مشخصات کتاب

سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.

عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه

تالیف: محمد بن الحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش

مشخصات ظاهری:30 ج.

موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.

موضوع:احادیث احکام

شناسه افزوده: متن عربی موسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث(قم)

رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300

رده بندی دیویی:297/212

شماره کتابشناسی ملی:1321690

ص: 1

اشارة

تَفْصِیلُ الْأَبْوَابِ

أَبْوَابُ وُجُوبِ الصَّوْمِ وَ نِیَّتِهِ

[رقم الحدیث الکلی: 12699 - رقم الحدیث الباب: 3]

12699- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِیمَا کَتَبَ إِلَیْهِ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ عِلَّةُ الصَّوْمِ لِعِرْفَانِ مَسِّ الْجُوعِ وَ الْعَطَشِ لِیَکُونَ الْعَبْدُ ذَلِیلًا مُسْتَکِیناً مَأْجُوراً مُحْتَسِباً صَابِراً وَ یَکُونَ ذَلِکَ دَلِیلًا لَهُ عَلَی شَدَائِدِ الْآخِرَةِ مَعَ مَا فِیهِ مِنَ الِانْکِسَارِ لَهُ عَنِ الشَّهَوَاتِ وَاعِظاً لَهُ فِی الْعَاجِلِ دَلِیلًا عَلَی الْآجِلِ لِیَعْلَمَ شِدَّةَ مَبْلَغِ ذَلِکَ مِنْ أَهْلِ الْفَقْرِ وَ الْمَسْکَنَةِ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِالْأَسَانِیدِ الْآتِیَةِ (6) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (7).

******

ترجمه:

محمد بن سنان از امام رضا (ع) نقل کرده است که در پاسخ به سؤالاتی که به ایشان نوشته شده بود، درباره علت روزه فرمود: روزه برای این است که انسان طعم گرسنگی و تشنگی را بچشد تا بنده ای فروتن، خاضع، پاداش مند، صابر و شکیبا باشد. همچنین روزه نشانه ای از سختی های آخرت برای اوست و باعث کاهش تمایلات نفسانی می شود. روزه برای او در دنیا پندی آموزنده و در آخرت راهنمایی است تا شدت مشکلات فقرا و نیازمندان را در دنیا و آخرت درک کند.

اشارة

(1) 2 بَابُ وُجُوبِ النِّیَّةِ لِلصَّوْمِ الْوَاجِبِ لَیْلًا فَمَنْ تَرَکَهَا فَلَهُ تَجْدِیدُهَا فِی الْفَرْضِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الزَّوَالِ مَا لَمْ یُفْطِرْ

******

ترجمه:

این باب درباره وجوب نیت روزه واجب در شب است. اگر کسی نیت روزه را در شب ترک کند، می تواند آن را در طول روز، تا قبل از ظهر (زوال)، تجدید کند، به شرطی که چیزی نخورده یا نیاشامیده باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 12702 - رقم الحدیث الباب: 1]

12702- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ رَجُلًا أَرَادَ أَنْ یَصُومَ ارْتِفَاعَ النَّهَارِ أَ یَصُومُ قَالَ نَعَمْ.

******

ترجمه:

حلبی از امام صادق (ع) در حدیثی نقل کرده است که گفت: به ایشان گفتم: اگر کسی بخواهد در طول روز نیت روزه کند، آیا می تواند روزه بگیرد؟ امام فرمود: بله.

[رقم الحدیث الکلی: 12703 - رقم الحدیث الباب: 2]

12703- 2- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی الرَّجُلِ یَبْدُو لَهُ بَعْدَ مَا یُصْبِحُ وَ یَرْتَفِعُ النَّهَارُ فِی صَوْمِ ذَلِکَ الْیَوْمِ لِیَقْضِیَهُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ لَمْ یَکُنْ نَوَی ذَلِکَ مِنَ اللَّیْلِ قَالَ نَعَمْ لِیَصُمْهُ وَ لْیَعْتَدَّ بِهِ إِذَا لَمْ یَکُنْ أَحْدَثَ شَیْئاً.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (4).

******

ترجمه:

عبد الرحمان بن حجّاج گويد: امام كاظم عليه السّلام دربارۀ كسى كه بعد از صبح و بالا آمدن خورشيد مى خواهد روزه قضاى ماه رمضان را انجام دهد با آن كه از شب تصميم نگرفته بود. فرمود:

آرى، آن روز را روزه بدارد و قضاى ماه رمضان به شمار آورد، مادامى كه از مبطلات روزه را انجام نداده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12704 - رقم الحدیث الباب: 3]

12704- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ (6) عَنِ الْحُسَیْنِ یَعْنِی ابْنَ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِی حَدِیثٍ إِنْ بَدَا لَهُ أَنْ یَصُومَ بَعْدَ مَا ارْتَفَعَ النَّهَارُ فَلْیَصُمْ فَإِنَّهُ یُحْسَبُ لَهُ مِنَ السَّاعَةِ الَّتِی نَوَی فِیهَا.

******

ترجمه:

ابن سنان، یعنی عبدالله، از امام صادق (ع) نقل کرده است که در حدیثی فرمود: اگر کسی پس از بالا آمدن روز (پس از طلوع خورشید) تصمیم به روزه گرفتن بگیرد، می تواند روزه بگیرد و از همان ساعتی که نیت کرده است، برای او محسوب می شود.

ص: 10

[رقم الحدیث الکلی: 12706 - رقم الحدیث الباب: 5]

12706- 5- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع إِذَا لَمْ یَفْرِضِ الرَّجُلُ عَلَی نَفْسِهِ صِیَاماً ثُمَّ ذَکَرَ الصِّیَامَ قَبْلَ أَنْ یَطْعَمَ طَعَاماً أَوْ یَشْرَبَ شَرَاباً وَ لَمْ یُفْطِرْ فَهُوَ بِالْخِیَارِ إِنْ شَاءَ صَامَ وَ إِنْ شَاءَ أَفْطَرَ.

******

ترجمه:

محمد بن قیس از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمود: حضرت علی (ع) گفت: اگر کسی روزه ای را بر خود واجب نکرده باشد و قبل از خوردن یا آشامیدن چیزی، یادش بیاید که روزه است و هنوز افطار نکرده باشد، اختیار دارد: اگر بخواهد روزه بگیرد و اگر بخواهد افطار کند

[رقم الحدیث الکلی: 12709 - رقم الحدیث الباب: 8]

12709- 8- (3) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یُصْبِحُ لَا یَنْوِی (4) الصَّوْمَ فَإِذَا تَعَالَی النَّهَارُ حَدَثَ لَهُ رَأْیٌ فِی الصَّوْمِ فَقَالَ إِنْ هُوَ نَوَی الصَّوْمَ قَبْلَ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ حُسِبَ لَهُ یَوْمُهُ وَ إِنْ نَوَاهُ بَعْدَ الزَّوَالِ حُسِبَ لَهُ مِنَ الْوَقْتِ الَّذِی نَوَی.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (5) أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الصَّوْمِ الْمَنْدُوبِ ذَکَرَهُ بَعْضُ عُلَمَائِنَا (6) وَ یَحْتَمِلُ إِرَادَةُ صِحَّةِ الصَّوْمِ إِنْ نَوَی قَبْلَ الزَّوَالِ وَ بُطْلَانِهِ إِنْ نَوَی بَعْدَهُ.

******

ترجمه:

هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل کرده است که گفتم: اگر کسی صبح شود و نیت روزه نکند، اما در طول روز تصمیم به روزه گرفتن بگیرد، چه می شود؟ امام فرمود: اگر قبل از زوال (ظهر) نیت کند، تمام روز برای او محسوب می شود، و اگر بعد از زوال نیت کند، از زمانی که نیت کرده است، برای او محسوب می شود.

می گویم : این حکم مربوط به روزه های مستحب است، چنانکه برخی از علمای ما ذکر کرده اند. همچنین ممکن است منظور این باشد که اگر قبل از زوال نیت کند، روزه اش صحیح است، و اگر بعد از زوال نیت کند، روزه اش باطل است.

[رقم الحدیث الکلی: 12712 - رقم الحدیث الباب: 11]

12712- 11- (3) قَالَ الشَّیْخُ وَ رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ قَالَ: الْأَعْمَالُ بِالنِّیَّاتِ.

******

ترجمه:

شیخ (طوسی) گفته است: از پیامبر (ص) روایت شده که فرمود: اعمال به نیت ها بستگی دارند.

اشارة

(4) 3 بَابُ جَوَازِ تَجْدِیدِ النِّیَّةِ فِی الصَّوْمِ الْمَنْدُوبِ إِلَی قُرْبِ الْغُرُوبِ

******

ترجمه:

شیخ (طوسی) نقل کرده است که از پیامبر (ص) روایت شده: همانا اعمال به نیت ها بستگی دارند و هر کس به آنچه نیت کرده است، می رسد.

[رقم الحدیث الکلی: 12715 - رقم الحدیث الباب: 1]

12715- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّائِمِ الْمُتَطَوِّعِ تَعْرِضُ لَهُ الْحَاجَةُ قَالَ هُوَ بِالْخِیَارِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْعَصْرِ وَ إِنْ مَکَثَ حَتَّی الْعَصْرِ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ یَصُومَ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ نَوَی ذَلِکَ فَلَهُ أَنْ یَصُومَ ذَلِکَ الْیَوْمَ إِنْ شَاءَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ (6)

وَ رَوَاهُ أَیْضاً مُرْسَلًا (7)

وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا (8)

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (9)

ص: 14

اشارة

(5) 4 بَابُ أَنَّ مَنْ نَوَی الصَّوْمَ قَضَاءَ شَهْرِ رَمَضَانَ جَازَ لَهُ الْإِفْطَارُ قَبْلَ الزَّوَالِ مَعَ سَعَةِ الْوَقْتِ لَا بَعْدَهُ وَ مَنْ نَوَی صَوْماً مَنْدُوباً جَازَ لَهُ الْإِفْطَارُ مَتَی شَاءَ وَ یُکْرَهُ بَعْدَ الزَّوَالِ وَ حُکْمِ النَّذْرِ

******

ترجمه:

این باب بیان می کند که اگر کسی نیت روزه قضای ماه رمضان کند، قبل از زوال (ظهر) می تواند افطار کند، به شرطی که وقت برای قضای روزه گسترده باشد، اما بعد از زوال جایز نیست. همچنین اگر کسی نیت روزه مستحب کند، هر زمان که بخواهد می تواند افطار کند، هرچند افطار بعد از زوال مکروه است. حکم نذر نیز به همین ترتیب است.

[رقم الحدیث الکلی: 12716 - رقم الحدیث الباب: 1]

12716- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی رَجُلٍ أَتَی أَهْلَهُ فِی یَوْمٍ یَقْضِیهِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- قَالَ إِنْ کَانَ أَتَی أَهْلَهُ قَبْلَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ إِلَّا یَوْمٌ مَکَانَ یَوْمٍ وَ إِنْ کَانَ أَتَی أَهْلَهُ بَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَإِنَّ عَلَیْهِ أَنْ یَتَصَدَّقَ عَلَی عَشَرَةِ مَسَاکِینَ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ صَامَ یَوْماً مَکَانَ یَوْمٍ وَ صَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ کَفَّارَةً لِمَا صَنَعَ.

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (7) وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی الْکِتَابَیْنِ عَلَی عَشَرَةِ مَسَاکِینَ لِکُلِّ مِسْکِینٍ مُدٌّ (8)

******

ترجمه:

برید عجلی از امام باقر (ع) نقل کرده است که درباره مردی که در روزی که قضای ماه رمضان را می گیرد، با همسرش رابطه برقرار کند، فرمود: اگر قبل از زوال خورشید (ظهر) این کار را انجام دهد، چیزی بر او نیست، جز اینکه یک روز دیگر به جای آن روز روزه بگیرد. اما اگر بعد از زوال خورشید این کار را انجام دهد، باید به ده فقیر صدقه بدهد و اگر نتواند، یک روز به جای آن روز روزه بگیرد و سه روز دیگر به عنوان کفاره عملش روزه بگیرد.

ص: 15

[رقم الحدیث الکلی: 12718 - رقم الحدیث الباب: 3]

12718- 3- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْخَثْعَمِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَنْوِی الصَّوْمَ فَیَلْقَاهُ أَخُوهُ الَّذِی هُوَ عَلَی أَمْرِهِ أَ یُفْطِرُ قَالَ إِنْ کَانَ تَطَوُّعاً أَجْزَأَهُ وَ حُسِبَ لَهُ وَ إِنْ کَانَ قَضَاءَ فَرِیضَةٍ قَضَاهُ.

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَلَی أَمْرِهِ فَیَسْأَلُهُ أَنْ یُفْطِرَ (5)

******

ترجمه:

صالح بن عبدالله خثعمی نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسیدم: اگر کسی نیت روزه کند و برادرش که تحت امر اوست، به او برخورد کند، آیا می تواند افطار کند؟ امام فرمود: اگر روزه مستحب باشد، افطار کردن برای او جایز است و به حسابش نوشته می شود، اما اگر روزه قضای واجب باشد، باید آن را قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12721 - رقم الحدیث الباب: 6]

12721- 6- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَقْضِی رَمَضَانَ- أَ لَهُ أَنْ یُفْطِرَ بَعْدَ مَا یُصْبِحُ قَبْلَ الزَّوَالِ إِذَا بَدَا لَهُ فَقَالَ إِذَا کَانَ نَوَی ذَلِکَ مِنَ اللَّیْلِ وَ کَانَ مِنْ قَضَاءِ رَمَضَانَ فَلَا یُفْطِرْ وَ یُتِمُّ صَوْمَهُ الْحَدِیثَ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ لِمَا مَرَّ (3).

******

ترجمه:

عبدالرحمن بن حجاج نقل کرده است که از امام (ع) پرسیدم: اگر کسی قضای ماه رمضان را بگیرد، آیا می تواند بعد از صبح و قبل از زوال (ظهر) افطار کند، اگر تصمیم به این کار بگیرد؟ امام فرمود: اگر از شب قبل نیت روزه قضای ماه رمضان را کرده باشد، نباید افطار کند و باید روزه اش را کامل کند.

می گویم : این حکم بر استحباب حمل شده است، چنانکه قبلاً ذکر شد.

