلُ دُونَ شَرَفِهِ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود: ازنشانه های تواضع اینکه به پایین نشینی در مجلس رضایت دهد،
15779- 4- (3) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ التَّوَاضُعِ أَنْ تَرْضَی بِالْمَجْلِسِ دُونَ الْمَجْلِسِ وَ أَنْ تُسَلِّمَ عَلَی مَنْ تَلْقَی وَ أَنْ تَتْرُکَ الْمِرَاءَ وَ إِنْ کُنْتَ مُحِقّاً وَ لَا تُحِبَّ أَنْ تُحْمَدَ عَلَی التَّقْوَی.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حدیث از السکونی نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: "از تواضع این است که با جائ کمتر از آنچه که ارزش دارد، راضی باشی و به هر کسی که بر آن برخوردی، سلام کنی، و از مجادله دوری کنی، حتی اگر تو بر حق باشی، و دوست نداشته باشی که بخاطر تقوا و پرهیزگاری مورد ستایش قرار گیری."
15780- 5- (5) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَخْلَدٍ عَنِ الرَّزَّازِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ مُوسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ سُلَیْمَانَ الْمُؤَذِّنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ غِیَاثٍ
ص: 108
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَجْلِسُ عَلَی الْأَرْضِ وَ یَأْکُلُ عَلَی الْأَرْضِ وَ یَعْتَقِلُ الشَّاةَ وَ یُجِیبُ دَعْوَةَ الْمَمْلُوکِ عَلَی خُبْزِ الشَّعِیرِ.
******
ترجمه:
حدیثی از ابن عباس نقل شده که می فرماید: "رسول الله (صلی الله علیه و آله) بر زمین می نشست، و بر زمین غذا می خورد، و گوسفند را گرفته آنرا می بست، و درخواست بنده ای را که نان جوی را می آورد، پاسخ می داد."
15781- 6- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَخْلَدٍ عَنِ الْخُدْرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ عَاصِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ عُمَیْرٍ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَیْبَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَخَذَ الْقَوْمُ مَجَالِسَهُمْ فَإِنْ دَعَا رَجُلٌ أَخَاهُ وَ أَوْسَعَ لَهُ فِی مَجْلِسِهِ فَلْیَأْتِهِ فَإِنَّمَا هِیَ کَرَامَةٌ أَکْرَمَهُ بِهَا أَخُوهُ وَ إِنْ لَمْ یُوسِعْ لَهُ أَخُوهُ فَلْیَنْظُرْ أَوْسَعَ مَکَانٍ یَجِدُهُ فَلْیَجْلِسْ فِیهِ.
******
ترجمه:
مصعب بن شیبه نقل کرده که رسول الله (صلی الله علیه و آله) فرمودند: "وقتی مردم در مجالس خود جا می گیرند، اگر کسی برادر خود را دعوت کند و برای او در مجلسش فضا فراهم کند، باید او را بپذیرد؛ زیرا این کرامتی است که برادرش را با آن افتخار می دهد. و اگر برادرش فضای کافی برای او فراهم نکند، باید برادرش به دنبال مکان دیگری بگردد که جا دارد و در آن نشیند."
15782- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَجْلِسُ فِی بَیْتِهِ عِنْدَ بَابِ بَیْتِهِ قُبَالَةَ الْکَعْبَةِ.
******
ترجمه:
حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ می گوید دیدم که حضرت صادق * درخانه کناردرب روبروی کعبه می نشستند .
15783- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَکْثَرَ مَا یَجْلِسُ تُجَاهَ الْقِبْلَةِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : رسول اکرم بیشتر اوقات بسوی کعبه می نشستند .
15784- 3- (5) وَ رَوَی الشَّیْخُ بَهَاءُ الدِّینِ فِی مِفْتَاحِ الْفَلَاحِ قَالَ رُوِیَ عَنْ أَئِمَّتِنَا ع خَیْرُ الْمَجَالِسِ مَا اسْتُقْبِلَ بِهِ الْقِبْلَةُ.
ص: 109
وَ رَوَاهُ الْمُحَقِّقُ فِی الشَّرَائِعِ مُرْسَلًا (1).
******
ترجمه:
مرحوم شیخ بهائ گفته اند درروایات ما آمده بهترین جا برای نشستن روبه قبله است
15785- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی یَحْیَی سُهَیْلِ بْنِ زِیَادٍ الْوَاسِطِیِّ یَرْفَعُهُ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: لَا تَسْتَقْبِلُوا الشَّمْسَ فَإِنَّهَا مَبْخَرَةٌ تُشْحِبُ اللَّوْنَ وَ تُبْلِی الثَّوْبَ (4) وَ تُظْهِرُ الدَّاءَ الدَّفِینَ.
******
ترجمه:
حضرت علی * : به سوی خورشید (مستقیماً) روبرو ننشینید، زیرا آن بخوری است که رنگ را تغییر می دهد و لباس را کهنه می کند و بیماری پنهان را آشکار می سازد."
15786- 2- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی الشَّمْسِ أَرْبَعُ خِصَالٍ تُغَیِّرُ اللَّوْنَ وَ تُنَتِّنُ الرِّیحَ وَ تُخْلِقُ الثِّیَابَ وَ تُورِثُ الدَّاءَ.
******
ترجمه:
رسول الله (ص) درباره خورشید فرمود: در خورشید چهار خصلت است: رنگ را تغییر می دهد، بوی بد ایجاد می کند، لباس ها را کهنه می کند، و بیماری به ارمغان می آورد."
15787- 3- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: إِذَا جَلَسَ أَحَدُکُمْ فِی الشَّمْسِ فَلْیَسْتَدْبِرْهَا فَإِنَّهَا تُظْهِرُ الدَّاءَ الدَّفِینَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی فِی التِّجَارَةِ مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ الْمَشْیِ فِی الظِّلِّ لَا فِی الشَّمْسِ (7).
******
ترجمه:
امام علی (ع) در حدیث چهارصد فرمود: وقتی یکی از شما در خورشید می نشیند، پشت به آن بنشیند، زیرا خورشید بیماری پنهان را آشکار می سازد."
ص: 110
15788- 1- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: إِذَا دَخَلَ أَحَدُکُمْ عَلَی أَخِیهِ فِی رَحْلِهِ فَلْیَقْعُدْ حَیْثُ یَأْمُرُهُ صَاحِبُ الرَّحْلِ فَإِنَّ صَاحِبَ الرَّحْلِ أَعْرَفُ بِعَوْرَةِ بَیْتِهِ مِنَ الدَّاخِلِ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
این حدیث از مسعده بن صدقه از امام جعفر صادق (ع) از پدرش امام محمد باقر (ع) نقل شده است:
"وقتی یکی از شما به خانه برادرش وارد می شود، در جایی بنشیند که صاحب خانه به او می گوید، زیرا صاحب خانه به نقاط ضعف خانه اش آگاه تر است از کسی که به آن وارد می شود."
(3) 79 بَابُ جَوَازِ الِاحْتِبَاءِ وَ لَوْ فِی ثَوْبٍ وَاحِدٍ یَسْتُرُ الْعَوْرَةَ
******
ترجمه:
15789- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ الِاحْتِبَاءُ حِیطَانُ الْعَرَبِ.
******
ترجمه:
این حدیث از امام کاظم (ع) است که از رسول الله (ص) نقل می کنند:
"رسول الله (ص) فرمود: احتباء (زانوها را در بغل گرفتن) دیوارهای عرب است."
15790- 2- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَحْتَبِی بِثَوْبٍ وَاحِدٍ فَقَالَ إِنْ کَانَ یُغَطِّی عَوْرَتَهُ فَلَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْمَسَاجِدِ (6).
******
ترجمه:
سماعه گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی که با یک لباس احتباء می کند (زانوها را در بغل می گیرد)، پرسیدم. ایشان فرمودند: اگر عورت خود را می پوشاند، اشکالی ندارد.
ص: 111
(1) 80 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْمِزَاحِ وَ الضَّحِکِ مِنْ غَیْرِ إِکْثَارٍ وَ لَا فُحْشٍ
******
ترجمه:
15791- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ الرَّجُلُ یَکُونُ مَعَ الْقَوْمِ فَیَجْرِی بَیْنَهُمْ کَلَامٌ یَمْزَحُونَ وَ یَضْحَکُونَ فَقَالَ لَا بَأْسَ مَا لَمْ یَکُنْ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ عَنَی الْفُحْشَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَأْتِیهِ الْأَعْرَابِیُّ فَیُهْدِی إِلَیْهِ الْهَدِیَّةَ ثُمَّ یَقُولُ مَکَانَهُ أَعْطِنَا ثَمَنَ هَدِیَّتِنَا فَیَضْحَکُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ کَانَ إِذَا اغْتَمَّ یَقُولُ مَا فَعَلَ الْأَعْرَابِیُّ لَیْتَهُ أَتَانَا.
******
ترجمه:
مُعَمَّرِ بنِ خَلَّاد گفت: از ابوالحسن (علیه السلام) پرسیدم و گفتم: فدایت شوم، مردی که با گروهی است و بین آنها کلامی جریان دارد که شوخی می کنند و می خندند. پس ایشان گفتند: اشکالی ندارد مادامی که نباشد [نامفهوم]. پس من گمان کردم که منظور ایشان از [نامفهوم] فحش است. سپس گفتند: همانا اعرابی (بدوی) آمد محضررسول خدا (صلی الله علیه وآله) و به ایشان هدیه داد ، سپس گفت : بهای هدیۀ ما را بده. پس رسول خدا (صلی الله علیه وآله) خندید ند و هنگامی که غمگین می شد، می گفت: اعرابی چه شد؟ ای کاش به سوی ما می آمد.
15792- 2- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مِهْزَمٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: کَانَ یَحْیَی بْنُ زَکَرِیَّا یَبْکِی وَ لَا یَضْحَکُ وَ کَانَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ ع یَضْحَکُ وَ یَبْکِی وَ کَانَ الَّذِی یَصْنَعُ عِیسَی ع أَفْضَلَ مِنَ الَّذِی کَانَ یَصْنَعُ یَحْیَی ع.
******
ترجمه:
از امام ابوالحسن اول (علیه السلام) روایت شده است: یحیی بن زکریا همیشه گریه می کرد و نمی خندید و عیسی بن مریم (علیه السلام) هم می خندید و هم گریه می کرد و آنچه که عیسی (علیه السلام) انجام می داد بهتر بود از آنچه یحیی (علیه السلام) انجام می داد.
15793- 3- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ إِلَّا وَ فِیهِ دُعَابَةٌ قُلْتُ وَ مَا الدُّعَابَةُ قَالَ الْمِزَاحُ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ الْکُوفِیِّ (5)
ص: 112
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از امام ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است: هیچ مؤمنی نیست مگر اینکه در او شوخی (دُعَابَة) وجود دارد. پرسیدم: و شوخی چیست؟ فرمود: مزاح.
15794- 4- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ (3) عَنْ یُوسُفَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ یُونُسَ الشَّیْبَانِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ مُدَاعَبَةُ بَعْضِکُمْ بَعْضاً قُلْتُ قَلِیلٌ قَالَ فَلَا تَفْعَلُوا فَإِنَّ الْمُدَاعَبَةَ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ وَ إِنَّکَ لَتُدْخِلُ بِهَا السُّرُورَ عَلَی أَخِیکَ وَ لَقَدْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُدَاعِبُ الرَّجُلَ یُرِیدُ أَنْ یَسُرَّهُ.
******
ترجمه:
یونس شیبانی روایت می کند که امام ابی عبدالله (علیه السلام) فرمود: چگونه برخی از شما با هم شوخی می کنید؟ گفتم: کم. فرمود: این کار را نکنید، زیرا شوخی کردن از حسن خلق است و با آن، سرور را به دل برادرت وارد می کنی. و همانا رسول خدا (صلی الله علیه وآله) با مردی شوخی می کرد که می خواست او را خوشحال کند.
15795- 5- (4) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع (5) یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُدَاعِبَ فِی الْجَمَاعَةِ بِلَا رَفَثٍ.
******
ترجمه:
محمد جعفی روایت می کند که شنیدم امام ابا جعفر (علیه السلام) می فرمود: همانا خداوند شوخی کننده در میان جمع را دوست دارد، به شرط آنکه در آن سخن زشت نباشد.
15796- 6- (6) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ رِوَایَةِ أَبِی الْقَاسِمِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقُلْتُ لَهُ أَوْصِنِی فَقَالَ أُوصِیکَ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ إِیَّاکَ وَ الْمِزَاحَ فَإِنَّهُ یُذْهِبُ هَیْبَةَ الرَّجُلِ وَ مَاءَ وَجْهِهِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حمْران بن أعین گفت: بر امام محمد باقر علیه السلام وارد شدم و به او گفتم: مرا نصیحت کن. امام فرمود: "تو را به تقوای الهی توصیه می کنم و از شوخی بپرهیز، زیرا شوخی هیبت مرد و آبروی او را می برد."
15797- 7- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو
ص: 113
وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ لَا تَمْزَحْ فَیَذْهَبَ بَهَاؤُکَ وَ لَا تَکْذِبْ فَیَذْهَبَ نُورُکَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی کَثْرَةِ الْمِزَاحِ لِمَا یَأْتِی (1).
******
ترجمه:
امام جعفر صادق علیه السلام از پدران بزرگوارش روایت می کند که در وصیت پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) به امام علی (علیه السلام) فرمود: "ای علی، شوخی نکن که جذبه و وقارت از بین می رود و دروغ نگو که نورانییتد از بین می رود."
(2) 81 بَابُ کَرَاهَةِ الْقَهْقَهَةِ وَ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ بَعْدَهَا بِعَدَمِ الْمَقْتِ وَ اسْتِحْبَابِ التَّبَسُّمِ
******
ترجمه:
15798- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْقَهْقَهَةُ مِنَ الشَّیْطَانِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : خنده شدید ازطرف شیطان است .
15799- 2- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ خَالِدِ بْنِ طَهْمَانَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا قَهْقَهْتَ فَقُلْ حِینَ تَفْرُغُ اللَّهُمَّ لَا تَمْقُتْنِی.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : وقتی قهقهه ات تمام شد بگوخدایا مرا مورد خشم خود قرار مده
15800- 3- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ
ص: 114
أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ کُلَیْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ضَحِکُ الْمُؤْمِنِ تَبَسُّمٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : خندیدن مومن درحد تبسم ولبخند است .
15801- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ مِنَ الْجَهْلِ الضَّحِکَ مِنْ غَیْرِ عَجَبٍ قَالَ وَ کَانَ یَقُولُ لَا تُبْدِیَنَّ عَنْ وَاضِحَةٍ وَ قَدْ عَمِلْتَ الْأَعْمَالَ الْفَاضِحَةَ وَ لَا یَأْمَنِ الْبَیَاتَ مَنْ عَمِلَ السَّیِّئَاتِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : خنده بى مورد از نادانى است. (سكونى راوى حدیث) گوید: و آن حضرت پیوسته میفرمود: خنده اى كه دندانها آشكار شود مكن با اینكه كردارهاى رسواكننده اى انجام داده اى، و آن كس كه كارهاى زشت كرده از بلاهاى شبانه آسوده نیست.
15802- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الْمُفَسِّرِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْحُسَیْنِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الرِّضَا (5) عَنْ أَبِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع کَمْ مِمَّنْ کَثُرَ ضَحِکُهُ لَاغِیاً (6) یَکْثُرُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ بُکَاؤُهُ وَ کَمْ مِمَّنْ کَثُرَ بُکَاؤُهُ عَلَی ذَنْبِهِ خَائِفاً یَکْثُرُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فِی الْجَنَّةِ ضَحِکُهُ وَ سُرُورُهُ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام : چه بسیار كسانى كه از روى لهو، بسیار مى خندند و در روز قیامت بسیار گریانند و چه بسیار كسانى كه بر گناهان خویش بسیار مى گریند و ترسانند ، امّا روز قیامت در بهشت، بسیار شادمان و خندانند .
15803- 3- (7) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُعَلَّی عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثٌ
ص: 115
فِیهِنَّ الْمَقْتُ مِنَ اللَّهِ نَوْمٌ مِنْ غَیْرِ سَهَرٍ وَ ضَحِکٌ مِنْ غَیْرِ عَجَبٍ وَ أَکْلٌ عَلَی الشِّبَعِ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام : سه چیز است كه خداوند آنها را دشمن مى دارد: خوابیدن در روز بدون شب زنده دارى، خنده بى دلیل، و غذا خوردن از روى سیرى.
15804- 4- (1) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ بِالْمَدِینَةِ رَجُلٌ بَطَّالٌ یُضْحِکُ النَّاسَ فَقَالَ قَدْ أَعْیَانِی هَذَا الرَّجُلُ أَنْ أُضْحِکَهُ یَعْنِی عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع الْحَدِیثَ وَ فِیهِ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع قَالَ قُولُوا لَهُ إِنَّ لِلَّهِ یَوْماً یَخْسَرُ فِیهِ الْمُبْطِلُونَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : در شهر مدینه مردی پست و فرومایه بود که کار او فقط هرزه گویی و خنداندن مردم بود. یک روز گفت که این مرد (یعنی علی بن الحسین) مرا عاجز کرده است زیرا تا کنون نتوانسته ام او را بخندانم. (منتظر فرصتی بود) {تا این که روزی امام سجاد (علیه السّلام) به همراه دو تن از خدمت گزاران خود می گذشت. او نیز (فرصتی به دست آورد) و عبای آن حضرت را از دوش مبارکش کشید و رفت. امام هیچ گونه اعتنایی به او نکرد. کسانی که آنجا بودند رفتند و ردای امام سجاد (علیه السّلام) را از او گرفته و بر دوش مبارک آن بزرگوار انداختند. امام (علیه السّلام) پرسید: این شخص که بود؟ گفتند: او مرد هرزه گو و خوشمزه ای است که مردم مدینه را می خنداند. } فرمود: به او بگویید خدا را روزی است که در آن روز یاوه سرایان زیانکار خواهند شد.»
15805- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِیَّاکُمْ وَ الْمِزَاحَ فَإِنَّهُ یَذْهَبُ بِمَاءِ الْوَجْهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : ازشوخی بپرهیززیرا آبروی انسان را می برد .
الْقَلْبَ وَ قَالَ کَثْرَةُ الضَّحِکِ تَمِیثُ الدِّینَ کَمَا یَمِیثُ الْمَاءُ الْمِلْحَ.
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) روایت شده که فرمود: زیاد خندیدن دل را می میراند و فرمود: زیاد خندیدن دین را از بین می برد، همان طور که آب، نمک را حل می کند.
15807- 3- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَحْبَبْتَ رَجُلًا فَلَا تُمَازِحْهُ وَ لَا تُمَارِهِ (2).
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) روایت شده که فرمود: اگر مردی را دوست داری، با او مزاح و جدال نکن.
15808- 4- (3) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکِنْدِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ کَثْرَةُ الضَّحِکِ تَذْهَبُ بِمَاءِ الْوَجْهِ.
******
ترجمه:
از میثمی از عنبسه عابد روایت شده که گفت شنیدم امام صادق (ع) می فرمود: زیاد خندیدن آبرو را می برد.
15809- 5- (4) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ الْمِزَاحُ السِّبَابُ الْأَصْغَرُ.
******
ترجمه:
و با همین اسناد گفت شنیدم که می فرمود: مزاح، دشنام کوچک است.
15810- 6- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ (6) عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُمَارِ فَیَذْهَبَ بَهَاؤُکَ وَ لَا تُمَازِحْ فَیُجْتَرَأَ عَلَیْکَ.
******
ترجمه:
از عمار بن مروان روایت شده که امام صادق (ع) فرمود: جدال نکن که شکوه و جلالت از بین می رود و مزاح نکن که بر تو جسارت می شود.
15811- 7- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ وَ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ وَ ثَعْلَبَةَ رَفَعُوهُ عَنْ (8) أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَوْ أَحَدِهِمَا قَالَ: کَثْرَةُ الْمِزَاحِ تَذْهَبُ بِمَاءِ الْوَجْهِ وَ کَثْرَةُ الضَّحِکِ تَمُجُّ الْإِیمَانَ مَجّاً.
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) و امام باقر (ع) یا یکی از ایشان روایت شده که فرمود: زیاد مزاح کردن آبرو را می برد و زیاد خندیدن ایمان را به شدت بیرون می ریزد.
15812- 8- (9) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ
ص: 117
مَحْبُوبٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِی خَلَفٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع أَنَّهُ قَالَ فِی وَصِیَّةٍ لَهُ لِبَعْضِ وُلْدِهِ أَوْ قَالَ: قَالَ أَبِی لِبَعْضِ وُلْدِهِ إِیَّاکَ وَ الْمِزَاحَ فَإِنَّهُ یَذْهَبُ بِنُورِ إِیمَانِکَ وَ یَسْتَخِفُّ بِمُرُوءَتِکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ نَحْوَهُ (1).
******
ترجمه:
از امام ابوالحسن (ع) روایت شده که در وصیتش به یکی از فرزندانش فرمود، یا گفت: پدرم به یکی از فرزندانش فرمود: از مزاح پرهیز کن، زیرا نور ایمانت را می برد و مروتت را سبک می شمارد.
15813- 9- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِیَّاکَ (3) وَ الْمِزَاحَ فَإِنَّهُ یَجُرُّ السَّخِیمَةَ وَ یُورِثُ الضَّغِینَةَ وَ هُوَ السَّبُّ الْأَصْغَرُ.
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) روایت شده که فرمود: امیرالمؤمنین (ع) گفت: از مزاح پرهیز کن، زیرا کینه را به دنبال دارد و دشمنی به ارث می گذارد و این همان دشنام کوچک است.
15814- 10- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِیَّاکُمْ وَ الْمِزَاحَ فَإِنَّهُ یَذْهَبُ بِمَاءِ الْوَجْهِ وَ مَهَابَةِ الرِّجَالِ.
******
ترجمه:
از محمد بن مروان از امام صادق (ع) روایت شده که فرمود: از مزاح پرهیز کنید، زیرا آبرو و هیبت مردان را می برد.
15815- 11- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تُمَازِحْ فَیُجْتَرَأَ عَلَیْکَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : شوخی نکن زیرا برتو جرئت پیدا می شود .
15816- 12- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ
ص: 118
مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص کَثْرَةُ الْمِزَاحِ تَذْهَبُ بِمَاءِ الْوَجْهِ وَ کَثْرَةُ الضَّحِکِ تَمْحُو الْإِیمَانَ وَ کَثْرَةُ الْکَذِبِ تَذْهَبُ بِالْبَهَاءِ.
******
ترجمه:
از امام صادق جعفر بن محمد (ع) از پدرش از پدرانش روایت شده که رسول خدا (ص) فرمود: زیاد مزاح کردن آبرو را می برد، زیاد خندیدن ایمان را محو می کند، و زیاد دروغ گفتن شکوه و وقار را از بین می برد.
15817- 13- (1) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ الْفَضْلِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: کَانَ ضَحِکُ النَّبِیِّ ص التَّبَسُّمَ فَاجْتَازَ ذَاتَ یَوْمٍ بِفِتْیَةٍ مِنَ الْأَنْصَارِ- وَ إِذَا هُمْ یَتَحَدَّثُونَ وَ یَضْحَکُونَ مِلْ ءَ أَفْوَاهِهِمْ فَقَالَ مَهْ یَا هَؤُلَاءِ مَنْ غَرَّهُ مِنْکُمْ أَمَلُهُ وَ قَصَرَ بِهِ فِی الْخَیْرِ عَمَلُهُ فَلْیَطَّلِعِ الْقُبُورَ وَ لْیَعْتَبِرْ بِالنُّشُورِ وَ اذْکُرُوا الْمَوْتَ فَإِنَّهُ هَادِمُ اللَّذَّاتِ.
******
ترجمه:
امام صادق * از پدرانش و ایشان از علی * روایت کرده اند که گفت: خنده پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم تبسم بود. روزی از جمعی از جوانان انصار عبور کرد و دید که آنان صحبت می کنند و با صدای بلند می خندند. پس فرمود: "بس کنید ای اینان! چه کسی از شما را آرزویش فریب داده و در کار خیر کوتاهی کرده است؟ باید به قبرها نگاه کنید و از رستاخیز عبرت بگیرید و مرگ را به یاد آورید، که مرگ نابود کننده لذات است."
15818- 14- (2) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُدَاعِبَ فِی الْجَمَاعَةِ بِلَا رَفَثٍ الْمُتَوَحِّدَ بِالْفِکْرَةِ (الْمُتَخَلِّیَ بِالْعَبْرَةِ) (3) الْمُتَبَاهِیَ بِالصَّلَاةِ.
******
ترجمه:
امام باقر علیه السلام فرمود:
خداوند دوست دارد کسی را که با مردم مزاح و شوخی کند، امّا سخن زشت به زبان نیاورد و نیز کسی را که اندیشه ای یکتاپرست داشته باشد و کسی را که آراسته به صبر و شکیبایی باشد و کسی را که به نماز خواندن افتخار کند.
15819- 15- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ
ص: 119
ع أَنَّ دَاوُدَ قَالَ لِسُلَیْمَانَ ع یَا بُنَیَّ إِیَّاکَ وَ کَثْرَةَ الضَّحِکِ فَإِنَّ کَثْرَةَ الضَّحِکِ تَتْرُکُ الرَّجُلَ (1) فَقِیراً یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
حضرت داود به حضرت سلیمان گفت : فرزندم ازخنده زیاد بپرهیز زیرا خنده زیاد درقیامت باعث فقرانسان خواهد بود .
15820- 16- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: مَا مَزَحَ الرَّجُلُ مُزْحَةً إِلَّا مَجَّ مِنْ عَقْلِهِ مَجَّةً.
******
ترجمه:
حضرت علی * : کسی شوخی نمی کند مگر اینکه بخشی ازعقلش نا بود می شود
15821- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ خَرَجَ فِی حَاجَةٍ وَ مَسَحَ وَجْهَهُ بِمَاءِ الْوَرْدِ لَمْ یَرْهَقْ وَجْهَهُ قَتَرٌ وَ لَا ذِلَّةٌ وَ مَنْ شَرِبَ مِنْ سُؤْرِ أَخِیهِ الْمُؤْمِنِ یُرِیدُ بِهِ (5) التَّوَاضُعَ أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ الْبَتَّةَ وَ مَنْ تَبَسَّمَ فِی وَجْهِ أَخِیهِ الْمُؤْمِنِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ حَسَنَةً وَ مَنْ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ حَسَنَةً لَمْ یُعَذِّبْهُ.
******
ترجمه:
امام رضا (علیه السلام) فرمود:
هر که برای حاجتی بیرون رود و صورت خود را با گلاب (آب گل) مسح کند، صورتش را سیاهی و خواری نپوشاند.
و هر که از باقی مانده آب برادر مؤمنش بنوشد، با قصد فروتنی، خداوند او را بدون شک وارد بهشت می کند.
و هر که در صورت برادر مؤمنش تبسم کند، خداوند برای او حسنه ای می نویسد، و هر که خداوند برای او حسنه ای بنویسد، او را عذاب نمی دهد.
15822- 2- (6) وَ عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: تَبَسُّمُ الْمُؤْمِنِ فِی وَجْهِ أَخِیهِ حَسَنَةٌ وَ صَرْفُهُ الْقَذَی عَنْهُ حَسَنَةٌ وَ مَا عُبِدَ اللَّهُ (بِمِثْلِ) (7) إِدْخَالِ السُّرُورِ عَلَی الْمُؤْمِنِ.
******
ترجمه:
جابر بن یزید از امام باقر (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: تبسم (لبخند زدن) مؤمن در چهره برادرش حسنه است.
و برطرف کردن چیزی (آزار دهنده) از او حسنه است.
و خداوند با چیزی (بسان) وارد کردن سرور بر مؤمن عبادت نشده است.
15823- 3- (8) وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَخَذَ مِنْ وَجْهِ أَخِیهِ
ص: 120
الْمُؤْمِنِ قَذَاةً کُتِبَ لَهُ (1) عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ مَنْ تَبَسَّمَ فِی وَجْهِ أَخِیهِ کَانَتْ لَهُ حَسَنَةٌ.
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام) فرمود:هر که از چهره برادر مؤمنش چیزی (آزار دهنده ای) بردارد، برای او ده حسنه نوشته می شود.و هر که در چهره برادر مؤمنش تبسم کند، برای او یک حسنه نوشته می شود.
15824- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ (5) جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عِکْرِمَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ لِی جَارٌ یُؤْذِینِی فَقَالَ ارْحَمْهُ فَقُلْتُ لَا رَحِمَهُ اللَّهُ فَصَرَفَ وَجْهَهُ عَنِّی فَکَرِهْتُ أَنْ أَدَعَهُ فَقُلْتُ یَفْعَلُ بِی کَذَا وَ کَذَا وَ یَفْعَلُ وَ یُؤْذِینِی فَقَالَ أَ رَأَیْتَ إِنْ کَاشَفْتَهُ انْتَصَفْتَ مِنْهُ فَقُلْتُ بَلْ أُرْبِی عَلَیْهِ فَقَالَ إِنَّ ذَا مِمَّنْ یَحْسُدُ النَّاسَ عَلَی مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِذَا رَأَی نِعْمَةً عَلَی أَحَدٍ فَکَانَ لَهُ أَهْلٌ جَعَلَ بَلَاءَهُ عَلَیْهِمْ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ أَهْلٌ جَعَلَهُ عَلَی خَادِمِهِ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ خَادِمٌ أَسْهَرَ لَیْلَهُ وَ أَغَاظَ نَهَارَهُ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
عمرو بن عکرمة گفت: نزد امام صادق (علیه السلام) رفتم و گفتم: همسایه ای دارم که مرا آزار می دهد. امام فرمود: به او رحم کن. گفتم: خدا او را رحم نکند. امام روی خود را از من برگرداند. من نخواستم او را ترک کنم، پس گفتم: او با من چنین و چنان می کند و مرا آزار می دهد. امام فرمود: آیا فکر می کنی اگر با او مواجه شوی، حق خود را از او می گیری؟ گفتم: بله، بر او برتری دارم. امام فرمود: او از کسانی است که به مردم به خاطر آنچه خدا از فضل خود به آن ها داده، حسادت می کند. پس وقتی نعمتی را بر کسی ببیند، اگر خانواده ای داشته باشد، بلای خود را بر آن ها وارد می کند و اگر خانواده ای نداشته باشد، آن را بر خدمتکارش وارد می کند و اگر خدمتکاری نداشته باشد، شب را بی خواب می گذراند و روز را در خشم می گذراند....
ص: 121
15825- 2- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ حَمْزَةَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدٍ صَالِحٍ قَالَ: لَیْسَ حُسْنُ الْجِوَارِ کَفَّ الْأَذَی وَ لَکِنْ حُسْنُ الْجِوَارِ صَبْرُکَ عَلَی الْأَذَی.
******
ترجمه:
حضرت کاظم* : خئب همسایه داری آزارنرساندن به اونیست بلکه صبرکردن برآزاراوست .
15826- 3- (2) وَ عَنْهُمْ عَنِ ابْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا أَفْلَتَ الْمُؤْمِنُ مِنْ وَاحِدَةٍ مِنْ ثَلَاثَةٍ وَ لَرُبَّمَا اجْتَمَعَتِ الثَّلَاثُ عَلَیْهِ إِمَّا بَعْضُ (3) مَنْ یَکُونُ مَعَهُ فِی الدَّارِ یُغْلِقُ عَلَیْهِ بَابَهُ یُؤْذِیهِ أَوْ جَارٌ یُؤْذِیهِ أَوْ مَنْ فِی طَرِیقِهِ إِلَی حَوَائِجِهِ یُؤْذِیهِ وَ لَوْ أَنَّ مُؤْمِناً عَلَی قُلَّةِ جَبَلٍ لَبَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَیْهِ شَیْطَاناً یُؤْذِیهِ وَ یَجْعَلُ لَهُ (4) مِنْ إِیمَانِهِ أُنْساً لَا یَسْتَوْحِشُ مَعَهُ إِلَی أَحَدٍ.
******
ترجمه:
ابن مسکان از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود:
مؤمن از یکی از سه مورد رهایی نمی یابد و شاید هر سه مورد بر او جمع شوند:
کسی که با او در خانه است و در را به روی او می بندد و او را آزار می دهد،
یا همسایه ای که او را آزار می دهد،
یا کسی که در راه نیازهایش با او برخورد می کند و او را آزار می دهد.
و اگر مؤمنی بر قله کوهی باشد، خداوند عز و جل شیطانی را می فرستد که او را آزار دهد و از ایمانش برای او انسی قرار می دهد که با آن به هیچ کسی نیازمند نباشد.
15827- 4- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا کَانَ وَ لَا یَکُونُ وَ لَیْسَ بِکَائِنٍ مُؤْمِنٌ إِلَّا وَ لَهُ جَارٌ یُؤْذِیهِ وَ لَوْ أَنَّ مُؤْمِناً فِی جَزِیرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ لَبَعَثَ (6) اللَّهُ لَهُ مَنْ یُؤْذِیهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق* : هیچ مومنی نبوده ونیست ونخواهد بود مگراینکه مورد اذیت همسایه اش هست وحتی اگرمومنی دریکی ازجزائرساکن باشد خدا کسی را مامور می کند تا اورا آزاردهد .
15828- 5- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 122
قَالَ: مَا کَانَ فِیمَا مَضَی وَ لَا فِیمَا بَقِیَ وَ لَا فِیمَا أَنْتُمْ فِیهِ مُؤْمِنٌ إِلَّا وَ لَهُ جَارٌ یُؤْذِیهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : مومنی نیست که درگذشته یا در آینده یا درهمین زمان مگراینکه مورد آزارهمسایه اش باشد .
15829- 6- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَا کَانَ وَ لَا یَکُونُ إِلَی أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ مُؤْمِنٌ إِلَّا وَ لَهُ جَارٌ یُؤْذِیهِ.
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار از امام صادق (ع) روایت شده که فرمود: شنیدم می فرمود: هیچ مؤمنی نبوده و نخواهد بود تا قیامت برپا شود، مگر اینکه همسایه ای دارد که او را اذیت می کند.
15830- 7- (2) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی النَّبِیِّ ص فَشَکَا إِلَیْهِ أَذَی جَارِهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص اصْبِرْ ثُمَّ أَتَاهُ ثَانِیَةً فَقَالَ لَهُ صَبْرٌ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از حنان بن سدیر از پدرش از امام باقر (ع) روایت شده که فرمود: مردی نزد پیامبر (ص) آمد و از آزار همسایه اش شکایت کرد. پس پیامبر (ص) به او فرمود: صبر کن. سپس برای بار دوم نزد پیامبر (ص) آمد و او باز به او فرمود: صبر کن.
15831- 8- (3) الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی رَجَاءٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حُسْنُ الْجِوَارِ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : خوبهمسایه داری کردن رزق را زیاد می کند .
15832- 9- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْجَامُورَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَوْ أَنَّ رَجُلًا مُؤْمِناً کَانَ فِی قُلَّةِ جَبَلٍ لَبَعَثَ اللَّهُ مَنْ یُؤْذِیهِ لِیَأْجُرَهُ عَلَی ذَلِکَ.
******
ترجمه:
از حسن بن علی بن ابی حمزه از پدرش از امام صادق (ع) روایت شده که فرمود: اگر مردی مؤمن در بالای کوهی باشد، خداوند کسی را می فرستد که او را اذیت کند تا او را بر این کار پاداش دهد.
15833- 10- (5) وَ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ
ص: 123
الْکُوفِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ حُمْدُونٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ نَصْرٍ (1) عَنْ خَالِدٍ عَنْ حُصَیْنٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا زِلْتُ أَنَا وَ مَنْ کَانَ قَبْلِی مِنَ النَّبِیِّینَ (2) مُبْتَلَیْنَ بِمَنْ یُؤْذِینَا وَ لَوْ کَانَ الْمُؤْمِنُ عَلَی رَأْسِ جَبَلٍ لَقَیَّضَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ یُؤْذِیهِ لِیَأْجُرَهُ عَلَی ذَلِکَ وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَا زِلْتُ مَظْلُوماً مُنْذُ وَلَدَتْنِی أُمِّی حَتَّی إِنَّ عَقِیلًا لَیُصِیبُهُ رَمَدٌ فَیَقُولُ لَا تَذُرُّونِی حَتَّی تَذُرُّوا عَلِیّاً- فَیَذُرُّونِّی وَ مَا بِی مِنْ رَمَدٍ.
******
ترجمه:
علی بن حسین (علیه السلام) از پدرش (علیه السلام) روایت کرده است که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود:
من و کسانی که پیش از من از پیامبران بودند، همواره مورد آزمایش قرار گرفتیم به وسیله کسانی که ما را آزار می دادند. و اگر مؤمن بر قله کوهی باشد، خداوند عز و جل کسی را می فرستد که او را آزار دهد تا او را بر این [آزمایش] پاداش دهد . وعلی * فرمودند : «من از زمان تولد مظلوم بوده ام به طورى که گاهى عقیل به درد چشم مبتلا می شد، می گفت من نمی گذارم دوا به چشم من بریزید مگر این که اول به چشم على بریزید. با این که من مبتلا به درد چشم نبودم».
15834- 11- (3) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ (4) عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا کَانَ وَ لَا یَکُونُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ مُؤْمِنٌ إِلَّا وَ لَهُ جَارٌ یُؤْذِیهِ.
******
ترجمه:
از امام رضا (ع) از پدرانش روایت شده که رسول خدا (ص) فرمود: هیچ مؤمنی نبوده و نخواهد بود تا روز قیامت، مگر اینکه همسایه ای دارد که او را آزار می دهد.
15835- 12- (5) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْفَحَّامِ عَنِ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ عَمِّ أَبِیهِ عَنِ الْإِمَامِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: مَا کَانَ وَ لَا یَکُونُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ- مُؤْمِنٌ إِلَّا وَ لَهُ جَارٌ یُؤْذِیهِ قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع- مَنْ صَفَتْ لَهُ دُنْیَاهُ فَاتَّهِمْهُ فِی دِینِهِ قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع إِذَا کَانَ لَکَ صَدِیقٌ فَوُلِّیَ وِلَایَةً فَأَصَبْتَهُ عَلَی الْعُشْرِ مِمَّا کَانَ لَکَ عَلَیْهِ قَبْلَ وِلَایَتِهِ فَلَیْسَ لَکَ بِصَدِیقِ سَوْءٍ
ص: 124
قَالَ وَ قَالَ الْبَاقِرُ ع- اتَّقُوا فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ فَإِنَّهُ یَنْظُرُ بِنُورِ اللَّهِ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآیَةَ إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ (1).
******
ترجمه:
علی بن محمد از پدرانش از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود:
هیچ مؤمنی نبوده و نخواهد بود تا روز قیامت مگر اینکه همسایه ای دارد که او را آزار می دهد.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: هر کس دنیایش برای او خالص و صاف شود(هیچ مشکلی نداشته باشد )، در دینش به او اتهام بزن.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: اگر دوستی داری که به مقامی منصوب شد و دیدی که یک دهم آنچه قبلاً به تو می داد، به تو نمی دهد، پس او دوست بدی است.
امام باقر (علیه السلام) فرمود: از فراست مؤمن بپرهیزید، زیرا او با نور خدا می نگرد. سپس این آیه را تلاوت فرمود: "إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ" (الحجر 15:75).
15836- 13- (2) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع ثَلَاثٌ مِنْ أَبْوَابِ الْبِرِّ سَخَاءُ النَّفْسِ وَ طِیبُ الْکَلَامِ وَ الصَّبْرُ عَلَی الْأَذَی.
******
ترجمه:
از سکونی روایت شده است که امام صادق (ع) فرمود: امیرالمؤمنین (ع) گفت: سه چیز از درهای نیکی هستند: بخشندگی نفس، گفتار نیکو، و صبر بر آزار.
15837- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ (5) جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عِکْرِمَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أَتَاهُ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ- فَقَالَ إِنِّی اشْتَرَیْتُ دَاراً مِنْ بَنِی فُلَانٍ وَ إِنَّ أَقْرَبَ جِیرَانِی مِنِّی جِوَاراً مَنْ لَا أَرْجُو خَیْرَهُ وَ لَا آمَنُ شَرَّهُ قَالَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلِیّاً وَ سَلْمَانَ- وَ أَبَا ذَرٍّ وَ نَسِیتُ آخَرَ وَ أَظُنُّهُ الْمِقْدَادَ- أَنْ یُنَادُوا فِی الْمَسْجِدِ بِأَعْلَی أَصْوَاتِهِمْ بِأَنَّهُ لَا إِیمَانَ لِمَنْ لَمْ یَأْمَنْ جَارُهُ بَوَائِقَهُ فَنَادَوْا بِهَا ثَلَاثاً ثُمَّ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَی کُلِّ أَرْبَعِینَ دَاراً مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ یَمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ.
ص: 125
وَ رَوَاهُ الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
حضرت صادق * فرمودند : که یک مرد از قوم انصار به پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) آمد و گفت که یک خانه از بنی فلان خریده ام، اما نزدیک ترین همسایه ام به من، همسایه ای است که نه خیرش را امیدوارم و نه امنیت از بدی او دارم. پس پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) به علی، سلمان، اباذر و مقداد فرمان داد که در مسجد به بلندترین صداهایشان ندا کنند که هیچ ایمانی برای کسی نیست که همسایه اش از بوائق او اطمینان نداشته باشد. سپس با دست خود به سمت هر چهل خانه اطرافش اشاره کرد، هم از جلو و هم از پشت و هم از راست و هم از چپ.
15838- 2- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: قَالَ: قَرَأْتُ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَتَبَ بَیْنَ الْمُهَاجِرِینَ وَ الْأَنْصَارِ وَ مَنْ لَحِقَ بِهِمْ مِنْ أَهْلِ یَثْرِبَ- أَنَّ الْجَارَ کَالنَّفْسِ غَیْرَ مُضَارٍّ وَ لَا آثِمٍ وَ حُرْمَةَ الْجَارِ عَلَی الْجَارِ کَحُرْمَةِ أُمِّهِ الْحَدِیثُ مُخْتَصَرٌ.
******
ترجمه:
از طلحه بن زید از امام صادق (ع) از پدرش (ع) روایت شده که فرمود: در کتاب علی (ع) خواندم که رسول خدا (ص) میان مهاجران و انصار و کسانی که از اهل یثرب به آنها پیوستند نوشت که همسایه مانند خودِ شخص است، نه باید به او ضرری رساند و نه گناهی بر او روا داشت، و حرمت همسایه بر همسایه مانند حرمت مادرش است. (حدیث به صورت مختصر نقل شده است.)
15839- 3- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: جَاءَتْ فَاطِمَةُ ع تَشْکُو إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- بَعْضَ أَمْرِهَا فَأَعْطَاهَا کَرَبَةً (4) وَ قَالَ تَعَلَّمِی مَا فِیهَا فَإِذَا فِیهَا مَنْ کَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلَا یُؤْذِ جَارَهُ وَ مَنْ کَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلْیُکْرِمْ ضَیْفَهُ وَ مَنْ کَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلْیَقُلْ خَیْراً أَوْ لِیَسْکُتْ.
******
ترجمه:
از زرارة روایت شده است که امام صادق (ع) فرمود: فاطمه (ع) نزد رسول خدا (ص) آمد و از برخی از کارهایش شکایت کرد. پس پیامبر (ص) به او تکه چوبی داد و فرمود: آنچه در آن است را یاد بگیر. در آن نوشته شده بود: کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، نباید همسایه اش را اذیت کند. و کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید مهمانش را گرامی بدارد. و کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید سخن خیر بگوید یا سکوت کند.
15840- 4- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْمُؤْمِنُ مَنْ أَمِنَ جَارُهُ بَوَائِقَهُ قُلْتُ مَا بَوَائِقُهُ قَالَ ظُلْمُهُ وَ غَشْمُهُ.
******
ترجمه:
از ابو حمزه روایت شده است که گفت شنیدم امام صادق (ع) می فرمود: مؤمن کسی است که همسایه اش از آسیب های او در امان باشد. گفتم: آسیب های او چیست؟ فرمود: ظلم و ستم او.
ص: 126
15841- 5- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: مَنْ آذَی جَارَهُ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ رِیحَ الْجَنَّةِ وَ مَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ وَ مَنْ ضَیَّعَ حَقَّ جَارِهِ فَلَیْسَ مِنَّا وَ مَا زَالَ جَبْرَئِیلُ یُوصِینِی بِالْجَارِ حَتَّی ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَیُوَرِّثُهُ وَ مَا زَالَ یُوصِینِی بِالْمَمَالِیکِ حَتَّی ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَیَجْعَلُ لَهُمْ وَقْتاً إِذَا بَلَغُوا ذَلِکَ الْوَقْتَ أُعْتِقُوا وَ مَا زَالَ یُوصِینِی بِالسِّوَاکِ حَتَّی ظَنَنْتُ (2) أَنَّهُ سَیَجْعَلُهُ فَرِیضَةً وَ مَا زَالَ یُوصِینِی بِقِیَامِ اللَّیْلِ حَتَّی ظَنَنْتُ أَنَّ خِیَارَ أُمَّتِی لَنْ یَنَامُوا.
وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (3) عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص نَحْوَهُ إِلَی قَوْلِهِ فَلَیْسَ مِنَّا (4).
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) از پدرانش از علی (ع) از رسول خدا (ص) در حدیثی از نهی ها روایت شده است که فرمود: کسی که همسایه اش را اذیت کند، خداوند بوی بهشت را بر او حرام می کند و جایگاهش جهنم است و بد جایگاهی است. و کسی که حق همسایه اش را ضایع کند، از ما نیست. و جبرئیل همواره به من درباره همسایه سفارش می کرد تا جایی که گمان کردم او را وارث قرار خواهد داد. و همواره به من درباره خدمتکاران سفارش می کرد تا جایی که گمان کردم زمانی برای آنها قرار خواهد داد که اگر به آن زمان رسیدند، آزاد شوند. و همواره به من درباره مسواک زدن سفارش می کرد تا جایی که گمان کردم آن را واجب خواهد کرد. و همواره به من درباره نماز شب سفارش می کرد تا جایی که گمان کردم بهترین های امت من نخواهند خوابید.
15842- 6- (5) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الدَّقَّاقِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السِّنَانِیِّ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ الْمُکَتِّبِ کُلِّهِمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ قَالَ: قَالَ الرِّضَا ع الْمُؤْمِنُ الَّذِی إِذَا أَحْسَنَ اسْتَبْشَرَ وَ إِذَا أَسَاءَ اسْتَغْفَرَ وَ الْمُسْلِمُ الَّذِی
ص: 127
یَسْلَمُ الْمُسْلِمُونَ (1) مِنْ لِسَانِهِ وَ یَدِهِ وَ لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یَأْمَنْ جَارُهُ بَوَائِقَهُ.
******
ترجمه:
امام رضا عليه السلام : مؤمن كسى است كه چون كار نيك انجام دهد، شادمان شود و هرگاه بدى كند، آمرزش بطلبد . مسلمان كسى است كه مسلمانان از دست و زبان او در آسايش باشند ؛ از ما نيست كسى كه همسايگانش از آزار او در امان نباشند .
15843- 7- (2) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ وَ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقَ ع یَقُولُ مَنْ کَفَّ أَذَاهُ عَنْ جَارِهِ أَقَالَهُ اللَّهُ عَثْرَتَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ مَنْ عَفَّ بَطْنُهُ وَ فَرْجُهُ کَانَ فِی الْجَنَّةِ مَلِکاً مَحْبُوراً وَ مَنْ أَعْتَقَ نَسَمَةً مُؤْمِنَةً بَنَی اللَّهُ لَهُ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
از ابو بصیر روایت شده است که گفت شنیدم امام صادق (ع) می فرمود: کسی که آزارش را از همسایه اش باز دارد، خداوند در روز قیامت لغزشش را می پوشاند، و کسی که شکم و عورتش را از گناه باز دارد، در بهشت پادشاهی بزرگوار خواهد بود، و کسی که بنده ای مؤمن را آزاد کند، خداوند برای او خانه ای در بهشت می سازد.
15844- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص حُسْنُ الْجِوَارِ یَعْمُرُ الدِّیَارَ وَ یُنْسِئُ فِی الْأَعْمَارِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : خوب همسایه داری کردن شهرهارا آباد وعمررا زیاد می کند .
15845- 2- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی رَجَاءٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حُسْنُ الْجِوَارِ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق* : خوب همسایه داری کردن رزق را زیاد می کند .
ص: 128
15846- 3- (1) وَ عَنْهُمْ عَنِ ابْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ عَنْ أَبِی مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع حُسْنُ الْجِوَارِ زِیَادَةٌ فِی الْأَعْمَارِ وَ عِمَارَةُ الدِّیَارِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق* : خوب همسایه داری کردن عمررا زیاد می کند شهرهارا آباد می کند .
15847- 4- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ النَّهِیکِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنِ الْحَکَمِ الْخَیَّاطِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع حُسْنُ الْجِوَارِ یَعْمُرُ الدِّیَارَ وَ یَزِیدُ فِی الْأَعْمَارِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق* : خوب همسایه داری کردن شهرهارا آباد وعمررا زیاد می کند .
15848- 5- (3) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ الشَّامِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ وَ الْبَیْتُ غَاصٌّ بِأَهْلِهِ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یُحْسِنْ مُجَاوَرَةَ مَنْ جَاوَرَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
ابو الربيع شامى گويد: حضرت صادق عليه السلام - در حالى كه خانه پر از جمعيت بود - فرمود: كه بدانيد از ما نيست كسى كه با همسايه اش خوشرفتارى نكند.
15849- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 129
عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْبَجَلِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الْوَصَّافِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا آمَنَ بِی مَنْ بَاتَ شَبْعَانَ وَ جَارُهُ جَائِعٌ قَالَ وَ مَا مِنْ أَهْلِ قَرْیَةٍ یَبِیتُ فِیهِمْ جَائِعٌ یَنْظُرُ اللَّهُ إِلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
رسول خدا (صلّى الله عليه و آله) فرموده: بمن ايمان ندارد كسى كه سير بخوابد و همسايه اش گرسنه باشد، و فرمود: اهل يك آبادى كه شب را بگذرانند و در ايشان گرسنه اى باشد روز قيامت خداوند بآنها نظر رحمت نيفكند.
15850- 2- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ الْکَاهِلِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ یَعْقُوبَ لَمَّا ذَهَبَ مِنْهُ بِنْیَامِینُ نَادَی یَا رَبِّ أَ مَا تَرْحَمُنِی أَذْهَبْتَ عَیْنَیَّ وَ أَذْهَبْتَ ابْنَیَّ فَأَوْحَی اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِلَیْهِ لَوْ أَمَتُّهُمَا لَأَحْیَیْتُهُمَا (2) لَکَ حَتَّی أَجْمَعَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُمَا وَ لَکِنْ تَذْکُرُ الشَّاةَ الَّتِی ذَبَحْتَهَا وَ شَوَیْتَهَا وَ أَکَلْتَ وَ فُلَانٌ إِلَی جَانِبِکَ صَائِمٌ لَمْ تُنِلْهُ مِنْهَا شَیْئاً.
******
ترجمه:
کاهلی گوید: شنیدم امام صادق (علیه السلام) فرمود: چون بنیامین از دست یعقوب (علیه السلام) رفت عرض کرد: «بار پروردگارا! به من رحم نمی کنی؟ چشمم را که گرفتی و فرزندم را هم بردی»؟ پس خدای تبارک وتعالی به او وحی کرد: «اگر من آن دو را (یعنی یوسف (علیه السلام) و بنیامین را) حتّی اگر مرده هم باشند برایت زنده می کنم. ولی آیا به یاد داری آن گوسفندی که سر بریدی و بریان کردی و خوردی و فلان و فلان در همسایگی تو روزه بودند و چیزی از آن به آن ها ندادی»؟
15851- 3- (3) قَالَ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی فَکَانَ بَعْدَ ذَلِکَ یَعْقُوبُ یُنَادِی مُنَادِیهِ کُلَّ غَدَاةٍ مِنْ مَنْزِلِهِ عَلَی فَرْسَخٍ أَلَا مَنْ أَرَادَ الْغَدَاءَ فَلْیَأْتِ إِلَی یَعْقُوبَ وَ إِذَا أَمْسَی نَادَی أَلَا مَنْ أَرَادَ الْعَشَاءَ فَلْیَأْتِ إِلَی یَعْقُوبَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الصَّدَقَةِ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی فِعْلِ الْمَعْرُوفِ (5) وَ فِی الْأَطْعِمَةِ (6).
******
ترجمه:
و در روایت دیگری است که یعقوب (علیه السلام) پس از آن [وحی] همیشه از منزلش در هر چاشتگاه تا سر یک فرسنگی جار می زدند: «هرکس چاشت خواهد به خانه ی یعقوب (علیه السلام) آید و در شامگاه هم جار می زدند: که هرکس شام خواهد نزد یعقوب (علیه السلام) آید»
ص: 130
15852- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مِنَ الْقَوَاصِمِ (3) الَّتِی تَقْصِمُ الظَّهْرَ جَارُ السَّوْءِ إِنْ رَأَی حَسَنَةً أَخْفَاهَا وَ إِنْ رَأَی سَیِّئَةً أَفْشَاهَا.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : عليه السلام از بلاهاى كمر شكن كه پشت انسان را خم كند همسايۀ بد است، اگر خوشرفتارى و كار نيكى ببيند پنهان كند و اگر بدى از انسان ببيند فاش كند
15853- 2- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ جَارِ السَّوْءِ فِی دَارِ إِقَامَةٍ تَرَاکَ عَیْنَاهُ وَ یَرْعَاکَ قَلْبُهُ إِنْ رَآکَ بِخَیْرٍ سَاءَهُ وَ إِنْ رَآکَ بِشَرٍّ سَرَّهُ.
******
ترجمه:
از امام صادق از رسول خدا (صلوات الله علیهما) نقل شده است:
«پناه می برم به خدا از همسایه بد در اقامت گاه؛
چشمانش تو را می بیند و دلش به تو توجه دارد، (اما) اگر تو را در حالتی خوب ببیند، این او را ناراحت می کند و اگر تو را در حالتی بد ببیند، این او را شاد می سازد.»
برگرفته از dastvar.blog.ir
15854- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ أَرْبَعَةٌ مِنْ قَوَاصِمِ الظَّهْرِ إِمَامٌ یَعْصِی اللَّهَ وَ یُطَاعُ أَمْرُهُ وَ زَوْجَةٌ یَحْفَظُهَا زَوْجُهَا وَ هِیَ تَخُونُهُ وَ فَقْرٌ لَا یَجِدُ صَاحِبُهُ مُدَاوِیاً وَ جَارُ سَوْءٍ فِی دَارِ مُقَامٍ.
******
ترجمه:
ص: 131
(1) 90 بَابُ أَنَّ حَدَّ الْجِوَارِ الَّذِی یُسْتَحَبُّ مُرَاعَاتُهُ أَرْبَعُونَ دَاراً مِنْ کُلِّ جَانِبٍ
******
ترجمه:
15855- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: حَدُّ الْجِوَارِ أَرْبَعُونَ دَاراً مِنْ کُلِّ جَانِبٍ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ یَمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : حدهمسایه چهل خانه است ازهرطرف ازروبرو پشت سرسمت راست وسمت چپ .
15856- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عِکْرِمَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص کُلُّ أَرْبَعِینَ دَاراً جِیرَانٌ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ یَمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم هرچهل خانه همسایه است ازهرطرف ازروبرو پشت سرسمت راست وسمت چپ .
15857- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا حَدُّ الْجَارِ قَالَ أَرْبَعِینَ دَاراً مِنْ کُلِّ جَانِبٍ.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍازحضرت صادق * سوال کردم فدایتان بشوم حد همسایه چقدراست ؟ فرمودند : چهل خانه است ازهرطرف .
15858- 4- (5) وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع حَرِیمُ الْمَسْجِدِ أَرْبَعُونَ ذِرَاعاً وَ الْجِوَارُ أَرْبَعُونَ دَاراً مِنْ أَرْبَعَةِ جَوَانِبِهَا.
ص: 132
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
حضرت علی * : حریم مسجد چهل ذراع وهمسایه چهل خانه ازهرطرف .
(2) 91 بَابُ اسْتِحْبَابِ الرِّفْقِ بِالرَّفِیقِ فِی السَّفَرِ وَ الْإِقَامَةِ لِأَجْلِهِ ثَلَاثاً إِذَا مَرِضَ وَ إِسْمَاعِ الْأَصَمِّ مِنْ غَیْرِ تَضَجُّرٍ
******
ترجمه:
15859- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص حَقُّ الْمُسَافِرِ أَنْ یُقِیمَ عَلَیْهِ أَصْحَابُهُ إِذَا مَرِضَ ثَلَاثاً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : مسافر اگر بيمار شد حق دارد كه رفقايش سه روز بخواطر او حركت نكنند
15860- 2- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا اصْطَحَبَ اثْنَانِ إِلَّا کَانَ أَعْظَمُهُمَا أَجْراً وَ أَحَبُّهُمَا إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْفَقَهُمَا بِصَاحِبِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هيچ دو نفرى با هم رفاقت نكنند جز اين كه اجر آن كس بيشتر و نزد خداوند عزّ و جلّ محبوبتر است كه با رفيقش ملايم باشد .
15861- 3- (7) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ
ص: 133
مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا کُنْتُمْ فِی سَفَرٍ فَمَرِضَ أَحَدُکُمْ فَأَقِیمُوا عَلَیْهِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ (1).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی درحال سفریکی ازشما بیمارشد سه روزدرکنارش بمانید .
15862- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ وَجَدْتُ فِی کِتَابِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِسْمَاعُ الْأَصَمِّ مِنْ غَیْرِ تَضَجُّرٍ صَدَقَةٌ هَنِیئَةٌ.
وَ رَوَاهُ فِی الْفَقِیهِ مُرْسَلًا (3)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : فهماندن سخن به ناشنوا ، بى آن كه از اين كار اظهار ناراحتى كنى ، صدقه اى گواراست .
(6) 92 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَشْیِیعِ الصَّاحِبِ وَ لَوْ ذِمِّیّاً وَ الْمَشْیِ مَعَهُ هُنَیْئَةً عِنْدَ الْمُفَارَقَةِ
******
ترجمه:
15863- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ ع
ص: 134
أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع صَاحَبَ رَجُلًا ذِمِّیّاً فَقَالَ لَهُ الذِّمِّیُّ أَیْنَ تُرِیدُ یَا عَبْدَ اللَّهِ قَالَ أُرِیدُ الْکُوفَةَ- فَلَمَّا عَدَلَ الطَّرِیقُ بِالذِّمِّیِّ عَدَلَ مَعَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ لَهُ الذِّمِّیُّ لِمَ عَدَلْتَ مَعِی فَقَالَ لَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع هَذَا مِنْ تَمَامِ حُسْنِ الصُّحْبَةِ أَنْ یُشَیِّعَ الرَّجُلُ صَاحِبَهُ هُنَیْئَةً إِذَا فَارَقَهُ وَ کَذَلِکَ أَمَرَنَا نَبِیُّنَا الْحَدِیثَ وَ فِیهِ أَنَّ الذِّمِّیَّ أَسْلَمَ لِذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ (1)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
از امام صادق(عليه السّلام)از پدرانش كه:امير المؤمنين(عليه السّلام)با يك ذمّى(كتابىّ پناهنده به اسلام)هم سفر شد و آن ذمّى به وى گفت:اى بندۀ خدا به كجا مى روى؟در پاسخِ او گفت:به كوفه مى روم.و چون ذمّى به راه ديگرى عدول كرد،امير المؤمنين هم بدان راه ميل كرد و آن ذمّى به او گفت:مگر نپنداشتى كه به كوفه خواهى رفت؟فرمود:چرا،آن ذمّى گفت:راه كوفه را رها كردى؟فرمود: مى دانم،گفت:پس چرا با من بداين راه عدول كردى و آن را مى دانى؟امير المؤمنين در پاسخش گفت:اين از كمال خوش رفاقتى است كه مردى رفيقِ راهِ خود را هنگام جدائى چند گامى بدرقه كند،پيغمبرِ ما(صلّى الله عليه و آله)به ماها چنين دستور داده است؛(ذمّى به او گفت: مطلب اين است؟فرمود:آرى،آن ذمّى گفت:البته هر كه پيروى آن حضرت كرده به خاطر اعمال بزرگوارى او بوده است،من تو را گواه مى گيرم كه بر كيش توام و) آن ذمّى با امير المؤمنين(عليه السّلام) برگشت و چون او را شناخت اسلام آورد
(3) 93 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّکَاتُبِ فِی السَّفَرِ وَ وُجُوبِ رَدِّ جَوَابِ الْکِتَابِ
******
ترجمه:
15864- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَدُّ جَوَابِ الْکِتَابِ وَاجِبٌ کَوُجُوبِ رَدِّ السَّلَامِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : دادن جواب نامه مثل جواب سلام واجب است .
15865- 2- (5) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: التَّوَاصُلُ بَیْنَ الْإِخْوَانِ فِی الْحَضَرِ التَّزَاوُرُ وَ فِی السَّفَرِ التَّکَاتُبُ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : ارتباط ميان برادران در حَضَر ديد و بازديد است و در سفر نامه نگارى.
ص: 135
15866- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: التَّوَاصُلُ بَیْنَ الْإِخْوَانِ التَّزَاوُرُ وَ التَّوَاصُلُ بَیْنَهُمْ فِی السَّفَرِ التَّکَاتُب
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : ارتباط ميان برادران در حَضَر ديد و بازديد است و در سفر نامه نگارى.
(2) 95 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ أَنْ یُکْتَبَ فِی الْعُنْوَانِ عَلَی ظَهْرِ الْکِتَابِ لِفُلَانٍ وَ فِی دَاخِلِهِ إِلَی فُلَانٍ وَ کَرَاهَةِ الْعَکْسِ
******
ترجمه:
15870- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَکْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ- لِفُلَانٍ وَ لَا بَأْسَ أَنْ تَکْتُبَ عَلَی ظَهْرِ الْکِتَابِ لِفُلَانٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق عليه السلام فرمود: در نامه ننويس: « بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ ». (اين نامه ايست) از فلان كس... و باكى نيست كه در پشت نامه بنويسى از فلان كس.
15871- 2- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ النَّضْرِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَکْتُبْ دَاخِلَ الْکِتَابِ لِأَبِی فُلَانٍ وَ اکْتُبْ إِلَی أَبِی فُلَانٍ وَ اکْتُبْ عَلَی الْعُنْوَانِ لِأَبِی فُلَانٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : داخل نامه ننویس لابوفلان وبجای آن بنویس الی ابوفلان وبرروی نامه بنویس لابوفلان .
(5) 96 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِابْتِدَاءِ فِی الْکِتَابِ بِاسْمِ مَنْ یُرْسَلُ إِلَیْهِ إِنْ کَانَ مُؤْمِناً
******
ترجمه:
15872- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 137
مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ الْأَحْمَرِ عَنْ حَدِیدِ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَبْدَأَ الرَّجُلُ بِاسْمِ صَاحِبِهِ فِی الصَّحِیفَةِ قَبْلَ اسْمِهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اشکالی ندارد که شخصی درنامه اسم دوست خودرا جلوترازنام خودش بنویسد .
15873- 2- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَبْدَأُ بِالرَّجُلِ فِی الْکِتَابِ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ ذَلِکَ مِنَ الْفَضْلِ یَبْدَأُ الرَّجُلُ بِأَخِیهِ یُکْرِمُهُ.
******
ترجمه:
سماعة گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که در نوشتن (نامه) ابتدا به مرد دیگر می کند، پرسیدم. ایشان فرمود: اشکالی ندارد، این از فضل است که مرد به برادرش ابتدا کند و او را گرامی بدارد.
(2) 97 بَابُ اسْتِحْبَابِ اسْتِثْنَاءِ مَشِیئَةِ اللَّهِ فِی الْکِتَابِ فِی کُلِّ مَوْضِعٍ یُنَاسِبُ
******
ترجمه:
15874- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُرَازِمِ بْنِ حَکِیمٍ قَالَ: أَمَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِکِتَابٍ فِی حَاجَةٍ فَکُتِبَ ثُمَّ عُرِضَ عَلَیْهِ وَ لَمْ یَکُنْ فِیهِ اسْتِثْنَاءٌ فَقَالَ کَیْفَ رَجَوْتُمْ أَنْ یَتِمَّ هَذَا وَ لَیْسَ فِیهِ اسْتِثْنَاءٌ انْظُرُوا کُلَّ مَوْضِعٍ لَا یَکُونُ فِیهِ اسْتِثْنَاءٌ فَاسْتَثْنُوا فِیهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْأَیْمَانِ (4) وَ غَیْرِهَا (5).
******
ترجمه:
مرازم بن حکیم گفت: امام صادق (علیه السلام) به نوشتن نامه ای در مورد یک حاجت امر فرمودند و سپس آن نوشته شد و به ایشان عرضه شد، ولی در آن استثنایی(انشاءالله) نبود. ایشان فرمودند: چگونه امید داشتید که این (کار) کامل شود در حالی که در آن استثنایی نیست؟ در هر موضعی که استثنایی نباشد، استثنا بگذارید.
ص: 138
15875- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ کَانَ یُتَرِّبُ الْکِتَابَ وَ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
******
ترجمه:
محمد بن أبی نصر از امام رضا (علیه السلام) روایت می کند که ایشان نامه را خاک مالی می کردند و فرمودند: اشکالی ندارد.
15876- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَطِیَّةَ أَنَّهُ رَأَی کُتُباً لِأَبِی الْحَسَنِ ع مُتَرَّبَةً.
******
ترجمه:
علی بن عطیه روایت می کند که نامه های امام کاظم (علیه السلام) را دید که خاک مالی شده بود.
15877- 3- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع یُتَرِّبُ الْکِتَابَ.
******
ترجمه:
محمد بن أبی نصر از امام رضا (علیه السلام) روایت می کند که ایشان نامه را خاک مالی می کردند
15878- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْوَرَّاقِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ دَارِمِ بْنِ قَبِیصَةَ (6) عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: بَاکِرُوا بِالْحَوَائِجِ فَإِنَّهَا مُیَسَّرَةٌ وَ أَتْرِبُوا الْکِتَابَ فَإِنَّهُ أَنْجَحُ لِلْحَاجَةِ وَ اطْلُبُوا الْخَیْرَ عِنْدَ حِسَانِ الْوُجُوهِ.
******
ترجمه:
امام رضا (علیه السلام) از پدرانش از پیامبر (صلى الله عليه وآله) روایت می کند که فرمود: در برآوردن حاجات پیش دستی کنید، زیرا که (در این صورت) آسان تر می شود، و نامه را خاک مالی کنید، زیرا که برای حاجت مؤثرتر است، و خیر را نزد افراد خوش چهره (خوش نام ) جستجو کنید.
ص: 139
(1) 99 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ إِحْرَاقِ الْقَرَاطِیسِ بِالنَّارِ إِذَا کَانَ فِیهَا قُرْآنٌ أَوِ اسْمُ اللَّهِ إِلَّا فِی الضَّرُورَةِ وَ الْخَوْفِ وَ جَوَازِ غَسْلِهَا وَ تَخْرِیقِهَا وَ مَحْوِهَا لِحَاجَةٍ بِطَاهِرٍ لَا بِنَجِسٍ وَ لَا بِالْقَدَمِ وَ کَرَاهَةِ مَحْوِهَا بِالْبُزَاقِ
******
ترجمه:
15879- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْقَرَاطِیسِ تُجْمَعُ (3) هَلْ تُحْرَقُ بِالنَّارِ وَ فِیهَا شَیْ ءٌ مِنْ ذِکْرِ اللَّهِ قَالَ لَا تُغْسَلُ بِالْمَاءِ أَوَّلًا قَبْلُ.
******
ترجمه:
عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ عُتْبَةَ می گوید ازحضرت هادی * سوال کردم کاغذهائ که جمع می شود با اینکه اسم خدا درآنهاست می شود سوزاند ؟ فرمودند : خیرقبل ازآن آنها را بشوئید .
15880- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا تُحْرِقُوا الْقَرَاطِیسَ وَ لَکِنِ امْحُوهَا وَ خَرِّقُوهَا.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کاغذها را نسوزانید ولی می توانید آنهارا نابود یا پاره کنید .
15881- 3- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الِاسْمِ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ یَمْحُوهُ الرَّجُلُ بِالتُّفْلِ قَالَ امْحُوا بِأَطْهَرِ مَا تَجِدُونَ.
******
ترجمه:
ازحضرت صادق * سوال شد آیا اسم خدا را می توان با آب دهان پاک کرد ؟ فرمودند : با بهترین چیزی که پیدا می کنید آنرا پاک کنید .
ص: 140
15882- 4- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع فِی الظُّهُورِ (2) الَّتِی فِیهَا ذِکْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ اغْسِلْهَا.
******
ترجمه:
حضرت کاظم * : درپشت ورقه ای که درآن ذکرخداست را بشوی .
15883- 5- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص امْحُوا کِتَابَ اللَّهِ وَ ذِکْرَهُ بِأَطْهَرِ مَا تَجِدُونَ وَ نَهَی أَنْ یُحْرَقَ کِتَابُ اللَّهِ- وَ نَهَی أَنْ یُمْحَی بِالْأَقْدَامِ (4).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : قرآن وچیزی که نام خدا برآنست را با پاکترین چیزی که دارید پاک کنید . ونهی کردند ازسوزاندن یا پاک کرددن آن بوسیله پا .
15884- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُمْحَی شَیْ ءٌ مِنْ کِتَابِ اللَّهِ بِالْبُزَاقِ أَوْ یُکْتَبَ بِهِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم نهی کردند ازپاک کردن قرآن با آب دهان یا اینکه چیزی روی آن نوشته شود .
15885- 7- (6) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ قَالَ: سَأَلَنِی الْعَبَّاسُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ الْأَشْعَثِ أَنْ أَسْأَلَ
ص: 141
الرِّضَا ع- أَنْ یُحْرِقَ کُتُبَهُ إِذَا قَرَأَهَا مَخَافَةَ أَنْ تَقَعَ فِی یَدِ غَیْرِهِ قَالَ الْوَشَّاءُ- فَابْتَدَأَنِی ع بِکِتَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ أَسْأَلَهُ (1) أَنْ یُحْرِقَ کُتُبَهُ وَ قَالَ أَعْلِمْ صَاحِبَکَ أَنِّی إِذَا قَرَأْتُ کُتُبَهُ أَحْرَقْتُهَا.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ عِیسَی فِی کَشْفِ الْغُمَّةِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الدَّلَائِلِ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنِ الْوَشَّاءِ (2)
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ أَوِ الضَّرُورَةِ أَوْ عَلَی مَا لَیْسَ فِیهِ قُرْآنٌ وَ لَا اسْمُ اللَّهِ.
******
ترجمه:
حسن بن علی الوشاء گفت: عباس بن جعفر بن اشعث از من خواست که از امام رضا (علیه السلام) بخواهم که نامه هایش را پس از خواندن بسوزاند، زیرا می ترسید که به دست دیگران بیفتد. الوشاء گفت: امام (علیه السلام) پیش از آنکه از ایشان بخواهم نامه هایش را بسوزاند، با نامه ای به من آغاز کرد و فرمود: به دوستت اطلاع بده که من نامه هایش را پس از خواندن می سوزانم.
15886- 8- (3) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْقِرْطَاسِ تَکُونُ فِیهِ الْکِتَابَةُ أَ یَصْلُحُ إِحْرَاقُهُ بِالنَّارِ فَقَالَ إِنْ تَخَوَّفْتَ فِیهِ شَیْئاً فَأَحْرِقْهُ فَلَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش (علیه السلام) روایت می کند که گفتم: درباره کاغذی که روی آن نوشته ای است، آیا سوزاندن آن با آتش صحیح است؟ ایشان فرمودند: اگر از چیزی در آن بیم داری، آن را بسوزان، اشکالی ندارد.
(4) 100 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِلْإِنْسَانِ أَنْ یَقْسِمَ لَحَظَاتِهِ بَیْنَ أَصْحَابِهِ بِالسَّوِیَّةِ وَ أَنْ لَا یَمُدَّ رِجْلَهُ بَیْنَهُمْ وَ أَنْ یَتْرُکَ یَدَهُ عِنْدَ الْمُصَافَحَةِ حَتَّی یَقْبِضَ الْآخَرُ یَدَهُ
******
ترجمه:
15887- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 142
مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَقْسِمُ لَحَظَاتِهِ بَیْنَ أَصْحَابِهِ فَیَنْظُرُ إِلَی ذَا وَ یَنْظُرُ إِلَی ذَا بِالسَّوِیَّةِ قَالَ وَ لَمْ یَبْسُطْ رَسُولُ اللَّهِ ص رِجْلَیْهِ بَیْنَ أَصْحَابِهِ قَطُّ وَ إِنْ کَانَ لَیُصَافِحُهُ الرَّجُلُ فَمَا یَتْرُکُ رَسُولُ اللَّهِ ص یَدَهُ مِنْ یَدِهِ حَتَّی یَکُونَ هُوَ التَّارِکَ فَلَمَّا فَطَنُوا لِذَلِکَ کَانَ الرَّجُلُ إِذَا صَافَحَهُ قَالَ بِیَدِهِ فَنَزَعَهَا مِنْ یَدِهِ.
وَ
عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ جَمِیلٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ بِالسَّوِیَّةِ (1)
******
ترجمه:
جمیل بن درّاج از امام صادق (علیه السلام) روایت کرد: رسول الله (صلى الله عليه وآله) لحظات خود را بین اصحابش تقسیم می کرد، به یکی نگاه می کرد و به دیگری بدون تفاوت نگاه می کرد. اما هیچ وقت پاهای خود را بین اصحابش پهن نمی کرد، حتی اگر کسی به او دست بدهد، رسول الله (صلى الله عليه وآله) دست خود را از دست آن فرد بیرون نمی کشید تا فرد خودش آن را بکشد. وقتی این مسأله به آنها مشخص شد، هرگاه کسی با او دست داد، او دست خود را از دست آن فرد بیرون می کشید.
15888- 2- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا أَکَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُتَّکِئاً مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَی أَنْ قَبَضَهُ تَوَاضُعاً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَا زَوَی رُکْبَتَیْهِ أَمَامَ جَلِیسِهِ فِی مَجْلِسٍ قَطُّ وَ مَا صَافَحَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَجُلًا قَطُّ فَنَزَعَ یَدَهُ مِنْ یَدِهِ حَتَّی یَکُونَ الرَّجُلُ هُوَ الَّذِی یَنْزِعُ یَدَهُ وَ مَا مَنَعَ سَائِلًا قَطُّ إِنْ کَانَ عِنْدَهُ أَعْطَی وَ إِلَّا قَالَ یَأْتِی اللَّهُ بِهِ.
******
ترجمه:
معاوية بن وهب روایت می کند که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: "پیامبر اسلام (صلى الله عليه وآله) از زمانی که خداوند او را برای پیامبری فرستاد تا زمانی که او را برگرفت درحال غذا خوردن تکیه نمی داد كه براى خداوند عز و جل فروتنى كرده باشد، و پاهاى خود را در مجلس درازنمی کرد ، وکسی به پیامبر خدا (صلى الله عليه وآله) هیچ گاه دستى نداد تا این که فرد خودش دست او را بردارد، و هیچ گاه یک سائل را رد نمی کرد اگر چیزى داشت به او می داد، و در غیر این صورت فرمود: « خدا بدهد »
15889- 3- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ زَیْدِ بْنِ الْجَهْمِ الْهِلَالِیِّ عَنْ مَالِکِ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا صَافَحَ الرَّجُلُ صَاحِبَهُ فَالَّذِی یَلْزَمُ التَّصَافُحَ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الَّذِی یَدَعُ أَلَا وَ إِنَّ الذُّنُوبَ لَتَتَحَاتُّ فِیمَا بَیْنَهُمْ حَتَّی لَا یَبْقَی ذَنْبٌ.
******
ترجمه:
مالک بن أعین از امام باقر (علیه السلام) روایت می کند که فرمودند: "وقتی مردی با دوستش دست می دهد، کسی که دست دادن را ادامه می دهد (و دستش را زودتر رها نمی کند) اجر بیشتری دارد نسبت به کسی که دستش را رها می کند. بدانید که گناهان در بین آنان فرو می ریزد تا جایی که هیچ گناهی باقی نمی ماند."
ص: 143
15890- 4- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَیْمَنَ بْنِ مُحْرِزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا صَافَحَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَجُلًا قَطُّ فَنَزَعَ یَدَهُ حَتَّی یَکُونَ هُوَ الَّذِی یَنْزِعُ (2) مِنْهُ.
******
ترجمه:
ابی عبدالله (علیه السلام) فرمود: "هیچگاه پیامبر خدا (صلى الله علیه وآله) با مردی دست نداد که دست خود را (زودتر) بکشد تا اینکه آن مرد خودش دستش را از دست پیامبر بکشد."
(4) 94 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِابْتِدَاءِ فِی الْکِتَابَةِ بِالْبَسْمَلَةِ وَ کَوْنِهَا مِنْ أَجْوَدِ الْکِتَابَةِ وَ لَا یُمَدُّ الْبَاءُ حَتَّی یُرْفَعَ السِّینُ
******
ترجمه:
15867- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَدَعْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ- وَ إِنْ کَانَ بَعْدَهُ شِعْرٌ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : گفتن بسم اللّه الرحمن الرحيم را ترك نكن ، حتى اگر پس از آن شعرى باشد.
15868- 2- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَبْدِ السَّلَامِ عَنْ سَیْفِ بْنِ هَارُونَ مَوْلَی آلِ جَعْدَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اکْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ- مِنْ أَجْوَدِ کِتَابِکَ وَ لَا تَمُدَّ الْبَاءَ حَتَّی تَرْفَعَ السِّینَ.
******
ترجمه:
امام صادق صلوات اللَّه علیه فرمود : بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم را با نیکوترین کتابت خود بنویس و حرف باء را نکش تا به سین دندانه بدهی (سین را بالا بیاوری)!
15869- 3- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَصْرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الطَّائِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع سُئِلَ لِمَ سُمِّیَ تُبَّعٌ تُبَّعاً فَقَالَ لِأَنَّهُ کَانَ غُلَاماً کَاتِباً وَ کَانَ یَکْتُبُ لِمَلِکٍ کَانَ قَبْلَهُ وَ کَانَ إِذَا کَتَبَ کَتَبَ بِسْمِ اللَّهِ الَّذِی خَلَقَ صُبْحاً وَ رِیحاً فَقَالَ لَهُ الْمَلِکُ
ص: 136
اکْتُبْ وَ ابْدَأْ بِاسْمِ مَلِکِ الرَّعْدِ فَقَالَ لَا أَبْدَأُ إِلَّا بِاسْمِ إِلَهِی ثُمَّ أَعْطِفُ عَلَی حَاجَتِکَ فَشَکَرَ اللَّهُ لَهُ ذَلِکَ فَأَعْطَاهُ مُلْکَ ذَلِکَ الْمَلِکِ فَتَابَعَهُ النَّاسُ فَسُمِّیَ تُبَّعاً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از امیرالمؤمنین صلوات اللَّه سؤال شد که چرا تُبَّع را تُبَّع نامیدند؟ فرمود : زیرا او غلامی کاتب و نویسنده بود و برای پادشاهی که قبل از او بود کتابت می کرد و وقتی برای او کتابت می کرد می نوشت :
بِسْمِ اللَّهِ الَّذِی خَلَقَ صُبْحاً وَ رِیحاً
پادشاه به او می گفت : بنویس و به اسم پادشاه رعد آغاز کن! اما غلام می گفت : جز با نام إله خود آغاز نمی کنم و بعد از آن سراغ خواسته تو می روم و آن را به آن عطف می کنم! پس اللَّه این کار او را تشکر کرد و پادشاهی آن پادشاه را به او عطا نمود و مردم از او تبعیت کردند و برای همین «تُبَّع» نامیده شد!
(2) 101 بَابُ اسْتِحْبَابِ سُؤَالِ الصَّاحِبِ وَ الْجَلِیسِ عَنِ اسْمِهِ وَ کُنْیَتِهِ وَ نَسَبِهِ وَ حَالِهِ وَ کَرَاهَةِ تَرْکِهِ
******
ترجمه:
15891- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ قُدَامَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَوْماً لِجُلَسَائِهِ تَدْرُونَ مَا الْعَجْزُ قَالُوا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ فَقَالَ الْعَجْزُ ثَلَاثَةٌ أَنْ یَبْدُرَ أَحَدُکُمْ بِطَعَامٍ یَصْنَعُهُ لِصَاحِبِهِ فَیُخْلِفَهُ وَ لَا یَأْتِیَهُ وَ الثَّانِیَةُ أَنْ یَصْحَبَ الرَّجُلُ مِنْکُمُ الرَّجُلَ أَوْ یُجَالِسَهُ یُحِبُّ أَنْ یَعْلَمَ مَنْ هُوَ وَ مِنْ أَیْنَ هُوَ فَیُفَارِقَهُ قَبْلَ أَنْ یَعْلَمَ ذَلِکَ وَ الثَّالِثَةُ أَمْرُ النِّسَاءِ یَدْنُو أَحَدُکُمْ مِنْ أَهْلِهِ فَیَقْضِی حَاجَتَهُ وَ هِیَ لَمْ تَقْضِ حَاجَتَهَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ- فَکَیْفَ ذَلِکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ یَتَحَرَّشُ (4) وَ یَمْکُثُ حَتَّی یَأْتِیَ ذَلِکَ مِنْهُمَا جَمِیعاً.
******
ترجمه:
علی بن حسین (علیه السلام) روایت می کند که رسول خدا (صلى الله عليه وآله) روزی به حضار خود فرمود: "آیا می دانید ناتوانی چیست؟" گفتند: "خدا و رسولش داناترند." فرمود: "ناتوانی سه چیز است: یکی اینکه یکی از شما غذایی برای دوستش آماده کند و او خلف وعده کند و نیاید. دوم اینکه یکی از شما با کسی همراه شود یا همنشینی کند و بخواهد بداند او کیست و از کجاست، ولی پیش از اینکه این را بداند، از او جدا شود. سومین ناتوانی در مورد زنان است، که یکی از شما به همسرش نزدیک شود و نیاز خود را برآورد، در حالی که او هنوز نیازش برآورده نشده است." عبدالله بن عمرو بن العاص گفت: "چگونه این ممکن است، ای رسول خدا؟" فرمود: "باید با او بازی کند و منتظر بماند تا هر دو به نیاز خود برسند."
15892- 2- (5) قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص
ص: 144
إِنَّ مِنْ أَعْجَزِ الْعَجْزِ رَجُلٌ یَلْقَی رَجُلًا فَأَعْجَبَهُ نَحْوُهُ فَلَمْ یَسْأَلْهُ عَنِ اسْمِهِ وَ نَسَبِهِ وَ مَوْضِعِهِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : ازناتوانترین افراد کسیتکه با کسی ملاقات کند وازکار اوتعجب کند وازاسم فامیل ومکانش نپرسد .
15893- 3- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَحَبَّ أَحَدُکُمْ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ فَلْیَسْأَلْهُ عَنِ اسْمِهِ وَ اسْمِ أَبِیهِ وَ اسْمِ قَبِیلَتِهِ وَ عَشِیرَتِهِ فَإِنَّ مِنْ حَقِّهِ الْوَاجِبِ وَ صِدْقِ الْإِخَاءِ أَنْ یَسْأَلَهُ عَنْ ذَلِکَ وَ إِلَّا فَإِنَّهَا مَعْرِفَةُ حُمْقٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
سکونی از امام صادق (علیه السلام) روایت می کند که رسول خدا (صلى الله عليه وآله) فرمود: "هرگاه یکی از شما برادر مسلمانش را دوست بدارد، باید از نام او و نام پدرش و نام قبیله و عشیره اش بپرسد، زیرا که از حقوق واجب و صداقت در برادری این است که از او درباره این مسائل بپرسد، وگرنه این شناختی احمقانه است."
15894- 4- (3) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثَةٌ مِنَ الْجَفَاءِ أَنْ یَصْحَبَ الرَّجُلُ الرَّجُلَ فَلَا یَسْأَلَهُ عَنِ اسْمِهِ وَ کُنْیَتِهِ وَ أَنْ یُدْعَی الرَّجُلُ إِلَی طَعَامٍ فَلَا یُجِیبَ أَوْ یُجِیبَ فَلَا یَأْکُلَ وَ مُوَاقَعَةُ الرَّجُلِ أَهْلَهُ قَبْلَ الْمُلَاعَبَةِ.
******
ترجمه:
جعفر بن محمد از پدرش روایت می کند که رسول خدا (صلى الله عليه وآله) فرمود: "سه چیز از بی ادبی است: اینکه مردی با مردی همراه شود و از نام و کنیه او نپرسد، و اینکه مردی به غذایی دعوت شود و پاسخ ندهد، یا پاسخ دهد ولی نخورد، و اینکه مردی با همسرش نزدیکی کند پیش از بازی و آماده سازی."
(4) 102 بَابُ کَرَاهَةِ ذَهَابِ الْحِشْمَةِ بَیْنَ الْإِخْوَانِ بِالْکُلِّیَّةِ وَ الِاسْتِرْسَالِ وَ الْمُبَالَغَةِ فِی الثِّقَةِ
******
ترجمه:
15895- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 145
مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ (1) عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَاصِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَثِقْ بِأَخِیکَ کُلَّ الثِّقَةِ فَإِنَّ صَرْعَةَ الِاسْتِرْسَالِ لَنْ تُسْتَقَالَ.
******
ترجمه:
عبد الله بن سنان روایت می کند که امام صادق (علیه السلام) فرمود: "به برادرت (دوستت) کاملاً اعتماد نکن، زیرا که سقوط در اعتماد بیش از حد، جبران نمی شود.
15896- 2- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع یَقُولُ لَا تُذْهِبِ الْحِشْمَةَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ أَخِیکَ أَبْقِ مِنْهَا فَإِنَّ ذَهَابَهَا ذَهَابُ الْحَیَاءِ.
******
ترجمه:
امام كاظم عليه السلام : احترام ميان خود و برادرت را از بين مَبَر و چيزى از آن بگذار ؛ زيرا از ميان رفتن آن ، از ميان رفتن شرم است و بر جاى بودن احترام ، [عامل ]بر جاى بودن دوستى است .
15897- 3- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ أَبِی مَسْرُوقٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَزِیدَ بْنِ مَخْلَدٍ النَّیْسَابُورِیِّ عَمَّنْ سَمِعَ الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع یَقُولُ الصَّدَاقَةُ مَحْدُودَةٌ فَمَنْ لَمْ تَکُنْ فِیهِ تِلْکَ الْحُدُودُ فَلَا تَنْسُبْهُ إِلَی کَمَالِ الصَّدَاقَةِ وَ مَنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ شَیْ ءٌ مِنْ تِلْکَ الْحُدُودِ فَلَا تَنْسُبْهُ إِلَی (4) الصَّدَاقَةِ أَوَّلُهَا أَنْ تَکُونَ سَرِیرَتُهُ وَ عَلَانِیَتُهُ لَکَ وَاحِدَةً وَ الثَّانِیَةُ أَنْ یَرَی زَیْنَکَ زَیْنَهُ وَ شَیْنَکَ شَیْنَهُ وَ الثَّالِثَةُ أَنْ لَا یُغَیِّرَهُ عَنْکَ مَالٌ وَ لَا وِلَایَةٌ وَ الرَّابِعَةُ أَنْ لَا یَمْنَعَکَ شَیْئاً مِمَّا تَصِلُ إِلَیْهِ مَقْدُرَتُهُ وَ الْخَامِسَةُ أَنْ لَا یُسْلِمَکَ عِنْدَ النَّکَبَاتِ.
وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ أَبِی مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ عُمَرَ الْوَاسِطِیِّ عَنْ أَبِی خَالِدٍ السِّجِسْتَانِیِّ عَنْ زَیْدِ بْنِ مُخَالِدٍ النَّیْسَابُورِیِّ (5) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
امام صادق(عليه السّلام)فرموده است،دوستى را حد و مرز و شروطى است و هر كس اين شروط در آن نباشد،او را به كمال دوستى نسبت مدهيد.نخست آنكه،آشكار و نهان او براى تو يكسان باشد.دوم آنكه،زينت تو را زينت خود و ناپسند تو را، ناپسند خود بداند.سوم اينكه،مال و ولايت،دوستى او را تغيير ندهد و دگرگون نسازد.چهارم آنكه،چيزهايى را كه در توانايى اوست،از تو باز ندارد.پنجم آنكه، در گرفتارى ها و بدبختى ها،تو را رها نكند .
ص: 146
15898- 4- (1) وَ فِی الْمَجَالِسِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ لَا تَثِقَنَّ بِأَخِیکَ کُلَّ الثِّقَةِ فَإِنَّ صَرْعَةَ الِاسْتِرْسَالِ لَنْ تُسْتَقَالَ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : به برادرت اعتماد مطلق حديث نداشته باش ؛ زيرا زمين خوردن بر اثر اعتماد [به همه گفته ها و كرده هاى دوست] ، قابل جبران نيست .
15899- 5- (2) قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ مَنْ غَضِبَ عَلَیْکَ (3) ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلَمْ یَقُلْ فِیکَ شَرّاً فَاتَّخِذْهُ لِنَفْسِکَ صَدِیقاً.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : هر يك از برادرانت كه سه بار از تو خشمگين شد و درباره سخن تو بدى نگفت ، او را به دوستى خود برگزين .
15900- 6- (4) قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع لَا یَطَّلِعُ صَدِیقُکَ مِنْ سِرِّکَ إِلَّا عَلَی مَا لَوِ اطَّلَعَ عَلَیْهِ عَدُوُّکَ لَمْ یَضُرَّکَ فَإِنَّ الصَّدِیقَ رُبَّمَا کَانَ عَدُوّاً.
******
ترجمه:
حضرت صادق علیه السلام: دوست خود را از سر خویش آگاه مساز، مگر به میزانی که اگر دشمن تو به آن آگاهی یابد ضرری به تو نرساند. زیرا دوست گاهی ممکن است دشمن شود.
15901- 7- (5) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْفَتْحِ هِلَالِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَفَّارِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَلِیٍّ الدِّعْبِلِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: أَحْبِبْ حَبِیبَکَ هَوْناً مَا فَعَسَی أَنْ یَکُونَ بَغِیضَکَ یَوْماً مَا وَ أَبْغِضْ بَغِیضَکَ هَوْناً مَا فَعَسَی أَنْ یَکُونَ حَبِیبَکَ یَوْماً مَا.
******
ترجمه:
حضرت علی * : دوستت را به اندازه دوست بدار،مبادا كه روزى دشمنت شود و دشمنت را به اندازه دشمنى كن كه بسا روزى دوستت گردد!
15902- 8- (6) الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ تَأْتُونَ فِی نادِیکُمُ الْمُنْکَرَ (7) قَالَ وَ فِیهِ وُجُوهٌ أَحَدُهَا أَنَّهُمْ کَانُوا یَتَضَارَطُونَ فِی مَجَالِسِهِمْ مِنْ غَیْرِ حِشْمَةٍ وَ لَا حَیَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَ رُوِیَ ذَلِکَ عَنِ الرِّضَا ع.
******
ترجمه:
در مجمع البیان آمده است: «و تأتون فى نادیکم المنکر» در معناى آیه چند وجه گفته شده; یکى از آنها، این است که قوم لوط، در مجالس خود، بدون شرم و حیا، ضرطه رد و بدل مى کردند ... این مطلب، از حضرت رضا(ع) روایت شده است.».
ص: 147
(1) 103 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِبَارِ الْإِخْوَانِ بِالْمُحَافَظَةِ عَلَی الصَّلَوَاتِ فِی مَوَاقِیتِهَا وَ الْبِرِّ بِإِخْوَانِهِمْ وَ مُفَارَقَتِهِمْ مَعَ الْخُلُوِّ مِنْهُمَا
******
ترجمه:
15903- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ وَ عُثْمَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ النَّخَّاسِ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ وَ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ قَالا قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اخْتَبِرُوا إِخْوَانَکُمْ بِخَصْلَتَیْنِ فَإِنْ کَانَتَا فِیهِمْ وَ إِلَّا فَاعْزُبْ ثُمَّ اعْزُبْ ثُمَّ اعْزُبْ الْمُحَافَظَةِ عَلَی الصَّلَوَاتِ فِی مَوَاقِیتِهَا وَ الْبِرِّ بِالْإِخْوَانِ فِی الْعُسْرِ وَ الْیُسْرِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : برادران خود را به دو خصلت بيازماييد. اگر آن دو خصلت را داشتند با آنها دوستى كنيد و گرنه از ايشان دورى كن، دورى كن ، دورى كن. [آن دو خصلت اينهاست]: پايبندى به خواندن نماز در وقت خود، و نيكى كردن به برادران در سختى و آسايش
15904- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ أَکْمَلَ الْمُؤْمِنِینَ إِیمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : آن مؤمن ايمانش كاملتر است كه اخلاقش نيكوتر باشد
15905- 2- (5) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ الْحَنَّاطِ عَنْ أَبِی
ص: 148
عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَرْبَعٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَمَلَ إِیمَانُهُ وَ إِنْ کَانَ مِنْ قَرْنِهِ إِلَی قَدَمِهِ ذُنُوباً لَمْ یَنْقُصْهُ ذَلِکَ قَالَ وَ هُوَ الصِّدْقُ وَ أَدَاءُ الْأَمَانَةِ وَ الْحَیَاءُ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ.
******
ترجمه:
حضرت (امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ ) فرمودند : هر كه چهار چيز در او باشد اسلامش كامل مى باشد و اگر سراپايش را هم خطا و لغزش فرا گرفته باشد چيزى از آن ناقص و كم نگردد: صداقت و راستگويى، امانتداری حيا و پاكدامنى، اخلاق نيك،
15906- 3- (1) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ ذَرِیحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ صَاحِبَ الْخُلُقِ الْحَسَنِ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : همانا انسان خوش خو را پاداشى همانند پاداش روزه گير شب زنده دار است.
15907- 4- (2) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ حُسْنَ الْخُلُقِ یَبْلُغُ بِصَاحِبِهِ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: حسن خلق صاحبش را بدرجه روزه دارى كه بعبادت بپا خيزد ميرساند.
15908- 5- (3) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْبِرُّ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ یَعْمُرَانِ الدِّیَارَ وَ یَزِیدَانِ فِی الْأَعْمَارِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: نيكوكارى و حسن خلق خانه ها را آباد كند و بر عمرها بيفزايد.
15909- 6- (4) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ وَ حُسَیْنٍ الْأَحْمَسِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْخُلُقَ الْحَسَنَ یَمِیثُ الْخَطِیئَةَ کَمَا تَمِیثُ الشَّمْسُ الْجَلِیدَ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: خلق نيكو گناه را آب كند، چنان كه خورشيد يخ را آب ميكند.
15910- 7- (5) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ کَامِلٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا خَالَطْتَ النَّاسَ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لَا تُخَالِطَ أَحَداً مِنَ النَّاسِ إِلَّا کَانَ یَدُکَ الْعُلْیَا عَلَیْهِ فَافْعَلْ فَإِنَّ الْعَبْدَ یَکُونُ فِیهِ بَعْضُ التَّقْصِیرِ مِنَ الْعِبَادَةِ وَ یَکُونُ لَهُ خُلُقٌ
ص: 149
حَسَنٌ فَیُبَلِّغُهُ اللَّهُ بِخُلُقِهِ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هر گاه با مردم آميزش كنى، اگر توانى كه دستت بالاتر از آنكه با او آميزش كرده ئى باشد بكن (يعنى در عطا و احسان و ساير آداب معاشرت از او جلو باش) زيرا گاهى بنده در عبادت كوتاهى و تقصير ميكند، ولى حسن خلق دارد و خدا بسبب حسن خلقش او را بدرجه روزه دارى كه بعبادت بپا خيزد ميرساند.
15911- 8- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَکْثَرُ مَا تَلِجُ بِهِ أُمَّتِی الْجَنَّةَ تَقْوَی اللَّهِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امّت من بيشتر به سبب دو چيز وارد بهشت مى شوند : خدا پروايى و خوش خويى.
15912- 9- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَکْمَلُ النَّاسِ عَقْلًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمود:عقل کسانی کامل تر است که اخلاق آن ها نیکوتر باشد
15913- 10- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا یَقْدَمُ الْمُؤْمِنُ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِشَیْ ءٍ (4) بَعْدَ الْفَرَائِضِ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی مِنْ أَنْ یَسَعَ النَّاسَ بِخُلُقِهِ.
******
ترجمه:
امام صادق(ع) فرمود : محبوبترین کار مؤمنان بعد از انجام فرائض الهى برخورد با مؤمن با اخلاق خوب است.
15914- 11- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَحْرٍ السَّقَّاءِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا بَحْرُ حُسْنُ الْخُلُقِ یُسْرٌ ثُمَّ ذَکَرَ حَدِیثاً أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ حَسَنَ الْخُلُقِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * به بحرسقا فرمودند : ای بحرخوش اخلاقی آسان است سپس حدیثی را ذکرکردند که رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم خوش اخلاق بودند .
15915- 12- (6) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ یَحْیَی بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْحَی 13 اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِلَی بَعْضِ أَنْبِیَائِهِ الْخُلُقُ الْحَسَنُ یَمِیثُ
ص: 150
الْخَطِیئَةَ کَمَا تَمِیثُ الشَّمْسُ الْجَلِیدَ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: خداوند به یکی پیامبرانش وحی کرد که خلق نيكو گناه را آب كند، چنان كه خورشيد يخ را آب ميكند.
15916- 13- (1) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ رَجُلٍ (2) عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا یُوضَعُ فِی مِیزَانِ امْرِئٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَفْضَلُ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : درروزقیامت درترازوی اعنال شخص چیزی سنگینتر ازخوش اخلاقی نیست .
15917- 14- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْخُلُقَ مِنْحَةٌ یَمْنَحُهَا اللَّهُ خَلْقَهُ فَمِنْهُ سَجِیَّةٌ وَ مِنْهُ نِیَّةٌ قُلْتُ فَأَیُّهُمَا أَفْضَلُ قَالَ صَاحِبُ السَّجِیَّةِ هُوَ مَجْبُولٌ لَا یَسْتَطِیعُ غَیْرَهُ وَ صَاحِبُ النِّیَّةِ یَصْبِرُ عَلَی الطَّاعَةِ تَصَبُّراً فَهُوَ أَفْضَلُهُمَا.
******
ترجمه:
-اسحاق بن عمّار گويد:
از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنيدم كه مى فرمود: اخلاق (نيك) هديه و احسانى است كه خداوند به هر يك از بندگانش بخواهد جايزه مى دهد، پس بعضى بر مبناى سرشت آنها و برخى بر نيّت آنها خواهد بود.
عرضه داشتم: كدام افضل مى باشد؟
فرمود: صاحب نيّت افضل و برتر است، همانا كه صاحب سرشت (و عادت)، بر كار آن چنانه اى كه ديگرى توانش را ندارد (به جبر طبيعت) خود را مجبور مى داند؛ ولى صاحب نيّت كسى است كه (با قصد انجام وظيفه) بر طاعت الهى تحمّل و صبر مى كند؛ و اين حالت نسبت به ديگرى برتر است.
15918- 15- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عَلِیٍّ اللَّهَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَیُعْطِی الْعَبْدَ مِنَ الثَّوَابِ عَلَی حُسْنِ الْخُلُقِ کَمَا یُعْطِی الْمُجَاهِدَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ یَغْدُو عَلَیْهِ وَ یَرُوحُ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : خداوند تبارك و تعالى بر خوش خويىِ بنده ثوابى را مى دهد ، همانند ثواب مجاهدى كه هر بام و شام در راه خدا جهاد كند .
15919- 16- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص نَزَلَ عَلَیَّ جَبْرَئِیلُ مِنْ رَبِ
ص: 151
الْعَالَمِینَ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ عَلَیْکَ بِحُسْنِ الْخُلُقِ فَإِنَّهُ ذَهَبَ بِخَیْرِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ أَلَا وَ إِنَّ أَشْبَهَکُمْ بِی أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : جبرئیل از طرف خداوند برمن نازل شد وگفت : ای محمد برتو باد به خوش اخلاقی همانا نيك خويى ، خير دنيا و آخرت را از آن خود كرده است آگاه باشید شبیهترین شما به من خوش اخلاق ترین شماست .
15920- 17- (1) وَ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ (2) عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَیْکُمْ بِحُسْنِ الْخُلُقِ فَإِنَّ حُسْنَ الْخُلُقِ فِی الْجَنَّةِ لَا مَحَالَةَ وَ إِیَّاکُمْ وَ سُوءَ الْخُلُقِ فَإِنَّ سُوءَ الْخُلُقِ فِی النَّارِ لَا مَحَالَةَ.
******
ترجمه:
و به همين اسناد از آن حضرت از رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله روايت كرده كه فرمود:بر شما باد به حسن خلق(اخلاق پسنديده)زيرا حسن خلق بدون چون و چرا در بهشت است،و بپرهيزيد از تند خوئى كه آن نيز لا محاله و بى ترديد در دوزخ خواهد بود.
15921- 18- (3) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْخُلُقُ السَّیِّئُ یُفْسِدُ الْعَمَلَ کَمَا یُفْسِدُ الْخَلُّ الْعَسَلَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق عليه السّلام فرمود: بدخوئى كردار را تباه سازد چنانچه سر كه عسل را تباه كند.
15922- 19- (4) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ الْعَبْدَ لَیَنَالُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: حسن خلق صاحبش را بدرجه روزه دارى كه بعبادت بپا خيزد ميرساند.
15923- 20- (5) وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا مِنْ شَیْ ءٍ أَثْقَلَ فِی الْمِیزَانِ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در ترازوى اعمال، چيزى سنگينتر از خوش خويى نيست .
15924- 21- (6) وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع أَکْمَلُکُمْ إِیمَاناً أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً.
******
ترجمه:
باين اسناد گويد على بن ابى طالب(عليه السّلام)فرمود كاملترين شما در ايمان نيكوترين شما است در خلق.
ص: 152
15925- 22- (1) وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع حُسْنُ الْخُلُقِ خَیْرُ قَرِینٍ.
******
ترجمه:
علي بن ابي طالب(ع) فرمود: خوش خلقي بهترين همنشين است.
15926- 23- (2) وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا أَکْثَرُ مَا یُدْخَلُ بِهِ الْجَنَّةُ قَالَ تَقْوَی اللَّهِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ.
******
ترجمه:
علي بن ابي طالب(ع) فرمود: از رسول خدا(ص) سؤال شد: بيشتر به چه چيز مي توان وارد بهشت شد؟ فرمود: تقواي خدا و حسن خلق،
15927- 24- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَقْرَبُکُمْ مِنِّی مَجْلِساً یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً وَ خَیْرُکُمْ لِأَهْلِهِ.
******
ترجمه:
رسول خدا(ص) فرمود: نزديكترين شما به من از نظر همنشيني در روز رستاخيز، خوش خلق ترين شماست و آنكه براي خانواده خود پرخيرتر بوده است.
15928- 25- (4) وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَحْسَنُ النَّاسِ إِیمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً وَ أَلْطَفُهُمْ بِأَهْلِهِ وَ أَنَا أَلْطَفُکُمْ بِأَهْلِی.
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی صَحِیفَةِ الرِّضَا ع (5)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
رسول خدا(ص) فرموده است: نيكوترين مردم از نظر ايمان، خوش خلق ترين و با لطفترين آنها نسبت به اهل خويش است و من با لطفترين شما به اهل خود مي باشم.
15929- 26- (6) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَسْوَارِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ السِّجْزِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ عَلِیٍّ السَّرَخْسِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِمْرَانَ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحَسَنِ ع إِنَّ أَحْسَنَ الْحَسَنِ الْخُلُقُ الْحَسَنُ.
ص: 153
قَالَ الصَّدُوقُ أَبُو الْحَسَنِ الْأَوَّلُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِیمِ التُّسْتَرِیُّ وَ أَبُو الْحَسَنِ الثَّانِی عَلِیُّ بْنُ أَحْمَدَ الْبَصْرِیُّ وَ أَبُو الْحَسَنِ الثَّالِثُ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَاقِدِیُّ وَ الْحَسَنُ الْأَوَّلُ الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ الْعَبْدِیُّ وَ الْحَسَنُ الثَّانِی الْحَسَنُ الْبَصْرِیُّ وَ الْحَسَنُ الثَّالِثُ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ ع.
******
ترجمه:
بهترین حسن اخلاق نیکواست
15930- 27- (1) وَ عَنِ الْخَلِیلِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ مَنِیعٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عِیسَی الْمَخْزُومِیِّ (2) عَنْ خَلَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص حُسْنُ الْخُلُقِ نِصْفُ الدِّینِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : حسن خلق نصف دین است .
15931- 28- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ السَّرَّاجِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ وَکِیعٍ عَنْ مِسْعَرٍ وَ عُسْفَانَ عَنْ زِیَادِ بْنِ عِلَاقَةَ بْنِ شَرِیکٍ (4) قَالَ: قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَفْضَلُ مَا أُعْطِیَ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ قَالَ الْخُلُقُ الْحَسَنُ.
******
ترجمه:
ازرسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم سوال شد بهترین چیزی که به یکنفرمسلمان داده شده چیست ؟ فرمودند : خوش خلقی .
15932- 29- (5) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ (6) عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ رَضِیَ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِیناً فَأَحْسِنُوا صُحْبَتَهُ بِالسَّخَاءِ وَ حُسْنِ الْخُلُقِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : خداوند تبارك و تعالى اسلام را به عنوان دين شما پسنديد ، پس با بخشندگى و خوش خويى به خوبى همراهى اش كنيد .
15933- 30- (7) وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ
ص: 154
إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُوسَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ رَفَعَهُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی الْمَرْأَةُ یَکُونُ لَهَا زَوْجَانِ فَیَمُوتَانِ فَیَدْخُلَانِ الْجَنَّةَ لِمَنْ تَکُونُ قَالَ فَقَالَ یَا أُمَّ سَلَمَةَ تَخَیَّرُ أَحْسَنَهُمَا خُلُقاً وَ خَیْرَهُمَا لِأَهْلِهِ یَا أُمَّ سَلَمَةَ- إِنَّ حُسْنَ الْخُلُقِ ذَهَبَ بِخَیْرِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (1) وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُوسَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
ام سلمه : ای رسول اکرم خودم وپدرومادرم فدای شما زنی دردنیا دوبارازدواج کرده وهردومرده وداخل بهشت هستند آیا این زن با کدامیک ازآنها ست ؟ فرمودند : زن می تواند کسی را انتخاب کند که ازدیگری خوش اخلاق تربوده وبیشتر خیرش به خانواده اش رسیده . ای ام سلمه همانا حسن خلق باعث رسیدن به خیردنیا وآخرت می شود
15934- 31- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو (4) عَنْ مُوسَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَا حَسَّنَ اللَّهُ خَلْقَ عَبْدٍ وَ لَا خُلُقَهُ إِلَّا اسْتَحْیَا أَنْ یُطْعِمَ لَحْمَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ النَّارَ.
******
ترجمه:
موسی بن ابراهیم از امام کاظم (علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: "شنیدم که می فرمود: خداوند نه ظاهر و نه باطن بنده ای را نیکو نمی کند، مگر اینکه حیا می کند از اینکه گوشت او را در روز قیامت آتش دهد."
15935- 32- (5) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ
ص: 155
أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَیْمُونٍ الصَّائِغِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقَ ع یَقُولُ مَنْ أَرَادَ أَنْ یُدْخِلَهُ اللَّهُ فِی رَحْمَتِهِ وَ یُسْکِنَهُ جَنَّتَهُ فَلْیُحْسِنْ خُلُقَهُ وَ لْیُعْطِ النَّصَفَ مِنْ نَفْسِهِ وَ لْیَرْحَمِ الْیَتِیمَ وَ لْیُعِنِ الضَّعِیفَ وَ لْیَتَوَاضَعْ لِلَّهِ الَّذِی خَلَقَهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کسیکه بخواهد خداوند اورا داخل رحمت خود کرده ودربهشت ساکن کند پس باید خوش اخلاق ومنصف ونسبت به یتیم رحیم ویاورافراد ضعیف وبین مردم اهل تواضع باشد .
15936- 33- (1) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ یَا بُنَیَّ صَاحِبْ مِائَةً وَ لَا تُعَادِ وَاحِداً یَا بُنَیَّ إِنَّمَا هُوَ خَلَاقُکَ وَ خُلُقُکَ فَخَلَاقُکَ دِینُکَ وَ خُلُقُکَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ النَّاسِ وَ لَا تَتَبَغَّضْ إِلَیْهِمْ وَ تَعَلَّمْ مَحَاسِنَ الْأَخْلَاقِ یَا بُنَیَّ کُنْ عَبْداً لِلْأَخْیَارِ وَ لَا تَکُنْ وَلَداً لِلْأَشْرَارِ یَا بُنَیَّ أَدِّ الْأَمَانَةَ تَسْلَمْ لَکَ دُنْیَاکَ وَ آخِرَتُکَ وَ کُنْ أَمِیناً تَکُنْ غَنِیّاً.
******
ترجمه:
لقمان به پسرش گفت: "ای پسرم، با صد نفر دوستی کن ولی با یکی دشمنی مکن. ای پسرم، این فقط رفتار و خصلت تو است که اهمیت دارد؛ دین تو خصلت تو است و رفتار تو بین تو و مردم. نسبت به آنها کینه مگیر و خصلت های نیکو را بیاموز. ای پسرم، بنده نیکوکاران باش و فرزند بدکاران مباش. ای پسرم، امانت را ادا کن تا دنیای تو و آخرتت برایت محفوظ بماند، و امین باش تا بی نیاز شوی."
15937- 34- (2) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْجِعَابِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ (3) عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّهُ سَمِعَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع یُحَدِّثُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَکْمَلُ الْمُؤْمِنِینَ إِیمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً.
******
ترجمه:
شنیده که جعفر بن محمد (امام صادق علیه السلام) از پدرش (امام باقر علیه السلام) از جدش نقل می کند که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: "کامل ترین مؤمنان از لحاظ ایمان، نیکوترین آن ها از لحاظ اخلاق است.
15938- 35- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَخْلَدٍ عَنِ الرَّزَّازِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 156
مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْعَوَّامِ (1) عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ عَطَاءٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِی سَلَمَةَ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ: إِنَّ أَکْمَلَ الْمُؤْمِنِینَ إِیمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً وَ خِیَارُکُمْ خِیَارُکُمْ لِنِسَائِهِ.
******
ترجمه:
از ابوهریره نقل شده که پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمودند: "به راستی که کامل ترین مؤمنان از لحاظ ایمان، نیکوترین آن ها از لحاظ اخلاق است، و بهترین شما، بهترین شما برای همسرانشان است."
15939- 36- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَوَّلُ مَا یُوضَعُ فِی مِیزَانِ الْعَبْدِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ حُسْنُ خُلُقِهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد (امام صادق علیه السلام) از پدرش (امام باقر علیه السلام) از پدرانش نقل شده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: "اولین چیزی که در روز قیامت در ترازوی بنده قرار داده می شود، خوش خلقی اوست.
15940- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَبِیبٍ الْخَثْعَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ
ص: 157
رَسُولُ اللَّهِ ص أَفَاضِلُکُمْ أَحْسَنُکُمْ أَخْلَاقاً الْمُوَطَّئُونَ أَکْنَافاً الَّذِینَ یَأْلَفُونَ وَ یُؤْلَفُونَ وَ تُوَطَّأُ رِحَالُهُمْ.
******
ترجمه:
از حبیب خثعمی نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: "بهترین شما نیکوترین شما از لحاظ اخلاق است؛ کسانی که نرم خو و فروتن اند، با مردم انس می گیرند و مردم نیز با آن ها انس می گیرند، و جایگاهشان مهیا و راحت است."
15941- 2- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُؤْمِنُ مَأْلُوفٌ وَ لَا خَیْرَ فِیمَنْ لَا یَأْلَفُ وَ لَا یُؤْلَفُ.
******
ترجمه:
عبدالله بن میمون قداح از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: "مؤمن انس گیر است و خیری در کسی که انس نمی گیرد و با او انس گرفته نمی شود، نیست."
15942- 3- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: قُلُوبُ الرِّجَالِ وَحْشِیَّةٌ فَمَنْ تَأَلَّفَهَا أَقْبَلَتْ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
حضرت علی * فرمود ند : دلهاى مردان رمنده است، هر كه آنها را به دست آورد، به او روى نهند.
15943- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَ لَا أُخْبِرُکُمْ بِمَنْ تَحْرُمُ عَلَیْهِ النَّارُ غَداً قَالُوا بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الْهَیِّنُ الْقَرِیبُ اللَّیِّنُ السَّهْلُ.
وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ
ص: 158
فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
رسول خدا فرمود بشما خبر ندهم كه فرداى قيامت آتش دوزخ بر چه كس حرامست؟عرض شد چرا يا رسول اللّٰه فرمود بشخص فروتن،نزديك بجامعه،سازگار و ساده.
15944- 2- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ رَفَعَهُ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ الْمُؤْمِنُونَ هَیْنُونَ لَیْنُونَ کَالْجَمَلِ الْآلِفِ إِنْ قِیدَ انْقَادَ وَ إِنْ أُنِیخَ عَلَی صَخْرَةٍ اسْتَنَاخَ.
******
ترجمه:
پیامبر اکرم صلّى الله علیه و آله فرمودند:
مؤمنان نرمخو و ملایمند چون شتر دست آموز که اگر بکشندش، برود و اگر بر سنگى به خوابانندش، بخوابد.
15945- 3- (3) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی غَالِبٍ الزُّرَارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَرْزَمِیِّ (4) عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
المؤمنون هینون لینون کالحمل الألف إن قید إنقاد و إذا أنیخ على صخرة إستناخ.
******
ترجمه:
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "مؤمنان نرم خو و انعطاف پذیرند، مانند بره ی اهلی؛ اگر بسته شود، می پذیرد و اگر بر روی صخره ای خوابانده شود، می خوابد."
15946- 4- (5) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هِلَالِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَفَّارِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَلِیٍّ الدِّعْبِلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَلِیِّ بْنِ دِعْبِلٍ أَخِی دِعْبِلِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمُؤْمِنُ هَیِّنٌ لَیِّنٌ سَمْحٌ لَهُ خُلُقٌ حَسَنٌ وَ الْکَافِرُ فَظٌّ غَلِیظٌ لَهُ خُلُقٌ سَیِّئٌ وَ فِیهِ جَبَرِیَّةٌ.
******
ترجمه:
پيامبر صلي الله عليه و آله:
مؤمن، آسان گير و بلند نظر است و اخلاقى خوش دارد. و كافر، بد خُلق و سختگير است.
ص: 159
15947- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: قَالَ: صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ وَ حُسْنُ الْبِشْرِ یَکْسِبَانِ الْمَحَبَّةَ وَ یُدْخِلَانِ الْجَنَّةَ وَ الْبُخْلُ وَ عُبُوسُ الْوَجْهِ یُبْعِدَانِ مِنَ اللَّهِ وَ یُدْخِلَانِ النَّارَ.
******
ترجمه:
[امام باقر يا امام صادق عليهماالسلام ]فرمود : نيكوكارى در حقّ ديگران و گشاده رويى ، دوستى را نصيب [انسان] مى كنند و او را به بهشتْ مى برند . بُخل و تُرشرويى ، [انسان را] از خدا دور مى كنند و به دوزخ وارد مى كنند .
15948- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَتَی رَسُولَ اللَّهِ ص رَجُلٌ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِی فَکَانَ فِیمَا أَوْصَاهُ أَنْ قَالَ الْقَ أَخَاکَ بِوَجْهٍ مُنْبَسِطٍ.
******
ترجمه:
از امام محمد باقرعليه السلام نقل شده كه فرمودند : مردی خدمت پيامبرصلی الله عليه وآله آمد و گفت: يا رسول اللَّه! به من توصيه ای بفرما. حضرت در ضمن سفارشاتش به او فرمودند: برادرت را با چهره باز ملاقات كن.»
15949- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ مَا حَدُّ حُسْنِ الْخُلُقِ قَالَ تُلِینُ جَنَاحَکَ وَ تُطِیبُ کَلَامَکَ وَ تَلْقَی أَخَاکَ بِبِشْرٍ حَسَنٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5)
وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنِ ابْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
يكی از اصحاب امام صادق عليه السلام از ايشان پرسيد: حدّ خوش اخلاقی چيست؟ حضرت فرمودند: نرم خوئی پيشه كن، سخن خود را زيباگردان و برادر خود را با رويی خوش ملاقات كن.
15950- 4- (7) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ
ص: 160
الْحَکَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّکُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِکُمْ فَالْقَوْهُمْ بِطَلَاقَةِ الْوَجْهِ وَ حُسْنِ الْبِشْرِ.
******
ترجمه:
پيامبرصلی الله عليه وآله می فرمايد:ای فرزندان عبدالمطلب! شما نمی توانيد همه مردم را با مال خود گشايش بخشيد، پس با روی بازوچهره خوش با آنان برخورد كنيد.
15951- 5- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ یَا بَنِی هَاشِمٍ.
******
ترجمه:
مثل همین روایت ازحضرت صادق * نقل شده ولی گفته ای فرزندان هاشم .
15952- 6- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثٌ مَنْ أَتَی اللَّهَ بِوَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ الْإِنْفَاقُ مِنَ الْإِقْتَارِ وَ الْبِشْرُ بِجَمِیعِ الْعَالَمِ وَ الْإِنْصَافُ مِنْ نَفْسِهِ.
******
ترجمه:
از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمودند: سه چيز است كه اگر كسی يكی از آنها را نزد خداوند برد، او بهشت را برايش واجب گرداند. انفاق در حال تنگدستي، خوشرويی نسبت به همه مردم جهان و درباره خود انصاف داشتن
15953- 7- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص حُسْنُ الْبِشْرِ یَذْهَبُ بِالسَّخِیمَةِ.
******
ترجمه:
از امام كاظم(عليه السّلام)كه فرمود: رسول خدا(صلّى الله عليه و آله)فرمود: خوشروئى كينه را می برد.
15954- 8- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِنَّکُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِکُمْ فَسَعُوهُمْ بِطَلَاقَةِ الْوَجْهِ وَ حُسْنِ اللِّقَاءِ فَإِنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ إِنَّکُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِکُمْ فَسَعُوهُمْ بِأَخْلَاقِکُمْ.
******
ترجمه:
اميرالمؤمنين عليه السلام بيان داشت : شما را ياراى آن نيست كه همه مردم را از داراييهايتان برخوردار كنيد ، پس با گشاده رويى و خوش برخوردى چنين كنيد كه من از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله شنيدم : شما نمى توانيد با ثروت خود همه مردم را برخوردار كنيد ، پس با اخلاقتان چنين كنيد .
ص: 161
15955- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِالْخَیْرِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ لِیَرَوْا مِنْکُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: مردم را بغير زبان (بلكه با كردار) خود به خير و نيكو كارى دعوت كنيد، مردم بايد كوشش در عبادت و راستگوئى و پرهيزكارى شما را ببينند.
15956- 2- (3) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَکَا عَمَلُهُ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم مى گويند:امام صادق عليه السّلام فرموده است:هر كه زبانش راست گويد كردارش پاك گردد،
15957- 3- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ الْعَبْدَ لَیَصْدُقُ حَتَّی یُکْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنَ الصَّادِقِینَ وَ یَکْذِبُ حَتَّی یُکْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْکَاذِبِینَ فَإِذَا صَدَقَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ صَدَقَ وَ بَرَّ وَ إِذَا کَذَبَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ کَذَبَ وَ فَجَرَ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر روایت شده که گفت شنیدم امام صادق (ع) می فرمود: بنده راست می گوید تا اینکه نزد خداوند عز و جل از راستگویان نوشته می شود و دروغ می گوید تا اینکه نزد خداوند از دروغگویان نوشته می شود. پس وقتی راست می گوید، خداوند عز و جل می گوید: راست گفت و نیکو کرد. و وقتی دروغ می گوید، خداوند عز و جل می گوید: دروغ گفت و بدی کرد.
15958- 4- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ حَسَنِ بْنِ زِیَادٍ الصَّیْقَلِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَکَا عَمَلُهُ وَ مَنْ حَسُنَتْ نِیَّتُهُ زِیدَ فِی رِزْقِهِ وَ مَنْ حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهْلِ بَیْتِهِ مُدَّ لَهُ فِی عُمُرِهِ.
******
ترجمه:
حسن بن زیاد صیقل گفت: امام صادق (ع) فرمود: کسی که زبانش راستگو باشد، عملش پاکیزه می شود، و کسی که نیتش نیکو باشد، روزیش افزوده می شود، و کسی که به خانواده اش نیکی کند، عمرش طولانی می گردد.
ص: 162
15959- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ ع فِی أَوَّلِ دَخْلَةٍ دَخَلْتُ عَلَیْهِ تَعَلَّمُوا الصِّدْقَ قَبْلَ الْحَدِیثِ.
******
ترجمه:
عمرو بن ابى المقدام گويد: نخستين بار كه خدمت امام باقر عليه السّلام رسيدم، فرمود پيش از ياد گرفتن حديث راستگوئى بياموزيد.
15960- 6- (2) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ الْبَصْرِیِّ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا فُضَیْلُ إِنَّ الصَّادِقَ أَوَّلُ مَنْ یُصَدِّقُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ وَ تُصَدِّقُهُ نَفْسُهُ تَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ.
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام) : راستگو را نخستین کسى که تصدیق مى کند، خداى عزوجل است که مى داند او راستگوست و نیز نفس او تصدیقش مى کند که مى داند راستگوست.
15961- 7- (3) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ الْخَرَّازِ (4) عَنْ جَدِّهِ الرَّبِیعِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ ع یَا رَبِیعُ إِنَّ الرَّجُلَ لَیَصْدُقُ حَتَّی یَکْتُبَهُ اللَّهُ صِدِّیقاً.
******
ترجمه:
رَّبِیعِ بْنِ سَعْدٍ می گوید حضت باقر* به من فرمودند : ای ربیع شخص باید (آنقدر) راستگوباشد تا خدا اوجزء صادقین قراردهد .
15962- 8- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ أَقْرَبَکُمْ مِنِّی غَداً وَ أَوْجَبَکُمْ عَلَیَّ شَفَاعَةً أَصْدَقُکُمْ لِلْحَدِیثِ وَ آدَاکُمْ لِلْأَمَانَةِ وَ أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً وَ أَقْرَبُکُمْ مِنَ النَّاسِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : نزدیکترین شما به من درقیامت ولازم ترین افراد به شفاعت راستگوترین وامانت دارترین وخوش اخلاق ترین ونزدیک ترین شما به مردم است .
15963- 9- (6) أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 163
إِسْمَاعِیلَ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أُوصِیکَ یَا عَلِیُّ فِی نَفْسِکَ بِخِصَالٍ اللَّهُمَّ أَعِنْهُ الْأُولَی الصِّدْقُ وَ لَا یَخْرُجُ مِنْ فِیکَ کَذِبَةٌ أَبَداً الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ وَ الصَّدُوقُ کَمَا یَأْتِی (1) أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : یا علی تورا به چند خصلت سفارش می کنم خدایا به اوکمک کن اول راستگوئ واینکه هیچ وقت دروغی ازدهانت خارج نشود .
15964- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّمَا سُمِّیَ إِسْمَاعِیلُ ع صَادِقَ الْوَعْدِ لِأَنَّهُ وَعَدَ رَجُلًا فِی مَکَانٍ (فَانْتَظَرَهُ سَنَةً) (5) فَسَمَّاهُ اللَّهُ صَادِقَ الْوَعْدِ ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ أَتَاهُ بَعْدَ ذَلِکَ فَقَالَ لَهُ إِسْمَاعِیلُ مَا زِلْتُ مُنْتَظِراً لَکَ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام : همانا اسماعيل صادق الوعد ناميده شد كه با مردى در جائى وعده گذاشت و او يك سال در آنجا انتظار او را ميكشيد، از اين رو خداى عز و جل او را صادق الوعد ناميد، سپس آن مرد آمد و اسماعيل باو گفت: من همواره در انتظار تو بودم.
ص: 164
15965- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ کَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلْیَفِ إِذَا وَعَدَ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه به خدا و روز قيامت ايمان دارد بايد هرگاه وعده مى دهد [بدان ]وفا كند.
15966- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ عِدَةُ الْمُؤْمِنِ أَخَاهُ نَذْرٌ لَا کَفَّارَةَ لَهُ فَمَنْ أَخْلَفَ فَبِخُلْفِ اللَّهِ بَدَأَ وَ لِمَقْتِهِ تَعَرَّضَ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ (3).
******
ترجمه:
هشام بن سالم گويد: از حضرت صادق عليه السلام شنيدم كه ميفرمود: وعدۀ مؤمن ببرادر (دينى) خود نذرى است كه كفاره ندارد، پس هر كه بآن وفا نكند بمخالفت وعدۀ با خدا برخاسته و خود را در غضب او انداخته، اين است گفتار خداى تعالى كه (فرمايد:): «اى كسانى كه ايمان آورده ايد چرا گوئيد آنچه را نكنيد چه دشمنى گرانى است نزد خدا كه بگوئيد آنچه را نكنيد»(سوره صف آيه 2-3).
15967- 4- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَشْیَمَ عَنْ سُلَیْمَانَ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: أَ تَدْرِی لِمَ سُمِّیَ إِسْمَاعِیلُ صَادِقَ الْوَعْدِ قُلْتُ لَا أَدْرِی قَالَ وَعَدَ رَجُلًا فَجَلَسَ حَوْلًا یَنْتَظِرُهُ.
******
ترجمه:
سلیمان جعفری گوید: امام رضا (به من فرمود: «آیا می دانی که چرا اسماعیل، صادِقَ الْوَعْدِ نامیده شد»؟ گفتم: «نمی دانم». ایشان فرمود: «با مردی وعده داشت و یک سال منتظرش نشست [تا بیاید]».
15968- 5- (5) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص وَعَدَ رَجُلًا إِلَی صَخْرَةٍ فَقَالَ أَنَا لَکَ هَاهُنَا حَتَّی تَأْتِیَ قَالَ فَاشْتَدَّتِ الشَّمْسُ
ص: 165
عَلَیْهِ فَقَالَ لَهُ أَصْحَابُهُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- لَوْ أَنَّکَ تَحَوَّلْتَ إِلَی الظِّلِّ قَالَ قَدْ وَعَدْتُهُ إِلَی هَاهُنَا وَ إِنْ لَمْ یَجِئْ کَانَ مِنْهُ الْمَحْشَرُ.
وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی وُجُوبِ الْوَفَاءِ بِالْوَعْدِ فِی جِهَادِ النَّفْسِ (1).
******
ترجمه:
امام صادق * فرمودند : «ان رسول الله (ص) وعد رجلا الی صخرة فقال: انا لك هاهنا حتی تاتی. قال: فاشتدت الشمس علیه، فقال اصحابه: یا رسول الله لو انّك تحولت الی الظل. فقال: قد وعدته الی هاهنا: و ان لم یجیء كان منه الی المحشر؛[1] رسول خدا با مردی كنار صخره ای قول و قرار گذاشت و فرمود: آن جایم تا بیایی. آفتاب داغ می تابید [و پیغمبر اذیت می شد] یارانش گفتند: چرا زیر سایه نمی آیید؟! فرمود: با او این جا قول و قرار گذاشته ام. حتی اگر نیاید، تا روز محشر همین جا می مانم!»
15969- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ یَحْیَی أَخِی دَارِمٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: الْحَیَاءُ وَ الْإِیمَانُ مَقْرُونَانِ فِی قَرَنٍ فَإِذَا ذَهَبَ أَحَدُهُمَا تَبِعَهُ صَاحِبُهُ.
******
ترجمه:
امام باقر عليه السلام : شرم و ايمان به هم پيوسته اند ؛ هرگاه يكى از آنها برود، ديگرى هم در پى آن روانه شود
15970- 2- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْحَیَاءُ مِنَ الْإِیمَانِ وَ الْإِیمَانُ فِی الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السّلام فرمود: حیا از ایمان و ایمان در بهشت است (پس شخص با حیا در بهشت است).
15971- 3- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ کَثِیرٍ (6) عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا إِیمَانَ لِمَنْ لَا حَیَاءَ لَهُ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السّلام فرمود: کسیکه حیاء ندارد ایمان ندارد .
ص: 166
15972- 4- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ حَسَنٍ الصَّیْقَلِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْحَیَاءُ وَ الْعَفَافُ وَ الْعِیُّ أَعْنِی عِیَّ اللِّسَانِ لَا عِیَّ الْقَلْبِ مِنَ الْإِیمَانِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : شرم و پاكدامنى و كُندى - كندى زبان، نه كندى دل - از ايمان است،
15973- 5- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عَلِیٍّ اللَّهَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَرْبَعٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ وَ کَانَ مِنْ قَرْنِهِ إِلَی قَدَمِهِ ذُنُوباً بَدَّلَهَا اللَّهُ حَسَنَاتٍ الصِّدْقُ وَ الْحَیَاءُ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ وَ الشُّکْرُ.
******
ترجمه:
رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله فرمود: هر كه چهار خصلت داشته باشد و از سر تا پا غرق گناهان باشد، خدا آنها را بحسنات تبديل كند: راستگوئى و حيا و خوش خلقى و سپاسگزارى.
15974- 6- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ کَسَاهُ الْحَیَاءُ ثَوْبَهُ لَمْ یَرَ النَّاسُ عَیْبَهُ.
******
ترجمه:
أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ * : فرمودند : هر كه حيا جامه اى بر او پوشاند، كسى عيبى در او نبيند.
15975- 7- (4) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الْمَرْزُبَانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْحُکَیْمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ یَحْیَی بْنِ مَعِینٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا کَانَ الْفَخْرُ (5) فِی شَیْ ءٍ قَطُّ إِلَّا شَانَهُ وَ لَا کَانَ الْحَیَاءُ فِی شَیْ ءٍ قَطُّ إِلَّا زَانَهُ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : هرکس فخر فروشی کند در چیزی او را خوار می کند وپایین می آورد وحیاء نمی ورزد در چیزی مگر این که او را زینت می بخشد واورا سنگینی ووقار می بخشد.
ص: 167
15976- 8- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ مِنْ أَلْفَاظِ رَسُولِ اللَّهِ ص الْمُوجَزَةِ الْحَیَاءُ خَیْرٌ کُلُّهُ.
******
ترجمه:
ازکلمات کوتاه رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم حیاء تمامش خیراست .
15977- 9- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ قَالَ: وَ مَنْ کَسَاهُ الْحَیَاءُ ثَوْبَهُ اخْتَفَی عَنِ الْعُیُونِ عَیْبُهُ.
******
ترجمه:
أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ * : فرمودند : هر كه حيا جامه اى بر او پوشاند، مخفی می ماند از چشمها عیوبش .
15978- 10- (3) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ الطَّبَرِیِّ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ عَنْ خِرَاشٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْحَیَاءُ خَیْرٌ کُلُّهُ یَعْنِی أَنَّهُ یَکُفُّ ذَا الدِّینِ وَ مَنْ لَا دِینَ لَهُ عَنِ الْقَبِیحِ فَهُوَ جِمَاعُ کُلِّ جَمِیلٍ.
******
ترجمه:
رسول خدا(ص) می فرماید: حیا همه اش برای انسان خیر است یعنی حیا، انسانی که دین دارد و انسانی که دین ندارد را از کار زشت حفظ می کند. پس حیاء جامع همه زیباایهاست.
15979- 11- (4) وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْحَیَاءُ وَ الْإِیمَانُ فِی قَرَنٍ وَاحِدٍ فَإِذَا سُلِبَ أَحَدُهُمَا تَبِعَهُ الْآخَرُ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : شرم و ايمان به هم پيوسته اند ؛ هرگاه يكى از آنها گرفته شد، ديگرى هم گرفته می شود
15980- 12- (5) وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَنْزِعُ اللَّهُ مِنَ الْعَبْدِ الْحَیَاءَ فَیَصِیرُ مَاقِتاً مُمَقَّتاً ثُمَّ یَنْزِعُ مِنْهُ الْأَمَانَةَ ثُمَّ الرَّحْمَةَ ثُمَّ یَخْلَعُ دِینَ الْإِسْلَامِ مِنْ عُنُقِهِ فَیَصِیرُ شَیْطَاناً لَعِیناً.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
******
ترجمه:
رسول خدا صلى اللَّه علیه و آله فرمود: خدا از بنده اش حیاء و شرم را می گیرد سپس مورد خشم و غضب خدا قرار میگیرد و پس از این صفت امانت را از او سلب مینماید و سپس صفت رحمت را و پس از این لباس اسلام و دیانت را او برمیدارد و شیطان لعینى مى شود.
