کلیدواژه های آیات علوی در قرآن کریم : روشی جدید برای حفظ و آموزش آیات علوی در قرآن کریم جلد 2

مشخصات کتاب

سرشناسه:روضاتی، سیدمحمدجعفر، 1352 -

عنوان و نام پديدآور:کلیدواژه های آیات علوی در قرآن کریم: روشی جدید برای حفظ و آموزش آیات علوی در قرآن کریم/ تالیف سیدمحمدجعفر روضاتی؛ تقریظ سیدمحمود بحرالعلوم میردامادی؛ مقدمه علی اکبر مهدی پور.

مشخصات نشر:مشهد: اعتقادما، 1398 -

مشخصات ظاهری:2 ج.

شابک:1900000 ریال، دوره.978-622-6062-32-9 : ؛ ج.1.978-622-6062-33-6 : ؛ ج.2.978-622-6062-34-3 :

وضعیت فهرست نویسی:فیپا

یادداشت:کتابنامه به صورت زیرنویس.

عنوان دیگر:روشی جدید برای حفظ و آموزش آیات علوی در قرآن کریم.

موضوع:علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. -- جنبه های قرآنی-- احادیث

موضوع:Ali ibn Abi-talib, Imam I, 600-661 -- Qur'anic teaching-- Hadiths

موضوع:علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. -- جنبه های قرآنی

موضوع:Ali ibn Abi-talib, Imam I, 600-661 -- Qur'anic teaching

موضوع:قرآن .برگزیده ها --ترجمه ها

موضوع:Qur'an .Selections --Translations

موضوع:قرآن -- حفظ

موضوع:Qur'an -- Memorizing

شناسه افزوده:میردامادی،سید محمود، 1336 -

شناسه افزوده:مهدی پور، علی اکبر، 1324 -، مقدمه نویس

رده بندی کنگره:BP8/80

رده بندی دیویی:151/297

شماره کتابشناسی ملی:6013056

ص:1

اشاره

کلیدواژه های آیات علوی در قرآن کریم

روشی جدید برای حفظ و آموزش آیات علوی در قرآن کریم

تالیف سیدمحمدجعفر روضاتی

تقریظ سیدمحمود بحرالعلوم میردامادی

مقدمه علی اکبر مهدی پور

ص: 2

بسم الله الرحمن الرحیم

ص: 3

تقدیم به محضر مقدسّۀ اولین مدافع ولایت علوی،

حضرت فاطمة الزّهراء (علیها السلام)

ص: 4

فهرست مطالب

سورۀ مبارکۀ فرقان.. 17

221_ کد آیه: 25/54 اسم آیه: برادر و داماد. 17

222_ کد آیه: 25/70اسم آیه: بخشودگی محبّین حضرت علی (علیه السلام) 21

223_ کد آیه: 25/74 اسم آیه: امام متقین.. 23

224_ کد آیه: 25/75 اسم آیه: بالاترین درجۀ بهشت.... 25

سورۀ مبارکۀ شعراء. 28

225_ کد آیه: 26/4 اسم آیه: نشانهای از آسمان.. 28

226_ کد آیه: 26/84 اسم آیه: زبان صدق.. 30

227_ کد آیه: 102_26/100اسم آیه: حسرت دشمنان ولایت هنگام شفاعت.... 31

228_ کد آیه: 194_26/192اسم آیه: نزول ولایت، بر قلب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) 34

229_ کد آیه: 26/214 اسم آیه: یوم الدّار. 37

230_ کد آیه: 26/227 اسم آیه: جایگاه ستمکاران بولایت.... 42

سورۀ مبارکۀ نمل.. 45

231_ کد آیه: 27/62 اسم آیه: خلیفۀ زمین.. 45

232_ کد آیه: 27/82 اسم آیه: جنبدۀ زمین.. 47

233_ کد آیه: 27/89 اسم آیه: بهترین حسنه. 50

سورۀ مبارکۀ قصص..... 53

234_ کد آیه: 28/5 اسم آیه: مستضعف.... 53

235_ کد آیه: 28/35 اسم آیه: پشتیبان و حامی.. 55

236_ کد آیه: 28/61 اسم آیه: وعدۀ نیک..... 58

237_ کد آیه: 28/68 اسم آیه: برگزیده. 60

238_ کد آیه: 28/88 اسم آیه: وجه خدا 76

سورۀ مبارکۀ عنکبوت... 79

239_ کد آیه: 29/2 اسم آیه: آزمایش.... 79

ص: 5

240_ کد آیه: 29/8 اسم آیه: بهتر از پدر. 82

241_ کد آیه: 29/49 اسم آیه: صاحب علم.. 83

242_ کد آیه: 29/69 اسم آیه: محسن.. 85

سورۀ مبارکۀ روم. 86

243_ کد آیه: 30/22 اسم آیه: شناخت رنگ مردم. 86

244_ کد آیه: 30/30 اسم آیه: ولایت در فطرت... 89

245_ کد آیه: 30/56 اسم آیه: صاحب علم و ایمان.. 91

سورۀ مبارکۀ لقمان.. 95

246_ کد آیه: 31/14 اسم آیه: والدین.. 95

247_ کد آیه: 31/20 اسم آیه: نعمت باطن.. 98

248_ کد آیه: 31/22 اسم آیه: دستگیرۀ نجات... 100

سورۀ مبارکۀ سجده. 103

249_ کد آیه: 32/16 اسم آیه: عابد در دل شب.... 103

250_ کد آیه: 32/18 اسم آیه: مؤمن.. 106

251_ کد آیه: 32/24 اسم آیه: پیشوایان هدایت.... 108

سورۀ مبارکۀ احزاب... 110

252_ کد آیه: 33/4 اسم آیه: محبّت قلبی.. 110

253_ کد آیه: 33/6 اسم آیه: سزاوارترین.. 113

254_ کد آیه: 33/7 اسم آیه: عهد و پیمان ولایت.... 118

255_ کد آیه: 33/23 اسم آیه: در انتظار شهادت... 121

256_ کد آیه: 33/25 اسم آیه: کفایت.... 125

257_ کد آیه: 33/33 اسم آیه: جنگ با حضرت علی (علیه السلام) 132

258_ کد آیه: 33/33 اسم آیه: پاکیزگان.. 134

259_ کد آیه: 33/56 اسم آیه: صلوات... 148

260_ کد آیه:33/57 اسم آیه: آزار حضرت علی (علیه السلام) . 153

261_ کد آیه:33/71 اسم آیه: رستگاری بزرگ..... 160

ص: 6

262_ کد آیه:33/72 اسم آیه: امانت ولایت.... 162

سورۀ مبارکۀ سبأ. 165

263_ کد آیه: 34/18 اسم آیه: ایمنی زیر چتر ولایت.... 165

264_ کد آیه:34/20 اسم آیه: غاصبین ولایت، عاملین شیطان.. 173

265_ کد آیه:34/46 اسم آیه: توصیه به ولایت.... 176

سورۀ مبارکۀ فاطر. 179

266_ کد آیه: 35/10 اسم آیه: کلمۀ پاک..... 179

267_ کد آیه:22_35/19 اسم آیه: مقایسه. 185

268_ کد آیه:35/28 اسم آیه: علماء. 188

269_ کد آیه:35/32 اسم آیه: بخشش بزرگ..... 190

سورۀ مبارکۀ یس.... 198

270_ کد آیه:8و36/7 اسم آیه: عاقبت انکار ولایت.... 198

271_ کد آیه:36/12 اسم آیه: امام مبین.. 201

سورۀ مبارکۀ صافّات... 210

272_ کد آیه:37/24 اسم آیه: بازپرسی از ولایت.... 210

273_ کد آیه:37/83 اسم آیه: شیعه. 219

274_ کد آیه: 37/130 اسم آیه: آل یاسین.. 224

275_ کد آیه: 37/142 اسم آیه: نمونه ای از انکار ولایت.... 228

276_ کد آیه: 37/164 اسم آیه: مقام معلوم. 232

277_ کد آیه: 166و37/165 اسم آیه: اوّلین تسبیح گو. 233

سورۀ مبارکۀ ص..... 238

278_ کد آیه: 28/ 38 اسم آیه: مقایسه. 238

279_ کد آیه: 38/75 اسم آیه: عالین.. 240

280_ کد آیه: 87و38/86 اسم آیه: یاد جهانی.. 242

سورۀ مبارکۀ زمر. 244

281_ کد آیه: 39/9 اسم آیه: مقایسه. 244

ص: 7

282_ کد آیه: 39/29 اسم آیه: تسلیم رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) 248

283_ کد آیه: 32و39/31 اسم آیه: تکذیب حقیقت.... 254

284_ کد آیه: 39/33 اسم آیه: مصدِّق.. 256

285_ کد آیه: 39/56 اسم آیه: جانب خدا 258

286_ کد آیه: 39/65 اسم آیه: حبط عمل.. 264

سورۀ مبارکۀ غافر. 267

287_ کد آیه: 40/7 اسم آیه: استغفار ملائکه برای شیعیان.. 267

288_ کد آیه: 40/10 اسم آیه: ایمان.. 272

289_ کد آیه: 40/12 اسم آیه: مشرکین بولایت.... 274

290_ کد آیه: 40/65 اسم آیه: نشانۀ اخلاص در توحید.. 277

سورۀ مبارکۀ فصلت.... 279

291_ کد آیه: 4-41/1 اسم آیه: اعراض از ولایت.... 279

292_ کد آیه: 28و41/27 اسم آیه: عذاب تارک ولایت.... 281

293_ کد آیه: 41/30 اسم آیه: استقامت.... 284

294_ کد آیه: 41/33 اسم آیه: صالحترین.. 292

سورۀ مبارکۀ شوری... 294

295_ کد آیه: 42/8 اسم آیه: رحمت.... 294

296_ کد آیه: 42/9 اسم آیه: معجزۀ ولیّ خدا 295

297_ کد آیه: 42/13 اسم آیه: اقامۀ دین بر محور ولایت.... 298

298_ کد آیه: 42/17 اسم آیه: میزان.. 303

299_ کد آیه: 20و42/19 اسم آیه: رزق ولایت.... 305

300_ کد آیه: 42/23 اسم آیه: مودّت... 307

301_ کد آیه: 53و42/52 اسم آیه: نور. 314

سورۀ مبارکۀ زخرف.... 318

302_ کد آیه: 43/4 اسم آیه: علیٌّ حکیم.. 318

303_ کد آیه: 43/19 اسم آیه: بازخواست.... 321

ص: 8

304_ کد آیه: 43/28 اسم آیه: کلمۀ باقیه. 323

305_ کد آیه: 43/41 اسم آیه: منتقم.. 325

306_ کد آیه: 43/43 اسم آیه: صراط مستقیم.. 327

307_ کد آیه: 43/44 اسم آیه: قوم پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) 329

308_ کد آیه: 43/45 اسم آیه: سؤال از انبیاء (علیهم السلام) . 332

309_ کد آیه: 43/57 اسم آیه: مثَل به عیسی (علیه السلام) 337

310_ کد آیه: 43/59 اسم آیه: نعمت.... 344

311_ کد آیه: 43/61 اسم آیه: علم.. 347

312_ کد آیه: 80و43/79 اسم آیه: دسیسه. 350

سورۀ مبارکۀ دخان.. 354

313_ کد آیه: 44/2 اسم آیه: کتاب... 354

314_ کد آیه: 44/32 اسم آیه: بهترین انتخاب... 356

315_ کد آیه: 42و44/41 اسم آیه: اهل رحمت.... 362

سورۀ مبارکۀ جاثیه. 365

316_ کد آیه: 45/21 اسم آیه: مقایسه. 365

317_ کد آیه: 45/29 اسم آیه: سخنگو. 366

سورۀ مبارکۀ احقاف.... 367

318_ کد آیه: 46/13 اسم آیه: استقامت.... 367

سورۀ مبارکۀ محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) 368

319_ کد آیه: 47/1 اسم آیه: راه خدا 368

320_ کد آیه: 47/9 اسم آیه: حبط عمل.. 372

321_ کد آیه: 26و47/25 اسم آیه: کراهت از ولایت.... 374

322_ کد آیه: 47/28 اسم آیه: نتیجۀ بیزاری از ولایت.... 378

323_ کد آیه: 47/29 اسم آیه: بیماردلان.. 380

324_ کد آیه: 47/30 اسم آیه: لحن کینه توزان.. 381

325_ کد آیه: 47/32 اسم آیه: مخالفین ولایت.... 383

ص: 9

سورۀ مبارکۀ فتح... 385

326_ کد آیه: 48/2 اسم آیه: گناهان شیعیان.. 385

327_ کد آیه: 48/10 اسم آیه: دست خدا 390

328_ کد آیه: 48/18 اسم آیه: بیعت رضوان.. 392

329_ کد آیه: 48/25 اسم آیه: غربال.. 396

330_ کد آیه: 48/26 اسم آیه: کلمۀ تقوا 398

سورۀ مبارکۀ حجرات... 401

331_ کد آیه: 49/7 اسم آیه: ایمان.. 401

332_ کد آیه: 49/10 اسم آیه: برادر رسول خدا 402

سورۀ مبارکۀ ق.. 405

333_ کد آیه: 50/21 اسم آیه: سائق.. 405

334_ کد آیه: 50/24 اسم آیه: کینه توزان ولایت در عذاب... 406

سورۀ مبارکۀ ذاریات... 416

335_ کد آیه: 6و51/5 اسم آیه: دین.. 416

336_ کد آیه: 9و51/8

اسم آیه: انحراف از ولایت.... 417

سورۀ مبارکۀ طور. 419

337_ کد آیه: 52/21 اسم آیه: پیروی از ایمان.. 419

سورۀ مبارکۀ نجم.. 422

338_ کد آیه: 4_53/1

اسم آیه: ستارۀ امامت.... 422

سورۀ مبارکۀ قمر. 428

339_ کد آیه: 55و54/54

اسم آیه: متّقین.. 428

سورۀ مبارکۀ الرحمن.. 431

340_ کد آیه: 4_55/1

اسم آیه: بیان.. 431

341_ کد آیه: 9_55/5

اسم آیه: میزان.. 432

342_ کد آیه: 55/13 اسم آیه: نعمت.... 435

343_ کد آیه:20و55/19

اسم آیه: دریا 437

ص: 10

344_ کد آیه: 55/27 اسم آیه: وجه خدا 442

345_ کد آیه: 55/31 اسم آیه: گرانمایه. 446

سورۀ مبارکۀ واقعه. 448

346_ کد آیه: 11و56/10 اسم آیه: سابق.. 448

347_ کد آیه: 14و56/13

اسم آیه: آخر. 452

348_ کد آیه: 56/79 اسم آیه: مطهّرین.. 453

349_ کد آیه: 89و56/88

اسم آیه: مقرّبین.. 456

350_ کد آیه: 91و56/90

اسم آیه: اصحاب یمین.. 457

سورۀ مبارکۀ حدید.. 460

351_ کد آیه: 57/3 اسم آیه: اوّل و آخر. 460

352_ کد آیه: 57/9 اسم آیه: نور ولایت.... 465

353_ کد آیه: 57/12 اسم آیه: نور ولایت.... 466

354_ کد آیه: 57/13 اسم آیه: باب رحمت.... 468

355_ کد آیه: 57/19 اسم آیه: صدّیق.. 472

356_ کد آیه: 57/28 اسم آیه: نور ولایت.... 475

سورۀ مبارکۀ مجادله. 478

357_ کد آیه: 58/9 اسم آیه: نشانۀ نفاق.. 478

358_ کد آیه: 58/12 اسم آیه: نجوا 480

359_ کد آیه: 58/22 اسم آیه: رستگاران.. 486

سورۀ مبارکۀ حشر. 487

360_ کد آیه: 59/7 اسم آیه: خویشاوندان.. 487

361_ کد آیه: 59/9 اسم آیه: ایثار. 489

362_ کد آیه: 59/10 اسم آیه: سابق.. 493

363_ کد آیه: 59/20 اسم آیه: رستگاران.. 497

سورۀ مبارکۀ صف.... 501

364_ کد آیه: 61/8 اسم آیه: نور خدا 501

ص: 11

365_ کد آیه: 61/9 اسم آیه: دین حق.. 503

366_ کد آیه: 61/10 اسم آیه: تجارت پر سود. 505

سورۀ مبارکۀ جمعه. 506

367_ کد آیه: 62/9 اسم آیه: ذکر خدا 506

سورۀ مبارکۀ منافقون.. 510

368_ کد آیه: 63/1 اسم آیه: منافق، منکر ولایت.... 510

سورۀ مبارکۀ تغابن.. 513

369_ کد آیه: 64/6 اسم آیه: بیّنات... 513

370_ کد آیه: 64/8 اسم آیه: نور. 514

371_ کد آیه: 64/12 اسم آیه: عاقبت ترک ولایت.... 517

سورۀ مبارکۀ طلاق.. 519

372_ کد آیه: 65/10 اسم آیه: اهل ذکر. 519

سورۀ مبارکۀ تحریم.. 523

373_ کد آیه: 66/4 اسم آیه: صالح المؤمنین.. 523

سورۀ مبارکۀ ملک..... 527

374_ کد آیه: 67/22 اسم آیه: راه راست.... 527

375_ کد آیه: 67/27 اسم آیه: وعدۀ الهی.. 529

376_ کد آیه: 67/29 اسم آیه: روشن شدن حقیقت.... 532

سورۀ مبارکۀ قلم.. 533

377_ کد آیه: 6و68/5 اسم آیه: رسوا شدن دشمن علی (علیه السلام) 533

378_ کد آیه: 52و68/51اسم آیه: نسبت جنون به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در غدیر 535

سورۀ مبارکۀ حاقه. 537

379_ کد آیه: 69/12 اسم آیه: گوش شنوا 537

380_ کد آیه: 69/19 اسم آیه: نامۀ عمل.. 542

381_ کد آیه: 51_69/40 اسم آیه: حسرت کافرین و منکرین ولایت.... 544

سورۀ مبارکۀ معارج.. 547

ص: 12

382_ کد آیه: 3_70/1

اسم آیه: عذاب کافر ولایت.... 547

سورۀ مبارکۀ نوح.. 551

383_ کد آیه: 71/28 اسم آیه: خانۀ ولایت.... 551

سورۀ مبارکۀ جن.. 552

384_ کد آیه: 72/13 اسم آیه: هدایت.... 552

385_ کد آیه: 72/16 اسم آیه: پاداش استقامت در ولایت.... 554

386_ کد آیه: 72/17 اسم آیه: نتیجۀ جدایی از حضرت علی (علیه السلام) 557

387_ کد آیه: 72/18 اسم آیه: مساجد.. 559

388_ کد آیه: 23_72/21 اسم آیه: اهمیت ابلاغ ولایت.... 560

سورۀ مبارکۀ مدّثر. 562

389_ کد آیه: 74/31 اسم آیه: ولایت، عامل زیاد شدن ایمان.. 562

390_ کد آیه: 39و74/38

اسم آیه: اصحاب یمین.. 564

391_ کد آیه: 74/41 اسم آیه: مجرمین.. 566

392_ کد آیه: 43و74/42

اسم آیه: شیعه و پیرو. 568

سورۀ مبارکۀ قیامة. 570

393_ کد آیه: 32و75/31 اسم آیه: تکذیب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در غدیر 570

سورۀ مبارکۀ انسان.. 576

394_ کد آیه: 76/7 اسم آیه: وفای به نذر. 576

395_ کد آیه: 9و76/8 اسم آیه: ایثار حضرت علی (علیه السلام) 578

396_ کد آیه: 76/23 اسم آیه: تنزیل.. 582

397_ کد آیه: 76/31 اسم آیه: رحمت.... 583

سورۀ مبارکۀ مرسلات... 584

398_ کد آیه: 18_ 77/15

اسم آیه: تکذیب ولایت.... 584

399_ کد آیه: 31_77/29 اسم آیه: تشنگی منکران ولایت در قیامت.... 586

400_ کد آیه: 77/41 اسم آیه: متّقین.. 588

سورۀ مبارکۀ نبأ. 589

ص: 13

401_ کد آیه: 3_78/1

اسم آیه: خبر بزرگ..... 589

402_ کد آیه: 78/38 اسم آیه: اقرار به توحید به برکت ولایت.... 593

403_ کد آیه: 78/40 اسم آیه: ابو تراب... 596

سورۀ مبارکۀ نازعات... 599

404_ کد آیه: 7و79/6 اسم آیه: رادفه. 599

سورۀ مبارکۀ عبس.... 600

405_ کد آیه: 22_80/17 اسم آیه: رجعت حضرت علی (علیه السلام) . 600

سورۀ مبارکۀ تکویر. 602

406_ کد آیه: 27_81/22 اسم آیه: دفاع از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در راه ولایت 602

سورۀ مبارکۀ انفطار. 605

407_ کد آیه: 14و82/13

اسم آیه: نیکان.. 605

سورۀ مبارکۀ مطففین.. 606

408_ کد آیه: 83/18 اسم آیه: دلهای شیعیان.. 606

409_ کد آیه: 28و83/27

اسم آیه: تسنیم.. 608

410_ کد آیه: 83/29 اسم آیه: جواب استهزاء. 610

سورۀ مبارکۀ انشقاق.. 613

411_ کد آیه: 9_84/7 اسم آیه: حساب شیعیان علی (علیه السلام) 613

سورۀ مبارکۀ بروج.. 614

412_ کد آیه: 85/1 اسم آیه: بروج.. 614

413_ کد آیه: 85/3 اسم آیه: مشهود. 616

414_ کد آیه: 85/11 اسم آیه: رستگاری بزرگ..... 617

سورۀ مبارکۀ طارق.. 618

415_ کد آیه: 86/1 اسم آیه: آسمان.. 618

سورۀ مبارکۀ أعلی.. 619

416_ کد آیه: 17و87/16 اسم آیه: ارزش ولایت در آخرت... 619

سورۀ مبارکۀ فجر. 621

ص: 14

417_ کد آیه: 3_89/1 اسم آیه: شفع.. 621

418_ کد آیه: 30_89/27

اسم آیه: نفس مطمئنّه. 623

سورۀ مبارکۀ بلد.. 626

419_ کد آیه: 90/3 اسم آیه: پدر. 626

420_ کد آیه: 9و90/8 اسم آیه: زبان.. 628

421_ کد آیه: 13_90/11 اسم آیه: ولایت، آزاد کردن بنده. 629

سورۀ مبارکۀ شمس.... 632

422_ کد آیه: 2و91/1

اسم آیه: ماه. 632

423_ کد آیه: 91/9 اسم آیه: تزکیه. 634

424_ کد آیه:91/12 اسم آیه: بدبختترین مردم. 635

سورۀ مبارکۀ لیل.. 639

425_ کد آیه: 92/1 اسم آیه: شب.... 639

426_ کد آیه: 13و92/12

اسم آیه: هدایت.... 640

سورۀ مبارکۀ انشراح.. 642

427_ کد آیه: 94/1 اسم آیه: شرح صدر. 642

428_ کد آیه: 94/7 اسم آیه: انتصاب... 644

سورۀ مبارکۀ تین.. 647

429_ کد آیه: 95/2 اسم آیه: طور سینا 647

430_ کد آیه: 95/7 اسم آیه: دین.. 648

سورۀ مبارکۀ علق.. 651

431_ کد آیه: 5و96/4 اسم آیه: تعلیم.. 651

سورۀ مبارکۀ قدر. 653

432_ کد آیه: 97/4 اسم آیه: شب قدر. 653

سورۀ مبارکۀ بیّنه. 657

433_ کد آیه: 98/7 اسم آیه: بهترین آفریدگان.. 657

سورۀ مبارکۀ زلزال.. 662

ص: 15

434_ کد آیه: 3-99/1 اسم آیه: انسان.. 662

سورۀ مبارکۀ قارعة. 665

435_ کد آیه: 7و101/6 اسم آیه: راضی.. 665

سورۀ مبارکۀ تکاثر. 667

436_ کد آیه: 102/8 اسم آیه: نعمت ولایت.... 667

سورۀ مبارکۀ عصر. 671

437_ کد آیه: 103/3 اسم آیه: ولایت، عامل رفع خسارت... 671

سورۀ مبارکۀ ماعون.. 672

438_ کد آیه: 107/1 اسم آیه: دین.. 672

سورۀ مبارکۀ کوثر. 673

439_ کد آیه: 108/1 اسم آیه: کوثر. 673

سورۀ مبارکۀ اخلاص..... 675

440_ کد آیه: 112/1 اسم آیه: تمثیل.. 675

منابع و مآخذ.. 679

جدول فهرست سوره های قرآن کریم.. 689

ص: 16

سورۀ مبارکۀ فرقان

شماره: 221- کد آیه: 25/54 اسم آیه: برادر و داماد

{وَهُوَ الَّذی خَلَقَ مِنَ الْمآءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُۥ نَسَبًا وَصِهْرًا٭ۗ وَكانَ رَبُّكَ قَدیرًا}

او کسى است که از آب، انسانى را آفرید سپس او را نسب و سبب قرار داد و پروردگار تو همواره توانا بوده است.

1_ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِک، قَالَ: رَکبَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ذَاتَ یوْمٍ بَغْلَتَهُ، فَانْطَلَقَ إِلَى جَبَلِ آلِ فُلَانٍ، وَ قَالَ: یا أَنَسُ! خُذِ الْبَغْلَةَ، وَ انْطَلِقْ إِلَى مَوْضِعِ کذَا وَ کذَا، تَجِدْ عَلِیاً (علیه السلام) جَالِساً، یسَبِّحُ بِالْحَصَى، فَأَقْرِئْهُ مِنِّی السَّلَامَ، وَ احْمِلْهُ عَلَى الْبَغْلَةِ، وَ آتِ بِهِ إِلَی.

قَالَ أَنَسٌ: فَذَهَبْتُ، فَوَجَدْتُ عَلِیاً (علیه السلام) کمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَحَمَلْتُهُ عَلَى الْبَغْلَةِ، فَأَتَیتُ بِهِ إِلَیهِ.

فَلَمَّا أَنْ بَصُرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) قَالَ: السَّلَامُ عَلَیک یا رَسُولَ اللَّهِ! قَالَ: وَ عَلَیک السَّلَامُ یا أَبَا الْحَسَنِ! فَإِنَّ هَذَا مَوْضِعٌ قَدْ جَلَسَ فِیهِ سَبْعُونَ نَبِیاً مُرْسَلًا، مَا جَلَسَ فِیهِ مِنَ الْأَنْبِیاءِ أَحَدٌ، إِلَّا وَ أَنَا خَیرٌ مِنْهُ، وَ قَدْ جَلَسَ فِی مَوْضِعِ کلِّ نَبِی أَخٌ لَهُ مَاجَلَسَ مِنَ الْإِخْوَةِ أَحَدٌ، إِلَّا وَ أَنْتَ خَیرٌ مِنْهُ.

قَالَ أَنَسٌ: فَنَظَرْتُ إِلَى سَحَابَةٍ قَدْ أَظَلَّتْهُمَا وَ دَنَتْ مِنْ رُءُوسِهِمَا، فَمَدَّ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) یدَهُ إِلَى السَّحَابَةِ، فَتَنَاوَلَ عُنْقُودَ عِنَبٍ، فَجَعَلَهُ بَینَهُ وَ بَینَ عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ قَالَ: کلْ، یا أَخِی! فَهَذِهِ هَدِیةٌ مِنَ اللَّهِ إِلَی ثُمَّ إِلَیک.

ص: 17

قَالَ أَنَسٌ: فَقُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّه! عَلِی أَخُوک؟ قَالَ: نَعَمْ، عَلِی أَخِی. قُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! صِفْ لِی کیفَ، عَلِیٌّ أَخُوک؟

قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ مَاءً تَحْتَ الْعَرْشِ، قَبْلَ أَنْ یخْلُقَ آدَمَ بِثَلَاثَةِ آلَافِ عَامٍ، وَ أَسْکنَهُ فِی لُؤْلُؤَةٍ خَضْرَاءَ فِی غَامِضِ عِلْمِهِ، إِلَى أَنْ خَلَقَ آدَمَ، فَلَمَّا خَلَقَ آدَمَ نَقَلَ ذَلِک الْمَاءَ مِنَ اللُّؤْلُؤَةِ فَأَجْرَاهُ فِی صُلْبِ آدَمَ، إِلَى أَنْ قَبَضَهُ اللَّهُ، ثُمَّ نَقَلَهُ إِلَى صُلْبِ شَیثٍ، فَلَمْ یزَلْ ذَلِک الْمَاءُ ینْتَقِلُ مِنْ ظَهْرٍ إِلَى ظَهْرٍ، حَتَّى صَارَ فِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، ثُمَّ شَقَّهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ نِصْفَینِ، فَصَارَ نِصْفُهُ فِی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَ نِصْفُهُ فِی أَبِی طَالِبٍ، فَأَنَا مِنْ نِصْفِ الْمَاءِ، وَ عَلِی مِنَ النِّصْفِ الْآخَرِ، فَعَلِی أَخِی فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ، ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً وَ کانَ رَبُّک قَدِیراً».(1)

مرحوم شیخ طوسی در امالی با اسنادش، از انس بن مالک نقل کرده، که انس گفت: روزی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بر مرکبشان سوار شدند و به سمت کوه آل فلان به راه افتادند، و به من فرمودند: ای انس! مرکب مرا بگیر و بهسمت فلان مکان برو، در آنجا علی (علیه السلام) را می بینی که با ریگها تسبیح می گوید، پس سلام مرا به او برسان، و او را سوار بر مرکب کن و نزد من بیاور.

انس می گوید: من به آن مکان رفتم و همان طور که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده بودند، حضرت علی (علیه السلام) را یافتم و او را سوار بر مرکب نمودم و نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آوردم. حضرت علی (علیه السلام) ، تا رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را دیدند خطاب به ایشان گفتند: سلام بر شما، ای رسول خدا!

ص: 18


1- الأمالی (للطوسی)، ص313، مجلس11، ح84؛ بحار الأنوار، ج 15، ص13، ح16؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص141، ح7806؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص20؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص412؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص23، ح77؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 1، ص363، ح232.

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: و سلام بر تو، ای ابو الحسن! بنشین، چرا که این جایگاهی است که هفتاد پیامبر در آن نشسته اند، و من از هر پیامبری که در اینجا نشسته، بهتر هستم و در کنار هر پیامبری یکی از برادرانش نشسته بودند، که تو از همۀ آنها برتر هستی.

انس می گوید: دیدم ابری بالای سر آن دو سایه انداخته بود، و به سرشان نزدیک شده بود، سپس رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) دستشان را به سوی ابر دراز کردند، و خوشۀ انگوری را گرفتند، و آن را بین خود و حضرت علی (علیه السلام) تقسیم کردند، و سپس فرمودند: بخور، ای برادرم! این هدیه ای است از سوی خداوند برای من و سپس برای تو.

انس گفت: عرض کردم: ای رسول خدا! آیا علی بن ابی طالب (علیه السلام) برادر شماست؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: بله، او برادر من است.

انس گفت: عرض کردم: چگونه علی (علیه السلام) برادر شماست؟ رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: خداوند عزّ و جلّ سه هزار سال قبل از خلقت آدم (علیه السلام) ، آبی را خلق کرد و آن را در ظرفی از لؤلؤ سبز، در زیر عرش خود قرار داد که علم آن مخصوص به ذات مقدّس او بود، و چون آدم (علیه السلام) را آفرید، آن آب را در صلب او جاری نمود، و چون آدم (علیه السلام) را قبض روح کرد، آن را به صلب وصی او، شیث منتقل کرد، پس در هر زمانی از صلبی به صلب دیگر منتقل شد، تا اینکه در صلب عبد المطلب قرار گرفت، و بعد از عبدالمطلب آن را دو نصف کرد، نصف آن در صلب پدرم عبدالله قرار گرفت، و نصف دیگر آن در صلب ابوطالب، پس من، از نصف آن آفریده شدم، و علی (علیه السلام) از نصف دیگر آن، پس علی (علیه السلام) برادر من می باشد در دنیا و آخرت، سپس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) این آیه را تلاوت نمودند: «وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً وَ کانَ رَبُّک قَدِیراً».

ص: 19

2_ عَنِ السُّدِّی، فِی قَوْلِهِ: «وَ هُوَ الَّذِى خَلَقَ مِنَ المَاءِ بَشَراً»، قال: نَزَلَتْ هذِهِ الآیة فِی النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ عَلِی، زَوَّجَ فَاطِمَةَ علیاً، وَ هُوَ ابْنُ عَمِّهِ، وَ زَوْجُ ابْنَتِهِ، کانَ نَسَباً وَ کانَ صِهْراً.(1)

سدّى دربارۀ سخن خداوند: «وَ هُوَ الَّذِى خَلَقَ مِنَ المَاءِ بَشَراً»، گفت: این آیه در مورد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و حضرت على (علیه السلام) نازل شده، که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دخترشان حضرت فاطمه (علیها السلام) را، بهازدواج حضرت على (علیه السلام) در آوردند، و او، هم پسر عموى پیامبر بود، و هم شوهر دختر پیامبر بود، هم نسبت خویشاوندى داشت و هم داماد او بود.

ص: 20


1- شواهد التنزیل، ج 1، ص538، ح573.

شماره: 222- کد آیه: 25/70 اسم آیه: بخشودگی محبّین حضرت علی (علیه السلام)

{اِلّا مَنْ تابَ وَءامَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صالِحًا فَاُولٓئِكَ یُبَدِّلُ اللّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ٭ۗ وَكانَ اللّهُ غَفُورًا رَحیمًا}

مگر کسانى که توبه کنند و ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند، که خداوند گناهان آنان را به حسنات مبدّل مى کند و خداوند همواره آمرزنده و مهربان بوده است!

عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ، قَالَ: أَتَیتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لِأُسَلِّمَ عَلَیهِ، فَجَلَسْتُ أَنْتَظِرُهُ، فَخَرَجَ إِلَی، فَقُمْتُ إِلَیهِ، فَسَلَّمْتُ عَلَیهِ، فَضَرَبَ عَلَى کفِّی، ثُمَّ شَبَّک أَصَابِعَهُ فِی أَصَابِعِی، ثُمَّ قَالَ: یا أَصْبَغَ بْنَ نُبَاتَةَ! قُلْتُ: لَبَّیک وَ سَعْدَیک، یا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ!

فَقَالَ: إِنَّ وَلِینَا وَلِی اللَّهِ، فَإِذَا مَاتَ وَلِی اللَّهِ کانَ مِنَ اللَّهِ بِالرَّفِیقِ الْأَعْلَى، وَ سَقَاهُ مِنَ النَّهَرِ، أَبْرَدَ مِنَ الثَّلْجِ، وَ أَحْلَى مِنَ الشَّهْدِ، وَ أَلْینَ مِنَ الزُّبْدِ.

فَقُلْتُ: بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی! وَ إِنْ کانَ مُذْنِباً؟ فَقَالَ: نَعَمْ، وَ إِنْ کانَ مُذْنِباً، أَ مَا تَقْرَأُ الْقُرْآنَ؟ «فَأُوْلئِک یبَدِّلُ اللَّهُ سَیئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً»، یا أَصْبَغُ! إِنَّ وَلِینَا لَوْ لَقِی اللَّهَ وَ عَلَیهِ مِنَ الذُّنُوبِ مِثْلُ زَبَدِ الْبَحْرِ، وَ مِثْلُ عَدَدِ الرَّمْلِ، لَغَفَرَهَا اللَّهُ لَهُ،إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى.(1)

از اصبغ بن نباته نقل است که گفت: نزد مولایم، حضرت امیرالمؤ منین (علیه السلام) ، رفتم تا بر آن حضرت سلامى عرض کنم، اندکى در جلوى خانۀ حضرتش نشستم و در

ص: 21


1- الإختصاص، ص66؛ بحار الأنوار، ج 34، ص280، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص153، ح7844.

انتظار ماندم تا بیرون بیایند، تا چشمم به آن حضرت افتاد، برخاستم و پیش رفتم، و سلام عرض کردم، سپس آن حضرت، با دستشان به دست من زدند، و انگشتانشان را در انگشتانم قرار دادند، و فرمودند:

ای اصبغ بن نباته! گفتم: لبیک و سعدیک! ای امیر مؤمنان! (بله، بفرمایید، در خدمتم) حضرت فرمودند: همانا دوست ما، دوست خداست، پس هر وقت او بمیرد، نزد خداوند می رود، تا او را از آب نهرى، که از برف خنک تر، و از شهد شیرین تر، و از روغن نرم تر و لطیف تر است، بنوشاند.

عرض کردم: پدر و مادرم فدایتان شوند! حتّی اگر گناهکار باشد؟

حضرت فرمودند: آرى، حتّی اگر گناهکار باشد، مگر قرآن نخوانده اى: «فَأُوْلئِک یبَدِّلُ اللَّهُ سَیئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً»، ای اصبغ! همانا اگر دوستدار ما، خدا را ملاقات کند، در حالی که گناهانی به اندازۀ کف روی دریا، و یا سنگریزه ها داشته باشد، خداوند بدیهایشان را به نیکیها تبدیل مى کند، و او را می بخشد.(ان شاء الله)

ص: 22

شماره: 223- کد آیه: 25/74 اسم آیه: امام متقین

{وَالَّذینَ یَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ اَزْواجِنا وَذُرِّیّاتِنا قُرَّةَ اَعْیُنٍ وَاجْعَلْنا لِلْمُتَّقینَ اِمامًا}

و آنها کسانی هستند که می گویند: پروردگارا! از همسران و فرزندان ما، مآیۀ روشنی چشم ما قرار ده، و ما را پیشوای پرهیزگاران بنما.

1_ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِی، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیاتِنا قُرَّةَ أَعْینٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً»، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) لِجَبْرَئِیلَ: «مِنْ أَزْواجِنا»، قَالَ: خَدِیجَةُ، قَالَ: «وَ ذُرِّیاتِنا»، قَالَ: فَاطِمَةُ، قَالَ: «قُرَّةَ أَعْینٍ»، قَالَ: الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ، قَالَ: «وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً»، قَالَ: عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیهِمْ أَجْمَعِینَ.(1)

از ابى سعید خدرى نقل است که گفت: در بارۀ فرمایش خدا ی عزّوجل: «رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیاتِنا قُرَّةَ أَعْینٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً»، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: از جبرئیل پرسیدم: منظور از «أَزْواجِنا» کیست؟ جبرئیل گفت: خدیجه کبرى (علیها السلام) ، پرسیدم: منظور از «ذرّیاتنا» چیست؟ جبرئیل گفت: فاطمه (علیها السلام) سؤال کردم: پس «قُرَّةَ أَعْینٍ» چه کسانى هستند؟ جبرئیل گفت: حسن و حسین (علیهما السلام) هستند، آن گاه سؤال کردم: «وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً» کیست؟ جبرئیل گفت: حضرت على بن ابى طالب (علیه السلام) ، که امام متّقین است.2_ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَوْلُهُ: «وَ الَّذِینَ یقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا»، الْآیةِ،

ص: 23


1- بحار الأنوار، ج 24، ص135، ح9؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص156، ح7859؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص381؛ تفسیر فرات الكوفی، ص294، ح399؛ شواهد التنزیل، ج 1، ص539، ح576.

نَزَلَتْ فِی عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) .(1)

از ابن عباس نقل است که در بارۀ آیۀ: «وَ الَّذِینَ یقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا»، گفت: این آیه، در بارۀ علی بن ابی طالب (علیه السلام) ، نازل شده است.

ص: 24


1- بحار الأنوار، ج 24، ص134،ح6؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص155، ح7856؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص381؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص447.

شماره: 224- کد آیه: 25/75 اسم آیه: بالاترین درجۀ بهشت

{اُولٓئِكَ یُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَیُلَقَّوْنَ فیها تَحِیَّةً وَسَلامًا}

آنها هستند که درجات عالی بهشت در برابر شکیبائیشان به آنان پاداش داده می شود. و در آن، با تحیت و سلام روبرو می شوند.

1_ عَن ابنِ مَسعُود، وَ اُمِّ سَلَمة، زَوجَة النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) - فِی حَدِیثٍ- قالَ لَهُ: یا ابنَ مَسعُود! إنَّ أهلَ الغُرَف العُلیا، لِعَلِی بنِ أبِی طالِب (علیه السلام) وَ شِیعَتَهُ، المُتَوَلُّون لَهُ، المُتَبَرَّءُونَ مِن أعدائِه، وَ هُوَ قَولُهُ تَعالَى: «أُوْلئِک یجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَ یلَقَّوْنَ فِیها تَحِیةً وَ سَلاماً»، عَلَى أذًى الدُّنِیا.(1)

در کتاب تحفة الاخوان، در حدیثی از ابن مسعود و ام سلمه، همسر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، نقل شده، که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به ابن مسعود فرمودند: ای ابن مسعود! همانا غرفه های بالایی بهشت برای حضرت علی بن ابیطالب (علیه السلام) ، و شیعیان او است، که ولایت او را قبول دارند، و از دشمنان او، بیزاری می جویند، و این، معنی فرمایش خدای متعال است، که می فرماید: «أُوْلئِک یجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَ یلَقَّوْنَ فِیها تَحِیةً وَ سَلاماً»، به خاطر صبرشان، بر اذیتها و آزارهایی که در دنیا، به آنها شد.2_ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جُبَیرٍ، فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ الَّذِینَ یقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ

ص: 25


1- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4،، ص156، ح7860؛ اللوامع النورانیة فی اسماء علیّ و اهل بیته القرآنیة، ص459، ح821.

ذُرِّیاتِنا»، الْآیةَ، قَالَ: هَذِهِ الْآیةُ، وَ اللَّهِ! خَاصَّةٌ فِی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیّ (علیه السلام) کانَ أَکثَرُ دُعَائِهِ یقُولُ: «رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا»، یعْنِی فَاطِمَةَ، «وَ ذُرِّیاتِنا»، الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ، «قُرَّةَ أَعْینٍ»، قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) : وَ اللَّهِ! مَا سَأَلْتُ رَبِّی وَلَداً نَضِیرَ الْوَجْهِ، وَ لَا وَلَداً حَسَنَ الْقَامَةِ، وَ لَکنْ سَأَلْتُ رَبِّی وُلْداً مُطِیعِینَ لِلَّهِ، خَائِفِینَ وَجِلِینَ مِنْهُ، حَتَّى إِذَا نَظَرْتُ إِلَیهِ، وَ هُوَ مُطِیعٌ لِلَّهِ قَرَّتْ بِهِ عَینِی، قَالَ: «وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً»، قَالَ: نَقْتَدِی بِمَنْ قَبْلَنَا مِنَ الْمُتَّقِینَ، فَیقْتَدِی الْمُتَّقُونَ بِنَا مِنْ بَعْدِنَا، وَ قَالَ: «أُوْلئِک یجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا»، یعْنِی عَلِی بْنَ أَبِی طَالِبٍ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَینَ وَ فَاطِمَةَ (علیهم السلام) ، «وَ یلَقَّوْنَ فِیها تَحِیةً وَ سَلاماً خالِدِینَ فِیها حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقاماً».(1)

از سعید بن جبیر نقل است که در بارۀ فرمایش خدای متعال: «وَ الَّذِینَ یقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیاتِنا»، گفت: به خدا قسم! این آیه، اختصاص به حضرت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) دارد، چون بیشتر دعاهای آن حضرت اینگونه بود: «رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا»، که مقصودشان حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام) بود، «وَ ذُرِّیاتِنا»، یعنی حسن و حسین (علیهما السلام) را، نور چشم ما قرار بده، «قُرَّةَ أَعْینٍ».

حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) فرمودند: به خدا قسم! من هرگز از خداوند، فرزند زیبا و خوش قد و قامت، نخواستم، ولى تقاضا کردم، فرزندانى مطیع فرمان خدا، و بیمناک و پرهیزگار عنایت فرماید، تا هر وقت چشمم به او بیافتد، که مطیع وفرمانبردار خداوند است، باعث روشنی چشمم شود.

سپس فرمودند: «وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً»، ما اقتدا مى کنیم به پرهیزگارانی که پیش از ما بوده اند، پس متّقین و پرهیزگاران بعد از ما هم، به ما اقتدا نمایند، «أُوْلئِک

ص: 26


1- بحار الأنوار، ج 24، ص132، ح1 و ج 43، ص279، ذیل ح48؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص27؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص44، ح146؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص380.

یجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا»، پاداش آنها را، غرفه هایی در بهشت قرار دادیم، براى صبر و شکیبائى که پیشه کردند، یعنى، علی بن ابى طالب و حسن و حسین و فاطمه (علیهم السلام) ، «یلَقَّوْنَ فِیها تَحِیةً وَ سَلاماً خالِدِینَ فِیها حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقاماً»، به آنها تحیت و سلام گفته مى شود، سپس در بهترین جایگاه و منازل، براى همیشه، زندگى مى کنند.

ص: 27

سورۀ مبارکۀ شعراء

شماره: 225- کد آیه: 26/4 اسم آیه: نشانه ای از آسمان

{اِنْ نَشَاْ نُنَزِّلْ عَلَیْهِمْ مِنَ السَّمآءِ ءایَةً فَظَلَّتْ اَعْناقُهُمْ لَها خاضِعینَ}

اگر ما اراده کنیم، از آسمان بر آنها آیه ای نازل می کنیم که گردنهایشان در برابر آن خاضع گردد!

عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَیهِمْ مِنَ السَّماءِ آیةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِینَ»، قَالَ: تَخْضَعُ لَهَا رِقَابُ بَنِی أُمَیةَ، قَالَ: ذَلِک بَارِزٌ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ، قَالَ: وَ ذَاک عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، یبْرُزُ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ عَلَى رُءُوسِ النَّاسِ سَاعَةً، حَتَّى یبْرُزَ وَجْهُهُ، وَ یعْرِفُ النَّاسُ حَسَبَهُ وَ نَسَبَهُ.

ثُمَّ قَالَ: أَمَا إِنَّ بَنِی أُمَیةَ لَیخْتَبِینَّ الرَّجُلُ مِنْهُمْ إِلَى جَنْبِ شَجَرَةٍ، فَتَقُولُ: هَذَا رَجُلٌ مِنْ بَنِی أُمَیةَ، فَاقْتُلُوهُ.(1)

از ابو بصیر نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَیهِمْ مِنَ السَّماءِ آیةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِینَ»، سؤال کردم، حضرت فرمودند: این نشانه، حضرت علی بن ابیطالب (علیه السلام) هستند، کهگردنهای بنی امیّه برای

ص: 28


1- الإیقاظ من الهجعة بالبرهان على الرجعة، ص382، ح151؛ بحار الأنوار، ج 53، ص109؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص168، ح7880 و ص169، ح7883؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص384؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص458؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 6، ص294، ح9؛ مختصر البصائر، ص482، ح533.

او ذلیل و خاضع می گردد، چون حضرت علی (علیه السلام) در هنگام غروب خورشید ظاهر می گردد، تا مردم او را به حسب و نسبش بشناسند، پس بنی امیّه را بکشد، تا جایی که اگر از بنی امیّه مردی خود را در پشت درختی پنهان کند، آن درخت به سخن آید، و فریاد کند: این مردی از بنی امیّه است که اینجا پنهان شده است، او را بکشید.

ص: 29

شماره: 226- کد آیه: 26/84 اسم آیه: زبان صدق

{وَاجْعَلْ لی لِسانَ صِدْقٍ فِی الْءاخِرینَ}

و براى من در میان امّتهاى آینده، زبان صدق و راستی قرار ده!

ابْنُ مَرْدَوَیهِ فِی قَوْلِهِ: «وَ اجْعَلْ لِی لِسانَ صِدْقٍ فِی الْآخِرِینَ»، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، قَالَ: هُوَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، عُرِضَتْ وَلَایتُهُ عَلَى إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) فَقَالَ: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ مِنْ ذُرِّیتِی، فَفَعَلَ اللَّهُ ذَلِک.(1)

ابن مردویه در بارۀ آیۀ: «وَ اجْعَلْ لِی لِسانَ صِدْقٍ فِی الْآخِرِینَ»، که حضرت ابراهیم (علیه السلام) گفت: «براى من زبان صدق و راستی قرار ده، تا در امّتهای واپسین، دین ات را زنده کند»، از حضرت أبى عبد اللَّه جعفر بن محمد (علیهما السلام) روایت است که فرمودند: او، حضرت على بن ابى طالب (علیه السلام) است، که تا ولایت آن حضرت، بر حضرت ابراهیم (علیه السلام) عرضه شد، عرض کرد: بار خدایا! او را از نسل من قرار ده، خداوند نیز دعاى او را، اجابت نمود.

ص: 30


1- بحار الأنوار، ج 36، ص57، ح4؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص175، ح7893؛ دلائل الصدق لنهج الحق، ج 5، ص243؛ كشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج 1، ص320؛ كشف الیقین فی فضائل أمیر المؤمنین (علیه السلام) ، ص378؛ نهج الحق و كشف الصدق، ص199.

شماره: 227- کد آیه: 102 _ 26/100 اسم آیه: حسرت دشمنان ولایت هنگام شفاعت

{فَما لَنا مِنْ شافِعینَ100 وَلا صَدیقٍ حَمیمٍ101 فَلَوْ اَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنینَ102}

(افسوس که امروز) برای ما نه شفاعت کننده ای وجود دارد.(100) و نه دوستی که از ما حمایت کند!(101) پس اگر بار دیگر (به دنیا) بازگردیم از مؤمنان خواهیم بود.(102)

1_ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، وَ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، قَالا: وَ اللَّهِ! لَنَشْفَعَنَّ فِی الْمُذْنِبِینَ مِنْ شِیعَتِنَا، حَتَّى یقُولُوا أَعْدَاؤُنَا إِذَا رَأَوْا ذَلِک: «فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ»، «وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ»، «فَلَوْ أَنَّ لَنا کرَّةً فَنَکونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ»، قَالَ: مِنَ الْمُهْتَدِینَ، قَالَ: لِأَنَّ الْإِیمَانَ قَدْ لَزِمَهُمْ بِالْإِقْرَار.(1)

از ابی اسامه نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ، و حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) ، فرمودند: به خدا سوگند! ما در حق شیعیان گنهکارمان آن قدر شفاعت می کنیم، تا اینکه دشمنان ما، با دیدن آن، می گویند: «ما را نه شفاعت کننده ای است»، « و نه دوستی که حامی ما باشد»، «پس اگر بار دیگر بازگردیم از مؤمنان خواهیم بود»، و فرمودند: یعنی از هدایت شدگان خواهیم بود، چون همانا لازمۀ ایمان، اقرار است.

ص: 31


1- بحار الأنوار، ج 8، ص37، ح15؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص179، ح7912؛ تفسیر القمی، ج 2، ص123؛ اللوامع النورانیة فی اسماء علیّ و اهل بیته القرآنیة، ص464، ح830.

2_ عَنْ سُلَیمَانَ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ»، «وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ»، فَقَالَ: لَمَّا یرَانَا هَؤُلَاءِ، وَ شِیعَتَنَا نَشْفَعَ یوْمَ الْقِیامَةِ، یقُولُونَ: «فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ»، «وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ»، یعْنِی بِالصَّدِیقِ الْمَعْرِفَةَ، وَ بِالْحَمِیمِ الْقَرَابَةَ.(1)

از سلیمان بن خالد نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ، در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: «فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ»، «وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ»، پرسیدم، پس ایشان فرمودند: هنگامی که آنها، ما را می بینند، که در روز قیامت، چگونه شیعیان مان را، شفاعت می کنیم، می گویند: «فَمَا لَنَا مِن شَافِعِینَ»، «وَ لَا صَدِیقٍ حَمِیمٍ»، و منظور از «صدیق»، آشنایان است، و منظور از «حمیم»، خویشاوندان است.

3_ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، قَالَ: نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیةُ فِینَا وَ فِی شِیعَتِنَا، قَوْلُهُ تَعَالَى: «فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ»، «وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ»، وَ ذَلِک أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى یفَضِّلُنَا وَ یفَضِّلُ شِیعَتَنَا، حَتَّى إِنَّا لَنَشْفَعُ وَ یشْفَعُونَ، فَإِذَا رَأَى ذَلِک مَنْ لَیسَ مِنْهُمْ، قَالُوا: «فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ»، «وَ لا صَدِیقٍ حَمِیم».(2)

حضرت جعفر بن محمد (علیهما السلام) از قول پدر بزرگوارشان فرمودند: آیۀ: «فَما لَنا مِنْ

ص: 32


1- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص179، ح7909؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص386؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص490.
2- بحار الأنوار، ج 8، ص56، ح69 و ج 24، ص258، ح6؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص178، ح7908؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص386؛ تفسیر فرات الكوفی، ص297، ح401؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص490؛ شواهد التنزیل، ج 1، ص541، ح578.

شافِعِینَ»، «وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ»، در بارۀ ما و شیعیان ما نازل شده است، چون خداى سبحان به ما و شیعیانمان، فضیلت شفاعت را عنایت نماید، تا ما شفاعت کنیم، و آنان نیز شفاعت می کنند، پس چون مخالفین ما، این فضیلت را می بینند، با حسرت مى گویند: «امروز براى ما نه شفیعى هست»، «و نه دوستی که از ما حمایت نماید»!

ص: 33

شماره: 228- کد آیه: 194_26/192 اسم آیه: نزول ولایت، بر قلب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)

{وَاِنَّهُۥ لَتَنْزیلُ رَبِّ الْعالَمینَ192 نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْاَمینُ193 عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرینَ194}

مسلّماً این (قرآن) از سوى پروردگار جهانیان نازل شده است!(192) روح الامین آن را نازل کرده است(193) بر قلب تو، تا از انذارکنندگان باشى!(194)

1_ عَنْ سَالِمٍ الْحَنَّاطِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) : أَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَى: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ»، «عَلى قَلْبِک لِتَکونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ»، «بِلِسانٍ عَرَبِی مُبِینٍ»، قَالَ: هِی الْوَلَایةُ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) .(1)

از سالم حنّاط نقل است که گفت: به حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) عرض کردم: مرا خبر دهید از فرمایش خداى تبارک و تعالى: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ»، «عَلى قَلْبِک لِتَکونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ»، «بِلِسانٍ عَرَبِی مُبِینٍ»، حضرت فرمودند: آن، ولایت امیر المؤمنین (علیه السلام) است.

ص: 34


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص6، ح11؛ بحار الأنوار، ج 24، ص331، ح56؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص183، ح7932؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص73، ح5؛ تفسیر الصافی، ج 1، ص25؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص65، ح83؛ الكافی، ج 1، ص412، ح1؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 5، ص1، ح1؛ الوافی، ج 3، ص882، ح1.

2_ عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) : أَخْبِرْنِی عَنِ الْوَلَایةِ أَ نَزَلَ بِهَا جَبْرَئِیلُ مِنْ عِنْدِ رَبِّ الْعَالَمِینَ یوْمَ الْغَدِیرِ، فَقَالَ: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ»، «عَلى قَلْبِک لِتَکونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ»، «بِلِسانٍ عَرَبِی مُبِینٍ»، «وَ إِنَّهُ لَفِی زُبُرِ الْأَوَّلِینَ»، قَالَ: هِی الْوَلَایةُ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) .(1)

از سالم، از ابی محمّد نقل است که گفت: به حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) عرض کردم: مرا از ولایتی که جبرئیل از جانب پروردگار جهانیان، در روز غدیر فرود آورده است، آگاه سازید، پس امام باقر (علیه السلام) این آیات را تلاوت فرمودند: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ»، «عَلى قَلْبِک لِتَکونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ»، «بِلِسانٍ عَرَبِی مُبِینٍ»، «وَ إِنَّهُ لَفِی زُبُرِ الْأَوَّلِینَ»، سپس فرمودند: آن، ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.

3_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیلِ، عَنْ أَبِی الْحَسَنِ (علیه السلام) ، قَالَ: وَلَایةُ عَلِیّ (علیه السلام) مَکتُوبَةٌ فِی جَمِیعِ صُحُفِ الْأَنْبِیاءِ، وَ لَنْ یبْعَثَ اللَّهُ رَسُولًا، إِلَّا بِنُبُوَّةِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ وَصِیهِ عَلِیّ (علیه السلام) .(2)

از محمّد بن فضیل نقل است که گفت: حضرت امام موسی کاظم (علیه السلام)فرمودند:

ص: 35


1- بحار الأنوار، ج 36، ص95، ح29؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص183، ح7931؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص73، ح6؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص507؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص64، ح81.
2- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص112، ح451؛ بحار الأنوار، ج 26، ص280، ح24؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص184، ح7935 و ج 4، ص871، ح9640 و ج 5، ص638، ح11552؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص84 و ص161 و ص388 و ص547؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 4، ص166 و ج 9، ص508 و ج 12، ص70؛ الكافی، ج 1، ص437، ح6؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 5، ص165، ح6؛ الوافی، ج 3، ص495، ح1000.

ولایت حضرت علی (علیه السلام) ، در همۀ صحیفه های پیامبران، نوشته شده است، و خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرده، مگر با نبوّت حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، و ولایت وصی او، حضرت علی بن ابی طالب (علیه السلام) .

ص: 36

شماره: 229- کد آیه: 26/214 اسم آیه: یوم الدّار

{وَاَنْذِرْ عَشیرَتَكَ الْاَقْرَبینَ}

و خویشاوندان نزدیکت را انذار کن!

1_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ: «وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَک الْأَقْرَبِینَ»، أَی رَهْطَک الْمُخْلَصِینَ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَ هُمْ إِذْ ذَاک أَرْبَعُونَ رَجُلًا، یزِیدُونَ رَجُلًا، أَوْ ینْقُصُونَ رَجُلًا، فَقَالَ: أَیکمْ یکونُ أَخِی وَ وَارِثِی وَ وَزِیرِی وَ وَصِیی وَ خَلِیفَتِی فِیکمْ بَعْدِی؟ فَعَرَضَ عَلَیهِمْ ذَلِک رَجُلًا رَجُلًا کلَّهُمْ، یأْبَى ذَلِک، حَتَّى أَتَى عَلَی، فَقُلْتُ: أَنَا یا رَسُولَ اللَّهِ! فَقَالَ: یا بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ! هَذَا أَخِی وَ وَارِثِی وَ وَصِیی وَ وَزِیرِی وَ خَلِیفَتِی فِیکمْ بَعْدِی، فَقَامَ الْقَوْمُ یضْحَک بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ، وَ یقُولُونَ لِأَبِی طَالِبٍ: قَدْ أَمَرَک أَنْ تَسْمَعَ وَ تُطِیعَ لِهَذَا الْغُلَامِ.(1)

از عبدالله ابن حارث ابن نوفل نقل است که، امیر المؤمنین على (علیه السلام) فرمودند: وقتی که این آیه فرود آمد: «وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَک الْأَقْرَبِینَ»، پیامبر خدا (علیهما السلام) ، فرزندان عبد المطّلب را که تعداد آنان چهل مرد، یکى کمتر یا یکى بیشتر بود فراخواندند و فرمودند: کدام یک از شما مى خواهد برادر و وارث و وصى و وزیر و جانشین من پس از من باشد؟ و این درخواست را به یکى یکى آنان عرضهکردند و همه سر باز زدند، تا اینکه به من

ص: 37


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص86، ح338؛ بحار الأنوار، ج 18، ص178، ح7؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص186، ح7943؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص512؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص66، ح89؛ علل الشرائع، ج 1، ص170، ح1.

رسیدند، گفتم: من، اى رسول خدا! پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: اى پسران عبد المطّلب! این، برادر و وارث و وصى و وزیر و جانشین من در میان شما پس از من خواهد بود، پس همه برخاستند و بعضى به بعضى دیگر مى خندیدند و به ابو طالب مى گفتند: به تو فرمان داد که به سخن این بچه گوش فرادهى و از او فرمان برى.

2_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیةُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَک الْأَقْرَبِینَ»، دَعَانِی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقَالَ لِی: یا عَلِی! إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى أَمَرَنِی أَنْ أَنْذِرْ عَشِیرَتَک الْأَقْرَبِینَ، قَالَ: فَضِقْتُ بِذَلِک ذَرْعاً وَ عَرَفْتُ أَنِّی مَتَى أُبَادِیهِمْ بِهَذَا الْأَمْرِ أَرَى مِنْهُمْ مَا أَکرَهُ، فَصُمْتُ عَلَى ذَلِک، وَ جَاءَنِی جَبْرَئِیلُ، فَقَالَ: یا مُحَمَّدُ! إِنَّک إِنْ لَمْ تَفْعَلْ مَا أُمِرْتَ بِهِ عَذَّبَک رَبُّک.

فَاصْنَعْ لَنَا یا عَلِی! صَاعاً مِنْ طَعَامٍ وَ اجْعَلْ عَلَیهِ رِجْلَ شَاةٍ وَ امْلَأْ لَنَا عُسّاً مِنْ لَبَنٍ، ثُمَّ اجْمَعْ لِی بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ حَتَّى أُکلِّمَهُمْ وَ أُبَلِّغَهُمْ مَا أُمِرْتُ بِهِ، فَفَعَلْتُ مَا أَمَرَنِی بِهِ، ثُمَّ دَعَوْتُهُمْ أَجْمَعَ وَ هُمْ یوْمَئِذٍ أَرْبَعُونَ رَجُلًا یزِیدُونَ رَجُلًا أَوْ ینْقُصُونَ رَجُلًا، فِیهِمْ أَعْمَامُهُ: أَبُو طَالِبٍ وَ حَمْزَةُ وَ الْعَبَّاسُ وَ أَبُو لَهَبٍ، فَلَمَّا اجْتَمَعُوا لَهُ، دَعَانِی بِالطَّعَامِ الَّذِی صَنَعْتُ لَهُمْ، فَجِئْتُ بِهِ فَلَمَّا وَضَعْتُهُ تَنَاوَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) جِذْمَةً مِنَ اللَّحْمِ، فَنَتَفَهَا بِأَسْنَانِهِ، ثُمَّ أَلْقَاهَا فِی نَوَاحِی الصَّفْحَةِ، ثُمَّ قَالَ: خُذُوا بِسْمِ اللَّهِ، فَأَکلَ الْقَوْمُحَتَّى صَدَرُوا مَا لَهُمْ بِشَی ءٍ مِنَ الطَّعَامِ حَاجَةٌ، وَ مَا أَرَى إِلَّا مَوَاضِعَ أَیدِیهِمْ، وَ ایمُ اللَّهِ الَّذِی نَفْسُ عَلِی بِیدِهِ، إِنْ کانَ الرَّجُلُ الْوَاحِدُ مِنْهُمْ لَیأْکلُ مَا قَدَّمْتُ لِجَمِیعِهِمْ، ثُمَّ جِئْتُهُمْ بِذَلِک الْعُسِّ فَشَرِبُوا حَتَّى رَوُوا جَمِیعاً، وَ ایمُ اللَّهِ إِنْ کانَ الرَّجُلُ الْوَاحِدُ مِنْهُمْ لَیشْرَبُ مِثْلَهُ، فَلَمَّا أَرَادَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَنْ یکلِّمَهُمْ بَدَرَهُ أَبُو لَهَبٍ إِلَى الْکلَامِ، فَقَالَ: لَشَدَّ مَا سَحَرَکمْ صَاحِبُکمْ، فَتَفَرَّقَ الْقَوْمُ وَ لَمْ یکلِّمْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَقَالَ لِی: مِنَ الْغَدِ یا

ص: 38

عَلِی! إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ قَدْ سَبَقَنِی إِلَى مَا سَمِعْتَ مِنَ الْقَوْلِ، فَتَفَرَّقَ الْقَوْمُ قَبْلَ أَنْ أُکلِّمَهُمْ، فَعُدْ لَنَا مِنَ الطَّعَامِ بِمِثْلِ مَا صَنَعْتَ ثُمَّ اجْمَعْهُمْ لِی.

قَالَ: فَفَعَلْتُ ثُمَّ جَمَعْتُهُمْ فَدَعَانِی بِالطَّعَامِ فَقَرَّبْتُهُ لَهُمْ فَفَعَلَ کمَا فَعَلَ بِالْأَمْسِ، وَ أَکلُوا حَتَّى مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ حَاجَةٍ، ثُمَّ قَالَ: اسْقِهِمْ فَجِئْتُهُمْ بِذَلِک الْعُسِّ فَشَرِبُوا حَتَّى رَوُوا مِنْهُ جَمِیعاً، ثُمَّ تَکلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقَالَ: یا بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ! إِنِّی وَ اللَّهِ! مَا أَعْلَمُ شَابّاً فِی الْعَرَبِ جَاءَ قَوْمَهُ بِأَفْضَلَ مِمَّا جِئْتُکمْ بِهِ، إِنِّی قَدْ جِئْتُکمْ بِخَیرِ الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ، وَ قَدْ أَمَرَنِی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ أَدْعُوَکمْ إِلَیهِ، فَأَیکمْ یؤْمِنُ بِی وَ یؤَازِرُنِی عَلَى أَمْرِی فَیکونَ أَخِی وَ وَصِیی وَ وَزِیرِی وَ خَلِیفَتِی فِی أَهْلِی مِنْ بَعْدِی؟

قَالَ: فَأَمْسَک الْقَوْمُ وَ أَحْجَمُوا عَنْهَا جَمِیعاً، قَالَ: فَقُمْتُ وَ إِنِّی لَأَحْدَثُهُمْ سِنّاً، وَ أَرْمَصُهُمْ عَیناً، وَ أَعْظَمُهُمْ بَطْناً، وَ أَحْمَشُهُمْ سَاقاً، فَقُلْتُ: أَنَا یا نَبِی اللَّهِ! أَکونُ وَزِیرَک عَلَى مَا بَعَثَک اللَّهُ بِهِ، قَالَ: فَأَخَذَ بِیدِی، ثُمَّ قَالَ: إِنَّ هَذَا أَخِی وَ وَصِیی وَ وَزِیرِی وَ خَلِیفَتِی فِیکمْ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِیعُوا.

قَالَ: فَقَامَ الْقَوْمُ یضْحَکونَ وَ یقُولُونَ لِأَبِی طَالِبٍ: قَدْ أَمَرَک أَنْ تَسْمَعَ لِابْنِک وَتُطِیعَ.(1)

از عبدالله ابن عباس نقل است که حضرت امام على بن ابى طالب (علیه السلام) فرمودند: چون این آیه بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد: «وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَک الْأَقْرَبِینَ»، حضرت مرا خواندند و فرمودند: اى على! خداوند به من دستور داده است که به خویشان نزدیکم هشدار دهم، و این کار بر من گران است، و مى دانم که هر گاه این مهمّ را مطرح نمایم، آن بینم که ناخوش مى دارم، لذا در بیان آن خاموشى گزیدم تا آن که جبرئیل نزد من آمد

ص: 39


1- الأمالی (للطوسی)، ص582، مجلس24، ح11؛ بحار الأنوار، ج 18، ص191، ح27 و ج 38، ص223، ح24؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص186، ح7944؛ تفسیر فرات الكوفی، ص301، ح406؛ شواهد التنزیل، ج 1، ص486، ح514.

و گفت: اى محمّد! اگر آن چه را که مأمور آن هستى به جاى نیاورى خدایت تو را به عذاب خواهد کشید.

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: براى ما یک صاع طعام فراهم آور و در آن پاچه اى از گوسفند قرار ده و قدحى شیر بیاور، و سپس فرزندان عبد المطلب را گرد آور تا با ایشان سخن گویم و آن چه را مأمورم به ایشان برسانم.

من نیز آن چه را پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به من دستور دادند را به جاى آوردم، و آن ها را نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فراخواندم، آنان در این هنگام، چهل مرد بودند، یکى بیش یا کم، در میان ایشان بودند عموهاى او: ابو طالب، حمزه، عبّاس و ابو لهب، پس چون نزد او گرد آمدند، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به من فرمودند: خوراکى را که براى ایشان آماده کرده ام بیاورم، من نیزآن را حاضر کردم، چون خوراک را بنهادم، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) قطعه اى از گوشت را برگرفتند و با دندان هایشان آن را تکه کردند و آن را در گوشۀ بشقاب نهادند و سپس فرمودند: با نام خدا بخورید، و حاضران آن قدر خوردند که گرسنگى شان برطرف شد و من تنها نشان دست آن ها را بر ظرف خوراک مى دیدم، سوگند به خدایى که جان على در دست اوست! همۀ آن ها خوراکى را خوردند که براى یک مرد بود.

سپس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: جماعت را سیراب کن، و من قدح شیر را آوردم تا همگى از آن نوشیدند و سیراب شدند، و به خدا سوگند هر یک از آن ها به قدر دیگرى از آن شیر بنوشید.

پس هنگامى که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) خواستند با آن ها سخن بگویند، ابو لهب پیشدستى کرد و گفت: رفیقتان شما را جادو کرده! پس جماعت پراکنده شدند و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) با آن ها سخنى نگفتند و فرمودند: اى على! فردا را دریاب که این مرد با آن چه از او شنیدى بر من پیشدستى کرد، و جماعت پیش از آن که با ایشان سخنى بگویم

ص: 40

پراکنده شدند، براى فردا نیز همان طعامى را براى ما آماده کن که امروز آماده کردى و سپس آن ها را نزد من گرد آور.

على (علیه السلام) مى فرمایند: چنین کردم و آن ها را گرد آوردم، سپس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از من خواست طعام آورم و من هم طعام، نزد ایشان بردم، و حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) چنان کرد که در روز قبل، پس آنقدر خوردند که دیگر میلى به طعام نداشتند، حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) سپس فرمودند: سیرابشان کن، من نیز آن ظرف را آوردم و آن ها به قدرى از آن نوشیدند که همگى سیراب شدند، سپس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سخن گفتند و فرمودند:

اى فرزندان عبد المطلب! به خدا سوگند! من در میان عرب جوانى را نمى شناسم که براى قومش ارمغانى بهتر از آن چه من براى شما آوردم، آورده باشد، من خیر دنیا و آخرت را براى شما به ارمغان آورده ام، و خداوند سبحان به من دستور داده است شما را به سوى آن فراخوانم، کدام یک از شما مرا در این امر یارى مى رساند تا هم برادر من باشد و هم وصىّ و جانشین من؟

على (علیه السلام) مى فرمایند: همۀ جماعت از دادن پاسخ خوددارى کردند، و من زبان به سخن گشودم، در حالى که جوان ترین آنان بودم، و چشمم آشفته تر، و شکمم بزرگ تر، و ساق پایم باریک تر از آنان بود، گفتم: اى پیامبر خدا! من یار شما در این مهم خواهم بود.

پس حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) گردن مرا گرفتند و فرمودند: این برادر، وصىّ و جانشین من در میان شماست، پس سخنش را بشنوید و از او فرمان برید. على (علیه السلام) مى گویند: جماعت در حالى برخاستند که مى خندیدند و به ابو طالب مى گفتند: به تو دستور مى دهد که سخن پسرت را بشنوى و از او فرمان برى.

ص: 41

شماره: 230- کد آیه: 26/227 اسم آیه: جایگاه ستمکاران بولایت

{... وَسَیَعْلَمُ الَّذینَ ظَلَمُوٓا اَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ}

و کسانی که ستم کردند به زودى خواهند دانست که بازگشتشان به کجاست!

عَنِ الْحُسَینِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَلِی بْنِ مُوسَى الرِّضَا (علیه السلام) ،عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، عَنْ آبَائِهِ (علیهم السلام) ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَنْ أَحَبَّ أَنْ یتَمَسَّک بِدِینِی وَ یرْکبَ سَفِینَةَ النَّجَاةِ بَعْدِی فَلْیقْتَدِ بِعَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ، وَ لْیعَادِ عَدُوَّهُ، وَ لْیوَالِ وَلِیهُ، فَإِنَّهُ وَصِیی وَ خَلِیفَتِی عَلَى أُمَّتِی فِی حَیاتِی وَ بَعْدَ وَفَاتِی، وَ هُوَ إِمَامُ کلِّ مُسْلِمٍ وَ أَمِیرُ کلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدِی، قَوْلُهُ قَوْلِی، وَ أَمْرُهُ أَمْرِی، وَ نَهْیهُ نَهْیی، وَ تَابِعُهُ تَابِعِی، وَ نَاصِرُهُ نَاصِرِی، وَ خَاذِلُهُ خَاذِلِی.

ثُمَّ قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَنْ فَارَقَ عَلِیاً بَعْدِی لَمْ یرَنِی، وَ لَمْ أَرَهُ یوْمَ الْقِیامَةِ، وَ مَنْ خَالَفَ عَلِیاً حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیهِ الْجَنَّةَ، وَ جَعَلَ مَأْوَاهُ النَّارَ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ، وَ مَنْ خَذَلَ عَلِیاً خَذَلَهُ اللَّهُ یوْمَ یعْرَضُ عَلَیهِ، وَ مَنْ نَصَرَ عَلِیاً نَصَرَهُ اللَّهُ یوْمَ یلْقَاهُ وَ لَقَّنَهُ حُجَّتَهُ عِنْدَ الْمُسَاءَلَةِ.

ثُمَّ قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ إِمَامَا أُمَّتِی بَعْدَ أَبِیهِمَا، وَ سَیدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَ أُمُّهُمَا سَیدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ، وَ أَبُوهُمَا سَیدُ الْوَصِیینَ، وَ مِنْ وُلْدِ الْحُسَینِ تِسْعَةُ أَئِمَّةٍ، تَاسِعُهُمُ الْقَائِمُ مِنْ وُلْدِی، طَاعَتُهُمْ طَاعَتِی، وَ مَعْصِیتُهُمْ مَعْصِیتِی، إِلَى اللَّهِ أَشْکو الْمُنْکرِینَ لِفَضْلِهِمْ وَ الْمُضِیعِینَ لِحُرْمَتِهِمْ بَعْدِی، وَ کفى بِاللَّهِ وَلِیا وَ نَاصِراً لِعِتْرَتِی وَ أَئِمَّةِ

ص: 42

أُمَّتِی، وَ مُنْتَقِماً مِنَ الْجَاحِدِینَ لِحَقِّهِمْ: «وَ سَیعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَی مُنْقَلَبٍ ینْقَلِبُون».(1)

از حسین بن خالد نقل است که گفت: حضرت امام رضا (علیه السلام) ، از پدران بزرگوارشان (علیهم السلام) ، روایت کرده اند که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر که دوست دارد به دین من چنگ زند، و پس از من بر کشتى نجات سوار گردد، از على بن ابى طالب پیروى کند، و دشمنش را دشمن، و دوستش را دوست بدارد، زیرا او در زندگى و پس از مرگم وصى و جانشین من است، و او امام هر مسلمان، و فرمانرواى هر مؤمنى پس از من مى باشد. گفتار او گفتار من و فرمان او فرمان من، و نهى او نهى من، پیرو او پیرو من، و یاور او یاور من است، هر که یارى اش را واگذارد دست از یارى من برداشته است.

سپس فرمودند: کسى که پس از من از على مفارقت و جدایى کند، روز قیامت مرا نخواهد دید و من نیز او را نخواهم دید، هر که با على مخالفت کند خداوند بهشت را بر او حرام کرده و جایگاهش را آتش قرار دهد، کسى که دست از یارى على بردارد خداوند در روزى که (حسابش را) بر او عرضه کنند یارى اش نکند، و هر که على را یارى کند در آن روز که خدا را ملاقات کند خدایش یارى کند و حجّتش را هنگام بازجویى به وى تلقین کند.

سپس فرمودند: حسن و حسین بعد از پدرشان دو پیشواى امّتم هستند، و دو آقاى جوانان اهل بهشتند، و مادرشان بانوى زنان عالمیان، و پدرشان آقاى اوصیاء (پیمبران)است، و از فرزندان حسین نُه امامند که نُهمى آنان قائم فرزندان من است، اطاعت آنها اطاعت من، و نافرمانى آنها نافرمانى من است، به خدا شکایت مى برم از آنها که منکر

ص: 43


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 2، ص78، ح217؛ بحار الأنوار، ج 36، ص254، 70؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص195، ح7971؛ التحصین لأسرار ما زاد من كتاب الیقین، ص553، ح14؛ كمال الدین و تمام النعمة، ج 1، ص260، ح6.

فضل ایشان، و پس از من نابودکنندۀ حقّ آنهایند، و خداوند متعال براى دوستى و یارى عترت من و امامان امّتم، و براى انتقام گرفتن از منکرین حقّشان کافى است، «و به زودى آنها که ستم کردند خواهند دانست که به چه جایى بازگشت مى کنند».

ص: 44

سورۀ مبارکۀ نمل

شماره: 231- کد آیه: 27/62 اسم آیه: خلیفۀ زمین

{اَمَّنْ یُجیبُ الْمُضْطَرَّ اِذا دَعاهُ وَیَكْشِفُ السُّوٓءَ وَیَجْعَلُكُمْ خُلَفآءَ الْاَرْضِ٭ۗ اَءِلهٌ مَعَ اللّهِ٭ۚ قَلیلًا ما تَذَكَّرُونَ}

یا کسى که دعاى مضطرّ را اجابت مى کند و گرفتارى را برطرف مى سازد، و شما را خلفاى زمین قرار مى دهد آیا معبودى با خداست؟! کمتر متذکر مى شوید!

عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَینٍ، قَالَ: کنْتُ أَنَا وَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ جَالِسَینِ عِنْدَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ عَلِیّ (علیه السلام) جَالِسٌ إِلَى جَنْبِهِ، إِذْ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «أَمَّنْ یجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یکشِفُ السُّوءَ وَ یجْعَلُکمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِیلًا ما تَذَکرُونَ»، قَالَ: فَانْتَفَضَ عَلِیّ (علیه السلام) انْتِفَاضَةَ الْعُصْفُورِ، فَقَالَ لَهُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَا شَأْنُک تَجْزَعُ؟ فَقَالَ: مَا لِی لَا أَجْزَعُ وَ اللَّهُ یقُولُ إِنَّهُ یجْعَلُنَا خُلَفَاءَ الْأَرْضِ، فَقَالَ لَهُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : لَا تَجْزَعْ، فَوَ اللَّهِ! لَا یحِبُّک إِلَّا مُؤْمِنٌ وَ لَا یبْغِضُک إِلَّا مُنَافِقٌ.(1)

از عمران بن حصین نقل است که گفت: من و عمر بن خطّاب در حضور رسول

ص: 45


1- الأمالی (للطوسی)، ص77، مجلس3، ح21؛ الأمالی (للمفید)، ص307، مجلس36، ح5؛ بحار الأنوار، ج 39، ص266، ح41 و ج27، ص81، ح21 و ج 41، ص13، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص224، ح8032؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 2، ص187، باب22، ح1؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص95، ح95.

خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نشسته بودیم، و حضرت على (علیه السلام) نیز کنار آن حضرت نشسته بودند، که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) این آیه را خواندند: «أَمَّنْ یجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یکشِفُ السُّوءَ وَ یجْعَلُکمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِیلًا ما تَذَکرُونَ»، ناگهان حضرت على (علیه السلام) مانند گنجشک بخود لرزیدند، پس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به ایشان فرمودند: چه شد، نگران شدى؟ حضرت عرض کردند: چرا نگران نباشم و حال آنکه خداوند مى فرماید که ما را خلیفه هاى در زمین قرار خواهد داد! پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: ناراحت و نگران مباش! که به خدا سوگند! تو را دوست ندارد جز مؤمن، و دشمن ندارد مگر منافق.

ص: 46

شماره: 232- کد آیه: 27/82 اسم آیه: جنبدۀ زمین

{وَاِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیْهِمْ اَخْرَجْنا لَهُمْ دآبَّةً مِنَ الْاَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ اَنَّ النّاسَ كانُوا بِ-ݘایاتِنا لا یُوقِنُونَ}

و هنگامى که فرمان عذاب آنها رسد، جنبنده اى را از زمین براى آنها خارج مى کنیم که با آنان تکلّم مى کند، که مردم به آیات ما ایمان نمى آوردند.