[رقم الحدیث الکلی: 12725 - رقم الحدیث الباب: 10]

12725- 10- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ (8) عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی بَکْرِ بْنِ أَبِی سَمَّاکٍ (9) عَنْ زَکَرِیَّا الْمُؤْمِنِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الَّذِی یَقْضِی شَهْرَ رَمَضَانَ- هُوَ

ص: 18

[رقم الحدیث الکلی: 12727 - رقم الحدیث الباب: 12]

12727- 12- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ الْکُوفِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ عِیسَی قَالَ: مَنْ بَاتَ وَ هُوَ یَنْوِی الصِّیَامَ مِنْ غَدٍ لَزِمَهُ ذَلِکَ فَإِنْ أَفْطَرَ فَعَلَیْهِ قَضَاؤُهُ وَ مَنْ أَصْبَحَ وَ لَمْ یَنْوِ الصِّیَامَ مِنَ اللَّیْلِ فَهُوَ بِالْخِیَارِ إِلَی أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ إِنْ شَاءَ صَامَ وَ إِنْ شَاءَ أَفْطَرَ فَإِنْ زَالَتِ الشَّمْسُ وَ لَمْ یَأْکُلْ فَلْیُتِمَّ الصَّوْمَ إِلَی اللَّیْلِ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ جَوَّزَ فِیهِ الْحَمْلَ عَلَی قَضَاءِ شَهْرِ رَمَضَانَ.

******

ترجمه:

از عیسی نقل شده است که گفت: هر کس شب را با نیت روزه گرفتن در فردا به صبح برساند، روزه بر او واجب می شود و اگر افطار کند، باید آن را قضا کند. و هر کد صبح شود در حالی که از شب نیت روزه نداشته باشد، تا قبل از زوال خورشید (ظهر) اختیار دارد؛ اگر بخواهد روزه می گیرد و اگر بخواهد افطار می کند. اما اگر خورشید زوال کند (ظهر شود) و چیزی نخورده باشد، باید روزه را تا شب کامل کند.

می گویم: شیخ این روایت را بر استحباب حمل کرده و همچنین جواز حمل آن بر قضای ماه رمضان را جایز دانسته است.

5- بَابُ اسْتِحْبَابِ صَوْمِ یَوْمِ الشَّکِّ بِنِیَّةِ النَّدْبِ عَلَی أَنَّهُ مِنْ شَعْبَانَ إِذَا کَانَتْ عِلَّةٌ أَوْ شُبْهَةٌ وَ لَوْ بَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَجْزَأَهُ وَ کَذَا لَوْ صَامَ الشَّهْرَ کُلَّهُ أَوْ بَعْضَهُ وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ أَنّ

[رقم الحدیث الکلی: 12733 - رقم الحدیث الباب: 4]

12733- 4- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ صَامَ یَوْماً وَ لَا یَدْرِی أَ مِنْ رَمَضَانَ هُوَ أَوْ مِنْ غَیْرِهِ فَجَاءَ قَوْمٌ فَشَهِدُوا أَنَّهُ کَانَ مِنْ رَمَضَانَ- فَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ عِنْدَنَا لَا یُعْتَدُّ بِهِ فَقَالَ بَلَی فَقُلْتُ إِنَّهُمْ قَالُوا صُمْتَ وَ أَنْتَ لَا تَدْرِی أَ مِنْ رَمَضَانَ هَذَا أَمْ مِنْ غَیْرِهِ فَقَالَ بَلَی فَاعْتَدَّ بِهِ فَإِنَّمَا هُوَ شَیْ ءٌ وَفَّقَکَ اللَّهُ لَهُ إِنَّمَا یُصَامُ یَوْمُ الشَّکِّ مِنْ شَعْبَانَ- وَ لَا تَصُومُهُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- لِأَنَّهُ قَدْ نُهِیَ أَنْ یَنْفَرِدَ الْإِنْسَانُ بِالصِّیَامِ فِی یَوْمِ الشَّکِّ- وَ إِنَّمَا یَنْوِی مِنَ اللَّیْلَةِ أَنَّهُ یَصُومُ مِنْ شَعْبَانَ- فَإِنْ کَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَجْزَأَ عَنْهُ بِتَفَضُّلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ بِمَا قَدْ وَسَّعَ عَلَی عِبَادِهِ وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَهَلَکَ النَّاسُ.

******

ترجمه:

از سماعه نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: مردی یک روز را روزه گرفت و نمی دانست که آیا آن روز از ماه رمضان است یا نه، سپس گروهی آمدند و شهادت دادند که آن روز از ماه رمضان بوده است. برخی از مردم نزد ما گفتند که این روزه اعتبار ندارد. امام فرمودند: چرا، اعتبار دارد. گفتم: آن ها گفتند تو روزه گرفتی در حالی که نمی دانستی این روز از ماه رمضان است یا نه. امام فرمودند: بله، آن را اعتبار کن، زیرا این چیزی است که خدا تو را برای آن موفق کرده است. روز شک (آخر شعبان) را از شعبان روزه بگیر و آن را از ماه رمضان روزه نگیر، زیرا انسان از روزه گرفتن به تنهایی در روز شک نهی شده است. بلکه باید از شب نیت کند که آن روز را از شعبان روزه می گیرد. پس اگر آن روز از ماه رمضان باشد، به لطف خداوند عزوجل و وسعتی که بر بندگانش قرار داده، کفایت می کند. و اگر این نبود، مردم هلاک می شدند.

ص: 21

[رقم الحدیث الکلی: 12735 - رقم الحدیث الباب: 6]

12735- 6- (2) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- لَا یَدْرِی أَ هُوَ مِنْ شَعْبَانَ أَوْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- فَصَامَهُ فَکَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- قَالَ هُوَ یَوْمٌ وُفِّقَ لَهُ لَا قَضَاءَ عَلَیْهِ.

******

ترجمه:

از سماعه نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره روزی که در آن شک است (آخر شعبان) پرسیدم که فرد نمی داند آن روز از شعبان است یا از ماه رمضان، پس آن را روزه می گیرد و بعد مشخص می شود که آن روز از ماه رمضان بوده است. امام فرمودند: آن روزی است که او برای آن موفق شده است و قضایی بر او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12739 - رقم الحدیث الباب: 10]

12739- 10- (6) وَ فِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ صَامَ شَعْبَانَ- فَلَمَّا کَانَ شَهْرُ رَمَضَانَ- أَضْمَرَ یَوْماً مِنْ

ص: 23

[رقم الحدیث الکلی: 12741 - رقم الحدیث الباب: 12]

12741- 12- (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: کُنْتُ جَالِساً عِنْدَهُ آخِرَ یَوْمٍ مِنْ شَعْبَانَ- وَ لَمْ یَکُنْ هُوَ صَائِماً (8) فَأَتَوْهُ بِمَائِدَةٍ فَقَالَ ادْنُ وَ کَانَ ذَلِکَ بَعْدَ الْعَصْرِ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ صُمْتُ الْیَوْمَ فَقَالَ لِی وَ لِمَ قُلْتُ جَاءَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ أَنَّهُ قَالَ یَوْمٌ وُفِّقَ لَهُ (9) قَالَ أَ لَیْسَ تَدْرُونَ أَنَّمَا ذَلِکَ إِذَا کَانَ لَا یَعْلَمُ أَ هُوَ مِنْ شَعْبَانَ أَمْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- فَصَامَ الرَّجُلُ فَکَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ کَانَ یَوْماً وُفِّقَ لَهُ (10) فَأَمَّا وَ لَیْسَ عِلَّةٌ وَ لَا شُبْهَةٌ فَلَا فَقُلْتُ أُفْطِرُ الْآنَ فَقَالَ لَا الْحَدِیثَ.

******

ترجمه:

معمر بن خلاد از امام رضا (ع) نقل می کند که گفت: در آخرین روز ماه شعبان نزد او نشسته بودم و او روزه نبود. سفره ای آوردند و او به من گفت: نزدیک بیا. این اتفاق بعد از عصر افتاد. من به او گفتم: فدایت شوم، من امروز روزه گرفته ام. او پرسید: چرا؟ گفتم: از امام صادق (ع) نقل شده که در مورد روزی که شک داریم آیا از شعبان است یا رمضان، فرموده اند: اگر کسی آن روز را روزه بگیرد و معلوم شود که از رمضان بوده، روزه اش صحیح است. امام رضا (ع) فرمود: این حکم زمانی است که شخص نداند آن روز از شعبان است یا رمضان. اما اگر هیچ شک و شبهه ای نباشد، چنین نیست. من گفتم: آیا الآن افطار کنم؟ فرمود: نه.

اشارة

(4) 6 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ صَوْمِ یَوْمِ الشَّکِّ بِنِیَّةِ الْفَرْضِ فَإِنْ فُعِلَ وَ بَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَجَبَ قَضَاؤُهُ

******

ترجمه:

باب عدم جواز روزه گرفتن روز شک (آخر شعبان) با نیت روزه واجب. پس اگر چنین شود و بعد مشخص شود که آن روز از ماه رمضان بوده، قضای آن واجب است.

[رقم الحدیث الکلی: 12743 - رقم الحدیث الباب: 1]

12743- 1- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الرَّجُلِ یَصُومُ الْیَوْمَ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ مِنْ رَمَضَانَ- فَقَالَ (6) عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ وَ إِنْ کَانَ کَذَلِکَ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ صَامَهُ بِنِیَّةِ أَنَّهُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ لِمَا تَقَدَّمَ (7) وَ یَأْتِی (8).

******

ترجمه:

محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل می کند که در مورد شخصی که روزی را که در آن شک دارد آیا از رمضان است یا نه، روزه می گیرد، فرمود: بر او قضای آن روز واجب است، حتی اگر آن روز از رمضان باشد.

شیخ (طوسی) این روایت را بر کسی حمل کرده که آن روز را با نیت اینکه از ماه رمضان است، روزه گرفته باشد، همان طور که در روایات پیشین بیان شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12744 - رقم الحدیث الباب: 2]

12744- 2- (9) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَعْفَرٍ الْأَزْدِیِّ عَنْ

ص: 25

[رقم الحدیث الکلی: 12746 - رقم الحدیث الباب: 4]

12746- 4- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ کَاسُولَا عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الشَّاذَکُونِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ

ص: 26

[رقم الحدیث الکلی: 12748 - رقم الحدیث الباب: 6]

12748- 6- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ نَصْرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْوَاسِطِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَلْحَقَ فِی رَمَضَانَ یَوْماً مِنْ غَیْرِهِ (3) فَلَیْسَ بِمُؤْمِنٍ بِاللَّهِ وَ لَا بِی.

******

ترجمه:

ابو خالد واسطی از امام باقر (ع) در حدیثی نقل می کند که فرمود: رسول خدا (ص) گفتند: هر کس در ماه رمضان، روزی را از غیر رمضان (به اشتباه) اضافه کند، به خدا و به من ایمان نیاورده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12751 - رقم الحدیث الباب: 9]

12751- 9- (2) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ الصَّوْمُ لِلرُّؤْیَةِ وَ الْفِطْرُ لِلرُّؤْیَةِ وَ لَیْسَ مِنَّا مَنْ صَامَ قَبْلَ الرُّؤْیَةِ لِلرُّؤْیَةِ وَ أَفْطَرَ قَبْلَ الرُّؤْیَةِ لِلرُّؤْیَةِ قَالَ قُلْتُ: لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- فَمَا تَرَی فِی صَوْمِ یَوْمِ الشَّکِّ- فَقَالَ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ جَدِّی عَنْ آبَائِهِ ع- قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَأَنْ أَصُومَ یَوْماً مِنْ شَعْبَانَ (3) أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُفْطِرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.

وَ رَوَاهُ فِی کِتَابِ فَضَائِلِ شَعْبَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ عَنْ أَبِی تُرَابٍ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی الرُّویَانِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ مِثْلَهُ (4).

******

ترجمه:

عبدالعظیم بن عبدالله حسنی از سهل بن سعد نقل می کند که گفت: شنیدم امام رضا (ع) می فرمود: روزه بر اساس رؤیت هلال است و افطار نیز بر اساس رؤیت هلال. کسی که قبل از رؤیت هلال روزه بگیرد یا قبل از رؤیت هلال افطار کند، از ما نیست.

عبدالعظیم گوید: به امام گفتم: ای فرزند رسول خدا، نظر شما درباره روزه روز شک چیست؟ امام فرمود: پدرم از جدم و او از پدرانش نقل کرد که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: برای من، روزه گرفتن یک روز از شعبان محبوب تر است از افطار کردن یک روز از ماه رمضان (به اشتباه).

1- بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِهِ عَنِ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ وَ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِشَیْ ءٍ سِوَی الْمُفْطِرَاتِ الْمَنْصُوصَةِ

[رقم الحدیث الکلی: 12755 - رقم الحدیث الباب: 3]

12755- 3- (3) عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ الْمُرْتَضَی فِی رِسَالَةِ الْمُحْکَمِ وَ الْمُتَشَابِهِ نَقْلًا مِنْ تَفْسِیرِ النُّعْمَانِیِّ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (4) عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: وَ أَمَّا حُدُودُ الصَّوْمِ فَأَرْبَعَةُ حُدُودٍ أَوَّلُهَا اجْتِنَابُ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ وَ الثَّانِی اجْتِنَابُ النِّکَاحِ وَ الثَّالِثُ اجْتِنَابُ الْقَیْ ءِ مُتَعَمِّداً وَ الرَّابِعُ اجْتِنَابُ الِاغْتِمَاسِ فِی الْمَاءِ وَ مَا یَتَّصِلُ بِهَا وَ مَا یَجْرِی مَجْرَاهَا وَ السُّنَنُ کُلُّهَا.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی أَحَادِیثِ کَفَّارَاتِ الصَّوْمِ (6) وَ فِی أَحَادِیثِ الْکُحْلِ لِلصَّائِمِ (7) وَ غَیْرِ ذَلِکَ (8) وَ یَأْتِی جُمْلَةٌ مِنْ أَحَادِیثِ حَصْرِ الْمُفْطِرَاتِ (9).

******

ترجمه:

علی بن حسین مرتضی در رساله ی محکم و متشابه، با نقل از تفسیر نعمانی و با سند خود از امام علی (ع) آورده است که فرمود: اما حدود روزه چهار چیز است: اول، پرهیز از خوردن و آشامیدن؛ دوم، پرهیز از آمیزش جنسی؛ سوم، پرهیز از استفراغ عمدی؛ و چهارم، پرهیز از فرو رفتن کامل در آب و هر چیزی که به آن متصل است یا مانند آن عمل می کند. و تمام سنت ها نیز به همین ترتیب است.

ص: 32

اشارة

(1) 2 بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِ الصَّائِمِ عَنِ الْکَذِبِ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ عَلَی الْأَئِمَّةِ ع وَ عَنِ الْغِیبَةِ وَ حُکْمِ الْقَضَاءِ لَوْ فَعَلَ

******

ترجمه:

باب وجوب خودداری روزه دار از دروغ بستن به خدا، رسول خدا (ص) و ائمه (ع)، و نیز غیبت کردن، و حکم قضای روزه در صورت انجام این اعمال.

