فهرست نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم جلد 4

مشخصات کتاب

سرشناسه:کتابخانه مسجد اعظم قم

عنوان و نام پدیدآور:فهرست نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم / رضا استادی

مشخصات نشر:قم : کتابخانه مسجد اعظم قم ، 1365.

مشخصات ظاهری:5ج

وضعیت فهرست نویسی:فهرستنویسی قبلی

موضوع:نسخه های خطی فارسی -- فهرستها

موضوع:نسخه های خطی عربی -- فهرستها

موضوع:نسخه های خطی -- ایران -- قم -- فهرستها

شناسه افزوده:استادی ، رضا، . - 1316

رده بندی کنگره: ‫Z6621 /م53 ف 9

رده بندی دیویی:011/31

شماره کتابشناسی ملی: م 65-581

ص: 1

اشاره

فهرست نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم / رضا استادی

ص: 2

بسم الله الرحمن الرحیم

ص: 3

این جلد شامل دو بخش است:

بخش اول _ مجموعه های شامل چهار کتاب و رساله ص 5 تا 170

بخش دوم _ مجموعه های شامل پنج کتاب و رساله و بیشتر

ص 171 تا 691

ص: 4

بخش اوّل

مجموعه های شامل چهار کتاب و رساله

ص: 5

ص: 6

( شماره 11 )

1 _ منهج الیقین «برگ 1 - 162» (حدیث _ فارسی)

از: علاء الدین محمد بن امیر شاه ابو تراب محمد علی حسینی گلستانه اصفهانی (1110 ق).

ترجمه و شرح رساله ای است که امام صادق ((علیه السلام))برای اصحاب خود مرقوم فرموده و آنان را به نظر و تفکر و عمل نمودن به آن و همچنین آموزش و تعلیم آن رساله را به دیگران سفارش فرموده. رساله مزبور را ثقة الاسلام کلینی در روضه کافی و علامه مجلسی در بحار الانوار نقل کرده اند. ترجمه و شرح این رساله در 25 شوّال 1081 به پایان رسیده است.

چاپ شده.

[الذریعه 23-200، آستان قدس 14-584، ریحانة الادب 4/ 163].

آغاز: روائح روح افزای حمدی که مشام مقدسان ملا آعلی را سرگرم عطیه تسبیح سازد.

2 _ اختیارات ایّام (صغیر) «162 _ 169» (نجوم _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق).

به جلد 2 ص 18 رجوع شود.

[الذریعه 1-367، مرعشی 1-213، مجلس 36-189، کتابشناسی مجلسی ص ،78

نسخه های خطی، منزوی 1/ 218].

3 _ روزنامه «ساعت نامه» «169 _ 170» (نجوم _ فارسی)

منسوب به جعفر به محمد ابو معشر بلخی (272 ق).

ص: 7

رساله ای است کوتاه در اختیارات ایام.

[هدیة العارفین 1-251، نسخه های خطی منزوی 1/ 294].

آغاز: الحمد لله الذی جعل اللیل لباسآ و النهار معاشا...این کمینه را در علم نجوم دخلی بود و گاهگاه استخراج واقع میشد حضرت سلطان سعید شهید فرمود که روزنامه ای باید ساخت....

انجام: اما نشاید فصد و حجامت و جنگ و خصومت کردن و نزد بزرگان رفتن و شکار و سفر کردن و هر فرزندی که در این ساعت متولد شود نیکبخت و با دولت بود.

4 _ رجعت «171 _ 199» (اعتقادات _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق).

احادیث مربوط به بازگشت و رجعت پیامبر و ائمه اطهار: را به این دنیا را گردآورده و آنها را ترجمه و شرح نموده است. این رساله به نام شاه سلیمان صفوی تألیف شده است.

[کتابشناسی مجلسی ص 237، الذریعه 1-90 و 13-68، مجلس 37-60، مرعشی 1/ 209].

آغاز: الحمد لله...چون بر کافه ارباب فطنت و زکاء و عامه اصحاب بصیرت و اعتلا ظاهر و هویداست که ادای شکر نعمت سلسله علیه صفیه صفویه....

انجام: و هزار گناه از نامه عمل او محو نماید و دعا این است: اللهم رب النور العظیم و الکرسی الرفیع و رب البحر المسجور....پس دست راست را بر ران راست خود سه مرتبه می زنی و سه مرتبه میگویی العجل....

کتاب اول نستعلیق محمد سلمان بن عبدالباقی گلپایگانی در 1083

کتاب دوم و سوم و چهارم بدون تاریخ، با مهر بیضوی «عبده الراجی محمد رضی» در کتاب چهارم و مطلبی درباره بانگ کلاغ در کتاب سوم.

ص: 8

جلدی نفیس دارد.

199 برگ، 18 × 30

( 143 )

1 _ المقنع فی الفقه «1 _ 44» (فقه _ عربی)

از: محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق) (381 ق).

رساله ای فتوایی است در فقه که از نصوص روایات استفاده شده بدون اینکه سندشان را ذکر کند. این کتاب مسائل مبتلا به را آورده و مؤلف در آغاز آن را قانع کننده هر که بخواند خوانده است.

[الذریعة 22-123، مرعشی 6-208، مجلس 25-4، مشار عربی 894].

آغاز: قال محمد بن علی...ان احق ما بدئ الکتاب به حمد الله بجمیع محامده و الثناء علیه بما هو اهله.

انجام: و اذا اشتکی احدکم عینه فلیقرأ آیة الکرسی و یضمر فی قلبه.

2 _ الهدایة = الهدایة بالخیر «47 _ 65» (فقه _ عربی)

از: محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق) (381 ق).

رساله ای در فقه فتوایی است که از روایات استخراج شده است و در آغاز آن چند باب کوتاه در اعتقادات آمده است.

[الذریعة 25-174، مرعشی 6-208، مجلس 26-14، مشار عربی 1000].

آغاز: الحمد لله الذی له الخلق و الامر....باب ما یجب ان یعتقد فی التوحید من معانی اخبار النبی و الائمة صلوات الله علیهم.

انجام: باب نادر. قال الصادق ((علیه السلام))ان الله عزوجل آخا بین الارواح فی الاظلة قبل ان یخلق الاجساد بالفی عام فاذا قام قائمنا عجل الله تعالی..... ورث الاخ الذی آخا بینهما فی الاظلة و لم یورث الاخ من الولادة.

ص: 9

3 _ المسائل الناصریات «68 _ 112» (فقه _ عربی)

از: شریف مرتضی علی بن الحسین موسوی (سید مرتضی علم الهدی) (436 ق).

شرحی است بر مسائلی که سید مرتضی از «الفقه الناصریة» جد مادری اش ناصر الحق (304) انتخاب کرده است و برای استدلال بر آنها از کتاب و سنت و اجماع دلیل آورده است. (208 مسأله است).

[الذریعة 20-370، مرعشی 6/ 209].

آغاز: الحمد لله علی ما خصّ و عمّ من نعمه و ظهر و بطن من مننه و ایاه نسأل الزیادة فی الیقین....

انجام: و لولا ان هذا الجواب عن المسائل الواردة لا تلیق بذلک لذکرناه و ما توفیقنا....

4 _ مسألة فی احکام اهل الآخرة «112 _ 113» (اعتقادات _ عربی)

از: شریف مرتضی علی بن الحسین موسوی (سید مرتضی علم الهدی) (436 ق).

رساله بسیار مختصری در بیان احوال انسان در دار عقبی است.

[الذریعة 20/ 382].

آغاز: قال المرتضی رضی الله عنه سألت بیان احکام اهل الآخرة فی معارفهم وافعالهم و انا اذکر من ذلک جملة وجیزة.

انجام: التخییر ثابت و ان کان.... من بعض الوجوه و لیس یجب ان یلحقهم غم ولا حسرة من حیث...الا تعقلوا القبیح لانهم مستغنون عنه بالحسن فلا غم و لا حسرة فی....

کتاب اول و دوم نسخ قاسم الکوپائی در 1237. هر دو تصحیح شده.

کتاب سوم و چهارم نستعلیق بیتاریخ و تحریر سده 13

113 برگ، 17 × 26

ص: 10

( 152 )

1 _ اختیارات بدیعی «1 _ 350» (طب _ فارسی)

از: علی بن حسین انصاری (حاج زین الدین عطار) (806 ق).

این کتاب در دو مقاله تنظیم شده است: مقاله اول در ادویه مفرده به ترتیب حروف و مقاله دوم در ادویه مرکبه. مؤلف پس از کتاب «مفتاح الخزائن» به سال 770 ق این کتاب را برای شاهزاده بدیع الجمال یکی از زنان مبارز الدین محمد بن مظفر تألیف کرد.

[مرعشی 2-115، الفبایی آستان قدس 29].

آغاز: امداد حمد بیعد و اعداد سپاس بیقیاس مبدعی را که آثار کمال ابداع او بر هر ورقی از اوراق و شجری از اشجار سمت وضوح یافته است.

انجام: به وزن کم از یاقوت باشد و غیر این دیگر اشباه باشند...باشد و در آتش خاکستر شود.

2 _ بیخ چینی = فوائد چوپ چینی «2 _ 5» (طبیعیات _ فارسی)

از: علاء الدین نور الله طبیب.

شاید این کتاب از همان علاء تبریزی پزشک روزگار شاه طهماسب صفوی (984 ق) باشد، نگاشته 944 و در آن آمده که نزدیک به بیست سال در هند بود، با دانشمندان آنجا درباره بیخ چینی گفتگوها کرده است تا اینکه پزشکی ارسوط نام که از فرنگ آمده بود، در این باره سخنانی برایش نقل نموده که در این کتاب ذکر میکند.

[الذریعه 16-330، نسخه های خطی فارسی منزوی 1-400، دانشگاه 13/ 3154].

آغاز: چنین گوید محرر این رساله و مقرر این مقاله...که قریب بیست سال در هند گذراندیم و با حکماء روشن ضمیر و محققان صاحب رأی....

انجام: باید که خورنده بیخ چینی در آن ایام از یاد حق تعالی غافل نشود و صلوات

ص: 11

بسیار بر پیغمبر و آل او فرستد و در اذکار و تقوا و طهارت کوشد تا به برکت آن الله تعالی شفای تمام کرامت فرماید.

3 _ باه نامه «284 _ 294» (طب _ فارسی)

کتابی است با عناوین «فصل _ فصل».

تاریخ تألیف 525 ؟.

[ر. ک.: نسخه های خطی فارسی منزوی 1-477 _ 480].

آغاز: بدانکه بعضی گویند که مجامعت هرگز نباید....کنند در سالی یک بار بیش نباید کردن و این خطاست.

انجام: و اگر کسی را کژ دم گزیده باشد بر خر سوار شود و در گوش خر بگوید که مرا کژ دم گزیده در حال درد او ساکن شود به فرمان خدای تعالی....

4 _ بیخ چینی = طریق خوردن چوپ چینی «327 _ 335» (طبیعیات _ فارسی)

از: مظفر الدین مسعود بن معزّ الدین عبدالله طبیب.

[نسخه های خطی فارسی منزوی 1/ 400، دانشگاه 13/ 3154].

آغاز: شکر و سپاس خالقی را که از بیخ گیاهی سوختگان آتش سوزان را شفا می دهد.

انجام: و چون وزن درهم و مثقال طبی ظاهر شد وزن رطل و من و باقی اوزان طبی ظاهر میشود.

کتاب اول نستعلیق 982 با تملک میر محسنی شهیر به تاج و تملک محمد باقر بن سعد الدین محمد قزوینی و یادداشت خرید پادزهر در 982

کتاب سوم از آغاز و انجام ناقص.

ص: 12

کتاب دوم و سوم و چهارم در حاشیه کتاب اول نوشته شد و بدون تاریخ است.

350 برگ، 19 × 29

( 246 )

1 _ التوحید «1 _ 32» (حدیث _ عربی)

از: ابو عبدالله مفضّل بن عمر جعفی از امام صادق (علیه السلام).

به جلد 1 ص 109 رجوع شود.

[الذریعه 4-482، مرعشی 6-66، مجلس 26-154، مشار، عربی 224].

2 _ الاهلیلجة «32 _ 41» (حدیث _ عربی)

از: ابو عبدالله مفضّل بن عمر جعفی از امام صادق (علیه السلام).

احتجاج با طبیبی هندی در اثبات صانع.

چاپ شده است.

[الذریعه 2-484، مرعشی 10/ 129].

3 _ تنزیه الأنبیاء و الأئمّة: «45 _ 116» (عقائد _ عربی)

از: سیّد مرتضی علم الهدی (436 ق).

[الذریعه 4-456، دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1/ 64، مشار، عربی 222].

4 _ مشارق انوار الیقین «117 _ 209» (حدیث _ عرفان _ عربی)

از: حافظ رجب بن محمد بن رجب برسی حلّی (ق 9 ه . ق).

مناقب ائمه:.

به جلد 1 ص 489 رجوع شود.

ص: 13

کتاب اول بیتاریخ، تحریر سده 11

کتاب دوم نسخ محمد نقی بن نظام الدین محمود در 1062

کتاب سوم نسخ قاسم بن اسماعیل الحسینی در 1047

کتاب چهارم از انجام ناقص، نسخ سده 11

209 برگ، 11 × 24

( 263 )

1 _ غرر الحکم و درر الکلم «1 _ 31» (حدیث _ عربی)

از: عبدالواحد بن محمد بن عبدالواحد آمدی (510 ق).

کلمات کوتاه امیرمؤمنان علی ((علیه السلام))را به ترتیب حروف الفبا جمع آوری کرده است.

[الذریعة 16-38، مرعشی 1-254، مجلس 25-119، مشار عربی 649].

2 _ کامل التعبیر «32 _ 45» (فارسی)

از: ابوالفضل حبیش بن ابراهیم تفلیسی.

به جلد 2 ص 597 رجوع شود.

3 _ رساله عملیه در نماز «46 _ 53» (فقه _ فارسی)

بخشی از یک رساله فقهی فتوایی در نماز است.

4 _ دعا = کتاب دعا «54 _ 95» (فارسی)

مطالبی مختلف: شرح الاسماء الحسنی، خواص سور قرآن، در بیان ادعیه و ادویه و غیره است.

آغاز: در بیان شرح اسماء حسنی الهی است در بیان خواص آنها است از حضرت

ص: 14

امام رضا (علیه السلام) مروی است که خدا را نود و نه نام میباشد که جامع همه نامهای الهی است و هر که خدا را....

انجام: بر گردن گاو یا گوسفند آویزد شیر آنها بسیار شود و مروی است که سوره حجر را بنویسد و به زعفران بشوید و آب آن را زنی که شیرش کم باشد بنوشد شیرش فراوان شود.

هر چهار کتاب بدون تاریخ. کتاب اول تحریر سده 13

اوراق کتاب سوم پس و پیش شده و برگ اول آن در کنار برگ 51 صحافی شده.

95 برگ، 17 × 21

( 266 )

1 _ حاشیة فرائد الاصول «1 _ 45» (اصول فقه _ عربی)

از: ملا علی سربندی (قرن 14 ه ).

حاشیه ای است بر مبحث برائت «فرائد الاصول» شیخ مرتضی انصاری (1281 ق) که ملا علی سربندی شاگرد میرزای شیرازی ظاهرآ با استفاده از بیانات میرزای شیرازی با عناوین «قوله _ قوله» بر آن نگاشته است.

آغاز: الحمد لله....قوله الشبهة اما فی نفس التکلیف اقول الشبهة الحاصلة فی مقام الشک و التحیر اما...شبهة فی الحکم و اما شبهة فی الموضوع و الاولی تقع علی وجوه....

انجام: یحتمل ذلک فی تلک الصورة کما لعله یستفاد من بعض الاخبار الواردة فی حکم تعارض الخبرین مثل قوله7 بایهما اخذت من باب التسلیم وسعک.

2 _ تقریرات الاصول «46 _ 77» (اصول فقه _ عربی)

از: ملا علی سربندی (قرن 14 ه ).

ص: 15

تقریرات درس میرزای شیرازی است که به وسیله شاگردش ملا علی سربندی نگارش یافته است.

بحث اوامر است.

آغاز: لا ینبغی الاشکال فی امکان استعمال صیغة الامر فی القدر المشترک بین الوجوب و الندب و هو الطلب المطلق مطلقا حقیقة بناء علی وضعها له و مجازا بناء علی وضعها لخصوص....

3 _ رسالة فی التقلید «78 _ 177» (فقه _ عربی)

از: ؟.

رساله مفصلی است در مسأله «تقلید» که به صورت استدلالی بیان شده و در آن ایراد و جواب فراوان مشاهده میشود.

آغاز: الحمد لله و سلام علی عباده...فی التقلید. اختلفت عباراتهم فی تفسیر التقلید فقیل بانه هو العمل بقول الغیر من غیر حجة ملزمة و قیل بان التقلید عبارة عن قبول قول الغیر فی الاحکام الشرعیة....

انجام: استدل بعض الاصولیین لذلک بان لزوم الاقتصار علی مجتهد واحد فی جمیع المسائل مستلزم للحرج العظیم غالبا فلا یجب مطلقا.

4 _ فائدة فی حجیة القرآن الکریم «179 _ 189» (اصول فقه _ عربی)

حجیة انواع آیات قرآن کریم از قبیل محکم و متشابه، منسوخ و جز آن را در ده مطلب با عنوان «امر» بررسی کرده است.

شاید بخشی از فوائد آقا باقر بهبهانی باشد.

آغاز: فائدة. اتفق علماء الاسلام کما صرح به جمع من الاعلام علی حجیة الکتاب الکریم و الفرقان العظیم ثم المعروف بینهم حجیة محکماته من نصوصه و ظواهره و

ص: 16

ان لم یرد تفسیرها من السنة و ذهب....

انجام: الامر الثانی عشر فی انه هل یعتبر فی جواز التمسک بالظواهر القرآنیة حصول الظن الفعلی منها بالواقع ام لا فیه قولان اقویهما الثانی.

کتاب اول نستعلیق 1302

کتاب دوم و سوم و چهارم بدون تاریخ.

و کتاب دوم از انجام ناقص است.

189 برگ، 17 × 22

( 281 )

1 _ مصابیح القلوب «3 _ 195» (اخلاق _ فارسی)

از: تاج الدین حسن بن حسین شیعی سبزواری (ق 8).

به جلد 2 ص 694 رجوع شود.

[الذریعة 21-90، مرعشی 8-156، مجلس 38-549، الفبایی آستان قدس 522].

2 _ منطق الوحش «196 _ 198» (منظومه _ فارسی)

از: ؟.

مثنوی است در 118 بیت.

آغاز:

بر خری بودم شبانگاهی سوار

او به ظاهر من به باطن بی سحار

ناگهان آمد به یادم این خبر

پند گیرد مرد راه از هر خبر

انجام:

ناید از اشیاش رنگی در نظر

جز همان رنگی که دارد در نظر

پرده ها باشد ز انواع کثیر

پرده عادات و طبع ناگزیر

ص: 17

3 _ سؤال و جواب «199 _ 203» (فقه و غیره _ فارسی)

از: محمد تقی (شاید پدر حاجی نوری و یا کاتب دو رساله قبل باشد).

چند سؤال است که عمدة التجار حاج محمد صادق از یکی از علما به نام محمد تقی در سال 1284 ق استفتاء کرده و جواب آن را دریافت کرده است.

آغاز: الحمد لله...مسأله ای چند که جناب عمدة التجار جناب...محمد صادق از حقیر سؤال نموده اگرچه مسائل مشکله ای است و جواب آنها را به فارسی خواسته بودند و بسیار مشکل است....

انجام: سهم امام ((علیه السلام)) که نصف خمس است مخصوص امام ((علیه السلام)) است که باید به مصرف او برسد و نشر دین خدا را نماید پس در زمان غیبت که دست رس به خود آن بزرگوار نیست هرگاه به مصرف اهم امور در نظر امام برسد اولی است چرا که در زمان ظهور امام ((علیه السلام)) سهم خود را به همان مصرف می رساند.

4 _ جبر و اختیار «203 _ 242» (کلام _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد جعفر القهی اصفهانی.

رساله مختصری است در مسأله جبر و اختیار که با عناوین «خلاصة _ بیان» مطالب را با استفاده از ایات و احادیث طبق نظر شیعه توضیح داده است.

آغاز: بینهایت حمدی که بر عارفان عالم امکان لازم است مخصوص ذات پاکی است که از چند و چون بیرون و توصیفش از حد ماسوای او افزون. نه کسی را از او خبری است.....

انجام: و همین قدر از بیان از برای رفع شکوک و شبهات از برای حلال زادگان کفایت میکند و از برای حرام زادگان هم حجت تمام شد و زیاده بر این موجب ملال خواطر دوستان است.

کتاب اول نسخ محمد تقی بن محمد قاسم نراقی در 1283. تصحیح شده.

ص: 18

کتاب دوم نسخ همان کاتب در 1284

کتاب سوم بدون تاریخ.

کتاب چهارم نسخ 1284

242 برگ، 18 × 23

( 300 )

1 _ الحاشیة الجدیدة علی الفرائد الاصول = درر الفوائد «1 _ 27»

(اصول فقه _ عربی)

از: محمد کاظم الخراسانی (1329 ق).

به شماره 276 در جلد چهارم این فهرست رجوع شود.

2 _ شراح شرایع الاسلام «29 _ 52» (فقه _ عربی)

از: ؟.

شرح متوسطی است بر «شرایع الاسلام» محقق حلی (676 ق). از پیشینیان و اساتید خودش با عنوان «بعض مشایخنا» و از کاشف الغطاء یاد میکند.