1_ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: انْتَهَى رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، وَ هُوَ نَائِمٌ فِی الْمَسْجِدِ، قَدْ جَمَعَ رَمْلًا وَ وَضَعَ رَأْسَهُ عَلَیهِ، فَحَرَّکهُ بِرِجْلِهِ، ثُمَّ قَالَ: قُمْ یا دَابَّةَ اللَّهِ! فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ: یا رَسُولَ اللَّهِ! أَ نُسَمِّی بَعْضُنَا بَعْضاً بِهَذَا الِاسْمِ؟ فَقَالَ: لَا، وَ اللَّهِ! مَا هُوَ إِلَّا لَهُ خَاصَّةً، وَ هُوَ الدَّابَّةُ الَّتِی ذَکرَ اللَّهُ فِی کتَابِهِ: «وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُکلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کانُوا بِآیاتِنا لا یوقِنُونَ»، ثُمَّ قَالَ: یا عَلِی! إِذَا کانَ آخِرُ الزَّمَانِ أَخْرَجَک اللَّهُ فِی أَحْسَنِ صُورَةٍ وَ مَعَک مِیسَمٌ تَسِمُ بِهِ أَعْدَاءَک.(1)

از ابو بصیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: امیر المؤمنین (علیه السلام) در مسجد خوابیده بودند، که پیامبر خدا (علیهما السلام) آمدند و پاهایش را حرکت دادند و فرمودند: اى «جنبندۀ زمین» برخیز، مردى گفت: یا رسول اللّه! ما هم می توانیم

ص: 47


1- بحار الأنوار، ج 39، ص243، ح31 و ج 53، ص52، ح30؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص228، ح8043؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص74؛ تفسیر القمی، ج 2، ص130؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص98، ح104؛ مختصر البصائر، ص152، ح18؛ الوافی، ج 2، ص461.

یکدیگر را به این نام بخوانیم؟

حضرت فرمودند: نه، به خدا قسم! این لقب اختصاصى علی (علیه السلام) است، او جنبنده اى است که خدا می فرماید: «وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُکلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کانُوا بِآیاتِنا لا یوقِنُونَ»، سپس فرمودند: اى على! در آخر الزمان خدا تو را به بهترین صورتى بیرون می آورد، در حالى که آهنى در دست دارى و دشمنانت را با آن داغ نشان می زنی.

2_ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : قَالَ رَجُلٌ لِعَمَّارِ بْنِ یاسِرٍ: یا أَبَا الْیقْظَانِ! آیةٌ فِی کتَابِ اللَّهِ قَدْ أَفْسَدَتْ قَلْبِی وَ شَککتْنِی، قَالَ عَمَّارٌ: وَ أَی آیةٍ هِی؟ قَالَ: قَوْلُ اللَّهِ: «وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ»، الْآیةَ، فَأَی دَابَّةٍ هِی؟

قَالَ عَمَّارٌ: وَ اللَّهِ! مَا أَجْلِسُ وَ لَا آکلُ وَ لَا أَشْرَبُ حَتَّى أُرِیکهَا، فَجَاءَ عَمَّارٌ مَعَ الرَّجُلِ إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ هُوَ یأْکلُ تَمْراً وَ زَبَداً، فَقَالَ لَهُ: یا أَبَا الْیقْظَانِ! هَلُمَّ فَجَلَسَ عَمَّارٌ وَ أَقْبَلَ یأْکلُ مَعَهُ، فَتَعَجَّبَ الرَّجُلُ مِنْهُ، فَلَمَّا قَامَ عَمَّارٌ، قَالَ لَهُ الرَّجُلُ: سُبْحَانَ اللَّهِ! یا أَبَا الْیقْظَانِ! حَلَفْتَ أَنَّک لَا تَأْکلُ وَ لَا تَشْرَبُ وَ لَا تَجْلِسُ حَتَّى تُرِینِیهَا، قَالَ عَمَّارٌ: قَدْ أَرَیتُکهَا إِنْ کنْتَ تَعْقِل.(1)

حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: مردى به عمار یاسر گفت: آیه اى در قرآن است که فکر مرا پریشان ساخته و مرا در شک انداخته است، عمارگفت: کدام آیه؟ گفت: آیۀ: «وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُکلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کانُوا

ص: 48


1- بحار الأنوار، ج 39، ص242، ح30 و ج 53، ص53؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص228، ح8045؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص74؛ تفسیر القمی، ج 2، ص131؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص98، ح105؛ مختصر البصائر، ص153، ح19؛ الوافی، ج 3، ص517.

بِآیاتِنا لا یوقِنُونَ» این کدام جنبنده است؟

عمار گفت: به خدا سوگند! من روى زمین نمى نشینم، و غذایى نمى خورم و آبى نمى نوشم، تا دابة الارض را به تو نشان دهم! سپس همراه آن مرد به خدمت حضرت على (علیه السلام) آمد، در حالى که آن حضرت، مشغول خوردن غذا بودند، هنگامى که چشم امام (علیه السلام) به عمار افتاد، فرمودند: بیا، عمار آمد و نشست و با امام (علیه السلام) غذا خورد.

آن مرد سخت در تعجّب فرو رفت و با ناباورى به این صحنه مى نگریست، هنگامى که عمار برخاست و با حضرت على (علیه السلام) خدا حافظى کرد، آن مرد رو به او کرده گفت: عجیب است، تو سوگند یاد کردى که غذا نخورى و آب ننوشى و بر زمین ننشینى مگر اینکه «دابة الارض» را به من نشان دهى؟ عمار در جواب گفت: من او را به تو نشان دادم اگر مى فهمیدى.

ص: 49

شماره: 233- کد آیه: 27/89 اسم آیه: بهترین حسنه

{مَنْ جآءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَیْرٌ مِنْها وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ ءامِنُونَ}

کسانى که کار نیکى انجام دهند پاداشى بهتر از آن خواهند داشت و آنان از وحشت آن روز در امانند!

1_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کثِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : دَخَلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِی عَلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، فَقَالَ (علیه السلام) : یا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ! أَ لَا أُخْبِرُک بِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یوْمَئِذٍ آمِنُونَ»، «وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیئَةِ فَکبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا ما کنْتُمْ تَعْمَلُونَ»،؟ قَالَ: بَلَى، یا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ! جُعِلْتُ فِدَاک! فَقَالَ (علیه السلام) : الْحَسَنَةُ مَعْرِفَةُ الْوَلَایةِ وَ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیتِ، وَ السَّیئَةُ إِنْکارُ الْوَلَایةِ وَ بُغْضُنَا أَهْلَ الْبَیتِ، ثُمَّ قَرَأَ عَلَیهِ هَذِهِ الْآیةَ.(1)

از عبد الرحمن بن کثیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: امام باقر (علیه السلام) فرمودند: ابو عبد اللَّه جدلى بر امیر المؤمنین (علیه السلام) وارد شد، حضرت فرمودند: اى ابو عبد اللَّه! آیا نمی خواهى ترا خبر دهم از فرمایش خداى عز و جل: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یوْمَئِذٍ آمِنُونَ»، «وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیئَةِ فَکبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا ما کنْتُمْ تَعْمَلُونَ»؟عرض کرد: بله، اى امیر

ص: 50


1- بحار الأنوار، ج 7، ص304، ح76؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص232، ح8062؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص603؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص104، ح127؛ الكافی، ج 1، ص185، ح14؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 2، ص322، ح14؛ الوافی، ج 2، ص89، ح13.

مؤمنان! قربانت گردم، حضرت فرمودند: «حسنه» شناختن ولایت و دوستى ما اهل بیت است، و «سیئه»، انکار ولایت و دشمنى ما اهل بیت است، و باز هم آن آیه را تلاوت فرمودند.

2_ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِی، أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یوْمَئِذٍ آمِنُونَ»، «وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیئَةِ فَکبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ»، قَالَ: «الْحَسَنَةُ» وَلَایةُ عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ «السَّیئَةُ» عَدَاوَتُهُ وَ بُغْضُهُ.(1)

از جابر جعفى نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) تفسیر این آیه را پرسیدم: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یوْمَئِذٍ آمِنُونَ»، «وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیئَةِ فَکبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ»، حضرت فرمودند: «حسنه» ولایت حضرت علی (علیه السلام) است، و «سیئه» بغض و دشمنى با آن حضرت.

3_ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِی، قَالَ: کنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، وَ سَأَلَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِی یعْفُورٍ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یوْمَئِذٍ آمِنُونَ»، فَقَالَ: وَ هَلْ تَدْرِی مَا الْحَسَنَةُ؟ إِنَّمَا الْحَسَنَةُ، مَعْرِفَةُ الْإِمَامِ وَ طَاعَتُهُ، وَطَاعَتُهُ مِنْ طَاعَةِ اللَّهِ.(2)

از عمّار ساباطی نقل است که گفت: نزد حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) بودم که

ص: 51


1- بحار الأنوار، ج 24، ص42، ح6؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص234، ح8071؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص404؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص605.
2- بحار الأنوار، ج 24، ص42، ح4؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص234، ح8069؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص404؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص605.

عبد الله بن ابی یعفور، دربارۀ آیۀ: «مَن جَاء بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ خَیْرٌ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُونَ»، از آن حضرت سؤال کرد، حضرت فرمودند: آیا می دانی «حسنه» چیست؟ «حسنه» شناخت امام و اطاعت از اوست، و اطاعت از او، اطاعت از خدا می باشد.

ص: 52

سورۀ مبارکۀ قصص

شماره: 234- کد آیه: 28/5 اسم آیه: مستضعف

{وَنُریدُ اَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْاَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ اَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوارِثینَ}

ما مى خواهیم بر مستضعفان زمین منّت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان روى زمین قرار دهیم!

1_ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، یقُولُ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) نَظَرَ إِلَى عَلِی وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَینِ (علیهم السلام) فَبَکى، وَ قَالَ: أَنْتُمُ الْمُسْتَضْعَفُونَ بَعْدِی، قَالَ الْمُفَضَّلُ: فَقُلْتُ لَهُ: مَا مَعْنَى ذَلِک یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ!؟ قَالَ: مَعْنَاهُ أَنَّکمُ الْأَئِمَّةُ بَعْدِی إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یقُولُ: «وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ»، فَهَذِهِ الْآیةُ جَارِیةٌ فِینَا إِلَى یوْمِ الْقِیامَةِ.(1)

از مفضل بن عمر نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) شنیدیم که فرمودند: پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به حضرت على و حسن و حسین (علیهم السلام) نگاه کردند پس گریه کردند و فرمودند: شما مستضعفین بعد از من هستید.مفضل گفت: به ایشان عرض کردم: اى پسر پیامبر خدا! معناى این سخن

ص: 53


1- بحار الأنوار، ج 24، ص168، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص249، ح8088؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص81؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص110، ح14؛ شواهد التنزیل، ج 1، ص555، ح589؛ معانی الأخبار، ص79، ح1.

چیست؟ حضرت فرمودند: معنایش این است که شما امامان پس از من هستید، چون خداوند مى فرماید: «وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ»، پس این آیه تا روز قیامت دربارۀ ما ائمّه جریان دارد.

2_ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیّ (علیه السلام) : لَتَعْطِفَنَّ الدُّنْیا عَلَینَا بَعْدَ شِمَاسِهَا، عَطْفَ الضَّرُوسِ عَلَى وَلَدِهَا، وَ تَلَا عَقِیبَ ذَلِک: «وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ».(1)

حضرت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) فرمودند: دنیا به ما رو خواهد آورد بعد از این پشت نمودنش، همانند ماده شترى که به بچۀ خود خیلى علاقه دارد و از او حمایت مى کند، پس از آن، حضرت این آیه را خواندند: «وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ».

ص: 54


1- بحار الأنوار، ج 51، ص64، ح66؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص251، ح8092؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص80؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص32؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص109، ح10؛ نهج البلاغة (للصبحی صالح)، ص506.

شماره: 235- کد آیه: 28/35 اسم آیه: پشتیبان و حامی

{قالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِاَخیكَ وَنَجْعَلُ لَكُما سُلْطانًا فَلا یَصِلُونَ اِلَیْكُما٭ۚ...}

خداوند فرمود: «به زودى بازویت را به (وسیله) برادرت نیرومند خواهیم کرد و براى شما هر دو، تسلّطى قرار خواهیم داد.

1_ البرسی، قال: روی أنّ فرعون لعنه اللّه، لمّا لحق هارون بأخیه موسى، دخلا علیه یوماً، فأوجسا خیفةً مِنه، فإذا فَارَسَ یقدمهمَا وَ لِباسُهُ مِن ذَهَبٍ، وَ فِی یدِهِ سَیفٌ مِن ذَهَبٍ، وَ کانَ فِرعون یحِبُّ الذَّهَب فَقَالَ لِفِرعون: أجِب هَذَین الرَّجُلَین وَ إلّا قَتَلتُک، فَانزعَجَ فِرعون لِذَاک وَ قَالَ: عَوداً إلَی غَداً.

فَلَمَّا خَرَجَا دَعَا البَوّابِین وَ عَاقَبَهُم، وَ قَالَ: کیفَ دَخَلَ عَلَی هَذَا الفَارِس بِغَیرِ إذن؟ فَحَلَفَا بِعِزَّةِ فِرعون مِا دَخَلَ إلّا هَذَانِ الرَّجُلان، وَ کانَ الفَارِسُ مِثالُ عَلِیّ (علیه السلام) الَّذِی أیدَ اللّهُ بِهِ النَبِیینَ سِرّاً، وَ أیدَ بِهِ مُحَمَّداً جَهراً، لأنه کلِمَةُ اللّهِ الکبرَى الَّتِی أظهَرَهَا اللّهُ لأولِیائِهِ فِیمَا شَاءَ مِنَ الصُّوَرِ فَنَصَرَهُم بِها، وَ بِتِلک الکلِمَة یدعُونَ اللّهَ فَیجِیبُهُم وَ ینَجِّیهِم، وَ إلَیهِ الإشَارَةُ فِی قَولِهِ: «وَ نَجْعَلُ لَکما سُلْطاناً فَلا یصِلُونَ إِلَیکما بِآیاتِنا».

قَالَ ابنُ عَبَّاس: وَ کانَت الآیةُ الکبرَى لَهُمَا هَذَا الفَارِسُ وَ السُّلطَان.(1)

از بُرسى رحمه الله نقل است که روایت شده: وقتى هارون به برادرش موسى (علیه السلام) ملحق شد، روزى بر فرعون وارد شدند و از او در دل آنها ترسى پیدا شد،ناگهان

ص: 55


1- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص265، ح8121؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 1، ص143، ح84؛ مشارق أنوار الیقین فی أسرار أمیر المؤمنین (علیه السلام) ، ص127.

اسب سوارى را پیشاپیش خود مشاهده کردند، که لباسى از طلا پوشیده و در دست شمشیرى از طلا داشت، و فرعون طلا را خیلى دوست مى داشت، اسب سوار رو به فرعون کرد و فرمود: جواب این دو نفر را بده و گرنه تو را خواهم کشت.

فرعون از مشاهدۀ این صحنه ناراحت و پریشان شد و گفت: این کار را فردا انجام خواهم داد، و هنگامى که آنها خارج شدند، دربان ها را صدا زد و آنها را بازخواست کرد، از کیفر عمل ترسانید و به ایشان گفت: چگونه این اسب سوار بدون اجازه بر من وارد شد؟ آنها به عزّت فرعون قسم یاد کردند که جز آن دو نفر کسى داخل نشد.

اسب سوار مثال حضرت على (علیه السلام) بود (وجود آن حضرت در قالبى مثالى بودند) که خداوند پیامبرانش را در پنهانى به سبب او تأیید و یاری کرد، و خاتم الأنبیاء (صلی الله علیه و آله و سلم) را، آشکارا یارى نمود.

او کلمۀ بزرگ پروردگار است که خداوند او را به هر صورتى که خواست براى اولیای خود ظاهر کرد و آنها را یارى نمود، و به آن کلمۀ خدا را خواندند، آنها را اجابت کرد و نجاتشان داد، و این آیه به آن قصّه اشاره دارد که فرمود: «وَ نَجْعلُ لَکما سُلطاناً فَلایصِلون إلَیکما بِآیاتِنا»، با آیات و معجزاتى که به شما عطا کردیم براى شما دو نفر قدرتى قرار مى دهیم که هرگز دشمنان به شما دست نیابند.

ابن عبّاس مى گوید: آیت کبرى و نشانۀ بزرگ الهى که خدا براى آن دو بزرگوار قرار داد، همان اسب سوار بود.2_ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِک، قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) مُصَدِّقاً إِلَى قَوْمٍ، فَعَدَوْا عَلَى الْمُصَدِّقِ فَقَتَلُوهُ، فَبَلَغَ ذَلِک النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَبَعَثَ إِلَیهِمْ عَلِیاً (علیه السلام) ، فَقَتَلَ الْمُقَاتِلَةَ وَ سَبَى الذُّرِّیةَ، فَلَمَّا بَلَغَ عَلِیّ (علیه السلام) أَدْنَى الْمَدِینَةِ تَلَقَّاهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ الْتَزَمَهُ وَ قَبَّلَ بَینَ

ص: 56

عَینَیهِ وَ قَالَ: بِأَبِی وَ أُمِّی مَنْ شَدَّ اللَّهُ بِهِ عَضُدِی! کمَا شَدَّ عَضُدَ مُوسَى (علیه السلام) بِهَارُون.(1)

از انس بن مالک نقل است که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرستادۀ خود را به سوی گروهى فرستادند، آنها بر او دشمنى کردند و او را کشتند، تا این خبر به آن حضرت رسید، این بار حضرت على (علیه السلام) را به سوى آنها فرستادند، آن حضرت جنگجویان آنها را کشتند و بقیۀ آنها را اسیر کردند، و وقتى که در برگشتن به نزدیک مدینه رسیدند، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آن حضرت را ملاقات کردند و در آغوش گرفتند و صورتش را بوسیدند و فرمودند: پدر و مادرم فداى کسى باد، که خداوند بازوى مرا به سبب او قوى نمود! همان طور که بازوى موسى (علیه السلام) را به سبب هارون تقویت نمود.

ص: 57


1- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص265، ح8120؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص409؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص69؛ شواهد التنزیل، ج 1، ص561، ح598.

شماره: 236- کد آیه: 28/61 اسم آیه: وعدۀ نیک

{اَفَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْدًا حَسَنًا فَهُوَ لاقیهِ كَمَنْ مَتَّعْناهُ مَتاعَ الْحَیوةِ الدُّنْیا ثُمَّ هُوَ یَوْمَ الْقِیامَةِ مِنَ الْمُحْضَرینَ}

آیا کسى که به او وعدۀ نیکو داده ایم و به آن خواهد رسید، همانند کسى است که متاع زندگى دنیا به او داده ایم سپس روز قیامت از احضارشدگان خواهد بود؟!

1_ عَن الْحَسَنِ بْنِ أَبِی الْحَسَنِ الدَّیلَمِی بِإِسْنَادِهِ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقِیهِ»، قَالَ: الْمَوْعُودُ، عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) وَعَدَهُ اللَّهُ أَنْ ینْتَقِمَ لَهُ مِنْ أَعْدَائِهِ فِی الدُّنْیا، وَ وَعَدَهُ الْجَنَّةَ لَهُ وَ لِأَوْلِیائِهِ فِی الْآخِرَةِ.(1)

از حسن بن ابو الحسن دیلمى نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقِیهِ»، فرمودند: آن کسى که به او وعدۀ نیک داده اند، حضرت علی بن ابى طالب (علیه السلام) است، که خداوند وعده داده در دنیا از دشمنانش انتقام بگیرد، و او و دوستانش را در آخرت وارد بهشت نماید.

2_ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ: قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً

ص: 58


1- بحار الأنوار، ج 24، ص163، ح2 و ج 53، ص76، ح79؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص280، ح8178؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص414؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص88.

فَهُوَ لاقِیهِ»، نَزَلَتْ فِی عَلِی وَ حَمْزَةَ (علیهما السلام) .(1)

ابان بن تغلب از مجاهد نقل کرده که گفت: آیۀ: «أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقِیهِ»، در بارۀ حضرت علی و حمزه (علیهما السلام) نازل شده.

ص: 59


1- بحار الأنوار، ج 24، ص163، ح1 و ج 36، ص150، ح129؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص280، ح8177؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص414؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص88؛ شواهد التنزیل، ج 1، ص564، ح600.

شماره: 237- کد آیه: 28/68 اسم آیه: برگزیده

{وَرَبُّكَ یَخْلُقُ ما یَشآءُ وَیَخْتارُ٭ۗ ما كانَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ٭ۚ سُبْحانَ اللّهِ وَتَعالى عَمّا یُشْرِكُونَ}

و پروردگار تو هر چه بخواهد مى آفریند، و هر چه بخواهد برمى گزیند آنان (در برابر او) اختیارى ندارند، منزّه است خداوند، و برتر است از همتایانى که براى او قائل مى شوند!

1_ عَنْ حَمَّادِ بْنِ مَسْلَمَة، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ مِنْ طِینٍ کیفَ یشَاءُ، ثُمَّ قَالَ: «وَ یخْتارُ»، إِنَّ اللَّهَ اخْتَارَنِی وَ أَهْلَ بَیتِی عَلَى جَمِیعِ الْخَلْقِ، فَانْتَجَبَنَا فَجَعَلَنِی الرَّسُولَ وَ جَعَلَ عَلِی بْنَ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) الْوَصِی، ثُمَّ قَالَ: «ما کانَ لَهُمُ الْخِیرَةُ»، یعْنِی مَا جَعَلْتُ لِلْعِبَادِ أَنْ یخْتَارُوا، وَ لَکنِّی أَخْتَارُ مَنْ أَشَاءُ فَأَنَا وَ أَهْلُ بَیتِی صَفْوَةُ اللَّهِ وَ خِیرَتُهُ مِنْ خَلْقِهِ، ثُمَّ قَالَ: «سُبْحانَ اللَّهِ»، یعْنِی تَنْزِیهاً لِلَّهِ عَمَّا یشْرِکونَ بِهِ کفَّارُ مَکةَ، ثُمَّ قَالَ: «وَ رَبُّک»، یا مُحَمَّدُ «یعْلَمُ ما تُکنُّ صُدُورُهُمْ»، مِنْ بُغْضِ الْمُنَافِقِینَ لَک وَ لِأَهْلِ بَیتِک، «وَ ما یعْلِنُونَ»، بِأَلْسِنَتِهِمْ مِنَ الْحُبِّ لَک وَ لِأَهْلِ بَیتِک.(1)

از حماد بن مسلمه، و او از انس نقل کرده که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: همانا خداوند آدم را از گلی، هر طور که خواست، آفرید، سپس فرمود: «وَ یختَار» خداوند من و اهل بیتم را بر جمیع مردم انتخاب کرد، پس ما رابرگزید، به من رتبۀ نبوّت را داد و علی

ص: 60


1- بحار الأنوار، ج 23، ص74، ح22 و ج 36، ص167؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص286، ح8183 و 8184؛ الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، ج 1، ص97، ح136؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 1، ص256.

بن ابى طالب (علیه السلام) را وصىّ نمود، آنگاه فرمود: «ما کانَ لَهُمُ الْخِیرَةُ»، یعنى اختیار انتخاب را به مردم نداده اند، ولى من بر مى گزینم کسى را که می خواهم، پس من و اهل بیتم برگزیده و امتیازدار از میان مردم هستیم بعد فرمود: «سبحان الله»، یعنی منزّه است خداوند از آنچه مشرکین مکه بر او شریک مى گیرند، بعد فرمود: اى محمّد! پروردگارت مى داند چه چیز در دلهاى خود پنهان کرده اند از کینه ى تو و خانواده ات، و چه در زبان آشکار مى کنند از علاقۀ به شما.

2_ عَن عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ مُسْلِمٍ، قَالَ: کنَّا فِی أَیامِ عَلِی بْنِ مُوسَى الرِّضَا (علیه السلام) بِمَرْوَ، فَاجْتَمَعْنَا فِی الْجَامِعِ یوْمَ الْجُمُعَةِ مِنْ بَدْءِ مَقْدَمِنَا، فَأَدَارُوا أَمْرَ الْإِمَامَةِ، وَ ذَکرُوا کثْرَةَ اخْتِلَافِ النَّاسِ فِیهَا، فَدَخَلْتُ عَلَى سَیدِی (علیه السلام) ، فَأَعْلَمْتُهُ خَوَضَانَ النَّاسِ، فَتَبَسَّمَ (علیه السلام) ثُمَّ قَالَ: یا عَبْدَ الْعَزِیزِ بْنَ مُسْلِمٍ! جَهِلَ الْقَوْمُ وَ خُدِعُوا عَنْ أَدْیانِهِمْ، إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یقْبِضْ نَبِیهُ (صلی الله علیه و آله و سلم) حَتَّى أَکمَلَ لَهُ الدِّینَ، وَ أَنْزَلَ عَلَیهِ الْقُرْآنَ، فِیهِ تَفْصِیلُ کلِّ شَی ءٍ، بَینَ فِیهِ الْحَلَالَ وَ الْحَرَامَ وَ الْحُدُودَ وَ الْأَحْکامَ، وَ جَمِیعَ مَا یحْتَاجُ إِلَیهِ النَّاسُ کمَلًا، فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «ما فَرَّطْنا فِی الْکتابِ مِنْ شَی ءٍ»(1)، وَ أَنْزَلَ فِی حِجَّةِ الْوَدَاعِ وَ هِی آخِرُ عُمُرِهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «الْیوْمَ أَکمَلْتُ لَکمْ دِینَکمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیکمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکمُ الْإِسْلامَ دِیناً»(2)، فَأَمْرُ الْإِمَامَةِ مِنْ تَمَامِ الدِّینِ وَ لَمْ یمْضِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، حَتَّى بَینَ لِأُمَّتِهِ مَعَالِمَ دِینِهِمْ، وَأَوْضَحَ لَهُمْ سَبِیلَهُمْ، وَ تَرَکهُمْ عَلَى قَصْدِ الْحَقِّ، وَ أَقَامَ لَهُمْ عَلِیاً (علیه السلام) عَلَماً وَ إِمَاماً، وَ مَا تَرَک شَیئاً تَحْتَاجُ إِلَیهِ الْأُمَّةُ إِلَّا بَینَهُ، فَمَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یکمِلْ دِینَهُ، فَقَدْ رَدَّ کتَابَ اللَّهِ الْعَزِیزِ، وَ مَنْ رَدَّ کتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَهُوَ کافِرٌ، هَلْ تَعْرِفُونَ قَدْرَ الْإِمَامَةِ وَ

ص: 61


1- 6/38.
2- 5/3.

مَحَلَّهَا مِنَ الْأُمَّةِ، فَیجُوزُ فِیهَا اخْتِیارُهُمْ.

إِنَّ الْإِمَامَةَ أَجَلُّ قَدْراً وَ أَعْظَمُ شَأْناً وَ أَعْلَى مَکاناً وَ أَمْنَعُ جَانِباً وَ أَبْعَدُ غَوْراً مِنْ أَنْ یبْلُغَهَا النَّاسُ بِعُقُولِهِمْ، أَوْ ینَالُوهَا بِآرَائِهِمْ، أَوْ یقِیمُوا إِمَاماً بِاخْتِیارِهِمْ.

إِنَّ الْإِمَامَةَ خَصَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا إِبْرَاهِیمَ الْخَلِیلَ (علیه السلام) بَعْدَ النُّبُوَّةِ وَ الْخُلَّةِ مَرْتَبَةً ثَالِثَةً وَ فَضِیلَةً شَرَّفَهُ بِهَا وَ أَشَادَ بِهَا ذِکرَهُ فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنِّی جاعِلُک لِلنَّاسِ إِماماً»(1)، فَقَالَ الْخَلِیلُ (علیه السلام) : سُرُوراً بِهَا، «وَ مِنْ ذُرِّیتِی»(2)، قالَ اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى: «لا ینالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ»(3)، فَأَبْطَلَتْ هَذِهِ الْآیةُ إِمَامَةَ کلِّ ظَالِمٍ إِلَى یوْمِ الْقِیامَةِ، وَ صَارَتْ فِی الصَّفْوَةِ ثُمَّ أَکرَمَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِأَنْ جَعَلَهَا فِی ذُرِّیتِهِ أَهْلِ الصَّفْوَةِ وَ الطَّهَارَةِ، فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ یعْقُوبَ نافِلَةً وَ کلًّا جَعَلْنا صالِحِینَ»، «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَینا إِلَیهِمْ فِعْلَ الْخَیراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِیتاءَ الزَّکاةِ وَ کانُوا لَنا عابِدِینَ»(4)، فَلَمْ یزَلْ فِی ذُرِّیتِهِ یرِثُهَا بَعْضٌ عَنْ بَعْضٍ، قَرْناً فَقَرْناً، حَتَّى وَرِثَهَا النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِی وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِی الْمُؤْمِنِینَ»(5)، فَکانَتْ لَهُ خَاصَّةً فَقَلَّدَهَا (صلیالله علیه و آله و سلم) عَلِیاً (علیه السلام) بِأَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، عَلَى رَسْمِ مَا فَرَضَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ، فَصَارَتْ فِی ذُرِّیتِهِ الْأَصْفِیاءُ الَّذِینَ آتَاهُمُ اللَّهُ الْعِلْمَ وَ الْإِیمَانَ، لِقَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ قالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِیمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِی کتابِ اللَّهِ إِلى یوْمِ الْبَعْثِ فَهذا یوْمُ الْبَعْثِ وَ لکنَّکمْ کنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»(6)، فَهِی فِی وُلْدِ عَلِیّ (علیه السلام) خَاصَّةً إِلَى یوْمِ الْقِیامَةِ،

ص: 62


1- 2/124.
2- همان.
3- همان.
4- 73و21/72.
5- 3/68.
6- 30/56.

إِذْ لَا نَبِی بَعْدَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَمِنْ أَینَ یخْتَارُ هَؤُلَاءِ الْجُهَّالُ؟

إِنَّ الْإِمَامَةَ هِی مَنْزِلَةُ الْأَنْبِیاءِ، وَ إِرْثُ الْأَوْصِیاءِ، إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ تَعَالَى وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ مَقَامُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ مِیرَاثُ الْحَسَنِ وَ الْحُسَینِ (علیهما السلام) .

إِنَّ الْإِمَامَةَ زِمَامُ الدِّینِ، وَ نِظَامُ الْمُسْلِمِینَ، وَ صَلَاحُ الدُّنْیا، وَ عِزُّ الْمُؤْمِنِینَ.

إِنَّ الْإِمَامَةَ أُسُّ الْإِسْلَامِ النَّامِی، وَ فَرْعُهُ السَّامِی، بِالْإِمَامِ تَمَامُ الصَّلَاةِ وَ الزَّکاةِ وَ الصِّیامِ وَ الْحَجِّ وَ الْجِهَادِ وَ تَوْفِیرُ الْفَی ءِ وَ الصَّدَقَاتِ وَ إِمْضَاءُ الْحُدُودِ وَ الْأَحْکامِ وَ مَنْعُ الثُّغُورِ، وَ الْأَطْرَافِ الْإِمَامُ یحِلُّ حَلَالَ اللَّهِ، وَ یحَرِّمُ حَرَامَ اللَّهِ، وَ یقِیمُ حُدُودَ اللَّهِ، وَ یذُبُّ عَنْ دِینِ اللَّهِ، وَ یدْعُو إِلَى سَبِیلِ رَبِّهِ بِالْحِکمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ الْحُجَّةِ الْبَالِغَةِ.

الْإِمَامُ، کالشَّمْسِ الطَّالِعَةِ لِلْعَالَمِ، وَ هِی فِی الْأُفُقِ بِحَیثُ لَا تَنَالُهَا الْأَیدِی وَ الْأَبْصَارُ.

الْإِمَامُ، الْبَدْرُ الْمُنِیرُ، وَ السِّرَاجُ الزَّاهِرُ، وَ النُّورُ السَّاطِعُ، وَ النَّجْمُ الْهَادِی فِی غَیاهِبِ الدُّجَى، وَ الْبَلَدِ الْقِفَارِ، وَ لُجَجِ الْبِحَارِ.الْإِمَامُ، الْمَاءُ الْعَذْبُ عَلَى الظَّمَإِ، وَ الدَّالُّ عَلَى الْهُدَى، وَ الْمُنْجِی مِنَ الرَّدَى.

الْإِمَامُ، النَّارُ عَلَى الْیفَاعِ الْحَارُّ لِمَنِ اصْطَلَى بِهِ، وَ الدَّلِیلُ فِی الْمَهَالِک مَنْ فَارَقَهُ فَهَالِک.

الْإِمَامُ، السَّحَابُ الْمَاطِرُ، وَ الْغَیثُ الْهَاطِلُ، وَ الشَّمْسُ الْمُضِیئَةُ، وَ السَّمَاءُ الظَّلِیلَةُ، وَ الْأَرْضُ الْبَسِیطَةُ، وَ الْعَینُ الْغَزِیرَةُ وَ الْغَدِیرُ وَ الرَّوْضَةُ.

الْإِمَامُ، الْأَمِینُ الرَّفِیقُ، وَ الْوَالِدُ الشَّفِیقُ، وَ الْأَخُ الشَّقِیقُ، وَ مَفْزَعُ الْعِبَادِ فِی الدَّاهِیةِ.

الْإِمَامُ، أَمِینُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی خَلْقِهِ، وَ حُجَّتُهُ عَلَى عِبَادِهِ، وَ خَلِیفَتُهُ فِی بِلَادِهِ، وَ الدَّاعِی إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، وَ الذَّابُّ عَنْ حَرَمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

ص: 63

الْإِمَامُ، الْمُطَهَّرُ مِنَ الذُّنُوبِ، الْمُبَرَّأُ مِنَ الْعُیوبِ، مَخْصُوصٌ بِالْعِلْمِ، مَوْسُومٌ بِالْحِلْمِ، نِظَامُ الدِّینِ، وَ عِزُّ الْمُسْلِمِینَ، وَ غَیظُ الْمُنَافِقِینَ، وَ بَوَارُ الْکافِرِینَ.

الْإِمَامُ، وَاحِدُ دَهْرِهِ، لَا یدَانِیهِ أَحَدٌ، وَ لَا یعَادِلُهُ عَالِمٌ، وَ لَا یوجَدُ مِنْهُ بَدَلٌ، وَ لَا لَهُ مِثْلٌ وَ لَا نَظِیرٌ، مَخْصُوصٌ بِالْفَضْلِ کلِّهِ مِنْ غَیرِ طَلَبٍ مِنْهُ لَهُ، وَ لَا اکتِسَابٍ بَلِ اخْتِصَاصٌ مِنَ الْمُفْضِلِ الْوَهَّابِ.

فَمَنْ ذَا الَّذِی یبْلُغُ مَعْرِفَةَ الْإِمَامِ أَوْ یمْکنُهُ اخْتِیارُهُ؟

هَیهَاتَ! هَیهَاتَ! ضَلَّتِ الْعُقُولُ، وَ تَاهَتِ الْحُلُومُ، وَ حَارَتِ الْأَلْبَابُ، وَ حَسَرَتِ الْعُیونُ، وَ تَصَاغَرَتِ الْعُظَمَاءُ، وَ تَحَیرَتِ الْحُکمَاءُ، وَ حَصِرَتِ الْخُطَبَاءُ، وَ تَقَاصَرَتِ الْحُلَمَاءُ، وَ جَهِلَتِ الْأَلِبَّاءُ، وَ کلَّتِ الشُّعَرَاءُ، وَ عَجَزَتِ الْأُدَبَاءُ، وَ عَییتِ الْبُلَغَاءُ عَنْ وَصْفِ شَأْنٍ مِنْ شَأْنِهِ، أَوْ فَضِیلَةٍ مِنْ فَضَائِلِهِ، فَأَقَرَّتْ بِالْعَجْزِ وَ التَّقْصِیرِ، وَ کیفَ یوصَفُ أَوْینْعَتُ بِکنْهِهِ، أَوْ یفْهَمُ شَی ءٌ مِنْ أَمْرِهِ، أَوْ یقُومُ أَحَدٌ مَقَامَهُ، أَوْ یغْنِی غَنَاءَهُ لَا، کیفَ وَ أَینَ وَ هُو بِحَیثُ النَّجْمُ مِنْ أَیدِی الْمُتَنَاوِلِینَ، وَ وَصْفِ الْوَاصِفِینَ، فَأَینَ الِاخْتِیارُ مِنْ هَذَا وَ أَینَ الْعُقُولُ عَنْ هَذَا، وَ أَینَ یوجَدُ مِثْلُ هَذَا؟

أَ ظَنُّوا أَنَّ ذَلِک یوجَدُ فِی غَیرِ آلِ الرَّسُولِ (علیهم السلام) ؟ کذَبَتْهُمْ وَ اللَّهِ أَنْفُسُهُمْ وَ مَنَّتْهُمُ الْبَاطِلَ، فَارْتَقَوْا مُرْتَقًى صَعْباً دَحْضاً تَزِّلُ عَنْهُ إِلَى الْحَضِیضِ أَقْدَامُهُمْ، وَ رَامُوا إِقَامَةَ الْإِمَامِ بِعُقُولٍ حَائِرَةٍ نَاقِصَةٍ، وَ آرَاءٍ مُضِلَّةٍ، فَلَمْ یزْدَادُوا مِنْهُ إِلَّا بُعْداً، «قاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى یؤْفَکونَ»(1).

لَقَدْ رَامُوا صَعْباً وَ قَالُوا إِفْکاً، «وَ ضَلُّوا ضَلالًا بَعِیداً»(2)، وَ وَقَعُوا فِی الْحَیرَةِ إِذْ تَرَکوا الْإِمَامَ

ص: 64


1- 9/30.
2- 4/167.

عَنْ بَصِیرَةٍ، «وَ زَینَ لَهُمُ الشَّیطانُ أَعْمالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِیلِ وَ کانُوا مُسْتَبْصِرِینَ»(1)، رَغِبُوا عَنِ اخْتِیارِ اللَّهِ وَ اخْتِیارِ رَسُولِهِ إِلَى اخْتِیارِهِمْ، وَ الْقُرْآنُ ینَادِیهِمْ: «وَ رَبُّک یخْلُقُ ما یشاءُ وَ یخْتارُ ما کانَ لَهُمُ الْخِیرَةُ سُبْحانَ اللَّهِ وَ تَعالى عَمَّا یشْرِکونَ».

وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یکونَ لَهُمُ الْخِیرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ»(2).

وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «ما لَکمْ کیفَ تَحْکمُونَ أَمْ لَکمْ کتابٌ فِیهِ تَدْرُسُونَ»، «إِنَّ لَکمْ فِیهِ لَما تَخَیرُونَ»، «أَمْ لَکمْ أَیمانٌ عَلَینا بالِغَةٌ إِلى یوْمِ الْقِیامَةِ إِنَّ لَکمْ لَما تَحْکمُونَ»، «سَلْهُمْأَیهُمْ بِذلِک زَعِیمٌ أَمْ لَهُمْ شُرَکاءُ فَلْیأْتُوا بِشُرَکائِهِمْ إِنْ کانُوا صادِقِینَ»(3).

وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَ فَلا یتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها»(4)، أَمْ «طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا یعْلَمُونَ»(5)، أَمْ «قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا یسْمَعُونَ»، «إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُکمُ الَّذِینَ لا یعْقِلُونَ»، «وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِیهِمْ خَیراً لَأَسْمَعَهُمْ وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ»(6)، أَمْ «قالُوا سَمِعْنا وَ عَصَینا»(7)، بَلْ هُوَ «بِفَضْلِ اللَّهِ یؤْتِیهِ مَنْ یشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ»(8).

فَکیفَ لَهُمْ بِاخْتِیارِ الْإِمَامِ، وَ الْإِمَامُ عَالِمٌ لا یجْهَلُ، وَ رَاعٍ لَا ینْکلُ، مَعْدِنُ الْقُدْسِ وَ

ص: 65


1- 29/38.
2- 33/36.
3- 41 _ 68/36.
4- 47/24.
5- 9/93.
6- 23 _ 8/21.
7- 2/93.
8- 62/4.

الطَّهَارَةِ، وَ النُّسُک وَ الزَّهَادَةِ، وَ الْعِلْمِ وَ الْعِبَادَةِ، مَخْصُوصٌ بِدَعْوَةِ الرَّسُولِ، وَ هُوَ نَسْلُ الْمُطَهَّرَةِ الْبَتُولِ، لَا مَغْمَزَ فِیهِ فِی نَسَبٍ، وَ لَا یدَانِیهِ دَنَسٌ، لَهُ الْمَنْزِلَةُ الْأَعْلَى، لَا یبْلُغُهَا ذُو حَسَبٍ فِی الْبَیتِ مِنْ قُرَیشٍ، وَ الذِّرْوَةُ مِنْ هَاشِمٍ، وَ الْعِتْرَةُ مِنْ آلِ الرَّسُولِ، وَ الرِّضَا مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ شَرَفُ الْأَشْرَافِ، وَ الْفَرْعُ مِنْ آلِ عَبْدِ مَنَافٍ نَامِی الْعِلْمِ، کامِلُ الْحِلْمِ، مُضْطَلِعٌ بِالْإِمَامَةِ، عَالِمٌ بِالسِّیاسَةِ، مَفْرُوضُ الطَّاعَةِ، قَائِمٌ بِأَمْرِ اللَّهِ، نَاصِحٌ لِعِبَادِ اللَّهِ، حَافِظٌ لِدِینِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

إِنَّ الْأَنْبِیاءَ وَ الْأَئِمَّةَ (علیهم السلام) یوَفِّقُهُمُ اللَّهُ وَ یؤْتِیهِمْ مِنْ مَخْزُونِ عِلْمِهِ وَ حِکمَتِهِ، مَا لا یؤْتِیهِ غَیرَهُمْ، فَیکونُ عِلْمُهُمْ فَوْقَ عِلْمِ أَهْلِ زَمَانِهِمْ، فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَ فَمَنْیهْدِی إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یتَّبَعَ أَمَّنْ لا یهِدِّی إِلَّا أَنْ یهْدى فَما لَکمْ کیفَ تَحْکمُونَ»(1).

وَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ مَنْ یؤْتَ الْحِکمَةَ فَقَدْ أُوتِی خَیراً کثِیراً وَ ما یذَّکرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ»(2).

وَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی طَالُوتَ: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاهُ عَلَیکمْ وَ زادَهُ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ وَ اللَّهُ یؤْتِی مُلْکهُ مَنْ یشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِیمٌ»(3).

وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ لِنَبِیهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «وَ کانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَیک عَظِیماً»(4)، وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الْأَئِمَّةِ مِنْ أَهْلِ بَیتِهِ وَ عِتْرَتِهِ وَ ذُرِّیتِهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «أَمْ یحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَینا آلَ إِبْراهِیمَ الْکتابَ وَ الْحِکمَةَ وَ آتَیناهُمْ مُلْکاً عَظِیماً»، «فَمِنْهُمْ مَنْ

ص: 66


1- 10/35.
2- 2/269.
3- 2/247.
4- 4/113.

آمَنَ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَ کفى بِجَهَنَّمَ سَعِیراً»(1).

وَ إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اخْتَارَهُ اللَّهُ تَعَالَى لِأُمُورِ عِبَادِهِ یشْرَحُ لِذَلِک صَدْرَهُ، وَ أَوْدَعَ قَلْبَهُ ینَابِیعَ الْحِکمَةِ، وَ أَلْهَمَهُ الْعِلْمَ إِلْهَاماً، فَلَمْ یعْی بَعْدَهُ بِجَوَابٍ، وَ لَا یحِیرُ فِیهِ عَنِ الصَّوَابِ، فَهُوَ مَعْصُومٌ، مُؤَیدٌ، مُوَفَّقٌ، مُسَدَّدٌ، قَدْ أَمِنَ الْخَطَأَ وَ الزَّلَلَ وَ الْعِثَارَ، یخُصُّهُ اللَّهُ تَعَالَى بِذَلِک لِتَکونَ حُجَّتَهُ الْبَالِغَةَ عَلَى عِبَادِهِ، وَ شَاهِدَهُ عَلَى خَلْقِهِ، وَ «ذلِک فَضْلُ اللَّهِ یؤْتِیهِ مَنْ یشاءُوَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ»(2).

فَهَلْ یقْدِرُونَ عَلَى مِثْلِ هَذَا فَیخْتَارُوهُ؟ أَوْ یکونُ خِیارُهُمْ بِهَذِهِ الصِّفَةِ فَیقَدِّمُوهُ؟ تَعَدَّوْا، وَ بَیتِ اللَّهِ! الْحَقِّ وَ نَبَذُوا، «کتابَ اللَّهِ وَراءَ ظُهُورِهِمْ کأَنَّهُمْ لا یعْلَمُونَ»(3)، وَ فِی کتَابِ اللَّهِ الْهُدَى وَ الشِّفَاءُ فَنَبَذُوهُ، «وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ»(4)، فَذَمَّهُمُ اللَّهُ وَ مَقَّتَهُمْ وَ أَتْعَسَهُمْ، فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَیرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا یهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ»(5)، وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ»(6)، وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «کبُرَ مَقْتاً

ص: 67


1- 55 و 4/54.
2- 57/21.
3- 2/101.
4- 47/14.
5- 28/50.
6- 47/8.

عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ الَّذِینَ آمَنُوا کذلِک یطْبَعُ اللَّهُ عَلى کلِّ قَلْبِ مُتَکبِّرٍ جَبَّارٍ»(1). (2)

از عبد العزیز بن مسلم نقل است که گفت: ما، در روزگار امامت حضرت امام رضا (علیه السلام) در شهر مرو بودیم، و در نخستین روز ورودمان، در مسجد جامع گرد آمدیم، و حاضران مجلس از مسألۀ امامت و کثرت اختلاف مردم در این باب سخن مى گفتند، من بر مولایم حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) وارد شدم و ایشان را از گفتگوهاى مردم با خبر ساختم، آن حضرت تبسّمى کرده و فرمودند:اى عبد العزیز! این مردم آگاهى ندارند و فریب عقائد خود را خورده اند، به راستى خداوند جلیل و عزیز، پیامبرش را قبض روح نکرد، تا اینکه دین اسلام را برایش به کمال رسانید و کامل ساخت، و قرآن را که حاوى تفصیل هر چیزى هست، بر او نازل ساخته، و در آن حلال و حرام، حدود و احکام، و جمیع نیازمندیهاى مردم به طور کلّى بیان شده است، و فرمود: «در کتاب هیچ گونه کوتاهى نکرده ایم»، در آخرین سفر حجّ، که اواخر عمر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بود نیز این آیه را نازل فرمود: «امروز دین شما را به کمال رساندم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و اسلام را دین شما پسندیدم»، و مسألۀ امامت از تمامیت دین است.

و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از دنیا نرفتند تا اینکه براى امّتشان، دانستنیهاى دین را بیان فرمودند، و راهشان را آشکار ساخته، و آنها را در مسیر حقّ قرار دادند، و حضرت

ص: 68


1- 40/35.
2- الإحتجاج على أهل اللجاج (للطبرسی)، ج 2، ص433؛ الأمالی( للصدوق)، ص674، مجلس97، ح1؛ بحار الأنوار، ج 25، ص120، ح4؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص282، ح8182؛ عیون أخبار الرضا (علیه السلام) ، ج 1، ص216، باب20، ح1؛ كمال الدین و تمام النعمة، ج 2، ص675، ح32؛ الكافی، ج 1، ص198، ح1؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 2، ص376، ح1؛ الوافی، ج 3، ص480، باب54، ح1.

على (علیه السلام) را براى ایشان نشانه، پرچم راهنما، و امام، تعیین کردند، و هیچ چیزى را که امّت بدان نیازمند شوند، فرو گذار نکردند، جز اینکه آن را روشن ساختند، پس هر که گمان کند که خداوند دینش را کامل نکرده، در حقیقت او کتاب خدا را انکار نموده، و منکر کتاب خدا، کافر است.

آیا مردم به قدر امامت و جایگاه آن، در امّت پى برده اند و شناخت دارند، تا اختیار ایشان در آن جایز باشد؟! بى تردید، امامت، قدرى جلیل تر و شأنى عظیم تر و مکانى بلندتر و جانبى منیع تر و باطنى عمیق تر از آن دارد، تا مردم با عقل و خرد خود، بدان رسند، یا آنکه به اختیار خود امامى را منصوب کنند.بى شک امامت منزلتى است که خداوند، حضرت ابراهیم خلیل (علیه السلام) را، پس از نبوّت و مقام خلیل اللّهى، در مرتبۀ سوّم بدان مخصوص ساخته، و فضیلتى است که بدان مشرّف فرموده، و نامش را بلند آوازه ساخته، پس خداوند فرمود: «و (بیاد آر) آنگاه که ابراهیم را پروردگارش به امورى چند بیازمود و او آنها را به انجام رسانید (خدا) فرمود: تو را براى مردم، امام برگزیدم»، ابراهیم از روى شادمانى به این مقام گفت: «و از فرزندان من نیز؟ گفت: پیمان و عهد من به ستمکاران نرسد»، در نتیجه این آیه، امامت و پیشوایى هر ظالم و ستمکارى را، تا روز قیامت، باطل ساخته، و امامت در افراد برگزیده قرار گرفت، و مخصوص ایشان شد.

سپس خداوند با قرار دادن امامت در نسل برگزیدگان و پاکان، آن را گرامى داشته، و فرمود: «و او را (پسرى چون) اسحاق بخشیدیم و (فرزند زاده اى چون) یعقوب را به فزونى دادیم، و همه را نیکوکاران و شایستگان گردانیدیم»، «و ایشان را امامانى قرار دادیم که به فرمان و دستور ما راه نمایند، و به آنان کارهاى نیک کردن و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحى کردیم، و آنان نیز به عبادت ما پرداختند».

ص: 69

پس پیوسته امامت به همین ترتیب در نسل و فرزندان او بود، و یکى پس از دیگرى، قرن به قرن، آن را به ارث مى بردند، تا اینکه سرانجام پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) آن را به ارث بردند، و خداوند فرمود: «به راستى نزدیکترین مردم به ابراهیم آنانند که او را پیروى کردند و این پیامبر و آنان که (به این پیامبر) ایمان آورده اند و خداوند ولىّ و سرپرست أهل ایمان است».

پس امامت تنها اختصاص به آن حضرت، یافت، و ایشان آن را به فرمان خداوند،به روشى که خود واجب کرده است، بر عهدۀ حضرت على (علیه السلام) نهادند، و از آن پس امامت در فرزندان برگزیده اش، آنان که خداوند علم و ایمانشان بخشید، قرار گرفت، و این همان فرمایش الهى است که فرمود: «و کسانى که ایشان را دانش و ایمان داده اند به آنان گویند: هر آینه در نوشتۀ خداى تا روز رستاخیز درنگ کرده اید»، به همان شیوه اى که خدا آن را در اولاد او، تا روز قیامت، جارى ساخته و مقرّر داشت، زیرا هیچ پیامبرى، پس از حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، نیست، پس از کجا این جماعت نادان، با رأى و نظر خود، مى خواهند امام را اختیار و انتخاب کنند؟!

به راستى امامت، جایگاه و مرتبۀ انبیاء، و میراث اوصیاء است.

امامت، خلافت خدا و رسول او، و مقام أمیر المؤمنین (علیه السلام) و میراث حسن و حسین (علیهما السلام) است.

به راستى امام، سر رشتۀ امور دین، و نظام کار مسلمین، و مایۀ صلاح دنیا و عزّت أهل ایمان است.

امام، پایه و ریشۀ اسلام بالنده و رو به رشد، و شاخۀ بلند و والاى آن است، در پرتو امام است که: نماز و زکات و روزه و حجّ و جهاد به تمامیت رسد و کامل گردد، و غنائم و صدقات وفور یابد، و حدود و احکام اجرا شوند، و مرزها و اطراف (کشور اسلامى)

ص: 70

حفظ و حراست گردد.امام است که حلال خدا را حلال، و حرام خدا را حرام مى کند، و حدود الهى را جارى نموده و از دین خدا دفاع مى نماید، و با حکمت و پند نیکو و دلیل قاطع، به راه خدا دعوت مى کند.

امام، همچون خورشید درخشانى است که نورش جهان را فرا مى گیرد، و جایگاهش در افقی است، که دستها و چشمها بدان نرسند.

امام، ماه تابان است و چراغ فروزان و نور درخشان، و ستارۀ راهنما در شبهاى تاریک و بیابانهاى بى آب و علف و گرداب دریاها است.(یعنی جهل و فتنه و سرگردانی مردم)

امام، آب گوارایی است برای تشنگان، راهنمایی است به سوی هدایت، و نجات بخشی است از هلاکت.

امام، آتشى است بر بلندى،(رهنمای گمشدگان)، و گرمابخشی است برای سرمازدگان، و در حوادث هولناک، راهنما است، و هر که از او جدا شود نابود و هلاک گردد.

امام، ابرى است پر باران، و بارانى است پر برکت، و خورشیدی است فروزنده، و آسمانى سایه افکننده، و زمینى است گسترده، و چشمه اى است جوشان، و برکه و گلستان است.

امام، همدمی است امانتدار، و پدرى است خیرخواه، و برادرى است مهربان و پناهگاهى است براى بندگان.

امام، امین خدا است در میان خلقش، و حجّت او بر بندگانش، و خلیفۀ او در سرزمینهایش، و دعوت کننده به سوى او، و نگهدارنده و مدافع حریم او است.

امام، از گناهان پاک است و از هر عیبى برکنار، و به دانش مخصوص است، و به

ص: 71

حلم و بردبارى معروف، او موجب نظام دین، و عزّت مسلمین، و خشم منافقین، و هلاکت کافرین است.

امام، یگانۀ دوران خویش است، کسى به همطرازی او نرسد، و دانشمندى با او برابر نباشد، و جایگزینى ندارد، و مانند و نظیر ندارد، و بدون هیچ سعى و درخواستى، تمام فضائل مخصوص او است، بلکه خداوند، این ویژگى را با فضل و بخشش خود، به او عنایت فرموده.

پس دیگر با این اوصاف، چه کسى می تواند به معرفت امام برسد، یا کنه وصفش را دریابد؟! هرگز! هرگز! عقل و علم در او گم و خردها حیران، و چشمها بى فروغ، و بزرگان کوچک شده، و حکیمان متحیر، و خطیبان درمانده، و خردمندان قاصر، و دانایان جاهل، و شاعران وامانده، و ادیبان ناتوان، و سخن دانان عاجزند، که شأنى از شئون، و فضیلتى از فضائل امام را توصیف کنند، و همگی به عجز و ناتوانى خود معترف اند.

چگونه ممکن است حقیقت تمام اوصاف امام را بیان کرد، و یا چیزى از اسرار او را فهمید، و یا جایگزینی که تمام کارهای او را انجام دهد، برایش پیدا کرد؟

نه، ممکن نیست، چگونه و از کجا چنین چیزى ممکن است؟ در حالى که او مثل ستاره، از دسترسى دست یازان، و شرح واصفان به دور و برتر است.

او کجا و انتخاب بشر؟! او کجا و عقل و خرد بشر؟! او کجا و مثل و مانندى براى او؟!آیا پنداشته اند که امام، در غیر آل پیامبر (علیهم السلام) پیدا می شود؟ به خدا سوگند! خودشان خود را دروغگو شمردند، و آرزوهاى باطل، سست و ضعیفشان ساخته، زیرا به پرتگاهى بلند و سخت و به منزلى لغزنده پا نهاده اند که سرانجام قدمهایشان لرزیده و به گودال درافتند، و به عقول سرگردان و ناقص و آراى گمراه کنندۀ خود امامى را

ص: 72

برگزینند که جز دورى و گمراهى بر آنان نیافزاید، «قاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى یؤْفَکونَ».

حال آنکه سختى را طلب کردند، و سخن دروغ بر زبان راندند و به ضلالت و گمراهى عمیقى درافتادند، و در سرگردانى و حیرتى واقع شدند، زیرا که از روى بصیرت، امام را ترک کردند، و شیطان اعمالشان را آراست، و آنان را از راه خدا بازداشت، در حالى که مستبصر بودند.

از انتخاب خدا و انتخاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، روى گردان شده، و به سوی انتخاب خود روى آوردند، در حالى که قرآن این گونه ندایشان مى دهد: «وَ رَبُّک یخْلُقُ ما یشاءُ وَ یخْتارُ ما کانَ لَهُمُ الْخِیرَةُ سُبْحانَ اللَّهِ وَ تَعالى عَمَّا یشْرِکونَ».

و خدای عزّ و جلّ فرمود: «وَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یکونَ لَهُمُ الْخِیرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ».

و خدای عزّ و جلّ فرمود: «ما لَکمْ کیفَ تَحْکمُونَ أَمْ لَکمْ کتابٌ فِیهِ تَدْرُسُونَ»، «إِنَّ لَکمْ فِیهِ لَما تَخَیرُونَ»، «أَمْ لَکمْ أَیمانٌ عَلَینا بالِغَةٌ إِلى یوْمِ الْقِیامَةِ إِنَّ لَکمْ لَما تَحْکمُونَ»، «سَلْهُمْ أَیهُمْ بِذلِک زَعِیمٌ أَمْ لَهُمْ شُرَکاءُ فَلْیأْتُوا بِشُرَکائِهِمْ إِنْ کانُواصادِقِینَ».

و خدای عزّ و جلّ فرمود: «أَ فَلا یتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها»، أَمْ «طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا یعْلَمُونَ»، أَمْ «قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا یسْمَعُونَ»، «إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُکمُ الَّذِینَ لا یعْقِلُونَ»، «وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِیهِمْ خَیراً لَأَسْمَعَهُمْ وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ»، أَمْ «قالُوا سَمِعْنا وَ عَصَینا»، بَلْ هُوَ «بِفَضْلِ اللَّهِ یؤْتِیهِ مَنْ یشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ».

آرى، مقام امامت از فضل خداوند است، و آن را به هر کس که بخواهد عطا فرماید،

ص: 73

پس چگونه آنان را رسد که امام انتخاب کنند؟! حال اینکه امام دانایى است عارى از جهل، و سرپرستى است که طفره نمى رود، امام معدن قدس و طهارت و طریقت و زهد و علم و عبادت است، دعوت رسول خدا به او اختصاص دارد، و از نسل پاک حضرت فاطمه بتول (علیها السلام) است، و در نژاد او سیاهى نیست و رجس و پلیدى راه ندارد، و برایش منزلتى است که هیچ دودمان شریفی به پای او نرسد، از خاندان قریش، و نسب عالى هاشم، و عترت آل رسول، و مورد پسند و رضایت خدا است، برای اشراف شرف است، و زادۀ عبد مناف است، شکافندۀ حقایق علم، و دارای حلمى کامل است.

مملو از معنویات امامت، و عالم به سیاست، و واجب الاطاعه است، او قائم به امر خدا، و ناصح بندگان خدا، و حافظ دین او است.

بى تردید خداوند، پیامبران و ائمّه (علیهم السلام) ، را توفیق بخشیده، و از خزانۀ علمو حکمتش، آنچه را که به دیگران نداده، به ایشان عطا نموده، از این جهت علم آنها برتر از علم مردم روزگارشان است، چنان که خداى تعالى مى فرماید: «أَ فَمَنْ یهْدِی إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یتَّبَعَ أَمَّنْ لا یهِدِّی إِلَّا أَنْ یهْدى فَما لَکمْ کیفَ تَحْکمُونَ».

و باز مى فرماید: «وَ مَنْ یؤْتَ الْحِکمَةَ فَقَدْ أُوتِی خَیراً کثِیراً وَ ما یذَّکرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ».

و نیز در بارۀ طالوت فرموده: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاهُ عَلَیکمْ وَ زادَهُ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ وَ اللَّهُ یؤْتِی مُلْکهُ مَنْ یشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِیمٌ»

و به پیامبرش (صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده: «وَ کانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَیک عَظِیماً».

و در بارۀ امامان از اهل بیت و عترت و ذریّۀ پیامبر (علیهم السلام) فرموده: «أَمْ یحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَینا آلَ إِبْراهِیمَ الْکتابَ وَ الْحِکمَةَ وَ آتَیناهُمْ مُلْکاً عَظِیماً»، «فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَ کفى بِجَهَنَّمَ سَعِیراً».

ص: 74

و بى تردید هر بنده اى را که خداوند، براى اصلاح امور بندگانش انتخاب فرماید، برای این امر مهم، سینه اش را وسعت بخشد، و به او شرح صدر دهد، و چشمه های حکمت را بر دلش روان ساخته، و دانشی به او الهام فرماید، که دیگر پس از آن، در پاسخ هیچ پرسشى در نماند، و از راه درست، منحرف نشود، پس او همواره معصوم، تقویّت شده، موفّق، و استوار گشته، از هر گونه خطا و لغزشى در امان است، و این خصوصیت را خداوند به او ارزانى داشته تا وى حجّت بر خلق، و گواه بر بندگانش باشد، «و ذلِک فَضْلُ اللَّهِ یؤْتِیهِ مَنْ یشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ».پس آیا مردم چنین قدرتى دارند که بتوانند چنین کسى انتخاب کنند؟ و آیا ممکن است منتخب آنها چنین اوصافى را داشته باشد، تا او را پیشوا سازند؟!

به خانۀ خدا سوگند! که این مردم از حقّ تجاوز کردند، «کتابَ اللَّهِ وَراءَ ظُهُورِهِمْ کأَنَّهُمْ لا یعْلَمُونَ»، در صورتى که در کتاب خدا، هدایت و شفاست، پس آن را به کنارى انداختند، و از هوى و هوس تبعیت نمودند، «وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ»، پس خداوند هم، ایشان را سرزنش نمود و دشمن داشت و بدبخت کرد، سپس خداوند متعال می فرماید: «وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَیرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا یهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ»، و نیز فرموده: «فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ»، و فرمود: «کبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ الَّذِینَ آمَنُوا کذلِک یطْبَعُ اللَّهُ عَلى کلِّ قَلْبِ مُتَکبِّرٍ جَبَّارٍ».

ص: 75

شماره: 238- کد آیه: 28/88 اسم آیه: وجه خدا

{... كُلُّ شَیْءٍ هالِكٌ اِلّا وَجْهَهُۥ٭ۚ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَیْهِ تُرْجَعُونَ}

همه چیز جز ذات او فانى مى شود، حاکمیت تنها از آن اوست و همه بسوى او بازگردانده مى شوید!

1_ عَنْ سَلَّامِ بْنِ الْمُسْتَنِیرِ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ: «کلُّ شَی ءٍ هالِک إِلَّا وَجْهَهُ»، قَالَ: نَحْنُ، وَ اللَّهِ! وَجْهُهُ الَّذِی قَالَ، وَ لَنْ یهْلِک یوْمَ الْقِیامَةِ، مَنْ أَتَى اللَّهَ بِمَا أَمَرَ بِهِ مِنْ طَاعَتِنَا وَ مُوَالاتِنَا، ذَاک الْوَجْهُ الَّذِی قَالَ اللَّهُ: «کلُّ شَی ءٍ هالِک إِلَّا وَجْهَهُ»، لَیسَ مِنَّا مَیتٌ یمُوتُ إِلَّا خَلَّفَ مِنْهُ إِلَى یوْمِ الْقِیامَةِ.(1)

از سلام بن مستنیر نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) این آیه را پرسیدم: «کلُّ شَی ءٍ هالِک إِلَّا وَجْهَهُ»، حضرت فرمودند: به خدا قسم! ما «وجه خدا» هستیم که تا روز قیامت پایدار است، امرى که خداوند در مورد ولایت و فرمانبردارى از ما نموده است، معنى وجه اللهى که فرمود: «کلُّ شَی ءٍ هالِک إِلَّا وَجْهَهُ»، هر کدام از ما بمیرد یک نفر از فرزندان او جانشینش مى شود تا روز قیامت.

2_ عَنْ صَفْوَان الْجَمَّالِ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «کلُّ شَی ءٍ

ص: 76


1- بحار الأنوار، ج 24، ص193، ح11؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص296، ح8219؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص65، ح2؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص417؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص113.

هالِک إِلَّا وَجْهَهُ»، قَالَ: مَنْ أَتَى اللَّهَ بِمَا أُمِرَ بِهِ مِنْ طَاعَةِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَهُوَ الْوَجْهُ الَّذِی لَا یهْلِک، وَ کذَلِک قَالَ: «مَنْ یطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ».(1)

از صفوان جمال نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خداى عزّ و جل: «کلُّ شَی ءٍ هالِک إِلَّا وَجْهَهُ»، فرمودند: هر که از راه اطاعت حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) با انجام آنچه مأمور شده است، به سوى خدا برود، پس او وجهى است که نابود نشود، چنان که می فرماید: «هر که از رسول خدا اطاعت کند پس از خدا اطاعت کرده است».

3_ عَنْ خَیثَمَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «کلُّ شَی ءٍ هالِک إِلَّا وَجْهَهُ»، قَالَ: دِینَهُ وَ کانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) دِینَ اللَّهِ، وَ وَجْهَهُ وَ عَینَهُ فِی عِبَادِهِ، وَ لِسَانَهُ الَّذِی ینْطِقُ بِهِ، وَ یدَهُ عَلَى خَلْقِهِ، وَ نَحْنُ وَجْهُ اللَّهِ الَّذِی یؤْتَى مِنْهُ، لَنْ نَزَالَ فِی عِبَادِهِ مَا دَامَتْ لِلَّهِ فِیهِمْ رَوِیةٌ قُلْتُ وَ مَا الرَّوِیةُ قَالَ الْحَاجَةُ فَإِذَا لَمْ یکنْ لِلَّهِ فِیهِمْ حَاجَةٌ رَفَعَنَا إِلَیهِ، وَ صَنَعَ مَا أَحَبَّ.(2)

از خثیمه نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «کلُّ شَی ءٍ هالِک إِلَّا وَجْهَهُ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: منظور از وجه خدا، دیناوست و

ص: 77


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 2، ص114، ح336؛ بحار الأنوار، ج 4، ص5، ح11 و ج 24، ص201، ح32؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص293، ح8205؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص146، ح133؛ التوحید (للصدوق)، ص149، باب12، ح3؛ الكافی، ج 1، ص143، ح2؛ الوافی، ج 1، ص418، ح11.
2- بحار الأنوار، ج 4، ص7، ح14 و ج 24، ص197، ح23؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص108؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص113؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص146، ح136؛ التوحید (للصدوق)، ص151، ح7.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و امیرالمؤمنین (علیه السلام) دین خدا هستند، و وجه او و چشم او در میان بندگانش، و زبان خداوند که با آن سخن می گوید، و دست او بر مخلوقاتش، و ما اهل بیت، وجه خدا هستیم، که باید از جانب ما به خدا نزدیک شد، ما پیوسته در میان بندگان او هستیم، ما دامی که برای خداوند در میان آنان رویه ای هست، گفته شد: رویه چیست؟ فرمودند: یعنی حاجت و نیاز، آن هنگام که در میان مردم نیازی به ما وجود نداشته باشد، ما را از میان آنان مى برد، و آنچه خواست انجام مى دهد.

ص: 78

سورۀ مبارکۀ عنکبوت

شماره: 239- کد آیه: 29/2 اسم آیه: آزمایش

{اَحَسِبَ النّاسُ اَنْ یُتْرَكُوٓا اَنْ یَقُولُوٓا ءامَنّا وَهُمْ لا یُفْتَنُونَ}

آیا مردم گمان کردند همین که بگویند: «ایمان آوردیم»، به حال خود رها مى شوند و آزمایش نخواهند شد؟!

1_ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ: «الم، أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یتْرَکوا أَنْ یقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یفْتَنُونَ»، قَالَ: قُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! مَا هَذِهِ الْفِتْنَةُ؟ قَالَ: یا عَلِی! إِنَّک مُبْتَلًى بِک، وَ إِنَّک مُخَاصَمٌ، فَأَعِدَّ لِلْخُصُومَةِ.(1)

از حضرت حسین بن على (علیهما السلام) روایت است که پدرشان حضرت امام على (علیه السلام) فرمودند: وقتى آیۀ: «الم، أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یتْرَکوا أَنْ یقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یفْتَنُونَ»، نازل شد، از آن حضرت پرسیدم: ای رسول خدا! این فتنه چیست؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: ای على! این فتنه و آزمایش به تو اختصاص دارد، چرا که مردم باید به وسیلۀ تو آزمایش شوند، و تو نیز در مورد آنها، آزمایش خواهى شد (و به تعبیر دیگر) مردم با تو دشمنى خواهند نمود، و تو نیز باید آمادۀ دشمنى آنها باشى.

ص: 79


1- بحار الأنوار، ج 24، ص228، ح26 و ج 28، ص69، ح28؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص304، ح8230 و ص305، ح8235؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص419؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص120؛ شواهد التنزیل، ج 1، ص565، ح602؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص203.

2_ قَدْ جَاءَتِ الرِّوَایةُ: أَنَّهُ لَمَّا تَمَّ لِأَبِی بَکرٍ مَا تَمَّ، وَ بَایعَهُ مَنْ بَایعَ، جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ هُوَ یسَوِّی قَبْرَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) بِمِسْحَاةٍ فِی یدِهِ، وَ قَالَ لَهُ: إِنَّ الْقَوْمَ قَدْ بَایعُوا أَبَا بَکرٍ، وَ وَقَعَتِ الْخَذْلَةُ فِی الْأَنْصَارِ لِاخْتِلَافِهِمْ، وَ بَدَرَ الطُّلَقَاءُ لِلْعَقْدِ لِلرَّجُلِ خَوْفاً مِنْ إِدْرَاککمُ الْأَمْرَ.

فَوَضَعَ طَرَفَ الْمِسْحَاةِ فِی الْأَرْضِ، وَ یدُهُ عَلَیهَا، ثُمَّ قَالَ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»، «الم»، «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یتْرَکوا أَنْ یقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یفْتَنُونَ»، «وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَیعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ لَیعْلَمَنَّ الْکاذِبِینَ»، «أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ یعْمَلُونَ السَّیئاتِ أَنْ یسْبِقُونا ساءَ ما یحْکمُونَ».(1)

در روایت آمده: وقتى که کار خلافت ابو بکر به پایان رسید و مردم با او بیعت کردند، مردى خدمت امیر المؤمنین (علیه السلام) آمد، موقعى که آن حضرت مشغول آماده کردن قبر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بودند و در دست بیلى داشتند، و گفت: مردم با ابا بکر بیعت کردند، خوارى و ذلّت در انصار آشکار شد، و طلقاء (کسانى که پیامبر در فتح مکّه آنها را آزاد کردند) با عجله به سوى بیعت با ابا بکر شتافتند، که مبادا این مقام به شما برسد.

حضرت علی (علیه السلام) بیل را به زمین فرو بردند و دست خود را بر آن قرار دادند و آنگاه این آیات را خواندند: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»، «الم»، «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یتْرَکوا أَنْ یقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یفْتَنُونَ»، «وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَیعْلَمَنَّ اللَّهُالَّذِینَ صَدَقُوا وَ لَیعْلَمَنَّ الْکاذِبِینَ»، «أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ یعْمَلُونَ السَّیئاتِ أَنْ یسْبِقُونا ساءَ ما یحْکمُونَ».

3_ عَنْ عَلْقَمَةَ، وَ أَبِی أَیوبَ، أَنَّهُ لَمَّا نَزَلَ: «الم أَ حَسِبَ النَّاسُ»، الْآیاتِ، قَالَ

ص: 80


1- الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، ج 1، ص189؛ بحار الأنوار، ج 22، ص519، ذیل ح27 و ج 24، ص230، ح36؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص123؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص149، ح11.

النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) لِعَمَّارٍ: إِنَّهُ سَیکونُ بَعْدِی هَنَاتٌ، حَتَّى یخْتَلِفَ السَّیفَ فِیمَا بَینَهُمْ، وَ حَتَّى یقْتُلَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً، وَ حَتَّى یتَبَرَّأَ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ، فَإِذَا رَأَیتَ ذَلِک فَعَلَیک بِهَذَا الْأَصْلَعِ، عَنْ یمِینِی عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، فَإِنْ سَلَک النَّاسُ کلُّهُمْ وَادِیاً وَ سَلَک عَلِی وَادِیاً، فَاسْلُک وَادِی عَلِی، وَ خَلِّ عَنِ النَّاسِ، یا عَمَّارُ! إِنَّ عَلِیاً لَا یرُدُّک عَنْ هُدًى، وَ لَا یرُدُّک إِلَى رَدًى، یا عَمَّارُ! طَاعَةُ عَلِی طَاعَتِی، وَ طَاعَتِی طَاعَةُ اللَّهِ.(1)

از علقمه و ابو ایوب نقل است که گفت: چون آیۀ: «الم أَحَسِبَ النَّاسُ أَن یُتْرَکُوا أَن یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا» نازل گردید، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به عمّار فرمودند: بعد از من، شرّ و فساد خواهد بود، تا این که جنگ میان ایشان واقع خواهد شد، و همدیگر را خواهند کشت، و از یکدیگر بیزاری خواهند جست، پس چون اوضاع را چنین دیدی، با علی بن ابی طالب (علیه السلام) باش، زیرا اگر همۀ مردم به یک راه رفتند و او به تنهایی به راه دیگر، راه او بر حق است.ای عمّار! علی تو را از راه هدایت منحرف نمی کند، و به بدی نمی افکند.

ای عمّار! اطاعت از علی (علیه السلام) ، اطاعت از من است، و اطاعت از من، اطاعت از خداست.

ص: 81


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص126، ح502؛ بحار الأنوار، ج 28، ص68، ح27؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص305، ح8234؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص198؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 5، ص318؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص203.

شماره: 240- کد آیه: 29/8 اسم آیه: بهتر از پدر

{وَ وَصَّیْنَا الْاِنْسانَ بِوالِدَیْهِ حُسْنًا ...}

ما به انسان توصیه کردیم که به پدر و مادرش نیکى کند.

قَالَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، یقُولُ: أَنَا وَ عَلِی أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّةِ، وَ لَحَقُّنَا عَلَیهِمْ أَعْظَمُ مِنْ حَقِّ أَبَوَی وِلَادَتِهِمْ، فَإِنَّا نُنْقِذُهُمْ إِنْ أَطَاعُونَا مِنَ النَّارِ إِلَى دَارِ الْقَرَارِ، وَ نَلْحَقُهُمْ مِنَ الْعُبُودِیةِ بِخِیارِ الْأَحْرَارِ.(1)

حضرت امام علی بن ابی طالب (علیه السلام) فرمودند: شنیدم که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند: من و علی دو پدر این امّت هستیم، و حقّ ما بر آنان بزرگتر است از حق پدر و مادر نسبی آنان است، چون اگر از ما اطاعت کنند، ما آنها را از آتش جهنم به سوی بهشت رهنمون می سازیم، و آنها را به وسیلۀ بندگی خدا به بهترین آزادگان ملحق می نماییم.

تذکّر: البته برای آگاهی بیشتر، می توانید به کُد 2/83 و کُد 6/151 مراجعه فرمایید.

ص: 82


1- بحار الأنوار، ج 23، ص259، ذیل ح8 و ج 36، ص11 و ج 66، ص343؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص264، ذیل ح534 و ج 4، ص307، ح8243؛ التفسیر الإمام الحسن العسكری (علیه السلام) ، ص330، ح190؛ تفسیر الصافی، ج 1، ص150؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 2، ص65.

شماره: 241- کد آیه: 29/49 اسم آیه: صاحب علم

{بَلْ هُوَ ءایاتٌ بَیِّناتٌ فی صُدُورِ الَّذینَ اُوتُوا الْعِلْمَ٭ۚ وَما یَجْحَدُ بِ-ݘایاتِنآ اِلَّا الظّالِمُونَ}

ولى این آیات روشنى است که در سینه دانشوران جاى دارد و آیات ما را جز ستمگران انکار نمى کنند!

1_ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، أَنَّهُ قَرَأَ هَذِهِ الْآیةَ: «بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ»، ثُمَّ قَالَ: یا أَبَا مُحَمَّدٍ! وَ اللَّهِ! مَا قَالَ بَینَ دَفَّتَی الْمُصْحَفِ، قُلْتُ: مَنْ هُمْ؟ جُعِلْتُ فِدَاک! قَالَ: مَنْ عَسَى أَنْ یکونُوا غَیرَنَا؟(1)

از ابو بصیر نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) این آیه را قرائت نمودند: «بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ»، سپس فرمودند: ای ابا محمّد! به خدا قسم! خداوند نفرموده که این آیات، در میان دو جلد قرآن است، (بلکه فرموده در سینۀ حاملین علم است)، من عرض کردم: فدایتان شوم! آنها کیستند؟ حضرت فرمودند: به غیر از ما، چه کسی می تواند باشد؟

2_ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: سَمِعْتُهُ یقُولُ: «بَلْ هُوَ آیاتٌ

ص: 83


1- بحار الأنوار، ج 23، ص201، ح38؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص326، ح8291؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص205، ح3؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص120؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص157؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص166، ح77؛ الكافی، ج 1، ص214، ح3؛ وسائل الشیعة، ج 27، ص180، ح11.

بَیناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ»، قَالَ: هُمُ الْأَئِمَّةُ (علیهم السلام) خَاصَّةً.(1)

از هارون بن حمزه نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) شنیدم که در بارۀ آیۀ: «بَلْ هُوَ آیَاتٌ بَیِّنَاتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ»، می فرمودند: آنها اختصاصاً، ائمّه (علیهم السلام) هستند.

3_ عَنْ حُمْرَانَ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجْلَانَ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ»، قَالَ: نَحْنُ الْأَئِمَّةُ خَاصَّةً، «وَ ما یعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ»(2)، فَزَعَمَ أَنَّ مَنْ عَرَفَ الْإِمَامَ وَ الْآیاتِ مِمَّنْ یعْقِلُ ذَلِک.(3)

از حمران و عبد الله بن عجلان نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در تفسیر آیۀ: «بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ»، فرمودند: این آیه اختصاص به ما ائمّه (علیهم السلام) دارد، و این را جز عالمان در نمی یابند، و فقط کسی که امام و آیات را بشناسد، این مطلب را در می یابد.

ص: 84


1- بحار الأنوار، ج 23، ص201، ح40؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص327، ح8296؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص205، ح5؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص165، ح73؛ وسائل الشیعة، ج 27، ص180، باب13، ح12.
2- 29/43.
3- بحار الأنوار، ج 23، ص202، ح46؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص206، ح11.

شماره: 242- کد آیه: 29/69 اسم آیه: محسن

{وَالَّذینَ جاهَدُوا فینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا٭ۚ وَاِنَّ اللّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنینَ}

و کسانى که در راه ما تلاش کنند، قطعاً به راه هاى خود، رهنمونشان خواهیم کرد، و مسلّماً خدا با نیکوکاران است.

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیةِ، عَنْ أَبِیهِ عَلِیّ (علیه السلام) ، قَالَ: یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ»، فَأَنَا ذَلِک الْمُحْسِن.(1)

محمّد بن حنفیه از پدرش، حضرت امام علی (علیه السلام) نقل کرده که آن حضرت در مورد آیۀ: «وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ»، فرمودند: پس من، آن محسن هستم.

ص: 85


1- بحار الأنوار، ج 24، ص190، ح11؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص330، ح8308؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص424؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص166.

سورۀ مبارکۀ روم

شماره: 243- کد آیه: 30/22 اسم آیه: شناخت رنگ مردم

{وَمِنْ ءایاتِه خَلْقُ السَّمواتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوانِكُمْ٭ۚ اِنَّ فی ذلِكَ لَءایاتٍ لِلْعالِمینَ}

و از آیات او آفرینش آسمانها و زمین، و تفاوت زبانها و رنگهاى شماست در این نشانه هایى است براى عالمان!