[رقم الحدیث الکلی: 12756 - رقم الحدیث الباب: 1]

12756- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ کَذَبَ فِی رَمَضَانَ- فَقَالَ قَدْ أَفْطَرَ وَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ فَقُلْتُ فَمَا کَذِبَتُهُ قَالَ یَکْذِبُ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ ص.

وَ رَوَاهُ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی فِی نَوَادِرِهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (3).

******

ترجمه:

سَماعه می گوید: از امام (ع) پرسیدم درباره مردی که در ماه رمضان دروغ گفت. امام فرمود: روزه اش باطل شده و بر او قضای آن واجب است. گفتم: دروغ او چیست؟ فرمود: اینکه بر خدا و رسولش (ص) دروغ ببندد.

[رقم الحدیث الکلی: 12757 - رقم الحدیث الباب: 2]

12757- 2- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْکَذِبَةُ تَنْقُضُ الْوُضُوءَ وَ تُفَطِّرُ الصَّائِمَ (5) قَالَ قُلْتُ: هَلَکْنَا قَالَ لَیْسَ حَیْثُ تَذْهَبُ إِنَّمَا ذَلِکَ الْکَذِبُ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ عَلَی الْأَئِمَّةِ ع.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (6)

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (7) إِلَّا أَنَّهُ اقْتَصَرَ عَلَی ذِکْرِ

ص: 33

[رقم الحدیث الکلی: 12759 - رقم الحدیث الباب: 4]

12759- 4- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ الْکَذِبَ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ عَلَی الْأَئِمَّةِ ع- یُفَطِّرُ الصَّائِمَ.

******

ترجمه:

ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل می کند که دروغ بستن بر خدا، رسولش (ص) و ائمه (ع)، روزه دار را افطار می دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12764 - رقم الحدیث الباب: 9]

12764- 9- (2) عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ طَاوُسٍ فِی کِتَابِ الْإِقْبَالِ قَالَ رَأَیْتُ فِی أَصْلٍ مِنْ کُتُبِ أَصْحَابِنَا قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّ الْکَذِبَةَ لَتُفَطِّرُ الصَّائِمَ وَ النَّظْرَةَ بَعْدَ النَّظْرَةِ وَ الظُّلْمَ کُلَّهُ قَلِیلَهُ وَ کَثِیرَهُ.

******

ترجمه:

علی بن موسی بن طاووس در کتاب «الاقبال» می گوید: در یکی از کتاب های اصحابمان دیدم که نوشته بود: شنیدم امام باقر (ع) می فرمود: دروغ، روزه دار را افطار می دهد، و نگاه بعد از نگاه (به نامحرم)، و هر گونه ظلم، چه کم و چه زیاد.

[رقم الحدیث الکلی: 12768 - رقم الحدیث الباب: 3]

12768- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَیْثَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا تُلْزِقْ ثَوْبَکَ إِلَی جَسَدِکَ وَ هُوَ رَطْبٌ وَ أَنْتَ صَائِمٌ حَتَّی تَعْصِرَهُ.

******

ترجمه:

از عبدالله بن سنان نقل شده است که گفت: شنیدم امام صادق (ع) می فرمود: هنگامی که روزه دار هستی، لباس خیس را به بدن خود نچسبان تا زمانی که آن را بفشاری (و آب آن را خارج کنی).

[رقم الحدیث الکلی: 12771 - رقم الحدیث الباب: 6]

12771- 6- (4) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّائِمِ یَسْتَنْقِعُ فِی الْمَاءِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ لَکِنْ لَا یَنْغَمِسُ وَ الْمَرْأَةُ لَا تَسْتَنْقِعُ فِی الْمَاءِ لِأَنَّهَا تَحْمِلُ الْمَاءَ بِقُبُلِهَا (5).

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ حَنَانٍ (6)

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ غَیْرِهِ مِثْلَهُ (7) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (8).

******

ترجمه:

از حنان بن سدیر نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره روزه داری که در آب می نشیند پرسیدم، فرمود: اشکالی ندارد، اما نباید در آب فرو رود. و زن نباید در آب بنشیند، زیرا آب را به داخل خود (از طریق قُبُل) حمل می کند

[رقم الحدیث الکلی: 12774 - رقم الحدیث الباب: 9]

12774- 9- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُکْرَهُ (5) لِلصَّائِمِ أَنْ یَرْتَمِسَ فِی الْمَاءِ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی التَّحْرِیمِ لِمَا مَرَّ (6).

******

ترجمه:

از عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: برای روزه دار مکروه است که در آب فرو رود.

می گویم : این بر تحریم حمل می شود، همان طور که پیش تر گذشت.)

اشارة

(3) 4 بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِ الصَّائِمِ عَنِ الْجِمَاعِ وَ عَنِ الْإِمْنَاءِ بِالْمُلَاعَبَةِ وَ نَحْوِهَا وَ وُجُوبِ الْکَفَّارَةِ بِهِمَا لَوْ فَعَلَ وَ حُکْمِ الْوَطْءِ فِی الدُّبُرِ

******

ترجمه:

باب وجوب خودداری روزه دار از جماع و انزال به وسیله بازی و مانند آن، و وجوب کفاره بر هر دو در صورت انجام دادن، و حکم وطی در دُبُر.

[رقم الحدیث الکلی: 12776 - رقم الحدیث الباب: 1]

12776- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَعْبَثُ بِأَهْلِهِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّی یُمْنِیَ قَالَ عَلَیْهِ مِنَ الْکَفَّارَةِ مِثْلُ مَا عَلَی الَّذِی یُجَامِعُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)

وَ

بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ مِنَ الْکَفَّارَةِ (6)

******

ترجمه:

عبد الرحمان بن حجّاج گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: مردى در ماه رمضان با همسر خود ملاعبه مى كند به حدّى كه منى بيرون مى آيد، چه حكمى دارد؟

فرمود: كفّاره همانند كفّاره فردى است كه با همسرش آميزش مى كند.

[رقم الحدیث الکلی: 12777 - رقم الحدیث الباب: 2]

12777- 2- (7) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ سُوقَةَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یُلَاعِبُ أَهْلَهُ أَوْ جَارِیَتَهُ وَ هُوَ فِی قَضَاءِ شَهْرِ رَمَضَانَ فَیَسْبِقُهُ الْمَاءُ فَیُنْزِلُ قَالَ عَلَیْهِ مِنَ الْکَفَّارَةِ مِثْلُ مَا عَلَی الَّذِی جَامَعَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (8)

ص: 39

[رقم الحدیث الکلی: 12779 - رقم الحدیث الباب: 4]

12779- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لَزِقَ بِأَهْلِهِ فَأَنْزَلَ قَالَ عَلَیْهِ إِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً مُدٌّ لِکُلِّ مِسْکِینٍ.

******

ترجمه:

سَماعه نقل کرده است که پرسیدم درباره مردی که با همسرش تماس داشته و منی از او خارج شده است. امام (ع) فرمودند: بر او واجب است که شصت فقیر را اطعام کند، به هر فقیر یک مُد غذا بدهد.

اشارة

(3) 5 بَابُ جَوَازِ اسْتِدْخَالِ الصَّائِمِ الدَّوَاءَ رَجُلًا أَوِ امْرَأَةً وَ تَحْرِیمِ احْتِقَانِهِ بِالْمَائِعِ دُونَ الْجَامِدِ

******

ترجمه:

باب جواز استفاده از دارو برای روزه دار، چه مرد باشد یا زن، و حرام بودن استفاده از حقنه مایع (مایع) به جای جامد.

[رقم الحدیث الکلی: 12781 - رقم الحدیث الباب: 1]

12781- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُمَا أَنْ یَسْتَدْخِلَا الدَّوَاءَ وَ هُمَا صَائِمَانِ قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ (5)

وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (6).

******

ترجمه:

علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل کرده است که پرسیدم درباره مرد و زن که آیا جایز است در حالی که روزه دار هستند دارو استفاده کنند؟ امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12782 - رقم الحدیث الباب: 2]

12782- 2- (7) وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (8) عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ (9) عَنْ أَبِیهِ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع مَا

ص: 41

[رقم الحدیث الکلی: 12784 - رقم الحدیث الباب: 4]

12784- 4- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ یَحْتَقِنُ تَکُونُ بِهِ الْعِلَّةُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَقَالَ الصَّائِمُ لَا یَجُوزُ لَهُ أَنْ یَحْتَقِنَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (5) وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (6) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حَصْرِ الْمُفْطِرَاتِ (7) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فَیَخْرُجُ الْجَامِدُ (8).

******

ترجمه:

محمد بن ابی نصر از امام رضا (ع) نقل کرده است که از ایشان پرسیدم درباره مردی که به دلیل بیماری در ماه رمضان حقنه (تنقیه) استفاده می کند. امام (ع) فرمودند: برای روزه دار جایز نیست که حقنه استفاده کند.

ص: 42

اشارة

(1) 6 بَابُ عَدَمِ فَسَادِ الصَّوْمِ بِالارْتِمَاسِ عَمْداً وَ عَدَمِ وُجُوبِ الْقَضَاءِ

******

ترجمه:

باب عدم باطل شدن روزه به سبب غوطه وری(درآب) عمدی و عدم وجوب قضای آن.

[رقم الحدیث الکلی: 12785 - رقم الحدیث الباب: 1]

12785- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ صَائِمٌ ارْتَمَسَ فِی الْمَاءِ مُتَعَمِّداً عَلَیْهِ قَضَاءُ ذَلِکَ الْیَوْمِ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ وَ لَا یَعُودَنَّ.

وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (3).

******

ترجمه:

اسحاق بن عمار نقل کرده است که به امام صادق (ع) گفتم: مردی که روزه دار است عمداً در آب غوطه ور شده، آیا قضای آن روز بر او واجب است؟ امام (ع) فرمودند: قضای آن روز بر او واجب نیست، ولی نباید این کار را تکرار کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12788 - رقم الحدیث الباب: 3]

12788- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ بَرَّاقٍ الْأَصْفَهَانِیِّ (5) عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ (6) ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالْکُحْلِ لِلصَّائِمِ وَ کُرِهَ السُّعُوطُ لِلصَّائِمِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).

******

ترجمه:

غیاث بن ابراهیم از جعفر بن محمد (ع) از پدرش از امام علی (ع) نقل کرده است که فرمودند: استفاده از سرمه برای روزه دار اشکالی ندارد، اما سُعوط (قطره بینی) برای روزه دار مکروه است.

[رقم الحدیث الکلی: 12792 - رقم الحدیث الباب: 4]

12792- 4- (3) وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَفْطَرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مُتَعَمِّداً قَالَ یَتَصَدَّقُ بِعِشْرِینَ صَاعاً وَ یَقْضِی مَکَانَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)

وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ أَقُولُ: تَقَدَّمَ أَنَّهُ یَتَصَدَّقُ عَلَی کُلِّ مِسْکِینٍ بِمُدٍّ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی هَذَا الْبَابِ وَ غَیْرِهِ فَیُحْمَلُ الزَّائِدُ هُنَا عَلَی الِاسْتِحْبَابِ (6).

******

ترجمه:

عبدالرحمن بن ابی عبدالله نقل کرده است که از امام (ع) پرسیدم درباره مردی که عمداً یک روز از ماه رمضان را افطار کرده است. امام (ع) فرمودند: باید بیست صاع صدقه بدهد و آن روز را قضا کند.

می گویم : قبلاً بیان شده است که به هر فقیر یک مُد غذا داده می شود و آنچه در این باب و دیگر ابواب دلالت دارد، نشان می دهد که مقدار اضافی در اینجا بر استحباب حمل می شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12795 - رقم الحدیث الباب: 7]

12795- 7- (8) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی

ص: 47

[رقم الحدیث الکلی: 12797 - رقم الحدیث الباب: 9]

12797- 9- (2) عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ نَکَحَ امْرَأَتَهُ وَ هُوَ صَائِمٌ فِی رَمَضَانَ مَا عَلَیْهِ قَالَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ وَ عِتْقُ رَقَبَةٍ فَإِنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیَامُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً فَإِنْ لَمْ یَجِدْ فَلْیَسْتَغْفِرِ اللَّهَ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ الْأَفْضَلِیَّةِ لِمَا مَضَی (3) وَ یَأْتِی (4) أَوْ عَلَی التَّقِیَّةِ.

******

ترجمه:

علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل کرده است که پرسیدم درباره مردی که در حالی که روزه دار بود در ماه رمضان با همسرش همبستر شده است، چه بر او واجب است؟ امام (ع) فرمودند: بر او واجب است که آن روز را قضا کند و یک بنده آزاد کند. اگر توانایی نداشت، دو ماه متوالی روزه بگیرد. اگر نتوانست، شصت فقیر را اطعام کند. اگر این را نیز نتوانست، از خدا طلب آمرزش کند.

می گویم : این روایت بر استحباب و افضلیت حمل می شود، یا ممکن است از باب تقیه باشد، همان طور که در روایات قبلی اشاره شده است.)

[رقم الحدیث الکلی: 12800 - رقم الحدیث الباب: 12]

12800- 12- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لَزِقَ بِأَهْلِهِ فَأَنْزَلَ قَالَ عَلَیْهِ إِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً مُدٌّ لِکُلِّ مِسْکِینٍ.

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی فِی نَوَادِرِهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ مِثْلَهُ (5).

******

ترجمه:

سَمَاعَةَ :از ابو عبد اللّه صادق (ع) پرسيدم: اگر كسى به همسر خود در آويزد و با خروج منى جنب شود، تكليف او چيست؟ ابو عبد اللّه گفت: بايد به شصت مسكين غذا بدهد، به هر مسكينى يك كيلو گندم.

اشارة

(5) 9 بَابُ أَنَّ مَنْ أَکَلَ أَوْ شَرِبَ أَوْ جَامَعَ أَوْ قَاءَ نَاسِیاً لَمْ یَفْسُدْ صَوْمُهُ وَاجِباً کَانَ أَوْ نَدْباً وَ وَجَبَ عَلَیْهِ إِتْمَامُهُ إِنْ کَانَ وَاجِباً وَ لَمْ یَجِبْ عَلَیْهِ قَضَاءٌ وَ لَا کَفَّارَةٌ وَ إِنْ کَانَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ أَوْ قَضَائِهِ وَ کَذَا الْجَاهِلُ

******

ترجمه:

باب این که هر کس در حال روزه داری، از روی فراموشی بخورد یا بیاشامد یا همبستر شود یا قی کند، روزه اش باطل نمی شود، چه روزه واجب باشد یا مستحب. اگر روزه واجب باشد، باید آن را کامل کند و قضا یا کفاره بر او واجب نیست، حتی اگر در ماه رمضان یا قضای آن باشد. همین حکم برای شخص جاهل (کسی که از حکم شرعی آگاه نیست) نیز جاری است.