ص: 168
15981- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ یَزِیدَ عَنِ الْعَوَّامِ بْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ رَقَّ وَجْهُهُ رَقَّ عِلْمُهُ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : هركه كم رو باشد، كم دانش شود
15982- 2- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْحَیَاءُ حَیَاءَانِ حَیَاءُ عَقْلٍ وَ حَیَاءُ حُمْقٍ فَحَیَاءُ الْعَقْلِ هُوَ الْعِلْمُ وَ حَیَاءُ الْحُمْقِ هُوَ الْجَهْلُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
رسول خدا(صلّى الله عليه و آله)فرمود: حياء دو حياء است:يكى حياء خردمندانه و يكى حياء احمقانه،حياء خردمندانه دانش است و حياء احمقانه همان نادانى است.
15983- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ مَا الْتَقَتْ فِئَتَانِ قَطُّ إِلَّا نُصِرَ أَعْظَمُهُمَا عَفْواً.
******
ترجمه:
امام رضا عليه السلام :از ميان دو گروهى كه با هم روبه رو مى شوند ، پيروزى با گروهى است كه بخشش بيشترى داشته باشد .
15984- 2- (7) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ جَهْمِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ
ص: 169
ص عَلَیْکُمْ بِالْعَفْوِ فَإِنَّ الْعَفْوَ لَا یَزِیدُ الْعَبْدَ إِلَّا عِزّاً فَتَعَافَوْا یُعِزَّکُمُ اللَّهُ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : بر شما باد گذشت؛ زيرا كه گذشت جز بر عزّت بنده نمى افزايد. پس از يكديگر گذشت كنيد تا خداوند شما را عزّت بخشد.
15985- 3- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أُتِیَ بِالْیَهُودِیَّةِ الَّتِی سَمَّتِ الشَّاةَ لِلنَّبِیِّ ص فَقَالَ لَهَا مَا حَمَلَکِ عَلَی مَا صَنَعْتِ فَقَالَتْ قُلْتُ إِنْ کَانَ نَبِیّاً لَمْ یَضُرَّهُ وَ إِنْ کَانَ مَلِکاً أَرَحْتُ النَّاسَ مِنْهُ قَالَ فَعَفَا رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْهَا.
******
ترجمه:
امام باقر عليه السلام: آن زن يهودى را كه گوسفندى براى پيامبر مسموم كرده بود، نزد ايشان آوردند، پيامبر صلي الله عليه و آله به او فرمود: چه چيز تو را به اين كار وا داشت؟ آن زن گفت: به خود گفتم: اگر او پيامبر است اين كار، به او زيانى نرساند و اگر سلطان است مردم را از شرّ او آسوده گردانيده ام. امام باقر عليه السلام مى فرمايد: پيامبر صلي الله عليه و آله از گناه او درگذشت.
15986- 4- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: النَّدَامَةُ عَلَی الْعَفْوِ أَفْضَلُ وَ أَیْسَرُ مِنَ النَّدَامَةِ عَلَی الْعُقُوبَةِ.
******
ترجمه:
امام باقر عليه السلام : پشيمانى از گذشت، برتر و آسانتراز پشيمانى حاصل از كيفر دادن است .
15987- 5- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ مِنْ أَلْفَاظِ رَسُولِ اللَّهِ ص الْمُوجَزَةِ عَفْوُ الْمَلِکِ أَبْقَی لِلْمُلْکِ.
******
ترجمه:
حضرت سجاد * : ازکلمات کوتاه رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم اینکه فرمودند : گذشت حاکم بهترین وسیله برای ادامه حاکمیت اوست .
15988- 6- (4) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الطَّالَقَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ الرِّضَا ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِیلَ (5) قَالَ الْعَفْوُ مِنْ غَیْرِ عِتَابٍ.
******
ترجمه:
علیّ بن حسن بن فضال از پدرش نقل می کند که گفت: امام رضا (علیه السلام) در تفسیر این آیه: فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الجَمِیل فرموده است: «منظور گذشت و بخشش بدون هیچ ملامت و سرزنشی است».
ص: 170
15989- 7- (1) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَسَنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْوَادِعِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ صَبِیحٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ (2) عَنِ الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِیلَ (3) قَالَ الْعَفْوُ مِنْ غَیْرِ عِتَابٍ.
******
ترجمه:
امام سجاد * (علیه السلام) در تفسیر این آیه: فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الجَمِیل فرموده اند : «منظور گذشت و بخشش بدون هیچ ملامت و سرزنشی است».
15990- 8- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: إِذَا قَدَرْتَ عَلَی عَدُوِّکَ فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُکْراً لِلْقُدْرَةِ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ* فرمودند : چون بر دشمن ظفر يافتى، عفو و گذشت ازاورا شكرانه پيروزيت قرار ده.
15991- 9- (5) قَالَ وَ قَالَ ع أَوْلَی النَّاسِ بِالْعَفْوِ أَقْدَرُهُمْ عَلَی الْعُقُوبَةِ.
******
ترجمه:
امام علی (عليه السلام) فرمود: شايسته ترين مردم به عفو، قادرترين آن ها به مجازات است.
15992- 10- (6) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْحَذَّاءِ (7) عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ ع عَنْ
ص: 171
آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ یُنَادِی مُنَادٍ یَسْمَعُ آخِرُهُمْ کَمَا یَسْمَعُ أَوَّلُهُمْ فَیَقُولُ أَیْنَ أَهْلُ الْفَضْلِ فَیَقُومُ عُنُقٌ مِنَ النَّاسِ فَتَسْتَقْبِلُهُمُ الْمَلَائِکَةُ فَیَقُولُونَ مَا فَضْلُکُمْ هَذَا الَّذِی نُودِیتُمْ بِهِ فَیَقُولُونَ کُنَّا یُجْهَلُ عَلَیْنَا فِی الدُّنْیَا فَنَحْمِلُ وَ یُسَاءُ إِلَیْنَا فَنَعْفُو فَیُنَادِی مُنَادٍ مِنَ اللَّهِ تَعَالَی صَدَقَ عِبَادِی خَلُّوا سَبِیلَهُمْ لِیَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِغَیْرِ حِسَابٍ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : آن گاه که روز قیامت فرا رسد، گوینده ای ندا می دهد، به نحوی که اوّل و آخر مردم می شنوند، پس می گوید: کجایند اهل فضیلت؟
برخی از مردم خود را معرفی می کنند. فرشتگان به آن گروه می گویند: آن فضیلتی که از شما خواسته شد کدام است؟
آنان می گویند: حقّ ما در دنیا ناشناخته می شد و ما تحمّل می کردیم و با ما بد رفتاری می شد و ما گذشت می نمودیم.
در این حال، گوینده ای از جانب خدا ندا می دهد: بندگان من راست می گویند، راه آنان را بگشایید تا بدون محاسبه به سوی بهشت روند.
(2) 113 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعَفْوِ عَنِ الظَّالِمِ وَ صِلَةِ الْقَاطِعِ وَ الْإِحْسَانِ إِلَی الْمُسِی ءِ وَ إِعْطَاءِ الْمَانِعِ
******
ترجمه:
15993- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی خُطْبَةٍ أَ لَا أُخْبِرُکُمْ بِخَیْرِ خَلَائِقِ (4) الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ الْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَکَ وَ تَصِلَ مَنْ قَطَعَکَ وَ الْإِحْسَانُ إِلَی مَنْ أَسَاءَ إِلَیْکَ وَ إِعْطَاءُ مَنْ حَرَمَکَ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : آيا شما را از بهترين خويهاى دنيا و آخرت خبر ندهم؟ : گذشت از كسى كه به تو ستم كرده است و پيوستن به كسى كه از تو بريده است و نيكى با كسى كه به تو بدى كرده است و عطا كردن به كسى كه از تو دريغ داشته است.
15994- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی
ص: 172
حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ جَمَعَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ فِی صَعِیدٍ وَاحِدٍ ثُمَّ یُنَادِی مُنَادٍ أَیْنَ أَهْلُ الْفَضْلِ قَالَ فَیَقُومُ عُنُقٌ مِنَ النَّاسِ فَتَتَلَقَّاهُمُ الْمَلَائِکَةُ فَیَقُولُونَ وَ مَا کَانَ فَضْلُکُمْ فَیَقُولُونَ کُنَّا نَصِلُ مَنْ قَطَعَنَا وَ نُعْطِی مَنْ حَرَمَنَا وَ نَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَنَا قَالَ فَیُقَالُ لَهُمْ صَدَقْتُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ.
******
ترجمه:
امام زين العابدين عليه السلام : چون روز قيامت شود خداوند تبارك و تعالى همه مردم را، از اولين نفر تا آخرين نفر، در يك صحرا جمع كند، آن گاه آواز دهنده اى جار زند: كجايند اهل فضيلت؟ پس گروهى از مردم برخيزند. فرشتگان به استقبال آنان روند و گويند: فضل شما چه بوده است؟ گويند: ما با كسى كه از ما مى بريد پيوند برقرار مى كرديم و به آن كه ما را محروم مى كرد عطا مى كرديم و از كسى كه به ما ستم مى كرد گذشت مى كرديم. پس به آنان گفته شود: راست گفتيد، وارد بهشت شويد.
15995- 3- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ نُشَیْبٍ اللَّفَائِفِیِّ (2) عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ثَلَاثٌ مِنْ مَکَارِمِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ تَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَکَ وَ تَصِلُ مَنْ قَطَعَکَ وَ تَحْلُمُ إِذَا جُهِلَ عَلَیْکَ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : سه چيز از خصلتهاى ارزشمند دنيا و آخرت است: گذشت از كسى كه به تو ستم كرده است، پيوستن به كسى كه از تو بريده است و بردبارى ورزيدن هر گاه نسبت به تو رفتار جاهلانه اى شود.
15996- 4- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ یُونُسَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: ثَلَاثٌ لَا یَزِیدُ اللَّهُ بِهِنَّ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ إِلَّا عِزّاً الصَّفْحُ عَمَّنْ ظَلَمَهُ وَ إِعْطَاءُ مَنْ حَرَمَهُ وَ الصِّلَةُ لِمَنْ قَطَعَهُ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : سه چيز است كه خدا بوسيلۀ آنها جز عزت مرد مسلمان را نيفزايد: گذشت از كسى كه باو ستم كرده و بخشيدن بآن كه محرومش ساخته و پيوست با آنكه از او بريده است.
15997- 5- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ غُرَّةَ بْنِ دِینَارٍ الرَّقِّیِّ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ السَّبِیعِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَ لَا أَدُلُّکُمْ عَلَی خَیْرِ خَلَائِقِ (5) الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ تَصِلُ مَنْ قَطَعَکَ وَ تُعْطِی مَنْ حَرَمَکَ وَ تَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَکَ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : آيا شما را از بهترين خويهاى دنيا و آخرت خبر ندهم؟ : گذشت از كسى كه به تو ستم كرده است و پيوستن به كسى كه از تو بريده است و نيكى با كسى كه به تو بدى كرده است و عطا كردن به كسى كه از تو دريغ داشته است.
15998- 6- (6) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ
ص: 173
جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَیْکُمْ بِمَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ فَإِنَّ رَبِّی بَعَثَنِی بِهَا وَ إِنَّ مِنْ مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ أَنْ یَعْفُوَ الرَّجُلُ عَمَّنْ ظَلَمَهُ وَ یُعْطِیَ مَنْ حَرَمَهُ وَ یَصِلَ مَنْ قَطَعَهُ وَ أَنْ یَعُودَ مَنْ لَا یَعُودُهُ.
******
ترجمه:
على بن موسى الرضا(عليه السّلام)از پدرانش نقل كرده است كه پيغمبر(صلّى اللّه عليه و آله) فرمود:شما را به صفات خوب سفارش مى كنم،چون خداوند مرا براى آن مبعوث نموده است.از جملۀ صفات خوب آن است.كه انسان عفو كند كسى را كه به او ستم روا داشته،و ببخشد كسى را كه وى را محروم نموده،و بپيوندد با كسى كه از او بريده،و ديدن كند از كسى كه به ديدن وى نيامده است.
15999- 7- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ قَالَ: لَا یَکُونَنَّ أَخُوکَ عَلَی قَطِیعَتِکَ أَقْوَی مِنْکَ عَلَی صِلَتِهِ وَ لَا عَلَی الْإِسَاءَةِ إِلَیْکَ أَقْدَرَ (2) مِنْکَ عَلَی الْإِحْسَانِ إِلَیْهِ.
******
ترجمه:
امام على عليه السلام : هرگز نبايد توانايى برادرت در قطع رابطه با تو بيشتر از توانايى تو در پيوند با او باشد و نبايد توانايى او بر بدى كردن بيشتر از توانايى تو بر نيكى كردن باشد.
16000- 8- (3) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ أَبِی مَسْرُوقٍ (4) عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّا أَهْلُ بَیْتٍ مُرُوءَتُنَا الْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَنَا.
******
ترجمه:
زراره مى گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه فرمود:
مروّت ما اهل بيت عفو كردن كسى است كه به ما ستم كرده است.
16001- 9- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ بَعْضِ الْمَشَایِخِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِیلَ سَأَلَهُ أَنْ یَسْتَأْذِنَ عَمَّهُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع- فِی الْخُرُوجِ إِلَی الْعِرَاقِ قَالَ فَأَذِنَ لَهُ فَقَامَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ فَقَالَ یَا عَمِّ أُحِبُّ أَنْ تُوصِیَنِی فَقَالَ أُوصِیکَ أَنْ تَتَّقِیَ اللَّهَ فِی دَمِی فَقَالَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ یَسْعَی فِی دَمِکَ ثُمَّ قَالَ یَا عَمِّ أَوْصِنِی فَقَالَ أُوصِیکَ أَنْ تَتَّقِیَ اللَّهَ فِی
ص: 174
دَمِی ثُمَّ قَالَ ثُمَّ نَاوَلَهُ أَبُو الْحَسَنِ ع صُرَّةً فِیهَا مِائَةٌ وَ خَمْسُونَ دِینَاراً فَقَبَضَهَا مُحَمَّدٌ ثُمَّ نَاوَلَهُ أُخْرَی فِیهَا مِائَةٌ وَ خَمْسُونَ دِینَاراً فَقَبَضَهَا ثُمَّ أَعْطَاهُ أُخْرَی فِیهَا مِائَةٌ وَ خَمْسُونَ دِینَاراً فَقَبَضَهَا ثُمَّ أَمَرَ لَهُ بِأَلْفٍ وَ خَمْسِمِائَةِ دِرْهَمٍ کَانَتْ عِنْدَهُ فَقُلْتُ لَهُ فِی ذَلِکَ فَاسْتَکْثَرْتَهُ فَقَالَ هَذَا لِیَکُونَ أَوْکَدَ لِحُجَّتِی عَلَیْهِ إِذَا قَطَعَنِی وَ وَصَلْتُهُ ثُمَّ ذُکِرَ أَنَّهُ سَعَی بِعَمِّهِ إِلَی الرَّشِیدِ- وَ أَنَّهُ یَدَّعِی الْخِلَافَةَ وَ یَجِی ءُ لَهُ الْخَرَاجُ فَأَمَرَ لَهُ بِمِائَةِ أَلْفِ دِرْهَمٍ وَ مَاتَ فِی تِلْکَ اللَّیْلَةِ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: فِیهَا مِائَةُ دِینَارٍ وَ قَالَ فِی آخِرِهِ فِیهَا ثَلَاثَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ (1).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
محمد بن اسماعیل از عمویش، ابا الحسن موسی علیه السلام، اجازه خواست تا به عراق برود. او اجازه داد.محمد بن اسماعیل برخواست و گفت: ای عمو، دوست دارم که مرا وصیت کنی. او گفت: تو را وصیت می کنم که از خدا بترسی در مورد خون من.محمد گفت: خدا لعنت کند کسی را که در ریختن خونت تلاش کند. سپس گفت: ای عمو، مرا وصیت کن. او گفت: تو را وصیت می کنم که از خدا بترسی در مورد خون من.سپس، ابا الحسن علیه السلام به او یک کیسه داد که در آن صد و پنجاه دینار بود. محمد آن را گرفت.سپس یک کیسه دیگر داد که در آن صد و پنجاه دینار بود. محمد آن را گرفت.سپس یک کیسه دیگر داد که در آن صد و پنجاه دینار بود. محمد آن را گرفت.سپس، به او هزار و پانصد درهم که نزد او بود، داد.به او گفتم در این مورد و تعجب کردم که چقدر زیاد است.او گفت: این برای این است که حجت من بر او محکم تر باشد، اگر مرا قطع کند و من او را وصل کنم.سپس گفته شد که او (محمد) نزد رشید (خلیفه) علیه عمویش تلاش کرده و ادعا می کند که خلافت را خواسته و برای او خراج می آید.پس (رشید) به او صد هزار درهم داد و در همان شب مرد.
16002- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ وَ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ جَمِیعاً عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
ص: 175
نِعْمَ الْجُرْعَةُ الْغَیْظُ لِمَنْ صَبَرَ عَلَیْهَا فَإِنَّ عَظِیمَ الْأَجْرِ لَمِنْ عَظِیمِ الْبَلَاءِ وَ مَا أَحَبَّ اللَّهُ قَوْماً إِلَّا ابْتَلَاهُمْ.
******
ترجمه:
از زید شحام، از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمودند:خوب جرعه ای است (جرعه) خشم برای کسی که بر آن صبر کند.زیرا پاداش بزرگ برای بلای بزرگ است.و خداوند هیچ قومی را دوست نداشت مگر اینکه آنان را مبتلا کرد.
16003- 2- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ مَا أُحِبُّ أَنَّ لِی بِذُلِّ نَفْسِی حُمْرَ النَّعَمِ وَ مَا تَجَرَّعْتُ جُرْعَةً أَحَبَّ إِلَیَّ مِنْ جُرْعَةِ غَیْظٍ لَا أُکَافِئُ بِهَا صَاحِبَهَا.
وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ خَلَّادٍ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از هشام بن حکم، از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمودند:
علی بن حسین علیه السلام می فرمود: دوست ندارم که به بهای خواری نفس خود، گران بهاترین شتران سرخ مو را داشته باشم. و هیچ جرعه ای را نیاشامیده ام که برایم دوست داشتنی تر از جرعه خشم باشد، به طوری که صاحبش را تلافی نکنم.
16004- 3- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ لِی أَبِی (4)
مَا مِنْ شَیْ ءٍ أَقَرَّ لِعَیْنِ أَبِیکَ مِنْ جُرْعَةِ غَیْظٍ عَاقِبَتُهَا صَبْرٌ وَ مَا (5) یَسُرُّنِی أَنَّ لِی بِذُلِّ نَفْسِی حُمْرَ النَّعَمِ.
******
ترجمه:
از امام باقر علیه السلام روایت شده است که فرمودند:
پدرم به من گفت: هیچ چیزی برای چشم پدرت خوشایندتر از جرعه خشمی که عاقبتش صبر باشد نیست. و خوشحال نمی شوم که به بهای خواری نفس خود، گران بهاترین شتران سرخ مو را داشته باشم.
16005- 4- (6) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ حَفْصٍ بَیَّاعِ السَّابِرِیِّ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ أَحَبِّ السَّبِیلِ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ جُرْعَتَانِ جُرْعَةُ غَیْظٍ تَرُدُّهَا بِحِلْمٍ وَ جُرْعَةُ مُصِیبَةٍ تَرُدُّهَا بِصَبْرٍ.
******
ترجمه:
از علی بن حسین علیهما السلام روایت شده است که فرمودند:
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: از محبوب ترین راه ها نزد خداوند عز و جل دو جرعه است: جرعه خشمی که با بردباری برگردانی و جرعه مصیبتی که با صبر برگردانی.
حُصَیْنٍ السَّکُونِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا مِنْ عَبْدٍ کَظَمَ غَیْظاً إِلَّا زَادَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِزّاً فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْکاظِمِینَ الْغَیْظَ وَ الْعافِینَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ (1) وَ أَثَابَهُ اللَّهُ مَکَانَ غَیْظِهِ ذَلِکَ.
******
ترجمه:
از حسین سکونی روایت شده است که امام صادق علیه السلام فرمودند:
هیچ بنده ای خشم خود را فرو نخورد مگر اینکه خداوند عز و جل عزتش را در دنیا و آخرت بیفزاید. و خداوند عز و جل فرموده است: «و خشم خود را فرو می خورند و از مردم در می گذرند و خدا نیکوکاران را دوست دارد» (آل عمران، آیه 134). و خداوند به جای آن خشم، او را پاداش می دهد.
16007- 6- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا مِنْ جُرْعَةٍ یَتَجَرَّعُهَا الْعَبْدُ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ جُرْعَةِ غَیْظٍ یَتَجَرَّعُهَا عِنْدَ تَرَدُّدِهَا فِی قَلْبِهِ إِمَّا بِصَبْرٍ وَ إِمَّا بِحِلْمٍ.
******
ترجمه:
از ابو حمزه روایت شده است که امام صادق علیه السلام فرمودند:
هیچ جرعه ای نیست که بنده ای آن را بنوشد و نزد خداوند عز و جل محبوب تر از جرعه خشمی باشد که بنده هنگام تردد آن در قلبش، یا با صبر و یا با بردباری، آن را می نوشد.
16008- 7- (3) وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْوَشَّاءِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی أَوَّلِهِ مَا مِنْ قَطْرَةٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ مِنْ قَطْرَةِ دَمْعٍ فِی سَوَادِ اللَّیْلِ یُقَطِّرُهَا الْعَبْدُ مَخَافَةً مِنَ اللَّهِ لَا یُرِیدُ بِهَا غَیْرَهُ.
******
ترجمه:
و برقِی در کتاب "المحاسن" از وشاء روایت کرده است، همانند آن (حدیث قبلی)، جز اینکه در آغاز آن گفته است:
هیچ قطره ای نزد خداوند محبوب تر نیست از قطره اشکی که در سیاهی شب، بنده از خوف خداوند جاری کند و با آن چیزی جز خدا را نخواهد.
16009- 8- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ قَالَ حَدَّثَنِی مَنْ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ کَظَمَ غَیْظاً وَ لَوْ شَاءَ أَنْ یُمْضِیَهُ أَمْضَاهُ مَلَأَ اللَّهُ قَلْبَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ رِضَاهُ.
******
ترجمه:
از سیف بن عمیره روایت شده است که کسی که از امام صادق علیه السلام شنیده بود، برایم نقل کرد:
کسی که خشم خود را فرو بخورد در حالی که اگر بخواهد می تواند آن را عملی کند، خداوند در روز قیامت قلب او را از رضایت پر می کند.
16010- 9- (5) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ غَالِبِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُنْذِرٍ عَنِ الْوَصَّافِیِّ عَنْ
ص: 177
أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ کَظَمَ غَیْظاً وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی إِمْضَائِهِ حَشَا اللَّهُ قَلْبَهُ أَمْناً وَ إِیمَاناً یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
******
ترجمه:
از وصافی روایت شده است که امام باقر علیه السلام فرمودند:
کسی که خشم خود را فرو بخورد در حالی که قادر به اجرای آن باشد، خداوند در روز قیامت قلب او را از امنیت و ایمان پر می کند.
16011- 10- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ مِنْ أَلْفَاظِ رَسُولِ اللَّهِ ص مَنْ یَکْظِمِ الْغَیْظَ یَأْجُرْهُ اللَّهُ وَ مَنْ یَصْبِرْ عَلَی الرَّزِیَّةِ یُعَوِّضْهُ اللَّهُ.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین (شیخ صدوق) گفته است که از سخنان رسول خدا صلی الله علیه و آله است:
کسی که خشم خود را فرو بخورد، خداوند به او پاداش می دهد و کسی که بر مصیبت صبر کند، خداوند او را جبران می کند.
16012- 11- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ قَالَ: یَا عَلِیُّ أُوصِیکَ بِوَصِیَّةٍ فَاحْفَظْهَا فَلَا تَزَالُ بِخَیْرٍ مَا حَفِظْتَ وَصِیَّتِی یَا عَلِیُّ مَنْ کَظَمَ غَیْظاً وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی إِمْضَائِهِ أَعْقَبَهُ اللَّهُ أَمْناً وَ إِیمَاناً یَجِدُ طَعْمَهُ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد، از پدرش، از جدش، از علی بن ابی طالب، از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت شده است که فرمودند:
ای علی، تو را به وصیتی سفارش می کنم، آن را حفظ کن، همیشه در خیر خواهی بود مادامی که وصیت مرا حفظ کنی. ای علی، کسی که خشم خود را فرو ببرد در حالی که قادر به اجرای آن باشد، خداوند به او امنیت و ایمانی عطا می کند که طعم آن را می چشد.
16013- 12- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ مَنْ کَظَمَ غَیْظاً وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی إِنْفَاذِهِ وَ حَلُمَ عَنْهُ أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ شَهِیدٍ.
******
ترجمه:
از امام صادق علیه السلام، از پدرانش، از رسول خدا صلی الله علیه و آله در حدیث المناهی روایت شده است که فرمودند:
کسی که خشم خود را فرو ببرد در حالی که قادر به اجرای آن باشد و در برابر آن بردباری کند، خداوند پاداش شهید را به او عطا می کند.
16014- 13- (4) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ رَبِیعِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ: کَانَ وَ اللَّهِ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ ع مِنَ الْمُتَوَسِّمِینَ یَعْلَمُ مَنْ یَقِفُ عَلَیْهِ (5) وَ یَجْحَدُ الْإِمَامَ بَعْدَهُ إِمَامَتَهُ وَ کَانَ یَکْظِمُ غَیْظَهُ عَلَیْهِمْ
ص: 178
- وَ لَا یُبْدِی لَهُمْ مَا یَعْرِفُهُ لَهُمْ فَسُمِّیَ الْکَاظِمَ لِذَلِکَ.
******
ترجمه:
از ربیع بن عبد الرحمن روایت شده است که گفت:
به خدا سوگند، موسی بن جعفر علیه السلام از کسانی بود که دارای بصیرت و شناخت بودند. او می دانست که چه کسی بر او می ایستد و امامت پس از او را انکار می کند. او خشم خود را نسبت به آنها فرو می برد و آنچه را که از آنان می دانست، آشکار نمی کرد. به همین دلیل او را «کاظم» نامیدند.
16015- 14- (1) وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (2) عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ فِی آخِرِ خُطْبَةٍ لَهُ وَ مَنْ کَظَمَ غَیْظَهُ وَ عَفَا عَنْ أَخِیهِ الْمُسْلِمِ- أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ شَهِیدٍ.
******
ترجمه:
از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت شده است که در آخرین خطبه خود فرمودند:
کسی که خشم خود را فرو ببرد و از برادر مسلمان خود درگذرد، خداوند پاداش شهید را به او عطا می کند.
16016- 15- (3) أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ثَلَاثٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ زَوَّجَهُ اللَّهُ مِنَ الْحُورِ الْعِینِ کَیْفَ شَاءَ کَظْمُ الْغَیْظِ وَ الصَّبْرُ عَلَی السُّیُوفِ لِلَّهِ وَ رَجُلٌ أَشْرَفَ عَلَی مَالٍ حَرَامٍ فَتَرَکَهُ لِلَّهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمودند:
سه چیز است که هر کس در او باشد، خداوند او را به ازدواج با حورالعین در می آورد، هر طور که بخواهد: فرو خوردن خشم، صبر بر شمشیرها برای خدا، و مردی که به مالی حرام دسترسی پیدا کند و آن را برای خدا ترک کند.
(5) 115 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَظْمِ الْغَیْظِ عَنْ أَعْدَاءِ الدِّینِ فِی دَوْلَتِهِمْ
******
ترجمه:
16017- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ ثَابِتٍ مَوْلَی آلِ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَظْمُ الْغَیْظِ عَنِ الْعَدُوِّ فِی دَوْلَاتِهِمْ تَقِیَّةً حَزْمٌ لِمَنْ أَخَذَ بِهِ وَ تَحَرُّزٌ مِنَ التَّعَرُّضِ لِلْبَلَاءِ فِی الدُّنْیَا وَ مُعَانَدَةُ الْأَعْدَاءِ فِی دَوْلَاتِهِمْ
ص: 179
- وَ مُمَاظَّتُهُمْ فِی غَیْرِ تَقِیَّةٍ تَرْکُ أَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَجَامِلُوا النَّاسَ یَسْمَنْ ذَلِکَ لَکُمْ عِنْدَهُمْ وَ لَا تُعَادُوهُمْ فَتَحْمِلُوهُمْ عَلَی رِقَابِکُمْ فَتَذِلُّوا.
وَ
رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ التَّعَرُّضِ لِلْبَلَاءِ (1).
) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
از ثابت، مولای آل حریز، روایت شده است که امام صادق علیه السلام فرمودند:
فرو خوردن خشم نسبت به دشمن در زمان قدرتشان، تقیه ای خردمندانه است برای کسی که به آن عمل کند و موجب پیشگیری از مواجهه با بلا در دنیا می شود. مخالفت با دشمنان در زمان قدرتشان و نزاع با آنها بدون تقیه، ترک امر خداوند عز و جل است. پس با مردم به نیکی رفتار کنید تا جایگاه شما نزد آنها محکم شود و با آنها دشمنی نکنید که آنان را بر گردن خود سوار کنید و ذلیل شوید.
(4) 116 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّبْرِ عَلَی الْحُسَّادِ وَ نَحْوِهِمْ مِنْ أَعْدَاءِ النِّعَمِ
******
ترجمه:
16018- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: اصْبِرْ عَلَی أَعْدَاءِ النِّعَمِ فَإِنَّکَ لَنْ تُکَافِئَ مَنْ عَصَی اللَّهَ فِیکَ بِأَفْضَلَ مِنْ أَنْ تُطِیعَ اللَّهَ فِیهِ.
وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
از معاویه بن وهب روایت شده است که امام صادق جعفر بن محمد علیه السلام فرمودند:
بر دشمنان نعمت ها صبر کن، زیرا که تو نمی توانی کسی را که نسبت به تو نافرمانی خدا کرده است، بهتر از این که تو در مورد او اطاعت خدا کنی، مجازات کنی.
ص: 180
16019- 2- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ أَخَذَ مِیثَاقَ الْمُؤْمِنِ عَلَی بَلَایَا أَرْبَعٍ أَشَدُّهَا عَلَیْهِ مُؤْمِنٌ یَقُولُ بِقَوْلِهِ یَحْسُدُهُ أَوْ مُنَافِقٌ یَقْفُو أَثَرَهُ أَوْ شَیْطَانٌ یُغْوِیهِ أَوْ کَافِرٌ یَرَی جِهَادَهُ فَمَا بَقَاءُ الْمُؤْمِنِ بَعْدَ هَذَا.
******
ترجمه:
از ابو حمزه، از امام صادق علیه السلام روایت شده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند:
خداوند از مؤمن پیمان گرفته است که بر چهار بلا صبر کند. سخت ترین آنها برای او مؤمنی است که به گفتار او ایمان دارد ولی به او حسادت می کند، یا منافقی که به دنبال او می رود، یا شیطانی که او را گمراه می کند، یا کافری که جهاد او را می بیند. پس پس از اینها مؤمن چگونه باقی می ماند؟
16020- 3- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَرْبَعٌ لَا یَخْلُو مِنْهُنَّ الْمُؤْمِنُ أَوْ وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ مُؤْمِنٌ یَحْسُدُهُ وَ هُوَ أَشَدُّهُنَّ عَلَیْهِ وَ مُنَافِقٌ یَقْفُو أَثَرَهُ أَوْ عَدُوٌّ یُجَاهِدُهُ أَوْ شَیْطَانٌ یُغْوِیهِ.
******
ترجمه:
داود بن سرحان روایت کرده است که شنیدم امام صادق علیه السلام می فرمایند: "چهار چیز است که هیچ مؤمنی از یکی از آنها مصون نیست، یا حتی یکی از آنها به مؤمن حسودی دارد و این حسادت بیشترین گرانی را برای او دارد، یا منافقی که به دنبال اومی رود (تانقطه ضعفی ازاوبگیرد ) ، یا دشمنی که با او در جهاد می جنگد، یا شیطانی که او را به گمراهی می کشاند.
16021- 4- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ جَمِیعاً عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: اصْبِرْ عَلَی أَعْدَاءِ النِّعَمِ فَإِنَّکَ لَنْ تُکَافِئَ مَنْ عَصَی اللَّهَ فِیکَ بِأَفْضَلَ مِنْ أَنْ تُطِیعَ اللَّهَ فِیهِ.
******
ترجمه:
امام کاظم علیه السلام فرمودند:
بر دشمنان نعمت ها صبر کن، زیرا که تو نمی توانی کسی را که نسبت به تو نافرمانی خدا کرده است، بهتر از این که تو در مورد او اطاعت خدا کنی، مجازات کنی.
16022- 5- (4) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِی أُسَامَةَ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ یَا زَیْدُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَی الْإِسْلَامَ وَ اخْتَارَهُ فَأَحْسِنُوا صُحْبَتَهُ بِالسَّخَاءِ وَ حُسْنِ الْخُلُقِ.
******
ترجمه:
ابو اسامه زید الشحام مثل همان روایت از امام صادق علیه السلام نقل کرده با این اضافه که گفته: "یا زید، خداوند اسلام را برگزید و برگزید، پس با سخاوت و خوش خلقی، در همنشینی با اسلام، بهترین رفتار را داشته باشید."
ص: 181
16023- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع مِنْ عَلَامَاتِ الْفِقْهِ الْعِلْمُ وَ الْحِلْمُ وَ الصَّمْتُ إِنَّ الصَّمْتَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْحِکْمَةِ إِنَّ الصَّمْتَ یَکْسِبُ الْمَحَبَّةَ إِنَّهُ دَلِیلٌ عَلَی کُلِّ خَیْرٍ.
******
ترجمه:
محمد بن ابي نصر گفت: امام صادق علیه السلام فرمود: "از نشانه های فقه (فقیه)، دانش، حلم و سکوت است؛ زیرا سکوت یکی از درهای حکمت است. سکوت محبت را جلب می کند و نشانه ای است بر هر نیکویی."
16024- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّ مِنْ عَلَامَاتِ الْفِقْهِ الْحِلْمَ وَ الصَّمْتَ.
******
ترجمه:
امام رضا علیه السلام فرمود: "از نشانه های فقه (فقیه)، دانش، حلم و سکوت است؛
16025- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّمَا شِیعَتُنَا الْخُرْسُ.
******
ترجمه:
ابو حمزه گفت: من شنیدم که حضرت ابو جعفر علیه السلام می فرمایند: "شیعیان ما تنها خاموشان هستند."
16026- 4- (5) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ أَبِی مَسْرُوقٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِرَجُلٍ أَتَاهُ أَ لَا أَدُلُّکَ عَلَی أَمْرٍ یُدْخِلُکَ اللَّهُ بِهِ الْجَنَّةَ قَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ أَنِلْ مِمَّا أَنَالَکَ اللَّهُ قَالَ فَإِنْ کُنْتُ أَحْوَجَ مِمَّنْ أُنِیلُهُ قَالَ فَانْصُرِ الْمَظْلُومَ قَالَ فَإِنْ کُنْتُ أَضْعَفَ مِمَّنْ أَنْصُرُهُ قَالَ فَاصْنَعْ لِلْأَخْرَقِ یَعْنِی أَشِرْ عَلَیْهِ قَالَ فَإِنْ کُنْتُ أَخْرَقَ مِمَّنْ
ص: 182
أَصْنَعُ لَهُ قَالَ فَأَصْمِتْ لِسَانَکَ إِلَّا مِنْ خَیْرٍ أَ مَا یَسُرُّکَ أَنْ تَکُونَ فِیکَ خَصْلَةٌ مِنْ هَذِهِ الْخِصَالِ تَجُرُّکَ إِلَی الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
امام صادق(ع) فرمود: مردی خدمت رسول خدا(ص) رسید، حضرت فرمود:آیا تو را راهنمایی کنم به کاری که خداوند به واسطه انجام دادن آن، تو را داخل بهشت کند؟ عرض کرد: بله ای فرستاده خدا! فرمود: از آنچه خداوند به تو بخشیده، انفاق کن. عرض کرد: اگر خود محتاج تر از آن نیازمند باشم، چه کنم؟ فرمود: به یاری مظلوم بشتاب. عرض کرد: اگر من از مظلوم ناتوان تر باشم، چه کنم؟ فرمود: به مظلوم کمک فکری کن و مشاوره بده. عرض کرد: اگر من نیاز بیشتری به کمک فکری مظلوم داشته باشم، چه کنم؟ فرمود: زبانت را جز به سخنان خیر باز مکن. اگر وجود یکی از خصلت های چهارگانه مذکور تو را به سوی بهشت هدایت نماید، سبب خوشحالی تو نمی شود؟ .
16027- 5- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ یَا بُنَیَّ إِنْ کُنْتَ زَعَمْتَ أَنَّ الْکَلَامَ مِنْ فِضَّةٍ فَإِنَّ السُّکُوتَ مِنْ ذَهَبٍ.
******
ترجمه:
لقمان عليه السلام - به فرزندش - فرمود : پسرم! اگر فرض كنى كه سخن، از نقره است، سكوت، از طلاست.
16028- 6- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ الْوَشَّاءِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ کَانَ الرَّجُلُ مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ- إِذَا أَرَادَ الْعِبَادَةَ صَمَتَ قَبْلَ ذَلِکَ عَشْرَ سِنِینَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ وَ الْحَجَّالِ عَنِ الرِّضَا ع مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
حضرت رضا * : مردی از بنی اسرائیل بود که هر گاه می خواست به عبادت پردازد، ده سال پیش از آن خاموشی پیشه می کرد
16029- 7- (4) وَ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (5) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِأَصْحَابِهِ قَالَ: إِیَّاکُمْ أَنْ تُزْلِقُوا أَلْسِنَتَکُمْ بِقَوْلِ الزُّورِ وَ الْبُهْتَانِ وَ الْإِثْمِ وَ الْعُدْوَانِ فَإِنَّکُمْ إِنْ کَفَفْتُمْ أَلْسِنَتَکُمْ عَمَّا یَکْرَهُهُ اللَّهُ مِمَّا نَهَاکُمْ عَنْهُ کَانَ ذَلِکَ خَیْراً لَکُمْ مِنْ أَنْ تُذْلِقُوا أَلْسِنَتَکُمْ بِهِ فَإِنَّ ذَلْقَ اللِّسَانِ فِیمَا یَکْرَهُ اللَّهُ وَ مَا نَهَی عَنْهُ مَرْدَاةُ الْعَبِیدِ عِنْدَ اللَّهِ وَ مَقْتٌ مِنَ اللَّهِ وَ صَمَمٌ وَ عَمًی یُورِثُهُ اللَّهُ إِیَّاهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
سفارشات حضرت صادق * به شیعیان ...بپرهیزید از اینکه زبان به گفتار دروغ و بهتان و گناه و دشمنى بیالایید، زیرا اگر زبان خود را از آنچه خدا نمى پسندد و شما را از آن بازداشته حفظ کنید، نزد پروردگارتان برایتان بهتر خواهد بود تا آنکه زبان آلوده کنید، زیرا آلودن زبان به آنچه خدا را ناخوش آید و از آن باز داشته نزد خداى براى بنده هلاکت بار خواهد بود و مورد دشمنى خدا و کرى و کورى و گنگى در روز رستخیز است ...
ص: 183
16030- 8- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنِ الْحَلَبِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَمْسِکْ لِسَانَکَ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَتَصَدَّقُ بِهَا عَلَی نَفْسِکَ ثُمَّ قَالَ وَ لَا یَعْرِفُ عَبْدٌ حَقِیقَةَ الْإِیمَانِ حَتَّی یَخْزُنَ لِسَانَهُ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : زبانت را نگه دار؛ زيرا نگهداشتن زبان صدقه اى است كه براى خودت مى دهى وسپس فرمودند : هيچ بنده اى حقيقت ايمان را نشناسد، تا آن گاه كه زبانش را در كام كشد.
16031- 9- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَزَالُ الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ یُکْتَبُ مُحْسِناً مَا دَامَ سَاکِتاً فَإِذَا تَکَلَّمَ کُتِبَ مُحْسِناً أَوْ مُسِیئاً.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: لَا یَزَالُ الرَّجُلُ الْمُسْلِمُ (3).
وَ رَوَاهُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ (4)
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : بنده مؤمن تا زمانی که خاموش است نیکوکار نوشته می شود، و چون سخن گوید نیکوکار یا بدکار نوشته شود
16032- 10- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ وَ قَالَ ع کَلَامٌ فِی حَقٍّ خَیْرٌ مِنْ سُکُوتٍ عَلَی بَاطِلٍ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : گفتن درمورد حق ازسکوت درمورد باطل بهتراست .
ص: 184
16033- 11- (1) قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع الصَّمْتُ کَنْزٌ وَافِرٌ وَ زَیْنُ الْحَلِیمِ وَ سَتْرُ الْجَاهِلِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : سکوت گنج سرشاروزینت شخص صبوروپوشش شخص نادان است .
16034- 12- (2) وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ الرَّبِیعِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُسْلِیِّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَیْ ءٍ مِثْلِ الصَّمْتِ وَ الْمَشْیِ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : خداوند عبادت نشده به چیزی مثل سکوت وراه رفتن بطرف خانه خدا .
16035- 13- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (4) عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ رَفَعَهُ قَالَ: یَأْتِی عَلَی النَّاسِ زَمَانٌ تَکُونُ الْعَافِیَةُ عَشَرَةَ أَجْزَاءٍ تِسْعَةٌ مِنْهَا فِی اعْتِزَالِ النَّاسِ وَ وَاحِدَةٌ فِی الصَّمْتِ.
وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
زماني بر مردم در رسد كه سلامت خواهي ده بخش باشد. نه بخش آن در دوري گزيني از مردم و يك بخش آن سكوت باشد.
16036- 14- (6) وَ فِی الْخِصَالِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِی جَعْفَرٍ الْکُمَیْدَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع مِنْ عَلَامَاتِ الْفِقْهِ الْعِلْمُ وَ الْحِلْمُ وَ الصَّمْتُ إِنَ
ص: 185
الصَّمْتَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْحِکْمَةِ إِنَّ الصَّمْتَ یَکْسِبُ (1) الْمَحَبَّةَ إِنَّهُ دَلِیلٌ عَلَی کُلِّ خَیْرٍ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
امام رضا علیه السلام فرمودند: از نشانه های فهم عمیق و درست، بردباری و دانش سکوت است. سکوت دری از در های حکمت است.خاموشى ، دوستى را نصيب [انسان] مى كند و راهنمايى به سوى هر نيكى است .
16037- 15- (3) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: النَّوْمُ رَاحَةُ الْجَسَدِ وَ النُّطْقُ رَاحَةٌ لِلرُّوحِ وَ السُّکُوتُ رَاحَةٌ لِلْعَقْلِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام :
خواب مايه آسايش جسم، سخن مايه آسايش جان و سكوت مايه آسايش عقل است. حديث
16038- 16- (4) وَ عَنْ یَحْیَی بْنِ زَیْدِ بْنِ الْعَبَّاسِ الْبَزَّازِ عَنْ عَمِّهِ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ بَشِیرِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: الْقَوْلُ الْحَسَنُ یُثْرِی الْمَالَ وَ یُنْمِی الرِّزْقَ وَ یُنْسِئُ فِی الْأَجَلِ وَ یُحَبِّبُ إِلَی الْأَهْلِ وَ یُدْخِلُ الْجَنَّةَ.
وَ فِی الْخِصَالِ بِالْإِسْنَادِ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
امام زين العابدين عليه السلام : گفتار نيك، دارايى را زياد مى كند و روزى را افزايش مى دهد و اجل را به تأخير مى اندازد و انسان را نزد خانواده محبوب مى گرداند و [شخص را ]به بهشت مى برد.
16039- 17- (6) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ دَاوُدُ لِسُلَیْمَانَ ع یَا بُنَیَّ عَلَیْکَ بِطُولِ الصَّمْتِ فَإِنَّ النَّدَامَةَ عَلَی طُولِ الصَّمْتِ مَرَّةً وَاحِدَةً خَیْرٌ مِنَ النَّدَامَةِ عَلَی کَثْرَةِ الْکَلَامِ
ص: 186
مَرَّاتٍ یَا بُنَیَّ لَوْ أَنَّ الْکَلَامَ کَانَ مِنْ فِضَّةٍ کَانَ یَنْبَغِی لِلصَّمْتِ أَنْ یَکُونَ مِنْ ذَهَبٍ.
******
ترجمه:
حضرت داوود عليه السلام به فرزندش سليمان عليه السلام فرمود: فرزندم بر تو باد به سكوت و دم فرو بستن مگر از بيان خوبى؛ زيرا يك بار پشيمانى بر خاموشى طولانى بهتر است از بارها پشيمانى بر پرگويى؛ پسرم! اگر سخن از نقره باشد، سزاوار است كه سكوت از طلا باشد .
16040- 18- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا خَیْرَ فِی الصَّمْتِ عَنِ الْحُکْمِ کَمَا أَنَّهُ لَا خَیْرَ فِی الْقَوْلِ بِالْجَهْلِ.
******
ترجمه:
امام علی * : آنكه سخنش حكمت آميز است خاموشيش سود ندارد، همان گونه كه، سخن گفتن از روى نادانى را فايدتى نيست.
16041- 19- (2) قَالَ وَ قَالَ ع بِکَثْرَةِ الصَّمْتِ تَکُونُ الْهَیْبَةُ.
******
ترجمه:
امام علی * : در خاموشى فراوان، مرد را هيبت افزايد
16042- 20- (3) قَالَ وَ قَالَ ع مَنْ کَثُرَ کَلَامُهُ کَثُرَ خَطَؤُهُ وَ مَنْ کَثُرَ خَطَؤُهُ قَلَّ حَیَاؤُهُ وَ مَنْ قَلَّ حَیَاؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ وَ مَنْ قَلَّ وَرَعُهُ مَاتَ قَلْبُهُ وَ مَنْ مَاتَ قَلْبُهُ دَخَلَ النَّارَ.
******
ترجمه:
امام على عليه السلام : هر كه سخن بسيار گويد، خطايش بسيار شود و هر كه بسيار خطا كند، شرم و حيايش كم شود و هر كه كم شرم و حيا شود، پارسايى اش كاهش يابد و هر كه پارسايى اش كم شود، دلش بميرد و هر كه دلش بميرد، به آتش رود.
16043- 21- (4) قَالَ وَ قَالَ ع الْکَلَامُ فِی وَثَاقِکَ مَا لَمْ تَتَکَلَّمْ بِهِ فَإِذَا تَکَلَّمْتَ بِهِ صِرْتَ فِی وَثَاقِهِ فَاخْزُنْ لِسَانَکَ کَمَا تَخْزُنُ ذَهَبَکَ وَ وَرِقَکَ (5) فَرُبَّ کَلِمَةٍ سَلَبَتْ نِعْمَةً.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
******
ترجمه:
امام على عليه السلام : تا سخن را به زبان نياورده اى، سخن در بند توست. همين كه آن را به زبان آوردى، تو در بند سخن در مى آيى. پس همان گونه كه زر و سيم خود را در گنجينه مى نهى، زبانت را نيز در گنجخانه دهان نگه دار؛ كه بسا سخنى نعمتى را از كف برده .
ص: 187
(1) 118 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْکَلَامِ فِی الْخَیْرِ حَیْثُ لَا یَجِبُ عَلَی السُّکُوتِ
******
ترجمه:
16044- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (3) عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ الذَّاکِرُ فِی الْغَافِلِینَ کَالْمُقَاتِلِ فِی الْفَارِّینَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ یَا أَبَا ذَرٍّ الْجَلِیسُ الصَّالِحُ خَیْرٌ مِنَ الْوَحْدَةِ وَ الْوَحْدَةُ خَیْرٌ مِنْ جَلِیسِ السَّوْءِ وَ إِمْلَاءُ الْخَیْرِ خَیْرٌ مِنَ السُّکُوتِ وَ السُّکُوتُ خَیْرٌ مِنْ إِمْلَاءِ الشَّرِّ یَا أَبَا ذَرٍّ اتْرُکْ فُضُولَ الْکَلَامِ وَ حَسْبُکَ مِنَ الْکَلَامِ مَا تَبْلُغُ بِهِ حَاجَتَکَ یَا أَبَا ذَرٍّ کَفَی بِالْمَرْءِ کَذِباً أَنْ یُحَدِّثَ بِکُلِّ مَا سَمِعَ یَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّهُ مَا مِنْ شَیْ ءٍ أَحَقَّ بِطُولِ السِّجْنِ مِنَ اللِّسَانِ یَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَ لِسَانِ کُلِّ قَائِلٍ فَلْیَتَّقِ اللَّهَ امْرُؤٌ وَ لْیَعْلَمْ مَا یَقُولُ.
******
ترجمه:
از ابوذر از پیامبر صلی الله علیه و آله در وصیتش به او نقل شده است که فرمود: "ای ابوذر، یاد کننده در میان غافلان مانند جنگنده در میان فراریان در راه خدا است. ای ابوذر، همنشین صالح بهتر از تنهایی است و تنهایی بهتر از همنشین بد است. گفتار نیکو بهتر از سکوت است و سکوت بهتر از گفتار بد است. ای ابوذر، از زیاد گویی پرهیز کن و کافی است از گفتار آنچه که نیازت را برآورده کند. ای ابوذر، برای انسان کافی است که دروغگو باشد اگر هر چه شنید را بازگو کند. ای ابوذر، هیچ چیزی شایسته تر از زبان برای زندان طولانی نیست. ای ابوذر، خداوند نزد زبان هر گوینده ای است، پس باید انسان از خدا بترسد و بداند که چه می گوید."
16045- 2- (4) أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْکَلَامِ وَ السُّکُوتِ أَیُّهُمَا أَفْضَلُ فَقَالَ ع لِکُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا آفَاتٌ فَإِذَا سَلِمَا مِنَ الْآفَاتِ فَالْکَلَامُ أَفْضَلُ مِنَ السُّکُوتِ قِیلَ وَ کَیْفَ ذَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَقَالَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ مَا بَعَثَ الْأَنْبِیَاءَ وَ الْأَوْصِیَاءَ بِالسُّکُوتِ إِنَّمَا بَعَثَهُمْ بِالْکَلَامِ وَ لَا اسْتُحِقَّتِ الْجَنَّةُ بِالسُّکُوتِ وَ لَا اسْتُوجِبَتْ وَلَایَةُ اللَّهِ بِالسُّکُوتِ وَ لَا وُقِیَتِ النَّارُ بِالسُّکُوتِ وَ لَا تُجُنِّبَ سَخَطُ اللَّهِ بِالسُّکُوتِ إِنَّمَا ذَلِکَ کُلُّهُ بِالْکَلَامِ
ص: 188
- مَا کُنْتُ لِأَعْدِلَ الْقَمَرَ بِالشَّمْسِ إِنَّکَ لَتَصِفُ فَضْلَ السُّکُوتِ بِالْکَلَامِ وَ لَسْتَ تَصِفُ فَضْلَ الْکَلَامِ بِالسُّکُوتِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از علی بن حسین علیه السلام نقل شده که از او درباره سخن گفتن و سکوت پرسیدند که کدام یک بهتر است؟ حضرت فرمود: "هر یک از آن ها آفاتی دارند، پس اگر از آفات سالم باشند، سخن گفتن بهتر از سکوت است." پرسیده شد: "چگونه اینطور است، ای پسر رسول خدا؟" حضرت فرمود: "زیرا خداوند عز و جل پیامبران و اوصیاء را با سکوت مبعوث نکرد، بلکه آن ها را با سخن گفتن فرستاد. بهشت با سکوت مستحق نمی شود و ولایت خداوند با سکوت به دست نمی آید و آتش جهنم با سکوت دفع نمی شود و خشم خداوند با سکوت دور نمی گردد، بلکه همه این ها با سخن گفتن است. من ماه را با خورشید برابر نمی کنم. تو فضل سکوت را با سخن گفتن توصیف می کنی و فضل سخن گفتن را با سکوت توصیف نمی کنی."
16046- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مِهْزَمٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: إِنَّ لِسَانَ ابْنِ آدَمَ یُشْرِفُ کُلَّ یَوْمٍ عَلَی جَوَارِحِهِ کُلَّ صَبَاحٍ فَیَقُولُ کَیْفَ أَصْبَحْتُمْ فَیَقُولُونَ بِخَیْرٍ إِنْ تَرَکْتَنَا وَ یَقُولُونَ اللَّهَ اللَّهَ فِینَا وَ یُنَاشِدُونَهُ وَ یَقُولُونَ إِنَّمَا نُثَابُ وَ نُعَاقَبُ بِکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ وَ فِی الْخِصَالِ وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از ابی حمزه از علی بن حسین علیه السلام نقل شده که فرمود: "همانا زبان انسان هر روز صبح بر سایر اعضای بدنش مشرف می شود و می گوید: 'چگونه صبح کردید؟' آن ها (اعضای بدن) می گویند: 'به خیر هستیم اگر ما را رها کنی.' و می گویند: 'خدا، خدا را در مورد ما در نظر بگیر.' و او (زبان) را مخاطب قرار می دهند و می گویند: 'همانا ما به واسطه تو پاداش داده می شویم و به واسطه تو مجازات می شویم.'
16047- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْجَوَّانِیِّ قَالَ: شَهِدْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ یَقُولُ لِمَوْلًی لَهُ یُقَالُ
ص: 189
لَهُ سَالِمٌ- وَ وَضَعَ یَدَهُ عَلَی شَفَتِهِ وَ قَالَ یَا سَالِمُ- احْفَظْ لِسَانَکَ تَسْلَمْ وَ لَا تَحْمِلِ النَّاسَ عَلَی رِقَابِنَا.
******
ترجمه:
از ابی علی الجوانی نقل شده که گفت: شاهد بودم که امام صادق علیه السلام به یکی از غلامان خود به نام سالم گفت و دستش را بر لب هایش گذاشت و فرمود: "ای سالم، زبانت را حفظ کن تا سلامت بمانی و مردم را بر گردن های ما نینداز.
16048- 3- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی قَالَ: حَضَرْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع وَ قَالَ لَهُ رَجُلٌ أَوْصِنِی فَقَالَ احْفَظْ لِسَانَکَ تَعِزَّ وَ لَا تُمَکِّنِ النَّاسَ مِنْ قِیَادِکَ فَتَذِلَّ رَقَبَتُکَ.
******
ترجمه:
از عثمان بن عیسی نقل شده که گفت: نزد امام حسن علیه السلام حاضر بودم و مردی به او گفت: "مرا وصیتی کن." امام فرمود: "زبانت را حفظ کن تا عزیز شوی و مردم را بر فرماندهی خود مسلط مکن تا گردنت ذلیل شود."
16049- 4- (2) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ (3) قَالَ یَعْنِی کُفُّوا أَلْسِنَتَکُمْ.
******
ترجمه:
از حلبی نقل شده که از امام صادق علیه السلام درباره ی قول خداوند عز و جل «آیا ندیدی کسانی را که به آنان گفته شد دست های خود را باز دارید (از جنگ)» (سوره نساء، آیه 77) پرسیدند، امام فرمود: یعنی زبان های خود را باز دارید.
16050- 5- (4) وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (5)
أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ وَ قَدْ کَلَّمَهُ بِکَلَامٍ کَثِیرٍ فَقَالَ أَیُّهَا الرَّجُلُ تَحْتَقِرُ الْکَلَامَ وَ تَسْتَصْغِرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَمْ یَبْعَثْ رُسُلَهُ حَیْثُ بَعَثَهَا وَ مَعَهَا فِضَّةٌ وَ لَا ذَهَبٌ (6) وَ لَکِنْ بَعَثَهَا بِالْکَلَامِ وَ إِنَّمَا عَرَّفَ اللَّهُ نَفْسَهُ إِلَی خَلْقِهِ بِالْکَلَامِ وَ الدَّلَالاتِ عَلَیْهِ وَ الْأَعْلَامِ.
******
ترجمه:
از مسعده نقل شده که از امام صادق علیه السلام روایت شده که به مردی فرمود، وقتی که آن مرد با او سخن بسیار گفت: «ای مرد، آیا سخن را کوچک و بی اهمیت می شماری؟ خداوند رسولان خود را نفرستاد هنگامی که آنان را فرستاد با نقره و طلا، بلکه آنان را با سخن فرستاد. و خداوند خود را به خلقش با سخن و نشانه ها و علامت ها شناساند.»
16051- 6- (7) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنِ الْحَلَبِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص نَجَاةُ الْمُؤْمِنِ حِفْظُ
ص: 190
لِسَانِهِ (1).
******
ترجمه:
رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله فرمود: نجات مؤمن در نگهداشتن زبانش باشد.
17- 16052- 7- (2) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ یُونُسَ عَنْ مُثَنًّی عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ کَانَ أَبُو ذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ یَقُولُ یَا مُبْتَغِیَ الْعِلْمِ إِنَّ هَذَا اللِّسَانَ مِفْتَاحُ خَیْرٍ وَ مِفْتَاحُ شَرٍّ فَاخْتِمْ عَلَی لِسَانِکَ کَمَا تَخْتِمُ عَلَی ذَهَبِکَ وَ وَرِقِکَ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : ابوذر رضى الله عنه در سخنرانى خود مى گفت : اى جوياى دانايى : راستى كه اين زبان، كليد هر خوبى و بدى است. پس، سزاوار است كه مؤمن بر زبان خود مهر زند، همان گونه كه بر [كيسه] زر و سيم خويش مهر مى زند.
16053- 8- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ السَّابِقِ (4) عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ قَیْسٍ أَبِی إِسْمَاعِیلَ وَ ذَکَرَ أَنَّهُ لَا بَأْسَ بِهِ مِنْ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی النَّبِیِّ ص فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِی فَقَالَ احْفَظْ لِسَانَکَ قَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِی قَالَ احْفَظْ لِسَانَکَ قَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِی قَالَ احْفَظْ لِسَانَکَ وَیْحَکَ وَ هَلْ یَکُبُّ النَّاسَ عَلَی مَنَاخِرِهِمْ فِی النَّارِ إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ.
******
ترجمه:
از على بن ابراهيم...از قيس بن ابى اسماعيل مرفوعا كه گفت شخصى خدمت رسول صلّى اللّٰه عليه و آله رسيد و درخواست توصيه و موعظه نمود حضرت فرمود.زبانت را حفظ كن.عرض كرد.ديگر بفرما-فرمود زبانت را حفظ كن.براى بار سوم تقاضا كرد.حضرت فرمود.زبانت را حفظ كن . واى بر تو بجز محصولات زبان چيز ديگرى مردم را بصورت در آتش مى افكند؟.
16054- 9- (5) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی حِکْمَةِ آلِ دَاوُدَ عَلَی الْعَاقِلِ أَنْ یَکُونَ عَارِفاً بِأَهْلِ زَمَانِهِ مُقْبِلًا عَلَی شَأْنِهِ حَافِظاً لِلِسَانِهِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: در حكمت آل داود (كتاب زبور) است كه: بر عاقل لازمست كه بوضع زمان خود آشنا باشد، سرگرم كار خود بوده، زبانش را حفظ كند.
16055- 10- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
ص: 191
مَا مِنْ یَوْمٍ إِلَّا وَ کُلُّ عُضْوٍ مِنْ أَعْضَاءِ الْجَسَدِ یُکَفِّرُ (1) اللِّسَانَ (2) یَقُولُ نَشَدْتُکَ اللَّهَ أَنْ نُعَذَّبَ فِیکَ.
******
ترجمه:
از حضرت صادق عليه السّلام كه فرمود : روزى نيست مگر اينكه هر عضوى از اعضاء جسد با ذلت و التماس با زبان صحبت ميكنند و ميگويند كه تو را بخدا سوگند كه مادر رابطۀ با تو عذاب و عقاب نشويم.
16056- 11- (3) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنْ کَانَ فِی شَیْ ءٍ شُؤْمٌ فَفِی اللِّسَانِ.
******
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمود:اگر در چيزى نحسى باشد در زبانست.
16057- 12- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: اللِّسَانُ سَبُعٌ عَقُورٌ إِنْ خُلِّیَ عَنْهُ عَقَرَ.
******
ترجمه:
امام على عليه السلام : زبان درنده اى است كه اگر رها شود، گاز مى گيرد.
16058- 13- (5) قَالَ وَ قَالَ ع إِذَا تَمَّ الْعَقْلُ نَقَصَ الْکَلَامُ.
******
ترجمه:
امام علی* : چون عقل كامل گردد، سخن اندك شود.
16059- 14- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: فِی حِکْمَةِ آلِ دَاوُدَ یَنْبَغِی لِلْعَاقِلِ أَنْ یَکُونَ مُقْبِلًا عَلَی شَأْنِهِ حَافِظاً لِلِسَانِهِ عَارِفاً بِأَهْلِ زَمَانِهِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: در حكمت آل داود (كتاب زبور) است كه: بر عاقل لازمست كه بوضع زمان خود آشنا باشد، سرگرم كار خود بوده، زبانش را حفظ كند.
16060- 15- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ قَالَ: وَ مَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ شَیْئاً أَحْسَنَ مِنَ الْکَلَامِ وَ لَا أَقْبَحَ مِنْهُ بِالْکَلَامِ ابْیَضَّتِ الْوُجُوهُ وَ بِالْکَلَامِ اسْوَدَّتِ الْوُجُوهُ وَ اعْلَمْ أَنَّ الْکَلَامَ
ص: 192
فِی وَثَاقِکَ مَا لَمْ تَتَکَلَّمْ بِهِ فَإِذَا تَکَلَّمْتَ بِهِ صِرْتَ فِی وَثَاقِهِ فَاخْزُنْ لِسَانَکَ کَمَا تَخْزُنُ ذَهَبَکَ وَ وَرِقَکَ فَإِنَّ اللِّسَانَ کَلْبٌ عَقُورٌ فَإِنْ أَنْتَ خَلَّیْتَهُ عَقَرَ وَ رُبَّ کَلِمَةٍ سَلَبَتْ نِعْمَةً مَنْ سَیَّبَ عِذَارَهُ قَادَهُ إِلَی کُلِّ کَرِیهَةٍ وَ فَضِیحَةٍ ثُمَّ لَمْ یَخْلُصْ مِنْ دَهْرِهِ إِلَّا عَلَی مَقْتٍ مِنَ اللَّهِ وَ ذَمٍّ مِنَ النَّاسِ.
وَ رَوَاهُ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (1).
******
ترجمه:
وصیت امیرالمؤمنین علیه السلام به محمد حنفیه : و خداوند عزوجل چیزی را نیافریده است که زیباتر از کلام و زشت تر از آن باشد، گروهی به وسیله کلام روسفید شده اند، و گروهی به وسیله کلام روسیاه گشته اند. و بدان که کلام تا زمانی که آن را به زبان نیاورده باشی در بند تو است، ولی چون آن را به زبان بیاوری، تو در بند آن گرفتاری، پس زبانت را در خزانه دهان نگه دار، همچنان که زر و سیم خود را در خزانه نگه می داری، زیرا زبان سگی درنده است، که اگر آن را به حال خود وا بگذاری می درد، و بسا یک کلمه که نعمتی را سلب کرده است. کسی که عنان آن را رها کند او را به سوی هر امر ناپسند و رسوا سوق می دهد، و آنگاه از دوران زندگانی خود جز خشم شدیدی از جانب خدا و نکوهشی از جانب مردم به دست نمی آورد.
16061- 16- (2) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ زِیَادٍ الْقَنْدِیِّ عَنْ أَبِی وَکِیعٍ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: مَا مِنْ شَیْ ءٍ أَحَقَّ بِطُولِ السِّجْنِ مِنَ اللِّسَانِ.
******
ترجمه:
امام على عليه السلام : هيچ چيز به اندازه زبان، سزاوار زندان طولانى مدت نيست.
16062- 17- (3) وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع نَجَاةُ الْمُؤْمِنِ فِی حِفْظِ لِسَانِهِ قَالَ وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ حَفِظَ لِسَانَهُ سَتَرَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ.
******
ترجمه:
امام على عليه السلام : هر كه زبانش را نگهدارد، خداوند عيبش را بپوشاند.
16063- 18- (4) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْمُؤَدِّبِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا الْقَطَّانِ عَنْ بَکْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ عَنْ تَمِیمِ بْنِ بُهْلُولٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع وَ عِنْدَهُ نَفَرٌ مِنَ الشِّیعَةِ فَسَمِعْتُهُ
ص: 193
وَ هُوَ یَقُولُ مَعَاشِرَ الشِّیعَةِ- کُونُوا لَنَا زَیْناً وَ لَا تَکُونُوا عَلَیْنَا شَیْناً قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً وَ احْفَظُوا أَلْسِنَتَکُمْ وَ کُفُّوهَا عَنِ الْفُضُولِ وَ قَبِیحِ الْقَوْلِ.
******
ترجمه:
سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ می گوید به محضر حضرت صادق * رسیدم درحالیکه عده ای ازشیعیان حاضربودند امام صادق عليه السلام می فرمودند : اى گروه شيعه! شما، مايه ى زينت و زيبايى ما باشيد، نه اين كه باعث سرزنش ما خاندان شويد. با مردم، به نيكى سخن بگوييد و مراقب زبان خود باشيد و آن را، از گفتار بيهوده و سخن زشت، باز داريد.
16064- 19- (1) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ التَّمَّارِ (2) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَفْصٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِینَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ (3) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تُکْثِرُوا الْکَلَامَ بِغَیْرِ ذِکْرِ اللَّهِ فَإِنَّ کَثْرَةَ الْکَلَامِ بِغَیْرِ ذِکْرِ اللَّهِ قَسْوُ الْقَلْبِ إِنَّ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنَ اللَّهِ الْقَلْبُ الْقَاسِی.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در غير از ذكر خدا، زياده گويى نكنيد؛ زيرا زياده گويى در غير ذكر خدا، موجب سختدلى مى شود و دورترين مردم از خدا، سختدل است.
16065- 20- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ حَمْزَةَ الْحَسَنِیِّ (5) عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ (6) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ لِأَصْحَابِهِ اسْمَعُوا مِنِّی کَلَاماً هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ مِنَ الدُّهْمِ (7) الْمُوقَفَةِ لَا یَتَکَلَّمْ أَحَدُکُمْ بِمَا لَا یَعْنِیهِ وَ لْیَدَعْ کَثِیراً مِنَ الْکَلَامِ فِیمَا یَعْنِیهِ حَتَّی یَجِدَ لَهُ مَوْضِعاً فَرُبَّ مُتَکَلِّمٍ فِی غَیْرِ مَوْضِعِهِ جَنَی عَلَی نَفْسِهِ بِکَلَامِهِ وَ لَا یُمَارِیَنَّ أَحَدُکُمْ حَلِیماً وَ لَا سَفِیهاً فَإِنَّهُ مَنْ مَارَی حَلِیماً أَقْصَاهُ وَ مَنْ مَارَی سَفِیهاً أَرْدَاهُ وَ اذْکُرُوا أَخَاکُمْ إِذَا غَابَ عَنْکُمْ بِأَحْسَنِ مَا تُحِبُّونَ أَنْ تُذْکَرُوا إِذَا غِبْتُمْ عَنْهُ وَ اعْمَلُوا عَمَلَ مَنْ یَعْلَمُ أَنَّهُ مُجَازًی بِالْإِحْسَانِ مَأْخُوذٌ بِالْإِجْرَامِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : از من سخنی بشنوید که از دِرهم های خوب، بهتر است. از سخنی که به حالت فایده ای ندارد، بپرهیز. و خیلی از سخنان مفید را هم رها کن، تا موقعی که مورد مناسب و بجایی به دست آوری. چه بسا گوینده به حق که در غیر مورد سخن گفته و در نتیجه به زحمت و مشقت افتاده است. و هرگز با کسی لجاجت مکن، نه با شخص سفیه و نادان و نه با شخص حلیم و بردبار. که اگر با شخص حلیم و بردبار لجاجت کنی، از تو ناراحت می شود و تو را رها می کند و اگر سفیه باشد، تو را بی مقدار و پست خواهد کرد. اگر برادر دینی تو غایب باشد، او را به بهترین وجه یاد کن؛ بهتر از آن وضعی که دوست داری تو را در نبودنت یادآور شوند. و بدان که عمل و کار این است و کارهای تو مانند اعمال کسی باشد که می داند در مقابل اعمال نیک و بدش، کیفر و پاداش خواهد داشت
ص: 194
16066- 21- (1) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: ثَلَاثٌ مُنْجِیَاتٌ تَکُفُّ لِسَانَکَ وَ تَبْکِی عَلَی خَطِیئَتِکَ وَ یَسَعُکَ بَیْتُکَ.
******
ترجمه:
امام علی * : سه چيز نجات بخش است: نگهدارى از زبانت، گريه و زارى بر لغزش هايت و خانه ات را پناهگاه خود ساختن. [نشستن در خانه هنگام فتنه].
16067- 22- (2) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ حَرِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ یَا فُضَیْلُ بَلِّغْ مَنْ لَقِیتَ مِنْ مَوَالِینَا السَّلَامَ وَ قُلْ لَهُمْ إِنِّی أَقُولُ: إِنِّی لَا أُغْنِی عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً إِلَّا بِوَرَعٍ فَاحْفَظُوا أَلْسِنَتَکُمْ وَ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ عَلَیْکُمْ بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ*.
******
ترجمه:
امام باقر علیه السلام به فضیل فرمودند : ای فضیل به هرکس از دوستان ما که ملاقاتشان کردی سلام ما را برسان و از طرف من به آنان بگو:
«همانا من نمی توانم در نزد خدا شفیعشان باشم، مگر اینکه تقوا پیشه کرده و ورع داشته باشند؛ پس زبان هایتان را از گفتن ناروا حفظ کنید و از انجام کارهای ناشایست دست بکشید؛ و بر شما باد به صبر و نماز؛ همانا خداوند با صبر کنندگان است
16068- 23- (3) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ عَلَی لِسَانِ کُلِّ قَائِلٍ رَقِیباً فَلْیَتَّقِ اللَّهَ الْعَبْدُ وَ لْیَنْظُرْ مَا یَقُولُ.
******
ترجمه:
رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم : هر زبانی رقیب ومحافظی دارد پس باید بنده بترسد و بیاندیشد که چه می گوید.
16069- 24- (4) وَ عَنْهُ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: مِنْ حُسْنِ إِسْلَامِ الْمَرْءِ تَرْکُهُ مَا لَا یَعْنِیهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
پيامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) : از نشانه هاى درستى اسلام شخص انجام ندادن چيزى است كه بى فايده است!
ص: 195
16070- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْخَشَّابِ عَنِ ابْنِ بَقَّاحٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ الْمَسِیحُ ع یَقُولُ لَا تُکْثِرُوا الْکَلَامَ فِی غَیْرِ ذِکْرِ اللَّهِ فَإِنَّ الَّذِینَ یُکْثِرُونَ الْکَلَامَ فِی غَیْرِ ذِکْرِ اللَّهِ قَاسِیَةٌ قُلُوبُهُمْ وَ لَکِنْ لَا یَعْلَمُونَ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمود: حضرت مسیح (ع) می فرمود: در چیزی غیر از ذکر خدا زیاد سخن مگویید، زیرا کسانی که در غیر ذکر خدا زیاده سخن می گویند، دل های آن ها سخت است، اما نمی دانند.
16071- 2- (3) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ لَمْ یَحْسُبْ کَلَامَهُ مِنْ عَمَلِهِ کَثُرَتْ خَطَایَاهُ وَ حَضَرَ عَذَابُهُ.
******
ترجمه:
رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله فرمود: كسى كه سخنش را از عملش نشمارد، خطاهايش زياد شود و عذابش فرا رسد.
16072- 3- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْغِفَارِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ رَأَی مَوْضِعَ کَلَامِهِ مِنْ عَمَلِهِ قَلَّ کَلَامُهُ إِلَّا فِیمَا یَعْنِیهِ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كس بداند كه گفتارش چه جايگاهى از كردارش دارد، سخن گفتنش كاستى پذيرد مگر در آنچه كه مفيد است.
16073- 4- (5) وَ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (6) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رِسَالَتِهِ إِلَی أَصْحَابِهِ قَالَ: فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ کُفُّوا أَلْسِنَتَکُمْ إِلَّا مِنْ خَیْرٍ إِلَی أَنْ قَالَ وَ عَلَیْکُمْ بِالصَّمْتِ إِلَّا فِیمَا یَنْفَعُکُمُ اللَّهُ بِهِ مِنْ أَمْرِ آخِرَتِکُمْ وَ یَأْجُرُکُمْ عَلَیْهِ
ص: 196
- وَ أَکْثِرُوا مِنَ التَّهْلِیلِ وَ التَّقْدِیسِ وَ التَّسْبِیحِ وَ الثَّنَاءِ عَلَی اللَّهِ وَ التَّضَرُّعِ إِلَیْهِ وَ الرَّغْبَةِ فِیمَا عِنْدَهُ مِنَ الْخَیْرِ الَّذِی لَا یُقَدِّرُ قَدْرَهُ وَ لَا یَبْلُغُ کُنْهَهُ أَحَدٌ فَاشْغَلُوا أَلْسِنَتَکُمْ بِذَلِکَ عَمَّا نَهَی اللَّهُ عَنْهُ مِنْ أَقَاوِیلِ الْبَاطِلِ الَّتِی تُعْقِبُ أَهْلَهَا خُلُوداً فِی النَّارِ مَنْ مَاتَ عَلَیْهَا وَ لَمْ یَتُبْ إِلَی اللَّهِ وَ لَمْ یَنْزِعْ عَنْهَا.
******
ترجمه:
سفارشات حضرت صادق * به اصحابشان ...تقوا را رعایت کنید وحفظ کنید زبان خود را مگردرخیرتا آنجا که فرمودند : خموشى در پیش گیرید مگر در آنچه پیرامون آخرت خداى بزرگ سودتان رساند و پاداشتان دهد. تهلیل و تقدیس و تسبیح و ستایش خدا بسیار کنید و به درگاهش زارى کنید و به آنچه نزد اوست گرایش یابید از خیرى که هیچ کس نمى تواند آن را ارزیابى کند و به کنهش رسد. زبان خود را از آنچه خدا بازداشته بر حذر بدارید و سخنان باطل مگویید که گوینده اش در آتش، جاودان خواهد بود، و ایشان همان کسانى هستند که بر این گونه سخنان بمیرند و به سوى خدا توبه نکنند و از آن دست نشویند.
16074- 5- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: مَرَّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع بِرَجُلٍ یَتَکَلَّمُ بِفُضُولِ الْکَلَامِ فَوَقَفَ عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ یَا هَذَا إِنَّکَ تُمْلِی عَلَی حَافِظَیْکَ کِتَاباً إِلَی رَبِّکَ فَتَکَلَّمْ بِمَا یَعْنِیکَ وَ دَعْ مَا لَا یَعْنِیکَ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ الدَّقَّاقِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ (2) عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ ع مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت: امیرالمؤمنین علی (ع) از کنار مردی گذشت که سخنان بی فایده می گفت، پس ایستاد و به او گفت: ای مرد، تو داری به دو فرشته حافظ خود کتابی به سوی پروردگارت املا می کنی، پس سخنی بگو که به کارت می آید و آنچه را که به کارت نمی آید رها کن.
16075- 6- (4) قَالَ وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع جُمِعَ الْخَیْرُ کُلُّهُ فِی ثَلَاثِ خِصَالٍ النَّظَرِ وَ السُّکُوتِ وَ الْکَلَامِ فَکُلُّ نَظَرٍ لَیْسَ فِیهِ اعْتِبَارٌ فَهُوَ سَهْوٌ وَ کُلُّ کَلَامٍ لَیْسَ فِیهِ ذِکْرٌ فَهُوَ لَغْوٌ وَ کُلُّ سُکُوتٍ لَیْسَ فِیهِ فِکْرَةٌ فَهُوَ غَفْلَةٌ فَطُوبَی لِمَنْ کَانَ نَظَرُهُ عَبَراً وَ صَمْتُهُ تَفَکُّراً وَ کَلَامُهُ ذِکْراً وَ بَکَی عَلَی خَطِیئَتِهِ وَ أَمِنَ النَّاسُ شَرَّهُ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع (5)
ص: 197
وَ رَوَاهُ أَیْضاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ ع (1)
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ (2)
وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (3)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مُرْسَلًا (4).
******
ترجمه:
امیرالمؤمنین علی (ع) فرمود: تمام خوبی ها در سه چیز جمع شده اند: نگاه کردن، سکوت کردن و سخن گفتن. پس هر نگاهی که در آن عبرتی نباشد، بیهوده است؛ و هر سخنی که در آن یاد خدا نباشد، بی فایده است؛ و هر سکوتی که در آن تفکری نباشد، غفلت است. خوشا به حال کسی که نگاهش عبرت آموز، سکوتش همراه با تفکر، و سخنش یاد خدا باشد؛ بر گناهش گریه کند و مردم از شر او در امان باشند.
16076- 7- (5) الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ مَازَ (6) مَوْضِعَ کَلَامِهِ مِنْ عَقْلِهِ قَلَّ کَلَامُهُ فِیمَا لَا یَعْنِیهِ.
******
ترجمه:
جعفر بن ابراهیم روایت می کند که: از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: کسی که جایگاه سخن خود را بر اساس عقلش مشخص کند، کمتر در مورد چیزهایی که به او مربوط نیست، سخن می گوید.
16077- 8- (7) قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِیَّاکُمْ وَ جِدَالَ الْمَفْتُونِ فَإِنَّ کُلَّ مَفْتُونٍ مُلَقًّی حُجَّتَهُ إِلَی انْقِضَاءِ مُدَّتِهِ فَإِذَا انْقَضَتْ مُدَّتُهُ
ص: 198
أَحْرَقَتْهُ فِتْنَتُهُ بِالنَّارِ.
******
ترجمه:
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: از بحث و مجادله با افراد فریب خورده (یا فتنه زده) پرهیز کنید، زیرا هر فرد فریب خورده تا پایان دوره (زندگی یا زمان گرفتاری) خود دلیلی (برای فتنه اش) خواهد داشت، پس وقتی دوره اش پایان یابد فتنه اش او را با آتش می سوزاند.
16078- 9- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی رَجَاءٍ (2) عَنِ الزَّیْدِیِّ عَنْ أَبِی أَرَاکَةَ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً ع یَقُولُ إِنَّ لِلَّهِ عِبَاداً کَسَرَتْ قُلُوبَهُمْ خَشْیَةُ اللَّهِ فَاسْتَنْکَفُوا مِنَ الْمَنْطِقِ وَ إِنَّهُمْ لَفُصَحَاءُ أَلِبَّاءُ نُبَلَاءُ یَسْتَبِقُونَ إِلَیْهِ بِالْأَعْمَالِ الزَّاکِیَةِ لَا یَسْتَکْثِرُونَ لَهُ الْکَثِیرَ وَ لَا یَرْضَوْنَ لَهُ الْقَلِیلَ یَرَوْنَ أَنْفُسَهُمْ أَنَّهُمْ شِرَارٌ وَ إِنَّهُمْ لَأَکْیَاسُ (3) الْأَبْرَارِ.
******
ترجمه:
ابو اراکه روایت می کند که: از امام علی (ع) شنیدم که می فرمود: خداوند بندگانی دارد که دل هایشان از ترس خدا شکسته و پرهیزکار شده اند، از سخن گفتن خودداری می کنند، در حالی که فصیح، هوشمند و بزرگوارند. در انجام اعمال پاک و نیک به سوی خداوند پیشی می گیرند. کارهای زیادی که انجام می دهند را برای خداوند زیاد نمی شمارند و به کارهای کمی که انجام می دهند راضی نیستند. خود را پست ترین (افراد) می دانند، در حالی که آنان از هوشمندترین نیکوکاران هستند.
16079- 10- (4) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: الْکَلَامُ ثَلَاثَةٌ فَرَابِحٌ وَ سَالِمٌ وَ شَاحِبٌ (5) فَأَمَّا الرَّابِحُ فَالَّذِی یَذْکُرُ اللَّهَ وَ أَمَّا السَّالِمُ فَالَّذِی یَقُولُ أُحِبُّ اللَّهَ وَ أَمَّا الشَّاحِبُ فَالَّذِی یَخُوضُ فِی النَّاسِ.
******
ترجمه:
پیامبر اکرم (ص) فرمود: سخن سه نوع است: سودمند، بی زیان و زیان بار. سخن سودمند آن است که یاد خدا باشد، سخن بی زیان آن است که بگوید "من خدا را دوست دارم"، و سخن زیان بار آن است که درباره مردم بدگویی و غیبت کند.
16080- 11- (6) وَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُ أَبِی یَقُولُ مِنْ حُسْنِ إِسْلَامِ الْمَرْءِ تَرْکُهُ مَا لَا یَعْنِیهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
امام جعفر صادق (ع) فرمود: از پدرم (امام باقر) شنیدم که می فرمود: یکی از نشانه های خوب بودن اسلام یک فرد، این است که از چیزهایی که به او مربوط نیست، دوری کند.
ص: 199
16081- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ (3) عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَمَرَنِی رَبِّی بِمُدَارَاةِ النَّاسِ کَمَا أَمَرَنِی بِأَدَاءِ الْفَرَائِضِ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : پروردگارم، همان گونه كه مرا به انجام واجبات فرمان داده ، به مدارا كردن با مردم نيز فرمان داده است
16082- 2- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ حَبِیبٍ السِّجِسْتَانِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: فِی التَّوْرَاةِ مَکْتُوبٌ فِیمَا نَاجَی اللَّهُ بِهِ مُوسَی بْنَ عِمْرَانَ یَا مُوسَی اکْتُمْ مَکْتُومَ سِرِّی فِی سَرِیرَتِکَ وَ أَظْهِرْ فِی عَلَانِیَتِکَ الْمُدَارَاةَ عَنِّی لِعَدُوِّی وَ عَدُوِّکَ مِنْ خَلْقِی وَ لَا تَسْتَسِبَّ لِی عِنْدَهُمْ بِإِظْهَارِ مَکْتُومِ سِرِّی فَتَشْرَکَ عَدُوَّکَ وَ عَدُوِّی فِی سَبِّی.
******
ترجمه:
در بخش مناجات های خدا با موسی (ع) – چنین آمده است: ای موسی، سر مرا در سینه ات پنهان دار و در برخورد با مردم، و در روبرویی با دشمنان من و دشمنان خودت، مدارا پیشه کن. و رفتاری نداشته باش که بر ملا ساختن اسرار من، بدگویی و ناسزاگویی آنان را متوجه من سازی – زیرا اگر چنین کنی در حقیقت تو نیز در ناسزاگویی همراه آنان خواهی بود.
16083- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَراً ع یَقُولُ جَاءَ جَبْرَئِیلُ إِلَی النَّبِیِّ ص فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ رَبُّکَ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَکَ دَارِ خَلْقِی.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : جبرئيل عليه السلام نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت : اى محمّد! پروردگارت تو را سلام مى رساند و مى فرمايد : با بندگانم مدارا كن .
16084- 4- (6) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ
ص: 200
السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثٌ مَنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ لَمْ یَتِمَّ لَهُ عَمَلٌ وَرَعٌ یَحْجُزُهُ عَنْ مَعَاصِی اللَّهِ وَ خُلُقٌ یُدَارِی بِهِ النَّاسَ وَ حِلْمٌ یَرُدُّ بِهِ جَهْلَ الْجَاهِلِ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : سه چيز است كه هر كس نداشته باشد هيچ عملى از او تمام و كامل نيست: پاكدامنى و ورعى كه او را از نافرمانى خدا بازدارد و خويى كه به سبب آن با مردم مدارا كند و بردبارى و حلمى كه به وسيله آن رفتار جاهلانه نادان را دفع كند.
16085- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُدَارَاةُ النَّاسِ نِصْفُ الْإِیمَانِ وَ الرِّفْقُ بِهِمْ نِصْفُ الْعَیْشِ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- خَالِطُوا الْأَبْرَارَ سِرّاً وَ خَالِطُوا الْفُجَّارَ جِهَاراً وَ لَا تَمِیلُوا عَلَیْهِمْ فَیَظْلِمُوکُمْ فَإِنَّهُ سَیَأْتِی عَلَیْکُمْ زَمَانٌ لَا یَنْجُو فِیهِ مِنْ ذَوِی الدِّینِ إِلَّا مَنْ ظَنُّوا أَنَّهُ أَبْلَهُ وَ صَبَّرَ نَفْسَهُ عَلَی أَنْ یُقَالَ إِنَّهُ أَبْلَهُ لَا عَقْلَ لَهُ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : مدارا كردن با مردم نصف ايمان است ونرمى و مهربانى كردن با آنان نصف زندگى است. سپس حضرت صادق * فرمودند : با نیکان در پنهان ارتباط بگیرید و با بدکاران در آشکار، و بر آن ها حمله نکنید که بر شما ستم کنند، زیرا بدون شک زمانى براى شما پیش آید که از دین داران نجات نیابد، جز آن که را مردم ابلهش دانند و خودِ او هم آماده باشد و تحمّل کند که به او بگویند ابله و بی عقل است!!!
16086- 6- (2) وَ عَنْهُ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا ذَکَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ قَوْماً قَلَّتْ مُدَارَاتُهُمْ لِلنَّاسِ فَأُلْقُوا (3) مِنْ قُرَیْشٍ وَ ایْمُ اللَّهِ مَا کَانَ بِأَحْسَابِهِمْ بَأْسٌ وَ إِنَّ قَوْماً مِنْ غَیْرِ قُرَیْشٍ حَسُنَتْ مُدَارَاتُهُمْ فَأُلْحِقُوا بِالْبَیْتِ الرَّفِیعِ ثُمَّ قَالَ مَنْ کَفَّ یَدَهُ عَنِ النَّاسِ فَإِنَّمَا یَکُفُّ عَنْهُمْ یَداً وَاحِدَةً وَ یَکُفُّونَ عَنْهُ أَیْدِیَ کَثِیرَةٍ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام ميفرمود: گروهى از قريش با مردم كم سازگارى كردند و از قريش رانده شدند، در صورتى كه بخدا سوگند كه از نظر خانوادگى عيبى نداشتند. و گروهى از غير قريش با مردم خوشرفتارى نمودند و بخاندان عالى و بلند پيوستند. سپس فرمود: هر كه دستش را از مردم دريغ دارد، او از آنها يك دست دريغ داشته، ولى مردم از او دستها دريغ دارند.
16087- 7- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع یَا إِسْحَاقُ صَانِعِ الْمُنَافِقَ بِلِسَانِکَ وَ أَخْلِصْ وُدَّکَ لِلْمُؤْمِنِ فَإِنْ جَالَسَکَ یَهُودِیٌّ فَأَحْسِنْ مُجَالَسَتَهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * خطاب به اسحاق بن عمار: ای اسحاق با زبانت با منافق سازش نما، و دوستی و محبت را برای مؤمن خالص گردان، و اگر یک نفر یهودی با تو همنشین شد، با او به خوبی هم مجلس شو.
ص: 201
16088- 8- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ قَالَ وَ أَحْسِنْ إِلَی جَمِیعِ النَّاسِ کَمَا تُحِبُّ أَنْ یُحْسَنَ إِلَیْکَ وَ ارْضَ لَهُمْ مَا تَرْضَاهُ لِنَفْسِکَ وَ اسْتَقْبِحْ لَهُمْ مَا تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَیْرِکَ وَ حَسِّنْ مَعَ النَّاسِ خُلُقَکَ حَتَّی إِذَا غِبْتَ عَنْهُمْ حَنُّوا إِلَیْکَ وَ إِذَا مِتَّ بَکَوْا عَلَیْکَ وَ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ وَ لَا تَکُنْ مِنَ الَّذِینَ یُقَالُ عِنْدَ مَوْتِهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ اعْلَمْ أَنَّ رَأْسَ الْعَقْلِ بَعْدَ الْإِیمَانِ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مُدَارَاةُ النَّاسِ وَ لَا خَیْرَ فِیمَنْ لَا یُعَاشِرُ بِالْمَعْرُوفِ مَنْ لَا بُدَّ مِنْ مُعَاشَرَتِهِ حَتَّی یَجْعَلَ اللَّهُ إِلَی الْخَلَاصِ مِنْهُ سَبِیلًا فَإِنِّی وَجَدْتُ جَمِیعَ مَا یَتَعَایَشُ بِهِ النَّاسُ وَ بِهِ یَتَعَاشَرُونَ مِلْ ءَ مِکْیَالٍ ثُلُثَاهُ اسْتِحْسَانٌ وَ ثُلُثُهُ تَغَافُلٌ.
******
ترجمه:
سفارشات حضرت علی * به محمد حنفیه : به مردم نيكي كن چنان كه دوست داري بر تو نيكي كنند و برايشان به آن راضي باش كه براي خود راضي مي شوي و آنچه از ديگران نمي پسندي براي آنان نيز نپسند و خلقت را نيكو كن تا آنكه از آنان جدا شدي بر دورد فرستند و هرگاه مردي برايت گريه كنند و بگويند " انا لله و انا اليه راجعون" و از آنان نباش كه در مرگاشان مي گويند " الحمد لله ربّ العالمين و بدان که سر عقل پس از ایمان به خداوند عزّ و جلّ، مدارای با مردم است و خیری در کسی نیست که با کسی که ناگزیر از معاشرت با اوست به نیکی معاشرت نکند، تا اینکه خداوند راهی برای رهایی از او فراهم آورد. به درستی که من یافتم تمام آنچه را که مردم با آن زندگی می کنند و با آن معاشرت می کنند، پر از پیمانه ای است که دو سوم آن پسندیدن (یا تحسین) و یک سوم آن نادیده گرفتن است.
16089- 9- (2) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ السُّلَمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْکَاتِبِ رَفَعَهُ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ لِبَنِیهِ یَا بَنِیَّ إِیَّاکُمْ وَ مُعَادَاةَ الرِّجَالِ فَإِنَّهُمْ لَا یَخْلُونَ مِنْ ضَرْبَیْنِ مِنْ عَاقِلٍ یَمْکُرُ بِکُمْ أَوْ جَاهِلٍ یَعْجَلُ عَلَیْکُمْ وَ الْکَلَامُ ذَکَرٌ وَ الْجَوَابُ أُنْثَی فَإِذَا اجْتَمَعَ الزَّوْجَانِ فَلَا بُدَّ مِنَ النِّتَاجِ ثُمَّ أَنْشَأَ یَقُولُ سَلِیمُ الْعِرْضِ مَنْ حَذَرَ الْجَوَابَا وَ مَنْ دَارَی الرِّجَالَ فَقَدْ أَصَابَا وَ مَنْ هَابَ الرِّجَالَ تَهَیَّبُوهُ وَ مَنْ حَقَّرَ الرِّجَالَ فَلَنْ یُهَابَا.
******
ترجمه:
علی بن ابی طالب (ع) به فرزندانش گفت: "ای فرزندان من، از دشمنی با مردمان بپرهیزید، زیرا آن ها از دو دسته خارج نیستند: یا عاقلی که با شما مکر می کند، یا جاهلی که بر شما عجله می کند. و سخن گفتن مرد است و پاسخ گفتن زن؛ پس وقتی این دو با هم جمع شوند، ناگزیر از زایش است." سپس این اشعار را سرود: "کسی که از پاسخ گفتن پرهیز کند، آبروی سالم دارد؛ و کسی که با مردم مدارا کند، به هدف رسیده است. کسی که از مردم بترسد، او را خواهند ترسید؛ و کسی که مردم را کوچک شمارد، هرگز مورد ترس قرار نخواهد گرفت."
16090- 10- (3) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الْأَسْتَرْآبَادِیِّ عَنْ
ص: 202
عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَیَّارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَزِیدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ قَالَ قُلْتُ لِلزُّهْرِیِّ لَقِیتَ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع قَالَ نَعَمْ لَقِیتُهُ وَ مَا لَقِیتُ أَحَداً أَفْضَلَ مِنْهُ وَ مَا عَلِمْتُ لَهُ صَدِیقاً فِی السِّرِّ وَ لَا عَدُوّاً فِی الْعَلَانِیَةِ فَقِیلَ لَهُ وَ کَیْفَ ذَلِکَ قَالَ لِأَنِّی لَمْ أَرَ أَحَداً وَ إِنْ کَانَ یُحِبُّهُ إِلَّا وَ هُوَ لِشِدَّةِ مَعْرِفَتِهِ بِفَضْلِهِ یَحْسُدُهُ وَ لَا رَأَیْتُ أَحَداً وَ إِنْ کَانَ یُبْغِضُهُ إِلَّا وَ هُوَ لِشِدَّةِ مُدَارَاتِهِ لَهُ یُدَارِیهِ.
******
ترجمه:
سفیان بن عیینه گفت: به زهری گفتم: آیا علی بن الحسین (ع) را ملاقات کردی؟ گفت: بله، او را ملاقات کردم و هیچ کس را بهتر از او ندیدم و ندانستم که او در نهان دوستی و در آشکار دشمنی دارد. به او گفته شد: چگونه چنین است؟ گفت: زیرا ندیدم کسی را که اگر او را دوست داشته باشد، جز این که به دلیل شدت شناخت فضیلت او به او حسد ورزد، و ندیدم کسی را که اگر او را دشمن داشته باشد، جز این که به دلیل شدت مداراگری او با او، با او مدارا کند.
(2)122 بَابُ وُجُوبِ أَدَاءِ حَقِّ الْمُؤْمِنِ وَ جُمْلَةٍ مِنْ حُقُوقِهِ الْوَاجِبَةِ وَ الْمَنْدُوبَةِ
******
ترجمه:
16091- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَیْ ءٍ أَفْضَلَ مِنْ أَدَاءِ حَقِّ الْمُؤْمِنِ.
******
ترجمه:
مرزم از ابی عبدالله (ع) نقل می کند که فرمود: "هیچ چیزی برتر از ادای حق مؤمن نیست که خداوند با آن عبادت شود."
16092- 2- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لَا یَظْلِمُهُ وَ لَا یَخْذُلُهُ وَ لَا یَخُونُهُ وَ یَحِقُّ عَلَی الْمُسْلِمِینَ الِاجْتِهَادُ فِی التَّوَاصُلِ وَ التَّعَاقُدُ (5) عَلَی التَّعَاطُفِ وَ الْمُوَاسَاةُ لِأَهْلِ الْحَاجَةِ وَ تَعَاطُفُ بَعْضِهِمْ عَلَی بَعْضٍ حَتَّی تَکُونُوا کَمَا أَمَرَکُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رُحَمَاءَ بَیْنَکُمْ مُتَرَاحِمِینَ مُغْتَمِّینَ لِمَا غَابَ عَنْکُمْ مِنْ أَمْرِهِمْ عَلَی مَا مَضَی عَلَیْهِ مَعْشَرُ الْأَنْصَارِ عَلَی عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص.
و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 1 من الباب 51 من هذه الأبواب، و یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 30 من الباب 4 من أبواب جهاد النفس.
******
ترجمه:
ابوالمغرا از ابی عبدالله (ع) نقل می کند که فرمود: "مسلمان، برادر مسلمان است؛ به او ستم نمی کند، او را خوار نمی سازد و به او خیانت نمی کند. و بر مسلمانان واجب است که در پیوستن به یکدیگر کوشش کنند و بر مهربانی و مواسات با نیازمندان عهد و پیمان ببندند و برخی به برخی دیگر مهربانی کنند، تا اینکه همان طور که خداوند عزّ و جلّ شما را امر فرموده، میان خود رحیم و مهربان باشید، به یکدیگر رحمت کنید و به خاطر آنچه از امورشان بر شما پوشیده است، غمگین باشید، همان طور که گروه انصار در زمان رسول خدا (ص) چنین بودند."
ص: 203
16093- 3- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ عِیسَی بْنِ أَبِی مَنْصُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص سِتُّ خِصَالٍ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَانَ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عَنْ یَمِینِ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ وَ مَا هُنَّ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ یُحِبُّ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ لِأَخِیهِ مَا یُحِبُّ لِأَعَزِّ أَهْلِهِ وَ یَکْرَهُ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ لِأَخِیهِ مَا یَکْرَهُ لِأَعَزِّ أَهْلِهِ وَ یُنَاصِحُهُ الْوَلَایَةَ إِلَی أَنْ قَالَ إِذَا کَانَ مِنْهُ بِتِلْکَ الْمَنْزِلَةِ بَثَّهُ هَمَّهُ فَفَرِحَ لِفَرَحِهِ إِنْ هُوَ فَرِحَ وَ حَزِنَ لِحُزْنِهِ إِنْ هُوَ حَزِنَ وَ إِنْ کَانَ عِنْدَهُ مَا یُفَرِّجُ عَنْهُ فَرَّجَ عَنْهُ وَ إِلَّا دَعَا لَهُ إِلَی أَنْ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- إِنَّ لِلَّهِ خَلْقاً عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ وُجُوهُهُمْ أَبْیَضُ مِنَ الثَّلْجِ وَ أَضْوَأُ مِنَ الشَّمْسِ الضَّاحِیَةِ یَسْأَلُ السَّائِلُ مَا هَؤُلَاءِ فَیُقَالُ هَؤُلَاءِ الَّذِینَ تَحَابُّوا فِی جَلَالِ اللَّهِ.
******
ترجمه:
عیسی بن ابی منصور از ابی عبدالله (ع) نقل می کند که در حدیثی گفت: رسول خدا (ص) فرمود: "شش خصلت هستند که هر کس آن ها را داشته باشد، در پیشگاه خداوند عز و جل و در سمت راست خدا خواهد بود." ابن ابی یعفور به او گفت: "آن ها چیستند؟ فدایت شوم." فرمود: "مسلمان برای برادر خود همان چیزی را که برای عزیزترین افراد خود دوست دارد، دوست بدارد و برای برادر خود همان چیزی را که برای عزیزترین افراد خود نمی پسندد، نپسندد، و او را در ولایت نصیحت کند." سپس فرمود: "وقتی در این منزلت از او باشد، غم خود را به او بگوید، و اگر او خوشحال باشد، خوشحال شود و اگر او غمگین باشد، غمگین شود، و اگر چیزی داشته باشد که او را از غم رها کند، او را رها کند و اگر نداشت، برای او دعا کند." سپس فرمود: "رسول خدا (ص) گفت: به درستی که خداوند خلایقی دارد در سمت راست عرش، در پیشگاه خدا، صورت هایشان از برف سفیدتر و از خورشید روشن تر است. از سائل پرسید : این ها چه کسانی هستند؟ گفته می شود: این ها کسانی هستند که در جلال خداوند یکدیگر را دوست داشتند."
16094- 4- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ مُغِیرَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ هُوَ عَیْنُهُ وَ مِرْآتُهُ وَ دَلِیلُهُ لَا یَخُونُهُ وَ لَا یَخْدَعُهُ وَ لَا یَظْلِمُهُ وَ لَا یَکْذِبُهُ وَ لَا یَغْتَابُهُ.
******
ترجمه:
حارث بن مغیره نقل می کند که ابو عبدالله (ع) فرمود: "مسلمان، برادر مسلمان است. او چشم او، آینه او و راهنمای اوست. به او خیانت نمی کند، او را فریب نمی دهد، به او ستم نمی کند، به او دروغ نمی گوید و از او غیبت نمی کند."
16095- 5- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مِنْ حَقِّ الْمُؤْمِنِ عَلَی أَخِیهِ الْمُؤْمِنِ أَنْ یُشْبِعَ جَوْعَتَهُ وَ یُوَارِیَ عَوْرَتَهُ وَ یُفَرِّجَ عَنْهُ کُرْبَتَهُ وَ یَقْضِیَ دَیْنَهُ فَإِذَا مَاتَ خَلَفَهُ فِی أَهْلِهِ وَ وُلْدِهِ.
******
ترجمه:
جابر از ابی جعفر (ع) نقل می کند که فرمود: "از حقوق مؤمن بر برادر مؤمنش این است که گرسنگی او را سیر کند، عورت او را بپوشاند، غمش را برطرف کند و قرضش را بپردازد. پس اگر بمیرد، جای او را در خانواده و فرزندانش پر کند."
ص: 204
16096- 6- (1) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ الْحَجَّالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُؤْمِنُ أَخُو الْمُؤْمِنِ عَیْنُهُ وَ دَلِیلُهُ لَا یَخُونُهُ وَ لَا یَظْلِمُهُ وَ لَا یَغُشُّهُ وَ لَا یَعِدُهُ عِدَةً فَیُخْلِفَهُ.
******
ترجمه:
علی بن عقبه از ابی عبدالله (ع) نقل می کند که فرمود: "مؤمن برادر مؤمن است؛ چشم او و راهنمای اوست. به او خیانت نمی کند، به او ستم نمی کند، او را فریب نمی دهد و وعده ای به او نمی دهد که خلاف آن عمل کند."
16097- 7- (2) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ الْهَجَرِیِّ عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَی الْمُسْلِمِ قَالَ لَهُ سَبْعُ حُقُوقٍ وَاجِبَاتٍ مَا مِنْهُنَّ حَقٌّ إِلَّا وَ هُوَ عَلَیْهِ وَاجِبٌ إِنْ ضَیَّعَ مِنْهَا شَیْئاً خَرَجَ مِنْ وَلَایَةِ اللَّهِ وَ طَاعَتِهِ وَ لَمْ یَکُنْ لِلَّهِ فِیهِ نَصِیبٌ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ مَا هِیَ قَالَ یَا مُعَلَّی إِنِّی عَلَیْکَ شَفِیقٌ أَخَافُ أَنْ تُضَیِّعَ وَ لَا تَحْفَظَ وَ تَعْلَمَ وَ لَا تَعْمَلَ قُلْتُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ قَالَ أَیْسَرُ حَقٍّ مِنْهَا أَنْ تُحِبَّ لَهُ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِکَ وَ تَکْرَهَ لَهُ مَا تَکْرَهُ لِنَفْسِکَ وَ الْحَقُّ الثَّانِی أَنْ تَجْتَنِبَ سَخَطَهُ وَ تَتَّبِعَ مَرْضَاتَهُ وَ تُطِیعَ أَمْرَهُ وَ الْحَقُّ الثَّالِثُ أَنْ تُعِینَهُ بِنَفْسِکَ وَ مَالِکَ وَ لِسَانِکَ وَ یَدِکَ وَ رِجْلِکَ وَ الْحَقُّ الرَّابِعُ أَنْ تَکُونَ عَیْنَهُ وَ دَلِیلَهُ وَ مِرْآتَهُ وَ الْحَقُّ الْخَامِسُ أَنْ لَا تَشْبَعَ وَ یَجُوعُ وَ لَا تَرْوَی وَ یَظْمَأُ وَ لَا تَلْبَسَ وَ یَعْرَی وَ الْحَقُّ السَّادِسُ أَنْ یَکُونَ لَکَ خَادِمٌ وَ لَیْسَ لِأَخِیکَ خَادِمٌ فَوَاجِبٌ أَنْ تَبْعَثَ خَادِمَکَ فَتَغْسِلَ ثِیَابَهُ وَ تَصْنَعَ طَعَامَهُ وَ تَمْهَدَ فِرَاشَهُ وَ الْحَقُّ السَّابِعُ أَنْ تُبِرَّ قَسَمَهُ وَ تُجِیبَ دَعْوَتَهُ وَ تَعُودَ مَرِیضَهُ وَ تَشْهَدَ جَنَازَتَهُ وَ إِذَا عَلِمْتَ أَنَّ لَهُ حَاجَةً تُبَادِرُهُ إِلَی قَضَائِهَا وَ لَا تُلْجِئُهُ إِلَی أَنْ یَسْأَلَکَهَا وَ لَکِنْ تُبَادِرُهُ مُبَادَرَةً فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِکَ وَصَلْتَ وَلَایَتَکَ بِوَلَایَتِهِ وَ وَلَایَتَهُ بِوَلَایَتِکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ بَعْضِ
ص: 205
أَصْحَابِنَا عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ نَحْوَهُ (1) وَ رَوَاهُ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (2) وَ رَوَاهُ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدِ بْنِ عُقْدَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَیْضِ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ نَحْوَهُ (3).
******
ترجمه:
معلی بن خنیس از امام صادق (ع) نقل می کند که ایشان فرمودند: به او گفتم: حق مسلمان بر مسلمان چیست؟ امام فرمود: او هفت حق واجب دارد، هیچ کدام از این حقوق نیست مگر اینکه بر او واجب است، اگر از آنها چیزی را ضایع کند، از ولایت خدا و اطاعتش خارج شده و برای خدا در او بهره ای نیست. به او گفتم: فدایت شوم، این حقوق چیست؟ امام فرمود: ای معلی، من بر تو دلسوزم، می ترسم که ضایع کنی و حفظ نکنی و بدانی و عمل نکنی. گفتم: هیچ نیرو و توانی نیست مگر به خدا. امام فرمود: آسان ترین حق از آنها این است که برای او دوست داشته باشی آنچه را برای خود دوست داری و برای او ناپسند بداری آنچه را برای خود ناپسند داری. و حق دوم این است که از خشم او دوری کنی و رضایت او را دنبال کنی و امرش را اطاعت کنی. و حق سوم این است که با خودت، مالت، زبانت، دستت و پایت به او کمک کنی. و حق چهارم این است که چشم او، راهنمای او و آینه او باشی. و حق پنجم این است که سیر نباشی و او گرسنه باشد و سیراب نباشی و او تشنه باشد و نپوشی و او برهنه باشد. و حق ششم این است که اگر تو خادمی داری و برادرت خادمی ندارد، بر تو واجب است که خادمت را بفرستی تا لباسش را بشوید و غذایش را آماده کند و بسترش را پهن کند. و حق هفتم این است که قسم او را راست بشماری و دعوتش را بپذیری و بیمارش را عیادت کنی و در تشییع جنازه اش حاضر شوی و اگر دانستی که او نیازی دارد، پیش دستی کنی به برآوردن آن و او را مجبور نکنی که از تو بخواهد، بلکه پیش دستی کنی. پس اگر این کارها را انجام دهی، ولایت خودت را به ولایت او و ولایت او را به ولایت خودت پیوند داده ای.
16098- 8- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَی الْمُسْلِمِ أَنْ لَا یَشْبَعَ وَ یَجُوعُ أَخُوهُ وَ لَا یَرْوَی وَ یَعْطَشُ أَخُوهُ وَ لَا یَکْتَسِیَ وَ یَعْرَی أَخُوهُ فَمَا أَعْظَمَ حَقَّ الْمُسْلِمِ عَلَی أَخِیهِ الْمُسْلِمِ وَ قَالَ أَحِبَّ لِأَخِیکَ الْمُسْلِمِ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِکَ وَ إِنِ احْتَجْتَ فَسَلْهُ وَ إِنْ سَأَلَکَ فَأَعْطِهِ لَا تَمَلَّهُ خَیْراً وَ لَا یَمَلَّهُ لَکَ کُنْ لَهُ ظَهْراً فَإِنَّهُ لَکَ ظَهْرٌ إِذَا غَابَ فَاحْفَظْهُ فِی غَیْبَتِهِ وَ إِذَا شَهِدَ فَزُرْهُ وَ أَجِلَّهُ وَ أَکْرِمْهُ فَإِنَّهُ مِنْکَ وَ أَنْتَ مِنْهُ وَ إِنْ کَانَ عَلَیْکَ عَاتِباً فَلَا تُفَارِقْهُ حَتَّی تَسُلَّ (5) سَخِیمَتَهُ (6) وَ إِنْ أَصَابَهُ خَیْرٌ فَاحْمَدِ اللَّهَ وَ إِنِ ابْتُلِیَ فَاعْضُدْهُ وَ إِنْ تُمُحِّلَ لَهُ فَأَعِنْهُ وَ إِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِأَخِیهِ أُفٍّ انْقَطَعَ مَا بَیْنَهُمَا مِنَ الْوَلَایَةِ وَ إِذَا قَالَ لَهُ (7) أَنْتَ عَدُوِّی کَفَرَ أَحَدُهُمَا فَإِذَا اتَّهَمَهُ
ص: 206
انْمَاثَ الْإِیمَانُ فِی قَلْبِهِ کَمَا یَنْمَاثُ الْمِلْحُ فِی الْمَاءِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
ابراهیم بن عمر یمانی از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: حق مسلمان بر مسلمان این است که سیر نباشد در حالی که برادرش گرسنه باشد، و سیراب نباشد در حالی که برادرش تشنه باشد، و پوشیده نباشد در حالی که برادرش برهنه باشد. پس چه بزرگ است حق مسلمان بر برادر مسلمانش. و فرمود: برای برادر مسلمانت دوست بدار آنچه را که برای خودت دوست می داری، و اگر نیاز داشتی، از او بخواه و اگر از تو خواست، به او بده. او را از خیر ملول نکن و او نیز از تو ملول نشود. پشتوانه اش باش، زیرا او پشتوانه تو است. اگر غایب بود، او را در غیبتش حفظ کن و اگر حاضر بود، به دیدارش برو و او را بزرگ بدار و گرامی بدار، زیرا او از تو است و تو از او. و اگر بر تو خشمگین بود، از او جدا مشو تا کینه اش را برطرف کنی. و اگر به او خیری رسید، خدا را شکر کن و اگر به بلایی گرفتار شد، او را یاری کن. و اگر به او آسیبی رسید، به او کمک کن و اگر به تو گفت: "اف" رابطه ولایت بین شما قطع می شود، و اگر به او گفتی: "تو دشمن من هستی" یکی از شما کافر می شود. پس اگر او را متهم کردی، روابط بین شما قطع خواهد شد.
16099- 9- (1) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لِلْمُسْلِمِ عَلَی الْمُسْلِمِ مِنَ الْحَقِّ أَنْ یُسَلِّمَ عَلَیْهِ إِذَا لَقِیَهُ وَ یَعُودَهُ إِذَا مَرِضَ وَ یَنْصَحَ لَهُ إِذَا غَابَ وَ یُسَمِّتَهُ إِذَا عَطَسَ وَ یُجِیبَهُ إِذَا دَعَاهُ وَ یَتْبَعَهُ إِذَا مَاتَ.
وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
علی بن عقبه از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: مسلمان بر مسلمان حقوقی دارد: وقتی او را دید، به او سلام کند؛ وقتی بیمار شد، به عیادتش برود؛ وقتی غایب بود، خیرخواه او باشد؛ وقتی عطسه کرد، برایش دعا کند؛ وقتی او را دعوت کرد، دعوتش را بپذیرد؛ و وقتی فوت کرد، در تشییع جنازه اش شرکت کند.
16100- 10- (3) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی الْمَأْمُونِ الْحَارِثِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا حَقُّ الْمُؤْمِنِ عَلَی الْمُؤْمِنِ قَالَ إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُؤْمِنِ عَلَی الْمُؤْمِنِ الْمَوَدَّةَ لَهُ فِی صَدْرِهِ وَ الْمُوَاسَاةَ لَهُ فِی مَالِهِ وَ الْخَلَفَ لَهُ فِی أَهْلِهِ وَ النُّصْرَةَ لَهُ عَلَی مَنْ ظَلَمَهُ وَ إِنْ کَانَ نَافِلَةٌ فِی الْمُسْلِمِینَ وَ کَانَ غَائِباً أَخَذَ لَهُ بِنَصِیبِهِ وَ إِذَا مَاتَ الزِّیَارَةَ لَهُ إِلَی قَبْرِهِ وَ أَنْ لَا یَظْلِمَهُ وَ أَنْ لَا یَغُشَّهُ وَ أَنْ لَا یَخُونَهُ وَ أَنْ لَا یَخْذُلَهُ وَ أَنْ لَا یُکَذِّبَهُ وَ أَنْ لَا یَقُولَ لَهُ أُفٍّ وَ إِذَا قَالَ لَهُ أُفٍّ فَلَیْسَ بَیْنَهُمَا وَلَایَةٌ وَ إِذَا قَالَ لَهُ أَنْتَ عَدُوِّی فَقَدْ کَفَرَ أَحَدُهُمَا وَ إِذَا اتَّهَمَهُ انْمَاثَ الْإِیمَانُ فِی قَلْبِهِ کَمَا یَنْمَاثُ الْمِلْحُ فِی الْمَاءِ.
******
ترجمه:
ابی مأمون حارثی گفت: به امام صادق (ع) گفتم: حق مؤمن بر مؤمن چیست؟ امام فرمود: از حقوق مؤمن بر مؤمن این است که در دل خود برای او محبت داشته باشد، در مالش او را یاری کند، خانواده او را پس از او حمایت کند، در برابر کسی که به او ظلم کرده، او را یاری دهد. اگر او در بین مسلمانان منفعتی باشد و غایب باشد، سهم خود را بگیرد و وقتی از دنیا رفت، به زیارت قبرش برود. او را ظلم نکند، به او خیانت نکند، او را فریب ندهد، او را تنها نگذارد، او را دروغگو نداند، به او اف نگوید؛ اگر به او اف گفت، بین آنها هیچ ولایتی نیست. اگر به او گفت: تو دشمن من هستی، یکی از آنها کافر شده است و اگر او را متهم کرد، ایمان در قلبش همانند نمک در آب ذوب می شود.
16101- 11- (4) وَ عَنْهُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ رَفَعَهُ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ حَقِّ الْمُؤْمِنِ فَقَالَ سَبْعُونَ حَقّاً لَا أُخْبِرُکَ إِلَّا بِسَبْعَةٍ فَإِنِّی عَلَیْکَ مُشْفِقٌ أَخْشَی
ص: 207
أَنْ لَا تَحْتَمِلَ (1) قُلْتُ بَلَی إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَالَ لَا تَشْبَعُ وَ یَجُوعُ وَ لَا تَکْتَسِی وَ یَعْرَی وَ تَکُونُ دَلِیلَهُ وَ قَمِیصَهُ الَّذِی یَلْبَسُهُ وَ لِسَانَهُ الَّذِی یَتَکَلَّمُ بِهِ وَ تُحِبُّ لَهُ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِکَ وَ إِنْ کَانَتْ لَکَ جَارِیَةٌ بَعَثْتَهَا لِتَمْهَدَ فِرَاشَهُ وَ تَسْعَی فِی حَوَائِجِهِ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِکَ وَصَلْتَ وَلَایَتَکَ بِوَلَایَتِنَا وَ وَلَایَتَنَا بِوَلَایَةِ اللَّهِ.
******
ترجمه:
معلی بن خنیس گفت: از امام صادق (ع) درباره حق مؤمن پرسیدم. ایشان فرمود: هفتاد حق است، اما تنها هفت حق را به تو می گویم، زیرا برای تو دلسوزم و می ترسم که نتوانی تحمل کنی. گفتم: ان شاءالله تحمل خواهم کرد. فرمود: تو نباید سیر باشی در حالی که او گرسنه است، و نباید پوشیده باشی در حالی که او برهنه است. تو باید راهنمای او و لباسی باشی که او می پوشد و زبانی باشی که با آن سخن می گوید. برای او دوست داشته باشی آنچه را که برای خود دوست داری. اگر کنیزی داری، او را بفرستی تا بسترش را آماده کند و در روز و شب در امور او تلاش کند. اگر این کارها را انجام دهی، ولایت خود را به ولایت ما و ولایت ما را به ولایت خداوند پیوند داده ای.
16102- 12- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ قَالَ: لَا تُضِیعَنَّ حَقَّ أَخِیکَ اتِّکَالًا عَلَی مَا بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ فَإِنَّهُ لَیْسَ لَکَ بِأَخٍ مَنْ أَضَعْتَ حَقَّهُ.
******
ترجمه:
از امیرالمؤمنین علی (ع) در وصیتش به محمد بن حنفیه نقل شده است که فرمود: حق برادرت را به خاطر اتکال به آنچه بین تو و اوست، ضایع نکن؛ زیرا کسی که حق او را ضایع کنی، برادر تو نیست.
16103- 13- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنِ الصَّادِقِ ع (4) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلْمُؤْمِنِ عَلَی الْمُؤْمِنِ سَبْعَةُ حُقُوقٍ وَاجِبَةٍ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْإِجْلَالُ لَهُ فِی غَیْبَتِهِ (5) وَ الْوُدُّ لَهُ فِی صَدْرِهِ وَ الْمُوَاسَاةُ لَهُ فِی مَالِهِ وَ أَنْ یُحَرِّمَ غِیبَتَهُ وَ أَنْ یَعُودَهُ فِی مَرَضِهِ وَ أَنْ یُشَیِّعَ جَنَازَتَهُ وَ أَنْ لَا یَقُولَ فِیهِ بَعْدَ مَوْتِهِ إِلَّا خَیْراً.
وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ مِثْلَهُ (6) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
پیامبر اکرم (ص) فرمود: بر مؤمن هفت حق واجب از جانب خداوند عز و جل بر مؤمن دیگر دارد: احترام او در غیبتش، دوست داشتن او در دل، کمک به او در مال، حرام دانستن غیبت او، عیادت او در بیماری، تشییع جنازه او، و اینکه بعد از مرگش جز به نیکی درباره او سخن نگوید.
ص: 208
16104- 14- (1) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ نُعَیْمِ بْنِ شَاذَانَ (2) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْعَبَّاسِ قَالَ: مَا رَأَیْتُ الرِّضَا ع جَفَا أَحَداً بِکَلِمَةٍ قَطُّ وَ لَا رَأَیْتُهُ قَطَعَ عَلَی أَحَدٍ کَلَامَهُ حَتَّی یَفْرُغَ مِنْهُ وَ مَا رَدَّ أَحَداً عَنْ حَاجَةٍ یَقْدِرُ عَلَیْهَا وَ لَا مَدَّ رِجْلَهُ بَیْنَ یَدَیْ جَلِیسٍ لَهُ قَطُّ وَ لَا اتَّکَأَ بَیْنَ یَدَیْ جَلِیسٍ لَهُ قَطُّ وَ لَا رَأَیْتُهُ شَتَمَ أَحَداً مِنْ مَوَالِیهِ وَ مَمَالِیکِهِ قَطُّ وَ لَا رَأَیْتُهُ تَفَلَ قَطُّ وَ لَا رَأَیْتُهُ تَقَهْقَهَ فِی ضَحِکِهِ قَطُّ بَلْ کَانَ ضَحِکُهُ التَّبَسُّمَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
ابراهیم بن عباس گفت: من هیچ گاه ندیدم که امام رضا (ع) با کسی به سختی و بی ادبی سخن بگوید و ندیدم که کلام کسی را قطع کند تا آن شخص سخنش را به پایان برساند. هیچ گاه ندیدم که او کسی را از حاجتی که توان انجامش را داشت، بازدارد. هرگز در حضور کسی پایش را دراز نکرد و هرگز در حضور کسی تکیه نزد. ندیدم که او کسی از خدمتگزاران و بردگانش را دشنام دهد. هیچ گاه ندیدم که او آب دهان بیاندازد و ندیدم که در خنده اش قهقهه بزند، بلکه خنده اش همواره تبسم بود.
16105- 15- (3) وَ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ زَکَرِیَّا الْمُؤْمِنِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ حَفْصٍ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذْ عَطَسَ فَهَمَمْنَا أَنْ نُسَمِّتَهُ فَقَالَ أَلَّا سَمَّتُّمْ إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُؤْمِنِ عَلَی أَخِیهِ أَرْبَعَ خِصَالٍ إِذَا عَطَسَ أَنْ یُسَمِّتَهُ وَ إِذَا دَعَا أَنْ یُجِیبَهُ وَ إِذَا مَرِضَ أَنْ یَعُودَهُ وَ إِذَا تُوُفِّیَ شَیَّعَ جَنَازَتَهُ.
******
ترجمه:
داوود بن حفص گفت: ما نزد امام صادق (ع) بودیم که ایشان عطسه کردند و ما قصد داشتیم که دعای عطسه بگوییم. امام فرمودند: چرا دعا نمی کنید؟ حق مؤمن بر برادرش چهار خصلت است: وقتی عطسه کند، دعای عطسه بگوید؛ وقتی دعوت کند، دعوتش را بپذیرد؛ وقتی بیمار شود، عیادتش کند؛ و وقتی از دنیا برود، در تشییع جنازه اش شرکت کند.
16106- 16- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: کُنْتُ أَطُوفُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَعَرَضَ لِی رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِنَا کَانَ سَأَلَنِیَ الذَّهَابَ مَعَهُ فِی حَاجَةٍ فَأَشَارَ إِلَیَّ فَرَآهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ یَا أَبَانُ إِیَّاکَ یُرِیدُ هَذَا قُلْتُ نَعَمْ قَالَ هُوَ عَلَی مِثْلِ مَا أَنْتَ عَلَیْهِ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَاذْهَبْ إِلَیْهِ وَ اقْطَعِ الطَّوَافَ قُلْتُ وَ إِنْ کَانَ طَوَافَ الْفَرِیضَةِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَذَهَبْتُ مَعَهُ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَیْهِ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ عَنْ حَقِّ الْمُؤْمِنِ فَقَالَ دَعْهُ لَا
ص: 209
تُرِدْهُ فَلَمْ أَزَلْ أَرُدُّ عَلَیْهِ قَالَ یَا أَبَانُ تُقَاسِمُهُ شَطْرَ مَالِکَ ثُمَّ نَظَرَ إِلَیَّ فَرَأَی مَا دَخَلَنِی فَقَالَ یَا أَبَانُ أَ مَا تَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ قَدْ ذَکَرَ الْمُؤْثِرِینَ عَلَی أَنْفُسِهِمْ قُلْتُ بَلَی قَالَ إِذَا أَنْتَ قَاسَمْتَهُ فَلَمْ تُؤْثِرْهُ إِنَّمَا تُؤْثِرُهُ إِذَا أَنْتَ أَعْطَیْتَهُ مِنَ النِّصْفِ الْآخَرِ.
******
ترجمه:
ابان بن تغلب گفت: با امام صادق (ع) در حال طواف بودم که مردی از اصحاب ما که از من خواسته بود با او در کاری همراهی کنم، به من اشاره کرد. امام صادق (ع) او را دید و فرمود: ای ابان، آیا او تو را می خواهد؟ گفتم: بله. امام فرمود: آیا او در همان اعتقادی است که تو هستی؟ گفتم: بله. امام فرمود: پس به سوی او برو و طواف را قطع کن. گفتم: حتی اگر طواف واجب باشد؟ فرمود: بله. پس من با او رفتم. سپس نزد امام بازگشتم و از او درباره حق مؤمن پرسیدم. امام فرمود: از این مسئله بگذر. اما من همچنان پرسشم را تکرار کردم. امام فرمود: ای ابان، نیمی از مالت را با او تقسیم کن. سپس به من نگریست و دید که این امر برایم سنگین است. فرمود: ای ابان، آیا نمی دانی که خداوند کسانی را که دیگران را بر خود مقدم می دارند، ذکر کرده است؟ گفتم: بله. فرمود: زمانی که نیمی از مالت را با او تقسیم می کنی، او را بر خود مقدم نکرده ای، بلکه زمانی او را بر خود مقدم داشته ای که از نیم دیگر خودت به او بدهی.
16107- 17- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَا أَقْبَحَ بِالرَّجُلِ أَنْ یَعْرِفَ أَخُوهُ حَقَّهُ وَ لَا یَعْرِفَ حَقَّ أَخِیهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : چقدر زشت است برای شخص که برادرش حقوق اورا بداند ولی اوحق برادرش را نداند .
16108- 18- (2) وَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ یَرْفَعُهُ إِلَی النَّبِیِّ ص قَالَ: الْمُؤْمِنُ مِرْآةُ أَخِیهِ یُمِیطُ عَنْهُ الْأَذَی.
******
ترجمه:
رسول خدا صلي الله عليه و آله : مؤمن ، آينه برادر مؤمنش است و پليدى را از او دور مى كند.
16109- 19- (3) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ ع أَنَّهُ قَالَ: أَحِبَّ أَخَاکَ الْمُسْلِمَ وَ أَحِبَّ لَهُ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِکَ وَ اکْرَهْ لَهُ مَا تَکْرَهُ لِنَفْسِکَ إِذَا احْتَجْتَ فَسَلْهُ وَ إِذَا سَأَلَکَ فَأَعْطِهِ وَ لَا تَدَّخِرْ عَنْهُ خَیْراً فَإِنَّهُ لَا یَدَّخِرُ عَنْکَ کُنْ لَهُ ظَهْراً فَإِنَّهُ لَکَ ظَهْرٌ إِنْ غَابَ فَاحْفَظْهُ فِی غَیْبَتِهِ وَ إِنْ شَهِدَ فَزُرْهُ وَ أَجِلَّهُ وَ أَکْرِمْهُ فَإِنَّهُ مِنْکَ وَ أَنْتَ مِنْهُ وَ إِنْ کَانَ عَلَیْکَ عَاتِباً فَلَا تُفَارِقْهُ حَتَّی تَسُلَّ سَخِیمَتَهُ وَ مَا فِی نَفْسِهِ فَإِذَا أَصَابَهُ خَیْرٌ فَاحْمَدِ اللَّهَ وَ إِنِ ابْتُلِیَ فَاعْضُدْهُ وَ تَمَحَّلْ لَهُ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : برادرت را دوست داشته باش، و برای او همان چیزی را که برای خودت دوست داری، دوست بدار و آنچه را که برای خودت نمی پسندی، برای او نیز نپسند. اگر به چیزی نیاز داشتی، از او بخواه، و اگر او از تو چیزی خواست، به او بده. هیچ خیری را از او دریغ نکن، زیرا او نیز خیری را از تو دریغ نخواهد کرد. پشتیبان او باش، زیرا او نیز پشتیبان تو است. اگر غایب بود، او را در غیابش حفظ کن، و اگر حاضر بود، به او سر بزن، او را احترام کن و گرامی بدار، زیرا او از تو است و تو از او. اگر از تو ناراحت بود، از او جدا مشو تا وقتی که ناراحتی اش را برطرف کنی و آنچه در دل دارد، برطرف کنی. اگر برایش خیری رسید، خدا را شکر کن، و اگر به بلایی دچار شد، او را یاری کن و برایش تلاش کن.
16110- 20- (4) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ
ص: 210
مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّ مَنْ حَبَسَ حَقَّ الْمُؤْمِنِ أَقَامَهُ اللَّهُ خَمْسَمِائَةِ عَامٍ عَلَی رِجْلَیْهِ حَتَّی یَسِیلَ مِنْ عَرَقِهِ أَوْدِیَةٌ ثُمَّ یُنَادِی مُنَادٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ هَذَا الظَّالِمُ الَّذِی حَبَسَ عَنِ اللَّهِ حَقَّهُ قَالَ فَیُوَبَّخُ أَرْبَعِینَ عَاماً ثُمَّ یُؤْمَرُ بِهِ إِلَی نَارِ جَهَنَّمَ.
******
ترجمه:
یونس بن ظبیان از امام صادق (ع) در حدیثی نقل کرده که فرمودند: "همانا کسی که حق مؤمنی را بازدارد، خداوند او را به مدت پانصد سال بر روی پاهایش نگه می دارد تا از عرقش رودهایی جاری شود. سپس منادی ای از جانب خداوند جلیل القدر ندا می دهد: این همان ظالمی است که حق خدا را بازداشته است. سپس او به مدت چهل سال توبیخ می شود، و سپس به او امر می شود که به آتش جهنم برده شود."
16111- 21- (1) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ الْبُهْلُولِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِی شَیْبَةَ (2) عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیٍّ ع عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: إِنَّ لِلْمُسْلِمِ عَلَی أَخِیهِ مِنَ الْمَعْرُوفِ سِتّاً یُسَلِّمُ عَلَیْهِ إِذَا لَقِیَهُ وَ یَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ وَ یُسَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ وَ یَشْهَدُهُ إِذَا مَاتَ وَ یُجِیبُهُ إِذَا دَعَاهُ وَ یُحِبُّ لَهُ مَا یُحِبُّ لِنَفْسِهِ وَ یَکْرَهُ لَهُ مَا یَکْرَهُ لِنَفْسِهِ.
******
ترجمه:
از علی (ع) از پیامبر (ص) نقل شده که فرمودند: "همانا برای مسلمان بر برادرش از کارهای نیک شش حق است: به او سلام کند وقتی او را ملاقات می کند، به عیادتش برود وقتی مریض است، او را دعا کند وقتی عطسه می زند، در تشییع جنازه اش حاضر شود وقتی می میرد، دعوتش را قبول کند وقتی او را دعوت می کند، و دوست بدارد برای او آنچه را که برای خود دوست دارد و کراهت داشته باشد برای او آنچه را که برای خود کراهت دارد."
16112- 22- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الصَّلْتِ (4) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْدَةَ (5) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: أَتَانِی رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَبَلِ فَدَخَلْتُ مَعَهُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ عِنْدَ الْوَدَاعِ أَوْصِنِی فَقَالَ أُوصِیکَ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ بِرِّ أَخِیکَ الْمُسْلِمِ وَ أَحِبَّ لَهُ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِکَ وَ اکْرَهْ لَهُ مَا تَکْرَهُ لِنَفْسِکَ وَ إِنْ سَأَلَکَ فَأَعْطِهِ وَ إِنْ کَفَّ عَنْکَ فَاعْرِضْ عَلَیْهِ لَا تَمَلَّهُ خَیْراً فَإِنَّهُ لَا یَمَلُّکَ وَ کُنْ لَهُ عَضُداً فَإِنَّهُ لَکَ عَضُدٌ
ص: 211
وَ إِنْ وَجَدَ عَلَیْکَ فَلَا تُفَارِقْهُ حَتَّی تَسُلَّ (1) سَخِیمَتَهُ وَ إِنْ غَابَ فَاحْفَظْهُ فِی غَیْبَتِهِ وَ إِنْ شَهِدَ فَاکْنُفْهُ وَ اعْضُدْهُ وَ وَازِرْهُ وَ أَکْرِمْهُ وَ لَاطِفْهُ فَإِنَّهُ مِنْکَ وَ أَنْتَ مِنْهُ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: مردی از اهل جبل نزد من آمد و با او نزد امام صادق (ع) وارد شدم. آن مرد هنگام وداع گفت: "مرا سفارش کن." امام صادق (ع) فرمود: "تو را به تقوای الهی و نیکی به برادرت مسلمان سفارش می کنم. برای او دوست داشته باش آنچه را که برای خود دوست داری و برای او ناپسند بدان آنچه را که برای خود ناپسند می دانی. اگر از تو چیزی خواست، به او بده و اگر چیزی نخواست، خود به او عرضه کن. از خیر رساندن به او خسته نشو، زیرا او از خیر رساندن به تو خسته نمی شود. پشتیبان او باش، زیرا او نیز پشتیبان توست. اگر از تو ناراحت شد، از او جدا مشو تا دلخوری اش را برطرف کنی. اگر غایب بود، در غیابش از او محافظت کن و اگر حاضر بود، او را حمایت کن، یاری کن، کمک کن، اکرام کن و با او مهربان باش، زیرا او از توست و تو از او هستی."
16113- 23- (2) أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ رَزِینٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: سِتُّ خِصَالٍ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَانَ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ وَ عَنْ یَمِینِهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ الَّذِی یُحِبُّ لِأَخِیهِ مَا یُحِبُّ لِنَفْسِهِ وَ یَکْرَهُ لَهُ مَا یَکْرَهُ لِنَفْسِهِ وَ یُنَاصِحُهُ الْوَلَایَةَ وَ یَعْرِفُ فَضْلِی وَ یَطَأُ عَقِبِی وَ یَنْظُرُ عَاقِبَتِی.
******
ترجمه:
محاسن:بسندش تا امير مؤمنان(عليه السّلام)فرمود:شش خصلت باشد كه هر كه دارد در برابر خدا باشد از سمت راست،راستى كه خدا دوست دارد مسلمانى را كه بخواهد براى برادرش آنچه براى خود خواهد،و بد دارد براى او آنچه براى خود بد دارد،و درباره ولايت باو نصيحت كند،و مقام مرا بشناسد،و بدنبال من گام بردارد،و چشم به سرانجام من داشته باشد.