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیمَانَ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْإِمَامِ، فَوَّضَ اللَّهُ إِلَیهِ کمَا فَوَّضَ إِلَى سُلَیمَانَ بْنِ دَاوُدَ؟ فَقَالَ: نَعَمْ، وَ ذَلِک أَنَّ رَجُلًا سَأَلَهُ عَنْ مَسْأَلَةٍ فَأَجَابَهُ فِیهَا، وَ سَأَلَهُ آخَرُ عَنْ تِلْک الْمَسْأَلَةِ فَأَجَابَهُ بِغَیرِ جَوَابِ الْأَوَّلِ، ثُمَّ سَأَلَهُ آخَرُ فَأَجَابَهُ بِغَیرِ جَوَابِ الْأَوَّلَینِ، ثُمَّ قَالَ: «هذا عَطاؤُنا فَامْنُنْ أَوْ أَعْطِ بِغَیرِ حِسابٍ»،(1) وَ هَکذَا هِی فِی قِرَاءَةِ عَلِیّ (علیه السلام) ، قَالَ: قُلْتُ: أَصْلَحَک اللَّهُ! فَحِینَ أَجَابَهُمْ بِهَذَا الْجَوَابِ یعْرِفُهُمُ الْإِمَامُ؟ قَالَ: سُبْحَانَ اللَّهِ! أَ مَا تَسْمَعُ اللَّهَ یقُولُ: «إِنَّ فِی ذلِک لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ»،(2) وَ هُمُ الْأَئِمَّةُ (علیهم السلام) ، «وَ إِنَّها لَبِسَبِیلٍ مُقِیمٍ»،(3) لَا یخْرُجُ مِنْهَا أَبَداً، ثُمَّ قَالَ لِی: نَعَمْ، إِنَّ الْإِمَامَ إِذَا أَبْصَرَ إِلَى الرَّجُلِ عَرَفَهُ، وَ عَرَفَ لَوْنَهُ، وَ إِنْ سَمِعَ کلَامَهُ مِنْ خَلْفِ حَائِطٍ عَرَفَهُ وَ عَرَفَ مَا هُوَ، إِنَّ اللَّهَ یقُولُ: «وَ مِنْ آیاتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِکمْ وَ أَلْوانِکمْ إِنَّ

ص: 86


1- شبیه آیه ی: «هذا عَطاؤُنا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَیرِ حِسابٍ»، 38/39.
2- 15/75.
3- 15/76.

فِی ذلِک لَآیاتٍ لِلْعالِمِینَ»، وَ هُمُ الْعُلَمَاءُ، فَلَیسَ یسْمَعُ شَیئاً مِنَ الْأَمْرِ ینْطِقُ بِهِ إِلَّا عَرَفَهُ نَاجٍ أَوْ هَالِک، فَلِذَلِک یجِیبُهُمْ بِالَّذِی یجِیبُهُمْ.(1)

از عبد اللَّه بن سلیمان نقل است که گفت: از امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ امام (حضرت علی (علیه السلام) )، پرسیدم که آیا خداوند آنچه را به سلیمان بن داود (علیهما السلام) تفویض نموده، به امام نیز تفویض نموده است؟

حضرت فرمودند: آرى، و دلیلش این است که: مردى از امام مسئله اى پرسید، و امام جوابش را داد، سپس دیگرى همان مسئله را پرسید، و امام جوابى بر خلاف جواب اوّل فرمود، باز دیگرى همان مسئله را پرسید، و او جوابى متفاوت با آن دو پاسخ قبلی به وی داد، سپس فرمودند: «این است بخشش ما، منّت گذار یا ببخش بدون حساب»، این آیه، در قرائت حضرت على (علیه السلام) این گونه است (و در قرآن های موجود بجاى «اعط»، «أمسک» است).

راوی گفت: من عرض کردم: خداوند به شما خیر دهد! آیا امامی که این گونه جوابها را می فرماید، آنها را می شناسد؟ (که هر یک را مطابق فهم و استعدادشان پاسخ می گوید)

حضرت فرمودند: سبحان اللَّه!! مگر نمی شنوى که خدا می فرماید: «در اینها نشانه هائى است براى باریک بینان»، و آنها ائمّه (علیهم السلام) هستند، «و آن در راهى پا برجاست»، که هرگز از آن خارج نمی شوند.

ص: 87


1- الإختصاص، ص306؛ بحار الأنوار، ج 24، ص124، ح2 و ج 25، ص329، ح5؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 3، ص378، ح5906 و ج 3، ص382، ح5917 و ج 4، ص340، ح8323؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص361، ح1 و ص387، ح13؛ تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص23، ح85 و ج 4، ص174، ح25؛ الكافی، ج 1، ص438، ح3؛ الوافی، ج 3، ص542، ح4.

سپس به من فرمودند: آرى، امام، زمانى که مردى را ببیند، او را می شناسد و رنگش را (ایمان یا نفاقش را) می شناسد، و اگر سخن او را از پشت دیوار هم بشنود، او را و شخصیتش را می شناسد، همانا خدا می فرماید «از جمله آیات خدا آفرینش آسمانها و زمین و اختلاف زبانها و رنگهاى شماست، همانا در این اختلاف براى جهانیان نشانه هائى است»، و آنها دانشمندان (ائمّه (علیهم السلام) ) هستند، پس امام، هر امرى را که بشنود و به زبان آید، می فهمد، چه آنکه گوینده بهشتی باشد یا جهنمی، از این جهت است که به مردم آن گونه پاسخ می دهد.

(یعنى: چون امام، از طرز گفتار مردم، مقدار فهم و استعداد و ایمان و کفرشان را می فهمد، و درجۀ آمادگى و پذیرش آنها را تشخیص می دهد، از این جهت هر کس را به نوعى خاص پاسخ می گوید).

ص: 88

شماره: 244- کد آیه: 30/30 اسم آیه: ولایت در فطرت

{فَاَقِمْ وَجْهَكَ لِلدّینِ حَنیفًا٭ۚ فِطْرَتَ اللّهِ الَّتی فَطَرَ النّاسَ عَلَیْها٭ۚ لا تَبْدیلَ لِخَلْقِ اللّهِ٭ۚ ذلِكَ الدّینُ الْقَیِّمُ وَلكِنَّ اَكْثَرَ النّاسِ لا یَعْلَمُونَ}

پس روى خود را متوجّه آیین خالص پروردگار کن! این فطرتى است که خداوند، انسانها را بر آن آفریده دگرگونى در آفرینش الهى نیست این است آیین استوار ولى اکثر مردم نمى دانند!

1_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کثِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیها»، قَالَ: التَّوْحِیدُ، وَ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ عَلِی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) .(1)

از عبد الرحمن بن کثیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خداى عز و جل: «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیها»، فرمودند: توحید است، و اقرار به اینکه حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) رسول خدا هستند، و حضرت على (علیه السلام) مولا و امیر مؤمنان می باشند.

ص: 89


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 1، ص70، ح33؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص343، ح8338؛ بحار الأنوار، ج 3، ص278، ح9 و ج 26، ص277، ح18 و ج 64، ص132، ح4؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص78، ح7؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص198؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص183، ح60 و ص184: ح63؛ التوحید (للصدوق)، ص329، ح7.

2_ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَأَقِمْ وَجْهَک لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیها»، قَالَ: هِی الْوَلَایةُ.(1)

از ابو بصیر نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «فَأَقِمْ وَجْهَک لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیها»، پرسیدم، حضرت فرمودند: مقصود، ولایت است.

3_ عَنِ الْهَیثَمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرُّمَّانِی، عَنْ عَلِی بْنِ مُوسَى الرِّضَا (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، عَنْ جَدِّهِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی بْنِ الْحُسَینِ (علیهم السلام) ، فِی قَوْلِهِ: «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیها»، قَالَ: هُوَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، عَلِی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَلِی اللَّه، إِلَى هَاهُنَا التَّوْحِیدُ.(2)

از هیثم بن عبد الله رمانی نقل است که گفت: حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) از قول پدرشان (علیه السلام) ، از قول جدّشان، حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) ، در بارۀ فرمایش پروردگار: «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیها»، فرمودند: آن فطرت، عبارت است از، لا اله الا الله، و محمّد رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) ، و علی امیر المؤمنین ولی الله (علیه السلام) ، و توحید تا همین جا است.

ص: 90


1- بحار الأنوار، ج 23، ص365، ح27 و ص375، ح56؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص345، ح8347؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص427؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص196؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص182، ح51.
2- بحار الأنوار، ج 3، ص277، ح3؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص344، ح8344؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص132؛ تفسیر القمی، ج 2، ص155؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص183، ح59.

شماره: 245- کد آیه: 30/56 اسم آیه: صاحب علم و ایمان

{وَقالَ الَّذینَ اُوتُوا الْعِلْمَ وَالْایمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فی كِتابِ اللّهِ اِلى یَوْمِ الْبَعْثِ٭ۖ فَهذا یَوْمُ الْبَعْثِ وَلكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ}

ولى کسانى که علم و ایمان به آنان داده شده مى گویند: «شما بفرمان خدا تا روز قیامت (در عالم برزخ) درنگ کردید، و اکنون روز رستاخیز است، امّا شما نمى دانستید!»

عَن عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ مُسْلِمٍ، قَالَ: کنَّا فِی أَیامِ عَلِی بْنِ مُوسَى الرِّضَا (علیه السلام) بِمَرْوَ، فَاجْتَمَعْنَا فِی الْجَامِعِ یوْمَ الْجُمُعَةِ مِنْ بَدْءِ مَقْدَمِنَا، فَأَدَارُوا أَمْرَ الْإِمَامَةِ، وَ ذَکرُوا کثْرَةَ اخْتِلَافِ النَّاسِ فِیهَا، فَدَخَلْتُ عَلَى سَیدِی (علیه السلام) ، فَأَعْلَمْتُهُ خَوَضَانَ النَّاسِ، فَتَبَسَّمَ (علیه السلام) ثُمَّ قَالَ: یا عَبْدَ الْعَزِیزِ بْنَ مُسْلِمٍ! جَهِلَ الْقَوْمُ وَ خُدِعُوا عَنْ أَدْیانِهِمْ، ...

اِلَی اَن قَالَ:

إِنَّ الْإِمَامَةَ خَصَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا إِبْرَاهِیمَ الْخَلِیلَ (علیه السلام) بَعْدَ النُّبُوَّةِ وَ الْخُلَّةِ مَرْتَبَةً ثَالِثَةً وَ فَضِیلَةً شَرَّفَهُ بِهَا وَ أَشَادَ بِهَا ذِکرَهُ فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنِّی جاعِلُک لِلنَّاسِ إِماماً»(1)، فَقَالَ الْخَلِیلُ (علیه السلام) : سُرُوراً بِهَا، «وَ مِنْ ذُرِّیتِی»(2)، قالَ اللَّهُ تَبَارَک وَتَعَالَى: «لا ینالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ»(3).

ص: 91


1- 2/124.
2- 2/124.
3- همان.

فَأَبْطَلَتْ هَذِهِ الْآیةُ إِمَامَةَ کلِّ ظَالِمٍ إِلَى یوْمِ الْقِیامَةِ، وَ صَارَتْ فِی الصَّفْوَةِ ثُمَّ أَکرَمَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِأَنْ جَعَلَهَا فِی ذُرِّیتِهِ أَهْلِ الصَّفْوَةِ وَ الطَّهَارَةِ.

فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ یعْقُوبَ نافِلَةً وَ کلًّا جَعَلْنا صالِحِینَ»، «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَینا إِلَیهِمْ فِعْلَ الْخَیراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِیتاءَ الزَّکاةِ وَ کانُوا لَنا عابِدِینَ»(1).

فَلَمْ یزَلْ فِی ذُرِّیتِهِ یرِثُهَا بَعْضٌ عَنْ بَعْضٍ، قَرْناً فَقَرْناً، حَتَّى وَرِثَهَا النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِی وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِی الْمُؤْمِنِینَ»(2).

فَکانَتْ لَهُ خَاصَّةً فَقَلَّدَهَا (صلی الله علیه و آله و سلم) عَلِیاً (علیه السلام) بِأَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، عَلَى رَسْمِ مَا فَرَضَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ، فَصَارَتْ فِی ذُرِّیتِهِ الْأَصْفِیاءُ الَّذِینَ آتَاهُمُ اللَّهُ الْعِلْمَ وَ الْإِیمَانَ، لِقَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ قالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِیمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِی کتابِ اللَّهِ إِلى یوْمِ الْبَعْثِ فَهذا یوْمُ الْبَعْثِ وَ لکنَّکمْ کنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»، فَهِی فِی وُلْدِ عَلِیّ (علیه السلام) خَاصَّةً إِلَى یوْمِ الْقِیامَةِ، إِذْ لَا نَبِی بَعْدَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله وسلم) ، فَمِنْ أَینَ یخْتَارُ هَؤُلَاءِ الْجُهَّالُ؟(3)

از عبد العزیز بن مسلم نقل است که گفت: ما، در روزگار امامت حضرت رضا (علیه السلام) در شهر مرو بودیم، و در نخستین روز ورودمان، در مسجد جامع گرد آمدیم، و حاضران

ص: 92


1- 73و21/72.
2- 3/68.
3- الإحتجاج على أهل اللجاج (للطبرسی)، ج 2، ص433؛ الأمالی( للصدوق)، ص674، مجلس97، ح1؛ بحار الأنوار، ج 25، ص120، ح4؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص282، ح8182؛ عیون أخبار الرضا (علیه السلام) ، ج 1، ص216، باب20، ح1؛ كمال الدین و تمام النعمة، ج 2، ص675، ح32؛ الكافی، ج 1، ص198، ح1؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 2، ص376، ح1؛ الوافی، ج 3، ص480، باب54، ح1.

مجلس از مسألۀ امامت و کثرت اختلاف مردم در این باب سخن مى گفتند، من بر مولایم حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) وارد شدم، و ایشان را از گفتگوهاى مردم با خبر ساختم، آن حضرت تبسّمى کرده و فرمودند:

اى عبد العزیز! این مردم آگاهى ندارند و از عقاید خود غافل شده اند...

تا آنجا که فرمودند:

بى شک امامت منزلتى است که خداوند، ابراهیم خلیل (علیه السلام) را پس از نبوّت و مقام خلیل اللّهى، در مرتبۀ سوّم به آن مخصوص ساخته، و فضیلتى است که بدان مشرّف فرموده، و نامش را بلند آوازه ساخته، پس خداوند فرمود: «و (بیاد آور) آنگاه که ابراهیم را پروردگارش به امورى چند بیازمود و او آنها را به انجام رسانید (خداى) گفت: تو را براى مردم، امام برگزیدم»، ابراهیم از روى شادمانى به این مقام گفت: «و از فرزندان من نیز؟ گفت: پیمان و عهد من به ستمکاران نرسد»، در نتیجه این آیه، امامت و پیشوایى هر ظالم و ستمکارى را تا روز قیامت باطل ساخته، وامامت در افراد برگزیده قرار گرفت و مختصّ ایشان شد.

سپس خداوند با قرار دادن امامت در نسل برگزیدگان و پاکان آن را گرامى داشته و فرمود: «و او را (پسرى چون) اسحاق بخشیدیم و (فرزندزاده اى چون) یعقوب را به فزونى دادیم، و همه را نیکوکاران و شایستگان گردانیدیم. و ایشان را امامانى قرار دادیم که به فرمان و دستور ما راه نمایند، و به آنان کارهاى نیک کردن و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحى کردیم، و آنان نیز به عبادت ما پرداختند»، پس پیوسته امامت به همین ترتیب در نسل و فرزندان او بود، و یکى پس از دیگرى، قرن به قرن به ارث مى بردند تا اینکه سرانجام پیامبر اسلام (علیهما السلام) آن را به ارث برد، و خداوند فرمود: «به راستى نزدیکترین مردم به ابراهیم آنانند که او را پیروى کردند و این پیامبر و آنان که (به

ص: 93

این پیامبر) ایمان آورده اند و خداوند ولىّ و سرپرست أهل ایمان است».

پس امامت تنها اختصاص به او یافت و او آن را به فرمان خدا به روشى که خود واجب کرده است بر عهدۀ حضرت علىّ (علیه السلام) نهاد، و از آن پس امامت در فرزندان برگزیده اش، آنان که خداوند علم و ایمانشان بخشید قرار گرفت، و این همان فرمایش الهى است که فرمود: «و کسانى که ایشان را دانش و ایمان داده اند به آنان گویند: هر آینه در نوشتۀ خداى تا روز رستاخیز درنگ کرده اید»، به همان شیوه اى که خدا آن را در اولاد او تا روز قیامت جارى ساخته و مقرّر داشت، زیرا هیچ پیامبرى پس از حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) نیست، پس از کجا این جماعت نادان با رأى و نظر خود، مى خواهند امام را اختیار و انتخاب کنند؟!تذکّر: البته برای آگاهی بیشتر، می توانید به کُد: 28/68 مراجعه فرمایید.

ص: 94

سورۀ مبارکۀ لقمان

شماره: 246- کد آیه: 31/14 اسم آیه: والدین

{... اَنِ اشْكُرْ لی وَلِوالِدَیْكَ اِلَیَّ الْمَصیرُ}

(آرى به او توصیه کردم) که براى من و براى پدر و مادرت شکر بجا آور که بازگشت (همه شما) به سوى من است!

1_ عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ مُخْتَارٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، فَقَالَ: أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ عَلِیاً (علیه السلام) أَحَدُ الْوَالِدَینِ، اللَّذَینِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «اشْکرْ لِی وَ لِوالِدَیک»؟ قَالَ زُرَارَةُ: فَکنْتُ لَا أَدْرِی أَیةُ آیةٍ، هِی الَّتِی فِی بَنِی إِسْرَائِیلَ أَوِ الَّتِی فِی لُقْمَانَ؟ قَالَ: فَقُضِی أَنْ حَجَجْتُ، فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، فَخَلَوْتُ بِهِ، فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاک! حَدِیثٌ جَاءَ بِهِ عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ: نَعَمْ، قُلْتُ: أَیةُ آیةٍ، هِی الَّتِی فِی لُقْمَانَ أَوِ الَّتِی فِی بَنِی إِسْرَائِیلَ؟ فَقَالَ: الَّتِی فِی لُقْمَانَ.(1)

از زراره، از عبد الواحد بن مختار روایت کرده که گفت: بر حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) وارد شدم، پس حضرت فرمودند: آیا نمی دانستی که حضرت علی (علیه السلام) یکی از والدینی هستند که خدای عزّ و جلّ می فرماید: «أَنِ اشْکُرْ لِی وَلِوَالِدَیْکَ»؟ زراره گوید: من نمی دانستم منظور، کدام آیه است، آن که در حق بنی اسرائیل نازل شده یا آن که در حق لقمان وارد گشته است. تا این که سفر حج خانۀ خدا قسمتم شد، پس

ص: 95


1- بحار الأنوار، ج 36، ص12، ح15 و ج 71، ص33؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص371، ح8404؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص430؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص250.

از آن، بر امام باقر (علیه السلام) وارد شدم و با آن حضرت تنها گشتم، پس عرض کردم: فدای شما گردم! عبد الواحد حدیثی برایم روایت کرده است! فرمودند: آری، عرض کردم: کدام آیه است، آن که دربارۀ لقمان است، یا آن که در حق بنی اسرائیل است؟ فرمودند: آن که در حق لقمان نازل شده است.

2_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیمَانَ قَالَ: شَهِدْتُ جَابِرَ الْجُعْفِی عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، وَ هُوَ یحَدِّثُ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ وَ عَلِیاً (علیهما السلام) الْوَالِدَانِ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سُلَیمَانَ: وَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (علیه السلام) یقُولُ: مِنَّا الَّذِی أَحَلَّ اللَّهُ لَهُ الْخُمُسَ، وَ الَّذِی جَاءَ بِالصِّدْقِ، وَ مِنَّا الَّذِی صَدَّقَ بِهِ، وَ لَنَا الْمَوَدَّةُ فِی کتَابِ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ، وَ عَلِی وَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) الْوَالِدَانِ، وَ أَمَرَ اللَّهُ ذُرِّیتَهُمَا بِالشُّکرِ لَهُمَا.(1)

از عبد الله بن سلیمان نقل است که گفت: جابر بن جعفی را نزد حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) دیدم، در حالی که آن حضرت می فرمودند: حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) و حضرت علی (علیه السلام) دو پدر هستند. همچنین عبد الله بن سلیمان گفت: شنیدم که حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) فرمودند: آن کسی خداوند، خمس را برایش حلال کرد، از ماست، و آن که سخن راست آورد، از ماست و آن که آن سخن را تأکید کرد، از ماست، و در کتاب خدای عزّ و جلّ، مودّت از آنِ ماست، و حضرت علی (علیه السلام) و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) دو پدری هستند، که خداوند به ذرّیّۀ ایشان امر کرده که سپاسگزار آن دوباشند.

3_ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یقُولُ: رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَحَدُ الْوَالِدَینِ،

ص: 96


1- بحار الأنوار، ج 36، ص12، ح14 و ج 71، ص33؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص370، ح8403؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص429؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص250.

قَالَ: قُلْتُ: وَ الْآخَرُ؟ قَالَ: هُوَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) .(1)

از بشیر دهّان نقل است که گفت: شنیدم که امام صادق (علیه السلام) می فرمودند: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) یکی از والدین هستند، راوی گفت: عرض کردم: و آن دیگری؟ فرمودند: او، علی بن ابی طالب (علیه السلام) است.

ص: 97


1- بحار الأنوار، ج 36، ص13، ذیل ح16؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص371، ح8406؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص430.

شماره: 247- کد آیه: 31/20 اسم آیه: نعمت باطن

{اَلَمْ تَرَوْا اَنَّ اللّهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِی السَّمواتِ وَما فِی الْاَرْضِ وَاَسْبَغَ عَلَیْكُمْ نِعَمَهُۥ ظاهِرَةً وَباطِنَةً٭ۗ وَمِنَ النّاسِ مَنْ یُجادِلُ فِی اللّهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَلا هُدًى وَلا كِتابٍ مُنیرٍ}

آیا ندیدید خداوند آنچه را در آسمانها و زمین است مسخّر شما کرده، و نعمتهاى آشکار و پنهان خود را به طور فراوان بر شما ارزانى داشته است؟! ولى بعضى از مردم بدون هیچ دانش و هدایت و کتاب روشنگرى درباره خدا مجادله مى کنند!

عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: َ قَرَأَ رَجُلٌ عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) : «وَ أَسْبَغَ عَلَیکمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً»، قَالَ: أَمَّا «النِّعْمَةُ الظَّاهِرَةُ»، فَهُوَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ مَا جَاءَ بِهِ مِنْ مَعْرِفَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تَوْحِیدِهِ، وَ أَمَّا «النِّعْمَةُ الْبَاطِنَةُ»، فَوَلَایتُنَا أَهْلَ الْبَیتِ وَ عَقْدُ مَوَدَّتِنَا، فَاعْتَقَدَ وَ اللَّهِ قَوْمٌ هَذِهِ النِّعْمَةَ الظَّاهِرَةَ وَ الْبَاطِنَةَ، وَ اعْتَقَدَهَا قَوْمٌ ظَاهِرَةً، وَ لَمْ یعْتَقِدُوهَا بَاطِنَةً، فَأَنْزَلَ اللَّهُ: «یا أَیهَا الرَّسُولُ لا یحْزُنْک الَّذِینَ یسارِعُونَ فِی الْکفْرِ مِنَ الَّذِینَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ»،(1) فَفَرِحَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) عِنْدَ نُزُولِهَا، إِذْ لَمْ یقْبَلِ اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى إِیمَانَهُمْ، إِلَّا بِعَقْدِ وَلَایتِنَا وَ مَحَبَّتِنَا.(2)

از جابر نقل است که گفت: مردى خدمت حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) این آیه را

ص: 98


1- 5/41.
2- بحار الأنوار، ج 24، ص52، ح7؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص376، ح8429؛ تفسیر القمی، ج 2، ص165؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص261؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص212، ح83.

خواند: «وَ أَسْبَغَ عَلَیکمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً»، حضرت فرمودند: امّا «نعمت ظاهرى»، پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) هستند و آنچه براى مردم از معرفت خدا و توحید آورده اند، امّا «نعمت باطنی»، ولایت ما خانواده و پیوند محبّت با ما است، و گروهى اعتقاد به نعمت ظاهر و باطن هر دو داشتند، و گروهى نعمت ظاهرى را معتقد بودند (به حسب ظاهر)، امّا به نعمت باطنى اعتقادی نداشتند، و خداوند این آیه را نازل کرد: «یا أَیهَا الرَّسُولُ لا یحْزُنْک الَّذِینَ یسارِعُونَ فِی الْکفْرِ مِنَ الَّذِینَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ»، ای پیامبر ما! مبادا اندوهگین شوى از کسانى که به سرعت جانب کفر را پیش می گیرند، از کسانى که به زبان ایمان دارند، ولى در دل ایمانی ندارند.

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) از نزول این آیه شادمان شدند، زیرا خداوند بزرگ ایمان آنها را نپذیرفت، مگر با پیمان ولایت و محبّت اهل البیت (علیهم السلام) .

ص: 99

شماره: 248- کد آیه: 31/22 اسم آیه: دستگیرۀ نجات

{وَمَنْ یُسْلِمْ وَجْهَهُۥٓ اِلَى اللّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى٭ۗ وَاِلَى اللّهِ عاقِبَةُ الْاُمُورِ}

و هرکس همه وجود خود را به سوى خدا کند در حالى که نیکوکار باشد بى تردید به محکم ترین دستگیره چنگ زده است و سرانجام همۀ کارها فقط به سوى خداست.

1_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَنْ أَحَبَّ أَنْ یتَمَسَّک بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى، الَّتِی لَا انْفِصامَ لَها، فَلْیتَمَسَّک بِوَلَایةِ أَخِی وَ وَصِیی عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، فَإِنَّهُ لَا یهْلِک مَنْ أَحَبَّهُ وَ تَوَلَّاهُ، وَ لَا ینْجُو مَنْ أَبْغَضَهُ وَ عَادَاهُ.(1)

از عبد اللَّه بن عبّاس نقل است که گفت: پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر که دوست دارد به دست آویزى گرانبها و مطمئنی چنگ زند، که هرگز گسسته نخواهد شد، پس باید به ولایت برادر و جانشینم، علىّ بن ابى طالب (علیه السلام) چنگ بزند، زیرا هر که او را دوست بدارد و ولایتش را بپذیرد، هلاک نمی شود، و هر که از او نفرت داشته باشد و با او به دشمنی برخیزد، نجات نمی یابد.

ص: 100


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص42، ح159؛ بحار الأنوار، ج 38، ص121، ح68 و ج 64، ص22؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص379، ح8440؛ تفسیر الصافی، ج 1، ص284؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص264، ح1063؛ معانی الأخبار، ص368.

2_ عَنْ عَلِی بْنِ مُوسَى (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، عَنْ جَدِّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، عَنْ عَلِی بْنِ الْحُسَینِ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : سَیکونُ بَعْدِی فِتْنَةٌ مُظْلِمَةٌ، النَّاجِی فِیهَا مَنْ تَمَسَّک بِعُرْوَةِ الْوُثْقَى.

فَقِیلَ: یا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَا الْعُرْوَةُ الْوُثْقَى؟

قَالَ: وَلَایةُ سَیدِ الْوَصِیینَ، قِیلَ: یا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَنْ سَیدُ الْوَصِیینَ؟ قَالَ: أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ، قِیلَ: وَ مَنْ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ؟ قَالَ: مَوْلَى الْمُسْلِمِینَ وَ إِمَامُهُمْ بَعْدِی، قِیلَ: وَ مَنَ مَوْلَى الْمُسْلِمِینَ؟ قَالَ: أَخِی عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) .(1)

از حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) ، از اجداد طیبین و طاهرینشان (علیهم السلام) ، روایت است که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: بعد از من، فتنه ای تاریک و ظلمانی خواهد بود، فقط کسانی از آن نجات می یابند، که به «عروة الوثقی» چنگ زنند.

عرض شد: ای رسول خدا! عروة الوثقی چیست؟ حضرت فرمودند: ولایت سیّد و سرور اوصیا است، عرض شد: یا رسول الله! سیّد اوصیا کیست؟ فرمودند: امیرمؤمنان، عرض شد: امیرمؤمنان کیست؟ فرمودند: مولا و صاحب اختیار مسلمانان، و پیشوای آنان بعد از من، عرض شد: سرور آنان و امام آنها بعد از شما کیست؟ فرمودند: برادرم، علی بن ابی طالب (علیه السلام) است.3_ عَنِ الزُّهْرِی، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِک، فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ مَنْ یسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ»،

ص: 101


1- بحار الأنوار، ج 36، ص20، ح17 و ج 37، ص307، ح40؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص380، ح8442؛ مائة منقبة من مناقب أمیر المؤمنین و الأئمة (علیهم السلام) ، ص149، منقبت81؛ الیقین باختصاص مولانا علی (علیه السلام) بإمرة المؤمنین، ص250، باب85.

قَالَ: نَزَلَ فِی عَلِیّ (علیه السلام) ، کانَ أَوَّلَ مَنْ أَخْلَصَ وَجْهَهُ لِلَّهِ، «وَ هُوَ مُحْسِنٌ»، أَی مُؤْمِنٌ مُطِیعٌ، «فَقَدِ اسْتَمْسَک بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى»، قَوْلُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، «وَ إِلَى اللَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ»، وَ اللَّهِ! مَا قُتِلَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) إِلَّا عَلَیهَا.(1)

از انس بن مالک نقل است که راجع به سخن خداوند: «وَ مَنْ یسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ»، گفت: این آیه دربارۀ على بن ابى طالب (علیه السلام) نازل شده است، او نخستین کسى بود که ایمان را براى خدا خالص گردانید، و خود و علم خود را در راه خدا قرار داد، «وَ هُوَ مُحْسِنٌ»، یعنى او مؤمن فرمانبردار پروردگار بود، «فَقَدِ اسْتَمْسَک بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى»، آن کلمۀ توحید و گفتن لا اله إلا اللّه است، «وَ إِلَى اللَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ»، و علی بن ابی طالب (علیه السلام) به شهادت نرسیدند، مگر به خاطر همین.

ص: 102


1- بحار الأنوار، ج 36، ص16، ذیل ح5؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص380، ح8443؛ شواهد التنزیل، ج 1، ص571، ح609؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص76.

سورۀ مبارکۀ سجده

شماره: 249- کد آیه: 32/16 اسم آیه: عابد در دل شب

{تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ}

پهلوهایشان از خوابگاهها جدا مى گردد، و پروردگارشان را از روى بیم و امید، مى خوانند، و از آنچه به آنان روزی داده ایم، انفاق مى کنند.

عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِی عُبَیدَةَ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، قَالَ: «تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً»، لَعَلَّک تَرَى أَنَّ الْقَوْمَ لَمْ یکونُوا ینَامُونَ؟ قَالَ: قُلْتُ: اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ ابْنُ رَسُولِهِ أَعْلَمُ، قَالَ: فَقَالَ (علیه السلام) : لَا بُدَّ لِهَذَا الْبَدَنِ مِنْ أَنْ تُرِیحَهُ، حَتَّى یخْرُجَ نَفْسُهُ، فَإِذَا خَرَجَ النَّفْسُ اسْتَرَاحَ الْبَدَنُ، وَ رَجَعَ الرُّوحُ فِیهِ قُوَّةً عَلَى الْعَمَلِ، فَإِنَّمَا ذَکرَهُمْ: «تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً»، أُنْزِلَتْ فِی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ أَتْبَاعِهِ مِنْ شِیعَتِنَا، ینَامُونَ فِی أَوَّلِ اللَّیلِ، فَإِذَا ذَهَبَ ثُلُثَا اللَّیلِ أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ، فَزِعُوا إِلَى رَبِّهِمْ رَاغِبِینَ مُرْهَبِینَ طَامِعِینَ فِیمَا عِنْدَهُ، فَذَکرَهُمُ اللَّهُ فِی کتَابِهِ، فَأَخْبَرَک اللَّهُ بِمَا أَعْطَاهُمْ، أَنَّهُ أَسْکنَهُمْ فِی جِوَارِهِ، وَ أَدْخَلَهُمْ فِی جَنَّتِهِ، وَ آمَنَ خَوْفَهُمْ، وَ أَذْهَبَ رُعْبَهُمْ.

قَالَ: قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاک! إِنْ أَنَا قُمْتُ فِی آخِرِ اللَّیلِ، أَی شَی ءٍ أَقُولُ إِذَا قُمْتُ؟ قَالَ: قُلِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ، وَ إِلَهِ الْمُرْسَلِینَ، وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یحْیی الْمَوْتَى، وَ

ص: 103

یبْعَثُ مَنْ فِی الْقُبُورِ، فَإِنَّک إِذَا قُلْتَهَا ذَهَبَ عَنْک رِجْزُ الشَّیطَانِ وَ وَسْوَاسُهُ إِنْ شَاءَ اللَّه.(1)

از جابر نقل است که، ابو عبیده حذّاء از امام محمّد باقر (علیه السلام) روایت کرده در مورد تفسیر این آیه که خداوند عزّ و جلّ می فرماید: «تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً»، یعنى: پهلوهایشان از خوابگاه و بستر جدا و تهى می شود، آن حضرت فرمودند: شاید تو می پنداری، این جماعتی که خداوند آنان را در قرآن ستوده، اصلاً شبها نمى خوابند؟

عرض کردم: خدا و رسول و فرزند رسولش داناتر هستند، حضرت فرمودند: براى این بدن لازم است که استراحت کرده و مقدارى بخوابد، تا روح از آن بیرون شود و وقتى روح خارج شد، بدن استراحت مى کند، و پس از آنکه روح به بدن برگشت، بدن با قوّه و نیروى بیشترى به کار مى پردازد، آرى، حق تعالى در آیۀ مذکور آن جماعت را ستوده و مى فرماید: «شبها پهلو از بستر خواب حرکت دهند و با بیم و امید در نماز شب خداى خود را بخوانند»، این آیه در شأن امیر المؤمنین علی (علیه السلام) و اتباعش از شیعیان ما، نازل شده، چه آنکه ایشان در اوّل شب مى خوابند، و وقتى دو ثلث از شب گذشت یا مقدارى که خدا مى خواهد، از خواب برخاسته و به درگاه الهى پناه برده در حالى که به عبادتش راغب و از عذابش بیمناک و در رحمت و آنچه نزد او است طمع و امید دارند، خداوند رحمان آنها را در کتابش یاد کرده، پس از آنچه به ایشان داده تو را اطّلاع داده، و خاطرنشان کرده که ایشان را در جواررحمتش اسکان داده، و در بهشت برینش داخل نموده، و از هر خوف و هراسى ایمنشان نموده است.

ص: 104


1- بحار الأنوار، ج 84، ص151، ذیل ح26؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص393، ح8479؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص292؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص228، ح29؛ علل الشرائع، ج 2، ص365، ح4؛ من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص481، ح1391.

ابو عبیده مى گوید: محضر مبارکش عرض کردم: فدایت شوم! اگر در آخر شب از خواب برخاستم چه بگویم؟

حضرت فرمودند: هر گاه از خواب برخاستى بگو: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ، وَ إِلَهِ الْمُرْسَلِینَ، وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یحْیی الْمَوْتَى، وَ یبْعَثُ مَنْ فِی الْقُبُورِ.

یعنى (حمد و سپاس مخصوص پروردگار عالمیان و خداى پیامبران است، و نیز حمد و ستایش سزاوار خداوندى است که مردگان را زنده مى سازد و خفتگان در گورها را براى حساب خواهى زنده مى کند و برمی انگیزد).

پس هر گاه این دعا را بخوانى، خداوند پلیدى و وسوسه هاى شیطان را، از تو دور خواهد ساخت، إن شاء اللَّه.

ص: 105

شماره: 250- کد آیه: 32/18 اسم آیه: مؤمن

{اَفَمَنْ كانَ مُؤْمِنًا كَمَنْ كانَ فاسِقًا٭ۚ لا یَسْتَوُۥنَ}

آیا کسى که به خداوند ایمان آورده، همانند کسى است که، فاسق و بدکردار است؟ هرگز آنان با هم برابر نمی شوند.

1_ فِی رِوَایةِ أَبِی الْجَارُودِ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ: «أَ فَمَنْ کانَ مُؤْمِناً کمَنْ کانَ فاسِقاً لا یسْتَوُونَ»، قَالَ: فَذَلِک أَنَّ عَلِی بْنَ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) وَ الْوَلِیدَ بْنَ عُقْبَةَ بْنِ أَبِی مُعَیطٍ تَشَاجَرَا، فَقَالَ الْفَاسِقُ، الْوَلِیدُ بْنُ عُقْبَةَ: أَنَا وَ اللَّهِ أَبْسَطُ مِنْک لِسَاناً وَ أَحَدُّ مِنْکمْ سِنَاناً، وَ أَمْثَلُ مِنْک جُثُوّاً فِی الْکتِیبَةِ.

قَالَ عَلِیّ (علیه السلام) : اسْکتْ! فَإِنَّمَا أَنْتَ فَاسِقٌ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ: «أَ فَمَنْ کانَ مُؤْمِناً کمَنْ کانَ فاسِقاً لا یسْتَوُونَ»، «أَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوى نُزُلًا بِما کانُوا یعْمَلُونَ»، فَهُوَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) .(1)

در روایت ابی جارود است که امام باقر (علیه السلام) در بارۀ آیۀ شریفۀ: «أَ فَمَنْ کانَ مُؤْمِناً کمَنْ کانَ فاسِقاً لا یسْتَوُونَ»، فرمودند: روزى ولید بن عقبه با حضرت على (علیه السلام) مشاجره کرد، ولید فاسق به علی (علیه السلام) گفت: به خدا سوگند! من زبان ساده تر و گویاتری از زبان تو دارم، و برّنده گی نیزۀ من از نیزۀ تو بیشتر و تیزتر است، و قوّت من از تو بیشتر است.

حضرت على (علیه السلام) فرمودند: ساکت باش! و سخن گزاف مگو، تو فقطیک فاسق

ص: 106


1- بحار الأنوار، ج 35، ص337، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص397، ح8491؛ تفسیر القمی، ج 2، ص170؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص300؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص231، ح43.

هستى، و سخنان هرزه مى گویى، این گونه بود که خداوند این آیه را بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل کرد: «أَ فَمَنْ کانَ مُؤْمِناً کمَنْ کانَ فاسِقاً لا یسْتَوُونَ»، «أَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوى نُزُلًا بِما کانُوا یعْمَلُونَ»، و منظور از آن، حضرت علی (علیه السلام) هستند.

2_ عَنْ أَبِی صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: «أَ فَمَنْ کانَ مُؤْمِناً»، قَالَ: هُوَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، «کمَنْ کانَ فاسِقاً»، الْوَلِیدُ بْنُ عُقْبَةَ بْنِ أَبِی مُعَیطٍ، وَ قَوْلُهُ تَعَالَى: «فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوى»، نَزَلَتْ فِی عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ قَوْلُهُ: «فَمَأْواهُمُ النَّارُ»، نَزَلَتْ فِی الْوَلِیدِ بْنِ عُقْبَةَ.(1)

از ابى صالح نقل است که، عبد اللَّه بن عباس، در بارۀ آیۀ شریفۀ: «أَ فَمَنْ کانَ مُؤْمِناً»، گفت: او، على بن ابى طالب (علیه السلام) است، و «کمَنْ کانَ فاسِقاً»، مقصود ولید بن عقبه بن ابى معیط است، که هرگز با هم مساوى و برابر نیستند، و «فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوى»، على (علیه السلام) است، که مسکنش در بهشت است، و «فَمَأْواهُمُ النَّارُ»، در بارۀ ولید نازل شده، که مسکنش در جهنم است.

ص: 107


1- شواهد التنزیل، ج 1، ص577، ح614.

شماره: 251- کد آیه: 32/24 اسم آیه: پیشوایان هدایت

{وَجَعَلْنا مِنْهُمْ اَئِمَّةً یَهْدُونَ بِاَمْرِنا لَمّا صَبَرُوا٭ۖ وَكانُوا بِ-ݘایاتِنا یُوقِنُونَ}

و از آنان امامان (و پیشوایانى) قرار دادیم که به فرمان ما (مردم را) هدایت مى کردند چون شکیبایى نمودند، و به آیات ما یقین داشتند.

عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیدٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، قَالَ: الْأَئِمَّةُ فِی کتَابِ اللَّهِ إِمَامَانِ، إِمَامٌ عَدْلٌ وَ إِمَامٌ جَوْرٌ، قَالَ اللَّهُ: «وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یهْدُونَ بِأَمْرِنا»، لَا بِأَمْرِ النَّاسِ، یقَدِّمُونَ أَمْرَ اللَّهِ قَبْلَ أَمْرِهِمْ، وَ حُکمَ اللَّهِ قَبْلَ حُکمِهِمْ، قَالَ: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یدْعُونَ إِلَى النَّارِ»، یقَدِّمُونَ أَمْرَهُمْ قَبْلَ أَمْرِ اللَّهِ، وَ حُکمَهُمْ قَبْلَ حُکمِ اللَّهِ، وَ یأْخُذُونَ بِأَهْوَائِهِمْ خِلَافاً لِمَا فِی کتَابِ اللَّهِ.(1)

از طلحة بن زید نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ، از پدرشان (علیه السلام) ، روایت کردند که آن حضرت فرمودند: امامان در کتاب خداى عزّوجلّ دو دسته اند: امام عادل و امام ظالم، خداوند فرموده است: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یهْدُونَ بِأَمْرِنا»، یعنی: امامان عادل، مردم را به امر خدا هدایت می کنند، نه به امر مردم، و امر خدا را بر امر مردم، مقدّم مى دارند، و حکم خدا را پیش از حکم مردم، می دانند، و فرموده: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یدْعُونَ إِلَى النَّارِ»، یعنى: امامان ظالم، مردم را به سوى آتش دوزخ بخوانند، و آنها امر مردم را بر امر خدا، مقدّم می دارند، و حکممردم را پیش از

ص: 108


1- بحار الأنوار، ج 24، ص156، ح13؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص402، ح8507؛ تفسیر القمی، ج 2، ص171؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص305.

حکم خدا می دانند، و بر خلاف آنچه در کتاب خدا آمده، به خواسته ها و امیال خود عمل می کنند.

تذکّر: البته برای مطالعۀ بیشتر می توانید به کُد: 21/73 مراجعه فرمایید.

ص: 109

سورۀ مبارکۀ احزاب

شماره: 252- کد آیه: 33/4 اسم آیه: محبّت قلبی

{ما جَعَلَ اللّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فی جَوْفِه٭ۚ ...}

خدا براى هیچ مردى دو قلب درون سینه اش قرار نداده است.

عَنْ أَبِی الْجَارُودِ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَینِ فِی جَوْفِهِ»، قَالَ: قَالَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) : لَیسَ عَبْدٌ مِنْ عَبِیدِ اللَّهِ مِمَّنِ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبُهُ لِلْإِیمَانِ إِلَّا وَ هُوَ یجِدُ مَوَدَّتَنَا عَلَى قَلْبِهِ، فَهُوَ یوَدُّنَا، وَ مَا مِنْ عَبْدٍ مِنْ عَبِیدِ اللَّهِ مِمَّنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَیهِ، إِلَّا وَ هُوَ یجِدُ بُغْضَنَا عَلَى قَلْبِهِ، فَهُوَ یبْغِضُنَا، فَأَصْبَحْنَا نَفْرَحُ بِحُبِّ الْمُحِبِّ لَنَا وَ نَغْتَفِرُ لَهُ، وَ نُبْغِضُ الْمُبْغَضَ، وَ أَصْبَحَ مُحِبُّنَا ینْتَظِرُ رَحْمَةَ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ، فَکانَ أَبْوَابُ الرَّحْمَةِ قَدْ فُتِحَتْ لَهُ، وَ أَصْبَحَ مُبْغِضُنَا عَلَى شَفَا جُرُفٍ هارٍ مِنَ النَّارِ، فَکانَ ذَلِک الشَّفَا قَدِ انْهَارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّمَ، فَهَنِیئاً لِأَهْلِ الرَّحْمَةِ رَحْمَتُهُمْ، وَ تَعْساً لِأَهْلِ النَّارِ مَثْوَاهُمْ، إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یقُولُ: «فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَکبِّرِینَ»، وَ إِنَّهُ لَیسَ عَبْدٌ مِنْ عَبِیدِ اللَّهِ یقَصِّرُ فِی حُبِّنَا لِخَیرٍ جَعَلَهُ اللَّهُ عِنْدَهُ، إِذْ لَا یسْتَوِی مَنْ یحِبُّنَا وَ مَنْ یبْغِضُنَا وَ لَا یجْتَمِعَانِ فِی قَلْبِ رَجُلٍ أَبَداً.

إِنَّ اللَّهَ لَمْ یجْعَلْ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَینِ فِی جَوْفِهِ یحِبُّ بِهَذَا وَ یبْغِضُ بِهَذَا، أَمَّا مُحِبُّنَا فَیخْلُصُ الْحُبُّ لَنَا، کمَا یخْلُصُ الذَّهَبُ بِالنَّارِ لَا کدَرَ فِیهِ، وَ مُبْغِضُنَا عَلَى تِلْک الْمَنْزِلَةِ، نَحْنُ النُّجَبَاءُ وَ أَفْرَاطُنَا أَفْرَاطُ الْأَنْبِیاءِ، وَ أَنَا وَصِی الْأَوْصِیاءِ، وَ الْفِئَةُ الْبَاغِیةُ مِنْ حِزْبِ الشَّیطَانِ، وَ الشَّیطَانُ مِنْهُمْ، فَمَنْ أَرَادَ أَنْ یعْلَمَ حُبَّنَا، فَلْیمْتَحِنْ قَلْبَهُ، فَإِنْ شَارَک

ص: 110

فِی حُبِّنَا عَدُوَّنَا، فَلَیسَ مِنَّا وَ لَسْنَا مِنْهُ، وَ اللَّهُ عَدُوُّهُ وَ جَبْرَئِیلُ وَ مِیکائِیلُ، وَ اللَّهُ عَدُوٌّ لِلْکافِرِینَ.(1)

از ابو جارود نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «و ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَینِ فِی جَوْفِهِ»، فرمودند: حضرت علی بن ابى طالب (علیه السلام) فرمودند: هر بنده اى که خداوند قلبش را براى ایمان آزمایش کند، محبّت ما را در قلب خود مى یابد، و ما را دوست می دارد، و هر بنده اى که مورد خشم خدا باشد، دشمنى با ما را در قلب خود مى یابد، و با ما دشمنى می ورزد، ما به دوستى دوستان شادیم، و دشمنى دشمنان را متوجّه هستیم، دوست ما به رحمت خدا مى نگرد، درهاى رحمت خدا به روى او باز است، و دشمن ما در پرتگاهى از آتش قرار گرفته، که در حال سقوط در آتش جهنم است.

گوارا باد اهل رحمت را، رحمت پروردگار، و مرگ بر جهنمیان، که جایگاه آنان جهنم است، خداوند می فرماید: «فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَکبِّرِینَ»، و هرگز کسى کوتاهى در راه محبّت ما ندارد، به واسطۀ خیر و خوبى که خدا در او قرار داده باشد، زیرا دوست و دشمن ما، با یک دیگر مساوى نیستند، و هیچگاه محبّت ما و دشمنى ما در قلب یک نفر جاى نمی گیرد، زیرا براى یک فرد خدا دو قلب قرار نداده، که با یکى دوست بدارد و با دیگرى دشمن.

دوست ما محبتّش خالص است، همان طور که طلا را آتش پاک و خالص می کند، و دشمن ما نیز همان طور است، مائیم نجباء و فرزندان ما، فرزندان پیامبرانهستند، و من وصىّ اوصیاء هستیم، و گروه ستم پیشه از طرفداران شیطانند، و

ص: 111


1- بحار الأنوار، ج 24، ص317، ح23؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص409، ح8517؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص439.

شیطان از آنها است، هر که می خواهد بداند ما را دوست دارد یا نه، به قلب خود نگاه کند، اگر در محبّت ما، دشمن ما را شریک قرار می دهد، از ما نیست، و ما نیز با او ارتباطى نداریم، و خداوند، جبرئیل و میکائیل با او دشمن هستند، و خداوند دشمن کافران است.

ص: 112

شماره: 253- کد آیه: 33/6 اسم آیه: سزاوارترین

{اݗَلنَّبِیُّ اَوْلى بِالْمُؤْمِنینَ مِنْ اَنْفُسِهِمْ٭ۖ وَاَزْواجُهُۥٓ اُمَّهاتُهُمْ٭ۗ وَاُولُوا الْاَرْحامِ بَعْضُهُمْ اَوْلى بِبَعْضٍ فی كِتابِ اللّهِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُهاجِرینَ اِلّآ اَنْ تَفْعَلُوٓا اِلٓى اَوْلِیآئِكُمْ مَعْرُوفًا٭ۚ كانَ ذلِكَ فِی الْكِتابِ مَسْطُورًا}

پیامبر نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و همسرانش مادران ایشانند و خویشاوندان در کتاب خدا، برخى آنان نسبت به برخى (دیگر) از مؤمنان و مهاجران، سزاوارترند، مگر آنکه (بخواهید) نسبت به دوستانتان کار پسندیده اى انجام دهید، این (حکم) در کتاب (خدا) نوشته شده است.

1_ عَنْ سُلَیمِ بْنِ قَیسٍ، قَالَ: سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ الطَّیارِ، یقُولُ: کنَّا عِنْدَ مُعَاوِیةَ، أَنَا، وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ (علیهما السلام) ، وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، وَ عُمَرُ ابْنُ أُمِّ سَلَمَةَ، وَ أُسَامَةُ بْنُ زَیدٍ، فَجَرَى بَینِی وَ بَینَ مُعَاوِیةَ کلَامٌ، فَقُلْتُ لِمُعَاوِیةَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یقُولُ: أَنَا أَوْلى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، ثُمَّ أَخِی عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، فَإِذَا اسْتُشْهِدَ عَلِیّ (علیه السلام) ، فَالْحَسَنُ بْنُ عَلِی أَوْلى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، ثُمَّ ابْنِی الْحُسَینُ مِنْ بَعْدِهِ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، فَإِذَا اسْتُشْهِدَ فَابْنُهُ عَلِی بْنُ الْحُسَینِ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، وَ سَتُدْرِکهُ، یا عَلِی! ثُمَّ ابْنُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِی أَوْلى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، وَ سَتُدْرِکهُ، یا حُسَینُ! ثُمَّ یکمِّلُهُ اثْنَی عَشَرَ إِمَاماً، تِسْعَةً مِنْ وُلْدِ الْحُسَینِ.قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ: وَ اسْتَشْهَدْتُ الْحَسَنَ وَ الْحُسَینَ وَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ وَ عُمَرَ

ص: 113

ابْنَ أُمِّ سَلَمَةَ وَ أُسَامَةَ بْنَ زَیدٍ، فَشَهِدُوا لِی عِنْدَ مُعَاوِیةَ.

قَالَ سُلَیمٌ: وَ قَدْ سَمِعْتُ ذَلِک مِنْ سَلْمَانَ وَ أَبِی ذَرٍّ وَ الْمِقْدَادِ وَ ذَکرُوا أَنَّهُمْ سَمِعُوا ذَلِک مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) .(1)

از سلیم بن قیس هلالى روایت شده است که گفت: از عبد اللَّه پسر جعفر طیار شنیدم که مى گفت: من، و امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) ، و عبد اللَّه بن عبّاس، و عمر بن ابى سلمه، و اسامة بن زید، نزد معاویه بودیم، میان من و معاویه سخنانی رد و بدل شد، و من(عبد الله بن جعفر) به معاویه گفتم: از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنیدم که می فرمودند:

«ولایت من بر مؤمنین از ولایت آنها بر خودشان بیشتر است، سپس فرمودند: بعد از من برادرم على بن ابى طالب (علیه السلام) نسبت به مؤمنین ولایت دارد، و ولایت او بر مؤمنین از ولایت آنها بر خودشان بیشتر است، و وقتى حضرت علی (علیه السلام) به شهادت رسید، فرزندم حسن (علیه السلام) ، بر مؤمنین اولى است، سپس فرزندم حسین (علیه السلام) نسبت به مؤمنین اولى است، وقتى حسین (علیه السلام) شهید شد، فرزندش علىّ بن الحسین (علیهما السلام) نسبت به مؤمنین اولى است، و ای عبد اللَّه! تو او را خواهى دید، سپس فرزندم محمّد بن علىّ الباقر (علیه السلام) ازمؤمنین نسبت به خودشان أولى است، و تو اى حسین! او را خواهى دید، و سپس یکی پس از دیگری، تا دوازده امام کامل نمودند، که نُه امام، از اولاد حسین (علیه السلام) ، خواهند بود.

ص: 114


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 2، ص28، ح74؛ بحار الأنوار، ج 36، ص231، ح13؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 4، ص329، ح2؛ الخصال، ج 2، ص477، ح41؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص166؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص239، ح21؛ عیون أخبار الرضا (علیه السلام) ، ج 1، ص47، ح8؛ الكافی، ج 1، ص: 529، ح4.

عبد اللَّه بن جعفر گفت: آنگاه امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) و عبد اللَّه بن عبّاس و عمر بن ابى سلمة و اسامة بن زید را گواه گرفتم، که همگى نزد معاویه به نفع من گواهى دادند.

سلیم بن قیس گفت: من نیز این مطلب را، از سلمان و ابو ذر و مقداد شنیده بودم، و آنها گفتند که آن را از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنیده اند.

2_ عَنْ سُفْیانَ بْنِ عُیینَةَ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، أَنَّ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، قَالَ: أَنَا أَوْلَى بِکلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ، وَ عَلِیّ (علیه السلام) أَوْلَى بِهِ مِنْ بَعْدِی.

فَقِیلَ لَهُ: مَا مَعْنَى ذَلِک؟ فَقَالَ: قَوْلُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَنْ تَرَک دَیناً أَوْ ضَیاعاً فَعَلَی وَ مَنْ تَرَک مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ، فَالرَّجُلُ لَیسَتْ لَهُ عَلَى نَفْسِهِ وِلَایةٌ، إِذَا لَمْ یکنْ لَهُ مَالٌ، وَ لَیسَ لَهُ عَلَى عِیالِهِ أَمْرٌ وَ لَا نَهْی، إِذَا لَمْ یجْرِ عَلَیهِمُ النَّفَقَةَ، وَ النَّبِی وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیهما السلام) وَ مَنْ بَعْدَهُمَا أَلْزَمَهُمْ هَذَا، فَمِنْ هُنَاک صَارُوا أَوْلَى بِهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، وَ مَا کانَ سَبَبُ إِسْلَامِ عَامَّةِ الْیهُودِ إِلَّا مِنْ بَعْدِ هَذَا الْقَوْلِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلیالله علیه و آله و سلم) ، وَ إِنَّهُمْ آمَنُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ عَلَى عِیالاتِهِمْ.(1)

از سفیان بن عُیینه نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: من از هر مؤمنى به خود او سزاوارترم و اولویت دارم، و پس از من این سزاوارى را على (علیه السلام) دارد، پس به حضرت صادق (علیه السلام) عرض شد: معنى این

ص: 115


1- بحار الأنوار، ج 16، ص260، ح49 و ج 27، ص248، ح8؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص167؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص325؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص240، ح23؛ الكافی، ج 1، ص406، ح6؛ الوافی، ج 3، ص654، ح1251.

سخن چیست؟

حضرت فرمودند: فرمایش پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) است که فرمودند: (هر که بمیرد، و از خود بدهى یا باز ماندگانى بى سرپرست، به جای گذارد، بر عهدۀ من است که آن قرض را ادا کنم و به بازماندگانش نفقه دهم، و هر که بمیرد و از خود مالى به جای گذارد، از برای ورثۀ اوست)، پس هر گاه مردى مالى نداشته باشد، بر خود ولایت ندارد، و چون مخارج عیال خود را نپردازد، بر آنها حق امر و نهى ندارد، و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و امیر المؤمنین (علیه السلام) و امامان بعد از ایشان (علیهم السلام) بدان ملزم هستند (که مخارج آنها را بپردازند)، از این رو ایشان نسبت به خود مردم اولویت دارند.

و آن چیزى که موجب شد بیشتر یهودیان، اسلام آورند، همین سخن رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بود، زیرا ایشان نسبت به خود و عیالات خود آسوده خاطر شدند. (زیرا دانستند که نگهدارى و کفالت خود آنها، اگر بى سرپرست باشند،و نیز خانوادۀ آنها پس از مرگشان، اگر مخارج و سرپرستى نداشته باشند، به عهدۀ شخص پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، و پس از آن حضرت به عهدۀ جانشین اوست).

3_ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یسَارٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یقُولُ: الْحَمْدُ لِلَّهِ، صَارَتْ فِرْقَةٌ مُرْجِئَةً، وَ صَارَتْ فِرْقَةٌ حَرُورِیةً، وَ صَارَتْ فِرْقَةٌ قَدَرِیةً، وَ سُمِّیتُمُ التُّرَابِیةَ وَ شِیعَةَ عَلِیّ (علیه السلام) ، أَمَا وَ اللَّهِ! مَا هُوَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیک لَهُ، وَ رَسُولُهُ وَ آلُ رَسُولِ اللَّهِ (علیهم السلام) وَ شِیعَةُ آلِ رَسُولِ اللَّهِ (علیهم السلام) ، وَ مَا النَّاسُ إِلَّا هُمْ، کانَ عَلِیّ (علیه السلام) أَفْضَلَ النَّاسِ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ

ص: 116

أَوْلَى النَّاسِ بِالنَّاسِ، حَتَّى قَالَهَا ثَلَاثاً.(1)

سعید بن یسار گوید: شنیدم از امام صادق (علیه السلام) که می فرمودند: ستایش خاص خداوند است، دسته اى مرجئه شدند، و دسته اى حروریه(خوارج) گشتند، و دسته اى قدریه شدند، و شما را نیز ترابیه(منسوب به ابو تراب، کنیۀ حضرت على (علیه السلام) ) و شیعۀ على (علیه السلام) نامیدند.

به خدا سوگند! که آن (یعنى حق و حقیقت) نیست، جز خداى یگانه که شریک ندارد، و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و خاندان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و شیعیان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، و نیستند سایر مردمجز همان (که هستند).

حضرت على (علیه السلام) برترین مردم بودند، پس از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، و سزاوارترین مردم بودند نسبت به آنها، و سه بار در این جمله را تکرار فرمودند.

توضیح: «مُرجئه» به کسانى گویند که حضرت على (علیه السلام) را، چهارمین خلیفه دانند، و برخى گفته اند: کسانى هستند که معتقدند، با وجود ایمان در شخص هیچ گناهى زیان نرساند، و با وجود کفر، هیچ طاعتى سود ندهد.

«حروریه» به یک دسته از خوارج اطلاق شود.

«قدَریه» به کسانى می گویند که قائل به تفویض هستند، و گاهى به «جبریه» نیز قدریه گفته شده.

ص: 117


1- الكافي، ج 8، ص80، ح36؛ مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، ج 25، ص 182، ح36؛ الوافي، ج 5، ص823، باب132، ح1.

شماره: 254- کد آیه: 33/7 اسم آیه: عهد و پیمان ولایت

{وَاِذْ اَخَذْنا مِنَ النَّبِیّینَ میثاقَهُمْ وَمِنْكَ وَمِنْ نُوحٍ وَاِبْراهیمَ وَمُوسى وَعیسَى ابْنِ مَرْیَمَ٭ۖ وَاَخَذْنا مِنْهُمْ میثاقًا غَلیظًا}

و هنگامى را که از پیامبران پیمان گرفتیم، و (همچنین) از تو و از نوح و ابراهیم و موسى و عیسى بن مریم، و ما از همۀ آنان پیمان محکمى گرفتیم.

عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : أَوَّلُ مَنْ سَبَقَ مِنَ الرُّسُلِ إِلَى «بَلَى»، رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ ذَلِک أَنَّهُ کانَ أَقْرَبَ الْخَلْقِ إِلَى اللَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَى، وَ کانَ بِالْمَکانِ الَّذِی قَالَ لَهُ جَبْرَئِیلُ، لَمَّا أُسْرِی بِهِ إِلَى السَّمَاءِ: تَقَدَّمْ یا مُحَمَّدُ! فَقَدْ وَطِئْتَ مَوْطِئاً لَمْ تَطَأْهُ مَلَک مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِی مُرْسَلٌ، وَ لَوْ لَا أَنَّ رُوحَهُ وَ نَفْسَهُ کانَتْ مِنْ ذَلِک الْمَکانِ لَمَا قَدَرَ أَنْ یبْلُغَهُ، فَکانَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، کمَا قَالَ اللَّهُ: «قابَ قَوْسَینِ أَوْ أَدْنى»(1)، أَی بَلْ أَدْنَى، فَلَمَّا خَرَجَ الْأَمْرُ مِنَ اللَّهِ وَقَعَ إِلَى أَوْلِیائِهِ (علیهم السلام) فَقَالَ الصَّادِقُ (علیه السلام) : کانَ الْمِیثَاقُ مَأْخُوذاً عَلَیهِمْ لِلَّهِ بِالرُّبُوبِیةِ، وَ لِرَسُولِهِ بِالنُّبُوَّةِ، وَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّةِ بِالْإِمَامَةِ.

فَقَالَ: «أَ لَسْتُ بِرَبِّکمْ»(2)، وَ مُحَمَّدٌ نَبِیکمْ، وَ عَلِی إِمَامَکمْ، وَ الْأَئِمَّةُ الْهَادُونَ أَئِمَّتَکمْ؟فَ «قالُوا بَلى شَهِدْنا»(3)، فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «أَنْ تَقُولُوا یوْمَ الْقِیامَةِ»(4)، أَی لِئَلَّا

ص: 118


1- 53/9.
2- 7/172.
3- همان.
4- همان.

تَقُولُوا یوْمَ الْقِیامَةِ، «إِنَّا کنَّا عَنْ هذا غافِلِینَ»(1)، فَأَوَّلُ مَا أَخَذَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ، الْمِیثَاقَ عَلَى الْأَنْبِیاءِ لَهُ بِالرُّبُوبِیةِ، وَ هُوَ قَوْلُهُ: «وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِیینَ مِیثاقَهُمْ»، فَذَکرَ جُمْلَةَ الْأَنْبِیاءِ، ثُمَّ أَبْرَزَ أَفْضَلَهُمْ بِالْأَسَامِی، فَقَالَ: «وَ مِنْک» یا مُحَمَّدُ، فَقَدَّمَ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، لِأَنَّهُ أَفْضَلُهُمْ، «وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْرَاهِیمَ وَ مُوسَى وَ عِیسَى ابْنِ مَرْیمَ»، فَهَؤُلَاءِ الْخَمْسَةُ أَفْضَلُ الْأَنْبِیاءِ، وَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَفْضَلُهُمْ، ثُمَّ أَخَذَ بَعْدَ ذَلِک مِیثَاقَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) عَلَى الْأَنْبِیاءِ بِالْإِیمَانِ بِهِ، وَ عَلَى أَنْ ینْصُرُوا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، فَقَالَ: «وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثاقَ النَّبِیینَ لَما آتَیتُکمْ مِنْ کتابٍ وَ حِکمَةٍ ثُمَّ جاءَکمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِما مَعَکمْ»، یعْنِی رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، «لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ»، یعْنِی أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ أَخْبِرُوا أُمَمَکمْ بِخَبَرِهِ، وَ خَبَرِ وَلِیهِ مِنَ الْأَئِمَّةِ (علیهم السلام) .(2)

از ابن سنان نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: اولین کسی که قبل از همۀ انبیاء، آن پیمان را بست، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بودند، چون آن حضرت نزدیکترین خلائق به خداوند تبارک و تعالی بودند، و در مکانی قرار داشتند که چون در شب معراج به آسمان عروج کردند، جبرئیل (علیه السلام) به ایشان عرض کرد: ای محمّد! جلو بیا، در جایی قدمگذاشته ای که هیچ فرشتۀ مقرّب و هیچ پیامبر مرسلی در آنجا قدم نگذاشته است، پس اگر روح و جان ایشان متعلّق به آن مکان نبود، نمی توانستند به آنجا برسند، و فاصلۀ ایشان تا خداوند، چنانکه خود خداوند می فرماید، اینگونه بود: «قَابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنَی» یعنی به اندازۀ طول دو سرِ کمان، بلکه نزدیکتر، بود، پس آنگاه که فرمان از جانب خداوند صادر شد، از سوی او بر عهدۀ

ص: 119


1- همان.
2- بحار الأنوار، ج 5، ص236، ح12 و ج 26، ص268، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 2، ص608، ح4057 و ج 4، ص417، ح8543؛ تفسیر القمی، ج 1، ص246؛ مختصر البصائر، ص410، ح476؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 1، ص59، ح6.

اولیای او قرار گرفت.

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: از آنها، پیمان ربوبیّت خداوند، نبوّت رسول او و امامت امیر المؤمنین و ائمّه (علیهم السلام) ، گرفته شده بود، و خداوند به آنان فرمود: آیا من پروردگار شما نیستم، و محمد، پیامبرتان نیست، و آیا علی امام شما نیست، و ائمّۀ هدایت، امامان شما نیستند؟

آنان پاسخ دادند: آری، گواهی می دهیم، پس خداوند متعال فرمود: این که بگویید در روز قیامت، یعنی تا در روز قیامت نگویید، ما از این پیمان، غافل و بی خبر بودیم، پس اولین چیزی که خداوند از پیامبران خود، بر سرِ آن پیمان گرفت، ربوبیت بود، و آیۀ: «وَإِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِیِّینَ مِیثَاقَهُمْ»، به همین معنا است، پس تمام پیامبران را ذکر نمود، سپس برترین آنان را با بردن نامشان جلوه داد. پس فرمود: «وَمِنکَ» یعنی ای محمد! خداوند، نام رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را قبل از بقیۀ انبیا ذکر نمود، چون او برترین آنها است، «وَمِن نُّوحٍ وَإِبْرَاهِیمَ وَمُوسَی وَعِیسَی ابْنِ مَرْیَمَ»، پس این پنج تن، برترین انبیا هستند، و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) برترین این پنج تن است، سپس خداوند از انبیا پیمان گرفت که به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ایمان بیاورند و امیر المؤمنین (علیه السلام) را یاری نمایند،خداوند فرمود: «وَإِذْ أَخَذَ اللّهُ مِیثَاقَ النَّبِیِّیْنَ لَمَا آتَیْتُکُم مِّن کِتَابٍ وَحِکْمَهٍ ثُمَّ جَاءکُمْ رَسُولٌ مُّصَدِّقٌ لِّمَا مَعَکُمْ»، منظور، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است، «لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنصُرُنَّهُ»، که منظور، امیر المؤمنین (علیه السلام) است، یعنی شما (ای پیامبران)، امُت هایتان را از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و ولیّ او که از ائمّه (علیهم السلام) است، آگاه سازید.

ص: 120

شماره: 255- کد آیه: 33/23 اسم آیه: در انتظار شهادت

{مِنَ الْمُؤْمِنینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللّهَ عَلَیْهِ٭ۖ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُۥ وَمِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ٭ۖ وَما بَدَّلُوا تَبْدیلًا}

در میان مؤمنان مردانى هستند که بر سر عهدى که با خدا بستند، صادقانه ایستاده اند، بعضى پیمان خود را به آخر بردند (و در راه او به شهادت رسیدند)، و بعضى دیگر در انتظارند (تا شهید شوند)، و هرگز تغییر و تبدیلى در عهد و پیمان خود ندادند.

1_ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ، عَنْ عَلِیّ (علیه السلام) ، قَالَ: فِینَا نَزَلَتْ: «رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ»، الْآیةَ، فَأَنَا، وَ اللَّهِ! الْمُنْتَظِرُ، وَ مَا بَدَّلْتُ تَبْدِیلًا.(1)

از ابى اسحاق نقل است که گفت: حضرت امام على (علیه السلام) فرمودند: آیۀ کریمۀ: «رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ»، در شأن و منزلت ما نازل شد، به خدا سوگند! من، منتظر شهادت هستم، و هیچ وقت، تبدیل و تغییرى در آن ندادم.

2_ عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیةِ رَضِی اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ عَلِیّ (علیه السلام) : کنْتُ عَاهَدْتُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ رَسُولَهُ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، أَنَا وَ

ص: 121


1- بحار الأنوار، ج 35، ص408 و ص418؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص181؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص354؛ شواهد التنزیل، ج 2، ص5، ح627؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص92.

عَمِّی حَمْزَةُ وَ أَخِی جَعْفَرٌ وَ ابْنُ عَمِّی عُبَیدَةُ بْنُ الْحَارِثِ، عَلَى أَمْرٍ وَفَینَا بِهِ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ، فَتَقَدَّمَنِی أَصْحَابِی وَ خَلَفْتُ بَعْدَهُمْ، لِمَا أَرَادَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ عَزَّ وَ جَلَّ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ فِینَا: «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ»، حَمْزَةُ وَ جَعْفَرٌ وَ عُبَیدَةُ، «وَ مِنْهُمْ مَنْ ینْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا»، فَأَنَا الْمُنْتَظِرُ، وَ مَا بَدَّلْتُ تَبْدِیلاً.(1)

از جابر نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) ، از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ، از محمّد بن حنفیّه2، روایت کرده اند که حضرت امام علی (علیه السلام) فرمودند: همانا من، و عمویم حمزه، و برادرم جعفر، و پسر عمویم عبیده بن حارث، با خداوند عزّ و جلّ و حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) ، عهد و پیمانى بستیم که به آن وفادار بوده ایم، و یاران من بر من پیشی گرفتند، و من پس از آنها، با اراده و مشیّت خداوند عزّ و جلّ، زنده مانده ام، پس خداوند سبحان، در بارۀ ما، این آیۀ شریفه، را نازل فرمود: «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ»، که حمزه و جعفر و عبیده (با شهادتشان، به پیمان خود وفا نمودند)، «وَ مِنْهُمْ مَنْ ینْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا»، پس من هم در انتظار شهادت هستم، و هرگز در این پیمان تغییر ندادم.

3_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ماعاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ»، یعْنِی عَلِیاً وَ حَمْزَةَ وَ جَعْفَراً، «فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ»، یعْنِی حَمْزَةَ وَ جَعْفَراً، «وَ مِنْهُمْ مَنْ ینْتَظِرُ»، یعْنِی عَلِیاً (علیه السلام) ، کانَ ینْتَظِرُ أَجَلَهُ، وَ الْوَفَاءَ لِلَّهِ بِالْعَهْدِ، وَ

ص: 122


1- بحار الأنوار، ج 35، ص410، ح5؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص429، ح8552؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص442؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص: 353؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص: 258، ح50؛ الخصال، ج 2، ص376، ح58؛ اللوامع النورانیة فی اسماء علی و اهل بیته القرآنیة، ص517، ح928.

الشَّهَادَةَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ، فَوَ اللَّهِ! لَقَدْ رُزِقَ الشَّهَادَةَ.(1)

عبد اللّه بن عباس دربارۀ سخن خداوند: «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ»، گفت: یعنى حضرت امام على (علیه السلام) و حمزه و جعفر، که از مؤمنان صادق در پیمان با خدا بودند، «فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ»، از میان آن سه تن، حمزه و جعفر طیار، در راه پیمان با خدا، استقامت و ایثار کردند، تا به شهادت رسیدند، «وَ مِنْهُمْ مَنْ ینْتَظِرُ»، یعنى حضرت امام على (علیه السلام) که منتظر شهادت در راه خدا و وفاى به عهد بود، به خدا سوگند! که در پایان عمرش، خداى سبحان، شهادت را نصیب آن حضرت نمود.

4_ قَالَ الْحَافِظُ الذَّهَبِی: سُئِلَ عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ هُوَ عَلَى مِنْبَرِ الْکوفَةِ، عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى: «رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ ینْتَظِرُ»؟

فَقَالَ: اللَّهُمَّ اغْفِرْ، هَذِهِ الْآیةُ نَزَلَتْ فِی، وَ فِی عَمِّی حَمْزَةَ، وَ فِی ابْنِ عَمِّی عُبَیدَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، فَأَمَّا عُبَیدَةُ، فَقَضَى نَحْبَهُ شَهِیداً یوْمَ بَدْرٍ، وَ أَمَّا حَمْزَةُ، فَقَضَى نَحْبَهُ شَهِیداً یوْمَ أُحُدٍ، وَ أَمَّا أَنَا، فَأَنْتَظِرُ أَشْقَاهَا یخْضِبُ هَذِهِ مِنْ هَذَا، وَ أَشَارَ إِلَى لِحْیتِهِوَ رَأْسِهِ، عَهْدٌ عَهِدَهُ إِلَی حَبِیبِی أَبُو الْقَاسِمِ (صلی الله علیه و آله و سلم) .(2)

ابن حجر هیثمی در کتاب صواعق محرقه می نویسد: روزی حضرت امیر المؤمنین

ص: 123


1- شواهد التنزیل، ج 2، ص6، ح628.
2- الحقائق من الصواعق، ج1، ص75؛ دلائل الصدق لنهج الحق، ج5، ص204؛ الصواعق المحرقه، ج2، ص391؛ فضائل الخمسة من الصحاح الستة، ج3، ص68؛ كشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج 1، ص190.

علی (علیه السلام) بر فراز منبر مسجد کوفه سخن می گفتند، که شخصى، در بارۀ آیۀ شریفۀ: «رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ ینْتَظِرُ»، و شأن نزولش، از آن حضرت پرسید؟

حضرت فرمودند: خدایا! بیامرز، این آیه دربارۀ من، و عمویم حمزه، و پسر عمویم عبیدة بن حارث بن عبد المطلب، نازل شده است. پس عبیده، در جنگ بدر به درجۀ شهادت رسید، و حمزه، در جنگ احُد شهید شد، و امّا من، پس منتظرم که شقى ترین امّت، این را، از این خضاب کند، و با دست، خود اشاره به محاسن خود و به سر خود نمودند، و این پیمانى است که حبیبم، حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، با من بسته اند.

ص: 124

شماره: 256- کد آیه: 33/25 اسم آیه: کفایت

{وَرَدَّ اللّهُ الَّذینَ كَفَرُوا بِغَیْظِهِمْ لَمْ یَنالُوا خَیْرًا٭ۚ وَكَفَى اللّهُ الْمُؤْمِنینَ الْقِتالَ٭ۚ وَكانَ اللّهُ قَوِیًّا عَزیزًا}

و خداوند کافران را با دلی مملو از خشم باز گرداند، بی آنکه نتیجه ای از کار خود گرفته باشند، و خداوند، مؤ منان را در این جنگ حمایت و کفایت نمود، و خداوند قوی و شکست ناپذیر است.

1_ عَنْ فَیضِ بْنِ مُخْتَارٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : أَنَّهُ قَرَأَ: «إِنَّ عَلِیاً لَلْهُدَى وَ إِنَّ لَهُ الْآخِرَةَ وَ الْأُولَى»،(1) وَ ذَلِک حَیثُ سُئِلَ عَنِ الْقُرْآنِ، قَالَ: فِیهِ الْأَعَاجِیبُ، فِیهِ: «وَ کفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتَالَ بِعَلِیّ (علیه السلام) »، وَ فِیهِ: «أَنَّ عَلِیاً لَلْهُدَى وَ أَنَّ لَهُ الْآخِرَةَ وَ الْأُولَى».(2)

از فیض بن مختار نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ، آیه را چنین قرائت فرمودند: «إِنَّ عَلِیاً لَلْهُدَى وَ إِنَّ لَهُ الْآخِرَةَ وَ الْأُولَى»، چون از آن حضرت در بارۀ قرآن سؤال شد، فرمودند: در آن عجائبى است، در قرآن است: «وَ کفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتالَ بِعَلِىٍّ»، یعنی خداوند به وسیلۀ امیر المؤمنین علی (علیه السلام) ، مؤمنین را از جنگ با کفار بی نیاز کرد.

ص: 125


1- شبیه آیات: 13و92/12.
2- بحار الأنوار، ج 24، ص398، ح122؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 5، ص680، ح11692؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص781.

2_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ کفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتالَ»، قَالَ: کفَاهُمُ اللَّهُ الْقِتَالَ یوْمَ الْخَنْدَقِ بِعَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، حِینَ قَتَلَ عَمْرَو بْنَ عَبْدِ وُدٍّ.(1)

عبد اللَّه بن عباس، در تفسیر و توضیح آیۀ کریمۀ: «وَ کفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتالَ»، گفت: خداوند متعال، در جنگ خندق، مؤمنان را، به وسیلۀ حضرت علی بن ابی طالب (علیه السلام) ، آنگاه که عمرو بن عبد ود را کشت، از جنگ بی نیاز کرد.

3_ عَنْ حُذَیفَةَ، قَالَ: لَمَّا کانَ یوْمُ الْخَنْدَقِ، عَبَرَ عَمْرُو بْنُ عَبْدِ وُدٍّ، حَتَّى جَاءَ فَوَقَعَ عَلَى عَسْکرِ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَنَادَى الْبِرَازَ.

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : أَیکمْ یقُومُ إِلَى عَمْرٍو؟ فَلَمْ یقُمْ أَحَدٌ إِلَّا عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، فَإِنَّهُ قَامَ، فَقَالَ لَهُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : اجْلِسْ، ثُمَّ قَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : أَیکمْ یقُومُ إِلَى عَمْرٍو؟ فَلَمْ یقُمْ أَحَدٌ، فَقَامَ إِلَیهِ عَلِیّ (علیه السلام) ، فَقَالَ: أَنَا لَهُ، فَقَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : اجْلِسْ، ثُمَّ قَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) لِأَصْحَابِهِ: أَیکمْ یقُومُ إِلَى عَمْرٍو؟ فَلَمْ یقُمْ أَحَدٌ، فَقَامَ عَلِیّ (علیه السلام) فَقَالَ: أَنَا لَهُ، فَدَعَاهُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقَالَ: إِنَّهُ عَمْرُو بْنُ عَبْدِ وُدٍّ، قَالَ: وَ أَنَا عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ، فَأَلْبَسَهُ دِرْعَهُ ذَاتَ الْفُضُولِ، وَ أَعْطَاهُ سَیفَهُ ذَا الْفَقَارِ، وَ عَمَّمَهُ بِعِمَامَتِهِ السَّحَابِ عَلَى رَأْسِهِ تِسْعَةَ أَکوَارٍ، ثُمَّ قَالَ لَهُ: تَقَدَّمْ، فَقَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) لَمَّا وَلَّى: اللَّهُمَّ احْفَظْهُ مِنْ بَینِ یدَیهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ یمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ وَ مِنْ فَوْقِ رَأْسِهِ وَ مِنْ تَحْتِ قَدَمَیهِ.

فَجَاءَ حَتَّى وَقَفَ عَلَى عَمْرٍو، فَقَالَ: مَنْ أَنْتَ؟ فَقَالَ عَمْرٌو: مَا ظَنَنْتُ أَنِّی أَقِفُ مَوْقِفاًأُجْهَلُ فِیهِ، أَنَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ وُدٍّ، فَمَنْ أَنْتَ؟ قَالَ: أَنَا عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ، فَقَالَ: الْغُلَامُ الَّذِی کنْتُ أَرَاک فِی حَجْرِ أَبِی طَالِبٍ؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: إِنَّ أَبَاک کانَ لِی صَدِیقاً، وَ أَنَا أَکرَهُ أَنْ أَقْتُلَک.

ص: 126


1- شواهد التنزیل، ج 2، ص10، ح633.