[رقم الحدیث الکلی: 12802 - رقم الحدیث الباب: 1]

12802- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ فَأَکَلَ وَ شَرِبَ ثُمَّ ذَکَرَ قَالَ لَا یُفْطِرْ إِنَّمَا هُوَ شَیْ ءٌ رَزَقَهُ اللَّهُ فَلْیُتِمَّ صَوْمَهُ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ (7)

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (8).

******

ترجمه:

حلبی از امام صادق (ع) نقل کرده است که از ایشان پرسیدند درباره مردی که فراموش کرد و خورد و آشامید، سپس یادش آمد. امام (ع) فرمودند: روزه اش باطل نمی شود، این چیزی بود که خدا به او روزی داده است. پس باید روزه اش را کامل کند.

ص: 50

[رقم الحدیث الکلی: 12804 - رقم الحدیث الباب: 3]

12804- 3- (3) قَالَ وَ رُوِیَ عَنِ الْأَئِمَّةِ ع أَنَّ هَذَا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ غَیْرِهِ وَ لَا یَجِبُ مِنْهُ الْقَضَاءُ.

******

ترجمه:

گفته شده است که از ائمه (ع) روایت شده که این حکم هم در ماه رمضان و هم در غیر آن جاری است و قضای آن واجب نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12809 - رقم الحدیث الباب: 8]

12809- 8- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ صَامَ فِی رَمَضَانَ- فَأَکَلَ أَوْ شَرِبَ نَاسِیاً فَقَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ (6) وَ لَیْسَ عَلَیْهِ قَضَاءٌ.

******

ترجمه:

ابوبصیر نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسیدم درباره مردی که در ماه رمضان روزه بود و از روی فراموشی خورد یا آشامید. امام (ع) فرمودند: باید روزه اش را کامل کند و قضای آن بر او واجب نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12813 - رقم الحدیث الباب: 12]

12813- 12- (3) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ زُرَارَةَ وَ أَبِی بَصِیرٍ قَالا جَمِیعاً سَأَلْنَا أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ أَتَی أَهْلَهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ أَتَی أَهْلَهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ وَ هُوَ لَا یَرَی إِلَّا أَنَّ ذَلِکَ حَلَالٌ لَهُ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).

******

ترجمه:

ابوبصیر و دیگری با هم نقل کرده اند که از امام باقر (ع) پرسیدیم درباره مردی که در ماه رمضان یا در حال احرام با همسرش همبستر شد، در حالی که گمان می کرد این کار برای او حلال است. امام (ع) فرمودند: چیزی بر او نیست.

11- بَابُ وُجُوبِ تَکْرِیرِ الْکَفَّارَةِ بِحَسَبِ تَکْرِیرِ الْجِمَاعِ فِی الصَّوْمِ الْوَاجِبِ الْمُتَعَیَّنِ فِی یَوْمٍ وَاحِدٍ دُونَ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ

12- بَابُ أَنَّ مَنْ أَکْرَهَ زَوْجَتَهُ عَلَی الْجِمَاعِ نَهَاراً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بَطَلَ صَوْمُهُ وَ وَجَبَ عَلَیْهِ کَفَّارَتَانِ وَ التَّعْزِیرُ بِخَمْسِینَ سَوْطاً وَ لَا شَیْ ءَ عَلَیْهَا فَإِنْ طَاوَعَتْهُ فَعَلَی کُلٍّ مِنْهُمَا کَفَّارَةٌ وَ

اشارة

(5) 13 بَابُ أَنَّ مَنْ أَجْنَبَ لَیْلًا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ نَامَ نَاوِیاً لِلْغُسْلِ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ صَحَّ صَوْمُهُ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ قَضَاءٌ وَ لَا کَفَّارَةٌ

******

ترجمه:

باب اینکه اگر کسی در شب ماه رمضان جنب شود و با نیت غسل بخوابد تا زمانی که فجر طلوع کند، روزه او صحیح است و بر او نه قضا و نه کفاره واجب نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12821 - رقم الحدیث الباب: 1]

12821- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْقَمَّاطِ أَنَّهُ سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّنْ أَجْنَبَ فِی أَوَّلِ اللَّیْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَنَامَ حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ لَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ وَ ذَلِکَ أَنَّ جَنَابَتَهُ کَانَتْ فِی وَقْتٍ حَلَالٍ.

******

ترجمه:

از ابوسعید قماط نقل شده است که از ابوعبدالله (ع) پرسیدند درباره کسی که در اول شب ماه رمضان جنب شود و بخوابد تا صبح شود. فرمود: چیزی بر او نیست، زیرا جنابت او در زمانی حلال اتفاق افتاده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12822 - رقم الحدیث الباب: 2]

12822- 2- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَنَامُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَیَحْتَلِمُ ثُمَّ یَسْتَیْقِظُ ثُمَّ یَنَامُ قَبْلَ أَنْ یَغْتَسِلَ قَالَ لَا بَأْسَ.

******

ترجمه:

و عيص بن قاسم از آن امام در بارۀ مردى سؤال كرد، كه در ماه رمضان مى خوابد و محتلم مى شود، و آنگاه بيدار مى گردد، و بار ديگر پيش از آنكه غسل كند مى خوابد، فرمود: باكى نيست.

[رقم الحدیث الکلی: 12823 - رقم الحدیث الباب: 3]

12823- 3- (8) وَ فِی الْمُقْنِعِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا

ص: 57

[رقم الحدیث الکلی: 12825 - رقم الحدیث الباب: 5]

12825- 5- (5) وَ عَنْهُ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ أَبِی زَیْنَبَةَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع- أَسْأَلُهُ عَنْ رَجُلٍ أَجْنَبَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ مِنْ أَوَّلِ اللَّیْلِ- فَأَخَّرَ الْغُسْلَ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ فَکَتَبَ ع إِلَیَّ بِخَطِّهِ أَعْرِفُهُ مَعَ مُصَادِفٍ- یَغْتَسِلُ مِنْ جَنَابَتِهِ وَ یُتِمُّ صَوْمَهُ وَ لَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ.

وَ عَنْهُ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (6) وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (7).

******

ترجمه:

سلیمان بن ابی زینبه گفته است: به ابوالحسن موسی بن جعفر (ع) نامه نوشتم و از او درباره مردی که در ماه رمضان در اول شب جنب شود و غسل را به تأخیر اندازد تا فجر طلوع کند، پرسیدم. او با خط خودش به من نوشت که می شناسمش همراه مصادف: از جنابتش غسل کند و روزه اش را کامل نماید و چیزی بر او نیست.

ص: 58

[رقم الحدیث الکلی: 12827 - رقم الحدیث الباب: 7]

12827- 7- (6) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنِ الرَّجُلِ یُجْنِبُ بِاللَّیْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَیَنَامُ وَ لَا یَغْتَسِلُ حَتَّی یُصْبِحَ قَالَ لَا بَأْسَ یَغْتَسِلُ وَ یُصَلِّی وَ یَصُومُ.

******

ترجمه:

از ابن ریاب نقل شده است که گفت: در حضور من از ابوعبدالله (ع) پرسیدند درباره مردی که در شب ماه رمضان جنب شود و بخوابد و غسل نکند تا صبح شود. فرمود: اشکالی ندارد، غسل کند و نماز بخواند و روزه بگیرد.

اشارة

(5) 14 بَابُ أَنَّ مَنْ أَجْنَبَ لَیْلًا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَتَعَذَّرَ عَلَیْهِ الْغُسْلُ وَ لَمْ یُمْکِنْ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ فَلَا شَیْ ءَ عَلَیْهِ

ترجمه:

******

باب اینکه اگر کسی در شب ماه رمضان جنب شود و غسل بر او مشکل باشد و ممکن نشود تا فجر طلوع کند، چیزی بر او نیست

[رقم الحدیث الکلی: 12829 - رقم الحدیث الباب: 1]

12829- 1- (6) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ تُصِیبُهُ الْجَنَابَةُ فِی رَمَضَانَ ثُمَّ یَنَامُ أَنَّهُ قَالَ إِنِ اسْتَیْقَظَ قَبْلَ أَنْ یَطْلُعَ الْفَجْرُ فَإِنِ انْتَظَرَ مَاءً یُسَخَّنُ أَوْ یَسْتَقِی فَطَلَعَ الْفَجْرُ فَلَا یَقْضِی یَوْمَهُ (7).

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی (8).

******

ترجمه:

محمد بن مسلم از یکی از دو امام (علیهما السلام) در حدیثی نقل کرده است که از او درباره مردی که در ماه رمضان جنب شده و سپس می خوابد، پرسید. او (علیه السلام) فرمود: اگر قبل از طلوع فجر بیدار شود و در انتظار گرم شدن یا آوردن آب باشد و فجر طلوع کند، نیازی به قضای روز خود ندارد.

ص: 60

15- بَابُ أَنَّ مَنْ أَجْنَبَ لَیْلًا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ اسْتَیْقَظَ ثُمَّ نَامَ نَاوِیاً لِلْغُسْلِ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ وَجَبَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ خَاصَّةً

[رقم الحدیث الکلی: 12834 - رقم الحدیث الباب: 4]

12834- 4- (5) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ یَعْنِی ابْنَ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَصَابَ مِنْ أَهْلِهِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- أَوْ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ ثُمَّ یَنَامُ حَتَّی یُصْبِحَ مُتَعَمِّداً قَالَ یُتِمُّ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ.

******

ترجمه:

ابن ابی نصر نقل می کند که از امام کاظم (ع) درباره مردی که در ماه رمضان با همسر خود همبستر می شود یا جنب می شود و سپس عمدی تا صبح می خوابد، پرسید. امام (ع) فرمود: آن روز را کامل کند و بر او واجب است که آن روز را قضا کند.

اشارة

(1) 16 بَابُ تَحْرِیمِ تَعَمُّدِ الْبَقَاءِ عَلَی الْجَنَابَةِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ فَإِنْ فَعَلَ وَجَبَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ وَ الْکَفَّارَةُ وَ أَنَّهُ لَا یَنْبَغِی لِلْجُنُبِ النَّوْمُ فِیهِ لَیْلًا وَ لَا نَهَاراً حَتَّی یَغْتَسِلَ

******

ترجمه:

باب حرمت تعمد بر ماندن در حالت جنابت در ماه رمضان تا طلوع فجر، که اگر چنین کند، قضای روزه و کفاره بر او واجب است و اینکه نباید در حالت جنابت شب یا روز بخوابد تا اینکه غسل کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12836 - رقم الحدیث الباب: 1]

12836- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی رَجُلٍ احْتَلَمَ أَوَّلَ اللَّیْلِ أَوْ أَصَابَ مِنْ أَهْلِهِ ثُمَّ نَامَ مُتَعَمِّداً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ ذَلِکَ ثُمَّ یَقْضِیهِ إِذَا أَفْطَرَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ یَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ.

أَقُولُ: هَذَا لَا یَدُلُّ عَلَی نَفْیِ الْکَفَّارَةِ بِوَجْهٍ.

******

ترجمه:

حلبی نقل می کند که امام صادق (ع) فرمود: اگر مردی در آغاز شب ماه رمضان خواب ببیند یا با همسر خود همبستر شود و عمدی تا صبح بخوابد، باید روزه خود را کامل کند و پس از پایان ماه رمضان قضای آن را به جا آورد و از خداوند طلب آمرزش کند.

می گویم: این حکم به هیچ وجه نفی کفاره را نمی رساند.

[رقم الحدیث الکلی: 12837 - رقم الحدیث الباب: 2]

12837- 2- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ أَجْنَبَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِاللَّیْلِ ثُمَّ تَرَکَ الْغُسْلَ مُتَعَمِّداً حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ یُعْتِقُ رَقَبَةً أَوْ یَصُومُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ أَوْ یُطْعِمُ سِتِّینَ مِسْکِیناً قَالَ وَ قَالَ إِنَّهُ حَقِیقٌ (4) أَنْ لَا أَرَاهُ یُدْرِکُهُ أَبَداً.

******

ترجمه:

ابو بصیر نقل می کند که امام صادق (ع) درباره مردی که در ماه رمضان شب جنب شده و عمداً تا صبح بدون غسل مانده است، فرمود: باید بنده ای آزاد کند یا دو ماه پی درپی روزه بگیرد یا شصت فقیر را طعام دهد. سپس امام (ع) فرمود: او سزاوار است که هرگز این اشتباه را تکرار نکند.

[رقم الحدیث الکلی: 12838 - رقم الحدیث الباب: 3]

12838- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ

ص: 63

[رقم الحدیث الکلی: 12840 - رقم الحدیث الباب: 5]

12840- 5- (7) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حَبِیبٍ الْخَثْعَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُصَلِّی صَلَاةَ اللَّیْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- ثُمَّ یُجْنِبُ ثُمَّ یُؤَخِّرُ الْغُسْلَ مُتَعَمِّداً حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (8) أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الضَّرُورَةِ وَ عَلَی التَّعَمُّدِ مَعَ الْعُذْرِ الْمَانِعِ مِنَ

ص: 64

اشارة

(2) 17 بَابُ حُکْمِ مَنْ نَسِیَ غُسْلَ الْجَنَابَةِ حَتَّی مَضَی شَهْرُ رَمَضَانَ أَوْ بَعْضُهُ

ترجمه:

******

بابی که حکم کسی را بیان می کند که غسل جنابت را فراموش کرده و تا پایان یا بخشی از ماه رمضان بدون غسل جنابت باقی مانده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12841 - رقم الحدیث الباب: 1]

12841- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَیْمُونٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُجْنِبُ بِاللَّیْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَنَسِیَ أَنْ یَغْتَسِلَ حَتَّی تَمْضِیَ بِذَلِکَ جُمْعَةٌ أَوْ یَخْرُجَ شَهْرُ رَمَضَانَ- قَالَ عَلَیْهِ قَضَاءُ الصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ (4)

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَیْمُونٍ نَحْوَهُ (5) أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْجَنَابَةِ (6) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی مَنْ یَصِحُّ مِنْهُ الصَّوْمُ (7).

******

ترجمه:

از ابراهیم بن میمون روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) دربارهٔ مردی که در شب ماه رمضان جنب شد و فراموش کرد که غسل کند تا اینکه یک هفته گذشت یا ماه رمضان تمام شد، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: باید نماز و روزهٔ آن روزها را قضا کند.