آغاز: الحمد لله رب العالمین باری الخلائق اجمعین والصلاة والسلام علی اشرف المرسلین محمد صلی الله علیه و آله خاتم النبیین و آله الغرّ المیامین لا سیما علی ابن ابیطالب امیرالمومنین ((علیه السلام)) و لعنة الله علی اعادیهم الطغاة الی یوم الدین فهذا کتاب البیع و یقال له ام المعاملات.

3 _ تقریرات الفقه «53 _ 124» (فقه _ عربی)

از: ؟.

شاید تقریر درس سید بحر العلوم باشد.

ص: 19

به مجموعه [241] در همین جلد در بخش اول مراجعه شود.

آغاز: الحمد لله کما هو اهله رب العالمین و الصلاة علی خیر خلقه محمد و اله الطاهرین المعصومین اما بعد فلما منّ الله سبحانه علینا بالعلامة النحریر الماهر و المحقق المقدس الطیّب الطاهر الجامع لجمیع الفضائل و الماثر و الفائق علی جل الاوائل.

4 _ تقریرات الاصول «125 _ 132» (اصول فقه _ عربی)

از: حسن بن احمد الحسینی.

بحث «نهی در عبادت» است که آیا باعث فساد عبادت میشود یا نه و از «فاضل قمی» بسیار نام برده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین و لعنة الله علی اعدائهم الی یوم الدین و بعد فقد یقول احوج عباد ربه الغنی اقل الطلبة حسن بن احمد الحسینی غفر الله له و لوالدیه هذا ما جمعته و وقفت علیه.

هیچ کدام تاریخ کتابت ندارد و هر چهار کتاب از انجام ناقص است.

کتاب سوم حواشی با امضاء «منه» دارد و کتاب چهارم علامت تصحیح دارد.

132 برگ، 14 × 21

( 452 )

1 _ حاشیة حاشیة الخفری علی شرح التجرید = جمالیه «3 _ 59»

(کلام _ عربی)

از: آقا جمال الدین محمد بن حسین خوانساری (1125 ق).

حاشیه استدلالی است با عناوین «قوله _ قوله» بر حاشیه شمس الدین خفری بر «شرح جدید تجرید» قوشچی. خوانساری در این حاشیه به شروح و حاشیه های

ص: 20

دیگر تجرید نظر دارد و مطالب آنها را نیز بررسی میکند. این کتاب توسط کنگره آقا حسین خوانساری چاپ شده است.

به جلد 1 ص 150 رجوع شود.

[الذریعة 6-65، مرعشی 12-218، الفبایی آستان قدس 189].

2 _ حاشیة حاشیة الخفری علی شرح التجرید «60 _ 109» (کلام _ عربی)

از: ملا عبدالرزاق بن علی بن الحسین لاهیجی (1051 ق).

حاشیه مختصری است به عنوان «قوله _ قوله» بر حاشیه شمس الدین محمد بن احمد خفری بر «شرح جدید تجرید» قوشچی.

[الذریعه 6-66، مرعشی 1-25، الفبایی آستان قدس 189].

آغاز: الحمد لصانع السموات العلی و خالق الارضین السفلی و له الاسماء الحسنی و الصفات العلیا و هو الغایة القصوی.

3 _ حاشیة حاشیة الخفری علی الشرح التجرید «113 _ 134» (کلام _ عربی)

منسوب به محمد ابراهیم بن محمد صدر الدین شیرازی (1070 ق).

حاشیه مختصری است بر شرح قوشچی بر «تجرید الاعتقاد» و حاشیه شمس الدین خفری بر آن. مطالب خواجه به عنوان «قال المصنف» و مطالب قوشچی به عنوان «قال الشارح» و مطالب خفری به عنوان «قال المحقق» یا «قوله» بیان شده است.

[مرعشی 12-207، کتابشناسی جامع ملا صدرا ص 322].

آغاز: یا هو یا لا اله الا هو یا من لا هو الا هو و لا یعلم ما هو الا هو کلّت الالسن عن تفسیر صفتک.

ص: 21

4 _ حاشیة حاشیة الخفری علی الشرح التجرید «136 _ 164»

(کلام _ عربی)

از: حسین بن ابراهیم تنکابنی.

حاشیه مختصری است بر حاشیه خفری بر شرح تجرید قوشچی.

[الذریعة 6/ 65].

آغاز: الحمد لله المتفرد فی الدیمومیة والسلطان المتوحد بالبقاء و الدوام...کل من علیها فان و یبقی وجه ربک ذوالجلال و الاکرام....

انجام: و هذا البرهان و ان لم ینفع للمتوسلین فضلا عن الناقصین لابتنائه علی کثیر من اصول الفلسفه و للمقدمات المطویة لکنه من ارتاضت نفسه بالفلسفة یترجح علی کثیر.

کتاب اول نستعلیق حسین بن ملا بدل در 1203 در مشهد رضوی.

کتاب دوم نستعلیق، بدون تاریخ. از انجام ناقص است.

کتاب سوم نستعلیق، بدون تاریخ.

کتاب چهارم نستعلیق محمد حسین زنوزی در 1204 در قریه طرق من توابع مشهد الرضا (علیه السلام).

164 برگ، 13 × 21

( 495 )

1 _ حاشیة حاشیة الشریف علی تحریر القواعد المنطقیة «8 _ 95»

(منطق _ عربی)

از: ؟.

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قال الشارح» بر حاشیه میر سید شریف جرجانی بر شرح شمسیّه.

ص: 22

در فهرست سابق این کتابخانه این نسخه حاشیه میر سید شریف معرفی شده است.

[ر. ک. کشف الظنون 2/ 1063].

آغاز: قوله و رتّبته علی مقدمة و ثلاث مقالات و خاتمة اعلم ان المصنف قال اشار الی من سعد بلطف الحق الی اخر اوصافه...و لا خفاء فی ان الضمیر من المذکورین...قوله هکذا وجدنا عبارة المتن.... کذا اشارة الی ما نقله الشارح.

2 _ حاشیة آداب المناظرة «96 _ 121» (عربی)

از: میر ابوالفتح تاج السعیدی اردبیلی (ق 9 ه . ق).

حاشیه ای است بر «شرح آداب المناظرة» محمد حنفی تبریزی.

از این کتاب نسخه دیگری هم در مجموعه های سه کتابی هست.

[کشف الظنون 1/ 41، آستان قدس 11/ 461].

آغاز: الحمد لله علی افهام الخطاب والصلاة والسلام علی رسوله المبعوث لاظهار الصواب...لک الحمد للحمد معنیان مشهوران ان احدهما لغویّ و الاخر عرفیّ و کل واحد منهما محتمل هیهنا.

انجام: هذا الشرح مما کانت مضبوطة معتمدا علیها عندی التزمت الاشارة الیه فی مواضعها لیعتمد علیها و یمیزها من غیرها الطالبون ان الله مع الذین اتقوا والذین هم محسنون.

3 _ رسالة فی القدر «122 _ 126» (کلام _ عربی)

از: شیخ الاسلام فیض الله افندی (؟).

رساله مختصری است درباره قدر الهی و جایگاه آن در مبحث جبر و اختیار.

آغاز: الحمد لله و سلام علی عباده الذین اصطفی و بعد ایها السائل عن القدر لقد سألت عن امر ذی خطر فالق سمعک و انت شهید لعل الله یوفقک للحق الذی لا عنه محیذ.

ص: 23

انجام: فحرکة العبد باعتبار نستبها الی قدرته تسمی کسبآ له و باعتبار نسبتها الی قدرة الله خلقآ فهی خلق للرب و وصف للعبد و لیس بکسب له هذا خلاصة ما قالوا.

4 _ حاشیة الرسالة الوضعیّة «128 _ 135» (منطق _ عربی)

از: میرابوالبقاء.

حاشیه مختصری است بر رساله وضعیّه قاضی عضد الدین ایجی (756 ق)، با عناوین «قوله _ قوله».

[کشف الظنون 1/ 898].

آغاز: بالله سبحانه و بحمده و الصلاة علی رسوله قوله خص الانسان بمعرفة اوضاع الکلام ای میّزه عن غیره بها.

انجام: قیل انما یستعملان فی مفهمومهما الکلی و الخصوص انما یفهم من هیئة المرکب الاضافی کما فی الحیوان فی قولها الحیوان الناطق مستعمل فی معناه و التقیید بالناطق یفهم من هیئة المرکب الوصفی.

کتاب اول بدون تاریخ و از آغاز ناقص.

کتاب دوم و سوم بدون تاریخ.

کتاب چهارم نستعلیق علی بن ابراهیم بن عثمان ارض رومی در مدرسه خاتونیه بلد ارض روم در سال 1110

135 برگ، 16 × 20

( 519 )

1 _ قبسات = تقریرات «2 _ 78 و 122 _ 131» (فقه _ عربی)

از: محمد نائینی (1305 ق).

مؤلف درس فقه استادش بحر العلوم رحمه الله را با عناوین «قبس _ قبس» نوشته است.

ص: 24

آغاز: اما بعد الحمد و الصلاة فالفقه لغة الفهم و عرفآ عرف بالحد المعروف و المراد بالشرعیة ما له تعلق بالشرع و لو بالوضع و موضوعه سؤالات الاحکام من حیث هی کذلک.

2 _ مقدمة الواجب «79 _ 118» (اصول فقه _ عربی)

از: ؟.

مباحث نسبتآ مفصلی است از بحث مقدمه واجب. از محقق دوانی، تفتازانی، ابن حاجب و بعض الافاضل نام برده است. و از جناب شیخ بهایی به عنوان «شیخنا» نام میبرد.

و شرح یکی از متنهای اصول فقه است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی اشرف الانبیاء والمرسلین محمد و اله و عترته الاطائب الاکرمین. الاکثرون علی ان الامر بالشی آه هذه المسأله انما ترتبط....

انجام: یمکن المناقشة فیه بناءً علی ما ذکره المصنّف من.....

3 _ فرهنگ فارسی «132 _ 158» (لغت _ فارسی به فارسی)

از: محمد نائینی (1305 ق).

فرهنگ لغت فارسی به فارسی است که از حرف «الف» آغاز تا «ه» برخی از لغات فارسی را آورده و معنی کرده و در پایان گروهی از کلمات فارسی را سطر به سطر ذکر کرده است.

آغاز: سپاس خداوند را و درود پیمبران و جانشینان او ویژه محمد عربی و وصی و آل پاکش را و بعد این نوشته مختصری است از زبان پارسی.....

ص: 25

4 _ اثبات الحق = ترجمه احقاق الحق «159 _ 254» (کلام _ فارسی)

از: میرزا محمد نائینی (1305 ق).

علامه حلّی (726 ق) کتابی به نام «نهج الحق و کشف الصدق) در اثبات حقانیّت شیعه و ردّ اهل سنّت، نوشته بود که آن را قاضی فضل الله بن روزبهان (قرن دهم ه . ق) مورد نقد قرار داده و کتاب «ابطال نهج الباطل و اهمال کشف العاطل» را نگاشته. قاضی نور الله شوشتری به دفاع از علامه حلّی پرداخته و جوابهای دندانشکن به قاضی فضل الله داده است که کتابش را به نام «احقاق الحق» در سال 1014 در آگره هند به پایان رسیده است. کتاب حاضر ترجمه «احقاق الحق» شهید قاضی الله است.

[الذریعه 1-290، 4-75؛ نشریّه دانشگاه 5-658، نسخه های خطی، منزوی 2-870، مرعشی 16/ 142].

انجام: این است بعضی از مطا عن ابی بکر و عمر و امّا مطا عن عثمان و معاویه و عایشه و سایر اهل ضلالت پس آن را ایراد نکردیم زیرا که در آنچه مذکور شد کفایت است در ثبوت شاه ولایت و فساد و حال غاصبین خلافت.

کتاب اول طهارت تا غسل را دارد و اوراق آن جابجا صحافی شده است. بدون تاریخ.

کتاب دوم خط خوردگی دارد، تصحیح شده، مقدمه واجب و بخشی از بحث الفاظ است. بدون تاریخ.

کتاب سوم نستعلیق مؤلف. بخشی از کتاب است.

کتاب چهارم توحید تا امامت را دارد. از آغاز نقص دارد. بدون تاریخ.

254 برگ، 18 × 23

( 553 )

1 _ نصاب الصبیان «1 _ 64» (لغت _ عربی به فارسی)

از: ابو نصر فراهی.

به جلد 2 ص 763 رجوع شود.

ص: 26

2 _ شرح العوامل همان است که در جامع المقدمات چاپ شده «65 _ 75»

(نحو _ عربی)

به جلد 1 ص 380 رجوع شود.

3 _ العزی فی التصریف «75 _ 89» (صرف _ عربی)

از: عز الدین زنجانی.

4 _ اختیارات = رساله در بیان دانستن ساعات «89 _ 91» (نجوم _ فارسی)

منسوب به خواجه نصیر طوسی دارای سه فصل.

آغاز: الحمد لله اما بعد بدان که صاحب دانشان این علم را وصفی نهاده اند.

کتاب اول نسخ علی اکبر بن آقا مهدی کارلادانی در 1253

کتاب دوم نسخ همان کاتب در 1252

کتاب سوم و چهارم بدون تاریخ.

91 برگ، 17 × 22

( 645 )

1 _ دیوان امیرالمومنین ((علیه السلام)) «1 _ 16» (عربی)

[الذریعه 2-431، مرعشی 5-71، دانشگاه 9-1001، مجلس 10/ 705].

آغاز:

الناس من جهة التمثال اکفاء

ابوهم آدم و الامّ حوّآء

2 _ جنگ نظم و نثر «17 _ 65» (عربی _ فارسی)

از: ؟.

شامل شعر و حدیث.

ص: 27

انجام:

زان شده حاجتم روا همه جا تو هم ای قاری پریشان حال

ختم احزاب ورد کن همه سال تا شود حاجتت روا همه جا

3 _ رساله در معرفت نفس «66 _ 71» (فارسی)

از: ؟.

رساله مختصری است در معرفت نفس انسان که منجر به معرفة الله میشود. این رساله با عناوین «فصل _ فصل» نگاشته شده است و در نسخه های خطی فارسی منزوی یافت نشد.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم معرفة الله است چون به سخن خدا و به سخن رسول خدا معرفة الله واجب شد و معرفة الله موقوف است به معرفت اشیاء و معرفت اشیاء موقوف است به معرفة نفس.

4 _ رساله در رجعت «72 _ 87» (کلام _ فارسی)

از: سلطان محمود طبسی شیرازی (ق 11 ه . ق).

مؤلف این رساله را به درخواست میرزا ابراهیم بن میرزا عباس بن میرزا محمد بدیع متولّی آستانه قدس رضوی، هنگامی که نگارنده از شیراز به طوس آمده بود، نگاشته و بیست آیه و بیست خبر در دو فصل در آن آورده است: 1 _ آیه ها. _2 حدیثها. ظاهرآ در سال 1078 ه . ق نگارش یافته است.

[نسخه های خطی، منزوی 2-945، دانشگاه 11/ 2105].

آغاز: علی بن موسی الرضا علیه التحیّة و الثناء در گردن این فقیر حقیر بیبضاعت و فرومایه بی استطاعت سلطان محمود طبسی انداخته بود.

هر چهار کتاب بدون تاریخ.

ص: 28

کتاب چهارم از اول و آخر ناقص.

87 برگ، 10 × 17

( 718 )

1 _ توبه نامه «1 _ 9» (منظومه _ فارسی _ ترکی)

از: ؟.

دویست و چهار بیت در قالب مثنوی است در استغفار و توبه به درگاه الهی و توسل به اهل بیت طهارت علیهم الصلاة والسلام. سه بیت ترکی و خاتمه نیز به ترکی است.

آغاز:

یا رب بسی کردم گناه

بر لطفت آوردم پناه

اکنون شدم من عذرخواه

استغفر الله العظیم

2 _ حکایات «10 _ 14» (فارسی)

از: ؟.

احتمالا بخشی از مجموعه ای در حکایات و روایات و مواعظ است. از «ارشاد القلوب» دیلمی یاد کرده است.

انجام: گمان بردند که حضرت خضر ((علیه السلام)) بوده که برای هدایت و اتمام حجت بر آن سرگشته بادیه کفر و ضلالت آمده بوده که شاید او هدایت یابد یا حجت بر او تمام گردد والله تعالی هو العالم.

3 _ زاد السالک «14 _ 19» (اخلاق _ فارسی)

از: محمد بن مرتضی فیض کاشانی (1091 ق).

در سال 1331 ش به کوشش محدث ارموی چاپ شده است.

[الذریعة 12/ 2، مرعشی 1/ 100، نسخه های فارسی منزوی 2/ 1185].

ص: 29

آغاز: الحمد لله و سلامه علی عباده الّذین اصطفی اما بعد...در جواب سؤال یکی از برادران روحانی نوشته شده است که از کیفیت سلوک راه حق پرسیده بوده اند.

4 _ نظام نامه داخلی صنف قصاب «24 _ 27» (فارسی)

از: ملا اسماعیل.

تمام مسائل مربوطه به گوشت و کشتار و فروش آن را در چهارده فصل بیان کرده و در پایان اسامی قصابان و محل کسب ایشان را نیز ذکر کرده است. مؤلف مدیر گوشت تهران بوده است.

آغاز: نظامنامه داخلی صنف قصاب به توسط این بنده ملا اسماعیل مدیر گوشت داخی شهر دار الخلافة و چهار نفر سرجوقه که در انتظام امر یک صد باب دکان قصابی.

کتاب اول بدون تاریخ.

کتاب دوم تحریر محمد جعفر بن ابوالحسن در 1263. از آغاز نقص دارد.

کتاب سوم تحریر سده 13

کتاب چهارم نستعلیق 1329. با مهر بیضوی «ملا اسماعیل 1296» همراه با چهار مهر بیضوی از سرجوقه ها.

27 برگ، 15 × 21

( 731 )

1 _ رساله کیمیا «1 _ 16» (عربی)

از: ؟.

مطالبی را در علم کیمیا و حجر مکرّم آورده و مطالبی از جابر بن حیان در چند فصل نقل کرده است.

ص: 30

در فهرست سابق این کتابخانه ص 471 در معرفی این مجموعه رساله اول بعنوان رساله ای در رمل در 27 برگ یاد شده که یا فعلا از این مجموعه جدا و مفقود است و یا در ضمن اوراق پراکنده بعد از رساله سوم هست.

آغاز: و اما اسمه العلیم من استدام علیه یسر الله علیه ما سأل و عرّفه الحکمة و ان فتح باب....الالاهیه فتح الله له باب العلم و العمل کما روی عن بعض الاکابر.

2 _ التهلیل «17 _ 18» (عربی)

از: ابو حامد محمد بن حسین شیرازی.

تفسیر لا اله الّا الله که در قرآن است و خواص آن.

آغاز: تصنیف ابی حامد...روی عن رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم انّه قال قال فی کتاب الله تعالی سبعة و ثلاثون موضعآ من القرآن لا اله الّا الله فمن هلّل به ادخل الله فی قلبه الحلم و العلم.....

3 _ الاجساد السبعة و الکباریت السبعة «21 _ 26» (کیمیا _ عربی)

از: ؟.

علم کیمیا را در تحت عناوین هفت جسد نوشته که جسد چهارم در حدید، جسد پنجم در رصاص، جسد ششم در اسرب و جسد هفتم در زیبق است و پس به اختصار به کبریتهای هفتگانه پرداخته است.

4 _ اوراق پراکنده «27 _ 175» (علوم غریبه _ عربی و فارسی)

اوراق پراکنده ای است در علوم غریبه که از کتابهای مختلف یکجا صحافی شده است.

روی جلد آن نوشته (منتقا) یا (شفا) العسجد و کتب دیگر به هم مخلوط شده است؟!

ص: 31

هیچ کدام از رساله ها تاریخ کتابت ندارد امّا تاریخ 1130 در این مجموعه هست.

کتاب اول و سوم از آغاز و کتاب دوم از انجام ناقص است.

175 برگ، 16 × 22

( 767 )

1 _ تحفه سلطانی = اصول دین «1 _ 76» (کلام _ فارسی)

از: شیخ محمد جعفر قاضی اصفهانی (1115 ه

. ق).

اصول دین شیعه را در یک مقدمه و چند مقصد و هر مقصد دارای چند «مطلب» و «فصل» نگاشته و مقدمه در تعریف حکمت و بیان اقسام آن است و مقصد پنجم در معاد. مؤلف این کتاب را به نام شاه سلطان حسین صفوی نگاشته است.

چاپ شده است.

[نسخه های خطی، منزوی 2-736، نشریّه دانشگاه 5/ 410].

آغاز: جواهر کلمات طیبه حمد و سپاس که آغاز امور عامه ناس از تجلی به آن زیور خیر گیرد.

انجام: حق تعالی همه مؤمنین را توفیق سلوک راه حق و نعمت طاعت در دنیا و آسانی عقبات آخرت و خلود در روضه رضوان روزی کند بمنّه وجوده. تم الکتاب.

2 _ التنبیهات العلیّة علی وظائف الصلاة القلبیّة = اسرار الصلاة «77 _ 107»

(اخلاق _ فارسی)

از: زین الدین بن علی بن احمد عاملی (شهید ثانی) (966 ق).

به شماره [490] از مجموعه های سه کتابی مراجعه شود.

ص: 32

3 _ ترجمه توحید مفضّل «109 _ 155» (حدیث _ فارسی)

از: ملا محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق).

ترجمه روایت مفصلی است در توحید که امام صادق ((علیه السلام))آن را در چند مجلس بر مفضل بن عمر جعفی کوفی املاء فرموده است. این ترجمه تحت اللفظی است و گاهی مطالبی نیز به عنوان «مترجم گوید» اضافه کرده است و در رجب 1094 به پایان رسیده است.

چاپ شده است.

[الذریعة 4-91، مرعشی 1-210، مجلس 25-198، الفبایی آستان قدس 150 با عنوان التوحید ].