فَقَالَ لَهُ عَلِیّ (علیه السلام) : لَکنِّی لَا أَکرَهُ أَنْ أَقْتُلَک، بَلَغَنِی أَنَّک تَعَلَّقْتَ بِأَسْتَارِ الْکعْبَةِ، وَ عَاهَدْتَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ، أَنْ لَا یخَیرَک رَجُلٌ بَینَ ثَلَاثِ خِلَالٍ، إِلَّا اخْتَرْتَ مِنْهَا خَلَّةً، قَالَ: صَدَقُوا، قَالَ: إِمَّا أَنْ تَرْجِعَ مِنْ حَیثُ جِئْتَ، قَالَ: لَا تَحَدَّثُ بِهَا قُرَیشٌ، قَالَ: أَوْ تَدْخُلَ فِی دِینِنَا، فَیکونَ لَک مَا لَنَا وَ عَلَیک مَا عَلَینَا، قَالَ: وَ لَا هَذِهِ.

فَقَالَ لَهُ عَلِیّ (علیه السلام) : فَأَنْتَ فَارِسٌ وَ أَنَا رَاجِلٌ، فَنَزَلَ عَنْ فَرَسِهِ، وَ قَالَ: مَا لَقِیتُ مِنْ أَحَدٍ مَا لَقِیتُ مِنْ هَذَا الْغُلَامِ!!! ثُمَّ ضَرَبَ وَجْهَ فَرَسِهِ فَأَدْبَرَتْ، ثُمَّ أَقْبَلَ إِلَى عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ کانَ رَجُلًا طَوِیلًا، یدَاوِی دَبَرَ الْبَعِیرَةِ وَ هُوَ قَائِمٌ، وَ کانَ عَلِیّ (علیه السلام) فِی تُرَابٍ دَقٍّ، لَا یثْبُتُ قَدَمَاهُ عَلَیهِ، فَجَعَلَ عَلِیّ (علیه السلام) ینْکصُ إِلَى وَرَائِهِ یطْلُبُ جَلَداً مِنَ الْأَرْضِ، یثْبِتُ قَدَمَیهِ وَ یعْلُوهُ عَمْرٌو بِالسَّیفِ، وَ کانَ فِی دِرْعِ عَمْرٍو قِصَرٌ، فَلَمَّا تَشَاک بِالضَّرْبَةِ، تَلَقَّاهَا عَلِیّ (علیه السلام) بِالتُّرْسِ، فَلَحِقَ ذُبَابُ السَّیفِ فِی رَأْسِ عَلِیّ (علیه السلام) ، حَتَّى قَطَعَتْ تِسْعَةَ أَکوَارٍ، حَتَّى خَطَّ السَّیفُ فِی رَأْسِ عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ تَسَیفَ عَلِیّ (علیه السلام) رِجْلَیهِ بِالسَّیفِ مِنْ أَسْفَلَ، فَوَقَعَ عَلَى قَفَاهُ فَثَارَتْ بَینَهُمَا عَجَاجَةٌ فَسُمِعَ عَلِیّ (علیه السلام) یکبِّرُ.

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : قَتَلَهُ وَ الَّذِی نَفْسِی بِیدِهِ، فَکانَ أَوَّلَ مَنِ ابْتَدَرَ الْعَجَاجَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَإِذَا عَلِیّ (علیه السلام)

یمْسَحُ سَیفَهُ بِدِرْعِ عَمْرٍو، فَکبَّرَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَقَالَ: یا رَسُولَ اللَّهِ! قَتَلَهُ، فَحَزَّ عَلِیّ (علیه السلام) رَأْسَهُ، ثُمَّ أَقْبَلَ یخْطُرُ فِی مِشْیتِهِ.فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : یا عَلِی! إِنَّ هَذِهِ مِشْیةٌ یکرَهُهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ، إِلَّا فِی هَذَا الْمَوْضِعِ.

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) لِعَلِیّ (علیه السلام) : مَا مَنَعَک مِنْ سَلَبِهِ فَقَدْ کانَ ذَا سَلَبٍ؟

فَقَالَ: یا رَسُولَ اللَّهِ! إِنَّهُ تَلَقَّانِی بِعَوْرَتِهِ، فَقَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : أَبْشِرْ یا عَلِی! فَلَوْ وُزِنَ الْیوْمَ عَمَلُک، بِعَمَلِ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ لَرَجَحَ عَمَلُک بِعَمَلِهِمْ، وَ ذَلِک أَنَّهُ لَمْ یبْقَ بَیتٌ مِنْ بُیوتِ الْمُشْرِکینَ، إِلَّا وَ قَدْ دَخَلَهُ وَهْنٌ بِقَتْلِ عَمْرٍو، وَ لَمْ یبْقَ بَیتٌ مِنْ بُیوتِ الْمُسْلِمِینَ، إِلَّا وَ قَدْ دَخَلَهُ عِزٌّ بِقَتْلِ عَمْرٍو.

ص: 127

وَ لَمَّا قُتِلَ عَمْرٌو وَ خُذِلَ الْأَحْزَابُ، وَ أَرْسَلَ اللَّهُ عَلَیهِمْ رِیحاً وَ جُنُوداً مِنْ الْمَلَائِکةِ، فَوَلَّوْا مُدْبِرِینَ بِغَیرِ قِتَالٍ، وَ سَبَبُهُ قَتْلُ عَمْرٍو، فَمِنْ ذَلِک قَالَ سُبْحَانَهُ: «وَ کفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتالَ»، بِعَلِیّ (علیه السلام) .(1)

حذیفه گفت: چون جنگ خندق پیش آمد، عمروبن عبدود از خندق گذشت تا اینکه نزدیک سپاه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و مبارز طلبید.

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: کدام یک از شما پاسخ عمرو را مى دهد؟ هیچ کس بلند نشد، جز حضرت على بن ابى طالب (علیه السلام) که به پا خاستند، ولى پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به او فرمودند: بنشین، بار دیگر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: کدام یک از شما پاسخ عمرو را مى دهد؟ کسى بلند نشد، جز حضرت على بن ابى طالب (علیه السلام) که بلند شدند و گفتند: من پاسخ او را مى دهم، پس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: بنشین، باز پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به اصحاب خود فرمودند: کدام یک از شما پاسخعمرو را مى دهد؟ هیچ کس بلند نشد و باز حضرت على (علیه السلام) بلند شدند و گفتند: من پاسخ او را مى دهم، پس پیامبر او را دعا کردند و گفتند: همانا او، عمرو بن عبدود است، حضرت على (علیه السلام) گفتند: من هم على بن ابى طالب هستم!

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) زره خود را به حضرت على (علیه السلام) پوشاندند و شمشیرشان ذوالفقار را به او دادند و عمّامۀ مخصوص خود را به روی سر او پیچاندند، آنگاه گفتند: پیش برو! و چون حضرت على (علیه السلام) رفتند، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گفتند: خدایا! او را از سمت جلو و سمت عقب و از راست و چپ، و از بالاى سر و زیر قدم ها، حفظ کن.

حضرت على (علیه السلام) آمدند و مقابل عمرو ایستادند، او گفت: تو کیستى؟ حضرت فرمودند: من على بن ابى طالب (علیه السلام) هستم، عمرو گفت: تو همان کودکى هستى که در

ص: 128


1- شواهد التنزیل، ج 2، ص10، ح634.

آغوش ابوطالب مى دیدم؟ گفتند: آرى، گفت: پدر تو دوست من بود و من نمى خواهم تو را بکشم، حضرت على (علیه السلام) فرمودند: ولى من مى خواهم تو را بکشم، به من خبر رسیده که تو دست در پردۀ کعبه انداخته اى و عهد کرده اى که هر کس سه خواسته از تو داشته باشد، حتماً یکى از آنها را برآورده کنى، گفت: راست گفته اند.

پس حضرت فرمودند: یا از آنجا که آمدى برگرد، گفت: هرگز، چون قریش همواره از آن سخن مى گویند، فرمودند: یا در دین ما داخل شو، تا آنچه به نفع ماست به نفع تو و آنچه به ضرر ماست به ضرر تو باشد، گفت: این درخواست را نیزنمى پذیرم، حضرت فرمودند: تو سواره اى و من پیاده، در این هنگام از اسب خود پیاده شد و گفت: آنچه از این کودک دیدم از هیچ کس ندیدم، پس بر اسب خود تازیانه ای زد و او را از میدان دور کرد، آنگاه به سوى حضرت على (علیه السلام) آمد.

او مردى بلند قد بود، به طورى که پشت شتر را، ایستاده مداوا مى کرد، و حضرت على (علیه السلام) بر روى خاک نرمى ایستاده بودند، و قدم هاى او بر زمین ثابت نبود، و شمشیر عمرو بالاى سر حضرت على (علیه السلام) بود و زره عمرو کوتاه بود، وقتى عمرو ضربۀ خود را فرود آورد، حضرت على (علیه السلام) سپر خود را مقابل آن قرار دادند، ولى انتهاى شمشیر به سر حضرت على (علیه السلام) اصابت کرد، به گونه اى که آن، نُه دور عمامه را برید و به سر آن حضرت رسید، پس آن حضرت هم دوپاى عمرو را از پایین با شمشیر زدند و عمرو به پشت خود بر زمین افتاد، و میان آنان گرد و غبارى برخاست، و شنیدند که حضرت على (علیه السلام) تکبیر مى گویند.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: سوگند به کسى که جانم در دست اوست! او را کشت. نخستین کسى که به طرف آن گرد و غبار رفت، عمر بن خطاب بود، در آن هنگام حضرت على (علیه السلام) را دید، که شمشیرشان را به زره عمرو مى کشند، پس عمر بن

ص: 129

خطاب تکبیر سرداد، و گفت: ای رسول خدا! او را کشته است، پس حضرت على (علیه السلام) سر او را از بدن جدا کردند، سپس به راه افتادند، در حالى که در راهرفتن حالت مخصوصى به خود گرفته بودند.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به او گفتند: ای على! این نوع راه رفتن را خداوند دوست ندارد مگر در این موضع. آنگاه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به حضرت على (علیه السلام) گفتند: چه باعث شد که چیزهاى قیمتى او را برنداشتى؟

حضرت گفتند: ای رسول خدا! او با عورت خود مانع از این کار شد، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: مژده باد بر تو، ای على! اگر عمل امروز تو را با عمل امّت محمّد مقایسه کنند، عمل تو به عمل آنان ترجیح داده مى شود، و این بدان جهت است که خانه اى از خانه هاى مشرکان نیست، مگر اینکه با کشته شدن عمرو، سستى بر آن وارد شد، و خانه اى از خانه هاى مسلمانان نیست، مگر اینکه با کشته شدن عمرو، عزّت بر آن وارد شد.

و هنگامی که عمرو کشته شد و احزاب خوار گردیدند، خداوند بادی را به همراه لشکری از فرشتگان، به سوی آنان فرستاد و آنان بدون جنگ و خونریزی به سوی مکه بازگشتند، و این به خاطر کشته شدن عمرو بود.

از این رو بود که خداوند فرمود: «وَ کفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتالَ»، یعنی به وسیلۀ امیر المؤمنین علی (علیه السلام) .

4_ عَن ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: لَمَّا قَتَلَ عَلِیّ (علیه السلام) عَمْراً، دَخَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ سَیفُهُ یقْطُرُ دَماً، فَلَمَّا رَآهُ کبَّرَ، وَ کبَّرَ الْمُسْلِمُونَ، وَ قَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : اللَّهُمَّ أَعْطِ عَلِیاً فَضِیلَةً لَمْ تُعْطِهَا أَحَداً قَبْلَهُ، وَ لَمْ تُعْطِهَا أَحَداً بَعْدَهُ.

ص: 130

قَالَ: فَهَبَطَ جَبْرَائِیلُ (علیه السلام) وَ مَعَهُ مِنَ الْجَنَّةِ أُتْرُجَّةٌ، فَقَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یقْرَأُ عَلَیک السَّلَامَ، وَ یقُولُ لَک: حَی بِهَذِهِ عَلِی بْنَ أَبِی طَالِبٍ.

قَالَ: فَدَفَعَهَا إِلَى عَلِیّ (علیه السلام) ، فَانْفَلَقَتْ فِی یدِهِ فِلْقَتَینِ، فَإِذَا مِنْهُ حَرِیرَةٌ خَضْرَاءُ فِیهَا مَکتُوبٌ سَطْرَانِ بِخُضْرَةٍ: تُحْفَةٌ مِنَ الطَّالِبِ الْغَالِبِ، إِلَى عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ.(1)

از ابن عباس نقل است که گفت: پس از آن که علی بن ابی طالب (علیه السلام) ، عمرو بن عبد ود را به هلاکت رساندند، در حالیکه از شمشیرشان خون می چکید، بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) وارد شدند.

وقتی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، علی (علیه السلام) را دیدند، بانگ تکبیر بر آوردند، بقیۀ مسلمانان نیز تکبیر گفتند، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: خداوندا! به علی فضیلتی عطا کن، که به کسی قبل از او نداده ای، و بعد از او هم نمی دهی.

در این هنگام جبرئیل (علیه السلام) ، در حالی که ترنج بهشتی همراه داشت، فرود آمد، و به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض کرد: همانا خداوند عزیز و جلیل بر تو سلام می فرستد، و می گوید: با این هدیه، به علی بن ابی طالب تبریک و تهنیت بگو.پس وقتی ترنج را به حضرت علی (علیه السلام) دادند، آن را نصف کردند، ناگهان دیدند درونش حریر سبزی است، که با خط سبز در دو سطر نوشته شده بود: هدیه ای است از طرف خداوند غالب طالب (چیرۀ جوینده)، برای علی فرزند ابو طالب.

ص: 131


1- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص434، ح8565؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص445؛ غایة المرام و حجة الخصام فی تعیین الامام، ج4، ص272، باب169؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 2، ص441، ح666؛ المناقب (الخوارزمی)، ص171، ح204.

شماره: 257- کد آیه: 33/33 اسم آیه: جنگ با حضرت علی (علیه السلام)

{وَقَرْنَ فی بُیُوتِكُنَّ وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیَّةِ الْاُولى٭ۖ وَاَقِمْنَ الصَّلوةَ وَءاتینَ الزَّكوةَ وَاَطِعْنَ اللّهَ وَرَسُولَهُۥٓ٭ۚ اِنَّما یُریدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَكُمْ تَطْهیرًا}

و در خانه هایتان بمانید، و به شیوۀ جاهلیت پیشین (با زینتهاى خود) ظاهر نشوید، و نماز را بر پا دارید، و زکات بدهید، و خدا و رسولش را اطاعت کنید، خداوند مى خواهد پلیدى را از شما اهل بیت دور کند، و چنان که باید و شاید، شما را پاک سازد.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ: قُلْتُ لِلنَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : یا رَسُولَ اللَّهِ! مَنْ یغَسِّلُک إِذَا مِتَّ؟ قَالَ: یغْسِلُ کلَّ نَبِی وَصِیهُ، قُلْتُ: فَمَنْ وَصِیک، یا رَسُولَ اللَّهِ!؟

قَالَ: عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ، قُلْتُ: کمْ یعِیشُ بَعْدَک، یا رَسُولَ اللَّهِ!؟ قَالَ: ثَلَاثِینَ سَنَةً، فَإِنَّ یوشَعَ بْنَ نُونٍ، وَصِی مُوسَى، عَاشَ بَعْدَ مُوسَى ثَلَاثِینَ سَنَةً، وَ خَرَجَتْ عَلَیهِ صَفْرَاءُ، بِنْتُ شُعَیبٍ، زَوْجَةُ مُوسَى (علیه السلام) ، فَقَالَتْ: أَنَا أَحَقُّ مِنْک بِالْأَمْرِ فَقَاتَلَهَا، فَقَتَلَ مُقَاتِلِیهَا، وَ أَسَرَهَا، فَأَحْسَنَ أَسْرَهَا.

وَ إِنَّ ابْنَةَ أَبِی بَکرٍ، سَتَخْرُجُ عَلَى عَلِیّ (علیه السلام) فِی کذَا وَ کذَا، أَلْفاً مِنْ أُمَّتِی فَتُقَاتِلُهُ فَیقْتُلُ مُقَاتِلِیهَا وَ یأْسِرُهَا، فَیحْسِنُ أَسْرَهَا، وَ فِیهَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ قَرْنَ فِی بُیوتِکنَّ وَ

ص: 132

لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیةِ الْأُولى»، یعْنِی صَفْرَاءَ بِنْتَ شُعَیبٍ.(1)

عبد اللَّه بن مسعود مى گوید: به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض کردم: یا رسول اللَّه! وقتى که از دنیا بروید، چه کسى شما را غسل مى دهد؟

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر پیامبرى را وصیش غسل مى دهد، گفتم: اى رسول خدا! وصىّ شما کیست؟

حضرت فرمودند: على بن أبى طالب است. گفتم: اى رسول خدا! او پس از شما، چند سال زندگى خواهد کرد؟

حضرت فرمودند: سى سال، زیرا یوشع بن نون، که وصىّ موسى (علیه السلام) بود، پس از او سى سال زندگى کرد، و صفورا (صفرا) دختر شعیب و همسر موسى، بر او خروج کرد، و گفت: من به خلافت از تو شایسته ترم، یوشع با وى جنگید و همرزمانش را کشت، و خودش را هم اسیر کرد، ولی با او خوشرفتارى نمود.

دختر ابو بکر نیز، به زودى بر على (علیه السلام) خروج نماید، و در میان چند هزار نفر از امّتم، به جنگ او آید، و على (علیه السلام) نیز با او بجنگد، و همرزمانش را بکشد، و او را اسیر کند، و با وى خوشرفتارى نماید، که در بارۀ عایشه، خداى تعالى فرموده است: «در خانه هاى خود بمانید و مثل دوران جاهلیت اولى، خودنمائى نکنید» که مقصود از آن، صفورا دختر شعیب است.

ص: 133


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 1، ص289، ح119؛ بحار الأنوار، ج 13، ص367، ح10 و ج 22، ص512، ح12 و ج 32، ص280، ح227؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص442، ح8582؛ كمال الدین و تمام النعمة، ج 1، ص27.

شماره: 258- کد آیه: 33/33 اسم آیه: پاکیزگان

{٭... اِنَّما یُریدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَكُمْ تَطْهیرًا}

خداوند مى خواهد پلیدى را از شما اهل بیت دور کند، و چنان که باید و شاید، شما را پاک سازد.

1_ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ عَلِیّ (علیه السلام) قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فِی بَیتِ أُمِّ سَلَمَةَ، وَ قَدْ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیةُ: «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : یا عَلِی! هَذِهِ الْآیةُ نَزَلَتْ فِیک، وَ فِی سِبْطَی وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِک، فَقُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! وَ کمِ الْأَئِمَّةُ بَعْدَک؟ قَالَ: أَنْتَ یا عَلِی! ثُمَّ ابْنَاک الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ، وَ بَعْدَ الْحُسَینِ عَلِی ابْنُهُ، وَ بَعْدَ عَلِی مُحَمَّدٌ ابْنُهُ، وَ بَعْدَ مُحَمَّدٍ جَعْفَرٌ ابْنُهُ، وَ بَعْدَ جَعْفَرٍ مُوسَى ابْنُهُ، وَ بَعْدَ مُوسَى عَلِی ابْنُهُ، وَ بَعْدَ عَلِی مُحَمَّدٌ ابْنُهُ، وَ بَعْدَ مُحَمَّدٍ عَلِی ابْنُهُ، وَ بَعْدَ عَلِی الْحَسَنُ ابْنُهُ، وَ الْحُجَّةُ مِنْ وُلْدِ الْحَسَنِ، هَکذَا وَجَدْتُ أَسَامِیهُمْ مَکتُوبَةً عَلَى سَاقِ الْعَرْشِ، فَسَأَلْتُ اللَّهَ تَعَالَى عَنْ ذَلِک، فَقَالَ: یا مُحَمَّدُ! هُمُ الْأَئِمَّةُ بَعْدَک، مُطَهَّرُونَ مَعْصُومُونَ، وَ أَعْدَاؤُهُمْ مَلْعُونُونَ.(1)

حضرت امام امیر المومنین علی (علیه السلام) فرمودند: روزی بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، در خانۀ امّ سلمه داخل شدم، آن زمانی که آیۀ مبارکۀ:«إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، بر آن حضرت، نازل شده بود.

ص: 134


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 2، ص169، ح541؛ بحار الأنوار، ج 36، ص336، ح199؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص444، ح8587؛ كفایة الأثر فی النص على الأئمة الإثنی عشر، ص156.

پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: یا علی! این آیه در حق تو، و دو نوۀ من و امامان از فرزندان تو می باشد.

عرض کردم: یا رسول الله! امامان بعد از شما چند نفرند؟ حضرت فرمودند: یا علی! تو هستی، و بعد از تو دو پسرت حسن و حسین هستند، بعد از حسین پسرش علی، و بعد از او پسرش محمد، و بعد از او پسرش جعفر، و بعد از او پسرش موسی، بعد از او پسرش علی، و بعد از او پسرش محمد، و بعد از او پسرش علی، و بعد از او پسرش حسن، و بعد از او فرزندش حجة بن الحسن است، وقتی که من دیدم، این نامها بر ساق عرش الهی، این چنین نوشته شده اند، از خداوند در این مورد سؤال کردم؟

خداوند متعال فرمود: ای محمّد! اینها امامان بعد از تو هستند، که خود پاکیزه شده و معصوم اند، و دشمنانشان از رحمت من مهجور و محروم هستند.

2_ عَنْ عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ، قَالَ: کنْتُ فِی الْبَیتِ یوْمَ الشُّورَى، فَسَمِعْتُ عَلِیاً (علیه السلام) وَ هُوَ یقُولُ: اسْتَخْلَفَ النَّاسُ أَبَا بَکرٍ، وَ أَنَا وَ اللَّهِ أَحَقُّ بِالْأَمْرِ وَ أَوْلَى بِهِ مِنْهُ، وَ اسْتَخْلَفَ أَبُو بَکرٍ عُمَرَ، وَ أَنَا وَ اللَّهِ أَحَقُّ بِالْأَمْرِ وَ أَوْلَى بِهِ مِنْهُ، إِلَّا أَنَّ عُمَرَ جَعَلَنِی مَعَ خَمْسَةَ نَفَرٍ أَنَا سَادِسُهُمْ، لَا یعْرَفُ لَهُمْ عَلَی فَضْلٌ، وَ لَوْ أَشَاءُ لَاحْتَجَجْتُ عَلَیهِمْ بِمَا لَایسْتَطِیعُ عَرَبِیهُمْ وَ لَا عَجَمِیهُمْ، الْمُعَاهَدُ مِنْهُمْ، وَ الْمُشْرِک تَغْییرَ ذَلِک، ثُمَّ قَالَ: نَشَدْتُکمْ بِاللَّهِ! أَیهَا النَّفَرُ هَلْ فِیکمْ أَحَدٌ وَحَّدَ اللَّهَ قَبْلِی؟ قَالُوا: اللَّهُمَّ لَا.

قَالَ: نَشَدْتُکمْ بِاللَّهِ! هَلْ فِیکمْ أَحَدٌ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِی بَعْدِی، غَیرِی؟ قَالُوا: اللَّهُمَّ لا ...

وَ سَاقَ الْحَدِیثَ إِلَى أَنْ قَال:

ص: 135

قَالَ: نَشَدْتُکمْ بِاللَّهِ! هَلْ فِیکمْ أَحَدٌ أَنْزَلَ اللَّهُ فِیهِ آیةَ التَّطْهِیرِ عَلَى رَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) کسَاءً خَیبَرِیاً، فَضَمَّنِی فِیهِ وَ فَاطِمَةَ (علیها السلام) وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَینَ، ثُمَّ قَالَ: یا رَبِّ! هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَیتِی، فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ، وَ طَهِّرْهُمْ تَطْهِیراً؟ قَالُوا: اللَّهُمَّ لَا.

قَالَ: نَشَدْتُکمْ بِاللَّهِ! هَلْ فِیکمْ أَحَدٌ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَنَا سَیدُ وُلْدِ آدَمَ، وَ أَنْتَ یا عَلِی! سَیدُ الْعَرَبِ؟ قَالُوا: اللَّهُمَّ لَا...(1)

از عامر بن واثله نقل است که گفت: من در روز شورا در آن خانه اى که شوراى خلافت تشکیل شده بود، حضور داشتم، شنیدم که حضرت على (علیه السلام) مى فرمودند: مردم در حالى ابو بکر را به عنوان خلیفه انتخاب کردند، که سوگند به خدا! من از او شایسته تر و سزاوارتر بودم، ابو بکر نیز عمر را خلیفه کرد، که سوگند به خدا! من از او شایسته تر و سزاوارتر بودم. اینک عمر طبق وصیتش مرا همسان با پنج نفرى قرار داده، که مرا ششمین نفر آنها شمرده، و به من نسبت به آنها، هیچبرترى قائل نشده است.

اگر بخواهم براى برترى خودم بر علیه آنان آنچنان استدلال مى کنم که هیچ عرب و عجمى، و هیچ فرد معاهده بسته و شرک ورزى، نتواند آن را دگرگون ساخته و انکار نماید.

آنگاه فرمودند: شما را به خدا! اى اعضاى شورا! آیا در میان شما کسى هست که پیش از من خدا را به یگانگى بشناسد؟ گفتند: به خدا سوگند! نه. سپس فرمودند: شما را به خدا! آیا در میان شما جز من کسى هست که پیامبر خدا (علیهما السلام) به او فرموده باشد که

ص: 136


1- بحار الأنوار، ج 31، ص315، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص445، ح8590؛ الخصال، ج 2، ص554، ح31.

تو نسبت به من مانند هارون نسبت به موسى هستى؟ گفتند: به خدا قسم! نه...

تا آنجا که فرمودند:

شما را به خدا! آیا در میان شما جز من کسى هست که خداوند در بارۀ او آیۀ تطهیر را نازل کرده باشد که: «خداوند فقط مى خواهد پلیدى را از شما خاندان زدوده و شما را تمام و کمال پاکیزه گرداند.» در این هنگام، پیامبر خدا (علیهما السلام) کساى خیبرى را گرفته و من، فاطمه، حسن و حسین را در آن جاى دادند، و آنگاه فرمودند: «پروردگارا! اینان خاندان من هستند، پس پلیدى را از آنان بزداى، و آنها را کاملاً پاکیزه گردان» گفتند: نه، به خدا سوگند! سپس فرمودند: شما را به خدا! آیا در میان شما جز من کسى هست که پیامبر خدا (علیهما السلام) در مورد او فرموده باشد: «من سرور فرزندان آدم، و تو اى على! سرور عرب هستى»؟ گفتند: نه، به خدا سوگند!3_ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، قَالَ: قَالَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَضَّلَنَا أَهْلَ الْبَیتِ، وَ کیفَ لَا یکونُ کذَلِک، وَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یقُولُ فِی کتَابِهِ: «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، فَقَدْ طَهَّرَنَا اللَّهُ مِنَ الْفَوَاحِشِ، ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ، فَنَحْنُ عَلَى مِنْهَاجِ الْحَقِّ.(1)

حضرت امام جعفر بن محمّد (علیهما السلام) ، از پدرشان (علیه السلام) ، روایت کرده اند، که حضرت امام علی بن ابى طالب (علیه السلام) فرمودند: خداوند عزّ و جلّ، ما اهل بیت را برتری بخشیده است، و چرا چنین نباشد، در حالی که خداوند در کتابش می فرماید: «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، به راستی که خداوند ما را از فواحش و

ص: 137


1- بحار الأنوار، ج 25 ص213، ح4؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص449، ح8596؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص450؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص384.

زشتی های آشکار و پنهان، پاک و پاکیزه نموده است، پس ما بر راه حق هستیم.

4_ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ زَیدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَلِی، قَالَ: خَطَبَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِی (علیهما السلام) النَّاسَ حِینَ قُتِلَ عَلِیّ (علیه السلام) ، فَقَالَ: قُبِضَ فِی هَذِهِ اللَّیلَةِ رَجُلٌ، لَمْ یسْبِقْهُ الْأَوَّلُونَ بِعِلْمٍ وَ لَا یدْرِکهُ الْآخِرُونَ، مَا تَرَک عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ صَفْرَاءَ وَ لَا بَیضَاءَ، إِلَّا سَبْعَمِائَةِ دِرْهَمٍ، فَضَلَتْ مِنْ عَطَائِهِ أَرَادَ أَنْ یبْتَاعَ بِهَا خَادِماً لِأَهْلِهِ.

ثُمَّ قَالَ: أَیهَا النَّاسُ! مَنْ عَرَفَنِی فَقَدْ عَرَفَنِی، وَ مَنْ لَمْ یعْرِفْنِی فَأَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِی، وَ أَنَا ابْنُ الْبَشِیرِ النَّذِیرِ، الدَّاعِی إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ، وَ السِّرَاجِ الْمُنِیرِ، أَنَا مِنْ أَهْلِ الْبَیتِ الَّذِیکانَ ینْزِلُ فِیهِ جَبْرَئِیلُ وَ یصْعَدُ، وَ أَنَا مِنْ أَهْلِ الْبَیتِ، الَّذِینَ أَذْهَبَ اللَّهُ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهَّرَهُمْ تَطْهِیراً.(1)

حسین بن زید از عمر بن علی نقل کرده که پس از شهادت حضرت امام علی (علیه السلام) ، امام حسن (علیه السلام) در خطبۀ خود فرمودند: امشب مردی از دنیا رفته، که از نظر علم از پیشینیان و آیندگان، هیچ کس بر او سبقت نگرفته، و از طلا و نقره، چیزى از خود به ارث نگذاشته، مگر هفتصد درهم، که از عطایش اضافه آمده بود، و می خواست با آن پول براى خانوادۀ خود خدمتکارى بخرد.

سپس فرمودند: ای مردم! هر که مرا می شناسد که می شناسد، و هر که نمی شناسد من حسن بن علی هستم، پسر بشارت دهنده و نذیر و دعوت کننده ى به سوى خدا و چراغ روشنگر، من از خانواده اى هستم که جبرئیل در آنجا نازل می شد و به آسمان صعود می کرد، من از خانواده اى هستم که خداوند از آنها پلیدى را برطرف نموده، و

ص: 138


1- بحار الأنوار، ج 25، ص214، ح5؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص449، ح8597؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص450.

پاک و پاکیزه شان کرده است.

5_ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جُبَیرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: کنْتُ عِنْدَ مُعَاوِیةَ وَ قَدْ نَزَلَ بِذِی طُوًى، فَجَاءَهُ سَعْدُ بْنُ أَبِی وَقَّاصٍ فَسَلَّمَ عَلَیهِ، فَقَالَ مُعَاوِیةُ: یا أَهْلَ الشَّامِ! هَذَا سَعْدُ بْنُ أَبِی وَقَّاصٍ، وَ هُوَ صَدِیقٌ لِعَلِی. قَالَ: فَطَأْطَأَ الْقَوْمُ رُءُوسَهُمْ، وَ سَبُّوا عَلِیاً (علیه السلام) ، فَبَکى سَعْدٌ، فَقَالَ لَهُ مُعَاوِیةُ: مَا الَّذِی أَبْکاک؟ قَالَ: وَ لِمَ لَا أَبْکی لَرَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یسَبُّ عِنْدَک وَ لَا أَسْتَطِیعُ أَنْ أُغَیرَ.

وَ قَدْ کانَ فِی عَلِیّ (علیه السلام) خِصَالٌ، لَأَنْ تَکونَ فِی وَاحِدَةٌ مِنْهُمْ، أَحَبُّ مِنَ الدُّنْیا وَ مَا فِیهَا، أَحَدُهَا: أَنَّ رَجُلًا کانَ بِالْیمَنِ، فَجَاءَهُ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) فَقَالَ:

لَأَشْکوَنَّک إِلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَقَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَسَأَلَهُ عَنْ عَلِیّ (علیه السلام) فَثَنَى عَلَیهِ، فَقَالَ: أَنْشُدُک بِاللَّهِ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَی الْکتَابَ، وَ اخْتَصَّنِی بِالرِّسَالَةِ، عَنْ سَخَطٍ تَقُولُ مَا تَقُولُ فِی عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ؟ قَالَ: نَعَمْ یا رَسُولَ اللَّهِ!

قَالَ: أَ لَا تَعْلَمُ أَنِّی أَوْلى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ؟ قَالَ: بَلَى، قَالَ: فَمَنْ کنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِی مَوْلَاهُ.

وَ الثَّانِیةُ: أَنَّهُ (صلی الله علیه و آله و سلم) بَعَثَ یوْمَ خَیبَرَ عُمَرَ بْنُ الْخَطَّابِ، إِلَى الْقِتَالِ، فَهُزِمَ وَ أَصْحَابُهُ، فَقَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : لَأُعْطِینَّ الرَّایةَ غَداً إِنْسَاناً یحِبُّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ، وَ یحِبُّهُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ، فَقَعَدَ الْمُسْلِمُونَ وَ عَلِیّ (علیه السلام) أَرْمَدُ، فَدَعَاهُ فَقَالَ: خُذِ الرَّایةَ، فَقَالَ: یا رَسُولَ اللَّهِ! إِنَّ عَینَی کمَا تَرَى، فَتَفَلَ فِیهَا، فَقَامَ فَأَخَذَ الرَّایةَ، ثُمَّ مَضَى بِهَا حَتَّى فَتَحَ اللَّهُ عَلَیهِ.

وَ الثَّالِثَةُ: خَلَّفَهُ (صلی الله علیه و آله و سلم) فِی بَعْضِ مَغَازِیهِ، فَقَالَ عَلِیّ (علیه السلام) : یا رَسُولَ اللَّهِ! خَلَّفْتَنِی مَعَ النِّسَاءِ وَ الصِّبْیانِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : أَ مَا تَرْضَى أَنْ تَکونَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ

ص: 139

مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِی بَعْدِی؟

وَ الرَّابِعَةُ: سَدَّ الْأَبْوَابَ فِی الْمَسْجِدِ إِلَّا بَابَ عَلِی.

وَ الْخَامِسَةُ: نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیةُ: «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، فَدَعَا النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) عَلِیاً وَ حَسَناً وَ حُسَیناً وَ فَاطِمَةَ (علیهم السلام) ، فَقَالَ: اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلِی، فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ، وَ طَهِّرْهُمْ تَطْهِیراً.(1)

سعید بن جبیر روایت کرده، که ابن عباس گفت: معاویه در ذى طوى بود و من نزد او بودم، که سعد وقاص آمد و بر او سلام کرد.

معاویه گفت: اى اهل شام! این سعد بن ابی وقاص است، و او دوست على است. مردم شام، سر خود را تکان داده، و شروع کردند به سبّ امیر المؤمنین علی (علیه السلام) .

پس سعد گریه کرد، معاویه گفت: چرا گریه مى کنى؟ سعد گفت: چرا گریه نکنم، براى مردى از اصحاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) که مردم او را در نزد تو سبّ مى کنند و من قدرت بر تغییر این سنّت غلط ندارم.

همانا در على (علیه السلام) ویژگی هایى بود، که اگر یکى از آنها در من بود، از دنیا و آنچه در آن است، برایم بهتر بود.

اوّل اینکه: یک مرد از اهالى یمن، که مدّعى بود على (علیه السلام) به او جفا کرده است، به على (علیه السلام) گفت: شکایت تو را نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) خواهم برد. آن مرد بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) وارد شد ونزد آن حضرت راجع به امیر المؤمنین (علیه السلام) صحبت کرد، حضرت فرمودند: تو را به خدائى که کتاب را به حق بر من فرستاد، و مرا به رسالت مخصوص گرداند، آیا

ص: 140


1- الأمالی (للطوسی)، ص598، مجلس26، ح17؛ بحار الأنوار، ج 33، ص218، ح507 و ج 38، ص130، ح82؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص460، ح8609.

از روى غضب این مطالب را دربارۀ على مى گوئى؟ آن مرد عرض کرد: بلى، حضرت فرمودند: آیا نمى دانى که من نسبت به مؤمنین صاحب اختیار هستم، و بر آنها نسبت به خود آنها اولویت دارم؟ عرض کرد: بلى، حضرت فرمودند: کسى که من مولا و صاحب اختیار او هستم، على مولا و صاحب اختیار اوست.

دوم آنکه: در روز خیبر، عمر بن خطاب را براى جنگ فرمان داد، او و تمام لشگریانش فرار کردند، حضرت رسول (علیهما السلام) فرمودند: هر آینه پرچم جنگ را به انسانى خواهم سپرد، که خدا و رسول را دوست داشته باشد، و خدا و رسول نیز او را دوست داشته باشند، مسلمانان همه دست از جنگ برداشته، و منتظر فرمان آن حضرت بودند، و حضرت على (علیه السلام) مبتلا به درد چشم بودند، حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) او را طلبیدند و گفتند: پرچم را بگیر. امیر المؤمنین (علیه السلام) عرض کردند: ای رسول خدا! مى بینید که چشمان من، چگونه درد مى کند، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آب دهان خود را به چشمهاى او کشیدند. حضرت على (علیه السلام) برخاستند و علَم جنگ را به دست گرفتند و رفتند، و خداوند فتح را به دست او قرار داد.

سوّم اینکه: در بعضى از جنگها پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، حضرت على (علیه السلام) را به جاى خود گذاشتند، پس آن حضرت عرض کردند: ای رسولخدا! مرا با زنان و طفلان می گذارید؟ حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: آیا راضى نیستى که نسبت تو با من، به منزلۀ نسبت هارون با موسى، باشد، با این تفاوت که بعد از من دیگر پیامبرى نیست؟

چهارم آنکه: پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) همۀ درهاى خانه های اصحاب را به سمت مسجد بستند، مگر در خانۀ على (علیه السلام) را.

و پنجم اینکه: وقتی که این آیه: «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، نازل شد، پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، على و حسن و حسین و

ص: 141

فاطمه (علیهم السلام) ، را طلبیدند، پس گفتند: خداوندا! اینان اهل من هستند، پس رجس و پلیدی را از ایشان دور نما، و ایشان را پاکیزه نما پاکیزه کردنی.

6_ رَوَى أَحْمَدُ فِی مُسْنَدِهِ، وَ الثَّعْلَبِی فِی تَفْسِیرِهِ، بِإِسْنَادِهِمَا إِلَى شَدَّادِ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى وَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ، وَ عِنْدَهُ قَوْمٌ فَذَکرُوا عَلِیاً (علیه السلام) فَشَتَمُوهُ، فَشَتَمْتُهُ مَعَهُمْ، فَلَمَّا قَالُوا، قَالَ لِی: لِمَ شَتَمْتَ هَذَا الرَّجُلَ؟ قُلْتُ: رَأَیتُ الْقَوْمَ یشْتُمُونَهُ، فَشَتَمْتُهُ مَعَهُمْ.

فَقَالَ: أَ لَا أُخْبِرُک بِمَا رَأَیتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ؟ قُلْتُ: بَلَى.

قَالَ: أَتَیتُ فَاطِمَةَ أَسْأَلُهَا عَنْ عَلِیّ (علیه السلام) ، فَقَالَتْ: تَوَجَّهَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَجَلَسْتُ أَنْتَظِرُ، حَتَّى جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَجَلَسَ وَ مَعَهُ عَلِی وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ (علیهم السلام) ، أَخَذَ کلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِیدِهِ، حَتَّى دَخَلَ، فَأَدْنَى عَلِیاً وَ فَاطِمَةَ (علیهما السلام) ، فَأَجْلَسَهُمَا بَینَ یدَیهِ، فَأَجْلَسَ حَسَناً وَ حُسَیناً (علیهما السلام) ، کلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَلَى فَخِذِهِ، ثُمَّ لَفَّ عَلَیهِمْ ثَوْبَهُ، أَوْ قَالَ کسَاءً، ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآیةَ: «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، ثُمَّ قَالَ: اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَیتِی وَ أَهْلُ بَیتِی أَحَقُّ.(1)

احمد بن حنبل در مسند خود، و ثعلبى در تفسیرش، به سندهاى خودشان، از شداد بن عمّار روایت کرده اند که گفت: روزی بر واثلة بن اسقع وارد شدم، عده اى را نزد او دیدم، که چون از على (علیه السلام) یاد می کردند، به او دشنام می دادند، من هم با آنها هم آواز شده، به آن حضرت جسارت کردم، چون آنها رفتند، واثله به من گفت: چرا به این مرد

ص: 142


1- بحار الأنوار، ج 35، ص217، ح24؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص461، ح8614؛ شواهد التنزیل، ج 2، ص67، ح689؛ الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، ج 1، ص123، ح188.

دشنام دادى؟ گفتم: دیدم آن جمعیت به او دشنام مى دهند، من نیز چنین کردم.

واثله گفت: آیا به تو خبر ندهم، آنچه را که از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) دیده ام؟ گفتم: بلى، گفت: روزی خدمت فاطمه (علیها السلام) رفتم، و سراغ على (علیه السلام) را گرفتم، فرمودند: ایشان نزد پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) رفته اند، پس به انتظار نشستم، تا اینکه پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به همراه على و حسن و حسین، آمدند، و هر کدام از حسن و حسین را به دستیگرفته بودند، تا این که وارد شدند.

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، على و فاطمه (علیهما السلام) را روبروى خود قرار دادند، و حسن و حسین (علیهما السلام) را روى زانوهاى خود نشاندند، سپس با لباس خود، یا گفت با عبا، آنها را پوشاندند. آنگاه این آیه را تلاوت فرمودند: «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، و بعد از آن فرمود: خدایا! اینان اهل بیت من هستند، و اهل بیت من شایسته ترند.

7_ عَنْ عَمْرَةَ الْهَمْدَانِیةِ، قَالَتْ: قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ: أَنْتِ عَمْرَةُ؟ قَالَتْ: نَعَمْ، قَالَتْ عَمْرَةُ: أَ لَا تُخْبِرِینِی عَنْ هَذَا الرَّجُلِ، الَّذِی أُصِیبَ بَینَ ظَهْرَانَیکمْ فَمُحِبٌّ وَ مُبْغِضٌ؟ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ: فَتُحِبِّینَهُ؟ قَالَتْ: لَا أُحِبُّهُ وَ لَا أُبْغِضُهُ، تُرِیدُ عَلِیاً، قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ: أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، وَ مَا فِی الْبَیتِ إِلَّا جَبْرَئِیلُ وَ مِیکائِیلُ وَ مُحَمَّدٌ وَ عَلِی وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ (علیهم السلام) وَ أَنَا، فَقُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! أَنَا مِنْ أَهْلِ الْبَیتِ؟ فَقَالَ: مِنْ صَالِحِ نِسَائِی.

ص: 143

یا عَمْرَةُ! فَلَوْ کانَ قَالَ نَعَمْ، کانَ أَحَبَّ إِلَی مِمَّا تَطْلُعُ عَلَیهِ الشَّمْسُ.(1)

از عمرۀ همدانیه، نقل است که ام سلمه از او پرسید: آیا تو عمره هستی؟ گفت: آری، پس از آن عمره از او پرسید: آیا مرا از حال این مردی، که در میان شما دوست و دشمن، ضربت خورد و کشته شد، آگاه نمی کنی؟ ام سلمه گفت: آیا تو دوستشداری؟ عمره گفت: نه دوستش دارم، ونه دشمنش شمارم! و مقصودش علی (علیه السلام) بود، ام سلمه گفت: خدای متعال هنگامی که این آیه را فرستاد: «إِنَّما یریدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهیرا»، هیچ کس جز، جبرئیل و میکائیل و محمّد و علی و فاطمه و حسن و حسین (علیهم السلام) و من، در آن خانه نبود. من گفتم: ای رسول خدا! آیا من از اهل بیت هستم؟ پیامبر فرمودند: تو از زنان شایستۀ من هستی.

ای عمره! اگر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، به من فرموده بودند آری، از هر چه که خورشید بر آن می تابد، نزد من محبوبتر بود.

8_ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکمْ»،(2) فَقَالَ: نَزَلَتْ فِی عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَینِ (علیهم السلام) ، فَقُلْتُ لَهُ: إِنَّ النَّاسَ یقُولُونَ: فَمَا لَهُ لَمْ یسَمِّ عَلِیاً وَ أَهْلَ بَیتِهِ (علیهم السلام) فِی کتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؟

قَالَ: فَقَالَ: قُولُوا لَهُمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) نَزَلَتْ عَلَیهِ الصَّلَاةُ، وَ لَمْ یسَمِّ اللَّهُ لَهُمْ

ص: 144


1- بحار الأنوار، ج 35، ص216، ح22؛ تفسیر فرات الكوفی، ص336، ح458؛ شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار (علیهم السلام) ، ج 2، ص494، ح879؛ شواهد التنزیل، ج 2، ص133، ح764.
2- 4/59.

ثَلَاثاً، وَ لَا أَرْبَعاً، حَتَّى کانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) هُوَ الَّذِی فَسَّرَ ذَلِک لَهُمْ، وَ نَزَلَتْ عَلَیهِ الزَّکاةُ، وَ لَمْ یسَمِّ لَهُمْ مِنْ کلِّ أَرْبَعِینَ دِرْهَماً، دِرْهَمٌ، حَتَّى کانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) هُوَ الَّذِی فَسَّرَ ذَلِک لَهُمْ، وَ نَزَلَ الْحَجُّ،فَلَمْ یقُلْ لَهُمْ طُوفُوا أُسْبُوعاً، حَتَّى کانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) هُوَ الَّذِی فَسَّرَ ذَلِک لَهُمْ، وَ نَزَلَتْ: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکمْ»، وَ نَزَلَتْ فِی عَلِی وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَینِ (علیهم السلام) ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فِی عَلِیّ (علیه السلام) : «مَنْ کنْتُ مَوْلَاهُ، فَعَلِی مَوْلَاهُ» وَ قَالَ (علیهما السلام) : أُوصِیکمْ بِکتَابِ اللَّهِ وَ أَهْلِ بَیتِی، فَإِنِّی سَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ لَا یفَرِّقَ بَینَهُمَا، حَتَّى یورِدَهُمَا عَلَی الْحَوْضَ، فَأَعْطَانِی ذَلِک، وَ قَالَ: لَا تُعَلِّمُوهُمْ، فَهُمْ أَعْلَمُ مِنْکمْ، وَ قَالَ: إِنَّهُمْ لَنْ یخْرِجُوکمْ مِنْ بَابِ هُدًى، وَ لَنْ یدْخِلُوکمْ فِی بَابِ ضَلَالَةٍ.

فَلَوْ سَکتَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَلَمْ یبَینْ مَنْ أَهْلُ بَیتِهِ، لَادَّعَاهَا آلُ فُلَانٍ وَ آلُ فُلَانٍ، وَ لَکنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْزَلَهُ فِی کتَابِهِ تَصْدِیقاً لِنَبِیهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، فَکانَ عَلِی وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ وَ فَاطِمَةُ (علیهم السلام) فَأَدْخَلَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) تَحْتَ الْکسَاءِ، فِی بَیتِ أُمِّ سَلَمَةَ، ثُمَّ قَالَ: اللَّهُمَّ إِنَّ لِکلِّ نَبِی أَهْلًا وَ ثَقَلًا، وَ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَیتِی وَ ثَقَلِی.

فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ: أَ لَسْتُ مِنْ أَهْلِک؟ فَقَالَ: إِنَّک إِلَى خَیرٍ، وَ لَکنَّ هَؤُلَاءِ أَهْلِی وَ ثِقْلِی...(1)

از ابو بصیر نقل است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خداى عزّ و جلّ: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکمْ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: این آیه در بارۀ على بن ابى طالب و حسن و حسین (علیهم السلام) نازل شده است، (چون در آن زمان، فقط

ص: 145


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 2، ص11، ح20؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 2، ص105، ح2481 و ج 4، ص443، ح8584؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 3، ص441؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص502، ح343؛ الكافی، ج 1، ص286، ح1.

همان سه نفر از ائمّه (علیهم السلام) ، حاضر بودند)، به حضرت عرض کردم: مردم می گویند: چرا نام على (علیه السلام) و خانواده اش در کتاب خداى عزّ و جلّ برده نشده است؟

فرمودند: به آنها بگو: آیۀ نماز، بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد، ولی سه رکعتى و چهار رکعتى آن، نامی برده نشد، تا اینکه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، خود براى مردم بیان کردند، پس آیۀ زکات، بر آن حضرت نازل شد، ولی بیان نشد که زکات هر چهل درهم، یک درهم است، تا اینکه این را، خود پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، براى مردم شرح دادند، و امر به حج، نازل شد، ولی برای کسی مشخص نشد که هفت دور طواف کند، تا اینکه خود پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، براى آنها توضیح دادند. و آیۀ: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکمْ»، نازل شد، و در بارۀ على و حسن و حسین (علیهم السلام) هم نازل شد، پس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در بارۀ على (علیه السلام) فرمودند: «هر که را من مولا و آقای اویم، على مولا و آقای اوست»، و باز فرمودند: در بارۀ کتاب خدا و اهل بیتم به شما سفارش می کنم، من از خداى عزّ و جلّ خواسته ام که میان آنها جدائى نیاندازد، تا آنها را، در کنار حوض کوثر به من رساند، خدا خواستۀ مرا اجابت کرد، و نیز فرمودند: شما چیزى به آنها نیاموزید، که آنها از شما داناترند، و باز فرمودند: آنها شما را از در هدایت بیرون نکنند، و به در گمراهى وارد نسازند.

اگر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سکوت می کردند و در بارۀ اهل بیت شان چیزی بیان نمى کردند، آل فلان و آل فلان، آن را براى خود ادعا مى کردند، ولى خداى عزّ و جلّ براى تصدیق پیامبرش، بیان آن حضرت را (که مقصود آل پیامبر(علیهم السلام) است نه آل فلان و فلان)، در کتابش نازل فرمود: «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً»، و در خانۀ ام سلمه، على و حسن و حسین و فاطمه (علیهم السلام) بودند، که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آنها را زیر عبا جمع نمودند، و سپس فرمودند: خدایا! هر پیامبرى، اهل و عترتى دارند، و اهل و

ص: 146

عترت من اینها هستند، ام سلمه گفت: آیا من از اهل شما نیستم؟ حضرت فرمودند: تو به سوی خیر و خوبى حرکت می کنی، ولى اینها اهل و عترت من هستند.

دو نکته:

الف) عده ای از جاهلان، می پندارند که خداوند در این آیه، همسران پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را، اراده فرموده است، ولی اینها به خطا رفته اند و گمراه شده اند.

زیرا اگر در این آیه، همسران آن حضرت مراد بود، باید می فرمود: «لیذهب عنکنّ»، و«یطهرکنّ»، یعنی ضمیرها، مؤنث می آمد. همانطور که در آیات: «واذکرن ما یتْلی فی بیوتکن»، و «لا تبرّجن»، و «لستنّ کأحدٍ مِنَ النساء»، به صورت مؤنث آمده است.

ب) مرحوم علامه امینی (قدس سره)، با یکی از دانشمندان اهل سنّت دیدار کرده بود. آن عالم سنّی دربارۀ «آیۀ تطهیر» از وی پرسید: که این آیه دربارۀ چه کسانی نازل شده است؟ و آیا دربارۀ زنان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده، و یا دربارۀ کسانی دیگر؟علامه امینی (قدس سره) پاسخ او را، با پرسشی بیان فرمودند، که خلاصۀ آن، چنین است:

به نظر شما، اگر آیۀ تطهیر، دربارۀ زنان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده بود، و آنان را اندک نصیبی از آن بود، آیا عایشه این امر را رها می کرد، و آن را بر پیشانی شترش، که در جنگ جمل بر آن سوار شده بود، و مردم را برای جنگ با حضرت علی بن ابی طالب (علیه السلام) تشویق می کرد، نمی نوشت؟!

آن دانشمند پاسخ داد: بله، حتماً این کار را انجام می داد.

خداوند مرحوم علامه امینی(قدس سره) را، مشمول غفران و رضوان و رحمت خودش نماید.

آنچه در این جا جلب توجّه می کند این است که، این آیه، فقط دربارۀ اصحاب کساء نازل شده، و هیچ یک از زنان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، ادّعا نکرده اند که در مفاد این آیه، و

ص: 147

یا در حدیث کساء، داخل هستند.

شماره: 259- کد آیه: 33/56 اسم آیه: صلوات

{اِنَّ اللّهَ وَمَلآئِكَتَهُۥ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ٭ۚ یآ اَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلیمًا}

خداوند و فرشتگانش بر پیامبر درود مى فرستند، اى مؤمنان بر او درودبفرستید و سلام کنید (و تسلیم او باشید).

1_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ (علیه السلام) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، ذَاتَ یوْمٍ لِعَلِیّ (علیه السلام) : أَ لَا أُبَشِّرُک؟ فَقَالَ: بَلَى، بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی! فَإِنَّک لَمْ تَزَلْ مُبَشِّراً بِکلِّ خَیرٍ.

فَقَالَ: أَخْبَرَنِی جَبْرَئِیلُ آنِفاً بِالْعَجَبِ، فَقَالَ لَهُ عَلِیّ (علیه السلام) : وَ مَا الَّذِی أَخْبَرَک، یا رَسُولَ اللَّهِ!؟

فَقَالَ: أَخْبَرَنِی أَنَّ الرَّجُلَ مِنْ أُمَّتِی، إِذَا صَلَّى عَلَی وَ أَتْبَعَ بِالصَّلَاةِ عَلَی أَهْلَ بَیتِی، فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ، وَ صَلَّتْ عَلَیهِ الْمَلَائِکةُ سَبْعِینَ صَلَاةً، وَ إِنْ کانَ مُذْنِباً خَطَّاءً، ثُمَّ تَتَحَاتُّ عَنْهُ الذُّنُوبُ، کمَا یتَحَاتُّ الْوَرَقُ مِنَ الشَّجَرِ، وَ یقُولُ اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى: لَبَّیک یا عَبْدِی وَ سَعْدَیک، وَ یقُولُ اللَّهُ لِمَلَائِکتِهِ: یا مَلَائِکتِی! أَنْتُمْ تُصَلُّونَ عَلَیهِ سَبْعِینَ صَلَاةً، وَ أَنَا أُصَلِّی عَلَیهِ سَبْعَمِائَةِ صَلَاةٍ، وَ إِذَا صَلَّى عَلَی وَ لَمْ یتْبِعْ بِالصَّلَاةِ عَلَى أَهْلِ بَیتِی، کانَ بَینَهَا وَ بَینَ السَّمَاءِ سَبْعُونَ حِجَاباً، وَ یقُولُ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ: لَا لَبَّیک وَ لَا سَعْدَیک، یا مَلَائِکتِی! لَا تُصْعِدُوا دُعَاءَهُ، إِلَّا أَنْ یلْحَقَ بِنَبِیهِ

ص: 148

عِتْرَتَهُ، فَلَا زَالَ مَحْجُوباً، حَتَّى یلْحِقَ بِی أَهْلَ بَیتِی.(1)

از عبد الله بن سنان نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: روزی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به حضرت على (علیه السلام) فرمودند: آیا مژده اى به تو ندهم؟ حضرت علی (علیه السلام) عرض کردند: بله، پدر و مادرم قربانت! وجود مبارک شما، همیشه منشأ خیر است.پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: جبرئیل مرا به چیز شگفت آورى خبر داد، حضرت على (علیه السلام) عرض کردند: ای رسول خدا! به چه چیزی شما را خبر داد؟

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: جبرئیل به من خبر داد، که اگر کسی از امتم به من درود فرستد، و آن را با صلوات بر اهل بیتم، خاتمه دهد، درهای آسمان، به روی او گشوده شود، و فرشتگان، هفتاد بار برای او طلب آمرزش کنند، و از آن پس اگر از گنهکاران باشد، گناهان او همانند برگ درختان در فصل خزان، می ریزد، و خداوند تبارک و تعالی می فرماید: اجابت می کنم تو را، و یاریت می کنم، یاری دادنی.

و خداوند به فرشتگانش می فرماید: ای فرشتگان من! شما بر او هفتاد مرتبه درود بفرستید و آمرزش طلب کنید، ولی من هفتصد بار، او را مورد رحمت خود قرار می دهم.

امّا اگر فقط بر من درود فرستد، و دنبالش بر اهل بیت من، درود نفرستد، هفتاد حجاب بین صلوات او و آسمان حایل می گردد، و خداوند بلند مرتبه می فرماید: نه تو را اجابت می کنم، و نه یاریت می نمایم، ای فرشتگان من! دعا و صلوات او را، بالا نبرید، مگر آنکه (در صلوات) عترت پیامبر را به او ملحق نماید. و این دعا، همچنان در حجاب خواهد ماند، تا اینکه اهل بیت من را، در صلوات، به من ملحق نماید.

ص: 149


1- الأمالی( للصدوق)، ص580، مجلس85، ح18؛ بحار الأنوار، ج 91، ص56، ح30؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص452؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص436؛ ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص157؛ جامع الأخبار(للشعیری)، ص63؛ وسائل الشیعة، ج 7، ص204، ح9120.

2_ جَاءَ بَعْضُ الزَّنَادِقَةِ، إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیّ (علیه السلام) وَ قَالَ لَهُ: لَوْ لَا مَا فِیالْقُرْآنِ مِنَ الِاخْتِلَافِ وَ التَّنَاقُضِ، لَدَخَلْتُ فِی دِینِکمْ، فَقَالَ لَهُ (علیه السلام) : وَ مَا هُوَ؟ ...

وَ سَاقَ الْحَدِیثَ إِلَى أَنْ قَال:

وَ قَوْلُهُ: «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکتَهُ یصَلُّونَ عَلَى النَّبِی یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً»، وَ لِهَذِهِ الْآیةِ ظَاهِرٌ وَ بَاطِنٌ، فَالظَّاهِرُ قَوْلُهُ: «صَلُّوا عَلَیهِ»، وَ الْبَاطِنُ قَوْلُهُ: «وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً»، أَی سَلِّمُوا لِمَنْ وَصَّاهُ وَ اسْتَخْلَفَهُ، وَ فَضَّلَهُ عَلَیکمْ، وَ مَا عَهِدَ بِهِ إِلَیهِ تَسْلِیماً، وَ هَذَا مِمَّا أَخْبَرْتُک أَنَّهُ لَا یعْلَمُ تَأْوِیلَهُ، إِلَّا مَنْ لَطُفَ حِسُّهُ وَ صَفَا ذِهْنُهُ وَ صَحَّ تَمْییزُهُ. (الحدیث)(1)

حضرت مولى الموحّدین أمیر المؤمنین علی (علیه السلام) ، در پاسخ ایرادهایی که یکی از کفّار به قرآن کریم، گرفته بود، در روایتی طولانی، فرمودند:

... و امّا آیۀ: «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکتَهُ یصَلُّونَ عَلَى النَّبِی یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً»، دارای ظاهرى است و باطنى، ظاهرش همان فراز: «صَلُّوا عَلَیهِ»، و باطن آن، فراز: «وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً» مى باشد، یعنى در برابر کسی که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، او را به عنوان وصىّ و جانشین خویش، قرار دادند، و او را بر شما ترجیح دادند، و عهد و پیمانی از او، بر عهدۀ شما نهادند، تسلیم و فرمان بردار باشید.

سپس فرمودند: به تو خبر می دهم، که تأویل اینها که برایت گفتم را، جز افرادى با

ص: 150


1- الإحتجاج على أهل اللجاج (للطبرسی)، ج 1، ص253؛ بحار الأنوار، ج 89، ص46، ح3 و ج 90، ص120، باب129، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص491، ح8710؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص202؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص434؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص305، ح234.

حسّ لطیف و ذهنى پاک، که دارای قدرت تمیز می باشند، کسی درک نمی کند.

3_ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی الْبَاقِرِ (علیه السلام) ، عَنْ أَبِیهِ عَلِی بْنِ الْحُسَینِ سَیدِ الْعَابِدِینَ (علیه السلام) ، عَنْ أَبِیهِ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی سَیدِ الشُّهَدَاءِ (علیه السلام) ، عَنْ أَبِیهِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ سَیدِ الْأَوْصِیاءِ (علیه السلام) ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَنْ صَلَّى عَلَی وَ لَمْ یصَلِّ عَلَى آلِی، لَمْ یجِدْ رِیحَ الْجَنَّةِ، وَ إِنَّ رِیحَهَا لَتُوجَدُ مِنْ مَسِیرَةِ خَمْسِمِائَةِ عَامٍ.(1)

ابان بن تغلب نقل نموده که، حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) ، از پدرشان امام سجاد (علیه السلام) ، آقای عبادت کنندگان، از پدرشان امام حسین (علیه السلام) ، سرور شهیدان، از پدرشان علی بن ابی طالب (علیه السلام) ، سرور اوصیاء، روایت نمودند که پیامبرخدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر کس بر من درود فرستد، و بر آل من درود نفرستد، بوى بهشت را استشمام نخواهد کرد، و همانا بوى خوش بهشت، از فاصلۀ پانصد سال راه، استشمام مى شود.

4_ عَن أَبِی أَیوبَ، عَنِ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) قَالَ: صَلَّتِ الْمَلَائِکةُ عَلَی، وَ عَلَى عَلِیّ (علیه السلام) ، سَبْعَ سِنِینَ، وَ ذَلِک أَنَّهُ لَمْ یصَلِّ فِیهَا أَحَدٌ غَیرِی وَغَیرُهُ.(2)

از او ایوب نقل است که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: فرشتگان، بر من و على

ص: 151


1- الأمالی( للصدوق)، ص200، مجلس36، ح9؛ بحار الأنوار، ج 8، ص186، ح150 و ج 91، ص56، ح29؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص490، ح8708؛ وسائل الشیعة، ج 7، ص203، ح9117.
2- بحار الأنوار، ج 22، ص302 و ج 38، ص251 و ج 65، ص5؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص492، ح8715؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص194؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 5، ص525 و ج 10، ص405؛ تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص256، ح289 و ج 2، ص256، ح159 و ج 4، ص302، ح223؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 5، ص98.

بن ابى طالب (علیه السلام) ، هفت سال، درود می فرستادند، زیرا (در این هفت سال) غیر از من و على ابن ابى طالب (علیه السلام) ، از مردان، هیچ کس نماز نمی خواند.

5_ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِک، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یقُولُ: صَلَّتِ الْمَلَائِکةُ عَلَی وَ عَلَى عَلِیّ (علیه السلام) سَبْعاً، وَ ذَلِک أَنَّهُ لَمْ یرْفَعْ إِلَى السَّمَاءِ، شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ، إِلَّا مِنِّی وَ مِنْهُ.(1)

از انس بن مالک نقل است که گفت: از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنیدم که می فرمودند: ملائکه بر من و على (علیه السلام) ، هفت سال، صلوات فرستادند، و این به خاطر آن بود، که در این مدّت، شهادت به «لا اله الّا اللَّه و محمّد رسول الله»، به آسمان بالا نرفت، مگر از من و على (علیه السلام).

ص: 152


1- بحار الأنوار، ج 38، ص226، ح31 و ص251 و ص273، ذیل ح10؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص492، ح8716؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص302، ح222؛ الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، ج 1، ص19، ح8؛ عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، ص65، ح79؛ كنز الفوائد، ج 1، ص271.

شماره: 260- کد آیه:33/57 اسم آیه: آزار حضرت علی (علیه السلام)

{اِنَّ الَّذینَ یُؤْذُونَ اللّهَ وَرَسُولَهُۥ لَعَنَهُمُ اللّهُ فِی الدُّنْیا وَالْءاخِرَةِ وَاَعَدَّ لَهُمْ عَذابًا مُهینًا}

بى گمان، کسانى که خدا و پیامبر او را آزار مى رسانند، خدا آنان را در دنیا و آخرت لعنت کرده، و برایشان عذابى خفّت آور آماده ساخته است.

1_ عَن أَرْطَاةِ بْنِ حَبِیبٍ، قَالَ: حَدَّثَنِی أَبُو خَالِدٍ الْوَاسِطِی، وَ هُوَ آخِذٌ بِشَعْرِهِ، قَالَ: حَدَّثَنِی زَیدُ بْنُ عَلِی، وَ هُوَ آخِذٌ بِشَعْرِهِ، قَالَ: حَدَّثَنِی عَلِی بْنُ الْحُسَینِ (علیهما السلام) ، وَ هُوَ آخِذٌ بِشَعْرِهِ، قَالَ: حَدَّثَنِی الْحُسَینُ بْنُ عَلِی (علیهما السلام) ، وَ هُوَ آخِذٌ بِشَعْرِهِ، قَالَ: حَدَّثَنِی عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، وَ هُوَ آخِذٌ بِشَعْرِهِ، قَالَ: حَدَّثَنِی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ هُوَ آخِذٌ بِشَعْرِهِ، فَقَالَ: یا عَلِی! مَنْ آذَى شَعْرَةً مِنْک، فَقَدْ آذَانِی، وَ مَنْ آذَانِی فَقَدْ آذَى اللَّهَ، وَ مَنْ آذَى اللَّهَ، فَعَلَیهِ لَعْنَةُ اللَّهِ.(1)

ارطاة بن حبیب گفت: حدیث کرد ما را ابو خالد واسطى، در حالى که موی خود را گرفته بود، و حدیث کرد مرا زید بن على، در حالى که موی خود را گرفته بود، و حدیث کرد مرا على بن حسین (علیهما السلام) ، در حالى که او نیز موی خودش راگرفته بود، و حدیث کرد مرا حسین بن على (علیهما السلام) ، و حال آنکه ایشان هم موی خود را گرفته بودند، و حدیث کرد

ص: 153


1- بحار الأنوار، ج 39، ص332؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص493، ح8718؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص456؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص203؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص440؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص305، ح238؛ شواهد التنزیل، ج 2، ص147، ح776؛ طرف من الأنباء و المناقب، ص398؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 8، ص580.

مرا على بن ابى طالب (علیه السلام) ، در حالى که ایشان نیز موی خود را گرفته بودند، گفتند: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در حالى که موی خودشان را در دست گرفته بودند، فرمودند: ای علی! هر کس، به یک تار موی تو، آزار رساند، البته مرا اذیت کرده، و هر کس مرا برنجاند، قطعاً خدا را رنجانیده، و کسى که خدا را برنجاند، پس لعنت خداوند، بر او است.

2_ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَینِ، وَ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَ بُرَیدَةَ، أَنَّهُ رَغِبَ عَلِیّ (علیه السلام) مِنَ الْغَنَائِمِ فِی جَارِیةٍ، فَزَایدَهُ حَاطِبُ بْنُ أَبِی بَلْتَعَةَ، وَ بُرَیدَةُ الْأَسْلَمِی، فَلَمَّا بَلَغَ قِیمَتُهَا قِیمَةَ عَدْلٍ فِی یوْمِهَا، أَخَذَهَا بِذَلِک، فَلَمَّا رَجَعُوا، وَقَفَ بُرَیدَةُ قُدَّامَ الرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ شَکا مِنْ عَلِیّ (علیه السلام) ، فَأَعْرَضَ عَنْهُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، ثُمَّ جَاءَ عَنْ یمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ یشْکو، فَأَعْرَضَ عَنْهُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، ثُمَّ جَاءَ عَنْ یمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ یشْکو، فَأَعْرَضَ عَنْهُ، ثُمَّ قَامَ بَینَ یدَیهِ، فَقَالَهَا، فَغَضِبَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ تَغَیرَ لَوْنُهُ وَ تَرَبَّدَ وَجْهُهُ، وَ انْتَفَخَتْ أَوْدَاجُهُ، فَقَالَ: مَا لَک یا بُرَیدَةُ؟ مَا آذَیتَ رَسُولَ اللَّهِ مُنْذُ الْیوْمِ، أَ مَا سَمِعْتَ أَنَّ اللَّهَ یقُولُ: «إِنَّ الَّذِینَ یؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِیناً»؟

أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ عَلِیاً مِنِّی وَ أَنَا مِنْهُ؟ وَ أَنَّ مَنْ آذَى عَلِیاً فَقَدْ آذَانِی، وَ مَنْ آذَانِی فَقَدْآذَى اللَّهَ، وَ مَنْ آذَى اللَّهَ فَحَقَّ عَلَى اللَّهِ أَنْ یؤْذِیهُ بِأَلِیمِ عَذَابِهِ فِی نَارِ جَهَنَّمَ؟

یا بُرَیدَةُ! أَنْتَ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ أَعْلَمُ؟ أَمْ قُرَّاءُ اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ أَعْلَمُ؟ أَنْتَ أَعْلَمُ أَمْ مَلَک الْأَرْحَامِ أَعْلَمُ؟ أَنْتَ أَعْلَمُ یا بُرَیدَةُ! أَمْ حَفَظَةُ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ؟

قَالَ: بَلْ حَفَظَتُهُ، قَالَ: وَ هَذَا جَبْرَئِیلُ، أَخْبَرَنِی عَنْ حَفَظَةِ عَلِیّ (علیه السلام) أَنَّهُمْ مَا کتَبُوا قَطُّ عَلَیهِ خَطِیئَةً، مُنْذُ وُلِدَ، ثُمَّ حَکى عَنْ مَلَک الْأَرْحَامِ، وَ قُرَّاءِ اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ وَ فِیهَا مَا تُرِیدُونَ

ص: 154

مِنْ عَلِیّ (علیه السلام) ؟ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ قَالَ: عَلِی مِنِّی وَ أَنَا مِنْهُ، وَ هُوَ وَلِی کلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدِی.(1)

از عمران بن حصین و ابن عبّاس و بریده نقل است که روزی حضرت امام علی (علیه السلام) در میان غنایم کنیزی را پسندیدند، امّا حاطب بن ابی بلتعه و بریده اسلمی بر قیمت آن کنیز افزودند، همین که بهای کنیز به مبلغی عادلانه در آن روز رسید، امام کنیزک را با همان قیمت خریدند، وقتی که بازگشتند، بریده در برابر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ایستاد، و از علی (علیه السلام) زبان به شکوه و شکایت گشود.

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از او روی برگرداندند، سپس بریده از راست و چپ و پشت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) راه افتاد، و باز هم به شکایت خود ادامه داد، باز پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به او اعتنایی نکردند، تا آنکه او دربرابر حضرت ایستاد، و سخنان خود را تکرار کرد، در این هنگام پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ناراحت شدند، و رنگشان دگرگون شد و چهره درهم کشیدند و رگهای گردنشان بر آمد، و فرمودند: ای بریده! تو را چه می شود؟ تو تا امروز، اینقدر رسول خدا را نیازرده بودی؟ آیا مگر سخن خداوند را نشنیده ای که می فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ یؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِیناً»؟

آیا نمی دانی که علی (علیه السلام) از من است، و من از اویم، و هر که علی را بیازارد مرا آزرده، و هر که مرا بیازارد خدا را آزار داده است، و هر که خداوند را بیازارد، بر خداوند است که او را به دردناک ترین عذابش در آتش جهنم آزار دهد؟

ای بریده! آیا تو داناتری یا خداوند عزّ و جلّ؟ تو داناتری یا خوانندگان لوح محفوظ؟ آیا تو داناتری یا فرشتۀ رحِم ها؟ آیا تو داناتری، ای بریده! یا نگاهبانان و حافظان علی

ص: 155


1- بحار الأنوار، ج 31، ص654 و ج 39، ص332؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص495، ح8722؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص211.

بن ابی طالب (علیه السلام) ؟

بریده پاسخ داد: حافظان علی بن ابی طالب (علیه السلام) آگاه ترند.

پس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: این جبرئیل است که به من، از حافظان علی بن ابی طالب (علیه السلام) ، خبر می دهد، که گفته اند: آنان از زمان ولادت حضرت علی (علیه السلام) تا کنون، هرگز یک کار خطا هم برای او رقم نزده اند. آنگاه از فرشتۀ رحِم ها و خوانندگان لوح محفوظ، حکایت کردند.

پس در ادامه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سه مرتبه فرمودند: از علی (علیهالسلام) چه می خواهید؟! سپس فرمودند: همانا علی از من است و من از علی هستم، و او پس از من صاحب اختیار هر مؤمن است.

3_ عَنْ عَلِی بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَیشٍ، قَالَ: کانَتْ عِصَابَةٌ مِنْ قُرَیشٍ فِی مَسْجِدِ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَذَکرُوا عَلِی بْنَ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) وَ انْتَهَکوا مِنْهُ، وَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) قَائِلٌ فِی بَیتِ بَعْضِ نِسَائِهِ، فَأُتِی بِقَوْلِهِمْ، فَثَارَ مِنْ نَوْمِهِ فِی إِزَارٍ، لَیسَ عَلَیهِ غَیرُهُ، فَقَصَدَ نَحْوَهُمْ، وَ رَأَوُا الْغَضَبَ فِی وَجْهِهِ، فَقَالُوا: نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ وَ غَضَبِ رَسُولِهِ!

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَا لَکمْ وَ عَلِیاً! أَ مَا تَدَعُونَ عَلِیاً؟ أَلَا! إِنَّ عَلِیاً مِنِّی وَ أَنَا مِنْهُ، مَنْ آذَى عَلِیاً فَقَدْ آذَانِی، مَنْ آذَى عَلِیاً فَقَدْ آذَانِی.(1)

علی بن عبد الاعلی، از زرّ بن حبیش نقل کرده، که گفت: گروهی از قریش، در مسجد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در بارۀ حضرت امام علی بن ابی طالب (علیه السلام) صحبت می کردند،

ص: 156


1- الأمالی (للطوسی)، ص133، مجلس5، ح28؛ بحار الأنوار، ج 39، ص312، ح3.

تا این که در صحبتهایشان به آن حضرت اهانت کردند.

و در آن وقت، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در خانۀ یکی از همسرانشان استراحت می کردند، که با سر و صدای آنان از خواب برخاستند، و با رو اندازی به طرف آنان آمدند، آنها تا نشانه های خشم را، در چهرۀ پیامبر (صلی الله علیهو آله و سلم) دیدند، گفتند: از غضب خدا و رسولش، به خدا پناه می بریم.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: شما با علی (علیه السلام) چه کار دارید؟ آیا علی (علیه السلام) را رها نمی کنید؟ بدانید! همانا علی (علیه السلام) از من است، و من از علی (علیه السلام) هستم، هر کس علی (علیه السلام) را اذیت کند، مرا اذیت کرده است، هر کس علی (علیه السلام) را اذیت کند، مرا اذیت کرده است.

4_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: کنْتُ عِنْدَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، إِذْ أَقْبَلَ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) غَضْبَانَ، فَقَالَ لَهُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَا أَغْضَبَک؟ فَقَالَ: آذَوْنِی فِیک، بَنُو عَمِّک.

فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) مُغْضَباً، فَقَالَ: یا أَیهَا النَّاسُ! مَنْ آذَى عَلِیاً فَقَدْ آذَانِی، إِنَّ عَلِیاً أَوَّلُکمْ إِیمَاناً، وَ أَوْفَاکمْ بِعَهْدِ اللَّهِ، یا أَیهَا النَّاسُ! مَنْ آذَى عَلِیاً، بُعِثَ یوْمَ الْقِیامَةِ یهُودِیاً أَوْ نَصْرَانِیاً.

فَقَالَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِی: یا رَسُولَ اللَّهِ! وَ إِنْ شَهِدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّک مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ؟

فَقَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : یا جَابِرُ! کلِمَةٌ یحْتَجِزُونَ بِهَا أَنْ لَا تُسْفَک دِمَاؤُهُمْ، وَ أَنْ لَا تُسْتَبَاحَ

ص: 157

أَمْوَالُهُمْ، وَ أَنْ لَا یعْطُوا الْجِزْیةَ عَنْ یدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ.(1)

از ابن عباس نقل است که گفت: در محضر پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بودم، که علی بن ابی طالب (علیه السلام) در حالی که خشمگین بودند، از راه رسیدند.

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) تا او را دیدند، فرمودند: ای علی! چه چیز تو را خشمگین کرده است؟ علی (علیه السلام) پاسخ دادند: ای رسول خدا! عموزادگانت مرا با آزار شما اذیّت کردند.

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در حالی که خشمناک شدند، برخاستند، و فرمودند: ای مردم! هر که علی را اذیّت کند، همان علی که، اولّین نفری است که ایمان آورده، و از همۀ شما به عهد و پیمان الهی، باوفاتر است، روز قیامت او، یهودی یا مسیحی برانگیخته می شود.

در این هنگام جابر بن عبدالله انصاری عرض کرد: ای رسول خدا! اگر چه به وحدانیت خداوند، و رسالت شما شهادت داده باشد؟

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: آرى، این کلمه ای است، که تنها فایده اش این است که، شما از ریختن خون آنها خودداری مى کنید، و نمى گذارید اموالشان مباح شمرده شود، و جزیه نمى دهند، در حالى که تحقیر می شوند. (امّا ایمان واقعى همانا در گرو خوشنودى خدا، و حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) ، و حضرت على بن ابى طالب (علیه السلام) مى باشد).5_ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، قَالَتْ: قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، یقُولُ لِعَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) : أَنْتَ أَخِی وَ حَبِیبِی، مَنْ آذَاک فَقَدْ آذَانِی.(2)

ص: 158


1- بحار الأنوار، ج 31، ص655 و ج 39، ص333، ح3؛ عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، ص282، ح459؛ كشف الیقین فی فضائل أمیر المؤمنین (علیه السلام) ، ص295.
2- شواهد التنزیل، ج 2، ص150، ح778.

از امّ سلمه، همسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل است که گفت: از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنیدم که به حضرت على بن ابى طالب (علیه السلام) می فرمودند: ای على! تو برادر من، و دوست من هستى، هر کس تو را بیازارد، مرا آزرده است.

ص: 159

شماره: 261- کد آیه:33/71 اسم آیه: رستگاری بزرگ

{یُصْلِحْ لَكُمْ اَعْمالَكُمْ وَیَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ٭ۗ وَمَنْ یُطِعِ اللّهَ وَرَسُولَهُۥ فَقَدْ فازَ فَوْزًا عَظیمًا}

تا خداوند اعمالتان را براى شما اصلاح کند، و گناهانتان را بر شما بیامرزد، و هرکس خدا و پیامبرش را اطاعت کند، بى تردید رستگارى بزرگى یافته است.

1_ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ مَنْ یطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ»، فِی وَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) وَ وَلَایةِ الْأَئِمَّةِ (علیهم السلام) مِنْ بَعْدِهِ، «فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِیماً»، هَکذَا نَزَلَتْ.(1)

از ابو بصیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خداى عزّ و جلّ: «مَنْ یطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ»، فرمودند: کسى که اطاعت خدا و پیامبر را نماید در مورد ولایت حضرت علی بن ابى طالب (علیه السلام) و امامان بعد از آن حضرت، «فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِیماً»، به رستگارى بزرگى رسیده است. این گونه نازل شده است. (گویا مراد این است که مقصود از اطاعت خدا و رسول، ولایت حضرت على و

ص: 160


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 2، ص17، ح34؛ بحار الأنوار، ج 23، ص303، ح62 و ج 35، ص57؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص498، ح8730؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص459؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص206؛ تفسیر القمی، ج 2، ص198؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص449؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص309، ح257؛ الكافی، ج 1، ص414، ح8؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص106.

ائمّه (علیهم السلام) است).

2_ عَن عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) قَالَ: أَخَذَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) بِیدِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَینِ، فَقَالَ: مَنْ أَحَبَّنِی، وَ أَحَبَّ هَذَینِ، وَ أَبَاهُمَا، وَ أُمَّهُمَا، کانَ مَعِی فِی دَرَجَتِی یوْمَ الْقِیامَةِ.(1)

حضرت امام امیر المؤمنین علی (علیه السلام) فرمودند: روزی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دست حسن و حسین را گرفتند، و فرمودند: هر کس مرا دوست بدارد، و این دو، و پدر و مادرشان را نیز دوست بدارد، روز قیامت با من، در یک درجه خواهد بود.

ص: 161


1- بحار الأنوار، ج 37، ص72، ح39؛ الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، ج 1، ص111، ح164؛ عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، ص274، ح436؛ كشف الغمة فی معرفة الأئمة (علیهم السلام) ، ج 1، ص90؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص382.