16114- 24- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ الْکَرَاجُکِیُّ فِی کَنْزِ الْفَوَائِدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الصَّیْرَفِیِّ (4) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْجِعَابِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلْمُسْلِمِ عَلَی أَخِیهِ ثَلَاثُونَ حَقّاً لَا بَرَاءَةَ لَهُ مِنْهَا إِلَّا بِالْأَدَاءِ أَوِ الْعَفْوِ یَغْفِرُ زَلَّتَهُ وَ یَرْحَمُ عَبْرَتَهُ وَ یَسْتُرُ عَوْرَتَهُ وَ یُقِیلُ عَثْرَتَهُ وَ یَقْبَلُ مَعْذِرَتَهُ وَ یَرُدُّ غِیبَتَهُ وَ یُدِیمُ نَصِیحَتَهُ وَ یَحْفَظُ خُلَّتَهُ وَ یَرْعَی ذِمَّتَهُ وَ یَعُودُ مَرْضَتَهُ وَ یَشْهَدُ مَیْتَتَهُ وَ یُجِیبُ دَعْوَتَهُ وَ یَقْبَلُ هَدِیَّتَهُ وَ یُکَافِئُ صِلَتَهُ وَ یَشْکُرُ نِعْمَتَهُ وَ یُحْسِنُ نُصْرَتَهُ وَ یَحْفَظُ حَلِیلَتَهُ وَ یَقْضِی حَاجَتَهُ وَ یَشْفَعُ مَسْأَلَتَهُ وَ یُسَمِّتُ عَطْسَتَهُ وَ یُرْشِدُ ضَالَّتَهُ وَ یَرُدُّ سَلَامَهُ وَ یُطَیِّبُ کَلَامَهُ وَ یُبِرُّ إِنْعَامَهُ وَ یُصَدِّقُ أَقْسَامَهُ وَ یُوَالِی
ص: 212
وَلِیَّهُ (وَ لَا یُعَادِ) (1) وَ یَنْصُرُهُ ظَالِماً وَ مَظْلُوماً فَأَمَّا نُصْرَتُهُ ظَالِماً فَیَرُدُّهُ عَنْ ظُلْمِهِ وَ أَمَّا نُصْرَتُهُ مَظْلُوماً فَیُعِینُهُ عَلَی أَخْذِ حَقِّهِ وَ لَا یُسْلِمُهُ وَ لَا یَخْذُلُهُ وَ یُحِبُّ لَهُ مِنَ الْخَیْرِ مَا یُحِبُّ لِنَفْسِهِ وَ یَکْرَهُ لَهُ مِنَ الشَّرِّ مَا یَکْرَهُ لِنَفْسِهِ ثُمَّ قَالَ ع سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ إِنَّ أَحَدَکُمْ لَیَدَعُ مِنْ حُقُوقِ أَخِیهِ شَیْئاً فَیُطَالِبُهُ بِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَیُقْضَی لَهُ وَ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
از علی (ع) روایت شده است که پیامبر اکرم (ص) فرمود: برای مسلمان بر برادر مسلمانش سی حق است که برائتی از آن ها ندارد مگر با ادای آن حقوق یا با بخشش برادرش. این حقوق عبارتند از: لغزش او را ببخشد، به گریه او رحم کند، عیب او را بپوشاند، خطای او را نادیده بگیرد، عذر او را بپذیرد، غیبت او را رد کند، نصیحت او را ادامه دهد، دوستی او را حفظ کند، پیمان او را رعایت کند، در بیماری او را عیادت کند، در مراسم مرگ او شرکت کند، دعوت او را بپذیرد، هدیه او را قبول کند، با او ارتباط داشته باشد، نعمت او را شکر کند، او را در پیروزی اش یاری دهد، حلیله او (همسرش) را حفظ کند، نیاز او را برآورده کند، شفاعت او را بپذیرد، عطسه او را پاسخ دهد، او را راهنمایی کند، سلام او را پاسخ دهد، گفتار او را نیکو بداند، انعام او را بپذیرد، سوگندهای او را تصدیق کند، ولی او را دوست بدارد و دشمنی نکند، او را در ظلم و مظلومیت یاری دهد. اما یاری او در ظلم این است که او را از ظلم باز دارد، و یاری او در مظلومیت این است که او را در گرفتن حقش یاری دهد، او را تنها نگذارد و خوار نکند، برای او از خیر همان را بخواهد که برای خود می خواهد، و برای او از شر همان را نخواهد که برای خود نمی خواهد. سپس علی (ع) فرمود: شنیدم که رسول الله (ص) می فرمود: یکی از شما حقی از حقوق برادرش را ترک می کند، و او در روز قیامت از او مطالبه می کند، و در آن روز به نفع او و بر علیه او حکم می شود.
16115- 25- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أَمَرَهُمْ بِسَبْعٍ وَ نَهَاهُمْ عَنْ سَبْعٍ أَمَرَهُمْ بِعِیَادَةِ الْمَرْضَی وَ اتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ وَ إِبْرَارِ الْقَسَمِ وَ تَسْمِیتِ الْعَاطِسِ وَ نُصْرَةِ الْمَظْلُومِ وَ إِفْشَاءِ السَّلَامِ وَ إِجَابَةِ الدَّاعِی الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد (ع) از پدرش (ع) از اجدادش (ع) نقل شده است که رسول خدا (ص) آن ها را به هفت چیز امر کرد و از هفت چیز نهی کرد. امر کرد به عیادت بیماران، پیروی از جنازه ها، وفای به قسم، پاسخ دادن به عطسه زن، یاری مظلوم، نشر سلام و اجابت دعوت کننده.
ص: 213
16116- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِیِّ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ إِنَّ مِنْ حَقِّ الْعَالِمِ أَنْ لَا تُکْثِرَ عَلَیْهِ السُّؤَالَ وَ لَا تَأْخُذَ بِثَوْبِهِ وَ إِذَا دَخَلْتَ عَلَیْهِ وَ عِنْدَهُ قَوْمٌ فَسَلِّمْ عَلَیْهِمْ جَمِیعاً وَ خُصَّهُ بِالتَّحِیَّةِ (3) وَ اجْلِسْ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لَا تَجْلِسْ خَلْفَهُ وَ لَا تَغْمِزْ بِعَیْنِکَ وَ لَا تُشِرْ بِیَدِکَ وَ لَا تُکْثِرْ مِنَ الْقَوْلِ قَالَ فُلَانٌ وَ قَالَ فُلَانٌ خِلَافاً لِقَوْلِهِ وَ لَا تَضْجَرْ بِطُولِ صُحْبَتِهِ فَإِنَّمَا مَثَلُ الْعَالِمِ مَثَلُ النَّخْلَةِ تَنْتَظِرُهَا مَتَی (4) یَسْقُطُ عَلَیْکَ مِنْهَا شَیْ ءٌ وَ إِنَّ الْعَالِمَ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الْغَازِی فِی سَبِیلِ اللَّهِ.
******
ترجمه:
امير المؤمنين عليه السلام ميفرمايد: از جمله حقوق عالمست كه از او زياد نپرسى و جامه اش نگيرى و چون بر او وارد شدى و گروهى نزد او بودند بهمه سلام كن و او را نزد آنها بتحيت مخصوص گردان، مقابلش بنشين و پشت سرش منشين، چشمك مزن، با دست اشاره مكن، پرگوئى مكن كه فلانى و فلانى بر خلاف نظر او چنين گفته اند و از زيادى مجالستش دلتنگ مشو زيرا مثل عالم مثل درخت خرماست بايد در انتظار باشى تا چيزى از آن بر تو فروريزد و پاداش عالم از روزه دار شب زنده دارى كه در راه خدا جهاد كند بيشتر است.
16117- 2- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَاشِمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْغَطْفَانِیِّ (6) عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ (7) عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: مِنْ حَقِّ الْعَالِمِ أَنْ لَا تُکْثِرَ عَلَیْهِ السُّؤَالَ وَ لَا تَسْبِقَهُ فِی الْجَوَابِ وَ لَا تُلِحَّ إِذَا أَعْرَضَ وَ لَا تَأْخُذَ بِثَوْبِهِ إِذَا کَسِلَ وَ لَا تُشِیرَ إِلَیْهِ بِیَدِکَ وَ لَا تَغْمِزَهُ بِعَیْنِکَ وَ لَا تُسَارَّهُ فِی مَجْلِسِهِ وَ لَا تَطْلُبْ عَوْرَاتِهِ وَ أَنْ لَا
ص: 214
تَقُولَ قَالَ فُلَانٌ خِلَافَ قَوْلِکَ وَ لَا تُفْشِیَ لَهُ سِرّاً وَ لَا تَغْتَابَ عِنْدَهُ أَحَداً وَ أَنْ تَحْفَظَ لَهُ شَاهِداً وَ غَائِباً وَ أَنْ تَعُمَّ الْقَوْمَ بِالسَّلَامِ وَ تَخُصَّهُ بِالتَّحِیَّةِ وَ تَجْلِسَ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ إِنْ کَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ سَبَقْتَ الْقَوْمَ إِلَی خِدْمَتِهِ وَ لَا تَمَلَّ مِنْ طُولِ صُحْبَتِهِ فَإِنَّمَا هُوَ مَثَلُ النَّخْلِ فَانْتَظِرْ مَتَی تَسْقُطُ عَلَیْکَ مِنْهُ مَنْفَعَةٌ وَ الْعَالِمُ بِمَنْزِلَةِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ إِذَا مَاتَ الْعَالِمُ انْثَلَمَ فِی الْإِسْلَامِ- ثُلْمَةٌ لَا تُسَدُّ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ إِنَّ طَالِبَ الْعِلْمِ لَیُشَیِّعُهُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ مُقَرَّبٍ فِی السَّمَاءِ (1).
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی جِهَادِ النَّفْسِ فِی حَدِیثِ الْحُقُوقِ (2).
******
ترجمه:
از علی (ع) نقل شده است:
حق دانشمند این است که:
بر او پرسش های زیادی نکنی،
در پاسخگویی بر او پیشی نگیری،
اگر او رویگردان شد، اصرار نکنی،
اگر او سست شد، لباسش را نگرفتی،
با دست به سوی او اشاره نکنی،
با چشم به او اشاره نکنی،
در مجلس او به او نجوا نکنی،
عیوب او را طلب نکنی،
نگوئی که فلانی خلاف قول تو گفت،
سرّ او را افشا نکنی،
نزد او غیبت کسی را نکنی،
او را در حضور و غیاب حفظ کنی،
همه قوم را سلام کنی و به او به خصوص درود بفرستی،
در پیش روی او بنشینی،
اگر او حاجتی داشت، بر مردم در خدمت به او پیشی بگیری،
از طول مصاحبت با او خسته نشوی، چرا که او مانند نخل است، پس منتظر باش که چه وقت از او بهره ای به تو می رسد،
دانشمند مانند روزه دار، قائم و مجاهد در راه خداست،
اگر دانشمند بمیرد، در اسلام شکافی ایجاد می شود که تا روز قیامت پر نمی شود،
هفتاد هزار ملک مقرب در آسمان، جوینده علم را مشایعت می کنند.
(3) 124 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّرَاحُمِ وَ التَّعَاطُفِ وَ التَّزَاوُرِ وَ الْأُلْفَةِ
******
ترجمه:
16118- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لِأَصْحَابِهِ اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا إِخْوَةً بَرَرَةً مُتَحَابِّینَ فِی اللَّهِ مُتَوَاصِلِینَ مُتَرَاحِمِینَ تَزَاوَرُوا وَ تَلَاقَوْا وَ تَذَاکَرُوا أَمْرَنَا وَ أَحْیُوهُ.
******
ترجمه:
از شعیب العقرقوفی شنیدم که امام صادق علیه السلام به اصحابش فرمود: پرهیزگار باشید و پس از خدا برادران مهربان باشید، با یکدیگر در راه خداوند محبت و همدردی داشته باشید، به یکدیگر متصل و متحد شوید، با هم ملاقات و دیدار کنید و امر ما را مطالعه و زنده نگه دارید."
16119- 2- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَحِقُّ عَلَی الْمُسْلِمِینَ الِاجْتِهَادُ فِی التَّوَاصُلِ وَ التَّعَاوُنُ عَلَی التَّعَاطُفِ وَ الْمُوَاسَاةُ لِأَهْلِ الْحَاجَةِ وَ تَعَاطُفُ بَعْضِهِمْ عَلَی بَعْضٍ حَتَّی تَکُونُوا کَمَا
ص: 215
أَمَرَکُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رُحَمَاءَ بَیْنَهُمْ مُتَرَاحِمِینَ مُغْتَمِّینَ لِمَا غَابَ عَنْهُمْ مِنْ أَمْرِهِمْ عَلَی مَا مَضَی عَلَیْهِ مَعْشَرُ الْأَنْصَارِ عَلَی عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمود:
بر مسلمانان واجب است که در ارتباط با یکدیگر تلاش کنند و در همدلی و یاری رساندن به یکدیگر همکاری کنند و نیازمندان را تسلیت دهند و برخی از آنان نسبت به برخی دیگر مهربان باشند، تا همانطور که خداوند عزیز و جلیل به شما فرمان داده است، مهربان میان خود باشند و به یکدیگر رحمت آورند و نسبت به آنچه از امور خود بر آنها پوشیده است غمگین باشند، بر آنچه که گروه انصار در زمان رسول خدا (ص) بر آن بودند.
16120- 3- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ کُلَیْبٍ الصَّیْدَاوِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَوَاصَلُوا وَ تَبَارُّوا وَ تَرَاحَمُوا وَ کُونُوا إِخْوَةً أَبْرَاراً (2) کَمَا أَمَرَکُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
حضرت صادق* : با همدیگرارتباط داشته باشید.
و به یکدیگر بخشش و محبت کنید.
همدرد و همدل با یکدیگر باشید.
و به عنوان برادرانی پاک و پرهیزکار باشید، همانطور که خداوند عز و جل شما را فرمان داده است.
16121- 4- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکَاهِلِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ تَوَاصَلُوا وَ تَبَارُّوا وَ تَرَاحَمُوا وَ تَعَاطَفُوا.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : با همدیگربه یکدیگر بخشش و محبت کنید.
همدردی و همدل با یکدیگر باشید.
و با همدیگر مودت و مهربانی کنید.
16122- 5- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً أَلَّفَ بَیْنَ وَلِیَّیْنِ لَنَا یَا مَعْشَرَ الْمُؤْمِنِینَ تَآلَفُوا وَ تَعَاطَفُوا.
******
ترجمه:
از زراره نقل شده است که امام باقر (ع) در حدیثی فرمود:
خداوند رحمت کند کسی را که بین دو دوست ما صلح و الفت برقرار کند. ای جماعت مؤمنین، با هم الفت و مهربانی کنید و به یکدیگر محبت بورزید.
16123- 6- (5) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ شَرِیکٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَحِیمٌ یُحِبُّ کُلَّ رَحِیمٍ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ التَّزَاوُرِ فِی الزِّیَارَاتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (6).
******
ترجمه:
از حارث نقل شده است که امام علی (ع) فرمود:
رسول خدا (ص) فرمود: به درستی که خداوند عز و جل رحیم است و هر فرد مهربان را دوست دارد.
ص: 216
16124- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ مَنْ لَمْ یَقْبَلْ مِنْ مُتَنَصِّلٍ عُذْراً صَادِقاً کَانَ أَوْ کَاذِباً لَمْ یَنَلْ شَفَاعَتِی (3).
******
ترجمه:
در وصیت پیامبر (ص) به علی (ع) آمده است:
ای علی، هر کس عذر واقعی یا دروغین کسی را نپذیرد، به شفاعت من نمی رسد.
این دلالت بر وجوب قبول عذر یا تحریم ترک آن ندارد، زیرا شفاعت واجب نیست و جلوگیری از نفعی که مستحق آن نیست، می تواند به علت ترک عمل مستحب یا انجام عمل مکروه باشد. بلکه در آن نشانه ای برای اراده تأکید وجود دارد و آن ذکر عذر دروغین است، چرا که قبول آن قطعا واجب نیست و خدا و پیامبر و امام آن را جز به ندرت نمی پذیرند. (از او، قدس سره)
16125- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ قَالَ: لَا تَصْرِمْ أَخَاکَ عَلَی ارْتِیَابٍ وَ لَا تَقْطَعْهُ دُونَ اسْتِعْتَابٍ لَعَلَّ لَهُ عُذْراً وَ أَنْتَ تَلُومُ اقْبَلْ مِنْ مُتَنَصِّلٍ عُذْراً (5) صَادِقاً کَانَ أَوْ کَاذِباً (6) فَتَنَالَکَ الشَّفَاعَةُ.
******
ترجمه:
از امیرالمؤمنین علی (ع) در وصیت خود به محمد بن حنفیه نقل شده است که فرمود:
برادرت را به خاطر تردیدی رها مکن و بدون طلب عذر از او قطع رابطه نکن. شاید او عذری داشته باشد و تو او را ملامت می کنی. عذر کسی را که از تو عذرخواهی می کند، بپذیر، خواه راستگو باشد یا دروغگو، تا شفاعت شامل حال تو شود.
16126- 3- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ عَنْ عَمِّهِ الْحُسَیْنِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ
ص: 217
أَبِی الْحَسَنِ (1) عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع قَالَ لِوَلَدِهِ إِنْ شَتَمَکَ رَجُلٌ عَنْ یَمِینِکَ ثُمَّ تَحَوَّلَ (إِلَیْکَ عَنْ) (2) یَسَارِکَ فَاعْتَذَرَ إِلَیْکَ فَاقْبَلْ عُذْرَهُ.
******
ترجمه:
از امام موسی کاظم (ع) از پدرانش (ع) نقل شده است که امام علی بن الحسین (ع) به فرزندش فرمود:
اگر مردی از سمت راستت به تو ناسزا گفت و سپس به سمت چپت آمد و از تو عذرخواهی کرد، عذر او را بپذیر.
(4) 126 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْلِیمِ وَ الْمُصَافَحَةِ عِنْدَ الْمُلَاقَاةِ وَ لَوْ عَلَی الْجَنَابَةِ وَ الِاسْتِغْفَارِ عِنْدَ التَّفَرُّقِ
******
ترجمه:
16127- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِذَا الْتَقَی الْمُؤْمِنَانِ فَتَصَافَحَا أَقْبَلَ اللَّهُ بِوَجْهِهِ عَلَیْهِمَا وَ تَحَاتَّتِ (6) الذُّنُوبُ عَنْ وُجُوهِهِمَا حَتَّی یَفْتَرِقَا.
******
ترجمه:
از ابی عبیده نقل شده است که شنیدم امام باقر (ع) فرمود:
هنگامی که دو مؤمن با هم ملاقات می کنند و دست می دهند، خداوند روی خود را به سوی آنها می کند و گناهان از چهره هایشان فرو می ریزد تا زمانی که از هم جدا شوند.
16128- 2- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الْمُؤْمِنَیْنِ إِذَا الْتَقَیَا فَتَصَافَحَا أَقْبَلَ اللَّهُ عَلَیْهِمَا بِوَجْهِهِ وَ تَسَاقَطَتْ عَنْهُمَا الذُّنُوبُ کَمَا یَتَسَاقَطُ الْوَرَقُ مِنَ الشَّجَرِ.
******
ترجمه:
از زراره نقل شده است که امام باقر (ع) فرمود:
شنیدم که ایشان در حدیثی می گفت: هنگامی که مؤمن برادرش را ملاقات می کند و با او دست می دهد، خداوند همچنان به آن دو نگاه می کند و گناهان از چهره هایشان فرو می ریزد، همان گونه که برگ ها از درخت فرو می ریزند.
16129- 3- (8) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ فِی حَدِیثٍ الْمُؤْمِنُ لَا یُوصَفُ وَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَلْقَی أَخَاهُ فَیُصَافِحُهُ فَلَا یَزَالُ اللَّهُ یَنْظُرُ إِلَیْهِمَا وَ الذُّنُوبُ
ص: 218
تَتَحَاتُّ عَنْ وُجُوهِهِمَا کَمَا یَتَحَاتُّ الْوَرَقُ عَنِ الشَّجَرِ.
وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ مَالِکٍ الْجُهَنِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (1).
******
ترجمه:
از زراره نقل شده است که امام باقر (ع) فرمود:
شنیدم که ایشان در حدیثی می گفت: مؤمن قابل توصیف نیست. هنگامی که مؤمن برادرش را ملاقات می کند و با او دست می دهد، خداوند همچنان به آن دو نگاه می کند و گناهان از چهره هایشان فرو می ریزد، همان گونه که برگ ها از درخت فرو می ریزند.
16130- 4- (2) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ یُونُسَ عَنْ رِفَاعَةَ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مُصَافَحَةُ الْمُؤْمِنِ أَفْضَلُ مِنْ مُصَافَحَةِ الْمَلَائِکَةِ.
******
ترجمه:
از رفاعة نقل شده است که شنیدم امام (ع) فرمود: دست دادن با مؤمن برتر از دست دادن با فرشتگان است.
16131- 5- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَصَافَحُوا فَإِنَّهَا تَذْهَبُ بِالسَّخِیمَةِ.
******
ترجمه:
از سکونی از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود:
با یکدیگر دست بدهید، زیرا این کار کینه ها را از بین می برد.
16132- 6- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الْمُؤْمِنَیْنِ إِذَا الْتَقَیَا وَ تَصَافَحَا أَدْخَلَ اللَّهُ یَدَهُ (5) بَیْنَ أَیْدِیهِمَا فَصَافَحَ أَشَدَّهُمَا حُبّاً لِصَاحِبِهِ.
******
ترجمه:
از ابی خالد قماط از امام باقر (ع) نقل شده است که فرمود:
هنگامی که دو مؤمن با یکدیگر ملاقات کرده و دست می دهند، خداوند دست خود را بین دستانشان قرار می دهد و با کسی که محبت بیشتری به دوستش دارد، دست می دهد.
16133- 7- (6) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَیُّوبَ عَنِ السَّمَیْدَعِ عَنْ مَالِکِ بْنِ أَعْیَنَ الْجُهَنِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الْمُؤْمِنَیْنِ إِذَا الْتَقَیَا فَتَصَافَحَا أَدْخَلَ اللَّهُ یَدَهُ بَیْنَ أَیْدِیهِمَا وَ أَقْبَلَ بِوَجْهِهِ عَلَی أَشَدِّهِمَا حُبّاً لِصَاحِبِهِ فَإِذَا أَقْبَلَ اللَّهُ بِوَجْهِهِ عَلَیْهِمَا تَحَاتَّتْ عَنْهُمَا الذُّنُوبُ کَمَا یَتَحَاتُّ الْوَرَقُ مِنَ الشَّجَرِ.
******
ترجمه:
از امام باقر (ع) نقل شده است:
هنگامی که دو مؤمن با هم ملاقات می کنند و دست می دهند، خداوند دست خود را بین دستانشان قرار می دهد و روی خود را به سوی کسی که محبت بیشتری به دوستش دارد می کند. پس وقتی خداوند روی خود را به سوی آنها می کند، گناهانشان مانند برگ های درخت می ریزد.
ص: 219
16134- 8- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِیهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا لَقِیَ أَحَدُکُمْ أَخَاهُ فَلْیُسَلِّمْ عَلَیْهِ (2) وَ لْیُصَافِحْهُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَکْرَمَ بِذَلِکَ الْمَلَائِکَةَ فَاصْنَعُوا صُنْعَ الْمَلَائِکَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنْ جَابِرٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از جابر از امام باقر (ع) نقل شده است که رسول خدا (ص) فرمود:
هرگاه یکی از شما برادر خود را ملاقات کند، باید به او سلام کند و با او دست بدهد، زیرا خداوند عز و جل با این کار، فرشتگان را گرامی داشته است. پس همانند فرشتگان عمل کنید.
16135- 9- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ بَقَّاحٍ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا الْتَقَیْتُمْ فَتَلَاقَوْا بِالتَّسْلِیمِ وَ التَّصَافُحِ وَ إِذَا تَفَرَّقْتُمْ فَتَفَرَّقُوا بِالاسْتِغْفَارِ.
******
ترجمه:
از جابر از امام باقر (ع) نقل شده است که رسول خدا (ص) فرمود:
وقتی با هم ملاقات می کنید، با سلام و دست دادن دیدار کنید و وقتی از هم جدا می شوید، با طلب آمرزش از یکدیگر جدا شوید.
16136- 10- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَقِیَ النَّبِیُّ ص حُذَیْفَةَ فَمَدَّ النَّبِیُّ ص یَدَهُ وَ کَفَّ حُذَیْفَةُ یَدَهُ فَقَالَ النَّبِیُّ ص یَا حُذَیْفَةُ بَسَطْتُ یَدِی إِلَیْکَ فَکَفَفْتَ یَدَکَ عَنِّی فَقَالَ حُذَیْفَةُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- بِیَدِکَ الرَّغْبَةُ وَ لَکِنِّی کُنْتُ جُنُباً فَلَمْ أُحِبَّ أَنْ تَمَسَّ یَدِی یَدَکَ وَ أَنَا جُنُبٌ فَقَالَ النَّبِیُّ ص أَ مَا تَعْلَمُ أَنَّ الْمُسْلِمَیْنِ إِذَا الْتَقَیَا فَتَصَافَحَا تَحَاتَّتْ ذُنُوبُهُمَا کَمَا یَتَحَاتُّ وَرَقُ الشَّجَرِ.
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) نقل شده است:
پیامبر (ص) با حذیفه ملاقات کرد و پیامبر دست خود را دراز کرد ولی حذیفه دست خود را کشید. پیامبر (ص) فرمود: «ای حذیفه، دستم را به سوی تو دراز کردم و تو دستت را کشیدی؟» حذیفه گفت: «ای رسول خدا، با کمال میل، ولی من جنب بودم و نخواستم دستم در حالی که جنب هستم به دست شما برسد.» پیامبر (ص) فرمود: «آیا نمی دانی که هرگاه دو مسلمان ملاقات کرده و دست دهند، گناهانشان مانند برگ های درخت فرو می ریزد؟»
ص: 220
16137- 11- (1) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ لَا یُقَدَّرُ قَدْرُ الْمُؤْمِنِ إِنَّهُ لَیَلْقَی أَخَاهُ فَیُصَافِحُهُ فَیَنْظُرُ اللَّهُ إِلَیْهِمَا وَ الذُّنُوبُ تَتَحَاتُّ عَنْ وُجُوهِهِمَا حَتَّی یَفْتَرِقَا کَمَا تَتَحَاتُّ الرِّیحُ الشَّدِیدَةُ الْوَرَقَ مِنَ الشَّجَرِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (2) وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ سَعِیدٍ (3) عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود:
در حدیثی آمده است که ارزش مؤمن اندازه گیری نمی شود. او با برادرش ملاقات می کند و با او دست می دهد. خداوند به آنها نگاه می کند و گناهان از چهره هایشان فرو می ریزد تا زمانی که از هم جدا شوند، همان گونه که باد شدید برگ ها را از درخت می ریزد.
16138- 12- (5) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَنْتُمْ فِی تَصَافُحِکُمْ فِی مِثْلِ أُجُورِ الْمُجَاهِدِینَ.
******
ترجمه:
از ابی حمزه نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود:
شما در دست دادن هایتان اجر و پاداشی مانند پاداش مجاهدان دارید.
16139- 13- (6) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا صَافَحَ الْمُؤْمِنَ تَفَرَّقَا مِنْ غَیْرِ ذَنْبٍ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : فرد مومن وقتی با مومن دست می دهند درحالی ازهم جدا می شوند که هیچ گناهی بینشان نیست .
ص: 221
16140- 14- (1) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ أَبِیهِ عِمْرَانَ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ التَّمِیمِیِّ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثِ إِبْرَاهِیمَ ع مَعَ رَجُلٍ أَنَّهُ قَامَ إِلَیْهِ فَعَانَقَهُ فَلَمَّا بَعَثَ اللَّهُ مُحَمَّداً ص جَاءَتِ الْمُصَافَحَةُ.
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) در حدیثی درباره ابراهیم (ع) و مردی نقل شده است که او نزد ابراهیم (ع) رفت و او را در آغوش گرفت. اما وقتی خداوند محمد (ص) را مبعوث کرد، دست دادن (مصافحه) به جای در آغوش گرفتن آمد.
16141- 15- (2) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ (3) عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: أَوَّلُ اثْنَیْنِ تَصَافَحَا عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ ذُو الْقَرْنَیْنِ وَ إِبْرَاهِیمُ الْخَلِیلُ ع اسْتَقْبَلَهُ إِبْرَاهِیمُ- فَصَافَحَهُ وَ أَوَّلُ شَجَرَةٍ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ النَّخْلَةُ.
******
ترجمه:
به نقل از امام محمد باقر (علیه السلام):
اولین دو نفری که بر روی زمین دست دادند، ذوالقرنین و ابراهیم خلیل (علیهما السلام) بودند، و ابراهیم (علیه السلام) او را استقبال کرد و با او دست داد. و اولین درختی که بر روی زمین ظاهر شد، درخت نخل بود.
16142- 16- (4) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا تَلَاقَیْتُمْ فَتَلَاقَوْا بِالتَّسْلِیمِ وَ التَّصَافُحِ وَ إِذَا تَفَرَّقْتُمْ فَتَفَرَّقُوا بِالاسْتِغْفَارِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی باهم روبروشدید باسلام ودست دادن وزمانیکه ازهم جدا می شوید همراه با استغفارباشد .
16143- 17- (5) أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ مَالِکِ بْنِ أَعْیَنَ الْجُهَنِیِّ قَالَ: أَقْبَلَ إِلَیَ
ص: 222
أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ شِیعَتُنَا إِلَی أَنْ قَالَ لَا یَقْدِرُ أَحَدٌ أَنْ یَصِفَ حَقَّ الْمُؤْمِنِ وَ یَقُومَ بِهِ مِمَّا أَوْجَبَ اللَّهُ عَلَی أَخِیهِ الْمُؤْمِنِ وَ اللَّهِ یَا مَالِکُ إِنَّ الْمُؤْمِنَیْنِ لَیَلْتَقِیَانِ فَیُصَافِحُ کُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ فَمَا یَزَالُ اللَّهُ نَاظِراً إِلَیْهِمَا بِالْمَحَبَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ وَ إِنَّ الذُّنُوبَ لَتَحَاتُّ عَنْ وُجُوهِهِمَا وَ جَوَارِحِهِمَا حَتَّی یَفْتَرِقَا فَمَنْ یَقْدِرُ عَلَی صِفَةِ اللَّهِ وَ صِفَةِ مَنْ هُوَ هَکَذَا عِنْدَ اللَّهِ.
******
ترجمه:
این حدیث از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است:
مالک بن أعیان الجهنی می گوید: من به حضرت امام صادق (ع) نزدیک شدم و او به من فرمود: «شما به راستی شیعه ما هستید. اما هیچ کس نمی تواند حق مؤمن را بیان کند و به آن عمل کند که خدا بر مؤمن برادرش واجب کرده است. و الله ای مالک، هرگاه دو مؤمن یکدیگر را ملاقات کنند و دست بدهند، خداوند همچنان به آن دو نگاه می کند با عشق و آمرزش. و گناهان از صورت و اعضای آنها می ریزد، تا زمانی که آن دو از هم جدا شوند. پس هر کس که بتواند صفات خدا و صفات کسی را که به این صورت است، بیان کند نزد خداوند همین طوراست.
16144- 18- (1) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّیْلَمِیُّ فِی الْإِرْشَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مُصَافَحَةُ الْمُؤْمِنِ بِأَلْفِ حَسَنَةٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : دست دادن مومن معادل هزارحسنه است .
(4) 127 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْمُصَافَحَةِ مَعَ قُرْبِ الْعَهْدِ بِاللِّقَاءِ وَ لَوْ بِقَدْرِ دَوْرِ نَخْلَةٍ وَ عَدَمِ جَوَازِ مُصَافَحَةِ الذِّمِّیِّ وَ کَیْفِیَّةِ الْمُصَافَحَةِ
******
ترجمه:
16145- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ حَدِّ الْمُصَافَحَةِ فَقَالَ دَوْرُ نَخْلَةٍ.
******
ترجمه:
هشام گوید :از امام صادق علیه السلام در مورد حد مصافحه سؤال کردم؛ امام فرمودند : (به اندازه) دور یک درخت خرما!
16146- 2- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ
ص: 223
فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ قَالَ: کُنْتُ زَمِیلَ أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ کُنْتُ أَبْدَأُ بِالرُّکُوبِ ثُمَّ یَرْکَبُ هُوَ فَإِذَا اسْتَوَیْنَا سَلَّمَ وَ سَاءَلَ مُسَاءَلَةَ رَجُلٍ لَا عَهْدَ لَهُ بِصَاحِبِهِ وَ صَافَحَ قَالَ وَ کَانَ إِذَا نَزَلَ نَزَلَ قَبْلِی فَإِذَا اسْتَوَیْتُ أَنَا وَ هُوَ عَلَی الْأَرْضِ سَلَّمَ وَ سَاءَلَ مُسَاءَلَةَ مَنْ لَا عَهْدَ لَهُ بِصَاحِبِهِ فَقُلْتُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِنَّکَ لَتَفْعَلُ شَیْئاً مَا یَفْعَلُهُ (1) مَنْ قِبَلَنَا وَ إِنْ فَعَلَ مَرَّةً فَکَثِیرٌ فَقَالَ أَ مَا عَلِمْتَ مَا فِی الْمُصَافَحَةِ إِنَّ الْمُؤْمِنَیْنِ یَلْتَقِیَانِ فَیُصَافِحُ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَلَا تَزَالُ (2) الذُّنُوبُ تَتَحَاتُّ عَنْهُمَا کَمَا یَتَحَاتُّ الْوَرَقُ عَنِ الشَّجَرِ وَ اللَّهُ یَنْظُرُ إِلَیْهِمَا حَتَّی یَفْتَرِقَا.
******
ترجمه:
یکی از دوستان امام باقر (علیه السّلام) به نام ابی عبیده می گوید: در سفر، رفیق و همراه، امام باقر (علیه السّلام) بودم. در طول سفر همیشه نخست من سوار بر مرکب می شدم و سپس آن حضرت بر مرکب خویش سوار می شد. (و این نهایت احترام و رعایت حرمت بود). زمانی که بر مرکب می نشستیم و در کنار یکدیگر قرار می گرفتیم، آن چنان با من گرم می گرفت و از حالم جویا می شد که گویی لحظاتی قبل در کنار هم نبوده ایم ودوستی را پس از روزگار دوری جسته است.
به آن حضرت عرض کردم: ای فرزند رسول خدا! شما در معاشرت و لطف و محبت به همراهان و رفیقان به گونه ای رفتار می کنید که از دیگران سراغ ندارم، و براستی اگر دیگران دست کم در اولین برخورد و مواجهه، چنین برخورد خوشی با دوستانشان داشته باشند، ارزنده و قابل تقدیر خواهد بود. امام باقر (علیه السّلام) فرمود: آیا نمی دانی که مصافحه (نهادن دست محبت در دست دوستان و مؤمنان) چه ارزشی دارد؟ مؤمنان هر گاه با یکدیگر مصافحه کنند و دست دوستی بفشارند، گناهانشان همانند برگهای درخت فرو می ریزد و در منظر لطف خدایند تا از یکدیگر جدا شوند.
16147- 3- (3) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَ: زَامَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع فِی شِقِّ مَحْمِلٍ مِنَ الْمَدِینَةِ إِلَی مَکَّةَ فَنَزَلَ فِی بَعْضِ الطَّرِیقِ فَلَمَّا قَضَی حَاجَتَهُ وَ عَادَ قَالَ هَاتِ یَدَکَ (4) فَنَاوَلْتُهُ یَدِی فَغَمَزَهَا حَتَّی وَجَدْتُ الْأَذَی فِی أَصَابِعِی ثُمَّ قَالَ یَا أَبَا عُبَیْدَةَ مَا مِنْ مُسْلِمٍ لَقِیَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ فَصَافَحَهُ وَ شَبَّکَ أَصَابِعَهُ فِی أَصَابِعِهِ إِلَّا تَنَاثَرَتْ عَنْهُمَا ذُنُوبُهُمَا کَمَا یَتَنَاثَرُ الْوَرَقُ عَنِ الشَّجَرِ (5) فِی الْیَوْمِ الشَّاتِی.
******
ترجمه:
از ابو عبیده الحذاء روایت شده که گفت:
با ابو جعفر (ع) در یک سمت محمل از مدینه به سوی مکه همراه شدم.
پس در بخشی از راه فرود آمد.
وقتی حاجت خود را برآورد و بازگشت،
گفت دستت را بیاور.
پس دستم را به او دادم.
پس او دستم را فشرد تا اینکه درد را در انگشتانم حس کردم.
سپس گفت:
ای ابو عبیده،
هیچ مسلمانی برادر مسلمان خود را ملاقات نمی کند و با او دست نمی دهد و انگشتان خود را در انگشتان او در هم نمی پیچد،
مگر اینکه گناهانشان از آنها می ریزد همانند برگ هایی که در روز سرد از درخت می ریزد.
16148- 4- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: زَامَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع فَحَطَطْنَا الرَّحْلَ ثُمَّ مَشَی قَلِیلًا ثُمَّ جَاءَ فَأَخَذَ یَدِی فَغَمَزَهَا غَمْزَةً شَدِیدَةً فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَ وَ مَا کُنْتُ مَعَکَ فِی الْمَحْمِلِ
ص: 224
فَقَالَ أَ وَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا جَالَ جَوْلَةً ثُمَّ أَخَذَ بِیَدِ أَخِیهِ نَظَرَ اللَّهُ إِلَیْهِمَا بِوَجْهِهِ فَلَمْ یَزَلْ مُقْبِلًا عَلَیْهِمَا بِوَجْهِهِ وَ یَقُولُ لِلذُّنُوبِ تَحَاتَّ عَنْهُمَا فَتَتَحَاتُّ یَا أَبَا حَمْزَةَ کَمَا یَتَحَاتُّ الْوَرَقُ مِنَ الشَّجَرِ فَیَفْتَرِقَانِ وَ مَا عَلَیْهِمَا مِنْ ذَنْبٍ.
******
ترجمه:
ابو حمزه گفت: با ابو جعفر (ع) همسفر بودم. وقتی بارهایمان را گذاشتیم، او کمی راه رفت و سپس بازگشت و دستم را گرفت و آن را به شدت فشرد. گفتم: "فدایت شوم، آیا من با شما در محمل نبودم؟"
او گفت: "آیا نمی دانی که وقتی مؤمن گردش کوتاهی می کند و سپس دست برادرش را می گیرد، خداوند به آنها با روی خود نگاه می کند و پیوسته به آنها روی می کند و به گناهان می گوید از آنها فرو بریزید؟ و گناهان از آنها فرو می ریزند، ای ابو حمزه، همان طور که برگ ها از درخت می ریزند. پس از یکدیگر جدا می شوند در حالی که هیچ گناهی بر آنها نیست."
16149- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمْرٍو الْأَفْرَقِ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: یَنْبَغِی لِلْمُؤْمِنَیْنِ إِذَا تَوَارَی أَحَدُهُمَا عَنْ صَاحِبِهِ شَجَرَةً (2) ثُمَّ الْتَقَیَا أَنْ یَتَصَافَحَا.
******
ترجمه:
امام باقر علیه السلام فرمود :سزاوار است برای دو مؤمن که وقتی به اندازه یک درخت از (دید) هم پنهان شدند و سپس دوباره با هم ملاقات نمودند،(مجددا) مصافحه نمایند!
16150- 6- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ جَدِّهِ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ أَوْ غَیْرِهِ عَنْ رَزِینٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ الْمُسْلِمُونَ إِذَا غَزَوْا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ مَرُّوا بِمَکَانٍ کَثِیرِ الشَّجَرِ ثُمَّ خَرَجُوا إِلَی الْفَضَاءِ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَی بَعْضٍ فَتَصَافَحُوا.
******
ترجمه:
رزین از ابو عبدالله (ع) روایت کرده است که گفت: مسلمانان وقتی با رسول خدا (ص) به جنگ می رفتند و از مکانی پر از درخت عبور می کردند و سپس به فضای باز می رسیدند، به یکدیگر نگاه می کردند و با هم دست می دادند.
16151- 7- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ نَهَی عَنْ مُصَافَحَةِ الذِّمِّیِّ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم نهی کردند ازدست دادن با کافرذمی .
16152- 8- (5) وَ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (6) عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: إِذَا لَقِیتُمْ إِخْوَانَکُمْ فَتَصَافَحُوا وَ أَظْهِرُوا لَهُمُ الْبَشَاشَةَ وَ الْبِشْرَ تَتَفَرَّقُوا وَ مَا عَلَیْکُمْ مِنَ الْأَوْزَارِ قَدْ ذَهَبَ صَافِحْ عَدُوَّکَ وَ إِنْ
ص: 225
کَرِهَ فَإِنَّهُ مِمَّا أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ عِبَادَهُ یَقُولُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ (1) الْآیَتَیْنِ.
******
ترجمه:
علی (ع) در حدیث چهارصدگانه گفت: وقتی برادرانتان را ملاقات کردید، با آنها دست بدهید و به آنها لبخند بزنید و خوشرویی نشان دهید. سپس از هم جدا شوید در حالی که هیچ گناهی بر شما باقی نمانده است. با دشمنت نیز دست بده، حتی اگر او ناراضی باشد؛ زیرا این از چیزهایی است که خداوند عز و جل به بندگانش امر کرده است. خداوند می فرماید: "بدی را با آنچه بهتر است دفع کن." (مؤمنون 23:96)
16153- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الْمُفَسِّرِ عَنْ یُوسُفَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَمَّا جَاءَهُ جَعْفَرُ بْنُ أَبِی طَالِبٍ- مِنَ الْحَبَشَةِ قَامَ إِلَیْهِ وَ اسْتَقْبَلَهُ اثْنَتَیْ عَشْرَةَ خُطْوَةً وَ عَانَقَهُ وَ قَبَّلَ مَا بَیْنَ عَیْنَیْهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ بَکَی فَرَحاً بِرُؤْیَتِهِ.
******
ترجمه:
حسن بن علی عسکری (ع) از پدرانش روایت کرده است که گفت: هنگامی که جعفر بن ابی طالب از حبشه نزد رسول خدا (ص) آمد، پیامبر به سمت او برخاست و دوازده گام به سوی او برداشت و او را در آغوش گرفت و بین چشمانش را بوسید و تا جایی که فرمود: و از خوشحالی دیدن او گریست.
16154- 2- (4) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَنْبَسَةَ عَنْ دَارِمِ بْنِ قَبِیصَةَ وَ نُعَیْمِ بْنِ صَالِحٍ جَمِیعاً عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: إِنَّ مِنْ حَقِّ الضَّیْفِ أَنْ تَمْشِیَ مَعَهُ فَتُخْرِجَهُ مِنْ حَرِیمِکَ إِلَی الْبَابِ.
******
ترجمه:
امام رضا (علیه السلام) : از جمله حقوق مهمان بر تو آن است که (هنگام رفتنش) او را تا دم در همراهی کنی.
مَنْ قَامَ مِنْ مَجْلِسِهِ تَعْظِیماً لِرَجُلٍ قَالَ مَکْرُوهٌ إِلَّا لِرَجُلٍ فِی الدِّینِ.
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار نقل شده است که گفت: به امام ابوعبدالله (علیه السلام) گفتم:
کسی که از جای خود به پا خیزد به احترام مردی،
فرمود: ناپسند است مگر برای مردی در دین.
16156- 4- (1) الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ قَالَ: دَخَلَ عَلَی النَّبِیِّ ص رَجُلٌ الْمَسْجِدَ وَ هُوَ جَالِسٌ وَحْدَهُ فَتَزَحْزَحَ لَهُ وَ قَالَ إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ عَلَی الْمُسْلِمِ إِذَا أَرَادَ الْجُلُوسَ أَنْ یَتَزَحْزَحَ لَهُ.
******
ترجمه:
در کتاب "مکارم الأخلاق" آمده است: مردی وارد مسجد شد در حالی که پیامبر (ص) تنها نشسته بود. پیامبر برای او جا باز کرد و گفت: "از حقوق مسلمان بر مسلمان دیگر این است که وقتی می خواهد بنشیند، برای او جا باز کند."
16157- 5- (2) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: مَنْ أَحَبَّ أَنْ تَمَثَّلَ لَهُ الرِّجَالُ قِیَاماً فَلْیَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ.
******
ترجمه:
گفته شد و روایت شده است که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: هر کس دوست داشته باشد که مردان برای او به پا خیزند جایگاهش پرازآتش جهنم می شود .
16158- 6- (3) قَالَ وَ قَالَ ع لَا تَقُومُوا کَمَا یَقُومُ الْأَعَاجِمُ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ وَ لَا بَأْسَ أَنْ یَتَحَلْحَلَ عَنْ مَکَانِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5) وَ لَعَلَّ النَّهْیَ عَنِ الْقِیَامِ مَخْصُوصٌ بِالدَّوَامِ بِقَرِینَةِ ذِکْرِ الْأَعَاجِمِ وَ یَحْتَمِلُ النَّسْخُ.
******
ترجمه:
و (امام) علیه السلام فرمود: مانند عجم ها (غیرعرب ها) برای یکدیگر به پا نخیزید و ایرادی ندارد که از جای خود جابجا شود.
ص: 227
(1) 129 بَابُ حُکْمِ تَقْبِیلِ الْبِسَاطِ بَیْنَ یَدَیِ الْأَشْرَافِ وَ التَّرَجُّلِ لَهُمْ وَ الِاشْتِدَادِ بَیْنَ أَیْدِیهِمْ عِنْدَ الْمَسِیرِ
******
ترجمه:
16159- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ الْمُکَتِّبِ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ کُلِّهِمْ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی قَالَ: سَأَلَنِی أَبُو قُرَّةَ صَاحِبُ الْجَاثَلِیقِ- أَنْ أُوصِلَهُ إِلَی الرِّضَا ع فَاسْتَأْذَنْتُهُ فِی ذَلِکَ فَقَالَ أَدْخِلْهُ عَلَیَّ فَلَمَّا دَخَلَ عَلَیْهِ قَبَّلَ بِسَاطَهُ وَ قَالَ هَکَذَا (3) عَلَیْنَا فِی دِینِنَا أَنْ نَفْعَلَ بِأَشْرَافِ (4) زَمَانِنَا الْحَدِیثَ وَ لَیْسَ فِیهِ أَنَّهُ أَنْکَرَ ذَلِکَ.
******
ترجمه:
صفوان بن یحیی گفت: ابو قره، صاحب جاثلیق، از من خواست که او را نزد امام رضا (ع) ببرم. از امام برای این کار اجازه خواستم و او گفت: "او را نزد من بیاور." وقتی ابو قره نزد امام وارد شد، بساط (فرش) او را بوسید و گفت: "در دین ما چنین است که با بزرگان زمان خود اینگونه رفتار کنیم." حدیث ادامه دارد و در آن نیامده که امام این کار را انکار کرد.
16160- 2- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ قَدْ لَقِیَهُ عِنْدَ مَسِیرِهِ إِلَی الشَّامِ دَهَاقِینُ أَهْلِ الْأَنْبَارِ- فَتَرَجَّلُوا لَهُ وَ اشْتَدُّوا بَیْنَ یَدَیْهِ [فَقَالَ] مَا هَذَا الَّذِی صَنَعْتُمُوهُ قَالُوا خُلُقٌ نُعَظِّمُ بِهِ أُمَرَاءَنَا فَقَالَ ع وَ اللَّهِ مَا یَنْتَفِعُ بِهَذَا أُمَرَاؤُکُمْ وَ إِنَّکُمْ (لَتَشُقُّونَ بِهِ عَلَی أَنْفُسِکُمْ) (6) وَ تَشْقَوْنَ بِهِ فِی آخِرَتِکُمْ فَمَا (7) أَخْسَرَ الْمَشَقَّةَ وَرَاءَهَا الْعِقَابُ وَ مَا أَرْبَحَ (8) الدَّعَةَ مَعَهَا الْأَمَانُ مِنَ النَّارِ.
******
ترجمه:
محمد بن حسین الرضی در نهج البلاغه گفته است: امیر المؤمنین (ع) فرمود هنگامی که به سمت شام می رفت، دهقانان اهل انبار او را ملاقات کردند. آنها از مرکب های خود پیاده شدند و در برابر او دویدند. او (ع) گفت: "این چه کاری است که انجام می دهید؟" گفتند: "این عادتی است که با آن بزرگان خود را احترام می کنیم." امام (ع) فرمود: "به خدا قسم، امیران شما از این کار بهره ای نمی برند و شما خود را به زحمت می اندازید و در آخرت نیز بدبخت خواهید شد. چه زیان بخش است مشقتی که پس از آن عذاب است و چه سودمند است راحتی ای که با آن ایمنی از آتش همراه است."
ص: 228
16161- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا تَقُولُ فِی مُسْلِمٍ أَتَی مُسْلِماً (3) وَ هُوَ فِی مَنْزِلِهِ فَاسْتَأْذَنَ عَلَیْهِ فَلَمْ یَأْذَنْ لَهُ وَ لَمْ یَخْرُجْ إِلَیْهِ قَالَ یَا أَبَا حَمْزَةَ أَیُّمَا مُسْلِمٍ أَتَی مُسْلِماً زَائِراً أَوْ طَالِبَ حَاجَةٍ وَ هُوَ فِی مَنْزِلِهِ فَاسْتَأْذَنَ عَلَیْهِ فَلَمْ یَأْذَنْ لَهُ وَ لَمْ یَخْرُجْ إِلَیْهِ لَمْ یَزَلْ فِی لَعْنَةِ اللَّهِ حَتَّی یَلْتَقِیَا قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فِی لَعْنَةِ اللَّهِ حَتَّی یَلْتَقِیَا قَالَ نَعَمْ (4).
******
ترجمه:
ابو حمزه از امام باقر (ع) روایت کرده است که گفت: به او گفتم: "فدایت شوم، چه می فرمایید درباره مسلمانی که به دیدار مسلمانی دیگر می رود و در منزلش بر او وارد می شود، اما او اجازه ورود نمی دهد و به دیدار او نمی آید؟" امام فرمود: "ای ابو حمزه، هر مسلمانی که به دیدار مسلمانی دیگر برود، خواه برای زیارت یا برای حاجتی، و در منزلش بر او وارد شود و او اجازه ورود ندهد و به دیدار او نیاید، پیوسته در لعنت خدا خواهد بود تا وقتی که با هم ملاقات کنند." گفتم: "فدایت شوم، پیوسته در لعنت خدا تا وقتی که با هم ملاقات کنند؟" فرمود: "بله."
16162- 2- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَنَظَرَ إِلَیَّ بِوَجْهٍ قَاطِبٍ فَقُلْتُ مَا الَّذِی غَیَّرَکَ لِی قَالَ الَّذِی غَیَّرَکَ لِإِخْوَانِکَ بَلَغَنِی یَا إِسْحَاقُ- أَنَّکَ أَقْعَدْتَ بِبَابِکَ بَوَّاباً یَرُدُّ عَنْکَ فُقَرَاءَ الشِّیعَةِ- فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنِّی خِفْتُ الشُّهْرَةَ قَالَ أَ فَلَا خِفْتَ الْبَلِیَّةَ أَ وَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الْمُؤْمِنَیْنِ إِذَا الْتَقَیَا فَتَصَافَحَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الرَّحْمَةَ عَلَیْهِمَا فَکَانَتْ تِسْعَةً وَ تِسْعِینَ لِأَشَدِّهِمَا حُبّاً لِصَاحِبِهِ فَإِذَا تَوَاقَفَا غَمَرَتْهُمَا الرَّحْمَةُ (6) وَ إِذَا قَعَدَا یَتَحَادَثَانِ قَالَتِ الْحَفَظَةُ بَعْضُهَا لِبَعْضٍ اعْتَزِلُوا بِنَا لَعَلَّ لَهُمَا سِرّاً وَ قَدْ سَتَرَ اللَّهُ عَلَیْهِمَا فَقُلْتُ أَ لَیْسَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ
ص: 229
ما یَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ (1) فَقَالَ یَا إِسْحَاقُ- إِنْ کَانَتِ الْحَفَظَةُ لَا تَسْمَعُ فَإِنَّ عَالِمَ السِّرِّ یَسْمَعُ وَ یَرَی.
******
ترجمه:
اسحاق بن عمار گفت: نزد امام صادق (ع) رفتم و او به من با چهره ای درهم کشیده نگاه کرد. گفتم: "چه چیزی شما را نسبت به من تغییر داده است؟" امام فرمود: "چیزی که تو را نسبت به برادرانت تغییر داده است. ای اسحاق، به من رسیده که تو درِ خانه ات دربانی گذاشته ای که فقیران شیعه را از تو دور کند." گفتم: "فدایت شوم، من از شهرت ترسیدم." امام فرمود: "آیا از بلا نترسیدی؟ آیا نمی دانی که وقتی دو مؤمن با یکدیگر ملاقات می کنند و با هم دست می دهند، خداوند عز و جل رحمت خود را بر آنها نازل می کند و نود و نه قسمت از آن برای کسی است که محبت بیشتری به دیگری دارد؟ و هنگامی که با هم ایستاده اند، رحمت آنها را فرا می گیرد و وقتی که می نشینند و با هم گفتگو می کنند، فرشتگان حافظ به یکدیگر می گویند: 'کنار برویم، شاید این دو سری دارند و خداوند آن را پوشانده است.'" گفتم: "آیا خداوند عز و جل نمی فرماید: 'هیچ سخنی را بر زبان نمی آورد مگر اینکه نزد او مراقبی آماده است' (ق 50:18)؟" امام فرمود: "ای اسحاق، اگر فرشتگان حافظ نمی شنوند، عالم السر (خداوند) می شنود و می بیند."
16163- 3- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَیُّمَا مُؤْمِنٍ کَانَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ مُؤْمِنٍ حِجَابٌ ضَرَبَ اللَّهُ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْجَنَّةِ سَبْعِینَ أَلْفَ سُورٍ مِنَ السُّورِ إِلَی السُّورِ مَسِیرَةُ أَلْفِ عَامٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ (3)
وَ رَوَاهُ أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از مفضل بن عمر نقل شده است که گفت: امام ابوعبدالله (علیه السلام) فرمود: هر مؤمنی که بین او و مؤمن دیگری پرده ای باشد، خداوند بین او و بهشت هفتاد هزار دیوار قرار می دهد که فاصله هر دیوار تا دیوار دیگر به اندازه مسافت هزار سال است.
16164- 4- (6) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ الرِّضَا ع ثُمَّ ذَکَرَ حَدِیثاً طَوِیلًا مَضْمُونُهُ أَنَّ ثَلَاثَةً مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ حَجَبُوا مُؤْمِناً وَ لَمْ یَأْذَنُوا لَهُ ثُمَّ صَحِبُوهُ فَنَزَلَتْ نَارٌ مِنَ السَّمَاءِ فَأَحْرَقَتْهُمْ وَ بَقِیَ هُوَ.
******
ترجمه:
از محمد بن سنان نقل شده است که گفت: نزد امام رضا (علیه السلام) بودم. سپس حدیثی طولانی ذکر کرد که مضمون آن این بود که سه نفر از بنی اسرائیل مؤمنی را حبس کردند و به او اجازه ندادند. سپس با او همراه شدند، آتشی از آسمان نازل شد و آنها را سوزاند، و او باقی ماند.
ص: 230
16165- 5- (1) أَحْمَدُ بْنُ فَهْدٍ فِی عُدَّةِ الدَّاعِی عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: الْمُؤْمِنُ أَخُو الْمُؤْمِنِ لِأَبِیهِ وَ أُمِّهِ مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنِ اتَّهَمَ أَخَاهُ مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ غَشَّ أَخَاهُ مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ لَمْ یَنْصَحْ أَخَاهُ (2) مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنِ احْتَجَبَ عَنْ أَخِیهِ مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنِ اغْتَابَ أَخَاهُ.
******
ترجمه:
از عبدال مؤمن انصاری نقل شده است که امام ابوالحسن موسی (علیه السلام) فرمود: مؤمن برادر مؤمن است، از پدر و مادرش. لعنت شده است، لعنت شده است کسی که برادرش را متهم کند. لعنت شده است، لعنت شده است کسی که به برادرش خیانت کند. لعنت شده است، لعنت شده است کسی که به برادرش نصیحت نکند لعنت شده است، لعنت شده است کسی که از برادرش خود را مخفی کند. لعنت شده است، لعنت شده است کسی که از برادرش بدگویی کند.
(3) 131 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْمُعَانَقَةِ لِلْمُؤْمِنِ وَ الِالْتِزَامِ وَ الْمُسَاءَلَةِ
******
ترجمه:
16166- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالا أَیُّمَا مُؤْمِنٍ خَرَجَ إِلَی أَخِیهِ یَزُورُهُ عَارِفاً بِحَقِّهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَسَنَةً وَ مُحِیَتْ عَنْهُ سَیِّئَةٌ وَ رُفِعَتْ لَهُ دَرَجَةٌ فَإِذَا طَرَقَ الْبَابَ فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ فَإِذَا الْتَقَیَا وَ تَصَافَحَا وَ تَعَانَقَا أَقْبَلَ اللَّهُ عَلَیْهِمَا بِوَجْهِهِ ثُمَّ بَاهَی بِهِمَا الْمَلَائِکَةَ فَیَقُولُ انْظُرُوا إِلَی عَبْدَیَّ تَزَاوَرَا وَ تَحَابَّا فِیَّ حَقٌّ عَلَیَّ أَنْ لَا أُعَذِّبَهُمَا بِالنَّارِ بَعْدَ ذَلِکَ الْمَوْقِفِ الْحَدِیثَ.
وَ هُوَ یَشْتَمِلُ عَلَی ثَوَابٍ جَزِیلٍ.
******
ترجمه:
محمد بن الجعفي روایت می کند که از امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) نقل کرده است که فرمودند: "هر مؤمنی که برای دیدار برادر خود خارج شود و با شناخت حق او، خداوند به او برای هر قدمی حسنه می نویسد و گناهی از او پاک می شود و درجه ای برای او ارتقا می یابد. وقتی به در برادرش می رسد، درهای آسمان برای او باز می شود. وقتی که با یکدیگردست می دهند ودرآغوش می کشند، خداوند به سوی آنها می پردازد و به رویشان نگاه می کند، سپس فرشتگان را به آنها نگاه می کند و می گوید: 'نگاه کنید به بنده ای که برای دیدار و دوستی با یکدیگر آمدند. این در حقیقت حقی است که من به آنها دیگر نخواهم سوزانیدشان در آتش پس از آن لحظه.' و این وقوع دارای پاداش فراوانی است."
16167- 2- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْمُؤْمِنَیْنِ إِذَا اعْتَنَقَا غَمَرَتْهُمَا الرَّحْمَةُ فَإِذَا الْتَزَمَا لَا یُرِیدَانِ بِذَلِکَ إِلَّا وَجْهَ اللَّهِ وَ لَا یُرِیدَانِ غَرَضاً مِنْ أَغْرَاضِ الدُّنْیَا قِیلَ لَهُمَا مَغْفُورٌ لَکُمَا فَاسْتَأْنِفَا فَإِذَا أَقْبَلَا عَلَی
ص: 231
الْمُسَاءَلَةِ قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ بَعْضُهَا لِبَعْضٍ تَنَحَّوْا عَنْهُمَا فَإِنَّ لَهُمَا سِرّاً وَ قَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَیْهِمَا الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اگر دو مؤمن و با هم معانقه کنند رحمت خدا آنها را فرا می گیرد ووقتی یکدیگر را در آغوش بگیرندوهدف دنیائ ناشته باشند به آنها گفته می شود: "گناهان شما مغفور شده است." پس وقتی که به مسائل شخصی پرداختند ، فرشتگان به یکدیگر می گویند: "از آنها دوری کنید، زیرا که آنها مسائل خصوصی دارند که خدا ازما پنهان کرده .
16168- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَبَّادِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لَهُ لَا تَمَلَّ مِنْ زِیَارَةِ إِخْوَانِکَ فَإِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا لَقِیَ أَخَاهُ فَقَالَ لَهُ مَرْحَباً کُتِبَ لَهُ مَرْحَباً إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ فَإِذَا صَافَحَهُ أَنْزَلَ اللَّهُ فِیمَا بَیْنَ إِبْهَامِهِمَا مِائَةَ رَحْمَةٍ تِسْعَةٌ وَ تِسْعُونَ مِنْهَا لِأَشَدِّهِمَا حُبّاً لِصَاحِبِهِ ثُمَّ أَقْبَلَ اللَّهُ عَلَیْهِمَا بِوَجْهِهِ فَکَانَ عَلَی أَشَدِّهِمَا حُبّاً لِصَاحِبِهِ أَشَدَّ إِقْبَالًا فَإِذَا تَعَانَقَا غَمَرَتْهُمَا الرَّحْمَةُ.
ثُمَّ ذَکَرَ بَقِیَّةَ الْحَدِیثِ نَحْوَ الْحَدِیثِ السَّابِقِ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (2) وَ فِی صَلَاةِ جَعْفَرٍ (3).
******
ترجمه:
این حدیث از امام صادق (ع) نقل می کند که به اسحاق بن عمار روایت کرده اند که امام علی (ع) به او فرمود: "از زیارت برادرانت خسته نشو، زیرا هرگاه مؤمنی برادر خود را ملاقات کند و به او خوش آمدگویی کند، برایش برابر خوش آمدگویی تا روز قیامت نوشته می شود. و زمانی که با او دست داد، خداوند صد رحمت بینشان فرستد، نود و نه رحمت از آن برای ارجحشان به دلیل محبت به یار خود، و پس از آن خداوند به سوی آنها نگاه می کند و روی خود را به سوی آنها می آورد، و بر ارجحشان محبت بیشتری از خود نشان می دهد. و زمانی که همدیگررا درآغوش بگیرند آنها را رحمت فرا خواهد گرفت."
16169- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مَحْفُوظِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَیْدٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ مَنِ اسْتَفَادَ أَخاً فِی اللَّهِ اسْتَفَادَ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
محمد بن زید را نقل کرده که شنیدم امام رضا (علیه السلام) می فرمایند: "هر کس برای خداوند به برادرش کمک کند، در واقع به یک خانه در بهشت دست یافته است."
ص: 232
16170- 2- (1) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ مَا اسْتَفَادَ امْرُؤٌ مُسْلِمٌ فَائِدَةً بَعْدَ الْإِسْلَامِ (2) مِثْلَ أَخٍ یَسْتَفِیدُهُ فِی اللَّهِ ثُمَّ قَالَ یَا فَضْلُ- لَا تَزْهَدُوا فِی فُقَرَاءِ شِیعَتِنَا فَإِنَّ الْفَقِیرَ (3) لَیُشَفَّعُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فِی مِثْلِ رَبِیعَةَ وَ مُضَرَ- ثُمَّ قَالَ یَا فَضْلُ إِنَّمَا سُمِّیَ الْمُؤْمِنُ مُؤْمِناً لِأَنَّهُ یُؤْمِنُ عَلَی اللَّهِ فَیُجِیزُ أَمَانَهُ ثُمَّ قَالَ أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ یَقُولُ فِی أَعْدَائِکُمْ إِذَا رَأَوْا شَفَاعَةَ الرَّجُلِ مِنْکُمْ لِصَدِیقِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ (4).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
امام جعفر صادق (علیه السلام) روایت می کند که پیامبر اسلام (صلى الله عليه وآله) فرمود: "هیچ مسلمانی بعد از اسلام بهره ای نبرده است که مانند برادری که از او در راه خدا بهره مند شود." سپس فرمود: "ای فضل،به فقرای شیعه ما بی رغبتی نشان ندهید، زیرا فقیر در روز قیامت می تواند مانند ربیعه و مضر شفاعت کند." سپس ادامه داد: "ای فضل، مؤمن را مومن نامیدند به خاطر ایمانش به خدا وامان دادن او تایید کرده ." سپس فرمود: "آیا شنیده ای که خدا درباره دشمنان شما فرموده است: هنگامی که شفاعت یکی از شما را برای دوست صدیقش در روز قیامت ببینند (می گوید) ما نه شفیع و نه دوست صمیمی خواهیم داشت." (سوره ی شعراء، آیات 100-101)
(7) 133 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَقْبِیلِ الْمُؤْمِنِ لِلْمُؤْمِنِ وَ مَوْضِعِ التَّقْبِیلِ
******
ترجمه:
16171- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: مَنْ قَبَّلَ
ص: 233
لِلرَّحِمِ ذَا قَرَابَةٍ فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ وَ قُبْلَةُ الْأَخِ عَلَی الْخَدِّ وَ قُبْلَةُ الْإِمَامِ بَیْنَ عَیْنَیْهِ.
******
ترجمه:
از طرف علی بن جعفر، از سوی ابو الحسن الرضا (علیه السلام) نقل شده است: "هرکس فردی از خویشاوندان خود را ببوسد ، بر او هیچ اشکالی ندارد ، ومحل بوسیدن برادر بر روی گونه، و محل بوسیدن امام بین دو چشم است."
16172- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الصَّبَّاحِ مَوْلَی آلِ سَامٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ الْقُبْلَةُ عَلَی الْفَمِ إِلَّا لِلزَّوْجَةِ وَ الْوَلَدِ الصَّغِیرِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام فرمود: بوسيدن دهن سزاوار نيست جز نسبت بهمسر يا فرزند خردسال.
16173- 3- (2) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُقَبَّلُ رَأْسُ أَحَدٍ وَ لَا یَدُهُ إِلَّا رَسُولُ اللَّهِ ص- أَوْ مَنْ أُرِیدَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ ص.
******
ترجمه:
از امام صادق(عليه السّلام)كه فرمود: بوسيده نشود سر و نه دست كسى جز رسول خدا(صلّى الله عليه و آله)و يا كسى كه از او قصد رسول خدا(صلّى الله عليه و آله)شود.
16174- 4- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ زَیْدٍ النَّرْسِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَزْیَدٍ صَاحِبِ السَّابِرِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَتَنَاوَلْتُ یَدَهُ فَقَبَّلْتُهَا فَقَالَ أَمَا إِنَّهَا لَا تَصْلُحُ إِلَّا لِنَبِیٍّ أَوْ وَصِیِّ نَبِیٍّ.
******
ترجمه:
صَاحِبِ السَّابِرِیِّ می گوید برحضرت صادق * وارد شدم دست خودرا دادند ومن آنرا بوسیدم . حضرت فرمودند : این کاردرست نیست مگر درمورد پیامبریا جانشین او
16175- 5- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَاوِلْنِی یَدَکَ أُقَبِّلْهَا فَأَعْطَانِیهَا فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ رَأْسَکَ فَفَعَلَ فَقَبَّلْتُهُ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ رِجْلَکَ قَالَ أَقْسَمْتُ أَقْسَمْتُ أَقْسَمْتُ ثَلَاثاً وَ بَقِیَ شَیْ ءٌ وَ بَقِیَ شَیْ ءٌ وَ بَقِیَ شَیْ ءٌ.
******
ترجمه:
یونس بن یعقوب می گوید: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: "دست خود را به من بدهید تا آن را ببوسم." امام علیه السلام دست خود را به او داد. یونس گفت: "سر شما را هم ببوسم فدای شما بشوم !" امام علیه السلام این کار را کرد. سپس یونس گفت: "پای شما را هم ببوسم فدایتان شوم !" امام علیه السلام گفت: "قسم می خورم، قسم می خورم، قسم می خورم!"
16176- 6- (5) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ لَکُمْ لَنُوراً تُعْرَفُونَ بِهِ فِی الدُّنْیَا حَتَّی إِنَ
ص: 234
أَحَدَکُمْ إِذَا لَقِیَ أَخَاهُ قَبَّلَهُ فِی مَوْضِعِ النُّورِ مِنْ جَبْهَتِهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : شما هرکدام نوری دارید که دردنیا باعث معرفت شما می شود پس وقتی کسی از شما برادرخود را ملاقات می کند پیشانی او که جای آن نوراست ببوسد .
16177- 7- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: رَأَیْتُهُ یَعْنِی صَاحِبَ الزَّمَانِ ع- بَعْدَ مُضِیِّ أَبِی مُحَمَّدٍ ع حِینَ أَیْفَعَ وَ قَبَّلْتُ یَدَیْهِ وَ رَأْسَهُ.
******
ترجمه:
ابراهیم بن ادریس ازپدرش نقل می کند که می گوید: امام زمان(عج) را پس از فوت امام عسکری(ع) و در حالی که نوجوانی نورس بود دیدم و دست و سرش را بوسیدم.
16178- 8- (2) عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ أَ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یُقَبِّلَ الرَّجُلَ أَوِ الْمَرْأَةَ قَالَ الْأَخُ وَ الِابْنُ وَ الْأُخْتُ وَ الِابْنَةُ وَ نَحْوُ ذَلِکَ فَلَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
علی بن جعفر در کتاب خود از طرف برادرش نقل کرده است که پرسیدم از امام صادق (علیه السلام) که آیا برای مرد یا زن صحیح است که دیگران را ببوسد؟ امام علیه السلام فرمود: برادر، پسر، خواهر، دختر و موارد مشابه، هیچ اشکالی ندارد.
16179- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مِهْرَانَ وَ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَجُلًا قَصَّ عَلَیْهِ قِصَّةً طَوِیلَةً وَ هُوَ قَائِمٌ وَ أَبْلَغَهُ سَلَامَ رَجُلٍ کَافِرٍ ثُمَّ قَالَ الرَّجُلُ إِنْ أَذِنْتَ لِی یَا سَیِّدِی کَفَّرْتُ لَکَ وَ جَلَسْتُ فَقَالَ آذَنُ لَکَ أَنْ تَجْلِسَ وَ لَا آذَنُ لَکَ أَنْ تُکَفِّرَ فَجَلَسَ ثُمَّ قَالَ ارْدُدْ عَلَی صَاحِبِیَ السَّلَامَ أَ وَ مَا تَرُدُّ السَّلَامَ فَقَالَ عَلَی صَاحِبِکَ أَنْ هَدَاهُ اللَّهُ فَأَمَّا التَّسْلِیمُ فَذَاکَ إِذَا صَارَ فِی دِینِنَا.
ص: 235
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی قَوَاطِعِ الصَّلَاةِ (1) وَ غَیْرِهَا (2).
******
ترجمه:
از یعقوب بن جعفر بن ابراهیم نقل شده که امام ابوالحسن موسی (علیه السلام) در حدیثی فرمود: مردی داستانی طولانی برای او نقل کرد در حالی که ایستاده بود و سلام مردی کافر را بهحضرت رساند. سپس آن مرد گفت: اگر اجازه دهید، ای سرور من، تعظیم می کنم و می نشینم. امام فرمود: به تو اجازه می دهم که بنشینی اما اجازه نمی دهم که تعظیم کنی. پس او نشست و سپس گفت: سلام مرا به دوست من برگردان، آیا سلام را برنمی گردانی؟ امام فرمود: سلام بر دوست تو باشد اگر خدا او را هدایت کند. اما سلام برگرداندن، این زمانی است که او در دین ما باشد.
16180- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِیَّاکُمْ وَ الْمِرَاءَ وَ الْخُصُومَةَ فَإِنَّهُمَا یُمْرِضَانِ الْقُلُوبَ عَلَی الْإِخْوَانِ وَ یَنْبُتُ عَلَیْهِمَا النِّفَاقُ.
******
ترجمه:
از امام ابوعبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: از مجادله و خصومت بپرهیزید، زیرا این دو دل ها را نسبت به برادران بیمار می کنند و نفاق بر آن ها می روید.
16181- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص ثَلَاثٌ مَنْ لَقِیَ اللَّهَ بِهِنَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ مِنْ أَیِّ بَابٍ شَاءَ مَنْ حَسُنَ خُلُقُهُ وَ خَشِیَ اللَّهَ فِی الْمَغِیبِ وَ الْمَحْضَرِ وَ تَرَکَ الْمِرَاءَ وَ إِنْ کَانَ مُحِقّاً.
******
ترجمه:
پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمود: سه چیز است که هر کس با آن ها خدا را ملاقات کند، از هر دری که بخواهد وارد بهشت می شود: کسی که اخلاقش نیکو باشد، در پنهانی و آشکارا از خدا بترسد و مجادله را ترک کند حتی اگر حق با او باشد.
16182- 3- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ: مَنْ نَصَبَ اللَّهَ غَرَضاً لِلْخُصُومَاتِ أَوْشَکَ أَنْ یُکْثِرَ الِانْتِقَالَ.
******
ترجمه:
فرمود: کسی که خدا را هدف خصومت ها قرار دهد، نزدیک است که پیوسته جابجا شود.
16183- 4- (7) وَ عَنْهُ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُمَارِیَنَّ حَلِیماً وَ لَا سَفِیهاً فَإِنَّ الْحَلِیمَ یَقْلِیکَ وَ السَّفِیهَ یُؤْذِیکَ.
******
ترجمه:
از عمار بن مروان نقل شده است که گفت: امام ابوعبدالله (علیه السلام) فرمود: با شخص بردبار مجادله نکن و با شخص نادان نیز، زیرا که بردبار از تو متنفر می شود و نادان تو را اذیت می کند.
ص: 236
16184- 5- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِیَّاکُمْ وَ الْخُصُومَةَ فَإِنَّهَا تَشْغَلُ الْقَلْبَ وَ تُورِثُ النِّفَاقَ وَ تَکْسِبُ الضَّغَائِنَ.
******
ترجمه:
از عنبسه العابد نقل شده است که امام ابوعبدالله (علیه السلام) فرمود: از خصومت بپرهیزید، زیرا که آن قلب را مشغول می کند و نفاق به وجود می آورد و کینه ها را به دست می آورد.
16185- 6- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مَعْرُوفِ بْنِ خَرَّبُوذَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ وَیْلُ أُمِّهِ فَاسِقاً مَنْ لَا یَزَالُ مُمَارِیاً وَ وَیْلُ أُمِّهِ فَاجِراً مَنْ لَا یَزَالُ مُخَاصِماً وَ وَیْلُ أُمِّهِ آثِماً مَنْ کَثُرَ کَلَامُهُ فِی غَیْرِ ذَاتِ اللَّهِ.
******
ترجمه:
از علی بن الحسین (علیه السلام) نقل شده است که او می گفت: بدا به حال امتی که پیوسته در مراء و ستیزه باشد! وای بر مردم فاجری که همواره در مخاصمه باشند! و بد امت گناهکاری است که درباره غیر خدا پرگو باشد».
16186- 7- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی التَّوْحِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَنَا زَعِیمٌ بِبَیْتٍ فِی أَعْلَی الْجَنَّةِ- وَ بَیْتٍ فِی وَسَطِ الْجَنَّةِ وَ بَیْتٍ فِی رِیَاضِ الْجَنَّةِ لِمَنْ تَرَکَ الْمِرَاءَ وَ إِنْ کَانَ مُحِقّاً.
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد از پدرانش نقل شده است که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: من ضامن یک خانه در بالاترین جای بهشت، و یک خانه در وسط بهشت، و یک خانه در باغ های بهشت هستم برای کسی که مجادله را ترک کند حتی اگر حق با او باشد.
16187- 8- (4) وَ فِی الْخِصَالِ عَنِ الْخَلِیلِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ السَّرَّاجِ عَنْ قُتَیْبَةَ عَنْ قُرْعَةَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أُسَیْدٍ (5) عَنْ جَبَلَةَ الْإِفْرِیقِیِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: أَنَا زَعِیمٌ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ لِمَنْ تَرَکَ الْکَذِبَ وَ إِنْ کَانَ هَازِلًا وَ لِمَنْ حَسُنَ خُلُقُهُ.
******
ترجمه:
از جبله الإفریقی نقل شده که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمودند: من ضامن هستم ومثل همان روایت را نقل کرده با یک اضافه وآن اینکه برای کسی که دروغ را ترک کند، هر چند که در شوخی باشد، و برای کسی که خلق خوبی داشته باشد.
ص: 237
16188- 9- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: مَنْ ضَنَّ بِعِرْضِهِ فَلْیَدَعِ الْمِرَاءَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
محمد بن الحسین الرضی در نهج البلاغه، از امیر المؤمنین علیه السلام نقل می کند که فرمود: "هر کس نسبت به عرض خود بخیل است (نمی خواهد ازدست بدهد)، باید از مجادله دست بردارد."
(4) 136 بَابُ اسْتِحْبَابِ اجْتِنَابِ شَحْنَاءِ الرِّجَالِ وَ عَدَاوَتِهِمْ وَ مُلَاحَاتِهِمْ وَ مُشَارَّتِهِمْ وَ التَّبَاغُضِ
******
ترجمه:
16189- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا کَادَ (6) جَبْرَئِیلُ یَأْتِینِی إِلَّا قَالَ یَا مُحَمَّدُ اتَّقِ شَحْنَاءَ الرِّجَالِ وَ عَدَاوَتَهُمْ.
******
ترجمه:
از امام ابوعبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: جبرئیل به نزد من نمی آمد مگر این که می گفت: ای محمد، از کینه توزی و دشمنی مردم بپرهیز.
16190- 2- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ
ص: 238
شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا عَهِدَ إِلَیَّ جَبْرَئِیلُ فِی شَیْ ءٍ مَا عَهِدَ إِلَیَّ فِی مُعَادَاةِ الرِّجَالِ.
******
ترجمه:
از ولید بن صبیح نقل شده که گفت: شنیدم امام ابوعبدالله (علیه السلام) می فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: جبرئیل هیچ چیز را به من سفارش نکرده به اندازه ای که در مورد دشمنی با مردم به من سفارش کرده است.
16191- 3- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْکِنْدِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ جَبْرَئِیلُ ع لِلنَّبِیِّ ص إِیَّاکَ وَ مُلَاحَاةَ الرِّجَالِ.
******
ترجمه:
از حسن بن حسین کندی نقل شده که امام ابوعبدالله (علیه السلام) فرمود: جبرئیل (علیه السلام) به پیامبر (صلی الله علیه وآله) گفت: از مجادله با مردم بپرهیز.
16192- 4- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَیَابَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِیَّاکُمْ وَ الْمُشَارَّةَ فَإِنَّهَا تُورِثُ الْمَعَرَّةَ وَ تُظْهِرُ الْعَوْرَةَ (3).
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن سیابه نقل شده است که امام ابوعبدالله (علیه السلام) فرمود: از مجادله بپرهیزید، زیرا که موجب ننگ می شود و عیوب را آشکار می کند.
16193- 5- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ زَرَعَ الْعَدَاوَةَ حَصَدَ مَا بَذَرَ.
******
ترجمه:
از برخی اصحابش که آن را به امام ابوعبدالله (علیه السلام) نسبت داده اند، نقل شده که فرمود: هر کس دشمنی بکارد، آنچه را که کاشته است درو می کند.
16194- 6- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا أَتَانِی جَبْرَئِیلُ ع قَطُّ إِلَّا وَعَظَنِی فَآخِرُ قَوْلِهِ لِی إِیَّاکَ وَ مُشَارَّةَ النَّاسِ فَإِنَّهَا تَکْشِفُ الْعَوْرَةَ وَ تَذْهَبُ بِالْعِزِّ.
******
ترجمه:
از امام ابوعبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: جبرئیل هیچ گاه به نزد من نیامد مگر این که مرا نصیحت کرد، و آخرین سخنش به من این بود: از مشاجره با مردم بپرهیز، زیرا که آن عیوب را آشکار می کند و عزت را می برد.
ص: 239
16195- 7- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ أَلَا إِنَّ فِی التَّبَاغُضِ الْحَالِقَةَ لَا أَعْنِی حَالِقَةَ الشَّعْرِ وَ لَکِنْ حَالِقَةَ الدِّینِ.
******
ترجمه:
از مسمع بن عبدالملک نقل شده است که امام ابوعبدالله (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه وآله) در حدیثی فرمود: آگاه باشید که در دشمنی ورزیدن، نابودکننده ای است؛ منظورم نابودکننده ی مو نیست، بلکه نابودکننده ی دین است.
16196- 8- (2) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ نُعَیْمٍ عَنْ مُوسَی بْنِ شُعْبَةَ عَنْ حَفْصِ بْنِ عُمَرَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ کَثُرَ هَمُّهُ سَقِمَ بَدَنُهُ وَ مَنْ سَاءَ خُلُقُهُ عَذَّبَ نَفْسَهُ وَ مَنْ لَاحَی الرِّجَالَ سَقَطَتْ مُرُوءَتُهُ (3) ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- لَمْ یَزَلْ جَبْرَئِیلُ ع یَنْهَانِی عَنْ مُلَاحَاةِ الرِّجَالِ کَمَا یَنْهَانِی عَنْ شُرْبِ الْخَمْرِ وَ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ.
******
ترجمه:
از علی بن حسین از پدرانش نقل شده است که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: هر کس که اندوهش زیاد شود، بدنش بیمار می شود؛ و هر کس که اخلاقش بد باشد، خود را عذاب می دهد؛ و هر کس که با مردم مشاجره کند، مروتش می ریزد. سپس رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: جبرئیل (علیه السلام) پیوسته مرا از مشاجره با مردم نهی می کرد، همان طور که مرا از نوشیدن شراب و عبادت بت ها نهی می کرد.
16197- 9- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَعْقِلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ بِنْتِ إِلْیَاسَ (5) عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِیَّاکُمْ وَ مُشَارَّةَ النَّاسِ (6) فَإِنَّهَا تُظْهِرُ الْمَعَرَّةَ (7)
ص: 240
وَ تَدْفِنُ الْعِزَّةَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از علی بن موسی الرضا (علیه السلام) از پدرش از پدرانش نقل شده است که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: از مشاجره با مردم بپرهیزید، زیرا که آن موجب آشکار شدن ننگ و دفن عزت می شود.
16198- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ کَانَ مُسْلِماً فَلَا یَمْکُرُ وَ لَا یَخْدَعُ فَإِنِّی سَمِعْتُ جَبْرَئِیلَ یَقُولُ إِنَّ الْمَکْرَ وَ الْخَدِیعَةَ فِی النَّارِ ثُمَّ قَالَ لَیْسَ مِنَّا مَنْ غَشَّ مُسْلِماً وَ لَیْسَ مِنَّا مَنْ خَانَ مُسْلِماً ثُمَّ قَالَ ص إِنَّ جَبْرَئِیلَ الرُّوحَ الْأَمِینَ نَزَلَ عَلَیَّ مِنْ عِنْدِ رَبِّ الْعَالَمِینَ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ- عَلَیْکَ بِحُسْنِ الْخُلُقِ فَإِنَّ سُوءَ الْخُلُقِ ذَهَبَ (4) بِخَیْرِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ أَلَا وَ إِنَّ أَشْبَهَکُمْ بِی أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً.
******
ترجمه:
از علی بن موسی الرضا (علیه السلام) از پدرش از پدرانش نقل شده است که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: هر کس مسلمان باشد، نباید نیرنگ بزند و فریب دهد، زیرا من از جبرئیل شنیدم که می گفت: نیرنگ و فریب در آتش جهنم هستند. سپس فرمود: از ما نیست کسی که به مسلمانی خیانت کند و از ما نیست کسی که به مسلمانی فریب دهد. سپس پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمود: جبرئیل روح الامین از جانب پروردگار جهانیان بر من نازل شد و گفت: ای محمد، بر تو باد به خوش خلقی، زیرا بدخلقی خیر دنیا و آخرت را از بین می برد. آگاه باشید، شبیه ترین شما به من، خوش اخلاق ترین شماست.
16199- 2- (5) وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ رَفَعَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ
ص: 241
أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ الْمَکْرُ وَ الْخَدِیعَةُ فِی النَّارِ.
******
ترجمه:
از محمد بن حسن بن علی بن ابی طالب (علیه السلام) از پدرش، از امیر المؤمنین (علیه السلام) نقل شده که می فرمود: نیرنگ و فریب در آتش (جهنم) هستند.
16200- 3- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَیْسَ مِنَّا مَنْ مَاکَرَ مُسْلِماً.
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد (علیه السلام) از پدرانش نقل شده که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: از ما نیست کسی که با مسلمانی نیرنگ کند.
16201- 4- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع لَوْ لَا أَنَّ الْمَکْرَ وَ الْخَدِیعَةَ فِی النَّارِ لَکُنْتُ أَمْکَرَ النَّاسِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (3)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ.
******
ترجمه:
از هشام بن سالم نقل شده که امام علی (علیه السلام) فرمود: اگر نیرنگ و فریب در آتش (جهنم) نبود، من نیرنگ بازترین مردم می بودم.
16202- 5- (4) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ حَبِیبِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ زَادَانَ (5) قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً ع یَقُولُ لَوْ لَا أَنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ إِنَّ الْمَکْرَ وَ الْخَدِیعَةَ وَ الْخِیَانَةَ فِی النَّارِ لَکُنْتُ أَمْکَرَ الْعَرَبِ.
******
ترجمه:
گفت شنیدم که علی (علیه السلام) می فرمود: اگر این نبود که از رسول خدا (صلی الله علیه وآله) شنیدم که می فرمود نیرنگ و فریب و خیانت در آتش (جهنم) هستند، نیرنگ بازترین عرب می بودم.
16203- 6- (6) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لا تَتَمَنَّوْا ما فَضَّلَ
ص: 242
اللَّهُ بِهِ بَعْضَکُمْ عَلی بَعْضٍ (1) قَالَ لَا یَتَمَنَّی الرَّجُلُ امْرَأَةَ الرَّجُلِ وَ لَا ابْنَتَهُ وَ لَکِنْ یَتَمَنَّی مِثْلَهُمَا.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن ابی نجران نقل شده است که گفت: از امام ابوجعفر (علیه السلام) درباره قول خداوند عز و جل "و آنچه را خداوند برخی از شما را بر برخی دیگر برتری داده است آرزو نکنید" (سوره نساء، آیه 32) پرسیدم. فرمود: مرد نباید زن مرد دیگر و یا دختر او را آرزو کند، بلکه باید مانند آن ها را آرزو کند.
16204- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ الْأَحْمَرِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ أَوَّلَ مَنْ یُکَذِّبُ الْکَذَّابَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ الْمَلَکَانِ اللَّذَانِ مَعَهُ ثُمَّ هُوَ یَعْلَمُ أَنَّهُ کَاذِبٌ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از فضیل بن یسار نقل شده است که امام ابوجعفر (علیه السلام) فرمود: اولین کسی که دروغگو را تکذیب می کند، خداوند عز و جل است، سپس دو فرشته ای که با او هستند، و سپس خود او که می داند دروغگو است.
16205- 2- (6) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ الْکَذَّابَ یَهْلِکُ بِالْبَیِّنَاتِ وَ یَهْلِکُ أَتْبَاعُهُ بِالشُّبُهَاتِ.
******
ترجمه:
از عمر بن یزید نقل شده است که گفت: شنیدم امام ابوعبدالله (علیه السلام) می فرمود: دروغگو با دلایل روشن هلاک می شود و پیروانش با شبهات هلاک می شوند.
ص: 243
16206- 3- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ لِلشَّرِّ أَقْفَالًا وَ جَعَلَ مَفَاتِیحَ تِلْکَ الْأَقْفَالِ الشَّرَابَ وَ الْکَذِبُ شَرٌّ مِنَ الشَّرَابِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ (أَبِیهِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ) (2) عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم، از ابی جعفر (علیه السلام) روایت شده است که گفت: «به درستی که خداوند عز و جل برای شر قفل هایی قرار داده و کلیدهای آن قفل ها شراب است و دروغ از شراب بدتر است.»
16207- 4- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی لَیْلَی عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ (5) عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الْکَذِبَ هُوَ خَرَابُ الْإِیمَانِ.
******
ترجمه:
از ابی جعفر (علیه السلام) روایت شده است که گفت: «به درستی که دروغ خرابی ایمان است.»
16208- 5- (6) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ ع مَنْ کَثُرَ کَذِبُهُ ذَهَبَ بَهَاؤُهُ.
******
ترجمه:
از حسن بن ظریف، از پدرش، از کسی که او را یاد کرد، از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که گفت: عیسی بن مریم (علیه السلام) گفت: «هر که دروغش زیاد شود، جلال و شکوهش از بین می رود.»
16209- 6- (7) وَ عَنْهُ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَنْبَغِی لِلرَّجُلِ الْمُسْلِمِ أَنْ یَجْتَنِبَ مُؤَاخَاةَ الْکَذَّابِ فَإِنَّهُ یَکْذِبُ حَتَّی یَجِی ءَ بِالصِّدْقِ فَلَا یُصَدَّقُ.
******
ترجمه:
از محمد بن سالم روایت شده است که گفت: امیرالمؤمنین (علیه السلام) گفت: «برای مرد مسلمان شایسته است که از دوستی با دروغگو پرهیز کند، زیرا او آنقدر دروغ می گوید که حتی اگر راست بگوید، باور نمی شود.»
ص: 244
16210- 7- (1) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ مِمَّا أَعَانَ اللَّهُ (2) عَلَی الْکَذَّابِینَ النِّسْیَانَ.
******
ترجمه:
زراره گفت: شنیدم که ابا عبدالله (علیه السلام) می فرمود: «به درستی که از جمله چیزهایی که خداوند برای کمک به دروغگویان قرار داده، فراموشی است.»
16211- 8- (3) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ الْخُرَاسَانِیِّ قَالَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ إِیَّاکُمْ وَ الْکَذِبَ فَإِنَّ کُلَّ رَاجٍ طَالِبٌ وَ کُلَّ خَائِفٍ هَارِبٌ.
******
ترجمه:
از ابی اسحاق خراسانی روایت شده است که گفت: امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرمود: «از دروغ بپرهیزید، زیرا هر امیدواری جوینده است و هر ترسانی گریزان.»
16212- 9- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْکَذَّابُ هُوَ الَّذِی یَکْذِبُ فِی الشَّیْ ءِ قَالَ لَا مَا مِنْ أَحَدٍ إِلَّا یَکُونُ ذَاکَ مِنْهُ وَ لَکِنِ الْمَطْبُوعُ عَلَی الْکَذِبِ.
أَقُولُ: هَذَا مَخْصُوصٌ بِعَدَمِ الْعَمْدِ أَوِ الْمُرَادُ مِنْهُ أَنَّ مَنْ کَذَبَ قَلِیلًا یُسَمَّی کَاذِباً لَا کَذَّاباً.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن حجاج روایت شده است که گفت: به ابی عبدالله (علیه السلام) گفتم: «دروغگو کسی است که در چیزی دروغ می گوید؟» فرمود: «نه، هیچ کس نیست مگر اینکه دروغ از او سر می زند، ولی کسی که بر دروغ خو گرفته است (دروغگو است).»
می گویم: «این مخصوص به زمانی است که عمدی در کار نباشد، یا منظور این است که کسی که کم دروغ می گوید دروغگو نامیده می شود، نه دروغزن.»
16213- 10- (5) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ الْعَبْدَ لَیَکْذِبُ حَتَّی یُکْتَبَ مِنَ الْکَذَّابِینَ فَإِذَا کَذَبَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ کَذَبَ وَ فَجَرَ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر روایت شده است که گفت: شنیدم ابا عبدالله (علیه السلام) می فرمود: «به درستی که بنده ای چنان دروغ می گوید تا اینکه از دروغگویان نوشته می شود. پس وقتی دروغ می گوید، خداوند عز و جل می فرماید: دروغ گفت و فاسق شد.»
16214- 11- (6) وَ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع
ص: 245
قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَکُونُ الْمُؤْمِنُ جَبَاناً قَالَ نَعَمْ قِیلَ وَ یَکُونُ بَخِیلًا قَالَ نَعَمْ قِیلَ وَ یَکُونُ کَذَّاباً قَالَ لَا.
******
ترجمه:
از معمر بن خلاد، از ابی الحسن الرضا (علیه السلام) روایت شده است که:
پرسیده شد از رسول خدا (صلی الله علیه و آله): «آیا مؤمن می تواند ترسو باشد؟» فرمود: «بله.» پرسیده شد: «و آیا می تواند بخیل باشد؟» فرمود: «بله.» پرسیده شد: «و آیا می تواند دروغگو باشد؟» فرمود: «نه.»
16215- 12- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ مِنْ أَلْفَاظِ رَسُولِ اللَّهِ ص أَرْبَی الرِّبَا الْکَذِبُ.
******
ترجمه:
محمد بن علي بن الحسين گفت: از بين عبارات رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم اين است که دروغ، ازربا ترین رباهاست
16216- 13- (2) قَالَ وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ أَلَا فَاصْدُقُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّادِقِینَ وَ جَانِبُوا الْکَذِبَ فَإِنَّهُ یُجَانِبُ الْإِیمَانَ أَلَا وَ إِنَّ الصَّادِقَ عَلَی شَفَی مَنْجَاةٍ وَ کَرَامَةٍ أَلَا إِنَّ الْکَاذِبَ عَلَی شَفَی مَخْزَاةٍ وَ هَلَکَةٍ أَلَا وَ قُولُوا خَیْراً تُعْرَفُوا بِهِ وَ اعْمَلُوا بِهِ تَکُونُوا مِنْ أَهْلِهِ وَ أَدُّوا الْأَمَانَةَ إِلَی مَنِ ائْتَمَنَکُمْ وَ صِلُوا أَرْحَامَ مَنْ قَطَعَکُمْ وَ عُودُوا بِالْفَضْلِ عَلَی مَنْ حَرَمَکُمْ.
وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیٍّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی رَفَعَهُ إِلَی عَلِیٍّ ع مِثْلَهُ (3) وَ رَوَاهُ الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی (4)
وَ کَذَا الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ (5).
******
ترجمه:
أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * مرتب می فرمودند : "آگاه باشید، پس صادق باشید، زیرا خداوند با صادقان است، و از دروغ دوری کنید، زیرا که دروغ، ایمان را دور می سازد. آگاه باشید، صادق در آستانه نجات و کرامت است، و دروغگو به سوی خواری و نابودی است. آگاه باشید، سخن خوب بگویید تا به آن شناخته شوید و به آن عمل کنید تا از آنان باشید، و امانت را به کسی که به شما اعتماد کرده است بسپارید، و با کسی که با شما قطع رابطه کرده ازاقوامتان صله رحم کنید ، و با کسی که از شما حق را گرفته است، فضل و لطف برگزینید."
16217- 14- (6) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ
ص: 246
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ لِإِبْلِیسَ کُحْلًا وَ لَعُوقاً وَ سَعُوطاً فَکُحْلُهُ النُّعَاسُ وَ لَعُوقُهُ الْکَذِبُ وَ سَعُوطُهُ الْکِبْرُ.
******
ترجمه:
از ابو جعفر (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: رسول الله (صلى الله عليه وآله) گفت: "إبلیس برای خود کحل، لعوق و سعوط دارد. کحل او خواب غفلت است، و لعوق او دروغ است، و سعوط او خودپسندی است
16218- 15- (1) وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجْلَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا صَدَقَ کَانَ أَوَّلُ مَنْ یُصَدِّقُهُ اللَّهَ وَ نَفْسُهُ تَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ وَ إِذَا کَذَبَ کَانَ أَوَّلُ مَنْ یُکَذِّبُهُ اللَّهَ وَ نَفْسُهُ تَعْلَمُ أَنَّهُ کَاذِبٌ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
از عبدالله بن عجلان شنیدم که ابو عبدالله (علیه السلام) می فرمود: "هنگامی که بنده صادق باشد، خداوند او را اولین کسی است که صادق می پندارد، و خود او هم می داند که صادق است. و هنگامی که دروغگو باشد، خداوند او را اولین کسی است که دروغ می پندارد، و خود او هم می داند که دروغگوست."
(3) 139 بَابُ تَحْرِیمِ الْکَذِبِ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ عَلَی الْأَئِمَّةِ ع
******
ترجمه:
16219- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی النُّعْمَانِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَا أَبَا النُّعْمَانِ لَا تَکْذِبْ عَلَیْنَا کَذِبَةً فَتُسْلَبَ الْحَنِیفِیَّةَ وَ لَا تَطْلُبَنَّ أَنْ تَکُونَ رَأْساً فَتَکُونَ ذَنَباً وَ لَا تَسْتَأْکِلِ
ص: 247
النَّاسَ بِنَا فَتَفْتَقِرَ فَإِنَّکَ مَوْقُوفٌ لَا مَحَالَةَ وَ مَسْئُولٌ فَإِنْ صَدَقْتَ صَدَّقْنَاکَ وَ إِنْ کَذَبْتَ کَذَّبْنَاکَ.
******
ترجمه:
"از ابوالنعمان روایت شده که ابو جعفر (علیه السلام) فرمود: «ای ابا النعمان، بر ما دروغ نگو که دروغ توانایی دفع دین حنیفی را از مردم می کند، و نخواه که سرور باشی که به زودی دنباله روشوی، به نام ما بین مردم ارتزاق نکن که نیازمند وفقیرخواهی شد، چرا که در دستور و پرسش قرار داری؛ اگر راستگوباشی ، ما نیز تو را راست می پنداریم، و اگر دروغ بگویی، ما تو را دروغگو می پنداریم.
16220- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (2) قَالَ: ذُکِرَ الْحَائِکُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ مَلْعُونٌ فَقَالَ إِنَّمَا ذَلِکَ الَّذِی یَحُوکُ الْکَذِبَ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ ص.
******
ترجمه:
از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که وقتی درباره بافنده ای صحبت شد و گفته شد که او ملعون است، فرمود: «آن کسی که مورد لعن قرار گرفته، کسی است که بر خدا و رسولش دروغ می بافد.»
16221- 3- (3) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْکَذِبُ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ مِنَ الْکَبَائِرِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق * دروغ بستن بخدا ورسول صلی الله علیه و آله وسلم ازکناهان کبیره است .
16222- 4- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَطِیَّةَ (6) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ یَا أَخَا أَهْلِ الشَّامِ- اسْمَعْ حَدِیثَنَا وَ لَا تَکْذِبْ عَلَیْنَا فَإِنَّهُ مَنْ کَذَبَ عَلَیْنَا فِی شَیْ ءٍ فَقَدْ کَذَبَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ مَنْ کَذَبَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَدْ
ص: 248
کَذَبَ عَلَی اللَّهِ وَ مَنْ کَذَبَ عَلَی اللَّهِ عَذَّبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
از ابی عبدالله علیه السلام در حدیثی که به مردی از اهل شام گفت: ای برادر اهل شام، حدیث ما را بشنو و بر ما دروغ مگو، زیرا هر که در چیزی بر ما دروغ بگوید، بر رسول خدا صلی الله علیه و آله دروغ گفته است، و هر که بر رسول خدا صلی الله علیه و آله دروغ بگوید، بر خدا دروغ گفته است، و هر که بر خدا دروغ بگوید، خداوند عز و جل او را عذاب خواهد کرد.
16223- 5- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع یَا عَلِیُّ مَنْ کَذَبَ عَلَیَّ مُتَعَمِّداً فَلْیَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مُرْسَلًا (2).
******
ترجمه:
ازسفارشات رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم به حضرت علی * : هرکس عمدا برمن دروغ ببندد جایگاهش پرازآتش خواهد شد .
16224- 6- (3) وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْقُرَشِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْکَذِبُ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ عَلَی الْأَوْصِیَاءِ ع مِنَ الْکَبَائِرِ قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ قَالَ عَلَیَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْیَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ بِالْإِسْنَادِ السَّابِقِ (4)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
از ابی خدیجه، از ابی عبدالله علیه السلام که فرمود: دروغ گفتن بر خدا و بر رسول او و بر اوصیاء علیهم السلام از گناهان کبیره است. و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر که بر من چیزی بگوید که من نگفته ام، جایگاه خود را در آتش فراهم کند.
ص: 249
(1) 140 بَابُ تَحْرِیمِ الْکَذِبِ فِی الصَّغِیرِ وَ الْکَبِیرِ وَ الْجِدِّ وَ الْهَزْلِ عَدَا مَا اسْتُثْنِیَ
******
ترجمه:
16225- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ لِوُلْدِهِ اتَّقُوا الْکَذِبَ الصَّغِیرَ مِنْهُ وَ الْکَبِیرَ فِی کُلِّ جِدٍّ وَ هَزْلٍ فَإِنَّ الرَّجُلَ إِذَا کَذَبَ فِی الصَّغِیرِ اجْتَرَأَ عَلَی الْکَبِیرِ أَ مَا عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ مَا یَزَالُ الْعَبْدُ یَصْدُقُ حَتَّی یَکْتُبَهُ اللَّهُ صِدِّیقاً وَ مَا یَزَالُ الْعَبْدُ یَکْذِبُ حَتَّی یَکْتُبَهُ اللَّهُ کَذَّاباً.
******
ترجمه:
از ابی جعفر علیه السلام که فرمود: علی بن حسین علیه السلام به فرزندانش می گفت: از دروغ، چه کوچک و چه بزرگ، در هر جدی و شوخی بپرهیزید، زیرا که انسان وقتی در کوچک دروغ بگوید، بر بزرگ جرات پیدا می کند. آیا نمی دانید که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بنده پیوسته راست می گوید تا خداوند او را راستگو می نویسد، و بنده پیوسته دروغ می گوید تا خداوند او را دروغگو می نویسد.
16226- 2- (3) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ الطَّائِیِّ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا یَجِدُ عَبْدٌ طَعْمَ الْإِیمَانِ حَتَّی یَتْرُکَ الْکَذِبَ هَزْلَهُ وَ جِدَّهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از اصبغ بن نباته نقل شده است که فرمود: امیر المؤمنین علیه السلام فرمود: بنده طعم ایمان نمی چشد مگر اینکه در شوخی و جدی، از دروغ دوری کند.
16227- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ زِیَادِ بْنِ مَرْوَانَ الْقَنْدِیِّ عَنْ أَبِی وَکِیعٍ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ السَّبِیعِیِّ عَنِ الْحَارِثِ الْأَعْوَرِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: لَا یَصْلُحُ مِنَ الْکَذِبِ جِدٌّ وَ لَا هَزْلٌ وَ لَا أَنْ یَعِدَ أَحَدُکُمْ صَبِیَّهُ ثُمَّ لَا یَفِیَ لَهُ إِنَّ الْکَذِبَ یَهْدِی إِلَی الْفُجُورِ وَ الْفُجُورَ یَهْدِی
ص: 250
إِلَی النَّارِ وَ مَا یَزَالُ أَحَدُکُمْ یَکْذِبُ حَتَّی یُقَالَ کَذَبَ وَ فَجَرَ وَ مَا یَزَالُ أَحَدُکُمْ یَکْذِبُ حَتَّی لَا یَبْقَی (1) مَوْضِعَ إِبْرَةٍ صِدْقٌ فَیُسَمَّی عِنْدَ اللَّهِ کَذَّاباً.
******
ترجمه:
از حارث اعور، از علی علیه السلام که فرمود: هیچ نوعی از دروغ، چه جدی و چه شوخی، درست نیست و نباید یکی از شما به فرزندش وعده ای دهد و سپس به آن عمل نکند. زیرا که دروغ به فجور (بدکاری) می انجامد و فجور به آتش (جهنم) راهنمایی می کند. و یکی از شما پیوسته دروغ می گوید تا این که گفته شود دروغ گفت و بدکاری کرد و یکی از شما پیوسته دروغ می گوید تا این که هیچ جای سوزنی از صدق باقی نماند و نزد خدا به عنوان دروغگو نامیده شود.
16228- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی عَنْ أَبِی ذَرٍّ (3) عَنِ النَّبِیِّ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ مَلَکَ مَا بَیْنَ فَخِذَیْهِ وَ مَا بَیْنَ لَحْیَیْهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ قُلْتُ (4) وَ إِنَّا لَنُؤَاخَذُ بِمَا تَنْطِقُ بِهِ أَلْسِنَتُنَا فَقَالَ (5) وَ هَلْ یَکُبُّ النَّاسَ عَلَی مَنَاخِرِهِمْ فِی النَّارِ إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ إِنَّکَ لَا تَزَالُ سَالِماً مَا سَکَتَّ فَإِذَا تَکَلَّمْتَ کُتِبَ لَکَ أَوْ عَلَیْکَ یَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ الرَّجُلَ لَیَتَکَلَّمُ بِالْکَلِمَةِ مِنْ رِضْوَانِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَیُکْتَبُ لَهُ بِهَا رِضْوَانُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ (6) وَ إِنَّ الرَّجُلَ لَیَتَکَلَّمُ بِالْکَلِمَةِ فِی الْمَجْلِسِ لِیُضْحِکَهُمْ بِهَا فَیُهْوَی فِی جَهَنَّمَ مَا بَیْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ یَا أَبَا ذَرٍّ وَیْلٌ لِلَّذِی یُحَدِّثُ فَیَکْذِبُ لِیُضْحِکَ بِهِ الْقَوْمَ وَیْلٌ لَهُ وَیْلٌ لَهُ وَیْلٌ لَهُ یَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ صَمَتَ نَجَا فَعَلَیْکَ بِالصَّمْتِ وَ لَا تَخْرُجَنَّ مِنْ فِیکَ کَذِبَةٌ أَبَداً قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا تَوْبَةُ الرَّجُلِ الَّذِی یَکْذِبُ مُتَعَمِّداً قَالَ الِاسْتِغْفَارُ وَ صَلَوَاتُ الْخَمْسِ تَغْسِلُ ذَلِکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
******
ترجمه:
از پیامبر صلی الله علیه و آله در وصیتش به او فرمود: ای ابوذر، هر کس آنچه بین دو ران و آنچه بین دو لبش است را کنترل کند، وارد بهشت می شود. گفتم: آیا ما به آنچه زبان های ما می گوید، مؤاخذه می شویم؟ فرمود: آیا چیزی مردم را بر روی صورت هایشان به جهنم می افکند، جز محصول زبان هایشان؟ تو همواره در سلامت خواهی بود مادامی که ساکت بمانی، پس هرگاه سخن گفتی، برایت نوشته می شود (ثواب یا عقاب). ای ابوذر، انسان به کلمه ای از رضای خداوند عز و جل سخن می گوید و به سبب آن رضای او را در روز قیامت به دست می آورد، و انسانی به کلمه ای در مجلس سخن می گوید تا دیگران را بخنداند و به واسطه آن در جهنم سقوط می کند به اندازه ی بین آسمان و زمین. ای ابوذر، وای بر کسی که سخن بگوید و دروغ بگوید تا مردم را بخنداند. وای بر او، وای بر او، وای بر او. ای ابوذر، هر کس که خاموش بماند نجات می یابد. پس بر تو باد به خاموشی و هیچ گاه دروغی از دهانت خارج نشود. گفتم: ای رسول خدا، توبه ی کسی که عمدی دروغ بگوید چیست؟ فرمود: استغفار و نمازهای پنج گانه آن را می شوید.
ص: 251
16229- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ أَحَبَّ الْکَذِبَ فِی الصَّلَاحِ وَ أَبْغَضَ الصِّدْقَ فِی الْفَسَادِ إِلَی أَنْ قَالَ یَا عَلِیُّ ثَلَاثٌ یَحْسُنُ فِیهِنَّ الْکَذِبُ الْمَکِیدَةُ فِی الْحَرْبِ وَ عِدَتُکَ زَوْجَتَکَ وَ الْإِصْلَاحُ بَیْنَ النَّاسِ.
******
ترجمه:
از جعفر بن محمد، از آبائیش، در وصیت پیامبر صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام نقل شده است که فرمود: "ای علی، خداوند در امور صلح، دروغ گفتن را دوست دارد و در امور فساد، راستگویی را ناپسند می دارد. ای علی، سه چیز است که در آنها دروغ گفتن خوب است: تاکتیک های جنگی، وعده هایی که به همسرت می دهی، و اصلاح بین مردم."
16230- 2- (3) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: ثَلَاثَةٌ یَحْسُنُ فِیهِنَّ الْکَذِبُ الْمَکِیدَةُ فِی الْحَرْبِ وَ عِدَتُکَ زَوْجَتَکَ وَ الْإِصْلَاحُ بَیْنَ النَّاسِ وَ ثَلَاثَةٌ یَقْبَحُ فِیهِنَّ الصِّدْقُ النَّمِیمَةُ وَ إِخْبَارُکَ الرَّجُلَ عَنْ أَهْلِهِ بِمَا یَکْرَهُهُ وَ تَکْذِیبُکَ الرَّجُلَ عَنِ الْخَبَرِ قَالَ وَ ثَلَاثَةٌ مُجَالَسَتُهُمْ تُمِیتُ الْقَلْبَ مُجَالَسَةُ الْأَنْذَالِ وَ الْحَدِیثُ مَعَ النِّسَاءِ وَ مُجَالَسَةُ الْأَغْنِیَاءِ.
******
ترجمه:
رسول خدا(ص)فرمود: در سه مورد دروغ گفتن زيبا است: در حيله جنگي و وعده اي كه به همسر خويش بدهي و اصلاح ميان مردم، و در سه مورد راستگويي زشت است: سخن چيني و از خانواده كسي باو خبر ناخوش بدهي و خبر ديگري را تكذيب كني و فرمود: همنشيني سه كس دل را ميميراند همنشيني پست فطرتان همصحبتي با زنان و همنشيني با ثروتمندان.
16231- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ
ص: 252
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُصْلِحُ لَیْسَ بِکَذَّابٍ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمودند: اصلاح کننده کذّاب نیست.
16232- 4- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا قَدْ رُوِّینَا عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع- فِی قَوْلِ یُوسُفَ ع أَیَّتُهَا الْعِیرُ إِنَّکُمْ لَسارِقُونَ (2) فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا سَرَقُوا مَا کَذَبَ وَ قَالَ إِبْرَاهِیمُ بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ کانُوا یَنْطِقُونَ (3) فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا فَعَلُوا وَ مَا کَذَبَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا عِنْدَکُمْ فِیهَا یَا صَیْقَلُ- قُلْتُ مَا عِنْدَنَا فِیهَا إِلَّا التَّسْلِیمُ قَالَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ أَحَبَّ اثْنَیْنِ وَ أَبْغَضَ اثْنَیْنِ أَحَبَّ الْخَطَرَ فِیمَا بَیْنَ الصَّفَّیْنِ وَ أَحَبَّ الْکَذِبَ فِی الْإِصْلَاحِ وَ أَبْغَضَ الْخَطَرَ فِی الطُّرُقَاتِ وَ أَبْغَضَ الْکَذِبَ فِی غَیْرِ الْإِصْلَاحِ إِنَّ إِبْرَاهِیمَ ع إِنَّمَا قَالَ بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ هذا (4) إِرَادَةَ الْإِصْلَاحِ وَ دَلَالَةً عَلَی أَنَّهُمْ لَا یَفْعَلُونَ وَ قَالَ یُوسُفُ ع إِرَادَةَ الْإِصْلَاحِ.
******
ترجمه:
حسن صیقل گوید: به امام صادق (گفتم: «ما از امام باقر (در مورد این سخن یوسف (: ای کاروانیان قطعاً شما دزد هستید. (یوسف/70). روایت می کنیم که ایشان فرمود: «به خدا قسم، نه آن ها سرقت کردند و نه یوسف (دروغ گفت. و در مورد این گفته ابراهیم (بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ هَذَا فَاسْأَلُوهُمْ إِن کَانُوا یَنطِقُونَ، را نیز روایت می کنیم که ایشان فرمود: «به خدا قسم نه آن ها (بت ها) این کار را کردند و نه ابراهیم (دروغ گفت». امام صادق (فرمود: «ای صیقل! نظرتان راجع به آن چیست»؟ جواب دادم: «ما نظری جز پذیرش آن نداریم». ایشان ادامه داد و فرمود: «همانا خداوند دو چیز را دوست دارد و از دو چیز بدش می آید؛ دو امر دوست داشتنی خداوند، خطر در بین دو صف جنگ، و دروغ به قصد اصلاح می باشد و از خطرکردن در راه ها و دروغ گفتن برای هدفی جز ایجاد اصلاح بدش می آید. همانا ابراهیم (وقتی گفت: بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ، این حرف را به منظور اصلاح و نشان دادن اینکه آنان (بت ها) قادر به انجام چنین کاری نیستند، گفته است، و همچنین یوسف (نیز قصد اصلاح داشته است».
16233- 5- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی مَخْلَدٍ السَّرَّاجِ عَنْ عِیسَی بْنِ حَسَّانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ کُلُّ کَذِبٍ مَسْئُولٌ عَنْهُ صَاحِبُهُ یَوْماً إِلَّا کَذِباً فِی ثَلَاثَةٍ رَجُلٍ کَائِدٍ فِی حَرْبِهِ فَهُوَ مَوْضُوعٌ عَنْهُ أَوْ رَجُلٍ أَصْلَحَ بَیْنَ اثْنَیْنِ یَلْقَی هَذَا بِغَیْرِ مَا یَلْقَی بِهِ هَذَا یُرِیدُ بِذَلِکَ الْإِصْلَاحَ مَا بَیْنَهُمَا أَوْ رَجُلٍ وَعَدَ أَهْلَهُ شَیْئاً وَ هُوَ لَا یُرِیدُ أَنْ یُتِمَّ لَهُمْ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : هر دروغى روزى از گوينده اش بازخواست شود، مگر دروغى كه در سه جا گفته شود: مردى كه در جنگ نيرنگ زند كه بر او گناهى نيست، يا مردى كه ميان دو نفر اصلاح و سازش دهد؛ با اين يكى برخوردى مى كند و با آن يكى برخورد ديگرى و هدفش از اين كار آشتى دادن ميان آن دوست، يا مردى كه به زن (خانواده) خود و عده اى دهد و قصد انجام آن را نداشته باشد
ص: 253
16234- 6- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی یَحْیَی الْوَاسِطِیِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْکَلَامُ ثَلَاثَةٌ صِدْقٌ وَ کَذِبٌ وَ إِصْلَاحٌ بَیْنَ النَّاسِ قَالَ قِیلَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا الْإِصْلَاحُ بَیْنَ النَّاسِ قَالَ تَسْمَعُ مِنَ الرَّجُلِ کَلَاماً یَبْلُغُهُ فَتَخْبُثُ نَفْسُهُ (2) فَتَقُولُ سَمِعْتُ مِنْ فُلَانٍ قَالَ فِیکَ مِنَ الْخَیْرِ کَذَا وَ کَذَا خِلَافَ مَا سَمِعْتَ مِنْهُ.
******
ترجمه:
سخن سه گونه است: راست و دروغ و اصلاح ميان مردم به آن حضرت عرض شد: قربانت اصلاح ميان مردم چيست؟ فرمودند: از كسى سخنى درباره ديگرى مى شنوى كه اگر سخن به گوش او برسد، ناراحت مى شود. پس تو آن ديگرى را مى بينى و برخلاف آنچه شنيده اى، به او مى گويى: از فلانى شنيدم كه در خوبى تو چنين و چنان مى گفت.
16235- 7- (3) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَجَّالِ (4) عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ مَعْمَرِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَطَاءٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا کَذِبَ عَلَی مُصْلِحٍ ثُمَّ تَلَا أَیَّتُهَا الْعِیرُ إِنَّکُمْ لَسارِقُونَ (5) ثُمَّ قَالَ وَ اللَّهِ مَا سَرَقُوا وَ مَا کَذَبَ ثُمَّ تَلَا بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ کانُوا یَنْطِقُونَ (6) ثُمَّ قَالَ وَ اللَّهِ مَا فَعَلُوهُ وَ مَا کَذَبَ.
******
ترجمه:
عطاء از امام صادق روایت می کند که پیامبر فرمود: «انسانی که به قصد اصلاح دروغ گفته، مرتکب آن نشده است. سپس این آیه را تلاوت کرد: بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ هَذَا فَاسْأَلُوهُمْ إِن کَانُوا یَنطِقُونَ. به خدا قسم آن ها (بت ها) این کار را انجام ندادند و ابراهیم (نیز دروغ نگفته است».
16236- 8- (7) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرِ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یُسْتَأْذَنُ عَلَیْهِ فَیَقُولُ لِلْجَارِیَةِ قُولِی لَیْسَ هُوَ هَاهُنَا قَالَ لَا بَأْسَ لَیْسَ بِکَذِبٍ.
******
ترجمه:
در حدیثى از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم: (کسى دم در مى آید و اجازه ورود به خانه مى طلبد، صاحب خانه (که مانعى از پذیرش او دارد) به کنیز مى گوید: بگو: او اینجا نیست (و منظور از آن مثلاً همان پشت در خانه است) امام(علیه السلام) فرمود: این دروغ نیست).
16237- 9- (8) مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ
ص: 254
مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ حَمْدَانَ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ وَ عُثْمَانَ بْنِ حَامِدٍ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَزْدَادَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لَهُ أَبْلِغْ أَصْحَابِی کَذَا وَ کَذَا (1) وَ أَبْلِغْهُمْ کَذَا وَ کَذَا قَالَ قُلْتُ فَإِنِّی لَا أَحْفَظُ هَذَا فَأَقُولُ مَا حَفِظْتُ وَ لَمْ أَحْفَظْ أَحْسَنَ مَا یَحْضُرُنِی قَالَ نَعَمْ الْمُصْلِحُ لَیْسَ بِکَذَّابٍ.
******
ترجمه:
در حديثى امام صادق(عليه السّلام)فرمود:به اصحابم چنين چنان ابلاغ كن،و به ايشان چنين و چنان ابلاغ كن راوى گويد عرض كردم،نمى توانم اين جملات را عينا حفظ كنم،آنچه كه ياد گرفته ام مى گويم،و بهتر از آن نمى توانم حفظ كنم،فرمود:اشكال ندارد زيرا مصلح دروغگو نيست.
16238- 10- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ لَیَصْدُقُ عَلَی أَخِیهِ فَیَنَالُهُ عَنَتٌ مِنْ صِدْقِهِ فَیَکُونُ کَذَّاباً عِنْدَ اللَّهِ وَ إِنَّ الرَّجُلَ لَیَکْذِبُ عَلَی أَخِیهِ یُرِیدُ بِهِ نَفْعَهُ فَیَکُونُ عِنْدَ اللَّهِ صَادِقاً.
******
ترجمه:
حضرت رضا (ع) مي فرمايد: همانا شخصي در حق برادر مسلمانش سخن راستي مي گويد كه با اين گفتار، او را گرفتار مي كند؛ پس نزد خدا از دروغگويان است و همانا شخصي در حق برادر مسلمانش دروغي مي گويد كه با آن دروغ، از او دفع ضرر مي كند؛ پس نزد خدا از راستگويان است
16239- 11- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: عَلَامَةُ (4) الْإِیمَانِ أَنْ تُؤْثِرَ الصِّدْقَ حَیْثُ یَضُرُّکَ عَلَی الْکَذِبِ حَیْثُ یَنْفَعُکَ وَ أَنْ لَا یَکُونَ فِی حَدِیثِکَ فَضْلٌ عَنْ عِلْمِکَ (5) وَ أَنْ تَتَّقِیَ اللَّهَ فِی حَدِیثِ غَیْرِکَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ لِمَا مَرَّ (6).
******
ترجمه:
امام على عليه السلام :نشانه ايمان اين است كه اگر جايى راست گفتن به زيان تو و دروغ گفتن به سود تو بود راست گويى را بر دروغ گويى ترجيح دهى، و اينكه بيش از مقدارى كه مى دانى سخنى نگويى و اينكه در سخن گفتن درباره ديگران پرواى خدا داشته باشى.
ص: 255
(1) 142 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ أَنْ یُقَالَ لِلْمُؤْمِنِ زَعَمْتَ وَ حُکْمِ اللَّقَبِ وَ الْکُنْیَةِ اللَّذَیْنِ یُکْرَهَانِ
******
ترجمه:
16240- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکَاهِلِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِحَدِیثٍ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَ لَیْسَ زَعَمْتَ لِیَ السَّاعَةَ کَذَا وَ کَذَا فَقَالَ لَا فَعَظُمَ ذَلِکَ عَلَیَّ فَقُلْتُ بَلَی وَ اللَّهِ زَعَمْتَ قَالَ لَا وَ اللَّهِ مَا زَعَمْتُهُ قَالَ فَعَظُمَ ذَلِکَ عَلَیَّ فَقُلْتُ بَلَی وَ اللَّهِ قَدْ قُلْتَهُ قَالَ نَعَمْ قَدْ قُلْتُهُ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ کُلَّ زَعْمٍ فِی الْقُرْآنِ کَذِبٌ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ اللَّقَبِ وَ الْکُنْیَةِ فِی أَحْکَامِ الْأَوْلَادِ (3).
******
ترجمه:
عبدالأعلی گوید: امام صادق (علیه السلام) حدیثی را برای من نقل می کرد، به ایشان عرض کردم: «فدایت شوم! مرا اکنون اینگونه تصوّر کردی»؟ فرمود: «خیر، این امر بر من گران آمد». گفتم: «بله، سوگند به خدا که اینگونه تصوّر کردی». فرمود: «سوگند به خدا! نه، اینگونه تصوّر نکردم». گفت: «این امر بر من گران آمد». پس خدمت ایشان عرض کردم: «بله، سوگند به خدا این سخن را گفته ای». فرمود: «آری، این را گفته ام، امّا مگر نمی دانی که هر زعم و گمانی در قرآن دروغ است»؟
16241- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَوْنٍ الْقَلَانِسِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ لَقِیَ الْمُسْلِمِینَ بِوَجْهَیْنِ وَ لِسَانَیْنِ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَهُ لِسَانَانِ مِنْ نَارٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ
ص: 256
عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (1) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ (2)
وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مَنْ لَقِیَ النَّاسَ بِوَجْهٍ وَ غَابَهُمْ بِوَجْهٍ (3)
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمودند: کسی که با مسلمین با دو وجه ، و دو زبان ، برخورد و ملاقات کند روز قیامت با دو زبان از آتش محشور می شود.
16242- 2- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی شَیْبَةَ عَنِ الزُّهْرِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: بِئْسَ الْعَبْدُ عَبْدٌ یَکُونُ ذَا وَجْهَیْنِ وَ ذَا لِسَانَیْنِ یُطْرِی أَخَاهُ شَاهِداً وَ یَأْکُلُهُ غَائِباً إِنْ أُعْطِیَ حَسَدَهُ وَ إِنِ ابْتُلِیَ خَذَلَهُ.
وَ رَوَاهُ الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ دَاوُدَ عَنْ أَبِی شَیْبَةَ الزُّهْرِیِّ عَنْ أَحَدِهِمَا ع (5)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ أَبِی شَیْبَةَ الزُّهْرِیِّ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَخَاهُ فِی اللَّهِ (6).
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی
ص: 257
الْخَطَّابِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ (1).
******
ترجمه:
از امام صادق عليه السلام فرمود:
آن كسى كه داراى دو چهره و دو زبان باشد، بندۀ پستى است؛ در حضور برادرش براى او، چاپلوسى و شيرين زبانى نموده و روش زندگى او را تمجيد مى كند، ولى در غياب او شخصيّت و آبرويش را نابود مى نمايد، اگر چيزى به برادرش برسد حسادت و رشك مى ورزد؛ و اگر ظلم و ستمى بر او شود سرزنش و خوارش مى كند.
16243- 3- (2) وَ رَوَاهُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ بِئْسَ الْعَبْدُ عَبْدٌ هُمَزَةٌ لُمَزَةٌ یُقْبِلُ بِوَجْهٍ وَ یُدْبِرُ بِآخَرَ.
******
ترجمه:
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ مثل همین روایت را نقل کرده با این اضافه چه بد بنده اى است بنده بد گوى عيب جوى، پيش روى انسان به گونه اى است و پشت سر به گونه اى ديگر.
16244- 4- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لِعِیسَی ع یَا عِیسَی- لِیَکُنْ لِسَانُکَ فِی السِّرِّ وَ الْعَلَانِیَةِ لِسَاناً وَاحِداً وَ کَذَلِکَ قَلْبُکَ إِنِّی أُحَذِّرُکَ نَفْسَکَ وَ کَفَی بِکَ خَبِیراً (4) لَا یَصْلُحُ لِسَانَانِ فِی فَمٍ وَاحِدٍ وَ لَا سَیْفَانِ فِی غِمْدٍ وَاحِدٍ وَ لَا قَلْبَانِ فِی صَدْرٍ وَاحِدٍ وَ کَذَلِکَ الْأَذْهَانُ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
خدای تبارک و تعالی به عیسی بن مریم فرمود: ای عیسی! باید که زبانت در پنهانی و آشکار یکی باشد، و همچنین قلب تو. همانا من تو را از نفس خودت می ترسانم و همین بس که من (بر حال تو) آگاهم. دو زبان در یک دهان نشاید، و دو شمشیر در یک غلاف نگنجد، و دو دل در یک سینه نباشد، نهاد انسان نیز این چنین است (که دو عقیده مخالف، در یک ذهن نتواند جایگیر شود).
16245- 5- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْمُنَبِّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَجِی ءُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ذُو الْوَجْهَیْنِ دَالِعاً لِسَانُهُ فِی قَفَاهُ وَ آخَرُ مِنْ
ص: 258
قُدَّامِهِ یَلْتَهِبَانِ نَاراً حَتَّی یَلْهَبَا جَسَدَهُ ثُمَّ یُقَالُ (1) هَذَا الَّذِی کَانَ فِی الدُّنْیَا ذَا وَجْهَیْنِ وَ لِسَانَیْنِ یُعْرَفُ بِذَلِکَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْجَوْزَاءِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : روز قيامت انسان دو چهره در حالى مى آيد كه يك زبان از پس گردنش آويزان است و يك زبان از جلو و در آنها آتشى افروخته است كه به [تمام ]بدنش زبانه مى كشد. سپس به او گفته مى شود : اين كسى است كه در دنيا دو رو و دو زبان بود. او بدين گونه در روز قيامت شناخته مى شود.
16246- 6- (3) وَ عَنِ الْخَلِیلِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ مَنِیعٍ عَنْ أَبِی بَکْرٍ بْنِ أَبِی شَیْبَةَ عَنْ أَبِی مُعَاوِیَةَ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِی صَالِحٍ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ذُو الْوَجْهَیْنِ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در روز قيامت يكى از بدترين مردمان نزد خداوند عزّ و جلّ آدم دو روست .
16247- 7- (4) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَنِیعٍ عَنِ ابْنِ أَبِی شَیْبَةَ (5) عَنِ الرُّکَیْنِ عَنِ النُّعَیْمِ عَنْ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ کَانَ لَهُ وَجْهَانِ فِی الدُّنْیَا کَانَ لَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ لِسَانَانِ مِنْ نَارٍ.
******
ترجمه:
رسول خدا(ص)فرمود: هر كه در دنيا دو رو باشد روز قيامت دو زبان آتشين خواهد داشت.
16248- 8- (6) وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (7) عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ فِی خُطْبَةٍ لَهُ وَ مَنْ کَانَ ذَا وَجْهَیْنِ وَ ذَا لِسَانَیْنِ کَانَ ذَا وَجْهَیْنِ وَ ذَا لِسَانَیْنِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ (مِنْ نَارٍ) (8).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : هرکس دو رو ودوزنان داشته باشد درروزقیانت هم دارای دوزنا
16249- 9- (9) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ الْبَغْدَادِیِّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ عَوْنِ بْنِ مَعِینٍ بَیَّاعِ الْقَلَانِسِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ سَمِعْتُ الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع یَقُولُ مَنْ لَقِیَ النَّاسَ بِوَجْهٍ وَ عَابَهُمْ (10) بِوَجْهٍ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَهُ لِسَانَانِ مِنْ نَارٍ.
وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ مِثْلَهُ (11).
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام : هر كه با مردم با چهره اى رو به رو شود و با چهره اى ديگر از آنها عيب گويى كند، روز قيامت با دو زبان از آتش محشورخواهد شد .
16250- 10- (12) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ النَّخَعِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ النَّوْفَلِیِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ مَدَحَ أَخَاهُ الْمُؤْمِنَ فِی وَجْهِهِ وَ اغْتَابَهُ مِنْ وَرَائِهِ فَقَدِ انْقَطَعَ مَا بَیْنَهُمَا مِنَ الْعِصْمَةِ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه برادر مؤمن خود را پيش رويش بستايد و پشت سرش از او بدگويى كند، پيوند حرمت ميان آنها بريده شود.
(13) 144 بَابُ تَحْرِیمِ هَجْرِ الْمُؤْمِنِ بِغَیْرِ مُوجِبٍ وَ کَرَاهَتِهِ بَعْدَ الثَّلَاثِ مَعَهُ وَ اسْتِحْبَابِ الْمُسَابَقَةِ إِلَی الصِّلَةِ
******
ترجمه:
16251- 1- (14) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ
ص: 260
ص لَا هِجْرَةَ فَوْقَ ثَلَاثٍ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : قهر بيش از سه روز، روا نيست.
16252- 2- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ مُرَازِمِ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا خَیْرَ فِی الْمُهَاجَرَةِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : هیچ خیری درقهرکردن نیست .
16253- 3- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ رَفَعَهُ وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الرَّبِیعِ قَالَ فِی وَصِیَّةِ الْمُفَضَّلِ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا یَفْتَرِقُ رَجُلَانِ عَلَی الْهِجْرَانِ إِلَّا اسْتَوْجَبَ أَحَدُهُمَا الْبَرَاءَةَ وَ اللَّعْنَةَ وَ رُبَّمَا اسْتَحَقَّ ذَلِکَ کِلَاهُمَا فَقَالَ لَهُ مُعَتِّبٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ هَذَا الظَّالِمُ فَمَا بَالُ الْمَظْلُومِ قَالَ لِأَنَّهُ لَا یَدْعُو أَخَاهُ إِلَی صِلَتِهِ وَ لَا یَتَغَامَسُ (3) لَهُ مِنْ کَلَامِهِ سَمِعْتُ أَبِی ع یَقُولُ إِذَا تَنَازَعَ اثْنَانِ فَعَازَّ (4) أَحَدُهُمَا الْآخَرَ فَلْیَرْجِعِ الْمَظْلُومُ إِلَی صَاحِبِهِ حَتَّی یَقُولَ لِصَاحِبِهِ أَیْ أَخِی أَنَا الظَّالِمُ حَتَّی یَقْطَعَ الْهِجْرَانَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ صَاحِبِهِ فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی حَکَمٌ عَدْلٌ یَأْخُذُ لِلْمَظْلُومِ مِنَ الظَّالِمِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام فرمود: هيچ گاه دو مرد با حالت قهر از يكديگر جدا نشوند، مگر اينكه يكى از آن دو سزاوار بيزارى [خدا و رسولش از او ]و لعنت باشد و چه بسا كه هر دوى آنها سزاوار اين امر باشند. معتّب عرض كرد: خدا مرا فدايتان گرداند، ظالم، درست [كه مستحق اين كيفر است ]اما مظلوم چرا؟
حضرت فرمود: براى آنكه برادرش را به آشتى با خود دعوت نمى كند و از سخن او چشم نمى پوشد. شنيدم پدرم مى فرمود: هرگاه دو نفر با هم ستيزه كردند و يكى از آن دو بر ديگرى چيره آمد، بايد آنكه در حقّ او ستم شده نزد آن ديگرى برود و به او بگويد: اى برادر! ستمكار منم، تا قهر و جدايى ميان او و رفيقش برطرف شود؛ زيرا خداوند تبارك و تعالى داورى عادل است و حقّ ستمديده را از ستمگر مى ستاند.
16254- 4- (5) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَصْرِمُ ذَوِی قَرَابَتِهِ مِمَّنْ لَا یَعْرِفُ الْحَقَّ قَالَ لَا یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَصْرِمَهُ.
******
ترجمه:
ابو بصیر گوید: از امام صادق -علیه السلام- درباره مردى که با خویشاوندى خود به خاطر این که مذهب حقّ را نمى شناسد «شیعه نیست» قطع رابطه کند سؤال کردم . فرمود : سزاوار نیست که خویشاوندى را قطع کند.
ص: 261
16255- 5- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ کَثِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ أَبِی قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَیُّمَا مُسْلِمَیْنِ تَهَاجَرَا فَمَکَثَا ثَلَاثاً لَا یَصْطَلِحَانِ إِلَّا کَانَا خَارِجَیْنِ مِنَ الْإِسْلَامِ- وَ لَمْ یَکُنْ بَیْنَهُمَا وَلَایَةٌ فَأَیُّهُمَا سَبَقَ إِلَی کَلَامِ أَخِیهِ کَانَ السَّابِقَ إِلَی الْجَنَّةِ یَوْمَ الْحِسَابِ.
******
ترجمه:
داود بن کثیر گوید: شنیدم امام صادق -علیه السلام- مى فرمود؛ پدرم فرمود، رسول خدا فرموده است: هرگاه دو نفر مسلمان از همدیگر با قهر جدا شوند و سه روز در آن حال بمانند و آشتى نکنند، هر دو از اسلام خارج شوند و بین آنان دوستى دینى نمى ماند، پس هرکدام از آن ها براى آشتى و سخن گفتن بر دیگرى سبقت جوید، در روز رستاخیز جلوتر از دیگرى به بهشت خواهد رفت.
16256- 6- (2) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَحْفُوظٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَزَالُ الشَّیْطَانُ (3) فَرِحاً مَا اهْتَجَرَ الْمُسْلِمَانِ فَإِذَا الْتَقَیَا اصْطَکَّتْ رُکْبَتَاهُ وَ تَخَلَّعَتْ أَوْصَالُهُ وَ نَادَی یَا وَیْلَهُ مَا لَقِیَ مِنَ الثُّبُورِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : تا زمانى كه دو مسلمان با يكديگر قهر باشند، ابليس خوشحال است و هرگاه با هم ديدار (آشتى) كنند، زانوهايش به هم خورد و بندهايش از هم بگسلد و فرياد زند: اى واى بر من، هلاك شدم.
16257- 7- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ لَا یَحِلُّ لِمُسْلِمٍ (5) أَنْ یَهْجُرَ أَخَاهُ (6) فَوْقَ ثَلَاثَةٍ.
******
ترجمه:
رسول اکرم درحدیثی فرمودند : جایزنیست فرد مسلمان با برادرش بیش ازسه روز قهر کند .
16258- 8- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ نَهَی عَنِ الْهِجْرَانِ فَمَنْ کَانَ لَا بُدَّ فَاعِلًا فَلَا یَهْجُرُ أَخَاهُ
ص: 262
أَکْثَرَ مِنْ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فَمَنْ کَانَ هَاجِراً (1) لِأَخِیهِ أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ کَانَتِ النَّارُ أَوْلَی بِهِ.