آغاز: الحمد لله الّذی هدانا علی توحیده بصفوته محمد المفضّل علی عبیده و عترته الاکرمین المخصوصین بلطفه.

4 _ رساله در انواع حیوانات و آداب صید و ذبح و کیفیت آن «157 _ 174»

(فقه _ فارسی)

از: میرزا محمد بن محمد رضا قمی.

مقدمه در بیان انواع حیوانات برّی و بحری و حلّیت و حرمت آنها در شش فصل، ابواب در بیان صید و احوال متعلق به آن، تذکیه حیوانی که رام است و خاتمه در مسائلی که متعلق به ذبح و نحر است.

آغاز: سپاس مر لطیفی را که دلهای عاشقان صید دام مکرمت او است و ستایش مر کریمی را که جانهای مخلصان کشته تیغ محبت او است.

انجام: و اگر نبخشند و نفروشد یا بفروشد و قادر بر خریدن آن نباشد از او به زور بستاند و به قدر ضرورت بخورد اگر کار به مضایقه و قتال کشد و صاحب آن چیز کشته شود بر مضطر هیچ جرمی نباشد.

کتاب اول نسخ 1118. شاید کاتب آن همان کاتب رساله های بعد باشد با تملک محمد هاشم

ص: 33

اصفهانی با مهر مربع «عبده محمد هاشم».

کتاب دوم نسخ محمد حسین بن یحیی نوری در پنجشنبه 22 جمادی الثانی 1118

کتاب سوم نستعلیق همان کاتب در 1111

کتاب چهارم نسخ همان کاتب در 1118

174 برگ، 11 × 17

( 788 )

1 _ رسالة فی حکم لقطة الخربة «1 _ 10» (فقه _ عربی)

احتمالا از محمد مازندرانی لاریجانی.

خربة جایی است که اهل آن ترکش کرده اند. مؤلف به امر حجة الاسلام شفتی در رساله ای مختصر، به بررسی حکم لقطه ای که در خربة یافت میشود پرداخته بود و این رساله تفصیل رساله قبلی مؤلف میباشد.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلّی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین اما بعد فانّی بعد ما امرنی مولای الاعظم الافخم الاکرم قدوة اهل الاسلام من العرب و العجم.

انجام: الّا ان الغالب فیما یوجد فیها لیس هو صورة...من معرفة حال ملکه و شخصه لانّ کثیرآ ما یکون المال الموجود فی الخربات لغیر اهلها.

2 _ رساله فی حکم اللقطة «11 _ 22» (فقه _ عربی)

از: محمد مازندرانی لاریجانی.

مؤلف به امر استادش (که احتمالا حجة الاسلام شفتی است) این رساله استدلالی را در مورد بعضی از مسائل متعلق به لقطه با ذکر روایات و اقوال فقها نگاشته است.

آغاز: الحمد لله الّذی ارسل الانبیآء و الرّسل لتمهید قواعد الملّة و الدّین و انزل الصّحف و الکتب لتوضیح المسائل و فوائد الشرع المبین لقاطبة المکلّفین حتّی

ص: 34

یبلغوا الی اقصی مراتب الحق و الیقین.

انجام: فظهر مالکه وجب علیه ردّه ان کان باقیا و یضمنه ان کان تالفا طالب ام لم یطالب لما مرّ من الادلّة.

3 _ المسائل الحسنیة «23 _ 32» (عربی)

از: حسن رضا اعرجی حسینی.

مجموعه ای از مسائل اعتقادی و فقهی است که مؤلف از حجة الاسلام شفتی پرسیده است و پاسخ آنها در این رساله نیست.

آغاز: نحمده من اصطفی من بین عباده العلماء...و نصلّی و نسلّم علی ولیّه و حبیبه و نبیّه و نجیبه سید الرّسل و الانبیاء و علی آله الازکیاء الاتقیاء العلماء و عترته الطاهرة.

انجام: ثمّ الفعل الکثیر المبطل للصلوة هل له حقیقة شرعیه او ما یسمّی فی العرف و العادة فعلا کثیرآ ثم العرف المعتبر فی هذا المقام هو العرف الخاصّ ای عرف الفقهاء او العرف العامّ.

4 _ رسالة حول القرآن «33 _ 38» (عربی)

شاید از محمد مازندرانی لاریجانی.

بعضی از مسائل مربوط به قرآن مجید از قبیل لفظ «قرآن»، اجر تلاوت قرآن و قرائت قرآن را به امر استادش (احتمالا حجة الاسلام شفتی) بیان کرده است.

در این رساله یا این نسخه خوابی که مؤلف (احتمالا) برای حجة الاسلام شفتی دیده و خوابی است جالب نقل کرده.

آغاز: الحمد لله الّذی جعل الانسان بانزال الکتاب المبین علی احکامه بصیرآ والصلاة علی نبیّه الّذی ارسل بالفرقان لیکون للعالمین نذیرآ.

انجام: و ظنّی انّ نقصان ما حرّرته فی بعض مسائل الفقه الذی هو مشرف بشرف

ص: 35

حضورهم و کذا ما لم یشرف به اقل من نقصان هذه الکلمات والحمد لله غافر الخطیئات و ما حی السّیئات و رافع الدرجات و قاضی الحاجات.

هیچ کدام تاریخ کتابت ندارد. و رساله اول و دوم از آخر نقص دارد.

38 برگ، 15 × 21

( 870 )

1 _ تحقیق الحق فی توقف عدم الکل علی عدم الجزء «2 _ 10» (عربی)

از: ؟.

بحث دقیقی است درباره توقف عدم الکل بر عدم الجزء. از محمد هادی بن معین الدین محمد شریف شیرازی نام برده است.

آغاز: قد کنت کتبت اجابة لالتماس بعض الاخوان الصّفا و خلّان الوفاء فائدة تحتوی علی تحقیق الحق...فظنّ بعض اجلّة فضلاء العصر و کملة الدهر.

انجام: حتّی انّ العسکر بعد التّفرق یبقی انتسابه الی قائد و رئیس و اما قوله مدّ الله له فی البقاء و ایّده باسباب العلوّ و الارتقاء انّ ما نقلنا عن الشیخ لا یضرّه اصلا.

2 _ شرح اثبات الجوهر المفارق = شرح العقل الکلّی «11 _ 16»

(فلسفه _ عربی)

از: جلال الدین محمد بن اسعد دوانی (908 ق).

شرح مختصری است بر رساله «اثبات الجوهر المفارق» خواجه نصیر طوسی که در آن به اثبات عقل کلی پرداخته است.

[الذریعه 1/ 88 و 13/ 58].

آغاز: بعد حمد مبدع الحقائق والصلاة والسّلام علی رسوله مظهر الدقائق و علی آله و اصحابه من کل بارع....فی اثبات الجوهر المفارق المسمّی بالعقل الکل فسنح لی فی

ص: 36

اثناء المطالعة.

انجام: هذا ما سنح من الاحکام علی هذه الرساله فی اثناء الملاحظة من دون...هو من عنایة الله و حسن توفیقه انّه خیر من استعان و هو المستعان و علیه التکلان.

3 _ التهلیلیّة «16 _ 26» (فلسفه _ عربی)

از: جلال الدین محمد بن اسعد دوانی (908 ق).

شرحی فلسفی است بر کلمه طیّبه «لا اله الا الله» که در دو «مقام» و هر مقام در دو «موقف» نگاشته شده است. مقام اول در مباحث لغوی و عقلی، مقام دوم در علوم کشفی و شهودی.

در بعضی نسخه ها این رساله به «امیر غیاث الدین منصور دشتکی» (948 ق) نسبت داده شده است.

[الذریعه 4-516، آستان قدس 11/ 303].

آغاز: آفتاب جمال قدم از آن متعالی است که خفا فیش ظلمت سرای حدوث به نظر کلیل فکر و نظر مطالعه سبحات انوار آن.

4 _ اثبات الواجب القدیم «27 _ 52» (کلام _ عربی)

از: جلال الدین محمد بن اسعد دوانی (908 ق).

رساله ای است در اثبات واجب الوجود به روش حکما و فلاسفه از دو راه: ابطال دور و تسلسل، براهین فلسفی دیگر. رساله دارای دو مقصد است و هر مقصدی در یکی از روشهای مذکور.

[الذریعه 1/ 106، آستان قدس 11-303، مرعشی 6/ 308].

آغاز: سبحانک سبحانک ما اعظم شأنک و اظهر برهانک.... الی الشیء من عینه و قد حال الحجب فی العین لا یبصرک نواظر البصائر الا بانوارک.

ص: 37

کتاب اول بدون تاریخ. از انجام ناقص. تصحیح شده.

کتاب دوم نسخ رفیع بن محمد کاظم بن حاجی محمد در 1092 در اصفهان. تصحیح شده.

رساله سوم بدون تاریخ. از آخر نقص دارد. تصحیح شده.

کتاب چهارم نستعلیق محمد تقی بن میر سعید طالقانی در 1085. و در 1109 توسط محمد رفیع بن محمد کاظم الموتی (ظاهرآ همان کاتب رساله دوم) با نسخه ای تصحیح شده مقابله شده است.

52 برگ، 12 × 19

( 927 )

1 _ طب الائمة «1 _ 13» (طب _ حدیث _ عربی)

از: حسین بن بسطام.

به جلد 1 ص 372 رجوع شود.

2 _ شرح نصاب الصبیان «16 _ 89» (لغت _ فارسی)

از: ؟.

نخست یک بیت را آورده ابتدا به ترجمه و شرح آن پرداخته آنگاه تجزیه و ترکیب و اشتقاق آن را بیان میکند.

آغاز:

همی گوید ابو نصر فراهی کتاب من بخوان گر علم خواهی...

فرق میانه اسم و لقب و کنیت آن است که اگر نام مصدّر به اب یا امّ باشد.

انجام:

نامهای چهارده معصوم در یک بیت من گفته خواهم تا بماند یادگار اندر ز من

ص: 38

مصطفی با سه محمّد مرتضی با سه علی جعفر و موسی و زهرا یک حسین و دو حسن

3 _ اختلاجات اعضاء «89 _ 96» (طب _ فارسی)

از: ؟.

در جستن هر یک از اندامهای تن آدمی که بر چه حادثه ای در زندگی دلالت کند. بنابر قول منزوی این کتاب در ردیف علوم غریبه قرار میگیرد نه طب.

[نسخه های خطی منزوی 1/ 465].

آغاز: هر که را میان سر بجهد از پادشاهی بزرگی گرانمایگی یابد و هر که را گردنش بجهد خواسته یابد.

انجام:

بر خود و اولاد امجادش درود بیشمار از من و مخلوق عالم شجر باشد یا حجر

4 _ نجات السالکین = نصاب ترکی «97 _ 100» (لغت فارسی _ ترکی)

از: موسی بن محمد حسین طهرانی اردبیلی.

فرهنگ دو زبانه ترکی فارسی به روش «نصاب الصبیان» ابو نصر فراهی است که مؤلف پس از هجرت به اردبیل و انس با اتراک آنجا به تألیف آن پرداخته است.

[الذریعة 24/ 58].

آغاز: مقصود از نگارش این صحایف و مطلوب از آرایش این صحایف آن است که اقلّ عباد محتاج به عفو سبحانی.....

انجام:

تازه شد بحر و مرا برده ز کف صبر و قرار مانده ام عاجز و جویم در پی اتماش یار...

ص: 39

هر چهار رساله بدون تاریخ. رساله سوم از انجام ناقص.

100 برگ، 11 × 17

( 930 )

1 _ کبری در منطق «1 _ 27» (منطق _ فارسی)

از: میر سید شریف.

به جلد 2 ص 597 رجوع شود.

2 _ تهذیب المنطق «29 _ 46» (منطق _ عربی)

از: تفتازانی.

به جلد 1 ص 116 رجوع شود.

3 _ صغری در منطق «47 _ 53» (منطق _ فارسی)

از: جرجانی.

این رساله با ترجمه آن به عربی تالیف فرزندش سید محمد در گنجینه بهارستان چاپ شده است.

4 _ الاربعون حدیثا «55 _ 75» (حدیث _ فارسی)

از: ؟.

چهل حدیث است درباره علم و تعلیم و تعلم با ترجمه فارسی.

آغاز: الحمد لله...طلب العلم فریضة.

انجام: الاربعون و قال...قلیل العلم خیر من کثیر العبادة....

رساله اول نستعلیق محمد بن محمد حسن سلطان نوری. با مهر مربع «وقف مدرسه حسینیه

ص: 40

مرحوم حاج سید حسین لاریجانی فی شهر رجب 1308 ه . ق»

رساله دوم نستعلیق محمد بدون تاریخ. تصحیح شده.

رساله سوم نسخ محمد بن محمد حسن بدون تاریخ.

رساله چهارم بدون نام کاتب و تاریخ. در ادامه مطالبی درباره مهر نبوت و قوای انسانی دارد.

75 برگ، 11 × 16

( 1029 )

1 _ شرح قصیده میر فندرسکی «1 _ 16» (عرفان _ فارسی)

از: محمد صالح بن محمد سعید خلخالی (1175).

شرح عرفانی مختصری است بر قصیده معروف میر ابوالقاسم فندرسکی که در آغازش گوید: «چرخ با این اختران نغز و خوش و زیباستی».

[مرعشی 12-247، الذریعة 14/ 15].

2 _ اصطلاحات صوفیه «16 _ 18» (عرفان _ فارسی)

از: کمال الدین عبدالرّزاق بن جمال الدین کاشانی (730 ه . ق).

شرح اصطلاحات صوفیان را به اختصار آورده است.

[مرعشی 10/ 311].

انجام: و نیز گفته اند که بوسه عبارت از مقام وحی است، پاکباز عبارت از توحید خالص است. قد تم...

3 _ تفسیر سوره أعلی «18 _ 35» (تفسیر _ عربی)

از: محمد بن ابراهیم شیرازی (ملا صدرا) (1050).

با عنوان «تسبیح» در هفت تسبیح آن را فراهم آورده است.

[الذریعة 4-336، الفبائی آستان قدس ص 135].

ص: 41

آغاز: سبحانک اللهم و تبارک اسمک و تعالی ذکرک و عظمت قدرتک و علت کلمتک...و بعد فهذه جملة من نکات قرآنیة ذوقیه.

انجام: و صعد العلم و التقوی الی منبع النور و دار الرحمة و السرور انه ولیّ الجود و غایة الوجود و صلی الله علی مظهر الاسم الاعظم....

4 _ کنز الحقائق «35 _ 46» (منظومه _ فارسی)

از: پهلوان محمود خوارزمی (پهلوان پوریای ولی) (722 ه ).

مثنوی عرفانی است از جوانمرد معروف پهلوان پوریای ولی که بعضآ به نام شیخ محمود شبستری عارف معروف به چاپ رسیده و در اول این نسخه به او نسبت داده شد ولی چنانکه از تذکره ها بر می آید و اهل تحقیق از جمله استاد عبدالحسین زرین کوب اشاره کرده اند سروده پهلوان محمود خوارزمی است.

[الذریعه 18-151، مجموعه آثار شبستری ص 11، جستجو در تصوّف ایران ص 353].

آغاز: رساله کنز الحقائق مولی الاعظم المحقق شیخ محمود شبستری قدس الله روحه.

دو سه یار عزیز کم بضاعت

بپرسیدند ز اسرار اطاعت

سخن گفتم به قدر فهم ایشان

بدین نظمی که میبینی بر ایشان...

انجام:

شریعت با.... هر دو جفتند سخن چون من در این معنی نگفتند

مرا زین هر دو جز اظهار حق نیست بدان اظهار حق جز این نسق نیست

هر چهار رساله نستعلیق عباسعلی بن زین العابدین آملی، بدون تاریخ.

در رساله دوم اشعاری با امضاء «لمحرره» یا «لکاتبه» هست.

در پایان رساله چهارم مطلبی درباره وصیت مولانا مولوی آورده شده.

46 برگ، 15 × 21

ص: 42

( 1056 )

1 _ اختیارات ایّام (صغیر) «1 _ 6» (نجوم _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ه . ق).

به جلد 2 ص 18 رجوع شود.

بعضی این کتاب را از تألیفات محمد باقر بن محمد تقی لاهیجی دانسته اند.

[الذریعه 1-367، مجلس 36-189، مرعشی 1-213، کتابشناسی علامه مجلسی ص 78].

2 _ تعبیر خواب = خواب نامه «7 _ 18» (فارسی)

منسوب به امام صادق (علیه السلام).

روایاتی منسوب به امام صادق ((علیه السلام))درباره تعبیر خواب نقل شده است این نسخه در 53 باب میباشد.

3 _ تعبیر خواب «19 _ 23» (فارسی)

منسوب به امام صادق (علیه السلام).

در این رساله مختصر خوابهائی به نقل از امام صادق ((علیه السلام))تعبیر شده و در 38 فصل میباشد.

آغاز: این چند کلمه در تعبیر خواب از ابا عبدالله جعفر بن محمد صادق (علیه السلام)روایت کرده اند.

انجام: فصل سی و هشتم اگر ببیند که نماز میگذارد نعمت یابد و فراخ روزی شود.

4 _ رساله یوحنا اسرائیلی = حقانیت شیعه = امامت = منهاج المناهج

«24 _ 34» (کلام _ فارسی)

منسوب به یوحنا اسرائیلی مصری در بررسی چهار مذهب و اثبات امامت به روش شیعی.

ص: 43

به فهرست نسخه های خطی فارسی منزوی ج 1 ص 950 رجوع شود.

آغاز: الحمد لله رب العالمین...اما بعد حق سبحانه و تعالی به برهان تحقیق حجاب از خاطر همگنان مرفوع گرداند.

انجام: از زبان بنده یوحنا گواه باشید که من دین شیعه را قبول کردم از آنکه به فرموده حق تعالی و به حدیث پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم ثابت شد که ایشان دین حق دارند و ترک حق نکرده اند به طریق فرموده خدا و رسول می روم و میگویم اشهد ان لا اله الا الله.....

رساله اول بدون تاریخ.

رساله دوم نستعلیق محمد جعفر بن محمد کاظم در 1300

رساله سوم نستعلیق محمد عارف در شاه جهان آباد، بدون تاریخ.

رساله چهارم بدون تاریخ.

36 برگ، 14 × 23

( 1158 )

1 _ حدیقة الحقیقة و شریعة الطریقه = فخری نامه = الهی نامه «1 _ 173»

(منظومه _ فارسی)

از: مجدود بن آدم حکیم سنائی غزنوی (قرن 6).

مثنوی عرفانی مشهوری است از حکیم سنائی غزنوی.

[آستان قدس 7-304، سپهسالار 2-493، مجلس 26/ 268].

آغاز: الحمد لله الخبیر بخفیات الضمائر...آن دلیل هر برگشته و آن دستگیر هر سرگشته....

ص: 44

2 _ کنز الرموز = عشق نامه = کنوز الرموز «173 _ 181» (فارسی)

از: حکیم سنائی (قرن 6).

مثنوی معروفی است در 576 بیت در کیفیّت ارتباط بین عشق و روح و وحدت و قدم و حدوث و بذر و ثمره آن نظیر کتاب حدیقه میباشد و تمام آن در پند و موعظه و اندرز و عشق و محبّت به مبدأ است.

[مشار فارسی 2-2685، دیوان سنائی چاپ رضوی ص فو، الذریعة 18/ 173].

آغاز:

مرحبا ای برید سلطان وش تختت از آب و تاجت از آتش

انجام:

گفتم آن نور کیست گفتا نور بو المخافر محمد منصور

3 _ کارنامه بلخ = مطایبه نامه «181 _ 188» (منظومه _ فارسی)

از: حکیم سنایی غزنوی.

این مثنوی بر وزن حدیقة الحقیقة میباشد و سنائی آن را در اوقات توقف در بلخ به نظم آورده و در این مثنوی هر طایفه ای را خاصه اهل دیوان و جمعی از شعرای زمان خویش را ستوده و یا به هزل با آنها مطایبه کرده و از این جهت در عنوان بعضی از نسخه های این مثنوی به جای «کارنامه»، «مطایبه» آمده.

[مقدمه «دیوان سنایی غزنوی» مدرس رضوی ص فه _ فو ].

آغاز:

ویحک ای نقشبند بی خامه قاصد را یگان بی نامه

انجام:

....تا جهان است در جهان او باد قالب روح را روان او باد

تیر احداث را نشانه مباد قبله عارضه زمانه مباد

ص: 45

4 _ دیوان سنایی «189 _ 312» (فارسی)

از: حکیم سنایی (ق 6).

دیوان شعر حکیم سنائی مشتمل است بر قصاید و غزلیات و رباعیات و مقطعات.

[الذریعة 9-2/471، مشار فارسی 2-2319، مجلس 26-122، منزوی 3/ 2361].

آغاز:

طلب ای عاشقان خوش رفتار طرب ای نیکوان شیرین کار

انجام:

گه نیک و عزیز و گاه خوارت شمرند بر سر ریزند و زیر پایت سپرند

هر چهار کتاب نستعلیق 1009

در کتاب اول مهر مربع «ابوالقاسم» و یادداشت تملک 1249 هست.

312 برگ، 11 × 22

( 1181 )

1 _ صرف میر «1 _ 33» (صرف _ فارسی)

از: میر سید شریف جرجانی.

2 _ العزی فی التصریف «34 _ 53» (صرف _ عربی)

از: عز الدین زنجانی.

3 _ مراح الارواح «55 _ 92» (صرف _ عربی)

از: احمد بن علی مسعود.

ص: 46

4 _ العوامل المائة «93 _ 119» (نحو _ عربی)

از: عبدالقاهر جرجانی.