شماره: 262- کد آیه:33/72 اسم آیه: امانت ولایت

{اِنّا عَرَضْنَا الْاَمانَةَ عَلَى السَّمواتِ وَالْاَرْضِ وَالْجِبالِ فَاَبَیْنَ اَنْ یَحْمِلْنَها وَاَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا الْاِنْسانُ٭ۖ اِنَّهُۥ كانَ ظَلُومًا جَهُولًا}

ما امانت را بر آسمانها و زمین و کوه ها عرضه کردیم، پس، از برداشتن آن سر باز زدند و از آن هراسناک شدند، ولى انسان آن را برداشت، به راستى او ستمگرى نادان بود.

1_ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، قَالَ: إِنَّ اللَّهَ یقُولُ: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَینَ أَنْ یحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ کانَ ظَلُوماً جَهُولًا»، قَالَ: هِی وَلَایةُ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) .(1)

حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: همانا خداوند می فرماید: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَینَ أَنْ یحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ کانَ ظَلُوماً جَهُولًا»، سپس فرمودند: این امانت، ولایت حضرت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) است.

2_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیةِ، عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: «إِنَّاعَرَضْنَا

ص: 162


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص7، ح12؛ بحار الأنوار، ج 23، ص280، ح22؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص499، ح8732؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص76، ح2؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص312، ح261؛ الكافی، ج 1، ص413، ح2.

الْأَمانَةَ»، عَرَضَ اللَّهُ أَمَانَتِی عَلَى السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ، بِالثَّوَابِ وَ الْعِقَابِ، فَقُلْنَ: رَبَّنَا لَا تُحَمِّلْنَا بِالثَّوَابِ وَ الْعِقَابِ، لَکنَّا نَحْمِلُهَا بِلَا ثَوَابٍ وَ لَا عِقَابٍ، وَ إِنَّ اللَّهَ عَرَضَ أَمَانَتِی وَ وَلَایتِی عَلَى الطُّیورِ، فَأَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِهَا الْبُزَاةُ الْبِیضُ، وَ الْقَنَابِرُ، وَ أَوَّلُ مَنْ جَحَدَهَا الْبُومُ، وَ الْعَنْقَاءُ، فَلَعَنَهُمَا اللَّهُ تَعَالَى مِنْ بَینِ الطُّیورِ، فَأَمَّا الْبُومُ، فَلَا تَقْدِرُ أَنْ تَظْهَرَ بِالنَّهَارِ، لِبُغْضِ الطَّیرِ لَهَا، وَ أَمَّا الْعَنْقَاءُ، فَغَابَتْ فِی الْبِحَارِ لَا تُرَى، وَ إِنَّ اللَّهَ عَرَضَ أَمَانَتِی عَلَى الْأَرَضِینَ فَکلُّ بُقْعَةٍ آمَنَتْ بِوَلَایتِی، جَعَلَهَا طَیبَةً زَکیةً، وَ جَعَلَ نَبَاتَهَا وَ ثَمَرَهَا حُلْواً عَذْباً، وَ جَعَلَ مَاءَهَا زُلَالًا، وَ کلُّ بُقْعَةٍ جَحَدَتْ إِمَامَتِی وَ أَنْکرَتْ وَلَایتِی، جَعَلَهَا سَبِخاً، وَ جَعَلَ نَبَاتَهَا مُرّاً عَلْقَماً، وَ جَعَلَ ثَمَرَهَا الْعَوْسَجَ وَ الْحَنْظَلَ، وَ جَعَلَ مَاءَهَا مِلْحاً أُجَاجاً.

ثُمَّ قَالَ: «وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ»، یعْنِی أُمَّتَک یا مُحَمَّدُ! وَلَایةَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ إِمَامَتَهُ، بِمَا فِیهَا مِنَ الثَّوَابِ وَ الْعِقَابِ، إِنَّهُ کانَ ظَلُوماً لِنَفْسِهِ جَهُولًا، لِأَمْرِ رَبِّهِ مَنْ لَمْ یؤَدِّهَا بِحَقِّهَا فَهُوَ ظَلُومٌ غَشُوم.(1)

از محمّد بن حنفیه نقل است که گفت: حضرت امام امیر المؤمنین علی (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ»، فرمودند: خداوند امانت مرا بر آسمان هاى هفتگانه از نظر ثواب و عقاب عرضه داشت، آنها گفتند: خدایا! ما آن را از نظر ثواب و عقاب حمل نمی کنیم، ولى بدون ثواب و عقاب حمل می کنیم.

خداوند امانت و ولایت مرا بر پرندگان عرضه داشت، اوّلین پرنده اى که ایمان آورد، باز سفید و چکاوک بود، و اوّلین پرنده اى که انکار کرد، جغد و عنقا بودند، که از میان پرندگان، آنها لعنت شده اند، جغد که نمی تواند روز آشکار کند، چون پرندگان با او

ص: 163


1- بحار الأنوار، ج 23، ص281، ح27 و ج 41، ص245 و ج 61، ص47، ح24؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص501، ح8739؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 4، ص186، باب15، ح1؛ مناقب آل أبی طالب (علیه السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 2، ص314.

دشمن اند، امّا عنقا، در دریاها است که دیده نمى شود، پس خداوند امانت مرا بر زمینها عرضه داشت، هر جا که ولایت مرا قبول کرد، آن را پاک و پاکیزه قرار داد، و میوه ها و روئیدنیهاى آن را شیرین و گوارا نمود، و آبش را صاف و زلال قرار داد، و هر جا که انکار نمود، آنجا را شوره زار نمود، و میوه ها و روئیدنیهایش را خاردار و تلخ، قرار داد، و آبش را تند و شور نمود.

بعد فرمودند: «وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ»، یعنى امّت تو، اى محمّد! ولایت امیر المؤمنین (علیه السلام) و امامتش را به ناحق ادعا کردند، با آن عقاب و کیفر و پاداشى که داشت، «إِنَّهُ کانَ ظَلُوماً»، او ستمگر به نفس خود بود، «و جَهُولًا»، و جاهل به امر پروردگار، هر کس حق آن را ادا نکند، ستمگر و بیدادگر است.

3_ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِی بْنَ مُوسَى الرِّضَا (علیه السلام) ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَینَ أَنْ یحْمِلْنَها»، فَقَالَ (علیه السلام) : الْأَمَانَةُ الْوَلَایةُ، مَنِ ادَّعَاهَا بِغَیرِ حَقٍّ فَقَدْ کفَرَ.(1)

از حسین بن خالد نقل است که گفت: از حضرت امام رضا (علیه السلام) در بارۀ آیۀ شریفۀ: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَینَ أَنْ یحْمِلْنَها»،سؤال کردم، حضرت فرمودند: امانت، ولایت است، که هر کس به ناحق، مدّعى آن شود، کافر شده است.

ص: 164


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 1، ص127، ح103 و ص130، ح108؛ بحار الأنوار، ج 23، ص279، ح19؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص500، ح8735؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص206؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص309، ح258؛ عیون أخبار الرضا (علیه السلام) ، ج 1، ص306، ح66؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 4، ص189، ح4؛ معانی الأخبار، ص110، ح3.

سورۀ مبارکۀ سبأ

شماره: 263- کد آیه: 34/18 اسم آیه: ایمنی زیر چتر ولایت

{وَجَعَلْنا بَیْنَهُمْ وَبَیْنَ الْقُرَى الَّتی بارَكْنا فیها قُرًى ظاهِرَةً وَقَدَّرْنا فیهَا السَّیْرَ٭ۖ سیرُوا فیها لَیالِیَ وَاَیّامًا ءامِنینَ}

و میان آنها و شهرهایى که برکت داده بودیم، آبادیهاى آشکارى قرار دادیم و سفر در میان آنها را بطور متناسب مقرّر داشتیم (و به آنان گفتیم:) شبها و روزها در این آبادیها با ایمنى (کامل) سفر کنید!

1_ عَنْ زَیدٍ الشَّحَّامِ، قَالَ: دَخَلَ قَتَادَةُ بْنُ دِعَامَةَ عَلَى أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، فَقَالَ: یا قَتَادَة!ُ أَنْتَ فَقِیهُ أَهْلِ الْبَصْرَةِ؟ فَقَالَ: هَکذَا یزْعُمُونَ، فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : بَلَغَنِی أَنَّک تُفَسِّرُ الْقُرْآنَ! فَقَالَ لَهُ قَتَادَةُ: نَعَمْ، فَقَالَ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : بِعِلْمٍ تُفَسِّرُهُ أَمْ بِجَهْلٍ؟ قَالَ: لَا، بِعِلْمٍ، فَقَالَ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : فَإِنْ کنْتَ تُفَسِّرُهُ بِعِلْمٍ فَأَنْتَ أَنْتَ، وَ أَنَا أَسْأَلُک، قَالَ قَتَادَةُ: سَلْ.

قَالَ: أَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی سَبَإٍ: «وَ قَدَّرْنا فِیهَا السَّیرَ سِیرُوا فِیها لَیالِی وَ أَیاماً آمِنِینَ»، فَقَالَ قَتَادَةُ: ذَلِک مَنْ خَرَجَ مِنْ بَیتِهِ بِزَادٍ حَلَالٍ، وَ رَاحِلَةٍ وَ کرَاءٍ حَلَالٍ یرِیدُ هَذَا الْبَیتَ کانَ آمِناً، حَتَّى یرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ، فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : نَشَدْتُک اللَّهَ! یا قَتَادَةُ! هَلْ تَعْلَمُ أَنَّهُ قَدْ یخْرُجُ الرَّجُلُ مِنْ بَیتِهِ بِزَادٍ حَلَالٍ وَ رَاحِلَةٍ وَ کرَاءٍ حَلَالٍ یرِیدُهَذَا الْبَیتَ، فَیقْطَعُ عَلَیهِ الطَّرِیقُ، فَتُذْهَبُ نَفَقَتُهُ وَ یضْرَبُ مَعَ ذَلِک ضَرْبَةً فِیهَا اجْتِیاحُهُ؟

قَالَ قَتَادَةُ: اللَّهُمَّ نَعَمْ، فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : وَیحَک! یا قَتَادَةُ! إِنْ کنْتَ إِنَّمَا فَسَّرْتَ

ص: 165

الْقُرْآنَ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِک، فَقَدْ هَلَکتَ وَ أَهْلَکتَ، وَ إِنْ کنْتَ قَدْ أَخَذْتَهُ مِنَ الرِّجَالِ، فَقَدْ هَلَکتَ وَ أَهْلَکتَ، وَیحَک! یا قَتَادَةُ! ذَلِک مَنْ خَرَجَ مِنْ بَیتِهِ بِزَادٍ وَ رَاحِلَةٍ وَ کرَاءٍ حَلَالٍ یرُومُ هَذَا الْبَیتَ، عَارِفاً بِحَقِّنَا یهْوَانَا قَلْبُهُ، کمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیهِمْ»(1)، وَ لَمْ یعْنِ الْبَیتَ، فَیقُولَ إِلَیهِ: فَنَحْنُ، وَ اللَّهِ! دَعْوَةُ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) ، الَّتِی مَنْ هَوَانَا قَلْبُهُ قُبِلَتْ حَجَّتُهُ، وَ إِلَّا فَلَا.

یا قَتَادَةُ! فَإِذَا کانَ کذَلِک کانَ آمِناً مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ یوْمَ الْقِیامَةِ، قَالَ قَتَادَةُ: لَا جَرَمَ، وَ اللَّهِ! لَا فَسَّرْتُهَا إِلَّا هَکذَا، فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : وَیحَک! یا قَتَادَةُ! إِنَّمَا یعْرِفُ الْقُرْآنَ مَنْ خُوطِبَ بِهِ.(2)

از زید شحّام نقل است که گفت: قتادة بن دعامه نزد حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) آمد، و آن حضرت به او فرمودند: ای قتاده! آیا تو فقیه مردم بصره هستی؟ قتاده پاسخ داد: این گونه می گویند، امام باقر (علیه السلام) فرمودند: به من خبر رسیده که تو قرآن را تفسیر می کنی! آیا این حقیقت دارد؟ قتاده پاسخ داد:آری، امام باقر (علیه السلام) فرمودند: تفسیر تو از روی دانش است، یا از روی جهل؟

قتاده پاسخ داد: خیر، بلکه از روی دانش است، امام باقر (علیه السلام) فرمودند: پس اگر از

ص: 166


1- 14/37.
2- بحار الأنوار، ج 24، ص237، ح6 و ج 46، ص349، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص40، ح123 و ج 4، ص513، ح8766؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص251؛ تفسیر الصافی، ج 1، ص21؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص492؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص331، ح50؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 4، ص388، ح6؛ الكافی، ج 8، ص311، ح485؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 26، ص407، ح485؛ الوافی، ج 26، ص442، ح25536.

روی دانش قرآن را تفسیر می کنی، پس تو خودت (یعنی مفسّر قرآن) هستی، و من از تو می پرسم، قتاده عرض کرد: بپرسید.

حضرت فرمودند: تفسیر این آیه از سورۀ سبأ را به من بگو، که خداوند در آن می فرماید: «وَقَدَّرْنَا فِیهَا السَّیْرَ سِیرُوا فِیهَا لَیَالِیَ وَأَیَّامًا آمِنِینَ»، قتاده پاسخ داد: منظور از این آیه، کسی است که به همراه توشه، شتر و کرایۀ حلال، از خانۀ خود به قصد این خانه (بیت الله الحرام) خارج می شود، و از هرگونه دزدی و غارتی در امان می ماند، تا آن که به سوی خانواده اش باز گردد.

امام باقر (علیه السلام) فرمودند: ای قتاده! تو را به خداوند سوگند می دهم! آیا می دانی که چه بسا آن مرد به همراه توشۀ حلال، شتر و کرایۀ حلال از خانۀ خود به قصد این خانه (بیت الله الحرام) خارج می شود، امّا دستخوش راهزنها قرار می گیرد و توشۀ راه او از بین می رود، و با این حال ممکن است ضربه ای بخورد، که از آن ضربه بمیرد.

قتاده پاسخ داد: بله، چنین است، پس امام باقر (علیه السلام) فرمودند: وای بر تو! ای قتاده! اگر قرآن را تفسیر به رأی کنی، نابود می شوی و دیگران را نیز به همراه خود نابود می کنی، و اگر تفسیر قرآن را از آن مردان گرفته ای، باز هم نابود می شویو دیگران را نیز به همراه خود نابود می کنی.

وای بر تو! ای قتاده! منظور از این آیه، کسی است که به همراه توشه، شتر و کرایۀ حلال به قصد این خانه (بیت الله الحرام) خارج می شود، در حالی که به حق ما (اهل بیت) آگاه است، و دل او لبریز از عشق ما است، چنان که خداوند عزّ و جلّ می فرماید: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَهً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ»، (پس دلهای برخی از مردم را به سوی آنان گرایش ده)، و منظور خداوند از این آیه، بیت الحرام نبوده است، و اگر قصد او بیت الحرام بود، کلمۀ إلیه را می آورد، پس به خداوند سوگند! منظور از دعای ابراهیم (علیه السلام) ما

ص: 167

بوده ایم، و هرکس که عشق ما در دلش باشد، حجّش قبول است، وگرنه پذیرفته نمی شود.

ای قتاده! پس اگر کسی این گونه باشد (یعنی عشق ما اهل بیت در قلب او باشد) در روز قیامت، از عذاب جهنم در امان خواهد بود.

قتاده گفت: حتماً تفسیر آیه همین گونه است، به خداوند سوگند! من این آیه را جز به این شکل تفسیر نکنم، امام باقر (علیه السلام) فرمودند: وای بر تو! ای قتاده! فقط، کسی که مخاطب قرآن است، قرآن را می شناسد.

2_ عَنِ الْهَیثَمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرُّمَّانِی، قَالَ: حَدَّثَنِی عَلِی بْنُ مُوسَى (علیهما السلام) ، قَالَ: حَدَّثَنِی أَبِی، مُوسَى (علیه السلام) ، عَنْ أَبِیهِ، جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، قَالَ: دَخَلَ عَلَىأَبِی بَعْضُ مَنْ یفَسِّرُ الْقُرْآنَ، فَقَالَ لَهُ: أَنْتَ فُلَانٌ؟ وَ سَمَّاهُ بِاسْمِهِ، قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: أَنْتَ الَّذِی تُفَسِّرُ الْقُرْآنَ؟!

قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: فَکیفَ تُفَسِّرُ هَذِهِ الْآیةَ: «وَ جَعَلْنا بَینَهُمْ وَ بَینَ الْقُرَى الَّتِی بارَکنا فِیها قُرىً ظاهِرَةً وَ قَدَّرْنا فِیهَا السَّیرَ سِیرُوا فِیها لَیالِی وَ أَیاماً آمِنِینَ»؟

قَالَ: هَذِهِ بَینَ مَکةَ وَ مِنًى، فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : أَ یکونُ فِی هَذَا الْمَوْضِعِ خَوْفٌ وَ قَطِیعٌ؟

قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: فَمَوْضِعٌ یقُولُ اللَّهُ أَمْنٌ، یکونُ فِیهِ خَوْفٌ وَ قَطِیعٌ!؟ قَالَ: فَمَا هُوَ؟ قَالَ: ذَاک نَحْنُ أَهْلَ الْبَیتِ، قَدْ سَمَّاکمُ اللَّهُ نَاساً، وَ سَمَّانَا قُرًى.

قَالَ: جُعِلْتُ فِدَاک! أَ وَجَدْتَ هَذَا فِی کتَابِ اللَّهِ، أَنَّ الْقُرَى رِجَالٌ؟

فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : أَ لَیسَ اللَّهُ تَعَالَى یقُولُ: «وَ سْئَلِ الْقَرْیةَ الَّتِی کنَّا فِیها وَ الْعِیرَ

ص: 168

الَّتِی أَقْبَلْنا فِیها»(1)، فَلِلْجُدْرَانِ وَ الْحِیطَانِ السُّؤَالُ، أَمْ لِلنَّاسِ؟ وَ قَالَ تَعَالَى: «وَ إِنْ مِنْ قَرْیةٍ إِلَّا نَحْنُ مُهْلِکوها قَبْلَ یوْمِ الْقِیامَةِ أَوْ مُعَذِّبُوها عَذاباً شَدِیداً»(2)، فَمَنِ الْمُعَذَّبُ الرِّجَالُ، أَمْ الْجُدْرَانُ وَ الْحِیطَان؟!(3)

از هیثم بن عبد الله رمّانی نقل است که گفت: حضرت امام رضا (علیه السلام) ، ازقول پدرشان، امام موسی کاظم (علیه السلام) ، و آن حضرت از قول پدرشان، امام صادق (علیه السلام) روایت کردند که فرمودند: یکی از کسانی که قرآن را تفسیر می کرد، نزد پدرم آمد، و پدرم به او فرمودند: تو فلانی هستی؟ و نامش را بردند، آن مرد پاسخ داد: آری، پدرم فرمودند: تو همان کسی هستی که قرآن را تفسیر می کنی؟ آن مرد پاسخ داد: آری، حضرت فرمودند: آیۀ: «وَجَعَلْنَا بَیْنَهُمْ وَبَیْنَ الْقُرَی الَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا قُرًی ظَاهِرَهً وَقَدَّرْنَا فِیهَا السَّیْرَ سِیرُوا فِیهَا لَیَالِیَ وَأَیَّامًا آمِنِینَ»، چگونه را تفسیر می کنی؟

آن مرد پاسخ داد: منظور از آیه، مکانی میان مکه و منا است.

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: آیا در آنجا، ترس و دزدی هست؟ آن مرد پاسخ داد: آری، امام صادق (علیه السلام) فرمودند: پس چگونه، در مکانی که خداوند عزّ و جلّ می فرماید: امن است، ترس و دزدی یافت می شود؟

آن مرد عرض کرد: پس منظور آیه چیست؟ حضرت فرمودند: منظور از آن، ما اهل بیت هستیم، و خداوند شما را ناس (مردم) تعبیر نموده و ما را قُری (آبادی ها) نامیده است.

ص: 169


1- 12/82.
2- 17/58.
3- بحار الأنوار، ج 24، ص234، ح3؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص515، ح8769؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص461؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص487.

آن مرد عرض کرد: فدایتان شوم! آیا در کتاب خدا، آیه ای یافته اید که در آن، قُری (آبادی ها) به معنای مردان آمده باشد؟ امام صادق (علیه السلام) فرمودند: مگر خداوند متعال نمی فرماید: «وَاسْأَلِ الْقَرْیَهَ الَّتِی کُنَّا فِیهَا وَالْعِیْرَ الَّتِی أَقْبَلْنَا فِیهَا»، (و از (مردم) شهری که در آن بودیم و کاروانی که در میان آن آمدیم، جویا شو) پس آیا سئوال ها خطاب به دیوارها و حصارها است، یا خطاب به مردم است؟ همچنینخداوند متعال می فرماید: «وَإِن مِّن قَرْیَهٍ إِلاَّ نَحْنُ مُهْلِکُوهَا قَبْلَ یَوْمِ الْقِیَامَهِ أَوْ مُعَذِّبُوهَا عَذَابًا شَدِیدًا»، (و هیچ شهری نیست، مگر این که ما، آن را پیش از روز رستاخیز، به هلاکت می رسانیم، یا آن را سخت عذاب می کنیم) پس آیا این عذاب، برای مردان است، یا برای دیوارها و حصارها؟

3_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: دَخَلَ الْحَسَنُ الْبَصْرِی عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) ، فَقَالَ لَهُ: یا أَخَا أَهْلِ الْبَصْرَةِ! بَلَغَنِی أَنَّک فَسَّرْتَ آیةً مِنْ کتَابِ اللَّهِ عَلَى غَیرِ مَا أُنْزِلَتْ، فَإِنْ کنْتَ فَعَلْتَ فَقَدْ هَلَکتَ وَ اسْتَهْلَکتَ!

قَالَ: وَ مَا هِی، جُعِلْتُ فِدَاک!؟ قَالَ: قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ جَعَلْنا بَینَهُمْ وَ بَینَ الْقُرَى الَّتِی بارَکنا فِیها قُرىً ظاهِرَةً وَ قَدَّرْنا فِیهَا السَّیرَ سِیرُوا فِیها لَیالِی وَ أَیاماً آمِنِینَ»، وَیحَک! کیفَ یجْعَلُ اللَّهُ لِقَوْمٍ أَمَاناً وَ مَتَاعُهُمْ یسْرَقُ بِمَکةَ وَ الْمَدِینَةِ وَ مَا بَینَهُمَا؟ وَ رُبَّمَا أُخِذَ عَبْدٌ أَوْ قُتِلَ وَ فَاتَتْ نَفْسُهُ، ثُمَّ مَکثَ مَلِیاً، ثُمَّ أَوْمَأَ بِیدِهِ إِلَى صَدْرِهِ، وَ قَالَ: نَحْنُ الْقُرَى الَّتِی بَارَک اللَّهُ فِیهَا.

قَالَ: جُعِلْتُ فِدَاک! أَوْجَدْتَ هَذَا فِی کتَابِ اللَّهِ، إِنَّ الْقُرَى رِجَالٌ؟ قَالَ: نَعَمْ، قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ کأَینْ مِنْ قَرْیةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّها وَ رُسُلِهِ فَحاسَبْناها حِساباً شَدِیداً وَ

ص: 170

عَذَّبْناها عَذاباً نُکراً»(1)، فَمَنِ الْعَاتِی عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْحِیطَانُ وَ الْبُیوتُ، أَمِ الرِّجَالُ؟! فَقَالَ: الرِّجَالُ، ثُمَّ قَالَ: جُعِلْتُ فِدَاک! زِدْنِی، قَالَ: قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی سُورَةِیوسُفَ (علیه السلام) : «وَ سْئَلِ الْقَرْیةَ الَّتِی کنَّا فِیها وَ الْعِیرَ الَّتِی أَقْبَلْنا فِیها»(2)، لِمَنْ أَمَرُوهُ أَنْ یسْأَلَ الْقَرْیةَ وَ الْعِیرَ، أَمِ الرِّجَالَ؟ فَقَالَ: جُعِلْتُ فِدَاک! فَأَخْبِرْنِی عَنِ الْقُرَى الظَّاهِرَةِ، قَالَ: هُمْ شِیعَتُنَا، یعْنِی الْعُلَمَاءَ مِنْهُمْ.(3)

از عبد الله سنان نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: حسن بصری نزد حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) آمد، و آن حضرت به او فرمودند: ای برادر اهل بصره! به من خبر رسیده که تو آیه ای از کتاب خدا را، بر خلاف شأن نزول آن، تفسیر نموده ای! پس اگر این گونه انجام داده باشی، نابود شده ای، و دیگران را نیز به نابودی کشانده ای.

حسن بصری عرض کرد: جانم به فدای شما باد! کدام آیه را؟ حضرت فرمودند: آیۀ: «وَجَعَلْنَا بَیْنَهُمْ وَبَیْنَ الْقُرَی الَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا قُرًی ظَاهِرَهً وَقَدَّرْنَا فِیهَا السَّیْرَ سِیرُوا فِیهَا لَیَالِیَ وَأَیَّامًا آمِنِینَ» را، وای بر تو! چگونه خداوند، قومی را در امنیت و پناه قرار می دهد، در حالی که کالای آنان در مکه و مدینه و میان این دو شهر، به سرقت می رود، و چه بسا فردی به بردگی گرفته، یا به قتل می رسد، و جانش را از دست می دهد! سپس آن حضرت مکث طولانی نمودند و سپس با دست به سینۀ خود اشاره نمودند و

ص: 171


1- 65/8.
2- 12/82.
3- بحار الأنوار، ج 24، ص235، ح4؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص515، ح7870؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص462؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص488؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 4، ص389، ح7.

فرمودند: منظور از آبادی هایی که خداوند به آن ها برکت داد، ما هستیم.حسن بصری عرض کرد: آیا در کتاب خداوند آیه ای را پیدا کرده اید که در آن، قُری (آبادی ها) به معنای مردان آمده باشد؟ حضرت فرمودند: آری، یکی از این آیه ها، آیۀ: «وَکَأَیِّن مِّن قَرْیَهٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِیدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُّکْرًا»، است، (و چه بسیار شهرها که از فرمان پروردگار خود و پیامبرانش سر پیچیدند و از آنها حسابی سخت کشیدیم و آنان را به عذابی (بس) زشت عذاب کردیم)، پس چه کسانی از خداوند عزّ و جلّ سرکشی نمودند: دیوارها، خانه ها یا مردان؟

حسن بصری پاسخ داد: مردان، سپس عرض کرد: جانم به فدای شما باد! بیشتر برایم بفرمایید، حضرت فرمودند: نمونۀ دیگر آن، در سورۀ یوسف (علیه السلام) است، آیۀ: «وَاسْأَلِ الْقَرْیَهَ الَّتِی کُنَّا فِیهَا وَالْعِیْرَ الَّتِی أَقْبَلْنَا فِیهَا»، (و از (مردم) شهری که در آن بودیم و کاروانی که در میان آن آمدیم جویا شو)، به او دستور دادند تا از چه کسی بپرسد؟ از آبادی و قافله، یا از مردان؟

حسن بصری پاسخ داد: جانم به فدای شما باد! به من بگویید که معنای قُری ظاهره (آبادی های آشکار) چیست؟ حضرت فرمودند: منظور از آن ها شیعیان ما (یعنی علمای شیعه) هستند.

ص: 172

شماره: 264- کد آیه:34/20 اسم آیه: غاصبین ولایت، عاملین شیطان

{وَلَقَدْ صَدَّقَ عَلَیْهِمْ اِبْلیسُ ظَنَّهُۥ فَاتَّبَعُوهُ اِلّا فَریقًا مِنَ الْمُؤْمِنینَ}

و به یقین، ابلیس گمان خود را دربارۀ آنها محقّق یافت، که همگى از او پیروى کردند، جز گروه اندکى از مؤمنان!

عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، قَالَ: لَمَّا أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) بِیدِ عَلِیّ (علیه السلام) ، یوْمَ الْغَدِیرِ، صَرَخَ إِبْلِیسُ فِی جُنُودِهِ صَرْخَةً، فَلَمْ یبْقَ مِنْهُمْ أَحَدٌ فِی بَرٍّ وَ لَا بَحْرٍ، إِلَّا أَتَاهُ، فَقَالُوا: یا سَیدَهُمْ وَ مَوْلَاهُمْ! مَا ذَا دَهَاک، فَمَا سَمِعْنَا لَک صَرْخَةً أَوْحَشَ مِنْ صَرْخَتِک هَذِهِ؟

فَقَالَ لَهُمْ: فَعَلَ هَذَا النَّبِی فِعْلًا، إِنْ تَمَّ لَمْ یعْصَ اللَّهُ أَبَداً، فَقَالُوا: یا سَیدَهُمْ! أَنْتَ کنْتَ لآِدَمَ.

فَلَمَّا قَالَ الْمُنَافِقُونَ: إِنَّهُ ینْطِقُ عَنِ الْهَوَى، وَ قَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ: أَ مَا تَرَى عَینَیهِ تَدُورَانِ فِی رَأْسِهِ، کأَنَّهُ مَجْنُونٌ، یعْنُونَ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، صَرَخَ إِبْلِیسُ صَرْخَةً بِطَرَبٍ، فَجَمَعَ أَوْلِیاءَهُ، فَقَالَ: أَ مَا عَلِمْتُمْ أَنِّی کنْتُ لآِدَمَ مِنْ قَبْلُ؟ قَالُوا: نَعَمْ، قَالَ آدَمُ نَقَضَ الْعَهْدَ وَ لَمْ یکفُرْ بِالرَّبِّ، وَ هَؤُلَاءِ نَقَضُوا الْعَهْدَ وَ کفَرُوا بِالرَّسُولِ، فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ أَقَامَ النَّاسُ غَیرَ عَلِیّ (علیه السلام) ، لَبِسَ إِبْلِیسُ تَاجَ الْمُلْک وَ نَصَبَ مِنْبَراً وَ قَعَدَ فِی الْوَثْبَةِ، وَ جَمَعَ خَیلَهُ وَ رَجْلَهُ، ثُمَّ قَالَ لَهُمْ: اطْرَبُوا، لَا یطَاعُ اللَّهُ، حَتَّى یقُومَ الْإِمَامُ، وَ تَلَا أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : «وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَیهِمْ إِبْلِیسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِیقاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ»، قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام): کانَ تَأْوِیلُ هَذِهِ الْآیةِ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ الظَّنُّ مِنْ إِبْلِیسَ

ص: 173

حِینَ قَالُوا لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِنَّهُ ینْطِقُ عَنِ الْهَوَى، فَظَنَّ بِهِمْ إِبْلِیسُ ظَنّاً، فَصَدَّقُوا ظَنَّهُ.(1)

از جابر نقل است که حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) فرمودند: هنگامیکه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در روز غدیر خم، دست حضرت على (علیه السلام) را در دست گرفتند، ابلیس در میان سپاهیانش فریادی برآورد، و همه ى شیاطینى که در خشکى و دریا بودند، به سویش دویدند و نزد او جمع شدند، و گفتند: اى آقاى ما، و اى مولاى ما، چه نگرانى برایت پیش آمده است؟ ما تا کنون از تو، فریادى وحشتناک تر از این، نشنیده بودیم!

ابلیس گفت: این پیامبر کارى کرد که اگر به راستى این کار به نتیجه برسد، دیگر کسى، هرگز، خدا را نافرمانى نکند.

شیاطین در پاسخ گفتند: اى آقاى ما! و اى مولاى ما! تو بودى گمراه کننده ى آدم ابو البشر!

هنگامى که منافقین در بین خود گفتند: این مرد (پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ) از روى هواى نفس سخن مى گوید، و یکى از آن دو نفر (ابوبکر و عمر) به دیگرى گفت: مگر نمى بینى چگونه چشمانش در کاسۀ سرش، مانند دیوانگان مى چرخد!در این هنگام ابلیس از خوشحالى فریادى کشید، و دوستانش را دوباره جمع کرد و به آنها گفت: شما مى دانید که من قبلاً گمراه کننده ى آدم بوده ام!؟ گفتند: آرى، ابلیس گفت: آدم عهد و پیمان خود را شکست، ولى به خداوند کافر نشد، ولی اینان هم عهد و پیمانشان را شکستند، و هم به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) کافر شدند!

پس هنگامى که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از دنیا رفتند، و مردم به جای حضرت على (علیه السلام) دیگری را به خلافت نشاندند، ابلیس تاج پادشاهى بر سر گذاشت، و منبرى نصب کرد، و بر

ص: 174


1- بحار الأنوار، ج 28، ص256، ح40؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص518، ح8776؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص464؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص497؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص333، ح55؛ الكافی، ج 8، ص344، ح542؛ الوافی، ج 2، ص184، ح644.

روى بالش نشست، و از شیاطین، پیادگان و سوارگان خود را جمع کرد، و به آنان گفت: شادى کنید، چرا که تا امام قیام نکند، خداوند اطاعت نمى شود.

امام باقر (علیه السلام) این آیه را تلاوت فرمودند: «وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَیهِمْ إِبْلِیسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِیقاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ»، سپس فرمودند: تأویل این آیه هنگامى بود که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) رحلت فرمودند، و گمان ابلیس، همان هنگامى بود که در بارۀ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گفتند: او از سر هواى نفس سخن مى گوید، و شیطان در این هنگام گمانى در بارۀ ایشان برد، و آنها گمان شیطان را تصدیق کردند و تحقّق بخشیدند.

ص: 175

شماره: 265- کد آیه:34/46 اسم آیه: توصیه به ولایت

{قُلْ اِنَّمآ اَعِظُكُمْ بِواحِدَةٍ٭ۖ اَنْ تَقُومُوا لِلّهِ مَثْنى وَفُرادى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا٭ۚ ما بِصاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ٭ۚ اِنْ هُوَ اِلّا نَذیرٌ لَكُمْ بَیْنَ یَدَیْ عَذابٍ شَدیدٍ}

بگو: شما را فقط به یک (چیز) پند مى دهم، اینکه: دو تا دو تا، و یکی یکی براى خدا بپاخیزید، سپس تفکر کنید، که همنشین شما (پیامبر) هیچ جنونى ندارد، او براى شما جز هشدارگرى پیش از (فرارسیدن) عذاب شدید نیست!

1_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیلِ، عَنْ أَبِی حَمْزَةَ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: «قُلْ إِنَّما أَعِظُکمْ بِواحِدَةٍ»، فَقَالَ: إِنَّمَا أَعِظُکمْ بِوَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) ، هِی الْوَاحِدَةُ الَّتِی قَالَ اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى: «إِنَّما أَعِظُکمْ بِواحِدَةٍ».(1)

از محمد بن فضیل نقل است که ابو حمزه گفت: از حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خداى متعال: «قُلْ إِنَّما أَعِظُکمْ بِواحِدَةٍ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: یعنى تنها شما را به ولایت على (علیه السلام) اندرز می دهم، ولایت حضرت على (علیه السلام) همان یک اندرزى است که خداى تبارک و تعالى می فرماید: «فقط یک اندرز به شما می دهم».

ص: 176


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص8، ح17؛ بحار الأنوار، ج 23، ص392، ح4 و ج 36، ص143، ح109؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص526، ح8796؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص467؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص225؛ تفسیر فرات الكوفی، ص345، ح469؛ تفسیر القمی، ج 2، ص204؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص341، ح88؛ الكافی، ج 1، ص420، ح41.

2_ عَنْ یعْقُوبَ بْنِ یزِیدَ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «قُلْ إِنَّما أَعِظُکمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى»، قَالَ: بِالْوَلَایةِ، قُلْتُ: وَ کیفَ ذَاک؟ قَالَ: إِنَّهُ لَمَّا نَصَبَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لِلنَّاسِ، فَقَالَ: مَنْ کنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِی مَوْلَاهُ، اغْتَابَهُ رَجُلٌ، وَ قَالَ: إِنَّ مُحَمَّداً لَیدْعُو کلَّ یوْمٍ إِلَى أَمْرٍ جَدِیدٍ، وَ قَدْ بَدَأَ بِأَهْلِ بَیتِهِ یمَلِّکهُمْ رِقَابَنَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى نَبِیهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) بِذَلِک قُرْآناً، فَقَالَ لَهُ: «قُلْ إِنَّما أَعِظُکمْ بِواحِدَةٍ»، فَقَدْ أَدَّیتُ إِلَیکمْ مَا افْتَرَضَ رَبُّکمْ عَلَیکمْ.

قُلْتُ: فَمَا مَعْنَى قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى»، فَقَالَ: أَمَّا مَثْنَى یعْنِی طَاعَةَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ طَاعَةَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، وَ أَمَّا فُرَادَى فَیعْنِی طَاعَةَ الْأَئِمَّةِ (علیهم السلام) مِنْ ذُرِّیتِهِمَا مِنْ بَعْدِهِمَا، وَ لَا وَ اللَّهِ! یا یعْقُوبُ! مَا عَنَى غَیرَ ذَلِک.(1)

از یعقوب بن یزید نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خدای عزّ و جلّ: «إِنَّما أَعِظُکمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى»، سؤال کردم، حضرت فرمودند: مربوط به ولایت است.

گفتم: چگونه؟ فرمودند: هنگامیکه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) ، امیر المؤمنین (علیه السلام) را، جانشین خود برای مردم قرار دادند، فرمودند: «هر که من مولا و صاحب اختیارش هستم، این علی مولا و صاحب اختیارش هست»مردى شروع به سخن گفتن پشت سر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) کرد، و گفت: محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، هر روز ما را به چیز تازه اى امر مى کند، و از اهل بیت خود شروع کرده، که ما را زیردست آنها قرار دهد.

ص: 177


1- بحار الأنوار، ج 23، ص391، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص526، ح8797؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص466؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص518.

این گونه بود که خداوند در این مورد آیه اى نازل نمود: «قُلْ إِنَّما أَعِظُکمْ بِواحِدَةٍ»، یعنی، من وظیفۀ خود را انجام دادم، و آنچه که خداوند، بر شما واجب کرده بود را به شما رساندم.

راوی می گوید: عرض کردم: پس معنای فرمایش خداوند که می فرماید: «أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى»، چیست؟

حضرت فرمودند: منظور از «مثنی»، اطاعت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و امیر المؤمنین (علیه السلام) است، و منظور از «فرادی»، یعنی اطاعت از امام، که از نسل آن دو، پس از آن دو می آیند، است.

ای یعقوب! به خداوند سوگند! مقصودی غیر از این را، اراده نکرده است.

ص: 178

سورۀ مبارکۀ فاطر

شماره: 266- کد آیه: 35/10 اسم آیه: کلمۀ پاک

{مَنْ كانَ یُریدُ الْعِزَّةَ فَلِلّهِ الْعِزَّةُ جَمیعًا٭ۚ اِلَیْهِ یَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّیِّبُ وَالْعَمَلُ الصّالِحُ یَرْفَعُهُۥ٭ۚ وَالَّذینَ یَمْكُرُونَ السَّیِّئاتِ لَهُمْ عَذابٌ شَدیدٌ٭ۖ وَمَكْرُ اُولٓئِكَ هُوَ یَبُورُ}

کسى که خواهان عزّت است (باید آنرا از خدا بخواهد، چون) تمام عزّت براى خداست، سخنان پاکیزه به سوى او بالا مى رود، و عمل صالح را بالا مى برد، و آنها که نقشه هاى بد مى کشند، عذاب سختى براى آنهاست و مکر آنان نابود مى شود (و به جایى نمى رسد)!

1_ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، قَالَ: لَمَّا حَضَرَتْ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) الْوَفَاةُ، دَعَا الْأَنْصَارَ، وَ قَالَ: یا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ! قَدْ حَانَ الْفِرَاقُ، وَ قَدْ دُعِیتُ وَ أَنَا مُجِیبُ الدَّاعِی ... وَ سَاقَ الْحَدِیثَ إِلَى أَنْ قَال:

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) لَهُمْ: کتَابُ اللَّهِ وَ أَهْلُ بَیتِی، فَإِنَّ الْکتَابَ هُوَ الْقُرْآنُ، وَ فِیهِ الْحُجَّةُ وَ النُّورُ وَ الْبُرْهَانُ، کلَامُ اللَّهِ جَدِیدٌ، غَضٌّ طَرِی شَاهِدٌ، وَ مُحْکمٌ عَادِلٌ، وَ لَنَا قَائِدٌ بِحَلَالِهِ وَ حَرَامِهِ وَ أَحْکامِهِ یقُومُ غَداً، فَیحَاجُّ أَقْوَاماً فَیزِلُّ اللَّهُ بِهِ أَقْدَامَهُمْ عَنِ الصِّرَاطِ، وَ احْفَظُونِی، مَعَاشِرَ الْأَنْصَارِ! فِی أَهْلِ بَیتِی، فَإِنَّ اللَّطِیفَ الْخَبِیرَ أَخْبَرَنِی أَنَّهُمَا لَنْ یفْتَرِقَا حَتَّى یرِدَا عَلَی الْحَوْضَ.

أَلَا! وَ إِنَّ الْإِسْلَامَ سَقْفٌ تَحْتَهُ دِعَامَةٌ لَا یقُومُ السَّقْفُ، إِلَّا بِهَا، فَلَوْ أَنَّ أَحَدَکمْ أَتَى

ص: 179

بِذَلِک السَّقْفِ مَمْدُوداً، لَا دِعَامَةَ تَحْتَهُ، فَأَوْشَک أَنْ یخِرَّ عَلَیهِ سَقْفُهُ، فَیهْوِی فِی النَّارِ.

أَیهَا النَّاسُ! الدِّعَامَةُ، دِعَامَةُ الْإِسْلَامِ، وَ ذَلِک قَوْلُهُ تَعَالَى: «إِلَیهِ یصْعَدُ الْکلِمُ الطَّیبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ یرْفَعُهُ»، فَالْعَمَلُ الصَّالِحُ طَاعَةُ الْإِمَامِ، وَلِی الْأَمْرِ، وَ التَّمَسُّک بِحَبْلِهِ.

أَیهَا النَّاسُ! أَ فَهِمْتُمْ؟

اللَّهَ! اللَّهَ! فِی أَهْلِ بَیتِی، مَصَابِیحِ الظُّلَمِ، وَ مَعَادِنِ الْعِلْمِ، وَ ینَابِیعِ الْحِکمِ، وَ مُسْتَقَرِّ الْمَلَائِکةِ، مِنْهُمْ وَصِیی وَ أَمِینِی وَ وَارِثِی، وَ هُوَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى، أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ؟ (الحدیث)(1)

حضرت موسی بن جعفر (علیهما السلام) ، از پدرشان امام صادق (علیه السلام) روایت کرده اند که آن حضرت فرمودند: وقتی که وفات رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نزدیک شد، آن حضرت، یارانشان را فرا خواندند، و به آنها فرمودند:

ای گروه انصار! زمان فراق و جدائی، فرا رسیده است، و مرا از عالم غیب خوانده اند، و من در جواب، لبیک گفته ام! ...

تا آنجا که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

آن دو که از هم جدا نمی شوند، کتاب خدا و اهل بیت من هستند، کتاب خدا همان قرآن است، که در آن حجّت و نور و برهان است، و کلام خدا جدید و همیشه، نو و تازه و با طراوت است، و قرآن حاضر و شاهد بر اعمال است، و حاکم عادل است، و قائد و پیشوائی است که جلودار حلال و حرام و احکام است، فردای قیامت،در

ص: 180


1- بحار الأنوار، ج 22، ص476، ح27؛ طرف من الأنباء و المناقب، ص143، طرفه10؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 2، ص119، ح58 و ص349، ح40.

موقفی می ایستد، و با طوایف و اقوامی احتجاج می نماید، و آن اقوام گامهایشان بر صراط می لغزد.

ای جماعت انصار! مرا در رعایت حال أهل بیتم، حفظ کنید، چون خداوند لطیف و خبیر فرموده است: قرآن و اهل بیت من، از هم جدا نمی شوند، تا کنار حوض کوثر، بر من وارد شوند.

آگاه باشید! که اسلام همچون سقفی است، که روی ستون و پایه ای قرار دارد، که همانا سقف، بدون پایه و ستون، قیام ندارد، و هر آینه یکی از شما اگر بخواهد آن سقف را بدون ستون و پایه برافراشته بدارد، به زودی آن سقف بر سر او فرو می ریزد، و او را در آتش فرو می برد.

ای مردم! آن ستون! ستون اسلام است، به جهت گفتار خداوند که فرموده: «إِلَیهِ یصْعَدُ الْکلِمُ الطَّیبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ یرْفَعُهُ»، پس عمل صالح، عبارت است از اطاعت امام، و ولی امر، و چنگ زدن به ریسمان خدا.

ای مردم! آیا فهمیدید؟!

شما را به خدا! شما را به خدا! در اهل بیت من! زیرا آنها چراغهای درخشان، در تاریکی ها هستند، و معدنهای دانش و علم اند، و چشمه های حکمت و حقایق اند، و محل استقرار و تمکن فرشتگان هستند.

و از بین ایشان است وصی من، و امین من، و وارث من، که نسبت او با من، نسبتهارون است، با موسی! آیا من تبلیغ کردم و حقیقت امر را رساندم؟!

2_ عَنْ عَمَّارٍ الْأَسَدِی، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِلَیهِ یصْعَدُ

ص: 181

الْکلِمُ الطَّیبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ یرْفَعُهُ»، وَلَایتُنَا أَهْلَ الْبَیتِ، وَ أَهْوَى بِیدِهِ إِلَى صَدْرِهِ، فَمَنْ لَمْ یتَوَلَّنَا لَمْ یرْفَعِ اللَّهُ لَهُ عَمَلًا.(1)

از عمار بن یقظان اسدى نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خداوند عزّ و جلّ: «إِلَیهِ یصْعَدُ الْکلِمُ الطَّیبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ یرْفَعُهُ»، فرمودند: ولایت ما اهل بیت مقصود است، و با دست به سینۀ خود اشاره نمودند، پس هر که ولایت ما را نداشته باشد، خداوند هیچ عملى را از او بالا نمی برد.

3_ قَالَ عَلِی بْنُ مُوسَى الرِّضَا (علیه السلام) : فِی هَذِهِ الْآیةِ: «إِلَیهِ یصْعَدُ الْکلِمُ الطَّیبُ»، قَوْلُ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، عَلِی وَلِی اللَّهِ، وَ خَلِیفَةُ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ حَقّاً، وَ خُلَفَاؤُهُ خُلَفَاءُ اللَّهِ، وَ «الْعَمَلُ الصَّالِحُ یرْفَعُهُ»، عِلْمُهُ فِی قَلْبِهِ بِأَنَّ هَذَا الْکلَامَ صَحِیحٌ، کمَا قُلْتُهُ بِلِسَانِی.(2)حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) ، در بارۀ آیۀ: «إِلَیهِ یصْعَدُ الْکلِمُ الطَّیبُ»، فرمودند: کلمۀ پاکیزه، گفتن: لا إله إلَّا اللَّه، محمَّد رسول اللَّه، علی ولى اللَّه است، و علی (علیه السلام) جانشین بر حق او است، و جانشینان او، جانشینان خداوند هستند، پس عمل صالح، همان اعتقاد قلبی اوست، به صحیح بودن این کلمات، همچنان که

ص: 182


1- بحار الأنوار، ج 24، ص182، ح17 و ص357، ح75؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص539، ح8828؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص469؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص545؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص353، ح40؛ الكافی، ج 1، ص430، ح85؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 4، ص3.
2- بحار الأنوار، ج 67، ص198 و ص211؛ التفسیر الإمام الحسن العسكری (علیه السلام) ، ص328، ح184.

به زبانم آن را گفتم.

4_ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ، عَنْ خَالِهِ، أَبِی الصَّلْتِ الْهَرَوِی، قَالَ: کنْتُ مَعَ الرِّضَا (علیه السلام) ، لَمَّا دَخَلَ نَیسَابُورَ، وَ هُوَ رَاکبٌ بَغْلَةً شَهْبَاءَ، وَ قَدْ خَرَجَ عُلَمَاءُ نَیسَابُورَ فِی اسْتِقْبَالِهِ، فَلَمَّا صَارَ إِلَى الْمُرَبَّعَةِ، تَعَلَّقُوا بِلِجَامِ بَغْلَتِهِ، وَ قَالُوا: یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! حَدِّثْنَا، بِحَقِّ آبَائِک الطَّاهِرِینَ، حَدِیثاً عَنْ آبَائِک صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیهِمْ أَجْمَعِینَ.

فَأَخْرَجَ رَأْسَهُ مِنَ الْهَوْدَجِ، وَ عَلَیهِ مِطْرَفُ خَزٍّ، فَقَالَ (علیه السلام) : حَدَّثَنِی أَبِی مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ، (علیهما السلام) عَنْ أَبِیهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ عَلِی بْنِ الْحُسَینِ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ الْحُسَینِ (علیه السلام) ، سَیدِ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، قَالَ: أَخْبَرَنِی جَبْرَئِیلُ، الرُّوحُ الْأَمِینُ، عَنِ اللَّهِ، تَقَدَّسَتْ أَسْمَاؤُهُ، وَ جَلَّ وَجْهُهُ، قَالَ: إِنِّی أَنَا اللَّهُ، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی، عِبَادِی فَاعْبُدُونِی، وَ لْیعْلَمْ مَنْ لَقِینِی مِنْکمْ بِشَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُخْلِصاً بِهَا، أَنَّهُ قَدْ دَخَلَ حِصْنِی، وَ مَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ عَذَابِی.قَالُوا: یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! وَ مَا إِخْلَاصُ الشَّهَادَةِ لِلَّهِ؟ قَالَ: طَاعَةُ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ وَلَایةُ أَهْلِ بَیتِهِ (علیهم السلام) .(1)

از احمد بن عبد الصمد، از دایی اش ابو صلت عبد السلام بن صالح هروی نقل است که گفت: زمانی که حضرت امام رضا (علیه السلام) سوار بر قاطر خاکستری رنگی، وارد

ص: 183


1- الأمالی (للطوسی)، ص589، مجلس25، ح9؛ بحار الأنوار، ج 3، ص14، ح39 و ج 27، ص134، ح130 و ج 49، ص120، باب11، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص540، ح8831 و ص768، ح9384؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 4، ص351، باب4، ح1.

نیشابور شدند، من همراه ایشان بودم، علمای آن شهر به استقبال ایشان، از شهر خارج شدند. وقتی که به دشت سرسبزی رسیدند، افسار قاطر ایشان را گرفته و عرض کردند: ای پسر رسول خدا! به حق پدران پاکتان! (صلوات الله علیهم أجمعین)، از آنها، برای ما حدیثی بیان بفرمایید.

آن حضرت در حالی که ردای ابریشمی نقش داری، بر تن داشتند، سر مبارکشان را از کجاوه بیرون آوردند و فرمودند: پدرم امام موسی کاظم (علیه السلام) ، از پدرشان امام صادق (علیه السلام) ، از پدرشان امام سجاد (علیه السلام) ، از پدرشان امام حسین (علیه السلام) ، سرور جوانان اهل بهشت، از پدرشان امیرالمؤمنین (علیه السلام) ، از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت می کنند که آن حضرت فرمودند: جبرئیل، روح الامین، به من اطلاع داد که خداوندی که نامهایش مقدّس و ذاتش ارجمند است، می فرماید: من، الله هستم، و جز من، که یگانه هستم، خدایی نیست. پس ای بندگانم! مرا بپرستید، هر کدام از شما که با شهادت «لا اله الا الله» و با داشتن اخلاص در آن به دیدار من بشتابد، وارد دژ من شده است، و هر کس وارد دژ منشود، از عذابم در امان خواهد بود.

آنان عرض کردند: ای پسر رسول خدا! اخلاص در شهادت «لا اله الا الله» به چه معناست؟ حضرت فرمودند: منظور، پیروی از خداوند و رسول او، و ولایت اهل بیتش (علیهم السلام) ، است.

ص: 184

شماره: 267- کد آیه:22_35/19 اسم آیه: مقایسه

{وَما یَسْتَوِی الْاَعْمى وَالْبَصیرُ19 وَلَا الظُّلُماتُ وَلَا النُّورُ20 وَلَا الظِّلُّ وَلَا الْحَرُورُ21 وَما یَسْتَوِی الْاَحْیآءُ وَلَا الْاَمْواتُ٭ۚ اِنَّ اللّهَ یُسْمِعُ مَنْ یَشآءُ٭ۖ وَمآ اَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِی الْقُبُورِ22}

و نابینا و بینا هرگز برابر نیستند(19) و نه ظلمتها و روشنایى(20) و نه سایه (آرامبخش) و باد داغ و سوزان!(21) و هرگز مردگان و زندگان یکسان نیستند! خداوند پیام خود را به گوش هر کس بخواهد مى رساند، و تو نمى توانى سخن خود را به گوش آنان که در گور خفته اند برسانى(22)

1_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: «وَ ما یسْتَوِی الْأَعْمى وَ الْبَصِیرُ»، قَالَ: الْأَعْمَى، أَبُو جَهْلٍ، وَ الْبَصِیرُ، أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، «وَ لَا الظُّلُماتُ وَ لَا النُّورُ»، فَالظُّلُمَاتُ أَبُو جَهْلٍ، وَ النُّورُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، «وَ لَا الظِّلُّ وَ لَا الْحَرُورُ»، فَالظِّلُّ ظِلُّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی الْجَنَّةِ، وَ الْحَرُورُ یعْنِی جَهَنَّمَ لِأَبِی جَهْلٍ، ثُمَّ جَمَعَهُمْ جَمِیعاً.

فَقَالَ: «وَ ما یسْتَوِی الْأَحْیاءُ وَ لَا الْأَمْواتُ»، فَالْأَحْیاءُ عَلِی وَ حَمْزَةُ وَ جَعْفَرٌ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ وَ فَاطِمَةُ وَ خَدِیجَةُ (علیهم السلام) ، وَ الْأَمْوَاتُ کفَّارُ مَکة.(1)از ابن عباس نقل است که در بارۀ آیۀ: «وَ ما یسْتَوِی الْأَعْمى وَ الْبَصِیرُ»، گفت: کور،

ص: 185


1- بحار الأنوار، ج 24، ص372، ح98 و ج 35، ص396؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص544، ح8844؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص469؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص556؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص81.

ابو جهل است، و بینا، امیر المؤمنین علی (علیه السلام) هستند، «وَ لَا الظُّلُماتُ وَ لَا النُّورُ»، ظلمات، ابو جهل است، و نور، امیر المؤمنین علی (علیه السلام) هستند، «وَ لَا الظِّلُّ وَ لَا الْحَرُورُ»، منظور از سایه، سایۀ امیر المؤمنین (علیه السلام) در بهشت است، و حرور، یعنى جهنم که براى ابو جهل است، بعد به صورت جمع فرموده: «وَ ما یسْتَوِی الْأَحْیاءُ وَ لَا الْأَمْواتُ»، احیاء، حضرت علی، و حمزه، و جعفر، و حسن، و حسین، و فاطمه، و خدیجه (علیهم السلام) هستند، و اموات، کفّار مکه هستند.

2_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: «وَ ما یسْتَوِی الْأَعْمى»، قَالَ: أَبُو جَهْلِ بْنُ هِشَامٍ، «وَ الْبَصِیرُ»، قَالَ: عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، ثُمَّ قَالَ: «وَ لَا الظُّلُماتُ»، یعْنِی أبو جَهْلٍ، الْمُظْلِمَ قَلْبُهُ بِالشِّرْک، «وَ لَا النُّورُ»، یعْنِی قَلْبَ عَلِیّ (علیه السلام) ، الْمَمْلُوءَ مِنَ النُّورِ، ثُمَّ قَالَ: «وَ لَا الظِّلُّ»، یعْنِی بِذَلِک مُسْتَقَرَّ عَلِیّ (علیه السلام) فِی الْجَنَّةِ، «وَ لَا الْحَرُورُ»، یعْنِی بِهِ مُسْتَقَرَّ أَبِی جَهْلٍ فِی جَهَنَّمَ، ثُمَّ جَمَعَهُمْ فَقَالَ: «وَ ما یسْتَوِی الْأَحْیاءُ»، عَلِی وَ حَمْزَةُ وَ جَعْفَرٌ وَ حَسَنٌ وَ حُسَینٌ وَ فَاطِمَةُ وَ خَدِیجَةُ (علیهم السلام) ، «وَ لَا الْأَمْواتُ»، کفَّارُ مَکةَ.(1)

ابن عباس در تفسیر و توضیح آیۀ کریمۀ: «وَ ما یسْتَوِی الْأَعْمى وَ الْبَصِیرُ»، گفت: منظور از اعمى، ابو جهل است، و منظور از بصیر، على بن ابى طالب (علیه السلام)است، «وَ لَا الظُّلُماتُ»، یعنى ابو جهل، که به سبب شرک و کفر، قلبش تاریک شده بود، «وَ لَا النُّورُ»، یعنى قلب على (علیه السلام) ، که نور ایمان دلش را منوّر کرده بود، «وَ لَا الظِّلُّ»، یعنی سایه هاى درختان بهشتى، که زیر آن جایگاه على (علیه السلام) است، که هرگز با «الْحَرُورُ»، یعنى حرارت آتش جهنم، که منزل و مأواى ابو جهل است، برابر نیستند، «وَ ما یسْتَوِی الْأَحْیاءُ»، و زندگان یعنی: على، حمزه، جعفر، حسن، حسین، فاطمه و خدیجه (علیهم السلام) ،

ص: 186


1- شواهد التنزیل، ج 2، ص154، ح781.

هم با «الْأَمْواتُ»، یعنی کفّار مکه، برابر نیستند.

ص: 187

شماره: 268- کد آیه:35/28 اسم آیه: علماء

{وَمِنَ النّاسِ وَالدَّوآبِّ وَالْاَنْعامِ مُخْتَلِفٌ اَلْوانُهُۥ كَذلِكَ٭ۗ اِنَّما یَخْشَى اللّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَمآءُ٭ۗ اِنَّ اللّهَ عَزیزٌ غَفُورٌ}

و نیز از انسان ها و جنبدگان و چهارپایان رنگ هاى گوناگون وجود دارد. از بندگان خدا فقط دانشمندان از او مى ترسند یقیناً خدا تواناى شکست ناپذیر و بسیار آمرزنده است.

1_ عَنْ جَمِیلٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: سَمِعْتُهُ یقُولُ: یغْدُو النَّاسُ عَلَى ثَلَاثَةِ أَصْنَافٍ، عَالِمٍ وَ مُتَعَلِّمٍ وَ غُثَاءٍ، فَنَحْنُ الْعُلَمَاءُ، وَ شِیعَتُنَا الْمُتَعَلِّمُونَ، وَ سَائِرُ النَّاسِ غُثَاءٌ.(1)

از جمیل نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) شنیدم که می فرمودند: مردم سه دسته اند: دانشمند، و دانشجو، و خاشاک روى آب (که هر لحظه موج دریا، آنها را به سویی ببرد، مانند مردمى که چون علم وتحقیق دینى ندارند، هر روز به سوی گروهی می روند)، پس ما (اهل بیت (علیهم السلام) ) دانشمندان هستیم، و شیعیان ما دانشجویانند، و بقیۀ مردم خاشاک روى آب هستند.

2_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: «إِنَّما یخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ»، قَالَ: یعْنِی بِهِ عَلِیاً (علیه السلام) کانَ عَالِماً بِاللَّهِ، وَ یخْشَى اللَّهَ، وَ یرَاقِبُهُ، وَ یعْمَلُ بِفَرَائِضِهِ، وَیجَاهِدُ فِی

ص: 188


1- بصائر الدرجات، ج 1، ص8، ح1؛ الكافی، ج 1، ص34، ح4؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 1، ص111، ح4؛ وسائل الشیعة، ج 27، ص18، ح33094.

سَبِیلِهِ، وَ یتَّبِعُ جَمِیعَ أَمْرِهِ بِرِضَاهُ وَ مَرْضَاةِ رَسُولِهِ (علیهما السلام) .(1)

عبد اللَّه بن عباس در بارۀ فرمایش خدای متعال: «إِنَّما یخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ»، گفت: منظور از علماء در آیۀ شریفه، حضرت على بن ابى طالب (علیه السلام) هستند، که عالم به خداى سبحان بودند، و از او می ترسیدند، و مراقب کردار و گفتار خویش، در همۀ حالات بودند، و به واجبات عمل می نمودند، و در راه خداوند جهاد می کردند، و پیرو تمام دستورات بودند، تا خشنودى خدا و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را فراهم نمایند.

ص: 189


1- بحار الأنوار، ج 24، ص122، ح12؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص545، ح8848؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص470؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص560؛ شواهد التنزیل، ج 2، ص152، ذیل ح779.

شماره: 269- کد آیه:35/32 اسم آیه: بخشش بزرگ

{ثُمَّ اَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا٭ۖ فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِه وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِاِذْنِ اللّهِ٭ۚ ذلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبیرُ}

سپس این کتاب را به گروهى از بندگان برگزیدۀ خود به میراث دادیم، از میان آنها عده اى بر خود ستم کردند، و عده اى میانه رو بودند، و گروهى به اذن خداوند در نیکیها پیشى گرفتند، و این، همان فضیلت بزرگ است!

1_ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ الْجَعْفَرِی، عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْعَسْکرِی (علیه السلام) ، قَد سَأَلَهُ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکتابَ الَّذِینَ اصْطَفَینا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ»، قَالَ (علیه السلام) : کلُّهُمْ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) ، الظَّالِمُ لِنَفْسِهِ، الَّذِی لَا یقِرُّ بِالْإِمَامِ، وَ الْمُقْتَصِدُ، الْعَارِفُ بِالْإِمَامِ، وَ السَّابِقُ بِالْخَیرَاتِ، الْإِمَامُ.

فَجَعَلْتُ أُفَکرُ فِی نَفْسِی عِظَمَ مَا أَعْطَى اللَّهُ آلَ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) وَ بَکیتُ، فَنَظَرَ إِلَی وَ قَالَ: الْأَمْرُ أَعْظَمُ مِمَّا حَدَّثَتْ بِهِ نَفْسُک مِنْ عِظَمِ شَأْنِ آلِ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) ، فَاحْمَدِ اللَّهَ أَنْ جَعَلَک مُتَمَسِّکاً بِحَبْلِهِمْ، تُدْعَى یوْمَ الْقِیامَةِ بِهِمْ، إِذَا دُعِی کلُّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ إِنَّک عَلَى خَیرٍ.(1)

از ابو هاشم جعفرى نقل است که گفت: من از حضرت ابا محمّد، امام حسنعسکرى (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خدای متعال: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکتابَ الَّذِینَ اصْطَفَینا مِنْ

ص: 190


1- بحار الأنوار، ج 50، ص258، ح18؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 3، ص556، ح6471؛ الدر النظیم فی مناقب الأئمة اللهامیم، ص745؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 4، ص41، ح18؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 7، ص634، ح2619.

عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ»، سئوال کردم: حضرت فرمودند: همۀ آنها آل محمد (علیهم السلام) هستند، ستمگر به نفس خود، کسى است که به امام زمان خود معترف نباشد، و به ولایت او اقرار نکند، و عادل و میانه رو، کسى است که معترف به امامت امام زمان خود باشد، و او را بشناسد، و پیشى گیرنده به خیرات، به اذن خدا، خود امام است.

ابو هاشم گوید: با بیانات امام، راجع به درجات آل محمد (علیهم السلام) ، اشک از چشمانم سرازیر شد، و من با خود در فکر فرو رفتم، که چه اندازه خداوند به آل محمد (علیهم السلام) از عنایات خود، عطا فرموده است!

در این حال حضرت به من نظرى کردند و فرمودند: مطلب از این اندازه ای که تو فکر مى کنى، بالاتر و بزرگتر است، و شأن آل محمد (علیهم السلام) ، از اینها بیشتر است، شکر و سپاس خدا را به جا آور، که تو را متمسّک به ریسمان ولایت آنها قرار داده است، و زمانى که در روز رستاخیز، هر امّتى را به امامشان بخوانند، تو را با ائمّۀ اهل بیت (علیهم السلام) مى خوانند، اى ابوهاشم! بشارت باد تو را به این موهبت الهى که تو در مسیر خیر هستی.

2_ عَنْ جَابِرِ بْنِ یزِیدَ الْجُعْفِی، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی الْبَاقِرِ (علیه السلام) ، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکتابَ الَّذِینَ اصْطَفَینا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ»، فَقَالَ: الظَّالِمُ مِنَّا مَنْ لَا یعْرِفُ حَقَّ الْإِمَامِ، وَ الْمُقْتَصِدُ، الْعَارِفُ بِحَقِّ الْإِمَامِ، وَ السَّابِقُ بِالْخَیرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ هُوَ الْإِمَامُ، جَنَّاتُ

ص: 191

عَدْنٍ یدْخُلُونَها، یعْنِی السَّابِقَ وَ الْمُقْتَصِدَ.(1)

از جابر بن یزید جعفى نقل است که گفت: از حضرت ابا جعفر، امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خدای متعال: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکتابَ الَّذِینَ اصْطَفَینا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: ظالم از ما خانواده، آن کسى است که حقّ امام را نشناسد، و میانه رو، آن کسى است که حق امام را شناخته، و به آن معتقد است، و شتابنده به سوی نیکی ها به اذن خدا، خود امام است، و «جَنَّاتُ عَدْنٍ یدْخُلُونَها»، یعنى باغهاى خرّم و جاودانى بهشت، که پاداش پیش تازندگان، و میانه روان است، یعنی همان سابق و مقتصد.

3_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کثِیرٍ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِنَّ أَوَّلَ وَصِی کانَ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ، هِبَةُ اللَّهِ بْنُ آدَمَ، وَ مَا مِنْ نَبِی مَضَى، إِلَّا وَ لَهُ وَصِی، وَ کانَ جَمِیعُ الْأَنْبِیاءِ، مِائَةَ أَلْفِ نَبِی وَ عِشْرِینَ أَلْفَ نَبِی، مِنْهُمْ خَمْسَةٌ أُولُو الْعَزْمِ، نُوحٌ وَ إِبْرَاهِیمُ وَ مُوسَى وَ عِیسَى وَ مُحَمَّدٌ (علیهم السلام) ، وَ إِنَّ عَلِی بْنَ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) کانَ هِبَةَ اللَّهِ لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله وسلم) ، وَ وَرِثَ عِلْمَ الْأَوْصِیاءِ، وَ عِلْمَ مَنْ کانَ قَبْلَهُ، أَمَا إِنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَرِثَ عِلْمَ مَنْ کانَ قَبْلَهُ مِنَ الْأَنْبِیاءِ وَ الْمُرْسَلِینَ.

عَلَى قَائِمَةِ الْعَرْشِ مَکتُوبٌ: حَمْزَةُ أَسَدُ اللَّهِ، وَ أَسَدُ رَسُولِهِ، وَ سَیدُ الشُّهَدَاءِ، وَ فِی ذُؤَابَةِ الْعَرْشِ، عَلِی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ، فَهَذِهِ حُجَّتُنَا عَلَى مَنْ أَنْکرَ حَقَّنَا، وَ جَحَدَ مِیرَاثَنَا، وَ

ص: 192


1- بحار الأنوار، ج 23، ص214، ح3؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص548، ح8858؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 10، ص567؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص363، ح83؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 4، ص38، ح8؛ معانی الأخبار، ص104، ح2.

مَا مَنَعَنَا مِنَ الْکلَامِ، وَ أَمَامَنَا الْیقِینُ، فَأَی حُجَّةٍ تَکونُ أَبْلَغَ مِنْ هَذَا.(1)

از عبد الرحمن بن کثیر نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) فرمودند: پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: نخستین وصیى که در روى زمین بود، هبة اللَّه، پسر آدم (علیه السلام) بود، و هیچ پیامبرى از دنیا نرفت، جز اینکه او را وصیى بود، و همۀ پیامبران، یکصد و بیست هزار تن بودند، که پنج نفر از آنها اولو العزم هستند، یعنی: نوح (علیه السلام) ، و ابراهیم (علیه السلام) ، و موسى (علیه السلام) ، و عیسى (علیه السلام) ، و محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، به راستی على بن ابى طالب (علیه السلام) ، هبة اللَّه محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، بود، که علم همۀ اوصیاء و پیشینیان خود را، به ارث برد، و همانا حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، علم همۀ پیامبران و مرسلین پیش از خود را به ارث برد.

بر ستون عرش نوشته است: حمزه (بن عبد المطلب) شیر خدا، و شیر رسولش و سرور شهیدان است، و در کنگرۀ عرش نوشته است: على (علیه السلام) امیر مؤمنان است، پس این است حجّت ما، بر هر که منکر حق ما شود، و میراث ما را نپذیرد، وچه مانعى از اظهار این حقائق جلوى ما است، با اینکه همۀ ما، مرگ را در پیش داریم، پس چه حجّت و دلیلى رساتر از این است.

4_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکیرٍ الْهَجَرِی، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، قَالَ: إِنَّ عَلِی بْنَ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) کانَ هِبَةَ اللَّهِ لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَرِثَ عِلْمَ الْأَوْصِیاءِ، وَ عِلْمَ مَنْ کانَ قَبْلَهُ، مِنَ

ص: 193


1- بحار الأنوار، ج 27، ص6، ح13 و ج 38، ص6، ح12؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 5، ص50، ح9799؛ الكافی، ج 1، ص224، ح2؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص121، ح1؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، ص125؛ تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص512، ح194؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 3، ص17، ح2.

الْأَنْبِیاءِ وَ الْمُرْسَلِینَ.(1)

از عبد الله بن بکیر هجرى نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) فرمودند: حضرت على بن ابی طالب (علیه السلام) هبة اللهِ محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) بودند، یعنی حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) تمام علوم اوصیاء و علوم پیامبران سابق را ارث بردند، چون وارث پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بودند، و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وارث همۀ پیامبران و رسولان بودند.

5_ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) أَنَّهُ قَالَ: یا طَارِقُ! الْإِمَامُ، کلِمَةُ اللَّهِ وَ حُجَّةُ اللَّهِ وَ وَجْهُ اللَّهِ وَ نُورُ اللَّهِ وَ حِجَابُ اللَّهِ وَ آیةُ اللَّهِ، یخْتَارُهُ اللَّهُ، وَ یجْعَلُ فِیهِ مَا یشَاءُ، وَ یوجِبُ لَهُ بِذَلِک الطَّاعَةَ وَ الْوَلَایةَ عَلَى جَمِیعِ خَلْقِهِ، فَهُوَ وَلِیهُ فِیسَمَاوَاتِهِ وَ أَرْضِهِ.

أَخَذَ لَهُ بِذَلِک الْعَهْدَ عَلَى جَمِیعِ عِبَادِهِ، فَمَنْ تَقَدَّمَ عَلَیهِ کفَرَ بِاللَّهِ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ، فَهُوَ یفْعَلُ مَا یشَاءُ، وَ إِذَا شَاءَ اللَّهُ شَاءَ، وَ یکتَبُ عَلَى عَضُدِهِ: «وَ تَمَّتْ کلِمَةُ رَبِّک صِدْقاً وَ عَدْلًا»،(2) فَهُوَ الصِّدْقُ وَ الْعَدْلُ، وَ ینْصَبُ لَهُ عَمُودٌ مِنْ نُورٍ مِنَ الْأَرْضِ إِلَى السَّمَاءِ، یرَى فِیهِ أَعْمَالَ الْعِبَادِ، وَ یلْبَسُ الْهَیبَةَ، وَ عِلْمَ الضَّمِیرِ، وَ یطَّلِعُ عَلَى الْغَیبِ، وَ یرَى مَا بَینَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ، فَلَا یخْفَى عَلَیهِ شَی ءٌ مِنْ عَالَمِ الْمُلْک وَ الْمَلَکوتِ، وَ یعْطَى مَنْطِقَ الطَّیرِ عِنْدَ وَلَایتِهِ، فَهَذَا الَّذِی یخْتَارُهُ اللَّهُ لِوَحْیهِ، وَ یرْتَضِیهِ لِغَیبِهِ، وَ یؤَیدُهُ بِکلِمَتِهِ، وَ یلَقِّنُهُ حِکمَتَهُ، وَ یجْعَلُ قَلْبَهُ مَکانَ مَشِیتِهِ، وَ ینَادِی لَهُ بِالسَّلْطَنَةِ، وَ یذْعِنُ لَهُ بِالْإِمْرَةِ، وَ یحْکمُ لَهُ بِالطَّاعَةِ، وَ ذَلِک لِأَنَّ الْإِمَامَةَ مِیرَاثُ الْأَنْبِیاءِ، وَ مَنْزِلَةُ الْأَصْفِیاءِ، وَ خِلَافَةُ اللَّهِ، وَ خِلَافَةُ رُسُلِ اللَّهِ، فَهِی عِصْمَةٌ وَ وَلَایةٌ وَ سَلْطَنَةٌ وَ هِدَایةٌ، وَ إِنَّهُ تَمَامُ الدِّینِ

ص: 194


1- الإختصاص، ص279؛ بحار الأنوار، ج 17، ص146، ح36 و ج 40، ص211، ح10؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص294، ح10.
2- 6/115.

وَ رُجُحُ الْمَوَازِینَ.(الحدیث)(1)

از طارق بن شهاب نقل است که گفت: حضرت امام امیر المؤمنین علی (علیه السلام) فرمودند: ای طارق! امام کلمۀ خدا، و حجّت خدا، و وجه خدا، و نور خدا، و حجاب خدا، و نشانۀ او است، خداوند امام را انتخاب می کند، و هر چه خواست در او قرار می دهد، به واسطۀ همین مقام، اطاعتش و ولایتش بر تمام جهان واجب است، او، ولىّ خدا (صاحب اختیار) در آسمانها و زمین است.

خداوند از تمام بندگانش بر این ولایت، عهد و پیمان گرفته است، پس هر کسخود را بر او مقدّم بدارد، به خداوند در عرش اعلی، کافر شده است، پس امام آنچه بخواهد، انجام می دهد، و هر چه خدا بخواهد، می خواهد.

بر بازوی او مى نویسد: «وَ تَمَّتْ کلِمَةُ رَبِّک صِدْقاً وَ عَدْلًا»، پس او راستى و عدالت است، خداوند برای امام استوانه اى از نور، به فاصلۀ زمین تا آسمان، قرار می دهد، تا اعمال بندگان را به وسیلۀ آن ببیند، و بر قامتش لباس هیبت و عظمت مى پوشاند، و او از دل ها آگاه، و بر اسرار مطّلع است، آنچه بین مشرق و مغرب واقع می شود را مى بیند، چیزى از عالم ملک و ملکوت، بر او پوشیده نیست، و در زمان ولایتش، آشنایى با زبان پرندگان، به او عطا مى گردد.

پس او همان کسى است که خداوند براى وحى خود برگزیده، براى غیب خود مى پسندد، به کلمۀ خود تأییدش مى کند، حکمت خود را به او تلقین مى نماید، قلب او را مکان مشیّت خود قرار مى دهد، آواى سلطنت او را سر مى دهد، براى حکومت او اذعان و اعتراف مى گیرد، و به اطاعت و فرمانبردارى از او حکم مى فرماید.

ص: 195


1- بحار الأنوار، ج 25، ص169، ح39؛ مشارق أنوار الیقین فی أسرار أمیر المؤمنین (علیه السلام) ، ص177.

زیرا امامت میراث انبیاء، منزلت اصفیاء، خلافت خدا، و خلافت رسولان الهى است. پس امامت، عصمت است، و ولایت، و سلطنت است و هدایت، زیرا امامت، متمّم دین، و رجحان موازین است.

6_ عَنْ عَلِی بْنِ النُّعْمَانِ، رَفَعَهُ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : یمُصُّونَ الثِّمَادَ، وَ یدَعُونَ النَّهَرَ الْعَظِیمَ، قِیلَ لَهُ: وَ مَا النَّهَرُ الْعَظِیمُ؟قَالَ: رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ الْعِلْمُ الَّذِی أَعْطَاهُ اللَّهُ، إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَمَعَ لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) سُنَنَ النَّبِیینَ مِنْ آدَمَ، وَ هَلُمَّ جَرّاً إِلَى مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) .

قِیلَ لَهُ: وَ مَا تِلْک السُّنَنُ؟ قَالَ: عِلْمُ النَّبِیینَ بِأَسْرِهِ، وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) صَیرَ ذَلِک کلَّهُ عِنْدَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) . فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ: یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! فَأَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ أَعْلَمُ، أَمْ بَعْضُ النَّبِیینَ؟

فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : اسْمَعُوا مَا یقُولُ! إِنَّ اللَّهَ یفْتَحُ مَسَامِعَ مَنْ یشَاءُ، إِنِّی حَدَّثْتُهُ أَنَّ اللَّهَ جَمَعَ لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) عِلْمَ النَّبِیینَ وَ أَنَّهُ جَمَعَ ذَلِک کلَّهُ عِنْدَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ هُوَ یسْأَلُنِی أَ هُوَ أَعْلَمُ أَمْ بَعْضُ النَّبِیینَ.(1)

از على بن نعمان نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) فرمودند: مردم، آب کمى را که هیچ مادّه اى ندارد مى مکند، و جوى بزرگ را وا مى گذارند، به آن حضرت عرض شد: جوى بزرگ چیست؟

ص: 196


1- بحار الأنوار، ج 26، ص166، ح21؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص117، ح12؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 3، ص382؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص471، ح197؛ الكافی، ج 1، ص222، ح6؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 3، ص13، ح6.

حضرت فرمودند: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) هستند، و علمی که خداوند به ایشان عطا فرموده است. همانا خداى عزّوجلّ همۀ سنّت هاى پیامبران را، از آدم تا خاتم، براى حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، جمع نموده است.

به آن حضرت عرض شد: این سنّت ها چیست؟ حضرت فرمودند: همۀ علوم پیامبران، و به درستى که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، همۀ آنها را، بهامیر المؤمنین علی (علیه السلام) تحویل دادند.

مردى به آن حضرت عرض کرد: ای پسر پیامبر! پس آیا امیر المؤمنین (علیه السلام) ، اعلم و افضل است، یا بعضى از پیامبران؟

حضرت باقر (علیه السلام) فرمودند: گوش کنید این مرد چه مى گوید!!! همانا خدا، گوش هاى هر که را بخواهد باز می کند، من به او خبر مى دهم که خدا، علم همۀ پیامبران را، از براى حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) جمع فرموده، و آن حضرت، همۀ آن علوم را نزد امیر المؤمنین (علیه السلام) قرار داده اند، و این مرد، از من مى پرسد که آیا آن حضرت داناتر است یا بعضى از پیامبران؟!

(یعنی: نمی فهمد که معنى سخن من اینست که: آنچه همۀ پیامبران می دانستند را، حضرت على (علیه السلام) به تنهائى می دانند).

ص: 197

سورۀ مبارکۀ یس

شماره: 270- کد آیه:8 و 36/7 اسم آیه: عاقبت انکار ولایت

{لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلٓى اَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لا یُؤْمِنُونَ7 اِنّا جَعَلْنا فیٓ اَعْناقِهِمْ اَغْلالًا فَهِیَ اِلَى الْاَذْقانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ8}

یقیناً فرمان (الهی) در بارۀ اکثر آنها تحقق یافته، به همین جهت ایمان نمی آورند.(7) مسلماً ما در گردنهای آنها غل هائی قرار دادیم که تا چانه ها ادامه دارد، به طورى که سرهایشان بالا مانده است.(8)

عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، ... وَ سَاقَ الْحَدِیثَ إِلَى أَنْ قَال:

وَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ: «لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أُنْذِرَ آباؤُهُمْ فَهُمْ غافِلُونَ»، قَالَ: لِتُنْذِرَ الْقَوْمَ الَّذِی أَنْتَ فِیهِمْ کمَا أُنْذِرَ آبَاؤُهُمْ فَهُمْ غَافِلُونَ عَنِ اللَّهِ وَ عَنْ رَسُولِهِ وَ عَنْ وَعِیدِهِ، «لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلى أَکثَرِهِمْ»، مِمَّنْ لَا یقِرُّونَ بِوَلَایةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ، «فَهُمْ لا یؤْمِنُونَ»، بِإِمَامَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ الْأَوْصِیاءِ مِنْ بَعْدِهِ.