******
ترجمه:
رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله در حدیث مناهی از هجران و بریدن نهی فرمود، و کسی که ناچار این کار را انجام می دهد، بیش از سه روز با برادر خود نبرد و قطع نکند و کسی که بیش از این با برادر خود قهر و دور باشد، آتش به او سزاوارتر است!
16259- 9- (2) وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْبُنْدَارِ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ الْحَمَّادِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الصَّانِعِ (3) عَنِ الْعُقَیْبِیِّ (4) عَنِ ابْنِ أَبِی ذِئْبٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یَحِلُّ لِلْمُسْلِمِ أَنْ یَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثٍ.
******
ترجمه:
رسول اکرم درحدیثی فرمودند : جایزنیست فرد مسلمان با برادرش بیش ازسه روز قهر کند .
16260- 10- (5) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: مَا مِنْ مُؤْمِنَیْنِ اهْتَجَرَا فَوْقَ ثَلَاثٍ إِلَّا وَ بَرِئْتُ مِنْهُمَا فِی الثَّالِثَةِ قِیلَ (6) هَذَا حَالُ الظَّالِمِ فَمَا بَالُ الْمَظْلُومِ فَقَالَ مَا بَالُ الْمَظْلُومِ لَا یَصِیرُ إِلَی الظَّالِمِ فَیَقُولُ أَنَا الظَّالِمُ حَتَّی یَصْطَلِحَا.
******
ترجمه:
امام باقر(عليه السّلام)فرمود:هر گاه دو نفر مؤمن از هم قهر كنند و بيش از سه روز از يك ديگر جدا شوند،من در روز سوم از آنها بيزارم،عرض شد،اين سزاى ظالم است،جرم مظلوم چيست؟فرمود:چرا مظلوم نزد ظالم نرفت تا بگويد من ستمكارم تا آشتى كنند.
16261- 11- (7) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَخْلَدٍ عَنِ الرَّزَّازِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ أَبِی عُبَیْدٍ (8) عَنْ یَحْیَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص
ص: 263
لَا یَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ یَهْجُرَ أَخَاهُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ (1) وَ السَّابِقُ یَسْبِقُ إِلَی الْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
رسول خدا صلي الله عليه و آله : براى هيچ مسلمانى روا نيست كه بيش از سه روز ، برادرش را ترك گويد و هر كس [براى آشتى ]پيش دستى كند ، به سوى بهشت ، پيش دستى كرده است .
16262- 12- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی وَصِیَّةٍ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ إِیَّاکَ وَ هِجْرَانَ أَخِیکَ (3) فَإِنَّ الْعَمَلَ لَا یُتَقَبَّلُ مَعَ الْهِجْرَانِ یَا أَبَا ذَرٍّ أَنْهَاکَ عَنِ الْهِجْرَانِ فَإِنْ کُنْتَ لَا بُدَّ فَاعِلًا فَلَا تَهْجُرْهُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ کَمَلًا فَمَنْ مَاتَ فِیهَا مُهَاجِراً لِأَخِیهِ کَانَتِ النَّارُ أَوْلَی بِهِ.
******
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله به ابو ذر فرمود:اى ابو ذر!مبادا از برادر دينيت قهر كنى،زيرا اعمال با قهر و كناره گيرى پذيرفته نيست،اى ابو ذر!از قهر بپرهيز،و اگر هم مجبور به اين كار شدى جدائيت سه روز كامل طول نكشد،هر كس در اين سه روز بميرد و با برادرش قهر باشد، سزاوار آتش خواهد بود.
16263- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِیَأْذَنْ بِحَرْبٍ مِنِّی مَنْ آذَی عَبْدِیَ الْمُؤْمِنَ وَ لْیَأْمَنْ غَضَبِی مَنْ أَکْرَمَ عَبْدِیَ الْمُؤْمِنَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
هشام بن سالم گويد: شنيدم حضرت صادق عليه السلام ميفرمود: خداى عز و جل فرمايد: بجنگ با من اعلان دهد آن كس كه بندۀ مؤمن مرا بيازارد، و از خشم من آسوده خاطر باشد آن كس كه بندۀ مؤمن مرا گرامى دارد، ....
16264- 2- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ مُنْذِرِ بْنِ یَزِیدَ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ نَادَی مُنَادٍ أَیْنَ الصُّدُودُ لِأَوْلِیَائِی فَیَقُومُ قَوْمٌ لَیْسَ عَلَی وُجُوهِهِمْ لَحْمٌ فَیُقَالُ
ص: 264
هَؤُلَاءِ الَّذِینَ آذَوُا الْمُؤْمِنِینَ وَ نَصَبُوا لَهُمْ وَ عَانَدُوهُمْ وَ عَنَّفُوهُمْ فِی دِینِهِمْ ثُمَّ یُؤْمَرُ بِهِمْ إِلَی جَهَنَّمَ.
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام): چون روز قیامت شود منادی ندا کند کجایند رو گردانان از دوستان من پس گروهی که صورت آنان گوشت ندارد برخیزند پس گفته شود اینانند کسانی که مومنین را اذیت می کردند و با آنان دشمنی می کردند و عناد ورزیدند و آنها را در دینشان با درشتی سرزنش کردند پس فرمان داده شود آنان را به دوزخ برند.
16265- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ (2) عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ وَ زَادَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کَانُوا وَ اللَّهِ الَّذِینَ یَقُولُونَ بِقَوْلِهِمْ وَ لَکِنَّهُمْ حَبَسُوا حُقُوقَهُمْ وَ أَذَاعُوا عَلَیْهِمْ سِرَّهُمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
مفضل بن عمرهمین روایت را با این اضافه نقل کرده بخداقسم این افراد کسانی بودند که هم مذهب آن ها بودند؛ به عبارتی شیعه بودند ولی حقوق آنها را نمی دادند و سرّ این شیعیان را افشا می کردند .
16266- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَمَّا أُسْرِیَ بِالنَّبِیِّ ص قَالَ یَا رَبِّ مَا حَالُ الْمُؤْمِنِ عِنْدَکَ قَالَ یَا مُحَمَّدُ مَنْ أَهَانَ لِی وَلِیّاً فَقَدْ بَارَزَنِی بِالْمُحَارَبَةِ وَ أَنَا أَسْرَعُ شَیْ ءٍ إِلَی نُصْرَةِ أَوْلِیَائِی الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
جناب باقر العلوم، علیه السّلام [فرمود]: چون برده شد رسول خدا، صلّی الله علیه و آله، در شب معراج به ساحت قدس، عرض کرد: «ای پروردگار، آیا چگونه است حال مؤمن نزد تو؟» فرمود: «ای محمد، کسی که اهانت کند برای من دوستی را، به جنگجویی با من برخاسته، و من از هر چیز زودتر یاری دوستان خود کنم.
ص: 265
16267- 2- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ مَنْ أَهَانَ لِی وَلِیّاً فَقَدْ أَرْصَدَ لِمُحَارَبَتِی وَ أَنَا أَسْرَعُ شَیْ ءٍ إِلَی نُصْرَةِ أَوْلِیَائِی.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : خداوند تبارك و تعالى مى فرمايد : هر كه يكى از دوستان مرا خوار شمارد، آماده جنگ با من شده است و من در يارى دادن دوستدارانم شتابنده ترينم .
16268- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ جَمِیعاً عَنْ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ وَ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ أَهَانَ لِی وَلِیّاً فَقَدْ أَرْصَدَ لِمُحَارَبَتِی الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم : خداوند می فرماید : هر كه يكى از دوستان مرا خوار شمارد، آماده جنگ با من شده است ...
16269- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ مَنِ اسْتَخَفَّ بِفَقِیرٍ مُسْلِمٍ فَقَدِ اسْتَخَفَّ بِحَقِّ اللَّهِ وَ اللَّهُ یَسْتَخِفُّ بِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِلَّا أَنْ یَتُوبَ.
******
ترجمه:
امام صادق(عليه السّلام)از پدرانش نقل مى كند:كه پيغمبر(صلّى اللّه عليه و آله)در حديث مناهى فرموده است:هر كه به فقير مسلمانى بى اعتنايى كند،به حقوق الهى بى اعتنايى كرده و خداوند روز قيامت به او بى اعتنايى مى كند،مگر اين كه توبه كرده باشد.
16270- 5- (4) قَالَ وَ قَالَ ع مَنْ أَکْرَمَ فَقِیراً مُسْلِماً لَقِیَ اللَّهَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ هُوَ عَنْهُ رَاضٍ أَلَا وَ مَنْ أَکْرَمَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ فَإِنَّمَا یُکْرِمُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
و امام (علیه السلام) فرمود: هر کس مسلمان فقیری را گرامی بدارد، در روز قیامت خداوند را ملاقات می کند در حالی که خداوند از او راضی است. بدانید که هر کس برادر مسلمانش را گرامی بدارد، همانا خداوند عز و جل را گرامی داشته است."
مَنِ اسْتَذَلَّ مُؤْمِناً أَوْ حَقَّرَهُ لِفَقْرِهِ وَ قِلَّةِ ذَاتِ یَدِهِ شَهَرَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ (1).
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كس مرد مؤمنى را به سبب تهيدستى يا اندك بودن مال و داراييش خوار شمارد يا تحقير كند، خداوند متعال در روز قيامت او را [بدين كار زشتش ] شهره و سپس رسوايش سازد.
16272- 7- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَنْبَسَةَ (3) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ (4) وَ دَارِمِ بْنِ قَبِیصَةَ جَمِیعاً عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص نَحْوَهُ.
******
ترجمه:
دَارِمِ بْنِ قَبِیصَةَ مثل همین روایت نقل کرده .
16273- 8- (5) وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تُحَقِّرُوا مُؤْمِناً فَقِیراً فَإِنَّ (6) مَنْ حَقَّرَ مُؤْمِناً أَوِ اسْتَخَفَّ بِهِ حَقَّرَهُ اللَّهُ وَ لَمْ یَزَلْ مَاقِتاً لَهُ حَتَّی یَرْجِعَ عَنْ مَحْقَرَتِهِ أَوْ یَتُوبَ وَ قَالَ مَنِ اسْتَذَلَّ مُؤْمِناً أَوِ احْتَقَرَهُ لِقِلَّةِ ذَاتِ یَدِهِ شَهَرَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَلَی رُءُوسِ الْخَلَائِقِ.
******
ترجمه:
امام ششم(عليه السّلام)فرمود حقير نشماريد مؤمن فقير را كه هر كه او را حقير شمارد يا او را سبك گيرد خدايش حقير سازد و پيوسته اش دشمن دارد تا از آن برگردد و يا توبه كند هر كس مرد مؤمنى را به سبب تهيدستى يا اندك بودن مال و داراييش خوار شمارد يا تحقير كند، خداوند متعال در روز قيامت او را [بدين كار زشتش ] شهره سازد.
16274- 9- (7) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ
ص: 267
عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یَخْذُلُ أَخَاهُ وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی نُصْرَتِهِ إِلَّا خَذَلَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : هر گاه مؤمنى بتواند برادر خود را يارى رساند، اما تنهايش گذارد، خداوند در دنيا و آخرت او را تنها گذارد
16275- 10- (2) وَ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (3) عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ فِی خُطْبَةٍ لَهُ وَ مَنْ أَهَانَ فَقِیراً مُسْلِماً مِنْ أَجْلِ فَقْرِهِ وَ اسْتَخَفَّ بِهِ فَقَدِ اسْتَخَفَّ بِاللَّهِ (4) وَ لَمْ یَزَلْ فِی غَضَبِ اللَّهِ (5) عَزَّ وَ جَلَّ وَ سَخَطِهِ حَتَّی یُرْضِیَهُ وَ مَنْ أَکْرَمَ فَقِیراً مُسْلِماً لَقِیَ اللَّهَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ هُوَ یَضْحَکُ إِلَیْهِ ثُمَّ قَالَ وَ مَنْ بَغَی عَلَی فَقِیرٍ أَوْ تَطَاوَلَ عَلَیْهِ أَوِ اسْتَحْقَرَهُ (6) حَقَّرَهُ (7) اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِثْلَ الذَّرَّةِ فِی صُورَةِ رَجُلٍ حَتَّی یَدْخُلَ النَّارَ.
******
ترجمه:
پيغمبر(صلّى اللّه عليه و آله)در يكى از خطبه هايش فرمود:هر كه مسلمان فقيرى را به خاطر فقرش خوار و پست شمارد،خدا را كوچك شمرده است،و همواره مورد خشم و غضب خداوند است تا اين كه او را راضى كند،و هر كه فقير مسلمانى را گرامى بدارد،روز قيامت خداوند را شاد و خندان ديدار مى كند.سپس فرمود:هر كه بر فقيرى ستم كند يا بر او تعدّى نمايد،يا او را حقير شمارد،خدا در روز قيامت وى را به شكل آدمكى به اندازۀ مورچه محشور گرداند تا اين كه داخل آتش دوزخ شود.
16276- 11- (8) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ طَاهِرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یُونُسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ الْهَرَوِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُهَاجِرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ یَحْیَی عَنْ صَدَقَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِیِّ ص عَنْ جَبْرَئِیلَ ع قَالَ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَی مَنْ أَهَانَ لِی وَلِیّاً فَقَدْ بَارَزَنِی بِالْمُحَارَبَةِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم : خداوند می فرماید : هر كه يكى از دوستان مرا خوار شمارد، آماده جنگ با من شده است
16277- 12- (9) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِیدٍ
ص: 268
الْعَسْکَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ (1) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِیمِ الْبَرْقِیِّ (2) عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی سَلَمَةَ عَنْ أَبِی عُمَرَ الصَّنْعَانِیِّ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ (3) عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: رُبَّ أَشْعَثَ أَغْبَرَ ذِی طِمْرَیْنِ مُدَفَّعٍ بِالْأَبْوَابِ لَوْ أَقْسَمَ عَلَی اللَّهِ لَأَبَرَّهُ.
وَ رَوَاهُ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الصَّدُوقِ مِثْلَهُ (4) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
رسول خدا(صلّى الله عليه و آله)فرمود:بسا آدم ژوليدۀ غبار آلودۀ ملبّس به جامۀ كهنه كه كسى به او اعتنا ندارد،اگر به خدا سوگند ياد كند،من راستگوئى او را تصديق مى كنم !
16278- 1- (8) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ (9) عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِیَأْذَنْ بِحَرْبٍ مِنِّی مَنْ أَذَلَّ عَبْدِیَ الْمُؤْمِنَ وَ لْیَأْمَنْ غَضَبِی مَنْ أَکْرَمَ عَبْدِیَ الْمُؤْمِنَ.
******
ترجمه:
هشام بن سالم گويد: شنيدم حضرت صادق عليه السلام ميفرمود: خداى عز و جل فرمايد: بجنگ با من اعلان دهد آن كس كه بندۀ مؤمن مرا بيازارد، و از خشم من آسوده خاطر باشد آن كس كه بندۀ مؤمن مرا گرامى دارد،
ص: 269
16279- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَقَدْ أَسْرَی رَبِّی بِی فَأَوْحَی إِلَیَّ مِنْ وَرَاءِ الْحِجَابِ مَا أَوْحَی وَ شَافَهَنِی أَنْ قَالَ لِی یَا مُحَمَّدُ مَنْ أَذَلَّ لِی وَلِیّاً فَقَدْ أَرْصَدَ لِی (2) بِالْمُحَارَبَةِ وَ مَنْ حَارَبَنِی حَارَبْتُهُ قُلْتُ یَا رَبِّ وَ مَنْ وَلِیُّکَ هَذَا فَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّ مَنْ حَارَبَکَ حَارَبْتَهُ فَقَالَ ذَاکَ مَنْ أَخَذْتُ مِیثَاقَهُ لَکَ وَ لِوَصِیِّکَ وَ لِذُرِّیَّتِکُمَا بِالْوَلَایَةِ.
******
ترجمه:
از معاویه از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: به راستی که پروردگارم مرا سیر داد و از پشت پرده به من وحی کرد آنچه را که وحی کرد و آشکارا با من سخن گفت که به من فرمود: ای محمد! هر کس که ولیّ (دوست) مرا خوار کند، بی شک برای من در حالت جنگ قرار گرفته است و هر کس با من بجنگد، من با او می جنگم. گفتم: ای پروردگار من! این ولیّ تو کیست؟ به درستی که دانستم هر کس با تو بجنگد، تو با او می جنگی. فرمود: این کسی است که از او پیمان گرفتم برای تو و وصی تو و فرزندان شما دو نفر به ولایت
16280- 3- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ یُونُسَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَنِ اسْتَذَلَّ عَبْدِیَ الْمُؤْمِنَ فَقَدْ بَارَزَنِی بِالْمُحَارَبَةِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از معلی بن خنیس از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: خداوند عز و جل فرمود: هر کس بنده مؤمن مرا خوار کند، بی شک با من به جنگ برخواسته است."
16281- 4- (4) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اسْتَذَلَّ مُؤْمِناً وَ احْتَقَرَهُ لِقِلَّةِ ذَاتِ یَدِهِ وَ لِفَقْرِهِ شَهَرَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَلَی رُءُوسِ الْخَلَائِقِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كس مرد يا زن مؤمنى را به سبب تهيدستى يا اندك بودن مال و داراييش خوار شمارد يا تحقير كند، خداوند متعال در روز قيامت او را [بدين كار زشتش ] شهره خواهم کرد .
16282- 5- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ
ص: 270
عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ حَقَّرَ مُؤْمِناً مِسْکِیناً أَوْ غَیْرَ مِسْکِینٍ لَمْ یَزَلِ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ حَاقِراً لَهُ مَاقِتاً حَتَّی یَرْجِعَ عَنْ مَحْقَرَتِهِ إِیَّاهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق عليه السلام فرمود: هر كه مؤمنى را خوار شمارد چه (آن مؤمن) مستمند باشد. يا غير مستمند، پيوسته خداى عز و جل او را خوار و دشمن دارد تا آنگاه كه از خوار شمردن آن مؤمن برگردد.
16283- 6- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ نَابَذَنِی مَنْ أَذَلَّ عَبْدِیَ الْمُؤْمِنَ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ نَحْوَهُ (2).
******
ترجمه:
از حضرت صادق * شنیدم كه فرمود: رسول خدا (ص) فرمود: خداى عز و جل فرموده: آشكارا بجنگ با من برخاسته آن كس كه بنده مؤمن مرا خوار كند.
16284- 7- (3) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَنْبَسَةَ (4) عَنْ بَکْرِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَصْرِیِّ (5) عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ أَبِیهَا الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: لَا یَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ یُرَوِّعَ مُسْلِماً.
******
ترجمه:
امام على عليه السلام :بر هيچ مسلمانى روا نيست كه مسلمانى را به رعب و وحشت اندازد.
16285- 8- (6) وَ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنْ مَنْصُورٍ الصَّیْقَلِ وَ الْمُعَلَّی بْنِ
ص: 271
خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنِّی لَحَرْبٌ لِمَنِ اسْتَذَلَّ عَبْدِیَ الْمُؤْمِنَ وَ إِنِّی أَسْرَعُ إِلَی نُصْرَةِ أَوْلِیَائِی الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
معلى بن خنیس گوید: شنیدم از حضرت صادق علیه السلام میفرمود: خداى تبارك و تعالى فرماید: هر كه بیكدوست من اهانت كند بجنگ با من كمین كرده، و من بیارى دوستانم از هر چیز شتابانترم.
16286- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی هَارُونَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لِنَفَرٍ عِنْدَهُ وَ أَنَا حَاضِرٌ مَا لَکُمْ تَسْتَخِفُّونَ بِنَا قَالَ فَقَامَ إِلَیْهِ رَجُلٌ مِنْ خُرَاسَانَ فَقَالَ مَعَاذٌ لِوَجْهِ اللَّهِ أَنْ نَسْتَخِفَّ بِکَ أَوْ بِشَیْ ءٍ مِنْ أَمْرِکَ فَقَالَ بَلَی إِنَّکَ أَحَدُ مَنِ اسْتَخَفَّ بِی فَقَالَ مَعَاذٌ لِوَجْهِ اللَّهِ أَنْ أَسْتَخِفَّ بِکَ فَقَالَ لَهُ وَیْحَکَ أَ لَمْ تَسْمَعْ فُلَاناً وَ نَحْنُ بِقُرْبِ الْجُحْفَةِ وَ هُوَ یَقُولُ لَکَ احْمِلْنِی قَدْرَ مِیلٍ فَقَدْ وَ اللَّهِ عَیِیتُ وَ اللَّهِ مَا رَفَعْتَ بِهِ رَأْساً لَقَدِ اسْتَخْفَفْتَ بِهِ وَ مَنِ اسْتَخَفَّ بِمُؤْمِنٍ فَبِنَا اسْتَخَفَّ وَ ضَیَّعَ حُرْمَةَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
ابوهارون مى گويد:
من در خدمت امام صادق عليه السّلام بودم كه به چند تن فرمود:
چرا شما ما را سبك مى شماريد؟
پس مردى خراسانى برخاست و گفت:
به خدا پناه مى بريم از اينكه به تو يا چيزى از اوامر تو بى توجّه باشيم و آن را سبك انگاريم.
امام عليه السّلام فرمود:
آرى تو خود يكى از كسانى هستى كه مرا سبك مى شمارى.
او گفت:
بخدا پناه مى برم از اينكه شما را سبك بشمارم.
امام عليه السّلام فرمود:
واى بر تو!آيا نشنيدى فلانى وقتى كه ما نزديك جحفه بوديم به تو مى گفت:مرا به مسافت يك ميل سوار كن كه بخدا وامانده ام؟ و بخدا سوگند تو به او نگاه هم نكردى و هيچ پاسخى بدو ندادى و او را سبك شمردى و هر كس مؤمنى را سبك شمرد ما را سبك شمرده است و احترام خداوند را تباه ساخته است.
ص: 272
16287- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا قَطَّعُوا الْأَرْحَامَ جُعِلَتِ الْأَمْوَالُ فِی أَیْدِی الْأَشْرَارِ.
******
ترجمه:
امام على عليه السلام : هرگاه مردم قطع رحم كنند، ثروتها در دست تبهكاران قرار گيرد .
16288- 2- (3) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ مِنَ الذُّنُوبِ الَّتِی تُعَجِّلُ الْفَنَاءَ قَطِیعَةَ الرَّحِمِ.
******
ترجمه:
أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ * : ازجمله گناهانی که موجب مرگ زودرس می شوند قطع رحم است .
16289- 3- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ فَشَکَا إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَقَارِبَهُ فَقَالَ لَهُ اکْظِمْ غَیْظَکَ وَ افْعَلْ فَقَالَ إِنَّهُمْ یَفْعَلُونَ وَ یَفْعَلُونَ فَقَالَ أَ تُرِیدُ أَنْ تَکُونَ مِثْلَهُمْ فَلَا یَنْظُرَ اللَّهُ إِلَیْکُمْ.
******
ترجمه:
عنبسه عابد گوید : مردی از دست خویشانش به امام صادق (علیه السلام) شکایت کرد، امام به او فرمود : خشم خود را فرو بر و (با آنان نیکی) کن، عرض کرد : آنها چنین و چنان (و قطع رحم) می کنند، فرمود : آیا می خواهی تو هم مانند آنها باشی تا خدا به شما توجه نکند؟
16290- 4- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تَقْطَعْ رَحِمَکَ وَ إِنْ قَطَعَتْکَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی النِّکَاحِ (6) وَ غَیْرِهِ (7).
******
ترجمه:
حضرت صادق عليه السلام فرمود: رسول خدا (صلّى الله عليه و آله) فرموده: قطع رحم خود مكن اگر چه او از تو قطع كند.
ص: 273
(1) 150 بَابُ تَحْرِیمِ إِحْصَاءِ عَثَرَاتِ الْمُؤْمِنِ وَ عَوْرَاتِهِ لِأَجْلِ تَعْیِیرِهِ بِهَا
******
ترجمه:
16291- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَبْعَدُ مَا یَکُونُ الْعَبْدُ مِنَ اللَّهِ أَنْ یَکُونَ الرَّجُلُ یُؤَاخِی الرَّجُلَ وَ هُوَ یَحْفَظُ زَلَّاتِهِ فَیُعَیِّرُهُ بِهَا یَوْماً مَا.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : دورترين بنده از خدا،آن مردى است كه با مردى طرح دوستى افكند و [حساب ]لغزشهاى او را نگه دارد تا روزى به واسطه آنها او را سرزنش كند.
16292- 2- (3) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ أَقْرَبَ مَا یَکُونُ الْعَبْدُ إِلَی الْکُفْرِ أَنْ یُؤَاخِیَ الرَّجُلُ الرَّجُلَ عَلَی الدِّینِ فَیُحْصِیَ عَلَیْهِ زَلَّاتِهِ لِیُعَنِّفَهُ بِهَا یَوْماً مَا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ زُرَارَةَ مِثْلَهُ (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ نَحْوَهُ (5)
ص: 274
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ وَ الْفَضْلِ ابْنَیْ یَزِیدَ الْأَشْعَرِیَّیْنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
امام باقر عليه السلام : نزديكترين حالت و زمان بنده به كفر، اين است كه با كسى برادرىِ دينى كند، آن گاه خطاها و لغزشهايش را پيش خود برشمارد تا روزى به وسيله آنها او را سرزنش كند.
16293- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا مَعْشَرَ مَنْ أَسْلَمَ (3) بِلِسَانِهِ وَ لَمْ یُخْلِصِ الْإِیمَانَ إِلَی قَلْبِهِ لَا تَذُمُّوا الْمُسْلِمِینَ وَ لَا تَتَبَّعُوا عَوْرَاتِهِمْ فَإِنَّهُ مَنْ تَتَبَّعَ عَوْرَاتِهِمْ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ وَ مَنْ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ یَفْضَحْهُ وَ لَوْ فِی بَیْتِهِ.
وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (4) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی بُرْدَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص نَحْوَهُ (5) وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (6) وَ
عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْحَجَّالِ
ص: 275
عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَا تَتَبَّعُوا عَثَرَاتِ الْمُسْلِمِینَ (1).
وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ أَوِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَا تَتَبَّعُوا عَثَرَاتِ الْمُؤْمِنِینَ (2)
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم :ای کسانی که به زبان اسلام آورده اید و ایمان در دل های شما خالص و بی شائبه نشده است! مسلمانان را سرزنش، و اسرار آن ها را دنبال نکنید. همانا کسی که عیب های مردم را بجوید، خداوند عیب های او را دنبال می کند، و هر کس خدا دنبال اسرار و عیوبش باشد، او را در خانه خودش رسوا می کند.
16294- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَدْنَی مَا یَخْرُجُ بِهِ الرَّجُلُ مِنَ الْإِیمَانِ أَنْ یُؤَاخِیَ الرَّجُلُ الرَّجُلَ عَلَی دِینِهِ فَیُحْصِیَ عَلَیْهِ عَثَرَاتِهِ وَ زَلَّاتِهِ لِیُعَیِّرَهُ بِهَا یَوْماً مَا.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
امام صادق * :عليه السلام : پایین ترین چیزی که ایمان انسان را ازبین می برد، اين است كه با كسى برادرىِ دينى كند، آن گاه خطاها و لغزشهايش را پيش خود برشمارد تا روزى به وسيله آنها او را سرزنش كند.
مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ عَیَّرَ مُؤْمِناً بِذَنْبٍ لَمْ یَمُتْ حَتَّی یَرْکَبَهُ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام :
هر كس مؤمنى را به گناهى سرزنش كند، نميرد تا خودش آن گناه را مرتكب شود.
16296- 2- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَذَاعَ فَاحِشَةً کَانَ کَمُبْتَدِئِهَا وَ مَنْ عَیَّرَ مُؤْمِناً بِشَیْ ءٍ لَمْ یَمُتْ حَتَّی یَرْکَبَهُ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :
هر كس زشت كارى و گناهى را فاش كند، مانند كسى است كه آن را انجام داده است و هر كه مؤمنى را به چيزى سرزنش كند، نميرد تا خود مرتكب آن شود.
16297- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَنَّبَ مُؤْمِناً أَنَّبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام :
هر كس مؤمنى را سرزنش كند، خداوند او را در دنيا و آخرت سرزنش كند.
16298- 4- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ سُلَیْمَانَ (4) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ لَقِیَ أَخَاهُ بِمَا یُؤَنِّبُهُ أَنَّبَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : هر كه نزد مؤمنى رود كه او را سرزنش كند و سركوفت زند،خدا او را در دنيا و آخرت سرزنش نمايد
16299- 5- (5) أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَذَاعَ فَاحِشَةً کَانَ کَمُبْتَدِئِهَا وَ مَنْ عَیَّرَ مُسْلِماً بِذَنْبٍ لَمْ
ص: 277
یَمُتْ حَتَّی یَرْکَبَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :
هر كس زشت كارى و گناهى را فاش كند، مانند كسى است كه آن را انجام داده است و هر كه مؤمنى را به چيزى سرزنش كند، نميرد تا خود مرتكب آن شود.
16300- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی کَهْمَسٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمُؤْمِنُ (5) مَنِ ائْتَمَنَهُ الْمُؤْمِنُونَ عَلَی أَنْفُسِهِمْ وَ أَمْوَالِهِمْ (وَ الْمُسْلِمُ) (6) مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ یَدِهِ وَ لِسَانِهِ وَ الْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ السَّیِّئَاتِ وَ تَرَکَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَ الْمُؤْمِنُ حَرَامٌ عَلَی الْمُؤْمِنِ أَنْ یَظْلِمَهُ أَوْ یَخْذُلَهُ أَوْ یَغْتَابَهُ أَوْ یَدْفَعَهُ دَفْعَةً.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ أَوْ یَغْتَابَهُ (7)
******
ترجمه:
از رسول خدا ص روایت شده است:
آیا به شما خبر دهم که مومن کیست؟ کسی که مومنان در جان و مالشان از او ایمن باشند.
آیا به شما خبر دهم که مسلمان کیست؟ کسی که مسلمانان از زبان و دستش سالم باشند.
و مهاجر کسی است که از بدی ها هجرت کند و آنچه را که خدا حرام کرده ترک و رها کند.
و حرام است که مومنی بر مومن دیگر ظلم کند یا او را خوار کند و یا غیبت او را کند و یا او را از خود براند.
16301- 2- (8) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ
ص: 278
عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: مَنْ عَامَلَ النَّاسَ فَلَمْ یَظْلِمْهُمْ وَ حَدَّثَهُمْ فَلَمْ یَکْذِبْهُمْ وَ وَعَدَهُمْ فَلَمْ یُخْلِفْهُمْ کَانَ مِمَّنْ حَرُمَتْ غِیبَتُهُ وَ کَمَلَتْ مُرُوءَتُهُ وَ ظَهَرَ عَدْلُهُ وَ وَجَبَتْ أُخُوَّتُهُ.
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی صَحِیفَةِ الرِّضَا ع (1)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ (2) فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص نَحْوَهُ (3).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : هر كس در معاشرت با مردم به آنان ظلم نكند، دروغ نگويد و خلف وعده ننمايد، جوانمرديش كامل، عدالتش آشكار، برادرى با او واجب
16302- 3- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ هُوَ عَیْنُهُ وَ مِرْآتُهُ وَ دَلِیلُهُ لَا یَخُونُهُ وَ لَا یَخْدَعُهُ وَ لَا یَظْلِمُهُ وَ لَا یَکْذِبُهُ وَ لَا یَغْتَابُهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : مسلمان برادر مسلمانست، چشم و آينه و راهنماى اوست، نسبت باو خيانت و نيرنگ و ستم نكند و او را تكذيب ننمايد و از او غيبت نكند.
16303- 4- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیٍّ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لَا یَظْلِمُهُ وَ لَا یَخْذُلُهُ.
******
ترجمه:
فضيل بن يسار گويد:از امام صادق(عليه السّلام)شنيدم كه مى فرمود:مسلمان برادر مسلمان است،به او ستم نمى كند،و او را خوار نمى دارد.
16304- 5- (6) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 279
قَالَ: الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لَا یَظْلِمُهُ وَ لَا یَخْذُلُهُ وَ لَا یَغْتَابُهُ وَ لَا یَغُشُّهُ وَ لَا یَحْرِمُهُ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : مسلمان ، برادرِ مسلمان است ؛ به او ستم نمى كند ، او را تنها نمى گذارد ، غيبت او را نمى كند ، به او خيانت نمى ورزد و او را محروم نمى سازد .
16305- 6- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ قَالَ فِی مُؤْمِنٍ مَا رَأَتْهُ عَیْنَاهُ وَ سَمِعَتْهُ أُذُنَاهُ فَهُوَ مِنَ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ الَّذِینَ یُحِبُّونَ أَنْ تَشِیعَ الْفاحِشَةُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ (2).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْأَمَالِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنِ الصَّادِقِ ع مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : هر كس درباره مؤمن چيزى را كه با چشمهاى خود ديده و با گوشهاى خود شنيده است بازگو كند، از شمارِ كسانى است كه خداى عزّ و جلّ فرموده است : «كسانى كه دوست دارند زشت كارى در ميان آنان كه ايمان آورده اند شيوع پيدا كند، براى آنان در دنيا و آخرت عذابى پر درد خواهد بود.
16306- 7- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْغِیبَةُ أَسْرَعُ فِی دِینِ الرَّجُلِ الْمُسْلِمِ مِنَ الْأَکِلَةِ فِی جَوْفِهِ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : غيبت كردن در [نابودى] دين مرد، زودتر كارگر مى افتد تا غذا دربدنش
16307- 8- (5) وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْجُلُوسُ فِی الْمَسْجِدِ انْتِظَارَ الصَّلَاةِ عِبَادَةٌ مَا لَمْ یُحْدِثْ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا یُحْدِثُ قَالَ الِاغْتِیَابَ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : در مسجد به انتظار نماز نشستن ، عبادت است تا زمانى كه حدثى سر نزند . عرض شد : اى رسول خدا! حدث چيست؟ فرمود : غيبت كردن .
16308- 9- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ
ص: 280
الْآتِی (1) عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی وَصِیَّةٍ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ إِیَّاکَ وَ الْغِیبَةَ فَإِنَّ الْغِیبَةَ أَشَدُّ مِنَ الزِّنَا قُلْتُ وَ لِمَ ذَاکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ- قَالَ لِأَنَّ الرَّجُلَ یَزْنِی فَیَتُوبُ إِلَی اللَّهِ فَیَتُوبُ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ الْغِیبَةُ لَا تُغْفَرُ حَتَّی یَغْفِرَهَا صَاحِبُهَا یَا أَبَا ذَرٍّ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَ قِتَالُهُ کُفْرٌ وَ أَکْلُ لَحْمِهِ مِنْ مَعَاصِی اللَّهِ وَ حُرْمَةُ مَالِهِ کَحُرْمَةِ دَمِهِ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْغِیبَةُ قَالَ ذِکْرُکَ أَخَاکَ بِمَا یَکْرَهُ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- فَإِنْ کَانَ فِیهِ (2) الَّذِی یُذْکَرُ بِهِ قَالَ اعْلَمْ أَنَّکَ إِذَا ذَکَرْتَهُ بِمَا هُوَ فِیهِ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ وَ إِذَا ذَکَرْتَهُ بِمَا لَیْسَ فِیهِ فَقَدْ بَهَتَّهُ.
******
ترجمه:
ابو ذر گويد:پيغمبر(صلّى اللّه عليه و آله)در يكى از نصايحش به من فرمود:اى ابا ذر،از غيبت كردن بپرهيز زيرا غيبت بدتر از زناست.عرض كردم يا رسول اللّٰه چرا چنان است؟فرمود:براى اين كه زناكار اگر توبه و استغفار نمايد،خدا توبه اش را مى پذيرد.ولى گناه غيبت بخشوده نمى شود مگر اين كه صاحبش عفو نمايد. اى ابا ذر،دشنام دادن به مسلمان فسق،و جنگ با او كفر است،غيبت كردن از او سرپيچى از فرمان خدا،و مالش مانند خونش محترم است،عرض كردم يا رسول اللّٰه غيبت چيست؟فرمود:در بارۀ برادرت چيزى بگويى كه او خوش ندارد.عرض كردم يا رسول اللّٰه اگر آنچه كه گفته مى شود در او باشد چطور؟ فرمود بدان كه هر گاه در بارۀ او چيزى بگويى كه در او هست از او غيبت كرده اى و اگر چيزى بگويى كه در او نيست،به او بهتان بسته اى.
16309- 10- (3) الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: تَحْرُمُ الْجَنَّةُ عَلَی ثَلَاثَةٍ عَلَی الْمَنَّانِ وَ عَلَی الْمُغْتَابِ وَ عَلَی مُدْمِنِ الْخَمْرِ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : بهشت بر سه گروه حرام است: كسي كه غيبت مي كند، كسي كه منت مي گذارد{برخدا}، و كسي كه شراب مي خورد
16310- 11- (4) وَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: وَ هَلْ یَکُبُّ النَّاسَ فِی النَّارِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ.
******
ترجمه:
پيغمبر(صلّى اللّه عليه و آله)فرمود:آيا مردم در روز قيامت جز بر اثر نتيجۀ زبانشان براى چيز ديگر هم سرنگون به آتش انداخته مى شوند؟
16311- 12- (5) وَ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ
ص: 281
أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص سِبَابُ الْمُؤْمِنِ فُسُوقٌ وَ قِتَالُهُ کُفْرٌ وَ أَکْلُ لَحْمِهِ مَعْصِیَةٌ لِلَّهِ وَ حُرْمَةُ مَالِهِ کَحُرْمَةِ دَمِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : ناسزا گفتن به مؤمن فسق است و جنگيدن با او كفر و خوردن گوشت او (غيبت كردن از وى) معصيت خداست ومال اومثل جانش محترم است .
16312- 13- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَی عَنِ الْغِیبَةِ وَ الِاسْتِمَاعِ إِلَیْهَا وَ نَهَی عَنِ النَّمِیمَةِ وَ الِاسْتِمَاعِ إِلَیْهَا وَ قَالَ لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ یَعْنِی نَمَّاماً وَ نَهَی عَنِ الْمُحَادَثَةِ الَّتِی تَدْعُو إِلَی غَیْرِ اللَّهِ وَ نَهَی عَنِ الْغِیبَةِ وَ قَالَ مَنِ اغْتَابَ امْرَأً مُسْلِماً بَطَلَ صَوْمُهُ وَ نُقِضَ وُضُوؤُهُ وَ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَفُوحُ مِنْ فِیهِ رَائِحَةٌ أَنْتَنُ مِنَ الْجِیفَةِ یَتَأَذَّی بِهِ أَهْلُ الْمَوْقِفِ وَ إِنْ مَاتَ قَبْلَ أَنْ یَتُوبَ مَاتَ مُسْتَحِلًّا (3) لِمَا حَرَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَلَا وَ مَنْ تَطَوَّلَ عَلَی أَخِیهِ فِی غِیبَةٍ سَمِعَهَا فِیهِ فِی مَجْلِسٍ فَرَدَّهَا عَنْهُ رَدَّ اللَّهُ عَنْهُ أَلْفَ بَابٍ مِنَ الشَّرِّ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ فَإِنْ هُوَ لَمْ یَرُدَّهَا وَ هُوَ قَادِرٌ عَلَی رَدِّهَا کَانَ عَلَیْهِ کَوِزْرِ مَنِ اغْتَابَهُ سَبْعِینَ مَرَّةً.
******
ترجمه:
از امام صادق (علیه السلام) از پدرانش (علیهم السلام) در حدیثی از مناهی (نهی ها) آمده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از غیبت و شنیدن آن نهی کرد و از نمّامی (سخن چینی) و شنیدن آن نهی کرد و فرمود: سخن چین به بهشت نمی رود. و از محادثه (گفتگو) که به غیر خدا دعوت کند نهی کرد و از غیبت نهی کرد و فرمود: هر کس مسلمانی را غیبت کند، روزه اش باطل و وضویش نقض می شود و در روز قیامت از دهانش بویی بدتر از مردار خارج می شود که اهل موقف (محشر) از آن اذیت می شوند و اگر پیش از توبه بمیرد، در حالتی مرده که حرام خداوند عز و جل را حلال شمرده است. آگاه باشید، هر کس در غیاب برادرش، غیبتی را که در مجلسی شنیده است دفع کند، خداوند هزار در از شر را در دنیا و آخرت از او دور می کند و اگر آن را دفع نکند در حالی که توانایی دفع آن را دارد، گناه غیبت کننده را هفتاد بار بر دوش می کشد.
16313- 14- (4) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَیَابَةَ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: إِنَّ مِنَ الْغِیبَةِ أَنْ تَقُولَ فِی أَخِیکَ مَا سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ إِنَّ مِنَ
ص: 282
الْبُهْتَانِ أَنْ تَقُولَ فِی أَخِیکَ مَا لَیْسَ فِیهِ.
وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ (1).
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن سیابه از امام صادق، جعفر بن محمد (علیه السلام) نقل شده است که گفت: به راستی از غیبت این است که درباره برادرت چیزی بگویی که خدا آن را بر او پوشانده است و به راستی از بهتان این است که درباره برادرت چیزی بگویی که در او نیست.
16314- 15- (2) وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ الْکَرْخِیِّ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: عَلَامَاتُ وَلَدِ الزِّنَا ثَلَاثٌ سُوءُ الْمَحْضَرِ وَ الْحَنِینُ إِلَی الزِّنَا وَ بُغْضُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْخِصَالِ بِهَذَا السَّنَدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از امام صادق، جعفر بن محمد (علیه السلام) نقل شده است که گفت: علامت های فرزند زنا سه چیز است: بدی در حضور (دیگران)، تمایل به زنا، و دشمنی با ما اهل بیت."
16315- 16- (4) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنِ الْمُغِیرَةِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الشَّامِیِّ عَنْ نَوْفٍ الْبِکَالِیِّ قَالَ: أَتَیْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ هُوَ فِی رَحْبَةِ مَسْجِدِ الْکُوفَةِ- فَقُلْتُ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ- وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَقَالَ وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ یَا نَوْفُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَقُلْتُ لَهُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عِظْنِی فَقَالَ یَا نَوْفُ أَحْسِنْ یُحْسَنْ إِلَیْکَ إِلَی أَنْ قَالَ قُلْتُ زِدْنِی قَالَ اجْتَنِبِ الْغِیبَةَ فَإِنَّهَا إِدَامُ کِلَابِ النَّارِ ثُمَّ قَالَ یَا نَوْفُ- کَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ وُلِدَ مِنْ حَلَالٍ وَ هُوَ یَأْکُلُ لُحُومَ النَّاسِ بِالْغِیبَةِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از نوف البکالی روایت شده است که گفت: نزد امیرالمؤمنین (علیه السلام) آمدم و او در صحن مسجد کوفه بود. پس گفتم: سلام بر تو ای امیرالمؤمنین و رحمت خدا و برکات او بر تو باد. فرمود: و بر تو سلام ای نوف و رحمت خدا و برکات او بر تو باد. گفتم: ای امیرالمؤمنین، مرا موعظه کن. فرمود: ای نوف، نیکی کن تا به تو نیکی شود. تا اینکه گفت: گفتم: بیشتر بگو. فرمود: از غیبت بپرهیز، زیرا غیبت خوراک سگ های آتش (جهنم) است. سپس فرمود: ای نوف، دروغ می گوید کسی که گمان می کند از حلال زاده شده است در حالی که گوشت مردم را با غیبت می خورد."
16316- 17- (5) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 283
زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ یُبْغِضُ الْبَیْتَ اللَّحِمَ وَ اللَّحِمَ السَّمِینَ قَالَ فَقِیلَ لَهُ إِنَّا لَنُحِبُّ اللَّحْمَ وَ مَا تَخْلُو بُیُوتُنَا مِنْهُ (1) فَقَالَ لَیْسَ حَیْثُ تَذْهَبُ إِنَّمَا الْبَیْتُ اللَّحِمُ الْبَیْتُ (2) الَّذِی تُؤْکَلُ فِیهِ لُحُومُ النَّاسِ بِالْغِیبَةِ وَ أَمَّا اللَّحِمُ السَّمِینُ فَهُوَ الْمُتَبَخْتِرُ (3) الْمُتَکَبِّرُ الْمُخْتَالُ فِی مَشْیِهِ (4).
******
ترجمه:
از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: به راستی خداوند خانه گوشتین و گوشت چرب را دشمن می دارد. گفته شد: ما گوشت را دوست داریم و خانه های ما از گوشت خالی نیست. فرمود: آنچه شما فکر می کنید نیست. به راستی خانه گوشتین خانه ای است که در آن گوشت های مردم با غیبت خورده می شود. و اما گوشت چرب کسی است که با تکبر و غرور در راه رفتن خود فخر می فروشد."
16317- 18- (5) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ یَرْفَعُهُ إِلَی النَّبِیِّ ص قَالَ: الْغِیبَةُ أَشَدُّ مِنَ الزِّنَا فَقِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ لِمَ ذَلِکَ قَالَ أَمَّا صَاحِبُ الزِّنَا فَیَتُوبُ فَیَتُوبُ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ أَمَّا صَاحِبُ الْغِیبَةِ فَیَتُوبُ فَلَا یَتُوبُ اللَّهُ عَلَیْهِ حَتَّی یَکُونَ صَاحِبُهُ الَّذِی یُحِلُّهُ (6).
وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (7)
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: إِیَّاکُمْ وَ الْغِیبَةَ فَإِنَّ الْغِیبَةَ أَشَدُّ مِنَ الزِّنَا ثُمَّ ذَکَرَ نَحْوَهُ (8)
******
ترجمه:
از اسباط بن محمد که آن را به پیامبر (صلی الله علیه و آله) می رساند، نقل شده است که فرمود: غیبت شدیدتر از زنا است. گفته شد: ای رسول خدا، چرا اینگونه است؟ فرمود: اما زناکار توبه می کند و خداوند توبه اش را می پذیرد، ولی غیبت کننده توبه می کند و خداوند توبه اش را نمی پذیرد تا وقتی که کسی که از او غیبت کرده، او را حلال کند."
ص: 284
16318- 19- (1) وَ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنْ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: أَ لَا أُخْبِرُکُمْ بِالَّذِی هُوَ أَشَدُّ (2) مِنَ الزِّنَا وَقْعُ الرَّجُلِ فِی عِرْضِ أَخِیهِ.
******
ترجمه:
پيغمبر(صلّى اللّه عليه و آله)فرمود:آيا آگاه نكنم شما را به چيزى كه از زنا هم بدتر است،و آن عبارت است از اين كه شخص از برادرش بد گويى كند(با غيبت كردن)
16319- 20- (3) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُتَیْبَةَ عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ: فَمَنْ لَمْ تَرَهُ بِعَیْنِکَ یَرْتَکِبُ ذَنْباً وَ لَمْ یَشْهَدْ عَلَیْهِ عِنْدَکَ شَاهِدَانِ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْعَدَالَةِ وَ السَّتْرِ وَ شَهَادَتُهُ مَقْبُولَةٌ وَ إِنْ کَانَ فِی نَفْسِهِ مُذْنِباً وَ مَنِ اغْتَابَهُ بِمَا فِیهِ فَهُوَ خَارِجٌ عَنْ وَلَایَةِ اللَّهِ تَعَالَی ذِکْرُهُ دَاخِلٌ فِی وَلَایَةِ الشَّیْطَانِ وَ لَقَدْ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص- قَالَ مَنِ اغْتَابَ مُؤْمِناً بِمَا فِیهِ لَمْ یَجْمَعِ اللَّهُ بَیْنَهُمَا فِی الْجَنَّةِ أَبَداً وَ مَنِ اغْتَابَ مُؤْمِناً بِمَا لَیْسَ فِیهِ فَقَدِ انْقَطَعَتِ الْعِصْمَةُ بَیْنَهُمَا وَ کَانَ الْمُغْتَابُ فِی النَّارِ خَالِداً فِیهَا وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اگر با چشم ندیدی که کسی مرتکب گناه شود یعنی ممکن است گوش شما بشنود اما خودتان ندیده باشید و دو شاهد عادل هم بر علیه او شهادت ندهند، آن شخص عادل است و شهادتش قبول می باشد، هرچند در واقع گناه کار باشد؛ و اگر کسی او را به چیزی که در او هست غیبت کند، از ولایت خداوند متعال خارج شده و در ولایت شیطان داخل شده است. بعد حضرت، روایتی را از پیامبر (ص) نقل می کند که فرمود: کسی که مؤمنی را به عیبی که در او وجود دارد غیبت کند، خداوند هرگز بین آن دو نفر را در بهشت جمع نمی کند؛ و کسی که مؤمنی را به عیبی که در او نیست غیبت کند، عصمت بین آن دو از بین رفته و غیبت کننده همیشه در آتش جهنم خواهد بود و چه بد جایگاهی است.
16320- 21- (4) وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی بَابِ عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (5) عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ فِی خُطْبَةٍ لَهُ وَ مَنِ اغْتَابَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ بَطَلَ صَوْمُهُ وَ نُقِضَ وُضُوؤُهُ (6) فَإِنْ مَاتَ وَ هُوَ کَذَلِکَ
ص: 285
مَاتَ وَ هُوَ مُسْتَحِلٌّ لِمَا حَرَّمَ اللَّهُ إِلَی أَنْ قَالَ وَ مَنْ مَشَی فِی عَوْنِ أَخِیهِ وَ مَنْفَعَتِهِ فَلَهُ ثَوَابُ الْمُجَاهِدِینَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ مَنْ مَشَی فِی عَیْبِ أَخِیهِ وَ کَشْفِ عَوْرَتِهِ کَانَتْ أَوَّلُ خُطْوَةٍ خَطَاهَا وَضَعَهَا (1) فِی جَهَنَّمَ وَ کَشَفَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ عَلَی رُءُوسِ الْخَلَائِقِ وَ مَنْ مَشَی إِلَی ذِی قَرَابَةٍ وَ ذِی رَحِمٍ یَسْأَلُ بِهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ مِائَةِ شَهِیدٍ فَإِنْ سَأَلَ بِهِ وَ وَصَلَهُ بِمَالِهِ وَ نَفْسِهِ جَمِیعاً کَانَ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ أَرْبَعُونَ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَ رُفِعَ لَهُ أَرْبَعُونَ أَلْفَ أَلْفِ دَرَجَةٍ وَ کَأَنَّمَا عَبَدَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ مِائَةَ سَنَةٍ وَ مَنْ مَشَی فِی فَسَادِ مَا بَیْنَهُمَا وَ قَطِیعَةِ بَیْنِهِمَا (2) غَضِبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَیْهِ وَ لَعَنَهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ کَانَ عَلَیْهِ مِنَ الْوِزْرِ کَعِدْلِ قَاطِعِ الرَّحِمِ.
******
ترجمه:
از رسول خدا (ص) نقل شده که ایشان در خطبه ای فرمودند:
و هر کس برادر مسلمانش را غیبت کند، روزه اش باطل می شود و وضویش نقض می گردد. اگر در حالی که چنین است بمیرد، به حالتی مرده که چیزی را که خدا حرام کرده، حلال شمرده است.
و هر کس در کمک و منفعت برادرش قدم بردارد، برای او پاداش مجاهدین در راه خدا است.
و هر کس در عیب جویی برادرش و افشای عیوبش قدم بردارد، اولین قدمی که برمی دارد، در جهنم قرار می گیرد و خدا عیب های او را در برابر خلایق آشکار می کند.
و هر کس به سوی خویشاوندی و نزدیکی رود که از او درخواست کند، خدا به او اجر صد شهید را می دهد. اگر با مال و جان خود درخواست او را برآورده کند و با او وصل شود، برای هر قدمی چهل هزار هزار حسنه (چهل میلیون حسنه) برای او نوشته می شود و چهل هزار هزار درجه (چهل میلیون درجه) برای او بالا می رود و گویی که خداوند عزوجل را صد سال عبادت کرده است.
و هر کس در فساد بین آنها و قطع رابطه بین آنها قدم بردارد، خداوند عزوجل بر او غضب می کند و در دنیا و آخرت او را لعنت می کند و بر او وزری (گناهی) به اندازه ی قطع کننده ی رحم قرار می دهد
16321- 22- (3) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْغِیبَةُ أَنْ تَقُولَ فِی أَخِیکَ مَا قَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَیْهِ فَأَمَّا إِذَا قُلْتَ مَا لَیْسَ فِیهِ فَذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِیناً (4).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : غیبت آنستکه درمورد برادرت چیزی را بگوئ که خداوند آنرا پوشانده باشد اما اگرچیزی بگوئ که دراونباشد (این تهمت ) ومصداق آیه فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِیناً (7).می باشد .
ص: 286
16322- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ بَهَتَ مُؤْمِناً أَوْ مُؤْمِنَةً بِمَا لَیْسَ فِیهِ (3) بَعَثَهُ اللَّهُ فِی طِینَةِ خَبَالٍ حَتَّی یَخْرُجَ مِمَّا قَالَ قُلْتُ وَ مَا طِینَةُ خَبَالٍ قَالَ صَدِیدٌ یَخْرُجُ مِنْ فُرُوجِ الْمُومِسَاتِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (4) وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (5) وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از ابن ابی یعفور از امام ابو عبد الله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: "هر کس به مؤمن یا مؤمنه ای تهمت بزند به چیزی که در او نیست، خداوند او را در طینت خبال برمی انگیزد تا زمانی که از گفته خود خارج شود." گفتم: "طینت خبال چیست؟" فرمود: "چرکی است که از عورت های زنان فاحشه خارج می شود."
عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ بَهَتَ مُؤْمِناً أَوْ مُؤْمِنَةً أَوْ قَالَ فِیهِ مَا لَیْسَ فِیهِ أَقَامَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَلَی تَلٍّ مِنْ نَارٍ حَتَّی یَخْرُجَ مِمَّا قَالَ فِیهِ.
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی صَحِیفَةِ الرِّضَا ع (1)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
از امام رضا (علیه السلام) از پدرانش روایت شده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: "هر کس به مؤمن یا مؤمنه ای تهمت بزند یا درباره او چیزی بگوید که در او نیست، خداوند او را روز قیامت بر تلی از آتش برمی انگیزد تا زمانی که از گفته خود خارج شود.
16324- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْغِیبَةِ قَالَ هُوَ أَنْ تَقُولَ لِأَخِیکَ فِی دِینِهِ مَا لَمْ یَفْعَلْ وَ تَبُثَّ عَلَیْهِ أَمْراً قَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَیْهِ لَمْ یُقَمْ عَلَیْهِ فِیهِ حَدٌّ.
******
ترجمه:
از داود بن سرحان روایت شده است که گفت: از امام ابو عبد الله (علیه السلام) درباره غیبت پرسیدم. فرمود: "غیبت این است که درباره برادرت در دین چیزی بگویی که او انجام نداده و بر او امری را افشا کنی که خداوند آن را بر او پوشانده است و در مورد آن بر او حدی اقامه نشده باشد."
16325- 2- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَیَابَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْغِیبَةُ أَنْ تَقُولَ فِی أَخِیکَ مَا سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ أَمَّا الْأَمْرُ الظَّاهِرُ (6) مِثْلَ الْحِدَّةِ وَ الْعَجَلَةِ فَلَا وَ الْبُهْتَانُ أَنْ تَقُولَ فِیهِ مَا لَیْسَ فِیهِ.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن سیابة روایت شده که گفت: از امام ابو عبدالله (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: "غیبت این است که درباره برادرت چیزی بگویی که خداوند آن را بر او پوشانده است، اما امر آشکاری مثل تندخویی و عجله، این ها غیبت نیست. و بهتان این است که چیزی درباره او بگویی که در او نیست."
ص: 288
16326- 3- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ رَجُلٍ لَا نَعْلَمُهُ إِلَّا یَحْیَی الْأَزْرَقَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو الْحَسَنِ ع مَنْ ذَکَرَ رَجُلًا مِنْ خَلْفِهِ بِمَا هُوَ فِیهِ مِمَّا عَرَفَهُ النَّاسُ لَمْ یَغْتَبْهُ وَ مَنْ ذَکَرَهُ مِنْ خَلْفِهِ بِمَا هُوَ فِیهِ مِمَّا لَا یَعْرِفُهُ النَّاسُ اغْتَابَهُ وَ مَنْ ذَکَرَهُ بِمَا لَیْسَ فِیهِ فَقَدْ بَهَتَهُ.
******
ترجمه:
ابوالحسن (علیه السلام) به من فرمود: "کسی که درباره مردی پشت سرش چیزی بگوید که در او هست و مردم آن را می شناسند، او را غیبت نکرده است. و کسی که پشت سرش چیزی بگوید که در او هست ولی مردم آن را نمی شناسند، او را غیبت کرده است. و کسی که چیزی بگوید که در او نیست، به او بهتان زده است."
16327- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هَارُونَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیِّ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: إِذَا جَاهَرَ الْفَاسِقُ بِفِسْقِهِ فَلَا حُرْمَةَ لَهُ وَ لَا غِیبَةَ.
******
ترجمه:
از هارون بن جهم از امام صادق جعفر بن محمد (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: "هرگاه فاسق به فسق خود آشکارا عمل کند، هیچ حرمتی برای او نیست و غیبتی بر او نیست."
16328- 5- (3) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ لَیْسَ لَهُمْ حُرْمَةٌ صَاحِبُ هَوًی مُبْتَدِعٌ وَ الْإِمَامُ الْجَائِرُ وَ الْفَاسِقُ الْمُعْلِنُ بِالْفِسْقِ.
******
ترجمه:
امام باقر عليه السلام: سه گروه، احترام ندارند: هواپرستِ بدعت گذار (كه به نام دين و به كام خود، احكام خدا را تغيير مى دهد) و پيشواى ستمكار، و فاسقى (بدكارى) كه علنى هرزگى مى كند.
16329- 6- (4) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ لا یُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ (5) قَالَ مَنْ أَضَافَ قَوْماً فَأَسَاءَ ضِیَافَتَهُمْ فَهُوَ مِمَّنْ ظَلَمَ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْهِمْ فِیمَا قَالُوا فِیهِ.
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام)- درمورد آیه لا یُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ (6) کسی که میزبان قومی گردد و میهمانداری را به خوبی به جای نیاورد، از جمله ظالمان است و بر میهمانان به خاطر حرف هایی که در حقّ میزبان بزنند حرجی نیست.
ص: 289
16330- 7- (1) الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ فِی قَوْلِهِ لا یُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ (2) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ الضَّیْفَ یَنْزِلُ بِالرَّجُلِ فَلَا یُحْسِنُ ضِیَافَتَهُ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْهِ أَنْ یَذْکُرَ سُوءَ مَا (3) فَعَلَهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (4) وَ تَقَدَّمَ فِی الْجَمَاعَةِ مَا یَدُلُّ عَلَی جَوَازِ غِیبَةِ تَارِکِهَا بِغَیْرِ عُذْرٍ بَلْ وُجُوبِهَا (5).
******
ترجمه:
در مورد آیه «خداوند دوست ندارد که کسی به بدی سخن بگوید، مگر آنکه بر او ظلم شده باشد» (نساء 4:148) از امام ابو عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: "اگر مهمان نزد کسی فرود آید و او به خوبی مهمان نوازی نکند، بر مهمان گناهی نیست که بدی آنچه را که صاحب خانه انجام داده است، ذکر کند."
(6) 155 بَابُ وُجُوبِ تَکْفِیرِ الِاغْتِیَابِ بِاسْتِحْلَالِ صَاحِبِهِ أَوِ الِاسْتِغْفَارِ لَهُ
******
ترجمه:
16331- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ عَنْ حَفْصِ بْنِ عُمَیْرٍ (8) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ النَّبِیُّ ص مَا کَفَّارَةُ الِاغْتِیَابِ قَالَ تَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِمَنِ اغْتَبْتَهُ کُلَّمَا ذَکَرْتَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ الِاسْتِحْلَالِ (9) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی
ص: 290
الِاسْتِغْفَارِ مِنَ الظُّلْمِ فِی جِهَادِ النَّفْسِ (1).
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله - در پاسخ به اين سؤال كه كفّاره غيبت چيست - فرمود : كفّاره اش اين است كه هرگاه به ياد كسى كه از او غيبت كرده اى افتادى، از خداوند برايش آمرزش بخواهى.
(2) 156 بَابُ وُجُوبِ رَدِّ غِیبَةِ الْمُؤْمِنِ وَ تَحْرِیمِ سَمَاعِهَا بِدُونِ الرَّدِّ
******
ترجمه:
16332- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع یَا عَلِیُّ مَنِ اغْتِیبَ عِنْدَهُ أَخُوهُ الْمُسْلِمُ فَاسْتَطَاعَ نَصْرَهُ فَلَمْ یَنْصُرْهُ خَذَلَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هرگاه در حضور كسى از برادر مسلمانش غيبت شود و او بتواند ياريش دهد اما به يارى (دفاع از) او برنخيزد، خداوند در دنيا و آخرت تنهايش گذارد.
16333- 2- (4) وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی الْوَرْدِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنِ اغْتِیبَ عِنْدَهُ أَخُوهُ الْمُؤْمِنُ فَنَصَرَهُ وَ أَعَانَهُ نَصَرَهُ اللَّهُ وَ أَعَانَهُ (5) فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ مَنْ لَمْ یَنْصُرْهُ (6) وَ لَمْ یُعِنْهُ وَ لَمْ یَدْفَعْ عَنْهُ وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی نُصْرَتِهِ وَ عَوْنِهِ إِلَّا خَفَضَهُ اللَّهُ (7) فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.
ص: 291
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از ابی الورد از امام ابو جعفر (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: "هر کس که برادر مؤمنش در حضور او غیبت شود و او را یاری و کمک کند، خداوند او را در دنیا و آخرت یاری و کمک خواهد کرد. و کسی که او را یاری نکند و کمک نرساند و از او دفاع نکند در حالی که می تواند او را یاری و کمک کند، خداوند او را در دنیا و آخرت خوار خواهد کرد."
16334- 3- (2) وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ رَدَّ عَنْ عِرْضِ أَخِیهِ الْمُسْلِمِ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ الْبَتَّةَ.
******
ترجمه:
از سکونی از امام ابو عبدالله جعفر بن محمد (علیه السلام) روایت شده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: "هر کس از آبروی برادر مسلمانش دفاع کند، به طور قطع بهشت برای او نوشته می شود.
16335- 4- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یُعِینُ مُؤْمِناً مَظْلُوماً إِلَّا کَانَ أَفْضَلَ مِنْ صِیَامِ شَهْرٍ وَ اعْتِکَافِهِ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- وَ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یَنْصُرُ أَخَاهُ وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی نُصْرَتِهِ إِلَّا نَصَرَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یَخْذُلُ أَخَاهُ وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی نُصْرَتِهِ إِلَّا خَذَلَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.
******
ترجمه:
از عمر یمانی از امام ابو عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: "هیچ مؤمنی که مؤمن مظلومی را یاری کند، نیست مگر این که این عمل از روزه یک ماه و اعتکاف در مسجد الحرام بهتر است. و هیچ مؤمنی که برادر خود را یاری کند در حالی که می تواند او را یاری کند، نیست مگر این که خداوند او را در دنیا و آخرت یاری خواهد کرد. و هیچ مؤمنی که برادر خود را در حالی که می تواند او را یاری کند، خوار کند، نیست مگر این که خداوند او را در دنیا و آخرت خوار خواهد کرد."
16336- 5- (4) وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (5) عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ فِی خُطْبَةٍ لَهُ وَ مَنْ رَدَّ عَنْ أَخِیهِ غِیبَةً سَمِعَهَا فِی مَجْلِسٍ رَدَّ اللَّهُ عَنْهُ أَلْفَ بَابٍ مِنَ الشَّرِّ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ فَإِنْ لَمْ یَرُدَّ عَنْهُ وَ أَعْجَبَهُ کَانَ عَلَیْهِ کَوِزْرِ مَنِ اغْتَابَ.
******
ترجمه:
از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روایت شده است که ایشان در خطبه ای فرمودند: "هر کس غیبت برادر خود را که در مجلسی شنیده است، رد کند، خداوند از او هزار باب شر در دنیا و آخرت دفع می کند. و اگر آن غیبت را رد نکند و از آن خوشش بیاید، بر او همان وزر (گناه) کسی است که غیبت کرده است."
ص: 292
16337- 6- (1) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ (2) عَنِ الرَّبِیعِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ رَدَّ عَنْ عِرْضِ أَخِیهِ الْمُسْلِمِ کُتِبَ لَهُ الْجَنَّةُ الْبَتَّةَ وَ مَنْ أُتِیَ إِلَیْهِ مَعْرُوفٌ فَلْیُکَافِئْ فَإِنْ عَجَزَ فَلْیُثْنِ بِهِ فَإِنْ لَمْ یَفْعَلْ فَقَدْ کَفَرَ النِّعْمَةَ.
******
ترجمه:
از سکونی از امام ابو عبدالله جعفر بن محمد (علیه السلام) روایت شده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: "هر کس از آبروی برادر مسلمانش دفاع کند، به طور قطع بهشت برای او نوشته می شود. و هر کس که به او نیکی ای شود، باید جبران کند. پس اگر نتواند، باید از او ستایش کند. اگر این کار را نکند، نعمت را کفران کرده است.
16338- 7- (3) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْأَحْمَسِیِّ عَنِ الْمُحَارِبِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی لَیْلَی عَنِ الْحَکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ عَنِ ابْنِ أَبِی الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: نَالَ رَجُلٌ مِنْ عِرْضِ رَجُلٍ عِنْدَ النَّبِیِّ ص- فَرَدَّ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ عَلَیْهِ فَقَالَ النَّبِیُّ ص- مَنْ رَدَّ عَنْ عِرْضِ أَخِیهِ کَانَ لَهُ حِجَاباً مِنَ النَّارِ.
******
ترجمه:
از ابن ابی الدرداء از پدرش روایت شده است که گفت: مردی در حضور پیامبر (صلی الله علیه و آله) از آبروی مردی سخن گفت (بدگویی کرد). مردی از میان قوم به او پاسخ داد (دفاع کرد). پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: "هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، این عمل برای او حجابی از آتش خواهد بود."
16339- 8- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ ذَبَّ عَنْ أَخِیهِ الْمُؤْمِنِ الْغِیبَةَ کَانَ حَقّاً عَلَی اللَّهِ أَنْ یُعْتِقَهُ مِنَ النَّارِ یَا أَبَا ذَرٍّ مَنِ اغْتِیبَ عِنْدَهُ أَخُوهُ الْمُؤْمِنُ وَ هُوَ یَسْتَطِیعُ نَصْرَهُ فَنَصَرَهُ نَصَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ إِنْ خَذَلَهُ وَ هُوَ یَسْتَطِیعُ نَصْرَهُ خَذَلَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.
ص: 293
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از ابی ذر روایت شده که پیامبر (صلی الله علیه و آله) در وصیت خود به او فرمود: "ای ابو ذر، هر کس که غیبت برادر مؤمنش را دفع کند، بر خداوند حق است که او را از آتش آزاد کند. ای ابو ذر، هر کس که برادر مؤمنش در حضور او غیبت شود و او بتواند او را یاری کند و یاریش کند، خداوند عز و جل او را در دنیا و آخرت یاری خواهد کرد. و اگر او را خوار کند در حالی که می تواند او را یاری کند، خداوند او را در دنیا و آخرت خوار خواهد کرد.
(2) 157 بَابُ تَحْرِیمِ إِذَاعَةِ سِرِّ الْمُؤْمِنِ وَ أَنْ یَرْوِیَ عَلَیْهِ مَا یَعِیبُهُ وَ عَدَمِ جَوَازِ تَصْدِیقِ ذَلِکَ مَا أَمْکَنَ
******
ترجمه:
16340- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ عَوْرَةُ الْمُؤْمِنِ عَلَی الْمُؤْمِنِ حَرَامٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ یَعْنِی سُفْلَتَهُ قَالَ لَیْسَ حَیْثُ تَذْهَبُ إِنَّمَا هُوَ إِذَاعَةُ سِرِّهِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان گفت: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: "آبروی یک مؤمن بر مؤمن دیگر حرام است." امام علیه السلام فرمود: "بله." من گفتم: "یعنی آیا اشاره به نواحی پستی او است؟" امام علیه السلام فرمود: "نه، نهجون در این مسأله تا زمانی که سرشار از اطلاعات مخفی او به زیر افتد. به طور واضح این اعلامیه اسرار اعترافش
16341- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ رَوَی عَلَی مُؤْمِنٍ رِوَایَةً یُرِیدُ بِهَا شَیْنَهُ وَ هَدْمَ مُرُوءَتِهِ لِیَسْقُطَ مِنْ أَعْیُنِ النَّاسِ أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ وَلَایَتِهِ إِلَی وَلَایَةِ الشَّیْطَانِ فَلَا یَقْبَلُهُ الشَّیْطَانُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ
ص: 294
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ نَحْوَهُ (1) وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ نَحْوَهُ (2).
******
ترجمه:
مفضل بن عمر گفت: امام صادق (علیه السلام) به من گفت: "هر کسی که درباره یک مؤمن روایتی بیاورد که به وسیله آن، آبروریش راببردتا ازچشم مردم بیفتد ، خداوند او را از ولایت خود به ولایت شیطان منتقل می کند. و شیطان هم ولایت او را نپذیرد."
16342- 3- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ مُخْتَارٍ (4) عَنْ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِیمَا جَاءَ فِی الْحَدِیثِ عَوْرَةُ الْمُؤْمِنِ عَلَی الْمُؤْمِنِ حَرَامٌ قَالَ مَا هُوَ أَنْ یَنْکَشِفَ فَتَرَی مِنْهُ شَیْئاً إِنَّمَا هُوَ أَنْ تَرْوِیَ عَلَیْهِ أَوْ تَعِیبَهُ.
******
ترجمه:
امام صادق(ع) در توضیح روایت نبوی «عورت مؤمن بر مؤمن حرام است» فرمود: اینکه عورت مؤمن بر مؤمن حرام است مراد این نیست که عورت او را کشف کند و دیده شود بلکه مراد این است که علیه او حرف هایی بزند و مطالب مخفی او را علنی مطرح نماید
16343- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَیْلٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ الرَّجُلُ مِنْ إِخْوَانِی یَبْلُغُنِی عَنْهُ الشَّیْ ءُ الَّذِی أَکْرَهُهُ فَأَسْأَلُهُ عَنْهُ فَیُنْکِرُ ذَلِکَ وَ قَدْ أَخْبَرَنِی عَنْهُ قَوْمٌ ثِقَاتٌ فَقَالَ لِی یَا مُحَمَّدُ کَذِّبْ سَمْعَکَ وَ بَصَرَکَ عَنْ أَخِیکَ فَإِنْ شَهِدَ عِنْدَکَ خَمْسُونَ قَسَامَةً وَ قَالَ لَکَ قَوْلًا فَصَدِّقْهُ وَ کَذِّبْهُمْ وَ لَا تُذِیعَنَّ عَلَیْهِ شَیْئاً تَشِینُهُ بِهِ وَ تَهْدِمُ بِهِ مُرُوءَتَهُ فَتَکُونَ مِنَ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ إِنَّ الَّذِینَ یُحِبُّونَ أَنْ تَشِیعَ الْفاحِشَةُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ (6).
ص: 295
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
محمد بن فضیل مى گويد:به امام كاظم عليه السّلام عرض كردم:قربانت گردم،از يكى از برادرانم خبرى مى رسد كه آن را نمى پسندم و وقتى از خود او مى پرسم وى منكر آن مى شود با آن كه گروه مورد اعتمادى آن را از او نقل مى كنند.امام عليه السّلام در پاسخ فرمود:اى محمّد!گوش و چشمت را پيرامون برادرت تكذيب كن،و اگر پنجاه سوگند خورنده نزد تو گواهى دهند و او سخن ديگرى گويد سخن برادر خود را تصديق و سخن آنان را تكذيب كن،و از او خبرى را منتشر نكن كه موجب زشتى او گردد و آبرويش را بريزد كه اگر چنين كنى از كسانى خواهى بود كه خداوند در بارۀ آنها فرموده:« إِنَّ اَلَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ اَلْفٰاحِشَةُ فِي اَلَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِيمٌ
16344- 5- (2) وَ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (3) عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ مَنْ سَمِعَ فَاحِشَةً فَأَفْشَاهَا کَانَ کَمَنْ أَتَاهَا وَ مَنْ سَمِعَ خَیْراً فَأَفْشَاهُ کَانَ کَمَنْ عَمِلَهُ.
******
ترجمه:
رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وسلم : شخصی که کار زشتی را ترویج کند مانند این است که آن را انجام داده است و شخصی که کار خیری ترویج کند ثواب انجام آن عمل را به او خواهند داد.
16345- 6- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَذَاعَ الْفَاحِشَةَ کَانَ کَمُبْتَدِئِهَا وَ مَنْ عَیَّرَ مُؤْمِناً بِشَیْ ءٍ لَا یَمُوتُ حَتَّی یَرْکَبَهُ.
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : شخصی که عمل زشتی را ترویج کند نظیر انجام دهنده آن است وکسیکه مومنی رابخاطرکاری سرزنش کند نمی میرد تا خودش مرتکب آن کارشود .
16346- 7- (5) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ الْفَیْضِ بْنِ الْمُخْتَارِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَمَّا نَزَلَتِ الْمَائِدَةُ عَلَی عِیسَی ع- قَالَ لِلْحَوَارِیِّینَ لَا تَأْکُلُوا مِنْهَا حَتَّی آذَنَ لَکُمْ فَأَکَلَ مِنْهَا رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ بَعْضُ الْحَوَارِیِّینَ- یَا رُوحَ اللَّهِ أَکَلَ مِنْهَا فُلَانٌ فَقَالَ لَهُ عِیسَی ع أَکَلْتَ مِنْهَا فَقَالَ لَهُ لَا فَقَالَ الْحَوَارِیُّونَ بَلَی وَ اللَّهِ یَا رُوحَ اللَّهِ لَقَدْ أَکَلَ مِنْهَا فَقَالَ عِیسَی ع صَدِّقْ أَخَاکَ وَ کَذِّبْ بَصَرَکَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام)- وقتی آن سفره بر عیسی (علیه السلام) نازل شد، به حوّاریون گفت: «از آن نخورید تا وقتی که خدا به شما اجازه دهد. امّا مردی از آن ها از آن غذاها خورد». یکی از حوّاریون گفت: «ای روح الله! فلان شخص از آن خورد». عیسی (علیه السلام) از او پرسید: «از آن خوردی»؟ گفت: «نه». حوّاریون گفتند: «چرا، به خدا قسم، ای روح الله! که از آن خورد». عیسی (علیه السلام) به آن ها گفت: «برادرتان را تصدیق کنید و مشاهدات خود را تکذیب کنید».
ص: 296
16347- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع فِی رَجُلَیْنِ یَتَسَابَّانِ قَالَ الْبَادِئُ مِنْهُمَا أَظْلَمُ وَ وِزْرُهُ وَ وِزْرُ صَاحِبِهِ عَلَیْهِ مَا لَمْ یَعْتَذِرْ إِلَی الْمَظْلُومِ.
******
ترجمه:
عبد الرحمن بن حجاج از حضرت موسى بن جعفر علیه السّلام در باره دو مردى كه همدیگر را دشنام دهند روایت كرده كه فرمود: آغازكننده بدشنام ستمكارتر است و گناه خود و گناه رفیقش بگردن اوست در صورتى كه آن كس كه ستم باو شده از حد نگذرد.
16348- 2- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ رَجُلًا مِنْ تَمِیمٍ أَتَی النَّبِیَّ ص فَقَالَ أَوْصِنِی فَکَانَ فِیمَا أَوْصَاهُ أَنْ قَالَ لَا تَسُبُّوا النَّاسَ فَتَکْسِبُوا الْعَدَاوَةَ لَهُمْ (4).
******
ترجمه:
حضرت باقر* : یک نفرازقبیله تمیم خدمت رسول خداشرفیاب شد وعرض کرد مرا سفارش کنید ازجمله سفارشات این بود به مردم فحش نده که دشمنی آنهارا بدست می آوری
16349- 3- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص سِبَابُ الْمُؤْمِنِ فُسُوقٌ وَ قِتَالُهُ کُفْرٌ وَ أَکْلُ لَحْمِهِ مَعْصِیَةٌ وَ حُرْمَةُ مَالِهِ کَحُرْمَةِ دَمِهِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ مَعْصِیَةٌ (6).
ص: 297
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا إِلَی آخِرِهِ (1).
******
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: كه رسول خدا (صلّى الله عليه و آله) فرموده است: دشنامگوئى بمؤمن نافرمانى است، و جنگيدن با او كفر است، و خوردن گوشتش (بوسيلۀ غيبت) گناه است، و احترام مال مؤمن مانند احترام خون اوست.
16350- 4- (2) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ع سَبَّابُ الْمُؤْمِنِ کَالْمُشْرِفِ عَلَی الْهَلَکَةِ.
******
ترجمه:
از سکونی از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: "دشنام دادن به مؤمن مانند در آستانه هلاکت بودن است."
16351- 5- (3) الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ نِزَارٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع مَنْ کَفَّ عَنْ أَعْرَاضِ النَّاسِ أَقَالَهُ اللَّهُ نَفْسَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ مَنْ کَفَّ غَضَبَهُ عَنِ النَّاسِ کَفَّ اللَّهُ عَنْهُ عَذَابَ یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
امام ابو جعفر (علیه السلام) فرمود: "هر کس از آبروی مردم خودداری کند (به آن تعرض نکند)، خداوند در روز قیامت از او درگذرد. و هر کس خشم خود را از مردم بازدارد، خداوند عذاب روز قیامت را از او بازدارد."
16352- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَا شَهِدَ رَجُلٌ عَلَی رَجُلٍ بِکُفْرٍ قَطُّ إِلَّا بَاءَ بِهِ أَحَدُهُمَا
ص: 298
إِنْ کَانَ شَهِدَ عَلَی کَافِرٍ صَدَقَ وَ إِنْ کَانَ مُؤْمِناً رَجَعَ الْکُفْرُ عَلَیْهِ فَإِیَّاکُمْ وَ الطَّعْنَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از جابر از امام ابو جعفر (علیه السلام) روایت شده است که فرمود: "هیچ مردی بر مرد دیگری شهادت به کفر نداد، مگر این که یکی از آن دو به آن مبتلا شد. اگر بر کافری شهادت داده باشد، راست گفته است و اگر مؤمنی باشد، کفر به او بازمی گردد. پس از طعن بر مؤمنین بپرهیزید."
16353- 2- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ (3) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِأَخِیهِ الْمُؤْمِنِ أُفٍّ خَرَجَ مِنْ وَلَایَتِهِ وَ إِذَا قَالَ أَنْتَ عَدُوِّی کَفَرَ أَحَدُهُمَا وَ لَا یَقْبَلُ اللَّهُ مِنْ مُؤْمِنٍ عَمَلًا وَ هُوَ مُضْمِرٌ عَلَی أَخِیهِ الْمُؤْمِنِ سُوءاً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مِثْلَهُ (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ (5) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَیْلٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : هرگاه مؤمن به برادرش بگويد : اف بر تو، از ولايت و دوستى او خارج شود و هرگاه بگويد : تو دشمن من هستى، يكى از آن دو كافر شود. و خداوند از مؤمنى كه نسبت به مؤمن نيّت بد در دل داشته باشد، عملى را نپذيرد.
16354- 3- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَا مِنْ إِنْسَانٍ یَطْعُنُ فِی عَیْنِ مُؤْمِنٍ إِلَّا مَاتَ بِشَرِّ مِیتَةٍ وَ کَانَ قَمِناً أَنْ لَا یَرْجِعَ إِلَی خَیْرٍ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ
ص: 299
سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیٍّ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
امام باقر عليه السلام : هيچ انسانى نيست كه پيش روى مؤمنى از او بد گويد و طعنه زند، مگر اين كه به بدترين شكل بميرد و سزاوار است كه روى خير و سعادت را نبيند .حديث
16355- 4- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْمُؤْمِنِینَ مِنْ نُورِ عَظَمَتِهِ وَ جَلَالِ کِبْرِیَائِهِ فَمَنْ طَعَنَ عَلَیْهِمْ وَ رَدَّ (3) عَلَیْهِمْ فَقَدْ رَدَّ عَلَی اللَّهِ فِی عَرْشِهِ وَ لَیْسَ مِنَ اللَّهِ فِی شَیْ ءٍ وَ إِنَّمَا هُوَ شِرْکُ الشَّیْطَانِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
امام صادق(ع) فرمود: خداوند مؤمنان را از نور عظمت و جلال کبریایی اش آفرید. هرکه بر آنان خرده بگیرد یا در مخالفت آنان سخن بگوید، با خداوند بزرگ مخالفت کرده و نزد خدا چیزی ندارد و او شریک شیطان است.
16356- 5- (5) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ عَنِ التَّلَّعُکْبَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْمَالِکِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ دَاوُدَ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْمُؤْمِنَ مِنْ عَظَمَةِ جَلَالِهِ وَ قُدْرَتِهِ فَمَنْ طَعَنَ عَلَیْهِ أَوْ رَدَّ عَلَیْهِ قَوْلَهُ فَقَدْ رَدَّ عَلَی اللَّهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند عزّ و جلّ، مؤمن را از عظمت جلال و قدرت خويش بيافريد. پس، هر كه بر او طعنه زند، يا سخنش را ردّ كند و نپذيرد، سخن خداوند عزّ و جلّ را ردّ كرده است.
ص: 300
16357- 1- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ اللَّعْنَةَ إِذَا خَرَجَتْ مِنْ صَاحِبِهَا تَرَدَّدَتْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الَّذِی یُلْعَنُ فَإِنْ وَجَدَتْ مَسَاغاً وَ إِلَّا رَجَعَتْ (3) إِلَی صَاحِبِهَا وَ کَانَ أَحَقَّ بِهَا فَاحْذَرُوا أَنْ تَلْعَنُوا مُؤْمِناً فَیَحِلَّ بِکُمْ.
******
ترجمه:
امام صادق عليه السلام : چون لعنت از دهان لعنتگر بيرون آيد ميان او و كسى كه لعنت شده است، مردد مى ماند؛ اگر راه و مجوّزى [براى رفتن به سوى لعنت شده ]نيافت به سوى لعنت كننده برمى گردد كه او به آن سزاوارتر است. پس، از لعنت كردن مؤمن بپرهيزيد، كه به خودتان برمى گردد.
16358- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّعْنَةَ إِذَا خَرَجَتْ مِنْ فِی صَاحِبِهَا تَرَدَّدَتْ فِیمَا بَیْنَهُمَا فَإِنْ وَجَدَتْ مَسَاغاً وَ إِلَّا رَجَعَتْ عَلَی صَاحِبِهَا.
وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ (5) عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع مِثْلَهُ (6) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ (7).
******
ترجمه:
امام باقر عليه السلام : چون لعنت از دهان لعنتگر بيرون آيد ميان او و كسى كه لعنت شده است، مردد مى ماند؛ اگر راه و مجوّزى [براى رفتن به سوى لعنت شده ]نيافت به سوى لعنت كننده برمى گردد
ص: 301
16359- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اتَّهَمَ الْمُؤْمِنُ أَخَاهُ انْمَاثَ الْإِیمَانُ فِی قَلْبِهِ کَمَا یَنْمَاثُ الْمِلْحُ فِی الْمَاءِ.
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السّلام) فرمود: هر گاه مؤمنی برادر مؤمن خویش را متهم سازد و به او تهمت بزند ایمان از قلب او محو می شود همچنانکه نمک در آب ذوب می گردد.
16360- 2- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ حَازِمٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنِ اتَّهَمَ أَخَاهُ فِی دِینِهِ فَلَا حُرْمَةَ بَیْنَهُمَا وَ مَنْ عَامَلَ أَخَاهُ بِمِثْلِ مَا عَامَلَ بِهِ النَّاسَ فَهُوَ بَرِی ءٌ مِمَّا یَنْتَحِلُ.
******
ترجمه:
و امام جعفر صادق (علیه السلام ) فرمود:
هر کس برادر دینی خود را تهمت زند احترامی بین آن دو بجا نماند و هر که با برادر دینی خود مانند سایر مردم برخورد کنداو از آنچه خود را بدان بسته (مذهب ) برکنار شده است .
16361- 3- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی کَلَامٍ لَهُ ضَعْ أَمْرَ أَخِیکَ عَلَی أَحْسَنِهِ حَتَّی یَأْتِیَکَ مَا یَغْلِبُکَ مِنْهُ وَ لَا تَظُنَّنَّ بِکَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَخِیکَ سُوءاً وَ أَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِی الْخَیْرِ مَحْمِلًا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه امير المؤمنين عليه السّلام در ضمن سخنى از (سخنان) خود فرمود: هر كار (ى كه از) برادر دينى خود (سرزند آن) را ببهترين وجه آن حمل كن، تا كارى كند كه راه توجيه را بر تو ببندد، و هيچ گاه بسخنى كه از (دهان) برادرت بيرون آيد گمان بد مبر، در صورتى كه براى آن سخن محمل خوبى مى يابى.
ص: 302
16362- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ نَظَرَ إِلَی مُؤْمِنٍ نَظْرَةً لِیُخِیفَهُ بِهَا أَخَافَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ.
******
ترجمه:
امام صادق(عليه السّلام)فرمود:كه پيغمبر(صلّى اللّه عليه و آله)فرموده است:هر كه به مؤمن طورى نگاه كند كه وى را بترساند،خداى عزّ و جل در روزى كه سايه اى جز سايۀ «رحمت»نيست(روز قيامت)او را بترساند.
16363- 2- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ (4) عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ الْخَفَّافِ عَنْ بَعْضِ الْکُوفِیِّینَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ رَوَّعَ مُؤْمِناً بِسُلْطَانٍ لِیُصِیبَهُ مِنْهُ مَکْرُوهٌ فَلَمْ یُصِبْهُ فَهُوَ فِی النَّارِ وَ مَنْ رَوَّعَ مُؤْمِناً بِسُلْطَانٍ لِیُصِیبَهُ مِنْهُ مَکْرُوهٌ فَأَصَابَهُ فَهُوَ مَعَ فِرْعَوْنَ وَ آلِ فِرْعَوْنَ فِی النَّارِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ الْخَفَّافِ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از امام صادق(عليه السّلام)،فرمود: هر كه مؤمنى را از سلطان بترساند تا به او بدى رسد و نرسد، سزايش اين است كه در دوزخ رود،و هر كه مؤمنى را از سلطانى بترساند تا به او بدى رسد و برسد به او،سزايش اين است كه با فرعون و خاندان فرعون در دوزخ باشد.
16364- 3- (6) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَنْبَسَةَ عَنْ بَکْرِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ
ص: 303
الرِّضَا عَنْ أَبِیهَا عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: لَا یَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ یُرَوِّعَ مُسْلِماً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
امام على عليه السلام :بر هيچ مسلمانى روا نيست كه مسلمانى را به رعب و وحشت اندازد.
(3) 163 بَابُ تَحْرِیمِ الْمَعُونَةِ عَلَی قَتْلِ الْمُؤْمِنِ وَ أَذَاهُ وَ لَوْ بِشَطْرِ کَلِمَةٍ
******
ترجمه:
16365- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْهُ قَالَ: یَجِی ءُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ رَجُلٌ إِلَی رَجُلٍ حَتَّی یُلَطِّخَهُ بِدَمِهِ وَ النَّاسُ فِی الْحِسَابِ فَیَقُولُ یَا عَبْدَ اللَّهِ مَا لِی وَ لَکَ فَیَقُولُ أَعَنْتَ عَلَیَّ یَوْمَ کَذَا وَ کَذَا (5) فَقُتِلْتُ.
******
ترجمه:
از امام صادق علیه السلام یا کسی که از او نقل کرده است، روایت شده که فرمود: روز قیامت مردی به سوی مردی می آید تا اینکه او را به خون خود آغشته می کند و مردم در حال حساب رسی هستند. پس (آن مرد) می گوید: ای بنده خدا، مرا با تو چه کار است؟ (آن مرد) می گوید: در فلان روز برعلیه من کمک کردی و من کشته شدم.
16366- 2- (6) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَاهِرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ الْمُسْتَوْرِدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکَاهِلِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَیْدِ بْنِ مُدْرِکٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَعَانَ عَلَی مُؤْمِنٍ بِشَطْرِ کَلِمَةٍ لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ بَیْنَ عَیْنَیْهِ مَکْتُوبٌ آیِسٌ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ.
ص: 304
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود: هر کس به اندازه نیم کلمه بر ضد مؤمنی کمک کند، خداوند عزوجل را ملاقات می کند در حالی که بین دو چشمانش نوشته شده است: مأیوس از رحمت خدا.
16367- 3- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ جَمِیعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الْعَبْدَ یُحْشَرُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ مَا أَدْمَی دَماً فَیُدْفَعُ إِلَیْهِ شِبْهُ الْمِحْجَمَةِ أَوْ فَوْقَ ذَلِکَ فَیُقَالُ لَهُ هَذَا سَهْمُکَ مِنْ دَمِ فُلَانٍ فَیَقُولُ یَا رَبِّ إِنَّکَ تَعْلَمُ أَنَّکَ قَبَضْتَنِی وَ مَا سَفَکْتُ دَماً قَالَ بَلَی وَ مَا سَمِعْتَ مِنْ فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ کَذَا وَ کَذَا فَرَوَیْتَهَا عَنْهُ فَنُقِلَتْ حَتَّی صَارَ إِلَی فُلَانٍ فَقَتَلَهُ عَلَیْهَا فَهَذَا سَهْمُکَ مِنْ دَمِهِ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام باقر علیه السلام روایت شده که فرمود: بنده ای روز قیامت محشور می شود و در حالی که خونی نریخته است، به او چیزی شبیه حجامت گر یا بیشتر از آن داده می شود و به او گفته می شود: این سهم تو از خون فلانی است. پس او می گوید: ای پروردگار، تو می دانی که تو مرا قبض روح کردی در حالی که خونی نریخته بودم. (خداوند) می فرماید: بله، اما فلانی بن فلانی را چنین و چنان شنیدی و آن را از او نقل کردی تا این که به فلانی رسید و او را به سبب آن کشت، پس این سهم تو از خون اوست.
16368- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَعَانَ عَلَی الْمُؤْمِنِ بِشَطْرِ کَلِمَةٍ لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَکْتُوبٌ بَیْنَ عَیْنَیْهِ آیِسٌ مِنْ رَحْمَتِی.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود: هر کس به اندازه نیم کلمه بر ضد مؤمنی کمک کند، خداوند عزوجل را ملاقات می کند در حالی که بین دو چشمانش نوشته شده است: مأیوس از رحمت خدا.
ص: 305
16369- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَ لَا أُنَبِّئُکُمْ بِشِرَارِکُمْ قَالُوا بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ- قَالَ الْمَشَّاءُونَ بِالنَّمِیمَةِ الْمُفَرِّقُونَ بَیْنَ الْأَحِبَّةِ الْبَاغُونَ لِلْبُرَآءِ الْمَعَایِبَ.
وَ رَوَاهُ الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ (3)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «آیا شما را به بدترینِ شما خبر ندهم؟» گفتند: «بله، ای رسول خدا.» فرمود: «کسانی که بسیار سخن چینی می کنند، جدایی می افکنند بین دوستان، و برای افراد بی گناه عیب جویی می کنند.»
16370- 2- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْجَنَّةُ مُحَرَّمَةٌ عَلَی الْقَتَّاتِینَ الْمَشَّاءِینَ بِالنَّمِیمَةِ.
******
ترجمه:
از محمد بن قیس از امام باقر علیه السلام روایت شده که فرمود: بهشت بر سخن چینان و کسانی که بسیار سخن چینی می کنند، حرام است.
16371- 3- (6) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَصْبَهَانِیِّ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع شِرَارُکُمُ الْمَشَّاءُونَ بِالنَّمِیمَةِ
ص: 306
- الْمُفَرِّقُونَ بَیْنَ الْأَحِبَّةِ الْمُبْتَغُونَ لِلْبُرَآءِ الْمَعَایِبَ.
******
ترجمه:
از امام صادق علیه السلام روایت شده که امیر المؤمنین علیه السلام فرمود: «بدترین شما کسانی هستند که سخن چینی می کنند، بین دوستان تفرقه می اندازند و برای افراد بی گناه عیب جویی می کنند.»
16372- 4- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ الْقَتَّاتُ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- مَا الْقَتَّاتُ قَالَ النَّمَّامُ یَا أَبَا ذَرٍّ- صَاحِبُ النَّمِیمَةِ لَا یَسْتَرِیحُ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ فِی الْآخِرَةِ یَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ کَانَ ذَا وَجْهَیْنِ وَ لِسَانَیْنِ فِی الدُّنْیَا فَهُوَ ذُو وَجْهَیْنِ (2) فِی النَّارِ یَا أَبَا ذَرٍّ الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ وَ إِفْشَاؤُکَ سِرَّ أَخِیکَ خِیَانَةٌ (فَاجْتَنِبْ ذَلِکَ وَ اجْتَنِبْ مَجْلِسَ الْعَثْرَةِ) (3).
******
ترجمه:
از ابوذر از پیامبر صلی الله علیه و آله در وصیتش به او روایت شده که فرمود: «ای ابوذر، سخن چین به بهشت وارد نمی شود.» گفتم: «ای رسول خدا، سخن چین کیست؟» فرمود: «نمام (سخن چین). ای ابوذر، صاحب سخن چینی در آخرت از عذاب خدا آسوده نمی شود. ای ابوذر، کسی که در دنیا دو چهره و دو زبان دارد، در آتش (دوزخ) نیز دو چهره دارد. ای ابوذر، مجالس امانت است و افشای راز برادرت خیانت است (پس از آن اجتناب کن و از مجلس لغزش دوری کن).»
16373- 5- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ وَ فِی الْأَمَالِی عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَرْبَعَةٌ یُؤْذُونَ أَهْلَ النَّارِ عَلَی مَا بِهِمْ مِنَ الْأَذَی یُسْقَوْنَ مِنَ الْحَمِیمِ وَ الْجَحِیمِ یُنَادُونَ بِالْوَیْلِ وَ الثُّبُورِ یَقُولُ أَهْلُ النَّارِ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ مَا بَالُ هَؤُلَاءِ الْأَرْبَعَةِ قَدْ آذَوْنَا عَلَی مَا بِنَا مِنَ الْأَذَی فَرَجُلٌ مُعَلَّقٌ عَلَیْهِ تَابُوتٌ مِنْ جَمْرٍ وَ رَجُلٌ یَجُرُّ أَمْعَاءَهُ وَ رَجُلٌ یَسِیلُ فُوهُ قَیْحاً وَ دَماً وَ رَجُلٌ یَأْکُلُ لَحْمَهُ فَیُقَالُ لِصَاحِبِ التَّابُوتِ مَا بَالُ الْأَبْعَدِ قَدْ آذَانَا عَلَی مَا بِنَا مِنَ الْأَذَی فَیَقُولُ إِنَّ الْأَبْعَدَ مَاتَ وَ فِی عُنُقِهِ أَمْوَالُ النَّاسِ لَمْ یَجِدْ لَهَا أَدَاءً وَ لَا وَفَاءً ثُمَّ یُقَالُ لِلَّذِی یَجُرُّ أَمْعَاءَهُ مَا بَالُ الْأَبْعَدِ قَدْ آذَانَا عَلَی مَا بِنَا مِنَ الْأَذَی فَیَقُولُ إِنَّ الْأَبْعَدَ کَانَ لَا یُبَالِی أَیْنَ أَصَابَ الْبَوْلُ مِنْ جَسَدِهِ ثُمَّ یُقَالُ لِلَّذِی یَسِیلُ فُوهُ قَیْحاً وَ دَماً مَا بَالُ الْأَبْعَدِ قَدْ آذَانَا عَلَی مَا بِنَا مِنَ الْأَذَی فَیَقُولُ إِنَّ الْأَبْعَدَ
ص: 307
کَانَ یُحَاکِی یَنْظُرُ إِلَی کُلِّ کَلِمَةٍ خَبِیثَةٍ فَیُسْنِدُهَا فَیُحَاکِی بِهَا ثُمَّ یُقَالُ لِلَّذِی یَأْکُلُ لَحْمَهُ مَا بَالُ الْأَبْعَدِ قَدْ آذَانَا عَلَی مَا بِنَا مِنَ الْأَذَی فَیَقُولُ إِنَّ الْأَبْعَدَ کَانَ یَأْکُلُ لُحُومَ النَّاسِ بِالْغِیبَةِ وَ یَمْشِی بِالنَّمِیمَةِ.
******
ترجمه:
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «چهار نفر هستند که اهل آتش را اذیت می کنند با آنکه خود در عذابند؛ از آب داغ و جهنم به آنها نوشانده می شود و فریاد وای و ثبور سر می دهند. اهل آتش به یکدیگر می گویند: چه شده که این چهار نفر با این همه عذابی که داریم ما را اذیت می کنند؟ مردی که تابوتی از آتش بر او آویخته شده، مردی که روده هایش را می کشد، مردی که از دهانش چرک و خون می ریزد و مردی که گوشت بدنش را می خورد. به آن که تابوت آتشین بر اوست گفته می شود: چه شده که ما را اذیت می کنی با این همه عذابی که داریم؟ او می گوید: این مرد مرده و در گردنش اموال مردم بود که نه توانست آن ها را ادا کند و نه وفا کند. سپس به آن که روده هایش را می کشد گفته می شود: چه شده که ما را اذیت می کنی با این همه عذابی که داریم؟ او می گوید: این مرد بی تفاوت بود که ادرار به کجا از بدنش می ریزد. سپس به آن که از دهانش چرک و خون می ریزد گفته می شود: چه شده که ما را اذیت می کنی با این همه عذابی که داریم؟ او می گوید: این مرد بدزبان و بدکلمه بود و هر سخن زشتی را نقل می کرد و با آن شوخی می کرد. سپس به آن که گوشت بدنش را می خورد گفته می شود: چه شده که ما را اذیت می کنی با این همه عذابی که داریم؟ او می گوید: این مرد گوشت مردم را با غیبت می خورد و سخن چینی می کرد.»
16374- 6- (1) وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی بَابِ عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (2) عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ فِی خُطْبَةٍ لَهُ وَ مَنْ مَشَی فِی نَمِیمَةٍ بَیْنَ اثْنَیْنِ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَیْهِ فِی قَبْرِهِ نَاراً تُحْرِقُهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ إِذَا خَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَیْهِ تِنِّیناً أَسْوَدَ یَنْهَشُ لَحْمَهُ حَتَّی یَدْخُلَ النَّارَ.
******
ترجمه:
از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده که در خطبه ای فرمود: «کسی که بین دو نفر سخن چینی کند، خداوند در قبرش آتشی مسلط می کند که او را تا روز قیامت می سوزاند و هنگامی که از قبرش بیرون می آید، خداوند اژدهایی سیاه بر او مسلط می کند که گوشتش را می خورد تا وارد آتش شود.»
16375- 7- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ السَّدُوسِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ غَالِبٍ الْبَصْرِیِّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ سَفَّاکُ الدَّمِ وَ لَا مُدْمِنُ الْخَمْرِ وَ لَا مَشَّاءٌ بِنَمِیمَةٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : خون ریزودائم الخمروسخنچین وارد بهشت نمی شوند .
16376- 8- (4) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع تَحْرُمُ الْجَنَّةُ عَلَی ثَلَاثَةٍ عَلَی (الْمَنَّانِ وَ عَلَی الْقَتَّاتِ) (5) وَ عَلَی مُدْمِنِ الْخَمْرِ.
******
ترجمه:
حضرت علی * : بهشت برسه گروه حرام است منت گذارسخن چین ومشروبخوار .
16377- 9- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی
ص: 308
عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: حَرُمَتِ الْجَنَّةُ عَلَی ثَلَاثَةٍ النَّمَّامِ وَ مُدْمِنِ الْخَمْرِ وَ الدَّیُّوثِ وَ هُوَ الْفَاجِرُ.
******
ترجمه:
حصرت کاظم * : بهشت بر سه گروه حرام است سخن چین مشروب خواردیوث که همان فاجراست .
16378- 10- (1) وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ التَّارِیخِیِّ (2) عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ دَاوُدَ الشَّعِیرِیِّ عَنِ الرَّبِیعِ صَاحِبِ الْمَنْصُورِ أَنَّ الصَّادِقَ ع قَالَ لِلْمَنْصُورِ لَا تَقْبَلْ فِی ذِی رَحِمِکَ وَ أَهْلِ الرِّعَایَةِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِکَ قَوْلَ مَنْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الْجَنَّةَ وَ مَأْوَاهُ النَّارُ فَإِنَّ النَّمَّامَ شَاهِدُ زُورٍ وَ شَرِیکُ إِبْلِیسَ فِی الْإِغْرَاءِ بَیْنَ النَّاسِ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِینَ (3) وَ إِنْ کَانَ یَجِبُ عَلَیْکَ أَنْ تَصِلَ مَنْ قَطَعَکَ وَ تُعْطِیَ مَنْ حَرَمَکَ وَ تَعْفُوَ عَمَّنْ ظَلَمَکَ فَإِنَّ الْمُکَافِئَ لَیْسَ بِالْوَاصِلِ إِنَّمَا الْوَاصِلُ الَّذِی إِذَا قَطَعَتْهُ رَحِمٌ وَصَلَهَا الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام به منصور، حاکم عباسی فرمود: از میان خویشاوندان و اطرافیان خود، سخن کسانی که بهشت بر آنان حرام است و در جهنم فرود می آیند را مپذیر؛ چرا که نمام و دروغ گوی فتنه انگیز شاهد زور بوده و شریک ابلیس در اغراء و حیله زدن به مردم است. وحال آنکه خداوند می فرماید : یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِینَ (4) برتو واجب است که بستگانی که با تو قطعِ رابطه کرده اند صله نمایی وآنها که تورا محروم کرده اند ببخشی وآنهائ که به توظلم کرده اند را عفوکنی زیراکسی که مانند آنها رفتار کند صله کننده محسوب نمی گردد همانا صله کننده واقعی کسی است که بستگانش قطع رابطه کرده اند ولی او صله اش را ادامه می دهد .
16379- 11- (5) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ هَاشِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ ع قَالَ: أَرْبَعَةٌ لَا یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ الْکَاهِنُ وَ الْمُنَافِقُ وَ مُدْمِنُ الْخَمْرِ وَ الْقَتَّاتُ وَ هُوَ النَّمَّامُ.
******
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمود
«چهار کس از رفتن به بهشت محرومند:
کاهن
منافق
دائم الخمر [آن که به خوردن شراب معتاد است]
سخن چین
ص: 309
16380- 12- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ وَ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: بَیْنَمَا مُوسَی ع یُنَاجِی رَبَّهُ إِذْ رَأَی رَجُلًا تَحْتَ ظِلِّ عَرْشِ اللَّهِ فَقَالَ یَا رَبِّ مَنْ هَذَا الَّذِی قَدْ أَظَلَّهُ عَرْشُکَ قَالَ هَذَا کَانَ بَارّاً بِوَالِدَیْهِ وَ لَمْ یَمْشِ بِالنَّمِیمَةِ.
******
ترجمه:
امام صادق(ع) فرمود:
هنگامی که حضرت موسی(ع) مشغول مناجات با پروردگارش بود، مردی را دید که در زیر سایه عرش الهی در ناز و نعمت است، عرض کرد: خدایا این کیست که عرش تو بر او سایه افکنده است؟
خداوند متعال فرمود: او نسبت به پدر و مادرش نیکوکار بود و هرگز سخن چینی نمی کرد.
16381- 13- (2) الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی (3) عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَی مُوسَی أَنَّ بَعْضَ أَصْحَابِکَ یَنُمُّ عَلَیْکَ فَاحْذَرْهُ فَقَالَ یَا رَبِّ لَا أَعْرِفُهُ فَأَخْبِرْنِی بِهِ حَتَّی أَعْرِفَهُ فَقَالَ یَا مُوسَی عِبْتُ عَلَیْهِ النَّمِیمَةَ وَ تُکَلِّفُنِی أَنْ أَکُونَ نَمَّاماً فَقَالَ یَا رَبِّ وَ کَیْفَ أَصْنَعُ قَالَ یَا مُوسَی فَرِّقْ أَصْحَابَکَ عَشَرَةً عَشَرَةً ثُمَّ أَقْرِعْ بَیْنَهُمْ فَإِنَّ السَّهْمَ یَقَعُ عَلَی الْعَشَرَةِ الَّتِی هُوَ فِیهِمْ ثُمَّ تُفَرِّقُهُمْ وَ تُقْرِعُ بَیْنَهُمْ فَإِنَّ السَّهْمَ یَقَعُ عَلَیْهِ قَالَ فَلَمَّا رَأَی الرَّجُلُ أَنَّ السِّهَامَ تُقْرَعُ قَامَ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا صَاحِبُکَ لَا وَ اللَّهِ لَا أَعُودُ أَبَداً.
******
ترجمه:
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: همانا خداوند به موسی وحی کرد که یکی از یارانت بر تو نمامی (سخن چینی) می کند، پس از او برحذر باش. موسی گفت: پروردگارا، من او را نمی شناسم، مرا از او آگاه کن تا او را بشناسم. خداوند فرمود: ای موسی، من نمامی را بر او عیب می گیرم و تو از من می خواهی که نمام (سخن چین) باشم؟ موسی گفت: پروردگارا، چگونه عمل کنم؟ خداوند فرمود: ای موسی، یارانت را ده نفر ده نفر جدا کن، سپس قرعه بینداز. همانا قرعه به ده نفری که او در میان آنهاست می افتد. سپس آنها را جدا کن و بین آنها قرعه بینداز، همانا قرعه بر او می افتد. موسی چنین کرد و وقتی که مرد دید که قرعه ها می افتند، برخاست و گفت: ای پیامبر خدا، من یار تو هستم، به خدا قسم هرگز این کار را تکرار نخواهم کرد.
16382- 14- (4) الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَخْلَدٍ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ حَنَانٍ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ حُذَیْفَةَ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِیَّ ص یَقُولُ لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص
ص: 310
لِعَلِیٍّ ع (1)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
رسول اکرم * : سخنچین وارد بهشت نمی شود .
(3) 165 بَابُ اسْتِحْبَابِ النَّظَرِ إِلَی جَمِیعِ صُلَحَاءِ ذُرِّیَّةِ النَّبِیِّ ص
******
ترجمه:
16383- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: النَّظَرُ إِلَی ذُرِّیَّتِنَا عِبَادَةٌ قُلْتُ النَّظَرُ إِلَی الْأَئِمَّةِ مِنْکُمْ أَوِ النَّظَرُ إِلَی ذُرِّیَّةِ النَّبِیِّ ص فَقَالَ بَلِ النَّظَرُ إِلَی جَمِیعِ ذُرِّیَّةِ النَّبِیِّ ص عِبَادَةٌ مَا لَمْ یُفَارِقُوا مِنْهَاجَهُ وَ لَمْ یَتَلَوَّثُوا بِالْمَعَاصِی.
وَ فِی الْأَمَالِی بِهَذَا السَّنَدِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ مَا لَمْ یُفَارِقُوا مِنْهَاجَهُ.
إِلَی آخِرِهِ (5)
ص: 311
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از حسین بن خالد از امام رضا (علیه السلام) روایت شده که فرمود: نگاه کردن به ذریه (فرزندان و نوادگان) ما عبادت است. گفتم: نگاه کردن به ائمه از شما یا نگاه کردن به ذریه پیامبر (صلی الله علیه و آله)؟ فرمود: بلکه نگاه کردن به تمام ذریه پیامبر (صلی الله علیه و آله) عبادت است، مادامی که از راه او (پیامبر) جدا نشده و به گناهان آلوده نشده باشند.
(2) 166 بَابُ اسْتِحْبَابِ النَّظَرِ إِلَی الْوَالِدَیْنِ وَ إِلَی الْمُصْحَفِ وَ إِلَی وَجْهِ الْعَالِمِ
******
ترجمه:
16384- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ النَّظَرَ إِلَی الْکَعْبَةِ عِبَادَةٌ وَ النَّظَرَ إِلَی الْوَالِدَیْنِ عِبَادَةٌ وَ النَّظَرَ إِلَی الْمُصْحَفِ مِنْ غَیْرِ قِرَاءَةٍ عِبَادَةٌ وَ النَّظَرَ إِلَی وَجْهِ الْعَالِمِ عِبَادَةٌ وَ النَّظَرَ إِلَی آلِ مُحَمَّدٍ ع عِبَادَةٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
ص: 312
ترجمه :
محمد بن علی بن حسین گفت: روایت شده که نگاه کردن به کعبه عبادت است، و نگاه کردن به والدین عبادت است، و نگاه کردن به مصحف (قرآن) بدون قرائت عبادت است، و نگاه کردن به چهره عالم عبادت است، و نگاه کردن به آل محمد (علیهم السلام) عبادت است.
16385- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَتْ بَنُو إِسْرَائِیلَ إِذَا قَرَّبَتِ الْقُرْبَانَ تَخْرُجُ نَارٌ تَأْکُلُ قُرْبَانَ مَنْ قُبِلَ مِنْهُ وَ إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ الْإِحْرَامَ مَکَانَ الْقُرْبَانِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (4)
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "بنی اسرائیل هرگاه قربانی می کردند، آتشی نازل می شد و قربانی کسی را که از او قبول شده بود، می سوزاند. و به راستی خداوند احرام را به جای قربانی قرار داده است."
16386- 2- (6) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ
ص: 313
الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَحْرَمَ مُوسَی ع مِنْ رَمْلَةِ مِصْرَ- قَالَ وَ مَرَّ بِصِفَاحِ الرَّوْحَاءِ (1) مُحْرِماً یَقُودُ نَاقَتَهُ بِخِطَامٍ مِنْ لِیفٍ عَلَیْهِ عَبَاءَتَانِ قَطَوَانِیَّتَانِ یُلَبِّی وَ تُجِیبُهُ الْجِبَالُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (2).
******
ترجمه:
از مفضل بن صالح، از جابر، از امام باقر (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "موسی (علیه السلام) از سرزمین ریگزار مصر احرام بست، و در حالی که محرم بود از منطقه صِفاحِ الروحاء گذشت. او شتر خود را با افساری از لیف (الیاف خرما) می کشید و دو عبای قطوانی (نوعی پارچه) بر تن داشت. لبیک می گفت و کوه ها به او پاسخ می دادند."
16387- 3- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ ص وَ الْأَئِمَّةِ ع أَنَّهُ وَجَبَ الْإِحْرَامُ لِعِلَّةِ الْحَرَمِ.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گفت: از پیامبر (صلی الله علیه وآله) و ائمه (علیهم السلام) روایت شده که واجب بودن احرام به دلیل حرم است.
16388- 4- (4) وَ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَأْتِی عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ (5) عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: وَ إِنَّمَا أُمِرُوا بِالْإِحْرَامِ لِیَخْشَعُوا قَبْلَ دُخُولِهِمْ حَرَمَ اللَّهِ وَ أَمْنَهُ وَ لِئَلَّا یَلْهُوا وَ یَشْتَغِلُوا بِشَیْ ءٍ مِنْ أُمُورِ الدُّنْیَا وَ زِینَتِهَا وَ لَذَّاتِهَا وَ یَکُونُوا جَادِّینَ (6) فِیمَا هُمْ فِیهِ قَاصِدِینَ نَحْوَهُ مُقْبِلِینَ عَلَیْهِ بِکُلِّیَّتِهِمْ مَعَ مَا فِیهِ مِنَ التَّعْظِیمِ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِبَیْتِهِ وَ التَّذَلُّلِ لِأَنْفُسِهِمْ عِنْدَ قَصْدِهِمْ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ وِفَادَتِهِمْ إِلَیْهِ رَاجِینَ ثَوَابَهُ رَاهِبِینَ مِنْ عِقَابِهِ مَاضِینَ نَحْوَهُ مُقْبِلِینَ إِلَیْهِ بِالذُّلِّ وَ الِاسْتِکَانَةِ وَ الْخُضُوعِ.
******
ترجمه:
از امام رضا (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "و همانا به احرام دستور داده شدند تا پیش از ورودشان به حرم خدا و امنیتش، خشوع کنند و تا به اموری از دنیا و زینت ها و لذت های آن مشغول نشوند و در آنچه که در آن هستند جدیت ورزند و به سوی آن (هدف) روی آورند. همراه با این، تعظیم خداوند عز و جل و خانه اش و فروتنی خودشان هنگام قصد به سوی خداوند عز و جل و ورود به سوی او، امیدوار به ثواب او و ترسان از عقاب او، به سوی او حرکت کرده و به او با ذلت، استکانت و خضوع روی آورند."
16389- 5- (7) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَرُمَ الْمَسْجِدُ لِعِلَّةِ الْکَعْبَةِ- وَ حَرُمَ الْحَرَمُ لِعِلَّةِ الْمَسْجِدِ وَ وَجَبَ الْإِحْرَامُ لِعِلَّةِ الْحَرَمِ.
ص: 314
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (1)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْمَوَاقِیتِ (2) وَ غَیْرِهَا (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
از بعضی از اصحابمان، از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "مسجد به دلیل کعبه محترم است، و حرم به دلیل مسجد محترم است، و واجب بودن احرام به دلیل حرم است."
(5) 2 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَوْفِیرِ شَعْرِ الرَّأْسِ وَ اللِّحْیَةِ لِمَنْ أَرَادَ الْحَجَّ مِنْ أَوَّلِ ذِی الْقَعْدَةِ بَلْ مَنْ عَشْرٍ مِنْ شَوَّالٍ
******
ترجمه:
16390- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنْ صَفْوَانَ (7) عَنِ ابْنِ سِنَانٍ (8) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْخُذْ مِنْ شَعْرِکَ وَ أَنْتَ تُرِیدُ الْحَجَّ فِی ذِی الْقَعْدَةِ- وَ لَا فِی الشَّهْرِ الَّذِی تُرِیدُ فِیهِ الْخُرُوجَ إِلَی الْعُمْرَةِ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ تُرِیدُ فِیهِ الْعُمْرَةَ (9)
******
ترجمه:
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "در ماه ذی القعده و در ماهی که قصد خروج برای عمره داری، از موی خود مگیر."
ص: 315
16391- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: خُذْ مِنْ شَعْرِکَ إِذَا أَزْمَعْتَ عَلَی الْحَجِّ شَوَّالٌ کُلُّهُ إِلَی غُرَّةِ ذِی الْقَعْدَةِ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم، از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "از موی خود بگیر هنگامی که قصد حج کردی، (این عمل در) تمام ماه شوال تا ابتدای ذی القعده (جایز است)."
16392- 3- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ وَ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ جَمِیعاً عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ یُجْزِئُ الْحَاجَّ (3) أَنْ یُوَفِّرَ شَعْرَهُ شَهْراً.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کافی است که یک ماه قبل ازحج موی خود را بلند بگذارد .
16393- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ شَوَّالٌ وَ ذُو الْقَعْدَةِ وَ ذُو الْحِجَّةِ- فَمَنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَفَّرَ شَعْرَهُ إِذَا نَظَرَ إِلَی هِلَالِ ذِی الْقَعْدَةِ- وَ مَنْ أَرَادَ الْعُمْرَةَ وَفَّرَ شَعْرَهُ شَهْراً.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (6) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار، از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "حج، ماه های معینی دارد: شوال، ذی القعده و ذی الحجه. پس هر کس قصد حج دارد، باید هنگامی که هلال ذی القعده را می بیند، موی خود را نگه دارد (از کوتاه کردن بپرهیزد)؛ و هر کس قصد عمره دارد، باید یک ماه موی خود را نگه دارد."
16394- 5- (8) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ
ص: 316
سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَعْفِ شَعْرَکَ لِلْحَجِّ إِذَا رَأَیْتَ هِلَالَ ذِی الْقَعْدَةِ- وَ لِلْعُمْرَةِ شَهْراً.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : وقتی قصد حج داری ازاول ماه ذی القعده وبرای عمره یک ماه قبل ازحرکت موی خود را بلند بگذار(کوتاه نکن )
16395- 6- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ (2) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَأْخُذُ الرَّجُلُ إِذَا رَأَی هِلَالَ ذِی الْقَعْدَةِ- وَ أَرَادَ الْخُرُوجَ مِنْ رَأْسِهِ وَ لَا مِنْ لِحْیَتِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : وقتی کسی قصد حج دارد ازاول ماه ذی القعده نباید موی سروصورت خود را کوتاه کند .
16396- 7- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا تَأْخُذْ مِنْ شَعْرِکَ وَ أَنْتَ تُرِیدُ الْحَجَّ فِی ذِی الْقَعْدَةِ- وَ لَا فِی الشَّهْرِ الَّذِی تُرِیدُ فِیهِ الْخُرُوجَ إِلَی الْعُمْرَةِ.
******
ترجمه:
از امام باقر(علیه السلام) روایت شده که فرمود: "در ماه ذی القعده و در ماهی که قصد خروج برای عمره داری، از موی خود مگیر."
16397- 8- (5) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ مَنْ أَرَادَ الْحَجَّ فَلَا یَأْخُذْ مِنْ شَعْرِهِ إِذَا مَضَتْ عَشَرَةٌ مِنْ شَوَّالٍ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6) وَ عَلَی نَفْیِ الْوُجُوبِ (7).
******
ترجمه:
حضرت کاظم * : کسیکه قصد حج دارد باید ازدهم شوال موی خود را کوتاه نکند .
ص: 317
(1) 3 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَوْفِیرِ الشَّعْرِ لِمَنْ أَرَادَ الْعُمْرَةَ شَهْراً أَوْ مِنْ أَوَّلِ الشَّهْرِ الَّذِی یُرِیدُ فِیهِ الْعُمْرَةَ
******
ترجمه:
16398- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع مُرْنِی کَمْ أُوَفِّرُ شَعْرِی إِذَا أَرَدْتُ الْعُمْرَةَ فَقَالَ ثَلَاثِینَ یَوْماً.
وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُسَیْنٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار روایت شده که گفت: به امام موسی کاظم (علیه السلام) گفتم: "مرا امر کن که چقدر موی خود را نگه دارم (از کوتاه کردن بپرهیزم) هنگامی که قصد عمره دارم." فرمود: "سی روز."
16399- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَمْ أُوَفِّرُ شَعْرِی إِذَا أَرَدْتُ هَذَا السَّفَرَ قَالَ أَعْفِهِ شَهْراً (5).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی عِدَّةِ أَحَادِیثَ (6).
******
ترجمه:
از اسماعیل بن جابر روایت شده که گفت: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: "چقدر موی خود را نگه دارم (از کوتاه کردن بپرهیزم) هنگامی که قصد این سفر را دارم؟" فرمود: "یک ماه آن را رها کن."
ص: 318
(1) 4 بَابُ جَوَازِ الْأَخْذِ مِنْ شَعْرِ الرَّأْسِ فِی شَوَّالٍ وَ غَیْرِهِ لِمَنْ أَرَادَ الْحَجَّ حَتَّی یُحْرِمَ وَ کَرَاهَتِهِ فِی ذِی الْقَعْدَةِ وَ جَوَازِ الْأَخْذِ مِنْ غَیْرِ شَعْرِ الرَّأْسِ حَتَّی یُحْرِمَ
******
ترجمه:
16400- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُرِیدُ الْحَجَّ أَ یَأْخُذُ مِنْ رَأْسِهِ فِی شَوَّالٍ کُلِّهِ مَا لَمْ یَرَ الْهِلَالَ قَالَ لَا بَأْسَ مَا لَمْ یَرَ الْهِلَالَ.
******
ترجمه:
حُسین بن ابی العلاء گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره مردی که قصد حج دارد، آیا می تواند در تمام ماه شوال از موی سر خود بگیرد، تا زمانی که هلال (ماه ذی الحجه) را ندیده است؟ امام فرمود: اشکالی ندارد تا زمانی که هلال (ماه ذی الحجه) را ندیده است.
16401- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَ یَأْخُذُ مِنْ شَعْرِهِ ثُمَّ قَالَ نَعَمْ وَ لَمْ یَزِدْ عَلَی ذَلِکَ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ فَضَالَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ (4)
******
ترجمه:
أَبِی الْعَلَاءِ مثل همین روایت رانقل کرده ولی گفته آیا موی خود را کوتاه کند سپس گفته بله وچیزی به آن اضافه نکرده
16402- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْحِجَامَةِ وَ حَلْقِ الْقَفَا فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ وَ السِّوَاکِ وَ النُّورَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ (6)
ص: 319
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَا سِوَی ذِی الْقَعْدَةِ کَشَوَّالٍ وَ یُمْکِنُ حَمْلُهُ عَلَی الْجَوَازِ وَ غَیْرِهِ عَلَی الْکَرَاهَةِ وَ اسْتِحْبَابِ التَّرْکِ أَوْ یُحْمَلُ الْقَفَا وَ مَحَلُّ النُّورَةِ عَلَی مَا دُونَ حَدِّ الرَّأْسِ.
******
ترجمه:
سماعه از امام صادق (علیه السلام) نقل کرد که گفت: از ایشان درباره حجامت و تراشیدن پشت گردن در ماه های حج پرسیدم. فرمود: اشکالی ندارد و (همچنین) مسواک و نوره.
می گویم: شیخ طوسی این حدیث را به غیر ماه ذی القعده مانند شوال تفسیر کرده است و می توان آن را به جایز بودن و (در عین حال) کراهت تفسیر کرد و مستحب بودن ترک (آن اعمال). یا اینکه (می توان) تراشیدن پشت گردن و محل نوره را به کمتر از حد سر تفسیر کرد.
16403- 4- (1) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ الْفُضَیْلِ (2) أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُرِیدُ الْحَجَّ أَ یَأْخُذُ شَعْرَهُ فِی أَشْهُرِ الْحَجِّ فَقَالَ لَا وَ لَا مِنْ لِحْیَتِهِ لَکِنْ یَأْخُذُ مِنْ شَارِبِهِ وَ مِنْ أَظْفَارِهِ وَ لْیَطَّلِ إِنْ شَاءَ.
******
ترجمه:
ابی صباح کنانی گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره مردی که قصد حج دارد، آیا می تواند در ماه های حج از موی خود بگیرد؟ فرمود: نه، و نه از ریش خود، اما می تواند از سبیل خود و از ناخن های خود بگیرد و می تواند خود را تطهیرزیرناف ازموهای زائد کند اگر بخواهد.
16404- 5- (3) وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْخَرَّازِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ أَمَّا أَنَا فَآخُذُ مِنْ شَعْرِی حِینَ أُرِیدُ الْخُرُوجَ یَعْنِی إِلَی مَکَّةَ لِلْإِحْرَامِ.
أَقُولُ: جَوَّزَ الشَّیْخُ حَمْلَهُ عَلَی مَا سِوَی شَعْرِ الرَّأْسِ وَ عَلَی مَا سِوَی ذِی الْقَعْدَةِ لِمَا مَرَّ (4) وَ الْأَقْرَبُ حَمْلُهُ عَلَی إِرَادَةِ بَیَانِ الْجَوَازِ وَ نَفْیِ التَّحْرِیمِ دُونَ الْکَرَاهَةِ.
******
ترجمه:
محمد بن خالد الخراز گفت: شنیدم امام کاظم (علیه السلام) می گفت: اما من از موی خود می گیرم هنگامی که قصد خروج دارم، یعنی به سوی مکه برای احرام.
می گویم: شیخ طوسی این حدیث را به غیر از موی سر و به غیر از ماه ذی القعده تفسیر کرده است، به دلیل آنچه گذشت. و نزدیک تر آن است که این حدیث بر جواز و نفی تحریم تفسیر شود، و نهی از تحریم بدون کراهت.
16405- 6- (5) عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ إِذَا هَمَّ بِالْحَجِّ یَأْخُذُ مِنْ شَعْرِ رَأْسِهِ وَ لِحْیَتِهِ وَ شَارِبِهِ مَا لَمْ یُحْرِمْ قَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
علی بن جعفر در کتابش از برادرش موسی بن جعفر (علیه السلام) گفت: از او درباره مردی که قصد حج دارد، پرسیدم، (آیا) می تواند از موی سر، ریش و سبیل خود بگیرد، تا زمانی که احرام نبسته است؟ فرمود: اشکالی ندارد.
ص: 320
16406- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُتَمَتِّعٍ حَلَقَ رَأْسَهُ بِمَکَّةَ- قَالَ إِنْ کَانَ جَاهِلًا فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ وَ إِنْ تَعَمَّدَ ذَلِکَ فِی أَوَّلِ الشُّهُورِ لِلْحَجِّ (3) بِثَلَاثِینَ یَوْماً فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ وَ إِنْ تَعَمَّدَ (4) بَعْدَ الثَّلَاثِینَ الَّتِی یُوَفَّرُ فِیهَا لِلْحَجِّ (5) فَإِنَّ عَلَیْهِ دَماً یُهَرِیقُهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ (6)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
أَقُولُ: حَمَلَهُ بَعْضُ الْأَصْحَابِ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ (8) لِمَا مَرَّ (9) وَ بَعْضُهُمْ عَلَی وُقُوعِ ذَلِکَ بَعْدَ الْإِحْرَامِ لِتَقْیِیدِ السُّؤَالِ بِکَوْنِهِ بِمَکَّةَ وَ تَقْیِیدِ الْجَوَابِ بِمَا بَعْدَ الثَّلَاثِینَ.
******
ترجمه:
ترجمه به فارسی: از جمیل بن دراج نقل شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره کسی که حج تمتع انجام می دهد و در مکه سرش را می تراشد، پرسیدم. فرمود: اگر ناآگاه باشد، چیزی بر او نیست. و اگر عمداً در ابتدای ماه های حج، به مدت سی روز این کار را انجام دهد، چیزی بر او نیست. و اگر عمداً بعد از سی روزی که در آن مو برای حج نگه داشته می شود، این کار را انجام دهد، بر او واجب است که قربانی (یک قربانی) بکشند.
ص: 321
(1) 6 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّهَیُّؤِ لِلْإِحْرَامِ بِتَقْلِیمِ الْأَظْفَارِ وَ الْأَخْذِ مِنَ الشَّارِبِ وَ حَلْقِ الْعَانَةِ أَوْ طَلْیِهَا وَ نَتْفِ الْإِبْطِ أَوْ حَلْقِهِ أَوْ طَلْیِهِ وَ السِّوَاکِ وَ الْغُسْلِ وَ جَوَازِ الِابْتِدَاءِ بِمَا شَاءَ
******
ترجمه:
16407- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ (3) قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ التَّهَیُّؤِ لِلْإِحْرَامِ فَقَالَ تَقْلِیمُ الْأَظْفَارِ وَ أَخْذُ الشَّارِبِ وَ حَلْقُ الْعَانَةِ.
******
ترجمه:
گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره آمادگی برای احرام پرسیدم. فرمود: کوتاه کردن ناخن ها، گرفتن سبیل و تراشیدن موهای ناحیه شرمگاهی.
16408- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سُئِلَ عَنْ نَتْفِ الْإِبْطِ وَ حَلْقِ الْعَانَةِ وَ الْأَخْذِ مِنَ الشَّارِبِ ثُمَّ یُحْرِمُ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ.
******
ترجمه:
ازیکی ازدو امام علیهما السلام سوال شد آیا می توان قبل ازاحرام موهای زیر ناف وزیربغل رابرداشت وسبیل را کوتاه کرد ؟ فرمودند : بله اشکالی ندارد .
16409- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا انْتَهَیْتَ إِلَی بَعْضِ الْمَوَاقِیتِ الَّتِی وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ فَانْتِفْ إِبْطَیْکَ وَ احْلِقْ عَانَتَکَ وَ قَلِّمْ أَظْفَارَکَ وَ قُصَّ شَارِبَکَ وَ لَا یَضُرُّکَ بِأَیِّ ذَلِکَ بَدَأْتَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق )* : وقتی به یکی ازمیقاتهائ که رسول خدا آنرا تعیین کرده اند رسیدی موهای زیربغلها وزیرنافت رابگیروشارب خود را هم کوتاه کن وفرقی نمی کند ازکدامیک ازآنها شروع کنی .
ص: 322
16410- 4- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا انْتَهَیْتَ إِلَی الْعَقِیقِ مِنْ قِبَلِ الْعِرَاقِ- أَوْ إِلَی الْوَقْتِ مِنْ هَذِهِ الْمَوَاقِیتِ وَ أَنْتَ تُرِیدُ الْإِحْرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَانْتِفْ إِبْطَکَ (2) وَ قَلِّمْ أَظْفَارَکَ وَ اطْلِ عَانَتَکَ وَ خُذْ مِنْ شَارِبِکَ وَ لَا یَضُرُّکَ بِأَیِّ ذَلِکَ بَدَأْتَ ثُمَّ اسْتَکْ وَ اغْتَسِلْ وَ الْبَسْ ثَوْبَیْکَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: وقتی از سمت عراق به عقوق یا به وقت این میقات ها رسیدی و قصد احرام داشتی، ان شاءالله، پس موی زیر بغل خود را بکن، ناخن هایت را کوتاه کن، موهای ناحیه شرمگاهی را بزن و سبیل خود را کوتاه کن. و مهم نیست که از کدام یک از این ها شروع می کنی. سپس مسواک بزن و غسل کن و دو لباس احرام را بپوش....
16411- 5- (4) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السُّنَّةُ فِی الْإِحْرَامِ تَقْلِیمُ الْأَظْفَارِ وَ أَخْذُ الشَّارِبِ وَ حَلْقُ الْعَانَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : مستحب است دراحرام کوتاه کردن ناخن وسبیل وگرفتن موی زیرناف .
ص: 323
(1) 7 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاطِّلَاءِ لِمَنْ أَرَادَ الْإِحْرَامَ فَإِنْ کَانَ اطَّلَی وَ لَمْ یَمْضِ خَمْسَةَ عَشَرَ یَوْماً أَجْزَأَهُ وَ اسْتِحْبَابِ الْإِعَادَةِ وَ إِنْ قَرُبَ الْعَهْدُ وَ تَأَکُّدِهَا بَعْدَ خَمْسَةَ عَشَرَ یَوْماً
******
ترجمه:
16412- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ نَحْنُ بِالْمَدِینَةِ- عَنِ التَّهَیُّؤِ لِلْإِحْرَامِ فَقَالَ اطَّلِ بِالْمَدِینَةِ وَ تَجَهَّزْ بِکُلِّ مَا تُرِیدُ وَ اغْتَسِلْ وَ إِنْ شِئْتَ اسْتَمْتَعْتَ بِقَمِیصِکَ حَتَّی تَأْتِیَ مَسْجِدَ الشَّجَرَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از معاویه بن وهب نقل شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم در حالی که در مدینه بودیم، درباره آمادگی برای احرام. فرمود: در مدینه موهای زیر ناف را ازبین ببر، و هر چیزی که نیاز داری آماده کن، و غسل کن، و اگر خواستی از پیراهنت بهره مند شو، تا زمانی که به مسجد شجره برسی.
16413- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سُوَیْدٍ الْقَلَّاءِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ الْحُرِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّا قَدِ اطَّلَیْنَا وَ نَتَفْنَا وَ قَلَّمْنَا أَظْفَارَنَا بِالْمَدِینَةِ- فَمَا نَصْنَعُ عِنْدَ الْحَجِّ فَقَالَ لَا تَطَّلِ وَ لَا تَنْتِفْ وَ لَا تُحَرِّکْ شَیْئاً.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ مِثْلَهُ (5). أَقُولُ: الْمُرَادُ حَجُّ الْإِفْرَادِ ذَکَرَهُ الشَّیْخُ وَ جَوَّزَ حَمْلَهُ عَلَی حَجِّ التَّمَتُّعِ وَ یَکُونُ مَحْمُولًا عَلَی الْجَوَازِ وَ نَفْیِ الْوُجُوبِ دُونَ الِاسْتِحْبَابِ.
******
ترجمه:
عن أيوب بن الحرّ، عن أبي عبد اللَّه عليه السلام: گفتم به امام صادق (علیه السلام): "ما در مدینه موهای زیر ناف کوتاه کرده وموهای زیرلغل را تراشیدیم و ناخن هایمان را کوتاه کردیم، پس در حال حج چه کنیم؟" فرمود: "نه نوره بگذارید ، نه موهای زیربغل را بتراشید، و هیچ چیزی را حرکت ندهید."
می گویم : مرحوم شیخ گفته اند منظورحج افراد است وشاید هم حج تمتع که حمل می شود برجوازونفی وجوب نه اینکه مستحب باشد .