ص: 65

اشارة

(1) 18 بَابُ حُکْمِ الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا تَرَکَتْ مَا یَجِبُ عَلَیْهَا مِنَ الْأَغْسَالِ وَ صَلَّتْ وَ صَامَتْ

******

ترجمه:

بابی که حکم زنی را بیان می کند که مبتلا به استحاضه است و آنچه را که بر او واجب بوده از غسل ها ترک کرده و نماز و روزه انجام داده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12842 - رقم الحدیث الباب: 1]

12842- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ ع امْرَأَةٌ طَهُرَتْ مِنْ حَیْضِهَا أَوْ مِنْ دَمِ نِفَاسِهَا فِی أَوَّلِ یَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- ثُمَّ اسْتَحَاضَتْ فَصَلَّتْ وَ صَامَتْ شَهْرَ رَمَضَانَ کُلَّهُ مِنْ غَیْرِ أَنْ تَعْمَلَ مَا (3) تَعْمَلُ الْمُسْتَحَاضَةُ مِنَ الْغُسْلِ لِکُلِّ صَلَاتَیْنِ هَلْ یَجُوزُ صَوْمُهَا وَ صَلَاتُهَا أَمْ لَا فَکَتَبَ ع تَقْضِی صَوْمَهَا وَ لَا تَقْضِی صَلَاتَهَا لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَأْمُرُ الْمُؤْمِنَاتِ مِنْ نِسَائِهِ بِذَلِکَ.

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ (4)

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ وَ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا مَرَّ فِی الْحَیْضِ (5) أَقُولُ: هَذَا یَحْتَمِلُ إِرَادَةَ وُجُوبِ قَضَاءِ الصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ بِأَنْ یَکُونَ إِنْکَاراً لَا إِخْبَاراً یَعْنِی کَیْفَ تَقْضِی صَوْمَهَا وَ لَا تَقْضِی صَلَاتَهَا بَلْ تَقْضِیهِمَا مَعاً لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَأْمُرُ بِذَلِکَ وَ یَحْتَمِلُ أَنْ یَکُونَ عَدَلَ عَنْ جَوَابِ السُّؤَالِ لِلتَّقِیَّةِ لِأَنَّ الِاسْتِحَاضَةَ عِنْدَ الْعَامَّةِ حَدَثٌ أَصْغَرُ وَ إِنَّمَا ذَکَرَ فِیهِ حُکْمَ الْحَائِضِ وَ النُّفَسَاءِ دُونَ الْمُسْتَحَاضَةِ وَ یَحْتَمِلُ کَوْنُ لَفْظِ وِلَاءٍ مَمْدُوداً أَیْ مُتَوَالِیاً مُتَتَابِعاً فَیَدُلُّ عَلَی قَضَاءِ الصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ وَ قَدْ حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی جَهْلِهَا بِوُجُوبِ الْغُسْلِ.

******

ترجمه:

از علی بن مهزیار روایت شده است که گفت: به امام (ع) نوشتم که زنی در اولین روز ماه رمضان از حیض یا خون نفاس پاک شد، سپس استحاضه شد و در تمام ماه رمضان بدون انجام غسل های واجب برای هر دو نماز، نماز خواند و روزه گرفت. آیا روزه و نمازش صحیح است یا خیر؟ امام (ع) نوشتند: باید روزه اش را قضا کند اما نیازی به قضای نماز ندارد، زیرا پیامبر (ص) مؤمنات خود را به چنین عملی دستور می داد.

من می گویم: این احتمال دارد که واجب بودن قضای نماز و روزه مدنظر باشد و به معنای انکار نیست، یعنی چطور ممکن است که روزه اش را قضا کند و نماز را قضا نکند، بلکه هر دو را قضا کند زیرا پیامبر (ص) به این دستور می داد. و احتمال دارد که امام (ع) از پاسخ به سوال برای تقیه خودداری کرده باشد زیرا استحاضه در میان عامه کوچکترین حدث به حساب می آید و در این باره حکم زن حائض و نفاس ذکر شده نه زن مستحاضه. همچنین ممکن است که کلمه "وِلَاءٍ" به معنای پیوسته و متوالی بودن باشد که بر قضای نماز و روزه دلالت دارد و مرحوم شیخ آن را بر جهل به واجب بودن غسل حمل کرده است.

ص: 66

اشارة

(1) 19 بَابُ أَنَّ مَنْ أَصْبَحَ جُنُباً لَمْ یَجُزْ لَهُ أَنْ یَصُومَ ذَلِکَ الْیَوْمَ قَضَاءً عَنْ شَهْرِ رَمَضَانَ

******

ترجمه:

بابی که بیان می کند کسی که صبح جنب باشد، نباید آن روز را به عنوان قضای روزهٔ ماه رمضان بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12843 - رقم الحدیث الباب: 1]

12843- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَقْضِی شَهْرَ رَمَضَانَ- فَیُجْنِبُ مِنْ أَوَّلِ اللَّیْلِ وَ لَا یَغْتَسِلُ حَتَّی یَجِی ءَ آخِرُ اللَّیْلِ وَ هُوَ یَرَی أَنَّ الْفَجْرَ قَدْ طَلَعَ قَالَ لَا یَصُومُ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ یَصُومُ غَیْرَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (3).

******

ترجمه:

از عبدالله بن سنان روایت شده است که او از امام صادق (ع) درباره مردی که روزه قضای ماه رمضان می گیرد و در ابتدای شب جنب می شود و تا انتهای شب غسل نمی کند و وقتی فجر طلوع کرده می بیند که هنوز جنب است، سوال کرد. امام (ع) فرمودند: آن روز را نباید روزه بگیرد و روز دیگری را روزه بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12844 - رقم الحدیث الباب: 2]

12844- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَجَّالِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ قَالَ کَتَبَ أَبِی إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ کَانَ یَقْضِی شَهْرَ رَمَضَانَ- وَ قَالَ إِنِّی أَصْبَحْتُ بِالْغُسْلِ وَ أَصَابَتْنِی جَنَابَةٌ فَلَمْ أَغْتَسِلْ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ فَأَجَابَهُ ع لَا تَصُمْ هَذَا الْیَوْمَ وَ صُمْ غَداً.

******

ترجمه:

از ابن سنان که همان عبدالله است روایت شده است: پدرم به امام صادق (ع) نوشت و او روزهٔ قضای ماه رمضان می گرفت و گفت: «در حالی صبح کردم که باید غسل می کردم، اما تا طلوع فجر غسل نکردم». امام (ع) پاسخ دادند: «این روز را روزه نگیر و روز دیگری را روزه بگیر».

[رقم الحدیث الکلی: 12845 - رقم الحدیث الباب: 3]

12845- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فِی جَوْفِ اللَّیْلِ فِی رَمَضَانَ- فَنَامَ وَ قَدْ عَلِمَ بِهَا وَ لَمْ یَسْتَیْقِظْ حَتَّی أَدْرَکَهُ الْفَجْرُ فَقَالَ ع عَلَیْهِ أَنْ یُتِمَّ صَوْمَهُ وَ یَقْضِیَ یَوْماً آخَرَ فَقُلْتُ إِذَا کَانَ ذَلِکَ

ص: 67

اشارة

(1) 20 بَابُ أَنَّ مَنْ تَعَمَّدَ الْبَقَاءَ عَلَی الْجَنَابَةِ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ جَازَ أَنْ یَصُومَ ذَلِکَ الْیَوْمَ نَدْباً

******

ترجمه:

بابی که بیان می کند کسی که عمداً تا طلوع فجر بر جنابت باقی بماند، می تواند آن روز را به عنوان روزهٔ مستحب بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12846 - رقم الحدیث الباب: 1]

12846- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ حَبِیبٍ الْخَثْعَمِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَخْبِرْنِی عَنِ التَّطَوُّعِ وَ عَنْ هَذِهِ الثَّلَاثَةِ الْأَیَّامِ إِذَا أَجْنَبْتُ مِنْ (3) أَوَّلِ اللَّیْلِ فَأَعْلَمُ أَنِّی أَجْنَبْتُ فَأَنَامُ مُتَعَمِّداً حَتَّی یَنْفَجِرَ الْفَجْرُ أَصُومُ أَوْ لَا أَصُومُ قَالَ صُمْ.

******

ترجمه:

از حبیب خثعمی روایت شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم، دربارهٔ روزهٔ مستحب و این سه روز که اگر از اول شب جنب شوم و بدانم که جنب هستم و عمدًا بخوابم تا فجر طلوع کند، آیا روزه بگیرم یا نه؟ امام (ع) فرمودند: روزه بگیر.

[رقم الحدیث الکلی: 12847 - رقم الحدیث الباب: 2]

12847- 2- (4) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُجْنِبُ ثُمَّ یَنَامُ حَتَّی یُصْبِحَ أَ یَصُومُ ذَلِکَ الْیَوْمَ تَطَوُّعاً فَقَالَ أَ لَیْسَ هُوَ بِالْخِیَارِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ نِصْفِ النَّهَارِ الْحَدِیثَ.

******

ترجمه:

از ابن بُکَیر روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی که جنب شده و سپس تا صبح خوابیده، پرسیدم، آیا می تواند آن روز را به عنوان روزه مستحب بگیرد؟ امام (ع) فرمودند: آیا او بین خود و تا ظهر اختیار ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12848 - رقم الحدیث الباب: 3]

12848- 3- (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْقَصِیرِ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ طَلَعَتْ عَلَیْهِ الشَّمْسُ وَ هُوَ جُنُبٌ ثُمَّ أَرَادَ الصِّیَامَ بَعْدَ مَا اغْتَسَلَ وَ مَضَی مَا مَضَی مِنَ النَّهَارِ قَالَ یَصُومُ إِنْ شَاءَ وَ هُوَ بِالْخِیَارِ إِلَی نِصْفِ النَّهَارِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).

******

ترجمه:

از ابن بُکَیر روایت شده است که از امام صادق (ع) درباره مردی پرسیده شد که خورشید بر او طلوع کرده و جنب است، سپس بعد از غسل، قصد روزه گرفتن دارد و مقداری از روز گذشته است. امام (ع) فرمودند: اگر بخواهد، روزه بگیرد و تا نیمه روز مختار است.

ص: 68

اشارة

(1) 21 بَابُ وُجُوبِ اغْتِسَالِ الْحَائِضِ قَبْلَ الْفَجْرِ إِذَا طَهُرَتْ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَإِنْ أَخَّرَتْهُ عَمْداً فَعَلَیْهَا الْقَضَاءُ

ترجمه:

******

بابی که بیان می کند واجب بودن غسل حائض قبل از فجر در ماه رمضان اگر پاک شود، و اگر عمداً آن را به تأخیر بیندازد، باید قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12849 - رقم الحدیث الباب: 1]

12849- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ الْأَحْمَرِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ طَهُرَتْ بِلَیْلٍ مِنْ حَیْضَتِهَا ثُمَّ تَوَانَتْ أَنْ تَغْتَسِلَ فِی رَمَضَانَ حَتَّی أَصْبَحَتْ عَلَیْهَا قَضَاءُ ذَلِکَ الْیَوْمِ.

******

ترجمه:

از ابو بصیر روایت شده است که امام صادق (ع) فرمودند: اگر زنی در شب از حیض خود پاک شود و سپس در انجام غسل در ماه رمضان کوتاهی کند تا اینکه صبح شود، باید روزهٔ آن روز را قضا کند.

23- بَابُ جَوَازِ الْمَضْمَضَةِ وَ الِاسْتِنْشَاقِ لِلصَّائِمِ وَ کَرَاهَةِ الْمُبَالَغَةِ فِیهِمَا وَ وُجُوبِ الْقَضَاءِ عَلَی مَنْ دَخَلَ الْمَاءُ حَلْقَهُ لِلْعَبَثِ أَوِ التَّبَرُّدِ أَوْ وُضُوءِ النَّافِلَةِ دُونَ الْمَضْمَضَةِ لِلطَّهَارَةِ الْوَاج

[رقم الحدیث الکلی: 12854 - رقم الحدیث الباب: 3]

12854- 3- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الرَّیَّانِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ یُونُسَ قَالَ: الصَّائِمُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ یَسْتَاکُ مَتَی شَاءَ وَ إِنْ تَمَضْمَضَ فِی وَقْتِ فَرِیضَةٍ فَدَخَلَ الْمَاءُ حَلْقَهُ (فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ) (4) وَ قَدْ تَمَّ صَوْمُهُ وَ إِنْ تَمَضْمَضَ فِی غَیْرِ وَقْتِ فَرِیضَةٍ فَدَخَلَ الْمَاءُ حَلْقَهُ فَعَلَیْهِ الْإِعَادَةُ وَ الْأَفْضَلُ لِلصَّائِمِ أَنْ لَا یَتَمَضْمَضَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).

******

ترجمه:

از یونس روایت شده است: روزه دار در ماه رمضان هر وقت که بخواهد می تواند مسواک بزند و اگر در وقت نماز واجب مضمضه کند و آب وارد حلقش شود، روزه اش صحیح است و چیزی بر عهده ندارد. اما اگر در غیر وقت نماز واجب مضمضه کند و آب وارد حلقش شود، باید روزه اش را قضا کند و بهتر است که روزه دار مضمضه نکند.

24- بَابُ جَوَازِ صَبِّ الصَّائِمِ الدَّوَاءَ وَ الدُّهْنَ فِی أُذُنِهِ

[رقم الحدیث الکلی: 12860 - رقم الحدیث الباب: 4]

12860- 4- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: سَأَلَ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا أَسْمَعُ عَنِ الصَّائِمِ یَصُبُّ الدَّوَاءَ فِی أُذُنِهِ قَالَ نَعَمْ (6).

******

ترجمه:

از حماد بن عثمان روایت شده است که گفت: ابن ابی یعفور از امام صادق (ع) دربارهٔ روزه داری که دارو را در گوش خود می ریزد، پرسید، و من شنیدم. امام (ع) فرمودند: بله، اشکالی ندارد.

اشارة

(1) 25 بَابُ جَوَازِ الْکُحْلِ وَ الذَّرُورِ لِلصَّائِمِ رَجُلًا وَ امْرَأَةً عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِیمَا فِیهِ مِسْکٌ أَوْ لَهُ طَعْمٌ فِی الْحَلْقِ

******

ترجمه:

بابی که بیان می کند جواز استفاده از سرمه و ذرور برای روزه دار، چه مرد و چه زن، با کراهت در مواردی که حاوی مشک باشد یا طعمی در حلق داشته باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 12862 - رقم الحدیث الباب: 1]

12862- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سُلَیْمٍ (3) الْفَرَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الصَّائِمِ یَکْتَحِلُ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ لَیْسَ بِطَعَامٍ وَ لَا شَرَابٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (4) وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ سُلَیْمٍ الْفَرَّاءِ (5) عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (6).

******

ترجمه:

از محمد بن مسلم از امام باقر (ع) دربارهٔ روزه داری که سرمه می کشد روایت شده است که امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد، زیرا سرمه نه طعام است و نه شراب.

[رقم الحدیث الکلی: 12863 - رقم الحدیث الباب: 2]

12863- 2- (7) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْکُحْلِ لِلصَّائِمِ فَقَالَ إِذَا کَانَ کُحْلًا لَیْسَ فِیهِ مِسْکٌ وَ لَیْسَ لَهُ طَعْمٌ فِی الْحَلْقِ (فَلَا بَأْسَ بِهِ) (8).