فَلَمَّا لَمْ یقِرُّوا کانَتْ عُقُوبَتُهُمْ مَا ذَکرَ اللَّهُ، «إِنَّا جَعَلْنا فِی أَعْناقِهِمْ أَغْلالًا فَهِی إِلَى الْأَذْقانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ»، فِی نَارِ جَهَنَّمَ، ثُمَّ قَالَ: «وَ جَعَلْنا مِنْ بَینِ أَیدِیهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَیناهُمْ فَهُمْ لا یبْصِرُونَ»، عُقُوبَةً مِنْهُ لَهُمْ حَیثُ أَنْکرُوا وَلَایةَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ، هَذَا فِی الدُّنْیا وَ فِی الْآخِرَةِ فِی نَارِ جَهَنَّمَ مُقْمَحُونَ.ثُمَّ قَالَ: یا مُحَمَّدُ! «وَ سَواءٌ عَلَیهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا یؤْمِنُونَ»، بِاللَّهِ وَ بِوَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) وَ مِنْ بَعْدِهِ، ثُمَّ قَالَ: «إِنَّما تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکرَ»، یعْنِی أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، «وَ

ص: 198

خَشِی الرَّحْمنَ بِالْغَیبِ فَبَشِّرْهُ»، یا مُحَمَّدُ! «بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ کرِیمٍ».(1)

ابو بصیر، در روایتی طولانی، از امام صادق (علیه السلام) ، در بارۀ تفسیر آیاتی از قرآن کریم، پرسشهایی نموده، تا آنجا که گفت:

از آن حضرت در بارۀ فرمایش خدا متعال: «لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أُنْذِرَ آباؤُهُمْ فَهُمْ غافِلُونَ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: یعنى تا قومى را که در بین آنها هستى، پند داده و انذار نمایی، همانگونه که قبلاً پدران و پیشینیان آنها مورد انذار قرار گرفتند، امام آنها، از خدا و رسولش، و تهدیدش غافل بودند، «لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلى أَکثَرِهِمْ»، وعدۀ عذاب در بارۀ بیشتر کسانی که به ولایت امیر المؤمنین (علیه السلام) و امامان بعد از او اقرار نکردند، محقّق شده است، «فَهُمْ لا یؤْمِنُونَ»، اینها هرگز ایمان نمی آورند، چون به ولایت و امامت امیر المؤمنین (علیه السلام) و اوصیای بعد از او، اقرار نمی کنند، پس عقوبتی که خداوند مقرّر فرموده، در حقّشان ثابت است، و کیفرشان همان است که خدا می فرماید: «إِنَّا جَعَلْنا فِی أَعْناقِهِمْ أَغْلالًا فَهِی إِلَى الْأَذْقانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ»، یعنى در آتش جهنّم، سپس حضرت فرمودند: «وَ جَعَلْنا مِنْ بَینِ أَیدِیهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَیناهُمْ فَهُمْ لا یبْصِرُونَ»، یعنى: و ما در پیش رو و پشت سرِایشان، بند و پرده اى را قرار دادیم، پس چشم هاى ایشان را پوشاندیم، پس ایشان چیزی را نمى بینند، و قادر نیستند که به راست و چپ خود، نگاه کنند، و در پیش و پس خویش نظر اندازند.

این عقوبتى است از جانب خدا، براى کسانی که ولایت امیر المؤمنین (علیه السلام) و امامان بعد از او را، انکار کردند. و این عقوبت، در دنیا است، و در آخرت، در آتش

ص: 199


1- بحار الأنوار، ج 24، ص332، ح58؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص564، ح8894؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص245؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص56؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص375، ح16؛ الكافی، ج 1، ص431، ح90؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 5، ص130، ح90.

دوزخ، سر در هوا ماندگان، خواهند بود.

بعد از آن، خداوند می فرماید: ای محمد! «وَ سَواءٌ عَلَیهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا یؤْمِنُونَ»، حضرت فرمودند: آنها به خدا و به ولایت على (علیه السلام) و جانشینان او، ایمان نمى آورند. و بعد می فرماید: «إِنَّما تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکرَ»، یعنى: فقط تو کسى را بیم دهى، که از امیر المؤمنین علی (علیه السلام) پیروى کند، «وَ خَشِی الرَّحْمنَ بِالْغَیبِ فَبَشِّرْهُ»، یعنى: پس، ای محمّد! او را مژده بده، «بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ کرِیمٍ»، یعنى: به آمرزش و پاداشى ارجمند.

ص: 200

شماره: 271- کد آیه:36/12 اسم آیه: امام مبین

{اِنّا نَحْنُ نُحْیِی الْمَوْتى وَنَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَءاثارَهُمْ٭ۚ وَكُلَّ شَیْءٍ اَحْصَیْناهُ فیٓ اِمامٍ مُبینٍ}

همانا ما خود، مردگان را زنده می کنیم، و آنچه را از پیش فرستاده اند و آثارشان را می نویسیم، و همه چیز را در پیشوای روشنگر، بر شمرده ایم.

1_ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ، مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی الْبَاقِرِ (علیه السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، عَنْ جَدِّهِ (علیه السلام) قَالَ: لَمَّا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآیةُ، عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «وَ کلَّ شَی ءٍ أَحْصَیناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ»، قَامَ أَبُو بَکرٍ وَ عُمَرُ مِنْ مَجْلِسِهِمَا، فَقَالا: یا رَسُولَ اللَّهِ! هُوَ التَّوْرَاةُ؟ قَالَ: لَا، قَالا: فَهُوَ الْإِنْجِیلُ؟ قَالَ: لَا، قَالا: فَهُوَ الْقُرْآنُ؟ قَالَ: لَا، قَالَ: فَأَقْبَلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیّ (علیه السلام) ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : هُوَ هَذَا، إِنَّهُ الْإِمَامُ الَّذِی أَحْصَى اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى فِیهِ عِلْمَ کلِّ شَی ءٍ.(1)

از ابو جارود نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) ، از پدر بزرگوارشان، از جدّ گرامیشان امام حسین (علیه السلام) روایت نمودند که فرمودند: وقتى این آیه بر پیامبر

ص: 201


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص39، ح150؛ الأمالی(للصدوق)، ص170، مجلس32، ح5؛ بحار الأنوار، ج 35، ص427، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص568، ح8905؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص477؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص247؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص61؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص379، ح27؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 5، ص213، ح18؛ معانی الأخبار، ص95؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص64.

خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد: «وَ کلَّ شَی ءٍ أَحْصَیناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ»، ابو بکر و عمر از جایگاه خود برخاستند، و گفتند: اى پیامبر خدا! آیا امام مبین، که همه چیز در آن آورده شده، تورات است؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: نه، آنها گفتند: پس انجیل است؟ حضرت فرمودند: نه، گفتند: پس آن قرآن است؟ حضرت فرمود: نه، امام حسین (علیه السلام) فرمودند: در این هنگام، حضرت على (علیه السلام) وارد شدند، و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در حالى که با دستشان او را نشان مى دادند، فرمودند: این امام مبین است، بى تردید او امامى است که خداوند، علم همه چیز را، در اختیار او قرار داده است.

2_ عَنْ عَمَّارِ بْنِ یاسِرٍ، رَضِی اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: کنْتُ عِنْدَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) فِی بَعْضِ غَزَوَاتِهِ، فَمَرَرْنَا بِوَادٍ مَمْلُوءٍ نَمْلًا، فَقُلْتُ: یا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ! تَرَى یکونُ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ تَعَالَى، یعْلَمُ عَدَدَ هَذَا النَّمْلِ؟ قَالَ: نَعَمْ، یا عَمَّارُ! أَنَا أَعْرِفُ رَجُلًا یعْلَمُ عَدَدَهُ، وَ کمْ فِیهِ ذَکرٌ وَ کمْ فِیهِ أُنْثَى، فَقُلْتُ: مَنْ ذَلِک الرَّجُلُ یا مَوْلَای!؟ فَقَالَ: یا عَمَّارُ! مَا قَرَأْتَ فِی سُورَةِ یس: «وَ کلَّ شَی ءٍ أَحْصَیناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ»؟ فَقُلْتُ: بَلَى، یا مَوْلَای! فَقَالَ: أَنَا ذَلِک الْإِمَامُ الْمُبِینُ.(1)

از عمّار یاسر (رحمة الله) نقل است که گفت: من با حضرت أمیر المؤمنین علی (علیه السلام) در بعضى از جنگ هاى آن حضرت بودم، تا اینکه از یک وادى عبورکردیم که آن بیابان مملوّ از مورچه بود.

من عرض کردم: ای امیر مؤمنان! آیا کسى از مخلوقات خدا هست، که تعداد این

ص: 202


1- بحار الأنوار، ج 40، ص176، ح58؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص569، ح8909؛ الفضائل (لابن شاذان القمی)، ص94؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 5، ص214، ح22؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 2، ص133، ح453.

مورچه ها را بداند؟!

حضرت فرمودند: آرى، اى عمّار! من مردى را مى شناسم که عدد آنها را می داند، و نیز می داند در میان آنها چقدر نر، و چقدر ماده هست!

عرض کردم: اى أمیر مؤمنان! آن مرد کیست؟ حضرت فرمودند: اى عمّار! مگر در سورۀ یس آیۀ: «وَ کلَّ شَی ءٍ أَحْصَیناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ»، را نخوانده اى؟ عرض کردم: آرى، اى مولاى من! حضرت فرمودند: من آن امام مبین هستم.

3_ عَن ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، أَنَّهُ قَالَ: أَنَا وَ اللَّهِ! الْإِمَامُ الْمُبِینُ، أُبَینُ الْحَقَّ مِنَ الْبَاطِلِ، وَرِثْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) .(1)

از ابن عباس نقل است که گفت: حضرت امام امیر المؤمنین علی (علیه السلام) فرمودند: به خدا سوگند! امام مبین من هستم، که حق را از باطل جدا مى کنم، و این علم را از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به ارث برده ام.4_ فی الاحتجاج عَنِ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فِی خُطْبَةِ الْغَدِیرِ: ...

مَعَاشِرَ النَّاسِ! مَا مِنْ عِلْمٍ إِلَّا وَ قَدْ أَحْصَاهُ اللَّهُ فِی، وَ کلُّ عِلْمٍ عَلِمْتُ، فَقَدْ أَحْصَیتُهُ

ص: 203


1- بحار الأنوار، ج 35، ص427، ذیل ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص566، ذیل ح8899؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص247؛ تفسیر القمی، ج 2، ص212؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص62؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص379، ح28؛ طرف من الأنباء و المناقب، ص373.

فِی إِمَامِ الْمُتَّقِینَ، وَ مَا مِنْ عِلْمٍ إِلَّا عَلَّمْتُهُ عَلِیاً، وَ هُوَ الْإِمَامُ الْمُبِینُ. (الحدیث)(1)

در کتاب احتجاج مرحوم طبرسی، پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در بخشی از خطبۀ غدیر، فرمودند: ای گروه مردم! خداوند متعال تمام علوم را به من عطاء فرمود، و من هم، تمام آنها را به على بن أبى طالب (علیه السلام) ، پیشواى پرهیزگاران، تعلیم نمودم، که او همان امام مبین است.

5_ عَنْ عِیسَى بْنِ الْمُسْتَفَادِ أَبِی مُوسَى الضَّرِیرِ، قَالَ: حَدَّثَنِی مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ (علیهما السلام) قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : أَ لَیسَ کانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) کاتِبَ الْوَصِیةِ وَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) الْمُمْلِی عَلَیهِ، وَ جَبْرَئِیلُ وَ الْمَلَائِکةُ الْمُقَرَّبُونَ (علیهم السلام) شُهُودٌ؟

قَالَ: فَأَطْرَقَ طَوِیلًا، ثُمَّ قَالَ: یا أَبَا الْحَسَنِ! قَدْ کانَ مَا قُلْتَ، وَ لَکنْ حِینَ نَزَلَ بِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) الْأَمْرُ، نَزَلَتِ الْوَصِیةُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ، کتَاباً مُسَجَّلًا، نَزَلَ بِهِ جَبْرَئِیلُ مَعَ أُمَنَاءِ اللَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَى مِنَ الْمَلَائِکةِ، فَقَالَ جَبْرَئِیلُ: یا مُحَمَّدُ! مُرْ بِإِخْرَاجِ مَنْ عِنْدَک إِلَّا وَصِیک لِیقْبِضَهَا مِنَّا، وَ تُشْهِدَنَا بِدَفْعِک إِیاهَا إِلَیهِ ضَامِناً لَهَا، یعْنِی عَلِیاً(علیه السلام) .

فَأَمَرَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) بِإِخْرَاجِ مَنْ کانَ فِی الْبَیتِ، مَا خَلَا عَلِیاً (علیه السلام) ، وَ فَاطِمَةُ (علیها السلام) فِیمَا بَینَ السِّتْرِ وَ الْبَابِ، فَقَالَ جَبْرَئِیلُ: یا مُحَمَّدُ! رَبُّک یقْرِئُک السَّلَامَ، وَ یقُولُ: هَذَا کتَابُ مَا کنْتُ عَهِدْتُ إِلَیک، وَ شَرَطْتُ عَلَیک، وَ شَهِدْتُ بِهِ عَلَیک، وَ أَشْهَدْتُ بِهِ عَلَیک مَلَائِکتِی، وَ کفَى بِی یا مُحَمَّدُ! شَهِیداً، قَالَ: فَارْتَعَدَتْ مَفَاصِلُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَقَالَ: یا

ص: 204


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص119، ح475؛ الإحتجاج على أهل اللجاج (للطبرسی)، ج 1، ص60؛ بحار الأنوار، ج 35، ص428، ح3 و ج 37، ص208، ح86؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 2، ص231، ح2910؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص247؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص62؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص379، ح29.

جَبْرَئِیلُ! رَبِّی هُوَ السَّلَامُ، وَ مِنْهُ السَّلَامُ، وَ إِلَیهِ یعُودُ السَّلَامُ، صَدَقَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ بَرَّ هَاتِ الْکتَابَ، فَدَفَعَهُ إِلَیهِ، وَ أَمَرَهُ بِدَفْعِهِ إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، فَقَالَ لَهُ: اقْرَأْهُ، فَقَرَأَهُ حَرْفاً حَرْفاً.

فَقَالَ: یا عَلِی! هَذَا عَهْدُ رَبِّی تَبَارَک وَ تَعَالَى إِلَی، وَ شَرْطُهُ عَلَی، وَ أَمَانَتُهُ، وَ قَدْ بَلَّغْتُ وَ نَصَحْتُ وَ أَدَّیتُ، فَقَالَ عَلِیّ (علیه السلام) : وَ أَنَا أَشْهَدُ لَک بِأَبِی وَ أُمِّی! أَنْتَ بِالْبَلَاغِ وَ النَّصِیحَةِ وَ التَّصْدِیقِ عَلَى مَا قُلْتَ، وَ یشْهَدُ لَک بِهِ سَمْعِی وَ بَصَرِی وَ لَحْمِی وَ دَمِی، فَقَالَ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) : وَ أَنَا لَکمَا عَلَى ذَلِک مِنَ الشَّاهِدِینَ.

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : یا عَلِی! أَخَذْتَ وَصِیتِی وَ عَرَفْتَهَا وَ ضَمِنْتَ لِلَّهِ وَ لِی الْوَفَاءَ بِمَا فِیهَا، فَقَالَ عَلِیّ (علیه السلام) : نَعَمْ، بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی! عَلَی ضَمَانُهَا وَ عَلَى اللَّهِ عَوْنِی وَ تَوْفِیقِی عَلَى أَدَائِهَا.

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : یا عَلِی! إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أُشْهِدَ عَلَیک بِمُوَافَاتِی بِهَا یوْمَ الْقِیامَةِ، فَقَالَ عَلِیّ (علیه السلام) نَعَمْ، أَشْهِدْ، فَقَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِنَّ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکائِیلَ فِیمَا بَینِی وَ بَینَک الْآنَ، وَ هُمَا حَاضِرَانِمَعَهُمَا الْمَلَائِکةُ الْمُقَرَّبُونَ، لِأُشْهِدَهُمْ عَلَیک، فَقَالَ: نَعَمْ، لِیشْهَدُوا، وَ أَنَا بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی! أُشْهِدُهُمْ فَأَشْهَدَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ کانَ فِیمَا اشْتَرَطَ عَلَیهِ النَّبِی بِأَمْرِ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) فِیمَا أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ قَالَ لَهُ: یا عَلِی! تَفِی بِمَا فِیهَا مِنْ مُوَالاةِ مَنْ وَالَى اللَّهَ وَ رَسُولَهُ، وَ الْبَرَاءَةِ وَ الْعَدَاوَةِ لِمَنْ عَادَى اللَّهَ وَ رَسُولَهُ، وَ الْبَرَاءَةِ مِنْهُمْ، عَلَى الصَّبْرِ مِنْک، وَ عَلَى کظْمِ الْغَیظِ، وَ عَلَى ذَهَابِ حَقِّی، وَ غَصْبِ خُمُسِک، وَ انْتِهَاک حُرْمَتِک.

فَقَالَ: نَعَمْ، یا رَسُولَ اللَّهِ! فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) : وَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّةَ، وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ! لَقَدْ سَمِعْتُ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) یقُولُ لِلنَّبِی: یا مُحَمَّدُ! عَرِّفْهُ أَنَّهُ ینْتَهَک الْحُرْمَةُ وَ هِی حُرْمَةُ اللَّهِ وَ حُرْمَةُ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ عَلَى أَنْ تُخْضَبَ لِحْیتُهُ مِنْ رَأْسِهِ بِدَمٍ عَبِیطٍ، قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) : فَصَعِقْتُ حِینَ فَهِمْتُ الْکلِمَةَ مِنَ الْأَمِینِ جَبْرَئِیلَ، حَتَّى سَقَطْتُ عَلَى

ص: 205

وَجْهِی، وَ قُلْتُ: نَعَمْ، قَبِلْتُ وَ رَضِیتُ، وَ إِنِ انْتَهَکتِ الْحُرْمَةُ، وَ عُطِّلَتِ السُّنَنُ، وَ مُزِّقَ الْکتَابُ، وَ هُدِّمَتِ الْکعْبَةُ، وَ خُضِبَتْ لِحْیتِی مِنْ رَأْسِی بِدَمٍ عَبِیطٍ، صَابِراً مُحْتَسِباً أَبَداً، حَتَّى أَقْدَمَ عَلَیک، ثُمَ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَینَ (علیهم السلام) وَ أَعْلَمَهُمْ مِثْلَ مَا أَعْلَمَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) .

فَقَالُوا مِثْلَ قَوْلِهِ فَخُتِمَتِ الْوَصِیةُ بِخَوَاتِیمَ مِنْ ذَهَبٍ لَمْ تَمَسَّهُ النَّارُ، وَ دُفِعَتْ إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) . فَقُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ (علیه السلام) : بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی! أَ لَا تَذْکرُ مَا کانَ فِی الْوَصِیةِ؟ فَقَالَ: سُنَنُ اللَّهِ وَ سُنَنُ رَسُولِهِ، فَقُلْتُ: أَ کانَ فِی الْوَصِیةِ تَوَثُّبُهُمْ، وَ خِلَافُهُمْ عَلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ؟ فَقَالَ: نَعَمْ، وَ اللَّهِ! شَیئاً شَیئاً، وَ حَرْفاً حَرْفاً، أَمَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّا نَحْنُ نُحْی الْمَوْتى وَ نَکتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ کلَّ شَی ءٍ أَحْصَیناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ»، وَ اللَّهِ! لَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ فَاطِمَةَ (علیهما السلام) : أَ لَیسَ قَدْ فَهِمْتُمَا مَا تَقَدَّمْتُ بِهِ إِلَیکمَا وَ قَبِلْتُمَاهُ؟ فَقَالا: بَلَى وَ صَبَرْنَا عَلَى مَا سَاءَنَا وَ غَاظَنَا.(1)

از ابو موسى ضریر نقل است که گفت: حضرت موسى بن جعفر (علیهما السلام) به من فرمودند: من به پدرم، امام صادق (علیه السلام) گفتم: مگر امیر المؤمنین علی (علیه السلام) کاتب وصیت، و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دیکته گو، و جبرئیل و ملائکۀ مقرّب، شهود آن نبودند؟! پس آن حضرت (علیه السلام) ، مدّتى سر به زیر انداختند و سپس فرمودند:

اى ابو الحسن! همانطور است که گفتى، ولى زمانى که وفات رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نزدیک شد، امر وصیت، از جانب خداوند متعال در مکتوبى مُهر شده، فرود آمد، آن مکتوب را جبرئیل، همراه ملائکۀ امین خداى تبارک و تعالى، فرود آورد.

جبرئیل گفت: اى محمّد! دستور بده، هر که نزد شما هست، بیرون رود، به جز

ص: 206


1- بحار الأنوار، ج 22، ص479، ح28؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص566، ح8900؛ الكافی، ج 1، ص281، ح4؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 3، ص193، ح4؛ الوافی، ج 2، ص264، ح4.

على بن ابی طالب (علیه السلام) ، تا او مکتوب وصیت را از ما بگیرد، و ما را گواه گیرد، که تو آن را به او دادى، و خودش ضامن و متعهّد آن شود.

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فرمان دادند تا به جز حضرت على (علیهالسلام) ، همه از خانه خارج شدند، در حالی که، حضرت فاطمه (علیها السلام) در میان در و پرده، ایستاده بودند.

آنگاه جبرئیل (علیه السلام) عرض کرد: اى محمّد! پروردگارت سلام می رساند و می فرماید: این همان مکتوبی است که (در شب معراج) با تو پیمان بستم، و بر تو شرط نمودم، و خودم نسبت به آن، بر تو شاهد بودم، و فرشتگان خود را هم گواه گرفتم، در صورتى که شهادت خودم تنها کافى است، اى محمد!

بندهاى استخوان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به لرزه افتاد، و فرمودند: اى جبرئیل! پروردگار من خودش سلام است، و سلام از جانب اوست، و سلام به سوى او باز می گردد. خداى عزّ و جلّ راست فرموده و احسان کرده است، مکتوب را بده.

جبرئیل (علیه السلام) ، آن را به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) تحویل داد، و عرض کرد: آن را به علی بن ابی طالب (علیه السلام) تحویل دهید، سپس به آن حضرت عرض کرد: آن را بخوانید، حضرت آن را کلمه به کلمه قرائت کردند.

سپس پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: اى على! این پیمانى است که پروردگار تبارک و تعالى، با من بسته است، و امانت او، و شرط او بر من است، و من رساندم، و خیر خواهى کردم، و ادا نمودم.

حضرت على (علیه السلام) گفتند: پدر و مادرم فدایتان! من در این رساندن، و خیر خواهى، و تصدیق آنچه گفتید، گواه شما هستم، و گوش و چشم و گوشت و خونم، براى شما گواهى می دهد، جبرئیل (علیه السلام) عرض کرد: من هم، در این موضوع گواه شما هستم.

ص: 207

پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: اى على! وصیت مرا گرفتى و آن را فهمیدى، پس آیا وفاء به مضامینش را، براى خدا و من، ضمانت می کنى؟

حضرت على (علیه السلام) گفتند: آرى! پدر و مادرم به فدایت! ضمانت آن بر من، و یارى من و توفیق دادن مرا بر انجام آن بر خداست.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: اى على! من می خواهم بر تو گواه گیرم، که عمل کردن به این وصیت را روز قیامت به من خبر دهى!

حضرت على (علیه السلام) گفتند: آرى، گواه بگیرید، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: الان جبرئیل و میکائیل میان من و تو حاضرند، و ملائکۀ مقرّب، همراه ایشان هستند، آنها را بر تو گواه می گیرم.

حضرت على (علیه السلام) گفتند: آرى! گواه باشند، پدر و مادرم به قربانت! من هم ایشان را گواه مى گیرم، پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ایشان را گواه گرفتند.

و آنچه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، بر على (علیه السلام) ، به گفتۀ جبرئیل (علیه السلام) ، و در اصل به فرمان خداى عزّ و جلّ، شرط کردند، این بود که به او گفتند: اى على! آیا وفا می کنى به آنچه در این وصیت است، از دوست داشتن کسانى که خدا و رسولش را دوست دارند، و بیزارى و دشمنى نسبت به کسانى که با خدا و رسولش دشمنى کنند، با شکیبائى و فرو خوردن خشمت، در صورت از میان رفتن حقّت، و غصب کردن خمست، و دریدن پردۀ احترامت؟

گفتند: آرى! حاضرم، اى رسول خدا! سپس امیر المؤمنین علی (علیه السلام) فرمودند: سوگند به آن که دانه را شکافت، و انسان را آفرید! که من از جبرئیل (علیهالسلام) شنیدم که به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مى گفت: اى محمّد! به على بفهمان که پردۀ احترام او، که همان احترام خدا و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است، دریده مى شود، و این وصیت با این شرط است، که

ص: 208

ریشش از خون تازۀ سرش، رنگین شود، امیر المؤمنین علی (علیه السلام) گفتند: چون این جمله را از جبرئیل امین فهمیدم، فریادى زدم، و با صورت بر زمین افتادم، و گفتم: آرى! قبول دارم و راضى هستم، اگر چه پردۀ احترام دریده شود! و سنّتها تعطیل شود، و قرآن پاره شود، و خانۀ کعبه خراب گردد، و ریشم از خون تازۀ سرم رنگین شود، همواره شکیبائى کنم و به حساب خدا گذارم، تا بر شما وارد شوم.

سپس رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فاطمه و حسن و حسین (علیهم السلام) ، را خواندند، و آنچه به امیر المؤمنین علی (علیه السلام) اعلام فرمودند را، به آنها نیز اعلام کردند، ایشان هم مانند او جواب دادند، سپس آن وصیت، با چند مُهر طلا، که آتش به آن نرسیده بود (یعنی ساختۀ دست بشر نبود) مُهر شد، و به امیر المؤمنین علی (علیه السلام) تحویل داده شد.

ابو موسى گوید: من به حضرت موسى بن جعفر (علیهما السلام) عرض کردم: پدر و مادرم بقربانت! آیا نمى فرمائید که در آن وصیت نامه چه نوشته بود؟ حضرت فرمودند: سنّت هاى خدا، و سنتّهاى رسولش بود.

عرض کردم: آیا طغیان کردن و غصب خلافت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) ، هم در آن وصیت نامه نوشته شده بود؟

حضرت فرمودند: آرى! به خدا سوگند! یک به یک، و حرف به حرف، مگرفرمایش خداى عزّ و جلّ را نشنیده اى: «إِنَّا نَحْنُ نُحْی الْمَوْتى وَ نَکتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ کلَّ شَی ءٍ أَحْصَیناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ»، به خدا سوگند! که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ، به امیر المؤمنین و فاطمه (علیهما السلام) ، فرمودند: آیا آنچه را که به شما وصیت کردم، و دستور دادم، فهمیدید و پذیرفتید؟ آنها گفتند: آری! و بر هر بدی که به ما برسد و ما را ناراحت کند و به خشم آورد، صبر می کنیم.

ص: 209

سورۀ مبارکۀ صافّات

شماره: 272- کد آیه:37/24 اسم آیه: بازپرسی از ولایت

{وَقِفُوهُمْ٭ۖ اِنَّهُمْ مَسْ-ݘُولُونَ}

و آنها را نگهدارید، که باید بازپرسى شوند!

1_ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ، عَنِ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ»، قَالَ: عَنْ وَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) مَا صَنَعُوا فِی أَمْرِهِ، وَ قَدْ أَعْلَمَهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنَّهُ الْخَلِیفَةُ بَعْدَ رَسُولِهِ.(1)

از ابو سعید خدرى نقل است که گفت: پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در بارۀ فرموده خداى عزّ و جلّ: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ»، فرمودند: از آنان در مورد ولایت على (علیه السلام) پرسیده مى شود، که نسبت به امر ولایت آن حضرت چه کرده اند؟ همانا خداوند، آنان را، از خلافت بلا فصل حضرت علی (علیه السلام) ، پس از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آگاه نمود.

2_ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِی، قَالَ: حَدَّثَنِی سَیدِی عَلِی بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی الرِّضَا (علیهم السلام) ، عَنْ أَبِیهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ الرِّضَا (علیه السلام) ، عَنْ آبَائِهِ (علیهم السلام) ، عَنِ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِنَّ أَبَا بَکرٍ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ السَّمْعِ، وَ إِنَّ

ص: 210


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص38، ح145؛ بحار الأنوار، ج 36، ص76، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص594، ح8969؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 3، ص89، ح2؛ معانی الأخبار، ص67، ح7.

عُمَرَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ الْبَصَرِ، وَ إِنَّ عُثْمَانَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ الْفُؤَادِ.

قَالَ: فَلَمَّا کانَ مِنَ الْغَدِ، دَخَلْتُ إِلَیهِ، وَ عِنْدَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ أَبُو بَکرٍ وَ عُمَرُ وَ عُثْمَانُ، فَقُلْتُ لَهُ: یا أَبَتِ! سَمِعْتُک تَقُولُ فِی أَصْحَابِک هَؤُلَاءِ قَوْلًا، فَمَا هُوَ؟ فَقَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : نَعَمْ، ثُمَّ أَشَارَ إِلَیهِمْ، فَقَالَ: هُمُ السَّمْعُ وَ الْبَصَرُ وَ الْفُؤَادُ، وَ سَیسْأَلُوَن عَنْ وَصِیی هَذَا، وَ أَشَارَ إِلَى عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، ثُمَّ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یقُولُ: «إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ کلُّ أُولئِک کانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا»،(1) ثُمَّ قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : وَ عِزَّةِ رَبِّی! إِنَّ جَمِیعَ أُمَّتِی لَمَوْقُوفُونَ یوْمَ الْقِیامَةِ، وَ مَسْئُولُونَ عَنْ وَلَایتِهِ، وَ ذَلِک قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ».(2)

از عبد العظیم بن عبد اللَّه حسنى نقل است که گفت: آقایم امام هادى (علیه السلام) ، از پدرشان (علیه السلام) ، از أجدادش (علیهم السلام) ، از امام حسین (علیه السلام) روایت کردند که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: همانا ابو بکر به منزلۀ گوش من، و عمر به منزلۀ چشم من، و عثمان به منزلۀ قلب من است.

امام حسین (علیه السلام) فرمودند: بامداد فردا خدمت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) رسیدم، در حالی که امیر المؤمنین (علیه السلام) ، ابو بکر، عمر و عثمان، در محضر آن حضرت بودند، به آن بزرگوار گفتم: ای پدر جان! دیروز در مورد این اصحابتان، مطلبى فرمودید، مقصودتان چه بود؟

پس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: آرى! آنگاه با دست مبارکشان، بهسوى آنها اشاره کردند و فرمودند: آنان گوش و چشم و دل هستند، به زودى از آنان، در بارۀ ولایت این وصى

ص: 211


1- 17/36.
2- بحار الأنوار، ج 30، ص180، ح41 و ج 31، ص617، ح94 و ج 36، ص77، ح4؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص593، ح8968؛ عیون أخبار الرضا (علیه السلام) ، ج 1، ص313، ح86؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 7، ص408؛ تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص164، ح208؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 3، ص89، ح1.

من، سؤال خواهد شد، و بعد به سوى على بن ابى طالب (علیه السلام) اشاره کردند، و آنگاه فرمودند: به راستى خداى عزّ و جلّ مى فرماید: «إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ کلُّ أُولئِک کانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا»، سپس فرمودند: به عزّت پروردگارم سوگند! تمامى امّت من، در روز رستاخیز نگهداشته مى شوند، تا از ولایت و دوستى على (علیه السلام) ، از ایشان پرسیده شود، و این همان فرموده خداى عزّ و جلّ است که می فرماید: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ».

3_ عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِک، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، قَالَ: إِذَا کانَ یوْمُ الْقِیامَةِ، وَ نُصِبَ الصِّرَاطُ عَلَى جَهَنَّمَ، لَمْ یجُزْ عَلَیهِ إِلَّا مَنْ مَعَهُ جَوَازٌ فِیهِ وَلَایةُ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، وَ ذَلِک قَوْلُهُ تَعَالَى: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ»، یعْنِی عَنْ وَلَایةِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) .(1)

از انس بن مالک نقل است که گفت: پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هنگامی که روز قیامت فرا می رسد، و صراط بر روی جهنم، نصب می شود، هیچ کس نمی تواند از روی آن عبور کند، مگر اینکه جوازی در دست داشته باشد، که در آن ولایت امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) باشد، و این همان است که خداوندمتعال می فرماید: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ»، یعنی از ولایت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) .

4_ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جُبَیرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِذَا کانَ یوْمُ

ص: 212


1- الأمالی (للطوسی)، ص290، مجلس11، ح11؛ بحار الأنوار، ج 8، ص68، ح11 و ج 39، ص196، ح6؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص594، ح8971؛ بشارة المصطفى لشیعة المرتضى، ج 2، ص144؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص120؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص401، ح14؛ كشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج 1، ص397؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 3، ص89، ح3.

الْقِیامَةِ أُوقَفُ أَنَا وَ عَلِی عَلَى الصِّرَاطِ، فَمَا یمُرُّ بِنَا أَحَدٌ إِلَّا سَأَلْنَاهُ عَنْ وَلَایةِ عَلِی، فَمَنْ کانَتْ مَعَهُ وَ إِلَّا أَلْقَینَاهُ فِی النَّارِ، وَ ذَلِک قَوْلُهُ: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُون».(1)

از سعید بن جبیر نقل است، که عبد اللَّه بن عباس گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: وقتی که روز قیامت فرا می رسد، من و على (علیه السلام) بر صراط مى ایستیم، و هیچ کس از مقابل ما عبور نمی کند، جز اینکه از او، در مورد ولایت على (علیه السلام) سؤال مى کنیم، پس هر که با او باشد، و با ولایت على (علیه السلام) آمده باشد، (نجات می یابد و به بهشت می رود)، وگر نه او را در آتش جهنم مى اندازیم، و این است فرمایش خداوند متعال: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُون».

5_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِذَا کانَ یوْمُ الْقِیامَةِ، أَمَرَ اللَّهُ مَالِکاً أَنْ یسَعِّرَ النِّیرَانَ السَّبْعَ، وَ أَمَرَ رِضْوَانَ أَنْ یزَخْرِفَ الْجِنَانَ الثَّمَانَ، وَ یقُولُ: یا مِیکائِیلُ! مُدَّ الصِّرَاطَ عَلَى مَتْنِ جَهَنَّمَ، وَ یقُولُ: یا جَبْرَئِیلُ! انْصِبْ مِیزَانَالْعَدْلِ تَحْتَ الْعَرْشِ، وَ یقُولُ: یا مُحَمَّدُ! قَرِّبْ أُمَّتَک لِلْحِسَابِ.

ثُمَّ یأْمُرُ اللَّهُ تَعَالَى أَنْ یعْقَدَ عَلَى الصِّرَاطِ سَبْعُ قَنَاطِرَ، طُولُ کلِّ قَنْطَرَةٍ سَبْعَةَ عَشَرَ أَلْفَ فَرْسَخٍ، وَ عَلَى کلِّ قَنْطَرَةٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَک، یسْأَلُونَ هَذِهِ الْأُمَّةَ، نِسَاءَهُمْ وَ رِجَالَهُمْ، عَلَى الْقَنْطَرَةِ الْأُولَى عَنْ وَلَایةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ حُبِّ أَهْلِ بَیتِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَمَنْ أَتَى بِهِ جَازَ الْقَنْطَرَةَ الْأُولَى کالْبَرْقِ الْخَاطِفِ، وَ مَنْ لَا یحِبُّ أَهْلَ بَیتِهِ، سَقَطَ عَلَى أُمِّ

ص: 213


1- شواهد التنزیل، ج 2، ص162، ح789.

رَأْسِهِ فِی قَعْرِ جَهَنَّمَ، وَ لَوْ کانَ مَعَهُ مِنْ أَعْمَالِ الْبِرِّ عَمَلُ سَبْعِینَ صِدِّیقاً.(1)

از ابن عباس نقل است که گفت: پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: روز قیامت خداوند به مالک دستور می دهد که جهنم هفت گانه را شعله ور سازد، و به رضوان امر می کند که بهشت هشت گانه را زینت دهد، و می فرماید: ای میکائیل! صراط را بر روى جهنم قرار پهن کن، و می فرماید: ای جبرئیل! ترازوى عدل را در زیر عرش برقرار نما، و می فرماید: اى محمّد! امّتت را براى حسابرسی، بیاور.

سپس خداوند، دستور می دهد که بر صراط هفت پل قرار دهند، که طول هر پل، هفده هزار فرسخ است، و بر روى هر پل هفتاد هزار ملک، هستند، که از زن و مرد این امّت، سؤالاتی می پرسند.بر پل اوّل که می رسند، از ولایت على بن ابى طالب (علیه السلام) و حبّ اهل بیت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) می پرسند، پس هر کس ولایت و محبّت ایشان را داشته باشد، از پل اوّل، مثل برق جهنده می گذرد، و کسی که محبّت اهل بیت (علیهم السلام) را ندارد، از سر در قعر آتش جهنم، سقوط می کند، اگر چه اعمال نیکوى او برابر با هفتاد صدیق باشد.

6_ عَنْ مَالِک بْنِ أَنَسٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، عَنْ آبَائِهِ (علیهم السلام) ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِذَا کانَ یوْمُ الْقِیامَةِ، نُصِبَ الصِّرَاطُ عَلَى شَفِیرِ جَهَنَّمَ، فَلَا یجَاوِزُ

ص: 214


1- بحار الأنوار، ج 7، ص331، ح12 و ج 27، ص111، ح82؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص595، ح8973؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص483؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص123؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 3، ص87، ح7؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 2، ص152؛ نوادر الأخبار فیما یتعلق بأصول الدین (للفیض)، ص348، ح9.

إِلَّا مَنْ کانَ مَعَهُ بَرَاءَةٌ بِوَلَایةِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) .(1)

از مالک بن انس نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ، از پدرشان (علیه السلام) ، از اجدادشان (علیهم السلام) ، روایت کرده اند که، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هنگامى که روز قیامت فرا رسد، پل صراط را بر روی جهنّم قرار می دهند، و کسى از آن نمى گذرد، مگر اینکه به سبب ولایت علی بن ابی طالب (علیه السلام) ، برائتی از دوزخ (ایمنى از آتش) به همراه داشته باشد.7_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قُلْتُ لِلنَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : أَوْصِنِی، قَالَ: عَلَیک بِمَوَدَّةِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً، لَا یقْبَلُ اللَّهُ مِنْ عَبْدٍ حَسَنَةً، حَتَّى یسْأَلَهُ عَنْ حُبِّ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، وَ هُوَ تَعَالَى أَعْلَمُ فَإِنْ جَاءَهُ بِوَلَایتِهِ قَبِلَ عَمَلَهُ عَلَى مَا کانَ مِنْهُ، وَ إِنْ لَمْ یأْتِ بِوَلَایتِهِ، لَمْ یسْأَلْهُ عَنْ شَی ءٍ، ثُمَّ أَمَرَ بِهِ إِلَى النَّارِ.

یا ابْنَ عَبَّاسٍ! وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً! إِنَّ النَّارَ لَأَشَدُّ غَضَباً عَلَى مُبْغِضِ عَلِیّ (علیه السلام) مِنْهَا عَلَى مَنْ زَعَمَ أَنَّ لِلَّهِ وَلَداً.

یا ابْنَ عَبَّاسٍ! لَوْ أَنَّ الْمَلَائِکةَ الْمُقَرَّبِینَ وَ الْأَنْبِیاءَ الْمُرْسَلِینَ اجْتَمَعُوا عَلَى بُغْضِهِ، وَ لَنْ یفْعَلُوا، لَعَذَّبَهُمُ اللَّهُ بِالنَّارِ.

قُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! وَ هَلْ یبْغِضُهُ أَحَدٌ؟ قَالَ: یا ابْنَ عَبَّاسٍ! نَعَمْ، یبْغِضُهُ قَوْمٌ یذْکرُونَ أَنَّهُمْ مِنْ أُمَّتِی لَمْ یجْعَلِ اللَّهُ لَهُمْ فِی الْإِسْلَامِ نَصِیباً.

یا ابْنَ عَبَّاسٍ! إِنَّ مِنْ عَلَامَةِ بُغْضِهِمْ لَهُ، تَفْضِیلَهُمْ مَنْ هُوَ دُونَهُ عَلَیهِ، وَ الَّذِی بَعَثَنِی

ص: 215


1- بحار الأنوار، ج 39، ص208، ح28؛ بشارة المصطفى لشیعة المرتضى، ج 2، ص145 و ص274.

بِالْحَقِّ! مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِیاً أَکرَمَ عَلَیهِ مِنِّی، وَ لَا أَوْصِیاءَ أَکرَمُ عَلَیهِ مِنْ وَصِیی عَلِیّ (علیه السلام) .

قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: فَلَمْ أَزَلْ لَهُ کمَا أَمَرَنِی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَأَوْصَانِی بِمَوَدَّتِهِ وَ إِنَّهُ لَأَکبَرُ عَمَلِی عِنْدِی.(الحدیث).(1)

از ابن عباس نقل است که گفت: (در حدیثی طولانی)، ...

تا آنجا که ابن عباس گفت: به پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض کردم: ای رسول خدا! مرا سفارشی بفرمایید، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: بر تو لازم است که دست از موّدت على بن ابى طالب (علیه السلام) برندارى، قسم به آنکه مرا به حق، پیامبر برانگیخت! خداوند از هیچ بنده اى، کار نیکی را نمى پذیرد، مگر اینکه از او در بارۀ محبّت على بن ابى طالب (علیه السلام) سؤال کند، و این در حالی است که، خداوند متعال خود بهتر می داند.

پس اگر در قیامت، با محبّت علی (علیه السلام) بیاید، اعمالش را مى پذیرد، به هر طور که باشد. و اگر با دوستی و محبّت علی (علیه السلام) نیامده باشد، دیگر از او چیزى نمی پرسند، سپس خداوند دستور می دهد که او را به سوی آتش جهنم ببرند.

اى پسر عباس! قسم به آنکه مرا به نبوّت مبعوث کرد! خشم آتش جهنم، نسبت به دشمن على (علیه السلام) ، از کسى که برای خداوند، فرزند قائل است، بیشتر است.

اى پسر عباس! اگر ملائکۀ مقرّب، و پیامبران مرسل، بر دشمنى على (علیه السلام) ، اجتماع

ص: 216


1- الأمالی (للطوسی)، ص105، مجلس4، ح15؛ بحار الأنوار، ج 16، ص317، ح7 و ج 27، ص219، ح4 و ج 38، ص157، ح133؛ بشارة المصطفى لشیعة المرتضى، ج 2، ص42؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص270؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 7، ص349؛ كشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج 1، ص380؛ كشف الیقین فی فضائل أمیر المؤمنین (علیه السلام) ، ص463؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 2، ص6، ح353.

نمایند، در حالیکه آنها چنین نمى کنند، خداوند، همه را به آتش جهنم عذاب مى کند.

عرض کردم: ای رسول خدا! آیا کسى هست که با او دشمنى کند؟ حضرت فرمودند: آرى، ای پسر عباس! گروهى از امّت من، که خود را مسلمان می نامند، با او دشمنى می کنند، در حالیکه هیچ بهره ای از اسلام، ند ارند.

اى پسر عباس! علامت دشمنى آنها با علی (علیه السلام) این است که، کسی را بر او برتری می دهند، که از علی (علیه السلام) کمتر است.

قسم به خدائى که مرا به حق مبعوث نمود! خداوند هیچ پیامبرى را نفرستاده، که از من گرامى تر باشد، و هیچ وصیی را قرار نداده، که از على (علیه السلام) ، که وصىّ من است، گرامى تر باشد.

ابن عباس گفت: پیوسته دستور پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) را، در مورد محبّت على (علیه السلام) ، به جا مى آوردم، که این کار نزد من، بزرگترین عمل است.

8_ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِی، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، یقُولُ: إِذَا کانَ یوْمُ الْقِیامَةِ، أَمَرَ اللَّهُ تَعَالَى مَلَکینِ، یقْعُدَانِ عَلَى الصِّرَاطِ، فَلَا یجُوزُ بِهِمَا أَحَدٌ، إِلَّا بِبَرَاءَةِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، وَ مَنْ لَمْ تَکنْ لَهُ بَرَاءَةٌ، أَمَرَ اللَّهُ تَعَالَى الْمَلَکینِ الْمُوَکلَینِ عَلَى الْجَوَازِ أَنْ یوقِفَاهُ وَ یسْأَلَاهُ، فَلَمَّا عَجَزَ عَنْ جَوَابِهِمَا، فَیکبَّاهُ عَلَى مَنْخِرَیهِ فِی النَّارِ، وَ ذَلِک قَوْلُهُ تَعَالَى: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ».

قُلْتُ: فِدَاک أَبِی وَ أُمِّی! یا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَا مَعْنَى الْبَرَاءَةِ الَّتِی أَعْطَاهَا عَلِیّ (علیه السلام) ؟

ص: 217

فَقَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَکتُوبٌ بِالنُّورِ السَّاطِعِ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، عَلِی وَلِی اللَّهِ.(1)

از ابو سعید خدری نقل است که گفت: روزی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنیدم که می فرمودند: روز قیامت دو فرشته بر صراط می نشینند، و به هیچ کس، جز با برات (گواهی عبور) امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) ، اجازۀ عبور از صراط را نمی دهند، هر کس فاقد این برات باشد، فرشتگان به فرمان خداوند، او را با صورت در آتش می افکنند، و خداوند نیز، به همین مطلب، در این آیه اشاره می فرماید: «وَقفو هُم اِنهم مَسؤولُونَ».

ابو سعید خدری گفت: عرض کردم: ای رسول خدا! پدر و مادرم به فدای شما! منظورتان از برات امیرالمؤمنین (علیه السلام) چیست؟

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: برات امیرالمؤمنین (علیه السلام) ، نوشته ای از نور درخشان است که: لا اله الّا الله، محمّد رسول الله، علی امیرالمؤمنین وصی رسول الله، یعنی: جز خدا معبودی نیست، محمّد فرستادۀ خداست، و علی امیر مؤمنان و وصیّ رسول خداست.

ص: 218


1- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص594، ح8970؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 2، ص178، ح50 و ج 3، ص97، ح7؛ مائة منقبة من مناقب أمیر المؤمنین و الأئمة، ص36، منقبة16.

شماره: 273- کد آیه:37/83 اسم آیه: شیعه

{وَاِنَّ مِنْ شیعَتِه لَاِبْراهیمَ}

و قطعاً ابراهیم از پیروان او بود.

1_ قَالَ رَجُلٌ لِعَلِی بْنِ الْحُسَینِ (علیهما السلام) : یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! أَنَا مِنْ شِیعَتِکمُ الْخُلَّصِ، فَقَالَ لَهُ: یا عَبْدَ اللَّهِ! فَإِذَا أَنْتَ کإِبْرَاهِیمَ الْخَلِیلِ (علیه السلام) ، الَّذِی قَالَ اللَّهُ: «وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ»، «إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ»، فَإِنْ کانَ قَلْبُک کقَلْبِهِ، فَأَنْتَ مِنْ شِیعَتِنَا، وَ إِنْ لَمْ یکنْ قَلْبُک کقَلْبِهِ، وَ هُوَ طَاهِرٌ مِنَ الْغِشِّ وَ الْغِلِّ، فَأَنْتَ مِنْ مُحِبِّینَا، وَ إِلَّا فَإِنَّک إِنْ عَرَفْتَ أَنَّک بِقَوْلِک کاذِبٌ فِیهِ، إِنَّک لَمُبْتَلًى بِفَالِجٍ لَا یفَارِقُک إِلَى الْمَوْتِ، أَوْ جُذَامٍ، لِیکونَ کفَّارَةً لِکذِبِک هَذَا.(1)

مردی به حضرت علی بن حسین (علیهما السلام) عرض کرد: ای پسر رسول خدا! من از شیعیان خالص شما هستم، حضرت به او فرمودند: ای بندۀ خدا! پس طبق این ادّعا، تو باید همانند حضرت ابراهیم (علیه السلام) ، از قلب سلیم برخوردار باشی، که خداوند او را شیعه خوانده و فرموده: «وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ»، «إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ»، پس اگر قلب تو مانند قلب حضرت ابراهیم (علیه السلام) است، بدان که از شیعیان ما هستی، ولی اگر قلب تو مانند قلب او نیست، و حال آنکه قلب او از هرگونه نیرنگ و خیانت، پاک و مطهّر است، تو از محبّان ما هستی، نه از شیعیان ما. و گرنه، اگر با دانستن این

ص: 219


1- بحار الأنوار ، ج 65، ص156؛ البرهان في تفسير القرآن، ج 4، ص603؛ التفسير الإمام الحسن العسكري (علیه السلام) ، ص309، ح155.

موضوع، به دروغ، ادّعای شیعه بودن نمایی، به مکافات جذام یا فلج شدن تا آخر عمر مبتلا می شوی، تا این دردها کفّارۀ دروغگویی تو باشند.

2_ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِی، أَنَّهُ سَأَلَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، عَنْ تَفْسِیرِ قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ»، فَقَالَ (علیه السلام) : إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ لَمَّا خَلَقَ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) کشَفَ لَهُ بَصَرَهُ، فَنَظَرَ فَرَأَى نُوراً إِلَى جَنْبِ الْعَرْشِ، فَقَالَ: إِلَهِی! مَا هَذَا النُّورُ؟ فَقَالَ: هَذَا نُورُ مُحَمَّدٍ صَفْوَتِی مِنْ خَلْقِی.

وَ رَأَى نُوراً مِنْ جَنْبِهِ، فَقَالَ: إِلَهِی! مَا هَذَا النُّورُ؟ فَقَالَ: نُورُ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) نَاصِرِ دِینِی.

وَ رَأَى إِلَى جَنْبِهِمَا ثَلَاثَةَ أَنْوَارٍ، فَقَالَ: إِلَهِی! مَا هَذِهِ الْأَنْوَارُ؟ فَقِیلَ لَهُ: هَذَا نُورُ فَاطِمَةَ، فَطَمْتُ مُحِبِّیهَا مِنَ النَّارِ، وَ نُورُ وَلَدَیهَا الْحَسَنِ وَ الْحُسَینِ.

قَالَ: إِلَهِی! وَ أَرَى تِسْعَةَ أَنْوَارٍ قَدْ أَحْدَقُوا بِهِمْ؟ قِیلَ: یا إِبْرَاهِیمُ! هَؤُلَاءِ الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِ عَلِی وَ فَاطِمَةَ.

فَقَالَ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) : إِلَهِی! بِحَقِّ هَؤُلَاءِ الْخَمْسَةِ، إِلَّا عَرَّفْتَنِی مَنِ التِّسْعَةُ؟ قِیلَ: یا إِبْرَاهِیمُ! أَوَّلُهُمْ عَلِی بْنُ الْحُسَینِ، وَ ابْنُهُ مُحَمَّدٌ، وَ ابْنُهُ جَعْفَرٌ، وَ ابْنُهُ مُوسَى، وَ ابْنُهُ عَلِی، وَ ابْنُهُ مُحَمَّدٌ، وَ ابْنُهُ عَلِی، وَ ابْنُهُ الْحَسَنُ، وَ الْحُجَّةُ الْقَائِمُ ابْنُهُ.

فَقَالَ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) : إِلَهِی وَ سَیدِی! أَرَى أَنْوَاراً قَدْ أَحْدَقُوا بِهِمْ، لَا یحْصِی عَدَدَهُمْ إِلَّا أَنْتَ؟ فَقِیلَ: یا إِبْرَاهِیمُ! هَؤُلَاءِ شِیعَتُهُمْ، شِیعَةُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) .فَقَالَ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) : وَ بِمَا تُعْرَفُ شِیعَتُهُ؟ قَالَ: بِصَلَاةِ إِحْدَى وَ خَمْسِینَ، وَ الْجَهْرِ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ، وَ الْقُنُوتِ قَبْلَ الرُّکوعِ، وَ التَّخَتُّمِ فِی الْیمِینِ، فَعِنْدَ ذَلِک، قَالَ

ص: 220

إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) : اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مِنْ شِیعَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ.

قَالَ: فَأَخْبَرَ اللَّهُ تَعَالَى فِی کتَابِهِ فَقَالَ: «وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ».(1)

از جابر جعفی نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ تفسیر آیه: «وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: بدرستیکه خداوند سبحان، زمانی که حضرت ابراهیم (علیه السلام) را خلق نمود، پرده را از چشمانش کنار زد، پس ابراهیم (علیه السلام) نگاه کرد، و نوری را در کنار عرش دید، و گفت: خدایا! این نور چیست؟ خداوند فرمود: این، نور محمّد برگزیدۀ مخلوقاتم است.

سپس نوری را در کنار آن دید، پس گفت: خدایا! این نور چیست؟ خداوند فرمود: نور علی بن ابی طالب، یاری کنندۀ دین من است. سپس در کنار آن دو، سه نور دیگر دید، و پرسید: خدایا! این نورها چه هستند؟ خداوند فرمود: این، نور فاطمه است، که دوستدارانش از آتش به دورند، و نور دو پسرش حسن و حسین، است.

ابراهیم (علیه السلام) گفت: خدایا! نُه نور را می بینم، که آنها را احاطه کرده اند. خداوند فرمود: ای ابراهیم! اینها امامان از فرزندان علی و فاطمه اند.پس ابراهیم گفت: خدایا! به حق این پنج تن! مرا به این نُه نور آشنا گردان. خداوند فرمود: ای ابراهیم! اوّلینشان علی بن حسین است، و پسر او محمّد، و پسر او جعفر، و پسر او موسی، و پسر او علی، و پسر او محمّد، و پسر او علی، و پسر او حسن، و حجّت قائم پسر اوست.

سپس ابراهیم (علیه السلام) عرض کرد: ای خدای من، و ای سرور من! انواری را می بینم که

ص: 221


1- بحار الأنوار، ج 36، ص151، ح131؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص600، ح8992؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص485؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص136؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 1، ص44، ح9.

آنها را احاطه نموده اند، و تعداد آنها را کسی جز تو نمی داند.

خداوند فرمود: ای ابراهیم! اینان شیعیان ایشان، شیعیان امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (علیه السلام) هستند.

پس حضرت ابراهیم (علیه السلام) سؤال کرد: شیعیان او به چه چیز شناخته می شوند؟ فرمود: با پنجاه و یک رکعت نماز، و بلند گفتن: بسم الله الرحمن الرحیم، و قنوت قبل از رکوع، و انگشتر به دست راست کردن.

در آن هنگام ابراهیم (علیه السلام) عرض کرد: خداوندا! مرا از شیعیان امیرالمؤمنین قرار بده.

سپس امام صادق (علیه السلام) فرمودند: پس خداوند متعال در کتابش خبر داده و فرمود: «وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ».

3_ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، أَنَّهُ قَالَ: لِیهْنِئْکمُ الِاسْمُ، قُلْتُ: وَ مَاهُوَ؟ جُعِلْتُ فِدَاک! قَالَ: الشِّیعَةُ، قِیلَ: إِنَّ النَّاسَ یعَیرُونَنَا بِذَلِک، قَالَ: أَ مَا تَسْمَعُ قَوْلَ اللَّهِ: «وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ»، وَ قَوْلَهُ: «فَاسْتَغاثَهُ الَّذِی مِنْ شِیعَتِهِ عَلَى الَّذِی مِنْ عَدُوِّهِ»،(1) لِیهْنِئْکمُ الِاسْمُ.(2)

از ابو بصیر نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) فرمودند: این اسم، مبارکتان باد، عرض کردم: فدایتان شوم! کدام اسم؟

حضرت فرمودند: شیعه، عرض شد: مردم به خاطر این اسم، ما را سرزنش

ص: 222


1- 28/15.
2- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص600، ح8990؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص484؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص272؛ تفسیر القمی، ج 2، ص223؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص135؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص405، ح40.

می کنند، حضرت فرمودند: آیا نشنیده ای که خداوند متعال می فرماید: «وَ اِنَّ مِن شِیعَتِهِ لَاِبْرَاهِیمَ»، و نیز می فرماید: «فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِی مِن شِیعَتِهِ عَلَی الَّذِی مِنْ عَدُوِّهِ»، پس این اسم، مبارکتان باشد.

ص: 223

شماره: 274- کد آیه: 37/130 اسم آیه: آل یاسین

{سَلامٌ عَلٓى اِلْ یا سینَ}

سلام بر آل یاسین.

1_ عَنْ عَلِیّ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ: «سَلَامٌ عَلَى آلِ یاسِینَ»، قَالَ: یاسِینُ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ نَحْنُ آلُ یاسِین.(1)

حضرت على (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خدای متعال: «سَلَامٌ عَلَى آلِ یاسِینَ»، فرمودند: یاسین، حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) هستند، و ما، آل یاسین هستیم.

2_ عَنِ الرَّیانِ بْنِ الصَّلْتِ، قَالَ: حَضَرَ الرِّضَا (علیه السلام) مَجْلِسَ الْمَأْمُونِ، بِمَرْوَ، وَ قَدِ اجْتَمَعَ فِی مَجْلِسِهِ، جَمَاعَةٌ مِنْ عُلَمَاءِ أَهْلِ الْعِرَاقِ وَ خُرَاسَانَ، احْتَجَّ الرِّضَا (علیه السلام) عَلَى عُلَمَاءِ الْعَامَّةِ فِی فَضْلِ الْعِتْرَةِ الطَّاهِرَة، ...

وَ سَاقَ الْحَدِیثَ إِلَى أَنْ قَال:

وَ أَمَّا الْآیةُ السَّابِعَةُ، فَقَوْلُ اللَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَى: «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکتَهُ یصَلُّونَ عَلَى النَّبِی یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً»،(2) وَ قَدْ عَلِمَ الْمُعَانِدُونَ مِنْهُمْ أَنَّهُ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیةُ، قِیلَ: یا رَسُولَ اللَّهِ! قَدْ عَرَفْنَا التَّسْلِیمَ عَلَیک، فَکیفَ الصَّلَاةُ عَلَیک؟

ص: 224


1- الأمالی( للصدوق)، ص472، مجلس72، ح1؛ بحار الأنوار، ج 23، ص169، ح7؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص177؛ شواهد التنزیل، ج 2، ص168، ح793؛ معانی الأخبار، ص122، ح2.
2- 33/56.

فَقَالَ: تَقُولُونَ: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کمَا صَلَّیتَ عَلَى إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیمَ إِنَّک حَمِیدٌ مَجِیدٌ.

فَهَلْ بَینَکمْ، مَعَاشِرَ النَّاسِ! فِی هَذَا خِلَافٌ؟ قَالُوا: لَا، قَالَ الْمَأْمُونُ: هَذَا مِمَّا لَا خِلَافَ فِیهِ أَصْلًا، وَ عَلَیهِ الْإِجْمَاعُ، فَهَلْ عِنْدَک فِی الْآلِ شَی ءٌ أَوْضَحُ مِنْ هَذَا فِی الْقُرْآنِ؟

قَالَ أَبُو الْحَسَنِ (علیه السلام) : نَعَمْ، أَخْبِرُونِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «یس»، «وَ الْقُرْآنِ الْحَکیمِ»، «إِنَّک لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ»، «عَلى صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ»،(1) فَمَنْ عَنَى بِقَوْلِهِ «یس»؟

قَالَتِ الْعُلَمَاءُ: «یس»، مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، لَمْ یشُک فِیهِ أَحَدٌ.

قَالَ أَبُو الْحَسَنِ (علیه السلام) : فَإِنَّ اللَّهَ أَعْطَى مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ آلَ مُحَمَّدٍ مِنْ ذَلِک فَضْلًا لَا یبْلُغُ أَحَدٌ کنْهَ وَصْفِهِ، إِلَّا مَنْ عَقَلَهُ، وَ ذَلِک أَنَّ اللَّهَ لَمْ یسَلِّمْ عَلَى أَحَدٍ إِلَّا عَلَى الْأَنْبِیاءِ، فَقَالَ تَبَارَک وَ تَعَالَى: «سَلامٌ عَلى نُوحٍ فِی الْعالَمِینَ»،(2) وَ قَالَ: «سَلامٌ عَلى إِبْراهِیمَ»،(3) وَ قَالَ: «سَلامٌ عَلى مُوسى وَ هارُونَ»،(4) وَ لَمْ یقُلْ سَلَامٌ عَلَى آلِ نُوحٍ، وَ لَمْ یقُلْ سَلَامٌ عَلَى آلِ مُوسَى، وَ لَا آلِ إِبْرَاهِیمَ، وَ قَالَ: «سَلَامٌ عَلَى آلِ یس»، یعْنِی آلَ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) ، فَقَالَ الْمَأْمُونُ: قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ فِی مَعْدِنِ النُّبُوَّةِ شَرْحُ هَذَا.(5)

ص: 225


1- 3_36/1.
2- 37/79.
3- 37/109.
4- 37/120.
5- الأمالی( للصدوق)، ص530، مجلس79، ح1؛ بحار الأنوار، ج 16، ص87، ح9 و ج 25، ص228، ح20؛ بشارة المصطفى لشیعة المرتضى، ج 2، ص232؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص490؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص201؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص431، ح101؛ عیون أخبار الرضا (علیه السلام) ، ج 1، ص236، باب23، ح1.

در روایتی طولانی از ریان بن صلت نقل است که گفت: روزى حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) ، در شهر مرو، به مجلس مأمون وارد شدند، در حالی که گروهى از علماى عراق و خراسان حضور داشتند. حضرت رضا (علیه السلام) در بارۀ برتری و فضائل اهل بیت (علیهم السلام) ، با علمای عامّه بحث و احتجاج فرمودند.

تا آنجا که حضرت فرمودند:

و امّا آیۀ هفتم اینست: «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکتَهُ یصَلُّونَ عَلَى النَّبِی یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً»، و همانا دشمنان، می دانستند که از چه جهت این آیۀ شریفه نازل شده، پس گفتند: ای رسول خدا! ما می دانیم چگونه به شما سلام دهیم، امّا کیفیت صلوات را بیان کنید.

پس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: بگوئید: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کمَا صَلَّیتَ عَلَى إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیمَ إِنَّک حَمِیدٌ مَجِیدٌ.

پس اى مردم! آیا در میان شما در این مطلب خلافى هست؟ عرض کردند: خلافى نیست، مأمون گفت: در این مطلب، اصلاً خلافى نیست، و اجماع امّت بر آن استقرار یافته است، امّا آیا نزد شما در بارۀ «آل»، در قرآن کریم، چیزى هست، که واضح تر از این باشد؟

حضرت رضا (علیه السلام) فرمودند: بلى، مرا خبر دهید از قول خداى تعالى: «یس»، «وَ الْقُرْآنِ الْحَکیمِ»، «إِنَّک لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ»، «عَلى صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ»، که مقصود از «یس» کیست؟

علماء عرض کردند: مقصود از «یس»، حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) هستند، و هیچ کس در آن شک و شبهه ای ندارد.

حضرت فرمودند: پس خداوند عزّ و جلّ، به محمّد و آل محمّد (علیهم السلام) ، فضیلتى عطا نموده، که هیچ کس به کنه وصف آن فضیلت نرسد، مگر کسی کهخوب در آن

ص: 226

بیاندیشد، و در آن تعقّل نماید، چون خداوند متعال، بر هیچ کس سلام نگفته است، مگر بر انبیاء (علیهم السلام) ، که در قرآن کریم فرموده: «سَلامٌ عَلى نُوحٍ فِی الْعالَمِینَ»، و فرموده است: «سَلامٌ عَلى إِبْراهِیمَ»، و فرموده است: «سَلامٌ عَلى مُوسى وَ هارُونَ»، و نفرموده است سلام على آل نوح، و نفرموده است سلام على آل ابراهیم، و نفرموده است سلام على آل موسى و هرون، بلکه فرموده است: سلام على آل یاسین، یعنى آل محمّد (علیهم السلام) .

در این موقع مأمون گفت: فهمیدم که شرح و بیان این مطلب، در گنجینۀ نبوّت است.

3_ عَنْ أَبِی صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «سَلَامٌ عَلَى آلِ یس»، قَالَ: السَّلَامُ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِینَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیهِ وَ عَلَیهِمْ، وَ السَّلَامَةُ لِمَنْ تَوَلَّاهُمْ فِی الْقِیامَةِ.(1)

از ابو صالح نقل است که گفت: ابن عبّاس در بارۀ فرمایش خداى عزّ و جلّ: «سَلَامٌ عَلَى آلِ یس»، گفت: تحیتى (درودى) است از جانب پروردگار جهانیان، بر محمّد و خاندانش، که رحمت خدا بر او و آل ایشان باد، و سلامت و ایمنى در قیامت، براى محبّان و دوستان ایشان است.

ص: 227


1- بحار الأنوار، ج 23، ص169، ح10؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص624، ح9029؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 4، ص136، ح2؛ معانی الأخبار، ص122، ح1.

شماره: 275- کد آیه: 37/142 اسم آیه: نمونه ای از انکار ولایت

{فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلیمٌ}

پس ماهى بزرگی او را بلعید، در حالى که سزاوار سرزنش بود.

1_ عَنْ حَبَّةَ الْعُرَنِی، قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) : إِنَّ اللَّهَ عَرَضَ وَلَایتِی عَلَى أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ عَلَى أَهْلِ الْأَرْضِ، أَقَرَّ بِهَا مَنْ أَقَرَّ، وَ أَنْکرَهَا مَنْ أَنْکرَ، أَنْکرَهَا یونُسُ، فَحَبَسَهُ اللَّهُ فِی بَطْنِ الْحُوتِ، حَتَّى أَقَرَّ بِهَا.(1)

از حبّۀ عُرنى نقل است که گفت: حضرت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) فرمودند: همانا خداوند متعال، ولایت مرا بر اهل آسمانها و اهل زمین عرضه کرد، بعضى ولایت مرا پذیرفتند، و بدان اقرار کردند، و بعضى انکار نمودند، و گرفتار شدند، یونس منکر ولایت من شد، پس خداوند او را در شکم ماهى زندانى نمود، تا زمانی که به آن اقرار کرد.

2_ عَن أَبِی حَمْزَة الثُّمَالِی، أَنَّهُ دَخَلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَلَى زَینِ الْعَابِدِینَ (علیه السلام) ، وَ قَالَ: یا ابْنَ الْحُسَینِ (علیه السلام) ! أَنْتَ الَّذِی تَقُولُ: إِنَّ یونُسَ بْنَ مَتَّى إِنَّمَا لَقِی مِنَ الْحُوتِ مَا لَقِی، لِأَنَّهُ عُرِضَتْ عَلَیهِ وَلَایةُ جَدِّی فَتَوَقَّفَ عِنْدَهَا؟

قَالَ: بَلَى، ثَکلَتْک أُمُّک! قَالَ: فَأَرِنِی آیةَ ذَلِک، إِنْ کنْتَ مِنَ الصَّادِقِینَ.

ص: 228


1- بحار الأنوار، ج 14، ص391، ح10 و ج 26، ص282، ح34؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص631، ح9050؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص75، ح1؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص180؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص433، ح106؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 2، ص34، ح374 و ج 4، ص301، ح1328.

فَأَمَرَ بِشَدِّ عَینَیهِ بِعِصَابَةٍ، وَ عَینَی بِعِصَابَةٍ، ثُمَّ أَمَرَ بَعْدَ سَاعَةٍ بِفَتْحِ أَعْینِنَا، فَإِذَا نَحْنُ عَلَى شَاطِئِ الْبَحْرِ، تَضْرِبُ أَمْوَاجُهُ، فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ: یا سَیدِی! دَمِی فِی رَقَبَتِک، اللَّهَ اللَّهَ فِی نَفْسِی! فَقَالَ: هِیهِ وَ أَرِیهِ إِنْ کنْتَ مِنَ الصَّادِقِینَ.

ثُمَّ قَالَ: یا أَیتُهَا الْحُوتُ! قَالَ: فَأَطْلَعَ الْحُوتُ رَأْسَهُ مِنَ الْبَحْرِ، مِثْلَ الْجَبَلِ الْعَظِیمِ، وَ هُوَ یقُولُ: لَبَّیک! لَبَّیک! یا وَلِی اللَّهِ! فَقَالَ: مَنْ أَنْتَ؟ قَالَ: أَنَا حُوتُ یونُسَ، یا سَیدِی! قَالَ: أَنْبِئْنَا بِالْخَبَرِ.

قَالَ: یا سَیدِی! إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَمْ یبْعَثْ نَبِیاً مِنْ آدَمَ إِلَى أَنْ صَارَ جَدُّک مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، إِلَّا وَ قَدْ عَرَضَ عَلَیهِ وَلَایتَکمْ أَهْلَ الْبَیتِ (علیهم السلام) ، فَمَنْ قَبِلَهَا مِنَ الْأَنْبِیاءِ، سَلِمَ وَ تَخَلَّصَ، وَ مَنْ تَوَقَّفَ عَنْهَا وَ تَتَعْتَعَ فِی حَمْلِهَا لَقِی، مَا لَقِی آدَمُ مِنَ الْمَعْصِیةِ، وَ مَا لَقِی نُوحٌ مِنَ الْغَرَقِ، وَ مَا لَقِی إِبْرَاهِیمُ مِنَ النَّارِ، وَ مَا لَقِی یوسُفُ مِنَ الْجُبِّ، وَ مَا لَقِی أَیوبُ مِنَ الْبَلَاءِ، وَ مَا لَقِی دَاوُدُ مِنَ الْخَطِیئَةِ، إِلَى أَنْ بَعَثَ اللَّهُ یونُسَ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَیهِ أَنْ یا یونُسُ! تَوَلَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیاً (علیه السلام) وَ الْأَئِمَّةَ الرَّاشِدِینَ مِنْ صُلْبِهِ فِی کلَامٍ لَهُ، قَالَ: فَکیفَ أَتَوَلَّى مَنْ لَمْ أَرَهُ وَ لَمْ أَعْرِفْهُ؟ وَ ذَهَبَ مُغْتَاظًا. فَأَوْحَى اللَّهُ تَعَالَى إِلَی أَنِ الْتَقِمْ یونُسَ، وَ لَا تُوهِنْ لَهُ عَظْماً، فَمَکثَ فِی بَطْنِی أَرْبَعِینَ صَبَاحاً، یطُوفُ مَعِی الْبِحَارَ فِی ظُلُمَاتٍ مِئَاتٍ، ینَادِی أَنَّهُ: «لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَک إِنِّی کنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ»،(1) قَدْ قَبِلْتُ وَلَایةَ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) وَ الْأَئِمَّةِ الرَّاشِدِینَ مِنْ وُلْدِهِ، فَلَمَّا آمَنَ بِوَلَایتِکمْ، أَمَرَنِی رَبِّی فَقَذَفْتُهُ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَقَالَ زَینُ الْعَابِدِینَ(علیه السلام) : ارْجِعْ أَیهَا الْحُوتُ! إِلَى وَکرِک، وَ اسْتَوَى الْمَاء.(2)

ص: 229


1- 21/87.
2- بحار الأنوار، ج 14، ص401، ح15 و ج 46، ص39 و ج 61، ص52، ح31؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص631، ح9051؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 8، ص463 و ج 11، ص178؛ تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص454، ح149 و ج 4، ص432، ح105؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 2، ص28، ح371 و ج 4، ص300، ح1327؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 4، ص138.

از ابوحمزه ثمالی نقل است که گفت: عبد الله بن عمر بر امام زین العابدین (علیه السلام) وارد شد، و گفت: ای پسر حسین (علیه السلام) ! شما می گویید: یونس بن متی، به این دلیل در شکم ماهی زندانی شد، که ولایت جدّم علی (علیه السلام) ، را به او ارائه کردند، و او از پذیرفتن آن خودداری کرد.

حضرت فرمودند: بلی، مادرت به عزایت بنشیند! عبد الله بن عمر گفت: اگر راست می گویید، ثابت کنید.

حضرت دستور دادند با پارچه ای، چشم او و چشم مرا بستند، پس از لحظاتی دستور دادند که چشمانتان را باز کنید، ناگهان دیدیم در ساحل دریایی هستیم، که موجهای بلندی دارد.

ابن عمر گفت: ای مولای من! خون من بگردن شما است، قسم به خدا! که جان مرا حفظ کنید، حضرت فرمودند: آرام باش، خودت گفتی دلیل نشان بده، اگر راست می گویی، حالا بیا و ببین، سپس صدا زدند: ای ماهی! ناگهان یک ماهی بزرگ، مانند کوه بزرگی، سر خود را از دریا بیرون آورد، و می گفت: لبیک! لبیک! ای ولی خدا!

حضرت فرمودند: تو کیستی؟ گفت: مولای من! من ماهی یونس بن متی هستم،حضرت فرمودند: جریان او را، به ما خبر بده.

ماهی گفت: مولای من! خداوند هیچ پیامبری را، از آدم (علیه السلام) تا جدّتان حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، مبعوث نکرده، مگر آنکه ولایت شما اهل بیت (علیهم السلام) را بر او عرضه نموده، هر کدام از انبیاء که پذیرفتند، سالم شده، و نجات یافتند، و هر کدام درنگ کردند، گرفتار بلایی شدند، مانند گرفتاری آدم به گناه، نوح به طوفان غرق، ابراهیم به آتش، یوسف به چاه، ایوب به بلا، داود به خطاکاری، تا اینکه بالاخره نوبت به یونس (علیه السلام) رسید.

خداوند به یونس خطاب نمود که: ای یونس! پیرو علی (علیه السلام) و ائمّه از ذریۀ او

ص: 230

باش، او گفت: خدایا! چگونه کسی را که ندیده و نشناخته ام، پیروی کنم؟ و با خشم رفت.

خداوند متعال به من امر فرمود: او را ببلع، ولی استخوانهایش را نشکن.

او چهل روز در شکم من بود، و با من دریا را می گشت، و در تاریکی های سه گانه فریاد می زد: «لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَک إِنِّی کنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ»، یعنی خدای یکتا، تو پاک و منزهی، من اشتباه کردم، ولایت علی (علیه السلام) و ائمّۀ بعد از او را پذیرفتم، وقتی که به ولایت شما، ایمان آورد و اقرار نمود، خداوند به من دستور داد، که او را در ساحل دریا، بیرون بیاندازم.

امام زین العابدین (علیه السلام) فرمودند: ای ماهی! به جای خودت برگرد، او رفت و آب دریا آرام شد.

ص: 231

شماره: 276- کد آیه: 37/164 اسم آیه: مقام معلوم

{وَما مِنّآ اِلّا لَهُۥ مَقامٌ مَعْلُومٌ}

و هیچ یک از ما نیست جز آنکه مقام معلومى دارد.

عَنْ یحْیى بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: سَمِعْتُهُ یقُولُ: «وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ»، قَالَ: نَزَلَتْ فِی الْأَئِمَّةِ وَ الْأَوْصِیاءِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ، صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیهِمْ.(1)

از یحیى بن مسلم نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) شنیدم که در بارۀ آیۀ: «وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ»، فرمودند: این آیه در بارۀ ائمّه و اوصیاء از خاندان حضرت محمّد، صلوات اللَّه علیهم، نازل شده است.

ص: 232


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 2، ص215، ح735؛ بحار الأنوار، ج 24، ص87، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص633، ح9056؛ تفسیر القمی، ج 2، ص227؛ غرر الأخبار، ص178.

شماره: 277- کد آیه: 166و37/165 اسم آیه: اوّلین تسبیح گو

{وَاِنّا لَنَحْنُ الصّآفُّونَ165 وَاِنّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ166}

و در حقیقت، ماییم که (براى انجام فرمان خدا) صف بسته ایم(165) و ماییم که خود، تسبیح گویانیم(166)

1_ قَالَ عَلِیّ (علیه السلام) فِی بَعْضِ خُطْبَتِهِ: إِنَّا آلَ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) کنَّا أَنْوَاراً حَوْلَ الْعَرْشِ، فَأَمَرَنَا اللَّهُ بِالتَّسْبِیحِ، فَسَبَّحْنَا، فَسَبَّحَتِ الْمَلَائِکةُ بِتَسْبِیحِنَا، ثُمَّ أَهْبَطَنَا إِلَى الْأَرْضِ، فَأَمَرَنَا اللَّهُ بِالتَّسْبِیحِ، فَسَبَّحْنَا فَسَبَّحَتْ أَهْلُ الْأَرْضِ بِتَسْبِیحِنَا، فَ «إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ»، «وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُون».(1)

حضرت امام علی بن ابى طالب (علیه السلام) در یکی از خطبه هایشان فرمودند: ما آل محمّد (علیهم السلام) ، انوارى در اطراف عرش خدا بودیم، پس خداوند، ما را فرمان به تسبیح داد، پس ما تسبیح کردیم، و ملائکه از تسبیح ما به تسبیح پرودگار مشغول شدند.

سپس ما به زمین آمدیم، باز خداوند، به ما، دستور تسبیح داد، ما شروع به تسبیح کردیم، و اهل زمین از تسبیح نمودن ما، به تسبیح مشغول شدند،پس ما صف زنندگان و تسبیح گویندگان هستیم.

ص: 233


1- بحار الأنوار، ج 24، ص88، ح3؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص634، ح9058؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص488؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص192؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج 1، ص47، ح12.

2_ عَنْ شِهَابِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ، قَالَ: سَمِعْتُ الصَّادِقَ (علیه السلام) یقُولُ: یا شِهَابُ! نَحْنُ شَجَرَةُ النُّبُوَّةِ، وَ مَعْدِنُ الرِّسَالَةِ، وَ مُخْتَلَفُ الْمَلَائِکةِ، وَ نَحْنُ عَهْدُ اللَّهِ وَ ذِمَّتُهُ، وَ نَحْنُ وُدُّ اللَّهِ وَ حُجَّتُهُ، کنَّا أَنْوَارَ صُفُوفٍ حَوْلَ الْعَرْشِ، نُسَبِّحُ، فَیسَبِّحُ أَهْلُ السَّمَاءِ بِتَسْبِیحِنَا، إِلَى أَنْ هَبَطْنَا إِلَى الْأَرْضِ، فَسَبَّحْنَا، فَسَبَّحَ أَهْلُ الْأَرْضِ بِتَسْبِیحِنَا، «وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ»، «وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ»، فَمَنْ وَفَى بِذِمَّتِنَا، فَقَدْ وَفَى بِعَهْدِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ذِمَّتِهِ، وَ مَنْ خَفَرَ ذِمَّتَنَا، فَقَدْ خَفَرَ ذِمَّةَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عَهْدَهُ.(1)

از شهاب بن عبد ربه نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) شنیدم که می فرمودند: ای شهاب! ما درخت نبوّت، و گنجینۀ رسالت و محل رفت و آمد ملائکه، و پیمان و تعهّد خدا هستیم، ما ودیعه هاى خدا و حجّت او هستیم، ما صفوف درخشانى از نور اطراف عرش بودیم، ما خداوند را تسبیح می کردیم، و اهل آسمانها از تسبیح ما تسبیح مى نمودند، تا به سوى زمین آمدیم.

در اینجا ما نیز تسبیح خداوند را نمودیم، اهل زمین از تسبیح ما به تسبیح مشغول شدند ما صافون و مسبّحون هستیم.

پس هر که وفاکند به عهد ما، پس به تحقیق که به عهد خداوند وفا نموده است، و هر که بشکند عهد ما را، عهد خداوند را شکسته است.