ص: 324
16414- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ التَّهَیُّؤِ لِلْإِحْرَامِ فَقَالَ اطَّلِ بِالْمَدِینَةِ فَإِنَّهُ طَهُورٌ وَ تَجَهَّزْ بِکُلِّ مَا تُرِیدُ وَ إِنْ شِئْتَ اسْتَمْتَعْتَ بِقَمِیصِکَ حَتَّی تَأْتِیَ الشَّجَرَةَ فَتُفِیضَ عَلَیْکَ مِنَ الْمَاءِ وَ تَلْبَسَ ثَوْبَیْکَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
******
ترجمه:
روایت معاویه بن وهب است که از امام صادق * از چگونگی آماده شدن برای احرام سؤال می کند و امام در جواب می فرماید
«در شهر نوره بکش زیرا نوعی پاکیزگی ایت هرچرزی که نیاز داری آماده کن واگر بخواهی پیراهن دوخته شده را می توانی بپوشی تا به مسجد شجره برسی در این هنگام (زمان رسیدن به مسجد) آب بر خود بریز و دو لباس احرامت را بپوش»
16415- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلَ أَبُو بَصِیرٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ إِذَا اطَّلَیْتُ لِلْإِحْرَامِ الْأَوَّلِ کَیْفَ أَصْنَعُ فِی الطَّلْیَةِ الْأَخِیرَةِ وَ کَمْ بَیْنَهُمَا قَالَ إِذَا کَانَ بَیْنَهُمَا جُمْعَتَانِ خَمْسَةَ عَشَرَ یَوْماً فَاطَّلِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ کَیْفَ لِی أَنْ أَصْنَعَ فِی الطَّلْیَةِ الْأَخِیرَةِ وَ کَمْ حَدُّ مَا بَیْنَهُمَا (3)
******
ترجمه:
ابوبصیرازحضرت صادق * سوال کرد وقتی برای احرام اول نوره گذاشتم برای نوره گذاشتن دوم چه کنم وچند روز بین آنها فاصله باشد ؟ حضرت فرمودند : وقتی بین آنها دوجمعه پانزده روزباشد اشکالی ندارد .
16416- 5- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمُکَارِی عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ تَطَّلِیَ قَبْلَ الْإِحْرَامِ بِخَمْسَةَ عَشَرَ یَوْماً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اشکالی ندارد که پانزده روز قبل ازاحرام نوره بگذاری .
16417- 6- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَطَّلِی قَبْلَ أَنْ یَأْتِیَ الْوَقْتَ بِسِتِّ لَیَالٍ قَالَ لَا بَأْسَ
ص: 325
وَ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ یَطَّلِی قَبْلَ أَنْ یَأْتِیَ مَکَّةَ بِسَبْعٍ أَوْ ثَمَانِ لَیَالٍ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (1) وَ فِی آدَابِ الْحَمَّامِ (2).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍازحضرت صادق * : سوال کرد کسی شش روزقبل ازحج نوره گذاشته حضرت فرمودند : اشکالی ندارد
وباز سوال کرد کسی هفت یا هشت روزقبل ازرسیدن به مکه نوره گذاشته فرمودند : اشکالی ندارد .
(3) 8 بَابُ اسْتِحْبَابِ غُسْلِ الْإِحْرَامِ وَ جَوَازِ تَقْدِیمِهِ عَلَی ذِی الْحُلَیْفَةِ لِمَنْ خَافَ عَوَزَ الْمَاءِ فِیهِ وَ اسْتِحْبَابِ إِعَادَتِهِ مَعَ الْإِمْکَانِ
******
ترجمه:
16418- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: أَرْسَلْنَا إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ نَحْنُ جَمَاعَةٌ وَ نَحْنُ بِالْمَدِینَةِ أَنَّا نُرِیدُ أَنْ نُوَدِّعَکَ فَأَرْسَلَ إِلَیْنَا أَنِ اغْتَسِلُوا بِالْمَدِینَةِ- فَإِنِّی أَخَافُ أَنْ یَعِزَّ الْمَاءُ عَلَیْکُمْ بِذِی الْحُلَیْفَةِ- فَاغْتَسِلُوا بِالْمَدِینَةِ- وَ الْبَسُوا ثِیَابَکُمُ الَّتِی تُحْرِمُونَ فِیهَا ثُمَّ تَعَالَوْا فُرَادَی أَوْ مَثَانِیَ.
******
ترجمه:
هشام بن سالم گفت: ما به شکل گروهی به سوی امام صادق (علیه السلام) در مدینه(پیغام فرستادیم و خواستیم از ایشان خداحافظی کنیم. امام صادق (علیه السلام) به ما فرستاد که در مدینه غسل کنید، زیرا می ترسم که آب در مکه کمیاب شود. پس در مدینه غسل کرده و لباسهای احرام خود را پوشیده، سپس به تنهایی یا دو نفر به سوی ما بیائید .
16419- 2- (5) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ زَادَ فَلَمَّا أَرَدْنَا أَنْ نَخْرُجَ قَالَ لَا عَلَیْکُمْ أَنْ تَغْتَسِلُوا إِنْ وَجَدْتُمْ مَاءً إِذَا بَلَغْتُمْ ذَا الْحُلَیْفَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ مَعَ الزِّیَادَةِ (6).
******
ترجمه:
درروایت أَبِی عُمَیْرٍیک اضافه دارد وآن اینکه وقتی خواستیم خارج شویم حضرت فرمودند : اگردرذَا الْحُلَیْفَةِ.آب بود حتما غسل کنید .
16420- 3- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ
ص: 326
عَنْ یُونُسَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَغْتَسِلُ بِالْمَدِینَةِ لِإِحْرَامِهِ أَ یُجْزِیهِ ذَلِکَ عَنْ غُسْلِ ذِی الْحُلَیْفَةِ قَالَ نَعَمْ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
ابوبصیرازحضرت صادق * سوال کرد م کسی غسل احرام را درمدینه انجام می دهد آیا ازغسل ذوالحلیفه کفایت می کند ؟ فرمودند : بله ....
16421- 4- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: قَالَ لَهُ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ مَا تَقُولُ فِی دُهْنَةٍ بَعْدَ الْغُسْلِ لِلْإِحْرَامِ إِلَی أَنْ قَالَ فَلَمَّا أَرَدْنَا أَنْ نَخْرُجَ قَالَ لَا عَلَیْکُمْ أَنْ تَغْتَسِلُوا إِذَا وَجَدْتُمْ مَاءً إِذَا بَلَغْتُمْ ذَا الْحُلَیْفَةِ.
******
ترجمه:
به ابن ابی یعفورگفت چه می گوئ درمورد استفاده ارروغن بعد ازغسل احرام وسپس ادامه داد حق ندارید غسل نکنید درذوالحلیفه اگرآب وجود داشت .
16422- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَغْتَسِلُ بِالْمَدِینَةِ- لِلْإِحْرَامِ أَ یُجْزِیهِ عَنْ غُسْلِ ذِی الْحُلَیْفَةِ قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
حلبی ازحضرت صادق * سوال کرد م کسی غسل احرام را درمدینه انجام می دهد آیا ازغسل ذوالحلیفه کفایت می کند ؟ فرمودند : بله .
16423- 6- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَغْتَسِلُ بِالْمَدِینَةِ- لِإِحْرَامِهِ فَقَالَ یُجْزِیهِ ذَلِکَ مِنَ الْغُسْلِ بِذِی الْحُلَیْفَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
حلبی ازحضرت صادق * سوال کرد کسی غسل احرام را درمدینه انجام می دهد فرمودند : ازغسل ذوالحلیفه کفایت می کند .
ص: 327
(1) 9 بَابُ أَنَّهُ یُجْزِی الْغُسْلُ أَوَّلَ النَّهَارِ لِیَوْمِهِ بَلْ وَ لَیْلَتِهِ وَ أَوَّلَ اللَّیْلِ لِلَیْلَتِهِ وَ یَوْمِهِ مَا لَمْ یَنَمْ
******
ترجمه:
16424- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: غُسْلُ یَوْمِکَ یُجْزِیکَ لِلَیْلَتِکَ وَ غُسْلُ لَیْلَتِکَ یُجْزِیکَ لِیَوْمِکَ.
******
ترجمه:
از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: غسلی که روزانجام می دهی تا شب وغسلی که شب انجام می دهی تا روزبعد کفایت می کند .
16425- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: غُسْلُ یَوْمِکَ لِیَوْمِکَ وَ غُسْلُ لَیْلَتِکَ لِلَیْلَتِکَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : غسل روزبرای همان روزوغسل شب برای همان شب کفایت می کند .
16426- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ: أَتَاهُ رَجُلٌ وَ أَنَا عِنْدَهُ فَقَالَ اغْتَسَلَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا فَعَرَضَتْ لَهُ حَاجَةٌ حَتَّی أَمْسَی فَقَالَ یُعِیدُ الْغُسْلَ یَغْتَسِلُ نَهَاراً لِیَوْمِهِ ذَلِکَ وَ لَیْلًا لِلَیْلَتِهِ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر در حدیثی گفت:
مردی نزد او آمد در حالی که من نزد او بودم.
پس گفت: یکی از اصحاب ما غسل کرد.
پس نیازی برایش پیش آمد تا اینکه شب شد.
پس گفت: غسل را دوباره انجام دهد.
روزانه برای همان روز غسل کند.
و شبانه برای شبش.
16427- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ یَزِیدَ (6) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اغْتَسَلَ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ کَفَاهُ غُسْلُهُ إِلَی اللَّیْلِ فِی کُلِّ مَوْضِعٍ
ص: 328
یَجِبُ فِیهِ الْغُسْلُ وَ مَنِ اغْتَسَلَ لَیْلًا کَفَاهُ غُسْلُهُ إِلَی طُلُوعِ الْفَجْرِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کسیکه بعد ازطلوع فجرغسل کند تا شب هرجا باشد کفایت می کند .
16428- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ زُرْعَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ کِلَیْهِمَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اغْتَسَلَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ وَ قَدِ اسْتَحَمَّ قَبْلَ ذَلِکَ ثُمَّ أَحْرَمَ مِنْ یَوْمِهِ أَجْزَأَهُ غُسْلُهُ وَ إِنِ اغْتَسَلَ فِی أَوَّلِ اللَّیْلِ ثُمَّ أَحْرَمَ فِی آخِرِ اللَّیْلِ أَجْزَأَهُ غُسْلُهُ.
******
ترجمه:
از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود:
هر کس قبل از طلوع فجر غسل کند و قبل از آن استحمام کرده باشد، سپس در همان روز احرام ببندد، غسلش کافی است. و اگر در ابتدای شب غسل کند و در انتهای شب احرام ببندد، غسلش کافی است.
16429- 6- (2) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ حُسَیْنٍ الْخُرَاسَانِیِّ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ سَمِعَهُ یَقُولُ غُسْلُ یَوْمِکَ یُجْزِیکَ لِلَیْلَتِکَ وَ غُسْلُ لَیْلَتِکَ یُجْزِیکَ لِیَوْمِکَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ النَّوْمِ (3).
******
ترجمه:
ازیکی ازدوامام (علیهما السلام) نقل شده است که فرمودند : غسلی که روزانجام می دهی تا شب وغسلی که شب انجام می دهی تا روزبعد کفایت می کند .
(4) 10 بَابُ أَنَّ مَنِ اغْتَسَلَ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ نَامَ قَبْلَ أَنْ یُحْرِمَ اسْتُحِبَّ لَهُ إِعَادَةُ الْغُسْلِ وَ لَمْ یَجِبْ
******
ترجمه:
16430- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا (6) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَغْتَسِلُ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ یَنَامُ قَبْلَ أَنْ یُحْرِمَ قَالَ عَلَیْهِ إِعَادَةُ الْغُسْلِ.
******
ترجمه:
نضر بن سوید از ابی الحسن (علیه السلام)
درباره مردی پرسیدم که برای احرام غسل می کند، سپس قبل از اینکه احرام ببندد، می خوابد. فرمود: باید غسل را دوباره انجام دهد.
ص: 329
16431- 2- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ رَجُلٍ اغْتَسَلَ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ نَامَ قَبْلَ أَنْ یُحْرِمَ قَالَ عَلَیْهِ إِعَادَةُ الْغُسْلِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
ابوحمزه از ابی الحسن (علیه السلام)
درباره مردی پرسیدم که برای احرام غسل می کند، سپس قبل از اینکه احرام ببندد، می خوابد. فرمود: باید غسل را دوباره انجام دهد.
16432- 3- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَغْتَسِلُ لِلْإِحْرَامِ بِالْمَدِینَةِ وَ یَلْبَسُ ثَوْبَیْنِ ثُمَّ یَنَامُ قَبْلَ أَنْ یُحْرِمَ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ غُسْلٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ (4)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی نَفْیِ الْوُجُوبِ دُونَ الِاسْتِحْبَابِ.
******
ترجمه:
عیص بن قاسم ازحضرت صادق (علیه السلام)
درباره مردی پرسیدم که درمدینه برای احرام غسل می کندودو لباس احرام را می پوشد ، سپس قبل ازمحرم شدن می خوابد. فرمود: غسل براولازم نیست .
(5) 11 بَابُ أَنَّ مَنِ اغْتَسَلَ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ لَبِسَ قَمِیصاً اسْتُحِبَّ لَهُ إِعَادَةُ الْغُسْلِ
******
ترجمه:
16433- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اغْتَسَلَ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ لَبِسَ قَمِیصاً قَبْلَ أَنْ یُحْرِمَ قَالَ قَدِ انْتَقَضَ غُسْلُهُ.
******
ترجمه:
ابوحمزه ازحضرت صادق (علیه السلام)
درباره مردی پرسیدم که برای احرام غسل می کند، سپس قبل از اینکه احرام ببندد لباس می پوشد فرمود: غسلش باطل شده (باید غسل را دوباره انجام دهد).
ص: 330
16434- 2- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا اغْتَسَلَ الرَّجُلُ وَ هُوَ یُرِیدُ أَنْ یُحْرِمَ فَلَبِسَ قَمِیصاً قَبْلَ أَنْ یُلَبِّیَ فَعَلَیْهِ الْغُسْلُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم از ابی جعفر (علیه السلام) نقل شده است که فرمود:
اگر مردی غسل کند و قصد احرام داشته باشد، سپس قبل از اینکه تلبیه بگوید، پیراهن بپوشد، باید دوباره غسل کند.
(4) 12 بَابُ أَنَّ مَنِ اغْتَسَلَ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمِنْدِیلٍ أَوْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ لَمْ یَلْزَمْهُ إِعَادَةُ الْغُسْلِ
******
ترجمه:
16435- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی الرَّجُلِ یَغْتَسِلُ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ یَمْسَحُ رَأْسَهُ بِمِنْدِیلٍ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
******
ترجمه:
ابن دراج می گوید ازیکی ازدوامام علیهما السلام درباره مردی پرسیدم که برای احرام غسل می کند، سپس دستمالی روی سرش می کشد فرمودند : اشکالی ندارد .
16436- 2- (6) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی رَجُلٍ اغْتَسَلَ لِإِحْرَامِهِ ثُمَّ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ قَالَ یَمْسَحُهَا بِالْمَاءِ وَ لَا یُعِیدُ الْغُسْلَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (7)
ص: 331
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1).
******
ترجمه:
ابن دراج می گوید ازامام باقرعلیه السلام درباره مردی پرسیدم که برای احرام غسل می کند، سپس ناخنهای خود را می گیرد فرمودند : آنها را با آب مسح کند ولی غسل را تکرارنکند .
(2) 13 بَابُ أَنَّ مَنِ اغْتَسَلَ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ أَکَلَ أَوْ لَبِسَ مَا یَحْرُمُ عَلَی الْمُحْرِمِ أَوْ تَطَیَّبَ اسْتُحِبَّ لَهُ إِعَادَةُ الْغُسْلِ وَ التَّلْبِیَةِ
******
ترجمه:
16437- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا لَبِسْتَ ثَوْباً لَا یَنْبَغِی لَکَ لُبْسُهُ أَوْ أَکَلْتَ طَعَاماً لَا یَنْبَغِی لَکَ أَکْلُهُ فَأَعِدِ الْغُسْلَ.
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود:
اگر لباسی بپوشی که نباید بپوشی، یا غذایی بخوری که نباید بخوری، پس غسل را دوباره انجام بده.
16438- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اغْتَسَلْتَ لِلْإِحْرَامِ فَلَا تَقَنَّعْ وَ لَا تَطَیَّبْ وَ لَا تَأْکُلْ طَعَاماً فِیهِ طِیبٌ فَتُعِیدَ الْغُسْلَ.
******
ترجمه:
از عمر بن یزید از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود:
وقتی برای احرام غسل کردی، سرپوش مپوش، خود را معطر نکن و غذایی که در آن عطر باشد، نخور؛ که در غیر این صورت باید دوباره غسل کنی.
16439- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ لَبِسْتَ ثَوْباً فِی إِحْرَامِکَ لَا یَصْلُحُ لَکَ لُبْسُهُ فَلَبِّ وَ أَعِدْ غُسْلَکَ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود:
اگر در حال احرام لباسی بپوشی که پوشیدنش برایت مناسب نیست، تلبیه بگو و غسل را دوباره انجام بده.
ص: 332
(1) 14 بَابُ أَنَّ مَنِ اغْتَسَلَ لِلْإِحْرَامِ وَ صَلَّی لَهُ وَ دَعَا وَ نَوَاهُ وَ لَمْ یُلَبِّ أَوْ یُشْعِرْ أَوْ یُقَلِّدْ لَمْ یَحْرُمْ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ مِنْ تُرُوکِ الْإِحْرَامِ وَ أَنَّهُ لَا یَنْعَقِدُ إِلَّا بِأَحَدِ الثَّلَاثَةِ
******
ترجمه:
16440- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ (3) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یُصَلِّیَ الرَّجُلُ فِی مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ- وَ یَقُولَ الَّذِی یُرِیدُ أَنْ یَقُولَهُ وَ لَا یُلَبِّیَ ثُمَّ یَخْرُجَ فَیُصِیبَ مِنَ الصَّیْدِ وَ غَیْرِهِ فَلَیْسَ عَلَیْهِ فِیهِ شَیْ ءٌ.
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمود:
اشکالی ندارد که مرد در مسجد شجره نماز بخواند و آنچه را که می خواهد بگوید، اما تلبیه نگوید، سپس خارج شود و به شکار یا چیز دیگری بپردازد؛ در این صورت، چیزی بر او نیست.
16441- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَقَعُ عَلَی أَهْلِهِ بَعْدَ مَا یَعْقِدُ الْإِحْرَامَ وَ لَمْ یُلَبِّ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن حجاج از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که درباره مردی که بعد از عقد احرام با همسرش همبستر شود اما تلبیه نگفته باشد، فرمود:
چیزی بر او نیست.
16442- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ صَلَّی رَکْعَتَیْنِ فِی مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ وَ عَقَدَ الْإِحْرَامَ ثُمَّ خَرَجَ فَأَتَی بِخَبِیصٍ فِیهِ زَعْفَرَانٌ فَأَکَلَ مِنْهُ.
ص: 333
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَأَکَلَ قَبْلَ أَنْ یُلَبِّیَ مِنْهُ (1)
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن الحجاج از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل کرده است که خود ایشان در مسجد شجره دو رکعت نماز خواند و سپس قصد احرام کردند . سپس بیرون آمد و با خبیصی که در آن زعفران بود آمد و از آن خورد.
16443- 4- (2) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ غَیْرِهِ مِمَّنْ رَوَی صَفْوَانُ عَنْهُ هَذِهِ الْأَحَادِیثَ الْمُتَقَدِّمَةَ وَ قَالَ هَذِهِ هِیَ عِنْدَنَا مُسْتَفِیضَةٌ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُمَا قَالا إِذَا صَلَّی الرَّجُلُ الرَّکْعَتَیْنِ وَ قَالَ الَّذِی یُرِیدُ أَنْ یَقُولَ مِنْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ فِی مَقَامِهِ ذَلِکَ فَإِنَّهُ إِنَّمَا فَرَضَ عَلَی نَفْسِهِ الْحَجَّ وَ عَقَدَ عَقْدَ الْحَجِّ وَ قَالا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص حَیْثُ صَلَّی فِی مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ- صَلَّی وَ عَقَدَ الْحَجَّ وَ لَمْ یَقُلْ صَلَّی وَ عَقَدَ الْإِحْرَامَ فَلِذَلِکَ صَارَ عِنْدَنَا أَنْ لَا یَکُونَ عَلَیْهِ فِیمَا أَکَلَ مِمَّا یَحْرُمُ عَلَی الْمُحْرِمِ وَ لِأَنَّهُ قَدْ جَاءَ فِی الرَّجُلِ یَأْکُلُ الصَّیْدَ قَبْلَ أَنْ یُلَبِّیَ وَ قَدْ صَلَّی وَ قَدْ قَالَ الَّذِی یُرِیدُ أَنْ یَقُولَ وَ لَکِنْ لَمْ یُلَبِّ (3) وَ قَالُوا قَالَ أَبَانُ بْنُ تَغْلِبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَأْکُلُ الصَّیْدَ وَ غَیْرَهُ فَإِنَّمَا فَرَضَ عَلَی نَفْسِهِ الَّذِی قَالَ فَلَیْسَ لَهُ عِنْدَنَا أَنْ یَرْجِعَ حَتَّی یُتِمَّ إِحْرَامَهُ فَإِنَّمَا فَرْضُهُ عِنْدَنَا عَزِیمَتُهُ (4) حِینَ فَعَلَ مَا فَعَلَ لَا یَکُونُ لَهُ أَنْ یَرْجِعَ إِلَی أَهْلِهِ حَتَّی یَمْضِیَ وَ هُوَ مُبَاحٌ لَهُ قَبْلَ ذَلِکَ وَ لَهُ أَنْ یَرْجِعَ مَتَی مَا شَاءَ وَ إِذَا فَرَضَ عَلَی نَفْسِهِ الْحَجَّ ثُمَّ أَتَمَّ بِالتَّلْبِیَةِ فَقَدْ حَرُمَ عَلَیْهِ الصَّیْدُ
ص: 334
وَ غَیْرُهُ وَ وَجَبَ عَلَیْهِ فِی فِعْلِهِ مَا یَجِبُ عَلَی الْمُحْرِمِ لِأَنَّهُ قَدْ یُوجِبُ الْإِحْرَامَ ثَلَاثَةُ أَشْیَاءَ الْإِشْعَارُ وَ التَّلْبِیَةُ وَ التَّقْلِیدُ فَإِذَا فَعَلَ شَیْئاً مِنْ هَذِهِ الثَّلَاثَةِ فَقَدْ أَحْرَمَ وَ إِذَا فَعَلَ الْوَجْهَ الْآخَرَ قَبْلَ أَنْ یُلَبِّیَ فَلَبَّی فَقَدْ فَرَضَ (1).
******
ترجمه:
از ابو جعفر و ابو عبدالله (علیهما السلام) نقل شده است که فرمودند: وقتی که مرد دو رکعت نماز در مسجد شجره بخواند و بگوید "آنچه را که می خواهم بگویم از حج یا عمره در این مقام"، آنگاه به او واجب می شود که حج را برای خود فرض کند و عقد حج را انجام دهد. و اینکه پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) در مسجد شجره نماز خوانده و حج را فرض کرده، اما نگفته "نماز خوانده و احرام را عقد کرده"، بنابراین بر اساس این برای ما این است که او را در آنچه که از آن خورده و از آنچه که محرم به او است، هیچ چیز واجب نیست. و از آنجا که در مورد مردی که صید می خورد قبل از آنکه تلبیه کند آمده است و او نماز خوانده و آنچه را که می خواست بگوید گفته ولی تلبیه نکرده، آنها گفتند: ابان بن تغلب از ابو عبدالله نقل کرده که: "اگر شکار و غیره را به دست آورد، آنچه که گفته بر خودش واجب کرده است، بنابراین از نظر ما نمی تواند برگردد تا زمانی که احرامش را کامل کند. از نظر ما او زمانی که آن کار را انجام داد، قصد خود را واجب کرده است، بنابراین نمی تواند به خانواده اش برگردد تا زمانی که ادامه دهد، اما قبل از آن برای او مجاز بود و می توانست هر زمانی که می خواست برگردد. و اگر حج را بر خود واجب کرد و سپس با تلبیه آن را کامل کرد، شکار و غیره بر او حرام می شود و باید به خاطر عملی که انجام داده مانند محرم عمل کند، زیرا احرام با سه چیز می تواند واجب شود: اشعار، تلبیه و تقلید. پس اگر یکی از این سه کار را انجام دهد احرام بسته است، و اگر کار دیگری را قبل از تلبیه انجام دهد و سپس تلبیه کند، حج بر او واجب می شود."
16444- 5- (2) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: فِی رَجُلٍ صَلَّی فِی مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ- وَ عَقَدَ الْإِحْرَامَ وَ أَهَلَّ بِالْحَجِّ ثُمَّ مَسَّ الطِّیبَ وَ أَصَابَ طَیْراً أَوْ وَقَعَ عَلَی أَهْلِهِ (3) قَالَ لَیْسَ بِشَیْ ءٍ حَتَّی یُلَبِّیَ.
******
ترجمه:
از یکی ازدوامام (علیهما السلام) روایت شده که فرمود: در مورد مردی که در مسجد شجره نماز خواند و احرام بست و نیت حج کرد، سپس بوی خوش به خود زد و پرنده ای شکار کرد یا با خانواده اش همبستر شد، فرمود: چیزی بر او نیست تا زمانی که تلبیه بگوید.
16445- 6- (4) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ قَالَ: اغْتَسَلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لِلْإِحْرَامِ بِذِی الْحُلَیْفَةِ- ثُمَّ قَالَ لِغِلْمَانِهِ هَاتُوا مَا عِنْدَکُمْ مِنَ الصَّیْدِ حَتَّی نَأْکُلَهُ فَأُتِیَ بِحَجَلَتَیْنِ فَأَکَلَهُمَا.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ بِذِی الْحُلَیْفَةِ (5) وَ صَلَّی ثُمَّ قَالَ هَاتُوا مَا عِنْدَکُمْ مِنْ لُحُومِ الصَّیْدِ فَأُتِیَ بِحَجَلَتَیْنِ فَأَکَلَهُمَا قَبْلَ أَنْ یُحْرِمَ (6)
******
ترجمه:
عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِمی گوید حضرت صادق * درذوالحلیفه غسل کردند برای احرام سپس به غلام خود گفتند پرنده صیدشده بیاورید تا بخوریم پس دوپرنده صید شده را آوردند وایشان آنها را میل کردند مثل همین روایت نقل کرده اند اما گفتند درذوالحلیفه نمازخواندند وسپس گوشت صید طلب کردند وقبل ازاحرام آن دو پرنده میل کردند .
16446- 7- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ حَتَّی نَأْکُلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ أَتَی مَسْجِدَ الشَّجَرَةِ فَصَلَّی.
******
ترجمه:
ابن مسکان مثل همین روایت را نقل کرده اند تا جمله حتی ناکله ولی درادامه گفته اند برای احرام سپس به مسجد شجره رفته ونمازخواندند
ص: 335
16447- 8- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ إِذَا تَهَیَّأَ لِلْإِحْرَامِ فَلَهُ أَنْ یَأْتِیَ النِّسَاءَ مَا لَمْ یَعْقِدِ التَّلْبِیَةَ أَوْ یُلَبِّ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : وقتی شخص آماده شد برای احرام می تواند با همسرش مجامعت کند تا زمانیکه تصمیم نگرفته برای تلبیه یا آنرا نگفته باشد
16448- 9- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی رَجُلٍ صَلَّی الظُّهْرَ فِی مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ- وَ عَقَدَ الْإِحْرَامَ ثُمَّ مَسَّ طِیباً أَوْ صَادَ صَیْداً أَوْ وَاقَعَ أَهْلَهُ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ مَا لَمْ یُلَبِّ.
******
ترجمه:
از یکی از آن دوامام (علیهما السلام) در مورد مردی که نماز ظهر را در مسجد شجره خواند و سپس احرام بست و بعد از آن عطری لمس کرد یا صیدی شکار کرد یا با همسرش جماع کرد، سؤال شد. فرمود: چیزی بر او نیست مادامی که تلبیه نگفته است.
16449- 10- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ (4) عَنْ یُونُسَ عَنْ زِیَادِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع مَا تَقُولُ فِی رَجُلٍ تَهَیَّأَ لِلْإِحْرَامِ وَ فَرَغَ مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ الصَّلَاةِ (5) وَ جَمِیعِ الشُّرُوطِ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ یُلَبِّ أَ لَهُ أَنْ یَنْقُضَ ذَلِکَ وَ یُوَاقِعَ النِّسَاءَ فَقَالَ نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا الْحَدِیثَانِ قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از زیاد بن مروان روایت است که گفت: به امام کاظم (علیه السلام) گفتم: نظر شما در مورد مردی که برای احرام آماده شده و از همه چیز، نماز و تمام شرایط، فارغ شده است، اما هنوز تلبیه نگفته است، چیست؟ آیا او می تواند آن را نادیده بگیرد و با زنان جماع کند؟ فرمود: بله.
16450- 11- (7) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ یَدَّهِنُ بَعْدَ الْغُسْلِ قَالَ نَعَمْ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
خدمت حضرت صادق * عرض کردم محرم بعد ازغسل به بدن خود روغن می مالد فرمودند : بله (می تواند)
ص: 336
16451- 12- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع رَجُلٌ دَخَلَ مَسْجِدَ الشَّجَرَةِ فَصَلَّی وَ أَحْرَمَ وَ خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ فَبَدَا لَهُ قَبْلَ أَنْ یُلَبِّیَ أَنْ یَنْقُضَ ذَلِکَ بِمُوَاقَعَةِ النِّسَاءِ أَ لَهُ ذَلِکَ فَکَتَبَ نَعَمْ أَوْ لَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (2).
******
ترجمه:
نامه نوشتم خدمت حضرت کاظم * که مردی وارد مسجد شجره شده بعد ازنمازواحرام بیرون آمده بعد تصمیم گرفت قبل ازتلبیه با مجامعت کردن احرم را بشکند آیا کفاره دارد ؟ حصرت درجئاب نوشتند بله یا اشکالی ندارد .
16452- 13- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِیمَنْ عَقَدَ الْإِحْرَامَ فِی مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ- ثُمَّ وَقَعَ عَلَی أَهْلِهِ قَبْلَ أَنْ یُلَبِّیَ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * درمورد کسیکه درمسجد شجره احرام بسته وقبل ازتلبیه با خانواه اش همبسترشده فرمودند : چیزی بعهده اونیست .
16453- 14- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِی یَقُولُ فِی رَجُلٍ یَلْبَسُ ثِیَابَهُ وَ یَتَهَیَّأُ (5) لِلْإِحْرَامِ ثُمَّ یُوَاقِعُ أَهْلَهُ قَبْلَ أَنْ یُهِلَّ بِالْإِحْرَامِ قَالَ عَلَیْهِ دَمٌ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ لَبَّی سِرّاً وَ لَمْ یَجْهَرْ بِالتَّلْبِیَةِ وَ جَوَّزَ حَمْلَهُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی عَقْدِ الْإِحْرَامِ بِالْإِشْعَارِ أَوِ التَّقْلِیدِ.
******
ترجمه:
از احمد بن محمد روایت شده که گفت: شنیدم پدرم می گوید در مورد مردی که لباس احرام پوشیده و آماده احرام شده و سپس قبل از اینکه نیت احرام کند با خانواده اش همبستر می شود، بر او قربانی واجب است.
می گویم: شیخ این روایت را حمل بر کسی کرده که به صورت پنهانی تلبیه گفته و تلبیه را به صورت آشکار انجام نداده است. همچنین احتمال داده که این حکم به عنوان مستحب باشد و نیز احتمال داده که منظور از عقد احرام با اشعار یا تقلید باشد.
16454- 15- (6) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْمَشِیخَةِ لِلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ قَالَ: قَالَ ابْنُ سِنَانٍ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْإِهْلَالِ بِالْحَجِّ وَ عُقْدَتِهِ قَالَ هُوَ التَّلْبِیَةُ إِذَا لَبَّی وَ هُوَ
ص: 337
مُتَوَجِّهٌ فَقَدْ وَجَبَ عَلَیْهِ مَا یَجِبُ عَلَی الْمُحْرِمِ.
******
ترجمه:
از حسن بن محبوب روایت شده که گفت: ابن سنان گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره نیت حج و عقد احرام پرسیدم. فرمود: "این (عقد احرام) تلبیه است. هنگامی که تلبیه گفت و به سمت (حج) حرکت کرد، آنچه بر محرم واجب است، بر او واجب می شود."
(2) 15 بَابُ جَوَازِ الْإِحْرَامِ فِی کُلِّ وَقْتٍ مِنْ لَیْلٍ أَوْ نَهَارٍ وَ اسْتِحْبَابِ کَوْنِهِ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ بَعْدَ صَلَاةِ الظُّهْرِ
******
ترجمه:
16455- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الْحَلَبِیِّ کِلَیْهِمَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَضُرُّکَ بِلَیْلٍ أَحْرَمْتَ أَوْ نَهَارٍ إِلَّا أَنَّ أَفْضَلَ ذَلِکَ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ وَ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام) فرمود: "احرام بستن در هر زمانی از شب یا روز جایز است، اما بهترین زمان آن هنگام زوال آفتاب (ظهر) است."
16456- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ اعْلَمْ أَنَّهُ وَاسِعٌ لَکَ أَنْ تُحْرِمَ فِی دُبُرِ فَرِیضَةٍ أَوْ نَافِلَةٍ أَوْ لَیْلٍ أَوْ نَهَارٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : بدان که وسعت دروقت داری که بعد ازنمازواجب یا مستحب شب یا روزمحرم شوی .
16457- 3- (6) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَ لَیْلًا أَحْرَمَ رَسُولُ اللَّهِ ص-
ص: 338
أَمْ نَهَاراً فَقَالَ بَلْ نَهَاراً قُلْتُ فَأَیَّةَ سَاعَةٍ قَالَ صَلَاةَ الظُّهْرِ.
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که گفت: از ایشان پرسیدم: آیا رسول خدا (صلی الله علیه و آله) شب احرام بست یا روز؟ فرمود: روز. گفتم: در چه ساعتی؟ فرمود: هنگام نماز ظهر.
16458- 4- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا یَضُرُّکَ لَیْلًا أَحْرَمْتَ أَوْ نَهَاراً.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : فرقی نمی کند شب محرم شوی یا روز .
16459- 5- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ أَ لَیْلًا أَحْرَمَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَمْ نَهَاراً قَالَ نَهَاراً فَقُلْتُ أَیَّ سَاعَةٍ قَالَ صَلَاةَ الظُّهْرِ فَسَأَلْتُهُ مَتَی تَرَی أَنْ نُحْرِمَ قَالَ سَوَاءٌ عَلَیْکُمْ إِنَّمَا أَحْرَمَ رَسُولُ اللَّهِ ص صَلَاةَ الظُّهْرِ لِأَنَّ الْمَاءَ کَانَ قَلِیلًا کَانَ فِی رُءُوسِ الْجِبَالِ فَیُهَجِّرُ الرَّجُلُ إِلَی مِثْلِ ذَلِکَ مِنَ الْغَدِ وَ لَا یَکَادُ یَقْدِرُونَ عَلَی الْمَاءِ وَ إِنَّمَا أُحْدِثَتْ هَذِهِ الْمِیَاهُ حَدِیثاً.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که گفت: از ایشان پرسیدم: آیا رسول خدا (صلی الله علیه و آله) شب احرام بست یا روز؟ فرمود: روز. گفتم: در چه ساعتی؟ فرمود: هنگام نماز ظهر. پس از او پرسیدم: چه زمانی بهتر است که ما احرام ببندیم؟ فرمود: برای شما تفاوتی ندارد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) هنگام نماز ظهر احرام بست، زیرا آب کم بود و در بالای کوه ها قرار داشت. بنابراین مرد به سمت آنجا حرکت می کرد و در روز بعد نمی توانست به آب دست یابد. این آب ها اخیراً ایجاد شده اند.
16460- 6- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا انْتَهَیْتَ إِلَی الْعَقِیقِ مِنْ قِبَلِ الْعِرَاقِ- أَوْ إِلَی الْوَقْتِ مِنْ هَذِهِ الْمَوَاقِیتِ وَ أَنْتَ تُرِیدُ الْإِحْرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَانْتِفْ إِبْطَکَ (5) وَ قَلِّمْ أَظْفَارَکَ وَ اطْلِ عَانَتَکَ وَ خُذْ مِنْ شَارِبِکَ وَ لَا یَضُرُّکَ بِأَیِّ ذَلِکَ بَدَأْتَ ثُمَّ اسْتَکْ وَ اغْتَسِلْ وَ الْبَسْ ثَوْبَیْکَ وَ لْیَکُنْ فَرَاغُکَ مِنْ ذَلِکَ إِنْ شَاءَ
ص: 339
اللَّهُ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَلَا یَضُرُّکَ ذَلِکَ غَیْرَ أَنِّی أُحِبُّ أَنْ یَکُونَ ذَلِکَ (1) عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَلَا یَضُرُّکَ إِلَّا أَنَّ ذَلِکَ أَحَبُّ إِلَیَّ أَنْ یَکُونَ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ (2)
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "وقتی از طرف عراق به عقیق یا به یکی از این میقات ها رسیدی و قصد احرام داشتی، اگر خدا بخواهد، زیر بغل خود را تمیز کن، ناخن هایت را بگیر، موهای ناحیه شرمگاهی را بزن، و از سبیلت کوتاه کن. مهم نیست با کدام یک از اینها شروع کنی. سپس مسواک بزن و غسل کن و دو لباس احرام خود را بپوش. بهتر است که این کارها را اگر خدا بخواهد هنگام زوال آفتاب (ظهر) به پایان برسانی، و اگر هنگام زوال آفتاب نبود، اشکالی ندارد. اما من دوست دارم که این کارها هنگام زوال آفتاب انجام شود."
16461- 7- (3) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ ع الْإِحْرَامُ فِی کُلِّ وَقْتٍ مِنْ لَیْلٍ أَوْ نَهَارٍ جَائِزٌ وَ أَفْضَلُهُ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
******
ترجمه:
محمد مفید در کتاب المقنعة گفته است: امام (علیه السلام) فرمود: "احرام بستن در هر زمانی از شب یا روز جایز است، اما بهترین زمان آن هنگام زوال آفتاب (ظهر) است."
(6) 16 بَابُ کَیْفِیَّةِ الْإِحْرَامِ وَ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ عِنْدَهُ بِالْمَأْثُورِ وَ عَدَمِ وُجُوبِ مُقَارَنَةِ النِّیَّةِ بِالتَّلْبِیَةِ
******
ترجمه:
16462- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَکُونُ الْإِحْرَامُ إِلَّا فِی دُبُرِ صَلَاةٍ مَکْتُوبَةٍ أَوْ نَافِلَةٍ فَإِنْ کَانَتْ مَکْتُوبَةً أَحْرَمْتَ فِی دُبُرِهَا بَعْدَ التَّسْلِیمِ وَ إِنْ کَانَتْ نَافِلَةً صَلَّیْتَ رَکْعَتَیْنِ وَ أَحْرَمْتَ فِی دُبُرِهِمَا فَإِذَا انْفَتَلْتَ مِنْ صَلَاتِکَ فَاحْمَدِ اللَّهَ
ص: 340
وَ أَثْنِ عَلَیْهِ وَ صَلِّ عَلَی النَّبِیِّ ص وَ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ أَنْ تَجْعَلَنِی مِمَّنِ اسْتَجَابَ لَکَ وَ آمَنَ بِوَعْدِکَ وَ اتَّبَعَ أَمْرَکَ فَإِنِّی عَبْدُکَ وَ فِی قَبْضَتِکَ لَا أُوقَی إِلَّا مَا وَقَیْتَ وَ لَا آخُذُ إِلَّا مَا أَعْطَیْتَ وَ قَدْ ذَکَرْتَ الْحَجَّ فَأَسْأَلُکَ أَنْ تَعْزِمَ لِی عَلَیْهِ عَلَی کِتَابِکَ وَ سُنَّةِ نَبِیِّکَ ص وَ تُقَوِّیَنِی عَلَی مَا ضَعُفْتُ عَنْهُ وَ تَسَلَّمَ مِنِّی مَنَاسِکِی فِی یُسْرٍ مِنْکَ وَ عَافِیَةٍ وَ اجْعَلْنِی مِنْ وَفْدِکَ الَّذِینَ رَضِیتَ وَ ارْتَضَیْتَ وَ سَمَّیْتَ وَ کَتَبْتَ اللَّهُمَّ إِنِّی خَرَجْتُ مِنْ شُقَّةٍ بَعِیدَةٍ وَ أَنْفَقْتُ مَالِی ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِکَ اللَّهُمَّ فَتَمِّمْ لِی حَجِّی وَ عُمْرَتِی اللَّهُمَّ إِنِّی أُرِیدُ التَّمَتُّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ عَلَی کِتَابِکَ وَ سُنَّةِ نَبِیِّکَ ص- فَإِنْ عَرَضَ لِی عَارِضٌ یَحْبِسُنِی فَحُلَّنِی حَیْثُ حَبَسْتَنِی لِقَدَرِکَ الَّذِی قَدَّرْتَ عَلَیَّ اللَّهُمَّ إِنْ لَمْ تَکُنْ حَجَّةً فَعُمْرَةً أَحْرَمَ لَکَ شَعْرِی وَ بَشَرِی وَ لَحْمِی وَ دَمِی وَ عِظَامِی وَ مُخِّی وَ عَصَبِی مِنَ النِّسَاءِ وَ الثِّیَابِ وَ الطِّیبِ أَبْتَغِی بِذَلِکَ وَجْهَکَ وَ الدَّارَ الْآخِرَةَ- قَالَ وَ یُجْزِیکَ أَنْ تَقُولَ هَذَا مَرَّةً وَاحِدَةً حِینَ تُحْرِمُ ثُمَّ قُمْ فَامْشِ هُنَیْهَةً فَإِذَا اسْتَوَتْ بِکَ الْأَرْضُ مَاشِیاً کُنْتَ أَوْ رَاکِباً فَلَبِّ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ اللَّهُمَّ إِنِّی خَرَجْتُ إِلَی قَوْلِهِ مَرْضَاتِکَ وَ قَوْلَهُ أَوْ نَافِلَةٍ فَإِنْ کَانَتْ مَکْتُوبَةً (1).
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "احرام نمودن تنها بعد از نماز واجب یا نافله جایز است. اگر نماز واجب است، بلافاصله پس از سلام احرام بگیر و اگر نماز نافله است، دو رکعت نماز بخوان و پس از آن احرام بگیر. وقتی از نمازت فارغ شدی، سپاس خدا را اظهار کن، بر او تمجید کن و برای پیامبر (صلی الله علیه و آله) صلوات بفرست و بگو: «خداوندا، من از تو می خواهم که مرا از کسانی که به تو استجابت کرده و به وعده ات ایمان آورده و دستورات تو را پیروی می کنند قرار دهی، زیرا که من بنده اتم و هر چیزی که تو تعیین کنی، من اجرا می کنم، و می خواهم که مرا در احرام حج قرار دهی بر اساس کتاب و سنت پیامبرت، و مرا در کارهایی که ضعیف برایشان هستم تقویت کنی و راهنمایی کنی در انجام مناسکم به سهولت و آسایش. و مرا جزو وفدی بگردان که تو را راضی و قبول داشته ای و بنام تو نامیده ای و در سجل کتابت درج کرده ای. خداوندا، من از شهری دور و دشوار خارج شدم و مالم را برای رضایت تو هزینه کردم. خداوندا، حجم و عمره را برای تو ارزومندم. اگر برای من حج واجب نباشد، به عمره بپردازم. احرام می کنم برای تو به موی، پوست، گوشت، خون، استخوان، مغز، زنان، لباس و عطر، به دنبال رضایت تو و به سوی دارایی آخرت». و چنین گفتن برایت کفایت می کند و یکبار آن را هنگام احرام بگو. سپس بپاخیز و یک لحظه بر روی آنها پیاده یا سوار شو، سپس برو.
16463- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ ابْنِ
ص: 341
سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ الْإِحْرَامَ وَ التَّمَتُّعَ فَقُلْ اللَّهُمَّ إِنِّی أُرِیدُ مَا أَمَرْتَ بِهِ مِنَ التَّمَتُّعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَیَسِّرْ ذَلِکَ لِی وَ تَقَبَّلْهُ مِنِّی وَ أَعِنِّی عَلَیْهِ وَ حُلَّنِی حَیْثُ حَبَسْتَنِی بِقَدَرِکَ الَّذِی قَدَّرْتَ عَلَیَّ أَحْرَمَ لَکَ شَعْرِی وَ بَشَرِی مِنَ النِّسَاءِ وَ الطِّیبِ وَ الثِّیَابِ- وَ إِنْ شِئْتَ فَلَبِّ حِینَ تَنْهَضُ وَ إِنْ شِئْتَ فَأَخِّرْهُ حَتَّی تَرْکَبَ بَعِیرَکَ وَ تَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ فَافْعَلْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
ابن سنانی از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود: هرگاه خواستی احرام ببندی و تمتع انجام دهی، بگو: «اللهم إنی أرید ما أمرت به من التمتع بالعمره إلی الحج فیسّر ذلک لی و تقبّله منّی و أعنّی علیه و حلّنی حیث حبستنی بقدرک الذی قدّرت علیّ. أحرم لک شعری و بشری من النساء و الطیب و الثیاب.» و اگر خواستی، پس تلبیه بگو زمانی درحال بلند شدن هستی و اگر خواستی، پس آن را به تأخیر بینداز تا سوار شتر خود شوی و به سمت قبله قرار گیری، پس انجام بده.
(2) 17 بَابُ وُجُوبِ النِّیَّةِ فِی الْإِحْرَامِ وَ أَنَّهُ یُجْزِی الْقَصْدُ بِالْقَلْبِ مِنْ غَیْرِ نُطْقٍ وَ اسْتِحْبَابِ الِاقْتِصَارِ عَلَی الْإِضْمَارِ
******
ترجمه:
16464- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أَتَمَتَّعَ (4) بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَکَیْفَ أَقُولُ: قَالَ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أَتَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ عَلَی کِتَابِکَ وَ سُنَّةِ نَبِیِّکَ- وَ إِنْ شِئْتَ أَضْمَرْتَ الَّذِی تُرِیدُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (5) وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از حماد بن عثمان از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که گفت: به ایشان گفتم: من می خواهم به عمره تمتع حج مشرف شوم، چگونه بگویم؟ فرمود: بگو «اللهم إنی أرید أن أتمتع بالعمره إلی الحج علی کتابک و سنه نبیک» و اگر خواستی، نیت آنچه را که می خواهی در دل داشته باش.
ص: 342
16465- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ (2) عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ مَوْلَی بَسَّامٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: أَرَدْتُ الْإِحْرَامَ بِالْمُتْعَةِ فَقُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- کَیْفَ أَقُولُ: قَالَ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّی أُرِیدُ التَّمَتُّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ عَلَی کِتَابِکَ وَ سُنَّةِ نَبِیِّکَ وَ إِنْ شِئْتَ أَضْمَرْتَ الَّذِی تُرِیدُ.
******
ترجمه:
ازابوصباح از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که گفت: به ایشان گفتم: من می خواهم به عمره تمتع حج مشرف شوم، چگونه بگویم؟ فرمود: بگو «اللهم إنی أرید أن أتمتع بالعمره إلی الحج علی کتابک و سنه نبیک» و اگر خواستی، نیت آنچه را که می خواهی در دل داشته باش.
16466- 3- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ کَیْفَ تَرَی أَنْ أُهِلَّ فَقَالَ إِنْ شِئْتَ سَمَّیْتَ وَ إِنْ شِئْتَ لَمْ تُسَمِّ شَیْئاً فَقُلْتُ لَهُ کَیْفَ تَصْنَعُ أَنْتَ قَالَ أَجْمَعُهُمَا فَأَقُولُ لَبَّیْکَ بِحَجَّةٍ وَ عُمْرَةٍ مَعاً لَبَّیْکَ- ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنِّی قَدْ قُلْتُ لِأَصْحَابِکَ غَیْرَ هَذَا.
أَقُولُ: آخِرُهُ مَحْمُولٌ إِمَّا عَلَی التَّقِیَّةِ أَوْ عَلَی الْإِحْرَامِ بِعُمْرَةِ التَّمَتُّعِ وَ قَصْدِ إِنْشَاءِ الْحَجِّ بَعْدَهَا فَإِنَّهُمَا مَعاً عِبَادَةٌ وَاحِدَةٌ لِمَا مَضَی (4) وَ یَأْتِی (5).
******
ترجمه:
از یعقوب بن شعیب روایت شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم و گفتم: چگونه می بینید که من تلبیه بگویم؟ فرمود: اگر خواستی، مشخص کن و اگر خواستی، چیزی مشخص نکن. پس به او گفتم: شما چگونه انجام می دهید؟ فرمود: هر دو را با هم جمع می کنم و می گویم «لبیک بحجة و عمرة معاً لبیک». سپس فرمود: اما من به یاران شما چیزی غیر از این گفته ام.
می گویم: آخر این روایت حمل می شود یا بر تقیه یا بر احرام به عمره تمتع و قصد ایجاد حج بعد از آن، زیرا هر دو با هم یک عبادت محسوب می شوند به دلیل آنچه گذشت.
16467- 4- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ لَبَّی بِحَجَّةٍ وَ عُمْرَةٍ وَ لَیْسَ یُرِیدُ الْحَجَّ قَالَ لَیْسَ بِشَیْ ءٍ وَ لَا یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَفْعَلَ.
******
ترجمه:
از حلبی روایت شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره مردی که تلبیه به حج و عمره گفت در حالی که قصد حج ندارد. فرمود: این چیزی نیست و نباید این کار را انجام دهد.
ص: 343
16468- 5- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ وَ زَیْدٍ الشَّحَّامِ وَ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ (2) قَالُوا أَمَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَنْ نُلَبِّیَ وَ لَا نُسَمِّیَ شَیْئاً وَ قَالَ أَصْحَابُ الْإِضْمَارِ أَحَبُّ إِلَیَّ.
******
ترجمه:
از منصور بن حازم روایت شده است که گفت: امام صادق (علیه السلام) به ما دستور داد که تلبیه بگوییم و چیزی مشخص نکنیم و فرمود: یاران نیت نهانی (اضمار) نزد من محبوب ترند.
16469- 6- (3) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ سَیْفٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ أَصْحَابُ الْإِضْمَارِ أَحَبُّ إِلَیَّ فَلَبِّ وَ لَا تُسَمِّ شَیْئاً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ َ مِثْلَهُ وَ تَرَکَ لَفْظَ أَصْحَابُ (4) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ نَحْوَهُ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی جَوَازِ التَّلَفُّظِ (5).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار روایت شده است که او از امام موسی کاظم (علیه السلام) پرسید. فرمود: یاران نیت نهانی (اضمار) نزد من محبوب ترند، پس تلبیه بگو و چیزی مشخص نکن.
(6) 18 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَوْنِ الْإِحْرَامِ عَقِیبَ فَرِیضَةِ الظُّهْرِ أَوْ غَیْرِهَا فَإِنْ لَمْ یَتَّفِقِ اسْتُحِبَّ أَنْ یُصَلِّیَ لِلْإِحْرَامِ سِتَّ رَکَعَاتٍ أَوْ أَرْبَعاً أَوْ رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ یُحْرِمُ
******
ترجمه:
16470- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ
ص: 344
ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: صَلِّ الْمَکْتُوبَةَ ثُمَّ أَحْرِمْ بِالْحَجِّ أَوْ بِالْمُتْعَةِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : نماز واجب خودرا بخوان وسپس محرم شوچه برای حج یا عمره .
16471- 2- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَ رَأَیْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا أَحْرَمَ فِی دُبُرِ صَلَاةٍ مَکْتُوبَةٍ أَ کَانَ یُجْزِیهِ ذَلِکَ قَالَ نَعَمْ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی إِحْدَی رِوَایَتَیْهِ فِی دُبُرِ صَلَاةٍ غَیْرِ مَکْتُوبَةٍ (2).
******
ترجمه:
ابی الصباح الکنانی گفت: به ابی عبدالله * گفتم: نظرتان چیست اگر مردی در پایان نماز واجب، احرام ببندد؟ آیا این کافی است؟ گفتند : بله.
16472- 3- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ اعْلَمْ أَنَّهُ وَاسِعٌ لَکَ أَنْ تُحْرِمَ فِی دُبُرِ فَرِیضَةٍ أَوْ نَافِلَةٍ أَوْ لَیْلٍ أَوْ نَهَارٍ.
******
ترجمه:
از عمر بن یزید از ابی عبدالله (ع) در حدیثی گفت: و بدان که برای تو وسیع است (مجاز است) که در پایان نماز واجب یا مستحب، یا در شب یا روز احرام ببندی.
16473- 4- (4) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تُصَلِّی لِلْإِحْرَامِ سِتَّ رَکَعَاتٍ تُحْرِمُ فِی دُبُرِهَا.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : برای محرم شدن شش رکعت نماز بخوان ودرپایان محرم شو .
16474- 5- (5) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ الْإِحْرَامَ فِی غَیْرِ وَقْتِ صَلَاةٍ فَرِیضَةٍ فَصَلِّ رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ أَحْرِمْ فِی دُبُرِهِمَا.
ص: 345
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اگردروقتی غیرازوقت نمازواجب خواستی محرم شوی دورکعت نماز بخوان وبعد ازآن محرم شو .
(3) 19 بَابُ جَوَازِ التَّنَفُّلِ لِلْإِحْرَامِ بَعْدَ الْعَصْرِ وَ فِی سَائِرِ الْأَوْقَاتِ وَ اسْتِحْبَابِ الْقِرَاءَةِ بِالتَّوْحِیدِ وَ الْجَحْدِ فِی سُنَّةِ الْإِحْرَامِ
******
ترجمه:
16475- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ (5) عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ خَمْسُ صَلَوَاتٍ لَا تُتْرَکُ عَلَی حَالٍ (6) إِذَا طُفْتَ بِالْبَیْتِ وَ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار گفت: شنیدم که ابا عبدالله (ع) می گفت: پنج نماز است که در هیچ حالتی ترک نمی شوند. وقتی که دور خانه (کعبه) طواف می کنی و وقتی که می خواهی احرام ببندی.....
16476- 2- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ هَاشِمٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمُکَارِی عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: خَمْسُ صَلَوَاتٍ تُصَلِّیهَا (8) فِی کُلِّ وَقْتٍ مِنْهَا صَلَاةُ الْإِحْرَامِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : پنج نمازاست درهرشرائطی باید خوانده شود یکی از آنها نماز احرام است .
16477- 3- (9) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِدْرِیسَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ
ص: 346
ع عَنِ الرَّجُلِ یَأْتِی بَعْضَ الْمَوَاقِیتِ بَعْدَ الْعَصْرِ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ یُقِیمُ إِلَی الْمَغْرِبِ قُلْتُ فَإِنْ أَبَی جَمَّالُهُ أَنْ یُقِیمَ عَلَیْهِ قَالَ لَیْسَ لَهُ أَنْ یُخَالِفَ السُّنَّةَ قُلْتُ أَ لَهُ أَنْ یَتَطَوَّعَ بَعْدَ الْعَصْرِ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ وَ لَکِنِّی أَکْرَهُهُ لِلشُّهْرَةِ وَ تَأْخِیرُ ذَلِکَ أَحَبُّ إِلَیَّ قُلْتُ کَمْ أُصَلِّی إِذَا تَطَوَّعْتُ قَالَ أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ.
******
ترجمه:
از ادریس بن عبدالله گفت: از اباعبدالله (ع) درباره مردی که بعد از عصر به بعضی از میقات ها می رسد، پرسیدم، چگونه عمل کند؟ گفت: تا مغرب اقامه کند. گفتم: اگر شترش (راهنمایش) نپذیرد که اقامت کند، گفت: او نباید سنت را مخالفت کند. گفتم: آیا او می تواند بعد از عصر نافله بخواند؟ گفت: اشکالی ندارد، ولی من به خاطر شهرت (مطرح شدن) آن را دوست ندارم و تأخیر آن را بیشتر دوست دارم. گفتم: چند رکعت نماز بخوانم اگر نافله بخوانم؟ گفت: چهار رکعت.
16478- 4- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی الرَّجُلِ یَأْتِی ذَا الْحُلَیْفَةِ- أَوْ بَعْضَ الْأَوْقَاتِ بَعْدَ صَلَاةِ الْعَصْرِ أَوْ فِی غَیْرِ وَقْتِ صَلَاةٍ قَالَ یَنْتَظِرُ (2) حَتَّی تَکُونَ السَّاعَةُ الَّتِی تُصَلَّی فِیهَا وَ إِنَّمَا قَالَ ذَلِکَ مَخَافَةَ الشُّهْرَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الصَّلَاةِ (3).
******
ترجمه:
از ابن فضال از ابوالحسن (ع) درباره مردی که به ذوالحلیفه یا بعضی از میقات ها بعد از نماز عصر یا در غیر وقت نماز می رسد، پرسیدم، گفت: منتظر می ماند تا ساعتی که در آن نماز خوانده می شود، و این را به خاطر ترس از شهرت (مطرح شدن) گفت.
(4) 20 بَابُ أَنَّ مَنْ أَحْرَمَ بِغَیْرِ غُسْلٍ أَوْ بِغَیْرِ صَلَاةٍ جَاهِلًا أَوْ عَالِماً اسْتُحِبَّ لَهُ الْإِعَادَةُ
******
ترجمه:
16479- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَخِیهِ الْحَسَنِ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی الْعَبْدِ الصَّالِحِ أَبِی الْحَسَنِ ع رَجُلٌ أَحْرَمَ بِغَیْرِ صَلَاةٍ أَوْ بِغَیْرِ غُسْلٍ جَاهِلًا أَوْ عَالِماً مَا عَلَیْهِ فِی ذَلِکَ وَ کَیْفَ یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَصْنَعَ فَکَتَبَ یُعِیدُهُ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ
ص: 347
عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ کَتَبَ الْحَسَنُ بْنُ سَعِیدٍ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ (1)
******
ترجمه:
نامه نوشتم خدمت حضرت کاظم * کسی محرم شده بدون نمازوبدون غسل ازروی جهل یا عمدی چه باید بکند نوشتند باید اعاده کند .
(2) 21 بَابُ أَنَّهُ یَجِبُ عَلَی الْمُحْرِمِ أَنْ یَنْوِیَ مَا یَجِبُ عَلَیْهِ مِنْ عُمْرَةٍ أَوْ حَجِّ تَمَتُّعٍ أَوْ غَیْرِهِ وَ حُکْمِ مَنْ قَالَ فِی النِّیَّةِ کَإِحْرَامِ فُلَانٍ
******
ترجمه:
16480- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی إِبْرَاهِیمَ ع إِنَّ أَصْحَابَنَا یَخْتَلِفُونَ فِی وَجْهَیْنِ مِنَ الْحَجِّ یَقُولُ بَعْضٌ أَحْرِمْ بِالْحَجِّ مُفْرِداً فَإِذَا طُفْتَ بِالْبَیْتِ- وَ سَعَیْتَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ فَأَحِلَّ وَ اجْعَلْهَا عُمْرَةً وَ بَعْضُهُمْ یَقُولُ أَحْرِمْ وَ انْوِ الْمُتْعَةَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ أَیُّ هَذَیْنِ أَحَبُّ إِلَیْکَ قَالَ انْوِ الْمُتْعَةَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار گفت: به ابی ابراهیم (ع) گفتم: اصحاب ما در دو روش حج اختلاف دارند. بعضی می گویند: با حج مفرد احرام ببند، پس وقتی دور خانه (کعبه) طواف کردی و بین صفا و مروه سعی کردی، احلال کن و آن را عمره قرار بده. و بعضی می گویند: احرام ببند و نیت متعه به عمره تا حج کن. کدام یک از این دو برایت محبوب تر است؟ گفت: نیت متعه کن.
16481- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الْحَسَنِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مُتَمَتِّعٍ (6) کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ یَنْوِی الْعُمْرَةَ (7) وَ یُحْرِمُ بِالْحَجِّ.
******
ترجمه:
ابونصر: ازحضرت سوال کردم درمورد کسیکه حج تمتع انجام میدهد چه کند ؟ فرمودند : نیت عمره کند وبه حج محرم شود .
ص: 348
16482- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ وَ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ جَمِیعاً عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْجُعْفِیِّ قَالَ: خَرَجْتُ أَنَا وَ مُیَسِّرٌ وَ أُنَاسٌ مِنْ أَصْحَابِنَا فَقَالَ لَنَا زُرَارَةُ لَبُّوا بِالْحَجِّ فَدَخَلْنَا عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقُلْنَا لَهُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ إِنَّا نُرِیدُ الْحَجَّ وَ نَحْنُ قَوْمٌ صَرُورَةٌ أَوْ کُلُّنَا صَرُورَةٌ فَکَیْفَ نَصْنَعُ فَقَالَ لَبُّوا بِالْعُمْرَةِ فَلَمَّا خَرَجْنَا قَدِمَ عَبْدُ الْمَلِکِ بْنُ أَعْیَنَ فَقُلْتُ لَهُ أَ لَا تَعْجَبُ مِنْ زُرَارَةَ قَالَ لَنَا لَبُّوا بِالْحَجِّ وَ إِنَّ أَبَا جَعْفَرٍ ع قَالَ لَنَا لَبُّوا بِالْعُمْرَةِ فَدَخَلَ عَلَیْهِ عَبْدُ الْمَلِکِ بْنُ أَعْیَنَ فَقَالَ لَهُ إِنَّ أُنَاساً مِنْ مَوَالِیکَ أَمَرَهُمْ زُرَارَةُ أَنْ یُلَبُّوا بِالْحَجِّ عَنْکَ وَ إِنَّهُمْ دَخَلُوا عَلَیْکَ فَأَمَرْتَهُمْ أَنْ یُلَبُّوا بِالْعُمْرَةِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یُرِیدُ کُلُّ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ أَنْ یَسْمَعَ عَلَی حِدَةٍ أَعِدْهُمْ عَلَیَّ فَدَخَلْنَا فَقَالَ لَبُّوا بِالْحَجِّ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَبَّی بِالْحَجِّ (2).
أَقُولُ: رِوَایَةُ زُرَارَةَ مَحْمُولَةٌ عَلَی التَّقِیَّةِ أَوْ عَلَی الْجَوَازِ فِی الْحَجِّ الْمَنْدُوبِ أَوْ عَلَی أَهْلِ مَکَّةَ وَ مَنْ قَارَبَهَا لِمَا تَقَدَّمَ هُنَا (3) وَ فِی أَقْسَامِ الْحَجِّ (4).
******
ترجمه:
اسماعیل الجعفی گفت: من و میسر و گروهی از اصحابمان بیرون رفتیم و زراره به ما گفت: به حج تلبیه بگویید. پس نزد ابی جعفر (ع) رفتیم و به ایشان گفتیم: خداوند شما را اصلاح کند، ما قصد حج داریم و ما قومی صروره (کسانی که اولین بار به حج می روند) هستیم، یا همه ما صروره هستیم، پس چگونه عمل کنیم؟ گفتند : به عمره تلبیه بگویید. وقتی بیرون آمدیم، عبدالملک بن اعین آمد. به او گفتم: آیا از زراره تعجب نمی کنی؟ او به ما گفت که به حج تلبیه بگویید و ابی جعفر (ع) به ما گفتند که به عمره تلبیه بگویید. پس عبدالملک بن اعین نزد ایشان رفت و گفت: برخی از موالی شما هستند که زراره به آنها امر کرده که به حج تلبیه بگویند و آنان نزد شما آمدند وشما به آنان امر کردی که به عمره تلبیه بگویند. ابی جعفر (ع) گفتند : هر کدام از آنان می خواهد به طور جداگانه بشنود، آنان را دوباره نزد من بیاور. پس وارد شدیم و گفتند : به حج تلبیه بگویید، زیرا رسول خدا (ص) به حج تلبیه گفتند .
16483- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بِأَیِّ شَیْ ءٍ أُهِلُ
ص: 349
فَقَالَ لَا تُسَمِّ حَجّاً وَ لَا عُمْرَةً (1) وَ أَضْمِرْ فِی نَفْسِکَ الْمُتْعَةَ فَإِنْ أَدْرَکْتَ مُتَمَتِّعاً وَ إِلَّا کُنْتَ حَاجّاً.
******
ترجمه:
أبان بن تغلب گفت: به ابی عبدالله (ع) گفتم: با چه چیزی احرام ببندم؟ پس گفتند : نه حج را نام ببر و نه عمره را، و در دلت نیت متعه کن، پس اگر موفق شدی (به عمره و سپس حج) تمتع کرده ای، وگرنه حج گزار خواهی بود.
16484- 5- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقَالَ لِی بِمَا أَهْلَلْتَ فَقُلْتُ بِالْعُمْرَةِ فَقَالَ لِی أَ فَلَا أَهْلَلْتَ بِالْحَجِّ وَ نَوَیْتَ الْمُتْعَةَ فَصَارَتْ عُمْرَتُکَ کُوفِیَّةً وَ حَجَّتُکَ مَکِّیَّةً وَ لَوْ کُنْتَ نَوَیْتَ الْمُتْعَةَ وَ أَهْلَلْتَ بِالْحَجِّ کَانَتْ حَجَّتُکَ وَ عُمْرَتُکَ کُوفِیَّتَیْنِ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی أَنَّهُ نَوَی الْعُمْرَةَ الْمُفْرَدَةَ دُونَ الْمُتَمَتَّعِ بِهَا وَ اسْتَشْهَدَ بِبَقِیَّةِ الْحَدِیثِ.
******
ترجمه:
حمران بن اعین گفت: نزد ابی جعفر (ع) رفتم و ایشان به من گفتند : با چه چیزی احرام بستی؟ گفتم: با عمره. پس به من گفتند : آیا با حج احرام نبستی و نیت متعه نکردی؟ پس عمره ات کوفی شد و حجت مکی شد. و اگر نیت متعه کرده بودی و با حج احرام بسته بودی، حج و عمره ات هر دو کوفی می شدند.
می گویم : شیخ این حدیث را بر این حمل کرده که نیت عمره مفرده کرده، نه عمره ای که برای تمتع باشد، و با بقیه حدیث شاهد آورده است.
16485- 6- (3) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ کَیْفَ تَرَی لِی أَنْ أُهِلَّ فَقَالَ إِنْ شِئْتَ سَمَّیْتَ وَ إِنْ شِئْتَ لَمْ تُسَمِّ شَیْئاً فَقُلْتُ لَهُ کَیْفَ تَصْنَعُ أَنْتَ قَالَ أَجْمَعُهُمَا فَأَقُولُ لَبَّیْکَ بِحَجَّةٍ وَ عُمْرَةٍ مَعاً ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنِّی قَدْ قُلْتُ لِأَصْحَابِکَ غَیْرَ هَذَا.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ الْوَجْهُ فِیهِ (4).
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب گفت: از ابا عبدالله (ع) پرسیدم: چگونه می بینی که احرام ببندم؟ گفت: اگر خواستی، نام ببر و اگر خواستی، چیزی را نام نبر. پس به او گفتم: شما چگونه عمل می کنید؟ گفت: هر دو را جمع می کنم و می گویم: «لبیک به حج و عمره با هم». سپس گفت: اما من به اصحابت غیر از این گفته ام.
16486- 7- (5) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ عُثْمَانَ خَرَجَ حَاجّاً فَلَمَّا صَارَ إِلَی الْأَبْوَاءِ أَمَرَ مُنَادِیاً یُنَادِی بِالنَّاسِ اجْعَلُوهَا حَجَّةً وَ لَا تَمَتَّعُوا فَنَادَی الْمُنَادِی فَمَرَّ
ص: 350
الْمُنَادِی بِالْمِقْدَادِ بْنِ الْأَسْوَدِ فَقَالَ أَمَا لَتَجِدَنَّ عِنْدَ الْقَلَائِصِ رَجُلًا یُنْکِرُ (1) مَا تَقُولُ فَلَمَّا انْتَهَی الْمُنَادِی إِلَی عَلِیٍّ ع- وَ کَانَ عِنْدَ رَکَائِبِهِ یُلْقِمُهَا خَبَطاً وَ دَقِیقاً فَلَمَّا سَمِعَ النِّدَاءَ تَرَکَهَا وَ مَضَی إِلَی عُثْمَانَ- وَ قَالَ مَا هَذَا الَّذِی أَمَرْتَ بِهِ فَقَالَ رَأْیٌ رَأَیْتُهُ فَقَالَ وَ اللَّهِ لَقَدْ أَمَرْتَ بِخِلَافِ رَسُولِ اللَّهِ ص- ثُمَّ أَدْبَرَ مُوَلِّیاً رَافِعاً صَوْتَهُ لَبَّیْکَ بِحَجَّةٍ وَ عُمْرَةٍ مَعاً لَبَّیْکَ وَ کَانَ مَرْوَانُ بْنُ الْحَکَمِ (2) یَقُولُ بَعْدَ ذَلِکَ فَکَأَنِّی أَنْظُرُ إِلَی بَیَاضِ الدَّقِیقِ مَعَ خُضْرَةِ الْخَبَطِ عَلَی ذِرَاعَیْهِ.
أَقُولُ: الْمُرَادُ أَنَّهُ لَبَّی بِالْعُمْرَةِ الْمُتَمَتَّعِ بِهَا إِلَی الْحَجِّ فَیَکُونُ نَوَی الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ مَعاً لِشِدَّةِ ارْتِبَاطِهِمَا بِدَلِیلِ إِنْکَارِ النَّهْیِ عَنِ التَّمَتُّعِ أَوْ أَنَّهُ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی التَّصْرِیحِ بِأَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ لِلتَّقِیَّةِ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3) وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ وَ نُبَیِّنُ وَجْهَهُ (4) وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ مَنْ قَالَ فِی النِّیَّةِ کَإِحْرَامِ فُلَانٍ فِی کَیْفِیَّةِ الْحَجِّ (5).
******
ترجمه:
حلبی از امام صادق (علیه السلام) روایت می کند که فرمود: «عثمان به حج رفت، و هنگامی که به منطقه "ابواء" رسید، دستور داد که منادی (اعلام کننده ای) در میان مردم ندا کند: "حج را انجام دهید و تمتع (جمع بین حج و عمره) نکنید." منادی ندا داد و منادی به مقداد بن اسود رسید و گفت: «آیا مردی را نزد شتران نمی یابی که آنچه را که می گویی انکار کند؟» وقتی منادی به علی (علیه السلام) رسید، او نزد شترانش بود و به آن ها خبط (نوعی برگ درخت) و دقيق (نوعی غذای ساده) می داد. وقتی علی (علیه السلام) ندا را شنید، آن را رها کرد و به سمت عثمان رفت و گفت: «این چیست که دستور دادی؟» عثمان پاسخ داد: «این نظر من است.» علی (علیه السلام) گفت: «به خدا قسم که خلاف دستور رسول خدا (صلی الله علیه و آله) عمل کرده ای.» سپس علی (علیه السلام) با صدای بلند گفت: «لبیک به حج و عمره با هم، لبیک.» مروان بن حکم می گفت: «پس از آن، گویی سفیدی دقيق و سبزی خبط را بر دستانش می دیدم.
می گویم :
مراد از این حدیث این است که علی (علیه السلام) با حج تمتع موافق بود و این حج را به همراه عمره انجام داد، در حالی که عثمان از تمتع نهی کرده بود. این نشان دهنده شدت ارتباط حج و عمره است و یا ممکن است به دلیل تقیه (پنهان کاری در دین) نتوانسته باشد به طور کامل و آشکارتر از این مخالفت کند.
(6) 22 بَابُ جَوَازِ نِیَّةِ الْحَجِّ إِذَا لَمْ تَجِبْ عُمْرَةُ التَّمَتُّعِ ثُمَّ یَعْدِلُ عَنْهُ إِلَیْهَا إِذَا لَمْ یَسُقْ هَدْیاً وَ أَنَّ مَنْ نَوَی نَوْعاً وَ نَطَقَ بِغَیْرِهِ کَانَ الْمُعْتَبَرُ النِّیَّةَ
******
ترجمه:
16487- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی
ص: 351
عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ مُتَمَتِّعٍ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ یَنْوِی الْعُمْرَةَ (1) وَ یُحْرِمُ بِالْحَجِّ.
******
ترجمه:
ابونصر: ازحضرت کاظم * سوال کردم درمورد اینکه شحص متمتع چه کند ؟ فرمودند نیت عمره کند وبرای حج محرم شود
16488- 2- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ التَّلْبِیَةِ فَقَالَ لِی لَبِّ بِالْحَجِّ فَإِذَا دَخَلْتَ مَکَّةَ طُفْتَ بِالْبَیْتِ وَ صَلَّیْتَ وَ أَحْلَلْتَ.
******
ترجمه:
حمران بن اعین : ازحضرت باقر* پرسیدم ازلبیک گفتن پس فرمودند : به نیت حج لبیک بگووقتی وارد مکه شدی وطواف کرده ونماز(طواف) خواندی ازاحرام خارج می شوی .
16489- 3- (3) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع کَیْفَ أَتَمَتَّعُ قَالَ تَأْتِی الْوَقْتَ فَتُلَبِّی بِالْحَجِّ فَإِذَا دَخَلْتَ مَکَّةَ طُفْتَ بِالْبَیْتِ- وَ صَلَّیْتَ رَکْعَتَیْنِ خَلْفَ الْمَقَامِ وَ سَعَیْتَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- وَ قَصَّرْتَ وَ أَحْلَلْتَ مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ لَیْسَ لَکَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْ مَکَّةَ حَتَّی تَحُجَّ.
******
ترجمه:
زرارة بن أعین گفت: به امام باقر (علیه السلام) گفتم: چگونه حج تمتع انجام دهم؟ فرمود: به وقت (معین) می رسی و به نیت حج تلبيه می گویی. وقتی وارد مکه شدی، به دور خانه (کعبه) طواف می کنی و دو رکعت نماز پشت مقام (ابراهیم) می خوانی و بین صفا و مروه سعی می کنی و (موی خود را) کوتاه می کنی و از همه چیز (محرمات احرام) حلال می شوی. و نباید از مکه خارج شوی تا اینکه حج انجام دهی.
16490- 4- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی ع کَیْفَ أَصْنَعُ إِذَا أَرَدْتُ أَنْ أَتَمَتَّعَ فَقَالَ لَبِّ بِالْحَجِّ وَ انْوِ الْمُتْعَةَ فَإِذَا دَخَلْتَ مَکَّةَ طُفْتَ بِالْبَیْتِ- وَ صَلَّیْتَ الرَّکْعَتَیْنِ خَلْفَ الْمَقَامِ- وَ سَعَیْتَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَ قَصَّرْتَ فَنَسَخْتَهَا وَ جَعَلْتَهَا مُتْعَةً.
******
ترجمه:
احمد بن محمد گفت: به امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) گفتم: چگونه انجام دهم هنگامی که می خواهم حج تمتع انجام دهم؟ فرمود: به نیت حج تلبيه بگو و نیت تمتع کن. وقتی وارد مکه شدی، به دور خانه (کعبه) طواف کن و دو رکعت نماز پشت مقام (ابراهیم) بخوان و بین صفا و مروه سعی کن و (موی خود را) کوتاه کن. سپس آن را (حج) به تمتع تبدیل کن.
16491- 5- (5) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ لَبَّی بِالْحَجِّ مُفْرِداً ثُمَّ دَخَلَ مَکَّةَ وَ طَافَ بِالْبَیْتِ وَ سَعَی بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- قَالَ فَلْیُحِلَّ وَ لْیَجْعَلْهَا مُتْعَةً إِلَّا أَنْ
ص: 352
یَکُونَ سَاقَ الْهَدْیَ فَلَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یُحِلَّ حَتَّی یَبْلُغَ الْهَدْیُ مَحِلَّهُ.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار گفت: از امام صادق (علیه السلام) در مورد مردی که به نیت حج مفرد تلبيه گفته و سپس وارد مکه شده و طواف خانه (کعبه) و سعی بین صفا و مروه انجام داده سؤال کردم. فرمود: باید احلال (خروج از احرام) کند و حجش را به تمتع تبدیل کند، مگر اینکه قربانی همراه داشته باشد، در این صورت نمی تواند احلال کند تا زمانی که قربانی به محل خود برسد.
16492- 6- (1) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی ع- إِنَّ ابْنَ السَّرَّاجِ رَوَی عَنْکَ أَنَّهُ سَأَلَکَ عَنِ الرَّجُلِ یُهِلُّ بِالْحَجِّ ثُمَّ یَدْخُلُ مَکَّةَ- فَطَافَ بِالْبَیْتِ سَبْعاً وَ سَعَی بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- فَیَفْسَخُ ذَلِکَ وَ یَجْعَلُهَا مُتْعَةً فَقُلْتُ لَهُ لَا فَقَالَ قَدْ سَأَلَنِی عَنْ ذَلِکَ فَقُلْتُ لَهُ لَا وَ لَهُ أَنْ یُحِلَّ وَ یَجْعَلَهَا مُتْعَةً وَ آخِرُ عَهْدِی بِأَبِی أَنَّهُ دَخَلَ عَلَی الْفَضْلِ بْنِ الرَّبِیعِ- وَ عَلَیْهِ ثَوْبَانِ وَ سَاجٌ (2) فَقَالَ الْفَضْلُ بْنُ الرَّبِیعِ- یَا أَبَا الْحَسَنِ إِنَّ لَنَا بِکَ أُسْوَةً أَنْتَ مُفْرِدٌ لِلْحَجِّ وَ أَنَا مُفْرِدٌ لِلْحَجِّ فَقَالَ لَهُ أَبِی لَا مَا أَنَا مُفْرِدٌ أَنَا مُتَمَتِّعٌ فَقَالَ لَهُ الْفَضْلُ بْنُ الرَّبِیعِ فَلِیَ الْآنَ أَنْ أَتَمَتَّعَ وَ قَدْ طُفْتُ بِالْبَیْتِ فَقَالَ لَهُ أَبِی نَعَمْ فَذَهَبَ بِهَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ- إِلَی سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ وَ أَصْحَابِهِ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع قَالَ لِلْفَضْلِ بْنِ الرَّبِیعِ- کَذَا وَ کَذَا یُشَنِّعُ بِهَا عَلَی أَبِی.
أَقُولُ: رِوَایَةُ ابْنِ السَّرَّاجِ وَاضِحَةٌ فِی التَّقِیَّةِ.
******
ترجمه:
صفوان بن یحیی گفت: به امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) گفتم: ابن السراج از شما روایت کرده که از شما درباره مردی که به نیت حج تلبيه گفته و سپس وارد مکه شده و هفت بار به دور خانه (کعبه) طواف کرده و بین صفا و مروه سعی کرده، سؤال کرده است که آیا می تواند نیت خود را تغییر داده و آن را به حج تمتع تبدیل کند. شما به او گفته اید نه. امام فرمود: او از من درباره این مسئله پرسید و من به او گفتم نه، ولی او می تواند احلال کند و آن را به تمتع تبدیل کند. آخرین باری که پدرم را دیدم، او نزد فضل بن ربیع رفت و دو لباس ساده بر تن داشت. فضل بن ربیع گفت: ای اباالحسن، ما به تو اقتدا می کنیم، تو حج مفرد انجام می دهی و من نیز حج مفرد انجام می دهم. پدرم به او گفت: نه، من حج مفرد انجام نمی دهم، من حج تمتع انجام می دهم. فضل بن ربیع گفت: آیا اکنون می توانم تمتع کنم در حالی که به دور خانه (کعبه) طواف کرده ام؟ پدرم به او گفت: بله. محمد بن جعفر این را به سفیان بن عیینه و اصحابش گفت و گفت: موسی بن جعفر (علیه السلام) به فضل بن ربیع چنین و چنان گفت، و این را علیه پدرم نقل کرد.
16493- 7- (3) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (4) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ کَیْفَ تَصْنَعُ بِالْحَجِّ فَقَالَ أَمَّا نَحْنُ فَنَخْرُجُ فِی وَقْتٍ ضَیِّقٍ تَذْهَبُ فِیهِ الْأَیَّامُ فَأُفْرِدُ لَهُ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ: رَأَیْتَ إِنْ أَرَادَ الْمُتْعَةَ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ یَنْوِی الْمُتْعَةَ وَ یُحْرِمُ بِالْحَجِّ.
******
ترجمه:
احمد بن محمد بن ابی نصر از امام رضا (علیه السلام) نقل می کند: به او گفتم: چگونه حج انجام می دهید؟ فرمود: اما ما در زمانی محدود (و تنگ) خارج می شویم که روزها در آن از بین می روند، پس من حج مفرد انجام می دهم. گفتم: اگر کسی بخواهد حج تمتع انجام دهد، چگونه باید عمل کند؟ فرمود: نیت تمتع کند و با نیت حج احرام ببندد.
ص: 353
16494- 8- (1)، و الحدیث هکذا-
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَقْسَامِ الْحَجِّ (2) وَ غَیْرِ ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
(4) 23 بَابُ اسْتِحْبَابِ اشْتِرَاطِ الْمُحْرِمِ عَلَی رَبِّهِ أَنْ یَحُلَّهُ حَیْثُ حَبَسَهُ وَ إِنْ لَمْ تَکُنْ حَجَّةً فَعُمْرَةً
******
ترجمه:
16495- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (6) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِطُ فِی الْحَجِّ کَیْفَ یَشْتَرِطُ قَالَ یَقُولُ حِینَ یُرِیدُ أَنْ یُحْرِمَ أَنْ حُلَّنِی حَیْثُ حَبَسْتَنِی فَإِنْ حَبَسْتَنِی فَهِیَ عُمْرَةٌ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
ابی صباح کنانی گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که در حج شرط می کند پرسیدم. چگونه شرط می کند؟ فرمود: زمانی که می خواهد احرام ببندد، می گوید: «خدایا، من را از احرام خارج کن در جایی که مرا متوقف کردی.» پس اگر مرا متوقف کردی، این (حج) به عمره تبدیل شود.
16496- 2- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُعْتَمِرُ عُمْرَةً مُفْرَدَةً یَشْتَرِطُ عَلَی رَبِّهِ أَنْ یَحُلَّهُ
ص: 354
حَیْثُ حَبَسَهُ وَ مُفْرِدُ الْحَجِّ یَشْتَرِطُ عَلَی رَبِّهِ إِنْ لَمْ تَکُنْ حَجَّةً فَعُمْرَةً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُعْتَمِرُ عُمْرَةً مُفْرَدَةً یَشْتَرِطُ عَلَی رَبِّهِ أَنْ یَحُلَّهُ
ص: 354
حَیْثُ حَبَسَهُ وَ مُفْرِدُ الْحَجِّ یَشْتَرِطُ عَلَی رَبِّهِ إِنْ لَمْ تَکُنْ حَجَّةً فَعُمْرَةً.
16497- 3- (1) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ وَ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِذَا أَتَیْتَ مَسْجِدَ الشَّجَرَةِ فَافْرِضْ قُلْتُ (2) وَ أَیُّ شَیْ ءٍ الْفَرْضُ قَالَ تُصَلِّی رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أَتَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَإِنْ أَصَابَنِی قَدَرُکَ (فَحُلَّنِی حَیْثُ حَبَسْتَنِی بِقَدَرِکَ) (3) فَإِذَا أَتَیْتَ الْمِیلَ فَلَبِّهْ (4).
******
ترجمه:
حنان بن سدیر گفت: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود: وقتی به مسجد شجره آمدی، نیت احرام کن. گفتم: نیت احرام چیست؟ فرمود: دو رکعت نماز می خوانی و سپس می گویی: «خدایا، من قصد دارم به نیت تمتع از عمره به حج وارد شوم. پس اگر تقدیر تو به من رسید (و مرا متوقف کرد)، در جایی که مرا با تقدیرت متوقف کردی، مرا از احرام خارج کن.» و وقتی به میقات رسیدی، تلبیه بگو.
16498- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ یَقُولُ حُلَّنِی حَیْثُ حَبَسْتَنِی قَالَ هُوَ حِلٌّ حَیْثُ حَبَسَهُ اللَّهُ قَالَ أَوْ لَمْ یَقُلْ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (6).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
******
ترجمه:
حمران بن اعین : ازحضرت صادق سوال کردم کسی می گوید خدایا ورا ازاحرام خارج کن هرکجا مرا حبس کردی حضرت فرمودند : این فرد هرجائ که خدا اورا حبس کرد ازاحرام خارج می شود حتی اگر نگفته باشد .
ص: 355
(1) 24 بَابُ أَنَّ الْمُشْتَرِطَ إِذَا أُحْصِرَ لَمْ یَسْقُطْ عَنْهُ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ إِنْ کَانَ وَاجِباً وَ إِلَّا سَقَطَ
******
ترجمه:
16499- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی لَیْثَ بْنَ الْبَخْتَرِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِطُ فِی الْحَجِّ أَنْ حُلَّنِی حَیْثُ حَبَسْتَنِی عَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
لَیْثَ بْنَ بَخْتَرِیّ می گوید ازحضرت صادق * سوال کردم کسیکه درحج شرط کرده که هرکجا دستگیرشد(نتوانست بقیه اعمال را انجام دهد) ازاحرام خارج شود آیا سال بعد باید حج انجام دهد فرمودند : بله
16500- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِطُ فِی الْحَجِّ کَیْفَ یَشْتَرِطُ قَالَ یَقُولُ حِینَ یُرِیدُ أَنْ یُحْرِمَ أَنْ حُلَّنِی حَیْثُ حَبَسْتَنِی فَإِنْ حَبَسْتَنِی فَهِیَ عُمْرَةٌ فَقُلْتُ لَهُ فَعَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ قَالَ نَعَمْ.
وَ قَالَ صَفْوَانُ وَ قَدْ رَوَی هَذِهِ الرِّوَایَةَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا کُلُّهُمْ یَقُولُ إِنَّ عَلَیْهِ الْحَجَّ مِنْ قَابِلٍ.
******
ترجمه:
ابوصباح کنانی : ازحضرت صادق * سوال کردم کسی می خواهد درحج شرط قراردهد چگونه شرط کند ؟ حضرت فرمودند : درحال محرم شدن بگوید اگرمحبوس شدم ازاحرام خارج شوم پس اگر حبسم کردی این اعمالی که انجام داده ام عمره باشد . سوال کردم آیا سال آینده باید حج انجام دهد ؟ فرمودند : بله
16501- 3- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ وَ أُحْصِرَ بَعْدَ مَا أَحْرَمَ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ فَقَالَ أَ وَ مَا اشْتَرَطَ عَلَی رَبِّهِ قَبْلَ أَنْ یُحْرِمَ أَنْ یَحُلَّهُ مِنْ إِحْرَامِهِ عِنْدَ عَارِضٍ عَرَضَ لَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ فَقُلْتُ بَلَی قَدِ اشْتَرَطَ ذَلِکَ
ص: 356
قَالَ فَلْیَرْجِعْ إِلَی أَهْلِهِ حِلًّا لَا إِحْرَامَ عَلَیْهِ إِنَّ اللَّهَ أَحَقُّ مَنْ وَفَی بِمَا اشْتُرِطَ عَلَیْهِ قَالَ فَقُلْتُ أَ فَعَلَیْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ قَالَ لَا.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی کَوْنِ الْحَجِّ تَطَوُّعاً لِمَا سَبَقَ (1).
******
ترجمه:
ذریح المحاربی گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره مردی که به نیت تمتع از عمره به حج رفت و بعد از احرام گرفته(زندانی) شد، چگونه باید عمل کند؟ امام علیه السلام فرمود: «آیا او قبل از احرام شرط کرد که اگر از احرام بیرون نیاید(با تمام کردن اعمال)، در جایی که متوقف شد، ازاحرام خارج شود؟» گفتم: «بله، او چنین شرط کرده است.»
امام علیه السلام فرمود: «پس او باید به خانواده اش با حلالت برگردد، بدون احرام جدید، زیرا خداوند از کسانی حق دارد که به شرایطی که بر آنها گذاشته شده وفا کنند.» من پرسیدم: «آیا باید او حج را از قابل انجام دهد؟» امام علیه السلام فرمود: «نه.»
(2) 25 بَابُ جَوَازِ التَّحَلُّلِ مِنْ غَیْرِ اشْتِرَاطٍ عِنْدَ الْإِحْصَارِ وَ الصَّدِّ
******
ترجمه:
16502- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: هُوَ حِلٌّ إِذَا حَبَسَهُ (4) اشْتَرَطَ أَوْ لَمْ یَشْتَرِطْ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * شخص حبس شده(خودبخود) ازاحرام خارج می شود چه شرط کرده باشد یا نکرده باشد.
16503- 2- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الَّذِی یَقُولُ حُلَّنِی حَیْثُ حَبَسْتَنِی قَالَ هُوَ حِلٌّ حَیْثُ حَبَسَهُ قَالَ أَوْ لَمْ یَقُلْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ (6)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ
ص: 357
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
حمزه بن حمران : ازحضرت صادق سوال کردم کسیکه بگوید (خدایا) مرا ازاحرام خارج کن هرجاکه مرا حبس کردی حضرت فرموندن : اوازاحرام خارج است درصورت حبس شدن چه گفته باشد یا نگفته باشد .
16504- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یُحْرِمُ الرَّجُلُ بِالثَّوْبِ الْأَسْوَدِ قَالَ لَا یُحْرِمُ فِی الثَّوْبِ الْأَسْوَدِ وَ لَا یُکَفَّنُ بِهِ الْمَیِّتُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ (4)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
حُسَیْنِ بْنِ مُخْتَارِ: خدمت حضرت صادق * عرض کردم کسی با لباس سیاه محرم شده فرمودند : بالباس سیاه نه می توان محرم شد ونه میت راکفن کرد .
ص: 358
(1) 27 بَابُ وُجُوبِ کَوْنِ ثَوْبَیِ الْإِحْرَامِ مِمَّا تَصِحُّ فِیهِ الصَّلَاةُ وَ اسْتِحْبَابِ کَوْنِهِمَا مِنَ الْقُطْنِ الْأَبْیَضِ
******
ترجمه:
16505- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ ثَوْبٍ تُصَلِّی فِیهِ فَلَا بَأْسَ أَنْ تُحْرِمَ فِیهِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ (3)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : هرلباسی بتوان درآن نمازخوان می توان با آن محرم شد .
16506- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ ثَوْبَا رَسُولِ اللَّهِ ص اللَّذَیْنِ أَحْرَمَ فِیهِمَا یَمَانِیَّیْنِ عِبْرِیٍّ وَ أَظْفَارٍ وَ فِیهِمَا کُفِّنَ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (1)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (2)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی التَّکْفِینِ وَ غَیْرِهِ (3).
******
ترجمه:
ازائمه علیهم السلام روایت شده که رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم با دولباس ازجنس پنبه محرم می شدند .
16508- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ شُعَیْبٍ أَبِی صَالِحٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ الْخَفَّافِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع وَ عَلَیْهِ بُرْدٌ أَخْضَرُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
أَبِوالْعَلَاءِ الْخَفَّافِ : حضرت باقر* را دیدم که با برد ی سبزرنگ محرم شده بودند .
16509- 2- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ النَّوَّاءِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْ سُئِلَ وَ هُوَ حَاضِرٌ عَنِ الْمُحْرِمِ یُحْرِمُ فِی بُرْدٍ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ وَ هَلْ کَانَ النَّاسُ یُحْرِمُونَ إِلَّا فِی الْبُرْدِ (8).
******
ترجمه:
ازحضرت صادق * سوال شد آیا می توان با برد محرم شد ؟ فرمودند : اشکالی ندارد مگرمردم با غیربرد محرم می شوند .
16510- 3- (9) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ
ص: 360
ع وَ عَلَیْهِ بُرْدٌ مُحَفَّفٌ (1) وَ هُوَ مُحْرِمٌ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* رادیدم با بردی محفف(کوتاه) محرم شده بودند .
(2) 29 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ إِحْرَامِ الرَّجُلِ فِی الْحَرِیرِ الْمَحْضِ وَ جَوَازِهِ فِی الْمَمْزُوجِ بِمَا تَجُوزُ الصَّلَاةُ فِیهِ
******
ترجمه:
16511- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ (4) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْخَمِیصَةِ سَدَاهَا إِبْرِیسَمٌ وَ لَحْمَتُهَا مِنْ غَزْلٍ قَالَ لَا بَأْسَ بِأَنْ یُحْرِمَ فِیهَا إِنَّمَا یُکْرَهُ الْخَالِصُ مِنْهُ.
******
ترجمه:
ابی بصیر نقل می کند که از امام صادق (ع) درباره خمیصه ای که تار آن ابریشم و پود آن از نخ است، پرسیده شد. امام فرمودند: اشکالی ندارد که با آن احرام ببندد. تنها چیزی که مکروه است، ابریشم خالص است.
16512- 2- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُنْتُ عِنْدَهُ جَالِساً فَسُئِلَ عَنْ رَجُلٍ یُحْرِمُ فِی ثَوْبٍ فِیهِ حَرِیرٌ فَدَعَا بِإِزَارٍ قُرْقُبِیٍّ (6) فَقَالَ أَنَا أُحْرِمُ فِی هَذَا وَ فِیهِ حَرِیرٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ (7)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ وَ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ حَنَانٍ نَحْوَهُ (8)
ص: 361
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ (1)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ.
******
ترجمه:
ازحضرت صادق* سوال شد کسی با لباسی که درآن ابریشم است محرم شده پس ایشان لباس قرقبی که داشتند را طلب کردند وفرمودند من باهمین لباس محرم می شوم با اینکه ابریشم هم دارد .
16513- 3- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ النَّهْدِیِّ قَالَ: سَأَلَ سَعْدٌ (3) وَ أَنَا عِنْدَهُ عَنِ الْخَمِیصَةِ سَدَاهَا إِبْرِیسَمٌ وَ لَحْمَتُهَا مِرْعِزَّی فَقَالَ لَا بَأْسَ بِأَنْ تُحْرِمَ فِیهَا (4) إِنَّمَا یُکْرَهُ الْخَالِصُ مِنْهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
ابوالحسن نهدی نقل می کند که از امام صادق (ع) درباره خمیصه ای که تار آن ابریشم و پود آن از نخ است، پرسیده شد. امام فرمودند: اشکالی ندارد که با آن احرام ببندد. تنها چیزی که مکروه است، ابریشم خالص است.
(7) 30 بَابُ جَوَازِ الْإِحْرَامِ فِی أَکْثَرَ مِنْ ثَوْبَیْنِ وَ لُبْسِهَا بَعْدَهُ
******
ترجمه:
16514- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَتَرَدَّی بِالثَّوْبَیْنِ قَالَ نَعَمْ وَ الثَّلَاثَةِ إِنْ شَاءَ یَتَّقِی بِهَا الْبَرْدَ وَ الْحَرَّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ نَحْوَهُ (9).
******
ترجمه:
حلبی : ازحضرت صادق * سوال کردم کسی برای احرام دوپیراهن می پوشد (جایزاست؟ ) فرمودند : بله حتی برای جلوگیری ازسرما وگرما سه لباس هم جایز است .
ص: 362
16515- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یُقَارِنُ بَیْنَ ثِیَابِهِ وَ غَیْرِهَا (2) الَّتِی أَحْرَمَ فِیهَا قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ إِذَا کَانَتْ طَاهِرَةً.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از ابی عبدالله (ع) در حدیثی نقل شده که گفت: او را دربارهٔ احرام بستن با لباس ها و غیر آنچه با آن احرام بسته شده، پرسیدم. گفت: در صورتی که پاک باشند، ایرادی ندارد.
(4) 31 بَابُ جَوَازِ تَبْدِیلِ ثَوْبَیِ الْإِحْرَامِ وَ اسْتِحْبَابِ الطَّوَافِ فِی اللَّذَیْنِ أَحْرَمَ فِیهِمَا وَ کَرَاهَةِ بَیْعِهِمَا
******
ترجمه:
16516- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بَأْسَ بِأَنْ یُغَیِّرَ الْمُحْرِمُ ثِیَابَهُ وَ لَکِنْ إِذَا دَخَلَ مَکَّةَ- لَبِسَ ثَوْبَیْ إِحْرَامِهِ اللَّذَیْنِ أَحْرَمَ فِیهِمَا وَ کُرِهَ أَنْ یَبِیعَهُمَا.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اشکالی ندارد که محرم لباس خود را عوض کند ولی وقتی وارد مکه شد باید همان لباسی که با آن محرم شده بود را بپوشد ومکروه است آنها را بفروشد .
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
مرحوم صدوق گفته اند روایت داریم دراجاره به فروش آنها
16518- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا بَأْسَ أَنْ یُحَوِّلَ الْمُحْرِمُ ثِیَابَهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اشکالی ندارد محرم لباس خود را تعویض کند .
16519- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یُحَوِّلُ ثِیَابَهُ فَقَالَ نَعَمْ وَ سَأَلْتُهُ ع یَغْسِلُهَا إِذَا أَصَابَهَا شَیْ ءٌ قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
حلبی : ازحضرت صادق* سوال کردم آیا محرم می تواند لباسش را عوض کند فرمودند :بله اگرکثیف شد می تواند آنرا بشوید فرمودند : بله
16520- 5- (4) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: کَانَ یَکْرَهُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَبِیعَ ثَوْباً أَحْرَمَ فِیهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
حضرت فرموندن : کراهت دارد شخص لباسی که با آن محرم شده را بفروشد .
16521- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ
ص: 364
الْحَجَّاجِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ ع (1) عَنِ الْمُحْرِمِ یَلْبَسُ الْخَزَّ قَالَ لَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
ازحضرت کاظم * سوال شد محرم می تواند خزبپوشد ؟ فرمودند : اشکالی ندارد .
16522- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تُحْرِمَ الْمَرْأَةُ فِی الذَّهَبِ وَ الْخَزِّ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن می تواند محرم شود با طلا وخز .
16523- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: أَمَّا الْخَزُّ وَ الْعَلَمُ (6) فِی الثَّوْبِ فَلَا بَأْسَ أَنْ تَلْبَسَهُ الْمَرْأَةُ وَ هِیَ مُحْرِمَةٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن محرمه می تواندلباس خزوعلم (لباسی که علامت خاصی داشته) را بپوشد .
16524- 4- (7) أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَی صَاحِبِ الزَّمَانِ ع هَلْ یَجُوزُ لِلرَّجُلِ أَنْ یُحْرِمَ فِی کِسَاءِ خَزٍّ أَمْ لَا فَکَتَبَ إِلَیْهِ فِی الْجَوَابِ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ وَ قَدْ فَعَلَهُ قَوْمٌ صَالِحُونَ.
ص: 365
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی کِتَابِ الْغَیْبَةِ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (1)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3)
******
ترجمه:
حمیری : نامه نوشتم محضرصاحب الزمان * آیا مرد می تواند با کساء خزی محرم شود یا خیر؟ درجواب نوشتند اشکالی ندارد بعضی ازافراد صالح انجام می دادند .
(4) 33 بَابُ جَوَازِ لُبْسِ الْمَرْأَةِ الْمُحْرِمَةِ الْمَخِیطَ وَ الْحَرِیرَ الْمَمْزُوجَ دُونَ الْمَحْضِ وَ الْقُفَّازَیْنِ وَ أَنَّ لَهَا أَنْ تَلْبَسَ مَا شَاءَتْ إِلَّا مَا اسْتُثْنِیَ
******
ترجمه:
16525- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمَرْأَةُ تَلْبَسُ الْقَمِیصَ تَزُرُّهُ عَلَیْهَا وَ تَلْبَسُ الْحَرِیرَ وَ الْخَزَّ وَ الدِّیبَاجَ فَقَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ وَ تَلْبَسُ الْخَلْخَالَیْنِ وَ الْمَسَکَ.
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب گفت: به امام صادق (ع) گفتم: آیا زن می تواند پیراهن بپوشد و دکمه های آن را ببندد و همچنین حریر و خز و دیباج بپوشد؟ امام فرمودند: بله، اشکالی ندارد و می تواند خلخال ها و عطر را نیز بپوشد.
16526- 2- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمَةِ أَیَّ شَیْ ءٍ تَلْبَسُ مِنَ الثِّیَابِ قَالَ تَلْبَسُ الثِّیَابَ کُلَّهَا إِلَّا الْمَصْبُوغَةَ بِالزَّعْفَرَانِ
ص: 366
وَ الْوَرْسِ (1) وَ لَا تَلْبَسُ الْقُفَّازَیْنِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
ضر بن سوید از امام کاظم (ع) نقل می کند که فرمود: از ایشان درباره زن احرام بسته پرسیدم که چه لباسی می تواند بپوشد. فرمود: می تواند همه لباس ها را بپوشد، مگر لباس هایی که با زعفران و ورس رنگ شده اند و دستکش ها را نباید بپوشد.
16527- 3- (2) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَوْ غَیْرِهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَیْنِ عَنْ أَبِی عُیَیْنَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ مَا یَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَلْبَسَ وَ هِیَ مُحْرِمَةٌ فَقَالَ الثِّیَابُ کُلُّهَا مَا خَلَا الْقُفَّازَیْنِ وَ الْبُرْقُعَ وَ الْحَرِیرَ قُلْتُ أَ تَلْبَسُ الْخَزَّ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَإِنَّ سَدَاهُ إِبْرِیسَمٌ وَ هُوَ حَرِیرٌ قَالَ مَا لَمْ یَکُنْ حَرِیراً خَالِصاً فَلَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
ابی عیینه از امام صادق (ع) نقل می کند که گفت: از ایشان پرسیدم چه چیزهایی برای زن جایز است بپوشد در حالی که در حال احرام است؟ امام فرمودند: همه لباس ها به جز دستکش ها، نقاب و حریر. گفتم: آیا می تواند خز بپوشد؟ فرمودند: بله. گفتم: اگر تار آن ابریشم باشد و حریر باشد چطور؟ فرمودند: تا زمانی که خالص حریر نباشد، اشکالی ندارد.
16528- 4- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تُحْرِمَ الْمَرْأَةُ فِی الذَّهَبِ وَ الْخَزِّ وَ لَیْسَ یُکْرَهُ إِلَّا الْحَرِیرُ الْمَحْضُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اشکالی ندارد که زن بالباس خزوطلا محرم شود وکراهت فقط درابریشم خالص است
16529- 5- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ الْمُرَادِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْقَزِّ تَلْبَسُهُ الْمَرْأَةُ فِی الْإِحْرَامِ قَالَ لَا بَأْسَ إِنَّمَا یُکْرَهُ الْحَرِیرُ الْمُبْهَمُ.
******
ترجمه:
ازحضرت سوال شد آیا زن می تواند دراحرام قز(پارچه نخی) بپوشد ؟ فرمودند اشکالی ندارد فقط ابریشم خالص کراهت دارد .
16530- 6- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ (لِلْمَرْأَةِ الْمُحْرِمَةِ) (7) الْبُرْقُعَ وَ الْقُفَّازَیْنِ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : مکروه است برای زن محرمه پوشیدن روبنده ودستکش .
ص: 367
16531- 7- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمَةِ تَلْبَسُ الْحَرِیرَ فَقَالَ لَا یَصْلُحُ أَنْ تَلْبَسَ حَرِیراً مَحْضاً لَا خَلْطَ فِیهِ فَأَمَّا الْخَزُّ وَ الْعَلَمُ فِی الثَّوْبِ فَلَا بَأْسَ أَنْ تَلْبَسَهُ وَ هِیَ مُحْرِمَةٌ وَ إِنْ مَرَّ بِهَا رَجُلٌ اسْتَتَرَتْ مِنْهُ بِثَوْبِهَا وَ لَا تَسْتَتِرُ بِیَدِهَا مِنَ الشَّمْسِ وَ تَلْبَسُ الْخَزَّ أَمَا إِنَّهُمْ یَقُولُونَ (2) إِنَّ فِی الْخَزِّ حَرِیراً وَ إِنَّمَا یُکْرَهُ الْمُبْهَمُ (3).
******
ترجمه:
سماعه از امام صادق (ع) پرسید که آیا زن احرام بسته می تواند حریر بپوشد؟ امام فرمودند: شایسته نیست که حریر خالص بپوشد که هیچ چیز دیگری با آن مخلوط نباشد، اما خز و پارچه ای که در آن علم (نوعی نشانه) باشد، اشکالی ندارد که بپوشد در حالی که احرام بسته است. و اگر مردی از کنار او گذشت، با لباسش خود را از او می پوشاند ولی نباید با دستش خود را از آفتاب بپوشاند. و می تواند خز بپوشد، البته می گویند در خز حریر است و فقط پوشیدن حریر خالص مکروه است.
16532- 8- (4) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ جَمِیلٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُتَمَتِّعِ کَمْ یُجْزِیهِ قَالَ شَاةٌ وَ عَنِ الْمَرْأَةِ تَلْبَسُ الْحَرِیرَ قَالَ لَا.
******
ترجمه:
جمیل نقل می کند که از امام صادق (ع) درباره فردی که حج تمتع انجام می دهد پرسیدم که چه چیزی برای قربانی کافی است؟ امام فرمودند: یک گوسفند. و درباره زن که آیا می تواند حریر بپوشد، امام فرمودند: نه.
16533- 9- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ تَلْبَسُ مَا شَاءَتْ مِنَ الثِّیَابِ غَیْرَ الْحَرِیرِ وَ الْقُفَّازَیْنِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن محرمه می تواند هرلباسی را بپوشد غیر ازابریشم ودستکش .
16534- 10- (7) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ الْفَضْلِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ
ص: 368
ع عَنِ الْمَرْأَةِ هَلْ یَصْلُحُ لَهَا أَنْ تَلْبَسَ ثَوْباً حَرِیراً وَ هِیَ مُحْرِمَةٌ قَالَ لَا وَ لَهَا أَنْ تَلْبَسَهُ فِی غَیْرِ إِحْرَامِهَا.
******
ترجمه:
إِسْمَاعِیلَ بْنِ فَضْلِ : ازحضرت صادق * سوال کردم آیا زن محرمه می تواند لباس ابریشمی بپوشد ؟ فرمودند : خیردرغیر احرام می تواند بپوشد .
16535- 11- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَحْمَسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْعِمَامَةِ السَّابِرِیَّةِ (2) فِیهَا عَلَمُ حَرِیرٍ تُحْرِمُ فِیهَا الْمَرْأَةُ قَالَ نَعَمْ إِنَّمَا کُرِهَ ذَلِکَ إِذَا کَانَ سَدَاهُ وَ لَحْمَتُهُ جَمِیعاً حَرِیراً ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَدْ سَأَلَنِی أَبُو سَعِیدٍ عَنِ الْخَمِیصَةِ سَدَاهَا إِبْرِیسَمٌ أَنْ أَلْبَسَهَا وَ کَانَ وَجَدَ الْبَرْدَ فَأَمَرْتُهُ أَنْ یَلْبَسَهَا.
******
ترجمه:
ابی الحسن الأحمسی از امام صادق (ع) نقل می کند که گفت: از ایشان درباره عمامه سابریه که در آن علم حریر است پرسیدم که آیا زن می تواند با آن احرام ببندد؟ امام فرمودند: بله، تنها در صورتی که تار و پود آن به طور کامل حریر باشد، مکروه است. سپس امام صادق (ع) فرمودند: ابو سعید درباره خمیصه ای که تار آن ابریشم بود از من پرسید که آیا می تواند آن را بپوشد و چون سرما را احساس می کرد، به او گفتم که آن را بپوشد.
(4) 34 بَابُ اسْتِحْبَابِ رَفْعِ الْمُحْرِمِ صَوْتَهُ بِالتَّلْبِیَةِ حَیْثُ یُحْرِمُ إِنْ کَانَ رَاجِلًا وَ فِی أَوَّلِ الْبَیْدَاءِ أَوِ الرَّدْمِ (5) إِنْ کَانَ رَاکِباً
******
ترجمه:
16536- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ کُنْتَ مَاشِیاً فَاجْهَرْ بِإِهْلَالِکَ وَ تَلْبِیَتِکَ مِنَ الْمَسْجِدِ وَ إِنْ کُنْتَ رَاکِباً فَإِذَا عَلَتْ بِکَ رَاحِلَتُکَ الْبَیْدَاءَ.
******
ترجمه:
از عمر بن یزید از ابی عبدالله (ع) گفت: اگر پیاده باشی احرام و تلبیه ات را از مسجد بلند بگوو اگر سوار باشی ، پس وقتی مرکبت به بیضاء برسد .
16537- 2- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ وَ صَفْوَانَ وَ ابْنِ
ص: 369
أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا فَرَغْتَ مِنْ صَلَاتِکَ وَ عَقَدْتَ مَا تُرِیدُ فَقُمْ وَ امْشِ هُنَیْهَةً فَإِذَا اسْتَوَتْ بِکَ الْأَرْضُ مَاشِیاً کُنْتَ أَوْ رَاکِباً فَلَبِّ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
ابی عمیر همگی از معاویه بن عمار از ابی عبدالله (ع) گفت: زمانی که از نمازت فارغ شدی و آنچه را که می خواهی نیت کردی، برخیز و اندکی راه برو، پس زمانی که زمین برایت هموار شد، چه پیاده باشی یا سواره، تلبیه بگو....
16538- 3- (1) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ التَّهَیُّؤِ لِلْإِحْرَامِ فَقَالَ فِی مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ- فَقَدْ صَلَّی فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ ص- وَ قَدْ تَرَی أُنَاساً یُحْرِمُونَ فَلَا تَفْعَلْ حَتَّی تَنْتَهِیَ إِلَی الْبَیْدَاءِ حَیْثُ الْمِیلُ فَتُحْرِمُونَ کَمَا أَنْتُمْ فِی مَحَامِلِکُمْ تَقُولُ لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ الْحَدِیثَ.
وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
معاویة بن وهب گفت: از امام صادق (ع) درباره آماده شدن برای احرام پرسیدم. امام فرمودند: در مسجد شجره - جایی که رسول خدا (ص) در آن نماز خوانده است - آماده شو. و ممکن است افرادی را ببینی که احرام می بندند، اما این کار را نکن تا به بیداء برسی، جایی که میله است. آنجا احرام ببندید در حالی که در مرکب های خود هستید و بگویید: «لبیک اللهم لبیک»
16539- 4- (3) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا صَلَّیْتَ عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَلَا تُلَبِّ حَتَّی تَأْتِیَ الْبَیْدَاءَ- حَیْثُ یَقُولُ النَّاسُ یُخْسَفُ بِالْجَیْشِ.
******
ترجمه:
حازم از ابی عبدالله (ع) گفت: زمانی که نزد شجره نماز خواندی، تلبیه نگو تا به بیضاء برسی، جایی که مردم می گویند لشکر فرو می رود.
16540- 5- (4) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَمْ یَکُنْ یُلَبِّی حَتَّی یَأْتِیَ الْبَیْدَاءَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم تا به منطقه بیداء نمی رسیدند تلبیه نمی گفتند .
16541- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
ص: 370
صَلِّ الْمَکْتُوبَةَ ثُمَّ أَحْرِمْ بِالْحَجِّ أَوْ بِالْمُتْعَةِ وَ اخْرُجْ بِغَیْرِ تَلْبِیَةٍ حَتَّی تَصْعَدَ إِلَی أَوَّلِ الْبَیْدَاءِ إِلَی أَوَّلِ مِیلٍ عَنْ یَسَارِکَ فَإِذَا اسْتَوَتْ بِکَ الْأَرْضُ رَاکِباً کُنْتَ أَوْ مَاشِیاً فَلَبِّ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از ابی عبدالله (ع) گفت: نماز واجب را بخوان، سپس برای حج یا تمتّع احرام ببند و بدون گفتن تلبیه خارج شو تا به اول بیضاء برسی، تا به اولین میل در سمت چپت برسی. پس وقتی زمین برایت هموار شد، چه سواره باشی یا پیاده، تلبیه بگو....
16542- 7- (1) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع کَیْفَ أَصْنَعُ إِذَا أَرَدْتُ الْإِحْرَامَ قَالَ اعْقِدِ الْإِحْرَامَ (2) فِی دُبُرِ الْفَرِیضَةِ حَتَّی إِذَا اسْتَوَتْ بِکَ الْبَیْدَاءُ فَلَبِّ (3) قُلْتُ أَ رَأَیْتَ إِذَا کُنْتُ مُحْرِماً مِنْ طَرِیقِ الْعِرَاقِ- قَالَ لَبِّ (4) إِذَا اسْتَوَی بِکَ بَعِیرُکَ.
******
ترجمه:
محمد بن ابی نصر گفت: از ابوالحسن الرضا (ع) پرسیدم چگونه احرام ببندم. گفت: احرام را بعد از نماز واجب ببند تا وقتی که به بیضاء رسیدی، تلبیه بگو. گفتم: اگر از راه عراق محرم شوم، چه کنم؟ گفت: وقتی شترت برایت هموار شد، تلبیه بگو.
16543- 8- (5) وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْإِحْرَامِ عِنْدَ الشَّجَرَةِ- هَلْ یَحِلُّ لِمَنْ أَحْرَمَ عِنْدَهَا أَنْ لَا یُلَبِّیَ حَتَّی یَعْلُوَ الْبَیْدَاءَ- (قَالَ لَا یُلَبِّی حَتَّی یَأْتِیَ الْبَیْدَاءَ) (6) عِنْدَ أَوَّلِ مِیلٍ (7) فَأَمَّا عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَلَا یَجُوزُ التَّلْبِیَةُ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی نَفْیِ الْوُجُوبِ أَوْ مَرْجُوحِیَّةِ الْجَهْرِ بِالتَّلْبِیَةِ عِنْدَ الشَّجَرَةِ لَا عَلَی مُطْلَقِ التَّلْبِیَةِ وَ لَا عَلَی تَحْرِیمِ الْجَهْرِ لِمَا یَأْتِی إِنْ شَاءَ اللَّهُ (8).
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع) گفت: از او دربارهٔ احرام بستن نزد شجره پرسیدم. آیا برای کسی که نزد آن احرام بسته جایز است که تلبیه نگوید تا به بیضاء برسد؟ (گفت: تلبیه نگوید تا به بیضاء برسد) نزد اولین میل. اما نزد شجره تلبیه گفتن جایز نیست.
می گویم: این حمل بر نفی وجوب یا نامطلوب بودن بلند گفتن تلبیه نزد شجره است، نه بر مطلق تلبیه و نه بر تحریم بلند گفتن آن، برای آنچه خواهد آمد، ان شاءالله.
ص: 371
16544- 9- (1) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ ع إِذَا أَحْرَمْتَ مِنْ مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ- فَلَا تُلَبِّ حَتَّی تَنْتَهِیَ إِلَی الْبَیْدَاءِ.
******
ترجمه:
حضرت فرمودند : وقتی ازمسجد شجره محرم شدی لبیک نگو تا به بیداء برسی .
16545- 10- (2) قَالَ وَ قَالَ ع یَنْبَغِی لِمَنْ أَحْرَمَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ عِنْدَ الْمَقَامِ- أَنْ یَخْرُجَ حَتَّی یَنْتَهِیَ إِلَی الرَّدْمِ ثُمَّ یُلَبِّیَ بِالْحَجِّ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
حضرت فرمودند : سزاواراست برای کسیکه روزترویه وکنارمقام محرم می شود وقتی به منطقه ردم رسید برای حج لبیک بگوید .
(4) 35 بَابُ جَوَازِ الْجَهْرِ بِالتَّلْبِیَةِ حَیْثُ یُحْرِمُ مُطْلَقاً وَ اسْتِحْبَابِ تَأْخِیرِهِ إِلَی أَنْ یَمْشِیَ قَلِیلًا
******
ترجمه:
16546- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ أَحْرَمْتَ مِنْ غَمْرَةَ أَوْ مِنْ بَرِیدِ الْبَعْثِ صَلَّیْتَ وَ قُلْتَ مَا یَقُولُ الْمُحْرِمُ فِی دُبُرِ صَلَاتِکَ وَ إِنْ شِئْتَ لَبَّیْتَ مِنْ مَوْضِعِکَ وَ الْفَضْلُ أَنْ تَمْشِیَ قَلِیلًا ثُمَّ تُلَبِّیَ.
******
ترجمه:
هشام بن حکم از ابی عبدالله (ع) گفت: اگر از غمره یا از برید البعث احرام بستی، نماز بخوان و آنچه را که محرم در پایان نمازش می گوید، بگو. و اگر خواستی، از همان جای خود تلبیه بگو و فضیلت در این است که کمی راه بروی، سپس تلبیه بگویی.
16547- 2- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع هَلْ یَجُوزُ لِلْمُتَمَتِّعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ أَنْ یُظْهِرَ التَّلْبِیَةَ فِی مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ-
ص: 372
فَقَالَ نَعَمْ إِنَّمَا لَبَّی النَّبِیُّ ص فِی الْبَیْدَاءِ (1) لِأَنَّ النَّاسَ لَمْ یَعْرِفُوا (2) التَّلْبِیَةَ فَأَحَبَّ أَنْ یُعَلِّمَهُمْ کَیْفَ التَّلْبِیَةُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان از ابا عبدالله (ع) پرسید که آیا برای متمتع به عمره تا حج جایز است که تلبیه را در مسجد شجره آشکارا بگوید؟
گفت: بله، پیامبر (ص) در بیضاء تلبیه گفت زیرا مردم تلبیه را نمی شناختند و او می خواست به آنها بیاموزد که چگونه تلبیه بگویند.
16548- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ وَ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا صَلَّیْتَ فِی مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ- فَقُلْ وَ أَنْتَ قَاعِدٌ فِی دُبُرِ الصَّلَاةِ قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مَا یَقُولُ الْمُحْرِمُ ثُمَّ قُمْ فَامْشِ حَتَّی تَبْلُغَ الْمِیلَ وَ تَسْتَوِیَ بِکَ الْبَیْدَاءُ- فَإِذَا اسْتَوَتْ بِکَ فَلَبِّهْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ وَ الْحَلَبِیِّ کُلِّهِمْ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
حلبی همگی از ابی عبدالله (ع) گفت: وقتی در مسجد شجره نماز خواندی، پس بگو در حالی که نشسته ای در پایان نماز قبل از اینکه برخیزی آنچه را که محرم می گوید، سپس برخیز و راه برو تا به میل برسی و بیضاء برایت هموار شود، پس وقتی هموار شد، تلبیه بگو.
16549- 4- (6) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِذَا أَحْرَمَ الرَّجُلُ فِی دُبُرِ الْمَکْتُوبَةِ أَ یُلَبِّی حِینَ یَنْهَضُ بِهِ بَعِیرُهُ أَوْ جَالِساً فِی دُبُرِ الصَّلَاةِ قَالَ أَیَّ ذَلِکَ شَاءَ صَنَعَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
اسحاق بن عمار از ابی الحسن (ع) گفت: به او گفتم: وقتی مردی در پایان نماز واجب احرام می بندد، آیا تلبیه بگوید وقتی که شترش او را بلند می کند یا در حالی که نشسته در پایان نماز؟ گفت: هر کدام را که بخواهد انجام دهد.
ص: 373
16550- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُهُ لِمَ جُعِلَتِ التَّلْبِیَةُ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْحَی إِلَی إِبْرَاهِیمَ ع- أَنْ أَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجالًا وَ عَلی کُلِّ ضامِرٍ یَأْتِینَ مِنْ کُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ (3) فَنَادَی فَأُجِیبَ مِنْ کُلِّ وَجْهٍ یُلَبُّونَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (4) وَ
رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مِنْ کُلِّ فَجٍّ (5).
وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الْحَلَبِیِّ نَحْوَهُ (6).
******
ترجمه:
حلبی گفت: از او پرسیدم چرا تلبیه قرار داده شد. گفت: به درستی که خداوند عز و جل به ابراهیم (ع) وحی کرد که "در میان مردم برای حج اعلام کن، تا پیاده و بر هر شتر لاغری که از هر راه دور می آیند به سوی تو بیایند" (حج، آیه 27). پس او ندا داد و از هر جهت پاسخ داده شد، آنان تلبیه می گویند.
16551- 2- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ
ص: 374
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: التَّلْبِیَةُ لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّیْکَ الْحَدِیثَ.
وَ
قَالَ فِی آخِرِهِ وَ اعْلَمْ أَنَّهُ لَا بُدَّ مِنَ التَّلْبِیَاتِ الْأَرْبَعِ فِی أَوَّلِ الْکِتَابِ (1) وَ هِیَ الْفَرِیضَةُ وَ هِیَ التَّوْحِیدُ وَ بِهَا لَبَّی الْمُرْسَلُونَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : تلبیه یعنی گفتن لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّیْکَ ...
16552- 3- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ الْأَسَدِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عُثْمَانَ الدَّارِمِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ التَّلْبِیَةِ وَ عِلَّتِهَا فَقَالَ إِنَّ النَّاسَ إِذَا أَحْرَمُوا نَادَاهُمُ اللَّهُ تَعَالَی ذِکْرُهُ فَقَالَ یَا عِبَادِی وَ إِمَائِی لَأُحَرِّمَنَّکُمْ عَلَی النَّارِ کَمَا أَحْرَمْتُمْ لِی فَقَوْلُهُمْ لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ إِجَابَةٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی نِدَائِهِ لَهُمْ.
وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الدَّقَّاقِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ مِثْلَهُ (4) وَ فِی الْعِلَلِ بِالْإِسْنَادِ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
سلیمان بن جعفر گفت: از ابا الحسن (ع) دربارهٔ تلبیه و علت آن پرسیدم. گفت: زمانی که مردم احرام می بندند، خداوند تعالی آنها را ندا می دهد و می گوید: ای بندگان و کنیزان من، به درستی که شما را بر آتش حرام می کنم همان طور که برای من احرام بستید. پس گفتن آنها «لبیک اللهم لبیک» پاسخ به ندای خداوند عز و جل است.
16553- 4- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ
ص: 375
حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبَانٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ لِمَ سُمِّیَتِ التَّلْبِیَةُ تَلْبِیَةً فَقَالَ إِجَابَةً أَجَابَ مُوسَی ع رَبَّهُ.
******
ترجمه:
أبان از کسی که به او خبر داد از ابی جعفر (ع) گفت: به او گفتم چرا تلبیه، تلبیه نامیده شده است؟ گفت: زیرا پاسخی بود که موسی (ع) به پروردگارش داد.
16554- 5- (1) وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِسْحَاقَ التَّاجِرِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی وَ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ (2) عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَحْرَمَ مُوسَی ع مِنْ رَمْلَةِ مِصْرَ- وَ مَرَّ بِصَفَائِحِ الرَّوْحَاءِ مُحْرِماً یَقُودُ نَاقَتَهُ بِخِطَامٍ مِنْ لِیفٍ یُلَبِّی (3) وَ تُجِیبُهُ الْجِبَالُ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ وَ زَادَ عَلَیْهِ عَبَاءَتَانِ قَطَوَانِیَّتَانِ (4)
******
ترجمه:
جابر از ابی جعفر (ع) گفت: موسی (ع) از رمله مصر احرام بست و در حالی که محرم بود از صفائح الروحاء گذشت، شترش را با افساری از لیف هدایت می کرد، تلبیه می گفت و کوه ها به او پاسخ می دادند.
16555- 6- (5) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ الْعَطَّارِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ (6) قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَمَّا انْتَهَی إِلَی الْبَیْدَاءِ- حَیْثُ الْمِیلُ قَرُبَتْ لَهُ نَاقَةٌ فَرَکِبَهَا فَلَمَّا انْبَعَثَتْ بِهِ لَبَّی بِالْأَرْبَعِ فَقَالَ لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ
ص: 376
وَ النِّعْمَةَ (وَ الْمُلْکَ لَکَ) (1) لَا شَرِیکَ لَکَ ثُمَّ قَالَ هَاهُنَا یُخْسَفُ بِالْأَخَابِثِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ النَّاسَ زَادُوا بَعْدُ وَ هُوَ حَسَنٌ (2).
******
ترجمه:
عاصم بن عبد الحمید گفت: شنیدم که ابا عبدالله (ع) می گفت: زمانی که رسول خدا (ص) به بیضاء رسید، جایی که میل نزدیک بود، شتری برای او نزدیک آورده شد و او بر آن سوار شد. پس زمانی که شتر او را بلند کرد، با چهار (عبارت) تلبیه گفت: «لبیک اللهم لبیک، لبیک لا شریک لک لبیک، إن الحمد والنعمة (والملک لک) لا شریک لک.» سپس گفت: اینجا است که [زمین] افراد پلید را فرو می برد. سپس گفت: مردم بعداً [به تلبیه] افزودند و این خوب است.
16556- 7- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ خَلَفٍ عَنْ حَسَّانَ الْمَدَائِنِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع عَنْ تَلْبِیَةِ النَّبِیِّ ص- (قَالَ هَذِهِ التَّلْبِیَةُ) (4) الَّتِی یُلَبِّی بِهَا النَّاسُ وَ کَانَ یُکْثِرُ مِنْ ذِی الْمَعَارِجِ.
******
ترجمه:
حسان مدائنی گفت: از جعفر بن محمد (ع) درباره تلبیه پیامبر (ص) پرسیدم. گفت: این همان تلبیه ای است که مردم با آن تلبیه می گویند و او زیاد از «ذی المعارج» استفاده می کرد.
16557- 8- (5) وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ التَّلْبِیَةِ لِمَ جُعِلَتْ فَقَالَ لِأَنَّ إِبْرَاهِیمَ ع حِینَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ وَ أَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجالًا (6) نَادَی وَ أَسْمَعَ (7) فَأَقْبَلَ النَّاسُ مِنْ کُلِّ وَجْهٍ یُلَبُّونَ فَلِذَلِکَ جُعِلَتِ التَّلْبِیَةُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (9).
******
ترجمه:
حلبی گفت: از او پرسیدم چرا تلبیه قرار داده شد. گفت: به درستی که خداوند عز و جل به ابراهیم (ع) وحی کرد که "در میان مردم برای حج اعلام کن، تا پیاده و بر هر شتر لاغری که از هر راه دور می آیند به سوی تو بیایند" (حج، آیه 27). پس او ندا داد و از هر جهت پاسخ داده شد، آنان تلبیه می گویند.
ص: 377
16558- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ رَفَعَهُ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَمَّا أَحْرَمَ أَتَاهُ جَبْرَئِیلُ ع- فَقَالَ لَهُ مُرْ أَصْحَابَکَ بِالْعَجِّ وَ الثَّجِّ وَ الْعَجُّ رَفْعُ الصَّوْتِ بِالتَّلْبِیَةِ وَ الثَّجُّ نَحْرُ الْبُدْنِ (3) قَالَ وَ قَالَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ مَا بَلَغْنَا الرَّوْحَاءَ- حَتَّی بَحَّتْ أَصْوَاتُنَا.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ نَحْرُ الْبُدْنِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَشْیَاخِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ جَمَاعَةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا مِمَّنْ رَوَی عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ (4) وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الشَّیْبَانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ النَّخَعِیِّ عَنْ عَمِّهِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ وَ الثَّجُّ نَحْرُ الْبُدْنِ (5)
******
ترجمه:
پیامبر خدا (ص) هنگامی که احرام بست، جبرئیل (ع) نزد او آمد و گفت: به یارانت دستور بده به «عج» و «ثج» عمل کنند. «عج» به معنای بلند کردن صدا به تلبیه و «ثج» به معنای قربانی کردن شترها است. جابر بن عبدالله گفت: ما به روحاء نرسیده بودیم که صداهایمان گرفته بود.
16559- 2- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع
ص: 378
مَا مِنْ مُهِلٍّ یُهِلُّ بِالتَّلْبِیَةِ إِلَّا أَهَلَّ مَنْ عَنْ یَمِینِهِ مِنْ شَیْ ءٍ إِلَی مَقْطَعِ التُّرَابِ وَ مَنْ عَنْ یَسَارِهِ إِلَی مَقْطَعِ التُّرَابِ وَ قَالَ لَهُ الْمَلَکَانِ أَبْشِرْ یَا عَبْدَ اللَّهِ وَ مَا یُبَشِّرُ اللَّهُ عَبْداً إِلَّا بِالْجَنَّةِ.
******
ترجمه:
امیرالمؤمنین علی (ع) فرمودند:
هیچ مُهِلّی (کسی که تلبیه می گوید) نیست که تلبیه بگوید مگر اینکه هر چه در سمت راست اوست تا پایان خاک و هر چه در سمت چپ اوست تا پایان خاک نیز تلبیه می گویند و دو ملک به او می گویند: «بشارت باد بر تو، ای بنده خدا» و خداوند هیچ بنده ای را بشارت نمی دهد مگر به بهشت.
16560- 3- (1) قَالَ وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع جَاءَ جَبْرَئِیلُ ع إِلَی النَّبِیِّ ص- فَقَالَ لَهُ إِنَّ التَّلْبِیَةَ شِعَارُ الْمُحْرِمِ فَارْفَعْ صَوْتَکَ بِالتَّلْبِیَةِ لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
******
ترجمه:
حضرت علی * : جبرئیل نازل شد بررسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم وعرض کرد : تلبیه شعارمحرم است پس صدای خود را بلند وبگو لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ.
16561- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ (6) عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنِ النِّسَاءِ أَرْبَعاً الْجَهْرَ بِالتَّلْبِیَةِ وَ السَّعْیَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- وَ دُخُولَ الْکَعْبَةِ وَ الِاسْتِلَامَ.
أَقُولُ: الْمُرَادُ بِالسَّعْیِ هُنَا الْهَرْوَلَةُ لِمَا یَأْتِی (7).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : خداوند چهارچیز را اززنان برداشته بلند گفتن لبیک /سعی بین صفا ومروه بصورت هروله / دخول درکعبه ودست کشیدن به حجر الاسود .
ص: 379
16562- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمُکَارِی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَضَعَ عَنِ النِّسَاءِ أَرْبَعاً الْإِجْهَارَ بِالتَّلْبِیَةِ وَ السَّعْیَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ یَعْنِی الْهَرْوَلَةَ وَ دُخُولَ الْکَعْبَةِ وَ اسْتِلَامَ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : خداوند چهارچیز را اززنان برداشته بلند گفتن لبیک /سعی بین صفا ومروه بصورت هروله / دخول درکعبه ودست کشیدن به حجر الاسود .
16563- 3- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع- قَالَ: یَا عَلِیُّ لَیْسَ عَلَی النِّسَاءِ جُمُعَةٌ إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَا تَجْهَرُ بِالتَّلْبِیَةِ.
******
ترجمه:
ازوصایای رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم به حضرت علی * برای زن نمازجمعه نیست تا آنجا که فرمودند ونباید لبیک را بلند بگویند .
16564- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ عَلَی النِّسَاءِ جَهْرٌ بِالتَّلْبِیَةِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن نباید بلند لبیک بگوید .
16565- 5- (4) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمُکَارِی عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ عَلَی النِّسَاءِ جَهْرٌ بِالتَّلْبِیَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن نباید بلند لبیک بگوید .
ص: 380
(1) 39 بَابُ أَنَّهُ یُجْزِی الْأَخْرَسَ مِنَ التَّلْبِیَةِ تَحْرِیکُ اللِّسَانِ وَ الْإِشَارَةُ بِهَا وَ یُسْتَحَبُّ التَّلْبِیَةُ عَنْهُ
******
ترجمه:
16566- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (3) ع أَنَّ عَلِیّاً ص قَالَ: تَلْبِیَةُ الْأَخْرَسِ وَ تَشَهُّدُهُ وَ قِرَاءَتُهُ الْقُرْآنَ فِی الصَّلَاةِ تَحْرِیکُ لِسَانِهِ وَ إِشَارَتُهُ بِإِصْبَعِهِ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (4).
******
ترجمه:
حضرت علی * درمورد تلبیه وتشهد وقرائت قرآن درنمازشحص گنگ فرمودند : زبانش را حرکت داده وبا انگشتش اشاره کند .
16567- 2- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (6) عَنْ یَاسِینَ الضَّرِیرِ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ أَنَّ رَجُلًا قَدِمَ حَاجّاً لَا یُحْسِنُ أَنْ یُلَبِّیَ فَاسْتُفْتِیَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَأَمَرَ لَهُ أَنْ یُلَبَّی عَنْهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْقِرَاءَةِ فِی الصَّلَاةِ (8) وَ یَأْتِی مَا
ص: 381
یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْحَلْقِ فِی أَحَادِیثَ مَنْ لَمْ یَکُنْ عَلَی رَأْسِهِ شَعْرٌ (1).
******
ترجمه:
زراره : مردی برای حج آمده بود که نمی توانست درست لبیک بگوید ازحضرت صادق * پرسید ایشان امرکردند کسی بجایش لبیک بگوید .
(2) 40 بَابُ کَیْفِیَّةِ التَّلْبِیَةِ الْوَاجِبَةِ وَ الْمَنْدُوبَةِ وَ جُمْلَةٍ مِنْ أَحْکَامِهَا
******
ترجمه:
16568- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: تُحْرِمُونَ کَمَا أَنْتُمْ فِی مَحَامِلِکُمْ تَقُولُ لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ بِمُتْعَةٍ بِعُمْرَةٍ إِلَی الْحَجِّ.
وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : همانطورکه درمحملهای خود هستید می توانید محرم شوید کافی است که بگوئید لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ به نیت حج تمتع وبا شروع به عمره ورسیدن به حج .