هر چهار کتاب نسخ احمد علی بن محمد علی شاهسون به ترتیب در 1208 و 1208 و 1201 و 1209

( 1199 )

1 _ تذکرة الائمّه «1 _ 138» (تاریخ _ فارسی)

از: ملا محمد باقر بن محمد تقی لاهیجی (قرن 11 ه . ق).

به جلد 2 ص 131 رجوع شود.

2 _ چهارده حدیث = رجعت «139 _ 203» (فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111).

چند نسخه از این رساله در این کتابخانه هست.

آغاز: بسمله. الحمد لله. و امّا بعد چنین گوید فقیر خاکسار محمد باقر بن محمد تقی حشرهما الله مع الأئمّة الابرار.

3 _ استفتائات علامه مجلسی = سؤال و جواب «203 _ 438»

(فقه _ فارسی)

از: سیّد حامد بن سید محمد البدلاء الحسنی.

استفتائاتی است از علامع مجلسی که توسط سید حامد حسنی جمع آوری شده است.

دارای جدول و در جدول عینها است.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین الحمد لله الکریم الاکرم العلیم الأعلم

ص: 47

علّم بالقلم...و بعد به عرض طالبان مناهج یقین و سالکان...ذره بیمقدار، سیّد حامد بن سید محمد البدلاء الحسنی عفی الله عنهما که چون در این دوران.....

انجام: شیر آدم پاک است یا نجس؟ جواب پاک است و شیر دختر کراهتی دارد در نماز اگر غیر صاحب شیر مطلقآ در آن نماز نکند احوط است والله تعالی یعلم حقائق الاحکام.

4 _ سؤال و جواب «238 _ 241» (فقه _ فارسی)

از: حاجی ابو تراب اصبهانی (1110 ه . ق).

سؤالاتی است از حاجی ابو تراب از استادش علامه مجلسی و پاسخهای او که به نظر شریف علامه مجلسی رسیده و آنها را تصحیح و تصدیق نموده است.

[« تلامذة العلّامه المجلسی» ص 11].

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم چنین گوید راقم حروف که قبل از تحصیل این نسخه چند مسأله دیگر از جناب حاجی تراب که از اجلّه تلامذه عالی حضرت ملاذ المحقّقین است.

انجام: سؤال اگر ما در شخصی فرزند فرزندش را شیر دهد مادر آن طفل بر پدرش حرام میشود یا نه؟ جواب اگر مادر، مادر مرضعه آن طفل باشد مادر مرتضع حرام میشود بر پدرش. اگر مادر پدر مرضعه باشد احوط آن است که شیر ندهد و اگر داده باشد احوط آن است که طلاق گرفته شود.

کتاب اول نستعلیق 1223 در روستای کن طهران.

کتاب دوم بدون تاریخ.

کتاب سوم و چهارم نستعلیق 1223

241 برگ، 17 × 20

ص: 48

( 1292 )

1 _ اعراب البسمله «1 _ 6» (عربی)

از: ؟.

مؤلف اعراب آیه مبارکه «بسم الله الرحمن الرحیم» را به تفصیل برای پسرش سید محمد مدرس نگاشته است.

آغاز: اعراب البسملة الشریفة. الباء حرف جر للاستعانة ای یدل علی ....

انجام:...و ان کل حرف جر زائد یعمل الجر کما عرفنا فی کتاب العوامل و لکن لا یتعلق بشیء هذا ما کتبته فی غایة الاستعجال لولدی.

2 _ العوامل «9 _ 62» (نحو _ عربی)

از: ملا محسن بن محمد طاهر قزوینی (ق 12).

3 _ رسالة فی الوضع «66 _ 72» (بلاغت _ عربی)

از: ؟.

بحثی درباره وضع از نظر علم بلاغت به اختصار آورده و در آخر خاتمه ای دارد که درباره اشتراک معنوی توضیح داده است. در این کتاب از تفتازانی، سید شریف جرجانی، قاضی عضد الدین ایجی نام برده است.

آغاز: الحمد لله الذی دل علی وجوب وجوده استحالة الدور و امتناع تأثیر الأثر اللاحق فی مؤثره السابق واعترف به بطلان التسلسل المبرهن ببرهان التطبیق....

انجام:...و هو لفظ متعدد لمعنی واحد جزئیآ کأبی حفص و عمرا وکیلا کلیث و اسد.

ص: 49

4 _ العوامل «73 _ 122» (نحو _ عربی)

از: ملا محسن بن محمد طاهر قزوینی (ق 12).

رساله سوم نسخ 1307 و سه کتاب دیگر بدون تاریخ.

رساله دوم عوامل با حاشیه احمد است و رساله چهارم همان کتاب با حواشی مختلف است.

در پایان کتاب اول تاریخ وفات شرف الملک در 5 شوال در حکومت امیر نظام در سنه 1311 و تاریخ رفتن ملا عبدالرزاق شیخ الاسلام با ملاها به طهران در 2 جمادی الثانی 1324 هست. و تاریخ وفات ملا محمد صالح فخر العلماء.

122 برگ، 18 × 23

( 1543 )

1 _ مناقب حضرت امیرالمومنین ((علیه السلام)) = جنگ «11 _ 40» (فارسی)

از: ؟.

مجموعه ای است در ذکر مناقب و فضائل امیرالمؤمنین علی ((علیه السلام))است و از آن جمله حکایت تمیم داری است.

آغاز: روایت کرده ابو اسحاق احمد بن محمد بن ابراهیم ثعلبی در کتاب عرایس که چون عمر بن خطاب خلیفه شد جمعی از علماء یهود آمدند و گفتند ای عمر تو ولی امری بعد از محمد.

2 _ اصول دین «42 _ 45» (فارسی)

از: ؟.

اصول دین خمسه به اضافه «تولا، تبرا و امر به معروف و نهی از منکر» را در هشت مسأله با استناد به آیات قرآن بررسی کرده است.

آغاز: حمد له...اما بعد بدان که اصول دین هشت است: اول: توحید. دوم: عدل. سیم: نبوت. چهارم: امامت. پنجم: معاد. ششم: تولا....

ص: 50

3 _ اصول دین «50 _ 51» (فارسی)

از: ؟.

اصول پنجگانه دین را به اضافه (تولا، تبرا و امر به معروف و نهی از منکر) به طور بسیار موجز تعریف و تبیین کرده است.

آغاز: پس باید دانست و واجب عینی است که هر یک از مکلف خواه مرد و خواه زن اصول دین را بدانند.

4 _ جنگ ادعیه و رساله طهارت خمر «53 _ 91» (عربی _ فارسی)

رساله طهارت خمر از محمد امین استرآبادی است.

مجموعه ای از دعا و حرز است از جمله حرز یمانی و دعای عهدنامه و کیفیت برخی از نمازها و زیارت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا علیهما السلام به ضمیمه رساله طهارت خمر در دو صفحه فارسی که گویا برای شاه عباس نوشته شده است.

به فهرست سابق این کتابخانه ص 23 و 24 رجوع شود.

رساله های 1 و 2 و 4 بدون تاریخ و نام کاتب، رساله سوم نستعلیق محمد مهدی استرآبادی.

در ادامه رساله اول مطلبی در مدح حضرت علی ((علیه السلام))در دو برگ و برخی از احادیث قدسی و اشعاری از ناصح تبریزی و نوری هست.

94 برگ، 9 × 17

( 1547 )

1 _ بحر الاسرار = سبع المثانی «8 _ 65» (تفسیر _ منظوم _ فارسی)

از: میرزا محمد تقی بن محمد کاظم مظفر علیشاه کرمانی (1215 ق).

به جلد 2 ص 59 رجوع شود.

[الذریعة 3/ 29، مرعشی 2-337، مجلس 25-223، مشار فارسی 1/ 458].

ص: 51

2 _ واردات غیبیّه «67 _ 72» (عرفان _ عربی)

از: میر محمد علی بن سید محمد هاشم اصفهانی از سلسله نعمت اللهی.

مؤلف در این چند برگ، پس از ذکر سلام و صلوات بر حضرت ختمی و ائمه طاهرین (چهارده معصوم) علیهم صلوات الله اجمعین بطور مفصل به بیان سلسله مشایخ متصوفه از جنید بغدادی تا رحمت علی شاه پرداخته است. عنوان رساله از روی برگ اول «از واردات غیبیه است» أخذ شد.

آغاز: الحمد لله الذی اقر بوحدانیته آحاد المحدودات واعترف بربوبیته المربوبات....

انجام:...و انزل علینا تسعیر الحبوبات و الغلات و...التماس دعا از خواننده دارم، چون این روسیاه پر گناه از عربیت سر رشته کامل نداشتم...که چشم از عیب آن پوشیده و به صحت آن قربتآ الی الله تعالی کوشیده و طلب آمرزش به جهت این روسیاه پرگناه فرموده هر آینه عند الله ضایع نخواهد شد.

3 _ انوار حکمت = نصایح یوسفی = کلمات یوسفی «73 _ 75»

(اخلاق _ فارسی)

از: یوسف بن محمدبن یوسف یوسفی هروی (950 ه ).

گفتارها و اندرزهای کوتاه اخلاقی و عرفانی است که بنا به گفته مؤلف برای کسانی است که در ساحت میدان قناعت تاخته و تعلق به اسباب دنیا ندارند. و با عنوانهای کلمه، نکته و پند در ربیع الاول 919 ه به پایان برده است.

[دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1/ 28، مرعشی 5-139، مجلس 25/ 92].

آغاز: الحمد لله الذی نور مصابیح القلوب بانوار حکمته و زین بساتین الارواح بازهار نعمته.

ص: 52

4 _ مشتاقیه «81 _ 89» (شعر _ فارسی)

از: میرزا محمد تقی.

مجموعه ای است از مدایح اهل بیت: و به خصوص مدح امیر المومنین (علیه السلام) که به غیر از میرزا محمد تقی که سراینده مشتاقیه است از روحی، عطار، ملا علی نوری، حسین علی شاه اصفهانی، والی کردستان میباشد.

آغاز:

ساقی دریا دل تویی مولام امیرالمؤمنین

دریای بی ساحل تویی مولام امیرالمؤمنین

شیر خدا شد نام تو شیر فلک شد رام تو

تو باده عالم جام تو مولام امیرالمومنین ((علیه السلام))...

کتاب اول بدون تاریخ و ظاهرآ ناقص است و در ادامه آن برخی احادیث و حکایات هست.

کتاب دوم نستعلیق مؤلف در 1261. در ادامه آن فالنامه منسوب به حضرت سجاد و دعای عید غدیر هست.

کتاب سوم بدون تاریخ و در ادامه آن قصیده ای در مدح غلامعلی شاه هندی مورخ 1262 و چهار مقاله و چهار کلمه در تفسیر، نجوم و شعر هست.

کتاب چهارم بدون تاریخ است امّا رباعیات حسین بن علی شاه اصفهانی در 1262 در مدرسه دار الشفای طهران نوشته یا سروده شده.

89 برگ، 10 × 20

ص: 53

( 1591 )

1 _ ضیاء المؤمنین = نورنامه «2 _ 61» (منظومه _ فارسی)

از: بیبی خان بیگم نیشابوری = مؤمنه (؟).

منظومه ای است در تاریخ حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و امامان:. شاعر در این منظومه بعد از حمد باری تعالی، شرح حال حضرت پیامبر را از بدو آفرینش نور آن حضرت و تولد و تاریخ زندگانی اش، ولادت حضرت علی (علیه السلام)، حضرت فاطمه علیها السلام و در پایان قطعه ای در ظهور امام زمان: آورده است.

شاعر مطالب این کتاب را براساس چهار کتاب از جمله حیات القلوب علامه مجلسی به نظم کشیده است.

[گنج بخش، منزوی 3-1667، مشترک پاکستان 8-1084، مجلس 38/ 369].

آغاز:

ابتدا میکنم به بسم الله بعد از آن لا اله الا الله

حیّ و قیوم و ذوالجلال کریم

قادر و صانع و غفور و رحیم

انجام:

خواهم از حرمت رسول انام

برسانی مرا به دارسلام

هر که خواند به حق ربّ عباد

کند این خان را به فاتحه یاد

2 _ محرّم نامه «62 _ 68» (نجوم _ فارسی)

از: ؟.

فصل ششم کتابی است در ترجمه حدیث شریفی مشتمل بر حوادث هر سال و احکام محرّم به روایت شیخ هبة الله قطب الدین راوندی در کتاب قصص الانبیاء و ابن بابویه از امام صادق ((علیه السلام))که امام نیز از کتاب دانیال نبی صل الله علیه و اله وسلم نقل میفرماید.

[نسخه های خطی، منزوی 1/ 346].

ص: 54

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم. فصل ششم در ترجمه حدیث شریفی است که مشتمل است بر حوادث هر سال و احکام غرّه محرّم. شیخ بزرگوار هبة الله قطب الدین راوندی...شنبه هرگاه اوّل محرّم باشد زمستان در آن سال بسیار سرد باشد.

3 _ فالنامه «68 _ 80» (فارسی)

منسوب به حضرت کاظم (علیه السلام).

این فالنامه به شکل مثنوی نگاشته شده است.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم. چون خواهد که فال زند باید که قرعه شش پهلو بتراشد و اسم....خورشید بر او بنویسد.

انجام:

مینماید به فال قرعه دراز

آمدت روزگار نعمت و ناز

تو از این فال خرّمی بیبی (بینی) دولت عیش... عمر دراز

4 _ فارغ نامه = دیوان فارغ = حماسه فارغی «83 _ 131» (فارسی)

از: حسین بن حسن فارغ گیلانی رودسری.

مثنوی مفضّلی است در شرح حالات و جنگهای حضرت علی (علیه السلام)، تخلّص شاعر «فارغ» است و این منظومه را در سال 1000 در عصر شاه عباس صفوی سروده است.

به جلد 2 ص 410 رجوع شود.

[الذریعه 9-799، فهرستواره منزوی 3-1725، نسخه های خطی، منزوی 4-3010، مجلس 36/ 434].

آغاز:

لله الحمد قادر متعال فی الجمیع الامور و الاحوال

آنکه جانم ز مهرداد جلی به فروغ رخ نبیّ و ولی

ص: 55

انجام:

که به زیر بغل گرفته حدید

به سرانگشت خویشتن مالید

یافت آنکه ز ره....

حفظ میکرد از خدنگ جفا

هیچ کدام تاریخ کتابت ندارد.

کتاب اول و چهارم ناقص است.

131 برگ، 21 × 30

( 1826 )

1 _ الفوائد الحائریة القدیمة «1 _ 72» (فقه و اصول _ عربی)

از: محمد باقر بن محمد اکمل، وحید بهبهانی (1205 ق).

به جلد 1 ص 415 رجوع شود.

2 _ خلاصة الحساب «73 _ 83» (عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق).

به جلد 1 ص 291 رجوع شود.

3 _ الرعایة فی شرح بدایة الدّرایة «84 _ 128» (درایه، عربی)

از: زین الدین بن علی عاملی (966 ق).

شهید ثانی کتاب بسیار مختصر در علم درایه به نام «بدایة الدّرایة» نوشته سپس آن را به نام «الرعایة فی شرح الدرایة» شرح کرده که مشتمل بر یک مقدمه و سه باب بدین ترتیب است:

[الذریعه 3-58، مرعشی 1-143، مجلس 26-112، مشار، عربی ص 119].

آغاز: نحمدک اللهم علی حسن توفیق البدایة فی علم الدرایة و الروایة و نسألک حسن الرعایة فی جمیع الاحوال الی النهایة....

ص: 56

4 _ الوجیزة «129 _ 131» (درایه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق).

به شماره 5 در بخش مجموعه های دو کتابی مراجعه شود.

کتاب اول و دوم نستعلیق محمد قاسم بن محمد کاظم در 1241

کتاب سوم از آخر ناقص و بدون تاریخ.

کتاب چهارم بدون تاریخ. در ادامه آن مطالب فقهی و غیره هست.

133 برگ، 12 × 23

( 1876 )

1 _ تهذیب الوصول الی علم الاصول «1 _ 71» (اصول فقه _ عربی)

از: ابو منصور حسن بن یوسف بن مطهر حلّی (726 ق).

به جلد 1 ص 116 رجوع شود.

[الذریعه 4-511، مرعشی 1-143، الفبائی آستان قدس 154، مشار، عربی 230].

2 _ قانونچه «73 _ 104» (طب _ عربی)

از: قاضی محمود بن محمد چغمینی (قرن نهم ه . ق).

به جلد 1 ص 424 رجوع شود.

3 _ شرح قصیدة الخمریة ابن فارض «113 _ 128» (عرفان _ عربی)

از: ؟.

آغاز: شرینا علی ذکر الحبیب مدامة...اعلم ان هذه القصیدة مبنیة علی اصطلاح الصوفیة فانهم یذکرون فی عباراتهم الخمر باسمائها و اوصافها....

انجام: و لا عمل یرضی به الله صالح.

ص: 57

4 _ نظم الدّرّ = تاتیة ابن فارض «129 _ 171» (منظومه _ عرفان _ عربی)

از: ابو حفص عمر بن فارض مصری (632 ق).

قصیده ای عرفانی است.

[دائرة المعارف بزرگ اسلامی، منزوی 1/ 153].

آغاز: سقتنی حمیا الحب راحة مقلتی....

انجام: و من کان قبلی فالفضائل فضلتی.

کتاب اول بدون تاریخ و نام کاتب.

کتاب دوم و سوم نسخ سید محمد باقر تبریزی در 1278 در قریه لنجر (یا نجر) کرمان.

در ادامه کتاب دوم قصیده ای در 41 بیت به عربی و در کتاب سوم مهر بیضوی «صراط علی حق نمسکه» هست.

کتاب چهارم نسخ زین العابدین با همان مهر بیضوی.

171 برگ، 15 × 22

( 1880 )

1 _ ذات الشفاء فی سیرة المصطفی و من بعده من الخلفاء «6 _ 34»

(منظومه _ عربی)

از: شمس الدین محمد بن محمد جزری دمشقی شافعی (833).

منظومه ای در مدح پیامبر اسلام و معجزات و معراج ایشان و سیره چهار خلیفه بعد از ایشان.

[ایضاح المکنون 1/ 539].

آغاز:

قال محمد هو ابن الجزری الحمد للمهیمن المقتدر

و الشکر لله علی ما قد هدی من نظم سیرة النبیّ احمدا

ص: 58

انجام:

...و الحمد لله علی ان نصرا

نبیّه و دینه و اظهرا

صلی علیه الله ثم سلّما و ردّ کید من بغی و سلما

2 _ رسم خطّ القرآن «36 _ 55» (عربی)

از: ؟.

رساله ای است در اصول و قواعد رسم الخط قرآن که با یک مقدمه با عناوین «فصل _ فصل» به اختصار آورده سپس قواعد رسم خط هر سوره قرآن را به ترتیب ذیل همان سوره ذکر کرده است.

آغاز: اول ما ابدأ به بعد حمد الله تعالی علی نعمه التی لا تحصی بعدد و لا تقف عند حد....

انجام:...هذا شرح ما اردت بیانه علی ما شرطت و لعل ناظرا فیه....

3 _ حرز الأمانی و وجه التهانی = الشاطبیه «56 _ 104» (تجوید _ عربی)

از: ابو محمد قاسم بن فیره شاطبی (590 ق).

به جلد 1 ص 206 رجوع شود.

[کشف الظنون 1-646، مرعشی 4-14، مجلس 35-47، سرکیس 1/ 1092].

4 _ منظومة فی قرائة القرآن «105 _ 115» (عربی)

از: ؟. (شاید نام ناظم ابوالقاسم باشد).

منظومه ای است در قرائت و تجوید قرآن به روش شاطبیه. به علّت افتادگی آخر نسخه تعداد ابیات آن به دست نیامد.

ص: 59

آغاز:

...الحمد لله موصوفآ (موصولا) کما امرا

مبارکا طیبآ یستنزل الدررا

ذوالفضل و المنّ و الاحسان خالقنا

رب العباد هو الله الذی قهرا

کتاب اول نسخ عمر بن علی بن المصطفی در 1282. در آغاز نسخه مطلبی در احوال حضرت رسول9 مذکور است.

کتاب دوم نسخ محمد المرخوزی. در ادامه آن چند بیت از یک قصیده عربی هست.

کتاب سوم نسخ عمر بن ابراهیم بن ابی بکر بن موسی السندی الکردی الشافعی در 872

115 برگ، 17 × 23

کتاب چهارم بدون تاریخ و از انجام ناقص.

( 1946 )

1 _ الالفیّة فی النحو «1 _ 18» (نحو _ عربی)

از: ؟.

منظومه ای است در نحو که ناظم آن در یکی از ابیات ادعای برتری آن را بر الفیه ابن مالک دارد:

فائقة الفیة ابن مالک لکونها واضحة المسالک

آغاز:

اقول بعد الحمد والسلام علی النبی افصح الانام

النحو خیر ما به المرء عنی اذ لیس علم عنه حقآ یغتنی

ص: 60

2 _ شرح العقائد النسفیه = الخیالیة «20 _ 78» (کلام _ عربی)

از: احمد بن موسی خیالی (قرن نهم ه . ق).

شرح مفصلی است بر کتاب بسیار مختصر «بدایة العقول» عمر بن محمد بن احمد نسفی (537 ق) که در شناخت توحید و صفات الهی و بعضی از امور اعتقادی بر پایه مذاهب اهل سنت با عناوین «قوله _ قوله» بیان شده و به محمود پاشا وزیر تقدیم شده است. این شرح اواخر ماه رمضان 862 ه . ق نگارش و اتمام یافته است.

[کشف الظنون 2/ 1145].

آغاز: اما بعد الحمد استأهله....فدونک ایها الساری هذا النبراس کتاب فیه نور وهدی للناس.