3_ إِرْشَادُ الْقُلُوبِ، بِإِسْنَادِهِ إِلَى مُحَمَّدِ بْنِ زِیادٍ، قَالَ: سَأَلَ ابْنُ مِهْرَانَ، عَبْدَ اللَّهِ بْنَالْعَبَّاسِ، عَنْ تَفْسِیرِ قَوْلِهِ تَعَالَى: «إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ»، «وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ»، قَالَ:

ص: 234


1- بحار الأنوار، ج 24، ص87، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص634، ح9057؛ تفسیر القمی، ج 2، ص228؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص192؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص439، ح126.

کنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَأَقْبَلَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، فَلَمَّا رَآهُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) تَبَسَّمَ فِی وَجْهِهِ، وَ قَالَ: مَرْحَباً بِمَنْ خَلَقَهُ اللَّهُ قَبْلَ أَبِیهِ آدَمَ بِأَرْبَعِینَ أَلْفَ عَامٍ.

فَقُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! أَ کانَ الِابْنُ قَبْلَ الْأَبِ؟ فَقَالَ: نَعَمْ، إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى خَلَقَنِی وَ خَلَقَ عَلِیاً قَبْلَ أَنْ یخْلُقَ آدَمَ بِهَذِهِ الْمُدَّةِ، خَلَقَ نُوراً قَسَمَهُ نِصْفَینِ، فَخَلَقَنِی مِنْ نِصْفِهِ، وَ خَلَقَ عَلِیاً مِنَ النِّصْفِ الْآخَرِ قَبْلَ الْأَشْیاءِ، فَنُورُهَا مِنْ نُورِی وَ نُورِ عَلِی.

ثُمَّ جَعَلَنَا عَنْ یمِینِ الْعَرْشِ، ثُمَّ خَلَقَ الْمَلَائِکةَ، فَسَبَّحْنَا، وَ سَبَّحَتِ الْمَلَائِکةُ، فَهَلَّلْنَا، فَهَلَّلَتِ الْمَلَائِکةُ، وَ کبَّرْنَا، فَکبَّرَتِ الْمَلَائِکةُ، وَ کانَ ذَلِک مِنْ تَعْلِیمِی وَ تَعْلِیمِ عَلِی، وَ کانَ ذَلِک فِی عِلْمِ اللَّهِ السَّابِقِ، أَنَّ الْمَلَائِکةَ تَتَعَلَّمُ مِنَّا التَّسْبِیحَ وَ التَّهْلِیلَ، وَ کلُّ شَی ءٍ یسَبِّحُ لِلَّهِ وَ یکبِّرُهُ وَ یهَلِّلُهُ بِتَعْلِیمِی وَ تَعْلِیمِ عَلِی، وَ کانَ فِی عِلْمِ اللَّهِ السَّابِقِ أَنْ لَا یدْخُلَ النَّارَ مُحِبٌّ لِی وَ لِعَلِی، وَ کذَا کانَ فِی عِلْمِهِ أَنْ لَا یدْخُلَ الْجَنَّةَ مُبْغِضٌ لِی وَ لِعَلِی.

أَلَا! وَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى خَلَقَ مَلَائِکةً بِأَیدِیهِمْ أَبَارِیقُ اللُّجَینِ، مَمْلُوَّةً مِنْ مَاءِ الْجَنَّةِ مِنَ الْفِرْدَوْسِ، فَمَا أَحَدٌ مِنْ شِیعَةِ عَلِی، إِلَّا وَ هُوَ طَاهِرُ الْوَالِدَینِ تَقِی نَقِی أَمِنٌ مُؤْمِنٌ بِاللَّهِ، فَإِذَا أَرَادَ بِوَاحِدِهِمْ، أَنْ یوَاقِعَ أَهْلَهُ، جَاءَ مَلَک مِنَ الْمَلَائِکةِ الَّذِینَ بِأَیدِیهِمْ أَبَارِیقُ الْجَنَّةِ فَقَطَرَ مِنْ ذَلِک الْمَاءِ فِی إِنَائِهِ الَّذِی یشْرَبُ بِهِ، فَیشْرَبُ هُوَ ذَلِک الْمَاءَ وَ ینْبِتُ الْإِیمَانَ فِی قَلْبِهِ، کمَا ینْبِتُ الزَّرْعَ، فَهُمْ عَلَى بَینَةٍ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مِنْ نَبِیهِمْ وَ مِنْ وَصِیی عَلِی وَ مِنِ ابْنَتِی فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ، ثُمَّ الْحَسَنِ، ثُمَّ الْحُسَینِ، وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِ الْحُسَینِ.

قُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَنْ هُمْ؟ قَالَ: أَحَدَ عَشَرَ مِنِّی، أَبُوهُمْ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیهالسلام) ،

ص: 235

ثُمَّ قَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَ مَحَبَّةَ عَلِی وَ الْإِیمَانَ سَبَبَینِ.(1)

ارشاد القلوب با اسنادش از محمد بن زیاد نقل نموده که گفت: ابن مهران از ابن عباس در بارۀ تفسیر آیۀ: «إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ»، «وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ»، سؤال کرد؟ ابن عباس گفت: ما روزی نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نشسته بودیم، در این موقع حضرت على (علیه السلام) وارد شدند، وقتى رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) او را دیدند، به رویش تبسّم نمودند و فرمودند: آفرین بر کسى که خداوند او را پیش از هر چیز آفرید (و در ادامه فرمودند:) خداوند چهل هزار سال پیش از خلقت آدم، من و على را خلق کرده بود.

از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسیدم: ای رسول خدا! آیا پسر پیش از پدر خلق شد؟ حضرت فرمودند: آرى، خداوند من و على را پیش از آدم به همین مقدار (چهل هزار سال) آفرید، و نورى را خلق کرد و آن را به دو نصف تقسیم نمود، مرا از نصفى و على را از نصفى دیگر پیش از اشیاء، آفرید، پس نور اشیاء از نور من و علی است، سپس ما را در سمت راست عرش قرار داد، آنگاه فرشتگان را آفرید، پس ما خدا را تسبیح گفتیم و فرشتگان نیز خدا را تسبیح گفتند، و ما تهلیلگفتیم و آنها نیز تهلیل گفتند، ما تکبیر گفتیم و آنها نیز تکبیر گفتند، و فرشتگان این کارها را از ما آموختند.

و در علم پیشین الهى گذشته که دوست من و على وارد دوزخ نمی شود و نیز در علم خدا گذشته که دشمن من و على وارد بهشت نشوند.

آگاه باشید! که خداى عزّ و جلّ فرشتگان را آفرید که در دست هاى آنان تنگ هائى

ص: 236


1- إرشاد القلوب إلى الصواب (للدیلمی)، ج 2، ص404؛ بحار الأنوار، ج 24، ص88، ح4 و ج 26، ص345، ح18 و ج 35، ص29، ح25؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص634، ح9059؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص488؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص193؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 2، ص11، ح3.

پر از آب بهشت فردوس بود، پس هیچ کس از شیعیان على نیست، مگر اینکه پدر و مادرش پاکدامن و پرهیزکار و مؤمن به خدا بوده، هر گاه یکى از شیعیان اراده ى نزدیکى با همسرش را کند، یکى از آن فرشتگان که تنگ آب بهشتى در دست دارد، مى آید و از آن آب بهشتى در ظرف آبى که آن شیعه مى نوشد، مى ریزد، وقتی او، آن آب را مى آشامد، نور ایمان در دلش مى روید، آنچنان که زراعت مى روید.

پس شیعیان، از پروردگار، و از پیامبر، و از وصىّ پیامبر على بن ابى طالب، و از دخترم فاطمه، و از حسن و حسین، و از ائمّه ای که از فرزندان حسین هستند، دلیل و حجّتى دارند.

ابن عباس گفت: عرض کردم: اى رسول خدا! تعداد، آنان چند نفر است؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: یازده نفر هستند که پدرشان على بن ابى طالب است.سپس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: سپاس خداوندى را که دوستى و محبّت على، و ایمان را، دو سبب (برای رسیدن به سعادت) قرار داده است.

ص: 237

سورۀ مبارکۀ ص

شماره: 278- کد آیه: 28/ 38 اسم آیه: مقایسه

{اَمْ نَجْعَلُ الَّذینَ ءامَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ كَالْمُفْسِدینَ فِی الْاَرْضِ اَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقینَ كَالْفُجّارِ}

آیا کسانى را که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده اند همچون فسادگران در زمین قرار مى دهیم، یا پرهیزگاران و پارسایان را همچون بدکاران قرار مى دهیم؟!

1_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ: سَأَلْتُ الصَّادِقَ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ: «أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ»، قَالَ: أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ أَصْحَابَهُ، «کالْمُفْسِدِینَ فِی الْأَرْضِ»، حَبْتَرٍ وَ زُرَیقٍ وَ أَصْحَابِهِمَا، «أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ»، أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ أَصْحَابَهُ، «کالْفُجَّارِ»، حَبْتَرٍ وَ دُلَامٍ وَ أَصْحَابِهِمَا، «کتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیک مُبارَک لِیدَّبَّرُوا آیاتِهِ»، هُمْ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّةُ (علیهم السلام) ، «وَ لِیتَذَکرَ أُولُوا الْأَلْبابِ»، فَهُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ، قَالَ: وَ کانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) یفْتَخِرُ بِهَا، وَ یقُولُ: مَا أُعْطِی أَحَدٌ قَبْلِی وَ لَا بَعْدِی مِثْلَ مَا أُعْطِیتُ.(1)

از عبد الرحمن نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: یعنی امیر

ص: 238


1- بحار الأنوار، ج 31، ص602، ح45 و ج 35، ص336، ذیل ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص652، ح9087؛ تفسیر القمی، ج 2، ص234؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص229؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص453، ح37.

المؤمنین (علیه السلام) و یارانشان، و «کالْمُفْسِدِینَ فِی الْأَرْضِ»، یعنی حبتر و زریق و یارانشان، و «أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ»، امیر المؤمنین (علیه السلام) و یارانشان، «کالْفُجَّارِ»، یعنی حبتر و دلام و یارانشان، «کتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیک مُبارَک لِیدَّبَّرُوا آیاتِهِ»، یعنی امیر مؤمنان علی (علیه السلام) و امامان (علیهم السلام) ، «وَ لِیتَذَکرَ أُولُوا الْأَلْبابِ»، آنان، دارندگان خردهای غالب و برتر می باشند، که امیر مؤمنان علی (علیه السلام) از داشتن چنین خردی به خود می بالیدند، و می فرمودند: همانند آنچه که به من عطا شده، نه پیش از من و نه پس از من، به هیچ کس عطا نشده است.

2_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ»، عَلِیّ (علیه السلام) وَ حَمْزَةُ وَ عُبَیدَةُ، «کالْمُفْسِدِینَ فِی الْأَرْضِ»، عُتْبَةُ وَ شَیبَةُ وَ الْوَلِیدُ، «أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ»، عَلِیّ (علیه السلام) وَ أَصْحَابُهُ، «کالْفُجَّارِ»، فُلَانٌ وَ أَصْحَابُهُ.(1)

از ابن عباس نقل است که در بارۀ آیۀ: «أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ»، گفت: منظور حضرت على (علیه السلام) و حمزه و عبیده است، «کالْمُفْسِدِینَ فِی الْأَرْضِ»، در بارۀ عتبه و شیبه و ولید است، «أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ»، یعنى حضرت على (علیه السلام) و یارنشان، «کالْفُجَّارِ»، منظور فلانى و یاران او است.

ص: 239


1- بحار الأنوار، ج 24، ص7، ح20 و ج 31، ص643، ح165؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص652، ح9088؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص492؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص228.

شماره: 279- کد آیه: 38/75 اسم آیه: عالین

{قالَ یآ اِبْلیسُ ما مَنَعَكَ اَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِیَدَیَّ٭ۖ اَسْتَكْبَرْتَ اَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالینَ}

گفت: «اى ابلیس! چه چیز مانع تو شد که بر مخلوقى که با قدرت خود او را آفریدم سجده کنى؟! آیا تکبّر کردى یا از برترینها بودى؟!

عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِی قَالَ: کنَّا جُلُوساً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) إِذْ أَقْبَلَ إِلَیهِ رَجُلٌ، فَقَالَ: یا رَسُولَ اللَّهِ! أَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِإِبْلِیسَ: «أَسْتَکبَرْتَ أَمْ کنْتَ مِنَ الْعالِینَ»، مَنْ هُمْ یا رَسُولَ اللَّهِ! الَّذِینَ هُمْ أَعْلَى مِنَ الْمَلَائِکةِ الْمُقَرَّبِینَ؟

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : أَنَا وَ عَلِی وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ (علیهم السلام) کنَّا فِی سُرَادِقِ الْعَرْشِ نُسَبِّحُ اللَّهَ، فَسَبَّحَتِ الْمَلَائِکةُ بِتَسْبِیحِنَا، قَبْلَ أَنْ یخْلُقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ آدَمَ بِأَلْفَی عَامٍ، فَلَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ آدَمَ، أَمَرَ الْمَلَائِکةَ أَنْ یسْجُدُوا لَهُ، وَ لَمْ یؤْمَرُوا بِالسُّجُودِ، إِلَّا لِأَجْلِنَا، فَسَجَدَتِ الْمَلَائِکةُ کلُّهُمْ أَجْمَعُونَ إِلَّا إِبْلِیسَ، أَبَى أَنْ یسْجُدَ، فَقَالَ اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى لَهُ: «یا إِبْلِیسُ ما مَنَعَک أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِیدَی أَسْتَکبَرْتَ أَمْ کنْتَ مِنَ الْعالِینَ»، أَی مِنْ هَؤُلَاءِ الْخَمْسَةِ الْمَکتُوبَةِ أَسْمَاؤُهُمْ فِی سُرَادِقِ الْعَرْشِ، فَنَحْنُ بَابُ اللَّهِ الَّذِی یؤْتَى مِنْهُ، وَ بِنَا یهْتَدِی الْمُهْتَدُونَ، فَمَنْ أَحَبَّنَا أَحَبَّهُ اللَّهُ وَ أَسْکنَهُ جَنَّتَهُ، وَ مَنْ أَبْغَضَنَا أَبْغَضَهُ اللَّهُ وَ أَسْکنَهُ نَارَهُ، وَ لَا یحِبُّنَا إِلَّا مَنْ طَابَمَوْلِدُهُ.(1)

ص: 240


1- بحار الأنوار، ج 25، ص2، ح3 و ج 26، ص346، ح19 و ج 39، ص306، ح122؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص683، ح9140؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص497؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص266؛ فضائل الشیعة، ص8، ح7.

از ابو سعید خُدری نقل است که گفت: نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نشسته بودیم که مردی خدمت ایشان رسید و عرض کرد: ای رسول خدا! مرا از کلام خداوند عزّ و جلّ، خطاب به شیطان: «أَسْتَکْبَرْتَ أَمْ کُنتَ مِنَ الْعَالِینَ»، آگاه سازید. ای رسول خدا! چه کسانی برتر از فرشتگان مقرب درگاه خدا هستند؟

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: من و علی و فاطمه و حسن و حسین (علیهم السلام) ، ما دو هزار سال، قبل از آن که خداوند آدم (علیه السلام) را خلق کند، در سراپردۀ عرش، خدا را تسبیح می گفتیم، و فرشتگان با تسبیح ما، او را تسبیح می گفتند.

چون خداوند عزّ و جلّ آدم (علیه السلام) را آفرید، به فرشتگان فرمان داد تا به او سجده کنند، و تنها به خاطر ما بود که به آنها فرمان داد سجده کنند، آن گاه همۀ فرشتگان سجده کردند، به جز شیطان، که از سجده سرباز زد.

پس خداوند تبارک و تعالی فرمود: «یَا إِبْلِیسُ مَا مَنَعَکَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِیَدَیَّ أَسْتَکْبَرْتَ أَمْ کُنتَ مِنَ الْعَالِینَ»، یعنی از جمله آن پنج تن که نام هایشان بر سراپردۀ عرش نوشته شده است، ما دربِ (رحمت) خداوندیم، که از آن درب، نعمت می دهد، و ره یافتگان به وسیلۀ ما، ره می یابند، پس هر که ما را دوست بدارد، خداوند او را دوست می دارد و در بهشت خود جایش می دهد، و هر که ما را دشمن دارد، خداوند او را دشمن می دارد و در دوزخ جایش می دهد، و تنها حلال زادگان ما را دوستمی دارند.

ص: 241

شماره: 280- کد آیه: 87و38/86 اسم آیه: یاد جهانی

{قُلْ مآ اَسْئَلُكُمْ عَلَیْهِ مِنْ اَجْرٍ وَمآ اَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفینَ86 اِنْ هُوَ اِلّا ذِكْرٌ لِلْعالَمینَ87}

(اى پیامبر!) بگو: «من براى دعوت نبوّت هیچ پاداشى از شما نمى طلبم، و من از متکلّفین نیستم! (سخنانم روشن و همراه با دلیل است!)»(86) این (قرآن) تذکرى براى همه جهانیان است.(87)

1_ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «قُلْ ما أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ مِنْ أَجْرٍ وَ ما أَنَا مِنَ الْمُتَکلِّفِینَ»، «إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکرٌ لِلْعالَمِینَ»، قَالَ: هُوَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، «وَ لَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِینٍ»(1)، قَالَ: عِنْدَ خُرُوجِ الْقَائِمِ (علیه السلام) .(2)

حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) ، دربارۀ فرمایش خداوند عزّ و جلّ: «قُلْ مَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ»، «إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکْرٌ لِّلْعَالَمِینَ»، فرمودند: ایشان، امیر مؤمنان، علی (علیه السلام) هستند، «وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِینٍ»، و این، در زمان قیام حضرت قائم (علیه السلام) است.

ص: 242


1- 38/88.
2- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص22، ح79؛ بحار الأنوار، ج 24، ص313، ح18 و ج 51، ص62، ح62؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص687، ح9147؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص499؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص271؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص474، ح102؛ الكافی، ج 8، ص287، ح432؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 26، ص308، ح432.

2_ ابن شهر آشوب عَن کتَابِ ابْنِ رُمَیحٍ، قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : «قُلْ ما أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ مِنْ أَجْرٍ وَ ما أَنَا مِنَ الْمُتَکلِّفِینَ»، «إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکرٌ لِلْعالَمِینَ»، قَالَ: أَمِیرُ الْمُؤْمِنِین (علیه السلام) .(1)

ابن شهر آشوب، از کتاب ابن رُمَیح نقل کرده است که حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «قُلْ مَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ»، «إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکْرٌ لِّلْعَالَمِینَ»، فرمودند: ایشان، حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) هستند.

ص: 243


1- بحار الأنوار، ج 35، ص403، ذیل ح19؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص688، ح9150؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص97.

سورۀ مبارکۀ زمر

شماره: 281- کد آیه: 39/9 اسم آیه: مقایسه

{اَمَّنْ هُوَ قانِتٌ ءانآءَ اللَّیْلِ ساجِدًا وَقآئِمًا یَحْذَرُ الْءاخِرَةَ وَیَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّه٭ۗ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذینَ لا یَعْلَمُونَ٭ۗ اِنَّما یَتَذَكَّرُ اُولُوا الْاَلْبابِ}

(آیا چنین کسى با ارزش است) یا کسى که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام، از عذاب آخرت مى ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است؟! بگو: «آیا کسانى که مى دانند با کسانى که نمى دانند یکسانند؟! تنها خردمندان متذکر مى شوند!»

1_ عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «قُلْ هَلْ یسْتَوِی الَّذِینَ یعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یعْلَمُونَ إِنَّما یتَذَکرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»، فَقَالَ: نَحْنُ الَّذِینَ نَعْلَمُ، وَ عَدُوُّنَا الَّذِینَ لَا یعْلَمُونَ، وَ شِیعَتُنَا أُولُو الْأَلْبَابِ.(1)

از جابر نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «قُلْ هَلْ یسْتَوِی الَّذِینَ یعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یعْلَمُونَ إِنَّما یتَذَکرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»، فرمودند: کسانى که مى دانند، ما هستیم، و کسانى که نمى دانند و نادانند، دشمنان ما هستند، و خردمندان، شیعیان ما هستند.

ص: 244


1- بحار الأنوار، ج 24، ص119، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص698، ح9172؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص54، ح1.

2_ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِی، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ إِذا مَسَّ الْإِنْسانَ ضُرٌّ دَعا رَبَّهُ مُنِیباً إِلَیهِ»، قَالَ: نَزَلَتْ فِی أَبِی الْفَصِیلِ، أَنَّهُ کانَ رَسُولُ اللَّهِ عِنْدَهُ سَاحِراً، فَکانَ إِذَا مَسَّهُ الضُّرُّ، یعْنِی السُّقْمَ دَعَا رَبَّهُ مُنِیباً إِلَیهِ، یعْنِی تَائِباً إِلَیهِ مِنْ قَوْلِهِ فِی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) مَا یقُولُ: «ثُمَّ إِذا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ»، یعْنِی الْعَافِیةَ، «نَسِی ما کانَ یدْعُوا إِلَیهِ مِنْ قَبْلُ»، یعْنِی نَسِی التَّوْبَةَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِمَّا کانَ یقُولُ فِی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) إِنَّهُ سَاحِرٌ وَ لِذَلِک قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «قُلْ تَمَتَّعْ بِکفْرِک قَلِیلًا إِنَّک مِنْ أَصْحابِ النَّارِ»، یعْنِی إِمْرَتَک عَلَى النَّاسِ بِغَیرِ حَقٍّ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ رَسُولِهِ.

قَالَ: ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : ثُمَّ عَطَفَ الْقَوْلَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی عَلِیّ (علیه السلام) یخْبِرُ بِحَالِهِ وَ فَضْلِهِ عِنْدَ اللَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَى، فَقَالَ: «أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیلِ ساجِداً وَ قائِماً یحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ یرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ یسْتَوِی الَّذِینَ یعْلَمُونَ»، أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ، «وَ الَّذِینَ لا یعْلَمُونَ»، أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ وَ أَنَّهُ سَاحِرٌ کذَّابٌ، «إِنَّما یتَذَکرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»، قَالَ: ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : هَذَا تَأْوِیلُهُ یا عَمَّارُ.(1)

از عمّار ساباطی نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) دربارۀ فرمایش خداوند عزّ و جلّ: «وَإِذَا مَسَّ الْإِنسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِیبًا إِلَیْهِ»، پرسیدم، ایشان فرمودند: این آیه، دربارۀ ابو الفَصیل (ابوبکر) نازل شده، او رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را جادوگر می دانست، پس هنگامی که به او آسیبی می رسید،یعنی بیمار می شد، «دَعَا رَبَّهُ

ص: 245


1- بحار الأنوار، ج 24، ص121، ح8 و ج 30، ص268، ح136 و ج 35، ص375، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص696، ح9165؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص500؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص316؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص285؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص478، ح16؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 2، ص175، ح5؛ الكافی، ج 8، ص204، ح246؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 26، ص117، ح246.

مُنِیبًا إِلَیْهِ»، یعنی از سخنی که دربارۀ رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) گفته بود، به سوی پروردگارش توبه می کرد، «ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَهً مِّنْهُ»، ولی وقتی خوب می شد، «نَسِیَ مَا کَانَ یَدْعُو إِلَیْهِ مِن قَبْلُ»، یعنی توبۀ خود را به درگاه خداوند عزّ و جلّ، به خاطر آن که گفته بود رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) جادوگر هستند، فراموش کرد، از این رو خداوند عزّ و جلّ فرمود: «قُلْ تَمَتَّعْ بِکُفْرِکَ قَلِیلًا إِنَّکَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ»، یعنی مدت کمی، از امیر بودنت بر مردم، بدون این که از جانب خداوند عزّ و جلّ و رسولش شایستگی این امر را داشته باشی، بهرمند شو.

سپس امام صادق (علیه السلام) فرمودند: خداوند عزّ و جلّ ادامۀ کلام خود را به سمت حضرت علی (علیه السلام) بر می گرداند، و از مقام و برتری او نزد خود، خبر می هد و می فرماید: «أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّیْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا یَحْذَرُ الْآخِرَهَ وَیَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ»، بگو آیا آنها که می دانند حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، رسول خدا هستند، «وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ»، با کسانی که نمی دانند آن حضرت، رسول خدا هستند، و ایشان را ساحر و کذّاب می خوانند، برابرند، «إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ»، راوی گفت: سپس امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: ای عَمّار! تأویل این آیه، چنین بود.

3_ عَنْ أَبِی عَلِی حَسَّانَ الْعِجْلِی، قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، وَ أَنَا جَالِسٌ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «هَلْ یسْتَوِی الَّذِینَ یعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یعْلَمُونَ إِنَّمایتَذَکرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»، قَالَ: نَحْنُ الَّذِینَ یعْلَمُونَ، وَ عَدُوُّنَا الَّذِینَ لا یعْلَمُونَ، وَ شِیعَتُنَا أُولُوا الْأَلْبابِ.(1)

از ابن علی حَسّان عِجلی نقل است که گفت: در نزد حضرت امام جعفر

ص: 246


1- بحار الأنوار، ج 65، ص29، ذیل ح56؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص698، ح9176؛ المحاسن، ج 1، ص169، باب36، ح134.

صادق (علیه السلام) نشسته بودم، که مردی از ایشان دربارۀ فرمایش خداوند عزّ و جلّ: «هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ»، پرسید، حضرت فرمودند: ما، کسانی هستیم که می دانند، و دشمنان ما، کسانی هستند که نمی دانند، و شیعیان ما، خردمندان می باشند.

ص: 247

شماره: 282- کد آیه: 39/29 اسم آیه: تسلیم رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)

{ضَرَبَ اللّهُ مَثَلًا رَجُلًا فیهِ شُرَكآءُ مُتَشاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ یَسْتَوِیانِ مَثَلًا٭ۚ نِ اݗَلْحَمْدُ لِلّهِ٭ۚ بَلْ اَكْثَرُهُمْ لا یَعْلَمُونَ}

خداوند مثالى زده است: مردى را که مملوک شریکانى است که درباره او پیوسته با هم به مشاجره مشغولند، و مردى که تنها تسلیم یک نفر است آیا این دو یکسانند؟! حمد، مخصوص خداست، ولى بیشتر آنان نمى دانند.

1_ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِی، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) قَالَ: خَطَبَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیهما السلام) بِالْکوفَةِ، بَعْدَ مُنْصَرَفِهِ مِنَ النَّهْرَوَانِ، وَ بَلَغَهُ أَنَّ مُعَاوِیةَ یسُبُّهُ وَ یلْعَنُهُ وَ یقْتُلُ أَصْحَابَهُ، فَقَامَ خَطِیباً فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَیهِ وَ صَلَّى عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ ذَکرَ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَى نَبِیهِ وَ عَلَیهِ، ثُمَّ قَالَ: ...

سَاقَ الْحَدِیثَ إِلَى اَن قَالَ:

إِنِّی مَخْصُوصٌ فِی الْقُرْآنِ بِأَسْمَاءٍ، احْذَرُوا أَنْ تَغْلِبُوا عَلَیهَا، فَتَضِلُّوا فِی دِینِکمْ یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّادِقِینَ أَنَا ذَلِک الصَّادِقُ، وَ أَنَا الْمُؤَذِّنُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَینَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِینَ»(1)، أَنَا ذَلِک الْمُؤَذِّنُ، وَقَالَ: «وَ أَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ»(2)، فَأَنَا ذَلِک الْأَذَانُ، وَ أَنَا الْمُحْسِنُ، یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ اللَّهَ

ص: 248


1- 7/44.
2- 9/3.

لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ»(1)، وَ أَنَا ذُو الْقَلْبِ، فَیقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ فِی ذلِک لَذِکرى لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ»(2)، وَ أَنَا الذَّاکرُ، یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «الَّذِینَ یذْکرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ»(3)، وَ نَحْنُ أَصْحابُ الْأَعْرافِ، أَنَا وَ عَمِّی وَ أَخِی وَ ابْنُ عَمِّی وَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَى لَا یلِجُ النَّارَ لَنَا مُحِبٌّ، وَ لَا یدْخُلُ الْجَنَّةَ لَنَا مُبْغِضٌ، یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ یعْرِفُونَ کلًّا بِسِیماهُمْ»(4)، وَ أَنَا الصِّهْرُ، یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً»(5)، وَ أَنَا الْأُذُنُ الْوَاعِیةُ، یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ تَعِیها أُذُنٌ واعِیةٌ»(6)، وَ أَنَا السَّلَمُ لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ رَجُلًا سَلَماً لِرَجُلٍ»، الحدیث.(7)

از جابر جعفی نقل است که گفت: حضرت ابو جعفر محمّد بن علی (علیهما السلام) ، فرمودند: وقتی که حضرت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) از جنگنهروان به کوفه بازگشتند، در این هنگام به آن حضرت خبر دادند که معاویه با گستاخی تمام به ایشان سبّ و دشنام داده و یاران آن حضرت را به قتل می رساند، حضرت به سخنرانى پرداخته و

ص: 249


1- 29/69.
2- 50/37.
3- 3/191.
4- 7/46.
5- 25/54.
6- 69/12.
7- بحار الأنوار، ج 33، ص283، ح547 و ج 35، ص45، باب2، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص329، ح8307 و ص708، ح9208؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 14، ص324؛ تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص598، ح34؛ معانی الأخبار، ص58، ح9.

خطبه اى ایراد فرمودند:

پس از حمد و ثناى الهى و نثار درود بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و بیان شمّه اى از نعمتهایى که خداوند بر پیامبر و ایشان (علیهما السلام) ارزانى داشته، چنین فرمودند: ...

تا این که سخن به این جا رسید:

بدانید که برای من اختصاصاً در قرآن نام هایی است، بر حذر باشید از این که شما را از آنها دور نسازند، که اگر چنین شود در دینتان گمراه می شوید، خداوند متعال می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصادقین»، آن «صادق» من هستم، «مؤذّن» در دنیا و آخرت منم، که خدای عزّ و جلّ می فرماید: «فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَیْنَهُمْ أَن لَّعْنَهُ اللّهِ عَلَی الظَّالِمِینَ»، آن مؤذّن من هستم، و در جاى دیگر می فرماید: «وَأَذَانٌ مِّنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ»، «اذان» من هستم، و منم «محسن» در فرمایش خدای عزّ و جلّ: «إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ»، و «صاحبدل» که خدای عزّ و جلّ در آیۀ: «إِنَّ فِی ذلِک لَذِکرى لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ»، به آن اشاره می فرماید، من هستم، و آن «ذاکر»ی که خدای تبارک تعالی در آیۀ: «الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللّهَ قِیَامًا وَقُعُودًا وَعَلَیَ جُنُوبِهِمْ»، می فرماید، من هستم.

ما صاحبان اعراف هستیم، من و عمویم(حمزه) و برادرم(جعفر طیار) و پسرعمویم(حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) )، به خدایی که شکافندۀ دانهو هسته است، دوستدار ما وارد جهنم نمی شود و دشمن ما به بهشت نمی رود، خدای عزّ و جلّ می فرماید: «وَعَلَی الأَعْرَافِ رِجَالٌ یَعْرِفُونَ کُلاًّ بِسِیمَاهُمْ»، و آن «صِهر» که خدای عزّ و جلّ در آیۀ: «وَهُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْمَاء بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا»، من هستم.

من آن «گوشِ شنوا» هستم، که خدای متعال می فرماید: «وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَهٌ»، و من آن مردی هستم که تسلیم دستورات رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بودم که خدای عزّ و جلّ می فرماید: «وَرَجُلًا سَلَمًا لِّرَجُلٍ».

ص: 250

2_ عَنْ مُنْذِرِ الثَّوْرِی، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیةِ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ رَجُلًا سَلَماً لِرَجُلٍ»، قَالَ: أَنَا ذَلِک الرَّجُلُ السَّالِمُ لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) .(1)

از منذر ثوری، از محمّد بن حنفیه نقل است که گفت: پدرش امیر المؤمنین علی (علیه السلام) دربارۀ کلام خداوند عزّ و جلّ: «وَرَجُلًا سَلَمًا لِّرَجُلٍ»، فرمودند: من آن مردی هستم که تسلیم و فرمانبر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، هستم.

3_ عَنْ أَبِی بُکیرٍ، عَنْ حُمْرَانَ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (علیه السلام) یقُولُ: فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِیهِ شُرَکاءُ مُتَشاکسُونَ وَ رَجُلًا سَلَماً»، هُوَ عَلِیّ (علیه السلام) «لِرَجُلٍ»، هُوَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، «وَ شُرَکاءُ مُتَشاکسُونَ»،أَی مُخْتَلِفُونَ، وَ أَصْحَابُ عَلِیّ (علیه السلام) مُجْتَمِعُونَ عَلَى وَلَایتِه.(2)

از ابن بُکَیر، از حُمران، نقل است که گفت: شنیدم که حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خداوند عزّ و جلّ: «ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَّجُلًا فِیهِ شُرَکَاء مُتَشَاکِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا»، فرمودند: ایشان حضرت علی (علیه السلام) هستند، «لِّرَجُلٍ»، ایشان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) هستند، و «شُرَکَاء مُتَشَاکِسُونَ»، یعنی کسانی که اختلاف دارند، حال آن که یاران حضرت علی (علیه السلام) بر ولایت او هم رأی می باشند.

ص: 251


1- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص708، ح9209 و ص709، ح9214؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص504؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص301.
2- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص708، ح9210؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص504؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص302.

4_ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْکابُلِی، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: «ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِیهِ شُرَکاءُ مُتَشاکسُونَ وَ رَجُلًا سَلَماً لِرَجُلٍ هَلْ یسْتَوِیانِ مَثَلًا»، قَالَ: أَمَّا الَّذِی فِیهِ شُرَکاءُ مُتَشَاکسُونَ فُلَانٌ الْأَوَّلُ، یجْمِعُ الْمُتَفَرِّقُونَ وِلَایتَهُ، وَ هُمْ فِی ذَلِک یلْعَنُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً، وَ یبْرَأُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ، فَأَمَّا رَجُلٌ سَلَمُ رَجُلٍ، فَإِنَّهُ الْأَوَّلُ حَقّاً وَ شِیعَتُهُ، ثُمَّ قَالَ: إِنَّ الْیهُودَ تَفَرَّقُوا مِنْ بَعْدِ مُوسَى (علیه السلام) عَلَى إِحْدَى وَ سَبْعِینَ فِرْقَةً، مِنْهَا فِرْقَةٌ فِی الْجَنَّةِ، وَ سَبْعُونَ فِرْقَةً فِی النَّارِ، وَ تَفَرَّقَتِ النَّصَارَى بَعْدَ عِیسَى (علیه السلام) عَلَى اثْنَتَینِ وَ سَبْعِینَ فِرْقَةً، فِرْقَةٌ مِنْهَا فِی الْجَنَّةِ، وَ إِحْدَى وَ سَبْعُونَ فِی النَّارِ، وَ تَفَرَّقَتْ هَذِهِ الْأُمَّةُ بَعْدَ نَبِیهَا (صلی الله علیه و آله و سلم) عَلَى ثَلَاثٍ وَ سَبْعِینَ فِرْقَةً، اثْنَتَانِ وَ سَبْعُونَ فِرْقَةً فِی النَّارِ،وَ فِرْقَةٌ فِی الْجَنَّةِ، وَ مِنَ الثَّلَاثِ وَ سَبْعِینَ فِرْقَةً ثَلَاثَ عَشْرَةَ فِرْقَةً تَنْتَحِلُ وَلَایتَنَا وَ مَوَدَّتَنَا، اثْنَتَا عَشْرَةَ فِرْقَةً مِنْهَا فِی النَّارِ، وَ فِرْقَةٌ فِی الْجَنَّةِ، وَ سِتُّونَ فِرْقَةً مِنْ سَائِرِ النَّاسِ فِی النَّارِ.(1)

از ابو خالد کابلی نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَّجُلًا فِیهِ شُرَکَاء مُتَشَاکِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِّرَجُلٍ هَلْ یَسْتَوِیَانِ مَثَلًا»، فرمودند: و امّا کسی که چند تن در او شریکند و بر سر او اختلاف کردند، همان اولی بود، که گروه های گوناگون بر ولایت او هم رأی شدند، حال آن که در این کار یکدیگر را لعن و نفرین می کردند و از هم بیزاری می جستند، و امّا آن مردی که تنها فرمانبر یک مرد شد، همان پیشواى بر حق نخستین و شیعیان او بودند. سپس حضرت فرمودند: همانا یهودیان پس از حضرت موسی (علیه السلام) به هفتاد و یک فرقه تقسیم شدند، که از آنها یک فرقه در بهشت، و هفتاد فرقۀ دیگر در دوزخ جای دارند، و نیز نصرانی ها پس

ص: 252


1- بحار الأنوار، ج 28، ص14، ح21؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص708، ح9207؛ الكافی، ج 8، ص224، ح283؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 26، ص153، ح283؛ الوافی، ج 2، ص203، ح27.

از حضرت عیسی (علیه السلام) به هفتاد و دو فرقه تقسیم شدند، که از آنها یک فرقه در بهشت، و هفتاد و یک فرقه در دوزخ جای دارند، و نیز این امّت پس از پیامبرشان (صلی الله علیه و آله و سلم) ، به هفتاد و سه فرقه تقسیم شدند، که از آنها هفتاد و دو فرقه در دوزخ و یک فرقه در بهشت جای دارند. از این هفتاد و سه فرقه، سیزده فرقه ولایت و دوستی ما را با خود دارند، حال آن که از آنها دوازده فرقه در دوزخ، و یک فرقه در بهشت جای دارند، و شصت فرقه از مردمان دیگر نیز در دوزخ جای دارند.

ص: 253

شماره: 283- کد آیه: 32و39/31 اسم آیه: تکذیب حقیقت

{ثُمَّ اِنَّكُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ عِنْدَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ31 فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللّهِ وَكَذَّبَ بِالصِّدْقِ اِذْ جآءَهُۥٓ٭ۚ اَلَیْسَ فی جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكافِرینَ32}

سپس همه در روز قیامت نزد پروردگارتان با یکدیگر به خصومت خواهید پرداخت.(31) پس کیست ستمکارتر از آن که بر خدا دروغ مى بندد و سخن راستى را که بر او آمده است تکذیب مى کند. آیا کافران را در جهنم جایگاهى نیست؟(32)

1_ قال على بن إبراهیم رحمه الله: ثُمَّ عَزّى نَبِیهُ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَقَالَ جَلَّ ذِکرُه: «إِنَّک مَیتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیتُونَ»(1)، «ثُمَّ إِنَّکمْ یوْمَ الْقِیامَةِ عِنْدَ رَبِّکمْ تَخْتَصِمُونَ»، یعنى أمیرُ المُؤمِنین (علیه السلام) وَ مَن غَصَبَهُ حَقَّهُ، ثُمَّ ذُکرَ أیضاً أعداءَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ مَن کذَبَ عَلَى اللهِ وَ عَلَى رَسُولِه وَ ادعَى ما لَم یکن لَهُ، فَقَالَ: «فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کذَبَ عَلَى اللَّهِ وَ کذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جاءَهُ»، یعنی بِما جاءَ بِهِ رَسُولُ الله (صلی الله علیه و آله و سلم) مِنَ الحَقِّ وَ وَلایة أمیرِ المُؤمِنین (علیه السلام) .(2)

علی بن ابراهیم گفت: سپس خداوند پیامبرش (صلی الله علیه و آله و سلم) را دلداری داد و فرمود: «إِنَّکَ مَیِّتٌ وَإِنَّهُم مَّیِّتُونَ»، «ثُمَّ إِنَّکُمْ یَوْمَ الْقِیَامَهِ عِندَ رَبِّکُمْ تَخْتَصِمُونَ»، یعنی امیر مؤمنان، حضرت علی (علیه السلام) و کسانی که حقّ آنحضرت را غصب کردند، سپس خداوند متعال از دشمنان خاندان محمّد (علیهم السلام) یاد نموده و نیز از کسانی که بر خدا و بر رسولش

ص: 254


1- 39/30.
2- بحار الأنوار، ج 35، ص415، ح15؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص710، ح9218؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص322؛ تفسیر القمی، ج 2، ص249.

دروغ بستند و چیزی را ادّعا کردند که لایق آن نبودند و فرمود: «فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن کَذَبَ عَلَی اللَّهِ وَکَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءهُ»، یعنی به حقیقتی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) دربارۀ ولایت امیر مؤمنان، حضرت علی (علیه السلام) آوردند.

2_ فی الأمالی للشیخ الطوسی بِإِسْنَادِه، عَنْ عَلِیّ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: «فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کذَبَ عَلَى اللَّهِ وَ کذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جاءَهُ»، قَالَ: الصِّدْقُ وَلَایتُنَا أَهْلَ الْبَیتِ.(1)

مرحوم شیخ طوسی در امالی با سندهایش، روایت کرده، که حضرت امام علی (علیه السلام) دربارۀ فرمایش خداوند متعال: «فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن کَذَبَ عَلَی اللَّهِ وَکَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءهُ»، فرمودند: «سخن راست»، ولایت ما اهل بیت است.

3_ مِن طَریقِ المُخالِفین: عَن ابْن مَرْدَوَیهِ عَنِ الْجُمْهُورِ، بِإِسْنَادٍ مَرْفُوعٍ إِلَى الْإِمَامِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ (علیهما السلام) ، أَنَّهُ قَالَ: الَّذِی کذَّبَ بِالصِّدْقِ، هُوَ الَّذِی رَدَّ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فِی عَلِیّ (علیه السلام) .(2) از طریق مخالفین، از ابن مردویه، به اسنادی مرفوع به حضرت امام موسی بن جعفر (علیهما السلام) روایت شده است که ایشان فرمودند: کسی که سخن راست را دروغ پنداشت، همان کسی است که سخن رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را دربارۀ حضرت علی (علیه السلام) تکذیب کرد.

ص: 255


1- الأمالی (للطوسی)، ص364، المجلس13، ح17؛ بحار الأنوار، ج 24، ص37، ح11؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص710، ح9221؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص506؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص304؛ كشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج 1، ص399.
2- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص710، ح9219؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص505؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص304؛ كشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج 1، ص317؛ نهج الحق و كشف الصدق، ص198.

شماره: 284- کد آیه: 39/33 اسم آیه: مصدِّق

{وَالَّذی جآءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهٓ اُولٓئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}

امّا کسى که سخن راست بیاورد و کسى که آن را تصدیق کند، آنان پرهیزگارانند!

1_ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِی الْحَسَنِ (علیه السلام) ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ»، قَالَ: «الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ»، رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ «صَدَّقَ بِهِ»، عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) .(1)

از اسماعیل بن همّام نقل است که گفت: حضرت امام موسی کاظم (علیه السلام) فرمودند: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) دربارۀ کلام خداوند متعال: «وَالَّذِی جَاء بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ»، فرمودند: کسی که سخن راست را آورد، رسول خدا (صلیالله علیه و آله و سلم) هستند، و آنکه تصدیق نمود، حضرت علی بن ابی طالب (علیه السلام) هستند، که آن را باور نمودند.

2_ المناقب لابن شهرآشوب: عُلَمَاءُ أَهْلِ الْبَیتِ: الْبَاقِرُ، وَ الصَّادِقُ، وَ الْکاظِمُ، وَ الرِّضَا (علیهم السلام) ، وَ زَیدُ بْنُ عَلِی (علیهما السلام) ، فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولئِک هُمُ الْمُتَّقُونَ»، قَالُوا: هُوَ عَلِیّ (علیه السلام) .(2)

ابن شهر آشوب، از عالمان اهل بیت (علیهم السلام) ، از حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) ، و

ص: 256


1- البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص710، ح9222؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص506؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص304.
2- بحار الأنوار، ج 35، ص407، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص711، ح9223؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص92.

حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ، و حضرت امام رضا (علیه السلام) ، و زید بن علی (علیهما السلام) روایت نموده که ایشان دربارۀ کلام خداوند متعال: «وَالَّذِی جَاء بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُوْلَئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ»، فرمودند: او، حضرت علی (علیه السلام) هستند.

3_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِی تَفْسِیرِ قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ»، قَالَ: هُوَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) جاءَ بِالصِّدْقِ، وَ «الَّذِی صَدَّقَ بِهِ»، عَلِی بْنُ أَبِی طَالِب (علیه السلام) .(1)

از ابن عباس نقل است که در بارۀ کلام خدای متعال: «وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ»، گفت: کسی که سخن راست را آورد، حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) هستند، و حضرت علی بن ابی طالب (علیه السلام) آن را تصدیق نمودند.

ص: 257


1- بحار الأنوار، ج 27، ص325؛ شواهد التنزیل، ج 2، ص180، ح813.

شماره: 285- کد آیه: 39/56 اسم آیه: جانب خدا

{اَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فی جَنْبِ اللّهِ وَاِنْ كُنْتُ لَمِنَ السّاخِرینَ}

تا مبادا کسى بگوید: اى افسوس بر من، که در بارۀ جانب خدا(امر خدا) کوتاهی کردم، و وعده هاى خدا را مسخره و استهزا نمودم.

1_ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی خُطْبَتِهِ: أَنَا الْهَادِی، أَنَا الْمُهْتَدِی، وَ أَنَا أَبُو الْیتَامَى وَ الْمَسَاکینِ وَ زَوْجُ الْأَرَامِلِ، وَ أَنَا مَلْجَأُ کلِّ ضَعِیفٍ، وَ مَأْمَنُ کلِّ خَائِفٍ، وَ أَنَا قَائِدُ الْمُؤْمِنِینَ إِلَى الْجَنَّةِ، وَ أَنَا حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِینُ، وَ أَنَا عُرْوَةُ اللَّهِ الْوُثْقَى، وَ کلِمَةُ التَّقْوَى، وَ أَنَا عَینُ اللَّهِ، وَ لِسَانُهُ الصَّادِقُ، وَ یدُهُ، وَ أَنَا جَنْبُ اللَّهِ، الَّذِی یقُولُ: «أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»، وَ أَنَا یدُ اللَّهِ الْمَبْسُوطَةُ عَلَى عِبَادِهِ بِالرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ، وَ أَنَا بَابُ حِطَّةٍ، مَنْ عَرَفَنِی وَ عَرَفَ حَقِّی فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ، لِأَنِّی وَصِی نَبِیهِ فِی أَرْضِهِ، وَ حُجَّتُهُ عَلَى خَلْقِهِ، لَا ینْکرُ هَذَا إِلَّا رَادٌّ عَلَى اللَّهِ وَ عَلَى رَسُولِهِ.(1)

از ابو بصیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) در خطبۀ خود فرمودند: من رهنمایم، و من ره یافته ام، و من پدر

ص: 258


1- الإختصاص، ص248؛ بحار الأنوار، ج 4، ص9، ح18 و ج 24، ص199، ح27 و ج 39، ص339، ح10؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص717، ح9248؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص321؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص494، ح82؛ التوحید (للصدوق)، ص164، باب22، ح2؛ معانی الأخبار، ص17، ح14.

یتیمان و بیچارگان و شوی بیوه زنانم، و من پناهگاه هر ناتوانم، و من سرای امن هر بیمناکم، و من راهبر مؤمنان به سوی بهشتم، و من ریسمان استوار خدایم، و من حلقۀ محکم خدا و کلمۀ پرهیزکاریم، و من چشم خدا و زبان راستگوی او و دست اویم، و من همان جَنب خدایم که فرمود: «أَن تَقُولَ نَفْسٌ یَا حَسْرَتَی علَی مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللَّهِ»، و من دست خدایم که به مهربانی و آمرزش بر بندگانش گسترده، و من دروازۀ ریزش گناهانم. هر که مرا شناخت و حقّ مرا شناخت، پروردگارش را شناخته است، چرا که من وصیّ پیامبر او در زمینش، و حجّت او بر آفریدگانش، هستم، هیچ کس این را انکار نمی کند، جز آن کس که خداوند و رسولش را رد می کند.

2_ عَنْ عَلِی بْنِ سُوَیدٍ، عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ (علیهما السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «یا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»، قَالَ: جَنْبُ اللَّهِ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، وَ کذَلِک مَا کانَ بَعْدَهُ مِنَ الْأَوْصِیاءِ بِالْمَکانِ الرَّفِیعِ، إِلَى أَنْ ینْتَهِی الْأَمْرُ إِلَى آخِرِهِمْ.(1)

از علی بن سُوَید نقل است که گفت: حضرت ابا الحسن، امام موسی بن جعفر (علیهما السلام) ، دربارۀ کلام خداوند عزّ و جلّ: «أَن تَقُولَ نَفْسٌ یَا حَسْرَتَی علَی مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللَّهِ»، فرمودند: جَنب خدا، امیر مؤمنان (علیه السلام) هستند، و نیزاوصیای پس از ایشان در جایگاه و مقام بلندى هستند، تا این که کار امامت به آخرین نفر آنها برسد.

ص: 259


1- بحار الأنوار، ج 24، ص193، ح10؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص717، ح9246؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص64، ح12؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص509؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص326؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص322؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص495، ح85؛ الكافی، ج 1، ص145، ح9؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 2، ص121، ح9.

3_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیمَانَ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»، قَالَ: عَلِیّ (علیه السلام) جَنْبُ اللَّهِ.(1)

از عبد الله بن سلیمان نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ کلام خداوند عزّ و جلّ: «أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: حضرت علی (علیه السلام) جنب الله هستند.

4_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کثِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، قَالَ: أَنَا عِلْمُ اللَّهِ، وَ أَنَا قَلْبُ اللَّهِ الْوَاعِی، وَ لِسَانُ اللَّهِ النَّاطِقُ، وَ عَینُ اللَّهِ، وَ جَنْبُ اللَّهِ، وَ أَنَا یدُ اللَّهِ.(2)

از عبد الرحمن بن کثیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ، فرمودند: همانا حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) ، فرمودند: من، علم خداهستم، و من، قلب واعى خدا هستم،(یعنى قلبی که خدا آن را حافظ و نگاهدارنده است) و من، زبان گویاى خدا هستم، و من، چشم خدا، و پهلوى خدا، و دست خدا هستم.

5_ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، عَنْ آبَائِهِ (علیهم السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «یا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»، قَالَ: خُلِقْنَا، وَ اللَّهِ! مِنْ نُورِ جَنْبِ اللَّهِ، خَلَقَنَا اللَّهُ جُزْءاً مِنْ جَنْبِ اللَّهِ، وَ ذَلِک قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «یا حَسْرَتى عَلى ما

ص: 260


1- بحار الأنوار، ج 24، ص195، ح18؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص62، ح8.
2- بحار الأنوار، ج 24، ص198، ح25؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص718، ح9249؛ بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلى الله علیهم، ج 1، ص64، ح13؛ التوحید (للصدوق)، ص164، باب22، ح1.

فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»، یعْنِی فِی وَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) .(1)

از ابان بن تغلب نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ، از پدر بزرگوارشان (علیه السلام) ، از پدران بزرگوارشان (علیهم السلام) ، روایت کرده اند که ایشان دربارۀ کلام خداوند عزّ و جلّ: «یَا حَسْرَتَی علَی مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللَّهِ»، فرمودند: به خدا سوگند! ما از نور جَنب خدا آفریده شده ایم، و خداوند ما را جزئی از جَنب خود آفرید، و این کلام خداوند عزّ و جلّ است که فرمود: «یَا حَسْرَتَی علَی مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللَّهِ»، یعنی در ولایت حضرت علی (علیه السلام) .

6_ عَنْ عَطَاءٍ الْهَمْدَانِی، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «یاحَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»، قَالَ: قَالَ عَلِیّ (علیه السلام) : أَنَا جَنْبُ اللَّهِ، وَ أَنَا حَسْرَةُ النَّاسِ یوْمَ الْقِیامَة.(2)

از عطاء همدانی نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) ، دربارۀ کلام خداوند عزّ و جلّ: «أَن تَقُولَ نَفْسٌ یَا حَسْرَتَی علَی مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللَّهِ»، فرمودند: حضرت امام علی (علیه السلام) فرمودند: من جَنب خدایم، و من مآیۀ افسوس و حسرت مردم، در روز قیامت هستم.

7_ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِی، قَالَ: وَقَفَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَهْلُ الْیمَنِ فَقَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : جَاءَکمُ أَهْلُ الْیمَنِ یبُسُّونَ بَسِیساً، فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم)

ص: 261


1- بحار الأنوار، ج 24، ص192، ح8؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص719، ح9251؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص508؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص323.
2- بحار الأنوار، ج 36، ص150، ح128؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص719، ح9252؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص509؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص323.

قَالَ: قَوْمٌ رَقِیقَةٌ قُلُوبُهُمْ، رَاسِخٌ إِیمَانُهُمْ، وَ مِنْهُمُ الْمَنْصُورُ، یخْرُجُ فِی سَبْعِینَ أَلْفاً ینْصُرُ خَلَفِی وَ خَلَفَ وَصِیی، حَمَائِلُ سُیوفِهِمْ الْمِسْک.

فَقَالُوا: یا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَنْ وَصِیک؟ فَقَالَ: هُوَ الَّذِی أَمَرَکمُ اللَّهُ بِالاعْتِصَامِ بِهِ، فَقَالَ جَلَّ وَ عَزَّ: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا»(1)، فَقَالُوا: یا رَسُولَ اللَّهِ! بَینْ لَنَا مَا هَذَا الْحَبْلُ؟ فَقَالَ: هُوَ قَوْلُ اللَّهِ: «إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ»(2)، فَالْحَبْلُ مِنَ اللَّهِ کتَابُهُ، وَ الْحَبْلُ مِنَ النَّاسِ وَصِیی، فَقَالُوا: یا رَسُولَ اللَّهِ! مَنْ وَصِیک؟ فَقَالَ: هُوَ الَّذِیأَنْزَلَ اللَّهُ فِیهِ: «أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»، فَقَالُوا: یا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَا جَنْبُ اللَّهِ هَذَا؟ (الحدیث)(3)

از جابر بن عبد الله انصاری نقل است که گفت: جمعی از بزرگان اهل یمن خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) رسیدند، پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: اهل یمن، شتابان نزد شما آمده اند، چون آنان بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) وارد شدند، حضرت فرمودند: گروهی که دلهایشان نرم، و ایمانشان استوار است، و منصور، از آنان می باشد، با هفتاد هزار تن قیام می کنند و جانشین مرا و جانشین وصیّ مرا یاری می کنند، و بند شمشیرهایشان از پوست است.

آنان عرض کردند: ای رسول خدا! وصیّ شما کیست؟ حضرت فرمودند: او کسی است که خداوند به شما فرمان داد، تا به او متوسّل شوید و به ولایتش چنگ زنید، و

ص: 262


1- 3/103.
2- 3/112.
3- بحار الأنوار، ج 36، ص17، ح6 و ص112، ح60؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص669، ح1862 و ج 4، ص125، ح7780 و ص718، ح9250؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج3، ص31، ح41؛ الغیبة(نعمانی)، ص39، باب2، ح1؛ اللوامع النورانیة فی اسماء علی و اهل بیته القرآنیة، ص141، ح186؛ الهدایة القرآنیة الی الولایة الامامیة، ج2، ص163، ح962.

فرمود: «وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ»، عرض کردند: ای رسول خدا! برای ما روشن فرمائید که این ریسمان چیست؟ حضرت فرمودند: آن کلام خداوند متعال است که فرمود: «إِلاَّ بِحَبْلٍ مِّنَ اللّهِ وَحَبْلٍ مِّنَ النَّاسِ»، که ریسمان خدا کتاب اوست، و ریسمان مردم وصیّ من است.

عرض کردند: ای رسول خدا! وصیّ شما کیست؟ فرمودند: او کسی است که خداوند دربارۀ او فرمود: «أَن تَقُولَ نَفْسٌ یَا حَسْرَتَی علَی مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللَّهِ»،عرض کردند: ای رسول خدا! مراد از این جَنب خدا چیست؟

تذکّر: البته برای مطالعۀ متن کامل این حدیث شریف، به جلد اوّل، کُد: 14/37 مراجعه فرمایید.

8_ أَبُو ذَرٍّ، فِی خَبَرٍ عَنِ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) : یا أَبَا ذَرٍّ! یؤْتَى بِجَاحِدِ عَلِیّ (علیه السلام) یوْمَ الْقِیامَةِ أَعْمَى أَبْکمَ، یتَکبْکبُ فِی ظُلُمَاتِ الْقِیامَةِ، ینَادِی: «یا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»، وَ فِی عُنُقِهِ طَوْقٌ مِنَ النَّارِ.(1)

از ابوذر نقل است که گفت: پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: ای ابوذر! منکر علی (علیه السلام) را در روز قیامت کور و گنگ می آورند، او در تاریکی های قیامت واژگون می شود، و ندا می دهد: «یَا حَسْرَتَی علَی مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللَّهِ»، در حالی که در گردنش حلقه ای از آتش است.

ص: 263


1- بحار الأنوار، ج 39، ص88؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص720، ح9258؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص322؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص495، ح89؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص273.

شماره: 286- کد آیه: 39/65 اسم آیه: حبط عمل

{وَلَقَدْ اُوحِیَ اِلَیْكَ وَاِلَى الَّذینَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ اَشْرَكْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرینَ}

به تو و همه پیامبران پیشین وحى شده که اگر مشرک شوى، تمام اعمالت تباه مى شود و از زیانکاران خواهى بود!

1_ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ لِنَبِیهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «لَئِنْ أَشْرَکتَ لَیحْبَطَنَّ عَمَلُک وَ لَتَکونَنَّ مِنَ الْخاسِرِینَ»، قَالَ: تَفْسِیرُهَا لَئِنْ أَمَرْتَ بِوَلَایةِ أَحَدٍ مَعَ وَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) مِنْ بَعْدِک، «لَیحْبَطَنَّ عَمَلُک وَ لَتَکونَنَّ مِنَ الْخاسِرِینَ».(1)

از ابو حمزه نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) دربارۀ کلام خداوند عزّ و جلّ، که به پیامبرش (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَلَتَکُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِینَ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: تفسیرش این است که اگر پس از خود، به ولایت شخص دیگری، به همراه ولایت حضرت علی (علیه السلام) فرمان دهی، بی گمان تمام کردارت تباه خواهد شد، و از زیانکاران خواهی بود.

نکته: با توجّه به اینکه ما عقیده داریم که پیامبران و بخصوص حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله و سلم) ، معصوم بوده و از هر رجس، اشتباه و خطائی دور هستند، خطاب این

ص: 264


1- بحار الأنوار، ج 17، ص84، ذیل ح9؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص725، ح9278؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص328؛ تفسیر القمی، ج 2، ص251؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص328؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص498، ح105.

آیه به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، طبق فرمایش امام رضا (علیه السلام) ، از باب (به در می گویم که دیوار بشنود)، و یا ضرب المثل (إِیاک أَعْنِی وَ اسْمَعِی یا جَارَةُ، یعنی: به تو می گویم ولی ای زن همسایه تو گوش بده)(1)، می باشد، پس خداوند متعال در این آیه، در اصل، امّت را اراده فرموده، و می فرماید: اگر کسی را در ولایت حضرت علی (علیه السلام) ، شریک قرار دادید، بدانید که تمام اعمالتان حبط و نابود می شود.

2_ عَنْ أَبِی مُوسَى الْمَشْرِقَانِی، قَالَ: کنْتُ عِنْدَهُ، وَ حَضَرَهُ قَوْمٌ مِنَ الْکوفِیینَ، فَسَأَلُوهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «لَئِنْ أَشْرَکتَ لَیحْبَطَنَّ عَمَلُک»، فَقَالَ: لَیسَ حَیثُ یذْهَبُونَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حَیثُ أَوْحَى إِلَى نَبِیهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، أَنْ یقِیمَ عَلِیاً لِلنَّاسِ عَلَماً، انْدَسَّ إِلَیهِ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، فَقَالَ: أَشْرِک فِی وَلَایتِهِ الْأَوَّلَ وَ الثَّانِی، حَتَّى یسْکنَ النَّاسُ، إِلَى قَوْلِک وَ یصَدِّقُوک.فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «یا أَیهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیک مِنْ رَبِّک»(2)، شَکا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) إِلَى جَبْرَئِیلَ، فَقَالَ: إِنَّ النَّاسَ یکذِّبُونِّی، وَ لَا یقْبَلُونَ مِنِّی، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «لَئِنْ أَشْرَکتَ لَیحْبَطَنَّ عَمَلُک وَ لَتَکونَنَّ مِنَ الْخاسِرِینَ».(3)

از ابو موسی مشرقانی نقل است که گفت: نزد حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) بودم

ص: 265


1- عَنْ عَلِی بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْجَهْمِ، قَالَ: حَضَرْتُ مَجْلِسَ الْمَأْمُونِ، وَ عِنْدَهُ الرِّضَا عَلِی بْنُ مُوسَى (علیهما السلام) ، فَقَالَ لَهُ الْمَأْمُونُ: یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! أَ لَیسَ مِنْ قَوْلِكَ أَنَّ الْأَنْبِیاءَ مَعْصُومُونَ؟ قَالَ: بَلَى، ... ... قَالَ الرِّضَا (علیه السلام) : هَذَا مِمَّا نَزَلَ بِإِیاكِ أَعْنِی وَ اسْمَعِی یا جَارَةُ، خَاطَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِذَلِكَ نَبِیهُ وَ أَرَادَ بِهِ أُمَّتَهُ، وَ كَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى: «لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَیحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِینَ». عیون أخبار الرضا (علیه السلام) ، ج 1، ص202، باب15، ح1.
2- 5/67.
3- بحار الأنوار، ج 23، ص362، ح22 و ج 36، ص152، ح132؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص725، ح9279؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص511؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص329.

که گروهی از اهالی کوفه خدمت ایشان رسیدند، و دربارۀ کلام خداوند عزّ و جلّ: «لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ» پرسیدند، آن حضرت فرمودند: چنین که می پندارید نیست، هنگامی که خداوند عزّ و جلّ به پیامبرش (صلی الله علیه و آله و سلم) وحی فرمود، تا ایشان، حضرت علی (علیه السلام) را به پیشوایی مردم منصوب کنند، معاذ بن جَبَل مخفیانه نزد پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) رفت، و به آن حضرت عرض کرد: در ولایت او(حضرت علی (علیه السلام) )، اوّلی و دوّمی را، شریک قرار دهید، تا مردم به سخنتان آرام گیرند و آن را بپذیرند.

پس وقتی که خداوند عزّ و جلّ نازل فرمود: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ»، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به جبرئیل شکایت کردند و فرمودند: مردم مرا دروغگو می شمارند، و این سخن از من نمی پذیرند، آنگاه خداوند عزّ و جلّ نازل فرمود: «لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَلَتَکُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِینَ».3_ عَن أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیهما السلام) ، فِی قَوْلِهِ: «وَ لَقَدْ أُوحِی إِلَیک»، الْآیةَ، وَ ذَلِک لَمَّا أَمَرَ اللَّهُ رَسُولَهُ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَنْ یقِیمَ عَلِیاً (علیه السلام) ، أَنْ لَا یشْرِک مَعَ عَلِیّ (علیه السلام) شَرِیکاً.(1)

از حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) و حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) روایت است که ایشان در بارۀ فرمایش خداوند متعال: «وَلَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَإِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ»، فرمودند: و این هنگامی بود، که خداوند متعال به رسول خود فرمان داد تا حضرت علی (علیه السلام) را منصوب کند، و هیچ کسی را با حضرت علی (علیه السلام) شریک نکند.

ص: 266


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 3، ص201، ح939؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص726، ح9280؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 1، ص252.

سورۀ مبارکۀ غافر

شماره: 287- کد آیه: 40/7 اسم آیه: استغفار ملائکه برای شیعیان

{اݗَلَّذینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُۥ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَیُؤْمِنُونَ بِه وَیَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذینَ ءامَنُوا٭ۖ رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَیْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذینَ تابُوا وَاتَّبَعُوا سَبیلَكَ وَقِهِمْ عَذابَ الْجَحیمِ}

فرشتگانى که حاملان عرشند و آنها که گرداگرد آن (طواف مى کنند) تسبیح و حمد پروردگارشان را مى گویند و به او ایمان دارند و براى مؤمنان استغفار مى کنند (و مى گویند:) پروردگارا! رحمت و علم تو همه چیز را فراگرفته است پس کسانى را که توبه کرده و راه تو را پیروى مى کنند بیامرز، و آنان را از عذاب دوزخ نگاه دار!

1_ عَنْ عَلِی بْنِ مُوسَى الرِّضَا (علیه السلام) ، عَنْ أَبِیهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ عَلِی بْنِ الْحُسَینِ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیهما السلام) ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَا خَلَقَ اللَّهُ خَلْقاً أَفْضَلَ مِنِّی، وَ لَا أَکرَمَ عَلَیهِ مِنِّی، قَالَ عَلِیّ (علیه السلام) : فَقُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! فَأَنْتَ أَفْضَلُ أَمْ جَبْرَئِیلُ؟

فَقَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : یا عَلِی! إِنَّ اللَّهَ تَبَارَک وَ تَعَالَى فَضَّلَ أَنْبِیاءَهُ الْمُرْسَلِینَ عَلَى مَلَائِکتِهِ الْمُقَرَّبِینَ، وَ فَضَّلَنِی عَلَى جَمِیعِ النَّبِیینَ وَ الْمُرْسَلِینَ، وَ الْفَضْلُبَعْدِی لَک، یا عَلِی! وَ لِلْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِک، وَ إِنَّ الْمَلَائِکةَ لَخُدَّامُنَا وَ خُدَّامُ مُحِبِّینَا، یا عَلِی! «الَّذِینَ یحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یؤْمِنُونَ بِهِ وَ یسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا»،

ص: 267

بِوَلَایتِنَا، یا عَلِی! لَوْ لَا نَحْنُ، مَا خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ (علیه السلام) وَ لَا الْحَوَّاءَ، وَ لَا الْجَنَّةَ وَ لَا النَّارَ، وَ لَا السَّمَاءَ وَ لَا الْأَرْضَ، فَکیفَ لَا نَکونُ أَفْضَلَ مِنَ الْمَلَائِکةِ؟! وَ قَدْ سَبَقْنَاهُمْ إِلَى مَعْرِفَةِ رَبِّنَا، وَ تَسْبِیحِهِ وَ تَهْلِیلِهِ وَ تَقْدِیسِهِ، لِأَنَّ أَوَّلَ مَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْوَاحُنَا، فَأَنْطَقَهَا بِتَوْحِیدِهِ وَ تَمْجِیدِهِ.(الحدیث)(1)

از حضرت امام رضا (علیه السلام) ، از پدران بزرگوار خود (علیهم السلام) ، از حضرت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) ، روایت فرموده اند که حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

خداوند خلقى برتر از من و گرامى تر از من، خلق نفرموده است، حضرت علىّ (علیه السلام) فرمودند: من عرض کردم: شما برتر هستید یا جبرئیل؟

حضرت فرمودند: اى على! خداوند تبارک و تعالى پیامبران مرسل خود را بر ملائکۀ مقرّب خود برترى داده است، و مرا بر تمام انبیاء و مرسلین برترى داده است، و این فضیلت، بعد از من براى تو و امامان بعد از تو مى باشد، و ملائکه خدمتگزار و کمک کار ما و دوستان ما هستند.اى على! همان ملائکه اى که حامل عرش الهى و اطراف آن هستند، و همراه حمد خدا، به تسبیح او نیز مشغولند، براى کسانى که به ولایت ما ایمان آورده اند، استغفار مى کنند.

اى على! اگر ما نبودیم خداوند، نه آدم (علیه السلام) و نه حواء را، و نه بهشت و جهنّم، و نه آسمان و زمین را، خلق نمى کرد، پس چگونه ما از ملائکه افضل نباشیم؟ و حال آنکه ما پیش از آنان پروردگارمان را شناختیم، و او را تسبیح و تقدیس نموده، و به یگانگى

ص: 268


1- بحار الأنوار، ج 18، ص345، ح56 و ج 26، ص335، ح1 و ج 57، ص303، ح16؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص835؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 14، ص529؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 1، ص10، ح1؛ علل الشرائع، ج 1، ص5، ح1؛ عیون أخبار الرضا (علیه السلام) ، ج 1، ص262، ح22؛ كمال الدین و تمام النعمة، ج 1، ص254، ح4.

او شهادت دادیم، زیرا اوّلین چیزى که خداوند خلق نمود، ارواح ما بود، که آنها را به توحید و تمجید خویش به نطق آورد. (حدیث ادامه دارد)

2_ عَن الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ، قَالَ: إِنَّ عَلِیاً (علیه السلام) ، قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أُنْزِلَ عَلَیهِ فَضْلِی مِنَ السَّمَاءِ، وَ هِی هَذِهِ الْآیةُ: «الَّذِینَ یحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یؤْمِنُونَ بِهِ وَ یسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا»، وَ مَا فِی الْأَرْضِ یوْمَئِذٍ مُؤْمِنٌ غَیرُ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ أَنَا، وَ هُوَ قَوْلُهُ: لَقَدْ اسْتَغْفَرَتْ لِی الْمَلَائِکةُ قَبْلَ جَمِیعِ النَّاسِ مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) سَبْعَ سِنِینَ وَ ثَمَانِیةَ أَشْهُر.(1)

از اصبغ بن نباته نقل است که گفت: حضرت امام علی (علیه السلام) فرمودند: همانا فضائل من از آسمان بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد، و منظور ازاین آیه نیز، همین است: «الذِینَ یَحْمِلونَ العَرْشَ ومَنْ حَولهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ویُؤْمِنُونَ بِهِ ویَسْتَغْفِرُونَ للذِینَ آمَنُوا»، و در آن زمان، بر روی زمین، جز من و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) هیچ مؤمنی وجود نداشت، این فرموده، مشابه حدیث دیگری از آن امام بزرگوار است که فرمودند: پیش از آن که امّت حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) استغفار کنند، فرشتگان به مدّت هفت سال و هشت ماه، برای من طلب آمرزش می کردند.

3_ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) أَنَّهُ سُئِلَ: هَلِ الْمَلَائِکةُ أَکثَرُ أَمْ بَنُو آدَمَ؟ فَقَالَ: وَ الَّذِی نَفْسِی بِیدِهِ، لَعَدَدُ مَلَائِکةِ اللَّهِ فِی السَّمَاوَاتِ، أَکثَرُ مِنْ عَدَدِ التُّرَابِ فِی الْأَرْضِ، وَ مَا فِی السَّمَاءِ مَوْضِعُ قَدَمٍ إِلَّا وَ فِیهَا مَلَک یسَبِّحُهُ وَ یقَدِّسُهُ، وَ لَا فِی

ص: 269


1- بحار الأنوار، ج 24، ص208، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص746، ح9315؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص515؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص360.

الْأَرْضِ شَجَرَةٌ وَ لَا مَدَرٌ إِلَّا وَ فِیهَا مَلَک مُوَکلٌ بِهَا یأْتِی اللَّهَ کلَّ یوْمٍ بِعِلْمِهَا، وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِهَا، وَ مَا مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلَّا وَ یتَقَرَّبُ کلَّ یوْمٍ إِلَى اللَّهِ بِوَلَایتِنَا أَهْلَ الْبَیتِ، وَ یسْتَغْفِرُ لِمُحِبِّینَا، وَ یلْعَنُ أَعْدَاءَنَا، وَ یسْأَلُ اللَّهَ أَنْ یرْسِلَ عَلَیهِمُ الْعَذَابَ إِرْسَالًا.(1)

از حماد بن عیسی نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) سئوال شد: آیا تعداد ملائکه بیشتر است، یا تعداد انسان ها؟ آن حضرت فرمودند: قسم به کسی که جانم در دست اوست! تعداد ملائکه در آسمان، از تعداد ذرات خاک زمین، بیشتر است، و در آسمان هیچ جای پایی نیست که در آن فرشته ای وجود نداشتهباشد، و به تسبیح و تقدیس پروردگار نپردازد. همچنین در زمین، در هر درخت، فرشته ای وجود دارد که مأمور آن قرار داده شده است و هر روز، گزارش خود را به خداوند برساند، با این که خداوند از او دانا تر است، و همۀ آنها هر روز به وسیلۀ اظهار ولایت ما، به خداوند تقرب می جویند، و برای محبّین ما طلب آمرزش می کنند، و دشمنان ما را لعنت می کنند، و از خداوند می خواهند که عذاب خویش را به شدت بر آنان نازل کند.

4_ عَنْ جَابِر، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِهِ: «فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تابُوا»، مِنْ وَلَایةِ جَمَاعَةٍ وَ بَنِی أُمَیةَ، «وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَک»، آمَنُوا بِوَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ عَلِیّ (علیه السلام) هُوَ السَّبِیل.(2)

ص: 270


1- بحار الأنوار، ج 24، ص210، ح7 و ج 26، ص339، ح5 و ج 56، ص176، ح7 و ج 65، ص78، ح139؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص747، ح9320؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص517؛ تفسیر القمی، ج 2، ص255؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص359؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص511، ح13.
2- بحار الأنوار، ج 35، ص364؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص748، ح9324؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص72.

از جابر نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خدای متعال: «فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تابُوا»، فرمودند: مقصود، کسانی هستند که از قبول ولایت جماعت و بنی امیّه توبه کردند، «واتَّبَعُوا سَبِیلکَ»، و مقصود از پیروی از راه خداوند، ایمان آوردن به ولایت حضرت امام علی (علیه السلام) است، که راه آن حضرت، همان راه خداست.

ص: 271

شماره: 288- کد آیه: 40/10 اسم آیه: ایمان

{اِنَّ الَّذینَ كَفَرُوا یُنادَوْنَ لَمَقْتُ اللّهِ اَكْبَرُ مِنْ مَقْتِكُمْ اَنْفُسَكُمْ اِذْ تُدْعَوْنَ اِلَى الْایمانِ فَتَكْفُرُونَ}

کسانى را که کافر شدند روز قیامت صدا مى زنند که عداوت و خشم خداوند نسبت به شما از عداوت و خشم خودتان نسبت به خودتان بیشتر است، چرا که بسوى ایمان دعوت مى شدید، ولى انکار مى کردید!

عَنْ جَابِرِ بْنِ یزِیدَ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «الَّذِینَ یحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ»(1)، قَالَ: یعْنِی الْمَلَائِکةَ، «یسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ ... یسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا»(2)، یعْنِی شِیعَةَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) ، «رَبَّنا وَسِعْتَ کلَّ شَی ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تابُوا»(3)، مِنْ وَلَایةِ الطَّوَاغِیتِ الثَّلَاثَةِ، وَ مِنْ بَنِی أُمَیةَ، «وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَک»(4)، یعْنِی وَلَایةَ عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ هُوَ السَّبِیلُ، وَ هُوَ قَوْلُهُ تَعَالَى: «وَ قِهِمُ السَّیئاتِ»(5)، یعْنِی الثَّلَاثَةَ، «وَ مَنْ تَقِ السَّیئاتِ یوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ»(6)، وَ قَوْلُهُ تَعَالَى: «إِنَّ الَّذِینَ

ص: 272


1- 40/7.
2- همان.
3- همان.
4- همان.
5- 40/9.
6- همان.

کفَرُوا»، یعْنِی بَنِی أُمَیةَ، «ینادَوْنَ لَمَقْتُ اللَّهِ أَکبَرُ مِنْ مَقْتِکمْ أَنْفُسَکمْ إِذْ تُدْعَوْنَ إِلَى الْإِیمانِ»، یعْنِی إِلَى وَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ هِی الْإِیمَانُ، «فَتَکفُرُونَ».(1)

از جابر بن یزید نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در باره کلام خدای عزّ و جل: «الَّذِینَ یحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ»، سئوال کردم، حضرت فرمودند: منظور از حمل کنندگان عرش و کسانی که پیرامون آن هستند، فرشتگان هستند، «یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ویُؤْمِنُونَ بِهِ ویَسْتَغْفِرُونَ للذِینَ آمَنُوا»، آنها شیعیان آل محمّد (علیهم السلام) ، هستند، «رَبَّنَا وسِعْتَ کُل شَیْءٍ رَّحْمَهً وعِلمًا فَاغْفِرْ للذِینَ تَابُوا»، و منظور از توبه کنندگان، کسانی هستند که از پذیرش ولایت طاغوت های سه گانه و بنی امیه، توبه کرده اند ، «وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَک»، و پیرو راه امیر المؤمنین علی (علیه السلام) شده اند، و مقصود از راه خداوند، ولایت حضرت مولا علی (علیه السلام) است، که راه آن حضرت، راه خداوند است، «وقِهِمُ السَّیِّئَاتِ»، سیئات و بدی ها، همان طاغوت های سه گانه هستند، که بر اساس این آیه، هر کس از آنها دوری کند، خداوند او را مورد رحمت خویش قرار خواهد داد، «إِنَّ الَّذِینَ کفَرُوا»، مقصود از کسانی که کفر ورزیدند، بنی امیه هستند، و منظور از ایمان، ولایت حضرت علی (علیه السلام) است، «فَتَکْفُرُونَ».

ص: 273


1- بحار الأنوار، ج 23، ص364، ح26 و ج 24، ص208، باب55، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص749، ح9326؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص518.

شماره: 289- کد آیه: 40/12 اسم آیه: مشرکین بولایت

{ذلِكُمْ بِاَنَّهُۥٓ اِذا دُعِیَ اللّهُ وَحْدَهُۥ كَفَرْتُمْ وَاِنْ یُشْرَكْ بِه تُؤْمِنُوا٭ۚ فَالْحُكْمُ لِلّهِ الْعَلِیِّ الْكَبیرِ}

این بخاطر آن است که وقتى خداوند به یگانگى خوانده مى شد انکار مى کردید، و اگر براى او همتایى مى پنداشتند ایمان مى آوردید، اکنون داورى مخصوص خداوند بلندمرتبه و بزرگ است.

1_ عَنْ جَابِرِ بْنِ یزِیدَ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) : ... ثُمَّ قَالَ: «ذلِکمْ بِأَنَّهُ إِذا دُعِی اللَّهُ»، بِوَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) ، «وَحْدَهُ کفَرْتُمْ وَ إِنْ یشْرَک بِهِ»، یعْنِی بِعَلِیّ (علیه السلام) ، «تُؤْمِنُوا»، أَی إِذَا ذُکرَ إِمَامٌ غَیرُهُ تُؤْمِنُوا بِهِ، «فَالْحُکمُ لِلَّهِ الْعَلِی الْکبِیرِ».(1)

از جابر بن یزید نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) فرمودند: ... سپس خداوند علت کفر آنها را بیان می فرماید: «ذَلکُم بِأَنَّهُ إِذَا دُعِیَ اللهُ»، همراه با ولایت حضرت علی (علیه السلام) ، «وحْدَهُ کَفَرْتُمْ وإِن یُشْرَکْ بِهِ»، یعنی به حضرت علی (علیه السلام) ، «تُؤْمِنُوا»، یعنی اگر امامی غیر از امام علی (علیه السلام) ذکر شود، به او ایمان می آورید، «فَالْحُکمُ لِلَّهِ الْعَلِی الْکبِیرِ».

(یعنی ولایت حضرت علی (علیه السلام) را به تنهایی نمی پذیرند و به آن ایمان نمی آورند،

ص: 274


1- بحار الأنوار، ج 23، ص363، ح23 و ج 31، ص644، ح168؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص749، ح9325؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص517؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص365.

بلکه زمانی به آن ایمان می آورند که افراد دیگری را شریک ولایت آن حضرت قرار داده باشند.)