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (9)

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

******

ترجمه:

از سماعه بن مهران روایت شده است که گفت: از امام (ع) دربارهٔ استفاده از سرمه برای روزه دار پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اگر سرمه ای باشد که حاوی مشک نباشد و در حلق طعم نداشته باشد، اشکالی ندارد.

ص: 74

[رقم الحدیث الکلی: 12865 - رقم الحدیث الباب: 4]

12865- 4- (3) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (4) عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ کَانَ لَا یَرَی بَأْساً بِالْکُحْلِ لِلصَّائِمِ.

******

ترجمه:

از عبد الله بن میمون از امام صادق (ع) از پدرش (ع) در حدیثی روایت شده است که او برای روزه دار اشکالی در استفاده از سرمه نمی دید.

[رقم الحدیث الکلی: 12869 - رقم الحدیث الباب: 8]

12869- 8- (2) وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ (3) قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ (4) ع عَنِ الصَّائِمِ إِذَا اشْتَکَی عَیْنَهُ یَکْتَحِلُ بِالذَّرُورِ وَ مَا أَشْبَهَهُ أَمْ لَا یَسُوغُ لَهُ ذَلِکَ فَقَالَ لَا یَکْتَحِلْ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَا فِیهِ مِسْکٌ أَوْ رَائِحَةٌ حَارَّةٌ (5) تَدْخُلُ الْحَلْقَ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ لِمَا مَضَی (6) وَ یَأْتِی (7).

******

ترجمه:

از حسن بن علی روایت شده است که گفت: از امام کاظم (ع) دربارهٔ روزه داری که چشمش درد می کند و سرمه یا ذرور می کشد، پرسیدم که آیا این کار برای او جایز است یا نه؟ امام (ع) فرمودند: نباید این کار را بکند.

می گویم: مرحوم شیخ این روایت را به موردی که در آن مشک یا بوی گرم وارد حلق می شود، تفسیر کرده است، زیرا در آن صورت مکروه است.

[رقم الحدیث الکلی: 12873 - رقم الحدیث الباب: 12]

12873- 12- (4) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ لَا یَرَی بَأْساً بِالْکُحْلِ لِلصَّائِمِ إِذَا لَمْ یَجِدْ طَعْمَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ فِی حَصْرِ الْمُفْطِرَاتِ (5) وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).

******

ترجمه:

از حسین بن علوان از امام جعفر (ع) از پدرش (ع) روایت شده است که امام علی (ع) برای روزه دار در صورتی که طعم سرمه را در حلقش نیابد، استفاده از سرمه را بدون اشکال می دانست.

[رقم الحدیث الکلی: 12876 - رقم الحدیث الباب: 3]

12876- 3- (6) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الصَّائِمِ یَنْزِعُ ضِرْسَهُ قَالَ لَا وَ لَا یُدْمِی فَاهُ وَ لَا یَسْتَاکُ بِعُودٍ رَطْبٍ.

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی السَّابَاطِیِّ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ وَ لَا یُدْمِی فَمَهُ (7)

******

ترجمه:

از عمار بن موسی از امام صادق (ع) روایت شده است که دربارهٔ روزه داری که دندانش را می کشد، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: نه، و نباید دهانش خونریزی کند و نباید با چوب مرطوب مسواک بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 12879 - رقم الحدیث الباب: 6]

12879- 6- (2) قَالَ ابْنُ بَابَوَیْهِ وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَکْرَهُ أَنْ یَحْتَجِمَ الصَّائِمُ خَشْیَةَ أَنْ یُغْشَی عَلَیْهِ فَیُفْطِرَ.

******

ترجمه:

ابن بابویه گفت: امیرالمؤمنین علی (ع) از حجامت کردن روزه دار نفرت داشت، زیرا می ترسید که او بی هوش شود و روزه اش باطل شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12884 - رقم الحدیث الباب: 11]

12884- 11- (3) وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ لَا یُفَطِّرْنَ الصَّائِمَ الْقَیْ ءُ وَ الِاحْتِلَامُ وَ الْحِجَامَةُ وَ قَدِ احْتَجَمَ النَّبِیُّ ص وَ هُوَ صَائِمٌ وَ کَانَ لَا یَرَی بَأْساً بِالْکُحْلِ لِلصَّائِمِ.

******

ترجمه:

از عبد الله بن میمون از امام صادق (ع) از پدرشان (ع) روایت شده است که فرمودند: سه چیز روزه را باطل نمی کند: قی (استفراغ)، احتلام و حجامت. و پیامبر (ص) در حالی که روزه دار بود، حجامت کرد و برای روزه دار در استفاده از سرمه اشکالی نمی دید.

[رقم الحدیث الکلی: 12887 - رقم الحدیث الباب: 14]

12887- 14- (2) الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: یَحْتَجِمُ الصَّائِمُ فِی غَیْرِ شَهْرِ رَمَضَانَ مَتَی شَاءَ فَأَمَّا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَلَا یُضِرَّ بِنَفْسِهِ (3) وَ لَا یُخْرِجِ الدَّمَ إِلَّا أَنْ یَتَبَیَّغَ (4) بِهِ فَأَمَّا نَحْنُ فَحِجَامَتُنَا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِاللَّیْلِ وَ حِجَامَتُنَا یَوْمَ الْأَحَدِ وَ حِجَامَةُ مَوَالِینَا یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).

******

ترجمه:

حسن بن فضل طبرسی در مکاتم الأخلاق از امام جعفر صادق (ع) روایت کرده است که فرمودند: روزه دار در غیر ماه رمضان هر وقت که بخواهد، می تواند حجامت کند. اما در ماه رمضان نباید به خود آسیب برساند و خون خارج نکند، مگر اینکه اضطرار داشته باشد. اما ما در ماه رمضان شب هنگام حجامت می کنیم و حجامت ما در روز یکشنبه و حجامت موالیان ما در روز دوشنبه است.

28- بَابُ جَوَازِ السِّوَاکِ لِلصَّائِمِ بِالرَّطْبِ وَ الْیَابِسِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِی الرَّطْبِ

[رقم الحدیث الکلی: 12893 - رقم الحدیث الباب: 4]

12893- 4- (4) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ مُوسَی بْنِ أَبِی الْحَسَنِ الرَّازِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلَهُ بَعْضُ جُلَسَائِهِ عَنِ السِّوَاکِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- قَالَ جَائِزٌ فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّ السِّوَاکَ تَدْخُلُ رُطُوبَتُهُ فِی الْجَوْفِ فَقَالَ مَا تَقُولُ فِی السِّوَاکِ الرَّطْبِ تَدْخُلُ رُطُوبَتُهُ فِی الْحَلْقِ فَقَالَ الْمَاءُ لِلْمَضْمَضَةِ أَرْطَبُ مِنَ السِّوَاکِ الرَّطْبِ فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ لَا بُدَّ مِنَ الْمَاءِ لِلْمَضْمَضَةِ مِنْ أَجْلِ السُّنَّةِ فَلَا بُدَّ مِنَ السِّوَاکِ مِنْ أَجْلِ السُّنَّةِ الَّتِی جَاءَ بِهَا جَبْرَئِیلُ عَلَی النَّبِیِّ ص.

******

ترجمه:

از موسی بن ابی الحسن رازی از امام رضا (ع) روایت شده است که گفت: برخی از هم نشینانش درباره مسواک زدن در ماه رمضان پرسیدند. امام (ع) فرمودند: جایز است. برخی از آن ها گفتند که رطوبت مسواک به داخل بدن وارد می شود. امام (ع) فرمودند: رطوبت مسواک مرطوب وارد حلق می شود. سپس فرمودند: آب برای مضمضه (غرغره) مرطوب تر از مسواک مرطوب است. اگر کسی بگوید که آب برای مضمضه ضروری است به خاطر سنت، پس مسواک هم به خاطر سنتی که جبرئیل به پیامبر (ص) آورده، ضروری است.

[رقم الحدیث الکلی: 12897 - رقم الحدیث الباب: 8]

12897- 8- (2) وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْعَلَاءِ الْقَلَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَسْتَاکُ الصَّائِمُ أَیَّ النَّهَارِ شَاءَ وَ لَا یَسْتَاکُ بِعُودٍ رَطْبٍ الْحَدِیثَ.

******

ترجمه:

از محمد بن مسلم از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: روزه دار می تواند در هر ساعتی از روز که بخواهد، مسواک بزند و نباید با چوب مرطوب مسواک بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 12901 - رقم الحدیث الباب: 12]

12901- 12- (3) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الصَّائِمِ یَنْزِعُ ضِرْسَهُ قَالَ لَا وَ لَا یُدْمِی فَاهُ وَ لَا یَسْتَاکُ بِعُودٍ رَطْبٍ.

******

ترجمه:

از عمار بن موسی از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: روزه دار نباید دندانش را بکشد، و نیز نباید دهانش خون آلود شود و نباید با چوب مرطوب مسواک بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 12905 - رقم الحدیث الباب: 16]

12905- 16- (3) مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ السِّوَاکِ فَقَالَ إِنِّی لَأَسْتَاکُ بِالْمَاءِ وَ أَنَا صَائِمٌ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ عُمُوماً (4).

******

ترجمه:

محمد بن ادریس در آخر السرائر نقل کرده است از کتاب موسی بن بکر از امام صادق (ع) که درباره مسواک پرسیده شد. امام (ع) فرمودند: من با آب مسواک می زنم و روزه هستم.

[رقم الحدیث الکلی: 12909 - رقم الحدیث الباب: 4]

12909- 4- (5) وَ عَنْهُ عَنِ الْفَضْلِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ یَعْنِی ابْنَ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الَّذِی یَذْرَعُهُ الْقَیْ ءُ وَ هُوَ صَائِمٌ قَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ وَ لَا یَقْضِی.

******

ترجمه:

از معاویه یعنی ابن عمار از امام صادق (ع) روایت شده است که درباره کسی که ناخواسته قی کند در حالی که روزه دار است، فرمودند: روزه اش را ادامه دهد و قضا ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12912 - رقم الحدیث الباب: 7]

12912- 7- (4) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدٍ وَ أَحْمَدَ ابْنَیِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِمَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ تَقَیَّأَ مُتَعَمِّداً وَ هُوَ صَائِمٌ قَضَی یَوْماً مَکَانَهُ.

******

ترجمه:

از عبد الله بن بُکَیْر از برخی از اصحاب ما از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: کسی که عمدی قی کند و روزه دار باشد، باید یک روز به جای آن روزه بگیرد.

30- بَابُ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِالْقَلْسِ وَ الْجُشَاءِ

[رقم الحدیث الکلی: 12918 - رقم الحدیث الباب: 3]

12918- 3- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْقَلْسِ وَ هِیَ الْجُشْأَةُ یَرْتَفِعُ الطَّعَامُ مِنْ جَوْفِ الرَّجُلِ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَکُونَ تَقَیَّأَ وَ هُوَ قَائِمٌ فِی الصَّلَاةِ قَالَ لَا یَنْقُضُ ذَلِکَ وُضُوءَهُ وَ لَا یَقْطَعُ صَلَاتَهُ وَ لَا یُفَطِّرُ صِیَامَهُ.

وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ نَحْوَهُ (5) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).

******

ترجمه:

از سماعه روایت شده است که گفت: از امام (ع) درباره قی کردن ناخواسته و باد گلو که غذا از معده مرد بالا می آید بدون اینکه قی کند و در حالی که در نماز است، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: این وضوی او را باطل نمی کند و نماز او را قطع نمی کند و روزه اش را باطل نمی کند.

اشارة

(2) 31 بَابُ کَرَاهَةِ ابْتِلَاعِ الصَّائِمِ رِیقَهُ بَعْدَ الْمَضْمَضَةِ حَتَّی یَبْزُقَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ یُجْزِی مَرَّةً

******

ترجمه:

بابی که بیان می کند کراهت بلعیدن آب دهان توسط روزه دار پس از مضمضه، تا اینکه سه بار آب دهان را بیرون دهد و یک بار نیز کافی است.

[رقم الحدیث الکلی: 12920 - رقم الحدیث الباب: 1]

12920- 1- (3) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الصَّائِمِ یَتَمَضْمَضُ قَالَ لَا یَبْلَعْ رِیقَهُ حَتَّی یَبْزُقَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)

وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ (5).

******

ترجمه:

از زید شحام از امام صادق (ع) روایت شده است که درباره روزه دار که مضمضه می کند، فرمودند: آب دهان خود را نباید ببلعد تا اینکه سه بار آب دهان را بیرون دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12921 - رقم الحدیث الباب: 2]

12921- 2- (6) ثُمَّ قَالَ وَ قَدْ رُوِیَ مَرَّةً وَاحِدَةً.

******

ترجمه:

سپس فرمودند: و روایت شده است که یک بار نیز کافی است

[رقم الحدیث الکلی: 12924 - رقم الحدیث الباب: 3]

12924- 3- (2) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا صَامَ یَتَطَیَّبُ (3) بِالطِّیبِ وَ یَقُولُ الطِّیبُ تُحْفَةُ الصَّائِمِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ مِثْلَهُ (4).

******

ترجمه:

از حسن بن راشد روایت شده است که گفت: امام صادق (ع) وقتی روزه دار بود، با عطر خود را خوشبو می کرد و می فرمود: عطر، هدیه ای است برای روزه دار.

[رقم الحدیث الکلی: 12927 - رقم الحدیث الباب: 6]

12927- 6- (4) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَرِهَ الْمِسْکَ أَنْ یَتَطَیَّبَ بِهِ الصَّائِمُ.

******

ترجمه:

از غیاث بن ابراهیم از امام جعفر (ع) از پدرش روایت شده است که حضرت علی (ع) خوش نداشت که روزه دار با مشک خود را خوشبو کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12931 - رقم الحدیث الباب: 10]

12931- 10- (3) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ کَتَبَ رَجُلٌ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع هَلْ یَشَمُّ الصَّائِمُ الرَّیْحَانَ یَتَلَذَّذُ بِهِ فَقَالَ ع لَا بَأْسَ بِهِ.

******

ترجمه:

از سعد بن سعد روایت شده است که گفت: مردی به امام کاظم (ع) نوشت و پرسید: آیا روزه دار می تواند گل را بو کند و از آن لذت ببرد؟ امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12936 - رقم الحدیث الباب: 15]

12936- 15- (5) قَالَ الصَّدُوقُ وَ کَانَ الصَّادِقُ ع إِذَا صَامَ لَا یَشَمُّ الرَّیْحَانَ فَسُئِلَ عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ إِنِّی (6) أَکْرَهُ أَنْ أَخْلِطَ صَوْمِی بِلَذَّةٍ.

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَهُ مِثْلَهُ (7).