انجام:...قلت هذا الادّعا مما لا یقبل فی حق الانبیاء و به یظهر ان هذا الوجه ایضآ یفید تفضیلهم فقط. ان الفضل بید الله یؤتیه من یشاء و الله ذوالفضل العظیم.

3 _ بدایة العقول = عقائد النسفی «78 _ 83» (کلام _ عربی)

از: ابو حفص عمر بن محمد بن احمد نسفی (537 ق).

متنی است بسیار مختصر و معروف که شروح زیادی بر آن نوشته اند.

[کشف الظنون 2/ 1145، مرعشی 11/ 377].

آغاز: قال اهل الحق حقائق الاشیاء ثابتة والعلم بها متحقق خلافا للسوفسطائیة....

انجام:...و رسل البشر افضل من رسل الملائکة و رسل الملائکة.....

4 _ حاشیة الفوائد الضیائیة = حاشیة اللاری «83 _ 114» (نحو _ عربی)

از: عبدالغفوری لاری (912 ق).

حاشیه متوسطی است بر شرح جامی که با عناوین «قوله _ قوله» بیان شده است. این حاشیه بنا به گفته کشف الظنون تا نیمه کتاب نگاشته شده است.

[آستان قدس 12-72، کشف الظنون 2-1374، مرعشی 12/ 195].

ص: 61

آغاز: ق الحمد مصدر المعلوم و اللام للجنس او الاستغراق ای کل حمد من الازل الی الابد من ای حامد کان....

کتاب اول بدون تاریخ.

کتاب دوم و سوم نسخ عبدالرحیم در 1311. در ادامه کتاب دوم چند روایت هست.

کتاب چهارم از آخر نقص دارد و در ادامه آن مطلبی در معنی غناء هست.

114 برگ، 18 × 22

( 1963 )

1 _ طب «2 _ 21» (فارسی)

از: ؟.

مختصری است به فارسی که اول بیماری را بیان میکند و سپس به اختصار راه درمان آن را تحت عناوین «علاج _ علاج» بیان مینماید.

2 _ خالصه «24 _ 107» (طب _ فارسی)

از: ؟.

انتخابی است از کتابهای طبی که آن را در اول کتاب «خالصه» نامیده و از معجونها و مرکبات و خواص اشیاء که دانستن آنها ضروری است شروع کرده است. این کتاب 24 باب میباشد و بعضی بابهای مشتمل بر چند فصل میباشد.

آغاز: حمد له...اما بعد بدان ای طالب که این کتاب را خالصه نام نهاده اند و این کتاب انتخابی است که از هر جا چیزی انتخاب کرده اند و در اینجا نوشته اند....

3 _ اخلاق ناصری «109 _ 116» (اخلاق _ فارسی)

از: نصیر الدین محمد بن محمد بن حسن طوسی (672 ق).

به جلد 2 ص 25 رجوع شود.

ص: 62

4 _ الاسباب و العلامات «117 _ 227» (طب _ عربی)

از: نجیب الدین محمد بن علی بن عمر سمرقندی (619 ق).

در بیماریهای بدن از سر تا قدم و علامت هر یک از آنها و چگونگی درمان آنها.

مختصر و مفید است و از «القانون» ابن سینا بهره برده است.

سمرقندی میگوید که این یادداشتها را برای کارهای خود گرد آورده و به سفارش محمد بن زکریای رازی عمل نموده ام که گفته طبیب باید آنچه را که بدان احتیاج دارد در جُنگی فراهم آورد تا در وقت حاجت به آن مراجعه نماید.

[الفبائی آستان قدس /43، مرعشی 9/ 310].

آغاز: الصداع الم فی اعضاء الراس و یکون اما من سوء مزاج مختلف حار ساذج او من اسباب خارجة کالکائن عن الاحتراق فی الشمس و غیرها و علامته.....

هیچ کدام تاریخ کتابت و نام کاتب ندارد.

کتاب اول از آغاز و کتاب سوم و چهارم از انجام ناقص است.

کتاب سوم مقدمه اخلاق ناصری را دارد.

227 برگ، 15 × 21

( 2079 )

1 _ امامت خاصه «1 _ 5» (کلام _ فارسی)

از: عباسقلی بن محمد تقی سپهر کاشانی، _ 1340 ق.

رساله ای کوتاه در اثبات امامت امیرمؤمنان که بقول مؤلف توسط خودش استدلال شده و در مقدمه گفته کسی بدون خواندن کامل دلایل و علل اقدام به تصدیق و تکذیب آن ننماید.

[نسخه های خطی فارسی 2/ 871 (ظاهرآ این رساله باشد و یا دیگری) ].

آغاز: «نخست بباید دانست که دین یزدان هرگز سستی و پستی نگیرد بلکه این

ص: 63

نسبت بمتدینین راجع است چه دین و آئین که اصولش بتوحید و معرفت جبّار و قبول رسالت رسول...».

انجام: «....هر کس دارای این نشان و مرد این میدان است بدامنش متوسل شویم و بذیل عطوفتش اتکایی جوئیم و اولوالالباب را بشناسیم و هادی طریق مستقیم را دریابیم».

2 _ منتخب برهان قاطع «9 _ 18» (لغت _ فارسی)

از: عباسقلی بن محمد تقی سپهر کاشانی، _ 1340 ق.

منتخب و برگزیده ای از لغات و واژه های مهم «برهان قاطع» محمد حسین خلف تبریزی است که مؤلف قصد داشت در چند گفتار و هر کدام در چند بیان بنگارد با توجه به اینکه این نسخه اصل بوده و در این جا گفتار اول بپایان نرسیده بنظر می رسد تالیف ناتمام گذاشته شده است.

آغاز: «گفتار اول در حرف همزه با حروف تهجّی بیان اول در حرف همزه با الف. آبر بر وزن جابر بغیر از معنی معروف نام درختی است آب یکی از چهار عنصر...».

3 _ اوصاف ناصری «21 _ 41» (فارسی)

از: عباسقلی خان بن محمد تقی سپهر کاشانی، _ 1340 ق.

رساله ای ادیبانه و در عین حال متملقانه که در اوصاف و حالات و خصوصیات ناصر الدین شاه قاجار (1313 ق) و شمردن فضایل و صفات شاهی با عناوین همچون اشعار همایونی، امتیازات همایونی نگاشته شده است.

[الذریعه 2-478 _ نسخه های خطی فارسی 4-2653 (به اشتباه به محمد تقی سپهر

نسبت داده است) _ مشار فارسی 1-602 _ فهرستواره فارسی 2/ 826].

آغاز: «بسم الذی خلق آدم علی صورته و شرّفه بنبوته و صلی الله علی محمد

ص: 64

اشرف بریته....و بعد کمتر بنده درگاه یزدانی و کهتر چاکر [...[سلطانی ابن لسان الملک میرزا محمد تقی سپهر مستوفی اول...».

4 _ مستجمع الاجوبة الحاضرة «45 _ 61» (فارسی)

از: عباسقلی بن محمد تقی خان سپهر کاشانی، _ 1340 ق.

رساله ای کوتاه در بیان حکایاتی شامل حاضر جوابیها که از برخی نقل شده است.

آغاز: «الحمد لله ربّ العالمین...اما بعد بنده درگاه آسمان جای عباسقلی ابن میرزا محمد تقی لسان الملک مستوفی...در این ایام شباب بآن اندیشه برآمد که بعضی اجوبه حاضره را که خالی از ملاحت نیست...».

انجام: «....شخص قاضی با دلالی گفت درازگوش خواهم که نه صغیر مختصر باشد نه کبیر مشتهر که بر علوفه اش بیفزایم...دلّال گفت اگر خدای تعالی جناب قضاوت مآب را بصورت خری مسخ فرماید...».

هر چهار رساله بخط مؤلف.

رساله اول و دوم ناتمام. رساله سوم تحریر 1300

61 برگ، 13 × 21

( 2134 )

1 _ قصیده هنریه «1 _ 8» (فارسی)

از: مایل افشار.

قصیده ای کوتاه از مایل افشار در باب هنر به همراه اشعار و قصاید که در مدح و ثنای ایران و ناصرالدین شاه و....سروده شده و چون تخلص ندارد معلوم نیست سروده مایل است و یا دیگران.

و از گوینده اشعار به شیخ الشعرا تعبیر شده است.

ص: 65

آغاز:

«دل دانا بعالم پندار از برای هنر بود انبار

هر که را زوست عشر مثقالی

نکبتش نهصد است و چهل خروار...»

انجام:

«...پاکپورش که اوستاد رهی است منفعل شد ظهیرش از اشعار

چونکه باشد امیر بر شعرا

حاجبش گشته صاحب گلزار...»

2 _ قصیده غدیریّه «12 _ 16» (فارسی)

از: محمد علی فانی، قرن 13

قصیده ای ادیبانه و نغز در وصف امیرالمومنین ((علیه السلام)) و داستان غدیر خم که در 109 بیت سروده شده است، نام ناظم پاک شده و تنها نام کوچکش بر جای مانده است، ناظم در زمان سلطنت ناصرالدین شاه می زیسته و از وی تجلیل کرده است.

آغاز:

«چو دوش از شرم این نظّارگان مرکز اغبر عروس خاوری بنهفت رخ در نیلگون معجر»

انجام:

«...الم با جان خصمش چون مجانس در بهم مدغم فرح با روح یارش چون معانی در سخن مضمر»

3 _ النجدیات «17 _ 37» (عربی)

از: ابوالمظفر محمد بن احمد ابیوردی، _ 507 ق.

قصاید و قطعات ادبی است در 1000 بیت که به درخواست «ابو حنش هذیم العلمی» و «ابوالمغوار سعد المفری» پس از نظم «عراقیات» سروده است.

]مجلس 36-255 _ مرعشی 9-284 _ معجم سرکیس 1/ 362].

ص: 66

آغاز: «رب تمم بالخیر والسّعادة انّ احقّ ما تصرف الیه الهمم و تشتهر فرض الامکان فیه و تغتنم حمد الله سبحانه و تعالی...».

4 _ قصیدة فی مدح اهل البیت «37 _ 44» (عربی)

از: ابو فراس حارث بن ابی علاء سعید حمدانی، (ابو فراس) قرن 4

قصیده ای متوسط در مدح و ثناء اهل بیت که از دیوان وی انتزاع شده است.

[الذریعه 9/ 47].

آغاز:

«الحق مهتضم والدّین مخترم و فیئ آل رسول الله مقتسم

کتاب دوم نستعلیق 1289. معانی برخی لغات در هامش نسخه آمده است.

کتاب اول و سوم و چهارم بدون تاریخ.

کتاب اول و چهارم از انجام نقص دارد.

44 برگ، 15 × 22

( 2195 )

1 _ فضائل الصلوات علی النبی (ص) و آله «1 _ 39» (دعا _ فارسی)

از: احمد بن محمد حسینی اردکانی یزدی.

به جلد 2 ص 580 رجوع شود.

2 _ صحیفه دانیال نبّی «53 _ 74» (عبری _ فارسی)

تاریخ پیامبری و حوادث دانیال نبی و سوانحی که بر سر وی آمده میباشد که در دوازده فصل تنظیم و بزبان عبری و رسم الخط فارسی نگاشته شده و ترجمه فارسی آن در میانه سطور عبری آمده است.

ص: 67

آغاز ترجمه فارسی: در سال سوم از پادشاهی یهویاتیم که پادشاه یهود بود آمد بخت النصر پادشاه بابل به شهر بیت المقدس و محاصره کرد آنرا...».

3 _ خواص الاشیاء «75 _ 76» (طب _ فارسی)

از: ؟.

مجموعه دستور العملهای طبی که با استفاده از کتابهای جالینوس و بقراط و بوعلی سینا و زکریای رازی گردآوری و در آن خواص اشیاء بیان شده است.

آغاز: «الحمد لله ربّ العالمین....بدانکه این کتابی از گفتار لقمان حکیم و جاماس و جالینوس و بقراط و بوعلی و محمّد زکریا و حکیمان کلهم اجمعین.

انجام: «..از جهة درد دندان پوست چنار را با سرکه بجوشانند و در پای دندان بگذارند که بسیار نافع است ایضآ گلاب را با سماق ممزوج نمایند و در پای دندان بگیرند بسیار نافع است».

4 _ مناجات خمسة عشر (دعا _ عربی)

همانکه در ادامه برخی چاپهای صحیفه سجادیه چاپ میشود.

کتاب اول نستعلیق محمد صالح بن محمد حسین در 1259

کتاب دوم بدون تاریخ با ترجمه فارسی میانه سطرها.

کتاب سوم تحریر سده 13

کتاب چهارم در ادامه کتاب اول نوشته شده است.

76 برگ، 16 × 21

ص: 68

( 2197 )

1 _ روضة الشهداء «1 _ 87» (مقتل _ ترکی)

از: ؟.

مراثی و مقتل پیامبر اکرم و پنج تن آل عبا و یاران و نزدیکان سید الشهداء و مصائب اهل بیت عصمت: که پس از حادثه کربلا پیش آمد کرد که بزبان ترکی آذری بیان شده است، نام مزبور در پایان رساله به تصریح کاتب آمده است. کتاب فصلبندی خاصی ندارد و برای هر مجلس که برای شهدا ترتیب داده دیباچه کوتاه ادبی در ابتدا و نیز آیه استرجاع در پایان آمده است.

نستعلیق محمد رحیم بن دوست محمد در سده 13

این نسخه مجموعه نیست و به اشتباه در این جلد قرار گرفته است.

در ادامه نسخه چند قطعه از کتاب که جا مانده بود و نیز فوائد ترکی در مراثی و فائده ای فارسی در اماننامه فرستادن و ثواب گریستن بر شهدا آمده است.

105 برگ، 17 × 20

( 2231 )

1 _ شرح الفوائد الحکمیة «1 _ 30» (کلام و فلسفه _ عربی)

از: احمد بن زین الدین احسائی، _ 1241 ق.

به جلد 1 ص 322 رجوع شود.

[الذریعه 13-386 _ مرعشی 6-165 _ مجلس 37-243 _ الفبایی آستان قدس / 350].

2 _ الاسئلة و الاجوبة «33 _ 67» (عربی)

از: سید کاظم بن قاسم حسینی رشتی، _ 1259 ق.

رساله ای متوسط در مباحث کلامی و اعتقادی که در پاسخ به پرسشهای شخصی که

ص: 69

نامش در رساله نیامده نگاشته و بقول مؤلف سؤالات را بعنوان متن و پاسخهایش را شرح بدان تلقی کرده است.

آغاز: «الحمد لله...اما بعد فیقول العبد الفقیر الحقیر الجانی...ان بعض الاخوان ایده الله تعالی بالایمان و اوصله بمنّه و کرمه الی حقیقة الایقان...».

انجام: «..الاحمر....و هذا الصاعد هو الارض المقدسة و هذا هو الجسد الجدید. هذا آخر ما اردنا ایراده فی جواب هذه المسائل».

3 _ تسدید الفقهاء «67 _ 82» (اصول فقه _ عربی)

از: سید کاظم بن قاسم حسینی رشتی، _ 1259 ق.

رساله ای کوتاه و فشرده در سبب اختلاف فقها و لزوم رجوع به اقوال ائمه هدی و اینکه آنها فقها را تسدید کرده و هرچه پس از کوشش و افراغ وسع استنباط نمایند همان حکم قطعی خواهد بود که در روز پنجشنبه 15 صفر 1246 ق پایان یافته است، نام رساله با استفاده از متن گرفته شده است.

[مرعشی 13/ 195].

آغاز: «الحمد لله رب العالمین....ان هذه کلمات ذات تبیین کشفت به النقاب عن وجه الحق المبین..».

انجام: «....و اثرت الی نمط الاستدلال و اوضحت السبیل و دللت علی ما کان مختفیآ علی اصحاب القال و القیل و علی الله قصدا السبیل».

4 _ اجوبة الاسئلة «82 _ 109» (کلام _ عربی)

از: سید کاظم بن قاسم حائری رشتی، _ 1259 ق.

مؤلف چون دیده بود برخی در شرح کلمات «احسایی» در زمینه معاد و عود ارواح به اجساد خلاف نظر وی را اراده کرده اند و معانی اصطلاحات خاص او را درنیافته اند

ص: 70

در صدد برآمد بر کلمات و اصطلاحات احسایی شرح و گزارش بنگارد و نظر او را در زمینه معاد جسمانی و عقاید شیخیه تشریح نماید، این رساله که بصورت «قال سلمه الله _ اقول» در شرح عقائد احسائی تنظیم شده در سلخ رمضان 1240 ق پایان یافته است.

آغاز: «الحمد لله رب العالمین...انی قد وقفت علی کلمات لبعض الاصحاب وفقه الله فی کل باب و هداه سبیل السداد و الصواب کتبها علی بعض عبارات شیخنا و مولانا...فی مسألة المعاد و عود الارواح الی الاجساد...».

انجام: «..و لقد کتبت هذه العجالة مع کمال توزع البال و اختلال الاحوال و عدم الکتب و الاسباب عسی ان ینفع بها المومنین و [...[الی الحق القویم».

کتاب اول ناقص و بدون تاریخ.

کتاب دوم نسخ 1270

کتاب سوم و چهارم نسخ 1271

این مجموعه در فهرست سابق این کتابخانه ص 255 به اشتباه به عنوان فقط شرح الفوائد یاد شده بود.

110 برگ، 16 × 21

( 2345 )

1 _ مناظم المقامع «1 _ 52» (فقه و غیره _ فارسی)

از: عبدالغفار بن فتحعلی ایروانی، قرن 13

«مقامع الفضل» نگاشته محمد علی بن محمد باقر بهبهانی (1144 _ 1226 ق) کتابی در حل مشکلات و مسائل فقهی و غیر آن است که حدود 1200 مساله بصورت سؤال و جواب طرح و پاسخ داده شده است ایروانی در رساله حاضر گفته چون مسائل و مباحث آن کتاب از جهت علم و فن مربوط بخود پراکنده و متفرق بودند همه را از

ص: 71

جهت موضوع و مسائل مربوطه تنظیم و در یک سیاق آورده و آن را «مناظم المقامع» نام نهاده.

آغاز: «نفایس سپاس و ستایش بیحد و رغایب ثنا و نیایش بیحصر و عد سزاوار دربار و شایسته درگاه حضرت آفریدگاریست جل شأنه که مفاتیح ابواب مسائل و مقالید اجوبه غوامض علوم و...».

انجام: «..و آنرا تحدید کرده اند بعرض دوازده انگشت که عرض هر انگشتی عرض شش جو باشد که پشت بعضی از آنها را بر شکم دیگری گذاشته باشند و هر عرض جوی مقابل عرض هفت موازیال یا بو باشد.

2 _ صیغ العقود و النکاح = عقد نامه «80 _ 84» (فقه _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی اصفهانی، 1037 _ 1110 ق.

رساله ای مختصر در بیان کیفیت صیغه های عقد نکاح که در آن بجهت احتیاط سیزده نوع صیغه ذکر شده است که از این تعداد نه قسم آن به تفصیل آمده و بقیه بجهت وضوح و معروفیت بیان نشده است.

]الذریعه 15-108 _ مرعشی 1-207 _ مجلس 25-205 و 19-293 _ کتابشناسی مجلسی / 268].

آغاز: «الحمد لله الذی احلّ النکاح و ندب الیه و حرّم الزنا و السفاح...بعد غرض از تحریر این رساله وجیزه آنست که بعضی از برادران ایمانی و دوستان روحانی...».

3 _ الاربعون حدیثآ «84 _ 86» (حدیث _ عربی)

مجموعه چهل حدیث مروی از پیامبر اکرم9 و امامان معصوم: است که بدون هیچ شرح و توضیحی نگاشته شده است.

آغاز: «قال النبی9 من قرء و حفظ اربعین حدیثا من امّتی سمّاه الله فی السّمآء ولیآ و فی الارض فقیهآ قال الصّلوة عمود الدین فمن اقامها فقد اقام الدّین و من ترکها فقد..».

ص: 72

انجام: «..لو کان البحار مدادآ و الاشجار اقلامآ و السّموات و الارض صحفآ و الانس و الجنّ کتّابآ...و کلّت الاقلام و لم یکتبوا عشرآ من اعشار فضل علی علیه السّلام».

4 _ اختیارات الایام (صغیر) «95 _ 101» (نجوم _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی اصفهانی، 1037 _ 1110 ق.

به ج 2 ص 18 رجوع شود.

[امام صادق قزوین 1-24 _ الذریعه 1-367 _ نسخه های خطی فارسی 1-218 _

دانشگاه تهران 8-607 _ فیضیه 2/ 10].

کتاب اول فقط بخشی از مسائل مقامع را در بردارد. تحریر سده 13

کتاب دوم و سوم و چهارم تحریر سده 13

کتاب چهارم تا بحث ماه گرفتن را دارد.

این مجموعه در فهرست سابق این کتابخانه به اشتباه به عنوان فقط مقامع الفضل یاد شده است.

101 برگ، 14 × 21

( 2247 )

1 _ جامع الفوائد «2 _ 42» (طب _ فارسی _ منظومه)

از: یوسف بن محمد بن یوسف طبیب هروی، _ 950 ق.

به جلد 2 ص 190 رجوع شود.

[نسخه های خطی فارسی 1-513 _ الذریعه 5-68 _ کشف الظنون 1-567 _

سپهسالار 4-17 _ دانشگاه تهران 9/ 1441].

ص: 73

2 _ زاد المسافرین «42 _ 47» (طب _ فارسی)

از: محمد مهدی بن علی نقی شریف طبیب، _ زنده 1141 ق.

به جلد 2 ص 462 رجوع شود.

در دو مطلب تنظیم و در سال 1411 ق نگاشته شده است:

مطلب اول؛ در قوانین حفظ صحت مسافرین.

مطلب دویم؛ در معالجه امراض ممکن العلاج بدون مراجعه به طبیب.