16569- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ وَ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: التَّلْبِیَةُ أَنْ تَقُولَ لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ (6) لَبَّیْکَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ دَاعِیاً إِلَی دَارِ السَّلَامِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ غَفَّارَ الذُّنُوبِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ أَهْلَ التَّلْبِیَةِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ تُبْدِئُ وَ الْمَعَادُ إِلَیْکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ تَسْتَغْنِی وَ یُفْتَقَرُ إِلَیْکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ مَرْهُوباً وَ مَرْغُوباً إِلَیْکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ إِلَهَ الْحَقِّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ
ص: 382
ذَا النَّعْمَاءِ وَ الْفَضْلِ الْحَسَنِ الْجَمِیلِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ کَشَّافَ الْکُرَبِ الْعِظَامِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ عَبْدُکَ وَ ابْنُ عَبْدَیْکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ یَا کَرِیمُ لَبَّیْکَ- تَقُولُ ذَلِکَ فِی دُبُرِ کُلِّ صَلَاةٍ مَکْتُوبَةٍ وَ نَافِلَةٍ (1) وَ حِینَ یَنْهَضُ بِکَ بَعِیرُکَ وَ إِذَا عَلَوْتَ شَرَفاً أَوْ هَبَطْتَ وَادِیاً أَوْ لَقِیتَ رَاکِباً أَوِ اسْتَیْقَظْتَ مِنْ مَنَامِکَ وَ بِالْأَسْحَارِ وَ أَکْثِرْ مَا اسْتَطَعْتَ وَ اجْهَرْ بِهَا وَ إِنْ تَرَکْتَ بَعْضَ التَّلْبِیَةِ فَلَا یَضُرُّکَ غَیْرَ أَنَّ تَمَامَهَا أَفْضَلُ وَ اعْلَمْ أَنَّهُ لَا بُدَّ (2) مِنَ التَّلْبِیَاتِ الْأَرْبَعِ الَّتِی کُنَّ فِی أَوَّلِ الْکَلَامِ (3) وَ هِیَ الْفَرِیضَةُ وَ هِیَ التَّوْحِیدُ وَ بِهَا لَبَّی الْمُرْسَلُونَ وَ أَکْثِرْ مِنْ ذِی الْمَعَارِجِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص- کَانَ یُکْثِرُ مِنْهَا وَ أَوَّلُ مَنْ لَبَّی إِبْرَاهِیمُ ع- قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَدْعُوکُمْ إِلَی أَنْ تَحُجُّوا بَیْتَهُ فَأَجَابُوهُ بِالتَّلْبِیَةِ وَ لَمْ یَبْقَ أَحَدٌ أُخِذَ مِیثَاقُهُ بِالْمُوَافَاةِ فِی ظَهْرِ رَجُلٍ وَ لَا بَطْنِ امْرَأَةٍ إِلَّا أَجَابَ بِالتَّلْبِیَةِ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ لَبَّیْکَ غَفَّارَ الذُّنُوبِ وَ لَبَّیْکَ أَهْلَ التَّلْبِیَةِ وَ لَبَّیْکَ تَسْتَغْنِی وَ لَبَّیْکَ إِلَهَ الْحَقِّ وَ لَبَّیْکَ ذَا النَّعْمَاءِ (4).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : تلبیه آنستکه بگوئ : لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ دَاعِیاً إِلَی دَارِ السَّلَامِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ غَفَّارَ الذُّنُوبِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ أَهْلَ التَّلْبِیَةِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ تُبْدِئُ وَ الْمَعَادُ إِلَیْکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ تَسْتَغْنِی وَ یُفْتَقَرُ إِلَیْکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ مَرْهُوباً وَ مَرْغُوباً إِلَیْکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ إِلَهَ الْحَقِّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ ذَا النَّعْمَاءِ وَ الْفَضْلِ الْحَسَنِ الْجَمِیلِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ کَشَّافَ الْکُرَبِ الْعِظَامِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ عَبْدُکَ وَ ابْنُ عَبْدَیْکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ یَا کَرِیمُ لَبَّیْکَ
آن را بگو در پایان هر نماز واجب و نافله و هنگامی که شترت تو را بلند کند و وقتی که به بالای بلندی بروی یا به پایین دره ای فرود آیی یا سواری را ملاقات کنی یا از خواب برخیزی و در هنگام سحرها و هرچقدر می توانی زیاد بگو و با صدای بلند بگو و اگر بعضی از تلبیه را ترک کردی، به تو ضرری نمی زند، فقط این که تمام آن بهتر است و بدان که حتماً چهار تلبیه که در اول کلام بود لازم است و این فریضه است و این توحید است و با آن پیامبران لبیک گفتند و زیاد از ذی المعارج بگو زیرا رسول خدا (ص) زیاد از آن می گفت و اولین کسی که لبیک گفت، ابراهیم (ع) بود، گفت: همانا خداوند عز و جل شما را دعوت می کند که به حج خانه اش بروید، پس با تلبیه جواب دادند و هیچ کس نماند که عهدش در پشت مردی یا بطن زنی گرفته شده باشد، مگر این که با تلبیه جواب داد.
ص: 382
16570- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَحْرَمْتَ مِنْ مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ- فَإِنْ کُنْتَ مَاشِیاً لَبَّیْتَ مِنْ مَکَانِکَ مِنَ الْمَسْجِدِ تَقُولُ لَبَّیْکَ اللَّهُمَ
ص: 383
لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ بِحَجَّةٍ تَمَامُهَا عَلَیْکَ- وَ اجْهَرْ بِهَا کُلَّمَا رَکِبْتَ وَ کُلَّمَا نَزَلْتَ وَ کُلَّمَا هَبَطْتَ وَادِیاً أَوْ عَلَوْتَ أَکَمَةً أَوْ لَقِیتَ رَاکِباً وَ بِالْأَسْحَارِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : وقتی ازمسجد شجره محرم شدی اگرپیاده هستی ازهمانجا لبیک گوباش وبگو لَبَّیْکَ اللَّهُمَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ برای حج کامل وهربارسواروپیاده می شوی ودرپستی .بلندی مسیروهربارباکسی روبرومی شوی ودرسحرگاهان این تلبیه را بلند بگو .
16571- 4- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَمَّا لَبَّی رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ (2) لَبَّیْکَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّیْکَ- وَ کَانَ ع یُکْثِرُ مِنْ ذِی الْمَعَارِجِ وَ کَانَ یُلَبِّی کُلَّمَا لَقِیَ رَاکِباً أَوْ عَلَا أَکَمَةً أَوْ هَبَطَ وَادِیاً وَ مِنْ آخِرِ اللَّیْلِ وَ فِی أَدْبَارِ الصَّلَوَاتِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * رسول اکرم درموقع تلبیه می گفتند : لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّیْکَ- وایشان ذِی الْمَعَارِجِ رازیاد تکرار می کردند . وایشان این تلبیه را هرگاه با کسی برخورد می کردند یا درفرازونشیب راهها وتا آخرشب وبعد ازنمازها تکرار می کردند
16572- 5- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الْأَسْتَرْآبَادِیِّ عَنْ یُوسُفَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَیَّارٍ عَنْ أَبَوَیْهِمَا عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَدِیثِ مُوسَی ع- فَنَادَی رَبُّنَا عَزَّ وَ جَلَّ یَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ- فَأَجَابُوهُ کُلُّهُمْ وَ هُمْ فِی أَصْلَابِ آبَائِهِمْ وَ فِی أَرْحَامِ أُمَّهَاتِهِمْ لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ- قَالَ فَجَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ تِلْکَ الْإِجَابَةَ شِعَارَ الْحَجِّ.
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِهَذَا السَّنَدِ (4)
وَ أَوْرَدَهُ الْعَسْکَرِیُّ ع فِی تَفْسِیرِهِ (5).
******
ترجمه:
از امام حسن عسکری علیه السلام از پدرانش نقل شده است که: رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم در حدیث موسی علیه السلام فرمودند: پروردگار ما عز و جل ندا داد: ای امت محمد! همه آنها پاسخ دادند در حالی که در صلب های پدرانشان و رحم های مادرانشان بودند: لبیک اللهم لبیک، لبیک لا شریک لک لبیک، إن الحمد و النعمة لک و الملک لا شریک لک لبیک. پس خداوند عز و جل آن پاسخ را شعار حج قرار داد.
ص: 384
16573- 6- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَرَّ مُوسَی النَّبِیُّ ع بِصِفَاحِ الرَّوْحَاءِ- عَلَی جَمَلٍ أَحْمَرَ خِطَامُهُ مِنْ لِیفٍ عَلَیْهِ عَبَاءَتَانِ قَطَوَانِیَّتَانِ وَ هُوَ یَقُولُ لَبَّیْکَ یَا کَرِیمُ لَبَّیْکَ- قَالَ وَ مَرَّ یُونُسُ بْنُ مَتَّی بِصِفَاحِ الرَّوْحَاءِ- وَ هُوَ یَقُولُ لَبَّیْکَ کَشَّافَ الْکُرَبِ الْعِظَامِ لَبَّیْکَ قَالَ وَ مَرَّ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ بِصِفَاحِ الرَّوْحَاءِ- وَ هُوَ یَقُولُ لَبَّیْکَ عَبْدُکَ ابْنُ أَمَتِکَ- وَ مَرَّ مُحَمَّدٌ ص بِصِفَاحِ الرَّوْحَاءِ وَ هُوَ یَقُولُ لَبَّیْکَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّیْکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (2)
وَ
رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ بِصَفَائِحِ الرَّوْحَاءِ (3)
******
ترجمه:
از هشام بن حکم از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: موسی نبی علیه السلام از صفاح الروحاء عبور کرد در حالی که بر شتری سرخ سوار بود، مهار آن از لیف بود و بر او دو عبای قطوانی (نوعی پارچه) پوشیده بود و می گفت: لبیک یا کریم لبیک. و یونس بن متی از صفاح الروحاء عبور کرد و می گفت: لبیک کشاف الکرب العظام لبیک. و عیسی بن مریم از صفاح الروحاء عبور کرد و می گفت: لبیک عبدک ابن أمتک. و محمد صلی الله علیه وآله وسلم از صفاح الروحاء عبور کرد و می گفت: لبیک ذا المعارج لبیک.
16574- 7- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ مَرَّ مُوسَی بْنُ عِمْرَانَ ع فِی سَبْعِینَ نَبِیّاً عَلَی فِجَاجِ الرَّوْحَاءِ عَلَیْهِمُ الْعَبَاءُ الْقَطَوَانِیَّةُ یَقُولُ لَبَّیْکَ (5) عَبْدُکَ ابْنُ عَبْدَیْکَ (6).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (7)
ص: 385
وَ
رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ ابْنُ عَبْدَیْکَ لَبَّیْکَ (1)
******
ترجمه:
حضرت باقر * : حضرت موسی به اتفاق هفتاد پیغمبرازمنطقه فِجَاجِ الرَّوْحَاءِ عبورمی کردند درحالیکه عبای قطوانی (ازجنس پنبه ) برتن داشتند ومی گفت : لَبَّیْکَ عَبْدُکَ ابْنُ عَبْدَیْکَ
16575- 8- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ وَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: حَجَّ مُوسَی بْنُ عِمْرَانَ ع- وَ مَعَهُ سَبْعُونَ نَبِیّاً مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ- خُطُمُ (3) إِبِلِهِمْ مِنْ لِیفٍ یُلَبُّونَ وَ تُجِیبُهُمُ الْجِبَالُ وَ عَلَی مُوسَی ع عَبَاءَتَانِ قَطَوَانِیَّتَانِ یَقُولُ لَبَّیْکَ عَبْدُکَ ابْنُ عَبْدَیْکَ (4).
******
ترجمه:
حضرت باقر* : حضرت موسی عازم حج بود به همراه هفتاد پیامبرازبنی اسرائل با شترانی که مهاری ازلیف خرما داشتند لبیک می گفتند وکوهها جواب آنها را می دادند وموسی درحالیکه دو عبای پنبه ای برتن داشت می گفت : لَبَّیْکَ عَبْدُکَ ابْنُ عَبْدَیْکَ
16576- 9- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ أَسَدِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَمَّنْ رَأَی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ مُحْرِمٌ قَدْ کَشَفَ عَنْ ظَهْرِهِ حَتَّی أَبْدَاهُ لِلشَّمْسِ وَ هُوَ یَقُولُ لَبَّیْکَ فِی الْمُذْنِبِینَ لَبَّیْکَ.
******
ترجمه:
از محمد بن فضیل نقل شده از کسی که امام صادق علیه السلام را دیده بود که در حال احرام بود و پشتش را برهنه کرده و در معرض آفتاب قرار داده بود و می گفت: لبیک در میان گناهکاران، لبیک.
(7) 41 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَکْرَارِ التَّلْبِیَةِ فِی الْإِحْرَامِ سَبْعِینَ مَرَّةً فَصَاعِداً
******
ترجمه:
16577- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 386
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ رِجَالٍ شَتَّی عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ لَبَّی فِی إِحْرَامِهِ سَبْعِینَ مَرَّةً إِیمَاناً وَ احْتِسَاباً أَشْهَدَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ مَلَکٍ بِبَرَاءَةٍ مِنَ النَّارِ وَ بَرَاءَةٍ مِنَ النِّفَاقِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : کسیکه درحال احرام هفتاد بارازروی ایمان لبیک بگوید خداوند هزارهزارملک را شاهد می گیرد براینکه اوازجهنم ونفاق دورخواهد بود .
16578- 2- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا مِنْ حَاجٍّ یَضْحَی مُلَبِّیاً حَتَّی تَزُولَ الشَّمْسُ إِلَّا غَابَتْ ذُنُوبُهُ مَعَهَا (3).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : کسیکه ازصبح تا ظهرلبیک گوباشد گناهانش ازاوغایب می شود .
(5) 42 بَابُ جَوَازِ التَّلْبِیَةِ جُنُباً وَ عَلَی غَیْرِ طُهْرٍ وَ عَلَی کُلِّ حَالٍ
******
ترجمه:
16579- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ تُلَبِّیَ وَ أَنْتَ عَلَی غَیْرِ طُهْرٍ وَ عَلَی کُلِّ حَالٍ.
ص: 387
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ (1) عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ (2)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اشکالی ندارد که بدون طهارت یا درهرحالی لبیک بگوئ .
16580- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یُلَبِّیَ الْجُنُبُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
حضرت باقر* : اشکالی ندارد که شخص جنب لبیک بگوید .
(7) 43 بَابُ أَنَّ الْمُتَمَتِّعَ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ إِذَا شَاهَدَ بُیُوتَ مَکَّةَ أَوْ حِینَ یَدْخُلُ بُیُوتَهَا أَوْ حِینَ یَدْخُلُ الْحَرَمَ وَ اسْتِحْبَابِ کَثْرَةِ ذِکْرِ اللَّهِ
******
ترجمه:
16581- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (9) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 388
إِذَا دَخَلْتَ مَکَّةَ وَ أَنْتَ مُتَمَتِّعٌ فَنَظَرْتَ إِلَی بُیُوتِ مَکَّةَ فَاقْطَعِ التَّلْبِیَةَ وَ حَدُّ بُیُوتِ مَکَّةَ الَّتِی کَانَتْ قَبْلَ الْیَوْمِ عَقَبَةُ الْمَدَنِیِّینَ- فَإِنَّ النَّاسَ قَدْ أَحْدَثُوا بِمَکَّةَ مَا لَمْ یَکُنْ فَاقْطَعِ التَّلْبِیَةَ وَ عَلَیْکَ بِالتَّکْبِیرِ وَ التَّهْلِیلِ وَ التَّحْمِیدِ وَ الثَّنَاءِ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِمَا اسْتَطَعْتَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی سَمَّالٍ (1) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ (2).
******
ترجمه:
امام صادق(علیه السلام) فرمود: هرگاه در عمره تمتّع وارد مكّه شدى، چون به خانه هاى مكّه نگاه انداختى، لبّيك گفتن را قطع كن. حدّ خانه هاى مكّه قبل از امروز، عقبه اهل مدينه بود؛ ولى مردم در مكّه بناهايى پديد آوردند كه پيش تر نبود. پس لبّيك را قطع كن و تا مى توانى تكبير و تهليل بگو و خدا را حمد و ثنا بگو.
16582- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُتَمَتِّعُ إِذَا نَظَرَ إِلَی بُیُوتِ مَکَّةَ قَطَعَ التَّلْبِیَةَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کسیکه حج تمتع انجام می دهد وقتی نگاهش به خانه های مکه افتاد باید تلبیه را قطع کند .
16583- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی نَاحِیَةٍ مِنَ الْمَسْجِدِ (5) وَ قَوْمٌ یُلَبُّونَ حَوْلَ الْکَعْبَةِ- فَقَالَ أَ تَرَی هَؤُلَاءِ الَّذِینَ یُلَبُّونَ وَ اللَّهِ لَأَصْوَاتُهُمْ أَبْغَضُ إِلَی اللَّهِ مِنْ أَصْوَاتِ الْحَمِیرِ.
******
ترجمه:
أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ : درخدمت حضرت باقر* درگوشه مسجد الحرام بودم که گروهی اطراف کعبه لبیک می گفتند حضرت فرمودند : می بینی این گروه که لبیک می گویند بخدا قسم صدای آنها ازصدای چهارپایان درنزد خدا مبغوضتراست .
أَبِی نَصْرٍ (1) عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْمُتَمَتِّعِ مَتَی یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ قَالَ إِذَا نَظَرَ إِلَی عِرَاشِ مَکَّةَ (2) عَقَبَةَ ذِی طُوًی قُلْتُ بُیُوتُ مَکَّةَ قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
ازحضرت رضا * سوال شد شخص متمتع کجا تلبیه را قطع کند ؟ فرمودند : وقتی نگاهش به عراش مکه افتاد همان عقبه ذی طوی گفتم خانه های مکه ؟ فرمودند : بله .
16585- 5- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ وَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا رَأَیْتَ أَبْیَاتَ مَکَّةَ فَاقْطَعِ التَّلْبِیَةَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4) وَ کَذَا الْحَدِیثَانِ اللَّذَانِ قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از امام باقر(علیه السلام) و امام صادق(علیه السلام) نقل شده که فرمودند:
هنگامی که خانه های مکه را دیدی، لبیک گویی را قطع کن.
16586- 6- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ (6) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ تَلْبِیَةِ الْمُتَمَتِّعِ مَتَی یَقْطَعُهَا قَالَ إِذَا رَأَیْتَ بُیُوتَ مَکَّةَ (7).
******
ترجمه:
از امام صادق(علیه السلام) پرسیدم: کسی که عمره تمتع بجا می آورد، چه زمانی باید لبیک گویی را قطع کند؟ فرمود: هنگامی که خانه های مکه را دیدی.
16587- 7- (8) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ أَیْنَ یُمْسِکُ الْمُتَمَتِّعُ عَنِ التَّلْبِیَةِ فَقَالَ إِذَا دَخَلَ الْبُیُوتَ بُیُوتَ مَکَّةَ لَا بُیُوتَ الْأَبْطَحِ.
******
ترجمه:
زرارة می گوید:
از امام صادق(علیه السلام) پرسیدم: کسی که عمره تمتع بجا می آورد، کجا از گفتن تلبیه خودداری کند؟ فرمود: هنگامی که وارد خانه، یعنی خانه های مکه شد نه خانه های أبطح
ص: 390
16588- 8- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی خَالِدٍ مَوْلَی عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع (2) عَمَّنْ أَحْرَمَ مِنْ حَوَالَیْ مَکَّةَ- مِنَ الْجِعْرَانَةِ وَ الشَّجَرَةِ مِنْ أَیْنَ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ قَالَ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ عِنْدَ عُرُوشِ مَکَّةَ- وَ عُرُوشُ مَکَّةَ ذِی طُوًی.
******
ترجمه:
از امام صادق(علیه السلام) درباره محل قطع لبیک گویی کسی پرسیدم که از اطراف مکه، یعنی جعرانه و شجره محرم شده است، فرمود: هنگام [رسیدن به] بام های مکه و بام های مکه همان ذی طوی است.
16589- 9- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ تَلْبِیَةِ الْمُتْعَةِ مَتَی تُقْطَعُ قَالَ حِینَ یَدْخُلُ الْحَرَمَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْجَوَازِ وَ مَا سَبَقَ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ (4).
******
ترجمه:
زید شحام می گوید:
از امام صادق(علیه السلام) در باره زمان قطع لبیک گویی تمتع سؤال شد، فرمود: هنگامی که وارد حرم شود.
(5) 44 بَابُ قَطْعِ الْحَاجِّ التَّلْبِیَةَ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ یَوْمَ عَرَفَةَ وَ اسْتِحْبَابِ کَثْرَةِ ذِکْرِ اللَّهِ
******
ترجمه:
16590- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: الْحَاجُّ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ یَوْمَ عَرَفَةَ زَوَالَ الشَّمْسِ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : حاجی درظهرروزعرفه تلبیه را باید قطع کند
ص: 391
16591- 2- (1) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَطَعَ رَسُولُ اللَّهِ ص التَّلْبِیَةَ حِینَ زَاغَتِ الشَّمْسُ یَوْمَ عَرَفَةَ- وَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ یَوْمَ عَرَفَةَ- قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَإِذَا قَطَعْتَ التَّلْبِیَةَ فَعَلَیْکَ بِالتَّهْلِیلِ وَ التَّحْمِیدِ وَ التَّمْجِیدِ وَ الثَّنَاءِ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم ظهرروزعرفه تلبیه را قطع کردند . حضرت سجاد * ظهرروزعرفه تلبیه را قطع کردند .حضرت درادامه فرمودند : وقتی تلبیه را قطع کردی برتوباد به تهلیل وحمد ثنای خداوند متعال .
16592- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی هَؤُلَاءِ الَّذِینَ یُفْرِدُونَ الْحَجَّ إِذَا قَدِمُوا مَکَّةَ- وَ طَافُوا بِالْبَیْتِ أَحَلُّوا وَ إِذَا لَبَّوْا أَحْرَمُوا فَلَا یَزَالُ یَحِلُّ وَ یَعْقِدُ حَتَّی یَخْرُجَ إِلَی مِنًی بِلَا حَجٍّ وَ لَا عُمْرَةٍ.
أَقُولُ: هَذَا مَخْصُوصٌ بِمَنْ یَجِبُ عَلَیْهِ حَجُّ التَّمَتُّعِ.
******
ترجمه:
از عمر بن اذینه از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: درباره کسانی که حج افراد انجام می دهند، زمانی که به مکه می رسند و طواف خانه کعبه را انجام می دهند، مُحل می شوند (از احرام خارج می شوند) و وقتی تلبیه می گویند، محرم می شوند. بنابراین، همچنان حلال و حرام می شوند تا زمانی که بدون حج و عمره به منا خارج می شوند.
می گویم: این مخصوص کسانی است که بر آنها حج تمتع واجب است.
16593- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی سَمَّالٍ (4) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنْ کُنْتَ قَارِناً (5) بِالْحَجِّ فَلَا تَقْطَعِ التَّلْبِیَةَ حَتَّی یَوْمَ عَرَفَةَ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اگرحج قران انجام می دهی تاظهرروزعرفه تلبیه را قطع نکن .
16594- 5- (6) وَ عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ یَوْمَ عَرَفَةَ فَاقْطَعِ التَّلْبِیَةَ عِنْدَ زَوَالِ
ص: 392
الشَّمْسِ.
******
ترجمه:
ابو عبد اللّه صادق (ع) گفت: روز عرفه اول ظهر، از شعار لبيك دم فروبند.
16595- 6- (1) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَحْرَمَ بِالْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ جَمِیعاً مَتَی یَحِلُّ وَ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ قَالَ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ یَوْمَ عَرَفَةَ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ وَ یَحِلُّ إِذَا ضَحَّی.
******
ترجمه:
علی بن جعفر: ازحضرت کاظم * سوال کردم کسیکه احرام بسته برای حج وعمره کی محل شده وباید تلبیه را قطع کند ؟ فرمودند : ظهرروزعرفه تلبیه را قطع کند وبعد ازقربانی محل می شود .
16596- 7- (2) أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی فِی نَوَادِرِهِ عَنْ أَبِیهِ أَنَّهُ نَقَلَ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَطَعَ التَّلْبِیَةَ یَوْمَ عَرَفَةَ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ قُلْتُ إِنَّا نُرَوَّی أَنَّهُ لَمْ یَزَلْ یُلَبِّی حَتَّی رَمَی جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ- إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع- إِنَّمَا قَطَعَ رَسُولُ اللَّهِ ص التَّلْبِیَةَ یَوْمَ عَرَفَةَ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
حضرت باقر* : رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم ظهرروزعرفه تلبیه را قطع کردند (راوی می گوید ) عرض کردم ما روایت می کنیم که ایشان تا زمان رمی جمره عقبه لبیک می گفتند ..تا آنجا که فرمودند : رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم ظهرروزعرفه تلبیه را قطع کردند
(4) 45 بَابُ قَطْعِ التَّلْبِیَةِ فِی الْعُمْرَةِ الْمُفْرَدَةِ عِنْدَ دُخُولِ الْحَرَمِ وَ إِنْ خَرَجَ مِنْ مَکَّةَ لِلْعُمْرَةِ فَعِنْدَ رُؤْیَةِ الْکَعْبَةِ
******
ترجمه:
حَدِیثٍ قَالَ: وَ إِنْ کُنْتَ مُعْتَمِراً فَاقْطَعِ التَّلْبِیَةَ إِذَا دَخَلْتَ الْحَرَمَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اگردرحال انجام عمره هستی وقتی وارد حرم شدی تلبیه راقطع کن .
16598- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ دَخَلَ مَکَّةَ مُفْرِداً لِلْعُمْرَةِ فَلْیَقْطَعِ التَّلْبِیَةَ حِینَ تَضَعُ الْإِبِلُ أَخْفَافَهَا فِی الْحَرَمِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کسیکه برای عمره مفرده وارد مکه شده وقتی شترش وارد حرم شد باید تلبیه را قطع کند
16599- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَعْتَمِرُ عُمْرَةً مُفْرَدَةً مِنْ أَیْنَ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ قَالَ إِذَا رَأَیْتَ بُیُوتَ (3) ذِی طُوًی فَاقْطَعِ التَّلْبِیَةَ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ مِنْ أَیْنَ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ (4)
******
ترجمه:
ازحضرت صادق * سوال شد کسیکه برای عمره مفرده آمده کی تلبیه را قطع کند ؟ فرمودند : وقتی به خانه های منطقه ذی طوی رسید تلبیه را قطع کند .
16600- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اعْتَمَرَ مِنَ التَّنْعِیمِ فَلَا یَقْطَعِ التَّلْبِیَةَ حَتَّی یَنْظُرَ إِلَی الْمَسْجِدِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : عمره گذارازتنعیم وقتی مسجد را دید تلبیه را قطع کند .
16601- 5- (6) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ الْمُعْتَمِرُ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : عمره گذاروقتی وارد حرم شد تلبیه را قطع کند .
16602- 6- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَقْطَعُ صَاحِبُ الْعُمْرَةِ الْمُفْرَدَةِ التَّلْبِیَةَ إِذَا وَضَعَتِ
ص: 394
الْإِبِلُ أَخْفَافَهَا فِی الْحَرَمِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُرَازِمٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کسیکه عمره مفرده انجام می دهد وقتی شترش وارد حرم شد تلبیه را قطع کند .
16603- 7- (2) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ إِذَا نَظَرَ إِلَی بُیُوتِ مَکَّةَ.
******
ترجمه:
روایت شده وقتی نگاهش به خانه هایمکه افتاد تلبیه را قطع کند .
16604- 8- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ وَ مَنْ خَرَجَ مِنْ مَکَّةَ یُرِیدُ الْعُمْرَةَ ثُمَّ دَخَلَ مُعْتَمِراً لَمْ یَقْطَعِ التَّلْبِیَةَ حَتَّی یَنْظُرَ إِلَی الْکَعْبَةِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کسیکه ازمکه خارج شده سپس برای انجام عمره وارد می شود تا نگاهش به کعبه نیفتاده تلبیه را قطع نکند
16605- 9- (4) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ إِذَا نَظَرَ إِلَی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ.
******
ترجمه:
روایت شده وقتی نگاهش به مسجد الحرام افتاد تلبیه را قطع کند .
16606- 10- (5) قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ إِذَا دَخَلَ أَوَّلَ الْحَرَمِ.
******
ترجمه:
روایت شده وقتی وارد اول حرم شد تلبیه را قطع کند .
16607- 11- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قُلْتُ دَخَلْتُ بِعُمْرَةٍ فَأَیْنَ أَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ قَالَ حِیَالَ الْعَقَبَةِ (7) عَقَبَةِ الْمَدِینِینَ- فَقُلْتُ أَیْنَ عَقَبَةُ الْمَدِینِینَ- قَالَ بِحِیَالِ الْقَصَّارِینَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ (8)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ
ص: 395
أَقُولُ: حَمَلَ الصَّدُوقُ هَذِهِ الْأَحَادِیثَ عَلَی التَّخْیِیرِ وَ قَالَ إِنَّهَا کُلَّهَا صَحِیحَةٌ مُتَّفِقَةٌ وَ قَالَ الشَّیْخُ إِنَّهُ لَا تَنَافِیَ لِأَنَّ الْأَخِیرَ مَخْصُوصٌ بِمَنْ جَاءَ عَلَی طَرِیقِ الْمَدِینَةِ وَ الرِّوَایَةُ الَّتِی قَالَ فِیهَا یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ عِنْدَ ذِی طُوًی لِمَنْ جَاءَ عَلَی طَرِیقِ الْعِرَاقِ وَ الرِّوَایَةُ الَّتِی تَضَمَّنَتْ عِنْدَ النَّظَرِ إِلَی الْکَعْبَةِ لِمَنْ یَکُونُ قَدْ خَرَجَ مِنْ مَکَّةَ لِلْعُمْرَةِ.
******
ترجمه:
فضیل بن یسار گفت: از امام صادق علیه السلام پرسیدم و گفتم: با احرام عمره وارد شدم، کجا باید تلبیه را قطع کنم؟ فرمود: در مقابل عقبه مدینین. گفتم: عقبه مدینین کجاست؟ فرمود: مقابل قصارین.
شیخ این روایت را با سندش از فضیل بن یسار و روایت قبل از آن را با سندش از عمر بن یزید نقل کرده است.
می گویم: صدوق این احادیث را به اختیار تعبیر کرده و گفته است که همه آنها صحیح و متفق هستند. شیخ گفته است که تنافی ندارد، زیرا روایت اخیر مخصوص کسی است که از راه مدینه آمده باشد و روایتی که در آن گفته شده تلبیه را نزد ذی طوی قطع کند برای کسی است که از راه عراق آمده باشد، و روایتی که قطع تلبیه را هنگام دیدن کعبه بیان می کند برای کسی است که از مکه برای عمره خارج شده باشد.
16608- 12- (1) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنِ الرَّجُلِ یَعْتَمِرُ عُمْرَةَ الْمُحَرَّمِ مِنْ أَیْنَ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ قَالَ کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع مِنْ قَوْلِهِ یَقْطَعُ التَّلْبِیَةَ إِذَا نَظَرَ إِلَی بُیُوتِ مَکَّةَ.
******
ترجمه:
أَبِونَصْرٍ: ازحضرت رضا * سوال کردم کسی محرم شده برای عمره کجا تلبیه را قطع کند ؟ راوی می گوید کلام حضرت این بود که وقتی نگاهش به خانه های مکه افتاد تلبیه را قطع کند .
16609- 13- (2) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: سُئِلَ ع عَنِ الْمُلَبِّی بِالْعُمْرَةِ الْمُفْرَدَةِ بَعْدَ فَرَاغِهِ مِنَ الْحَجِّ مَتَی یَقْطَعُ تَلْبِیَتَهُ فَقَالَ إِذَا رَأَی الْبَیْتَ (3).
******
ترجمه:
ازحضرت سوال شد کسیکه بعد ازحج عمره مفرده انجام می دهد کی تلبیه را قطع کند ؟ فرمودند : وقتی نگاهش به کعبه افتاد .
(5) 46 بَابُ اسْتِحْبَابِ رَفْعِ الصَّوْتِ بِالتَّلْبِیَةِ لِلْمُحْرِمِ بِحَجِّ التَّمَتُّعِ إِذَا أَشْرَفَ عَلَی الْأَبْطَحِ إِنْ کَانَ رَاکِباً وَ فِی الْمَسْجِدِ إِنْ کَانَ مَاشِیاً وَ جَوَازِهِ فِیهِ مُطْلَقاً
******
ترجمه:
16610- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِ
ص: 396
وَ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ وَ الْحَلَبِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ إِذَا أَهْلَلْتَ مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ لِلْحَجِّ فَإِنْ شِئْتَ لَبَّیْتَ خَلْفَ الْمَقَامِ وَ أَفْضَلُ ذَلِکَ أَنْ تَمْضِیَ حَتَّی تَأْتِیَ الرَّقْطَاءَ- وَ تُلَبِّیَ قَبْلَ أَنْ تَصِیرَ إِلَی الْأَبْطَحِ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام در حدیثی فرمود: "وقتی که از مسجد حرام برای حج احرام می کنی، اگر بخواهی، تلبیه را پشت مقام انجام ده و بهترین اقدام این است که بروی تا به محل رقطاء برسی و قبل از اینکه به ابطح برسی تلبیه کنی."
16611- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ یَوْمُ التَّرْوِیَةِ فَاصْنَعْ کَمَا صَنَعْتَ بِالشَّجَرَةِ- ثُمَّ صَلِّ رَکْعَتَیْنِ خَلْفَ الْمَقَامِ ثُمَّ أَهِلَّ بِالْحَجِّ فَإِنْ کُنْتَ مَاشِیاً فَلَبِّ عِنْدَ الْمَقَامِ- وَ إِنْ کُنْتَ رَاکِباً فَإِذَا نَهَضَ بِکَ بَعِیرُکَ وَ صَلِّ الظُّهْرَ إِنْ قَدَرْتَ بِمِنًی الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
عمر بن یزید نقل کرده از امام صادق علیه السلام که فرمود: "اگر روز ترویه فرا رسید، به همان صورتی که درمنطقه شجره عمل کردی عمل کن، سپس دو رکعت نماز پشت مقام بخوان. سپس احرام برای حج احرام کن، اگر پیاده هستی، در نزدیکی مقام تلبیه کن. و اگر سوار هستی، هنگامی که شترت تو را براند، نماز ظهر اگر بتوانی در منی بخوان ."
16612- 3- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ- فَاصْنَعْ کَمَا صَنَعْتَ حِینَ أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ إِلَی أَنْ قَالَ ثُمَّ تُلَبِّی مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ کَمَا لَبَّیْتَ حِینَ أَحْرَمْتَ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر، از ابی عبدالله (علیه السلام) در حدیثی، گفت: «وقتی که می خواهی در روز ترویه محرم شوی، همان کاری را انجام بده که انجام دادی وقتی که خواستی محرم شوی. سپس از مسجد الحرام لبیک بگو همان طور که لبیک گفتی وقتی محرم شدی.»
16613- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ
ص: 397
ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (1) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا انْتَهَیْتَ إِلَی الرَّدْمِ وَ أَشْرَفْتَ عَلَی الْأَبْطَحِ فَارْفَعْ صَوْتَکَ بِالتَّلْبِیَةِ حَتَّی تَأْتِیَ مِنًی.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار، از ابی عبدالله (علیه السلام)، گفت: «وقتی به سد(منطقه ردم) رسیدی و بر بطحا مشرف شدی، صدایت را به تلبيه بلند کن تا به منا برسی.»
16614- 5- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مَتَی أُلَبِّی بِالْحَجِّ فَقَالَ إِذَا خَرَجْتَ إِلَی مِنًی ثُمَّ قَالَ إِذَا جَعَلْتَ شِعْبَ الدَّبِّ (4) عَلَی (5) یَمِینِکَ وَ الْعَقَبَةَ عَلَی (6) یَسَارِکَ فَلَبِّ بِالْحَجِّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ (7) عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ حَرِیزٍ (8) عَنْ حَرِیزٍ (9)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (10).
******
ترجمه:
زرارة گفت: به ابی جعفر (علیه السلام) گفتم: «کی تلبيه حج را بگویم؟» فرمود: «وقتی که به سوی منا خارج شدی.» سپس فرمود: «وقتی که شعب الدبّ را در سمت راست خود و عقبه را در سمت چپ خود قرار دادی، تلبيه حج را بگو.»
(11) 47 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَجْرِیدِ الصِّبْیَانِ مِنْ فَخٍّ (12) وَ کَیْفِیَّةِ حَجِّهِمْ وَ أَحْکَامِهِمْ
******
ترجمه:
16615- 1- (13) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَیُّوبَ أَخِی أُدَیْمٍ
ص: 398
قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مِنْ أَیْنَ یُجَرَّدُ الصِّبْیَانُ فَقَالَ کَانَ أَبِی (1) یُجَرِّدُهُمْ مِنْ فَخٍّ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ وَ الشَّیْخُ کَمَا مَرَّ فِی أَقْسَامِ الْحَجِّ (2) وَ هُنَاکَ أَیْضاً مَا یَدُلُّ عَلَی بَقِیَّةِ الْمَقْصُودِ (3).
******
ترجمه:
گفت: از ابی عبدالله (علیه السلام) پرسیده شد: «از کجا کودکان را مُجرّد (بدون لباس) کنند؟» فرمود: «پدرم آن ها را از فَخّ مُجرّد می کرد.»
(4) 48 بَابُ وُجُوبِ الْإِحْرَامِ عَلَی الْحَائِضِ کَمَا یُحْرِمُ غَیْرُهَا لَکِنْ بِغَیْرِ صَلَاةٍ وَ لَا لَبْثٍ فِی الْمَسْجِدِ وَ حُکْمِ تَرْکِهَا الْإِحْرَامَ جَهْلًا بِوُجُوبِهِ وَ جَوَازِهِ
******
ترجمه:
16616- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ یَعْنِی ابْنَ بَزِیعٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمَرْأَةُ الْحَائِضُ تُحْرِمُ وَ هِیَ لَا تُصَلِّی قَالَ نَعَمْ إِذَا بَلَغَتِ الْوَقْتَ فَلْتُحْرِمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از منصور بن حازم، گفت: به ابی عبدالله (علیه السلام) گفتم: «آیا زن حائض احرام می بندد در حالی که نماز نمی خواند؟» فرمود: «بله، وقتی که زمان (احرام) رسید، احرام ببندد.»
16617- 2- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحَائِضِ تُرِیدُ الْإِحْرَامَ قَالَ تَغْتَسِلُ وَ تَسْتَثْفِرُ وَ تَحْتَشِی بِالْکُرْسُفِ وَ تَلْبَسُ
ص: 399
ثَوْباً دُونَ ثِیَابِ إِحْرَامِهَا (1) وَ تَسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةَ وَ لَا تَدْخُلُ الْمَسْجِدَ وَ تُهِلُّ بِالْحَجِّ بِغَیْرِ الصَّلَاةِ (2).
أَقُولُ: الْمُرَادُ لَا تَدْخُلُ الْمَسْجِدَ فَتَلْبَثَ فِیهِ أَوْ تُصَلِّیَ فِیهِ بَلْ تُحْرِمُ مُجْتَازَةً بِهِ أَوْ مِنْ خَارِجِهِ أَوْ یُحْمَلُ النَّهْیُ عَلَی الْکَرَاهَةِ أَوْ عَلَی خَوْفِ تَعَدِّی النَّجَاسَةِ وَ یَحْتَمِلُ أَنْ یُرَادَ الْمَسْجِدُ الْحَرَامُ لِمَا مَرَّ فِی الطَّهَارَةِ (3).
******
ترجمه:
از یونس بن یعقوب، گفت: از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره زن حائضی که می خواهد احرام ببندد پرسیدم. فرمود: «غسل می کند و خود را می بندد و با پنبه پاک می کند و لباسی غیر از لباس احرامش می پوشد و به سمت قبله می ایستد و وارد مسجد نمی شود و بدون نماز احرام می بندد.»
می گویم: منظور این است که وارد مسجد نمی شود که در آن بماند یا در آن نماز بخواند بلکه به طور عبوری از آن عبور می کند یا از خارج از آن احرام می بندد. یا نهی به کراهت حمل می شود یا به دلیل ترس از انتقال نجاست است. و ممکن است منظور مسجد الحرام باشد، همان طور که در (مسائل) طهارت بیان شد.
16618- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ (5) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ عَنِ امْرَأَةٍ حَاضَتْ وَ هِیَ تُرِیدُ الْإِحْرَامَ فَتَطْمَثُ قَالَ تَغْتَسِلُ وَ تَحْتَشِی بِکُرْسُفٍ وَ تَلْبَسُ ثِیَابَ الْإِحْرَامِ وَ تُحْرِمُ فَإِذَا کَانَ اللَّیْلُ خَلَعَتْهَا وَ لَبِسَتْ ثِیَابَهَا الْأُخَرَ (6) حَتَّی تَطْهُرَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (7) وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از زید شحام، از ابی عبدالله (علیه السلام)، گفت: درباره زنی که حائض شد در حالی که می خواست احرام ببندد، پرسیده شد. فرمود: «غسل می کند و با پنبه پاک می کند و لباس احرام می پوشد و احرام می بندد. وقتی شب شد، لباس احرام را درآورده و لباس های دیگرش را می پوشد تا زمانی که پاک شود.»
16619- 4- (8) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحَائِضِ تُحْرِمُ وَ هِیَ حَائِضٌ قَالَ نَعَمْ تَغْتَسِلُ وَ تَحْتَشِی وَ تَصْنَعُ کَمَا تَصْنَعُ الْمُحْرِمَةُ (9) وَ لَا تُصَلِّی.
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار روایت شده که گفت: از امام صادق علیه السلام پرسیدم آیا زن حائض می تواند در حال حیض احرام ببندد؟ امام فرمود: بله، غسل می کند، پنبه ای می گذارد و همان کارهایی را انجام می دهد که زن محرم انجام می دهد، اما نماز نمی خواند.
ص: 400
16620- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَ تُحْرِمُ الْمَرْأَةُ وَ هِیَ طَامِثٌ قَالَ نَعَمْ تَغْتَسِلُ وَ تُلَبِّی.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2) وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ تَرْکِ الْحَائِضِ لِلْإِحْرَامِ فِی الْمَوَاقِیتِ (3).
******
ترجمه:
عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ :ازحضرت صادق * سوال کردم آیا زن درحال حیض می تواند محرم شود ؟ فرمودند : خود را بشوید ولبیک بگوید .
(4) 49 بَابُ وُجُوبِ الْإِحْرَامِ عَلَی النُّفَسَاءِ کَالْحَائِضِ وَ عَلَی الْمُسْتَحَاضَةِ کَالطَّاهِرِ
******
ترجمه:
16621- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ أَسْمَاءَ بِنْتَ عُمَیْسٍ نَفِسَتْ بِمُحَمَّدِ بْنِ أَبِی بَکْرٍ بِالْبَیْدَاءِ- لِأَرْبَعٍ بَقِینَ مِنْ ذِی الْقَعْدَةِ فِی حَجَّةِ الْوَدَاعِ- فَأَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص فَاغْتَسَلَتْ وَ احْتَشَتْ وَ أَحْرَمَتْ وَ لَبَّتْ مَعَ النَّبِیِّ ص وَ أَصْحَابِهِ فَلَمَّا قَدِمُوا مَکَّةَ لَمْ تَطْهُرْ حَتَّی نَفَرُوا مِنْ مِنًی- وَ قَدْ شَهِدَتِ الْمَوَاقِفَ کُلَّهَا عَرَفَاتٍ وَ جَمْعاً وَ رَمَتِ الْجِمَارَ وَ لَکِنْ لَمْ تَطُفْ بِالْبَیْتِ- وَ لَمْ تَسْعَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- فَلَمَّا نَفَرُوا مِنْ مِنًی أَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص- فَاغْتَسَلَتْ وَ طَافَتْ بِالْبَیْتِ وَ بِالصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- وَ کَانَ جُلُوسُهَا فِی أَرْبَعٍ بَقِینَ مِنْ ذِی الْقَعْدَةِ- وَ عَشْرٍ مِنْ ذِی الْحِجَّةِ وَ ثَلَاثِ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ الْوَجْهُ فِی أَیَّامِ نِفَاسِهَا فِی مَحَلِّهِ (6).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار، از ابی عبدالله (علیه السلام)، گفت: «اسماء بنت عمیس با محمد بن ابی بکر در بیضاء زایمان کرد. چهار روز از ذی القعده مانده بود در حجت الوداع. پیامبر (صلی الله علیه و آله) به او دستور داد که غسل کند و با پنبه خود را پاک کند و احرام ببندد و با پیامبر (صلی الله علیه و آله) و یارانش لبیک بگوید. وقتی به مکه رسیدند، تا وقتی از منا کوچ کردند، پاک نشد. همه مراسم را شاهد بود؛ عرفات، مشعر و جمرات را انجام داد ولی طواف خانه و سعی بین صفا و مروه را انجام نداد. وقتی از منا کوچ کردند، پیامبر (صلی الله علیه و آله) به او دستور داد که غسل کند و طواف خانه و سعی بین صفا و مروه را انجام دهد. مدت اقامت او از چهار روز باقی مانده از ذی القعده و ده روز از ذی الحجه و سه روز از ایام تشریق بود.»
ص: 401
16622- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُسْتَحَاضَةِ تُحْرِمُ فَذَکَرَ أَسْمَاءَ بِنْتَ عُمَیْسٍ- فَقَالَ إِنَّ أَسْمَاءَ بِنْتَ عُمَیْسٍ- وَلَدَتْ مُحَمَّداً ابْنَهَا بِالْبَیْدَاءِ- وَ کَانَ فِی وِلَادَتِهَا بَرَکَةٌ لِلنِّسَاءِ لِمَنْ وَلَدَتْ (2) مِنْهُنَّ إِنْ طَمِثَتْ فَأَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص- فَاسْتَثْفَرَتْ وَ تَمَنْطَقَتْ بِمِنْطَقٍ (3) وَ أَحْرَمَتْ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ الْکَلْبِیِّ قَالَ: ذَکَرْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُسْتَحَاضَةَ ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ (4).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6) وَ تَقَدَّمَ فِی الطَّهَارَةِ أَنَّ الْمُسْتَحَاضَةَ إِذَا فَعَلَتْ مَا یَجِبُ عَلَیْهَا کَانَتْ بِحُکْمِ الطَّاهِرِ (7).
******
ترجمه:
عیص بن قاسم گفت: از ابی عبدالله (علیه السلام) درباره زن مستحاضه که احرام می بندد پرسیدم. او اسماء بنت عمیس را ذکر کرد و گفت: «اسماء بنت عمیس محمد پسرش را در بیضاء به دنیا آورد و در زایمان او برکتی برای زنانی بود که از آنها زایمان کردند، اگر حائض شدند. پس پیامبر (صلی الله علیه و آله) به او دستور داد که خود را محکم ببندد و کمربند ببندد و احرام ببندد.»
(8) 50 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ دُخُولُ مَکَّةَ وَ لَا الْحَرَمِ بِغَیْرِ إِحْرَامٍ وَ لَوْ دَخَلَ لِقِتَالٍ إِلَّا أَنْ یَکُونَ مَرِیضاً فَلَا یَجِبُ بَلْ یُسْتَحَبُّ أَوْ دَخَلَ قَبْلَ شَهْرٍ مِنْ إِحْرَامِهِ أَوْ یَتَکَرَّرَ
******
ترجمه:
16623- 1- (9) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ
ص: 402
عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَدْخُلُ الْحَرَمَ أَحَدٌ إِلَّا مُحْرِماً قَالَ لَا إِلَّا مَرِیضٌ أَوْ مَبْطُونٌ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
ازعَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ روایت شده که گفت: از امام صادق علیه السلام پرسیدم آیا مرد می تواند بدون احرام وارد مکه شود؟ امام فرمود: نه، مگر بیمار یا کسی که دچار بیماری معده باشد.
16624- 2- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع هَلْ یَدْخُلُ الرَّجُلُ الْحَرَمَ (3) بِغَیْرِ إِحْرَامٍ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ یَکُونَ مَرِیضاً أَوْ بِهِ بَطَنٌ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم روایت شده که گفت: از امام باقر علیه السلام پرسیدم آیا مرد می تواند بدون احرام وارد مکه شود؟ امام فرمود: نه، مگر بیمار یا کسی که دچار بیماری معده باشد.
16625- 3- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ بِهِ بَطَنٌ وَ وَجَعٌ شَدِیدٌ یَدْخُلُ مَکَّةَ حَلَالًا قَالَ لَا یَدْخُلْهَا إِلَّا مُحْرِماً الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ لِمَا مَضَی (5) وَ یَأْتِی (6).
******
ترجمه:
از رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی روایت شده که گفت: از امام صادق علیه السلام درباره مردی که دچار بیماری معده و درد شدید است و وارد مکه می شود، پرسیدم. امام فرمود: نباید وارد مکه شود مگر با احرام.
16626- 4- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع هَلْ یَدْخُلُ الرَّجُلُ مَکَّةَ بِغَیْرِ إِحْرَامٍ قَالَ لَا إِلَّا مَرِیضاً أَوْ مَنْ بِهِ بَطَنٌ.
ص: 403
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم روایت شده که گفت: از امام باقر علیه السلام پرسیدم آیا مرد می تواند بدون احرام وارد مکه شود؟ امام فرمود: نه، مگر بیمار یا کسی که دچار بیماری معده باشد.
16627- 5- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ وَرْدَانَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: مَنْ کَانَ مِنْ مَکَّةَ عَلَی مَسِیرَةِ عَشَرَةِ أَمْیَالٍ لَمْ یَدْخُلْهَا إِلَّا بِإِحْرَامٍ.
******
ترجمه:
حضرت کاظم : هرکس درفاصله ده میل مانده به مکه حضور دارد نباید بدون احرام وارد مکه شود .
16628- 6- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ قُرَیْشاً لَمَّا هَدَمُوا الْکَعْبَةَ- وَجَدُوا فِی قَوَاعِدِهِ حَجَراً فِیهِ کِتَابٌ لَمْ یُحْسِنُوا قِرَاءَتَهُ حَتَّی دَعَوْا رَجُلًا فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِیهِ أَنَا اللَّهُ ذُو بَکَّةَ حَرَّمْتُهَا یَوْمَ خَلَقْتُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ وَضَعْتُهَا بَیْنَ هَذَیْنِ الْجَبَلَیْنِ وَ حَفَفْتُهَا بِسَبْعَةِ أَمْلَاکٍ حَفّاً.
******
ترجمه:
از سعید الاعرج روایت شده که امام صادق علیه السلام فرمود: هنگامی که قریش کعبه را ویران کردند، در پایه های آن سنگی یافتند که بر آن نوشته ای بود که قادر به خواندن آن نبودند. تا اینکه مردی را آوردند و او آن را خواند. در آن نوشته بود: منم خدا، صاحب بکه (مکه)، که آن را روزی که آسمان ها و زمین را آفریدم حرام کردم و آن را میان این دو کوه قرار دادم و با هفت فرشته آن را احاطه کردم.
16629- 7- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ یَوْمَ فَتْحِ مَکَّةَ- إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَکَّةَ یَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ هِیَ حَرَامٌ إِلَی أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِی وَ لَا تَحِلُّ لِأَحَدٍ بَعْدِی وَ لَمْ تَحِلَّ لِی إِلَّا سَاعَةً (5) مِنْ نَهَارٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6).
******
ترجمه:
از بشیر نبال، از امام صادق علیه السلام در حدیث فتح مکه که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: آگاه باشید که مکه حرام است به حرمت خدا تا اینکه قیامت برپا شود.، برای هیچ کس قبل از من حلال نبود و برای من هم جز در یک ساعت از روز حلال نشد .
ص: 404
16630- 8- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَعْرِضُ لَهُ الْمَرَضُ الشَّدِیدُ قَبْلَ أَنْ یَدْخُلَ مَکَّةَ- قَالَ لَا یَدْخُلُهَا إِلَّا بِإِحْرَامٍ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ.
******
ترجمه:
رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی :ازحضرت صادق سوال کردم کسی قبل ازورود به مکه شدیدا بیمار می شود فرمودند : بدون احرام نباید وارد شود .
16631- 9- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ کُلَیْبٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص اسْتَأْذَنَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فِی مَکَّةَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنَ الدَّهْرِ فَأَذِنَ لَهُ (3) فِیهَا سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ ثُمَّ جَعَلَهَا حَرَاماً مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ.
******
ترجمه:
از امام صادق علیه السلام روایت شده که رسول خدا صلی الله علیه و آله سه بار در طول زمان از خداوند عز و جل برای (ورود به) مکه درخواست اجازه کرد، پس خداوند در یک ساعت از روز به او اجازه داد، سپس آن را تا زمانی که آسمان ها و زمین باقی هستند، حرام (و مقدس) قرار داد.
16632- 10- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنْ رَجُلٍ یَدْخُلُ مَکَّةَ فِی السَّنَةِ الْمَرَّةَ وَ الْمَرَّتَیْنِ وَ الثَّلَاثَ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ إِذَا دَخَلَ فَلْیَدْخُلْ مُلَبِّیاً وَ إِذَا خَرَجَ فَلْیَخْرُجْ مُحِلًّا.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
أَبِی حَمْزَةَ ازحضرت کاظم * پرسیدم کسی دریک سال یک یا دویا سه باروارد مکه می شود چه کند ؟ فرمودند : با احرام وارد شده وبدون احرام خارج شود .
16633- 11- (6) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی
ص: 405
الرَّجُلِ یَخْرُجُ مِنَ الْحَرَمِ إِلَی بَعْضِ حَاجَتِهِ ثُمَّ یَرْجِعُ مِنْ یَوْمِهِ قَالَ لَا بَأْسَ بِأَنْ یَدْخُلَ بِغَیْرِ إِحْرَامٍ.
******
ترجمه:
ازیکی ازدوامام علیهما السلام درمورد کسیکه بخاط کاری ازحرم خارج شده وهمان روزبرگشته فرمودند : اشکالی ندارد که بدون احرام وارد شود .
16634- 12- (1) الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی إِعْلَامِ الْوَرَی نَقْلًا مِنْ کِتَابِ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ بَشِیرٍ النَّبَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثِ فَتْحِ مَکَّةَ أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ: أَلَا إِنَّ مَکَّةَ مُحَرَّمَةٌ بِتَحْرِیمِ اللَّهِ لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ کَانَ قَبْلِی وَ لَمْ تَحِلَّ لِی إِلَّا مِنْ سَاعَةٍ مِنْ نَهَارٍ (2) إِلَی أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ لَا یُخْتَلَی خَلَاهَا (3) وَ لَا یُقْطَعُ شَجَرُهَا وَ لَا یُنَفَّرُ صَیْدُهَا وَ لَا تَحِلُّ لُقَطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ قَالَ وَ دَخَلَ (4) مَکَّةَ بِغَیْرِ إِحْرَامٍ وَ عَلَیْهِمُ السِّلَاحُ وَ دَخَلَ الْبَیْتَ لَمْ یَدْخُلْهُ فِی حَجٍّ وَ لَا عُمْرَةٍ وَ دَخَلَ وَقْتُ الصَّلَاةِ (5) فَأَمَرَ بِلَالًا فَصَعِدَ عَلَی الْکَعْبَةِ فَأَذَّنَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (6).
******
ترجمه:
از بشیر نبال، از امام صادق علیه السلام در حدیث فتح مکه که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: آگاه باشید که مکه حرام است به حرمت خدا، برای هیچ کس قبل از من حلال نبود و برای من هم جز در یک ساعت از روز حلال نشد تا اینکه قیامت برپا شود. نه گیاهانش کنده می شود، نه درختانش قطع می شود، نه شکارش ترسانده می شود، و نه گم کرده اش حلال است مگر برای کسی که اعلام کند. گفت و وارد مکه شد بدون احرام و بر آنها سلاح بود و وارد خانه (کعبه) شد، در حالی که در حج و عمره وارد نشد و وقت نماز داخل شد، پس به بلال امر کرد تا بر کعبه برود و اذان بگوید.
(7) 51 بَابُ جَوَازِ دُخُولِ مَکَّةَ بِغَیْرِ إِحْرَامٍ لِمَنْ دَخَلَهَا قَبْلَ مُضِیِّ شَهْرٍ کَالْحَطَّابِ وَ الْحَشَّاشِ
******
ترجمه:
16635- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ عَنْ أَبِیهِ
ص: 406
مَیْمُونٍ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ أَبِی جَعْفَرٍ ع إِلَی أَرْضٍ بِطَیْبَةَ- وَ مَعَهُ عُمَرُ بْنُ دِینَارٍ وَ أُنَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَأَقَمْنَا بِطَیْبَةَ مَا شَاءَ اللَّهُ إِلَی أَنْ قَالَ ثُمَّ دَخَلَ مَکَّةَ وَ دَخَلْنَا مَعَهُ بِغَیْرِ إِحْرَامٍ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از میمون روایت شده که گفت: با امام باقر علیه السلام به سوی زمینی در طَیْبَة (مدینه) بیرون رفتیم و با او عمر بن دینار و گروهی از اصحابش بودند. پس به اندازه ای که خدا خواست در طَیْبَة ماندیم، تا اینکه وارد مکه شد و ما با او بدون احرام وارد مکه شدیم.
16636- 2- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی فِی حَدِیثٍ قَالَ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ الْحَطَّابَةَ (3) وَ الْمُجْتَلِبَةَ (4) أَتَوُا النَّبِیَّ ص فَسَأَلُوهُ فَأَذِنَ لَهُمْ أَنْ یَدْخُلُوا حَلَالًا.
******
ترجمه:
از رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی روایت شده در حدیثی که امام صادق علیه السلام فرمود: هیزم شکنان و کسانی که (چیزهایی) می آورند، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند و از او درخواست کردند. پس پیامبر به آنها اجازه داد که (به مکه) بدون احرام وارد شوند.
16637- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَخْرُجُ إِلَی جُدَّةَ فِی الْحَاجَةِ قَالَ یَدْخُلُ مَکَّةَ بِغَیْرِ إِحْرَامٍ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
حضرت صادق * درمورد کسیکه بخاطرحاجتی به جده رفته بود فرمودند : می تواند بدون احرام وارد مکه شود .
16638- 4- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَخْرُجُ فِی الْحَاجَةِ مِنَ الْحَرَمِ- قَالَ إِنْ رَجَعَ فِی الشَّهْرِ الَّذِی خَرَجَ فِیهِ دَخَلَ بِغَیْرِ إِحْرَامٍ وَ إِنْ دَخَلَ فِی غَیْرِهِ دَخَلَ بِإِحْرَامٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * درمورد کسیکه بخاطرحاجتی ازحرم بیرون آمده بود فرمودند : اگردرهمان ماهی که خارج شده بود می تواند بدون احرام ارد حرم شود ولی اگربعد ازآن وارد شد باید محرم شود .
ص: 407
16639- 5- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ خَرَجَ إِلَی الرَّبَذَةِ یُشَیِّعُ أَبَا جَعْفَرٍ ثُمَّ دَخَلَ مَکَّةَ حَلَالًا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (2) وَ فِی أَقْسَامِ الْحَجِّ (3).
******
ترجمه:
از امام صادق علیه السلام روایت شده که ایشان به سوی ربذه خارج شد تا امام باقر علیه السلام را بدرقه کند، سپس به مکه وارد شد در حالی که محرم نبود (بدون احرام).
16640- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ یَوْمُ التَّرْوِیَةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَاغْتَسِلْ ثُمَّ الْبَسْ ثَوْبَیْکَ (6) وَ ادْخُلِ الْمَسْجِدَ حَافِیاً وَ عَلَیْکَ السَّکِینَةَ وَ الْوَقَارَ ثُمَّ صَلِّ رَکْعَتَیْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ ع أَوْ فِی الْحِجْرِ- ثُمَّ اقْعُدْ حَتَّی تَزُولَ الشَّمْسُ فَصَلِّ الْمَکْتُوبَةَ ثُمَّ قُلْ فِی دُبُرِ صَلَاتِکَ کَمَا قُلْتَ حِینَ أَحْرَمْتَ مِنَ الشَّجَرَةِ- فَأَحْرِمْ بِالْحَجِّ (7) وَ عَلَیْکَ السَّکِینَةَ وَ الْوَقَارَ فَإِذَا انْتَهَیْتَ إِلَی فَضَاءٍ (8) دُونَ الرَّدْمِ فَلَبِّ فَإِذَا انْتَهَیْتَ إِلَی الرَّدْمِ وَ أَشْرَفْتَ عَلَی الْأَبْطَحِ- فَارْفَعْ صَوْتَکَ بِالتَّلْبِیَةِ حَتَّی تَأْتِیَ مِنًی.
ص: 408
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار روایت شده که امام صادق علیه السلام فرمود: وقتی روز ترویه فرا رسید، اگر خدا خواست، غسل کن، سپس دو لباس احرامت را بپوش و حافی (بدون کفش) وارد مسجد شو در حالی که با آرامش و وقار باشی. سپس دو رکعت نماز نزد مقام ابراهیم (ع) یا در حجر (اسماعیل) بخوان، سپس بنشین تا خورشید زوال یابد. نماز واجب را بخوان، سپس پس از نمازت همان دعایی را بگو که هنگام احرام بستن از شجره گفتی، پس برای حج احرام ببند و با آرامش و وقار باش. وقتی به فضایی رسیدی که قبل از ردم (تپه) است، تلبیه بگو. وقتی به ردم رسیدی و به بطحاء اشراف یافتی، صدایت را به تلبیه بلند کن تا به منا برسی.
16641- 2- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ فَاصْنَعْ کَمَا صَنَعْتَ حِینَ أَرَدْتَ أَنْ تُحْرِمَ وَ خُذْ مِنْ شَارِبِکَ وَ مِنْ أَظْفَارِکَ وَ عَانَتِکَ (3) إِنْ کَانَ لَکَ شَعْرٌ وَ انْتِفْ إِبْطَکَ وَ اغْتَسِلْ وَ الْبَسْ ثَوْبَیْکَ ثُمَّ ائْتِ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَصَلِّ فِیهِ سِتَّ رَکَعَاتٍ قَبْلَ أَنْ تُحْرِمَ وَ تَدْعُو اللَّهَ وَ تَسْأَلُهُ الْعَوْنَ (4) وَ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّی أُرِیدُ الْحَجَّ فَیَسِّرْهُ لِی وَ حُلَّنِی حَیْثُ حَبَسْتَنِی لِقَدَرِکَ الَّذِی قَدَّرْتَ عَلَیَّ وَ تَقُولُ أَحْرَمَ لَکَ شَعْرِی وَ بَشَرِی وَ لَحْمِی وَ دَمِی مِنَ النِّسَاءِ وَ الثِّیَابِ وَ الطِّیبِ أُرِیدُ بِذَلِکَ وَجْهَکَ وَ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ حُلَّنِی حَیْثُ حَبَسْتَنِی لِقَدَرِکَ الَّذِی قَدَّرْتَ عَلَیَّ ثُمَّ تُلَبِّی مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ کَمَا لَبَّیْتَ حِینَ أَحْرَمْتَ وَ تَقُولُ لَبَّیْکَ بِحَجَّةٍ تَمَامُهَا وَ بَلَاغُهَا عَلَیْکَ فَإِنْ قَدَرْتَ أَنْ یَکُونَ رَوَاحُکَ إِلَی مِنًی زَوَالَ الشَّمْسِ (5) وَ إِلَّا فَمَتَی مَا تَیَسَّرَ لَکَ مِنْ یَوْمِ التَّرْوِیَةِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ (6)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
******
ترجمه:
از ابو بصیر روایت شده که امام صادق علیه السلام فرمود: وقتی می خواهی روز ترویه احرام ببندی، همان کارهایی را انجام بده که هنگام احرام بستن انجام دادی؛ از سبیل (شارب) و ناخن ها و موی عانه ات اگر داری بگیر، زیر بغل هایت را بکن، غسل کن و دو لباس احرامت را بپوش. سپس به مسجدالحرام برو و قبل از احرام بستن، شش رکعت نماز بخوان و از خدا کمک بخواه و دعا کن. بگو: «اللهم إنی أرید الحج فیسّره لی و حلّنی حیث حبستنی لقدرک الذی قدّرت علیّ». و بگو: «احرم لک شعری و بشری و لحمی و دمی من النساء و الثیاب و الطیب أرید بذلک وجهک و الدار الآخرة و حلّنی حیث حبستنی لقدرک الذی قدّرت علیّ». سپس از مسجدالحرام تلبیه بگو همان طور که هنگام احرام بستن تلبیه گفتی و بگو: «لبیک بحجة تمامها و بلاغها علیک». اگر توانستی، حرکتت به سوی منا هنگام زوال خورشید باشد وگرنه هر زمانی که برایت مقدور بود، از روز ترویه حرکت کن.
ص: 409
(1) 53 بَابُ حُکْمِ مَنْ أَرَادَ الْإِحْرَامَ بِالْحَجِّ فَأَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ نَاسِیاً
******
ترجمه:
16642- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَخِی مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ دَخَلَ قَبْلَ التَّرْوِیَةِ بِیَوْمٍ فَأَرَادَ الْإِحْرَامَ بِالْحَجِّ فَأَخْطَأَ فَقَالَ الْعُمْرَةَ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ فَلْیُعِدِ (3) الْإِحْرَامَ بِالْحَجِّ.
وَ
رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَلْیَعْتَدَّ الْإِحْرَامَ بِالْحَجِّ (4).
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ کَذَلِکَ (5) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
******
ترجمه:
از علی بن جعفر روایت شده که گفت: از برادرم موسی بن جعفر علیه السلام درباره مردی که یک روز قبل از ترویه وارد (مکه) شد و خواست برای حج احرام ببندد، اما اشتباهاً گفت "عمره"، پرسیدم. امام فرمود: چیزی بر او نیست؛ باید احرام برای حج را دوباره ببندد.
(7) 54 بَابُ أَنَّ مَنْ أَحْرَمَ بِالْحَجِّ قَبْلَ التَّقْصِیرِ مِنْ إِحْرَامِ الْعُمْرَةِ نَاسِیاً لَمْ تَبْطُلْ عُمْرَتُهُ وَ لَمْ یَجِبْ عَلَیْهِ دَمٌ بَلْ یُسْتَحَبُّ وَ إِنْ کَانَ عَامِداً بَطَلَتْ عُمْرَتُهُ وَ صَارَتْ حَجَّةً مُفْرَدَةً
******
ترجمه:
16643- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 410
مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ مُتَمَتِّعٍ نَسِیَ أَنْ یُقَصِّرَ حَتَّی أَحْرَمَ بِالْحَجِّ قَالَ یَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ نَحْوَهُ (1).
******
ترجمه:
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ : ازحضرت صادق * سوال کردم کسیکه درحال تمتع بود ولی فراموش کرده تقصیر کند ووارد احرام حج شده . حضرت فرمودند : استغفارکند .
16644- 2- (2) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنْ رَجُلٍ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَدَخَلَ مَکَّةَ فَطَافَ وَ سَعَی وَ لَبِسَ ثِیَابَهُ وَ أَحَلَّ وَ نَسِیَ أَنْ یُقَصِّرَ حَتَّی خَرَجَ إِلَی عَرَفَاتٍ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ یَبْنِی عَلَی الْعُمْرَةِ وَ طَوَافِهَا وَ طَوَافُ الْحَجِّ عَلَی أَثَرِهِ.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن حجاج روایت شده که گفت: از امام کاظم علیه السلام درباره مردی که تمتع به عمره به حج کرده بود و وارد مکه شد، پس طواف و سعی انجام داد و لباس هایش را پوشید و حلال شد ولی فراموش کرد که تقصیر کند و تا عرفات خارج شد، پرسیدم. امام فرمود: اشکالی ندارد؛ او باید بر همان عمره و طوافش بنا کند و طواف حج را بعد از آن انجام دهد.
16645- 3- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ وَ نَسِیَ أَنْ یُقَصِّرَ حَتَّی دَخَلَ فِی الْحَجِّ قَالَ یَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ لَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ وَ قَدْ تَمَّتْ عُمْرَتُهُ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4) وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ
ص: 411
کُلِّهِمْ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: ازحضرت صادق * سوال کردم کسی ازاحرام عمره خارج شده ولی فراموش کرده تقصیر کند ووارد حج شده . حضرت فرمودند : استغفارکند وچیزی بعهداش نیست وعمره او تمام است .
16646- 4- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ مُتَمَتِّعٍ طَافَ ثُمَّ أَهَلَّ بِالْحَجِّ قَبْلَ أَنْ یُقَصِّرَ قَالَ بَطَلَتْ مُتْعَتُهُ هِیَ حَجَّةٌ مَبْتُولَةٌ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْمُتَعَمِّدِ وَ مَا سَبَقَ عَلَی النَّاسِی.
******
ترجمه:
از علاء بن فضیل روایت شده که گفت: از امام پرسیدم درباره مردی که تمتع به عمره انجام داده، طواف کرده و سپس قبل از تقصیر (کوتاه کردن مو یا ناخن) احرام حج بسته است. امام فرمود: تمتع او باطل است؛ این یک حج ناتمام است.
می گویم: شیخ (طوسی) این روایت را بر کسی که عمدی این کار را انجام داده، حمل کرده است و آنچه قبلاً گفته شد، مربوط به کسی است که فراموش کرده است.
16647- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُتَمَتِّعُ إِذَا طَافَ وَ سَعَی ثُمَّ لَبَّی بِالْحَجِّ (4) قَبْلَ أَنْ یُقَصِّرَ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یُقَصِّرَ وَ لَیْسَ لَهُ مُتْعَةٌ (5).
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْعَمْدِ أَیْضاً.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : شخصی که درحال حج تمتع است وقتی طواف وسعی را انجام داده وبه حج لبیک گفت قبل ازاینکه تقصیر کند دیگرحق تقصیرندارد وعمره هم برایش نیست .
16648- 6- (6) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی إِبْرَاهِیمَ ع الرَّجُلُ یَتَمَتَّعُ فَیَنْسَی أَنْ یُقَصِّرَ حَتَّی یُهِلَّ بِالْحَجِّ فَقَالَ عَلَیْهِ دَمٌ یُهَرِیقُهُ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ جَمَاعَةٌ مِنَ الْأَصْحَابِ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ (7) لِمَا سَبَقَ (8)
ص: 412
وَ لِمَا یَأْتِی مِنْ أَنَّ النَّاسِیَ فِی غَیْرِ الصَّیْدِ لَیْسَ عَلَیْهِ کَفَّارَةٌ (1).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار روایت شده که گفت: به امام کاظم علیه السلام عرض کردم، مردی که تمتع به عمره انجام می دهد و فراموش می کند که تقصیر کند تا زمانی که احرام حج می بندد، چه باید بکند؟ امام فرمود: بر او واجب است که قربانی کند و خونی بریزد.
(2) 55 بَابُ أَنَّ الْمُحْرِمَ إِذَا قَضَی مَنَاسِکَهُ وَ هُوَ سَکْرَانُ لَمْ یَصِحَّ حَجُّهُ وَ أَنَّ الْمَرِیضَ الْمُغْمَی عَلَیْهِ یُحْرِمُ بِهِ غَیْرُهُ
******
ترجمه:
16649- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (4) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَلِیِّ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ أَسْأَلُهُ عَنْ رَجُلٍ مُحْرِمٍ سَکِرَ وَ شَهِدَ الْمَنَاسِکَ وَ هُوَ سَکْرَانُ أَ یَتِمُّ حَجُّهُ عَلَی سُکْرِهِ فَکَتَبَ لَا یَتِمُّ حَجُّهُ.
******
ترجمه:
از ابی علی بن راشد روایت شده که گفت: به امام (ع) نوشتم و از او پرسیدم درباره مردی که در حال احرام مست شده و مناسک حج را در حال مستی انجام داده است، آیا حج او در حال مستی کامل می شود؟ امام نوشت: حج او کامل نمی شود.
ازیکی ازدوامام علیهما السلام درمورد بیماری که بیهوش وتل موقف بهوش نیامده فرمودند : کسی بجای اومحرم شود .
ص: 414
(1) 1 بَابُ تَحْرِیمِ صَیْدِ الْبَرِّ کُلِّهِ عَلَی الْمُحْرِمِ اصْطِیَاداً وَ دَلَالَةً وَ إِشَارَةً وَ کَذَا الْفِرَاخُ وَ الْبَیْضُ
******
ترجمه:
16651- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَسْتَحِلَّنَّ شَیْئاً مِنَ الصَّیْدِ وَ أَنْتَ حَرَامٌ وَ لَا وَ أَنْتَ حَلَالٌ فِی الْحَرَمِ- وَ لَا تَدُلَّنَّ عَلَیْهِ مُحِلًّا وَ لَا مُحْرِماً فَیَصْطَادَهُ (3) وَ لَا تُشِرْ إِلَیْهِ فَیَسْتَحِلَّ مِنْ أَجْلِکَ فَإِنَّ فِیهِ فِدَاءً لِمَنْ تَعَمَّدَهُ.
******
ترجمه:
از حلبی روایت شده که امام صادق علیه السلام فرمود: هیچ یک از حیوانات شکار را حلال نشمار در حالی که تو در حال احرام هستی، و نه در حالی که در حرم هستی حتی اگر محرم نباشی. و هیچ شکارچی، چه محرم و چه غیر محرم، را به سمت شکار راهنمایی نکن تا آن را شکار کند و به سوی آن اشاره نکن تا کسی به خاطر تو آن را حلال بشمارد؛ زیرا برای کسی که عمداً این کار را انجام دهد، کفاره واجب است.
16652- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَیَبْلُوَنَّکُمُ اللَّهُ بِشَیْ ءٍ مِنَ الصَّیْدِ تَنالُهُ أَیْدِیکُمْ وَ رِماحُکُمْ (5) قَالَ حُشِرَتْ
ص: 415
لِرَسُولِ اللَّهِ ص عُمْرَةَ الْحُدَیْبِیَةِ (1) الْوُحُوشُ حَتَّی نَالَتْهَا أَیْدِیهِمْ وَ رِمَاحُهُمْ.
ترجمه:
حضرت صادق * درمورد آیه شریفه لَیَبْلُوَنَّکُمُ اللَّهُ بِشَیْ ءٍ مِنَ الصَّیْدِ تَنالُهُ أَیْدِیکُمْ وَ رِماحُکُمْ (2) فرمودند : درجریان عمره حدیبیه حیوانات وحشی آنچنان درکناررسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم بودند که با دست ونیزه قابل صید بودند .
16653- 3- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ لَا یَدُلُّ عَلَی الصَّیْدِ فَإِنْ دَلَّ عَلَیْهِ فَقُتِلَ فَعَلَیْهِ الْفِدَاءُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم نباید کسی را برای صید راهنمای کند پس اگرراهنمای کرد باید کفاره بدهد .
16654- 4- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ فِی قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی تَنالُهُ أَیْدِیکُمْ وَ رِماحُکُمْ (7) قَالَ مَا تَنَالُهُ الْأَیْدِی الْبَیْضُ وَ الْفِرَاخُ وَ مَا تَنَالُهُ الرِّمَاحُ فَهُوَ مَا لَا تَصِلُ إِلَیْهِ الْأَیْدِی.
******
ترجمه:
حضرت درمورد آیه شریفه تَنالُهُ أَیْدِیکُمْ وَ رِماحُکُمْ (8) فرمودند : آنچه دردسترس بود تخم پرنده وجوجه های آنها وبا نیزه قابل دسترس بود حیواناتی بودند که با دست قابل شکارنبودند .
16655- 5- (9) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: وَ اجْتَنِبْ فِی إِحْرَامِکَ صَیْدَ الْبَرِّ کُلَّهُ وَ لَا تَأْکُلْ مِمَّا صَادَهُ غَیْرُکَ وَ لَا تُشِرْ إِلَیْهِ فَیَصِیدَهُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : درحال احرام ازصید تمام حیوانات خشکی اجتناب کن وازصید دیگران هم نخور. وبه صید اشاره نکن تا کسی آنرا صید کند .
16656- 6- (10) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ:
ص: 416
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَیَبْلُوَنَّکُمُ اللَّهُ بِشَیْ ءٍ مِنَ الصَّیْدِ تَنالُهُ أَیْدِیکُمْ وَ رِماحُکُمْ (1) قَالَ حُشِرَ عَلَیْهِمُ الصَّیْدُ (مِنْ کُلِّ وَجْهٍ) (2) حَتَّی دَنَا مِنْهُمْ لِیَبْلُوَنَّهُمْ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (3)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حلبی : ازحضرت صادق * درمورد آیه شریفه لَیَبْلُوَنَّکُمُ اللَّهُ بِشَیْ ءٍ مِنَ الصَّیْدِ تَنالُهُ أَیْدِیکُمْ وَ رِماحُکُمْ (5) سوال کردم . فرمودند حیوانات وحشی درکنارشان بودند تا خداوند آنها را امتحن کند .
16657- 7- (6) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِذَا فَرَضَ عَلَی نَفْسِهِ الْحَجَّ ثُمَّ أَتَمَّ بِالتَّلْبِیَةِ فَقَدْ حَرُمَ عَلَیْهِ الصَّیْدُ وَ غَیْرُهُ وَ وَجَبَ عَلَیْهِ فِی فِعْلِهِ مَا یَجِبُ عَلَی الْمُحْرِمِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کسیکه حج را برخودش واجب کرده وبا تلبیه آنرا تمام کرده صید ودیگرکارها براو حرام می شود وتمام آنچه انجامش برمحرم واجب براوهم واجب می شود .
16658- 8- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ شَجَرَةَ (8) عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْمُحْرِمِ یَشْهَدُ عَلَی نِکَاحِ مُحِلَّیْنِ قَالَ لَا یَشْهَدُ ثُمَّ قَالَ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یُشِیرَ بِصَیْدٍ عَلَی مُحِلٍّ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (9)
أَقُولُ: ذَکَرَ الشَّیْخُ وَ الصَّدُوقُ أَنَّ هَذَا إِنْکَارٌ وَ تَنْبِیهٌ عَلَی أَنَّهُ لَا یَجُوزُ.
******
ترجمه:
امام صادق علیه السلام دربارهٔ محرم آیا می تواند شاهد نکاح دو زوج غیر محرم باشد ؟ فرمودند : خیرنمی تواند ، سپس ادامه داد: "اما برای محرم، جایز است که به سمت شکاری اشاره کند که محل حلال است
ص: 417
16659- 9- (1) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ لَیَبْلُوَنَّکُمُ اللَّهُ بِشَیْ ءٍ مِنَ الصَّیْدِ (2) قَالَ ابْتَلَاهُمُ اللَّهُ بِالْوَحْشِ فَرَکِبَتْهُمْ مِنْ کُلِّ مَکَانٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * درمورد ایه شریفه لَیَبْلُوَنَّکُمُ اللَّهُ بِشَیْ ءٍ مِنَ الصَّیْدِ (3) فرمودند : خدا آنها با حیوانات وحشی امتحان کرد بطوریکه ازهرطرف سوارآنها می شدند .
16660- 10- (4) وَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حُشِرَ عَلَیْهِمُ الصَّیْدُ مِنْ کُلِّ مَکَانٍ حَتَّی دَنَا مِنْهُمْ فَنَالَتْهُ أَیْدِیهِمْ وَ رِمَاحُهُمْ لِیَبْلُوَهُمُ اللَّهُ بِهِ (5).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا (7) وَ فِی کَفَّارَاتِ الصَّیْدِ (8) وَ غَیْرِ ذَلِکَ (9).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : صید آنچنان به آنها نزدیک بودند که با دست ونیزه قابل شکار بودند تا خدا آنها امتحان کند .
(10) 2 بَابُ تَحْرِیمِ أَکْلِ الْمُحْرِمِ مِنْ صَیْدِ الْبَرِّ حَتَّی الْقَدِیدِ وَ إِنْ صَادَهُ مُحِلٌ
******
ترجمه:
16661- 1- (11) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ لُحُومِ الْوَحْشِ تُهْدَی لِلرَّجُلِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ لَمْ یَعْلَمْ بِصَیْدِهِ وَ لَمْ یَأْمُرْ بِهِ
ص: 418
أَ یَأْکُلُهُ قَالَ لَا.
******
ترجمه:
ابْنِ مُسْلِمٍ گفت: از أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) درباره گوشت های وحشی که به مردی هدیه داده شده و او نمی داند که شکار شده و او دستور نداده پرسیدم، آیا آن را بخورد؟ فرمودند : نه.
16662- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی سَمَّالٍ (2) عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْکُلْ شَیْئاً مِنَ الصَّیْدِ (وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ) (3) وَ إِنْ صَادَهُ حَلَالٌ.
******
ترجمه:
16663- 3- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْکُلْ مِنَ الصَّیْدِ وَ أَنْتَ حَرَامٌ وَ إِنْ کَانَ أَصَابَهُ مُحِلٌّ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
16664- 4- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ لُحُومِ الْوَحْشِ تُهْدَی إِلَی الرَّجُلِ وَ لَمْ یَعْلَمْ بِصَیْدِهَا وَ لَمْ یَأْمُرْ بِهِ أَ یَأْکُلُهُ قَالَ لَا قَالَ وَ سَأَلْتُهُ أَ یَأْکُلُ قَدِیدَ الْوَحْشِ مُحْرِمٌ قَالَ لَا.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
ابْنِ مُسْلِمٍ گفت: از أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) درباره گوشت های وحشی که به مردی هدیه داده شده و او نمی داند که چگونه شکار شده و او دستور نداده پرسیدم، آیا آن را بخورد؟ گفت: نه. گفت: و از او پرسیدم، آیا محرمی گوشت خشک شده وحشی بخورد؟ گفت: نه.
ص: 419
(1) 3 بَابُ جَوَازِ أَکْلِ الْمُحِلِّ مِمَّا صَادَهُ الْمُحْرِمُ فِی الْحِلِّ إِذَا ذَبَحَهُ مُحِلٌّ فِیهِ وَ یَلْزَمُ الْفِدَاءُ الْمُحْرِمَ
******
ترجمه:
16665- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ أَصَابَ مِنْ صَیْدٍ أَصَابَهُ مُحْرِمٌ وَ هُوَ حَلَالٌ قَالَ فَلْیَأْکُلْ مِنْهُ الْحَلَالُ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ إِنَّمَا الْفِدَاءُ عَلَی الْمُحْرِمِ.
******
ترجمه:
مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ گفت: به أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) گفتم: مردی از شکار محرم که او در حال احرام شکار کرده بود، بهره مند شد و او حلال (در حال احرام نبود) بود. فرمود: شخص حلال از آن بخورد و بر او چیزی نیست، فدیه فقط بر محرم واجب است.
16666- 2- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَصَابَ الْمُحْرِمُ الصَّیْدَ فِی الْحَرَمِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَإِنَّهُ یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَدْفِنَهُ وَ لَا یَأْکُلُهُ أَحَدٌ وَ إِذَا أَصَابَ (4) فِی الْحِلِّ فَإِنَّ الْحَلَالَ یَأْکُلُهُ وَ عَلَیْهِ هُوَ الْفِدَاءُ.
وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّ فِی نُسْخَةٍ یَدْفِنَهُ وَ فِی أُخْرَی یَفْدِیَهُ (5).
وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6)
ص: 420
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ (1) وَ غَیْرُهُ (2) عَلَی مَا إِذَا ذَکَّاهُ مُحِلٌّ.
******
ترجمه:
زمانی که محرم در حرم شکار کند و او در حالت احرام باشد، برای او لازم است که آن (شکار) را دفن کند و هیچ کس نباید آن را بخورد. و اگر در خارج از حرم شکار کند، شخص حلال (کسی که در احرام نیست) می تواند آن را بخورد و بر او (محرم) فدیه (کفاره) واجب است.
16667- 3- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبَّاسٍ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ أَصَابَ صَیْداً وَ هُوَ مُحْرِمٌ آکُلُ مِنْهُ وَ أَنَا حَلَالٌ قَالَ أَنَا کُنْتُ فَاعِلًا قُلْتُ لَهُ فَرَجُلٌ أَصَابَ مَالًا حَرَاماً فَقَالَ لَیْسَ هَذَا مِثْلَ هَذَا یَرْحَمُکَ اللَّهُ إِنَّ ذَلِکَ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ : خدمت حضرت صادق * عرض کردم مردی که در حال احرام شکار کرده، آیا من که در حال احرام نیستم می توانم از آن بخورم؟ فرمودند: من این کار را انجام می دادم. به او گفتم: پس مردی که مال حرامی به دست آورده، [آیا همان حکم را دارد؟] گفت: این با آن یکی نیست، خدا تو را رحمت کند، این [شکار] بر او [محرم] است.
16668- 4- (4) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُحْرِمٍ أَصَابَ صَیْداً أَ یَأْکُلُ مِنْهُ الْمُحِلُّ فَقَالَ لَیْسَ عَلَی الْمُحِلِّ شَیْ ءٌ إِنَّمَا الْفِدَاءُ عَلَی الْمُحْرِمِ.
******
ترجمه:
حریز: ازحضرت صادق * سوال کردم محرمی صید کرده آیا محل می تواند ازآن بخورد ؟ فرمودند : برای محل اشکالی ندارد کفاره فقط مربوط به محرم است .
16669- 5- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَصَابَ صَیْداً وَ هُوَ مُحْرِمٌ أَ یَأْکُلُ مِنْهُ الْحَلَالُ (6) فَقَالَ لَا بَأْسَ إِنَّمَا الْفِدَاءُ عَلَی الْمُحْرِمِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: ازحضرت صادق * سوال کردم محرمی صید کرده آیا محل می تواند ازآن بخورد ؟ فرمودند : برای محل اشکالی ندارد کفاره فقط مربوط به محرم است .
ص: 421
(1) 4 بَابُ أَنَّ صَیْدَ الْحَرَمِ یَحْرُمُ الْأَکْلُ مِنْهُ عَلَی الْمُحِلِّ وَ الْمُحْرِمِ فِی الْحِلِّ وَ الْحَرَمِ
******
ترجمه:
16670- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُحْرِمٍ أَصَابَ صَیْداً وَ أَهْدَی إِلَیَّ مِنْهُ قَالَ لَا إِنَّهُ صِیدَ فِی الْحَرَمِ.
******
ترجمه:
حلبی: ازحضرت صادق * سوال کردم محرمی صید کرده آیا می تواند به من هدیه کند ؟ فرمودند : خیرچون درحرم صید کرده .
16671- 2- (3) عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یُصْعِدَ (4) بِصَیْدِ حَمَامِ الْحَرَمِ- فِی الْحِلِّ فَیَذْبَحَهُ فَیُدْخِلَهُ فِی الْحَرَمِ فَیَأْکُلَهُ قَالَ لَا یَصْلُحُ أَکْلُ حَمَامِ الْحَرَمِ عَلَی حَالٍ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ (5)
أَقُولُ: تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
علی بن جعفراز برادرش موسی بن جعفر (علیه السلام) گفت: ازایشان پرسیدم درباره مردی که آیا برای او درست است که شکار کبوتر حرم را به خارج حرم ببرد، سپس آن را ذبح کند و به حرم بیاورد و بخورد؟ گفت: خوردن کبوتر حرم در هیچ حالتی درست نیست.
ص: 422
(1) 5 بَابُ جَوَازِ أَکْلِ الْمُحِلِّ فِی الْحَرَمِ لِلصَّیْدِ الْمَذْبُوحِ فِی الْحِلِّ إِنْ ذَبَحَهُ مُحِلٌّ وَ تَحْرِیمِ الْمَذْبُوحِ فِی الْحَرَمِ وَ تَحْرِیمِهِمَا عَلَی الْمُحْرِمِ
******
ترجمه:
16672- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ صَیْدٍ رُمِیَ فِی الْحِلِّ ثُمَّ أُدْخِلَ الْحَرَمَ وَ هُوَ حَیٌّ فَقَالَ إِذَا أَدْخَلَهُ الْحَرَمَ وَ هُوَ حَیٌّ فَقَدْ حَرُمَ لَحْمُهُ وَ إِمْسَاکُهُ وَ قَالَ لَا تَشْتَرِهِ فِی الْحَرَمِ إِلَّا مَذْبُوحاً قَدْ ذُبِحَ فِی الْحِلِّ ثُمَّ دَخَلَ (3) الْحَرَمَ فَلَا بَأْسَ بِهِ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَلَا بَأْسَ بِهِ لِلْحَلَالِ (4)
******
ترجمه:
حلبی گفت: أبو عبد الله (علیه السلام) درباره شکارى که در خارج حرم تیراندازی شده و سپس زنده به حرم وارد شده، پرسیده شد. پس گفت: هنگامی که آن را زنده وارد حرم کند، گوشتش و نگهداری آن حرام می شود. و گفت: آن را در حرم خریداری نکنید، مگر اینکه در خارج حرم ذبح شده باشد و سپس به حرم وارد شده باشد؛ در این صورت اشکالی ندارد.
16673- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الصَّیْدُ یُصَادُ فِی الْحِلِّ وَ یُذْبَحُ فِی الْحِلِّ یُدْخَلُ الْحَرَمَ وَ یُؤْکَلُ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ.
******
ترجمه:
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍخدمت حضرت صادق * عرض کردم صیدی درخارج ازحرم صیدوذبح شده آیا می توان وارد حرم کرد وخورد ؟ فرمودند : اشکالی ندارد .
16674- 3- (6) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مَا تَقُولُ فِی حَمَامٍ أَهْلِیٍّ ذُبِحَ
ص: 423
فِی الْحِلِّ وَ أُدْخِلَ الْحَرَمَ- قَالَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ لِمَنْ کَانَ مُحِلًّا (1) فَإِنْ کَانَ مُحْرِماً فَلَا وَ قَالَ إِنْ أُدْخِلَ الْحَرَمَ فَذُبِحَ فِیهِ فَإِنَّهُ ذُبِحَ بَعْدَ مَا دَخَلَ مَأْمَنَهُ.
******
ترجمه:
حَکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ گفت: به أَبِی جَعْفَر (علیه السلام) گفتم: چه می گویید درباره کبوتر اهلی که در خارج حرم ذبح شده و به حرم وارد شده؟ گفت: خوردن آن برای کسی که در حال احرام نیست، اشکالی ندارد، اما اگر در حال احرام باشد، نه. و گفت: اگر به حرم وارد شده و در آنجا ذبح شود، پس این ذبح پس از ورود به مکان امنش انجام شده است.
16675- 4- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَمَامٍ ذُبِحَ فِی الْحِلِّ قَالَ لَا یَأْکُلُهُ مُحْرِمٌ وَ إِذَا أُدْخِلَ مَکَّةَ- أَکَلَهُ الْمُحِلُّ بِمَکَّةَ- وَ إِذَا أُدْخِلَ الْحَرَمَ حَیّاً ثُمَّ ذُبِحَ فِی الْحَرَمِ فَلَا یَأْکُلُهُ لِأَنَّهُ ذُبِحَ بَعْدَ مَا دَخَلَ مَأْمَنَهُ (3).
******
ترجمه:
مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ از أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) درباره کبوترى که در خارج حرم ذبح شده، نقل می کند:
فرمود: شخص محرم آن را نمی خورد و اگر به مکه وارد شود، شخصی که در حال احرام نیست می تواند آن را در مکه بخورد. و اگر زنده به حرم وارد شود و سپس در حرم ذبح شود، آن را نمی خورد، زیرا پس از ورود به مکان امنش ذبح شده است.
16676- 5- (4) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَنْصُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أُهْدِیَ لَنَا طَیْرٌ مَذْبُوحٌ فَأَکَلَهُ أَهْلُنَا فَقَالَ لَا یَرَی بِهِ (5) أَهْلُ مَکَّةَ بَأْساً قُلْتُ فَأَیَّ شَیْ ءٍ تَقُولُ أَنْتَ قَالَ عَلَیْهِمْ ثَمَنُهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ (6)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ (7)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی کَوْنِهِ مَذْبُوحاً فِی الْحَرَمِ لِمَا مَضَی (8) وَ یَأْتِی (9).
******
ترجمه:
مَنْصُورٍ گفت: به أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) گفتم: پرنده ای ذبح شده به ما هدیه داده شد و خانواده مان آن را خوردند. فرمود: اهل مکه در این باره اشکالی نمی بینند. گفتم: شما چه می گویید؟ فرمود: باید بهای آن را بپردازند.
ص: 424
16677- 6- (1) وَ عَنْهُ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ بْنِ شُرَیْحٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ هَؤُلَاءِ یَأْتُونَنَا بِهَذِهِ الْیَعَاقِیبِ (2) فَقَالَ لَا تُقَرِّبُوهَا فِی الْحَرَمِ- إِلَّا مَا کَانَ مَذْبُوحاً فَقُلْتُ إِنَّا نَأْمُرُهُمْ أَنْ یَذْبَحُوهَا هُنَالِکَ فَقَالَ نَعَمْ کُلْ وَ أَطْعِمْنِی.
******
ترجمه:
ابْنِ سِنَانٍ گفت: به أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) گفتم: این ها این یعاقیب (پرندگان) را برای ما می آورند. فرمود: آن ها را در حرم نزدیک نکنید، مگر آنکه ذبح شده باشد. گفتم: ما به آن ها دستور می دهیم که آن ها را آنجا (خارج از حرم) ذبح کنند. فرمود: بله، بخور و به من نیز بخوران.
16678- 7- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَشْتَرِیَنَّ فِی الْحَرَمِ إِلَّا مَذْبُوحاً قَدْ ذُبِحَ فِی الْحِلِّ ثُمَّ جِی ءَ بِهِ إِلَی الْحَرَمِ مَذْبُوحاً فَلَا بَأْسَ بِهِ لِلْحَلَالِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : نخرید درحرم مگرآنچه که دربیرون حرم ذبح وبه حرم آورده باشند پس برای محل اشکالی ندارد .
16679- 8- (4) قَالَ الصَّدُوقُ وَ قَالَ ع لَا یُذْبَحُ الصَّیْدُ فِی الْحَرَمِ وَ إِنْ صِیدَ فِی الْحِلِّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
مرحوم صدوق گفته اند : حضرت فرمودند : صید را درحرم ذبح نکنید ولودرحل صید شده باشد .
(7) 6 بَابُ أَنَّهُ یَحِلُّ لِلْمُحْرِمِ صَیْدُ الْبَحْرِ وَ هُوَ مَا یَبِیضُ وَ یُفْرِخُ فِیهِ کَالسَّمَکِ وَ غَیْرِهِ وَ یَحْرُمُ عَلَیْهِ صَیْدُ الْبَرِّ وَ هُوَ مَا یَبِیضُ وَ یُفْرِخُ فِیهِ وَ کَذَا یَحْرُمُ مَا یَکُونُ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ کَالطَّیْرِ
******
ترجمه:
16680- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ
ص: 425
فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ السَّمَکُ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ طَرِیِّهِ وَ مَالِحِهِ (1) وَ یُتَزَوَّدَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی أُحِلَّ لَکُمْ صَیْدُ الْبَحْرِ وَ طَعامُهُ مَتاعاً لَکُمْ وَ لِلسَّیَّارَةِ (2) قَالَ فَلْیَخْتَرِ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ وَ قَالَ فَصْلُ مَا بَیْنَهُمَا کُلُّ طَیْرٍ یَکُونُ فِی الْآجَامِ یَبِیضُ فِی الْبَرِّ وَ یُفْرِخُ فِی الْبَرِّ فَهُوَ مِنْ صَیْدِ الْبَرِّ وَ مَا کَانَ مِنَ الطَّیْرِ یَکُونُ فِی الْبَحْرِ وَ یُفْرِخُ فِی الْبَحْرِ فَهُوَ مِنْ صَیْدِ الْبَحْرِ (3).
******
ترجمه:
معاویه از امام صادق (علیه السلام) در حدیثی نقل کرده است: "سمک، برای خوردنش در حالت تر و شور (نمک زده )هیچ اشکالی ندارد، و این موضوع به واسطه آیه الهی است که فرموده است: 'برای شما شکار دریاها حلال شده است و طعام آن مایه ای برای شما و برای مسافران است.' بگوید: همانا بین این دو (شکل صید) انتخاب کنند که می خورند. و او گفت: 'بین آنها تمایزی است، هر پرنده ای که درنیزارخشکی تخم می گذارد و درخشکی پرورش می یابد، از شکار زمین است، و هر پرنده ای که در دریا تخم می گذارد و در دریا پرورش می یابد، از شکار دریا است.'"
16681- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْجَرَادُ مِنَ الْبَحْرِ وَ قَالَ کُلُّ شَیْ ءٍ أَصْلُهُ فِی الْبَحْرِ وَ یَکُونُ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ فَلَا یَنْبَغِی لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَقْتُلَهُ فَإِنْ قَتَلَهُ فَعَلَیْهِ الْجَزَاءُ (5) کَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ گفت: امام صادق (علیه السلام) فرمود: "جراد از دریاست و همه چیزی که اصلش در دریاست و در زمین و دریا پرورش یابد، بنابراین نباید محرم آن را بکشد. اگر او آن را بکشد، باید جزایی بر او باشد، همانا خداوند عز و جل چنین فرموده است."
16682- 3- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یَصِیدَ الْمُحْرِمُ السَّمَکَ وَ یَأْکُلَ مَالِحَهُ (8) وَ طَرِیَّهُ وَ یَتَزَوَّدَ وَ قَالَ أُحِلَّ لَکُمْ صَیْدُ الْبَحْرِ وَ طَعامُهُ مَتاعاً لَکُمْ (9) قَالَ مَالِحُهُ (10) الَّذِی یَأْکُلُونَ وَ فَصْلُ مَا بَیْنَهُمَا کُلُّ طَیْرٍ یَکُونُ فِی
ص: 426
الْآجَامِ یَبِیضُ فِی الْبَرِّ وَ یُفْرِخُ فِی الْبَرِّ فَهُوَ مِنْ صَیْدِ الْبَرِّ وَ مَا کَانَ مِنْ صَیْدِ الْبَرِّ یَکُونُ فِی الْبَرِّ وَ یَبِیضُ فِی الْبَحْرِ فَهُوَ مِنْ صَیْدِ الْبَحْرِ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ اقْتَصَرَ عَلَی الْآیَةِ وَ مَا بَعْدَهَا (1).
وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَهُ بِتَمَامِهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مَتاعاً لَکُمْ (2) قَالَ فَلْیَخْتَرِ (3) الَّذِینَ یَأْکُلُونَ (4)
******
ترجمه:
حریزاز امام صادق (علیه السلام) در حدیثی نقل کرده است: شکارماهی، و خوردنش وتوشه راه قراردادن در حالت تر و شور (نمک زده )هیچ اشکالی ندارد، و این موضوع به واسطه آیه الهی است که فرموده است: 'برای شما شکار دریاها حلال شده است و طعام آن مایه ای برای شما و برای مسافران است.' بگوید: همانا بین این دو (شکل صید) انتخاب کنند که می خورند. وایشان فرمودند : 'بین آنها تمایزی است، هر پرنده ای که درنیزارخشکی تخم می گذارد و درخشکی پرورش می یابد، از شکار زمین است، و هر پرنده ای که در دریا تخم می گذارد و در دریا پرورش می یابد، از شکار دریا است.
16683- 4- (5) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الطَّیَّارِ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: لَا یَأْکُلِ الْمُحْرِمُ طَیْرَ الْمَاءِ.
******
ترجمه:
یکی از آنها (امامان اهل بیت) علیهما السلام فرمود: "محرم نباید پرندگان آبی را بخورد."
16684- 5- (6) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی أُحِلَّ لَکُمْ صَیْدُ الْبَحْرِ وَ طَعامُهُ مَتاعاً لَکُمْ وَ لِلسَّیَّارَةِ (7) قَالَ هِیَ الْحِیتَانُ الْمَالِحُ وَ مَا تُزُوِّدَتْ مِنْهُ أَیْضاً وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ مَالِحاً فَهُوَ مَتَاعٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (9).
******
ترجمه:
زَیْدِ الشَّحَّامِ، از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است: ازاین آیه شریفه سوال کردم : 'برای شما شکار دریاها حلال شده است و طعام آن مایه ای برای شما و برای مسافران است.' (سوره المائدة، آیه 96)." امام علیه السلام فرمود: "این حیتان های شور و هر آنچه که از آن توشه مسافر می شود نیز (حلال است)، و اگر شورهم نباشد، پس (برای مسافران) توشه راه است."
ص: 427
(1) 7 بَابُ تَحْرِیمِ صَیْدِ الْمُحْرِمِ الْجَرَادَ وَ أَکْلِهِ وَ قَتْلِهِ إِلَّا أَنْ لَا یُمْکِنَ التَّحَرُّزُ مِنْهُ
******
ترجمه:
16685- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَرَّعَلِیٌّ عَلَی قَوْمٍ یَأْکُلُونَ جَرَاداً فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ مُحْرِمُونَ فَقَالُوا إِنَّمَا هُوَ مِنْ صَیْدِ الْبَحْرِ فَقَالَ لَهُمْ ارْمِسُوهُ (3) فِی الْمَاءِ إِذاً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ نَحْوَهُ (4) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5)
وَ
رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ أَیْضاً مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِیهِمَا مَرَّ أَبُو جَعْفَرٍ ع عَلَی قَوْمٍ (6)
******
ترجمه:
علی السّلام بر مردم گذشت، در حالى كه ملخ ميخوردند، پس فرمود: سبحان اللّٰه! و شما محرميد؟! گفتند: اينها از دريا هستند. گفت: اگر چنين است پس آنها را در آب فرو بريد،- يعنى اينها با فرو بردن در آب ميميرند، پس چگونه از جانوران دريا هستند
16686- 2- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: الْمُحْرِمُ یَتَنَکَّبُ الْجَرَادَ إِذَا کَانَ عَلَی الطَّرِیقِ فَإِنْ لَمْ یَجِدْ بُدّاً فَقَتَلَ فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
از زراره روایت شده از یکی از آن دو (امام) که گفت: محرم (کسی که در حالت احرام است) از ملخ ها دوری می کند اگر در راه باشند، پس اگر چاره ای نیافت و آن ها را کشت، چیزی بر او نیست.
ص: 428
16687- 3- (1) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْجَرَادِ یَدْخُلُ مَتَاعَ الْقَوْمِ فَیَدُوسُونَهُ مِنْ غَیْرِ تَعَمُّدٍ لِقَتْلِهِ أَوْ یَمُرُّونَ بِهِ فِی الطَّرِیقِ فَیَطَئُونَهُ قَالَ إِنْ وَجَدْتَ مَعْدِلًا فَاعْدِلْ عَنْهُ فَإِنْ قَتَلْتَهُ غَیْرَ مُتَعَمِّدٍ فَلَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
از ابو بصیر روایت شده که گفت: از او (امام) پرسیدم درباره ملخ هایی که وارد بار و بنه مردم می شوند و مردم بدون قصد کشتن، آن ها را لگدمال می کنند یا از کنار آن ها در راه عبور می کنند و آن ها را لگد می کنند، (امام) گفت: اگر راه فرعی یافتی، از آن ها دور شو، و اگر بدون قصد آن ها را کشتی، ایرادی ندارد.
16688- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَأْکُلَ جَرَاداً وَ لَا یَقْتُلَهُ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم نباید ملخ بخورد یا آنرا بکشد .
16689- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَسِّنٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْجَرَادِ أَ یَأْکُلُهُ الْمُحْرِمُ قَالَ لَا.
******
ترجمه:
یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ : ازحضرت صادق * سوال کردم آیا محرم ملخ می خورد ؟ فرمودند : خیر
16690- 6- (4) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ لَا یَأْکُلُ الْجَرَادَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْکَفَّارَاتِ (6).
******
ترجمه:
حضرت باقر* : محرم نباید ملخ بخورد .
ص: 429
(1) 8 بَابُ أَنَّهُ یَحْرُمُ عَلَی الْمُحْرِمِ أَنْ یُؤْذِیَ صَیْدَ الْبَرِّ أَوْ یُعَذِّبَهُ
******
ترجمه:
16691- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ عادَ فَیَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ (3) قَالَ إِنَّ رَجُلًا انْطَلَقَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَأَخَذَ ثَعْلَباً فَجَعَلَ یُقَرِّبُ النَّارَ إِلَی وَجْهِهِ وَ جَعَلَ الثَّعْلَبُ یَصِیحُ وَ یُحْدِثُ مِنْ اسْتِهِ وَ جَعَلَ أَصْحَابُهُ یَنْهَوْنَهُ عَمَّا یَصْنَعُ ثُمَّ أَرْسَلَهُ بَعْدَ ذَلِکَ فَبَیْنَمَا الرَّجُلُ نَائِمٌ إِذْ جَاءَتْهُ حَیَّةٌ فَدَخَلَتْ فِی فِیهِ فَلَمْ تَدَعْهُ حَتَّی جَعَلَ یُحْدِثُ کَمَا أَحْدَثَ الثَّعْلَبُ ثُمَّ خَلَّتْ عَنْهُ.
وَ رَوَاهُ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع (4)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
از زید شحام از امام صادق (ع) روایت شده درباره گفتار خداوند عز و جل «و هر که دوباره [آن را تکرار کند] خداوند از او انتقام می گیرد» (مائده 5:95)، گفت: مردی محرم بود که رفته و یک روباه گرفت. او آتش را به صورت روباه نزدیک می کرد و روباه فریاد می کشید و از مقعدش مدفوع می کرد. یارانش او را از این کار منع می کردند. سپس بعد از آن روباه را رها کرد. در حالی که آن مرد خوابیده بود، ماری نزد او آمد و وارد دهانش شد و او را رها نکرد تا وقتی که او همانند روباه مدفوع کرد، سپس مار او را رها کرد.
(7) 9 بَابُ جَوَازِ اسْتِعْمَالِ الْمُحْرِمِ جُلُودَ الصَّیْدِ وَ الشُّرْبِ مِنْهَا
******
ترجمه:
16692- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: سَأَلْتُ الرَّجُلَ ع عَنِ الْمُحْرِمِ
ص: 430
یَشْرَبُ الْمَاءَ مِنْ قِرْبَةٍ أَوْ سِقَاءٍ اتُّخِذَ مِنْ جُلُودِ الصَّیْدِ هَلْ یَجُوزُ ذَلِکَ أَمْ لَا فَقَالَ یَشْرَبُ مِنْ جُلُودِهَا.
******
ترجمه:
عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَسوال کردم از....درمورد محرمی که مشک آبش یا ظرف سقاء ازپوست حیوان صید شده است آیا آب خوردن از آن جایز است ؟ فرمودند : (می تواند) آب بخورد ازاین پوستها .
(1) 10 بَابُ أَنَّ مَا ذَبَحَهُ الْمُحْرِمُ مِنَ الصَّیْدِ فَهُوَ مَیْتَةٌ حَرَامٌ عَلَی الْمُحِلِّ وَ الْمُحْرِمِ وَ کَذَا مَا ذُبِحَ مِنْهُ فِی الْحَرَمِ
******
ترجمه:
16693- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا یُذْبَحُ الصَّیْدُ فِی الْحَرَمِ وَ إِنْ صِیدَ فِی الْحِلِّ.
وَ رَوَاهُ أَیْضاً مُرْسَلًا (3).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : نباید صید درحرم ذبح بشود ولودرحل صید شده باشد .
16694- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ خَلَّادٍ السَّرِیِّ (5) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ ذَبَحَ حَمَامَةً مِنْ حَمَامِ الْحَرَمِ- قَالَ عَلَیْهِ الْفِدَاءُ قُلْتُ فَیَأْکُلُهُ قَالَ لَا قُلْتُ فَیَطْرَحُهُ قَالَ إِذَا طَرَحَهُ فَعَلَیْهِ فِدَاءٌ آخَرُ قُلْتُ فَمَا یَصْنَعُ بِهِ قَالَ یَدْفِنُهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از امام صادق (ع) روایت شده که درباره مردی که کبوتر حرم را ذبح کرد، فرمود: باید کفاره بپردازد. گفتم: آیا آن را می خورد؟ فرمود: نه. گفتم: آیا آن را دور می اندازد؟ فرمود: اگر آن را دور بیندازد، کفاره دیگری بر او واجب است. گفتم: پس چه کند؟ فرمود: آن را دفن کند.
ص: 431
16695- 3- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی أَحْمَدَ یَعْنِی ابْنَ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الْمُحْرِمُ یُصِیبُ الصَّیْدَ فَیَفْدِیهِ أَ یَطْعَمُهُ أَوْ یَطْرَحُهُ قَالَ إِذاً یَکُونَ عَلَیْهِ فِدَاءٌ آخَرُ قُلْتُ فَمَا یَصْنَعُ بِهِ قَالَ یَدْفِنُهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (2).
******
ترجمه:
خدمت حضرت صادق * عرض کردم محرم صیدی می گیرد وکفاره آنرا هم می دهد آیا آنرا بخورد یا دور بیندازد ؟ فرمودند : دراین صورت (خوردن) یک کفاره دیگر باید بدهد عرض کردم پس چه کند ؟ فرمودند : باید آنرا دفن کند .
16696- 4- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ وَهْبٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: إِذَا ذَبَحَ الْمُحْرِمُ الصَّیْدَ لَمْ یَأْکُلْهُ الْحَلَالُ وَ الْحَرَامُ وَ هُوَ کَالْمَیْتَةِ وَ إِذَا ذُبِحَ الصَّیْدُ فِی الْحَرَمِ- فَهُوَ مَیْتَةٌ حَلَالٌ ذَبَحَهُ أَوْ حَرَامٌ.
******
ترجمه:
علی * فرمود: «هرگاه مُحرِم (کسی که در حال احرام است) حیوانی را شکار کند، نه فرد حلال (کسی که در حال احرام نیست) و نه مُحرِم نباید آن را بخورد، و آن مانند مردار است. و هرگاه حیوانی در حرم ذبح شود، آن مردار است، چه ذبح کننده حلال باشد چه حرام (مُحرِم).»
16697- 5- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ إِسْحَاقَ عَنْ جَعْفَرٍ ع أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ إِذَا ذَبَحَ الْمُحْرِمُ الصَّیْدَ فِی غَیْرِ الْحَرَمِ فَهُوَ مَیْتَةٌ لَا یَأْکُلُهُ مُحِلٌّ وَ لَا مُحْرِمٌ وَ إِذَا ذَبَحَ الْمُحِلُّ الصَّیْدَ فِی جَوْفِ الْحَرَمِ- فَهُوَ مَیْتَةٌ لَا یَأْکُلُهُ مُحِلٌّ وَ لَا مُحْرِمٌ.
******
ترجمه:
روایت شده است که علی* می فرمود: «هرگاه مُحرِم (کسی که در حال احرام است) در بیرون حرم حیوان شکار کند، آن حیوان مردار است و نه فرد حلال (کسی که در حال احرام نیست) و نه مُحرِم نباید آن را بخورد، و هرگاه فرد حلال در داخل حرم حیوان شکار کند، آن حیوان مردار است و نه فرد حلال و نه مُحرِم نباید آن را بخورد.»
16698- 6- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: الْمُحْرِمُ إِذَا قَتَلَ الصَّیْدَ فَعَلَیْهِ جَزَاؤُهُ وَ یَتَصَدَّقُ بِالصَّیْدِ عَلَی مِسْکِینٍ.
ص: 432
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (2)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَا یَکُونُ بِهِ رَمَقٌ یُمْکِنُ ذَبْحُهُ لِمَا مَرَّ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
حلبی : حضرت فرمودند : محرم اگرصیدی را کشت باید کفاره آنرا بدهد وخود صید راهم به فقیر بدهد .
(5) 11 بَابُ جَوَازِ الْجِمَاعِ وَ الصَّیْدِ وَ الطِّیبِ وَ جَمِیعِ التُّرُوکِ قَبْلَ عَقْدِ الْإِحْرَامِ بِالتَّلْبِیَةِ أَوِ الْإِشْعَارِ أَوِ التَّقْلِیدِ لَا بَعْدَ ذَلِکَ
******
ترجمه:
16699- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَقَعُ عَلَی أَهْلِهِ بَعْدَ مَا یَعْقِدُ الْإِحْرَامَ وَ لَمْ یُلَبِّ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * درمورد مردیکه بعد ازاحرام وقبل ازتلبیه با همسرش مجامعت کرده فرمودند :کفاره ای ندارد .
16700- 2- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی رَجُلٍ صَلَّی الظُّهْرَ فِی مَسْجِدِ الشَّجَرَةِ- وَ عَقَدَ الْإِحْرَامَ
ص: 433
ثُمَّ مَسَّ طِیباً أَوْ صَادَ صَیْداً أَوْ وَاقَعَ أَهْلَهُ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ مَا لَمْ یُلَبِّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْإِحْرَامِ (1).
******
ترجمه:
از یکی از آن دو (امام) روایت شده درباره مردی که نماز ظهر را در مسجد شجره خواند و احرام بست، سپس عطر لمس کرد یا شکار کرد یا با همسرش همبستر شد، فرمود: تا زمانی که لبیک نگفته، بر او چیزی (کفاره ای) واجب نیست.
(2) 12 بَابُ أَنَّهُ یَحْرُمُ عَلَی الْمُحْرِمِ وَ الْمُحْرِمَةِ الْجِمَاعُ وَ التَّمْکِینُ مِنْهُ وَ الِاسْتِمْتَاعُ بِمَا دُونَهُ حَتَّی النَّظَرُ بِشَهْوَةٍ وَ تَعَمُّدُ الْإِنْزَالِ وَ لَوْ بِالاسْتِمْنَاءِ
******
ترجمه:
16701- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ وَقَعَ عَلَی أَهْلِهِ فِیمَا دُونَ الْفَرْجِ قَالَ عَلَیْهِ بَدَنَةٌ (4) وَ إِنْ کَانَتِ الْمَرْأَةُ تَابَعَتْهُ عَلَی الْجِمَاعِ فَعَلَیْهَا مِثْلُ مَا عَلَیْهِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی پرسیدم که با همسرش در غیر از فرج همبستر شده است. فرمود: بر او یک شتر قربانی واجب است و اگر زن نیز در این عمل او را همراهی کرده باشد، بر او نیز همان چیزی که بر مرد واجب است، واجب می شود.
16702- 2- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ رَجُلٍ مُحْرِمٍ وَاقَعَ أَهْلَهُ قَالَ قَدْ أَتَی عَظِیماً الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ : ازحضرت کاظم سوال کردم مرد محرم با همسرش مجامعت می کند . فرمودند : کار(گناه) بزرگی مرتکب شده .
16703- 3- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 434
یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ مِسْمَعٍ أَبِی سَیَّارٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا أَبَا سَیَّارٍ إِنَّ حَالَ الْمُحْرِمِ ضَیِّقَةٌ إِنْ قَبَّلَ امْرَأَتَهُ (1) عَلَی غَیْرِ شَهْوَةٍ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَعَلَیْهِ دَمُ شَاةٍ وَ إِنْ قَبَّلَ (2) امْرَأَتَهُ عَلَی شَهْوَةٍ فَأَمْنَی فَعَلَیْهِ جَزُورٌ وَ یَسْتَغْفِرُ اللَّهَ (3) وَ مَنْ مَسَّ امْرَأَتَهُ (4) وَ هُوَ مُحْرِمٌ عَلَی شَهْوَةٍ فَعَلَیْهِ دَمُ شَاةٍ وَ مَنْ نَظَرَ إِلَی امْرَأَتِهِ نَظَرَ شَهْوَةٍ فَأَمْنَی فَعَلَیْهِ جَزُورٌ وَ إِنْ مَسَّ امْرَأَتَهُ أَوْ لَازَمَهَا مِنْ غَیْرِ شَهْوَةٍ فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (6) وَ فِی الْکَفَّارَاتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی (7).
******
ترجمه:
از مسمع ابو سیار روایت شده که گفت: امام صادق (ع) به من فرمود: ای ابو سیار، وضعیت محرم (شخص در حال احرام) محدود و سخت است. اگر مردی در حال احرام همسرش را بدون شهوت ببوسد، باید یک گوسفند قربانی کند. و اگر با شهوت همسرش را ببوسد و انزال شود، باید یک شتر قربانی کند و از خداوند طلب آمرزش نماید. و هر کس که همسرش را با شهوت لمس کند، باید یک گوسفند قربانی کند. و اگر به همسرش با نظر شهوت نگاه کند و انزال شود، باید یک شتر قربانی کند. و اگر همسرش را بدون شهوت لمس کند یا او را در آغوش بگیرد، بر او چیزی واجب نیست.
(8) 13 بَابُ جَوَازِ نَظَرِ الْمُحْرِمِ إِلَی امْرَأَتِهِ بِغَیْرِ شَهْوَةٍ وَ إِنْ کَانَتْ مُحْرِمَةً وَ ضَمِّهَا وَ إِنْزَالِهَا مِنَ الْمَحْمِلِ
******
ترجمه:
16704- 1- (9) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ قَالَ:
ص: 435
قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُحْرِمُ یَنْظُرُ إِلَی امْرَأَتِهِ وَ هِیَ مُحْرِمَةٌ قَالَ لَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
حلبی : ازحضرت صادق * پرسیدم مرد محرم می تواند به همسرش که محرمه هست نگاه کند ؟ فرمودند : اشکالی ندارد .
16705- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُنْزِلُ الْمَرْأَةَ مِنَ الْمَحْمِلِ فَیَضُمُّهَا إِلَیْهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ إِلَّا أَنْ یَتَعَمَّدَ وَ هُوَ أَحَقُّ أَنْ یُنْزِلَهَا مِنْ غَیْرِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
ازحضرت صادق * سوال شد زنی درحال پیاده شدن ازمحمل شوهرش که محرم است اورا بغل میکند . فرمودند : اشکالی ندارد مگراینکه تعمدی دراین کار باشد وشوهرش سزاوارترین افراد است .
(3) 14 بَابُ أَنَّهُ یَحْرُمُ عَلَی الْمُحْرِمِ أَنْ یَتَزَوَّجَ أَوْ یَشْهَدَ عَلَیْهِ أَوْ یَخْطُبَ امْرَأَةً أَوْ یُزَوِّجَ مُحْرِماً أَوْ مُحِلًّا فَإِنْ فَعَلَ کَانَ التَّزْوِیجُ بَاطِلًا وَ لَا یَحِلُّ لِلْمُحِلِّ أَنْ یُزَوِّجَ مُحْرِماً
******
ترجمه:
16706- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ وَ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَتَزَوَّجَ وَ لَا یُزَوِّجَ وَ إِنْ تَزَوَّجَ (5) أَوْ زَوَّجَ مُحِلًّا فَتَزْوِیجُهُ بَاطِلٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : مرد محرم نمی تواند ازدواج کند یا کسی را تزویج کند پس اگرخودش ازدواج کرد یا محلی را ازدواج داد تزویجش باطل است
16707- 2- (6) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ لَا یُزَوِّجُ مُحِلًّا
ص: 436
وَ زَادَ وَ إِنَّ رَجُلًا مِنَ الْأَنْصَارِ تَزَوَّجَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَأَبْطَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص نِکَاحَهُ (1).
******
ترجمه:
مثل همین خبربا یک اضافه نقل شده وآن اینکه ...محل را هم نمی تواند تزویج کند واضافه کرده کسی ازانصاردرحال احرام ازدواج کرده بود که رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم ازدواجش را باطل (اعلام) کردند .
16708- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُحْرِمٍ یَتَزَوَّجُ قَالَ نِکَاحُهُ بَاطِلٌ.
******
ترجمه:
ابوصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ : ازحضرت صادق* سوال کردم محرمی ازدواج کرده فرمودند : ازدواجش باطل است .
16709- 4- (3) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ رَجُلًا مِنَ الْأَنْصَارِ تَزَوَّجَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَأَبْطَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص نِکَاحَهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَرِیزٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : کسی ازانصاردرحال احرام ازدواج کرده بود که رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم ازدواجش را باطل (اعلام) کردند .
16710- 5- (5) وَ عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ أَبِی شَجَرَةَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْمُحْرِمِ یَشْهَدُ عَلَی نِکَاحِ مُحِلَّیْنِ قَالَ لَا یَشْهَدُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6).
******
ترجمه:
ازحضرت صادق * سوال شد آیا محرو می توان شاهد ازدواج دو محل باشد ؟ فرمودند : شاهد نمی شود .
16711- 6- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَیْسَ یَنْبَغِی لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَتَزَوَّجَ وَ لَا یُزَوِّجَ مُحِلًّا.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم نه خودش ازدواج می کند ونه محلی ازدواج می دهد .
ص: 437
16712- 7- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ لَا یَنْکِحُ وَ لَا یُنْکِحُ وَ لَا یَشْهَدُ فَإِنْ نَکَحَ فَنِکَاحُهُ بَاطِلٌ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ لَا یَخْطُبُ (2)
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم نه ازدواج می کند ونه به ازدواج کسی در می آید وشاهد ازدواج هم نمی شود واگر ازدواج کرد باطل است .
16713- 8- (3) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ الْکَلْبِیِّ عَنِ الْمُفَضَّلِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ هَذَا الْکَلْبِیُّ- عَلَی الْبَابِ وَ قَدْ أَرَادَ الْإِحْرَامَ وَ أَرَادَ أَنْ یَتَزَوَّجَ لِیَغُضَّ اللَّهُ بِذَلِکَ بَصَرَهُ إِنْ أَمَرْتَهُ فَعَلَ وَ إِلَّا انْصَرَفَ عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ لِی مُرْهُ فَلْیَفْعَلْ وَ لْیَسْتَتِرْ.
قَالَ الشَّیْخُ قَوْلُهُ ع فَلْیَفْعَلْ إِنَّمَا أَرَادَ قَبْلَ دُخُولِهِ فِی الْإِحْرَامِ قَالَ وَ یُمْکِنُ أَنْ یَکُونَ مَحْمُولًا عَلَی التَّقِیَّةِ لِأَنَّهُ مَذْهَبُ بَعْضِ الْعَامَّةِ أَقُولُ: الْوَجْهُ الْأَوَّلُ عَیْنُ مَدْلُولِهِ.
******
ترجمه:
از مفضل روایت شده که او از امام صادق (ع) پرسید: این شخص کلبی (مردی از قبیله کلب) که بر در (دروازه) است و قصد احرام دارد و می خواهد ازدواج کند تا خداوند به وسیله آن نگاهش را پایین اندازد. اگر او را امر کنی، این کار را انجام خواهد داد وگرنه از آن منصرف خواهد شد. امام صادق (ع) به من فرمود: او را امر کن که این کار را انجام دهد و خود را بپوشاند.
شیخ گفت: قول امام (ع) "او را امر کن که این کار را انجام دهد" مقصود این است که قبل از داخل شدن در احرام باشد. و ممکن است این روایت بر تقیه حمل شود، زیرا این مذهب برخی از اهل سنت است. من می گویم: وجه اول عین مدلول آن است.
16714- 9- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: الْمُحْرِمُ لَا یَتَزَوَّجُ (وَ لَا یُزَوِّجُ) (5) فَإِنْ فَعَلَ فَنِکَاحُهُ بَاطِلٌ.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: حضرت فرمودند : محرم نباید ازدواج کند واگرانجام داد ازدواجش باطل است .
16715- 10- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 438
قَالَ: لَا یَنْبَغِی لِلرَّجُلِ الْحَلَالِ أَنْ یُزَوِّجَ مُحْرِماً وَ هُوَ یَعْلَمُ أَنَّهُ لَا یَحِلُّ لَهُ قُلْتُ فَإِنْ فَعَلَ فَدَخَلَ بِهَا الْمُحْرِمُ فَقَالَ إِنْ کَانَا عَالِمَیْنِ فَإِنَّ عَلَی کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بَدَنَةً وَ عَلَی الْمَرْأَةِ إِنْ کَانَتْ مُحْرِمَةً بَدَنَةٌ وَ إِنْ لَمْ تَکُنْ مُحْرِمَةً فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهَا إِلَّا أَنْ تَکُونَ قَدْ عَلِمَتْ أَنَّ الَّذِی تَزَوَّجَهَا مُحْرِمٌ فَإِنْ کَانَتْ عَلِمَتْ ثُمَّ تَزَوَّجَتْهُ فَعَلَیْهَا بَدَنَةٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (2) وَ فِی الْکَفَّارَاتِ (3) وَ فِی النِّکَاحِ (4).
******
ترجمه:
از سماعة بن مهران روایت شده که از امام صادق (ع) پرسید: شخص حلال (کسی که در احرام نیست) نباید مرد محرم را ازدواج دهد در حالی که می داند این کار برای او حلال نیست. پرسیدم: اگر این کار را انجام داد و مرد محرم با او همبستر شد، چه می شود؟ امام فرمود: اگر هر دو عالم (به حکم) بودند، بر هر یک از آن ها یک شتر واجب است و بر زن، اگر محرم باشد، یک شتر واجب است. و اگر محرم نباشد، چیزی بر او واجب نیست، مگر اینکه بداند که کسی که با او ازدواج کرده محرم است. پس اگر دانست و سپس با او ازدواج کرد، بر او نیز یک شتر واجب است.
(5) 15 بَابُ أَنَّ مَنْ تَزَوَّجَ مُحْرِماً عَامِداً عَالِماً بِالتَّحْرِیمِ وَجَبَ عَلَیْهِ مُفَارَقَتُهَا وَ لَمْ تَحِلَّ لَهُ أَبَداً وَ عَلَیْهِ الْمَهْرُ إِنْ کَانَ دَخَلَ وَ إِنْ کَانَ جَاهِلًا حَلَّ لَهُ تَزْوِیجُهَا بَعْدَ الْإِحْلَالِ
******
ترجمه:
16716- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْمُحْرِمَ إِذَا تَزَوَّجَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فُرِّقَ بَیْنَهُمَا ثُمَّ لَا یَتَعَاوَدَانِ أَبَداً.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : فرد محرم اگرازدواج کرد باید ازاو جدا شود ویگربرای همیشه نمی توانند برگردند وازدواج کنند .
ص: 439
16717- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أُدَیْمِ بْنِ الْحُرِّ الْخُزَاعِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْمُحْرِمَ إِذَا تَزَوَّجَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فُرِّقَ بَیْنَهُمَا وَ لَا یَتَعَاوَدَانِ أَبَداً (وَ الَّذِی یَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ) (2) وَ لَهَا زَوْجٌ یُفَرَّقُ بَیْنَهُمَا وَ لَا یَتَعَاوَدَانِ أَبَداً.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : فرد محرم اگرازدواج کرد باید ازهم جدا شود ویگربرای همیشه نمی توانند برگردند وازدواج کنند . کسیکه با زن شوهردارازدواج کند باید ازاو جداشود ودیگرتا ابد نمی تواند با او ازدواج کند
16718- 3- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (4) عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَضَی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی رَجُلٍ مَلَکَ بُضْعَ امْرَأَةٍ وَ هُوَ مُحْرِمٌ قَبْلَ أَنْ یَحِلَّ فَقَضَی أَنْ یُخَلِّیَ سَبِیلَهَا وَ لَمْ یَجْعَلْ نِکَاحَهُ شَیْئاً حَتَّی یَحِلَّ فَإِذَا أَحَلَّ خَطَبَهَا إِنْ شَاءَ وَ إِنْ شَاءَ أَهْلُهَا زَوَّجُوهُ وَ إِنْ شَاءُوا لَمْ یُزَوِّجُوهُ.
******
ترجمه:
از محمد بن قیس از امام باقر (ع) روایت شده که گفت: امیر المؤمنین (ع) درباره مردی که در حالی که محرم بود با زنی ازدواج کرد پیش از آنکه از احرام خارج شود، حکم کرد که راه او را باز بگذارد (از او جدا شود) و نکاح او را بی اعتبار دانست تا زمانی که از احرام خارج شود. پس وقتی که از احرام خارج شد، اگر خواست می تواند دوباره او را خواستگاری کند و اگر خانواده زن خواستند، او را به ازدواج او درآورند و اگر نخواستند، به ازدواج او درنیاورند.
16719- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع مَنْ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فِی إِحْرَامِهِ فُرِّقَ بَیْنَهُمَا وَ لَمْ تَحِلَّ لَهُ (6).
******
ترجمه:
حضرت سجاد * : اگردرحال احرام ازدواج کرد باید ازهم جدا شوند و(ازدواج با او)تا ابد حرام است
16720- 5- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْهُ ع قَالَ: لَهَا الْمَهْرُ إِنْ کَانَ دَخَلَ بِهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (8) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی النِّکَاحِ (9).
******
ترجمه:
حضرت فرمودند : اگر(محرم) با اومجامعت کرده باید مهریه او را بدهد .
ص: 440
(1) 16 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَشْتَرِیَ الْجَوَارِیَ وَ یَبِیعَهَا
******
ترجمه:
16721- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ الْأَشْعَرِیِّ الْقُمِّیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَشْتَرِی الْجَوَارِیَ وَ یَبِیعُهَا قَالَ نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ (3)
إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ یَبِیعُ (4).
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (5).
******
ترجمه:
ازحضرت رضا * سوال کردم آیا محرم می تواند کنیز خرید وفروش کند ؟ فرمودند : بله
16722- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْمُحْرِمُ یُطَلِّقُ وَ لَا یَتَزَوَّجُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ- عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یُطَلِّقَ وَ لَا یَتَزَوَّجَ (8).
ص: 441
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ کَالْأَوَّلِ (1).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم می تواند طلاق بدهد اما نمی تواند ازدواج کند .
16723- 2- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یُطَلِّقُ قَالَ نَعَمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (3).
******
ترجمه:
به امام صادق عرض کردم محرم می تواند طلاق بدهد ؟ فرمودند : بله
(4) 18 بَابُ تَحْرِیمِ الطِّیبِ عَلَی الْمُحْرِمِ وَ الْمُحْرِمَةِ وَ هُوَ الْمِسْکُ وَ الْعَنْبَرُ وَ الزَّعْفَرَانُ وَ الْوَرْسُ وَ الْعُودُ وَ الْکَافُورُ وَ یُکْرَهُ لَهُ بَقِیَّةُ الطِّیبِ وَ یَجُوزُ لَهُ النَّظَرُ إِلَیْهِ
******
ترجمه:
16724- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ یَعْنِی ابْنَ بَزِیعٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع کُشِفَ بَیْنَ یَدَیْهِ طِیبٌ لِیَنْظُرَ إِلَیْهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَأَمْسَکَ بِیَدِهِ عَلَی أَنْفِهِ بِثَوْبِهِ مِنْ رِیحِهِ.
******
ترجمه:
ابن بزیع گفت: من دیدم امام صادق (ع) که میان دستانش عطری بود تا بتواند به آن نگاه کند، در حالی که خود در حال احرام بود. او دست را بر روی بینی خود با لباس خود نگه داشت تا از بوی آن لذت ببرد.
16725- 2- (6) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مَا تَقُولُ فِی الْمِلْحِ فِیهِ زَعْفَرَانٌ لِلْمُحْرِمِ قَالَ لَا یَنْبَغِی لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَأْکُلَ شَیْئاً فِیهِ زَعْفَرَانٌ وَ لَا شَیْئاً (7) مِنَ الطِّیبِ.
******
ترجمه:
خدمت حضرت باقر* عرض کردم نظرشما چیست درمورد محرمی که درغذایش نمک با رعفران وجود دارد ؟ فرمودند : محرم حق ندارد جیزی بخورد که درآن زعفران یا چیز خوش بوی باشد .
ص: 442
16726- 3- (1) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَمَسَّ رَیْحَاناً وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ وَ لَا شَیْئاً فِیهِ زَعْفَرَانٌ وَ لَا تَطْعَمْ طَعَاماً فِیهِ زَعْفَرَانٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : درحال احرام نباید چیز خوش بورا لمس کنی وچیزی که درآن زعفران باشد وهمینطورغذای که درآن زعفران باشد .
16727- 4- (2) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی جَعَلْتُ ثَوْبَیْ إِحْرَامِی مَعَ أَثْوَابٍ قَدْ جُمِّرَتْ فَأَخَذَ (3) مِنْ رِیحِهَا قَالَ فَانْشُرْهَا فِی الرِّیحِ حَتَّی یَذْهَبَ رِیحُهَا.
******
ترجمه:
خدمت حضرت صادق* عرض کردم دولباس احرامم را کنارلباسهای دیگرم قراردادم ازآنها بوگرفته فرمودند : آنها را درهوای آزاد پهن کن تا بویش برود .
16728- 5- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَمَسَّ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ وَ لَا مِنَ الدُّهْنِ فِی إِحْرَامِکَ وَ اتَّقِ الطِّیبَ فِی طَعَامِکَ وَ أَمْسِکْ عَلَی أَنْفِکَ مِنَ الرَّائِحَةِ الطَّیِّبَةِ (وَ لَا تُمْسِکْ عَلَیْهِ مِنَ الرَّائِحَةِ الْمُنْتِنَةِ) (5) فَإِنَّهُ لَا یَنْبَغِی لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَتَلَذَّذَ بِرِیحٍ طَیِّبَةٍ.
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار، از ابی عبدالله (ع) روایت شده است که گفت: در حالت احرام خود چیزی از عطر و نه روغن را لمس نکن و از عطر در غذای خود پرهیز کن و از بوی خوش بینی خود را بگیر (و از بوی بد بینی خود را نگیر)، زیرا شایسته نیست که محرم از بوی خوش لذت ببرد.
16729- 6- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَمَسُّ الْمُحْرِمُ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ وَ لَا الرَّیْحَانِ وَ لَا یَتَلَذَّذُ بِهِ وَ لَا بِرِیحٍ طَیِّبَةٍ (فَمَنِ ابْتُلِیَ بِذَلِکَ) (7) فَلْیَتَصَدَّقْ بِقَدْرِ مَا صَنَعَ قَدْرَ سَعَتِهِ.