******

ترجمه:

مرحوم صدوق می گوید و امام صادق (ع) وقتی روزه بود گل را نمی بوئید. از ایشان درباره این کار پرسیده شد و امام (ع) فرمودند: من بیزارم که روزه ام را با لذت مخلوط کنم.

[رقم الحدیث الکلی: 12939 - رقم الحدیث الباب: 18]

12939- 18- (6) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: إِنَّ مُلُوکَ الْفُرْسِ کَانَ لَهُمْ یَوْمٌ فِی السَّنَةِ یَصُومُونَهُ فَکَانُوا فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ یُعِدُّونَ النَّرْجِسَ وَ یُکْثِرُونَ مِنْ شَمِّهِ لِیَذْهَبَ عَنْهُمُ الْعَطَشُ فَصَارَ کَالسُّنَّةِ لَهُمْ فَنَهَی آلُ مُحَمَّدٍ ع عَنْ شَمِّهِ خِلَافاً عَلَی الْقَوْمِ وَ إِنْ کَانَ شَمُّهُ لَا یُفْسِدُ الصِّیَامَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حَصْرِ الْمُفْطِرَاتِ (7).

******

ترجمه:

محمد بن محمد مفید در کتاب مقنعه می گوید: پادشاهان فارس روزی در سال داشتند که در آن روز روزه می گرفتند و در آن روز نرگس را آماده می کردند و به طور فراوان آن را می بوییدند تا تشنگی را از بین ببرند و به این ترتیب، نرگس به عنوان سنت برای آن ها شد. پس آل محمد (ع) از بوییدن آن نهی کردند، خلافاً به قوم، هر چند بوییدن آن روزه را باطل نمی کند.

ص: 96

اشارة

(1) 33 بَابُ کَرَاهَةِ الْقُبْلَةِ وَ الْمُلَامَسَةِ وَ الْمُلَاعَبَةِ بِشَهْوَةٍ لِلصَّائِمِ وَ تَتَأَکَّدُ فِی الشَّابِّ الشَّبِقِ وَ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِهَا مَا لَمْ یُنْزِلْ فَإِنْ أَنْزَلَ مَعَ الْعَادَةِ أَوِ الْقَصْدِ قَضَی وَ کَفَّرَ

******

ترجمه:

بابی که بیان می کند کراهت بوسیدن، لمس کردن و بازی کردن با شهوت برای روزه دار، به ویژه در مورد جوانان شهوتی، و اینکه با این کار روزه باطل نمی شود مگر اینکه انزال کند؛ پس اگر با عادت یا قصد انزال کند، باید روزه را قضا کند و کفاره بدهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12940 - رقم الحدیث الباب: 1]

12940- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ یَمَسُّ مِنَ الْمَرْأَةِ شَیْئاً أَ یُفْسِدُ ذَلِکَ صَوْمَهُ أَوْ یَنْقُضُهُ فَقَالَ إِنَّ ذَلِکَ لَیُکْرَهُ (3) لِلرَّجُلِ الشَّابِّ مَخَافَةَ أَنْ یَسْبِقَهُ الْمَنِیُّ.

******

ترجمه:

از حلبی روایت شده است که امام صادق (ع) فرمودند: از ایشان درباره مردی که از زن چیزی لمس می کند پرسیدم. آیا این کار روزه اش را باطل می کند؟ امام (ع) فرمودند: این کار برای مرد جوان مکروه است، زیرا ممکن است منی از او خارج شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12941 - رقم الحدیث الباب: 2]

12941- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع (5) قَالَ: لَا تَنْقُضُ الْقُبْلَةُ الصَّوْمَ.

******

ترجمه:

از زراره از امام باقر (ع) روایت شده است که فرمودند: بوسیدن روزه را باطل نمی کند

[رقم الحدیث الکلی: 12942 - رقم الحدیث الباب: 3]

12942- 3- (6) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ ابْنِ الْحَکَمِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِی الصَّائِمِ یُقَبِّلُ الْجَارِیَةَ وَ الْمَرْأَةَ فَقَالَ أَمَّا الشَّیْخُ الْکَبِیرُ مِثْلِی وَ مِثْلُکَ فَلَا بَأْسَ وَ أَمَّا الشَّابُّ الشَّبِقُ فَلَا لِأَنَّهُ لَا یُؤْمَنُ وَ الْقُبْلَةُ إِحْدَی الشَّهْوَتَیْنِ قُلْتُ فَمَا تَرَی فِی مِثْلِی تَکُونُ لَهُ الْجَارِیَةُ فَیُلَاعِبُهَا فَقَالَ لِی إِنَّکَ لَشَبِقٌ یَا أَبَا حَازِمٍ الْحَدِیثَ.

******

ترجمه:

از منصور بن حازم روایت شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: نظر شما درباره روزه داری که دختر یا زن را می بوسد چیست؟ امام (ع) فرمودند: اگر مرد مسن و سالخورده ای مانند من و شما باشد، اشکالی ندارد. اما برای جوان شهوتی خیر، زیرا نمی توان به او اطمینان داشت و بوسه یکی از دو شهوت است. گفتم: نظر شما در مورد کسی مانند من که دختری دارد و با او بازی می کند چیست؟ امام (ع) فرمودند: تو خیلی شهوتی هستی، ای ابا حازم.

ص: 97

[رقم الحدیث الکلی: 12944 - رقم الحدیث الباب: 5]

12944- 5- (3) قَالَ وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع أَ مَا یَسْتَحْیِی أَحَدُکُمْ أَنْ (4) یَصْبِرَ یَوْماً إِلَی اللَّیْلِ إِنَّهُ کَانَ یُقَالُ إِنَّ بَدْوَ الْقِتَالِ اللِّطَامُ وَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا لَصِقَ بِأَهْلِهِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَأَدْفَقَ کَانَ عَلَیْهِ عِتْقُ رَقَبَةٍ.

وَ

رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ أَیْضاً مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَأَمْنَی لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِ شَیْ ءٌ (5).

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی عَدَمِ الْقَصْدِ وَ الِاعْتِیَادِ وَ الْأَوَّلُ عَلَی حُصُولِ أَحَدِهِمَا.

******

ترجمه:

امام علی (ع) فرمودند: آیا هیچ کدام از شما خجالت نمی کشد که یک روز تا شب صبر کند؟ گفته می شود که شروع جنگ با لطمه زنی است و اگر مردی در ماه رمضان با همسرش نزدیک شود و انزال کند، باید برده ای آزاد کند. و می گویم: این مورد برای عدم قصد و عادت است و اولی برای حصول یکی از آن ها است.

[رقم الحدیث الکلی: 12948 - رقم الحدیث الباب: 9]

12948- 9- (2) وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ رَفَعَهُ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَقَالَ أُقَبِّلُ وَ أَنَا صَائِمٌ فَقَالَ أَعِفَّ صَوْمَکَ فَإِنَّ بَدْءَ الْقِتَالِ اللِّطَامُ.

******

ترجمه:

از حسين، باسنادش مرفوعا مى گويد:مردى محضر مبارك امير المؤمنين عليه السلام مشرف شد و عرضه داشت: در حالى كه روزه دار هستم آيا حليله خود را ببوسم؟ حضرت فرمودند:روزه خود را نگهدار چه آنكه ابتداء و مقدمه قتال سيلى زدن بر يك ديگر مى باشد

[رقم الحدیث الکلی: 12953 - رقم الحدیث الباب: 14]

12953- 14- (4) وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْقُبْلَةِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ لِلصَّائِمِ أَ تُفَطِّرُ (5) قَالَ لَا.

******

ترجمه:

سماعه بن مهران می گوید: از امام صادق (ع) درباره بوسه زدن در ماه رمضان برای روزه دار پرسیدم، آیا روزه را باطل می کند؟ فرمود: خیر.

[رقم الحدیث الکلی: 12957 - رقم الحدیث الباب: 18]

12957- 18- (3) عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ هَلْ یَحِلُّ (4) لَهَا أَنْ تَعْتَنِقَ (5) الرَّجُلَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ هِیَ صَائِمَةٌ فَتُقَبِّلَ بَعْضَ جَسَدِهِ مِنْ غَیْرِ شَهْوَةٍ قَالَ لَا بَأْسَ.

******

ترجمه:

علی بن جعفر در کتابش از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل می کند: از او پرسیدم آیا برای زن مجاز است که در ماه رمضان در حالی که روزه دار است، مرد را در آغوش بگیرد و بدون شهوت بخشی از بدن او را ببوسد؟ فرمود: اشکالی ندارد.

اشارة

(1) 34 بَابُ جَوَازِ مَصِّ الصَّائِمِ لِسَانَ امْرَأَتِهِ أَوِ ابْنَتِهِ وَ بِالْعَکْسِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ وَ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِدُخُولِ رِیقِهِمَا مَعَ عَدَمِ التَّعَمُّدِ

ترجمه:

باب جواز مکیدن زبان همسر یا دختر توسط روزه دار و بالعکس با کراهت و عدم بطلان روزه با ورود آب دهان آن ها بدون عمد.

[رقم الحدیث الکلی: 12960 - رقم الحدیث الباب: 1]

12960- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (3) عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ الْحَنَّاطِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أُقَبِّلُ بِنْتاً لِی صَغِیرَةً وَ أَنَا صَائِمٌ فَیَدْخُلُ فِی جَوْفِی مِنْ رِیقِهَا شَیْ ءٌ قَالَ فَقَالَ لِی لَا بَأْسَ لَیْسَ عَلَیْکَ شَیْ ءٌ.

******

ترجمه:

ابی ولاد حناط می گوید: به امام صادق (ع) گفتم که من دختر کوچکم را می بوسم و در حالی که روزه هستم، مقداری از آب دهان او وارد دهانم می شود. امام فرمود: اشکالی ندارد و چیزی بر تو نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12961 - رقم الحدیث الباب: 2]

12961- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ یَعْنِی ابْنَ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الصَّائِمُ یُقَبِّلُ قَالَ نَعَمْ وَ یُعْطِیهَا لِسَانَهُ تَمَصُّهُ.

******

ترجمه:

ابی بصیر می گوید: به امام صادق (ع) گفتم که آیا روزه دار می تواند بوسه بزند؟ فرمود: بله، و می تواند زبانش را به او بدهد تا بمکد.

[رقم الحدیث الکلی: 12962 - رقم الحدیث الباب: 3]

12962- 3- (5) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْعَلَوِیِّ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ الْبُوفَکِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ الصَّائِمِ (6) یَمَصُّ لِسَانَ الْمَرْأَةِ أَوْ تَفْعَلُ الْمَرْأَةُ ذَلِکَ قَالَ لَا بَأْسَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (7).

******

ترجمه:

علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل می کند: از او پرسیدم آیا برای مرد روزه دار مجاز است که زبان زن را بمکد یا زن این کار را انجام دهد؟ فرمود: اشکالی ندارد.

ص: 102

اشارة

(1) 35 بَابُ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِالاحْتِلَامِ فِیهِ نَهَاراً وَ یُکْرَهُ لَهُ النَّوْمُ حَتَّی یَغْتَسِلَ وَ لَا یَحْرُمُ

ترجمه:

باب عدم بطلان روزه با احتلام در روز و مکروه بودن خوابیدن تا زمان غسل کردن و حرمت نداشتن آن.

[رقم الحدیث الکلی: 12963 - رقم الحدیث الباب: 1]

12963- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (3) عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (4) قَالَ: ثَلَاثَةٌ لَا یُفَطِّرْنَ الصَّائِمَ الْقَیْ ءُ وَ الِاحْتِلَامُ وَ الْحِجَامَةُ الْحَدِیثَ.

******

ترجمه:

عبدالله بن میمون از امام صادق (ع) نقل می کند: سه چیز روزه دار را باطل نمی کند: قیء، احتلام و حجامت.

[رقم الحدیث الکلی: 12964 - رقم الحدیث الباب: 2]

12964- 2- (5) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَحْتَلِمُ بِالنَّهَارِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ یُتِمُّ صَوْمَهُ (6) کَمَا هُوَ فَقَالَ لَا بَأْسَ.

وَ

رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَجْنَبَ بِالنَّهَارِ (7)

******

ترجمه:

ابن بُکَیر در حدیثی می گوید: از امام صادق (ع) درباره مردی پرسیدم که در روزهای ماه رمضان دچار احتلام می شود، آیا باید روزه اش را ادامه دهد؟ امام فرمود: اشکالی ندارد.(باید ادامه بدهد)

[رقم الحدیث الکلی: 12965 - رقم الحدیث الباب: 3]

12965- 3- (8) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَنَامُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَیَحْتَلِمُ ثُمَّ یَسْتَیْقِظُ ثُمَّ یَنَامُ قَبْلَ أَنْ یَغْتَسِلَ قَالَ لَا بَأْسَ.

******

ترجمه:

عیص بن قاسم می گوید: از امام صادق (ع) درباره مردی پرسیدم که در ماه رمضان می خوابد، سپس دچار احتلام می شود، و قبل از غسل کردن دوباره می خوابد. امام فرمود: اشکالی ندارد.

ص: 103

[رقم الحدیث الکلی: 12967 - رقم الحدیث الباب: 5]

12967- 5- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ بَعْضِ مَوَالِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ احْتِلَامِ الصَّائِمِ قَالَ فَقَالَ إِذَا احْتَلَمَ (نَهَاراً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَلَا یَنَامُ) (3) حَتَّی یَغْتَسِلَ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا (4)

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حَصْرِ النَّوَاقِضِ (5).

******

ترجمه:

ابراهیم بن عبدالحمید از برخی از موالیانش نقل می کند: از او درباره احتلام روزه دار پرسیدم، فرمود: اگر در روزهای ماه رمضان دچار احتلام شود، تا زمانی که غسل نکرده است، نخوابد.

[رقم الحدیث الکلی: 12970 - رقم الحدیث الباب: 3]

12970- 3- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ یَمْضَغُ الْعِلْکَ قَالَ نَعَمْ إِنْ شَاءَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حَصْرِ الْمُفْطِرَاتِ (3).

******

ترجمه:

از ابی بصیر از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: از ایشان درباره روزه دار که آدامس می جود، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: بله، اگر بخواهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12973 - رقم الحدیث الباب: 3]

12973- 3- (5) وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: سَأَلَ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ أَنَا أَسْمَعُ عَنِ الصَّائِمِ یَصُبُّ الدَّوَاءَ فِی أُذُنِهِ قَالَ نَعَمْ وَ یَذُوقُ الْمَرَقَ وَ یَزُقُّ الْفَرْخَ.