[الذریعه 12-10 _ نسخه های خطی فارسی 1-546 _

دانشگاه تهران 9-1341 _ سپهسالار 5-81 _ مجلس 2/ 398].

3 _ خرقه «47 _ 89» (طب _ فارسی)

از: مرتضی قلی بن حسن شاملو یا میرزا محمد بن محمد مؤمن طبیب تنکابنی، _ زنده 1089 ق.

به شماره 906 در مجموعه های دو کتابی رجوع شود.

چاپ شده است.

[الذریعه 7-149 _ نسخه های خطی فارسی 1-525 _ مجلس 7-113 _

دانشگاه تهران 13-3395 _ سپهسالار 4/ 367].

4 _ ترجمه برء الساعة «90 _ 94» (طب _ فارسی)

از: ؟.

ترجمه ای کوتاه از رساله «برء الساعة» ابوبکر محمد بن زکریا رازی (320 ق) است که در 24 باب تنظیم شده است.

[الذریعه 3-84 _ نسخه های خطی فارسی 1-496

(آغاز برابر نسخه های پاریس 2-344. S.Pو ملک تهران 4/ 4535].

ص: 74

آغاز: «چنین گوید حکیم کامل و فیلسوف فاضل محمّد بن زکریّا الرازی تغمّده الله بغفرانه که روزی در مجلس ابوالقاسم بن عبدالله که یکی از وزرای آن عصر بود نشسته بودم و سخن از فنون طب میگذشت و...».

انجام: «..و اگر تابستان بوده باشد تا زانو در آب سرد و زمستان در آبی که بغایت گرم بوده باشد توقف کردن عجیب النفع است و درماندگی و تعب زایل شود باذن الله تعالی».

کتاب اول تحریر سده 12. در برگ اول فهرست تفصیلی آن آمده است.

کتاب دوم فقط مطلب اول را دارد تحریر سده 12

کتاب سوم نستعلیق 1242

کتاب چهارم تحریر سده 13

95 برگ، 17 × 21

( 2264 )

1 _ مصباح الولایة «1 _ 101» (کلام _ عربی)

از: قطب الدین محمد حسینی ذهبی نیریزی،

_ 1173 ق.

منظومه ای مفصل در اثبات ولایت و حقانیت امیرالمومنین ((علیه السلام)) که در سه مقصد تنظیم نموده است: در ادامه نیز با توجه به خطبه امیرالمؤمنین «الحمد لله الذی لا یبلغ مدحته القائلون» و حدیث عمران صابی به اثبات توحید در چند اشراق پرداخته است:

المقصد الاعلی؛ فی مناقبه (12 منقبت).

آغاز فهرست کتاب:

«حمدآ لمن یؤتی الی الحکماء

انوار حکمة دینه العلیآء

صلی علی مولی الکبار محمّد

خیر الانام و آله العظمآء»

ص: 75

انجام:

«و یکون معقولا و محسوسآ علی

درجاتها القمراء والظلماء

والله جاعلها و معنی جعله ایجاده المشهود للشهدآء»

2 _ نور الولایة = انوار الولایة «102 _ 129» (عرفان _ عربی)

از: قطب الدین محمد حسینی ذهبی نیریزی.

مثنوی متوسط و پرشور و حال در توحید و اثبات ولایت ائمه معصومین: که با عشق و اعتقاد خاصی سروده شده است.

[الذریعه 24-384 _ آستان قدس 11-253 (برخی اشعار) ].

آغاز:

«لک الحمد یا واحدآ لم یزل و لا شیء مع ذاته فی الازل

و قد کان بالذات ذات الوجود

مقدسة عن لحاظ القیود»

انجام:

«تعالوا الی حکمة العرفاء و هم فی الولایة اهل الوفاء

و نور الولایة حکمتنا و شمس بصائر حجتنا»

3 _ فصل الخطاب = حکمة العارفین = حکمة علویّة «130 _ 136»

(عرفان _ عربی)

از: قطب الدین محمد حسینی ذهبی نیریزی،

_ 1173 ق.

منظومه تائیه در معارف و توحید و نبوت و ولایت بهمراه فصلی منثور که بگفته علامه طهرانی بنامهای مختلف در نسخه ها آمده است، این رساله در سیزده «تحمید» تنظیم شده است.

[الذریعه 16-229 _ الفبایی آستان قدس /429 _ آستان قدس 11-253 و 366].

ص: 76

آغاز: «الحمد لله الذی نور مشکاة المؤمنین بمصباح هدایة کتابه المبین...»

انجام:

«لا زال اعلام الولایة بیننا

فی الملک عالیة (غالبة) علی الاعدآء»

4 _ رسالة فی ذکر اسباب اعتلال المملکة و معالجاته «137 _ 150» (عربی)

(ظاهرآ) از قطب الدین محمد حسینی ذهبی نیریزی، _ 1173 ق.

مؤلف که شاید در اواخر در عصر صفوی می زیسته، و ضعیت ظاهری کشور را چون مریض احوال و آشوب زده و مختل می دید با توجه به آیات قرآنی و روایات ائمه هدی بویژه عهدنامه مالک اشتر به تشخیص اعتلال و اختلال و علامات آن و نیز روش معالجات آنها پرداخته و بزرگان را به انتخاب یکی از بزرگان به عنوان سلطان بحکم قرعه و تن دادن و تمکین کردن به احکام او توصیه کرده است به شرط اینکه مدار کار او عهدنامه مالک اشتر باشد.

به فهرست سابق این کتابخانه ص 547 رجوع شود.

آغاز: «الحمد لله الذی هو مولاکم نعم المولی و نعم النصیر و هو القاهر فوق عباده....اما بعد فیا معاشر العلماء ان هذا الکتاب الذی لاح هو الحق القراح و ان کان الحق مرّآ و لقد جیء من سبأ...».

انجام: «..و جعلنا الله و ایاکم من الذین اخلصوا دینهم لله و الا لله الدین الخالص والسلام علینا و علیکم و علی کل من اتبع الهدی من المسلمین و المسلمات و المؤمنین و المؤمنات و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین».

رساله سوم (و شاید همه رساله ها) بخط میر سید علی بن قطب الدین محمد نیریزی شیرازی (فرزند مؤلف) است.

رساله ها توسط مؤلف و یا همان فرزندش تصحیح شده است و هیچ کدام تاریخ کتابت ندارد و رساله اول و سوم شاید از آخر ناقص باشد.

150 برگ، 15 × 20

ص: 77

( 2376 )

1 _ نتایج الافکار «1 _ 59» (اصول فقه _ عربی)

از: سید ابراهیم بن محمد باقر قزوینی، _ 1262 ق.

تلخیص «ضوابط الاصول» مؤلف است که در یک مقدمه و چند اصل و یک خاتمه با عناوین «اصل _ اصل» تنظیم و تالیف آن در ماه رجب 1253 ق پایان یافته است.

چاپ شده است.

[الذریعه 24-42 _ مرعشی 5-186 _ الفبایی آستان قدس /577 _ نمازی خوی / 176].

آغاز: «الحمد لله الذی هدانا لترتیب عوائد موائد الایادی الی نهایة معارج الاحکام.

2 _ الفوائد الحائریة العتیقة «65 _ 127» (اصول فقه _ عربی)

از: محمد باقر بن محمد اکمل وحید بهبهانی، 1206 ق.

به جلد 1 ص 414 رجوع شود.

3 _ الفوائد الاصولیة «128 _ 130» (اصول فقه _ عربی)

از: سید مهدی بن مرتضی طباطبایی بحرالعلوم، _ 1212 ق.

به شماره 2076 در مجموعه های دو کتابی رجوع شود.

چاپ شده است.

4 _ منظومة فی اصول الفقه «130 _ 131» (اصول فقه _ عربی)

از: محسن بن سمیع کرمانشاهی، قرن 13

منظومه ای کوتاه در اصول و قواعد مهم اصول فقه که در 67 بیت سروده شده است.

[الذریعه 23/ 84].

ص: 78

آغاز:

«احمده شکرآ علی نواله مصلیآ علی النبی و آله

و بعد هذا درر بهیّه فی مسلک المسائل الفقهیة»

انجام:

«و لا تقلد میّتآ فقد نقل عدة اجماع علی ان لا یحلّ»

کتاب اول و دوم نستعلیق حسین بن عبدالرسول خویی در 1255 در بلده طیبه حسینیه.

کتاب اول حواشی دارد.

رساله سوم فقط یک فائده که درباره فقه الرضا (علیه السلام) است را دارد. نستعلیق 1255 در حائر حسینی.

رساله چهارم بدون تاریخ. تحریر سده 13

132 برگ، 14 × 21

( 2381 )

1 _ حساب فارسی = میزان الحساب «1 _ 68» (فارسی)

از: علاء الدین علی بن محمد قوشچی، 879 ق.

به جلد 2 ص 289 رجوع شود.

2 _ بیست باب = اسطرلاب «69 _ 108» (نجوم _ فارسی)

از: خواجه نصیر الدین محمد بن محمد طوسی، 597 _ 672 ق.

به جلد 2 ص 82 رجوع شود.

[الذریعه 3-187 _ نسخه های خطی فارسی 1-243 _ کشف الظنون 1-264 _

مجلس 10-768 _ دانشگاه تهران 12/ 2516].

ص: 79

3 _ کیفیت عمارت ربع مسکون و طول و عرض و عدد آنها «108 _ 112»

(نجوم _ فارسی)

از: ؟.

رساله ای کوتاه در تعریف کیفیت عمارتی که در ربع مسکون واقع و نیز بیان طول و عرض و عدد ایشان و تقسیم عالم به اقالیم سبعه.

آغاز: «بسمله، در تعریف کیفیت عمارتی که در ربع مسکون واقع شده است و بیان طول و عرض و عدد ایشان، درین ربع معمور و غیر معمور هفت هزار شهر بزرگ است...اقلیم اول مخصوص بر زحل است...».

انجام: «..و در شمال بلاد یأجوج و مأجوج و بحر گرگان و جنوبی دریا.... بگذرد و در دریا مغرب افتد والله اعلم بالصواب».

4 _ هیأت فارسی = فتحیه «112 _ 179» (نجوم _ فارسی)

از: علاء الدین علی بن محمد قوشچی، _ 879 ق.

به جلد 2 ص 781 رجوع شود.

[نسخه های خطی فارسی 1-370 _ مجلس 10-689 _ دانشگاه تهران 11-2176 _

الهیات تهران 1/ 438].

هر چهار رساله تحریر سده 12

رساله اول از آغاز نقص دارد.

رساله چهارم تا اواسط باب دهم را دارد.

179 برگ، 13 × 20

( 2464 )

1 _ حساب فارسی «1 _ 44» (فارسی)

از: علاء الدین علی بن محمد قوشچی، _ 879 ق.

ص: 80

به جلد 2 ص 289 رجوع شود.

2 _ تلخیص المفتاح «44 _ 68» (ریاضیات _ عربی)

از: غیاث الدین جمشید بن محمود کاشانی، 832 ق.

«مفتاح الحساب» کتابی مفصل در اصول و قواعد هندسه و حساب نگاشته مؤلف است که برای استفاده مبتدئین آن را در طی سی فصل تلخیص کرده و در 7 شعبان 824ق در شهر بخارا پایان یافته است.

[الذریعه 4-428 _ مرعشی 14-20 _ الفبایی آستان قدس /146 _ کشف الظنون 2/ 1760].

آغاز: «الحمد لله الواحد الاحد الفرد القدیم الصّمد الذی آلاؤه غیر محدودة و نعمائه غیر محصورة و لا معدودة....اما بعد فان احوج خلق الله الی غفرانه جمشید بن محمود الطبیب الکاشانی...».

انجام: «..و لنختم الکلام هاهنا حامدین لله تعالی و مصلین علی النبی و آله و اصحابه مفاتیح الهدی».

3 _ جبر و مقابله «68 _ 97» (حساب _ فارسی)

از: ملک محمد بن سلطان حسین اصفهانی، _ زنده 984 ق.

رساله ای در جبر و مقابله و قواعد استخراج مجهولات عددیه که به منزله دنباله کتاب حساب قوشچی است و در دو فن تنظیم شده است:

فن اول؛ در علم جبر و مقابله (مقدمه و هفت فصل).

فن ثانی؛ در بیان قواعد معینه (هفت باب).

[الذریعه 5-88 _ نسخه های خطی فارسی 1-156 _ دانشگاه تهران 4-874 _

سپهسالار 4-27 _ الهیات تهران 1/ 268].

آغاز: «الحمد لله الملک العلّام و الصلاة علی...اما بعد بر ارباب دانش و اصحاب

ص: 81

بینش مخفی نماند که رساله فارسی علامه مولانا علی قوشچی در علم حساب اشتهار تمام و رواج مالا کلام دارد و..».

انجام: «..این است مجمل از بعضی مباحث علم حساب که به جهت بعضی از اخوان مؤمنین مرقوم گشته و به همین مقدار اکتفا نموده تا موجب اطناب و باعث املال اولی الالباب نباشد والله اعلم بالصواب و الیه المرجع و الماب».

4 _ حاشیة حاشیة الارشاد (فی مبحث الکر) «98 _ 105» (فقه _ عربی)

از: ؟.

حاشیه ای است بر حاشیه خاتم المجتهدین بر «ارشاد الاذهان» علامه حلی (726 ق) در بحث کُر که با محاسبات ریاضی همراه میباشد.

آغاز: «قال خاتم المجتهدین رحمه الله فی حاشیة الارشاد علی مبحث الکرما صورته هذا قوله او ما حواه ثلاثة اشبار و نصف طولا فی عرض و عمق بشبر مستوی الخلفة فی هذه العبارة لطف من حیث دلالتها...».

هر چهار رساله نستعلیق عیسی بیک و تاریخ کتابت رساله اول و دوم و سوم در 1048 میباشد.

و رساله چهارم تاریخ ندارد و از آخر ناقص است.

روی برگ اول رساله اول یادداشت تملک محمد رضا بن عبدالله حسینی کربلائی در 1093 هست.

107 برگ، 90 × 19

( 2491 )

1 _ امثله = شرح امثله «2 _ 36» (صرف _ فارسی)

از: ؟.

گزارش مختصری درباره صرف عربی و قواعد و اصول آن است که برای مبتدیان

ص: 82

نگارش یافته است.

آغاز: «بسمله الحمد لله علی آلائه والصلاة علی محمد و آله اجمعین و بعد بدانکه لغت بمعنی لهجه و زبان است چنانکه زبان پارسی را لغت فرس گویند و زبان عربی را لغت عرب گویند...».

انجام: «..لا که علامت نفی بود در اولش درآوردند معنآ عمل کرد فعل مضارع مثبت خبری را منفی کرد لا تضرب شد بر زون لا یقبل والسلام».

2 _ کبری فی المنطق «37 _ 62» (منطق _ فارسی)

از: میر سید شریف علی بن محمد جرجانی، 740 _ 816 ق.

به جلد 2 ص 597 رجوع شود.

3 _ مختصر العروض «63 _ 97» (عروض _ فارسی)

از: عبدالکریم بن قاسم تبریزی ایروانی _ ملا باشی، 1220 _ 1294 ق.

مؤلف که از افاضل عصر محمد شاه قاجار است این رساله را در اصول و قواعد عروض و قافیه برای محمد علی میرزا پسر محمد شاه قاجار نگاشته و در یک مقدمه و دو فائده و یک خاتمه تنظیم ساخته است:

مقدمه؛ در بیان شعر و شاعر. فایده اول؛ در بیان قواعد و اصطلاحات. فائده دویم؛ در بیان رحافات و تفصیل بحور نوزدهگانه مفرده. خاتمه؛ در بیان رحافات عروض عربی.

[نسخه های خطی فارسی 3-2173 _ الذریعه 20-200 _ مشار فارسی 4-4640 _

دانشگاه 17-162 _ ملی تهران 6/ 456].

آغاز: «صدر و عروض سپاس وافر و متدارک....وقف بارگاه خداوندی است که عقل کامل را میزان نظم عالم کرد...».

ص: 83

4 _ منتخب مقطع تکمیل الصناعة = قافیه = رساله در قافیه «98 _ 109»

(عروض _ فارسی)

از: عطاء الله بن محمود حسینی نیشابوری مشهدی، _ 919 ق.

رساله ای است در اصول عروض و قافیه فارسی که بدستور امیر علیشیر نوایی در غره رمضان 892 ق و بصورت گزیده «مقطع تکمیل الصناعة» نگاشته و در نه حرف تنظیم ساخته است:

حرف اول؛ در تعریف قافیه. دوم؛ تعداد حروف قافیه. سیم؛ در حروفی که بعد از روی است. چهارم؛ حرکات قافیه. پنجم؛ انواع روی و اوصاف آنها. ششم؛ انواع قافیه باعتبار تقطیع. هفتم؛.....

[نسخه های خطی فارسی 3-2168 _ الذریعه 14-419 و 17-14 _

کشف الظنون 1-881 _ دانشگاه تهران 13-3467 _ سپهسالار 5/ 659].

آغاز: «سپاس بیقیاس صانعی را که تاسیس بدایع مصنوعات و نظم سلسله موجودات را بی دخیلی و شریکی نمود...اما بعد این رساله ایست در علم قوافی به عرف شعرای عجم منتخب از مقطع...».

کتاب اول و دوم نسخ علی در 1267 در دارالسلطنه تبریز.

کتاب سوم و چهارم بدون تاریخ. تحریر سده 13

کتاب سوم یکی دو برگ از آخرش افتاده.

کتاب چهارم تا اواخر حرف دوم را دارد.

110 برگ، 13 × 21

( 2544 )

1 _ کبری «2 _ 18» (منطق _ فارسی)

از: میر سید شریف جرجانی.

ص: 84

2 _ عوامل المائة «19 _ 25» (نحو _ عربی)

از: عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی.

3 _ شرح عوامل المائة «26 _ 43» (نحو _ عربی)

از: محمد محسن بن محمد طاهر طالقانی قزوین.

4 _ شرح الانموذج «44 _ 130» (نحو _ عربی)

از: جمال الدین محمد بن عبدالغنی اردبیلی.

کتاب سوم نستعلیق محمد باقر اصفهانی در 1216

سه کتاب دیگر تحریر سده 13

132 برگ، 15 × 20

( 2559 )

1 _ شرح التصریف «1 _ 94» (صرف _ عربی)

از: سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی، _ 793 ق.

به جلد 1 ص 294 رجوع شود.

2 _ نهایة المطالب «94 _ 101» (نحو _ عربی)

از: ؟.

ارجوزه ای است درباره اصول و قواعد نحو عربی که در حدود 400 بیت است.

آغاز:

«حمدی لله الکریم الازلی

الواحد الفرد العظیم الاوّل

قد وجب الحمد علینا والثنا

لخالق الانام فهو ربّنا»

ص: 85

انجام:

«... والحق التوکید بالمذکور

نحو نفخنا نفخة فی الصور

فی واحد اتبعه بالمنعوت من اوجه الاعراب و اسمع صوتی»

3 _ بدایة الهدایة «101 _ 144» (تجوید _ عربی)

از: عبدالمحسن بن محمد بن شیخ مبارک اللویمی (اللویجی) الاحسائی.

رساله ای متوسط در اصول و مبانی و قواعد تجوید که در یک خاتمه و ده باب و یک خاتمه تنظیم شده است: المقدمه؛ فی ثمان المبحث. الاول؛ فی مخارج الحروف. الثانی؛ فی الادغام. الثالث؛ فی احکام النون الساکنة و التنوین. الرابع؛ فی ذکر حروف لا تدغم فیما یقاربها. الخامس؛ فی المد و القصر. السادس؛ فی ترقیق الراء و تفخیمها. السابع؛ فی تغلیظ اللامات. الثامنة؛ فی هاء الکنایة. التاسع؛ فی میم الجمع. العاشر؛ فی الوقف علی.....

آغاز: «بسمله، الحمد لله رب العالمین.... بعد فهذه نبذة یتحتّم علی قاریء القرآن و تالی الاذکار من الصلاة و نحوها علمها و فهمها سمیتها ببدایة الهدایة.

انجام: «...فلیحترز عن مثل هذا اللحن کما یحترز عن اللحن بالمعنی الاول و هذا ما اردنا ایراده فی هذه الرسالة حامدین لله مصلّین علی رسوله و نبیه محمد صلی الله علیه و آله الطبیبن الطاهرین».

4 _ موصل الطلّاب الی قواعد الاعراب «145 _ 174» (نحو _ عربی)

از: زین الدین خالد بن عبدالله ازهری، _ 905 ق.

شرح مزجی مختصری است که بر «الاعراب فی قواعد الاعراب» ابن هشام عبدالله بن هشام انصاری نگاشته شده است.

[کشف الظنون 1-124 _ آستان قدس 12-472 _ مرعشی 19/ 348].

ص: 86

آغاز: «الحمد لله الملهم بحمده والصلاة والسلام علی سیدنا محمد و آله....اما بعد فهذا شرح لطیف علی قواعد الاعراب سألنیه بعض الاصحاب بحلّ المبانی و تبیین المعانی سمیته بموصل الطلاب...».

کتاب اول و سوم نسخ عبدالحسین بن ناصر بن عبدالحسین بن ناصر بن عبدالنبی ناشری قاری احسائی سعید آبادی سیرجانی کرمانی در 1234 و 1235

در ادامه رساله سوم چند مسأله فقهی از مؤلف آن هست.

کتاب دوم و چهارم بدون تاریخ.

و کتاب چهارم از آخر ناقص است.

174 برگ، 11 × 16

( 2560 )

1 _ الفیة «1 _ 15» (فقه _ عربی)

از: شهید اول، زین الدین محمد بن مکی عاملی، _ 786 ق.