******
ترجمه:
از ابی عبدالله (ع) روایت شده است که گفت: محرم نباید چیزی از عطر و نه ریحان را لمس کند و نباید از آن و نه از بوی خوش لذت ببرد (پس هر کس به آن مبتلا شد)، باید به اندازه ای که انجام داده است، به قدر توانش صدقه بدهد.
ص: 443
16730- 7- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ الْمَرْأَةَ الْمُحْرِمَةَ لَا تَمَسُّ طِیباً.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
حضرت کاظم * : زن محرمه هیچ نوع ازبوی خوش را نباید لمس کند .
16731- 8- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَمَسَّ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ وَ لَا مِنَ الدُّهْنِ (4) وَ أَمْسِکْ عَلَی أَنْفِکَ مِنَ الرِّیحِ الطَّیِّبَةِ وَ لَا تُمْسِکْ عَلَیْهَا مِنَ الرِّیحِ الْمُنْتِنَةِ فَإِنَّهُ لَا یَنْبَغِی لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَتَلَذَّذَ بِرِیحٍ طَیِّبَةٍ وَ اتَّقِ الطِّیبَ فِی زَادِکَ فَمَنِ ابْتُلِیَ بِشَیْ ءٍ مِنْ ذَلِکَ فَلْیُعِدْ غُسْلَهُ وَ لْیَتَصَدَّقْ بِصَدَقَةٍ بِقَدْرِ مَا صَنَعَ وَ إِنَّمَا یَحْرُمُ عَلَیْکَ مِنَ الطِّیبِ أَرْبَعَةُ أَشْیَاءَ الْمِسْکُ وَ الْعَنْبَرُ وَ الْوَرْسُ وَ الزَّعْفَرَانُ غَیْرَ أَنَّهُ یُکْرَهُ لِلْمُحْرِمِ الْأَدْهَانُ الطَّیِّبَةُ إِلَّا الْمُضْطَرَّ إِلَی الزَّیْتِ أَوْ شِبْهِهِ یَتَدَاوَی بِهِ.
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار، از ابی عبدالله (ع) روایت شده است که گفت: هنگامی که محرم هستی، هیچ چیزی از عطر و نه از روغن را لمس نکن و بینی خود را از بوی خوش نگه دار و از بوی بد نگه ندار، زیرا شایسته نیست که محرم از بوی خوش لذت ببرد و از عطر در زاد خود پرهیز کن. پس هر کس به چیزی از آن مبتلا شد، باید غسل خود را تکرار کند و به اندازه ای که انجام داده است صدقه بدهد. آنچه از عطر بر تو حرام است چهار چیز است: مشک، عنبر، ورس، و زعفران. به جز این که روغن های خوشبو برای محرم مکروه است، مگر کسی که مجبور به استفاده از روغن یا مشابه آن برای درمان باشد.
16732- 9- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ النَّخَعِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اتَّقِ قَتْلَ الدَّوَابِّ کُلِّهَا وَ لَا تَمَسَّ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ وَ لَا مِنَ الدُّهْنِ فِی إِحْرَامِکَ وَ اتَّقِ الطِّیبَ فِی زَادِکَ وَ أَمْسِکْ عَلَی أَنْفِکَ مِنَ الرِّیحِ الطَّیِّبَةِ وَ لَا تُمْسِکْ مِنَ الرِّیحِ الْمُنْتِنَةِ فَإِنَّهُ لَا یَنْبَغِی لَکَ أَنْ تَتَلَذَّذَ بِرِیحٍ طَیِّبَةٍ فَمَنِ ابْتُلِیَ بِشَیْ ءٍ مِنْ ذَلِکَ فَلْیُعِدْ غُسْلَهُ وَ لْیَتَصَدَّقْ بِقَدْرِ مَا صَنَعَ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده که فرمود:
بپرهیز از کشتن همه حیوانات.
و لمس نکن چیزی از عطر و نه از روغن در احرامت.
و بپرهیز از عطر در توشه ات.
و بگیر بر بینی ات از بوی خوش.
و نگیر (بر بینی ات) از بوی بد.
پس همانا نباید برایت که لذت ببری از بوی خوش.
پس هر کس که به چیزی از آن مبتلا شد، باید غسلش را تکرار کند و به مقدار آنچه انجام داده صدقه بدهد.
ص: 444
16733- 10- (1) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَا تَمَسَّ الرَّیْحَانَ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ وَ لَا تَمَسَّ شَیْئاً فِیهِ زَعْفَرَانٌ وَ لَا تَأْکُلْ طَعَاماً فِیهِ زَعْفَرَانٌ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن از عبدالله بن سنان از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده که گفت شنیدم او می فرمود:
لمس نکن ریحان را وقتی محرم هستی.و لمس نکن چیزی که در آن زعفران باشد.
و غذا نخور که در آن زعفران باشد.
16734- 11- (2) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَمَسُّ الْمُحْرِمُ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ وَ لَا الرَّیْحَانِ وَ لَا یَتَلَذَّذُ بِهِ فَمَنِ ابْتُلِیَ بِشَیْ ءٍ مِنْ ذَلِکَ فَلْیَتَصَدَّقْ بِقَدْرِ مَا صَنَعَ بِقَدْرِ شِبَعِهِ یَعْنِی مِنَ الطَّعَامِ.
******
ترجمه:
از حماد از حریز از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده که فرمود:
محرم نباید چیزی از عطر یا ریحان را لمس کند. و نباید از آن لذت ببرد.
پس هر کس که به چیزی از آن مبتلا شد، باید به اندازه آنچه که انجام داده صدقه بدهد، به اندازه سیر شدنش یعنی از غذا.
16735- 12- (3) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ (4) عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کُنْتَ مُتَمَتِّعاً فَلَا تَقْرَبَنَّ شَیْئاً فِیهِ صُفْرَةٌ حَتَّی تَطُوفَ بِالْبَیْتِ.
******
ترجمه:
امام جعفر صادق علیه السلام به نقل از منصور بن حازم :
اگر در حال انجام حج تمتع هستی، به چیزی که در آن رنگ زرد (زعفران) باشد نزدیک نشو تا زمانی که طواف خانه (کعبه) را انجام دهی.
16736- 13- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ (6) حُفُوفُ (7) الرَّجُلِ مِنَ الطِّیبِ.
******
ترجمه:
یکی ازدو امام علیهما السلام درباره ِی این سخن خداوند [که می فرماید:] ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْیُوفُوا نُذُورَهُمْ؛ فرمودند : «منظور از «تفَث» پرهیزکردنِ انسان مُحرم از استعمال بوی خوش است
16737- 14- (8) وَ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ النَّخَعِیِّ عَنْ
ص: 445
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّمَا یَحْرُمُ عَلَیْکَ مِنَ الطِّیبِ أَرْبَعَةُ أَشْیَاءَ الْمِسْکُ وَ الْعَنْبَرُ وَ الْوَرْسُ وَ الزَّعْفَرَانُ غَیْرَ أَنَّهُ یُکْرَهُ لِلْمُحْرِمِ الْأَدْهَانُ الطَّیِّبَةُ الرِّیحِ.
******
ترجمه:
ابو عبد اللّه صادق (ع) گفت: از انواع بوى خوش چهار نوع آن با احرام حاجى تحريم مى شود: مشك. عنبر. زعفران. عود معطر. علاوه بر اينها روغنى كه از دانه هاى خوشبو تهيه شود، كراهت دارد.
16738- 15- (1) وَ عَنْهُ عَنْ سَیْفٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الطِّیبُ الْمِسْکُ وَ الْعَنْبَرُ وَ الزَّعْفَرَانُ وَ الْعُودُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : بوی خوش همان مشک وعنبرزعفران وعود است .
16739- 16- (2) وَ عَنْهُ عَنْ سَیْفٍ عَنْ عَبْدِ الْغَفَّارِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الطِّیبُ الْمِسْکُ وَ الْعَنْبَرُ وَ الزَّعْفَرَانُ وَ الْوَرْسُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : بوی خوش همان مشک وعنبرزعفران وورس (گیاهی معطر) است .
16740- 17- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ (4) قَالَ التَّفَثُ حُفُوفُ الرَّجُلِ مِنَ الطِّیبِ فَإِذَا قَضَی نُسُکَهُ حَلَّ لَهُ الطِّیبُ.
******
ترجمه:
حُمران از امام باقر (روایت کرده است که حضرت درباره ِی این سخن خداوند [که می فرماید:] ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْیُوفُوا نُذُورَهُمْ؛ فرمود: «منظور از «تفَث» پرهیزکردنِ انسان مُحرم از استعمال بوی خوش است و هرگاه اعمال حج را به پایان برد، استعمال بوی خوش برایش حلال می شود»
16741- 18- (5) قَالَ: وَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع إِذَا تَجَهَّزَ إِلَی مَکَّةَ قَالَ لِأَهْلِهِ إِیَّاکُمْ أَنْ تَجْعَلُوا فِی زَادِنَا شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ وَ لَا الزَّعْفَرَانِ نَأْکُلُهُ أَوْ نَطْعَمُهُ.
******
ترجمه:
حضرت سجاد * وقتی عازم مکه می شدند به خانواده خود می فرمودند : مبادا چیزخوش بویا زعفران با سفرما قراردهید که بخوریم یا آنرا اطعام کنیم .
16742- 19- (6) قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع یُکْرَهُ مِنَ الطِّیبِ أَرْبَعَةُ أَشْیَاءَ لِلْمُحْرِمِ الْمِسْکُ وَ الْعَنْبَرُ وَ الزَّعْفَرَانُ وَ الْوَرْسُ وَ کَانَ یَکْرَهُ مِنَ الْأَدْهَانِ الطَّیِّبَةَ الرِّیحِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی حُکْمِ الْکَافُورِ فِی غُسْلِ
ص: 446
الْمَیِّتِ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا (2) وَ فِی الْکَفَّارَاتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی (3).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : برمحرم ازبوی خوش چهار چیز کراهت دارد مشک /عنبر/زعفران /ورس وازروغنها آنها که خوش بوهستند .
(4) 19 بَابُ جَوَازِ اسْتِعْمَالِ الْمُحْرِمِ الطِّیبَ فِی الضَّرُورَةِ کَالسَّعُوطِ لِمُدَاوَاةِ الْمَرِیضِ وَ وُجُوبِ الْکَفَّارَةِ فِیهِ
******
ترجمه:
16743- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ وَ کَانَتْ عَرَضَتْ لَهُ رِیحٌ فِی وَجْهِهِ مِنْ عِلَّةٍ أَصَابَتْهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ قَالَ فَقُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ الطَّبِیبَ الَّذِی یُعَالِجُنِی وَصَفَ لِی سَعُوطاً فِیهِ مِسْکٌ فَقَالَ اسْتَعِطْ بِهِ.
******
ترجمه:
از اسماعیل بن جابر نقل شده است که بادی در صورتش از بیماری ای که به او رسیده بود، ظاهر شد و او در حال احرام بود. او گفت: "به ابوعبدالله (علیه السلام) گفتم که طبیبی که مرا معالجه می کند، دارویی به نام سعوط که در آن مشک وجود دارد برای من تجویز کرده است." پس ایشان (علیه السلام) فرمودند: "با آن دارو بینی را بخور (یا آن دارو را استفاده کن)."
16744- 2- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ السَّعُوطِ لِلْمُحْرِمِ وَ فِیهِ طِیبٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الضَّرُورَةِ لِمَا مَرَّ (7) وَ یُمْکِنُ حَمْلُهُ عَلَی غَیْرِ الْأَنْوَاعِ الْمُحَرَّمَةِ.
******
ترجمه:
اسماعیل درمورد سعوط برای محرم سوال کردم با اینکه معطراست فرمودند : اشکالی ندارد .
ص: 447
16745- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ إِذَا اضْطُرَّ إِلَی سَعُوطٍ فِیهِ مِسْکٌ مِنْ رِیحٍ تَعْرِضُ لَهُ فِی وَجْهِهِ وَ عِلَّةٍ تُصِیبُهُ فَقَالَ اسْتَعِطْ بِهِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ (2) أَیْضاً عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی وُجُوبِ الْکَفَّارَةِ بِهِ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
اسماعیل بن جابر از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره محرم که مجبور به استفاده از دارویی به نام سعوط که در آن مشک وجود دارد به دلیل بادی که در صورتش ظاهر شده و بیماری ای که به او رسیده، پرسید. پس ایشان (علیه السلام) فرمودند: "با آن دارو بینی را بخور (یا آن دارو را استفاده کن)."
(5) 20 بَابُ جَوَازِ شَمِّ الْمُحْرِمِ الطِّیبَ مِنْ رِیحِ الْعَطَّارِینَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ
******
ترجمه:
16746- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَا بَأْسَ بِالرِّیحِ الطَّیِّبَةِ فِیمَا بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- مِنْ رِیحِ الْعَطَّارِینَ وَ لَا یُمْسِکُ عَلَی أَنْفِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ (7)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ
ص: 448
الْحَکَمِ (1).
******
ترجمه:
هشام بن حکم از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: شنیدم که ایشان می فرمودند: "اشکالی ندارد به بوی خوش (عطر) در فاصله بین صفا و مروه، از بوی عطرفروشان، و نباید بینی خود را بگیرد."
(2) 21 بَابُ جَوَازِ شَمِّ الْمُحْرِمِ خَلُوقَ الْکَعْبَةِ وَ خَلُوقَ الْقَبْرِ وَ جَوَازِ تَرْکِهِ غَسْلَهُمَا عَنِ الثَّوْبِ
******
ترجمه:
16747- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ خَلُوقِ الْکَعْبَةِ- یُصِیبُ ثَوْبَ الْمُحْرِمِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ لَا یَغْسِلُهُ فَإِنَّهُ طَهُورٌ.
******
ترجمه:
ابی عمیر از عبدالله بن سنان نقل کرده است که گفت: از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره خَلوق (عطر) کعبه که به لباس محرم می رسد، پرسیدم. ایشان فرمودند: "اشکالی ندارد و آن را نشوید، زیرا آن پاک است."
16748- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُحْرِمُ یُصِیبُ ثِیَابَهُ الزَّعْفَرَانُ مِنَ الْکَعْبَةِ قَالَ لَا یَضُرُّهُ وَ لَا یَغْسِلُهُ.
******
ترجمه:
ازیَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ نقل شده است که او از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره مردی که زعفران کعبه به لباسش برسد در حالی که محرم است، پرسید. ایشان فرمودند: "اشکالی ندارد وشستن آنهم لازم نیست .
16749- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ خَلُوقِ الْکَعْبَةِ- وَ خَلُوقِ الْقَبْرِ یَکُونُ فِی ثَوْبِ الْإِحْرَامِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِمَا هُمَا طَهُورَانِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
ازحماد بن عثمان نقل شده است که او از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره مردی که زعفران کعبه وزعفران قبربه لباسش برسد در حالی که محرم است، پرسید. ایشان فرمودند: "اشکالی ندارد و آنها پاک است
16750- 4- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُصِیبُ ثَوْبَهُ زَعْفَرَانُ الْکَعْبَةِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ وَ هُوَ طَهُورٌ
ص: 449
فَلَا تَتَّقِهِ أَنْ یُصِیبَکَ.
******
ترجمه:
از سماعه نقل شده است که او از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره مردی که زعفران کعبه به لباسش برسد در حالی که محرم است، پرسید. ایشان فرمودند: "اشکالی ندارد و آن پاک است
16751- 5- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ عَنْ خَلُوقِ الْکَعْبَةِ لِلْمُحْرِمِ أَ یُغْسَلُ مِنْهُ الثَّوْبُ قَالَ لَا هُوَ طَهُورٌ ثُمَّ قَالَ إِنَّ بِثَوْبِی مِنْهُ لَطْخاً.
******
ترجمه:
از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که از ایشان درباره خَلوق (عطر) کعبه برای محرم پرسیدند که آیا باید لباس از آن شسته شود؟ ایشان فرمودند: "نه، آن پاک است." سپس فرمودند: "همانا در لباس من نیز از آن لکه ای هست.
(2) 22 بَابُ جَوَازِ غَسْلِ الْمُحْرِمِ الطِّیبَ وَ مَسْحِهِ بِیَدِهِ مِنْ غَیْرِ شَمٍ
******
ترجمه:
16752- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَغْسِلَ الرَّجُلُ الْخَلُوقَ عَنْ ثَوْبِهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اشکالی ندارد که محرم خلوق را با شستن ازلباس خود برطرف کند .
16753- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی مُحْرِمٍ أَصَابَهُ طِیبٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ أَنْ یَمْسَحَهُ بِیَدِهِ أَوْ یَغْسِلَهُ.
******
ترجمه:
ازیکی ازدوامام علیهما السلام درمورد محرمی که چیزمعطری به اورسیده فرمودند : اشکالی ندارد به آن دست بمالد (تا برطرف شود)یا آنرا بشوید .
16754- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْمُحْرِمِ یُصِیبُ ثَوْبَهُ الطِّیبُ قَالَ لَا بَأْسَ بِأَنْ یَغْسِلَهُ بِیَدِ نَفْسِهِ.
******
ترجمه:
ازحضرت صادق * : درمورد محرمی که لباسش به ماده معطری رسیده فرمودند : اشکالی ندارد که خوش شخصا بشوید .
16755- 4- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ
ص: 450
مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَمَسُّ الطِّیبَ وَ هُوَ نَائِمٌ لَا یَعْلَمُ قَالَ یَغْسِلُهُ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ وَ عَنِ الْمُحْرِمِ یَدْهُنُهُ الْحَلَالُ بِالدُّهْنِ الطَّیِّبِ وَ الْمُحْرِمُ لَا یَعْلَمُ مَا عَلَیْهِ قَالَ یَغْسِلُهُ أَیْضاً وَ لْیَحْذَرْ.
******
ترجمه:
اسحاق بن عمار از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل کرده است که گفت: از ایشان درباره محرم که در حال خواب به عطری دست بزند و نداند، پرسیدم. ایشان فرمودند: "آن را بشوید و چیزی بر او نیست." و درباره محرم که شخصی حلال او را با روغن خوشبو چرب کند و محرم نداند، چه حکمی دارد، پرسیدم. ایشان فرمودند: "آن را نیز بشوید و باید احتیاط کند."
(1) 23 بَابُ جَوَازِ اسْتِعْمَالِ الْمُحْرِمِ لِلْحِنَّاءِ وَ کَرَاهَتِهِ لِلْمَرْأَةِ إِذَا أَرَادَتِ الْإِحْرَامَ
******
ترجمه:
16756- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْحِنَّاءِ فَقَالَ إِنَّ الْمُحْرِمَ لَیَمَسُّهُ وَ یُدَاوِی بِهِ بَعِیرَهُ وَ مَا هُوَ بِطِیبٍ وَ مَا بِهِ بَأْسٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل کرده است که گفت: از ایشان درباره حنا پرسیدم. ایشان فرمودند: "محرم آن را لمس می کند و با آن شتر خود را درمان می کند و آن عطر (خوشبوکننده) نیست و اشکالی ندارد.
16757- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ امْرَأَةٍ خَافَتِ الشُّقَاقَ (6) فَأَرَادَتْ أَنْ تُحْرِمَ هَلْ تَخْضِبُ یَدَهَا بِالْحِنَّاءِ قَبْلَ ذَلِکَ قَالَ مَا یُعْجِبُنِی أَنْ تَفْعَلَ.
ص: 451
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ (1).
******
ترجمه:
ابی صباح کنانی از ابی عبدالله (علیه السلام) نقل کرده است که گفت: از ایشان درباره زنی که از بیماری شقاق (بیماری ای که دست را درگیر می کند) می ترسد و می خواهد احرام ببندد، پرسیدم که آیا می تواند قبل از آن دستش را با حنا خضاب کند؟ ایشان فرمودند: "من دوست ندارم که او این کار را انجام دهد."
(2) 24 بَابُ أَنَّهُ یَجِبُ عَلَی الْمُحْرِمِ أَنْ یُمْسِکَ عَلَی أَنْفِهِ مِنَ الرَّائِحَةِ الطَّیِّبَةِ وَ لَا یَجُوزُ لَهُ أَنْ یُمْسِکَ عَلَی أَنْفِهِ مِنَ الرَّائِحَةِ الْکَرِیهَةِ
******
ترجمه:
16758- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ یُمْسِکُ عَلَی أَنْفِهِ مِنَ الرِّیحِ الطَّیِّبَةِ وَ لَا یُمْسِکُ عَلَی أَنْفِهِ مِنَ الرِّیحِ الْخَبِیثَةِ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مِنَ الرِّیحِ الْمُنْتِنَةِ (4).
وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند: محرم باید دست را از بوی خوشبو نگه دارد و نباید دست را از بوی ناخوشایند نگه دارد.
16759- 2- (6) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَمَسَّ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ (7) فِی إِحْرَامِکَ (8) وَ أَمْسِکْ عَلَی أَنْفِکَ مِنَ الرَّائِحَةِ الطَّیِّبَةِ (وَ لَا تُمْسِکْ عَلَیْهِ مِنَ
ص: 452
الرَّائِحَةِ الْمُنْتِنَةِ) (1) الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل کرد که فرمودند: در حال احرام، هیچ چیزی از عطر نگیر و دست از بوی خوشبو نگه دار، (و همچنین از بوی ناخوشایند نگه ندار).
16760- 3- (3) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ إِذَا مَرَّ عَلَی جِیفَةٍ فَلَا یُمْسِکْ عَلَی أَنْفِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم وقتی ازکنارمرداررد می شود نباید جلو بینی خود را بگیرد .
(5) 25 بَابُ جَوَازِ شَمِّ الْمُحْرِمِ الْإِذْخِرَ (6) وَ الْقَیْصُومَ (7) وَ الْخُزَامَی (8) وَ الشِّیحَ (9) وَ أَشْبَاهَهُ مِنَ الرَّیَاحِینِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِی الشَّمِّ وَ الْمَسِ
******
ترجمه:
16761- 1- (10) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بَأْسَ أَنْ تَشَمَّ الْإِذْخِرَ وَ الْقَیْصُومَ وَ الْخُزَامَی وَ الشِّیحَ وَ أَشْبَاهَهُ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ.
ص: 453
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ (1)
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: لَا بَأْسَ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (2)
******
ترجمه:
معاویه بن عمار گفت: ابو عبدالله (علیه السلام) گفت: هیچ ایرادی ندارد که اذخر، قیصوم، خزامی، شیح و مشابه آنها را بو کنی در حالی که در حال احرام هستی.
16762- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ (4) عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَمَسُّ الْمُحْرِمُ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ وَ لَا الرَّیْحَانَ وَ لَا یَتَلَذَّذُ بِهِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم نباید عطروگیاهان معطررا لمس کندوازآنها لذت ببرد .
16763- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَا تَمَسَّ رَیْحَاناً وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : درحال احرام نباید هیچ گیاه خوش بوی را لمس کنی .
یَشَمُّ الرَّیْحَانَ قَالَ لَا.
******
ترجمه:
حریز: ازحضرت صادق * پرسیدم آیا محرم می تواند ریحان را بوکند ؟ فرمودند : خیر
(1) 26 بَابُ جَوَازِ أَکْلِ الْمُحْرِمِ التُّفَّاحَ وَ الْأُتْرُجَّ وَ النَّبْقَ وَ نَحْوَهُ مِمَّا طَابَ رِیحُهُ وَ یُمْسِکُ عَلَی أَنْفِهِ
******
ترجمه:
16765- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ التُّفَّاحِ وَ الْأُتْرُجِّ وَ النَّبْقِ وَ مَا طَابَ رِیحُهُ قَالَ تُمْسِکُ عَنْ شَمِّهِ وَ تَأْکُلُهُ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ تُمْسِکُ عَنْ شَمِّهِ وَ لَمْ یَرْوِ فِیهِ شَیْئاً (3)
******
ترجمه:
علی بن مهزیار گفت: از ابن ابی عمیر درباره سیب، ترنج، سدر و چیزهایی که بوی خوشی دارند، پرسیدم. او گفت: از بو کردنشان خودداری می کنی و آنها را می خوری.
16766- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَأْکُلُ الْأُتْرُجَّ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ لَهُ لَهُ رَائِحَةٌ طَیِّبَةٌ قَالَ الْأُتْرُجُّ طَعَامٌ لَیْسَ هُوَ مِنَ الطِّیبِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ مِثْلَهُ (5) أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ أَمْسَکَ عَلَی أَنْفِهِ لِمَا مَضَی (6) وَ یَأْتِی (7).
******
ترجمه:
عَمَّارِ بْنِ مُوسَی : ازحضرت صادق * سوال کردم آیا محرم می تواند ترنج بخورد ؟ فرمودند : بله عرض کردم بوی خوشی دارد . فرمودند : ترنج خوراکی است نه بوی خوش
ص: 455
16767- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ التُّفَّاحِ وَ الْأُتْرُجِّ وَ النَّبْقِ وَ مَا طَابَ رِیحُهُ فَقَالَ یُمْسِکُ عَلَی شَمِّهِ وَ یَأْکُلُهُ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ مِثْلَهُ (2) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
ابن ابی عمیر: ازحضرت صادق * درباره سیب، ترنج، سدر و چیزهایی که بوی خوشی دارند، پرسیدم. او گفت: از بو کردنشان خودداری می کنی و آنها را می خوری.
(4) 27 بَابُ جَوَازِ غَسْلِ الْمُحْرِمِ یَدَهُ بِالْأُشْنَانِ (5) إِذَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ طِیبٌ عَلَی کَرَاهِیَةٍ إِنْ کَانَ فِیهِ إِذْخِرٌ
******
ترجمه:
16768- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَغْسِلُ یَدَهُ بِالْأُشْنَانِ قَالَ کَانَ أَبِی یَغْسِلُ یَدَهُ بِالْحُرُضِ (7) الْأَبْیَضِ.
******
ترجمه:
ابی المغراء گفت: از ابو عبدالله (علیه السلام) درباره محرم که دست خود را با اُشنان (نوعی شوینده) بشوید، پرسیدم. امام فرمودند: پدرم دست خود را با حرض سفید (نوعی شوینده) می شستند .
16769- 2- (8) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الْأُشْنَانُ فِیهِ الطِّیبُ فَأَغْسِلُ بِهِ یَدَیَّ وَ أَنَا
ص: 456
مُحْرِمٌ قَالَ إِذَا أَرَدْتُمُ الْإِحْرَامَ فَانْظُرُوا مَزَاوِدَکُمْ فَاعْزِلُوا مَا (1) لَا تَحْتَاجُونَ إِلَیْهِ وَ قَالَ تَصَدَّقْ بِشَیْ ءٍ کَفَّارَةً لِلْأُشْنَانِ الَّذِی غَسَلْتَ بِهِ یَدَکَ.
******
ترجمه:
حسن بن زیاد از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل کرد: به او گفتم: اُشنان (نوعی گیاه شوینده) که در آن عطر است، آیا می توانم در حالی که محرم هستم با آن دست هایم را بشویم؟ گفت: زمانی که می خواهید احرام ببندید، به وسایل خود نگاه کنید و آنچه را که نیاز ندارید جدا کنید. و گفت: به عنوان کفاره برای اُشنانی که با آن دست هایت را شستی، صدقه ای بده.
16770- 3- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ سُفْیَانَ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع الْمُحْرِمُ یَغْسِلُ یَدَهُ بِأُشْنَانٍ فِیهِ إِذْخِرٌ فَکَتَبَ لَا أُحِبُّهُ لَکَ.
******
ترجمه:
ابراهیم بن سفیان نقل کرده که او به ابو الحسن (علیه السلام) نوشت: آیا محرم می تواند دست خود را با اُشنان (نوعی شوینده) که در آن اذخر (گیاه خوشبو) است، بشوید؟ امام نوشتند: من این را برای تو دوست ندارم.
(3) 28 بَابُ کَرَاهَةِ نَوْمِ الْمُحْرِمِ عَلَی فِرَاشٍ أَصْفَرَ وَ کَذَا الْمِرْفَقَةُ
******
ترجمه:
16771- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ عَنِ الْمُعَلَّی أَبِی عُثْمَانَ عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُرِهَ أَنْ یَنَامَ الْمُحْرِمُ عَلَی فِرَاشٍ أَصْفَرَ أَوْ عَلَی مِرْفَقَةٍ صَفْرَاءَ.
******
ترجمه:
معلی بن خنیس از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل کرد: مکروه است که شخص محرم بر روی تشک زرد یا بالش زرد بخوابد.
16772- 2- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: وَ أَکْرَهُ (6) لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَنَامَ عَلَی الْفِرَاشِ الْأَصْفَرِ وَ الْمِرْفَقَةِ الصَّفْرَاءِ (7).
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ وَ الْمِرْفَقَةِ (8)
******
ترجمه:
عاصم از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل کرد: مکروه است که شخص محرم بر روی تشک زرد یا بالش زرد بخوابد.
ص: 457
16773- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَدَّهِنْ حِینَ تُرِیدُ أَنْ تُحْرِمَ بِدُهْنٍ فِیهِ مِسْکٌ وَ لَا عَنْبَرٌ مِنْ أَجْلِ أَنَّ رَائِحَتَهُ تَبْقَی فِی رَأْسِکَ بَعْدَ مَا تُحْرِمُ وَ ادَّهِنْ بِمَا شِئْتَ مِنَ الدُّهْنِ حِینَ تُرِیدُ أَنْ تُحْرِمَ فَإِذَا أَحْرَمْتَ فَقَدْ حَرُمَ عَلَیْکَ الدُّهْنُ حَتَّی تُحِلَّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (4) وَ
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ لَا عَنْبَرٌ تَبْقَی رَائِحَتُهُ فِی رَأْسِکَ إِلَی أَنْ قَالَ حِینَ تُرِیدُ أَنْ تُحْرِمَ قَبْلَ الْغُسْلِ وَ بَعْدَهُ وَ ذَکَرَ الْبَاقِیَ مِثْلَهُ (5).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ مِثْلَهُ (6) وَ کَذَا
ص: 458
الشَّیْخُ (1)
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
حلبی از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل کرد: وقتی می خواهی احرام ببندی، با روغنی که در آن مشک یا عنبر است، خود را چرب نکن، زیرا بوی آن بعد از احرام بستن در سرت باقی می ماند. با هر روغنی که می خواهی خود را چرب کن وقتی می خواهی احرام ببندی، پس هنگامی که احرام بستی، روغن بر تو حرام می شود تا زمانی که ازاحرام خارج شوی .
16774- 2- (3) وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَمَسَّ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ وَ لَا مِنَ الدُّهْنِ الْحَدِیثَ وَ قَالَ فِی آخِرِهِ وَ یُکْرَهُ لِلْمُحْرِمِ الْأَدْهَانُ الطَّیِّبَةُ إِلَّا الْمُضْطَرَّ إِلَی الزَّیْتِ (4) یَتَدَاوَی بِهِ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که گفت: در حالی که محرم هستی، هیچ چیز از عطر و نه از روغن تازه را لمس نکن. و در آخرش گفت: برای محرم استفاده از روغن های خوشبو مکروه است، مگر کسی که به روغن زیتون نیاز دارد و با آن درمان می کند.
16775- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ النَّخَعِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَمَسَّ شَیْئاً مِنَ الطِّیبِ وَ لَا مِنَ الدُّهْنِ فِی إِحْرَامِکَ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : درحال احرام هیچ چیز ازبوی خوش وروغن رالمس نکن
16776- 4- (6) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: یُکْرَهُ لِلْمُحْرِمِ الْأَدْهَانُ الطَّیِّبَةُ الرِّیحِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : مکروه برای محرم استفاده کردن ازروغن معطر .
ص: 459
(1) 30 بَابُ جَوَازِ الِادِّهَانِ قَبْلَ الْإِحْرَامِ بِمَا لَا یَبْقَی طِیبُهُ بَعْدَهُ
******
ترجمه:
16777- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الرَّجُلُ یَدَّهِنُ بِأَیِّ دُهْنٍ شَاءَ إِذَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ مِسْکٌ وَ لَا عَنْبَرٌ وَ لَا زَعْفَرَانٌ وَ لَا وَرْسٌ قَبْلَ أَنْ یَغْتَسِلَ لِلْإِحْرَامِ قَالَ وَ لَا تُجَمِّرْ ثَوْباً لِإِحْرَامِکَ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل کرد: مرد می تواند با هر روغنی که می خواهد خود را چرب کند، به شرطی که در آن مشک، عنبر، زعفران یا ورس نباشد، قبل از اینکه برای احرام غسل کند. و گفت: لباس احرام خود را با بخور خوشبو نکن.
16778- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَانَ لَا یَرَی بَأْساً بِأَنْ تَکْتَحِلَ الْمَرْأَةُ وَ تَدَّهِنَ وَ تَغْتَسِلَ بَعْدَ هَذَا کُلِّهِ لِلْإِحْرَامِ.
******
ترجمه:
از حریز از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که ایشان اشکالی نمی دیدند که زن سرمه بکشد، خود را چرب کند و بعد از همه این کارها برای احرام غسل کند.
16779- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بَأْسَ بِأَنْ یَدَّهِنَ الرَّجُلُ قَبْلَ أَنْ یَغْتَسِلَ لِلْإِحْرَامِ وَ بَعْدَهُ (5) وَ کَانَ یَکْرَهُ الدُّهْنَ الْخَاثِرَ (6) الَّذِی یَبْقَی.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم گفت: ابو عبدالله (علیه السلام) گفت: اشکالی ندارد که مرد قبل از غسل برای احرام و بعد از آن، خود را چرب کند. و ایشان روغن غلیظی که باقی می ماند را مکروه می دانستن
16780- 4- (7) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ یَدَّهِنُ
ص: 460
بَعْدَ الْغُسْلِ قَالَ نَعَمْ فَادَّهَنَّا عِنْدَهُ بِسَلِیخَةِ بَانٍ (1) وَ ذَکَرَ أَنَّ أَبَاهُ کَانَ یَدَّهِنُ بَعْدَ مَا یَغْتَسِلُ لِلْإِحْرَامِ وَ أَنَّهُ یَدَّهِنُ بِالدُّهْنِ مَا لَمْ یَکُنْ (2) غَالِیَةً أَوْ دُهْناً فِیهِ مِسْکٌ أَوْ عَنْبَرٌ.
******
ترجمه:
ابی العلاء گفت: از ابو عبدالله (علیه السلام) درباره مرد محرم که بعد از غسل روغن بمالد، پرسیدم. گفت: بله، و ما نزد او با روغن بانی (نوعی روغن) خود را چرب کردیم و ذکر کرد که پدرش بعد از غسل برای احرام خود را چرب می کرد و اینکه او با روغن هایی که غالیه (عطر) یا روغنی که در آن مشک یا عنبر باشد، نباشد، خود را چرب می کرد.
16781- 5- (3) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ فُضَیْلٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ کُلِّهِمْ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الطِّیبِ عِنْدَ الْإِحْرَامِ وَ الدُّهْنِ فَقَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع لَا یَزِیدُ عَنِ السَّلِیخَةِ.
******
ترجمه:
از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که از ایشان درباره عطر و روغن هنگام احرام پرسیدند. ایشان فرمودند: علی (علیه السلام) بیشتر از سلیخه (نوعی روغن) استفاده نمی کرد.
16782- 6- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: قَالَ لَهُ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ مَا تَقُولُ فِی دُهْنَةٍ بَعْدَ الْغُسْلِ لِلْإِحْرَامِ فَقَالَ قَبْلُ وَ بَعْدُ وَ مَعَ لَیْسَ بِهِ بَأْسٌ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِقَارُورَةِ بَانٍ سَلِیخَةٍ لَیْسَ فِیهَا شَیْ ءٌ فَأَمَرَنَا فَادَّهَنَّا مِنْهَا الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
هشام بن سالم گفت: ابن ابی یعفور به او گفت: چه می گویی درباره روغن مالی بعد از غسل احرام؟ او گفت: قبل و بعد و همراه آن اشکالی ندارد. سپس یک شیشه روغن بانی سلیخه (که در آن چیزی نبود) خواست و به ما دستور داد که با آن خود را چرب کنیم.
16783- 7- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنْ دُهْنِ الْحِنَّاءِ وَ الْبَنَفْسَجِ أَ نَدَّهِنُ بِهِ إِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُحْرِمَ فَقَالَ نَعَمْ.
ص: 461
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ (1)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَا لَا یَبْقَی بَعْدَ الْإِحْرَامِ وَ جَوَّزَ حَمْلَهُ عَلَی الضَّرُورَةِ وَ عَلَی مَا زَالَتْ رَائِحَتُهُ وَ اسْتَشْهَدَ بِحَدِیثِ هِشَامٍ وَ عَلَی مَا مَرَّ مِنْ عَدَمِ عُمُومِ تَحْرِیمِ الطِّیبِ لَا إِشْکَالَ فِیهِ (2).
******
ترجمه:
از محمد حلبی نقل شده که او از امام درباره روغن حنا و بنفشه پرسید: آیا می توانیم با آن روغن مالی کنیم وقتی می خواهیم احرام ببندیم؟ امام فرمودند: بله.
می گویم: شیخ (طوسی) این را به مواردی حمل کرده که بعد از احرام بستن باقی نمی ماند و جایز دانسته که این روایت را به ضرورت یا به مواردی که بوی آن از بین رفته حمل کند و به حدیث هشام استشهاد کرده است. و در مورد عدم عمومیت تحریم عطر نیز که قبلاً گفته شد، اشکالی ندارد.
(3) 31 بَابُ جَوَازِ ادِّهَانِ الْمُحْرِمِ بِمَا لَیْسَ فِیهِ طِیبٌ کَالسَّمْنِ وَ الزَّیْتِ وَ الْإِهَالَةِ (4) مَعَ الْحَاجَةِ وَ وَضْعِ الْمَرْتَکِ (5) وَ التُّوتِیَاءِ (6) عَلَی إِبْطَیْهِ لِرِیحِ الْعَرَقِ
******
ترجمه:
16784- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا خَرَجَ بِالْمُحْرِمِ الْخُرَاجُ أَوِ الدُّمَّلُ فَلْیَبُطَّهُ وَ لْیُدَاوِهِ بِسَمْنٍ أَوْ زَیْتٍ.
******
ترجمه:
هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمودند: "اگر بر بدن مُحرِم (فرد در حال احرام) خُراج (آبسه) یا دُمّل (جوش) ظاهر شود، باید آن را بشکافد و با سمن (کره) یا زیت (روغن) درمان کند."
16785- 2- (8) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مُحْرِمٍ تَشَقَّقَتْ یَدَاهُ قَالَ فَقَالَ یَدْهُنُهُمَا بِزَیْتٍ أَوْ سَمْنٍ أَوْ إِهَالَةٍ.
******
ترجمه:
مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیهما السلام) نقل می کند که فرمود: "از ایشان پرسیدم درباره ی مُحرِم (فرد در حال احرام) که دست هایش ترک خورده است. فرمودند: دست هایش را با زیت (روغن) یا سمن (کره) یا إهالة (پیِ حیوانی) چرب کند."
ص: 462
16786- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَحْمَسِیِّ قَالَ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع سَعِیدُ بْنُ یَسَارٍ عَنِ الْمُحْرِمِ تَکُونُ بِهِ الْقَرْحَةُ أَوِ الْبَثْرَةُ أَوِ الدُّمَّلُ فَقَالَ اجْعَلْ عَلَیْهِ الْبَنَفْسَجَ (2) وَ أَشْبَاهَهُ مِمَّا لَیْسَ فِیهِ الرِّیحُ الطَّیِّبَةُ.
******
ترجمه:
احمسی گفت: سعید بن یسار از امام صادق (ع) درباره ی مُحرِم (فرد در حال احرام) که دچار قرحه (زخم)، بثرة (تاول) یا دُمّل (جوش) می شود، پرسید. امام فرمود: "بر آن بنفشه (روغن بنفشه) و مانند آن بگذار، از چیزهایی که بوی خوش ندارند.
16787- 4- (3) أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ صَاحِبِ الزَّمَانِ ع أَنَّهُ کَتَبَ إِلَیْهِ یَسْأَلُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ هَلْ یَجُوزُ لَهُ أَنْ یُصَیِّرَ عَلَی إِبْطَیْهِ الْمَرْتَکَ أَوِ التُّوتِیَاءَ لِرِیحِ الْعَرَقِ أَمْ لَا یَجُوزُ فَأَجَابَ ع یَجُوزُ ذَلِکَ وَ بِاللَّهِ التَّوْفِیقُ.
******
ترجمه:
عبدالله بن جعفر الحميری از صاحب الزمان (ع) نقل می کند که ایشان به او نوشت و پرسید: آیا برای مُحرِم (فرد در حال احرام) جایز است که زیر بغل های خود مرتک (نوعی ماده دارویی) یا توتیا (نوعی ماده معدنی) برای بوی عرق قرار دهد یا خیر؟ امام پاسخ دادند: "این کار جایز است و توفیق از جانب خداوند است."
(5) 32 بَابُ تَحْرِیمِ الرَّفَثِ وَ الْفُسُوقِ وَ الْجِدَالِ عَلَی الْمُحْرِمِ وَ یُلَازِمُ التَّقْوَی وَ الذِّکْرَ وَ قِلَّةَ الْکَلَامِ إِلَّا بِخَیْرٍ
******
ترجمه:
16788- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی کُلِّهِمْ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَحْرَمْتَ فَعَلَیْکَ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ ذِکْرِ اللَّهِ وَ قِلَّةِ الْکَلَامِ إِلَّا بِخَیْرٍ فَإِنَّ تَمَامَ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ أَنْ یَحْفَظَ الْمَرْءُ لِسَانَهُ إِلَّا مِنْ خَیْرٍ کَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ فَمَنْ فَرَضَ فِیهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ (7) فَالرَّفَثُ الْجِمَاعُ وَ الْفُسُوقُ الْکَذِبُ
ص: 463
وَ السِّبَابُ وَ الْجِدَالُ قَوْلُ الرَّجُلِ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَی وَ اللَّهِ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار گفت: امام صادق (ع) فرمود: "وقتی مُحرِم شدی، بر توست که تقوای خدا را پیشه کنی و به یاد خدا باشی و کم صحبت کنی، مگر به نیکی. زیرا تمامیت حج و عمره این است که انسان زبانش را جز از نیکی حفظ کند، همانطور که خداوند عز و جل فرموده است: 'پس کسی که در آن [ماه ها] حج را بر خود واجب گرداند، نباید در حج، رفث [نزدیکی جنسی] و فسوق [گناه] و جدال [نزاع و بحث] کند.' (بقره 2:197). پس رفث نزدیکی جنسی است، فسوق دروغ و ناسزا است، و جدال گفتن 'نه به خدا' و 'بلی به خدا' است."
16789- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِیهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ (2) فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَطَ عَلَی النَّاسِ شَرْطاً وَ شَرَطَ لَهُمْ شَرْطاً قُلْتُ فَمَا الَّذِی اشْتَرَطَ عَلَیْهِمْ وَ مَا الَّذِی اشْتَرَطَ لَهُمْ فَقَالَ أَمَّا الَّذِی اشْتَرَطَ عَلَیْهِمْ فَإِنَّهُ قَالَ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِیهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ (3) وَ أَمَّا الَّذِی شَرَطَ لَهُمْ فَإِنَّهُ قَالَ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی (4) قَالَ یَرْجِعُ لَا ذَنْبَ لَهُ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (5)
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَ الْحَلَبِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ شَرَطَ لَهُمْ فَمَنْ وَفَی وَفَی اللَّهُ لَهُ (6).
وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ (7)
ص: 464
وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
عبدالله حلبی از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده که در حج فرمود: خداوند شرطی را بر مردم لازم شمرده و پاداش هم برای ایشان تعهّد نموده است پس هرکس که به آن شرط عمل کند، خداوند هم به تعهّدش وفا خواهدنمود عرض کردم: «شرطی که خدا بر ایشان نموده چیست؟ و چه پاداشی بر عهده گرفته است»؟ فرمود: آنچه شرط کرده که بر عهده ی آنان است، این است که فرموده: فَمَنْ فَرَضَ فِیهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ و امّا آنچه به عنوان پاداش برای آنان است، در دنباله ی همین آیات فرموده است: فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی برمی گردد درحالی که هیچ گناهی ندارد
16790- 3- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ یَقُولُ لَا لَعَمْرِی وَ هُوَ مُحْرِمٌ قَالَ لَیْسَ بِالْجِدَالِ إِنَّمَا الْجِدَالُ قَوْلُ الرَّجُلِ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَی وَ اللَّهِ وَ أَمَّا قَوْلُهُ لَا هَا فَإِنَّمَا طَلَبُ الِاسْمِ وَ قَوْلُهُ یَا هَنَاهْ فَلَا بَأْسَ بِهِ وَ أَمَّا قَوْلُهُ لَابَ لِشَانِیکَ فَإِنَّهُ مِنْ قَوْلِ الْجَاهِلِیَّةِ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار گفت: از امام صادق (ع) درباره ی مردی که می گوید "لا لعمری" و او مُحرِم است، پرسیدم. امام فرمودند: "این جدال نیست، همانا جدال گفتن مرد 'لا والله' و 'بلی والله' است. اما گفتن 'لا ها' فقط طلب اسم است و گفتن 'یا هناه' نیز اشکالی ندارد. اما گفتن 'لاب لشانیک' از گفتار جاهلیت است."
16791- 4- (3) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَخِی مُوسَی ع عَنِ الرَّفَثِ وَ الْفُسُوقِ وَ الْجِدَالِ مَا هُوَ وَ مَا عَلَی مَنْ فَعَلَهُ فَقَالَ الرَّفَثُ جِمَاعُ النِّسَاءِ وَ الْفُسُوقُ الْکَذِبُ وَ الْمُفَاخَرَةُ وَ الْجِدَالُ قَوْلُ الرَّجُلِ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَی وَ اللَّهِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
علیّ بن جعفر گوید: از برادرم موسی بن جعفر (علیه السلام) پرسیدم: «معنای رفث، فسوق و جدال چیست و کفّاره ی کسی که آن ها را [در حال احرام] انجام دهد، چیست»؟ حضرت پاسخ داد: «رفث، به معنای آمیزش [جنسی] و فسوق، به معنای دروغ و فخر و مباهات است و جدال، این است که مرد بگوید: «نه! به خدا قسم»! یا «آری! به خدا قسم»!
16792- 5- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَ الْحَدِیثِ الْأَوَّلِ وَ زَادَ وَقَالَ اتَّقِ الْمُفَاخَرَةَ وَ عَلَیْکَ بِوَرَعٍ یَحْجُزُکَ عَنْ مَعَاصِی اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ ثُمَّ لْیَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْیُوفُوا نُذُورَهُمْ وَ لْیَطَّوَّفُوا بِالْبَیْتِ الْعَتِیقِ (5) قَالَ أَبُو
ص: 465
عَبْدِ اللَّهِ ع مِنَ التَّفَثِ أَنْ تَتَکَلَّمَ فِی إِحْرَامِکَ بِکَلَامٍ قَبِیحٍ فَإِذَا دَخَلْتَ مَکَّةَ وَ طُفْتَ بِالْبَیْتِ- تَکَلَّمْتَ بِکَلَامٍ طَیِّبٍ فَکَانَ ذَلِکَ کَفَّارَةً قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَقُولُ لَا لَعَمْرِی وَ بَلَی لَعَمْرِی قَالَ لَیْسَ هَذَا مِنَ الْجِدَالِ وَ إِنَّمَا الْجِدَالُ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَی وَ اللَّهِ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ مِنْ قَوْلِهِ اتَّقِ الْمُفَاخَرَةَ إِلَی قَوْلِهِ فَکَانَ ذَلِکَ کَفَّارَةً لِذَلِکَ (1)
******
ترجمه:
معاویه بن عمار گفت: امام صادق (ع) فرمود و همانند حدیث اول ذکر کرد و اضافه کرد و فرمود: "از مفاخرت (فخرفروشی) بپرهیز و بر توست که با ورع (پرهیزگاری) که تو را از معاصی خدا باز دارد، عمل کنی، زیرا خداوند عز و جل می فرماید: 'سپس باید آلودگی هایشان را بزدایند و نذرهایشان را به جا آورند و به طواف خانه ی عتیق (کعبه) بپردازند.' (حج 22:29)."
امام صادق (ع) فرمودند: "از جمله آلودگی ها این است که در احرام خود سخنان قبیح بگویی، پس وقتی وارد مکه شدی و به طواف خانه پرداختی، سخنان طیب بگو تا آن کفاره باشد."
و گفت: "از ایشان درباره ی مردی که می گوید 'لا لعمری' و 'بلی لعمری' پرسیدم. فرمود: این از جدال نیست، همانا جدال 'لا والله' و 'بلی والله' است."
16793- 6- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ (3) قَالَ إِتْمَامُهُمَا أَنْ لَا رَفَثَ وَ لَا فُسُوقَ وَ لَا جِدَالَ فِی الْحَجِّ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان درباره ی قول خداوند عز و جل «و أتموا الحج والعمرة لله» (بقره 2:196) نقل می کند که فرمود: "اتمام حج و عمره این است که در حج نه رفث (نزدیکی جنسی)، نه فسوق (گناه)، و نه جدال (نزاع و بحث) باشد."
16794- 7- (4) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی لَیْثَ بْنَ الْبَخْتَرِیِّ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یُرِیدُ أَنْ یَعْمَلَ الْعَمَلَ فَیَقُولُ لَهُ صَاحِبُهُ وَ اللَّهِ لَا تَعْمَلْهُ فَیَقُولُ وَ اللَّهِ لَأَعْمَلَنَّهُ فَیُخَالِفُهُ مِرَاراً یَلْزَمُهُ مَا یَلْزَمُ الْجِدَالَ قَالَ لَا إِنَّمَا أَرَادَ بِهَذَا إِکْرَامَ أَخِیهِ إِنَّمَا کَانَ ذَلِکَ (5) مَا کَانَ فِیهِ مَعْصِیَةٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ (6)
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ
ص: 466
أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ خَالِدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ (1) عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ (2) وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام) از أبوبصیر نقل شده است: درباره ی شخص محرمی پرسیدم که می خواهد کاری را انجام دهد و همراهش به او می گوید: «تو را به خدا آن کار را انجام مده»! و او می گوید: «به خدا قسم! که آن را حتماً انجام می دهم». و کارشان به قسم خوردن، می انجامد. که «آیا او جدل کرده و چیزی بر عهده اش است»؟ فرمود: «خیر! زیرا هدف او از قسم خوردن، بزرگ داشتن برادرش بوده و در آن گناهی صورت نگرفته است».
16795- 8- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّفَثِ وَ الْفُسُوقِ وَ الْجِدَالِ قَالَ أَمَّا الرَّفَثُ فَالْجِمَاعُ وَ أَمَّا الْفُسُوقُ فَهُوَ الْکَذِبُ أَ لَا تَسْمَعُ لِقَوْلِهِ تَعَالَی یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ (5) وَ الْجِدَالُ هُوَ قَوْلُ الرَّجُلِ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَی وَ اللَّهِ وَ سِبَابُ الرَّجُلِ الرَّجُلَ.
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام) امّا «رفث» [که به معنی هرگونه انگیزه ی شهوت جنسی است در اینجا به معنی] جماع و آمیزش جنسی است. و «فسوق» [که به معنی بیرون رفتن از حدود حقّ و مسئولیّت آن است، در اینجا] دروغ گویی است. مگر نشنیده ای که خدا فرموده است: ای کسانی که ایمان آورده اید! اگر شخص فاسقی خبری برای شما بیاورد، درباره ی آن تحقیق کنید، مبادا به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید ... (حجرات/6) و «جدال» [که به معنی درگیری و ستیزه در گفتگو برای تحمیل نظر است]، آن گفتاری از آدمی است که مرتّب بگوید: «نه! به خدا سوگند»! و «آری! به خدا سوگند»!
16796- 9- (6) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِیهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ (7) وَ الرَّفَثُ الْجِمَاعُ وَ الْفُسُوقُ الْکَذِبُ وَ السِّبَابُ وَ الْجِدَالُ قَوْلُ الرَّجُلِ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَی وَ اللَّهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْکَفَّارَاتِ (8).
و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 11 من الباب 6 من أبواب وجوب الحجّ، و فی الحدیث 29 من الباب 2 من أبواب أقسام الحجّ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام صادق (ع) درباره ی قول خداوند «الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِیهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ» (بقره 2:197) نقل می کند که فرمود: "رفث نزدیکی جنسی است و فسوق دروغ و ناسزا است و جدال گفتن مرد 'لا والله' و 'بلی والله' است."
ص: 467
(1) 33 بَابُ تَحْرِیمِ اکْتِحَالِ الْمُحْرِمِ وَ الْمُحْرِمَةِ بِمَا فِیهِ طِیبٌ وَ بِالْکُحْلِ الْأَسْوَدِ لِلزِّینَةِ وَ جَوَازِ اکْتِحَالِهِمَا بِمَا سِوَاهُمَا وَ بِهِمَا لِلضَّرُورَةِ
******
ترجمه:
16797- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ وَ صَفْوَانَ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَکْتَحِلَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ (3) بِمَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ طِیبٌ یُوجَدُ رِیحُهُ فَأَمَّا لِلزِّینَةِ فَلَا.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: حضرت صادق * فرمودند شخص محرم می تواند سرمه ای که بوی خوش نداشته باشد را به چشم بکشد ولی اگربرای زینت باشد جایز نیست .
16798- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَکْتَحِلُ الرَّجُلُ وَ الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَانِ بِالْکُحْلِ الْأَسْوَدِ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : مرد وزن محرم نباید سرمه سیاه بکشند مگربخاطر بیماری .
16799- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْهُ ع قَالَ: تَکْتَحِلُ الْمَرْأَةُ (6) بِالْکُحْلِ کُلِّهِ إِلَّا الْکُحْلَ الْأَسْوَدَ (7) لِلزِّینَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (8).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن محرم با انواع سرمه ها می تواند سرمه بکشد مگر سرمه سیاه چون زینت است
ص: 468
16800- 4- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَکْتَحِلُ الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ بِالسَّوَادِ إِنَّ السَّوَادَ زِینَةٌ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ (2)
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ إِنَّ السَّوَادَ مِنَ الزِّینَةِ (3)
******
ترجمه:
حريز گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود:
زن محرم نبايد سرمه سياه استعمال كند، زيرا سياهى آن زينت است.
16801- 5- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ یَکْتَحِلُ الْمُحْرِمُ إِنْ هُوَ رَمِدَ بِکُحْلٍ لَیْسَ فِیهِ زَعْفَرَانٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : مرد محرم بخاطرچشم درد می تواند سرمه استعمال کند بشرط اینکه زعفران درآن نباشد .
16802- 6- (5) وَ عَنْهُ عَنْ یَزِیدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَکْحُلُ (6) الْمُحْرِمُ عَیْنَیْهِ بِکُحْلٍ فِیهِ زَعْفَرَانٌ وَ لْیَکْحُلْ (7) بِکُحْلٍ فَارِسِیٍّ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم نباید باسرمه زعفران دارچشمان خود را سرمه بکشد ولی با سرمه فارسی اشکالی ندارد .
16803- 7- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
ص: 469
سَأَلْتُهُ عَنِ الْکُحْلِ لِلْمُحْرِمِ فَقَالَ أَمَّا بِالسَّوَادِ فَلَا وَ لَکِنْ بِالصَّبِرِ وَ الْحُضَضِ (1).
******
ترجمه:
حلبی از ابو عبدالله علیه السلام گفت:
ازایشان در مورد استفاده از سرمه برای محرم سؤال کردم. پس فرمود: اما با سرمه سیاه نه، ولی با صبر و حضض (نوعی گیاه) بله.
16804- 8- (2) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ لَا یَکْتَحِلُ إِلَّا مِنْ وَجَعٍ وَ قَالَ لَا بَأْسَ بِأَنْ تَکْتَحِلَ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ بِمَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ طِیبٌ یُوجَدُ رِیحُهُ فَأَمَّا لِلزِّینَةِ فَلَا.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: حضرت صادق * فرمودند شخص محرم می تواند سرمه ای که بوی خوش نداشته باشد را به چشم بکشد ولی اگربرای زینت باشد جایز نیست .
16805- 9- (3) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا اشْتَکَی الْمُحْرِمُ عَیْنَیْهِ فَلْیَکْتَحِلْ بِکُحْلٍ لَیْسَ فِیهِ مِسْکٌ وَ لَا طِیبٌ.
******
ترجمه:
ابان از کسی که او را خبر داد از ابو عبدالله علیه السلام: وقتی محرم از چشمانش شکایت داشت، سرمه ای بزند که در آن مشک و طیب (عطر) نباشد.
16806- 10- (4) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکَاهِلِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلَهُ رَجُلٌ ضَرِیرٌ (5) وَ أَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ أَکْتَحِلُ إِذَا أَحْرَمْتُ قَالَ لَا وَ لِمَ تَکْتَحِلُ قَالَ إِنِّی ضَرِیرُ الْبَصَرِ وَ إِذَا أَنَا اکْتَحَلْتُ نَفَعَنِی وَ إِنْ لَمْ أَکْتَحِلْ ضَرَّنِی قَالَ فَاکْتَحِلْ قَالَ فَإِنِّی أَجْعَلُ مَعَ الْکُحْلِ غَیْرَهُ قَالَ وَ مَا هُوَ قَالَ آخُذُ خِرْقَتَیْنِ فَأُرَبِّعُهُمَا فَأَجْعَلُ عَلَی کُلِّ عَیْنٍ خِرْقَةً وَ أَعْصِبُهُمَا بِعِصَابَةٍ إِلَی قَفَایَ فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِکَ نَفَعَنِی وَ إِذَا تَرَکْتُهُ ضَرَّنِی قَالَ فَاصْنَعْهُ.
******
ترجمه:
یحیی الکاهلی از امام صادق (ع) نقل کرده است: مردی نابینا او را در حالی که من حضور داشتم، پرسید: "آیا وقتی محرم هستم، سرمه بزنم؟" ایشان فرمودند: "نه، و چرا سرمه می زنی؟" آن مرد گفت: "من بینایی ندارم و وقتی سرمه می زنم برایم مفید است و اگر سرمه نزنم برایم ضرر دارد." امام (ع) فرمودند: "پس سرمه بزن." آن مرد گفت: "من با سرمه چیز دیگری هم به کار می برم." امام پرسیدند: "آن چیست؟" آن مرد گفت: "دو تکه پارچه را می گیرم و آنها را چهارگوش می برم و بر هر چشم پارچه ای می گذارم و آنها را با بندی تا پشت سرم می بندم. وقتی این کار را می کنم، برایم مفید است و اگر آن را ترک کنم، برایم ضرر دارد." امام (ع) فرمودند: "پس انجام بده."
ص: 470
16807- 11- (1) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ الْمَرْأَةَ الْمُحْرِمَةَ لَا تَکْتَحِلُ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
حضرت کاظم * : زن محرمه نباید سرمه بکشد مگربخاطربیماری .
16808- 12- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: یَکْتَحِلُ الْمُحْرِمُ عَیْنَیْهِ إِنْ شَاءَ بِصَبِرٍ لَیْسَ فِیهِ زَعْفَرَانٌ وَ لَا وَرْسٌ.
******
ترجمه:
حضرت باقر* : محرم می تواند ازسرمه صبر(نوعی گیاه) استفاده کند بشرط اینکه زعفران وورس نداشته باشد .
16809- 13- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَکْتَحِلَ بِکُحْلٍ لَیْسَ فِیهِ مِسْکٌ وَ لَا کَافُورٌ إِذَا اشْتَکَی عَیْنَیْهِ وَ تَکْتَحِلَ الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ بِالْکُحْلِ کُلِّهِ إِلَّا کُحْلٍ أَسْوَدَ لِزِینَةٍ.
******
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل کرده است: "برای محرم اشکالی ندارد که با سرمه ای که در آن مشک و کافور نباشد، سرمه بکشد اگر چشمانش درد می کند، و زن محرم می تواند از تمام انواع سرمه استفاده کند به جز سرمه سیاه برای زینت."
16810- 14- (5) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَرْأَةِ تَکْتَحِلُ وَ هِیَ مُحْرِمَةٌ قَالَ لَا تَکْتَحِلُ قُلْتُ بِسَوَادٍ لَیْسَ فِیهِ طِیبٌ قَالَ فَکَرِهَهُ مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ زِینَةٌ وَ قَالَ إِذَا اضْطُرَّتْ إِلَیْهِ فَلْتَکْتَحِلْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
حلبی گفت: از امام صادق (ع) درباره زنی که محرم است و سرمه می کشد، پرسیدم. ایشان فرمودند: "سرمه نکشد." گفتم: "با سرمه سیاهی که در آن بویی نیست؟" ایشان فرمودند: "به خاطر اینکه زینت است، آن را ناپسند می دانستند." و فرمودند: "اگر ناچار شد، سرمه بکشد."
ص: 471
(1) 34 بَابُ تَحْرِیمِ النَّظَرِ فِی الْمِرْآةِ لِلْمُحْرِمِ وَ الْمُحْرِمَةِ لِلزِّینَةِ فَإِنْ فَعَلَ فَلْیُلَبِ
******
ترجمه:
16811- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ یَعْنِی ابْنَ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ حَمَّادٍ یَعْنِی ابْنَ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَنْظُرْ فِی الْمِرْآةِ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ فَإِنَّهُ (3) مِنَ الزِّینَةِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : درحال احرام درآینه نگاه نکن چون به نوعی زینت است .
16812- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَنْظُرُ الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ فِی الْمِرْآةِ لِلزِّینَةِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن محرمه نباید درآینه نگاه کند چون زینت است .
16813- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَنْظُرْ فِی الْمِرْآةِ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ لِأَنَّهُ مِنَ الزِّینَةِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ (6)
وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : درحال احرام درآینه نگاه نکن چون به نوعی زینت است .
ص: 472
16814- 4- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا یَنْظُرُ الْمُحْرِمُ فِی الْمِرْآةِ لِزِینَةٍ فَإِنْ نَظَرَ فَلْیُلَبِّ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم نباید درآینه نگاه کند چون زینت است واگرنگاه کرد باید لبیک بگوید .
(2) 35 بَابُ حُکْمِ لُبْسِ الْمَخِیطِ لِلرَّجُلِ الْمُحْرِمِ وَ لُبْسِهِ ثَوْباً یُزَرُّ أَوْ یُدَرَّعُ
******
ترجمه:
16815- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَلْبَسْ ثَوْباً لَهُ أَزْرَارٌ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ إِلَّا أَنْ تَنْکُسَهُ وَ لَا ثَوْباً تَدَرَّعُهُ وَ لَا سَرَاوِیلَ إِلَّا أَنْ لَا یَکُونَ لَکَ إِزَارٌ وَ لَا خُفَّیْنِ إِلَّا أَنْ لَا یَکُونَ لَکَ نَعْلٌ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده است که ایشان فرمودند: "لباسی که دکمه دارد نپوش وقتی محرم هستی، مگر اینکه آن را وارونه بپوشی، و نه لباسی که به تن می کشی (به طور کامل می پوشی)، و نه شلوار، مگر اینکه ازار (لنگ) نداشته باشی، و نه دو کفش (چکمه)، مگر اینکه نعل (صندل) نداشته باشی."
16816- 2- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَلْبَسْ وَ أَنْتَ تُرِیدُ الْإِحْرَامَ ثَوْباً تَزُرُّهُ وَ لَا تَدَرَّعُهُ وَ لَا تَلْبَسْ سَرَاوِیلَ إِلَّا أَنْ لَا یَکُونَ لَکَ إِزَارٌ وَ لَا خُفَّیْنِ إِلَّا أَنْ لَا یَکُونَ لَکَ نَعْلَانِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی عَدَمِ جَوَازِ لُبْسِ الْمُحْرِمِ الْقَمِیصَ فِی
ص: 473
الْإِحْرَامِ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2) وَ قَدْ نَقَلَ جَمَاعَةٌ الْإِجْمَاعَ عَلَی تَحْرِیمِ لُبْسِ الْمَخِیطِ لِلْمُحْرِمِ (3) وَ الْأَحَادِیثُ غَیْرُ صَرِیحَةٍ فِیهِ لَکِنَّهُ أَحْوَطُ (4).
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده است که ایشان فرمودند: "لباسی که دکمه دارد نپوش وقتی محرم هستی، مگر اینکه آن را وارونه بپوشی، و نه لباسی که به تن می کشی (به طور کامل می پوشی)، و نه شلوار، مگر اینکه ازار (لنگ) نداشته باشی، و نه دو کفش (چکمه)، مگر اینکه نعل (صندل) نداشته باشی."
(5) 36 بَابُ جَوَازِ لُبْسِ الْمُحْرِمِ الطَّیْلَسَانَ وَ لَا یَزُرُّهُ عَلَیْهِ بَلْ یَنْکُسُهُ اسْتِحْبَاباً أَوْ یَنْزِعُ أَزْرَارَهُ وَ أَنَّ لَهُ أَنْ یَلْبَسَ کُلَّ ثَوْبٍ إِلَّا مَا وَرَدَ النَّهْیُ عَنْهُ
******
ترجمه:
16817- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَلْبَسْ ثَوْباً لَهُ أَزْرَارٌ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ إِلَّا أَنْ تَنْکُسَهُ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده است که ایشان فرمودند: "لباسی که دکمه دارد نپوش وقتی محرم هستی، مگر اینکه آن را وارونه بپوشی ...
ص: 474
16818- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَلْبَسُ الطَّیْلَسَانَ الْمَزْرُورَ فَقَالَ نَعَمْ وَ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع لَا یَلْبَسُ طَیْلَسَاناً حَتَّی یَنْزِعَ أَزْرَارَهُ فَحَدَّثَنِی أَبِی أَنَّهُ إِنَّمَا کَرِهَ ذَلِکَ مَخَافَةَ أَنْ یَزُرَّهُ الْجَاهِلُ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب گفت: از امام صادق (ع) درباره محرم که طیلَسان (نوعی ردا) دکمه دار می پوشد، پرسیدم. ایشان فرمودند: "بله." و در کتاب علی (ع) آمده است که طیلَسان را نپوشد مگر اینکه دکمه هایش را جدا کند. پدرم به من گفت که ایشان (ع) آن را به دلیل ترس از اینکه جاهل (ناآگاه) آن را برایش دکمه کند، ناپسند می داشتند.
16819- 3- (2) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَ ذَلِکَ وَ قَالَ إِنَّمَا کَرِهَ ذَلِکَ مَخَافَةَ أَنْ یَزُرَّهُ الْجَاهِلُ فَأَمَّا الْفَقِیهُ فَلَا بَأْسَ أَنْ یَلْبَسَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ (3)
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
حلبی مثل همین روایت را نقل کرده وگفت که ایشان (ع) آن را به دلیل ترس از اینکه جاهل (ناآگاه) آن را برایش دکمه کند، ناپسند می داشتند ولی فرد فقیه اشکالی ندارد که آنرا بپوشد
16820- 4- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ إِنْ لَبِسَ الطَّیْلَسَانَ فَلَا یَزُرُّهُ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اگرطیلسان را پوشید نباید دکمه های آنرا ببندد .
16821- 5- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّا یُکْرَهُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَلْبَسَهُ فَقَالَ یَلْبَسُ کُلَّ ثَوْبٍ إِلَّا ثَوْباً (7) یَتَدَرَّعُهُ.
******
ترجمه:
زراره ازیکی ازدو امام علیهما السلام پرسیدم چه لباسی برای محرم کراهت دارد ؟ فرمودند : هرلباسی را می تواند بپوشد مگرلباس دکمه دار .
ص: 475
(1) 37 بَابُ تَحْرِیمِ لُبْسِ الْمُحْرِمِ الثَّوْبَ النَّجِسَ وَ عَدَمِ بُطْلَانِ الْإِحْرَامِ لَوْ فَعَلَ
******
ترجمه:
16822- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یُصِیبُ (3) ثَوْبَهُ الْجَنَابَةُ قَالَ لَا یَلْبَسُهُ حَتَّی یَغْسِلَهُ وَ إِحْرَامُهُ تَامٌّ.
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: ازحضرت صادق * سوال کردم اگرلباس محرم به جنابت آلوده شد فرمودند : تا آب نکشیده نباید آنرا بپوشد واحرامش تمام (بی اشکال) است
16823- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یُقَارِنُ بَیْنَ ثِیَابِهِ الَّتِی أَحْرَمَ فِیهَا وَ بَیْنَ غَیْرِهَا (5) قَالَ نَعَمْ (6) إِذَا کَانَتْ طَاهِرَةً.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: ازحضرت صادق * سوال کردم آیا محرم متواند همراه لباس احرام لباس دیگری هم بپوشد ؟ فرمودند : اگرپاک باشد اشکالی ندارد
(8) 38 بَابُ کَرَاهَةِ الْإِحْرَامِ فِی الثَّوْبِ الْوَسِخِ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِهِ وَ کَرَاهَةِ غَسْلِ الْمُحْرِمِ ثَوْبَهُ مِنَ الْوَسَخِ إِلَّا أَنْ یَتَنَجَّسَ
******
ترجمه:
16824- 1- (9) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 476
مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُحْرِمُ فِی ثَوْبٍ وَسِخٍ قَالَ لَا وَ لَا أَقُولُ: إِنَّهُ حَرَامٌ وَ لَکِنْ تَطْهِیرُهُ أَحَبُّ إِلَیَّ (1) وَ طَهُورُهُ غَسْلُهُ وَ لَا یَغْسِلُ الرَّجُلُ ثَوْبَهُ الَّذِی یُحْرِمُ فِیهِ حَتَّی یَحِلَّ وَ إِنْ تَوَسَّخَ إِلَّا أَنْ تُصِیبَهُ جَنَابَةٌ أَوْ شَیْ ءٌ فَیَغْسِلَهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق) نقل کرده است که گفت: "از او درباره مردی که در حال احرام در لباسی کثیف باشد، پرسیدم." ایشان فرمودند: "نه، و نمی گویم که حرام است، ولی پاک کردن آن برای من محبوب تر است و پاک کردنش با شستن است، و مرد نباید لباسی که در آن احرام بسته است را بشوید تا زمانی که از احرام خارج شود، حتی اگر کثیف شود، مگر اینکه دچار جنابت یا چیزی (نجاست) شود که در این صورت باید آن را بشوید."
16825- 2- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا بَأْسَ أَنْ یُحَوِّلَ الْمُحْرِمُ ثِیَابَهُ قُلْتُ إِذَا أَصَابَهَا شَیْ ءٌ یَغْسِلُهَا قَالَ نَعَمْ إِنِ احْتَلَمَ فِیهَا.
******
ترجمه:
حلبی گفت: از امام صادق (ع) درباره محرم که لباس هایش را تغییر می دهد، پرسیدم. ایشان فرمودند: "بله." و از ایشان پرسیدم: "آیا اگر چیزی (نجاستی) به آن برسد، آن را بشوید؟" ایشان فرمودند: "بله، اگر در آن احتلام کرد، باید آن را بشوید.
16826- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ قَالَ سُئِلَ أَحَدُهُمَا ع عَنِ الثَّوْبِ الْوَسِخِ أَ یُحْرِمُ فِیهِ الْمُحْرِمُ فَقَالَ لَا وَ لَا أَقُولُ: إِنَّهُ حَرَامٌ وَ لَکِنْ تَطْهِیرُهُ أَحَبُّ إِلَیَّ وَ طُهْرُهُ غَسْلُهُ.
******
ترجمه:
عَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق) نقل کرده است که گفت: "از او درباره مردی که در حال احرام در لباسی کثیف باشد، پرسیدم." ایشان فرمودند: "نه، و نمی گویم که حرام است، ولی پاک کردن آن برای من محبوب تر است و پاک کردنش با شستن است،
16827- 4- (6) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِ
ص: 477
قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یُحَوِّلُ ثِیَابَهُ قَالَ نَعَمْ وَ سَأَلْتُهُ یَغْسِلُهَا إِنْ أَصَابَهَا شَیْ ءٌ قَالَ نَعَمْ إِذَا احْتَلَمَ فِیهَا فَلْیَغْسِلْهَا.
******
ترجمه:
حلبی گفت: از امام صادق (ع) درباره محرم که لباس هایش را تغییر می دهد، پرسیدم. ایشان فرمودند: "بله." و از ایشان پرسیدم: "آیا اگر چیزی (نجاستی) به آن برسد، آن را بشوید؟" ایشان فرمودند: "بله، اگر در آن احتلام کرد، باید آن را بشوید.
(1) 39 بَابُ جَوَازِ الْإِحْرَامِ فِی الثَّوْبِ الْمُعْلَمِ (2) عَلَی کَرَاهِیَةٍ لِلرَّجُلِ
******
ترجمه:
16828- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الثَّوْبِ الْمُعْلَمِ هَلْ یُحْرِمُ فِیهِ الرَّجُلُ قَالَ نَعَمْ إِنَّمَا یَحْرُمُ (4) الْمُلْحَمُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
لیث مرادی گفت: از امام صادق (ع) درباره لباسی که دارای خطوط و نشانه ها (طرح ها) است، پرسیدم که آیا مرد می تواند در آن محرم شود؟ ایشان فرمودند: "بله، تنها لباسی که دارای طرح های برجسته (مثل گل دوزی یا زربافت) است، حرام است.
16829- 2- (6) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی حَدِیثِ الْمَرْأَةِ الْمُحْرِمَةِ قَالَ وَ لَا بَأْسَ بِالْعَلَمِ فِی الثَّوْبِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
حضرت کاظم * : زن محرمه می تواند لباس علامت داربپوشد .
ص: 478
16830- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بَأْسَ أَنْ یُحْرِمَ الرَّجُلُ فِی الثَّوْبِ الْمُعْلَمِ وَ تَرْکُهُ أَحَبُّ إِلَیَّ إِذَا قَدَرَ عَلَی غَیْرِهِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
معاویه گفت: ابو عبدالله علیه السلام فرمود: اشکالی ندارد که مرد در لباسی نقش دار (معلم) احرام ببندد، ولی ترک آن (نپوشیدن آن) اگر بتواند لباس دیگری بیابد، نزد من محبوب تر است
16831- 4- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُحْرِمُ فِی ثَوْبٍ لَهُ عَلَمٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
******
ترجمه:
حلبی ازحضرت صادق * پرسیدم آیا مرد می تواند با احرام علامت دارمحرم شود ؟ فرمودند : اشکالی ندارد .
16832- 5- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: أَمَّا الْخَزُّ وَ الْعَلَمُ فِی الثَّوْبِ فَلَا بَأْسَ أَنْ تَلْبَسَهُ الْمَرْأَةُ وَ هِیَ مُحْرِمَةٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن محرم می تواند لباس خز یا علامت داربپوشد .
16833- 6- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ النَّهْدِیِّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنِ الْمَرْأَةِ تُحْرِمُ فِی الْعِمَامَةِ وَ لَهَا عَلَمٌ قَالَ لَا بَأْسَ (6).
******
ترجمه:
ازحضرت صادق * سوال شد آیا زن می تواند با عمامه علامت دارمحرم شود ؟ فرمودند : اشکالی ندارد .
(8) 40 بَابُ جَوَازِ لُبْسِ الْمُحْرِمِ وَ الْمُحْرِمَةِ الثَّوْبَ الْمَصْبُوغَ بِالْعُصْفُرِ وَ غَیْرِهِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ تَتَأَکَّدُ فِیمَا فِیهِ شُهْرَةٌ
******
ترجمه:
16834- 1- (9) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 479
مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ جُذَاعَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مُصَبَّغَاتُ الثِّیَابِ یَلْبَسُهَا الْمُحْرِمُ (1) فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِلَّا الْمُفْدَمَ (2) الْمَشْهُورَ وَ الْقِلَادَةَ الْمَشْهُورَةَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَامِرِ بْنِ جُذَاعَةَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ الْمُفْدَمَ الْمَشْهُورَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ تَلْبَسُهَا الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ (3).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
عامر بن جذاعه گفت: به امام صادق (ع) گفتم: "آیا محرم می تواند لباس های رنگ شده بپوشد؟" ایشان فرمودند: "اشکالی ندارد، مگر آنکه لباس به رنگ قرمز تیره ی شناخته شده یا دارای نشانه های برجسته ی شناخته شده باشد.
16835- 2- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الثَّوْبِ یَکُونُ مَصْبُوغاً بِالْعُصْفُرِ ثُمَّ یُغْسَلُ أَلْبَسُهُ وَ أَنَا مُحْرِمٌ قَالَ نَعَمْ لَیْسَ الْعُصْفُرُ مِنَ الطِّیبِ وَ لَکِنْ أَکْرَهُ أَنْ تَلْبَسَ مَا یَشْهَرُکَ بِهِ النَّاسُ.
******
ترجمه:
عبدالله بن هلال گفت: از امام صادق (ع) درباره لباسی که با عصفر رنگ شده و سپس شسته شده باشد، پرسیده شد: "آیا می توانم آن را بپوشم در حالی که محرم هستم؟" ایشان فرمودند: "بله، عصفر از انواع طیب (عطر) نیست، ولی من دوست ندارم لباسی بپوشی که مردم به آن توجه کنند و تو را با آن بشناسند."
16836- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْکَاهِلِیِّ قَالَ: سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ وَ أَنَا حَاضِرٌ ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ.
******
ترجمه:
کاهلی : کسی درحضورمن ازحضرت صادق * سوال کرد ومثل همان روایت را نقل کرده .
16837- 4- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَخِی مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع یَلْبَسُ الْمُحْرِمُ الثَّوْبَ الْمُشْبَعَ بِالْعُصْفُرِ فَقَالَ إِذَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ طِیبٌ فَلَا بَأْسَ بِهِ.
ص: 480
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (1) وَ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
علی بن جعفر گفت: از برادرم موسی بن جعفر علیه السلام پرسیدم: آیا محرم می تواند لباسی که با عُصفر رنگ شده (رنگ زرد یا نارنجی) بپوشد؟ فرمود: اگر در آن طیب (عطر) نباشد، اشکالی ندارد.
16838- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْفَرَجِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: سَأَلَ (4) أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَخِی (5) وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنِ الثَّوْبِ یَکُونُ مَصْبُوغاً بِالْعُصْفُرِ ثُمَّ یُغْسَلُ أَلْبَسُهُ وَ أَنَا مُحْرِمٌ (6) قَالَ نَعَمْ لَیْسَ الْعُصْفُرُ مِنَ الطِّیبِ وَ لَکِنْ أَکْرَهُ أَنْ تَلْبَسَ مَا یَشْهَرُکَ بَیْنَ (7) النَّاسِ.
******
ترجمه:
أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ برادرم درحضورمن : از امام صادق (ع) درباره لباسی که با عصفر رنگ شده و سپس شسته شده باشد، پرسید: "آیا می توانم آن را بپوشم در حالی که محرم هستم؟" ایشان فرمودند: "بله، عصفر از انواع طیب (عطر) نیست، ولی من دوست ندارم لباسی بپوشی که مردم به آن توجه کنند و تو را با آن بشناسند."
(8) 41 بَابُ جَوَازِ الْإِحْرَامِ فِی الثَّوْبِ الْمُلْحَمِ (9) عَلَی کَرَاهِیَةٍ
******
ترجمه:
16839- 1- (10) عَلِیُّ بْنُ عِیسَی فِی کَشْفِ الْغُمَّةِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الدَّلَائِلِ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یُونُسَ قَالَ: کَتَبَ رَجُلٌ إِلَی الرِّضَا ع یَسْأَلُهُ عَنْ مَسَائِلَ وَ أَرَادَ أَنْ یَسْأَلَهُ عَنِ الثَّوْبِ الْمُلْحَمِ یَلْبَسُهُ الْمُحْرِمُ وَ نَسِیَ ذَلِکَ فَجَاءَ جَوَابُ الْمَسَائِلِ وَ فِیهِ لَا بَأْسَ بِالْإِحْرَامِ فِی الثَّوْبِ الْمُلْحَمِ.
******
ترجمه:
مُحَمَّدِ بْنِ یُونُسَ گفت: "کسی نامه نوشت به امام علی الحسن (ع) وازمسائلی سوال کرد ومی خواست درباره محرم بپرسد ولی فراموش کرد که بپرسد آیا می تواند لباس ملحم بپوشد یا خیر؟ جواب به همه چیزی که از او پرسیده بود رسید و در پایین نامه آمده بود که برای محرم اشکالی ندارد که لباس ملحم بپوشد .
ص: 481
16840- 2- (1) سَعِیدُ بْنُ هِبَةِ اللَّهِ الرَّاوَنْدِیُّ فِی الْخَرَائِجِ وَ الْجَرَائِحِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَحْیَی قَالَ: کَتَبْتُ کِتَاباً إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع وَ نَسِیتُ أَنْ أَکْتُبَ إِلَیْهِ أَسْأَلَهُ عَنِ الْمُحْرِمِ هَلْ یَلْبَسُ الثَّوْبَ الْمُلْحَمَ أَمْ لَا فَجَاءَنِی الْجَوَابُ بِکُلِّ مَا سَأَلْتُهُ عَنْهُ وَ فِی أَسْفَلِ الْکِتَابِ لَا بَأْسَ بِالْمُلْحَمِ أَنْ یَلْبَسَهُ الْمُحْرِمُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی التَّحْرِیمِ (2) وَ هُوَ مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهَةِ لِمَا مَرَّ (3) أَوْ عَلَی کَوْنِهِ حَرِیراً مَحْضاً.
******
ترجمه:
علی بن یحیی گفت: "یک نامه نوشتم به امام علی الحسن (ع) و فراموش کردم که از او درباره محرم بپرسم که آیا می تواند لباس ملحم بپوشد یا خیر؟ جواب به همه چیزی که از او پرسیدم به من رسید و در پایین نامه آمده بود که برای محرم بپوشاند مشکلی نیست.
16841- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یُحْرِمَ الرَّجُلُ فِی ثَوْبٍ مَصْبُوغٍ مُمَشَّقٍ (6).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اشکالی ندارد که مرد با لباس قرمزرنگ محرم شود.
16842- 2- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ سَمِعْتُهُ وَ هُوَ یَقُولُ کَانَ عَلِیٌّ ع مُحْرِماً وَ مَعَهُ بَعْضُ صِبْیَانِهِ وَ عَلَیْهِ ثَوْبَانِ مَصْبُوغَانِ فَمَرَّ بِهِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ-
ص: 482
فَقَالَ یَا أَبَا الْحَسَنِ مَا هَذَانِ الثَّوْبَانِ الْمَصْبُوغَانِ فَقَالَ ع (1) مَا نُرِیدُ أَحَداً یُعَلِّمُنَا السُّنَّةَ إِنَّمَا هُمَا ثَوْبَانِ صُبِغَا بِالْمِشْقِ یَعْنِی الطِّینَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
أبو بصیر، به معنی المرادی، از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمود: "من شنیده ام که امام صادق (ع) می گفت که علی (ع) همراه با برخی از غلامانش محرم بود و بر تن او دو لباس مصبوغ بود. عمر بن خطاب به او رسید و گفت: «ای ابا الحسن، این دو لباس مصبوغ چیست؟» امام علی (ع) پاسخ داد: «ما نمی خواهیم کسی به ما سنت را تعلیم دهد، این دو لباس فقط لباس هایی هستند که با مشق (کرم) صبغه داده شده اند، یعنی با خاک رس (طین).
16843- 3- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یُحْرِمَ الرَّجُلُ فِی ثَوْبٍ مَصْبُوغٍ بِمِشْقٍ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اشکالی ندارد که مردی با لباسی که خاک رنگ شده باشد محرم شود .
16844- 4- (4) الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الْحَلَبِیِّ (5) عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالا حَجَّ عُمَرُ أَوَّلَ سَنَةٍ حَجَّ وَ هُوَ خَلِیفَةٌ فَحَجَّ تِلْکَ السَّنَةَ الْمُهَاجِرُونَ وَ الْأَنْصَارُ- وَ کَانَ عَلِیٌّ ع قَدْ حَجَّ تِلْکَ السَّنَةَ- بِالْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ- قَالَ فَلَمَّا أَحْرَمَ عَبْدُ اللَّهِ لَبِسَ إِزَاراً وَ رِدَاءً مُمَشَّقَیْنِ مَصْبُوغَیْنِ بِطِینِ الْمِشْقِ ثُمَّ أَتَی فَنَظَرَ إِلَیْهِ عُمَرُ وَ هُوَ یُلَبِّی وَ عَلَیْهِ الْإِزَارُ وَ الرِّدَاءُ وَ هُوَ یَسِیرُ إِلَی جَنْبِ عَلِیٍّ ع فَقَالَ 1 عُمَرُ مِنْ خَلْفِهِمْ مَا هَذِهِ الْبِدْعَةُ الَّتِی فِی الْحَرَمِ- فَالْتَفَتَ إِلَیْهِ عَلِیٌّ ع فَقَالَ یَا عُمَرُ لَا یَنْبَغِی لِأَحَدٍ أَنْ یُعَلِّمَنَا السُّنَّةَ فَقَالَ عُمَرُ صَدَقْتَ وَ اللَّهِ یَا أَبَا الْحَسَنِ- لَا وَ اللَّهِ مَا عَلِمْتُ أَنَّکُمْ هُمْ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از ابو جعفر و ابو عبدالله علیه السلام روایت شده که گفتند: عمر در اولین سالی که به عنوان خلیفه حج کرد، مهاجرین و انصار نیز حج کردند و علی علیه السلام آن سال همراه حسن و حسین و عبدالله بن جعفر حج کردند. عبدالله هنگام احرام بستن، ازار و ردایی به رنگ زرد روشن که با خاک رس زرد رنگ شده بودند، پوشید. سپس به سوی عمر رفت در حالی که تلبیه می گفت و ازار و ردا را پوشیده بود و کنار علی علیه السلام حرکت می کرد. عمر از پشت سرشان گفت: این بدعتی که در حرم است چیست؟ علی علیه السلام به سوی او برگشت و گفت: ای عمر، کسی نباید به ما سنت را بیاموزد. عمر گفت: به خدا راست گفتی، ای ابوالحسن، به خدا نمی دانستم که شما (اهل بیت) آنها هستید.
ص: 483
(1) 43 بَابُ جَوَازِ لُبْسِ الْمُحْرِمِ ثَوْباً مَصْبُوغاً بِالطِّیبِ إِذَا ذَهَبَ رِیحُهُ وَ تَحْرِیمِ لُبْسِهِ مَعَ بَقَاءِ الرِّیحِ وَ کَذَا اللِّحَافُ
******
ترجمه:
16845- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الثَّوْبِ یُصِیبُهُ الزَّعْفَرَانُ ثُمَّ یُغْسَلُ فَلَا یَذْهَبُ أَ یُحْرَمُ فِیهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِذَا ذَهَبَ رِیحُهُ وَ لَوْ کَانَ مَصْبُوغاً کُلُّهُ إِذَا ضَرَبَ إِلَی الْبَیَاضِ وَ غُسِلَ فَلَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ (3)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ نَحْوَهُ (4).
******
ترجمه:
ابی العلاء گفت: از ابو عبدالله علیه السلام درباره لباسی که زعفران به آن رسیده و سپس شسته شده ولی (رنگ آن) نرفته است، پرسیدم. آیا می شود در آن احرام بست؟ فرمود: اشکالی ندارد، اگر بوی آن از بین رفته باشد، حتی اگر تمام آن رنگ شده باشد، اگر به سفیدی متمایل باشد و شسته شده باشد، اشکالی ندارد.
16846- 2- (5) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ الْمَرْأَةَ الْمُحْرِمَةَ تَلْبَسُ الثِّیَابَ کُلَّهَا إِلَّا الْمَصْبُوغَةَ بِالزَّعْفَرَانِ وَ الْوَرْسِ.
******
ترجمه:
حضرت کاظم * : زن محرمه می تواند هر لباسی را بپوشد مگرلباسی که با زعفران وورس رنگ شده باشد .
16847- 3- (6) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ
ص: 484
حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الْمُحْرِمَةُ لَا تَلْبَسُ الْحُلِیَّ وَ لَا الثِّیَابَ الْمُصَبَّغَاتِ إِلَّا صِبْغاً لَا یَرْدَعُ (1).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
حلبی از ابو عبدالله علیه السلام در حدیثی گفت: زن محرم نباید زیورآلات بپوشد و نه لباس های رنگ شده، مگر رنگی که (رنگش) ثابت نباشد.
16848- 4- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَلْبَسُ لِحَافاً ظِهَارَتُهُ حَمْرَاءُ وَ بَاطِنَتُهُ صَفْرَاءُ قَدْ أَتَی لَهُ سَنَةٌ أَوْ سَنَتَانِ (4) قَالَ مَا لَمْ یَکُنْ لَهُ رِیحٌ فَلَا بَأْسَ وَ کُلُّ ثَوْبٍ یُصْبَغُ وَ یُغْسَلُ یَجُوزُ الْإِحْرَامُ فِیهِ وَ إِنْ لَمْ یُغْسَلْ فَلَا.
******
ترجمه:
عمار بن موسی گفت: از ابو عبدالله علیه السلام درباره مردی که لحافی بپوشد که روی آن قرمز و داخل آن زرد است و یک یا دو سال از آن گذشته است، پرسیدم. فرمود: تا زمانی که بونداشته باشد، اشکالی ندارد. و هر لباسی که رنگ شود و شسته شود، احرام بستن در آن جایز است و اگر شسته نشده باشد، نه.
16849- 5- (5) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ الْفَضْلِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَلْبَسُ الثَّوْبَ قَدْ أَصَابَهُ الطِّیبُ قَالَ إِذَا ذَهَبَ رِیحُ الطِّیبِ فَلْیَلْبَسْهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ الْفَضْلِ مِثْلَهُ (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
إِسْمَاعِیلَ بْنِ الْفَضْلِ ازحضرت صادق * سوال کردم آیا محرم می تواند با لباسی که بوی خوش گرفته محرم شود ؟ فرمودند : وقتی بوی آن رفته باشد بپوشد .
16850- 6- (8) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عُثْمَانَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ
ص: 485
یَسَارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الثَّوْبِ الْمَصْبُوغِ بِالزَّعْفَرَانِ أَغْسِلُهُ وَ أُحْرِمُ فِیهِ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
سعید بن یسار گفت: از ابا الحسن علیه السلام درباره لباسی که با زعفران رنگ شده پرسیدم؛ آیا آن را بشویم و در آن احرام ببندم؟ فرمود: اشکالی ندارد.
(2) 44 بَابُ جَوَازِ لُبْسِ الْمُحْرِمِ الْقَبَاءَ مَقْلُوباً فِی الضَّرُورَةِ وَ لَا یُدْخِلُ یَدَیْهِ فِی کُمَّیْهِ
******
ترجمه:
16851- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اضْطُرَّ الْمُحْرِمُ إِلَی الْقَبَاءِ وَ لَمْ یَجِدْ ثَوْباً غَیْرَهُ فَلْیَلْبَسْهُ مَقْلُوباً وَ لَا یُدْخِلْ یَدَیْهِ فِی یَدَیِ الْقَبَاءِ.
******
ترجمه:
از الحلبی، از ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) نقل شده است که فرمودند: «هنگامی که محرم مجبور به پوشیدن عباء می شود و پوشاک دیگری ندارد، باید آن را به صورت معکوس بپوشد و دست خود را به دستان عباء نکند.»
16852- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَلْبَسُ الْمُحْرِمُ الْخُفَّیْنِ إِذَا لَمْ یَجِدْ نَعْلَیْنِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ رِدَاءٌ طَرَحَ قَمِیصَهُ عَلَی عُنُقِهِ (5) أَوْ قَبَاءَهُ بَعْدَ أَنْ یَنْکُسَهُ.
******
ترجمه:
عمر بن یزید، از ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: 'محرم هنگامی که نعلین ندارد، باید کفش بپوشد. و اگر برایش ردا نباشد، باید قمیص خود را به گردنش یا به دور گردنش بپوشاند، پس از آنکه آن را به روی انداخته باشد.'"
16853- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اضْطُرَّ إِلَی ثَوْبٍ وَ هُوَ مُحْرِمٌ وَ لَیْسَ مَعَهُ إِلَّا قَبَاءٌ فَلْیَنْکُسْهُ وَ لْیَجْعَلْ أَعْلَاهُ أَسْفَلَهُ وَ یَلْبَسُهُ.
******
ترجمه:
مثنی الحناط، از ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: 'هر کسی که محرم باشد و مجبور به پوشیدن لباس باشد و جز قباء هیچ چیز دیگری ندارد، باید آن را به روی خود بگذارد و بخش بالایی آن را پایین و بخش پایینی آن را بالا کند و آن را بپوشد.
16854- 4- (7) قَالَ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی یَقْلِبُ ظَهْرَهُ بَطْنَهُ إِذَا لَمْ یَجِدْ غَیْرَهُ.
******
ترجمه:
درروایت دیگری فرمودند : اگرلباس دیگری ندارد عباء را پش وروکند .
ص: 486
16855- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ إِنِ اضْطُرَّ (2) إِلَی قَبَاءٍ مِنْ بُرْدٍ وَ لَا یَجِدُ ثَوْباً غَیْرَهُ فَلْیَلْبَسْهُ مَقْلُوباً وَ لَا یُدْخِلْ یَدَیْهِ فِی یَدَیِ الْقَبَاءِ.
******
ترجمه:
ابی بصیر، از ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) در حدیثی نقل کرده است که فرمود: 'و اگر محرم به عبا نیازدارد بخاطر سرما وهیچ لباس دیگری نداشته باشد، باید آن را به صورت معکوس بپوشد و دستان خود را به دستان آبا ننهد.
16856- 6- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنِ اضْطُرَّ الْمُحْرِمُ إِلَی أَنْ یَلْبَسَ قَبَاءً مِنْ بُرْدٍ وَ لَا یَجِدُ ثَوْباً غَیْرَهُ لَبِسَهُ مَقْلُوباً وَ لَا یُدْخِلُ یَدَیْهِ فِی یَدَیِ الْقَبَاءِ.
******
ترجمه:
عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ از ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) در حدیثی نقل کرده است که فرمود: 'و اگر محرم به عبا نیازدارد بخاطر سرما وهیچ لباس دیگری نداشته باشد، باید آن را به صورت معکوس بپوشد و دستان خود را به دستان آبا ننهد.
16857- 7- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ یَلْبَسُ الْمُحْرِمُ الْقَبَاءَ إِذَا لَمْ یَکُنْ لَهُ رِدَاءٌ وَ یَقْلِبُ ظَهْرَهُ لِبَاطِنِهِ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم، از ابو جعفر (امام محمد باقر علیه السلام) در حدیثی نقل کرده است که فرمود: 'و محرم هنگامی که ردا برایش نباشد، قباء را بپوشد و پشت آن را پشت ورو کند
16858- 8- (5) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اضْطُرَّ إِلَی ثَوْبٍ وَ هُوَ مُحْرِمٌ وَ لَیْسَ لَهُ إِلَّا قَبَاءٌ (6) فَلْیَنْکُسْهُ وَ لْیَجْعَلْ أَعْلَاهُ أَسْفَلَهُ وَ لْیَلْبَسْهُ.
وَ رَوَاهُ الْعَلَّامَةُ فِی الْمُنْتَهَی وَ الْمُخْتَلَفِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْجَامِعِ لِلْبَزَنْطِیِّ عَنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (7)
ص: 487
أَقُولُ: حَمَلَ جَمَاعَةٌ مِنْ عُلَمَائِنَا مَا وَرَدَ هُنَا فِی مَعْنَی الْقَلْبِ عَلَی التَّخْیِیرِ وَ الْجَمْعُ أَوْلَی (1).
******
ترجمه:
جمیل، از ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: 'هر کسی که محرم باشد و مجبور به پوشیدن لباس باشد و جز قباء هیچ چیز دیگری نداشته باشد، باید آن را به روی خود بگذارد و بخش بالایی آن را پایین و بخش پایینی آن را بالا کند و آن را بپوشد.'
و من می گویم: یک گروه از علمای ما این معنا قلب را حمل برتخییرکرده اند و جمع بین دومعنا بهتراست
(2) 45 بَابُ أَنَّ مَنْ لَبِسَ قَمِیصاً بَعْدَ مَا أَحْرَمَ وَجَبَ أَنْ یُخْرِجَهُ مِنْ قَدَمَیْهِ وَ لَوْ بِالشَّقِّ وَ إِنْ لَبِسَهُ ثُمَّ أَحْرَمَ فِیهِ نَزَعَهُ مِنْ رَأْسِهِ
******
ترجمه:
16859- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا لَبِسْتَ قَمِیصاً وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ فَشُقَّهُ وَ أَخْرِجْهُ مِنْ تَحْتِ قَدَمَیْکَ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار، از ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: 'اگر در حالی که محرم هستی پیراهنی پوشیدی، آن را پاره کن و از زیر پاهایت خارج کن.
16860- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ أَحْرَمَ وَ عَلَیْهِ قَمِیصُهُ فَقَالَ یَنْزِعُهُ وَ لَا یَشُقُّهُ وَ إِنْ کَانَ لَبِسَهُ بَعْدَ مَا أَحْرَمَ شَقَّهُ وَ أَخْرَجَهُ مِمَّا یَلِی رِجْلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) درباره مردی که محرم شده و پیراهنش را به تن دارد، نقل شده است که فرمود: 'آن را در آورد بدون اینکه پاره اش کند، و اگر آن را بعد از محرم شدن پوشیده باشد، باید آن را پاره کند و از ناحیه پاهایش بیرون آورد.
16861- 3- (6) وَ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَجُلًا أَعْجَمِیّاً دَخَلَ الْمَسْجِدَ یُلَبِّی
ص: 488
وَ عَلَیْهِ قَمِیصُهُ فَقَالَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی کُنْتُ رَجُلًا أَعْمَلُ بِیَدِی وَ اجْتَمَعَتْ لِی نَفَقَةٌ فَجِئْتُ أَحُجُّ لَمْ أَسْأَلْ أَحَداً عَنْ شَیْ ءٍ وَ أَفْتَوْنِی (1) هَؤُلَاءِ أَنْ أَشُقَّ قَمِیصِی وَ أَنْزِعَهُ مِنْ قِبَلِ رِجْلَیَّ وَ أَنَّ حَجِّی فَاسِدٌ وَ أَنَّ عَلَیَّ بَدَنَةً فَقَالَ لَهُ مَتَی لَبِسْتَ قَمِیصَکَ أَ بَعْدَ مَا لَبَّیْتَ أَمْ قَبْلَ قَالَ قَبْلَ أَنْ أُلَبِّیَ قَالَ فَأَخْرِجْهُ مِنْ رَأْسِکَ فَإِنَّهُ لَیْسَ عَلَیْکَ بَدَنَةٌ وَ لَیْسَ عَلَیْکَ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ أَیُّ رَجُلٍ رَکِبَ أَمْراً بِجَهَالَةٍ فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ طُفْ بِالْبَیْتِ سَبْعاً وَ صَلِّ رَکْعَتَیْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ ع- وَ اسْعَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- وَ قَصِّرْ مِنْ شَعْرِکَ فَإِذَا کَانَ یَوْمُ التَّرْوِیَةِ فَاغْتَسِلْ وَ أَهِلَّ بِالْحَجِّ وَ اصْنَعْ کَمَا یَصْنَعُ النَّاسُ.
******
ترجمه:
عبدالصمد بن بشیر از ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) در حدیثی نقل کرده است که مردی عجمی وارد مسجد شد و تلبیه می گفت و بر تن او پیراهنی بود. او به ابو عبدالله (علیه السلام) گفت: 'من مردی هستم که با دست های خود کار می کنم و هزینه ای جمع کرده ام تا به حج بیایم. از کسی در مورد چیزی سوال نکردم و اینها به من فتوا دادند که باید پیراهنم را پاره کنم و آن را از پایم بیرون بیاورم و گفتند که حج من باطل است و باید قربانی بدهم.' امام (علیه السلام) به او فرمود: 'کی پیراهن خود را پوشیدی؟ بعد از لبیک گفتن یا قبل از آن؟' او گفت: 'قبل از لبیک گفتن.' امام (علیه السلام) فرمود: 'پس آن را از سرت بیرون بیاور. بر تو قربانی واجب نیست و حج تو هم باطل نشده است. هر مردی که از روی نادانی عملی را انجام دهد، بر او چیزی نیست. هفت بار دور کعبه طواف کن و دو رکعت نماز نزد مقام ابراهیم بخوان، و بین صفا و مروه سعی کن و از موهای خود کوتاه کن. پس وقتی روز ترویه (هشتم ذی الحجه) رسید، غسل کن و نیت حج کن و همانطور که مردم عمل می کنند، عمل کن.
16862- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَصَمِّ قَالَ: دَخَلَ رَجُلٌ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَدَخَلَ فِی الطَّوَافِ وَ عَلَیْهِ قَمِیصٌ وَ کِسَاءٌ فَأَقْبَلَ النَّاسُ عَلَیْهِ یَشُقُّونَ قَمِیصَهُ وَ کَانَ صُلْباً فَرَآهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُمْ یُعَالِجُونَ قَمِیصَهُ یَشُقُّونَهُ فَقَالَ لَهُ کَیْفَ صَنَعْتَ فَقَالَ أَحْرَمْتُ هَکَذَا فِی قَمِیصِی وَ کِسَائِی فَقَالَ انْزِعْهُ مِنْ رَأْسِکَ لَیْسَ یَنْزِعُ هَذَا مِنْ رِجْلَیْهِ إِنَّمَا جَهِلَ فَأَتَاهُ غَیْرُ ذَلِکَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ مَا تَقُولُ فِی رَجُلٍ أَحْرَمَ فِی قَمِیصِهِ قَالَ یَنْزِعُ مِنْ رَأْسِهِ.
******
ترجمه:
خالد بن محمد الاصم گفت: مردی وارد مسجدالحرام شد در حالی که محرم بود و به طواف پرداخت و بر تن او پیراهن و کساء (عبا) بود. مردم به سوی او آمدند و پیراهنش را پاره می کردند و او مردی قوی جثه بود. ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) او را دید و آنها در حال تلاش برای پاره کردن پیراهن او بودند. امام (علیه السلام) به او گفت: 'چگونه عمل کردی؟' او گفت: 'من اینگونه با پیراهن و کساء احرام بستم.' امام (علیه السلام) فرمود: 'آن را از سرت بیرون بیاور. این را از پاهایش بیرون نمی آورند، بلکه از روی نادانی این کار را کرده است.' پس مرد دیگری نزد امام آمد و او را سؤال کرد و گفت: 'چه می گویی درباره مردی که در پیراهنش احرام بسته است؟' امام (علیه السلام) فرمود: 'آن را از سرش بیرون بیاورد.
16863- 5- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ لَبِسْتَ ثَوْباً فِی إِحْرَامِکَ لَا یَصْلُحُ لَکَ لُبْسُهُ فَلَبِّ وَ أَعِدْ غُسْلَکَ وَ إِنْ لَبِسْتَ قَمِیصاً فَشُقَّهُ وَ أَخْرِجْهُ مِنْ تَحْتِ قَدَمَیْکَ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار، از ابو عبدالله (امام جعفر صادق علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: 'اگر لباسی پوشیدی در حال احرام که برایت جایز نیست پوشیدنش، تلبیه بگو و غسلت را تکرار کن و اگر پیراهنی پوشیدی، آن را پاره کن و از زیر پاهایت بیرون بیاور.
ص: 489
(1) 46 بَابُ جَوَازِ لُبْسِ الْمُحْرِمِ الْخَاتَمَ لِلسُّنَّةِ وَ تَحْرِیمِ لُبْسِهِ لِلزِّینَةِ
******
ترجمه:
16864- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ نَجِیحٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِلُبْسِ الْخَاتَمِ لِلْمُحْرِمِ.
******
ترجمه:
حضرت کاظم * : محرم می تواند انگشتربدست داشته باشد .
16865- 2- (3) قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی لَا یَلْبَسُهُ لِلزِّینَةِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
مرحوم کلینی گفته اند : درروایت دیگرآمده انگشتررا برای زینت نپوشد .
16866- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ قَالَ: رَأَیْتُ الْعَبْدَ الصَّالِحَ ع وَ هُوَ مُحْرِمٌ وَ عَلَیْهِ خَاتَمٌ وَ هُوَ یَطُوفُ طَوَافَ الْفَرِیضَةِ.
******
ترجمه:
مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ : حضرت کاظم * را درحال طواف واجب دیدم درحالیکه انگشتر به دست داشتند .
16867- 4- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیٍّ یَعْنِی ابْنَ رِئَابٍ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ أَ یَلْبَسُ الْمُحْرِمُ الْخَاتَمَ قَالَ لَا یَلْبَسُهُ لِلزِّینَةِ.
******
ترجمه:
مسمع : ازحضرت صادق * سوال کردم آیا محرم می تواند انگشتربه دست کند ؟ فرمودند : نباید بعنوان زینت بدست کند .
16868- 5- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ
ص: 490
سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَلْبَسُ الْمَرْأَةُ (1) الْمُحْرِمَةُ الْخَاتَمَ مِنْ ذَهَبٍ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن محرمه می تواند انگشترطلا بپوشد .
16869- 6- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ قَالَ: رَأَیْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع وَ هُوَ مُحْرِمٌ خَاتَماً.
******
ترجمه:
إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ : حضرت رضا * را درحال احرام دیدم درحالیکه انگشتربدست داشتند .
(3) 47 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَشُدَّ عَلَی وَسَطِهِ النَّفَقَةَ وَ الْهِمْیَانَ وَ الْمِنْطَقَةَ
******
ترجمه:
16870- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَصُرُّ الدَّرَاهِمَ فِی ثَوْبِهِ قَالَ نَعَمْ وَ یَلْبَسُ الْمِنْطَقَةَ وَ الْهِمْیَانَ.
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب گفت: از اباعبدالله (علیه السلام) درباره محرم که درهم ها را در لباسش قرار می دهد، پرسیدم. فرمود: بله، و می تواند کمربند و همیان (کیسه پول) ببندد.
16871- 2- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْمُحْرِمِ یَشُدُّ عَلَی بَطْنِهِ الْعِمَامَةَ قَالَ لَا ثُمَّ قَالَ کَانَ أَبِی یَقُولُ یَشُدُّ عَلَی بَطْنِهِ الْمِنْطَقَةَ الَّتِی فِیهَا نَفَقَتُهُ یَسْتَوْثِقُ مِنْهَا فَإِنَّهَا مِنْ تَمَامِ حَجِّهِ.
******
ترجمه:
ابی بصیر از اباعبدالله (علیه السلام) درباره محرم که عمامه را بر شکمش می بندد، پرسید. فرمود: نه. سپس فرمود: پدرم می گفت: کمربندی که پولش در آن است، بر شکمش می بندد تا مطمئن شود، زیرا این از تمام بودن حج او است.
ص: 491
16872- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَکُونُ مَعِیَ الدَّرَاهِمُ فِیهَا تَمَاثِیلُ وَ أَنَا مُحْرِمٌ فَأَجْعَلُهَا فِی هِمْیَانِی وَ أَشُدُّهُ فِی وَسَطِی فَقَالَ لَا بَأْسَ أَ وَ لَیْسَ هِیَ نَفَقَتَکَ وَ عَلَیْهَا اعْتِمَادُکَ بَعْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
وَ
رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَ لَیْسَ هِیَ نَفَقَتَکَ تُعِینُکَ بَعْدَ اللَّهِ (2)
******
ترجمه:
یعقوب بن سالم گفت: به اباعبدالله (علیه السلام) گفتم: همراه من درهم هایی است که بر روی آن ها تمثال (نقش ها) است و من در حال احرام هستم. آیا آن ها را در همیانم بگذارم و به کمرم ببندم؟ فرمود: اشکالی ندارد، آیا این ها خرجی تو نیستند و پس از خداوند عز و جل به آن ها اعتماد نداری؟
16873- 4- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُحْرِمُ یَشُدُّ الْهِمْیَانَ فِی وَسَطِهِ فَقَالَ نَعَمْ وَ مَا خَیْرُهُ بَعْدَ نَفَقَتِهِ.
******
ترجمه:
یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ : ازحضرت صادق * پرسیدم آیا محرم می تواند همیان خودرا به کمر ببندد ؟ فرمودند : بله بعد ازنفقه اش چه خیری برایش هست .
16874- 5- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَبِی ع یَشُدُّ عَلَی بَطْنِهِ نَفَقَتَهُ یَسْتَوْثِقُ بِهَا فَإِنَّهَا تَمَامُ حَجِّهِ.
******
ترجمه:
ابی بصیر از اباعبدالله (علیه السلام)فرمود: پدرم کمربندی که پولش در آن است، بر شکمش می بندد تا مطمئن شود، زیرا این از تمام بودن حج او است.
16875- 6- (5) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ (6) عَنِ النَّضْرِ عَنْ عَاصِمٍ (7) عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَشُدُّ عَلَی بَطْنِهِ الْمِنْطَقَةَ الَّتِی فِیهَا نَفَقَتُهُ قَالَ یَسْتَوْثِقُ مِنْهَا فَإِنَّهَا تَمَامُ حَجِّهِ.
ص: 492
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی السَّفَرِ (1).
******
ترجمه:
ابی بصیر از اباعبدالله (علیه السلام) درباره محرم که کمربندی که نفقه اش درآنست را بر شکمش می بندد، پرسید. فرمود: کمربندی که پولش در آن است، بر شکمش می بندد تا مطمئن شود، زیرا این از تمام بودن حج او است.
(2) 48 بَابُ تَحْرِیمِ النِّقَابِ لِلْمَرْأَةِ الْمُحْرِمَةِ وَ الْبُرْقُعِ وَ تَغْطِیَةِ الْوَجْهِ وَ جَوَازِ إِرْخَاءِ الثَّوْبِ عَلَی وَجْهِهَا إِلَی فَمِهَا وَ إِنْ کَانَتْ رَاکِبَةً فَإِلَی نَحْرِهَا مَعَ الْحَاجَةِ
******
ترجمه:
16876- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمَةُ لَا تَتَنَقَّبُ لِأَنَّ إِحْرَامَ الْمَرْأَةِ فِی وَجْهِهَا وَ إِحْرَامَ الرَّجُلِ فِی رَأْسِهِ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (4)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ ع مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
جعفر از پدرش (علیهما السلام) نقل کرد: زن محرم نقاب نمی زند، زیرا احرام زن در صورتش است و احرام مرد در سرش.
16877- 2- (6) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ (7) عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ کُرِهَ النِّقَابُ یَعْنِی لِلْمَرْأَةِ الْمُحْرِمَةِ وَ قَالَ تَسْدُلُ الثَّوْبَ عَلَی وَجْهِهَا قُلْتُ حَدُّ ذَلِکَ إِلَی أَیْنَ قَالَ إِلَی طَرَفِ الْأَنْفِ قَدْرَ مَا تُبْصِرُ.
ص: 493
أَقُولُ: الْمُرَادُ بِالْکَرَاهَةِ التَّحْرِیمُ لِمَا مَضَی (1) وَ یَأْتِی (2).
******
ترجمه:
عیص بن قاسم گفت: اباعبدالله (علیه السلام) در حدیثی فرمود: نقاب زدن برای زن محرم مکروه است و فرمود: لباس را بر روی صورتش می اندازد. گفتم: حد آن تا کجاست؟ فرمود: تا نوک بینی، به قدری که بتواند ببیند.
16878- 3- (3) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَرَّ أَبُو جَعْفَرٍ ع بِامْرَأَةٍ مُتَنَقِّبَةٍ وَ هِیَ مُحْرِمَةٌ فَقَالَ أَحْرِمِی وَ أَسْفِرِی وَ أَرْخِی ثَوْبَکِ مِنْ فَوْقِ رَأْسِکِ فَإِنَّکِ إِنْ تَنَقَّبْتِ لَمْ یَتَغَیَّرْ لَوْنُکِ فَقَالَ رَجُلٌ إِلَی أَیْنَ تُرْخِیهِ قَالَ تُغَطِّی عَیْنَیْهَا قَالَ قُلْتُ: تَبْلُغُ (4) فَمَهَا قَالَ نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
حلبی از اباعبدالله (علیه السلام) نقل کرد: ابوجعفر (علیه السلام) به زنی که نقاب زده بود و در حال احرام بود، برخورد کرد. فرمود: احرام بگیر و نقابت را بردار و لباست را از بالای سرت بینداز، زیرا اگر نقاب بزنی، رنگ صورتت تغییر نمی کند. مردی پرسید: تا کجا آن را بیندازد؟ فرمود: چشمانش را بپوشاند. گفتم: آیا به دهانش برسد؟ فرمود: بله.
16879- 4- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (7) عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: مَرَّ أَبُو جَعْفَرٍ ع بِامْرَأَةٍ مُحْرِمَةٍ قَدِ اسْتَتَرَتْ بِمِرْوَحَةٍ فَأَمَاطَ الْمِرْوَحَةَ بِنَفْسِهِ عَنْ وَجْهِهَا.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَأَمَاطَ الْمِرْوَحَةَ بِقَضِیبِهِ (8).
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ مِثْلَهُ (9).
******
ترجمه:
در این حدیث، ابوالحسن (علیه السلام) اظهار کرد که ابوجعفر (علیه السلام) به زنی که در حال احرام بود و با مروحه خود را پوشانده بود، برخورد کرد. او خود مروحه را از روی صورت آن زن برداشت
ص: 494
16880- 5- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَطُوفُ الْمَرْأَةُ بِالْبَیْتِ وَ هِیَ مُتَنَقِّبَةٌ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن نباید طواف کعبه کند درحالیکه نقاب بصورت زده .
16881- 6- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُحْرِمَةُ تَسْدُلُ الثَّوْبَ عَلَی وَجْهِهَا إِلَی الذَّقَنِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن محرمه می تواند لباسش را روی صورتش بیندازد بطوریکه تا چانه اش برسد .
16882- 7- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ الْمُحْرِمَةَ تَسْدُلُ ثَوْبَهَا إِلَی نَحْرِهَا.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن محرمه می تواند لباسش را روی صورتش بیندازد بطوریکه تا زیرگلویش برسد .
16883- 8- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: تَسْدُلُ الْمَرْأَةُ الثَّوْبَ عَلَی وَجْهِهَا مِنْ أَعْلَاهَا إِلَی النَّحْرِ إِذَا کَانَتْ رَاکِبَةً.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : زن محرمه وقتی سوارمرکب است می تواند لباسش را روی صورتش بیندازد بطوریکه تا گلویش برسد .
16884- 9- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (6)
أَنَّهُ کَرِهَ لِلْمُحْرِمَةِ الْبُرْقُعَ وَ الْقُفَّازَیْنِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق* : برای زن محرمه نقاب ودستکش کراهت دارد .
16885- 10- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الْمُحْرِمَةِ فَقَالَ إِنْ مَرَّ بِهَا رَجُلٌ اسْتَتَرَتْ مِنْهُ بِثَوْبِهَا وَ لَا تَسْتَتِرْ بِیَدِهَا مِنَ الشَّمْسِ الْحَدِیثَ (8).
******
ترجمه:
سماعه : ازحضرت صادق * درمورد زن محرمه سوال کردم فرمودند : اگربا مردی مواجه شد بالباسش خود رابپوشاند ونباید با دستش خود را ازآفتاب بپوشاند .
ص: 495
(1) 49 بَابُ جَوَازِ لُبْسِ الْمُحْرِمَةِ الْحُلِیَّ الْمُعْتَادَ لَهَا وَ لَوْ ذَهَباً بِغَیْرِ الزِّینَةِ وَ تَحْرِیمِ إِظْهَارِهِ لِلرِّجَالِ حَتَّی الزَّوْجِ وَ تَحْرِیمِ لُبْسِهَا لِغَیْرِ الْمُعْتَادِ مِنْهُ
******
ترجمه:
16886- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْمَرْأَةِ یَکُونُ عَلَیْهَا الْحُلِیُّ وَ الْخَلْخَالُ وَ الْمَسَکَةُ وَ الْقُرْطَانِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْوَرِقِ تُحْرِمُ فِیهِ وَ هُوَ عَلَیْهَا وَ قَدْ کَانَتْ تَلْبَسُهُ فِی بَیْتِهَا قَبْلَ حَجِّهَا أَ تَنْزِعُهُ إِذَا أَحْرَمَتْ أَوْ تَتْرُکُهُ عَلَی حَالِهِ قَالَ تُحْرِمُ فِیهِ وَ تَلْبَسُهُ مِنْ غَیْرِ أَنْ تُظْهِرَهُ لِلرِّجَالِ (3) فِی مَرْکَبِهَا وَ مَسِیرِهَا.
******
ترجمه:
عبدالرحمن بن حجاج گفت: از ابا الحسن (علیه السلام) درباره زنی که زیورآلاتی مانند النگو، خلخال، دستبند و گوشواره از طلا و نقره دارد و با آن ها محرم می شود و این زیورآلات را در خانه قبل از حجش می پوشیده، پرسیدم: آیا وقتی محرم می شود باید آن ها را در بیاورد یا به همان حال بگذارد؟ فرمود: با همان ها محرم می شود و آن ها را می پوشد بدون اینکه آن ها را در سواری یا هنگام حرکت برای مردان نمایان کند.
16887- 2- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الْمُحْرِمَةُ لَا تَلْبَسُ الْحُلِیَّ وَ لَا الْمُصَبَّغَاتِ (5) إِلَّا صِبْغاً لَا یَرْدَعُ.
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (ع) در حدیثی آمده است که فرمودند: «زن مُحرِم نباید زیورآلات و لباس های رنگی بپوشد، مگر رنگی که ثابت باشد (رنگ ندهد).»
ص: 496
16888- 3- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ الْمُحْرِمَةِ أَیَّ شَیْ ءٍ تَلْبَسُ مِنَ الثِّیَابِ قَالَ تَلْبَسُ الثِّیَابَ کُلَّهَا إِلَّا الْمَصْبُوغَةَ بِالزَّعْفَرَانِ وَ الْوَرْسِ وَ لَا تَلْبَسُ الْقُفَّازَیْنِ وَ لَا حُلِیّاً تَتَزَیَّنُ بِهِ لِزَوْجِهَا وَ لَا تَکْتَحِلُ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ وَ لَا تَمَسُّ طِیباً وَ لَا تَلْبَسُ حُلِیّاً وَ لَا فِرِنْداً (2) وَ لَا بَأْسَ بِالْعَلَمِ فِی الثَّوْبِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3) وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
******
ترجمه:
از نضر بن سوید نقل شده که از ابا الحسن (علیه السلام) درباره لباس زن محرم پرسیدم. فرمود: همه لباس ها را می پوشد، به جز لباس هایی که با زعفران و ورس رنگ شده اند. دستکش نمی پوشد و زیوری که برای زینت برای شوهرش باشد، نمی پوشد. سرمه نمی کشد مگر به علت بیماری. بوی خوش استفاده نمی کند و هیچ زیور و پارچه گلداری نمی پوشد. اما نشانی در لباس اشکالی ندارد.
16889- 4- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمَةُ تَلْبَسُ الْحُلِیَّ کُلَّهُ إِلَّا حُلِیّاً مَشْهُوراً لِلزِّینَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «زن مُحرِم می تواند تمام زیورآلات را بپوشد، مگر زیورآلاتی که به طور مشهور برای زینت باشد.
16890- 5- (6) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَلْبَسُ الْمُحْرِمَةُ الْخَاتَمَ مِنْ ذَهَبٍ.
******
ترجمه:
عَمَّارِ بْنِ مُوسَی امام صادق (ع) فرمودند: زن محرمه می تواند انگشترطلا را بپوشد
16891- 6- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْکَاهِلِیِّ عَنْ أَبِی
ص: 497
عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: تَلْبَسُ الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ الْحُلِیَّ کُلَّهُ إِلَّا الْقُرْطَ الْمَشْهُورَ وَ الْقِلَادَةَ الْمَشْهُورَةَ.
******
ترجمه:
از کاهلی نقل شده که از اباعبدالله (علیه السلام) شنیدم: زن محرم همه زیورآلات را می پوشد، به جز گوشواره و گردنبند مشهور.
16892- 7- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَرْأَةِ تَلْبَسُ الْحُلِیَّ قَالَ تَلْبَسُ الْمَسَکَ وَ الْخَلْخَالَیْنِ.
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب از امام صادق (ع) پرسید که آیا زن می تواند زیورآلات بپوشد؟ امام فرمودند: «می تواند دستبند و خلخال ها را بپوشد
16893- 8- (2) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بَأْسَ أَنْ تَلْبَسَ الْمَرْأَةُ الْخَلْخَالَیْنِ وَ الْمَسَکَ.
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب امام صادق (ع) فرمودند: زن (محرمه) می تواند دستبند و خلخال ها را بپوشد
16894- 9- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ لِلْمَرْأَةِ حُلِیٌّ لَمْ تُحْدِثْهُ لِلْإِحْرَامِ لَمْ تَنْزِعْ حُلِیَّهَا.
******
ترجمه:
از حریز از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «اگر زنی زیورآلاتی داشته باشد که برای احرام تهیه نکرده است، زیورآلات خود را در نمی آورد.
16895- 10- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تُحْرِمَ الْمَرْأَةُ فِی الذَّهَبِ وَ الْخَزِّ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ تَقَدَّمَ فِی أَحَادِیثِ الْإِحْرَامِ فِی الْحَرِیرِ مَا یَدُلُّ عَلَی جَوَازِ لُبْسِهَا لِلْحُلِیِّ (6) وَ هُوَ مَحْمُولٌ عَلَی الْمُعْتَادِ قَالَهُ الشَّیْخُ وَ غَیْرُهُ (7).
******
ترجمه:
حلبی امام صادق (ع) فرمودند: زن محرمه می تواند طلا وخز را بپوشد
ص: 498
(1) 50 بَابُ جَوَازِ لُبْسِ السَّرَاوِیلِ لِلْمُحْرِمِ إِذَا لَمْ یَجِدْ إِزَاراً وَ لِلْمُحْرِمَةِ مُطْلَقاً
******
ترجمه:
16896- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا تَلْبَسْ سَرَاوِیلَ إِلَّا أَنْ لَا یَکُونَ لَکَ إِزَارٌ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از معاویة بن عمار از امام صادق (ع) در حدیثی نقل شده است که فرمودند: «و شلوار نپوش، مگر اینکه ازار (پارچه ای برای بستن به کمر) نداشته باشی
16897- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَرْأَةِ إِذَا أَحْرَمَتْ أَ تَلْبَسُ السَّرَاوِیلَ قَالَ نَعَمْ إِنَّمَا تُرِیدُ بِذَلِکَ السَّتْرَ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (5) وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
حلبي نقل کرده که از اباعبدالله (علیه السلام) درباره زنی که احرام می گیرد پرسیدم: آیا شلوار می پوشد؟ فرمود: بله، او با این کار فقط هدفش پوشش است .
16898- 3- (7) وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ
ص: 499
أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ یَلْبَسُ السَّرَاوِیلَ إِذَا لَمْ یَکُنْ مَعَهُ إِزَارٌ وَ یَلْبَسُ الْخُفَّیْنِ إِذَا لَمْ یَکُنْ مَعَهُ نَعْلٌ.
******
ترجمه:
حمران امام باقر* فرمودند: محرم می تواند شلوار بپوش، وقتی ازار (پارچه ای برای بستن به کمر) نداشته باشد ومی تواند کفش بپوشد وقتی نعلین نداشته باشد .
16899- 4- (1) عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الْمُحْرِمِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَؤُمَّ فِی سَرَاوِیلَ وَ قَلَنْسُوَةٍ قَالَ لَا یَصْلُحُ.
******
ترجمه:
علی بن جعفر در کتاب خود از اخیه، موسی بن جعفر (علیهما السلام) نقل کرده که از او درباره کسی که در حال احرام است، پرسیده است که آیا می تواند در شلوار و پیراهن نماز امامت کند؟ او فرمود: خیر، برای او مناسب نیست.
(2) 51 بَابُ تَحْرِیمِ لُبْسِ الْخُفَّیْنِ وَ الْجَوْرَبَیْنِ عَلَی الْمُحْرِمِ إِلَّا فِی الضَّرُورَةِ فَیَشُقُّ عَنْ ظَهْرِ الْقَدَمِ
******
ترجمه:
16900- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا تَلْبَسْ سَرَاوِیلَ إِلَّا أَنْ لَا یَکُونَ لَکَ إِزَارٌ وَ لَا خُفَّیْنِ إِلَّا أَنْ لَا یَکُونَ لَکَ نَعْلَانِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا مَرَّ (4).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ امام صادق* فرمودند: نمی توانی شلوار بپوشی، وقتی ازار (پارچه ای برای بستن به کمر) نداشته باشی ونمی تواند کفش بپوشی وقتی نعلین نداشته باشی .
16901- 2- (5) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: وَ أَیُّ مُحْرِمٍ هَلَکَتْ نَعْلَاهُ فَلَمْ یَکُنْ لَهُ نَعْلَانِ فَلَهُ أَنْ یَلْبَسَ الْخُفَّیْنِ إِذَا اضْطُرَّ إِلَی ذَلِکَ وَ الْجَوْرَبَیْنِ یَلْبَسُهُمَا إِذَا اضْطُرَّ إِلَی لُبْسِهِمَا.
******
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «هر مُحرمی که نعلین (کفش های مخصوص) او خراب شود و نعلین دیگری نداشته باشد، می تواند در صورت اضطرار، خفین (نوعی کفش) بپوشد و جوراب ها را نیز می تواند بپوشد، اگر به پوشیدن آن ها اضطرار داشته باشد .
ص: 500
16902- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ هَلَکَتْ نَعْلَاهُ وَ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی نَعْلَیْنِ قَالَ لَهُ أَنْ یَلْبَسَ الْخُفَّیْنِ إِنِ اضْطُرَّ إِلَی ذَلِکَ وَ لْیَشُقَّهُ عَنْ ظَهْرِ الْقَدَمِ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر از امام صادق (ع) نقل شده است که درباره مردی که نعلینش خراب شده و نتوانسته نعلین دیگری پیدا کند، فرمودند: «می تواند در صورت اضطرار، خفین (نوعی کفش) بپوشد و باید روی پای خفین را پاره کند .
16903- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَلْبَسُ الْجَوْرَبَیْنِ قَالَ نَعَمْ وَ الْخُفَّیْنِ إِذَا اضْطُرَّ إِلَیْهِمَا.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ رِفَاعَةَ نَحْوَهُ (3).
******
ترجمه:
رفاعة بن موسی از امام صادق (ع) پرسید که آیا مُحرِم می تواند جوراب ها را بپوشد؟ امام فرمودند: «بله، و خفین (نوعی کفش) را نیز اگر به آن ها اضطرار داشته باشد.
16904- 5- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الْمُحْرِمِ یَلْبَسُ الْخُفَّ إِذَا لَمْ یَکُنْ لَهُ نَعْلٌ قَالَ نَعَمْ لَکِنْ یَشُقُّ ظَهْرَ الْقَدَمِ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل شده است که درباره مُحرِمی که در صورت نداشتن نعل (کفش مخصوص) خف (نوعی کفش) می پوشد، فرمودند: «بله، اما باید روی پای خف را پاره کند.
(6) 52 بَابُ جَوَازِ لُبْسِ الْحَائِضِ الْمُحْرِمَةِ غِلَالَةً تَحْتَ ثِیَابِهَا
******
ترجمه:
16905- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی
ص: 501
جَعْفَرٍ یَعْنِی أَحْمَدَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ یَعْنِی ابْنَ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَلْبَسُ الْمُحْرِمَةُ الْحَائِضُ تَحْتَ ثِیَابِهَا غِلَالَةً.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ (1)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که گفت: زن محرم حائض زیر لباس هایش «غلالة» می پوشد.(نوعی لباس نازک )
(3) 53 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ عَقْدِ الْمُحْرِمِ ثَوْبَهُ إِلَّا إِذَا اضْطُرَّ إِلَی ذَلِکَ لِقِصَرِهِ وَ جُمْلَةٍ مِنْ أَحْکَامِ الْإِزَارِ وَ الْمِئْزَرِ
******
ترجمه:
16906- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَعْقِدُ إِزَارَهُ فِی عُنُقِهِ قَالَ لَا.
******
ترجمه:
سعید الاعرج روایت کرده است که او از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره محرم که ازارش را به گردنش گره می زند، پرسید. او گفت: نه.
16907- 2- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرٍ ع أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ لَا یَرَی بَأْساً بِعَقْدِ الثَّوْبِ إِذَا قَصُرَ ثُمَّ یُصَلِّی فِیهِ وَ إِنْ کَانَ مُحْرِماً.
******
ترجمه:
از جعفر (علیه السلام) روایت شده است که علی (علیه السلام) مانعی نمی دید در گره زدن لباس هنگامی که کوتاه باشد، سپس در آن نماز می خواند حتی اگر مُحرِم باشد.
16908- 3- (6) أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ صَاحِبِ الزَّمَانِ ع أَنَّهُ کَتَبَ إِلَیْهِ یَسْأَلُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَجُوزُ أَنْ یَشُدَّ الْمِئْزَرَ مِنْ خَلْفِهِ عَلَی عُنُقِهِ (7)
ص: 502
بِالطُّولِ وَ یَرْفَعَ طَرَفَیْهِ إِلَی حَقْوَیْهِ وَ یَجْمَعَهُمَا فِی خَاصِرَتِهِ وَ یَعْقِدَهُمَا وَ یُخْرِجَ الطَّرَفَیْنِ الْأَخِیرَیْنِ مِنْ بَیْنِ رِجْلَیْهِ وَ یَرْفَعَهُمَا إِلَی خَاصِرَتِهِ وَ یَشُدَّ طَرَفَیْهِ إِلَی وَرِکَیْهِ فَیَکُونَ مِثْلَ السَّرَاوِیلِ یَسْتُرُ مَا هُنَاکَ فَإِنَّ الْمِئْزَرَ الْأَوَّلَ کُنَّا نَتَّزِرُ بِهِ إِذَا رَکِبَ الرَّجُلُ جَمَلَهُ یُکْشَفُ مَا هُنَاکَ وَ هَذَا أَسْتَرُ فَأَجَابَ ع- جَائِزٌ أَنْ یَتَّزِرَ الْإِنْسَانُ کَیْفَ شَاءَ إِذَا لَمْ یُحْدِثْ فِی الْمِئْزَرِ حَدَثاً بِمِقْرَاضٍ وَ لَا إِبْرَةٍ تُخْرِجُهُ بِهِ عَنْ حَدِّ الْمِئْزَرِ وَ غَرَزَهُ غَرْزاً (1) وَ لَمْ یَعْقِدْهُ وَ لَمْ یَشُدَّ بَعْضَهُ بِبَعْضٍ وَ إِذَا غَطَّی سُرَّتَهُ وَ رُکْبَتَیْهِ کِلَاهُمَا فَإِنَّ السُّنَّةَ الْمُجْمَعَ عَلَیْهَا بِغَیْرِ خِلَافٍ تَغْطِیَةُ السُّرَّةِ وَ الرُّکْبَتَیْنِ وَ الْأَحَبُّ إِلَیْنَا وَ الْأَفْضَلُ لِکُلِّ أَحَدٍ شَدُّهُ عَلَی السَّبِیلِ الْمَأْلُوفَةِ الْمَعْرُوفَةِ لِلنَّاسِ جَمِیعاً إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
******
ترجمه:
جعفر الحمیری از صاحب الزمان (علیه السلام) روایت کرده است که او به وی نوشت و درباره محرم پرسید: آیا جایز است که میزر را از پشت به طول بر روی گردنش ببندد و دو طرف آن را به حقوهایش بالا بیاورد و آن ها را در خاصرته اش جمع کند و آن ها را گره بزند و دو طرف نهایی را از بین پاهایش بیرون بیاورد و آن ها را به خاصرته اش بالا بیاورد و دو طرف آن را به وریکه هایش ببندد تا شبیه شلوار شود و آن چه آنجاست بپوشاند؟ زیرا میزر اول که با آن محرم می شدیم، هنگامی که مرد بر شترش سوار می شد، آن چه آنجاست نمایان می شد و این پوشاننده تر است. پس او (علیه السلام) پاسخ داد: جایز است که انسان میزر را هر طور که می خواهد ببندد، به شرطی که در میزر با قیچی یا سوزن تغییر ایجاد نکند که آن را از حد میزر خارج کند و آن را گره نزند و بعضی از آن را به بعض دیگر نبندد و اگر ناف و زانوهایش را بپوشاند، زیرا سنت مورد اتفاق و بدون اختلاف، پوشاندن ناف و زانوها است و آنچه برای ما محبوب تر و بهتر است برای هر کسی، بستن آن به روش معمول و معروف برای همه مردم است، اگر خدا بخواهد.
16909- 4- (2) وَ عَنْهُ أَنَّهُ سَأَلَهُ هَلْ یَجُوزُ أَنْ یَشُدَّ عَلَیْهِ مَکَانَ الْعَقْدِ تِکَّةً فَأَجَابَ لَا یَجُوزُ شَدُّ الْمِئْزَرِ بِشَیْ ءٍ سِوَاهُ مِنْ تِکَّةٍ أَوْ غَیْرِهَا (3).