******

ترجمه:

از حماد بن عثمان روایت شده است که گفت: ابن ابی یعفور از امام صادق (ع) پرسید، در حالی که من شنیدم، آیا روزه دار می تواند دارو را در گوش خود بریزد؟ امام (ع) فرمودند: بله، و می تواند آبگوشت را بچشد و به جوجه غذا دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12977 - رقم الحدیث الباب: 7]

12977- 7- (4) مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ ع لَا بَأْسَ أَنْ یَذُوقَ الطَّبَّاخُ الْمَرَقَ لِیَعْرِفَ حُلْوَ الشَّیْ ءِ مِنْ حَامِضِهِ وَ یَزُقَّ الْفَرْخَ وَ یَمْضَغَ لِلصَّبِیِّ الْخُبْزَ بَعْدَ أَنْ لَا یَبْلَعَ مِنْ ذَلِکَ شَیْئاً وَ یَبْصُقُ إِذَا فَعَلَ ذَلِکَ مِرَاراً أَدْنَاهَا ثَلَاثُ مَرَّاتٍ وَ یَجْتَهِدُ.

******

ترجمه:

محمد بن محمد مفید در کتاب مقنعه می گوید: امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد که آشپز آبگوشت را بچشد تا شیرین یا ترش بودن آن را بفهمد، به جوجه غذا دهد و برای کودک نان بجود، به شرطی که چیزی از آن را نبلعد و اگر این کار را انجام داد، چندین بار -حداقل سه بار- تف کند و تلاش کند.

اشارة

(1) 38 بَابُ جَوَازِ مَضْغِ الصَّائِمِ الطَّعَامَ لِلصَّبِیِّ وَ زَقِّ الطَّیْرِ وَ الْفَرْخِ مِنْ غَیْرِ ابْتِلَاع

******

ترجمه:

بابی که بیان می کند جایز است که روزه دار غذا را برای کودک بجود و به پرنده و جوجه غذا دهد، بدون اینکه چیزی از آن فرو دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12979 - رقم الحدیث الباب: 1]

12979- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْمَرْأَةِ یَکُونُ لَهَا الصَّبِیُّ وَ هِیَ صَائِمَةٌ فَتَمْضَغُ لَهُ الْخُبْزَ وَ تُطْعِمُهُ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ وَ الطَّیْرُ إِنْ کَانَ لَهَا.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (3).

******

ترجمه:

از حلبی روایت شده است که از امام صادق (ع) درباره زنی که روزه دار است و فرزندی دارد، پرسیدند. او نان را می جود و به او می دهد. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد، و اگر پرنده ای دارد نیز همین طور.

[رقم الحدیث الکلی: 12980 - رقم الحدیث الباب: 2]

12980- 2- (4) وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ فَاطِمَةَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهَا کَانَتْ تَمْضَغُ لِلْحَسَنِ ثُمَّ لِلْحُسَیْنِ ع وَ هِیَ صَائِمَةٌ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ (5)

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).

******

ترجمه:

از مسعده بن صدقه از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: فاطمه (سلام الله علیها) در حالی که روزه دار بود، برای حسن و سپس برای حسین (علیهماالسلام) نان می جوید.

40- بَابُ جَوَازِ مَصِّ الصَّائِمِ الْخَاتَمَ دُونَ النَّوَاةِ فَتُکْرَهُ

[رقم الحدیث الکلی: 12985 - رقم الحدیث الباب: 3]

12985- 3- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ أَنَّهُ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یَجْعَلُ النَّوَاةَ فِی فِیهِ وَ هُوَ صَائِمٌ قَالَ لَا قُلْتُ فَیَجْعَلُ الْخَاتَمَ قَالَ نَعَمْ (3).

******

ترجمه:

از منصور بن حازم روایت شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: مردی که هسته را در دهان می گذارد در حالی که روزه است؟ امام (ع) فرمودند: نه. گفتم: آیا می تواند انگشتر را بگذارد؟ امام (ع) فرمودند: بله.

اشارة

(1) 42 بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِ الصَّائِمِ عَنِ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ وَ سَائِرِ الْمُفْطِرَاتِ مِنْ طُلُوعِ الْفَجْرِ الثَّانِی الْمُعْتَرِضِ وَ أَنَّهُ یَجِبُ الْإِمْسَاکُ عِنْدَ تَحَقُّقِهِ أَوْ سَمَاعِ أَذَانِ الثِّقَةِ الْمُعْتَادِ لِلْأَذَانِ بَعْدَهُ

ترجمه:

باب وجوب خودداری روزه دار از خوردن، آشامیدن و سایر مبطلات از طلوع فجر دوم، و لزوم خودداری هنگام تحقق آن یا شنیدن اذان ثقه ای که معمولاً پس از آن اذان می دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12987 - رقم الحدیث الباب: 1]

12987- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْخَیْطِ الْأَبْیَضِ مِنَ الْخَیْطِ الْأَسْوَدِ- فَقَالَ بَیَاضُ النَّهَارِ مِنْ سَوَادِ اللَّیْلِ قَالَ وَ کَانَ بِلَالٌ یُؤَذِّنُ لِلنَّبِیِّ ص- وَ ابْنُ أُمِّ مَکْتُومٍ وَ کَانَ أَعْمَی یُؤَذِّنُ بِلَیْلٍ وَ یُؤَذِّنُ بِلَالٌ حِینَ یَطْلُعُ الْفَجْرُ فَقَالَ النَّبِیُّ ص إِذَا سَمِعْتُمْ صَوْتَ بِلَالٍ- فَدَعُوا الطَّعَامَ وَ الشَّرَابَ فَقَدْ أَصْبَحْتُمْ.

******

ترجمه:

حلبی می گوید: از امام صادق (ع) درباره "خَیْطِ الْأَبْیَضِ مِنَ الْخَیْطِ الْأَسْوَدِ" پرسیدم. فرمود: سپیدی روز از سیاهی شب. و بلال برای پیامبر (ص) اذان می گفت و ابن ام مکتوم که نابینا بود، در شب اذان می گفت و بلال در هنگام طلوع فجر اذان می گفت. پیامبر (ص) فرمود: هنگامی که صدای بلال را شنیدید، خوردن و آشامیدن را ترک کنید، زیرا صبح شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12988 - رقم الحدیث الباب: 2]

12988- 2- (3) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ (4) عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ مَتَی یَحْرُمُ الطَّعَامُ وَ الشَّرَابُ (5) عَلَی الصَّائِمِ وَ تَحِلُّ الصَّلَاةُ صَلَاةُ الْفَجْرِ فَقَالَ إِذَا اعْتَرَضَ الْفَجْرُ وَ کَانَ کَالْقُبْطِیَّةِ (6) الْبَیْضَاءِ- فَثَمَّ یَحْرُمُ الطَّعَامُ وَ یَحِلُّ الصِّیَامُ وَ تَحِلُّ الصَّلَاةُ صَلَاةُ الْفَجْرِ الْحَدِیثَ.

ص: 111

43- بَابُ جَوَازِ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ لَیْلًا قَبْلَ النَّوْمِ وَ بَعْدَهُ إِلَی أَنْ یَتَبَیَّنَ الْفَجْرُ وَ الْجِمَاعِ حَتَّی یَبْقَی لِطُلُوعِ الصُّبْحِ مِقْدَارُ إِیقَاعِهِ وَ الْغُسْلِ

[رقم الحدیث الکلی: 12992 - رقم الحدیث الباب: 3]

12992- 3- (7) قَالَ وَ فِی خَبَرٍ آخَرَ وَ هُوَ الْفَجْرُ الَّذِی لَا یُشَکُّ فِیهِ.

******

ترجمه:

فرمود: و در خبری دیگر آمده است که آن فجر است که در آن شکی نیست

اشارة

(3) 44 بَابُ أَنَّ مَنْ تَنَاوَلَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِغَیْرِ مُرَاعَاةٍ لِلْفَجْرِ مَعَ الْقُدْرَةِ ثُمَّ عَلِمَ أَنَّهُ کَانَ طَالِعاً وَجَبَ عَلَیْهِ إِتْمَامُ الصَّوْمِ ثُمَّ قَضَاؤُهُ فَإِنْ تَنَاوَلَ بَعْدَ الْمُرَاعَاةِ فَاتَّفَقَ بَعْدَ الْفَجْرِ لَمْ یَجِبِ الْقَضَاءُ

ترجمه:

باب اینکه اگر کسی در ماه رمضان بدون توجه به طلوع فجر چیزی بخورد و سپس بفهمد که فجر طلوع کرده بود، باید روزه خود را تمام کند و سپس قضا کند؛ اما اگر بعد از رعایت این موضوع چیزی بخورد و بعد از فجر مطلع شود، قضا لازم نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12995 - رقم الحدیث الباب: 1]

12995- 1- (4) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ تَسَحَّرَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ بَیْتِهِ وَ قَدْ طَلَعَ الْفَجْرُ وَ تَبَیَّنَ قَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ ذَلِکَ ثُمَّ لْیَقْضِهِ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (5).

******

ترجمه:

حلبی از امام صادق (ع) نقل می کند که از ایشان پرسیدند: مردی سحری خورد و سپس از خانه اش خارج شد و فجر طلوع کرده و روشن شده بود. امام فرمود: روزه اش را در آن روز کامل کند و سپس قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12996 - رقم الحدیث الباب: 2]

12996- 2- (6) وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: کَتَبَ الْخَلِیلُ بْنُ هَاشِمٍ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع رَجُلٌ سَمِعَ الْوَطْءَ وَ النِّدَاءَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَظَنَّ أَنَّ النِّدَاءَ لِلسَّحُورِ فَجَامَعَ وَ خَرَجَ فَإِذَا الصُّبْحُ قَدْ أَسْفَرَ فَکَتَبَ بِخَطِّهِ یَقْضِی ذَلِکَ الْیَوْمَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

******

ترجمه:

ابراهیم بن مهزیار می گوید: خلیل بن هاشم به امام حسن (ع) نامه نوشت و پرسید: مردی در ماه رمضان صدای اذان و وقاع را شنید و گمان کرد که اذان برای سحری است، بنابراین نزدیکی کرد و وقتی بیرون رفت، دید که صبح شده است. امام با دست خط خود نوشت: آن روز را قضا کند، ان شاء الله.

[رقم الحدیث الکلی: 12997 - رقم الحدیث الباب: 3]

12997- 3- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ

ص: 115

45 -أَنَّ مَنْ أَکَلَ بَعْدَ الْفَجْرِ فِی غَیْرِ شَهْرِ رَمَضَانَ عَالِماً بِطُلُوعِهِ أَوْ غَیْرَ عَالِمٍ لَمْ یَجُزْ لَهُ الصَّوْمُ وَاجِباً غَیْرَ مُعَیَّنٍ کَقَضَاءِ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ لَا نَدْباً

[رقم الحدیث الکلی: 13001 - رقم الحدیث الباب: 3]

13001- 3- (5) وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ شَرِبَ بَعْدَ مَا طَلَعَ الْفَجْرُ وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- قَالَ یَصُومُ یَوْمَهُ ذَلِکَ وَ یَقْضِی یَوْماً آخَرَ وَ إِنْ کَانَ قَضَاءً لِرَمَضَانَ فِی شَوَّالٍ أَوْ غَیْرِهِ فَشَرِبَ بَعْدَ الْفَجْرِ فَلْیُفْطِرْ یَوْمَهُ ذَلِکَ وَ یَقْضِی.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).

******

ترجمه:

علی بن ابی حمزه از امام ابراهیم (ع) نقل می کند: از ایشان پرسیدم درباره مردی که در ماه رمضان پس از طلوع فجر و بی اطلاع از آن نوشید. امام فرمود: آن روز را روزه بگیرد و یک روز دیگر قضا کند. و اگر قضای رمضان را در ماه شوال یا غیر آن گرفته و بعد از طلوع فجر نوشیده، آن روز را افطار کند و یک روز دیگر قضا کند.

ص: 117

اشارة

(1) 46 بَابُ أَنَّ مَنْ صَدَّقَ الْمُخْبِرَ بِبَقَاءِ اللَّیْلِ فَأَکَلَ ثُمَّ بَانَ کَذِبُهُ وَجَبَ عَلَیْهِ إِتْمَامُ الصَّوْمِ إِنْ کَانَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ نَحْوِهِ وَ وَجَبَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ

ترجمه:

باب اینکه اگر کسی به خبر دروغ ماندن شب اعتماد کرد و خورد، سپس حقیقت آشکار شد که دروغ بوده است، باید روزه اش را در ماه رمضان و مانند آن کامل کند و قضا نیز بر او واجب است.

[رقم الحدیث الکلی: 13002 - رقم الحدیث الباب: 1]

13002- 1- (2) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع آمُرُ الْجَارِیَةَ (أَنْ تَنْظُرَ طَلَعَ الْفَجْرُ أَمْ لَا) (3) فَتَقُولُ لَمْ یَطْلُعْ بَعْدُ فَآکُلُ ثُمَّ أَنْظُرُ فَأَجِدُ قَدْ کَانَ طَلَعَ حِینَ نَظَرَتْ قَالَ اقْضِهِ أَمَا إِنَّکَ لَوْ کُنْتَ أَنْتَ الَّذِی نَظَرْتَ لَمْ یَکُنْ عَلَیْکَ شَیْ ءٌ.

وَ

رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ تُتِمُّ یَوْمَکَ ثُمَّ تَقْضِیهِ وَ قَالَ فِی آخِرِهِ مَا کَانَ عَلَیْکَ قَضَاؤُهُ (4).

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).

******

ترجمه:

معاویه بن عمار می گوید: به امام صادق (ع) گفتم: به کنیز دستور دادم که ببیند آیا فجر طلوع کرده یا نه، او گفت هنوز طلوع نکرده است. بنابراین من خوردم و سپس نگاه کردم و دیدم که فجر طلوع کرده بود. امام فرمود: آن را قضا کن؛ اما اگر خودت نگاه کرده بودی، بر تو چیزی نبود.

اشارة

(6) 48 بَابُ أَنَّهُ إِذَا نَظَرَ اثْنَانِ إِلَی الْفَجْرِ فَرَآهُ أَحَدُهُمَا دُونَ الْآخَرِ وَجَبَ الْإِمْسَاکُ عَلَی مَنْ رَآهُ دُونَ صَاحِبِهِ

ترجمه:

باب اینکه اگر دو نفر به فجر نگاه کنند و یکی از آنها فجر را ببیند و دیگری نبیند، امساک بر کسی که فجر را دیده واجب است، اما نه بر همراه او.

[رقم الحدیث الکلی: 13004 - رقم الحدیث الباب: 1]

13004- 1- (7) مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلَیْنِ قَامَا فَنَظَرَا إِلَی الْفَجْرِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا هُوَ ذَا وَ قَالَ الْآخَرُ مَا أَرَی شَیْئاً قَالَ فَلْیَأْکُلِ الَّذِی لَمْ یَسْتَبِنْ (8) لَهُ الْفَجْرُ وَ قَدْ حَرُمَ عَلَی الَّذِی زَعَمَ أَنَّهُ رَأَی الْفَجْرَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ کُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الْأَبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ (9).

ص: 119