به جلد 1 ص 55 رجوع شود.

2 _ دلائل العقاید «18 _ 22» (کلام _ عربی)

از: ؟.

رساله ای کوچک و فشرده در بیان اعتقادات امامیه همراه دلیل و برهان بصورت مختصر که برای بیان معتقدات شیعه نگاشته شده و پس از بیان هر عقیده با کلمه «الدلیل علی...» به تعلیل آن پداخته است و در مجموع 23 عقیده با ذکر دلیل را در بر دارد.

آغاز: «بسمله، اذا سألک سائل و قال ما الایمان قل هو التصدیق بالله و بالرسول وبما جاء به الرسول و الأئمة: کل ذلک بالدلیل لا بالتقلید و هو مرکّب و مرتب علی

ص: 87

خمسة ارکان من عرفها کان مؤمنآ...».

انجام: «...و یجب ان یعتقد ان الله تعالی یعید الاجسام علی ما کانت علیه لا یصال کل حق الی مستحقه لما ثبت من عدله و حکمته فثبت اعادة الاجسام. تمت».

3 _ التحفة العلویة «23 _ 46» (کلام _ حدیث _ عربی)

از: ؟.

شرح متوسطی بر حدیث منقول از امام صادق است که آغاز آن چنین است: «ان الله سبحانه خلق اسماء بالحروف غیر متصّوت و باللفظ غیر منطق و بالشخص غیر متجسّد و بالتشبیه غیر موصوف...».

آغاز: «الحمد لله رب العالمین....الرحمن الرحم الذی استوی علی عرشه...مالک یوم الدین التشریعی و التکوینی فی الایام الثلاثة...و بعد الحمد والصلاة فهذه قلیل بیان بل اقل تبیان لواحد من الاخبار الصحیحة الصریحة الوادر من الائمّة....».

انجام: «..فعلیک بتمام التدبر و اتمام التفکر فان تلقیته بالقبول، فوالله هو المأمول والله سبحانه علی ما نقول شهید و مع ذلک لدینا رقیب عنید و صلی الله علی محمد وآله... ولعنة الله علی اعدائهم اجمعین».

4 _ الاعتقادات «47 _ 52» (کلام _ عربی)

از: ؟.

رساله ای کوتاه در بیان عقاید و اصول اعتقادی و فقهی شیعه که بقصد معرفی آن بصورت فشرده نگاشته شده و در آن با عنوان «یجب ان یعتقد...»اصول معتقدات امامیه ذکر شمرده شده است.

آغاز: «یجب علی المکلف ان یعرف ان الله تعالی موجود لانه اوجد العالم بعد ان لم یکن اذ لو کان العالم قدیمآ لکان اما متحرکآ او ساکنآ والقسمان باطلان یجب ان یعتقد

ص: 88

انه تعالی واجب الوجود...».

انجام: «..فیقول ارمی هذه الجمرة لوجوبه علی فی حجة الاسلام حج التمتع قربة الی الله تعالی و منها الامر بالمعروف و النهی عن المنکر هذا واجب علی کل من یستطیع تمت».

کتاب اول و دوم نسخ محمد ربیع همدانی در 1241 در دارالخلافه طهران و 1242

کتاب سوم بیتاریخ تحریر سده 13

کتاب چهارم نسخ صفر علی در 1234 یا 1224

56 برگ، 11 × 15

( 2581 )

1 _ خواص دعای جوشن کبیر «1 _ 28» (دعا _ عربی و فارسی)

از: ؟.

رساله ای کوتاه در بیان خواص، آثار و نتائج اسماء حسنی مندرج در جوشن کبیر که در آن فقراتی از دعا جدا و برای آن خواص و آثاری برشمرده شده است مثلا: برای بستن کمر، بجهت دفع درد چشم، برای دفع درد قبضه راست و.....

آغاز: «اسناد هزار و یک نام پروردگار جل جلاله، روایتست از حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب رضی الله عنه که روزی پیغمبر صلی الله علیه و سلم در مسجد شریف مدینه نشسته بود که ناگاه جناب مهتر جبرئیل صلوات الله...».

انجام: «..آنگاه حاجت خود را بجناب حضرت بینیاز عرض دارد و هیچ شک نیارد ان شاء الله هیچ شک نیارد که حاجت بحصول انجامد».

2 _ مناجات هفت حصار «29 _ 38» (دعا _ فارسی)

از: ؟.

ص: 89

دعای مؤثر و مناجاتی است که علماء بزرگ بطریق هفت حصار جمع کرده و در آن آیات فتح و ظفر قرآن در ایام هفته قرائت میشود، در اول رساله خواص و آثار این مناجات ذکر شده است.

آغاز: «این مناجاتی است که علماء دین رضوان الله علیهم اجمعین بطریق هفت حصار جمع کرده اند که هر که را حاجتی بدرگاه حق تعالی بوده باشد چون این مناجات را شفیع سازد از سر صدق اخلاص تمام بخواند...».

انجام: «..و پیش از مرگ همه را توبه نصوحآ کرامت کن و ختم کار ما را بر کلمه شهادت کن آمین یا رب العالمین و یا خیر الناصرین برحمتک و مغفرتک و جودک وکرامتک یا ارحم الراحمین».

3 _ تقویم المحسنین = احسن التقویم «38 _ 81» (فارسی)

از: محمد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی، 1009 _ 1091 ق.

رساله ای متوسط در احکام تقویم و رد و ابطال سعد و نحس بودن ایام بنظر منجّمین که در یک مقدمه و یک فصل و 16 جدول و یک تکمله و یک نصیحت و یک خاتمه تنظیم شده است:

مقدمه؛ فصل؛ در تقدیر ایام شهور و سنین در نزد اهل شرع و روم و فرس و منجمین.

تکلمه؛ در باب آنچه واقع شده در تحقیق علت کسوف و خسوف.

نصیحت؛ در حفظ آثار.

چاپ شده است.

[الذریعه 4-400 _ کتابشناسی فیض /160 _ مرعشی 18-78 _

دانشگاه تهران 16-132 _ ملی تهران 10-134 _ مجلس 19/ 453].

آغاز: «حمد بیحد خدای را که آفرید ما را با حسن تقویم و هدایت کرد ما را به نهج

ص: 90

قویم و صراط مستقیم...».

انجام: «....و معرفت جهات هر روزه بنوعی است که درین جدول مرقوم است».

4 _ سی فصل «83 _ 103» (نجوم _ فارسی)

از: خواجه نصیر الدین محمد بن محمد طوسی، 597 _ 672 ق.

به جلد 2 ص 495 رجوع شود.

رساله سوم نستعلیق 1218 و سه رساله دیگر تحریر سده 13

105 برگ، 12 × 15

( 2607 )

1 _ شرح الایساغوجی «1 _ 21» (منطق _ عربی)

از: حسام الدین کاتی.

به جلد 1 ص 287 رجوع شود.

2 _ الخلاصة فی النحو = الفیه «23 _ 111» (نحو _ عربی)

از: ابن مالک اندلسی.

به جلد 1 ص 53 رجوع شود.

3 _ شرح قطر الندی «115 _ 262» (نحو _ عربی)

از: ابن هشام انصاری.

به جلد 1 ص 326 رجوع شود.

ص: 91

4 _ الکافیه «263 _ 294» (نحو _ عربی)

از: ابن حاجب مصری.

به جلد 1 ص 439 رجوع شود.

کتاب اول نستعلیق حیدر بن محمد اسفرجانی در 1317

کتاب دوم نسخ محمد صادق بن محمد تقی موسوی در 1283. با مهر بیضوی «محمد صادق بن محمد تقی الموسوی 1284» بر برگ اول.

کتاب سوم نستعلیق 1313

کتاب چهارم بدون تاریخ.

294 برگ، 11 × 17

( 2631 )

1 _ المفید فی علم التجوید «3 _ 4» (تجوید _ عربی)

از: حسن بن شجاع بن محمد بن حسن تونی، قرن 8

رساله ای مختصر و کوتاه در اصول و مبانی تجوید و قرائت که در هفت باب تنظیم شده است: 1 _ فی مخارج الحروف و صفاتها. 2 _ فی ذکر المد و القصر. 5 _ فی احکام التنوین و النون الساکنة. 7 _ فی الراءات.

[الذریعه 21-372 _ ملی تهران 4-447 _ مرعشی 9-120 _

دانشگاه تهران 1-223 _ ملک تهران 5/ 348].

آغاز: «الحمد لله....قد ثبت بالبراهین المعقولة و الدلائل المنقولة ان افضل الطاعات و اشرفها بعد الواجبات تلاوة کلام مبدع الکائنات و یجب بعضه علی الکل و کله علی البعض...».

ص: 92

2 _ الحواشی المفهمة = شرح المقدمة «6 _ 62» (علوم قرآن _ عربی)

از: احمد بن محمد بن محمد جزری شافعی دمشقی _ ابن ناظم، 780 _ 859 ق.

شرحی متوسط بر منظومه «المقدمة الجزریة» سروده پدر شارح که به سال 806 ق در شهر «ادرنه» پایان یافته است.

[گلپایگانی 2-238 _ ظاهریه دمشق 1-157 و 156 و 155 _

ملی تهران 10-397 _ مجلس 17-362 _ ملی فارس 1/ 293].

آغاز: «الحمد لله المتعالی فی جلال قدسه لا احصی ثناء علیه هو کما اثتی علی نفسه حمد من خلقه فسوّیه موقن انه لا ربّ سواه....».

انجام: «..و لا حاجة من حوائج الدنیا و الآخرة لک فیها رضی و لنا فیها صلاح الا اعنتنا علی قضائها فی یسر منک و عافیة برحمتک یا ارحم الراحمین».

3 _ آداب المتعلمین «65 _ 76» (اخلاق _ عربی)

منسوب به خواجه نصیر الدین محمد بن محمد طوسی، 597 _ 762 ق.

4 _ العقیدة المفیدة «77 _ 79» (کلام _ عربی)

از: خواجه نصیر الدین محمد بن محمد طوسی، 597 _ 672 ق.

رساله ای کوتاه در بیان رؤوس عقاید و اصول اعتقادی شیعه که در پایان تفصیل آن را به کتاب «قواعد العقائد» ارجاع داده است.

[الذریعه 15/ 306].

آغاز: «عقیدة صدرت عن مولانا العلامة خواجه نصیر الدین الطوسی رحمه الله اعلم ایها الاخ الصالح العزیز ان اقل ما یجب اعتقاده علی المکلف هو ما ترجمة قول لا اله الا الله محمد رسول الله ثم تصدیق الرسول...».

انجام: «..و ما امرکم الله فافعلوا و ما نهاکم عنه فانتهوا فهذا تنبیه علی نهج الحق و

ص: 93

استیفاء ذلک شرحته فی کتاب قواعد العقائد فاطلبه منه والحمد لله رب العالمین».

کتاب اول فقط تا اواسط باب دوم را دارد. بدون تاریخ.

سه کتاب دیگر هم بدون تاریخ.

در کتاب دوم تملک احمد بن زین الدین در سال 1187 و تملک حید علی بن ابراهیم حسینی هست.

79 برگ، 12 × 18

( 2661 )

1 _ الاجرومیة «1 _ 6» (نحو _ عربی)

از: ابن اجروم، محمد بن محمد بن داود، 672 _ 723 ق.

به جلد 1 ص 24 رجوع شود.

آغاز: «بسمله، الکلام هو اللفظ المرکب المفید بالوضع و اقسامه ثلاثة اسم و فعل وحرف...».

انجام: «...غلام زید والذی یقدر بمن نحو ثوب خز و باب ساج و ما اشبه ذلک. تمت بالخیر».

2 _ موصل الطلاب الی قواعد الاعراب «7 _ 34» (نحو _ عربی)

از: زین الدین خالد بن عبدالله ازهری، 838 _ 905 ق.

به شماره 2559 در همین بخش رجوع شود.

آغاز: «الحمد لله الملهم لحمده والصلاة والسلام علی سیدنا رسوله و عبده و علی آله....».

انجام: «...فکذلک خصّ علی التامل فی ختم الکتاب کما فعل فی افتتاحه حیث قال یفضی بمتاملّها جادة الصواب و الله....فختم کتابه بما ابتدأ به. تم بحمد الله».

ص: 94

3 _ لبّ الالباب فی شرح ملحة الاعراب «35 _ 120» (نحو _ عربی)

از: ابو محمد قاسم بن علی بن محمد حریری بصری، 446 _ 516 ق.

شرح متوسط بر منظومه «ملحة الاعراب» سروده خود شارح که در 747 بیت در بیان اصول علم نحو بنظم کشیده شده و مورد شرح و تحشیه بسیاری واقع شده است.

[کشف الظنون 2-1817 _ آستان قدس 12/ 335].

آغاز: «اقول من بعد افتتاح القول...ش: الحدّ ما یمنع الشیء المحدود من الخروج عمّا حدّ به و یمنع غیره من الدخول فیه و منه اشتقاق...».

انجام:

«...ثم الصلاة بعد حمد احمد

علی النبی المصطفی محمد

و آله و صحبه الابرار

القائمین فی دجا....»

4 _ المقصود «121 _ 144» (صرف _ عربی)

از: ؟.

رساله ای مختصر در علم صرف عربی که به چند نفر نسبت داده شده و بگفته صاحب کشف الظنون به ابو حنیفه امام حنفیان هم نسبت داده شده است (؟)، بر این رساله شروح متعددی نوشته شده است.

البته آغاز این نسخه با آغازی که در کشف الظنون نقل شده برابر نیست.

[به کشف الظنون 2-1806 رجوع شود ].

آغاز: «الحمد لله الوهاب للمؤمنین سبیل الصواب والصلاة والسلام علی نبیه محمد الزاجر عن الاذناب الحاثّ علی طلب الثواب....اما بعد فان علم العربیة وسیلة الی العلوم الشرعیة واحد ارکانها...».

انجام: «..مع وجود المقتضی نحو عور و استعور و استوی و غیر ذلک [...[لا یتغیر لصحة البناء و بعضها لعلة اخری والحمد علی الاتمام».

ص: 95

هیچ کدام تاریخ کتابت ندارد شاید تحریر سده 10 و 11 باشد.

در کتاب سوم تملک محمد بن حجازی بن برهان در سال 1182 هست.

145 برگ، 14 × 17

( 2664 )

1 _ یزدان شناخت = ایزد شناخت «1 _ 31» (فلسفه _ فارسی)

از: عین القضاة همدانی _ 492 _ 525 ق.

رساله ای در حکمت الهی که بنام جمال الدین محمد بن محمود دارمی در سه باب تنظیم شده است، این رساله به ابن سینا و شیخ اشراق (مقتول 587 ق) نیز نسبت داده شده است:

باب اول؛ در اثبات باری تعالی و شناختن بعضی از صفات و افعال او (7 فصل).

باب دویم؛ در معرفت نفس انسانی (8 فصل).

باب سیم؛ در معرفت نبوات و معجزات و کرامات (6 فصل).

]نسخه های خطی فارسی 1-866 _ مشار فارسی 5-5582 _ دانشگاه تهران 3-160 _

مجلس 10-980 _ میکرو فیلم دانشگاه 1/ 417].

آغاز: «بسمله، بدانکه این رساله ایست در بیان علمی که همه علمها عاجز مانده است در پیش این علم و هرکه خواهد این علم بداند پس بر خود واجب گرداند که این علم ورای همه علمها باشد...».

انجام: «...و نصیحت و وصیت میکنم که این رساله و نسخه آن بنا مستعدان و شریران ندهند والسلام علی محمد و آله».

ص: 96

2 _ ده قاعده = ده اصل = سلوک = میزان العقائد «32 _ 35»

(عرفان _ فارسی)

از: میر سید علی بن محمد همدانی، 713 _ 786 ق.

ترجمه مانندی است از «اصول عشره» نجم الدین کبری (618 ق) که در یک مقدمه و ده قاعده: توبه، زهد، توکل، قناعت، عزلت، ذکر، توبه، صبر، مراقبت و رضا تنظیم شده است.

[الذریعه 8-283 و 12-225 _ نسخه های خطی فارسی 2-1148 _

دانشگاه تهران 10-1777 _ سپهسالار 4/ 462].

آغاز: «حمد و ثنای نامتناهی پروردگاری را که احکام استحکام قواعد اسلام را منجاء طالبان سعادت ملکوتی گردانید...».

انجام: «... و از لذات و حلاوت میوه حکمت و ولایت محروم اند جعلنا الله و ایاکم ممّن سعد بطاعته و فاز بمحبّته انه قریب مجیب.

3 _ ترجمة الفصول النصیریة «36 _ 41» (کلام _ عربی)

از: محمد بن علی جرجانی استرآبادی، _ زنده 728 ق.

به جلد 1 ص 92 رجوع شود.

4 _ عهدنامه «52 _ 63» (اخلاق _ فارسی)

از: (شاید کاتب).

رساله ای کوتاه در بیان عهد و پیمانهایی است که مؤلف با خداوند بسته و از او خواسته توفیق عمل و پایبندی بدان را بدو بدهد، مفاد عهدنامه درباره توحید، عمل صالح و کردار نیکو و اعتقادات صحیح میباشد.

آغاز: «این چند ورقه ایست در باب عهدهایی که با خدای خود تعالی شأنه مینمایم

ص: 97

که ان شاء الله تعالی آنها را فراموش ننمایم و گاهی که هموم و عموم بر من مستولی گردد رجوع بآنها نمایم....خداوندا با تو عهد میکنم که در همه اوقات و حالات...».

انجام: «..خداوندا با تو عهد میکنم که از جنون خلاصم، جنون را با من چکار است جنون رانده درگاه توست او را با تو نسبتی و ذکری و گفت و شنیدی و عهدی و میثاقی نیست پس ما را بدار برضای خود و از غضب خود باز دار بمحمد و آله».

هر چهار رساله نسخ محمد جواد بن محمد یزدی نجفی.

اول و چهارم بیتاریخ و دوم و سوم در 1325

رساله سوم از اول نقص دارد و در ادامه آن برخی از مناجات خواجه عبدالله انصاری و بخشی از کیمیای سعادت غزالی هست.

در ادامه رساله چهارم چند برگ شامل نصایح ماخوذ از زبور میباشد که از حیات القلوب علامه مجلسی اقتباس شده هست.

72 برگ، 11 × 17

( 2682 )

1 _ شرح قصیده عینیه حمیری «1 _ 6» (عربی _ فارسی)

از: ؟.

ترجمه و شرح مختصری بر قصیده عینیه معروف به «لام عمرو باللوی مربع» سروده سید حمیری است که در مدح امیرالمومنین ((علیه السلام)) سروده شده است، در این رساله پس از ذکر هر بیت از قصیده ترجمه و توضیح مختصری در ذیل آن آورده شده است.

آغاز: «لام عمرو باللوی مربعٌ.

از برای ام عمرو در آخر....منزلیست که پنهان است نشانهای آن خالیست از اهل.....

انجام: یا اینکه جدا گردانیده شود بقدر انگشت انگشت بدن من والله یعلم».

ص: 98

2 _ آداب نماز شب «10 _ 23» (فقه _ دعا _ فارسی)

از: عبدالنّبی بن مفید شیرازی.

رساله ای کوتاه در آداب، آثار و شیوه ادای نماز شب که بدرخواست «میرزا ابوطالب طبیب» نگاشته شده است، این رساله در پنج دقیقه تنظیم شده است: 1 _ در بیان اوقات سیزده رکعت مذکوره. 2 _ در کیفیت هشت رکعت نماز است. 3 _ در کیفیت دو رکعت شفع است با مفرده وتر. 4 _ در کیفیت نافله فجر است. 5 _ در بیان چند مسأله در احکام نماز شب. خاتمه در ادعیه قضای مهمات.

آغاز: «الحمد لله الذی لا یواری عنه لیل ساج و لا سمآء ذات ابراج....که چون عالیحضرت...».

انجام: «..در اخبار به بلند کردن دو دست دعا مفسر شده است حق تعالی عواقب امور هر کس را بخیر مبدل نماید و همه را موفق کند بطاعت و عبادت و خیر دنیا و آخرت فانه علی ما یشاء قدیر. تم بالخیر».

3 _ احکام شکیات نماز (رساله در...) «23 _ 25» (فقه _ فارسی)

از: عبدالنبی بن مفید شیرازی.

رساله ای کوتاه در بیان شکیات نماز که در دوازده کلمه تنظیم شده است.

آغاز: «الحمد لله والصلاة علی رسوله الله و علی آله امناء الله، این چند کلمه ایست که بر وجه اختصار و التماس جمعی از دوستان سمت تحریر یافته، امید که حق تعالی همگی را توفیق دهد بعمل و محافظت نماید از سهو و شک و زلل....».

انجام: «..و هرگاه در اینصورت بعد از عمل بدو سجده نماز را به نیت قربت [...[ الذمة اعاده نماید موفق خواهد بود بغایت الاحتیاط والله یعلم بحقائق احکامه».

ص: 99

4 _ اختیارات الایام صغیر «26 _ 37» (نجوم _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی اصفهانی.

به جلد 2 ص 18 رجوع شود.

هر چهار رساله بدون تاریخ. تحریر سده 13

در ادامه رساله اول برخی دعاها و در ادامه رساله چهارم خواص و آثار دعای عدیله و بیان احکام شکیات نماز به فارسی، و برخی دعاها هست.

60 برگ، 11 × 17

( 2702 )

1 _ تحفة الطالب و بغیة الراغب فی علم التوحید «1 _ 21» (کلام _ عربی)

از: صفی الدین بن فخر الدین محمد نجفی طریحی، _ زنده 1100 ق.

مؤلف در سفری که در جوانی به مشهد الرضا به سال 1083 ق نموده بود بدرخواست برخی دوستان این رساله را در اصول دین نگاشت و در یک مقدمه و هفت مطلب تنظیم ساخت.