******
ترجمه:
و از او روایت شده است که از او پرسید: آیا جایز است که به جای گره، بند ببندد؟ پس او پاسخ داد: جایز نیست بستن میزر با چیزی به جز خودش، چه بند باشد یا چیز دیگری
16910- 5- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ لَا یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَعْقِدَ إِزَارَهُ عَلَی رَقَبَتِهِ وَ لَکِنْ یَثْنِیهِ (5) عَلَی عُنُقِهِ وَ لَا یَعْقِدُهُ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (علیهما السلام) روایت کرده است که گفت: برای محرم جایز نیست که ازارش را به گردنش گره بزند، بلکه باید آن را بر گردنش بیندازد و گره نزند.
ص: 503
16911- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ یَعْنِی أَحْمَدَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ الْمُحْرِمَ إِذَا خَافَ الْعَدُوَّ یَلْبَسُ السِّلَاحَ (3) فَلَا کَفَّارَةَ عَلَیْهِ.
******
ترجمه:
حلبی از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که محرم اگر از دشمن بترسد، سلاح می پوشد و بر او کفاره ای نیست.
16912- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَ یَحْمِلُ السِّلَاحَ الْمُحْرِمُ فَقَالَ إِذَا خَافَ الْمُحْرِمُ عَدُوّاً أَوْ سَرَقاً فَلْیَلْبَسِ السِّلَاحَ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان گفت: از ابا عبدالله (علیه السلام) پرسیدم: آیا محرم می تواند سلاح حمل کند؟ پس او گفت: اگر محرم از دشمن یا دزدی بترسد، باید سلاح بپوشد.
16913- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ إِذَا خَافَ لَبِسَ السِّلَاحَ.
******
ترجمه:
ابن سنان از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که محرم اگر از دشمن بترسد، سلاح می پوشد
16914- 4- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُثَنًّی عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یُحْرِمَ الرَّجُلُ وَ عَلَیْهِ سِلَاحُهُ إِذَا خَافَ الْعَدُوَّ.
******
ترجمه:
زُرَارَةَ از ابی جعفر(علیه السلام) روایت کرده است که محرم اگر از دشمن بترسد اشکالی ندارد که سلاح می پوشد
ص: 504
(1) 55 بَابُ تَحْرِیمِ تَغْطِیَةِ الرَّجُلِ رَأْسَهُ إِذَا أَحْرَمَ وَ کَذَا الْأُذُنَانِ دُونَ الْوَجْهِ وَ أَنَّ مَنْ غَطَّی رَأْسَهُ نَاسِیاً وَجَبَ أَنْ یَطْرَحَ الْغِطَاءَ وَ یُسْتَحَبُّ تَجْدِیدُ التَّلْبِیَةِ
******
ترجمه:
16915- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَجِدُ الْبَرْدَ فِی أُذُنَیْهِ یُغَطِّیهِمَا قَالَ لَا.
******
ترجمه:
عبدالرحمن گفت: از ابا الحسن (علیه السلام) پرسیدم: آیا محرم که در گوش هایش احساس سرما می کند، می تواند آن ها را بپوشاند؟ او گفت: نه.
16916- 2- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمَةُ لَا تَتَنَقَّبُ لِأَنَّ إِحْرَامَ الْمَرْأَةِ فِی وَجْهِهَا وَ إِحْرَامَ الرَّجُلِ فِی رَأْسِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از جعفر (علیه السلام) روایت شده است که از پدرش (علیه السلام) گفت: زن محرم نباید نقاب بزند زیرا احرام زن در صورت او است و احرام مرد در سرش .
16917- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُحْرِمٍ غَطَّی رَأْسَهُ نَاسِیاً قَالَ یُلْقِی الْقِنَاعَ عَنْ رَأْسِهِ وَ یُلَبِّی وَ لَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ نَحْوَهُ (6).
******
ترجمه:
از حریز روایت شده است که گفت: از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره محرمی که سرش را به طور ناآگاهانه پوشانده بود، پرسیدم. او گفت: پوشش را از سرش بردارد و لبیک بگوید و چیزی بر او نیست.
16918- 4- (7) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ
ص: 505
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ إِذَا غَطَّی وَجْهَهُ فَلْیُطْعِمْ مِسْکِیناً فِی یَدِهِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ لِمَا مَضَی (1) وَ یَأْتِی (2).
******
ترجمه:
از حلبی از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که گفت: اگر محرم صورتش را بپوشاند، باید به دست خودش به یک مسکین غذا بدهد....
16919- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع الرَّجُلُ الْمُحْرِمُ یُرِیدُ أَنْ یَنَامَ یُغَطِّی وَجْهَهُ مِنَ الذُّبَابِ قَالَ نَعَمْ وَ لَا یُخَمِّرْ رَأْسَهُ وَ الْمَرْأَةُ (4) لَا بَأْسَ أَنْ تُغَطِّیَ وَجْهَهَا کُلَّهُ (5).
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی (6).
******
ترجمه:
از زراره روایت شده است که گفت: به ابی جعفر (علیه السلام) گفتم: مرد محرم می خواهد بخوابد و صورتش را از مگس بپوشاند، آیا جایز است؟ او گفت: بله، اما نباید سرش را بپوشاند و برای زن محرم اشکالی ندارد که تمام صورتش را بپوشاند.
16920- 6- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یُغَطِّی رَأْسَهُ نَاسِیاً أَوْ نَائِماً فَقَالَ یُلَبِّی إِذَا ذَکَرَ.
******
ترجمه:
از حلبی روایت شده است که از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره محرمی که به طور ناآگاهانه یا در خواب سرش را پوشانده بود، پرسید. او گفت: وقتی یادش آمد، لبیک بگوید.
16921- 7- (8) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَقَعُ الذُّبَابُ عَلَی وَجْهِهِ حِینَ یُرِیدُ النَّوْمَ فَیَمْنَعُهُ مِنَ النَّوْمِ أَ یُغَطِّی وَجْهَهُ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَنَامَ قَالَ نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْحَرَمِیِّ (9) عَنْ
ص: 506
مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ وَ دُرُسْتَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ زُرَارَةَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
زراره هم مثل این رئایت را نقل کرده .
16922- 8- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ یُغَطِّی وَجْهَهُ عِنْدَ النَّوْمِ وَ الْغُبَارِ إِلَی طِرَارِ شَعْرِهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
از ابی البختری از جعفر، از پدرش، از علی (علیه السلام) روایت شده است که گفت: محرم می تواند صورتش را هنگام خواب و در معرض گرد و غبار بپوشاند تا حدودی که به انتهای موهایش برسد.
(4) 56 بَابُ جَوَازِ تَغْطِیَةِ الْمُحْرِمِ رَأْسَهُ فِی الضَّرُورَةِ وَ یَلْزَمُهُ الْفِدَاءُ
******
ترجمه:
16923- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یَعْصِبَ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ مِنَ الصُّدَاعِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از معاویه بن وهب از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که گفت: اشکالی ندارد که محرم سرش را برای درمان سردرد ببندد.
16924- 2- (7) وَ عَنْهُ عَنْ مُوسَی بْنِ الْحَسَنِ وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ أُمَیَّةَ بْنِ عَلِیٍّ الْقَیْسِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی الْمُحْرِمِ قَالَ لَهُ أَنْ
ص: 507
یُغَطِّیَ رَأْسَهُ وَ وَجْهَهُ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَنَامَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الضَّرُورَةِ فَیُغَطِّی وَ تَلْزَمُهُ الْکَفَّارَةُ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از زراره از یکی از آنان (علیه السلام) روایت شده است که گفت: برای محرم جایز است که سر و صورتش را هنگام خواب بپوشاند.
می گویم : شیخ این روایت را بر مبنای ضرورت حمل کرده است، به این معنی که اگر محرم نیاز به پوشاندن سر و صورت داشته باشد، می تواند این کار را انجام دهد و لازم است کفاره را بپردازد.
(2) 57 بَابُ جَوَازِ وَضْعِ الْمُحْرِمِ عِصَامَ الْقِرْبَةِ عَلَی رَأْسِهِ عِنْدَ الْحَاجَةِ
******
ترجمه:
16925- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَضَعُ عِصَامَ الْقِرْبَةِ عَلَی رَأْسِهِ إِذَا اسْتَسْقَی فَقَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم گفت: از ابا عبدالله (علیه السلام) پرسیدم درباره محرم که عصام (پرده) مشک آب را بر روی سرش می گذارد وقتی که طلب آب می کند، آیا جایز است؟ او گفت: بله.
(4) 58 بَابُ تَحْرِیمِ الِارْتِمَاسِ عَلَی الْمُحْرِمِ بِحَیْثُ یُغَطِّی الْمَاءُ رَأْسَهُ
******
ترجمه:
16926- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ یَعْنِی ابْنَ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَا تَمَسَّ الرَّیْحَانَ وَ أَنْتَ مُحْرِمٌ إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَا تَرْتَمِسْ فِی مَاءٍ تُدْخِلُ فِیهِ رَأْسَکَ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که گفت: شنیدم او می فرمود: وقتی محرم هستی، به ریحان دست نزن و نیز نباید در آبی که سر خود را در آن وارد می کنی، فرو بروی.
16927- 2- (6) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: وَ لَا یَرْتَمِسُ الْمُحْرِمُ فِی الْمَاءِ.
******
ترجمه:
از حریز از ابی عبدالله (علیه السلام) در حدیثی روایت شده است که گفت: محرم نباید در آب فرو برود
ص: 508
16928- 3- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا یَرْتَمِسُ الْمُحْرِمُ فِی الْمَاءِ وَ لَا الصَّائِمُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از حریز از ابی عبدالله (علیه السلام) در حدیثی روایت شده است که گفت: محرم نباید در آب فرو برود و نیز روزه دار نباید در آب فرو برود.
16929- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَرْتَمِسُ الْمُحْرِمُ فِی الْمَاءِ وَ لَا الصَّائِمُ.
******
ترجمه:
یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍاز ابی عبدالله (علیه السلام) در حدیثی روایت شده است که گفت: محرم نباید در آب فرو برود و نیز روزه دار نباید در آب فرو برود.
16930- 5- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَرْتَمِسُ الْمُحْرِمُ فِی الْمَاءِ.
******
ترجمه:
از حریز از ابی عبدالله (علیه السلام) در حدیثی روایت شده است که گفت: محرم نباید در آب فرو برود
16931- 6- (5) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع هَلْ یُدْخِلُ الصَّائِمُ رَأْسَهُ فِی الْمَاءِ قَالَ لَا وَ لَا الْمُحْرِمُ وَ قَالَ مَرَرْتُ بِبِرْکَةِ بَنِی فُلَانٍ وَ فِیهَا قَوْمٌ مُحْرِمُونَ یَتَرَامَسُونَ فَوَقَفْتُ عَلَیْهِمْ فَقُلْتُ لَهُمْ إِنَّکُمْ تَصْنَعُونَ مَا لَا یَحِلُّ لَکُمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الصَّوْمِ (6).
******
ترجمه:
عبدالخالق گفت: از ابا عبدالله (علیه السلام) پرسیدم: آیا روزه دار می تواند سرش را در آب فرو ببرد؟ او گفت: نه، و همچنین محرم نیز نمی تواند این کار را انجام دهد. سپس گفتم: من از کنار برکه ای گذشتم که در آن عده ای محرم بودند و در آب فرو می رفتند، به آن ها گفتم: شما کار حرامی انجام می دهید.
ص: 509
(1) 59 بَابُ جَوَازِ تَغْطِیَةِ الْمَرْأَةِ الْمُحْرِمَةِ وَجْهَهَا عِنْدَ النَّوْمِ وَ الضَّرُورَةِ خَاصَّةً وَ جَوَازِهِ لِلرَّجُلِ
******
ترجمه:
16932- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ الْمُحْرِمُ یُؤْذِیهِ الذُّبَابُ حِینَ یُرِیدُ النَّوْمَ یُغَطِّی وَجْهَهُ قَالَ نَعَمْ وَ لَا یُخَمِّرْ رَأْسَهُ وَ الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ لَا بَأْسَ بِأَنْ تُغَطِّیَ وَجْهَهَا کُلَّهُ عِنْدَ النَّوْمِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از زراره از ابی جعفر (علیه السلام) روایت شده است که گفت: به او گفتم: اگر محرم مگس او را اذیت کند وقتی که می خواهد بخوابد، آیا می تواند صورتش را بپوشاند؟ او گفت: بله، ولی نباید سرش را بپوشاند. و زن محرم اشکالی ندارد که هنگام خواب، تمام صورتش را بپوشاند.
16933- 2- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ الْقُمِّیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یَتَوَضَّأُ (5) ثُمَّ یُجَلِّلُ وَجْهَهُ بِالْمِنْدِیلِ یُخَمِّرُهُ کُلَّهُ قَالَ لَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
عبدالملک القمی گفت: به ابی عبدالله (علیه السلام) گفتم: مردی وضو می گیرد و سپس تمام صورتش را با دستمال می پوشاند، آیا اشکالی دارد؟ او گفت: اشکالی ندارد.
16934- 3- (6) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَطْرَحَ الثَّوْبَ عَلَی وَجْهِهِ مِنَ الذُّبَابِ وَ یَنَامَ قَالَ لَا بَأْسَ.
ص: 510
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (علیهما السلام) روایت کرده است که گفت: از او پرسیدم: آیا برای محرم جایز است که لباس را بر روی صورتش برای جلوگیری از مگس بیندازد و بخوابد؟ او گفت: اشکالی ندارد.
16935- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَنَامَ الْمُحْرِمُ عَلَی وَجْهِهِ عَلَی رَاحِلَتِهِ.
******
ترجمه:
از حلبی در حدیثی روایت شده است که گفت: اشکالی ندارد که محرم بر روی صورتش بر روی شترش بخوابد.
16936- 2- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَنَامُ عَلَی وَجْهِهِ وَ هُوَ عَلَی رَاحِلَتِهِ قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از حلبی در حدیثی روایت شده است که گفت: اشکالی ندارد که محرم بر روی صورتش بر روی شترش بخوابد.
(7) 61 بَابُ کَرَاهَةِ تَغْطِیَةِ الْمُحْرِمِ وَجْهَهُ فِی غَیْرِ النَّوْمِ وَ جَوَازِ مَسْحِهِ بِالْمِنْدِیلِ
******
ترجمه:
16937- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ
ص: 511
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُکْرَهُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَجُوزَ بِثَوْبِهِ فَوْقَ أَنْفِهِ وَ لَا بَأْسَ أَنْ یَمُدَّ الْمُحْرِمُ ثَوْبَهُ حَتَّی یَبْلُغَ أَنْفَهُ.
قَالَ الصَّدُوقُ یَعْنِی مِنْ أَسْفَلَ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که گفت: برای محرم مکروه است که لباسش را به گونه ای بر روی بینی اش بیندازد، اما اشکالی ندارد که محرم لباسش را بکشاند تا به بینی اش برسد.
صدوق (شیخ صدوق) گفته است: منظور از "از پایین" است.
16938- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: یُکْرَهُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَجُوزَ ثَوْبُهُ أَنْفَهُ مِنْ أَسْفَلَ وَ قَالَ اضْحَ لِمَنْ أَحْرَمْتَ لَهُ.
******
ترجمه:
از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که گفت: برای محرم مکروه است که لباسش از پایین بر روی بینی اش بیفتد. و افزود: به کسی که برایش احرام بسته ای، بشارت بده.
16939- 3- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ قَدْ تَوَضَّأَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ ثُمَّ أَخَذَ مِنْدِیلًا فَمَسَحَ بِهِ وَجْهَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
منصور بن حازم گفت: دیدم ابی عبدالله (علیه السلام) وضو گرفت در حالی که محرم بود، سپس دستمالی برداشت و با آن صورتش را مسح کرد.
(4) 62 بَابُ تَحْرِیمِ الْحِجَامَةِ عَلَی الْمُحْرِمِ إِلَّا لِلضَّرُورَةِ فَیَحْتَجِمُ بِغَیْرِ حَلْقٍ وَ لَا جَزٍّ
******
ترجمه:
16940- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَحْتَجِمُ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ لَا یَجِدَ بُدّاً فَلْیَحْتَجِمْ وَ لَا یَحْلِقُ مَکَانَ الْمَحَاجِمِ.
******
ترجمه:
از حلبی روایت شده است که از ابی عبدالله (علیه السلام) پرسیدم درباره محرم که حجامت می کند. او گفت: حجامت برای محرم جایز نیست، مگر اینکه چاره ای نداشته باشد؛ در این صورت می تواند حجامت کند و نباید جای حجامت را بتراشد.
16941- 2- (6) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ
ص: 512
الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُثَنَّی بْنِ عَبْدِ السَّلَامِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا یَحْتَجِمُ الْمُحْرِمُ إِلَّا أَنْ یَخَافَ عَلَی نَفْسِهِ أَنْ لَا یَسْتَطِیعَ الصَّلَاةَ.
******
ترجمه:
از زراره از ابی جعفر (علیه السلام) روایت شده است که گفت: محرم نباید حجامت کند مگر اینکه بترسد که اگر حجامت نکند، قادر به انجام نماز نباشد.
16942- 3- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُثَنًّی عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی (2) الْمُحْرِمِ یَحْتَجِمُ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ یَخَافَ التَّلَفَ وَ لَا یَسْتَطِیعَ الصَّلَاةَ وَ قَالَ إِذَا آذَاهُ الدَّمُ فَلَا بَأْسَ بِهِ وَ یَحْتَجِمُ وَ لَا یَحْلِقُ الشَّعْرَ.
******
ترجمه:
از حسن صیقل از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که درباره محرم که حجامت می کند، گفت: نه، مگر اینکه بترسد که هلاک شود و نتواند نماز بخواند. و فرمود: اگر خون او را اذیت کند، اشکالی ندارد که حجامت کند و نباید موها را بتراشد.
16943- 4- (3) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَحْتَجِمُ قَالَ لَا أُحِبُّهُ.
******
ترجمه:
یونس بن یعقوب گفت: از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره محرم که حجامت می کند، پرسیدم. او گفت: دوست ندارم این کار را.
16944- 5- (4) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَحْتَجِمَ الْمُحْرِمُ مَا لَمْ یَحْلِقْ أَوْ یَقْطَعِ الشَّعْرَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ (5)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الضَّرُورَةِ.
******
ترجمه:
از حریز از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت شده است که گفت: اشکالی ندارد که محرم حجامت کند، به شرطی که موهایش را نتراشد یا کوتاه نکند.
الْحَسَنِ ع قَالَ (1)
سَأَلْنَاهُ فَقَالَ فِی حَلْقِ الْقَفَا لِلْمُحْرِمِ وَ إِنْ کَانَ أَحَدُکُمْ (2) یَحْتَاجُ إِلَی الْحِجَامَةِ فَلَا بَأْسَ بِهِ وَ إِلَّا فَیَلْزَمُ (3) مَا جَرَی عَلَیْهِ الْمُوسَی إِذَا حَلَقَ.
******
ترجمه:
از ابی الحسن (علیه السلام) روایت شده است که گفت: ما از او درباره تراشیدن پشت گردن برای محرم پرسیدیم، و او گفت: اگر یکی از شما نیاز به حجامت دارد، اشکالی ندارد. و اگر نه، باید همان حکمی را که برای تراشیدن سر با تیغ جاری است، رعایت کند.
16946- 7- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: احْتَجَمَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ ع وَ هُوَ مُحْرِمٌ.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین روایت کرده است که حسن بن علی (علیه السلام) در حالی که محرم بود، حجامت کرد.
16947- 8- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ ذَرِیحٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَحْتَجِمُ فَقَالَ نَعَمْ إِذَا خَشِیَ الدَّمَ.
******
ترجمه:
از ذریح روایت شده است که از ابا عبدالله (علیه السلام) درباره محرم که حجامت می کند، پرسید. او فرمود: بله، اگر از خون (تجمع یا آسیب) بترسد.
16948- 9- (6) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ مُقَاتِلٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ- فِی وَقْتِ الزَّوَالِ عَلَی ظَهْرِ الطَّرِیقِ یَحْتَجِمُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.
******
ترجمه:
مقاتل بن مقاتل گفت: دیدم ابا الحسن (علیه السلام) در روز جمعه، در وقت زوال، بر روی جاده حجامت می کرد در حالی که محرم بود.
16949- 10- (7) وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ نُعَیْمِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یُحَدِّثُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص احْتَجَمَ وَ هُوَ صَائِمٌ مُحْرِمٌ.
******
ترجمه:
فضل بن شاذان گفت: شنیدم که امام رضا (علیه السلام) از پدرش، و از پدرانش، از علی (علیه السلام) نقل می کرد که پیامبر اکرم (صلى الله عليه وآله) در حالی که روزه دار و محرم بود، حجامت کرد.
16950- 11- (8) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ
ص: 514
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَحْتَجِمَ قَالَ نَعَمْ وَ لَکِنْ لَا یَحْلِقُ مَکَانَ الْمَحَاجِمِ وَ لَا یَجُزُّهُ.
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (علیه السلام) روایت کرده است که گفت: از او درباره محرم پرسیدم که آیا می تواند حجامت کند؟ فرمود: بله، اما نباید محل حجامت را بتراشد و یا آن را کوتاه کند
(1) 63 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَأْخُذَ مِنْ شَعْرِ الْحَلَالِ
******
ترجمه:
16951- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَأْخُذُ الْمُحْرِمُ مِنْ شَعْرِ الْحَلَالِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ گفت: امام صادق(علیه السلام) فرمود: محرم از موی شخص غیرمحرم (حلال) چیزی برنمی دارد.
16952- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع لَا یَأْخُذُ الْحَرَامُ مِنْ شَعْرِ الْحَلَالِ.
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت: امام (علیه السلام) فرمود: محرم از موی شخص غیرمحرم (حلال) چیزی برنمی دارد.
(5) 64 بَابُ تَحْرِیمِ تَظْلِیلِ الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ عَلَی نَفْسِهِ سَائِراً وَ جَوَازِهِ فِی الضَّرُورَةِ خَاصَّةً وَ یَلْزَمُهُ الْفِدَاءُ
******
ترجمه:
16953- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَرْکَبُ الْقُبَّةَ فَقَالَ لَا قُلْتُ فَالْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ
ص: 515
قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
از محمد بن مسلم از یکی از آن دو (امام) (علیهم السلام) روایت شده است که گفت: از ایشان پرسیدم دربارهٔ محرم که سوار قبه (نوعی سایبان مثل کجاوه) شود، ایشان فرمودند: نه.
گفتم پس زن محرمه؟
فرمودند: بله.
16954- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَرْکَبُ فِی الْقُبَّةِ قَالَ مَا یُعْجِبُنِی إِلَّا أَنْ یَکُونَ مَرِیضاً قُلْتُ فَالنِّسَاءُ قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
از حلبی روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) دربارهٔ محرم که در قبه (نوعی سایبان یا خیمه) سوار شود، پرسیدم. ایشان فرمودند: من این را دوست ندارم مگر اینکه بیمار باشد.
گفتم پس زنان؟
فرمودند: بله.
16955- 3- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع أُظَلِّلُ وَ أَنَا مُحْرِمٌ قَالَ لَا قُلْتُ أَ فَأُظَلِّلُ وَ أُکَفِّرُ قَالَ لَا قُلْتُ فَإِنْ مَرِضْتُ قَالَ ظَلِّلْ وَ کَفِّرْ ثُمَّ قَالَ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ مَا مِنْ حَاجٍّ یَضْحَی مُلَبِّیاً حَتَّی تَغِیبَ الشَّمْسُ إِلَّا غَابَتْ ذُنُوبُهُ مَعَهَا.
وَ
بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْعَبَّاسِ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ ظَلِّلْ وَ کَفِّرْ (3).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ وَ ذَکَرَهُ بِتَمَامِهِ (4) وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
از عبدالله بن مغیره روایت شده که گفت: به امام کاظم (علیه السلام) گفتم: سایبان (بالای سرم) قرار دهم و من محرم هستم؟
فرمود: نه.
گفتم: آیا سایبان قرار دهم و کفاره بدهم؟
فرمود: نه.
گفتم: پس اگر بیمار شوم؟
فرمود: سایبان قرار بده و کفاره بده.
سپس فرمود: آیا نمی دانی که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: هیچ حاجی نیست که در حالی که لبیک می گوید در آفتاب باشد تا وقتی که خورشید غروب کند، مگر اینکه گناهانش همراه با غروب خورشید غروب کند.
16956- 4- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَرْکَبُ فِی الْکَنِیسَةِ (7) فَقَالَ لَا وَ هُوَ لِلنِّسَاءِ جَائِزٌ.
******
ترجمه:
از هشام بن سالم روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) دربارهٔ محرم که در کلیسا (نوعی سایبان مثل کجاوه) سوار شود، پرسیدم.
فرمود: نه، و برای زنان جایز است.
ص: 516
16957- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ وَ ابْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَرْکَبُ فِی الْقُبَّةِ فَقَالَ مَا یُعْجِبُنِی ذَلِکَ إِلَّا أَنْ یَکُونَ مَرِیضاً.
******
ترجمه:
از حلبی روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) دربارهٔ محرم که در قبه (نوعی سایبان یا خیمه) سوار شود، پرسیدم. ایشان فرمودند: من این را دوست ندارم مگر اینکه بیمار باشد.
گفتم پس زنان؟
فرمودند: بله.
16958- 6- (2) وَ عَنْهُ عَنِ النَّخَعِیِّ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ وَ کَانَ إِذَا أَصَابَتْهُ الشَّمْسُ شَقَّ عَلَیْهِ وَ صُدِّعَ فَیَسْتَتِرُ مِنْهَا فَقَالَ هُوَ أَعْلَمُ بِنَفْسِهِ إِذَا عَلِمَ أَنَّهُ لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ تُصِیبَهُ الشَّمْسُ فَلْیَسْتَظِلَّ مِنْهَا.
******
ترجمه:
از عبدالرحمن بن حجاج روایت شده که گفت: از امام کاظم (علیه السلام) دربارهٔ مرد محرمی که اگر آفتاب به او برسد، بر او سخت می شود و دچار سردرد می شود و از آن (آفتاب) پوشانده می شود، پرسیدم. ایشان فرمود: او به خودش آگاه تر است، اگر بداند که نمی تواند آفتاب به او برسد، پس از آن (آفتاب) سایه بگیرد.
16959- 7- (3) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یُظَلِّلُ عَلَیْهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ قَالَ لَا إِلَّا مَرِیضٌ أَوْ مَنْ بِهِ عِلَّةٌ وَ الَّذِی لَا یُطِیقُ الشَّمْسَ (4).
******
ترجمه:
از اسحاق بن عمار روایت شده که گفت: از امام کاظم (علیه السلام) پرسیدم دربارهٔ محرمی که سایبان بر روی خود قرار دهد و او محرم باشد؟
فرمود: نه، مگر (برای) بیمار یا کسی که به او عارضه ای رسیده باشد و کسی که نتواند (تاب) آفتاب (را داشته باشد).
16960- 8- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْهُ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الظِّلَالِ لِلْمُحْرِمِ فَقَالَ لَا یُظَلِّلُ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ أَوْ مَرَضٍ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَشْیَمَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع مِثْلَهُ (6).
******
ترجمه:
از مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍروایت شده که گفت: از امام کاظم (علیه السلام) پرسیدم دربارهٔ محرمی که سایبان بر روی خود قرار دهد و او محرم باشد؟
فرمود: نه، مگر (برای) بیمار یا کسی که به او عارضه ای رسیده باشد .
16961- 9- (7) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ
ص: 517
قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع هَلْ یَسْتَتِرُ الْمُحْرِمُ مِنَ الشَّمْسِ فَقَالَ لَا إِلَّا أَنْ یَکُونَ شَیْخاً کَبِیراً أَوْ قَالَ ذَا عِلَّةٍ.
وَ
رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ شَیْخاً فَانِیاً (1).
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
از اسماعیل بن عبدالخالق روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: آیا محرم از آفتاب پوشانده شود؟
فرمود: نه، مگر اینکه پیرمردی بزرگ باشد یا فرمود: دارای عارضه ای باشد.
16962- 10- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالظِّلَالِ لِلنِّسَاءِ وَ قَدْ رُخِّصَ فِیهِ لِلرِّجَالِ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الضَّرُورَةِ لِمَا تَقَدَّمَ فَیُظَلِّلُ وَ یُکَفِّرُ (4) وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی التَّقِیَّةِ.
******
ترجمه:
از جمیل بن دراج روایت شده که از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود: برای زنان سایبان (استفاده کردن) اشکالی ندارد و برای مردان نیز در آن رخصت داده شده است.
می گویم: شیخ (طوسی) این روایت را بر ضرورت حمل کرده است به دلیل آنچه پیشتر گفته شد، پس (مرد محرم) سایه ایجاد می کند و کفاره می دهد، و احتمال دارد که حمل بر تقیه شود.
16963- 11- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الظِّلَالِ لِلْمُحْرِمِ فَقَالَ اضْحَ لِمَنْ أَحْرَمْتَ لَهُ قُلْتُ إِنِّی مَحْرُورٌ وَ إِنَّ الْحَرَّ یَشْتَدُّ عَلَیَّ فَقَالَ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الشَّمْسَ تَغْرُبُ بِذُنُوبِ الْمُحْرِمِینَ (6).
******
ترجمه:
عبدالله بن مغیره گفت: از امام کاظم (علیه السلام) دربارهٔ سایبان برای محرم پرسیدم. ایشان فرمودند: برای کسی که احرام بسته ای، در آفتاب باش.
گفتم: من دچار گرمازدگی هستم و گرما بر من سخت می گذرد.
فرمودند: آیا نمی دانی که خورشید با گناهان محرمین غروب می کند؟
16964- 12- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الرَّیَّانِ عَنْ قَاسِمِ بْنِ الصَّیْقَلِ قَالَ: مَا رَأَیْتُ أَحَداً کَانَ أَشَدَّ تَشْدِیداً فِی الظِّلِّ مِنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع- کَانَ یَأْمُرُ بِقَلْعِ الْقُبَّةِ وَ الْحَاجِبَیْنِ إِذَا
ص: 518
أَحْرَمَ.
******
ترجمه:
قاسم بن صیقل گفت: هیچ کس را ندیدم که در مورد سایبان سخت گیرتر از امام باقر (علیه السلام) باشد - ایشان دستور می دادند که قبه (سایبان) و حاجبین (پرده ها) را هنگامی که احرام بسته بودند، بردارند.
16965- 13- (1) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی الْکِلَابِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع إِنَّ عَلِیَّ بْنَ شِهَابٍ- یَشْکُو رَأْسَهُ وَ الْبَرْدُ شَدِیدٌ وَ یُرِیدُ أَنْ یُحْرِمَ فَقَالَ إِنْ کَانَ کَمَا زَعَمَ فَلْیُظَلِّلْ وَ أَمَّا أَنْتَ فَاضْحَ لِمَنْ أَحْرَمْتَ لَهُ.
******
ترجمه:
عثمان بن عیسى کلابی گفت: به امام کاظم (علیه السلام) گفتم: علی بن شهاب از درد سرش شکایت دارد و سرما شدید است و می خواهد احرام ببندد.
فرمود: اگر او چنین است، پس می تواند سایه بان قرار دهد. اما تو، برای کسی که احرام بسته ای، در آفتاب باش.
16966- 14- (2) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ أَ یَتَغَطَّی قَالَ أَمَّا مِنَ الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ فَلَا.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (3) وَ فِی الْکَفَّارَاتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی (4).
******
ترجمه:
زُرَارَةَ ازحضرت سوال کردم آیا محرم می تواند (سر) خود را بپوشاند ؟ فرمودند : دربرابرگرما وسرما خیر
16967- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالْقُبَّةِ عَلَی النِّسَاءِ وَ الصِّبْیَانِ وَ هُمْ مُحْرِمُونَ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ
ص: 519
عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْکَاهِلِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
حَرِیزٍ : امام صادق * فرمودند : زنان وکودکان محرم می توانند درخیمه باشند .
16968- 2- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (3) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ یُضْرَبُ عَلَیْهَا الظِّلَالُ وَ هِیَ مُحْرِمَةٌ قَالَ نَعَمْ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (4)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
ابوبصیر: ازحضرت صادق سوال کردم آیا برای زن محرمه می توان سایه بان ساخت ؟ فرمودند : بله
(7) 66 بَابُ جَوَازِ تَظْلِیلِ الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ إِذَا نَزَلَ وَ دُخُولِهِ الْخِبَاءَ وَ الْبَیْتَ
******
ترجمه:
16969- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ (9) عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُثَنَّی الْخَطِیبِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ وَ بَشِیرِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ قَالَ: قَالَ لِی مُحَمَّدٌ أَ لَا أَسُرُّکَ (10) یَا ابْنَ مُثَنًّی فَقُلْتُ بَلَی فَقُمْتُ إِلَیْهِ فَقَالَ لِی دَخَلَ هَذَا الْفَاسِقُ آنِفاً فَجَلَسَ قُبَالَةَ أَبِی الْحَسَنِ ع
ص: 520
ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَیْهِ فَقَالَ یَا أَبَا الْحَسَنِ مَا تَقُولُ فِی الْمُحْرِمِ یَسْتَظِلُّ عَلَی الْمَحْمِلِ (1) فَقَالَ لَهُ لَا قَالَ فَیَسْتَظِلُّ فِی الْخِبَاءِ فَقَالَ لَهُ نَعَمْ فَأَعَادَ عَلَیْهِ الْقَوْلَ شِبْهَ الْمُسْتَهْزِئِ یَضْحَکُ یَا أَبَا الْحَسَنِ فَمَا فَرْقٌ بَیْنَ هَذَا (2) فَقَالَ یَا أَبَا یُوسُفَ إِنَّ الدِّینَ لَیْسَ یُقَاسُ (3) کَقِیَاسِکُمْ أَنْتُمْ تَلْعَبُونَ إِنَّا صَنَعْنَا کَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ ص- وَ قُلْنَا کَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَرْکَبُ رَاحِلَتَهُ فَلَا یَسْتَظِلُّ عَلَیْهَا وَ تُؤْذِیهِ الشَّمْسُ فَیَسْتُرُ بَعْضَ جَسَدِهِ بِبَعْضٍ وَ رُبَّمَا یَسْتُرُ وَجْهَهُ بِیَدِهِ وَ إِذَا نَزَلَ اسْتَظَلَّ بِالْخِبَاءِ وَ فِی الْبَیْتِ وَ بِالْجِدَارِ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُثَنًّی الْخَطِیبِ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
بشیر بن اسماعیل گفت: محمد به من گفت: آیا خوشحالت نکنم ای پسر مثنّی؟ گفتم: بله. سپس به سوی او رفتم. محمد گفت: این فاسق تازه وارد شده و روبروی امام کاظم (علیه السلام) نشسته است. سپس به او رو کرد و گفت: ای ابو الحسن، دربارهٔ محرم که در سایه محمل (خیمه) استراحت کند، چه می گویی؟ امام فرمود: نه. گفت: پس در سایه خیمه چه می گویی؟ فرمود: بله. او دوباره پرسید به طور شبهه آمیز و به طور مسخره آمیز، با خنده، گفت: ای ابو الحسن، چه تفاوتی بین این دو وجود دارد؟ امام پاسخ داد: ای ابو یوسف، دین را نمی توان به قیاس شما قیاس کرد. شما در دین بازی می کنید. ما همانطور عمل کردیم که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) عمل کرد و همانطور گفتیم که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) گفت. رسول خدا (صلی الله علیه وآله) بر مرکب خود سوار می شد و در آفتاب قرار می گرفت و سایه نمی داشت و آفتاب او را آزار می داد و او بدن خود را با بخشی از لباسش می پوشاند و گاهی اوقات صورتش را با دستش می پوشاند. و زمانی که پیاده می شد، ازخیمه، خانه، و کنار دیوار سایه می گرفت.
16970- 2- (5) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: کُنَّا فِی دِهْلِیزِ یَحْیَی بْنِ خَالِدٍ بِمَکَّةَ- وَ کَانَ هُنَاکَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَی ع وَ أَبُو یُوسُفَ- فَقَامَ إِلَیْهِ أَبُو یُوسُفَ وَ تَرَبَّعَ بَیْنَ یَدَیْهِ فَقَالَ یَا أَبَا الْحَسَنِ جُعِلْتُ فِدَاکَ الْمُحْرِمُ یُظَلِّلُ قَالَ لَا قَالَ فَیَسْتَظِلُّ بِالْجِدَارِ وَ الْمَحْمِلِ وَ یَدْخُلُ الْبَیْتَ وَ الْخِبَاءَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَضَحِکَ أَبُو یُوسُفَ شِبْهَ الْمُسْتَهْزِئِ فَقَالَ لَهُ أَبُو الْحَسَنِ ع یَا أَبَا یُوسُفَ- إِنَّ الدِّینَ لَیْسَ یُقَاسُ (6) کَقِیَاسِکَ وَ قِیَاسِ أَصْحَابِکَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَرَ فِی کِتَابِهِ بِالطَّلَاقِ وَ أَکَّدَ فِیهِ شَاهِدَیْنِ وَ لَمْ یَرْضَ بِهِمَا إِلَّا عَدْلَیْنِ وَ أَمَرَ فِی کِتَابِهِ بِالتَّزْوِیجِ وَ أَهْمَلَهُ بِلَا شُهُودٍ فَأَتَیْتُمْ بِشَاهِدَیْنِ فِیمَا أَبْطَلَ
ص: 521
اللَّهُ وَ أَبْطَلْتُمْ شَاهِدَیْنِ فِیمَا أَکَّدَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَجَزْتُمْ طَلَاقَ الْمَجْنُونِ وَ السَّکْرَانِ حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ ص فَأَحْرَمَ وَ لَمْ یُظَلِّلْ وَ دَخَلَ الْبَیْتَ وَ الْخِبَاءَ وَ اسْتَظَلَّ بِالْمَحْمِلِ وَ الْجِدَارِ فَقُلْنَا (1) کَمَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص فَسَکَتَ.
******
ترجمه:
محمد بن الفضیل گفت: ما در دالان یحیی بن خالد در مکه بودیم و در آنجا امام موسی کاظم (علیه السلام) و ابو یوسف نیز بودند. ابو یوسف به سوی امام کاظم (علیه السلام) رفت و در مقابل او نشسته، گفت: ای ابو الحسن، آیا محرم می تواند سایه داشته باشد؟ امام فرمود: نه. ابو یوسف گفت: پس آیا می تواند در کنار دیوار، در محمل، و در خانه و خیمه سایه بگیرد؟ امام فرمود: بله. ابو یوسف خندید به طور شبهه آمیز و به طور مسخره آمیز گفت: ای ابو یوسف، دین را نمی توان با قیاس شما و قیاس اصحاب شما مقایسه کرد. خداوند عز و جل در کتابش برای طلاق دو شاهد را تعیین کرد و از این دو شاهد عدالت را لازم دانست، ولی برای ازدواج بدون شاهد گذاشت. ولی شما دو شاهد را در مورد چیزی که خداوند باطل کرده است، آورده اید و دو شاهد را در مورد چیزی که خداوند تایید کرده است باطل کرده اید و طلاق مجنون و مست را پذیرفته اید. رسول خدا (صلی الله علیه وآله) حج به جا آورد و احرام بست و سایه نداشت و وارد خانه و خیمه شد و در محمل و کنار دیوار سایه گرفت. ما گفتیم همانطور که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) عمل کرد، و او ساکت شد.
16971- 3- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع أَنَّهُ سُئِلَ مَا فَرْقٌ بَیْنَ الْفُسْطَاطِ وَ بَیْنَ ظِلِّ الْمَحْمِلِ فَقَالَ لَا یَنْبَغِی أَنْ یُسْتَظَلَّ فِی الْمَحْمِلِ وَ الْفَرْقُ بَیْنَهُمَا أَنَّ الْمَرْأَةَ تَطْمَثُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَتَقْضِی الصِّیَامَ وَ لَا تَقْضِی الصَّلَاةَ قَالَ صَدَقْتَ جُعِلْتُ فِدَاکَ.
قَالَ الصَّدُوقُ یَعْنِی أَنَّ السُّنَّةَ لَا تُقَاسُ وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا (3).
******
ترجمه:
از حسین بن مسلم روایت شده که از امام جواد (علیه السلام) پرسیده شد: تفاوت بین فسطاط و سایه محمل چیست؟ امام فرمود: نباید در محمل سایه گرفت. تفاوت بین آنها این است که زن در ماه رمضان قاعدگی می شود و روزه را قضا می کند، اما نماز را قضا نمی کند. گفت: درست گفتی، ای کاش فدای تو شوم.
16972- 4- (4) وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: قَالَ أَبُو یُوسُفَ لِلْمَهْدِیِّ وَ عِنْدَهُ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ ع- أَ تَأْذَنُ لِی أَنْ أَسْأَلَهُ عَنْ مَسَائِلَ لَیْسَ عِنْدَهُ فِیهَا شَیْ ءٌ فَقَالَ لَهُ نَعَمْ فَقَالَ لِمُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع أَسْأَلُکَ قَالَ نَعَمْ قَالَ مَا تَقُولُ فِی التَّظْلِیلِ لِلْمُحْرِمِ قَالَ لَا یَصْلُحُ قَالَ فَیَضْرِبُ الْخِبَاءَ فِی الْأَرْضِ وَ یَدْخُلُ الْبَیْتَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا الْفَرْقُ بَیْنَ هَذَیْنِ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع مَا تَقُولُ فِی الطَّامِثِ أَ تَقْضِی الصَّلَاةَ قَالَ لَا قَالَ فَتَقْضِی الصَّوْمَ قَالَ نَعَمْ قَالَ وَ لِمَ قَالَ هَکَذَا جَاءَ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع
ص: 522
وَ هَکَذَا جَاءَ هَذَا فَقَالَ الْمَهْدِیُّ لِأَبِی یُوسُفَ مَا أَرَاکَ صَنَعْتَ شَیْئاً قَالَ رَمَانِی بِحَجَرٍ دَامِغٍ.
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (1).
******
ترجمه:
از عثمان بن عیسى روایت شده که از برخی از اصحابش نقل کرده است: ابو یوسف به مهدی (خلیفه عباسی) و در حضور امام موسی بن جعفر (علیه السلام) گفت: آیا به من اجازه می دهی که از او (امام موسی) مسائلی بپرسم که در آنها هیچ جوابی ندارد؟ مهدی گفت: بله. ابو یوسف به امام موسی بن جعفر (علیه السلام) گفت: آیا می توانم از تو بپرسم؟ فرمود: بله. گفت: دربارهٔ سایه بان برای محرم چه می گویی؟ امام فرمود: جایز نیست. گفت: پس آیا می توان خیمه ای در زمین زد و وارد خانه شد؟ امام فرمود: بله. گفت: پس تفاوت بین این دو چیست؟ امام موسی بن جعفر (علیه السلام) گفت: چه می گویی دربارهٔ قاعده (زن)؟ آیا او نماز را قضا می کند؟ گفت: نه. گفت: آیا روزه را قضا می کند؟ گفت: بله. امام فرمود: چرا؟ گفت: این گونه آمده است. امام گفت: و این گونه آمده است. مهدی به ابو یوسف گفت: نمی بینم که چیزی انجام داده ای. ابو یوسف گفت: او مرا با سنگی کوبنده هدف قرار داد.
16973- 5- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قَالَ أَبُو حَنِیفَةَ أَیْشٍ (3) فَرْقٌ مَا بَیْنَ ظِلَالِ الْمُحْرِمِ وَ الْخِبَاءِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ السُّنَّةَ لَا تُقَاسُ.
******
ترجمه:
بزنطی از امام رضا (علیه السلام) نقل کرده است که: ابو حنیفه پرسید: چه تفاوتی بین سایه های محرم و خیمه وجود دارد؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: سنت قابل قیاس نیست.
16974- 6- (4) أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ قَالَ: سَأَلَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع- بِمَحْضَرٍ مِنَ الرَّشِیدِ وَ هُمْ بِمَکَّةَ- فَقَالَ لَهُ أَ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یُظَلِّلَ عَلَیْهِ مَحْمِلُهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَی ع لَا یَجُوزُ لَهُ ذَلِکَ مَعَ الِاخْتِیَارِ فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ- أَ فَیَجُوزُ أَنْ یَمْشِیَ تَحْتَ الظِّلَالِ مُخْتَاراً فَقَالَ لَهُ نَعَمْ فَتَضَاحَکَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ مِنْ ذَلِکَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الْحَسَنِ ع أَ تَعْجَبُ مِنْ سُنَّةِ النَّبِیِّ ص- وَ تَسْتَهْزِئُ بِهَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَشَفَ ظِلَالَهُ فِی إِحْرَامِهِ وَ مَشَی تَحْتَ الظِّلَالِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ إِنَّ أَحْکَامَ اللَّهِ یَا مُحَمَّدُ لَا تُقَاسُ فَمَنْ قَاسَ بَعْضَهَا عَلَی بَعْضٍ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِیلِ فَسَکَتَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ لَا یُرْجِعُ جَوَاباً.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْإِرْشَادِ عَنْ أَبِی زَیْدٍ عَبْدِ الْحَمِیدِ قَالَ: سَأَلَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ أَبَا الْحَسَنِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (5)
ص: 523
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
طبرسی در کتاب «الاحتجاج» نقل کرده است: محمد بن حسن از امام موسی کاظم (علیه السلام) در حضور هارون الرشید و در مکه پرسید: آیا برای محرم جایز است که محملش سایه دار باشد؟ امام موسی (علیه السلام) فرمود: با اختیار، این کار جایز نیست. محمد بن حسن پرسید: آیا جایز است که محرم به طور اختیاری زیر سایه ها راه برود؟ امام فرمود: بله. محمد بن حسن از این جواب خندید. امام موسی (علیه السلام) به او گفت: آیا از سنت پیامبر (صلی الله علیه وآله) تعجب می کنی و به آن می خندی؟ رسول خدا (صلی الله علیه وآله) در حال احرام، سایه هایش را کنار می زد و زیر سایه ها راه می رفت. احکام خدا، ای محمد، قابل قیاس نیستند. هر کس یکی از آنها را با دیگری قیاس کند، به اشتباه رفته است. محمد بن حسن ساکت شد و دیگر پاسخی نداد.
(2) 67 بَابُ جَوَازِ مَشْیِ الْمُحْرِمِ تَحْتَ ظِلِّ الْمَحْمِلِ بِحَیْثُ لَا یَعْلُو رَأْسَهُ سَاتِراً وَ جَوَازِ سَتْرِ بَعْضِ جَسَدِهِ بِبَعْضٍ وَ بِثَوْبٍ فِی الضَّرُورَةِ وَ رُکُوبِهِ فِی الْمَحْمِلِ الْمَکْشُوفِ وَ إِنْ لَمْ یَرْفَعِ الْخَشَبَ
******
ترجمه:
16975- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی الرِّضَا ع هَلْ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَمْشِیَ تَحْتَ ظِلِّ الْمَحْمِلِ فَکَتَبَ نَعَمْ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
اسماعیل بن بزیع گفت: به امام رضا (علیه السلام) نوشتم که آیا برای محرم جایز است که زیر سایه محمل راه برود؟ و ایشان پاسخ دادند : بله.
16976- 2- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَسْتَتِرُ الْمُحْرِمُ مِنَ الشَّمْسِ بِثَوْبٍ وَ لَا بَأْسَ أَنْ یَسْتُرَ (5) بَعْضَهُ بِبَعْضٍ.
******
ترجمه:
معلی بن خنیس از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: محرم نمی تواند از آفتاب با پوشاک (لباس) پنهان شود، ولی اشکالی ندارد که بعضی از بدنش را با بعضی دیگر بپوشاند.
16977- 3- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یَضَعَ الْمُحْرِمُ ذِرَاعَهُ عَلَی وَجْهِهِ مِنْ حَرِّ الشَّمْسِ (7) وَ لَا بَأْسَ أَنْ یَسْتُرَ بَعْضَ جَسَدِهِ بِبَعْضٍ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: اشکالی ندارد که محرم دستش را روی صورتش از گرمای آفتاب قرار دهد و همچنین اشکالی ندارد که برخی از بدنش را با برخی دیگر بپوشاند.
ص: 524
16978- 4- (1) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لِأَبِی وَ شَکَا إِلَیْهِ حَرَّ الشَّمْسِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ وَ هُوَ یَتَأَذَّی بِهِ فَقَالَ تَرَی أَنْ أَسْتَتِرَ بِطَرَفِ ثَوْبِی فَقَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ مَا لَمْ یُصِبْکَ (2) رَأْسَکَ.
أَقُولُ: هَذَا مَخْصُوصٌ بِالضَّرُورَةِ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان گفت: شنیدم امام صادق (علیه السلام) به پدرم گفت، وقتی که او از گرمای آفتاب در حال احرام شکایت کرد و از آن رنج می برد: آیا می توانم با لبه لباسم خود را بپوشانم؟ امام فرمود: اشکالی ندارد که این کار را انجام دهی، تا زمانی که سر تو را نپوشاند.
می گویم: این حکم مخصوص به شرایط اضطراری است.
16979- 5- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَسْتَتِرُ مِنَ الشَّمْسِ بِعُودٍ وَ بِیَدِهِ قَالَ لَا إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهَةِ فِی الْیَدِ.
******
ترجمه:
سعید الأعجمی از امام صادق (علیه السلام) پرسید که آیا برای محرم جایز است که با چوب یا دستش از آفتاب پنهان شود؟ امام فرمود: نه، مگر به دلیل عذر.
می گویم: این حکم به معنای کراهت (ناپسند بودن) استفاده از دست برای این کار است.
16980- 6- (4) أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَی صَاحِبِ الزَّمَانِ ع یَسْأَلُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَرْفَعُ الظِّلَالَ هَلْ یَرْفَعُ خَشَبَ الْعَمَّارِیَّةِ أَوِ الْکَنِیسَةِ (5) وَ یَرْفَعُ الْجَنَاحَیْنِ أَمْ لَا فَکَتَبَ إِلَیْهِ لَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ فِی تَرْکِهِ رَفْعَ الْخَشَبِ.
******
ترجمه:
جعفر الحمیری گفت: به صاحب الزمان (علیه السلام) نوشتم و از او پرسیدم درباره محرم که آیا می تواند سایه ها را بلند کند، مانند بلند کردن چوب های عمار یا خیمه و یا بال های پرنده. او به من نوشت: در ترک بلند کردن چوب ها هیچ مشکلی نیست.
16981- 7- (6) وَ عَنْهُ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَسْتَظِلُّ مِنَ الْمَطَرِ بِنَطْعٍ أَوْ غَیْرِهِ حَذَراً عَلَی ثِیَابِهِ وَ مَا فِی مَحْمِلِهِ أَنْ یَبْتَلَّ فَهَلْ یَجُوزُ ذَلِکَ الْجَوَابُ إِذَا فَعَلَ ذَلِکَ فِی الْمَحْمِلِ فِی طَرِیقِهِ فَعَلَیْهِ دَمٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی کِتَابِ الْغَیْبَةِ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (7) وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ
ص: 525
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از او پرسیدم درباره محرم که آیا می تواند از باران با نطع (پارچه) یا چیز دیگری برای محافظت از لباس ها و محمل خود از خیس شدن پناه ببرد؟ و آیا این کار جایز است؟ او پاسخ داد: اگر این کار را در محمل خود در مسیر انجام دهد، بر او دم (قربانی) است.
(2) 68 بَابُ أَنَّ الرَّجُلَ الْمُحْرِمَ إِذَا زَامَلَ عَلِیلًا أَوِ امْرَأَةً جَازَ التَّظْلِیلُ لَهُمَا دُونَهُ
******
ترجمه:
16982- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع أَنَّ عَمَّتِی مَعِی وَ هِیَ زَمِیلَتِی وَ یَشْتَدُّ عَلَیْهَا الْحَرُّ (4) إِذَا أَحْرَمَتْ فَتَرَی لِی (5) أَنْ أُظَلِّلَ عَلَیَّ وَ عَلَیْهَا فَکَتَبَ ظَلِّلْ عَلَیْهَا وَحْدَهَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ (6)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
بکر بن صالح گفت: به امام محمد باقر (علیه السلام) نوشتم که عمه ام همراه من است و او هم سفر من است و گرما برای او در حال احرام شدید است. آیا جایز است که من برای او و برای خودم سایه بسازم؟ او نوشت: فقط برای او سایه بساز.
16983- 2- (8) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (9) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ لَهُ زَمِیلٌ فَاعْتَلَّ فَظَلَّلَ عَلَی رَأْسِهِ أَ لَهُ أَنْ یَسْتَظِلَّ فَقَالَ نَعَمْ.
ص: 526
أَقُولُ: الْمُرَادُ أَنَّ لِلْعَلِیلِ أَنْ یَسْتَظِلَّ لَا لِلصَّحِیحِ إِذْ لَیْسَ بِصَرِیحٍ فِی غَیْرِ ذَلِکَ قَالَهُ الشَّیْخُ وَ غَیْرُهُ (1) وَ یَحْتَمِلُ التَّقِیَّةُ وَ الضَّرُورَةُ وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
******
ترجمه:
یکی از یاران ما از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است: او را درباره مرد محرمی که همراهی دارد و او بیمار شده است و بر سرش سایه انداخته، پرسیدم: آیا او می تواند سایه داشته باشد؟ امام فرمود: بله.
می گویم: منظور این است که بیمار می تواند سایه داشته باشد، نه فرد سالم، زیرا این تصریح به غیر از آن نیست. شیخ و دیگران نیز این را گفته اند و ممکن است مربوط به تقیه و ضرورت باشد و شواهدی که بر این دلالت دارد، قبلاً ذکر شده است.
(3) 69 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَتَدَاوَی عِنْدَ الْحَاجَةِ بِمَا یَحِلُّ لَهُ لَا بِمَا یَحْرُمُ
******
ترجمه:
16984- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اشْتَکَی الْمُحْرِمُ فَلْیَتَدَاوَ بِمَا یَأْکُلُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.
******
ترجمه:
ابی الصباح الكناني از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است: هرگاه مُحرِم بيمار شود، بايد با دارویی که بتواند در حال احرام بخورد، درمان کند.
16985- 2- (5) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ تَشَقَّقَتْ یَدَاهُ وَ رِجْلَاهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ أَ یَتَدَاوَی قَالَ نَعَمْ بِالسَّمْنِ وَ الزَّیْتِ وَ قَالَ إِذَا اشْتَکَی الْمُحْرِمُ فَلْیَتَدَاوَ بِمَا یَحِلُّ لَهُ أَنْ یَأْکُلَهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.
وَ رَوَی آخِرَهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6).
******
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام) فرمود: از ایشان دربارهٔ مردی که دست ها و پاهایش ترک خورده بود و او مُحرِم بود، سؤال شد که آیا می تواند درمان کند؟ ایشان فرمودند: بله، با روغن حیوانی و زیتون. و فرمودند: هرگاه مُحرِم بیمار شود، باید با چیزی که در حال احرام برایش حلال است بخورد، درمان کند.
16986- 3- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ
ص: 527
عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَکُونُ بِهِ الْجُرْحُ فَیَتَدَاوَی بِدَوَاءٍ فِیهِ زَعْفَرَانٌ قَالَ إِنْ کَانَ الْغَالِبَ عَلَی الدَّوَاءِ فَلَا وَ إِنْ کَانَتِ الْأَدْوِیَةُ الْغَالِبَةَ عَلَیْهِ فَلَا بَأْسَ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ إِنْ کَانَ الزَّعْفَرَانُ الْغَالِبَ (1)
******
ترجمه:
عمران حلبی گفت: از امام صادق (علیه السلام) دربارهٔ مُحرِمی که زخمی دارد و با دارویی که در آن زعفران است، درمان می شود، سؤال شد. ایشان فرمودند: اگر زعفران غالب بر دارو باشد، نه (نمی تواند از آن استفاده کند)، ولی اگر داروها غالب باشند، اشکالی ندارد.
16987- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَحْمَسِیِّ قَالَ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع سَعِیدُ بْنُ یَسَارٍ عَنِ الْمُحْرِمِ تَکُونُ بِهِ الْقَرْحَةُ أَوِ الْبَثْرَةُ أَوِ الدُّمَّلُ فَقَالَ اجْعَلْ عَلَیْهِ الْبَنَفْسَجَ أَوِ الشَّیْرَجَ وَ أَشْبَاهَهُ مِمَّا لَیْسَ فِیهِ الرِّیحُ الطَّیِّبَةُ (3).
******
ترجمه:
ابی الحسن الاحمسی گفت: سعید بن یسار از امام صادق (علیه السلام) دربارهٔ مُحرمی که دارای زخم، جوش یا دُمَل است، پرسید. امام فرمودند: بر آن بنفشه یا شیرج و موارد مشابهی که بوی خوش ندارند، بگذار.
16988- 5- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مُحْرِمٍ تَشَقَّقَتْ یَدَاهُ قَالَ فَقَالَ یَدْهُنُهُمَا بِزَیْتٍ أَوْ بِسَمْنٍ أَوْ إِهَالَةٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ (5)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از یکی از امامان (علیهم السلام) نقل کرده است که گفت: از ایشان دربارهٔ محرمی که دست هایش ترک خورده بود، پرسیدم. امام فرمودند: دست هایش را با روغن، سمن یا اهاله (نوعی چربی) چرب کند.
ص: 528
(1) 70 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ فِی الضَّرُورَةِ عَصْبُ عَیْنَیْهِ وَ رَأْسِهِ وَ جَسَدِهِ وَ عَصْرُ الدُّمَّلِ وَ قَطْعُ الْبُثُورِ وَ نَحْوِهَا وَ سَدُّ الْأُذُنِ
******
ترجمه:
16989- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَعْصِرُ الدُّمَّلَ وَ یَرْبِطُ عَلَیْهِ الْخِرْقَةَ فَقَالَ لَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار نقل می کند که از امام صادق (علیه السلام) دربارهٔ محرمی که دمل خود را فشار می دهد و روی آن پارچه می بندد، پرسید. امام فرمودند: ایرادی ندارد.
16990- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ تَکُونُ بِهِ الْقَرْحَةُ یَرْبِطُهَا أَوْ یُعَصِّبُهَا بِخِرْقَةٍ قَالَ نَعَمْ.
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب نقل می کند که از امام صادق (علیه السلام) دربارهٔ مرد محرمی که زخمی دارد و آن را با پارچه می بندد، پرسید. امام فرمودند: بله، ایرادی ندارد.
16991- 3- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکَاهِلِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلَهُ رَجُلٌ ضَرِیرٌ وَ أَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ أَکْتَحِلُ إِذَا أَحْرَمْتُ قَالَ لَا وَ لِمَ تَکْتَحِلُ قَالَ إِنِّی ضَرِیرُ الْبَصَرِ فَإِذَا أَنَا اکْتَحَلْتُ نَفَعَنِی وَ إِذَا لَمْ أَکْتَحِلْ ضَرَّنِی قَالَ فَاکْتَحِلْ قَالَ فَإِنِّی أَجْعَلُ مَعَ الْکُحْلِ غَیْرَهُ قَالَ مَا هُوَ قَالَ آخُذُ خِرْقَتَیْنِ فَأُرَبِّعُهُمَا فَأَجْعَلُ عَلَی کُلِّ عَیْنٍ خِرْقَةً وَ أُعَصِّبُهُمَا بِعِصَابَةٍ إِلَی قَفَایَ فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِکَ نَفَعَنِی فَإِذَا تَرَکْتُهُ ضَرَّنِی قَالَ فَاصْنَعْهُ.
******
ترجمه:
یحیی الکاهلی نقل می کند که از امام صادق (علیه السلام) حضور داشت و مردی نابینا از ایشان پرسید: "آیا می توانم هنگام احرام، سرمه بزنم؟" امام فرمود: "نه." آن مرد پرسید: "چرا سرمه نزنم؟" امام فرمود: "زیرا من نابینا هستم و وقتی سرمه می زنم، به من فایده می رساند و وقتی سرمه نمی زنم، به من آسیب می زند." امام فرمود: "پس سرمه بزن." آن مرد گفت: "من علاوه بر سرمه، چیز دیگری هم استفاده می کنم. آن چیست؟" آن مرد پاسخ داد: "دو پارچه کوچک را می گیرم و هر کدام را روی یکی از چشمانم می گذارم و با پارچه ای آنها را به پشت سرم می بندم. وقتی این کار را می کنم، به من فایده می رساند و وقتی این کار را نمی کنم، به من آسیب می زند." امام فرمود: "پس این کار را انجام بده."
ص: 529
16992- 4- (1) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یُعَصِّبَ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ مِنَ الصُّدَاعِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
معاویه بن وهب از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: "اشکالی ندارد که مُحرِم برای رفع سردرد، سر خود را ببندد."
16993- 5- (3) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَعْصِرُ الدُّمَّلَ وَ یَرْبِطُ عَلَی الْقَرْحَةِ قَالَ لَا بَأْسَ.
******
ترجمه:
16994- 6- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ خَرَجَ بِالرَّجُلِ مِنْکُمُ الْخُرَاجُ أَوِ الدُّمَّلُ فَلْیَرْبِطْهُ وَ لْیَتَدَاوَ بِزَیْتٍ أَوْ سَمْنٍ.
وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَلْیَبُطَّهُ وَ لْیُدَاوِهِ (5).
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ إِذَا خَرَجَ بِالْمُحْرِمِ (6)
******
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند: اگر بر مردی از شما دمل یا زخم (خراج) بیرون بیاید، باید آن را ببندد و با روغن یا کره درمان کند.
16995- 7- (7) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ
ص: 530
الْأَعْرَجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ تَکُونُ بِهِ شَجَّةٌ أَ یُدَاوِیهَا أَوْ یُعَصِّبُهَا بِخِرْقَةٍ قَالَ نَعَمْ وَ کَذَلِکَ الْقَرْحَةُ تَکُونُ فِی الْجَسَدِ.
******
ترجمه:
سعید الاعرج گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره ی کسی که مُحرِم است و دچار جراحتی در سر شده است، آیا می تواند آن را درمان کند یا با پارچه ای ببندد؟ امام (علیه السلام) فرمود: بله، همچنین برای قرح هایی که در بدن وجود دارد نیز همین طور است
16996- 8- (1) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نَاجِیَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مَرْوَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یُصِیبُ أُذُنَهُ الرِّیحُ فَیَخَافُ أَنْ یَمْرَضَ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَسُدَّ أُذُنَیْهِ بِالْقُطْنِ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ إِذَا خَافَ ذَلِکَ وَ إِلَّا فَلَا.
******
ترجمه:
سماعة از امام صادق (علیه السلام) پرسید: درباره ی مُحرِم که باد به گوشش می وزد و می ترسد بیمار شود، آیا می تواند گوش هایش را با پنبه بپوشاند؟ امام (علیه السلام) فرمود: بله، در صورتی که از بیماری می ترسد، اشکالی ندارد؛ وگرنه، نیازی به این کار نیست.
16997- 9- (2) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ تَکُونُ بِهِ الْبَثْرَةُ تُؤْذِیهِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَقْطَعَ رَأْسَهَا قَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْکُحْلِ (3) وَ غَیْرِهِ (4).
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (علیه السلام) نقل می کند: از او درباره ی مُحرِم که دچار جوش (بثور) شده و او را آزار می دهد، پرسیدم که آیا جایز است که سر آن را قطع کند؟ فرمود: اشکالی ندارد.
(5) 71 بَابُ تَحْرِیمِ إِخْرَاجِ الدَّمِ وَ إِزَالَةِ الشَّعْرِ لِلْمُحْرِمِ إِلَّا فِی الضَّرُورَةِ
******
ترجمه:
16998- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ کَیْفَ یَحُکُّ رَأْسَهُ قَالَ بِأَظَافِیرِهِ مَا لَمْ یُدْمِ أَوْ یَقْطَعِ الشَّعْرَ.
ص: 531
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
معاویة بن عمار از امام صادق (علیه السلام) پرسید: محرم چگونه می تواند سر خود را بخاراند ؟ امام فرمود: با ناخن هایش، به شرطی که منجر به خونریزی یا قطع کردن مو نشود.
16999- 2- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا حَکَکْتَ رَأْسَکَ فَحُکَّهُ حَکّاً رَفِیقاً وَ لَا تَحُکَّنَّ بِالْأَظْفَارِ وَ لَکِنْ بِأَطْرَافِ الْأَصَابِعِ.
******
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است: هنگامی که سر خود را می خراشید، به آرامی آن را بخراشید و با ناخن های خود خراش ندهید، بلکه از نوک انگشتان خود استفاده کنید.
17000- 3- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَکُونُ بِهِ الْجَرَبُ فَیُؤْذِیهِ قَالَ یَحُکُّهُ فَإِنْ سَالَ الدَّمُ فَلَا بَأْسَ.
أَقُولُ: هَذَا ظَاهِرٌ فِی حُصُولِ الضَّرُورَةِ.
******
ترجمه:
عمار بن موسی از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است: از ایشان درباره ی محرم که دچار جرب(بیماری پوستی) شده و از آن رنج می برد، سؤال کردم. ایشان فرمودند: او می تواند آن را بخراشد و اگر خون بیافتد، اشکالی ندارد.
17001- 4- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ الْمُحْرِمُ یَسْتَاکُ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَإِنْ أَدْمَی یَسْتَاکُ قَالَ نَعَمْ هُوَ مِنَ السُّنَّةِ.
أَقُولُ: الْمُرَادُ مَعَ عَدَمِ الْعِلْمِ بِأَنَّهُ یُدْمِی وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
******
ترجمه:
از معاو یة نقل شده که از امام صادق (علیه السلام) پرسید: آیا محرم می تواند دندان های خود را مسواک کند؟ امام پاسخ داد: بله. پرسیدم، اگر مسواک زدن باعث شود که دندان ها خون بیافتد، آیا باز هم می تواند مسواک کند؟ امام فرمود: بله، این از سنت است.
ص: 532
(1) 72 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَشُدَّ الْعِمَامَةَ عَلَی بَطْنِهِ عَلَی کَرَاهَةٍ وَ لَا یَرْفَعُهَا إِلَی صَدْرِهِ
******
ترجمه:
17002- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ یَشُدُّ عَلَی بَطْنِهِ الْعِمَامَةَ وَ إِنْ شَاءَ یُعَصِّبُهَا عَلَی مَوْضِعِ الْإِزَارِ وَ لَا یَرْفَعُهَا إِلَی صَدْرِهِ.
******
ترجمه:
از عمران حلبی نقل شده که از امام صادق (علیه السلام) پرسید: آیا محرم می تواند عمامه را به دور شکم خود ببندد؟ امام پاسخ داد: بله، محرم می تواند عمامه را به دور شکم خود ببندد و اگر بخواهد، می تواند آن را به دور محل نوار (ازار) ببندد، اما نباید آن را تا سطح سینه خود بالا ببرد.
17003- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَشُدُّ عَلَی بَطْنِهِ الْعِمَامَةَ قَالَ لَا.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهَةِ أَوْ عَلَی کَوْنِهَا حَرِیراً أَوْ عَلَی رَفْعِهَا إِلَی الصَّدْرِ.
******
ترجمه:
ابی بصیر، که منظورمرادی ست، می گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره محرم که عمامه را به دور شکم خود می بندد، امام فرمودند: نه.
(4) 73 بَابُ جَوَازِ حَکِّ الْجَسَدِ فِی الْإِحْرَامِ وَ السِّوَاکِ مَا لَمْ یَخْرُجْ دَمٌ أَوْ یَسْقُطْ شَعْرٌ
******
ترجمه:
17004- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ کَیْفَ یَحُکُّ رَأْسَهُ قَالَ بِأَظَافِیرِهِ مَا لَمْ یُدْمِ أَوْ یَقْطَعِ الشَّعْرَ.
ص: 533
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: ازحضرت صادق * سوال کردم محرم چگونه سرخود را بخاراند ؟ فرمودند : با سرانگشت بطوریکه خون نیفتد وموهم کنده نشود .
17005- 2- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِحَکِّ الرَّأْسِ وَ اللِّحْیَةِ مَا لَمْ یُلْقِ الشَّعْرَ وَ بِحَکِّ (3) الْجَسَدِ مَا لَمْ یُدْمِهِ.
******
ترجمه:
عمر بن یزید از امام ابی عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که گفت: اشکالی ندارد به خاراندن سر و ریش مادامی که مو نریزد، و اشکالی ندارد به خاراندن بدن مادامی که آن را زخمی نکند.
17006- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَسْتَاکُ قَالَ نَعَمْ وَ لَا یُدْمِی.
******
ترجمه:
حلبی : ازحضرت صادق * سوال کردم آیا محرم می تواند مسواک بزند ؟ فرمودند : بله ولی خون نیفتد .
17007- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع هَلْ یَحُکُّ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ أَوْ یَغْتَسِلُ بِالْمَاءِ قَالَ یَحُکُّ رَأْسَهُ مَا لَمْ یَتَعَمَّدْ قَتْلَ دَابَّةٍ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ (6)
وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا (7).
******
ترجمه:
زراره گفت: از امام ابی عبدالله (علیه السلام) پرسیدم: آیا مُحرم سرش را می خاراند یا با آب غسل می کند؟ فرمود: سرش را می خاراند مادامی که عمداً حیوانی را نکشد....
17008- 5- (8) عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَسْتَاکَ قَالَ لَا بَأْسَ وَ لَا یَنْبَغِی أَنْ یُدْمِیَ فَمَهُ.
ص: 534
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْکَفَّارَاتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی (2).
******
ترجمه:
علی بن جعفر: ازحضرت کاظم * سوال کردم آیا محرم می تواند مسواک بزند ؟ فرمودند : بله ولی خون نیفتد .
17009- 1- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (5) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی جَرِیرٍ الْقُمِّیِّ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع أَسْأَلُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَکُونُ بِهِ الْجُرْحُ فَتَکُونُ بِهِ (6) الْمِدَّةُ وَ هُوَ یُؤْذِی صَاحِبَهُ یَجِدُ فِیهِ حُرْقَةً قَالَ فَأَجَابَنِی لَا بَأْسَ أَنْ یَفْتَحَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
ابی جریر القمی گفت: به ابی الحسن موسی (علیه السلام) نامه نوشتم و از او درباره مُحرمی که زخمی دارد و در آن زخم چرک وجود دارد و او را آزار می دهد و در آن احساس سوزش می کند، پرسیدم. پس به من پاسخ داد: اشکالی ندارد که آن را باز کند.
17010- 1- (9) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَغْتَسِلُ فَقَالَ نَعَمْ یُفِیضُ الْمَاءَ عَلَی رَأْسِهِ وَ لَا یَدْلُکُهُ.
ص: 535
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
یعقوب بن شعیب گفت: از امام ابی عبدالله (علیه السلام) درباره مُحرمی که غسل می کند، پرسیدم. فرمود: بله، آب را بر سرش می ریزد ولی آن را نمی مالد.
17011- 2- (2) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اغْتَسَلَ الْمُحْرِمُ مِنَ الْجَنَابَةِ صَبَّ عَلَی رَأْسِهِ الْمَاءَ یَمِیزُ (3) الشَّعْرَ بِأَنَامِلِهِ بَعْضَهُ عَنْ بَعْضٍ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
حریز از امام ابی عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که گفت: وقتی مُحرم از جنابت غسل می کند، آب را بر سرش می ریزد و موها را با انگشتانش از هم جدا می کند.
17012- 3- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ هَلْ یَغْتَسِلُ الْمُحْرِمُ بِالْمَاءِ قَالَ لَا بَأْسَ أَنْ یَغْتَسِلَ بِالْمَاءِ وَ یَصُبَّ عَلَی رَأْسِهِ مَا لَمْ یَکُنْ مُلَبِّداً فَإِنْ کَانَ مُلَبِّداً فَلَا یُفِیضُ عَلَی رَأْسِهِ الْمَاءَ إِلَّا مِنَ الِاحْتِلَامِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ مِثْلَهُ (7) وَ فِی الْمُقْنِعِ قَالَ سُئِلَ الصَّادِقُ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (8).
******
ترجمه:
زراره از امام ابی عبدالله (علیه السلام) در حدیثی نقل می کند که گفت: از او پرسیدم آیا مُحرم با آب غسل می کند؟ فرمود: اشکالی ندارد که با آب غسل کند و آب را بر سرش بریزد مادامی که ملبد (موهایش گره خورده یا چسبیده) نباشد. پس اگر ملبد باشد، آب را بر سرش نمی ریزد مگر برای احتلام.
ص: 536
(1) 76 بَابُ جَوَازِ دُخُولِ الْمُحْرِمِ الْحَمَّامَ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَدْلُکَ جَسَدَهُ عَلَی کَرَاهِیَةٍ
******
ترجمه:
17013- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَدْخُلَ الْمُحْرِمُ الْحَمَّامَ وَ لَکِنْ لَا یَتَدَلَّکُ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (3) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (4) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم می تواند حمام برود ولی کیسه نکشد .
17014- 2- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَدْخُلُ الْحَمَّامَ قَالَ لَا یَدْخُلُ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْکَرَاهِیَةِ.
******
ترجمه:
عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ : ازحضرت صادق * سوال کردم آیا محرم می تواند حمام برود ؟ فرمودند : خیر
می گویم : مرحوم شیخ آنرا برکراهت حمل کرده اند .
17015- 3- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
ص: 537
مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یَدْخُلَ الْمُحْرِمُ الْحَمَّامَ وَ لَکِنْ لَا یَتَدَلَّکُ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : محرم می تواند حمام برود ولی کیسه نکشد .
(2) 77 بَابُ تَحْرِیمِ تَقْلِیمِ الْأَظْفَارِ لِلْمُحْرِمِ وَ إِنْ طَالَتْ إِلَّا أَنْ تُؤْذِیَهُ فَیُقَلِّمَهَا وَ یُکَفِّرَ
******
ترجمه:
17016- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ تَطُولُ أَظْفَارُهُ قَالَ لَا یَقُصَّ شَیْئاً مِنْهَا إِنِ اسْتَطَاعَ فَإِنْ کَانَتْ تُؤْذِیهِ فَلْیَقُصَّهَا وَ لْیُطْعِمْ مَکَانَ کُلِّ ظُفُرٍ قَبْضَةً مِنْ طَعَامٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا (4).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام ابی عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که گفت: از او درباره مرد مُحرمی که ناخن هایش بلند می شوند، پرسیدم. فرمود: اگر بتواند، نباید هیچ چیزی از آنها کوتاه کند. اگر او را اذیت می کنند، باید آنها را کوتاه کند و به جای هر ناخن یک قبضه (مشت) غذا بدهد.
17017- 2- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْکِنَانِیِّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَحْرَمَ فَنَسِیَ أَنْ یُقَلِّمَ أَظْفَارَهُ قَالَ فَقَالَ یَدَعُهَا قَالَ قُلْتُ: إِنَّهَا طِوَالٌ قَالَ وَ إِنْ کَانَتْ قُلْتُ فَإِنَّ رَجُلًا أَفْتَاهُ أَنْ یُقَلِّمَهَا وَ یَغْتَسِلَ وَ یُعِیدَ إِحْرَامَهُ فَفَعَلَ قَالَ عَلَیْهِ دَمٌ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ (6) أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
اسحاق بن عمار از امام ابی الحسن (علیه السلام) نقل می کند که گفت: از او درباره مردی که احرام بسته و فراموش کرده که ناخن هایش را کوتاه کند، پرسیدم. فرمود: باید آنها را بگذارد. گفتم: اما آنها بلند هستند. فرمود: حتی اگر بلند باشند. گفتم: مردی به او فتوا داده که آنها را کوتاه کند، غسل کند و احرامش را دوباره ببندد، و او این کار را کرده است. فرمود: بر او یک قربانی واجب است.
ص: 538
(1) 78 بَابُ تَحْرِیمِ قَتْلِ الْمُحْرِمِ هَوَامَّ الْجَسَدِ کَالْقَمْلِ وَ رَمْیِهَا وَ جَوَازِ نَقْلِهَا وَ رَمْیِ مَا سِوَاهَا
******
ترجمه:
17018- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ قَمْلَةً وَ هُوَ مُحْرِمٌ قَالَ بِئْسَ مَا صَنَعَ قَالَ فَمَا فِدَاؤُهَا قَالَ لَا فِدَاءَ لَهَا.
أَقُولُ: یَأْتِی وَجْهُهُ (3).
******
ترجمه:
ابو الجارود گفت: مردی از امام ابا جعفر (علیه السلام) درباره مردی که در حال احرام شپشی را کشته بود، پرسید. فرمود: بد کاری کرده است. گفت: کفاره آن چیست؟ فرمود: کفاره ای ندارد
17019- 2- (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِی مُحْرِمٍ قَتَلَ قَمْلَةً قَالَ لَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ فِی الْقَمْلِ وَ لَا یَنْبَغِی أَنْ یَتَعَمَّدَ قَتْلَهَا.
******
ترجمه:
معاویه بن عمار گفت: به امام ابی عبدالله (علیه السلام) گفتم: چه می فرمایید درباره مُحرمی که شپشی را کشته است؟ فرمود: در کشتن شپش چیزی بر او نیست، اما نباید عمداً آن را بکشد.
17020- 3- (5) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا یَرْمِی الْمُحْرِمُ الْقَمْلَةَ مِنْ ثَوْبِهِ وَ لَا مِنْ جَسَدِهِ مُتَعَمِّداً فَإِنْ فَعَلَ شَیْئاً مِنْ ذَلِکَ فَلْیُطْعِمْ مَکَانَهَا طَعَاماً قُلْتُ کَمْ قَالَ کَفّاً وَاحِداً.
******
ترجمه:
ابی العلاء گفت: امام ابی عبدالله (علیه السلام) فرمود: مُحرم نباید به عمد شپش را از لباس یا بدنش بیندازد. اگر چیزی از این کارها را انجام دهد، باید به جای آن غذا بدهد. گفتم: چقدر؟ فرمود: یک کف (دست).
17021- 4- (6) وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 539
هَلْ یَحُکُّ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ قَالَ یَحُکُّ رَأْسَهُ مَا لَمْ یَتَعَمَّدْ قَتْلَ دَابَّةٍ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
زراره گفت: از امام ابی عبدالله (علیه السلام) پرسیدم: آیا مُحرم سرش را می خاراند؟ فرمود: سرش را می خاراند مادامی که عمداً حیوانی را نکشد.
17022- 5- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ الْمُحْرِمُ یُلْقِی عَنْهُ الدَّوَابَّ کُلَّهَا إِلَّا الْقَمْلَةَ فَإِنَّهَا مِنْ جَسَدِهِ وَ إِنْ أَرَادَ أَنْ یُحَوِّلَ قَمْلَةً مِنْ مَکَانٍ إِلَی مَکَانٍ فَلَا یَضُرُّهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام ابی عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: مُحرم همه حشرات را از خود دور می کند، مگر شپش را که از بدن او است. و اگر بخواهد شپشی را از مکانی به مکان دیگر منتقل کند، اشکالی ندارد.
17023- 6- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُرَّةَ مَوْلَی خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یُلْقِی الْقَمْلَةَ فَقَالَ أَلْقُوهَا أَبْعَدَهَا اللَّهُ غَیْرَ مَحْمُودَةٍ وَ لَا مَفْقُودَةٍ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ یَتَأَذَّی بِهَا فَیَجُوزُ إِلْقَاؤُهَا وَ تَلْزَمُهُ الْکَفَّارَةُ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
******
ترجمه:
مره، مولای خالد، گفت: از امام ابی عبدالله (علیه السلام) درباره مُحرمی که شپش را می اندازد، پرسیدم. فرمود: آن را بیندازید، خدا دورش کند، نه ستوده است و نه گم شده.
می گویم: شیخ این را به کسی که از آن اذیت می شود، تفسیر کرده است، بنابراین انداختن آن جایز است و کفاره بر او لازم می شود و مطالبی که دلالت بر این موضوع دارد، خواهد آمد.
17024- 7- (5) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ جَمِیلٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَقْتُلُ الْبَقَّةَ وَ الْبَرَاغِیثَ إِذَا آذَاهُ قَالَ نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی (6) أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
******
ترجمه:
جمیل گفت: از امام ابی عبدالله (علیه السلام) درباره مُحرمی که پشه و کک را می کشد اگر او را اذیت کنند، پرسیدم. فرمود: بله.
ص: 540
(1) 79 بَابُ جَوَازِ طَرْحِ الْمُحْرِمِ الْقُرَادَ وَ الْحَلَمَ (2) عَنْ بَدَنِهِ وَ کَذَا الْبَقُّ وَ الْبُرْغُوثُ وَ قَتْلِهَا فِی الْحَرَمِ
******
ترجمه:
17025- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَ رَأَیْتَ إِنْ وُجِدَتْ عَلَیَّ قُرَادٌ أَوْ حَلَمَةٌ أَطْرَحُهُمَا قَالَ نَعَمْ وَ صَغَارٌ لَهُمَا إِنَّهُمَا رَقِیَا فِی غَیْرِ مَرْقَاهُمَا.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَطْرَحُهُمَا عَنِّی وَ أَنَا مُحْرِمٌ (4).
وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ کَذَلِکَ (5)
وَ
رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلَهُ رَجُلٌ فَقَالَ أَ رَأَیْتَ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (6).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان گفت: به امام ابی عبدالله (علیه السلام) گفتم: نظر شما چیست اگر کنه یا شپش روی من پیدا شود، آیا آنها را بیندازم؟ فرمود: بله، و کوچک های آنها را نیز، زیرا آنها به جایی که نباید رفته اند.
ص: 541
17026- 2- (1) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِقَتْلِ الْبُرْغُوثِ وَ الْقَمْلَةِ وَ الْبَقَّةِ فِی الْحَرَمِ.
******
ترجمه:
زراره از امام ابی عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: اشکالی ندارد که کک، شپش، و پشه را در حرم بکشید.
17027- 3- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ مُثَنَّی بْنِ عَبْدِ السَّلَامِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَقْتُلُ الْبَقَّةَ وَ الْبُرْغُوثَ إِذَا رَآهُ (3) قَالَ نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ کَمَا مَرَّ (4) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
******
ترجمه:
عبدالسلام از زراره از یکی از آن دو (امام باقر یا امام صادق علیهما السلام) نقل می کند که گفت: از او درباره مُحرمی که پشه و کک را وقتی می بیند، می کشد، پرسیدم. فرمود: بله.
(7) 80 بَابُ جَوَازِ طَرْحِ الْمُحْرِمِ الْقُرَادَ وَ نَحْوَهُ عَنْ بَعِیرِهِ دُونَ الْحَلَمَةِ وَ لَا یُدْمِیهِ
******
ترجمه:
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
معاویه بن عمار از امام ابی عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: اگر مُحرم کنه (کنه) را از شترش بیندازد، اشکالی ندارد، اما نباید شپش را بیندازد.
17029- 2- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْقُرَادَ لَیْسَ مِنَ الْبَعِیرِ وَ الْحَلَمَةَ مِنَ الْبَعِیرِ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ مِثْلَهُ وَ زَادَ بِمَنْزِلَةِ الْقَمْلَةِ مِنْ جَسَدِکَ فَلَا تُلْقِهَا وَ أَلْقِ الْقُرَادَ (3)
******
ترجمه:
حریز از امام ابی عبدالله (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: کنه (کنه) از شتر نیست و شپش از شتر است.
و
این روایت را کلینی از علی بن ابراهیم از پدرش از حماد از حریز مشابه آن نقل کرده و افزوده است: مثل شپش از بدن تو است، پس آن را نینداز، اما کنه را بینداز.
17030- 3- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَنْزِعُ الْحَلَمَةَ عَنِ الْبَعِیرِ قَالَ لَا هِیَ بِمَنْزِلَةِ الْقَمْلَةِ مِنْ جَسَدِکَ.
******
ترجمه:
ابی بصیر گفت: از او درباره مُحرمی که شپش را از شترش می کشد، پرسیدم. فرمود: نه، آن مثل شپش از بدن تو است.
17031- 4- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تَنْزِعَ الْقُرَادَ عَنْ بَعِیرِکَ وَ لَا تَرْمِ الْحَلَمَةَ.
******
ترجمه:
عمر بن یزید گفت: هیچ اشکالی ندارد که کَنه ها را از شترت برداری و (اما) زگیل را (با دست) نَکَن.
17032- 5- (6) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یُقَرِّدُ الْبَعِیرَ قَالَ نَعَمْ وَ لَا یَنْزِعُ الْحَلَمَةَ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر، از امام صادق (ع)، نقل شده است که گفت: از او دربارهٔ محرم که شتر را نشاندار می کند پرسیدم. فرمود: بله، اما او نمی تواند زگیل (حَلَمَة) را بردارد.
17033- 6- (7) وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِیدٍ قَالَ سَأَلَ
ص: 543
أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یُعَالِجُ دَبَرَ الْجَمَلِ قَالَ فَقَالَ یُلْقِی عَنْهُ الدَّوَابَّ وَ لَا یُدْمِیهِ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر از امام عبدالله (ع) گفت: او را دربارهٔ کسی که در حال احرام است و شتر را از کَنه ها پاک می کند، پرسیدم. او گفت: بله (اشکالی ندارد) و زگیل را نکند.
17034- 7- (1) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ فِی الْمُحْرِمِ یَنْزِعُ (2) عَنْ بَعِیرِهِ الْقِرْدَانَ وَ الْحَلَمَ إِنَّ عَلَیْهِ الْفِدْیَةَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
******
ترجمه:
علی (ع) می گفت: کسی که در حال احرام است و کَنه ها و زگیل ها را از شترش می کَند، بر او فدیه (کفاره) واجب است.
(4) 81 بَابُ جَوَازِ قَتْلِ الْمُحْرِمِ وَ لَوْ فِی الْحَرَمِ کُلَّ مَا یَخَافُهُ عَلَی نَفْسِهِ دُونَ مَا لَا یَخَافُهُ وَ تَحْرِیمِ قَتْلِ الدَّوَابِّ کُلِّهَا عَلَی الْمُحْرِمِ إِلَّا مَا اسْتُثْنِیَ
******
ترجمه:
17035- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ مَا یَخَافُ (6) الْمُحْرِمُ عَلَی نَفْسِهِ مِنَ السِّبَاعِ وَ الْحَیَّاتِ وَ غَیْرِهَا فَلْیَقْتُلْهُ وَ إِنْ لَمْ یُرِدْکَ فَلَا تُرِدْهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (7)
ص: 544
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
امام ابی عبدالله (ع) گفت: هر چیزی که محرم از آن بر خود می ترسد، از درندگان و مارها و غیره، بکشدش. و اگر (آن موجود) به تو قصد نداشت، تو نیز قصدش نکن.
17036- 2- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: ثُمَّ اتَّقِ قَتْلَ الدَّوَابِّ کُلِّهَا إِلَّا الْأَفْعَی وَ الْعَقْرَبَ وَ الْفَأْرَةَ فَأَمَّا الْفَأْرَةُ فَإِنَّهَا تُوهِی السِّقَاءَ وَ تُضْرِمُ (3) عَلَی أَهْلِ الْبَیْتِ (4) وَ أَمَّا الْعَقْرَبُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص- مَدَّ یَدَهُ إِلَی الْحَجَرِ فَلَسَعَتْهُ (5) فَقَالَ لَعَنَکِ اللَّهُ لَا بَرّاً تَدَعِینَهُ وَ لَا فَاجِراً وَ الْحَیَّةُ إِنْ أَرَادَتْکَ فَاقْتُلْهَا وَ إِنْ لَمْ تُرِدْکَ فَلَا تُرِدْهَا وَ الْأَسْوَدُ (6) الْغَدِرُ فَاقْتُلْهُ عَلَی کُلِّ حَالٍ وَ ارْمِ الْغُرَابَ وَ الْحِدَأَةَ رَمْیاً عَلَی ظَهْرِ بَعِیرِکَ (7).
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار، از امام عبدالله (ع) در حدیثی گفت: سپس از کشتن همه جانوران بپرهیز، مگر افعی، عقرب و موش. اما موش را بکش، زیرا که مشک آب را سوراخ می کند و به اهل خانه آسیب می رساند. و اما عقرب، زیرا که رسول خدا (ص) دستش را به سوی سنگی دراز کرد و عقرب او را نیش زد، پس فرمود: لعنت بر تو باد، نه نیکوکار را می گذاری و نه بدکار را. و مار را اگر به تو قصد کرد، بکش و اگر قصد نکرد، تو نیز به او قصد نکن. و مار سیاه خطرناک را در هر حال بکش. و کلاغ و کَرکَس را در حالی که بر پشت شترت نشسته ای، با پرتاب کردن (سنگ یا چوب) آنها را.
17037- 3- (8) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ (9) عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ وَ حَمَّادٍ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ وَ الْحِدَأَةَ وَ زَادَ وَ قَالَ إِنَّ الْقُرَادَ لَیْسَ مِنَ الْبَعِیرِ وَ الْحَلَمَةَ مِنَ الْبَعِیرِ.
******
ترجمه:
از معاویه، از امام ابی عبدالله (ع) همین روایت را نقل کرده ) مگر اینکه او سخن درمورد «کَرکَس» را نیاورد و افزوده که «کنه از شتر نیست و زگیل از شتر است».
17038- 4- (10) وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ
ص: 545
بَعْدَ قَوْلِهِ فَلَا تُرِدْهَا فِی بَعْضِ النُّسَخِ وَ الْکَلْبُ الْعَقُورُ وَ السَّبُعُ إِنْ أَرَادَاکَ فَإِنْ لَمْ یُرِیدَاکَ فَلَا تُرِدْهُمَا.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار، از امام عبدالله (ع)، مانند آن (حدیث پیشین) و افزود:
بعد از گفتن «اگر به تو قصد نکرد، تو نیز قصدش نکن» در برخی نسخه ها آمده است: «و سگ درنده و درنده دیگر اگر به تو قصد کردند، و اگر قصد نکردند، تو نیز قصدشان نکن.»
17039- 5- (1) وَ عَنْهُ عَنْ عَبَّاسٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لِی یَقْتُلُ الْمُحْرِمُ الْأَسْوَدَ الْغَدِرَ وَ الْأَفْعَی وَ الْعَقْرَبَ وَ الْفَأْرَةَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص سَمَّاهَا الْفَاسِقَةَ وَ الْفُوَیْسِقَةَ وَ یَقْذِفُ الْغُرَابَ وَ قَالَ اقْتُلْ کُلَّ وَاحِدٍ (2) مِنْهُنَّ یُرِیدُکَ.
******
ترجمه:
ابی العلاء از امام عبدالله (ع) گفت: به من فرمود: مُحرم (کسی که در حال احرام است) مار سیاه خیانتکار، افعی، عقرب و موش را می کشد؛ زیرا رسول خدا (ص) آنها را «فاسق» و «فسق کوچک» نامید. و کلاغ را پرت می کند و فرمود: هر کدام از این ها که به تو قصد کردند، بکش.
17040- 6- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُقْتَلُ فِی الْحَرَمِ وَ الْإِحْرَامِ الْأَفْعَی وَ الْأَسْوَدُ الْغَدِرُ وَ کُلُّ حَیَّةِ سَوْءٍ وَ الْعَقْرَبُ وَ الْفَأْرَةُ وَ هِیَ الْفُوَیْسِقَةُ وَ یُرْجَمُ الْغُرَابُ وَ الْحِدَأَةُ رَجْماً فَإِنْ عَرَضَ لَکَ لُصُوصٌ امْتَنَعْتَ مِنْهُمْ.
******
ترجمه:
از حلبی، از امام عبدالله (ع) گفت: در حرم و در حالت احرام، افعی، مار سیاه خیانتکار، هر مار بد، عقرب و موش (که همان فسق کوچک است) کشته می شوند و کلاغ و کَرکَس را سنگسار می کنند. و اگر دزدانی بر تو عرضه شدند،آنها را ازخودت دور کن.
17041- 7- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَرْزَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: یَقْتُلُ الْمُحْرِمُ کُلَّ مَا خَشِیَهُ عَلَی نَفْسِهِ.
******
ترجمه:
حضرت علی * : محرم حق دارد ازهرحیوانی که نسبت به آن ترس دارد را بکشد .
17042- 8- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَقْتُلُ الْمُحْرِمُ الزُّنْبُورَ وَ النَّسْرَ وَ الْأَسْوَدَ الْغَدِرَ وَ الذِّئْبَ وَ مَا خَافَ أَنْ یَعْدُوَ عَلَیْهِ (6) وَ قَالَ الْکَلْبُ الْعَقُورُ هُوَ الذِّئْبُ.
******
ترجمه:
از غیاث بن ابراهیم، از پدرش، از امام عبدالله (ع) گفت: محرم (کسی که در حال احرام است) زنبور، عقاب، مار سیاه خیانتکار، گرگ و هر چیزی که ترس دارد به او حمله کند را می کشد و فرمود: سگ درنده همان گرگ است.
ص: 546
17043- 9- (1) وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مُحْرِمٍ قَتَلَ زُنْبُوراً قَالَ إِنْ کَانَ خَطَأً فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ قُلْتُ لَا بَلْ مُتَعَمِّداً قَالَ یُطْعِمُ شَیْئاً مِنْ طَعَامٍ قُلْتُ إِنَّهُ أَرَادَنِی قَالَ کُلُّ شَیْ ءٍ أَرَادَکَ فَاقْتُلْهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ کَمَا یَأْتِی فِی الْکَفَّارَاتِ (2).
******
ترجمه:
از معاویه، از امام عبدالله (ع) گفت: از او دربارهٔ محرم که زنبوری را کشته پرسیدم. فرمود: اگر به اشتباه باشد، بر او چیزی نیست. گفتم: نه، بلکه عمدی است. فرمود: باید چیزی از غذا بدهد. گفتم: او قصد من را داشت. فرمود: هر چیزی که قصد تو را دارد، بکش.
17044- 10- (3) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ وَ مَا یَقْتُلُ مِنَ الدَّوَابِّ فَقَالَ یَقْتُلُ الْأَسْوَدَ وَ الْأَفْعَی وَ الْفَأْرَةَ وَ الْعَقْرَبَ وَ کُلَّ حَیَّةٍ وَ إِنْ أَرَادَکَ السَّبُعُ فَاقْتُلْهُ وَ إِنْ لَمْ یُرِدْکَ فَلَا تَقْتُلْهُ وَ الْکَلْبُ الْعَقُورُ إِنْ أَرَادَکَ فَاقْتُلْهُ وَ لَا بَأْسَ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَرْمِیَ الْحِدَأَةَ وَ إِنْ عَرَضَ لَهُ اللُّصُوصُ امْتَنَعَ مِنْهُمْ.
******
ترجمه:
از محمد بن الفضیل، از امام حسن (ع) نقل شده است که گفت: از او دربارهٔ محرم و جانورانی که می تواند بکشد پرسیدم. فرمود: او می تواند مار سیاه، افعی، موش، عقرب و هر مار بد را بکشد. و اگر درنده ای به تو قصد کرد، آن را بکش، و اگر قصد نکرد، آن را نکش. و سگ درنده را اگر به تو قصد کرد، بکش. و برای محرم اشکالی ندارد که کَرکَس را سنگسار کند. و اگر دزدانی بر او هجوم آوردند، از آنها امتناع کند.
17045- 11- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِقَتْلِ الْفَأْرَةِ فِی الْحَرَمِ وَ الْأَفْعَی وَ الْعَقْرَبِ وَ الْغُرَابُ الْأَبْقَعُ تَرْمِیهِ فَإِنْ أَصَبْتَهُ فَأَبْعَدَهُ اللَّهُ (5) وَ کَانَ یُسَمِّی الْفَأْرَةَ الْفُوَیْسِقَةَ وَ قَالَ إِنَّهَا تُوهِی السِّقَاءَ وَ تُحْرِقُ الْبَیْتَ (6) عَلَی أَهْلِهِ.
******
ترجمه:
از حنان بن سدیر، از امام باقر (ع) نقل شده است که گفت: رسول خدا (ص) دستور به کشتن موش در حرم، افعی، عقرب و کلاغ سیاه را داد. کلاغ سیاه را باید با پرتاب سنگ بزنید؛ و اگر آن را زدید، خداوند آن را دور کند. و او موش را «فسق کوچک» نامید و گفت که موش مشک آب را سوراخ می کند و خانه را بر اهل آن آتش می زند.
17046- 12- (7) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ وَهْبِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ
ص: 547
عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: یَقْتُلُ الْمُحْرِمُ مَا عَدَا عَلَیْهِ مِنْ سَبُعٍ أَوْ غَیْرِهِ وَ یَقْتُلُ الزُّنْبُورَ وَ الْعَقْرَبَ وَ الْحَیَّةَ وَ النَّسْرَ وَ الذِّئْبَ وَ الْأَسَدَ وَ مَا خَافَ أَنْ یَعْدُوَ عَلَیْهِ (1) مِنَ السِّبَاعِ وَ الْکَلْبَ الْعَقُورَ.
******
ترجمه:
از وهب بن وهب، از جعفر بن محمد (ع)، از پدرش، از علی (ع) نقل شده است که گفت: محرم می تواند هر چیزی که به او حمله کند از درندگان یا غیر آن را بکشد. و او می تواند زنبور، عقرب، مار، عقاب، گرگ، شیر و هر چیزی که از درندگان بر او خطر دارد و سگ درنده را بکشد.
17047- 13- (2) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: سُئِلَ ع عَنْ قَتْلِ الذِّئْبِ وَ الْأَسَدِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِقَتْلِهِمَا لِلْمُحْرِمِ إِنْ (3) أَرَادَاهُ (4) وَ کُلُّ شَیْ ءٍ أَرَادَهُ مِنَ السِّبَاعِ وَ الْهَوَامِّ فَلَا حَرَجَ عَلَیْهِ فِی قَتْلِهِ.
******
ترجمه:
محمد مفید در "المقنعه" گفته است: از او (امام) دربارهٔ کشتن گرگ و شیر پرسیدند. فرمود: برای محرم اشکالی ندارد که آنها را بکشد، اگر به او قصد کنند. و هر چیزی که از درندگان و مارها قصد او را کند، در کشتن آن هیچ اشکالی نیست.
(6) 82 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ وَ الْمُحِلِّ أَنْ یَنْحَرَ الْإِبِلَ وَ یَذْبَحَ الْبَقَرَ وَ الْغَنَمَ وَ نَحْوَهَا مِمَّا لَیْسَ بِصَیْدٍ فِی الْحِلِّ وَ الْحَرَمِ وَ یَأْکُلَ ذَلِکَ
******
ترجمه:
17048- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی جَمِیعاً عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی لَیْثَ بْنَ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تُذْبَحُ (8) فِی الْحَرَمِ الْإِبِلُ وَ الْبَقَرُ وَ الْغَنَمُ وَ الدَّجَاجُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ (9).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : درحرم می توان شتر.گاو. گوسفند وخروس را ذبح کرد .
ص: 548
17049- 2- (1) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ یَذْبَحُ مَا حَلَّ لِلْحَلَالِ فِی الْحَرَمِ أَنْ یَذْبَحَهُ وَ (2) هُوَ فِی الْحِلِّ وَ الْحَرَمِ جَمِیعاً.
******
ترجمه:
از حریز، از امام صادق (ع) نقل شده است که گفت: محرم می تواند هر چیزی را که برای حلال شدن در حرم مجاز است، ذبح کند. و او می تواند در حال احرام و خارج از احرام، در هر دو مکان (حرم و غیر حرم) این کار را انجام دهد.
17050- 3- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُحْرِمُ یَذْبَحُ الْإِبِلَ وَ الْبَقَرَ وَ الْغَنَمَ وَ کُلَّ مَا لَمْ یَصُفَّ مِنَ الطَّیْرِ وَ مَا أُحِلَّ لِلْحَلَالِ أَنْ یَذْبَحَهُ فِی الْحَرَمِ- وَ هُوَ مُحْرِمٌ فِی الْحِلِّ وَ الْحَرَمِ.
******
ترجمه:
از حریز، از امام صادق (ع) نقل شده است که گفت: محرم می تواند شتر، گاو، گوسفند و هر چیزی را که از پرندگان صید شده نباشد، و هر چیزی که برای حلال بودن در حرم مجاز است، ذبح کند. و این کار را می تواند در حال احرام و در هر دو مکان (حرم و غیر حرم) انجام دهد.
17051- 4- (4) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُحْرِمُ یَنْحَرُ بَعِیرَهُ أَوْ یَذْبَحُ شَاتَهُ قَالَ نَعَمْ الْحَدِیثَ.
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان گفت: از امام صادق (ع) پرسیدم: آیا محرم می تواند شترش را نحر کند یا گوسفندش را ذبح کند؟ فرمود: بله.
17052- 5- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُذْبَحُ بِمَکَّةَ إِلَّا الْإِبِلُ وَ الْبَقَرُ وَ الْغَنَمُ وَ الدَّجَاجُ.
******
ترجمه:
از ابی بصیر، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: در مکه تنها شتر، گاو، گوسفند و مرغ ذبح می شود.
17053- 6- (6) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّا یُؤْکَلُ مِنَ اللَّحْمِ فِی الْحَرَمِ- قَالَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص
ص: 549
لَا یُحَرِّمُ الْإِبِلَ وَ الْبَقَرَ وَ الْغَنَمَ وَ الدَّجَاجَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
******
ترجمه:
از علی بن جعفر، از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل شده است که گفت: از او دربارهٔ گوشت هایی که در حرم خورده می شود پرسیدم. فرمود: رسول خدا (ص) شتر، گاو، گوسفند و مرغ را حرام نمی کرد.
(2) 83 بَابُ أَنَّ الْمُحْرِمَ إِذَا مَاتَ وَجَبَ أَنْ یُصْنَعَ بِهِ کَمَا یُصْنَعُ بِالْمُحِلِّ إِلَّا أَنَّهُ لَا یُقَرَّبُ کَافُوراً وَ لَا طِیباً
******
ترجمه:
17054- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ یَعْنِی ابْنَ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَلَاءٍ یَعْنِی ابْنَ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدٍ یَعْنِی ابْنَ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع عَنِ الْمُحْرِمِ إِذَا مَاتَ کَیْفَ یُصْنَعُ بِهِ قَالَ یُغَطَّی وَجْهُهُ وَ یُصْنَعُ بِهِ کَمَا یُصْنَعُ بِالْحَلَالِ غَیْرَ أَنَّهُ لَا یُقَرِّبُهُ طِیباً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّهَارَةِ (4).
******
ترجمه:
ابن مسلم از ابو جعفر علیه السلام
درباره مُحرِم اگر بمیرد چگونه با او رفتار شود
گفت پوشانده می شود صورتش و با او رفتار می شود همانطور که با حلال رفتار می شود به جز اینکه نزدیک نشود به او عطر.
(5) 84 بَابُ جَوَازِ قَتْلِ الْمُحِلِّ النَّمْلَ وَ الْقَمْلَ وَ الْبَقَّ وَ الْبُرْغُوثَ وَ الذَّرَّ فِی الْحَرَمِ وَ غَیْرِهِ وَ إِنْ لَمْ تُؤْذِهِ
******
ترجمه:
17055- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِقَتْلِ النَّمْلِ وَ الْبَقِّ فِی الْحَرَمِ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : اشکالی ندارد که انسان درحرم مورچه وپشه را بکشد .
ص: 550
17056- 2- (1) وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِقَتْلِ النَّمْلِ وَ الْبَقِّ فِی الْحَرَمِ- وَ لَا بَأْسَ بِقَتْلِ الْقَمْلَةِ فِی الْحَرَمِ.
******
ترجمه:
از معاویه از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که گفت: اشکالی ندارد در حرم مورچه و ساس کشته شوند - و اشکالی ندارد در حرم شپش کشته شود.
17057- 3- (2) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ قَالَ لَا بَأْسَ بِقَتْلِ الْقَمْلَةِ فِی الْحَرَمِ وَ غَیْرِهِ.
******
ترجمه:
از معاویه بن عمار مشابه (حدیث قبلی) نقل شده است، مگر اینکه گفت: و گفت اشکالی ندارد که شپش در حرم و غیر حرم کشته شود.
17058- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِقَتْلِ الْبُرْغُوثِ وَ الْقَمْلَةِ وَ الْبَقَّةِ فِی الْحَرَمِ.
******
ترجمه:
زراره گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود:
ايرادى ندارد كه انسان در حرم كك، شپش و پشه را بكشد.
17059- 5- (4) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِی قَتْلِ الذَّرِّ قَالَ اقْتُلْهُنَّ إِنْ آذَیْنَکَ أَوْ لَمْ یُؤْذِینَکَ.
******
ترجمه:
از عبید بن زراره نقل شده است که گفت: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: درباره کشتن مورچه چه می گویید؟ فرمود: آنها را بکش، چه آزارت دهند و چه آزارت ندهند.
17060- 6- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَالِبٍ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِقَتْلِ النَّمْلِ آذَیْنَکَ أَوْ لَمْ یُؤْذِینَکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
حلبی نقل شده است که گفت: امام صادق (علیه السلام)فرمود:مورچه را بکش، چه آزارت دهند و چه آزارت ندهند.
ص: 551
(1) 85 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یَحْتَشَّ وَ یَقْطَعَ مَا شَاءَ مِنَ الشَّجَرِ فِی الْحِلِّ خَاصَّةً
******
ترجمه:
17061- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمُحْرِمُ یَنْحَرُ بَعِیرَهُ أَوْ یَذْبَحُ شَاتَهُ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ لَهُ أَنْ یَحْتَشَّ لِدَابَّتِهِ وَ بَعِیرِهِ قَالَ نَعَمْ وَ یَقْطَعُ مَا شَاءَ مِنَ الشَّجَرِ (3) حَتَّی یَدْخُلَ الْحَرَمَ فَإِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ فَلَا.
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان گفت: به ابو عبدالله (علیه السلام) گفتم: آیا مُحرِم می تواند شترش را نحر کند یا گوسفندش را ذبح کند؟ گفت: بله. گفتم: آیا می تواند برای حیوانش و شترش علف جمع کند؟ گفت: بله، و می تواند هر چقدر از درخت را بخواهد قطع کند تا وارد حرم شود، پس وقتی وارد حرم شد، نه.
17062- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: قُلْتُ الْمُحْرِمُ یَنْزِعُ الْحَشِیشَ مِنْ غَیْرِ الْحَرَمِ قَالَ (5) نَعَمْ قُلْتُ فَمِنَ الْحَرَمِ قَالَ (6) لَا.
******
ترجمه:
محمد بن مسلم از یکی از آن دو (امام) (علیهم السلام) نقل می کند که گفت: گفتم: آیا محرم می تواند علف را از غیر حرم بکند؟ گفت: بله. گفتم: پس از حرم چطور؟ گفت: نه.
(7) 86 بَابُ تَحْرِیمِ قَطْعِ الْحَشِیشِ وَ الشَّجَرِ مِنَ الْحَرَمِ لِلْمُحِلِّ وَ الْمُحْرِمِ وَ قَلْعِهِ فَإِنْ فَعَلَ وَجَبَ إِعَادَتُهَا وَ جَوَازِهِ فِی غَیْرِ الْحَرَمِ لَهُمَا
******
ترجمه:
17063- 1- (8) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ شَیْ ءٍ یَنْبُتُ فِی
ص: 552
الْحَرَمِ فَهُوَ حَرَامٌ عَلَی النَّاسِ أَجْمَعِینَ.
******
ترجمه:
حضرت صادق * : هرچیزی که درحرم روئیده برهمه مردم حرام است .
17064- 2- (1) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَآنِی عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع وَ أَنَا أَقْلَعُ الْحَشِیشَ مِنْ حَوْلِ الْفَسَاطِیطِ بِمِنًی- فَقَالَ یَا بُنَیَّ إِنَّ هَذَا لَا یُقْلَعُ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی کَوْنِ الْقَلْعِ قَبْلَ التَّکْلِیفِ وَ النَّهْیُ لِلتَّنْزِیهِ بِالنِّسْبَةِ إِلَیْهِ.
******
ترجمه:
جمیل بن دراج از ابو عبدالله (علیه السلام) روایت کرده است که گفت: علی بن حسین (علیه السلام) مرا دید در حالی که من علف را از اطراف چادرها در منا می کَندم. پس گفت: ای پسرم، این علف نباید کنده شود.
می گویم: این (روایت) حمل بر این می شود که کندن قبل از تکلیف بوده و نهی برای (مورد) تنزیهی نسبت به او است.
17065- 3- (2) وَ عَنْهُ عَنْ یَزِیدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع کَانَ یَتَّقِی الطَّاقَةَ مِنَ الْعُشْبِ یَنْتِفُهَا مِنَ الْحَرَمِ- قَالَ وَ رَأَیْتُهُ وَ قَدْ نَتَفَ طَاقَةً وَ هُوَ یَطْلُبُ أَنْ یُعِیدَهَا مَکَانَهَا.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی مَا یَأْتِی (3).
******
ترجمه:
از ابو عبدالله (علیه السلام) روایت شده که گفت: علی بن حسین (علیه السلام) از کندن حتی یک تکه از علف حرم خودداری می کرد. گفت: و او را دیدم که یک تکه علف را کنده بود و در حال تلاش بود تا آن را به جای خود بازگرداند.
17066- 4- (4) وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ شَیْ ءٍ یَنْبُتُ فِی الْحَرَمِ- فَهُوَ حَرَامٌ عَلَی النَّاسِ أَجْمَعِینَ إِلَّا مَا أَنْبَتَّهُ أَنْتَ وَ غَرَسْتَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ (5)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : هرچیزی که درحرم روئیده برهمه مردم حرام است مگرگیاه یا درختی که خودت آنرا کشت یا غرس کرده باشی .
ص: 553
(1) 87 بَابُ جَوَازِ قَلْعِ الْحَشِیشِ وَ الشَّجَرِ النَّابِتِ فِی مِلْکِهِ فِی الْحَرَمِ وَ مَا غَرَسَهُ هُوَ وَ النَّخْلِ وَ شَجَرِ الْفَوَاکِهِ وَ عُودَیِ الْمَحَالَةِ (2) وَ الْإِذْخِرِ (3)
******
ترجمه:
17067- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الطَّاطَرِیِّ عَنْهُمَا یَعْنِی عَنْ دُرُسْتَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا یُنْزَعُ مِنْ شَجَرِ مَکَّةَ شَیْ ءٌ إِلَّا النَّخْلُ وَ شَجَرُ الْفَاکِهَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ مِثْلَهُ (5).
******
ترجمه:
سلیمان بن خالد از ابو عبدالله (علیه السلام) در حدیثی گفت: از درختان مکه چیزی کنده نمی شود مگر نخل و درختان میوه.
17068- 2- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَقْلَعُ الشَّجَرَةَ مِنْ مِضْرَبِهِ أَوْ دَارِهِ فِی الْحَرَمِ فَقَالَ إِنْ کَانَتِ الشَّجَرَةُ لَمْ تَزَلْ قَبْلَ أَنْ یَبْنِیَ الدَّارَ أَوْ یَتَّخِذَ الْمِضْرَبَ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یَقْلَعَهَا وَ إِنْ کَانَتْ طَرِیَّةً عَلَیْهِ فَلَهُ قَلْعُهَا.
******
ترجمه:
حماد بن عثمان گفت: از ابو عبدالله (علیه السلام) درباره مردی که درختی را از محل سکونت یا خانه اش در حرم می کَنَد، پرسیدم. پس گفت: اگر درخت قبل از ساختن خانه یا گرفتن محل سکونت وجود داشته باشد، او حق ندارد آن را بکند. اما اگر تازه روییده باشد، می تواند آن را بکند.
17069- 3- (7) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ
ص: 554
مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الصَّیْرَفِیِّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الشَّجَرَةِ یَقْلَعُهَا الرَّجُلُ مِنْ مَنْزِلِهِ فِی الْحَرَمِ- فَقَالَ إِنْ بَنَی الْمَنْزِلَ وَ الشَّجَرَةُ فِیهِ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یَقْلَعَهَا وَ إِنْ کَانَتْ نَبَتَتْ فِی مَنْزِلِهِ وَ هُوَ لَهُ فَلْیَقْلَعْهَا.
******
ترجمه:
حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ : ازحضرت صادق * سوال کردم کسی خانه اش داخل حرم است آیا می تواند درختی که درخانه اش هست راقطع کند ؟ فرمودند : اگروقتی خانه اش را ساخته درخت درآن بوده نمی تواند آنرا قطع کند ولی اگربعد خودش آنرا کاشته می تواند آنرا قطع کند .
17070- 4- (1) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ حَرَّمَ اللَّهُ حَرَمَهُ بَرِیداً فِی بَرِیدٍ أَنْ یُخْتَلَی خَلَاهُ أَوْ یُعْضَدَ شَجَرُهُ إِلَّا الْإِذْخِرَ (2) أَوْ یُصَادَ طَیْرُهُ وَ حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمَدِینَةَ مَا بَیْنَ لَابَتَیْهَا صَیْدَهَا وَ حَرَّمَ مَا حَوْلَهَا بَرِیداً فِی بَرِیدٍ أَنْ یُخْتَلَی خَلَاهَا أَوْ یُعْضَدَ شَجَرُهَا إِلَّا عُودَیِ النَّاضِحِ (3).
******
ترجمه:
زراره گفت: از ابو جعفر (علیه السلام) شنیدم که می گفت: خداوند حرم خود را به مسافت یک برید در یک برید (تقریباً چهار فرسخ در چهار فرسخ) حرام کرد که گیاه آن چیده نشود یا درخت آن قطع نشود مگر اذخر (نوعی گیاه معطر) یا پرندگان آن شکار نشوند. و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) مدینه را حرام کرد، از میان دو ناحیه سنگلاخی اش (ناحیه شرقی و غربی مدینه)، که شکارش حرام است و حریم آن را به مسافت یک برید در یک برید حرام کرد که گیاه آن چیده نشود یا درخت آن قطع نشود مگر چوب های شتر (یعنی چوب هایی که برای کارآبکشی لازم است).
17071- 5- (4) وَ عَنْهُ وَ (5) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنِ الرَّبِیعِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُسْلِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی قَطْعِ عُودَیِ الْمَحَالَةِ وَ هِیَ الْبَکْرَةُ الَّتِی یُسْتَقَی بِهَا مِنْ شَجَرِ الْحَرَمِ وَ الْإِذْخِرِ.
******
ترجمه:
زراره از ابو جعفر (علیه السلام) روایت کرده که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) اجازه داد به بریدن دو نوع چوب از درختان حرم: یکی چوب دلو (بکرة) که با آن از چاه آب کشیده می شود و دیگری اذخر (نوعی گیاه معطر).
17072- 6- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یَزِیدَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الرَّجُلِ یَدْخُلُ مَکَّةَ- فَیَقْطَعُ مِنْ شَجَرِهَا قَالَ اقْطَعْ مَا کَانَ دَاخِلًا عَلَیْکَ وَ لَا تَقْطَعْ مَا لَمْ یَدْخُلْ مَنْزِلَکَ عَلَیْکَ.
ص: 555
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یَزِیدَ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
از اسحاق بن یزید نقل شده که از ابو جعفر (علیه السلام) درباره مردی که به مکه وارد می شود و از درختان آنجا می برد، پرسید. گفت: آنچه را که وارد خانه ات شده می توانی ببری و آنچه هنوز به خانه ات وارد نشده را نباید ببری.
17073- 7- (2) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ حَرَّمَ اللَّهُ حَرَمَهُ أَنْ یُخْتَلَی خَلَاهُ أَوْ یُعْضَدَ شَجَرُهُ إِلَّا الْإِذْخِرَ أَوْ یُصَادَ طَیْرُهُ.
******
ترجمه:
زراره گفت: از ابو جعفر (علیه السلام) شنیدم که می گفت: خداوند حرم خود را حرام کرده است که گیاه آن چیده شود یا درختان آن قطع گردد مگر اذخر (نوعی گیاه معطر) یا پرندگان آن شکار شوند.
17074- 8- (3) وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ الشَّجَرَةَ (4) یَقْلَعُهَا الرَّجُلُ مِنْ مَنْزِلِهِ فِی الْحَرَمِ- قَالَ إِنْ بَنَی الْمَنْزِلَ وَ الشَّجَرَةُ فِیهِ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یَقْلَعَهَا وَ إِنْ کَانَتْ نَبَتَتْ فِی مَنْزِلِهِ وَ هُوَ لَهُ فَلْیَقْلَعْهَا.
******
ترجمه:
حماد بن عثمان گفت: از ابو عبدالله (علیه السلام) درباره مردی که درختی را ازخانه اش در حرم می کَنَد، پرسیدم. پس گفت: اگر درخت قبل از ساختن خانه یا گرفتن محل سکونت وجود داشته باشد، او حق ندارد آن را بکند. اما اگر تازه روییده باشد، می تواند آن را بکند.
17075- 9- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُنْزَعُ مِنْ شَجَرِ مَکَّةَ إِلَّا النَّخْلُ وَ شَجَرُ الْفَاکِهَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
******
ترجمه:
ابوعبدالله (علیه السلام) در حدیثی گفت: از درختان مکه چیزی کنده نمی شود مگر نخل و درختان میوه.
ص: 556
17076- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (3) عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَلَا إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَ مَکَّةَ یَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ فَهِیَ حَرَامٌ بِحَرَامِ اللَّهِ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ لَا یُنَفَّرُ صَیْدُهَا وَ لَا یُعْضَدُ شَجَرُهَا وَ لَا یُخْتَلَی خَلَاهَا وَ لَا تَحِلُّ لُقَطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ فَقَالَ الْعَبَّاسُ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِلَّا الْإِذْخِرَ فَإِنَّهُ لِلْقَبْرِ وَ الْبُیُوتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِلَّا الْإِذْخِرَ.
******
ترجمه:
حرِیز از ابو عبدالله (علیه السلام) در حدیثی نقل کرده است که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: آگاه باشید، خداوند مکه را از روزی که آسمان ها و زمین را آفرید، حرام کرده است، پس مکه حرام است به حرمت خداوند تا روز قیامت. شکار آن نباید به وحشت بیفتد، درختان آن نباید قطع شوند، گیاهان آن نباید چیده شوند و پیدا شده های آن (لقطه) حلال نیست مگر برای کسی که اعلام کند. عباس گفت: ای رسول خدا، مگر اذخر (نوعی گیاه معطر) که برای قبور و خانه هاست. پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: مگر اذخر.
17077- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً (5) الْبَیْتَ عَنَی أَوِ الْحَرَمَ- فَقَالَ مَنْ دَخَلَ الْحَرَمَ مِنَ النَّاسِ مُسْتَجِیراً بِهِ فَهُوَ آمِنٌ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ دَخَلَهُ مِنَ الْوَحْشِ وَ الطَّیْرِ کَانَ آمِناً مِنْ أَنْ یُهَاجَ أَوْ یُؤْذَی حَتَّی یَخْرُجَ مِنَ الْحَرَمِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ نَحْوَهُ (6).
******
ترجمه:
عبدالله بن سنان گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «هرکس وارد آنجا شود از هرگونه تعرّضی در امان خواهد بود خداوند عزّوجلّ از این آیه ی قرآن، خانه ی کعبه را، یا حرم مکّه را منظور کرده است»؟ ابوعبداللَّه گفت: «هر بشری به حرم خدا درآید و در آنجا پناه بگیرد از خشم خدا در امان خواهد بود و هر حیوان وحشی و یا پرنده ی آسمانی به حرم خدا درآید در امان خواهد بود که او را رم ندهند و آزار نکنند تا آن هنگام که از حرم خدا بیرون شود».
17078- 3- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَحَدَهُمَا ع
ص: 557
عَنِ الظَّبْیِ یَدْخُلُ الْحَرَمَ- فَقَالَ لَا یُؤْخَذُ وَ لَا یُمَسُّ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً (1).
******
ترجمه:
محمّدبن مسلم گوید: از امام (علیه السلام) درباره ی آهویی که داخل حرم شده پرسیدم. فرمود: «گرفته نمی شود و آزار و اذیّت نمی شود؛ چون خداوند می فرماید: وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً».
17079- 4- (2) قَالَ وَ قَالَ ع إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حَرَّمَ مَکَّةَ- یَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ لَا یُخْتَلَی خَلَاهَا وَ لَا یُعْضَدُ شَجَرُهَا وَ لَا یُنَفَّرُ صَیْدُهَا وَ لَا یَلْتَقِطُ لُقَطَتَهَا إِلَّا الْمُنْشِدُ فَقَامَ إِلَیْهِ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِلَّا الْإِذْخِرَ فَإِنَّهُ لِلْقَبْرِ وَ لِسُقُوفِ بُیُوتِنَا فَسَکَتَ رَسُولُ اللَّهِ ص سَاعَةً وَ نَدِمَ الْعَبَّاسُ عَلَی مَا قَالَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِلَّا الْإِذْخِرَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْکَفَّارَاتِ (4).
******
ترجمه:
حرِیز از ابو عبدالله (علیه السلام) در حدیثی نقل کرده است که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: آگاه باشید، خداوند مکه را از روزی که آسمان ها و زمین را آفرید، حرام کرده است، پس مکه حرام است به حرمت خداوند تا روز قیامت. شکار آن نباید به وحشت بیفتد، درختان آن نباید قطع شوند، گیاهان آن نباید چیده شوند و پیدا شده های آن (لقطه) حلال نیست مگر برای کسی که اعلام کند. عباس گفت: ای رسول خدا، مگر اذخر (نوعی گیاه معطر) که برای قبور وسقف خانه هاست. پیامبر (صلی الله علیه و آله) مدتی سکوت کردند عباس ازگفته خود پشیمان شد سپس حضرت فرمودند : مگر اذخر.
(5) 89 بَابُ جَوَازِ تَرْکِ الْإِبِلِ تَرْعَی مِنْ حَشِیشِ الْحَرَمِ وَ شَجَرِهِ
******
ترجمه:
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ مِثْلَهُ (1).
******
ترجمه:
حضرت صادق * : شتردرحرم رها می شود هرچه بخواهد بخورد .
17081- 2- (2) وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَمِیلٍ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ (3) أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ النَّبْتِ الَّذِی فِی أَرْضِ الْحَرَمِ- أَ یُنْزَعُ فَقَالَ أَمَّا شَیْ ءٌ تَأْکُلُهُ الْإِبِلُ فَلَیْسَ بِهِ بَأْسٌ أَنْ تَنْزِعَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (4)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ قَالَ الشَّیْخُ یَعْنِی أَنَّ الْإِبِلَ یُخَلَّی عَنْهَا تَرْعَی کَیْفَ شَاءَتْ وَ اسْتَدَلَّ بِالْحَدِیثِ الْأَوَّلِ.
******
ترجمه:
از محمد بن حمران نقل شده است که گفت: از ابو عبدالله (علیه السلام) درباره گیاهانی که در زمین حرم هستند، پرسیدم: آیا می توان آنها را کند؟ گفت: اما چیزی که شترها آن را می خورند، اشکالی ندارد که آن را بکنی.
(5) 90 بَابُ تَحْرِیمِ قَطْعِ الشَّجَرَةِ الَّتِی أَصْلُهَا فِی الْحَرَمِ وَ فَرْعُهَا فِی الْحِلِّ وَ کَذَا الْعَکْسُ وَ تَحْرِیمِ صَیْدِ طَیْرٍ عَلَی الشَّجَرَةِ الْمَذْکُورَةِ
******
ترجمه:
17082- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ شَجَرَةٍ أَصْلُهَا فِی الْحَرَمِ- وَ فَرْعُهَا فِی الْحِلِّ فَقَالَ حُرِّمَ فَرْعُهَا لِمَکَانِ أَصْلِهَا قَالَ قُلْتُ: فَإِنَّ أَصْلَهَا فِی الْحِلِّ وَ فَرْعَهَا فِی الْحَرَمِ- فَقَالَ حُرِّمَ أَصْلُهَا لِمَکَانِ فَرْعِهَا.
ص: 559
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ (1)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ (2).
******
ترجمه:
معاویة بن عمار گفت: از ابو عبدالله (علیه السلام) درباره درختی که ریشه اش در حرم است و شاخه هایش در حِلّ (منطقه غیر حرم) می رویند، پرسیدم. گفت: شاخه های آن به خاطر محل ریشه اش حرام است. گفتم: اگر ریشه اش در حِلّ و شاخه هایش در حرم باشد، چه؟ گفت: ریشه اش به خاطر محل شاخه هایش حرام است.
17083- 2- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ شَجَرَةٍ أَصْلُهَا فِی الْحَرَمِ- وَ أَغْصَانُهَا فِی الْحِلِّ عَلَی غُصْنٍ مِنْهَا طَیْرٌ رَمَاهُ رَجُلٌ فَصَرَعَهُ قَالَ ع عَلَیْهِ جَزَاؤُهُ إِذَا کَانَ أَصْلُهَا فِی الْحَرَمِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ (4).
******
ترجمه:
از سکونی از جعفر، از پدرش، از علی (علیه السلام) نقل شده است که از او درباره درختی پرسیده شد که ریشه اش در حرم است و شاخه هایش در حِلّ و بر روی یکی از شاخه هایش پرنده ای است که مردی آن را هدف قرار داده و شکار کرده است. علی (علیه السلام) گفت: کفاره دارد (یعنی مردی که پرنده را شکار کرده) اگر ریشه اش در حرم باشد.
17084- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ (6) عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ فَضَالَةَ (7) قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع شَجَرَةٌ أَصْلُهَا فِی الْحَرَمِ- وَ فَرْعُهَا فِی الْحِلِّ فَقَالَ حُرِّمَ فَرْعُهَا لِمَکَانِ أَصْلِهَا.
******
ترجمه:
معاویة بن عمار گفت: از ابو عبدالله (علیه السلام) درباره درختی که ریشه اش در حرم است و شاخه هایش در حِلّ (منطقه غیر حرم) می رویند، پرسیدم. گفت: شاخه های آن به خاطر محل ریشه اش حرام است.
ص: 560
(1) 91 بَابُ کَرَاهَةِ تَلْبِیَةِ الْمُحْرِمِ مَنْ یُنَادِیهِ بَلْ یَقُولُ یَا سَعْدُ
******
ترجمه:
17085- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ لِلْمُحْرِمِ أَنْ یُلَبِّیَ مَنْ دَعَاهُ حَتَّی یَقْضِیَ إِحْرَامَهُ قُلْتُ کَیْفَ یَقُولُ قَالَ یَقُولُ یَا سَعْدُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ مِثْلَهُ (3).
******
ترجمه:
از حماد بن عیسی از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که گفت: مُحرِم نباید به کسی که او را ندا می دهد، پاسخ "لبیک" دهد تا زمانی که احرامش به پایان برسد. گفتم: چگونه پاسخ دهد؟ گفت: بگوید "یا سعد".
17086- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع یُکْرَهُ لِلرَّجُلِ أَنْ یُجِیبَ بِالتَّلْبِیَةِ إِذَا نُودِیَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ قَالَ وَ فِی خَبَرٍ آخَرَ إِذَا نُودِیَ الْمُحْرِمُ فَلَا یَقُلْ لَبَّیْکَ وَ لَکِنْ یَقُولُ یَا سَعْدُ (5).
******
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت: صادق (علیه السلام) گفت: برای مرد مکروه است که وقتی ندا داده می شود و او مُحرِم است، با لبیک پاسخ دهد. و در خبری دیگر آمده است که وقتی مُحرِم ندا داده شود، نباید بگوید "لبیک" بلکه باید بگوید "ای سعد".
17087- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْمُحْرِمِ یَسْتَاکُ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَإِنْ أَدْمَی یَسْتَاکُ قَالَ نَعَمْ هُوَ مِنَ السُّنَّةِ.
ص: 561
وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ مِثْلَهُ (1) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (2).
******
ترجمه:
معاویة بن عمار گفت: به ابو عبدالله (علیه السلام) گفتم: آیا مُحرِم می تواند مسواک بزند؟ گفت: بله. گفتم: اگر مسواک زدن باعث خونریزی شود، چه؟ گفت: بله، مسواک زدن از سنت است.
17088- 2- (3) قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رُوِیَ أَیْضاً لَا یَسْتَدْمِی.
أَقُولُ: الْمُرَادُ أَنَّهُ یَجُوزُ مَعَ عَدَمِ الْعِلْمِ بِخُرُوجِ الدَّمِ لِمَا مَرَّ (4).
******
ترجمه:
مرحوم کلینی گفت و همچنین روایت شده است که نباید به حدی برسد که خون جاری شود.
می گویم: منظور این است که جایز است (تنبیه کردن) به شرطی که علم به خارج شدن خون وجود نداشته باشد، برای آنچه که گذشت.
17089- 3- (5) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُحْرِمِ یَتَخَلَّلُ قَالَ لَا بَأْسَ.
وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ (6).
(7).
******
ترجمه:
عَمَّارِ بْنِ مُوسَی ازحضرت صادق * سوال کردم آیا محرم می تواند (دندانهای خود را) خلال کند ؟ فرمودند : اشکالی ندارد .
17090- 1- (9) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
ص: 562
قَالَ: یُکْرَهُ الِاحْتِبَاءُ لِلْمُحْرِمِ وَ یُکْرَهُ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی مُقَدِّمَاتِ الطَّوَافِ (1) وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ وَ نُبَیِّنُ وَجْهَهُ (2).
******
ترجمه:
از حماد بن عثمان از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که گفت: احتباء برای مُحرِم مکروه است و این در مسجد الحرام نیز مکروه است.(احتباء به معنای نشستن با جمع کردن و پیچاندن لباس به دور بدن است. در اصطلاح، وقتی فردی که لباسش را به دور خود می پیچد و با نشستن بر روی پای خود، به نوعی بدنش را در حالت خاصی قرار می دهد، احتباء می گویند.)
(3) 94 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ لِلْمُحْرِمَیْنِ أَنْ یَقْتَتِلَا وَ لَا یَصْطَرِعَا
******
ترجمه:
17091- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی هِلَالٍ الرَّازِیِّ (5) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلَیْنِ اقْتَتَلَا وَ هُمَا مُحْرِمَانِ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ بِئْسَ مَا صَنَعَا الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ (6)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْبَرْقِیِّ مِثْلَهُ (7).
******
ترجمه:
ابی حلال رازی از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل کرده است که گفت: از او درباره دو مردی که در حال احرام با یکدیگر جنگیدند، پرسیدم. گفت: سبحان الله، چه کار بدی کردند.
17092- 2- (8) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ
ص: 563
الْمُحْرِمِ یُصَارِعُ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ قَالَ لَا یَصْلُحُ لَهُ مَخَافَةَ أَنْ یُصِیبَهُ جِرَاحٌ أَوْ یَقَعَ بَعْضُ شَعْرِهِ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ نَحْوَهُ (1).
******
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش ابو الحسن (علیه السلام) نقل کرده است که گفت: از او درباره مُحرِمی که کشتی می گیرد، پرسیدم که آیا این کار برای او مناسب است؟ گفت: برای او مناسب نیست، از ترس اینکه مبادا زخمی شود یا مقداری از مویش بیفتد.
(2) 95 بَابُ جَوَازِ تَأْدِیبِ الْمُحْرِمِ عَبْدَهُ وَ أَنْ یَقْلَعَ ضِرْسَهُ مَعَ الْحَاجَةِ
******
ترجمه:
17093- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یُؤَدِّبَ الْمُحْرِمُ عَبْدَهُ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ عَشَرَةِ أَسْوَاطٍ.
******
ترجمه:
از حریز بن عبدالله از ابو عبدالله (علیه السلام) نقل شده است که گفت: اشکالی ندارد که مُحرِم بنده اش را تنبیه کند، بین او و تا ده تازیانه.
17094- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُحْرِمِ تُؤْذِیهِ ضِرْسُهُ أَ یَقْلَعُهُ فَقَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی عَدَمِ جَوَازِ قَلْعِ الضِّرْسِ مَعَ الِاخْتِیَارِ فِی الْکَفَّارَاتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی (5).
******
ترجمه:
از حسن صیقل نقل شده که از ابو عبدالله (علیه السلام) درباره مُحرِمی که دندانش درد می کند، پرسید که آیا می تواند آن را بکَند؟ گفت: بله، اشکالی ندارد.
می گویم: و خواهد آمد چیزی که دلالت بر عدم جواز کندن دندان در صورت اختیار در کفارات دارد، ان شاءالله تعالی.
ص: 564
(1) 96 بَابُ کَرَاهَةِ إِنْشَادِ الشِّعْرِ لِلْمُحْرِمِ وَ فِی الْحَرَمِ وَ إِنْ کَانَ شِعْرَ حَقٍ
******
ترجمه:
17095- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ تُکْرَهُ رِوَایَةُ الشِّعْرِ لِلصَّائِمِ وَ الْمُحْرِمِ وَ فِی الْحَرَمِ وَ فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ وَ أَنْ یُرْوَی بِاللَّیْلِ قَالَ قُلْتُ: وَ إِنْ کَانَ شِعْرَ حَقٍّ قَالَ وَ إِنْ کَانَ شِعْرَ حَقٍّ.
***ترجمه
حماد بن عثمان گفت: از ابو عبدالله (علیه السلام) شنیدم که می گفت: روایت کردن شعر برای روزه دار، مُحرِم، در حرم و در روز جمعه و در شب مکروه است. گفتم: حتی اگر شعر حق باشد؟ گفت: حتی اگر شعر حق باشد.
ص: 565