2_ عَنْ زَیدِ بْنِ الْحَسَنِ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَینِ وَ أَحْییتَنَا اثْنَتَینِ»(1)، فَقَالَ: فَأَجَابَهُمُ اللَّهُ تَعَالَى: «ذلِکمْ بِأَنَّهُ إِذا دُعِی اللَّهُ وَحْدَهُ»، وَ أَهْلُ الْوَلَایةِ «کفَرْتُمْ»، بِأَنَّهُ کانَتْ لَهُمْ وَلَایةٌ، «وَ إِنْ یشْرَک بِهِ»، مَنْ لَیسَتْ لَهُم وَلَایةٌ، «تُؤْمِنُوا»، بِأَنَّ لَهُم وَلَایةً، «فَالْحُکمُ لِلَّهِ الْعَلِی الْکبِیرِ».(2)

از زید بن حسن نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خدای عزّ و جل: «قَالوا رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ وأَحْیَیْتَنَا اثْنَتَیْنِ»، سئوال کردم، حضرت فرمودند: خداوند متعال در پاسخ آنان فرموده است: «ذلِکمْ بِأَنَّهُ إِذا دُعِی اللَّهُ وَحْدَهُ»، شما به ولایت آن ولیّ خدا، کفر می ورزید، امّا چنان چه در ولایت او شخصی که فاقد ولایت الهی است، به عنوان شریک قرار داده شود، به ولایت او ایمان می آورید، «فَالْحُکمُ لِلَّهِ الْعَلِی الْکبِیرِ».

3_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْدَانَ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِهِ: «إِذا دُعِی اللَّهُ وَحْدَهُ کفَرْتُمْ وَ إِنْ یشْرَک بِهِ تُؤْمِنُوا فَالْحُکمُ لِلَّهِ الْعَلِی الْکبِیرِ»، یقُولُ: «إِذَا ذُکرَ اللَّهُ»، وَ وُحِّدَ بِوَلَایةِ

ص: 275


1- 40/11.
2- بحار الأنوار، ج 23، ص364، ح25؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص750، ح9331؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص518.

مَنْ أَمَرَ اللَّهُ بِوَلَایتِهِ کفَرْتُمْ، وَ إِنْ یشْرَک بِهِ مَنْ لَیسَتْ لَهُ وَلَایةٌ، تُؤْمِنُوا بِأَنَّ لَهُ وَلَایةً.(1)

از محمد بن حمدان نقل است که گفت: امام صادق (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «إِذَا دُعِیَ اللهُ وحْدَهُ کَفَرْتُمْ وإِن یُشْرَکْ بِهِ تُؤْمِنُوا فَالحُکْمُ للهِ العَلیِّ الکَبِیرِ»، فرمودند: هر گاه خداوند به وسیلۀ ولایت کسی که خداوند شما را به ولایت او فرا خوانده است، یاد شود، نسبت به او کفر می ورزید، امّا اگر در آن ولایت، شریکی برای او قرار داده شود، که فاقد ولایت است، به او ایمان می آورید و اعتقاد پیدا می کنید که او ولایت دارد.

ص: 276


1- بحار الأنوار، ج 23، ص357، ح7؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص750، ح9330؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص336؛ تفسیر القمی، ج 2، ص256؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص513، ح20.

شماره: 290- کد آیه: 40/65 اسم آیه: نشانۀ اخلاص در توحید

{هُوَ الْحَیُّ لآ اِلهَ اِلّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصینَ لَهُ الدّینَ٭ۗ اݗَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمینَ}

زنده (واقعى) اوست معبودى جز او نیست پس او را بخوانید در حالى که دین خود را براى او خالص کرده اید! ستایش مخصوص خداوندى است که پروردگار جهانیان است!

عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ، عَنْ خَالِهِ، أَبِی الصَّلْتِ الْهَرَوِی، قَالَ: کنْتُ مَعَ الرِّضَا (علیه السلام) ، لَمَّا دَخَلَ نَیسَابُورَ، وَ هُوَ رَاکبٌ بَغْلَةً شَهْبَاءَ، وَ قَدْ خَرَجَ عُلَمَاءُ نَیسَابُورَ فِی اسْتِقْبَالِهِ، فَلَمَّا صَارَ إِلَى الْمُرَبَّعَةِ، تَعَلَّقُوا بِلِجَامِ بَغْلَتِهِ، وَ قَالُوا: یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! حَدِّثْنَا، بِحَقِّ آبَائِک الطَّاهِرِینَ، حَدِیثاً عَنْ آبَائِک صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیهِمْ أَجْمَعِینَ، فَأَخْرَجَ رَأْسَهُ مِنَ الْهَوْدَجِ، وَ عَلَیهِ مِطْرَفُ خَزٍّ، فَقَالَ (علیه السلام) : حَدَّثَنِی أَبِی مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ عَلِی بْنِ الْحُسَینِ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ الْحُسَینِ (علیه السلام) ، سَیدِ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، قَالَ: أَخْبَرَنِی جَبْرَئِیلُ، الرُّوحُ الْأَمِینُ، عَنِ اللَّهِ، تَقَدَّسَتْ أَسْمَاؤُهُ، وَ جَلَّ وَجْهُهُ، قَالَ: إِنِّی أَنَا اللَّهُ، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی، عِبَادِی فَاعْبُدُونِی، وَ لْیعْلَمْ مَنْ لَقِینِی مِنْکمْ بِشَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُخْلِصاً بِهَا، أَنَّهُ قَدْ دَخَلَ حِصْنِی، وَ مَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ عَذَابِی.

قَالُوا: یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! وَ مَا إِخْلَاصُ الشَّهَادَةِ لِلَّهِ؟ قَالَ: طَاعَةُ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ وَلَایةُأَهْلِ

ص: 277

بَیتِهِ (علیهم السلام) .(1)

از احمد بن عبد الصمد، از دایی اش ابو صلت عبد السلام بن صالح هروی نقل است که گفت: زمانی که امام رضا (علیه السلام) سوار بر قاطر خاکستری رنگی، وارد نیشابور شدند، من همراه ایشان بودم، علمای آن شهر به استقبال ایشان، از شهر خارج شدند. وقتی که به دشت سرسبزی رسیدند، افسار قاطر ایشان را گرفته و عرض کردند: ای پسر رسول خدا! به حق پدران پاکتان! (صلوات الله علیهم أجمعین)، از آنها، برای ما حدیثی بیان بفرمایید.

آن حضرت در حالی که ردای ابریشمی نقش داری، بر تن داشتند، سر مبارکشان را از کجاوه بیرون آوردند و فرمودند: پدرم امام موسی کاظم (علیه السلام) ، از پدرشان امام صادق (علیه السلام) ، از پدرشان امام سجاد (علیه السلام) ، از پدرشان امام حسین (علیه السلام) ، سرور جوانان اهل بهشت، از پدرشان امیرالمؤمنین (علیه السلام) ، از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت می کنند که آن حضرت فرمودند: جبرئیل، روح الامین، به من اطلاع داد که خداوند عزّ و جل، که نامهایش مقدّس و ذاتش ارجمند است، می فرماید: من الله هستم، و جز من، که یگانه هستم، خدایی نیست. پس ای بندگانم! مرا بپرستید، هر کدام از شما که با شهادت «لا اله الا الله» و با داشتن اخلاص در آن به دیدار من بشتابد، وارد دژ من شده است، و هر کس وارد دژ من شود، از عذابم در امان خواهد بود.

آنان عرض کردند: ای پسر رسول خدا! اخلاص در شهادت «لا اله الا الله» به چه معناست؟ حضرت فرمودند: منظور، پیروی از خداوند و رسول او، و ولایت اهل بیتش (علیهم السلام) ، است.

ص: 278


1- الأمالی (للطوسی)، ص589، مجلس25، ح9؛ بحار الأنوار، ج 3، ص14، ح39 و ج 27، ص134، ح130 و ج 49، ص120، باب11، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص540، ح8831 و ص768، ح9384؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 4، ص351، باب4، ح1.

سورۀ مبارکۀ فصلت

شماره: 291- کد آیه: 4-41/1 اسم آیه: اعراض از ولایت

{حم1 تَنْزیلٌ مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ2كِتابٌ فُصِّلَتْ ءایاتُهُۥ قُرْءانًا عَرَبِیًّا لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ3 بَشیرًا وَنَذیرًا فَاَعْرَضَ اَكْثَرُهُمْ فَهُمْ لا یَسْمَعُونَ4}

حم(1) این کتابى است که از سوى خداوند رحمان و رحیم نازل شده است(2) کتابى که آیاتش هر مطلبى را در جاى خود بازگو کرده، در حالى که فصیح و گویاست براى جمعیتى که آگاهند!(3) قرآنى که بشارت دهنده و بیم دهنده است ولى بیشتر آنان روى گردان شدند از این رو چیزى نمى شنوند!(4)

عَنْ الْحَسَنِ بْنِ عَلِی بْنِ أَحْمَدَ الْعَلَوِی، قَالَ: بَلَغَنِی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، أَنَّهُ قَالَ لِدَاوُدَ الرَّقِّی: أَیکمْ ینَالُ السَّمَاءَ؟ فَوَ اللَّهِ! إِنَّ أَرْوَاحَنَا وَ أَرْوَاحَ النَّبِیینَ لِتَنَاوَلُ الْعَرْشَ، کلَّ لَیلَةِ جُمُعَةٍ.

یا دَاوُدُ! قَرَأَ أَبِی مُحَمَّدُ بْنُ عَلِی (علیهما السلام) حم السَّجْدَةِ، حَتَّى بَلَغَ «فَهُمْ لا یسْمَعُونَ»، ثُمَّ قَالَ: نَزَلَ جَبْرَائِیلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، بِأَنَّ الْإِمَامَ بَعْدَهُ عَلِیّ (علیه السلام) ، ثُمَّ قَرَأَ (علیه السلام) : «حم»، «تَنْزِیلٌ مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»، «کتابٌ فُصِّلَتْ آیاتُهُ قُرْآناً عَرَبِیا لِقَوْمٍ یعْلَمُونَ»، حَتَّى بَلَغَ «فَأَعْرَضَ أَکثَرُهُمْ»، عَنْ وَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) ، «فَهُمْ لا یسْمَعُونَ»، «وَ قالُوا قُلُوبُنا فِی أَکنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونا إِلَیهِوَ فِی آذانِنا وَقْرٌ وَ مِنْ بَینِنا وَ بَینِک حِجابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنا عامِلُون».(1)

ص: 279


1- بحار الأنوار، ج 26، ص97، ح36؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص778، ح9402؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص520؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص427.

از حسن بن علی بن احمد علوی نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) شنیدم که به داود رقی می فرمودند: کدام یک از شما به آسمان می رود؟ به خدا قسم! در هر شب جمعه، ارواح ما و ارواح پیامبران، به عرش می روند.

ای داود! پدرم، امام باقر (علیه السلام) ، حم، سجده را تا آیۀ: «فَهُمْ لا یَسْمَعُونَ»، خواندند، سپس فرمودند: جبرئیل بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد و به ایشان اطلاع داد که امام پس از آن حضرت، امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) هستند. سپس پدرم این آیه را خواندند: «حم»، «تَنزِیل مِّنَ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ»، «کِتَابٌ فُصِّلتْ آیَاتُهُ قُرْآنًا عَرَبِیًّا لقَومٍ یَعْلمُونَ»، تا این که به این آیه رسیدند که می فرماید: «فَأَعْرَضَ أَکْثَرُهُمْ»، پدرم فرمودند: یعنی بیشتر آنها از ولایت حضرت علی (علیه السلام) روی برگرداندند، آن گاه ادامۀ آیات را تا: «إِنَّنَا عَامِلونَ»، خواندند.

ص: 280

شماره: 292- کد آیه: 28و41/27 اسم آیه: عذاب تارک ولایت

{فَلَنُذیقَنَّ الَّذینَ كَفَرُوا عَذابًا شَدیدًا وَلَنَجْزِیَنَّهُمْ اَسْوَاَ الَّذی كانُوا یَعْمَلُونَ27 ذلِكَ جَزآءُ اَعْدآءِ اللّهِ النّارُ٭ۖ لَهُمْ فیها دارُ الْخُلْدِ٭ۖ جَزآءً بِما كانُوا بِ-ݘایاتِنا یَجْحَدُونَ28}

به یقین به کافران عذاب شدیدى مى چشانیم، و آنها را به بدترین اعمالى که انجام مى دادند کیفر مى دهیم!(27) این آتش کیفر دشمنان خدا است، سراى جاویدشان در آن خواهد بود، کیفرى است بخاطر اینکه آیات ما را انکار مى کردند.(28)

1_ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، أَنَّهُ قَالَ: قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَلَنُذِیقَنَّ الَّذِینَ کفَرُوا»، بِتَرْکهِمْ وَلَایةَ عَلِیّ (علیه السلام) ، «عَذاباً شَدِیداً»، فِی الدُّنْیا، «وَ لَنَجْزِینَّهُمْ أَسْوَأَ الَّذِی کانُوا یعْمَلُونَ»، فِی الْآخِرَةِ، «ذلِک جَزاءُ أَعْداءِ اللَّهِ النَّارُ لَهُمْ فِیها دارُ الْخُلْدِ جَزاءً بِما کانُوا بِآیاتِنا یجْحَدُونَ»، وَ الْآیاتُ الْأَئِمَّةُ (علیهم السلام) .(1)

از ابو بصیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: خداوند عزّ و جل می فرماید: «فَلَنُذِیقَنَّ الَّذِینَ کفَرُوا»، یعنی ما به کسانی که در دنیا به دلیل ترک ولایت حضرت علی (علیه السلام) ، کافر شدند، عذاب و شکنجۀ شدیدی را می چشانیم، «وَ لَنَجْزِینَّهُمْ أَسْوَأَ الَّذِی کانُوا یعْمَلُونَ»، یعنی و در آخرت نیز به آنها بر اساس بدترین اعمالشان پاداش می دهیم، و منظور از آیات در آیۀ: «ذلِک جَزاءُ أَعْداءِاللَّهِ النَّارُ لَهُمْ

ص: 281


1- بحار الأنوار، ج 23، ص365، ح28؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص785، ح9423؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص522؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص444.

فِیها دارُ الْخُلْدِ جَزاءً بِما کانُوا بِآیاتِنا یجْحَدُونَ»، ائمّه (علیهم السلام) هستند.

2_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ»(1)، يَا مَعْشَرَ الْمُكَذِّبِينَ! حَيْثُ أَنْبَأْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي فِي وَلَايَةِ عَلِيٍّ (علیه السلام) وَ الْأَئِمَّةِ (علیهم السلام) مِنْ بَعْدِهِ مَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ، كَذَا أُنْزِلَتْ وَ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «إِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا»(2)، فَقَالَ: إِنْ تَلْوُوا الْأَمْرَ وَ تُعْرِضُوا عَمَّا أُمِرْتُمْ بِهِ، «فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً»(3)، وَ فِي قَوْلِهِ: «فَلَنُذِيقَنَ الَّذِينَ كَفَرُوا»، بِتَرْكِهِمْ وَلَايَةَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (علیه السلام) «عَذاباً شَدِيداً»، فِي الدُّنْيَا، «وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي كانُوا يَعْمَلُونَ».(4)

از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) دربارۀ این سخن خداوند (عزوجل): «فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ»، فرمودند: اى گروه مكذبان! در خبرى كه از طرف پروردگارم به شما دادم در بارۀ ولايت و امامت على (علیه السلام) و امامان پس از او، به زودى مى فهميد كيست که در گمراهى آشكار قرار دارد، اینچنين نازل شده است، و در بارۀ اين سخن خداى متعال: «إِنْ تَلْوُوا أَوْتُعْرِضُوا»، فرمودند: مقصود اين است كه اگر امر امامت را (از صاحبش) كج كنيد و از آنچه بدان امر شده اید، رو گردانيد، «فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً»، یعنی خداوند به آنچه می كنيد آگاه است، و در بارۀ این سخن

ص: 282


1- 67/29.
2- 4/135.
3- همان.
4- بحار الأنوار، ج 23، ص378، ح60؛ الكافي، ج 1، ص421، ح45؛ مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، ج 5، ص57، ح45.

خدای متعال: «فَلَنُذِيقَنَ الَّذِينَ كَفَرُوا»، یعنی به خاطر ترک ولايت امير المؤمنين (علیه السلام) عذاب سختی در دنیا، «وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي كانُوا يَعْمَلُونَ»، و هر آينه به بدترين كردارى كه انجام داده اند، مجازاتشان می كنيم.

ص: 283

شماره: 293- کد آیه: 41/30 اسم آیه: استقامت

{اِنَّ الَّذینَ قالُوا رَبُّنَا اللّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلآئِكَةُ اَلّا تَخافُوا وَلا تَحْزَنُوا وَاَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتی كُنْتُمْ تُوعَدُونَ}

به یقین کسانى که گفتند: «پروردگار ما خداوند یگانه است!» سپس استقامت کردند، فرشتگان بر آنان نازل مى شوند که: نترسید و غمگین مباشید، و بشارت باد بر شما به آن بهشتى که به شما وعده داده شده است!

1_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا»، فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : اسْتَقَامُوا عَلَى الْأَئِمَّةِ (علیهم السلام) ، وَاحِداً بَعْدَ وَاحِد، «تَتَنَزَّلُ عَلَیهِمُ الْمَلائِکةُ أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کنْتُمْ تُوعَدُونَ».(1)

از محمد بن مسلم نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «إِنَّ الذِینَ قَالوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا»، سئوال کردم، آن حضرت فرمودند: یعنی کسانی که در راه ائمّه (علیهم السلام) ، یکى پس از دیگرى، استقامت کردند، همان کسانى که

ص: 284


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 2، ص19، ح47؛ بحار الأنوار، ج 24، ص21، ح40؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص787، ح9430؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص447 و ص449؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص546، ح37؛ الكافی، ج 1، ص420، ح40؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 5، ص44، ح40؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 4، ص330؛ الوافی، ج 3، ص892، ح1541.

ملائکه در روز قیامت نزد آنها مى آیند و به ایشان مى گویند: نترسید و محزون نباشید، در دنیا ما با شما بودیم، و اینک هم به همراه شما هستیم، تا وارد بهشت شوید، مژده باد شما را به آن بهشتى که به شما وعده داده شده است.

2_ فی تفسیر علی بن إبراهیم رحمه اللّه: ثُمَّ ذَکرَ المُؤمِنِینَ مِن شِیعَةِ أمِیرِ المُؤمِنین (علیه السلام) فَقَالَ: «إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا»، أَی: عَلَى وَلَایةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، «تَتَنَزَّلُ عَلَیهِمُ الْمَلائِکةُ»، قَالَ: عِنْدَ الْمَوْتِ، «أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کنْتُمْ تُوعَدُونَ نَحْنُ أَوْلِیاؤُکمْ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا»، قَالَ: کنَّا نَحْرُسُکمْ مِنَ الشَّیاطِینِ، «وَ فِی الْآخِرَةِ»، أَی: عِنْدَ الْمَوْتِ، «وَ لَکمْ فِیها ما تَشْتَهِی أَنْفُسُکمْ وَ لَکمْ فِیها ما تَدَّعُونَ»، یعْنِی فِی الْجَنَّةِ، «نُزُلًا مِنْ غَفُورٍ رَحِیم».(1)

در تفسیر علی بن ابراهیم قمی آمده: سپس خداوند، مؤمنین از شیعیان امیرالمؤمنین (علیه السلام) را ذکر نموده و می فرماید: «إِنَّ الذِینَ قَالوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا»، منظور، افرادی هستند که در ایمان به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) ، استقامت کردند، که در زمان مرگشان، فرشتگان بر آنها فرود می آیند، و به آنها می گویند: «أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کنْتُمْ تُوعَدُونَ نَحْنُ أَوْلِیاؤُکمْ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا»، یعنی: ما در دنیا شما را در مقابل شیاطین حفظ می کردیم، «وفِی الآخِرَهِ»، در هنگام مرگ نیز حافظ شما هستیم، آن گاه می فرماید: «وَ لَکمْ فِیها ما تَشْتَهِی أَنْفُسُکمْ وَ لَکمْ فِیها ما تَدَّعُونَ»، یعنی در بهشت، « نُزُلا مِّنْ غَفُورٍ رَّحِیمٍ».

ص: 285


1- بحار الأنوار، ج 6، ص166، ح36؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص787، ح9428؛ تفسیر القمی، ج 2، ص265؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص451؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص547، ح45.

3_ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: مَا یمُوتُ مُوَالٍ لَنَا، مُبْغِضٌ لِأَعْدَائِنَا، إِلَّا وَ یحْضُرُهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ (علیهم السلام) ، فَیرَوْنَهُ وَ یبَشِّرُونَهُ، وَ إِنْ کانَ غَیرَ مُوَالٍ لَنَا، یرَاهُمْ بِحَیثُ یسُوؤُهُ، وَ الدَّلِیلُ عَلَى ذَلِک قَوْلُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لِحَارِثٍ الْهَمْدَانِی:

یا حَارِ هَمْدَانَ مَنْ یمُتْ یرَنِی مِنْ مُؤْمِنٍ أَوْ مُنَافِقٍ قُبُلا(1)

از ابن سنان نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: هرگز یکی از دوستداران که کینۀ دشمنان ما را در دل دارد، از دنیا نمی رود، مگر اینکه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و امیرالمؤمنین، امام حسن و امام حسین (علیهم السلام) بر بالین او حاضر شده و او را ملاقات نموده و به بهشت بشارتش می دهند، و چنان چه آن فرد دوستدار ما نباشد، در هنگام مرگ، آن بزرگواران را به گونه ای مشاهده می کند، که باعث ناراحتی او می شوند، و دلیل بر این مطلب، فرمایش امیرالمؤمنین (علیه السلام) به حارث همدانی است که فرمودند: ای حارث همدانی! هر بنده ای، خواه مؤمن باشد یا منافق، قبل از مرگش مرا خواهد دید.

4_ فی تفسیر القمی: «إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا فَلا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَ لا هُمْیحْزَنُونَ»، قَالَ: اسْتَقَامُوا عَلَى وَلَایةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) .(2)

ص: 286


1- بحار الأنوار، ج 6، ص180، ح8؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص787، ح9429؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص359؛ تفسیر القمی، ج 2، ص265؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص451؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص548، ذیل ح45؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 3، ص128، ح786.
2- بحار الأنوار، ج 36، ص85، ح10؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 5، ص38، ح9766؛ تفسیر الصافی، ج 5، ص13؛ تفسیر القمی، ج 2، ص297؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 12، ص179.

در تفسیر علی بن ابراهیم قمی آمده: «إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا فَلا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَ لا هُمْ یحْزَنُونَ»، منظور، استقامت و پایداری در ایمان به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.

5_ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیهِمُ الْمَلائِکةُ أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا»، قَالَ: هُمُ الْأَئِمَّةُ (علیهم السلام) ، وَ یجْرِی فِیمَنِ اسْتَقَامَ مِنْ شِیعَتِنَا وَ سَلَّمَ لِأَمْرِنَا، وَ کتَمَ حَدِیثَنَا عَنْ عَدُوِّنَا، تَسْتَقْبِلُهُ الْمَلَائِکةُ بِالْبُشْرَى مِنَ اللَّهِ تَعَالَى بِالْجَنَّةِ، وَ قَدْ وَ اللَّهِ مَضَى أَقْوَامٌ کانُوا عَلَى مِثْلِ مَا أَنْتُمْ عَلَیهِ مِنَ الدِّینِ، اسْتَقَامُوا وَ سَلَّمُوا لِأَمْرِنَا، وَ کتَمُوا لِحَدِیثِنَا، وَ لَمْ یذِیعُوهُ عِنْدَ عَدُوِّنَا، وَ لَمْ یشُکوا فِیهِ کمَا شَککتُمْ، فَاسْتَقْبَلَتْهُمُ الْمَلَائِکةُ بِالْبُشْرَى مِنَ اللَّهِ بِالْجَنَّةِ.(1)

از ابو بصیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خداوند عزّ و جل: «إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیهِمُ الْمَلائِکةُ أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا»، فرمودند: مصداق این آیه، ائمّه (علیهم السلام) هستند و گروهی از شیعیان ما که استقامت ورزیدند و خود را تسلیم فرمان ما کردند و اسرار ما را از دشمنان مخفی کردند، که فرشتگان در بهشت با مژده از سوی خداوند، از چنینبندگانی استقبال می کنند.

به خدا قسم! در میان پیشینیان، گرو ه هایی وجود داشتند که مانند شما استقامت ورزیدند، مطیع اوامر ما بودند، اسرار ما را حفظ و از افشای آن نزد دشمنانمان خودداری می کردند، و مانند شما، در بارۀ آن دچار شک و تردید نبودند، پس فرشتگان در بهشت، با مژده ای از سوی خداوند به استقبال آنها می آیند.

ص: 287


1- بحار الأنوار، ج 25، ص365، ح5؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص788، ح9432؛ مختصر البصائر، ص274، ح272.

6_ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا»، یقُولُ: اسْتَکمَلُوا طَاعَةَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ، وَ وَلَایةَ آلِ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) ، ثُمَّ اسْتَقَامُوا عَلَیهَا، «تَتَنَزَّلُ عَلَیهِمُ الْمَلائِکةُ»، یوْمَ الْقِیامَةِ، «أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کنْتُمْ تُوعَدُونَ»، فَأُولَئِک هُمْ الَّذِینَ إِذَا فَزِعُوا یوْمَ الْقِیامَةِ حِینَ یبْعَثُونَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلَائِکةُ، وَ یقُولُونَ لَهُمْ: لَا تَخَافُوا وَ لَا تَحْزَنُوا، نَحْنُ الَّذِینَ کنَّا مَعَکمْ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا، لَا نُفَارِقُکمْ حَتَّى تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ، «وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کنْتُمْ تُوعَدُون».(1)

از ابو جارود نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خدای عزّ و جل: «إِنَّ الذِینَ قَالوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا»، فرمودند: یعنی کسانی که پیروی و اطاعت از خداوند و پیامبرش را با پذیرش ولایت اهل بیت (علیهم السلام) کامل کردند، و سپس در این راه پایداری و استقامت نمودند، «تَتَنَزَّلُ عَلیهِمُ المَلائِکَةُ»، در روز قیامت ملائکه بر آنها نازل می شوند، «أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کنْتُمْ تُوعَدُونَ»، آنها کسانی هستند که وقتی در هنگام رستاخیز،در روز قیامت، دچار هول و هراس می شوند، ملائکه به دیدار آنها می آیند و به ایشان می گویند: نترسید و اندوهگین نباشید، ما در دنیا همراه شما بودیم، و اینک از شما دور نخواهیم شد، تا وارد بهشت شوید، پس مژده باد بر شما، بهشتی که به شما وعده داده شده بود.

7_ فِی تَفسِیرِ اِلإمامِ العَسکرِی (علیه السلام) ، قَالَ الْإِمَامُ (علیه السلام) : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : لَا یزَالُ الْمُؤْمِنُ خَائِفاً مِنْ سُوءِ الْعَاقِبَةِ، لَا یتَیقَّنُ الْوُصُولَ إِلَى رِضْوَانِ اللَّهِ، حَتَّى یکونَ وَقْتُ نَزْعِ رُوحِهِ وَ ظُهُورِ مَلَک الْمَوْتِ لَهُ، وَ ذَلِک أَنَّ مَلَک الْمَوْتِ یرِدُ عَلَى الْمُؤْمِنِ، وَ هُوَ فِی شِدَّةِ

ص: 288


1- بحار الأنوار، ج 24، ص25، باب25، ح1؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص788، ح9433؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص524؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص448.

عِلَّتِهِ وَ عَظِیمِ ضِیقِ صَدْرِهِ بِمَا یخَلِّفُهُ مِنْ أَمْوَالِهِ، وَ لِمَا هُوَ عَلَیهِ مِنْ شِدَّةِ اضْطِرَابِ أَحْوَالِهِ، فِی مُعَامِلِیهِ وَ عِیالِهِ، وَ قَدْ بَقِیتْ فِی نَفْسِهِ حَسَراتُهَا، وَ اقْتَطَعَ دُونَ أَمَانِیهِ فَلَمْ ینَلْهَا، فَیقُولُ لَهُ مَلَک الْمَوْتِ: مَا لَک تَجَرَّعُ غُصَصَک؟

فَیقُولُ: لِاضْطِرَابِ أَحْوَالِی وَ اقْتِطِاعِکَ لِی دُونَ أَموَالِی وَ آمَالِی، فَیقُولُ لَهُ مَلَک الْمَوْتِ: وَ هَلْ یحزَنُ عَاقِلٌ مِنْ فَقْدِ دِرْهَمٍ زَائِفٍ، وَ اعْتیَاضِ أَلْفِ أَلْفِ ضِعْفِ الدُّنْیا؟

فَیقُولُ: لَا، فَیقُولُ لَهُ مَلَک الْمَوْتِ: فَانْظُرْ فَوْقَک! فَینْظُرُ، فَیرَى دَرَجَاتِ الْجِنَانِ وَ قُصُورَهَا الَّتِی تَقْصُرُ دُونَهَا الْأَمَانِی، فَیقُولُ لَهُ مَلَک الْمَوْتِ: تِلْک مَنَازِلُک وَ نِعَمُک وَ أَمْوَالُک وَ أَهْلُک وَ عِیالُک، وَ مَنْ کانَ مِنْ أَهْلِک هَاهُنَا وَ ذُرِّیتُک صَالِحاً، فَهُمْ هُنَاک مَعَک، أَ فَتَرْضَى بِهِ بَدَلًا مِمَّا هَاهُنَا؟فَیقُولُ: بَلَى، وَ اللَّهِ! ثُمَّ یقُولُ لَهُ: انْظُرْ، فَینْظُرُ، فَیرَى مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ عَلِیاً (علیه السلام) وَ الطَّیبِینَ مِنْ آلِهِمَا (علیهم السلام) فِی أَعْلَى عِلِّیینَ، فَیقُولُ لَهُ: أَ وَ تَرَاهُمْ؟ هَؤُلَاءِ سَادَاتُک وَ أَئِمَّتُک، هُمْ هُنَاک جُلَّاسُک وَ آنَاسُک، أَ فَمَا تَرْضَى بِهِمْ بَدَلًا مِمَّا تُفَارِقُ هَاهُنَا؟ فَیقُولُ: بَلَى، وَ رَبِّی! فَذَلِک مَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیهِمُ الْمَلائِکةُ أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا»، فَمَا أَمَامَکمْ مِنَ الْأَهْوَالِ فَقَدْ کفِیتُمُوهَا، «وَ لا تَحْزَنُوا»، عَلَى مَا تُخَلِّفُونَهُ مِنَ الذَّرَارِی وَ الْعِیالِ وَ الْأَمْوَالِ، فَهَذَا الَّذِی شَاهَدْتُمُوهُ فِی الْجِنَانِ بَدَلًا مِنْهُمْ، «وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کنْتُمْ تُوعَدُونَ»، هَذِهِ مَنَازِلِکمْ وَ هَؤُلَاءِ سَادَاتُکمْ آنَاسُکمْ وَ جُلَّاسُکمْ.(1)

حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام) می فرمایند: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: انسان مؤمن همیشه از عاقبت بد خویش نگران است و اطمینان و یقین به رسیدن رضوان

ص: 289


1- بحار الأنوار، ج 6، ص176، ح2 و ج 24، ص26، ح4؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص788، ح9436؛ التفسیر الإمام الحسن العسكری (علیه السلام) ، ص239، ح117؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص359؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص451؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 3، ص126، ح785.

پروردگار را ندارد، تا اینکه زمان مرگش فرا می رسد، و ملک الموت در برابر او حاضر می گردد، و این زمانی است که بیماری فرد مؤمن شدّت می یابد، و به علت برجای گذاردن اموال و نزدیکان و افکاری که به خاطر اطرافیان و خانواده اش به او هجوم می آورد، در سینه اش به شدّت احساس تنگی می کند، و در حالی که هنوز زخم زندگی را بر دل دارد و امیدش قطع شده و به آرزوهایش نرسیده است.

فرشتۀ مرگ به او می گوید: تو را چه شده است که چنین غصه می خوری؟ اوپاسخ می دهد: علّت آن، اضطراب احوال و دست نیافتن به آرزوهاست.

فرشتۀ مرگ خطاب به او می گوید: آیا انسان عاقل به خاطر از دست دادن یک درهم جعلی، اندوهگین می شود و بی تابی می کند، در صورتی که عوض آن، هزاران هزار برابر اموال دنیا به او داده شده باشد؟ او در پاسخ می گوید: نه!

ملک الموت به او می گوید: به بالای سرت نگاه کن. پس مؤمن به بالای سرش می نگرد، و در آنجا درجات بهشتی و قصرهای باشکوهی را مشاهده می کند، که تمام آرزوها در مقابل آنها ناچیز است.

ملک الموت به او می گوید: اینها منازل و جایگاه های تو، و نعمت ها و اموالی است که برای تو و اهل و عیالت و هر یک از خانواده و ذریّه ات، که صالح باشند، در نظر گرفته شده است، و آنها همگی همراه تو هستند. پس آیا در مقابل به دست آوردن آنها، حاضری آنچه که در این دنیا داری را از دست بدهی؟ او پاسخ می دهد: آری! به خدا قسم! راضی شدم.

سپس ملک الموت می گوید: نگاه کن. پس چون آن مؤمن بنگرد، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، حضرت علی (علیه السلام) و اهل بیت طیّبین (علیهم السلام) را در بالاترین درجۀ علّیین، مشاهده می کند. ملک الموت به او می گوید: آیا آنها را می بینی؟ اینان سروران و ائمّۀ

ص: 290

تو هستند، که در بهشت هم نشین و مونس تو خواهند بود. آیا راضی نیستی در مقابل از دست دادن نزدیکانت در دنیا، هم نشینی آنها را به دست آوری؟ فرد مؤمن پاسخ خواهد داد: آری، به خدا قسم! پس این مصداق فرمایش پروردگار است کهمی فرماید: «إِنَّ الذِینَ قَالوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّل عَلیهِمُ المَلائِکَهُ أَلا تَخَافُوا ولا تَحْزَنُوا»، یعنی پس هر دشواری و مشکلی از اهوال مرگ پیش روی دارید، ما آنها را از سر راهتان برداشتیم. پس در مقابل برجای گذاشتن فرزندان، همسران و اموالتان، محزون و اندوهگین نباشید. آن چه که در بهشت مشاهده کردید، در مقابل چیزهایی که در دنیا از دست می دهید، به شما داده می شود، «وأَبْشِرُوا بِالجَنَّهِ التِی کُنتُمْ تُوعَدُونَ»، یعنی بشارت باد بر شما آن بهشتی که به شما وعده داده شده است، پس اینجا منازل شماست و این افراد بزرگوار، سروران و نزدیکان و هم نشینان شما در بهشت هستند.

ص: 291

شماره: 294- کد آیه: 41/33 اسم آیه: صالح ترین

{وَمَنْ اَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعآ اِلَى اللّهِ وَعَمِلَ صالِحًا وَقالَ اِنَّنی مِنَ الْمُسْلِمینَ}

چه کسى خوش گفتارتر است از آن کس که دعوت به سوى خدا مى کند و عمل صالح انجام مى دهد و مى گوید: «من از مسلمانانم»؟!

عَنْ سَعِیدِ بْنِ جُبَیرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : مَعَاشِرَ النَّاسِ! مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ قِیلًا وَ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِیثاً؟

مَعَاشِرَ النَّاسِ! إِنَّ رَبَّکمْ جَلَّ جَلَالُهُ أَمَرَنِی أَنْ أُقِیمَ لَکمْ عَلِیاً عَلَماً وَ إِمَاماً وَ خَلِیفَةً وَ وَصِیاً، وَ أَنْ أَتَّخِذَهُ أَخاً وَ وَزِیراً.

مَعَاشِرَ النَّاسِ! إِنَّ عَلِیاً بَابُ الْهُدَى بَعْدِی، وَ الدَّاعِی إِلَى رَبِّی، وَ هُوَ صالِحُ الْمُؤْمِنِینَ، «وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّهِ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ قالَ إِنَّنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ».

مَعَاشِرَ النَّاسِ! إِنَّ عَلِیاً مِنِّی، وُلْدُهُ وُلْدِی، وَ هُوَ زَوْجُ حَبِیبَتِی، أَمْرُهُ أَمْرِی وَ نَهْیهُ نَهْیی.

مَعَاشِرَ النَّاسِ! عَلَیکمْ بِطَاعَتِهِ وَ اجْتِنَابِ مَعْصِیتِهِ، فَإِنَّ طَاعَتَهُ طَاعَتِی وَ مَعْصِیتَهُ مَعْصِیتِی. (الحدیث)(1)

از ابن عباس نقل است که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: ای مردم! سخن چه کسی از خداوند خوشتر است، و کیست که از خداوند راست گفتار تر باشد؟

ای مردم! خداوند جلّ جلاله به من امر فرموده است که علی (علیه السلام) را علَمو امام

ص: 292


1- الأمالی( للصدوق)، ص31، مجلس8، ح4؛ بحار الأنوار، ج 38، ص93، ح7؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 5، ص421، ح10868؛ بشارة المصطفى لشیعة المرتضى، ج 2، ص153؛ حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار (علیهم السلام) ، ج 2، ص438، ح2.

شما، و خلیفه و جانشین خود گردانم، و او را به عنوان برادر و وزیر خود برگزینم.

ای مردم! علی (علیه السلام) بعد از من درب هدایت است، و دعوت کننده به سوی پروردگارم، و او همان صالح ترین مؤمنین است، و مصداق این آیۀ پروردگار است که می فرماید: «وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِّمَّن دَعَا إِلَی اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ».

ای مردم! علی (علیه السلام) از من است، فرزندان وی، فرزندان من هستند، و او همسر کسی است که محبوب من است. امر وی همان امر و دستور من است و نهی وی همان نهی کردن من است.

ای مردم! پیروی از وی و پرهیز از عصیان وی بر شما واجب است. پیروی کردن از وی، پیروی کردن از من است، و عصیان کردنش، عصیان کردن من است.

ص: 293

سورۀ مبارکۀ شوری

شماره: 295- کد آیه: 42/8 اسم آیه: رحمت

{وَلَوْ شآءَ اللّهُ لَجَعَلَهُمْ اُمَّةً واحِدَةً وَلكِنْ یُدْخِلُ مَنْ یَشآءُ فی رَحْمَتِه٭ۚ وَالظّالِمُونَ ما لَهُمْ مِنْ وَلِیٍّ وَلا نَصیرٍ }

و اگر خدا مى خواست همه آنها را امّت واحدى قرار مى داد، امّا خداوند هر کس را بخواهد در رحمتش وارد مى کند، و براى ظالمان ولىّ و یاورى نیست.

عَنْ عُمَرَ بْنِ جُبَیرٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ لکنْ یدْخِلُ مَنْ یشاءُ فِی رَحْمَتِهِ»، قَالَ: الرَّحْمَةُ، وَلَایةُ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) ، «وَ الظَّالِمُونَ ما لَهُمْ مِنْ وَلِی وَ لا نَصِیرٍ».(1)

از عمر بن جبیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خدای عزّ و جل: «وَ لکنْ یدْخِلُ مَنْ یشاءُ فِی رَحْمَتِهِ»، فرمودند: رحمت، همان ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) است، «وَ الظَّالِمُونَ ما لَهُمْ مِنْ وَلِی وَ لا نَصِیرٍ».

ص: 294


1- بحار الأنوار، ج 24، ص66، ح53 و ج 35، ص425، ح8؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص808، ح9474؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص529.

شماره: 296- کد آیه: 42/9 اسم آیه: معجزۀ ولیّ خدا

{اَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهٓ اَوْلِیآءَ٭ۖ فَاللّهُ هُوَ الْوَلِیُّ وَهُوَ یُحْیِی الْمَوْتى وَهُوَ عَلى كُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ}

آیا آنها غیر از خدا را ولىّ خود برگزیدند؟! در حالى که «ولىّ» فقط خداوند است و اوست که مردگان را زنده مى کند، و اوست که بر هر چیزى تواناست!

ابن شهرآشوب: کتَابُ الْعَلَوِی الْبَصْرِی: أَنَّ جَمَاعَةً مِنَ الْیمَنِ، أَتَوْا النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَقَالُوا: نَحْنُ مِنَ الْمِلَلِ الْمُتَقَدِّمَةِ مِنْ آلِ نُوحٍ، وَ کانَ لِنَبِینَا وَصِی، اسْمُهُ سَامُ، وَ أَخْبَرَ فِی کتَابِهِ أَنَّ لِکلِّ نَبِی مُعْجِزاً، وَ لَهُ وَصِی یقُومُ مَقَامَهُ، فَمَنْ وَصِیک؟ فَأَشَارَ بِیدِهِ نَحْوَ عَلِیّ (علیه السلام) ، فَقَالُوا: یا مُحَمَّدُ! إِنْ سَأَلْنَاهُ أَنْ یرِینَا سَامَ بْنَ نُوحٍ، فَیفْعَلُ؟

فَقَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : نَعَمْ، بِإِذْنِ اللَّهِ. وَ قَالَ: یا عَلِی! قُمْ مَعَهُمْ إِلَى دَاخِلِ الْمَسْجِدِ، وَ اضْرِبْ بِرِجْلِک الْأَرْضَ عِنْدَ الْمِحْرَابِ، فَذَهَبَ عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ بِأَیدِیهِمْ صُحُفٌ إِلَى أَنْ دَخَلَ مِحْرَابَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) دَاخِلَ الْمَسْجِدِ، فَصَلَّى رَکعَتَینِ، ثُمَّ قَامَ وَ ضَرَبَ بِرِجْلِهِ الْأَرْضَ، فَانْشَقَّتِ الْأَرْضُ وَ ظَهَرَ لَحْدٌ وَ تَابُوتٌ، فَقَامَ مِنَ التَّابُوتِ شَیخٌ یتَلَأْلَأُ وَجْهُهُ مِثْلَ الْقَمَرِ لَیلَةَ الْبَدْرِ، وَ ینْفُضُ التُّرَابَ مِنْ رَأْسِهِ، وَ لَهُ لِحْیةٌ إِلَى سُرَّتِهِ، وَ صَلَّى عَلَى عَلِیّ (علیه السلام) ، وَ قَالَ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ سَیدُ الْمُرْسَلِینَ وَ أَنَّک عَلِی وَصِی مُحَمَّدٍ سَیدُ الْوَصِیینَ، وَ أَنَا سَامُ بْنُ نُوحٍ.فَنَشَرُوا أُولَئِک صُحُفَهُمْ، فَوَجَدُوهُ کمَا وَصَفُوهُ فِی الصُّحُفِ، ثُمَّ قَالُوا: نُرِیدُ أَنْ یقْرَأَ مِنْ صُحُفِهِ سُورَةً، فَأَخَذَ فِی قِرَاءَتِهِ حَتَّى تَمَّمَ السُّورَةَ، ثُمَّ سَلَّمْ عَلَى عَلِیّ (علیه السلام) وَ نَامَ کمَا

ص: 295

کانَ، فَانْضَمَّتِ الْأَرْضُ، وَ قَالُوا بِأَسْرِهِمْ: «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ»(1)، وَ آمَنُوا، وَ أَنْزَلَ اللَّهُ: «أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیاءَ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِی وَ هُوَ یحْی الْمَوْتى»، إِلَى قَوْلِهِ: «ینِیب»(2).(3)

مرحوم ابن شهر آشوب، در کتاب مناقبش، از کتاب علوی بصری نقل می کند که: گروهی از یمن خدمت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آمدند و گفتند: ما، از بقایای امتهای گذشته، از نوادگان حضرت نوح (علیه السلام) هستیم. پیامبر ما، وصیّ و جانشینی به نام سام داشت، در کتابش آمده بود که هر پیامبری معجزه و جانشینی دارد که جای او را خواهد گرفت. وصی و جانشین شما، چه کسی است؟

پس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) با دستش به سوی حضرت علی (علیه السلام) اشاره کردند، آنها گفتند: ای محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ! اگر از او بخواهیم که سام بن نوح را به ما نشان بدهد، آیا می تواند این کار را انجام دهد؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: آری، به اذن خدا! سپس فرمودند: ای علی! همراه با آنان به داخل مسجد برو، و در کنار محراب با پایت به زمین بزن.حضرت علی (علیه السلام) و مردمی که از یمین آمده بودند، در حالی که با خود کتاب هایی در دست داشتند، وارد مسجد شدند، تا این که به محراب رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)

در داخل مسجد رسیدند.

حضرت علی (علیه السلام) دو رکعت نماز خواندند، سپس برخاستند و با پایشان به زمین زدند، ناگهان زمین شکافته شد و لحد و تابوتی ظاهر گشت و از داخل آن پیرمردی که چهره اش مثل ماه شب چهارده می درخشید، خارج شد، در حالی که گرد و خاک از

ص: 296


1- 3/19.
2- 42/13.
3- إلزام الناصب فی إثبات الحجة الغائب (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، ج 2، ص261، آیه16؛ بحار الأنوار، ج 41، ص212، ح25؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص809، ح9475؛ مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، ج 1، ص233، ح147؛ مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام) (لابن شهرآشوب)، ج 2، ص340.

روی سرش می ریخت، و ریش او تا نافش رسیده بود. او بر حضرت علی (علیه السلام) درود فرستاد، و سپس گفت: شهادت می دهم که جز الله خدای دیگری نیست و حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) رسول او، و سرور فرستادگان الهی است و به یقین حضرت علی (علیه السلام) ، سرور اوصیاء، وصیّ حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) می باشد. من سام، پسر حضرت نوح (علیه السلام) هستم.

اهالی یمن، آن کتب را گشودند، و او را چنان یافتند که در آن کتاب ها توصیف شده بود. سپس گفتند: می خواهیم که سام از کتبش سوره ای بخواند، و سام شروع به خواندن سوره کرد، تا این که آن را به پایان رساند. سپس بر حضرت علی (علیه السلام) درود فرستاد و مثل اول به داخل قبرش بازگشت و به خواب رفت و حفرۀ باز شدۀ زمین بسته شد.

آنها، همگی گفتند: قطعاً دین نزد خداوند، فقط اسلام است، و همه با هم ایمان آوردند. پس خداوند این آیه را نازل فرمود: «أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیاءَ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِیوَ هُوَ یحْی الْمَوْتى»، تا آنجا که فرمود: «ینِیب».

ص: 297

شماره: 297- کد آیه: 42/13 اسم آیه: اقامۀ دین بر محور ولایت

{شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدّینِ ما وَصّى بِه نُوحًا وَالَّذیٓ اَوْحَیْنآ اِلَیْكَ وَما وَصَّیْنا بِهٓ اِبْراهیمَ وَمُوسى وَعیسٓى٭ۖ اَنْ اَقیمُوا الدّینَ وَلا تَتَفَرَّقُوا فیهِ٭ۚ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكینَ ما تَدْعُوهُمْ اِلَیْهِ٭ۚ اݗَللّهُ یَجْتَبیٓ اِلَیْهِ مَنْ یَشآءُ وَیَهْدیٓ اِلَیْهِ مَنْ یُنیبُ}

آیینى را براى شما تشریع کرد که به نوح توصیه کرده بود و آنچه را بر تو وحى فرستادیم و به ابراهیم و موسى و عیسى سفارش کردیم این بود که: دین را برپا دارید و در آن تفرقه ایجاد نکنید! و بر مشرکان گران است آنچه شما آنان را به سویش دعوت مى کنید! خداوند هر کس را بخواهد برمى گزیند، و کسى را که به سوى او بازگردد هدایت مى کند.

1_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُنْدَبٍ، أَنَّهُ کتَبَ إِلَیهِ الرِّضَا (علیه السلام) : أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله و سلم) کانَ أَمِینَ اللَّهِ فِی خَلْقِهِ، فَلَمَّا قُبِضَ (صلی الله علیه و آله و سلم) کنَّا أَهْلَ الْبَیتِ وَرَثَتَهُ، فَنَحْنُ أُمَنَاءُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ، عِنْدَنَا عِلْمُ الْبَلَایا وَ الْمَنَایا وَ أَنْسَابُ الْعَرَبِ وَ مَوْلِدُ الْإِسْلَامِ، وَ إِنَّا لَنَعْرِفُ الرَّجُلَ إِذَا رَأَینَاهُ بِحَقِیقَةِ الْإِیمَانِ وَ حَقِیقَةِ النِّفَاقِ، وَ إِنَّ شِیعَتَنَا لَمَکتُوبُونَ بِأَسْمَائِهِمْ وَ أَسْمَاءِ آبَائِهِمْ، أَخَذَ اللَّهُ عَلَینَا وَ عَلَیهِمُ الْمِیثَاقَ، یرِدُونَ مَوْرِدَنَا، وَ یدْخُلُونَ مَدْخَلَنَا، لَیسَ عَلَى مِلَّةِ الْإِسْلَامِ غَیرُنَا وَ غَیرُهُمْ.

نَحْنُ النُّجَبَاءُ النُّجَاةُ، وَ نَحْنُ أَفْرَاطُ الْأَنْبِیاءِ، وَ نَحْنُ أَبْنَاءُ الْأَوْصِیاءِ، وَ نَحْنُ الْمَخْصُوصُونَ فِی کتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، وَ نَحْنُ أَوْلَى النَّاسِ بِکتَابِ اللَّهِ، وَ نَحْنُ أَوْلَى النَّاسِ بِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، وَ نَحْنُ الَّذِینَ شَرَعَ اللَّهُ لَنَا دِینَهُ، فَقَالَفِی کتَابِهِ: «شَرَعَ لَکمْ»، یا آلَ مُحَمَّدٍ! «مِنَ الدِّینِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً»، قَدْ وَصَّانَا بِمَا وَصَّى بِهِ نُوحاً، «وَ الَّذِی

ص: 298

أَوْحَینا إِلَیک»، یا مُحَمَّدُ! «وَ ما وَصَّینا بِهِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسى وَ عِیسى»، فَقَدْ عَلَّمَنَا وَ بَلَّغَنَا عِلْمَ مَا عَلِمْنَا، وَ اسْتَوْدَعَنَا عِلْمَهُمْ، نَحْنُ وَرَثَةُ أُولِی الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ، «أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ»، یا آلَ مُحَمَّدٍ! «وَ لا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ»، وَ کونُوا عَلَى جَمَاعَةٍ، «کبُرَ عَلَى الْمُشْرِکینَ»، مَنْ أَشْرَک بِوَلَایةِ عَلِی، «ما تَدْعُوهُمْ إِلَیهِ»، مِنْ وَلَایةِ عَلِی، إِنَّ اللَّهَ، یا مُحَمَّدُ! «یهْدِی إِلَیهِ مَنْ ینِیبُ»، مَنْ یجِیبُک إِلَى وَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) .(1)

از عبدالله بن جندب نقل است که گفت: حضرت امام رضا (علیه السلام) خطاب به او چنین نوشتند: امّا بعد، به راستی حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) ، امین خداوند در میان بندگانش بودند، پس زمانی که ایشان از دنیا رفتند، ما اهل بیت، وارثان ایشان و افراد مورد تأیید و اعتماد خداوند، بر روی زمین بودیم.

علم به حوادث روزگار و مرگ و میرها، علم به انساب عرب و پیدایش اسلام، نزد ما می باشد. به راستی ما هر مردى را ببینیم، می شناسیم که او در حقیقت مؤمن است یا اینکه منافق می باشد.

همانا نام شیعیان ما، همراه با نام پدرانشان نزد ما ثبت است، و خداوند از ما و آنها پیمان گرفته است (که ما رهبر آنها باشیم و آنها پیرو ما)، آنها از سرچشمۀ معرفت ما بهره مند می شوند و از راه ما پیروی می کنند و جز ما و آنها، کسی داخل در اسلامنیست.

ما نجیب، و رهایی بخش هستیم، و بازماندگان پیامبران و فرزندان اوصیاء هستیم، و از ما در کتاب خداوند عزّ و جل به طور ویژه ای، یاد شده است، و ما از همۀ مردم به کتاب خداوند، شایسته تریم، و از همۀ مردم به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نزدیک تر

ص: 299


1- بحار الأنوار، ج 26، ص242، ح5؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص809، ح9477؛ بصائر الدرجات، ج 1، ص119، باب3، ح3؛ تفسیر القمی، ج 2، ص104؛ الكافی، ج 1، ص223، ح1؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 3، ص14، ح1؛ الوافی، ج 3، ص552، ح1099.

هستیم، و خداوند دینش را برای ما پایه گذاری کرده، که در کتابش می فرماید: «شَرَعَ لکُم»، یعنی ای خاندان محمّد! «مِنَ الدِّینِ مَا وصَّی بِهِ نُوحًا»، خداوند برایتان دینی را پایه گذاری کرد، که «تبلیغ» آن را به حضرت نوح (علیه السلام) توصیه کرده بود. (به ما سفارش کرد، آنچه را که به حضرت نوح (علیه السلام) سفارش کرده بود)، «وَ الَّذِی أَوْحَینا إِلَیک»، همچنین، آنچه بر تو، ای محمد! نازل شده، «وَ ما وَصَّینا بِهِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسى وَ عِیسى»، و آنچه که ابلاغش را بر ابراهیم، موسی و عیسی (علیهم السلام) واجب نمودیم، برای شما اهل بیت، پایه گذاری شده است، یعنی: خداوند به ما آموخت و رسانید آنچه را باید بدانیم، و علوم این پیامبران را به ما سپرد، پس ما، وارثان پیامبران اولوالعزم هستیم، «أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ ولا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ»، و آن سفارش این بود که: ای خاندان محمّد! دین را بپا دارید، و در آن دچار تفرقه نشوید و همواره وحدت داشته باشید، «کَبُرَ عَلی المُشْرِکِینَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلیهِ»، و سخت و ناگوار است بر کسانی که در ولایت حضرت علی (علیه السلام) ، شریک قرار می دهند، آنچه که به آن دعوتشان می کنید، یعنی به ولایت حضرت علی (علیه السلام) ، «یهْدِی إِلیهِ مَن ینِیبُ»، یعنی: ای محمّد! همانا خداوند، کسی که ولایت حضرت علی (علیه السلام) را از تو بپذیرد، به سوی خودش هدایت می کند.2_ عَنْ أَبِی حَبِیبٍ النِّبَاجِی، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، عَنْ عَلِی بْنِ الْحُسَینِ (علیهما السلام) ، قَالَ فِی تَفْسِیرِ هَذِهِ الْآیةِ: نَحْنُ الَّذِینَ شَرَعَ اللَّهُ لَنَا دِینَهُ فِی کتَابِهِ، وَ ذَلِک قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «شَرَعَ لَکمْ»، یا آلَ مُحَمَّدٍ! «مِنَ الدِّینِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَینا إِلَیک وَ ما وَصَّینا بِهِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسى وَ عِیسى أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ»، یا آلَ مُحَمَّدٍ! «وَ لا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کبُرَ عَلَى الْمُشْرِکینَ ما تَدْعُوهُمْ إِلَیهِ»، مِنْ وَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) ، «اللَّهُ یجْتَبِی إِلَیهِ

ص: 300

مَنْ یشاءُ وَ یهْدِی إِلَیهِ مَنْ ینِیبُ»، أَی مَنْ یجِیبُک إِلَى وَلَایةِ عَلِیّ (علیه السلام) .(1)

از ابو حبیب نباجی نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ، از پدرشان (علیه السلام) ، از حضرت امام زین العابدین، علی بن الحسین (علیهما السلام) ، روایت نمودند که آن حضرت در تفسیر آیۀ فوق فرمودند: ما همان کسانی هستیم که خداوند دینش را برای ما در کتابش پایه گذاری نموده، و منظور همین است که خداوند متعال فرموده است: «شَرَعَ لکُم مِّنَ الدِّینِ مَا وصَّی بِهِ نُوحًا والذِی أَوحَینَا إِلیکَ ومَا وصَّینَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ ومُوسَی وعِیسَی»، یعنی: ای خاندان محمّد! خداوند شریعتی را که تبلیغ آن را به حضرت نوح توصیه کرده بود و همچنین آن چه که بر تو، ای محمّد! نازل شده، و آن چه تبلیغش را بر ابراهیم، موسی و عیسی (علیهم السلام) واجب کرده بود، برای شما اهل بیت (علیهم السلام) ، پایه گذاری کرده است، «أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ ولا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کَبُرَ عَلی المُشْرِکِینَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلیهِ»، یعنی: ای خاندانحضرت محمّد! دین را بپاى دارید، و متفرّق نشوید، بر مشرکین سخت و دشوار است، دعوتى که شما در بارۀ ولایت حضرت علی (علیه السلام) مى نمائید، «اللهُ یجْتَبِی إِلیهِ مَن یشَاءُ یهْدِی إِلیهِ مَن ینِیبُ»، یعنی: یعنى خداوند برمى گزیند و هدایت می کند، کسى را که ولایت حضرت علی (علیه السلام) را بپذیرد.

3_ عَنْ زَیدٍ الشَّحَّامِ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : هَلْ کانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یعْرِفُ الْأَئِمَّةَ (علیهم السلام) ؟ قَالَ: قَدْ کانَ نُوحٌ (علیه السلام) ، یعْرِفُهُمْ، الشَّاهِدُ عَلَى ذَلِک قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «شَرَعَ لَکمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَینا إِلَیک وَ ما وَصَّینا بِهِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسى وَ

ص: 301


1- بحار الأنوار، ج 23، ص365، ح29؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص811، ح9482؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص529؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص486.

عِیسى»، قَالَ: شَرَعَ لَکمْ مِنَ الدِّینِ، یا مَعْشَرَ الشِّیعَةِ! مَا وَصَّى بِهِ نُوحاً.(1)

از زید شحام نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) سئوال کردم: آیا رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، ائمّه (علیهم السلام) را می شناختند؟ آن حضرت فرمودند: حضرت نوح (علیه السلام) آنها را می شناخت، و شاهد این امر، فرمایش پروردگار عزّ و جل است که فرموده: «شَرَعَ لکُم مِّنَ الدِّینِ مَا وصَّی بِهِ نُوحًا والذِی أَوحَینَا إِلیکَ ومَا وصَّینَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ ومُوسَی وعِیسَی»، سپس آن حضرت فرمودند: یعنی ای شیعیان! خداوند برای شما دینی را پایه گذاری نموده، که تبلیغ آن را به حضرت نوح (علیه السلام) ، دستور داده بود.

ص: 302


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 2، ص205، ح681؛ بحار الأنوار، ج 26، ص291، ح50؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص811، ح9481؛ الغیبة( للنعمانی)، ص113، ح6.

شماره: 298- کد آیه: 42/17 اسم آیه: میزان

{اݗَللّهُ الَّذیٓ اَنْزَلَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ وَالْمیزانَ٭ۗ وَما یُدْریكَ لَعَلَّ السّاعَةَ قَریبٌ}

خداوند کسى است که کتاب را به حق نازل کرد و میزان را نیز، و تو چه مى دانى شاید ساعت (برپایی قیامت) نزدیک باشد!

فی تفسیر القمی: «اللَّهُ الَّذِی أَنْزَلَ الْکتابَ بِالْحَقِّ وَ الْمِیزانَ»، قَالَ: الْمِیزَانُ، أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، وَ الدَّلِیلُ عَلَى ذَلِک قَوْلُهُ فِی سُورَةِ الرَّحْمَنِ: «وَ السَّماءَ رَفَعَها وَ وَضَعَ الْمِیزانَ»(1)، قَالَ: یعْنِی الْإِمَامَ.(2)

مرحوم علی بن ابراهیم قمی در تفسیرش می فرماید: «اللهُ الذِی أَنزَل الکِتَابَ بِالحَقِّ والمِیزَانَ»، منظور از میزان، امیرالمؤمنین (علیه السلام) هستند، و دلیل آن، فرمایش خداوند متعال در سورۀ «الرَّحْمَن»، است، می فرماید: «والسَّمَاء رَفَعَهَا ووضَعَ المِیزَانَ»، یعنی امام (علیه السلام) ، میزان هستند.

تذکّر: البته در بعضی از زیارات معصومین (علیهم السلام) نیز، عبارت میزان آمده است، به عنوان مثال:

در زیارت حضرت مولا امیر المؤمنین علی (علیه السلام) آمده:

ص: 303


1- 55/7.
2- بحار الأنوار، ج 35، ص373، ح22 و ج 36، ص84؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص813، ذیل ح9487؛ تفسیر القمی، ج 2، ص274؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص495؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص568، ح50.

... السَّلَامُ عَلَى مِیزَانِ الْأَعْمَالِ، وَ مُقَلِّبِ الْأَحْوَالِ، وَ سَیفِ ذِی الْجَلَالِ، وَ سَاقِی السَّلْسَبِیلِ الزُّلَالِ، ...(1)

پس میزان در روز قیامت و شاخص بین حق و باطل، حضرت علی (علیه السلام) هستند، که اعمال همۀ مردم را با ولایت و محبّت آن حضرت، می سنجند، بنا بر این هرکس حضرت علی (علیه السلام) را قبول داشته باشد، و از ایشان پیروی نماید، حق است، و هرکس که آن حضرت را قبول نداشته باشد و دشمنی کند، باطل است.

ص: 304


1- بحار الأنوار، ج 97، ص287.

شماره: 299- کد آیه: 20و42/19 اسم آیه: رزق ولایت

{اݗَللّهُ لَطیفٌ بِعِبادِه یَرْزُقُ مَنْ یَشآءُ٭ۖ وَهُوَ الْقَوِیُّ الْعَزیزُ19 مَنْ كانَ یُریدُ حَرْثَ الْءاخِرَةِ نَزِدْ لَهُۥ فی حَرْثِه٭ۖ وَمَنْ كانَ یُریدُ حَرْثَ الدُّنْیا نُؤْتِه مِنْها وَما لَهُۥ فِی الْءاخِرَةِ مِنْ نَصیبٍ20}

خداوند نسبت به بندگانش لطف (و آگاهى) دارد هر کس را بخواهد روزى مى دهد و او قوىّ و شکست ناپذیر است!(19) کسى که زراعت آخرت را بخواهد، به کشت او برکت و افزایش مى دهیم و بر محصولش مى افزاییم و کسى که فقط کشت دنیا را بطلبد، کمى از آن به او مى دهیم امّا در آخرت هیچ بهره اى ندارد!(20)

عَنْ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنْکاً»(1)، قَالَ: یعْنِی بِهِ وَلَایةَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، ...

سَاقَ الْحَدِیثَ إِلَى اَن قَالَ:

قُلْتُ: «اللَّهُ لَطِیفٌ بِعِبادِهِ یرْزُقُ مَنْ یشاءُ»، قَالَ: وَلَایةُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ، قُلْتُ: «مَنْ کانَ یرِیدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ»، قَالَ: مَعْرِفَةُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ الْأَئِمَّةِ (علیهم السلام) ، «نَزِدْ لَهُ فِی حَرْثِهِ»، قَالَ: نَزِیدُهُ مِنْهَا، قَالَ: یسْتَوْفِی نَصِیبَهُ مِنْ دَوْلَتِهِمْ، «وَ مَنْ کانَ یرِیدُ حَرْثَ الدُّنْیا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ نَصِیبٍ»، قَالَ: لَیسَ لَهُ فِیدَوْلَةِ الْحَقِّ مَعَ الْقَائِمِ (علیه السلام)

ص: 305


1- 20/124.

نَصِیبٌ.(1)

از ابو بصیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خداى عزّوجلّ: «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنْکاً»، فرمودند: مقصود از ذکر، ولایت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) است ...

تا اینکه روایت به این قسمت رسید:

سپس گفتم: «اللهُ لطِیفٌ بِعِبَادِهِ یرْزُقُ مَن یشَاءُ»، حضرت فرمودند: یعنی خداوند به هر کس که بخواهد، ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) را روزی می دهد، گفتم: «مَن کَانَ یرِیدُ حَرْثَ الآخِرَهِ»، فرمودند: یعنی: هر کس در طلب شناخت و معرفت امیرالمؤمنین (علیه السلام) و ائمّه (علیهم السلام) باشد، «نَزِدْ لهُ فِی حَرْثِهِ»، بر معرفت و شناخت او می افزاییم، و سهم خودش را از دولت ائمّه (علیهم السلام) ، دریافت می کند، «ومَن کَانَ یرِیدُ حَرْثَ الدُّنْیا نُؤتِهِ مِنْهَا ومَا لهُ فِی الآخِرَهِ مِن نَّصِیبٍ»، سپس حضرت فرمودند: یعنی: کسی که در طلب امور دنیوی باشد، در حکومت حق حضرت قائم (علیه السلام) نصیب و بهره ای نخواهد داشت.

ص: 306


1- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 2، ص22، ح67؛ إلزام الناصب فی إثبات الحجة الغائب (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، ج 1، ص87، آیه ی 87؛ بحار الأنوار، ج 24، ص348، ح60؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص814، ح9489؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص371؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص496؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص568، ح51؛ الكافی، ج 1، ص435، ح92؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 5، ص157، ح92؛ الوافی، ج 3، ص919، ح1591.

شماره: 300- کد آیه: 42/23 اسم آیه: مودّت

{... قُلْ لآ اَسْئَلُكُمْ عَلَیْهِ اَجْرًا اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى٭ۗ وَمَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُۥ فیها حُسْنًا٭ۚ اِنَّ اللّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}

بگو: «من هیچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمى کنم جز دوست داشتن نزدیکانم (اهل بیتم) و هر کس کار نیکى انجام دهد، بر نیکى اش مى افزاییم چرا که خداوند آمرزنده و سپاسگزار است.

1_ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ، یقُولُ لِأَبِی جَعْفَرٍ الْأَحْوَلِ وَ أَنَا أَسْمَعُ: أَتَیتَ الْبَصْرَةَ؟ فَقَالَ: نَعَمْ، قَالَ: کیفَ رَأَیتَ مُسَارَعَةَ النَّاسِ إِلَى هَذَا الْأَمْرِ وَ دُخُولَهُمْ فِیهِ؟ قَالَ: وَ اللَّهِ! إِنَّهُمْ لَقَلِیلٌ، وَ لَقَدْ فَعَلُوا، وَ إِنَّ ذَلِک لَقَلِیلٌ، فَقَالَ: عَلَیک بِالْأَحْدَاثِ، فَإِنَّهُمْ أَسْرَعُ إِلَى کلِّ خَیرٍ، ثُمَّ قَالَ: مَا یقُولُ أَهْلُ الْبَصْرَةِ فِی هَذِهِ الْآیةِ: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى»، قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاک! إِنَّهُمْ یقُولُونَ إِنَّهَا لِأَقَارِبِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَقَالَ: کذَبُوا، إِنَّمَا نَزَلَتْ فِینَا خَاصَّةً، فِی أَهْلِ الْبَیتِ (علیهم السلام) ، فِی عَلِی وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَینِ، أَصْحَابِ الْکسَاءِ (علیهم السلام) .(1)

از اسماعیل بن عبد الخالق نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) شنیدم که خطاب به ابو جعفر احول می فرمودند: آیا تو بصره بوده ای؟ ابو جعفر عرض کرد: بله، حضرت فرمودند: شتاب مردم را به این مذهب(شیعه) و اعتقادشان را به آن،

ص: 307


1- بحار الأنوار، ج 23، ص236، ح2؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص815، ح9494؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص373؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 25، ص221، ح66؛ الكافی، ج 8، ص93، ح66؛ الوافی، ج 3، ص903، ح1572.

چگونه یافتی؟ ابو جعفر پاسخ داد: به خدا قسم! آنها افراد کمی هستند، با اینکه برای آن فعالیّت هم می کنند، امّا آن هم کم است، حضرت فرمودند: تو باید بیشتر به جوانان توجّه داشته باشی، زیرا آنها به سوی هر کار خیری، شتابان تر از دیگران هستند.

سپس حضرت فرمودند: اهل بصره در بارۀ آیۀ: «قُل لا أَسْأَلکُمْ عَلیهِ أَجْرًا إِلا المَودَّهَ فِی القُرْبَی»، چه می گویند؟ ابو جعفر پاسخ داد: فدایتان شوم! آنها می گویند این آیه در بارۀ همۀ خویشاوندان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده است، حضرت فرمودند: دروغ می گویند، همانا این آیه فقط در بارۀ اهل بیت (علیهم السلام) ، یعنی اصحاب کساء، که شامل: حضرت علی (علیه السلام) ، حضرت فاطمه (علیها السلام) ، امام حسن (علیه السلام) و امام حسین (علیه السلام) نازل شده است.

2_ عَنْ أَبِی مُحَمَّدِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیهما السلام) ، قَالَ: حَدَّثَنِی عَمِّی عَلِی بْنُ جَعْفَرٍ (علیهما السلام) ، عَنِ الْحُسَینِ بْنِ یزِیدَ (علیهما السلام) ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زَیدٍ (علیهما السلام) ، عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) ، عَنْ جَدِّهِ (علیه السلام) ، قَالَ: خَطَبَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیهم السلام) حِینَ قَتَلَ عَلِیّ (علیه السلام) ، ثُمَّ قَالَ: وَ أَنَا مِنْ أَهْلِ بَیتٍ، افْتَرَضَ اللَّهُ مَوَدَّتَهُمْ عَلَى کلِّ مُسْلِمٍ، حَیثُ یقُولُ: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى وَ مَنْ یقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْناً»، فَاقْتِرَافُ الْحَسَنَةِ مَوَدَّتُنَا أَهْلَ الْبَیت.(1)از ابو محمد اسماعیل بن محمد بن اسحاق بن جعفر بن محمد (علیهما السلام) ، نقل است که گفت: عمویم علی بن جعفر (علیهما السلام) ، از حسین بن زید (علیهما السلام) ،از حسن بن زید (علیهما السلام) ، از پدرش،

ص: 308


1- بحار الأنوار، ج 23، ص251، ح26؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص820، ح9501؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص530؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج3، ص239، ح11؛ مسائل علی بن جعفر و مستدركاتها، ص328، ح817.

از جدّش امام سجّاد (علیه السلام) روایت نمود که آن حضرت فرمودند: پس از شهادت حضرت علی (علیه السلام) ، امام حسن (علیه السلام) خطبه ای ایراد کردند و در قسمتی آن فرمودند: و من از اهل بیتی هستیم که خداوند موّدت آنها را بر هر مسلمانی واجب گردانده، و این چنین می فرماید: «قُل لا أَسْأَلکُمْ عَلیهِ أَجْرًا إِلا المَودَّهَ فِی القُرْبَی ومَن یقْتَرِفْ حَسَنَهً نَّزِدْ لهُ فِیهَا حُسْنًا»، پس مقصود خداوند از اکتساب حسنه در این آیه، مودّت ما اهل بیت (علیهم السلام) است.

3_ عَنْ عَبْدِ الْمَلِک بْنِ عُمَیرٍ، عَنِ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی (علیهما السلام) ، فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى»، قَالَ: إِنَّ الْقَرَابَةَ الَّتِی أَمَرَ اللَّهُ بِصِلَتِهَا وَ عَظَّمَ حَقَّهَا وَ جَعَلَ الْخَیرَ فِیهَا، قَرَابَتُنَا أَهْلَ الْبَیتِ، الَّذِینَ أَوْجَبَ حَقَّنَا عَلَى کلِّ مُسْلِمٍ.(1)

از عبد الملک بن عمیر نقل است که گفت: حضرت امام حسین (علیه السلام) در بارۀ آیۀ: «قُل لا أَسْأَلکُمْ عَلیهِ أَجْرًا إِلا المَودَّهَ فِی القُرْبَی»، فرمودند: همانا آن خویشاوندانی که خداوند صلۀ به آنها را امر فرموده، و حق آنان را بزرگ شمرده، وخیر و نیکی را در آنها قرار داده است، خویشاوندی و قرابت ما اهل بیت (علیهم السلام) است، که خداوند حق ما را، بر هر مسلمانی واجب نموده است.

4_ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جُبَیرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِی اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: لَمَّا نَزَلَتِ الْآیةُ: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى»، قُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! مَنْ قَرَابَتُک الَّذِینَ افْتَرَضَ

ص: 309


1- بحار الأنوار، ج 23، ص251، ح27؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص820، ح9502؛ تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص531؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص508؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج3، ص239، ح12.

اللَّهُ عَلَینَا مَوَدَّتَهُمْ؟ قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : عَلِی وَ فَاطِمَةُ وَ وُلْدُهُمَا (علیهم السلام) ، ثَلَاثَ مَرَّاتٍ یقُولُهَا.(1)

از سعید بن جبیر نقل است که گفت: ابن عباس (رحمة الله) گفت: وقتى این آیه نازل شد: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى: گفتم: ای رسول خدا! خویشاوندان شما، که خداوند مودّت آنان را بر ما واجب نموده، چه کسانی هستند؟ حضرت فرمودند: علی و فاطمه و دو فرزندشان (علیهم السلام) ، و این سخن را سه مرتبه تکرار نمودند.

5_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: لَمَّا نَزَلَ: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى»، قَالُوا: یا رَسُولَ اللَّهِ! مَنْ قَرَابَتُک الَّذِینَ وَجَبَتْ عَلَینَا مَوَدَّتُهُمْ؟ قَالَ: عَلِی وَ فَاطِمَةُ وَ ابْنَاهُمَا (علیهم السلام).(2)

از ابن عباس (رحمة الله) نقل است که گفت: وقتى این آیه نازل شد: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى»، اصحاب گفتند: ای رسول خدا! خویشاوندان شما، که خداوند مودّت آنان را بر ما واجب نموده، چه کسانی هستند؟ حضرت فرمودند: علی و فاطمه و دو پسرشان (علیهم السلام) .

6_ عَن مَسْعَدَةِ بْنِ صَدَقَة، قَالَ: حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ (علیه السلام) ، عَنْ آبَائِهِ (علیهم السلام) : أَنَّهُ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیةُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى»، قَامَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَقَالَ: أَیهَا النَّاسُ! إِنَّ اللَّهَ تَبَارَک وَ تَعَالَى قَدْ فَرَضَ لِی عَلَیکمْ فَرْضاً، فَهَلْ أَنْتُمْ مُؤَدُّوهُ؟

ص: 310


1- بحار الأنوار، ج 23، ص241، ح12؛ تفسیر فرات الكوفی، ص389، ح516 و ح517؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص509؛ طرف من الأنباء و المناقب، ص259.
2- بحار الأنوار، ج 23، ص232 و ص252، ح29؛ شواهد التنزیل، ج 2، ص194، ح827؛ عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، ص47، ح34؛ غایة المرام و حجة الخصام، ج3، ص230، ح1 و 4؛ ینابیع المودة، ج2، ص120، ح350.

قَالَ: فَلَمْ یجِبْهُ أَحَدٌ مِنْهُمْ، فَانْصَرَفَ، فَلَمَّا کانَ مِنَ الْغَدِ قَامَ فِیهِمْ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِک، ثُمَّ قَامَ فِیهِمْ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِک فِی الْیوْمِ الثَّالِثِ، فَلَمْ یتَکلَّمْ أَحَدٌ.

فَقَالَ: یا أَیهَا النَّاسُ! إِنَّهُ لَیسَ مِنْ ذَهَبٍ وَ لَا فِضَّةٍ وَ لَا مَطْعَمٍ وَ لَا مَشْرَبٍ، قَالُوا: فَأَلْقِهِ إِذاً، قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِنَّ اللَّهَ تَبَارَک وَ تَعَالَى أَنْزَلَ عَلَی: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى»، فَقَالُوا: أَمَّا هَذِهِ فَنَعَمْ.

فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) : فَوَ اللَّهِ! مَا وَفَى بِهَا إِلَّا سَبْعَةُ نَفَرٍ: سَلْمَانُ، وَ أَبُو ذَرٍّ، وَ عَمَّارٌ، وَ الْمِقْدَادُ بْنُ الْأَسْوَدِ الْکنْدِی، وَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِی، وَ مَوْلًى لِرَسُولِاللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یقَالُ لَهُ الثُّبَیتُ، وَ زَیدُ بْنُ أَرْقَمَ.(1)

از مسعده بن صدقه نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) برای من روایتی از پدرانشان نقل فرمودند که: زمانی که آیۀ: «قُل لا أَسْأَلکُمْ عَلیهِ أَجْرًا إِلا المَودَّهَ فِی القُرْبَی»، بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد، آن حضرت در بین مردم برخاستند و فرمودند: ای مردم! خداوند به نفع من، کاری را بر شما واجب نموده، آیا بدان عمل می کنید؟ هیچ کس به ایشان پاسخی نداد، پس آن حضرت از بین آنها رفتند.

فردای همان روز آن حضرت دوباره در میان آنها برخاستند و سئوال خویش را تکرار کردند، و کسی جوابی نداد، روز سوّم نیز سخن خویش را تکرار نمودند، اما باز هم هیچ کس به ایشان پاسخی نداد.

پس آن حضرت فرمودند: ای مردم! آنچه به نفع من بر شما واجب شده از جنس طلا،

ص: 311


1- بحار الأنوار، ج 22، ص321، ح11 و ج 23، ص237، ح3؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص820، ح9504؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص372؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص500؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص570، ح59؛ قرب الإسناد، ص78، ح254.

نقره، غذا یا نوشیدنی نیست. آنها گفتند: پس حال که چنین است بگویید چیست؟ رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: خداوند آیۀ: «قُل لا أَسْأَلکُمْ عَلیهِ أَجْرًا إِلا المَودَّهَ فِی القُرْبَی»، را بر من نازل فرموده است. آنها گفتند: بله! این را قبوا داریم و به آن عمل می کنیم.

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: به خدا قسم! از میان آنها، جز هفت نفر کسی به آن عمل نکرد، و آن هفت نفر عبارت بودند از: سلمان فارسی، ابوذر، عمار، مقداد بن اسودکندی، جابر بن عبدالله انصاری، یکی از غلامان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به نام ثبیت و زید بن ارقم.

7 _ عَنْ زَاذَانَ، عَنْ عَلِیّ (علیه السلام) ، قَالَ: فِینَا فِی آلِ حم آیةٌ لَا یحْفَظُ مَوَدَّتَنَا، إِلَّا کلُّ مُؤْمِنٍ، ثُمَّ قَرَأَ: «لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى».(1)

از زاذان نقل است که گفت: حضرت امام علی (علیه السلام) فرمودند: در سوره های حم، آیه ای در بارۀ ما، نازل شده است، که مودّت ما را بر تمام مؤمنین واجب می گرداند. سپس آیه مودت را خواند.

8_ عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجْلَانَ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) ، فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى»، قَالَ: هُمُ الْأَئِمَّةُ (علیهم السلام) .(2)

ص: 312


1- بحار الأنوار، ج 23، ص230؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص823، ح9514؛ تفسیر الصافی، ج 4، ص373؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص503؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص572، ح70؛ شواهد التنزیل، ج 2، ص205، ح838.
2- بحار الأنوار، ج 23، ص251، ح28؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص815، ح9493؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 11، ص503؛ تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص573، ح72؛ الكافی، ج 1، ص413، ح7؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 5، ص12، ح7؛ الوافی، ج 3، ص884، ح1518.

از عبد الله بن عجلان نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر (علیه السلام) در بارۀ فرمایش خدای متعال: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى»، فرمودند: آنها ائمّه (علیهم السلام) هستند.9_ عَنْ أَبِی أُمَامَةَ الْبَاهِلِی، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) : إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْأَنْبِیاءَ مِنْ أَشْجَارٍ شَتَّى، وَ خُلِقْتُ أَنَا وَ عَلِی مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ، فَأَنَا أَصْلُهَا وَ عَلِی فَرْعُهَا، وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ ثِمَارُهَا، وَ أَشْیاعُنَا أَوْرَاقُهَا، فَمَنْ تَعَلَّقَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا نَجَا، وَ مَنْ زَاغَ هَوَى، وَ لَوْ أَنَّ عَبْداً عَبَدَ اللَّهَ بَینَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ أَلْفَ عَامٍ ثُمَّ أَلْفَ عَامٍ ثُمَّ أَلْفَ عَامٍ،