آغاز: «الحمد لله الذی دل علی وجوب وجوده بحدوث الاجسام و علی قدرته و علمه بما اظهر فی خلقه من الاتقان و الاحکام».

انجام: «...و تفاصیل ذلک تطلب من محالها. اللهم اجعلنی علی توحیدک و تمجیدک اموت و احیی».

2 _ الینبوع المنبجس فی الرد علی من قال المنجّس لا ینجّس «25 _ 47»

(فقه _ عربی)

از: صفی الدین بن فخر الدین محمد نجفی طریحی، _ زنده 1100 ق.

«مؤلف مینویسد یکی از عمو زادگان من سوالی از من نمود که آیا منجّس خود

ص: 100

نجس میکند یا نه و چون با من در نظر و رای مخالف بود رساله حاضر را در جواب و رد وی نوشتم»، رساله بصورت استدلالی در سه باب تنظیم شده است.

]الذریعه 25/ 293].

آغاز: «بعد حمد لله سبحانه علی نعمائه والصلاة علی اشرف انبیائه محمد و آله مهابط وحی الله و امنائه...قد عرض علی بعض بنی عمی رسالة سألنی نقد جواهر زواهرها و عوالی غوالی لوالئها من اولها الی آخرها...».

انجام: «..العاشر ان الرسالة خالیة عن تشخیص ای منجّس لا ینجّس، اذ لیس فیها الا اناطة حکم بامر مجهول و ذلک لا یستفید منه السائل و لا یفید فیه المسئول».

3 _ الرسالة الشبهاتیة = نجاة السالکین «48 _ 59» (فقه _ عربی)

از: صفی الدین بن فخر الدین محمد نجفی طریحی،

_ زنده 1100 ق.

رساله ای کوتاه در بیان لزوم احتراز از شبهات و حسن احتیاط بطور عقلی و نقلی و اجتناب از تمام شبهات و در پایان رساله بخشی از مثنوی نان و حلوای شیخ بهایی را در لزوم احتیاط آورده است.

[الذریعه 11/ 201].

آغاز: «احمد لله حمدآ کما یحب و یرید واشکره شکرآ یوجب لی من فضله المزید....».

انجام:

«عاقبت خاصیتش ظاهر شود نفس از آن لقمه ترا قاهر شود

در ره طاعت ترا بیجان کند

خانه دین ترا ویران کند»

4 _ الاوزان و المقادیر = میزان المقادیر «59 _ 60» (فقه _ عربی)

از: صفی الدین بن فخر الدین محمد نجفی طریحی، _ زنده 1100 ق.

ص: 101

رساله ای کوتاه در بیان اوزان و مقادیر منطقه عراق که بدرخواست برخی مومنین در سال 1092 ق نگاشته است.

[الذریعه 23/ 323].

آغاز: «الحمد لله رب العالمین...و بعد فقد سألنی بعض الصالحین عما تمّس الحاجة الیه کثیرآ من المقادیر الشرعیة و عن التعبیر عنها بما هو المتعارف فی بلادنا اعنی العراق من وقتنا هذا و هو سنة اثنین و تسعین و الف فاجبته».

انجام: «...الرطل المدنی: رطل و نصف عراقی، تمت».

رساله اول نسخ مؤلف در 1083. حواشی از او با امضاء «منه» دارد.

رساله دوم نسخ محمد علی بن بهاء الدین طریحی نجفی در 1092. حواشی از مؤلف دارد و در برگ 3 چند ماده تاریخ برای ولادت رضی الدین محمد ابوطالب (که ظاهرآ فرزند مؤلف باشد) هست.

رساله سوم نسخ مؤلف در 1092 در کربلا. در برگ 48 دو ماده تاریخ برای شیخ فخر الدین طریحی آمده: «و یخلفه بعده صفی الدین» و «و یطوف علیهم ولدان مخلدون» به خط یکی از اولاد وی دیده میشود.

و نیز یادداشت از محمد بن حسن بن احمد ابی سنان بخط او در تاریخ 1096 و 1098

آمده است.

رساله چهارم نستعلیق مؤلف بدون تاریخ.

61 برگ، 13 × 18

( 2747 )

1 _ النافع یوم الحشر فی شرح باب الحادی عشر «1 _ 64» (کلام _ عربی)

از: فاضل مقداد.

به جلد 1 ص 557 رجوع شود.

ص: 102

2 _ الباب الحادی عشر «65» (کلام _ عربی)

از: علامه حلی.

متن همان «النافع» است.

3 _ شرح الباب الحادی عشر «66 _ 107» (کلام _ عربی)

از: ؟.

آغاز:......الاصول جمع اصل و الاصل....و المراد باصول الدین معرفة الله تعالی و صفاته.....

انجام: و الالجاز الامر بوقوع المنکر و النهی عن المعروف. تمّت.

4 _ الاعتقادات «107 _ 109» (کلام _ عربی)

رساله ای است کوتاه در بیان اعتقادات شیعه با عناوین «اعتقد» در هشت فقره.

آغاز: بسمله اعتقد ان الله تعالی موجود لانّه اوجد العالم....

انجام: لصدق المخبر بها و هو النبی صلی الله علیه و آله والحمد لله رب العالمین.

کتاب اول نسخ محمد نقی بن حاج ملا ابوطالب ساروی در 1268

از رساله دوم فقط یک برگ هست. بدون تاریخ.

رساله سوم برگ اولش افتاده، نسخ 11 میباشد.

رساله چهارم بدون تاریخ. نسخ سده 11

110 برگ، 12 × 18

( 2769 )

1 _ کنز الحقایق «1 _ 30» (عرفان _ فارسی)

از: پهلوان محمود پریار (پوریا ولی) خوارزمی، _ 722 ق.

ص: 103

مثنوی عرفانی در پنج مقاله که در سال 709 ق سروده شده است:

ز هجرت هفتصد و نه شد نهادم

اساسش را به شش مه نظم دادم

در این مثنوی مضامین و عناوین حمد و ستایش، معنی ایمان، اسلام، شهادت، طهارت، زکات، روزه، جهاد نفس، عشق، دوزخ، معنی مهدی موعود، میزان و قیامت مطرح شده است

[نسخه های خطی فارسی 4-3059 _ الذریعه 18-151 _

مشار فارسی 4-4148 _ مجلس 3-570 _ دانشگاه 13/ 3187].

آغاز:

«بنام آنکه اول کرد و آخر به نام آنکه باطن کرد و ظاهر

خداوند منزّه پاک بیعیب که عالم را شهادت کرد از غیب...»

انجام:

«...اگر مردی ز هر دو گرد بیزار بمردی روی خود سوی خدا آر

چو میخواهی خدا در معرفت پوی

خدا بین و خدا خوان و خدا گوی»

2 _ الهی نامه = منتخب حدیقه «31 _ 64» (فارسی)

از: سنایی غزنوی، 464 _ 525 ق.

ناظم بارها در منظومه حدیقة الحقیقة دست برده و بار آخر در سال 525 ق هزار و یک بیت برابر تعداد اسماء حسنی با دیباچه ای تازه برگزیده و بدین نام خوانده است.

[نسخه های خطی فارسی 4-2646 _ الذریعه 19-119 _ مشار فارسی 4-4980 _ مجلس 36/ 442].

آغاز:

«حمد و شکر ثنا علی الاطلاق

ذات حق را بود باستحقاق

آنکه هم اولست و هم آخر آنکه هم باطنست و هم ظاهر...»

ص: 104

انجام:

«..پانصد و بیست و چار رفته ز عام پانصد و بیست و پنج گشته تمام

باد بر مصطفی درود و سلام ابد الدّهر صد هزاران عام»

3 _ انیس العارفین «65 _ 85» (عرفان _ فارسی)

از: معین الدین بن نصیر قاسم انوار تبریزی، 757 _ 837 ق.

[الذریعه 19-122 _ مجلس 8-351 و 26-310 _ نسخه های خطی فارسی 4-2652 _

الفبایی آستان قدس / 74].

آغاز:

«یا مغیث المذنبین معطی السؤال یا انیس العارفین یا ذوالجلال

ای ز عشقت هر دلی را مشکلی وی ز شوقت در جنون هر عاقلی...»

انجام:

«...غیر او را من نمیبینم وجود پیش او زانست جانم در سجود

نور او بگرفت عالم را تمام

دیده بگشا تا به بینی والسلام»

4 _ زاری نامه «86 _ 96» (منظومه _ فارسی)

از: محرابی کرمانی.

منظومه ای متوسط در 206 بیت در شکایت و زاری از اوضاع و احوال روزگار شاعر و تغییر اخلاق و روحیه مردم و تمایل آنها بسوی گناه و فساد اخلاق و غیره. نام شاعر در منبعی یافت نشد.

در ادامه منظومه ای کوتاه در 36 بیت در نصیحت و پند و سه رباعی و چهارده بیت در شکایت از روزگار آمده است.

ص: 105

آغاز:

«ای مسلمانان فغان و صد فغان

از جفای دور و بیداد زمان

با که گویم شرح حال زار خویش

زانکه هر کس مانده اندر کار خویش...»

انجام:

«...شکر گویم به همه حال چو نیکی و بدی همگی بر گذر راهگذر میبینم

کشته محرابی سرگشته پریشان از غم ناگه از وی نه نشان و نه خبر میبینم»

کتاب اول بدون تاریخ. تحریر سده 11

کتاب دوم نستعلیق وجیه الدین بن اسماعیل در 1003 و کتاب سوم و چهارم نستعلیق همان کاتب بدون تاریخ.

97 برگ، 10 × 18

( 2783 )

1 _ وحدت وجود «1 _ 12» (فلسفه و عرفان _ فارسی)

از: محمد اسمعیل بن حسین خواجویی مازندرانی، _ 1173 ق.

گزارش از مفاهیم وحدت وجود و تعدد موجود بر مشرب حکما که بدرخواست عزیزی نگاشته شده است.

[الذریعه 25-55 _ مرعشی 13-278 _ نسخه های خطی فارسی 2-864 _ نشریه دانشگاه 5/ 361].

آغاز: «بعد از تشیید قوایم ستایش و ثناء و تمهید مراسم تحیّت و دعا....».

انجام: «..و قد عرفت ما هو الحقّ منها فی صدر الرسالة فالیک الاختیار بعقلک دون هواک فجرد لذلک باطنک تری برکاته عن قریب و تفوز مع الفائزین و صلی الله علی اشرف الانبیاء و المرسلین محمد و عترته الاطیبین الاکملین».

ص: 106

2 _ تحقیق از کوه قاف «12» (فارسی)

از: محمد اسمعیل بن حسین خواجویی مازندرانی، _ 1173 ق.

کسی از مؤلف درباره کوه قاف سوال کرده و حقیقت یا افسانه بودن آن را جویا شده، مؤلف اخبار موجود در این باره را نقل و معنی کرده و بعضی اقوال را نیز رد کرده است.

آغاز: «نوشته مهر سرشته رسید و بر مضمون آن اطلاع حاصل گردید از کوه قاف سؤال فرموده بودند که آیا وجود دارد یا آنکه مانند عنقا معلوم الاسم معدوم الجسم است صاحب قاموس آورده که...».

انجام: «..و از آنچه گفته آمد دانسته شد که کوه قاف چنانکه اسم دارد وجود و رسم هم دارد والله یعلم نمقه بیمناه الجانیة الفانیة العبد الجانی محمد بن الحسین المشتهر باسمعیل المازندرانی».

3 _ مقالة فی نوم الملائکة «13 _ 14» (کلام _ عربی)

از: محمد اسمعیل بن حسین خواجویی مازندرانی،

_ 1173 ق.

رساله ای کوتاه که در آن روایتی از امام صادق مبنی بر اینکه تمام ذوی الحیاة غیر از خداوند خواب دارند نقل کرده و سپس با برخی آیات و روایات سنجیده و آن را مخالف عقل و نقل یافته و سپس در مقام جمع و رفع تناقض برآمده است.

آغاز: «فی الاکمال عن الصّادق علیه السّلام انه سئل عن الملائکة اینامون فقال ما من حیّ الّا و هو ینام خلا الله وحده.

انجام: «..و ان کان بعیدا عن لفظ الحدیث الا ان التوفیق بین الاخبار مهما امکن خیر من طرح بعضها راسآ والعلم عند الله و عند اهله».

ص: 107

4 _ محرمات رضاعی (رساله در...) «14 _ 16» (فقه _ فارسی)

از: محمد اسماعیل بن حسین خواجویی مازندرانی، _ 1173 ق.

مؤلف ابتدا تمام محرمات ازدواج را که سیزده نفرند شمرده و سپس محرمات رضاعی را بدانها ملحق نموده و توضیح داده است.

آغاز: «بعد از سپاس بیقیاس و ستایش بی آلایش خدا و رسول علیه و آله السلام الی یوم القیام راقم حروف فقیر دست و پا شکسته تار و پود از هم گسسته عبد جانی....گوید که در شرع اسلام...» .

انجام: «..و برادر نسبی یکی خواهد که آن دیگریرا بزنی بگیرد هیچ دلیل بر حرمتش نیست پس به حکم اباحه اصلیه حلال باشد چنانکه از حدیث سابق الذکر نیز دانسته شد و بالله التوفیق».

هیچ کدام تاریخ کتابت ندارد.

16 برگ، 12 × 17

( 2804 )

1 _ شرح قصیده عینیه حمیری «1 _ 13» (فارسی)

از: ؟.

شرح قصیده «لام عمرو» سروده سید اسمعیل حمیری از شاعران اهل بیت: است که در وصف علی بن ابیطالب (علیه السلام) سروده شده است.

آغاز: «و هی لام عمرو باللّوی مربع.

بدانکه حلاوت بیان و شیرینی زبان و حسن اداء کلام خصوصا در اغاز و انجام و در مذاق خواص و عوام...».

انجام:

«..و بعدها صلّو علی المصطفی

و صهره حیدرة الا صلع

ص: 108

و بعد از این ابیات رحمة و صلوات بفرستید بر حضرت مصطفی صل الله علیه و اله وسلم و بر دامادش که حیدر اصلع است».

2 _ ترجمه قصیده فرزدق «13 _ 18» (فارسی)

از: ؟.

ترجمه و توضیح مختصری بر قصیده معروف «فرزدق» که در وصف امام زین العابدین (علیه السلام) سروده شده است.

آغاز: «بسمله و بعد کان قد حج هشام بن عبدالملک...فقال الفرزدق هذا الذی یعرف البطحاء و طأته....بطحاء ممرّ و مجری سیل را گویند که در وسعتی باشد و سنگ ریزه های نرم داشته باشد و از قول صاحب نهایه چنین مستفاد میشود..».

انجام: «...فقال علی بن الحسین (علیه السلام) نحن اهل بیت لا یعود الینا ما خرج منّا فقبله الفرزدق رحمة الله علیه و علی کاتبه».

3 _ شرح قصیدة العینیة «39 _ 48» (فلسفه _ عربی)

از: نظام الدین حسین بن جمال بن حسین ایذی اثیری قهستانی.

رساله ای کوتاه در شرح و توضیح «قصیده عینیه» ابن سینا که در آن از استادش جلال الدین زکریا بن محمد بن عبیدالله قاینی نسفی نام برده است، جملات فارسی در لابلای شرح بکار برده شده است.

[کشف الظنون 2-1342 _ الفبایی آستان قدس / 353].

آغاز: «الحمد لله الذی خلق بقدرته الارواح و الأجساد و الّف بحکمته فی ترکیبها بین الأضداد و قدّر بعد قضائه احوال العباد فی المبدء و المعاش و البرزخ و المعاد و بیّن لهم سبیل الله....».

انجام: «..و تعلقها بهذا الهیکل المحسوس قصیرة غایة القصر قلیلة نهایة القلة بنسبة

ص: 109

امتداد الزّمان من الأزل الی الابد و بدایة العالم الی نهایته فشبه اتصالها به بالبرق الخاطف الذی لا یرجی دوامه والله اعلم بالصواب».

4 _ جنگ اشعار «49 _ 64» (عربی)

جنگی مختصر در حکایات و اشعار عربی که از شعرای مختلف جمع آوری شده است، اشعار شعرای ذیل آمده است: کمال الدین علی بن محمد مبارک (ابن العمی)، ابو نواس (در قضیه هارون و جاریه اش)، ابن ابی الحدید، شافعی، ابوبکر خوارزمی، یاقوت خطاط، خدیجه (س)، عایشه، محمود زرّاق، ابو الشجاع محمد بن حسین بن محمد بن ابراهیم (ظهیر الدین)، ابو عمرو احمد بن عبد ربه قرطبی، ابراهیم ادهم، عمارة بن علی بن زیدان تمیمی، عبید الله بن عبدالله، ابوبکر بن ابی قحافه، ابو اسحاق خفاجی، اصمعی، ابراهیم بن منصور بن مسلم فقیه شافعی ابو تمام، متنبی، یحیی بن خالد برمکی.

هر چهار کتاب تحریر سده 11 میباشد.

در ادامه رساله دو اشعاری از ابن فارض هندی و اقا میرزا فخر الدین و شیخ بهائی هست.

72 برگ، 12 × 19

( 2824 )

1 _ تحریر ابسقلاوس فی المطالع «1 _ 4» (ریاضیات _ عربی)

از: خواجه نصیر الدین محمد بن محمد طوسی، 672 ق.

رساله ای در هندسه نگاشته ابسقلاوس اسکندرانی که قسطاس بن لوقا بعلبکی به عربی ترجمه کرده و یعقوب بن اسحاق کندی آن را اصلاح نموده است. این رساله در سه مقدمه و یک صدر و دو شکل تنظیم شده است.

[آستان قدس 10-95 _ مرعشی 12-101 _ مشار عربی / 166].

ص: 110

آغاز: «مما اصلحه الکندی و هو من نقل قسطاس لوقا البعلبکی و هو یشتمل علی ثلاث مقدمات و صدر و شکلین...».

انجام: «..و اذا عرفنا مطالع الجزر و کانت الزیادات معلومة فمطالع جمیع الاجزاء معلومة».

2 _ تحریر ارسطرخس فی جرمی النیرین و بعدیهما «5 _ 19»

(ریاضیات _ عربی)

از: خواجه نصیر الدین محمد طوسی، _ 672 ق.

تحریر رساله ای از «ارسطرخس ساموشی» که درباره جرم زمین و ماه و مسافت بین این دو کره در 17 شکل نگاشته شده است.

[مرعشی 12-101 _ آستان قدس 10-153 _ مشار عربی / 166].

آغاز: «سبعة عشر شکلا صدر الکتاب...ان القمر یقبل الضوء من الشمس و ان قدر الأرض عند فلک البروج قدر المرکز...».

انجام: «..اصغر من نسبة 13 الی 4 اعنی من نسبة 13 الی الواحد و ذلک ما اردناه. تم».

3 _ تحریر ماخوذات ارشمیدس «19 _ 30» (ریاضیات _ عربی)

از: خواجه نصیر الدین محمد طوسی، _ 672 ق.

رساله ای در مباحث و اصول هندسه از آثار ارشمیدس یونانی که ثابت بت قره حرانی ترجمه و استاد مختص ابوالحسن علی بن احمد نسوی تفسیر نموده است، این رساله در 15 شکل تنظیم و در سال 658 ق نگاشته شده است.

[مرعشی 12-102 _ آستان قدس 10-238 _ مشار عربی / 166].

آغاز: «تحریر کتاب ماخوذات ارشمیدس ترجمه ثابت بن قره...قال الاستاد المختص هذه مقالة منسوبة الی ارشمیدس فیها اشکال حسنة قلیلة العدد کثیرة الفوائد

ص: 111

فی اصول الهندسة...».

انجام: «...و قد تبیّن ذلک فی الشکل الثالث عشر من المقالة الثالثه عشر من الأصول و ذلک ما اردناه».

4 _ تحریر المفروضات «31 _ 40» (ریاضیات _ عربی)

از: خواجه نصیر الدین محمد طوسی،

رساله ای از ارشمیدس یونانی و ترجمه ثابت بن قرّه حرّانی (221 _ 288 ق) که در 36 شکل و در برخی نسخ 34 شکل تنظیم شده است.

[الذریعه 3-392 _ کشف الظنون 1-357 _ مشار عربی /166 _

مرعشی 12-102 _ دایرة المعارف بزرگ 1/ 45].

آغاز: «و هی ستة و ثلثون شکلا و فی بعض النسخ اربعة و ثلثون شکلا علی الترتیب المثبت بالأرقام السّود علی الحاشیة...».

انجام: «و جمیع....معلوم و ذلک ما اردناه».

هر چهار رساله نستعلیق 1109

اشکال ریاضی رساله چهارم یا همه رساله ها را محمد شفیع حسینی رسم کرده است و نیز رساله چهارم یا همه رساله ها مقابله و تصحیح شده است.

این مجموعه ادامه مجموعه ش 2825 که در همین جلد بخش دوم معرفی شده میباشد.

40 برگ، 12 × 17

( 2865 )

1 _ الکافیة «1 _ 26» (نحو _ عربی)

از: ابن حاجب عثمان بن عمر مصری، _ 646 ق.

به جلد 1 ص 439 رجوع شود.

ص: 112

2 _ المصباح «27 _ 67» (نحو _ عربی)

از: ابوالفتح ناصر بن عبدالسید بن علی مطرزی خوارزمی، _ 610 ق.

رساله ای مختصر در قواعد و کلیات نحو در پنج باب تنظیم شده و از ابتدا مورد توجه ادبا واقع شده است: 1 _ فی الاصطلاحات النحویة. 2 _ فی العوامل اللفظیة القیاسیة. 3 _ فی العوامل اللفظیة السماعیة. 4 _ فی العوامل المعنویة. 5 _ فی فصول من العربیة.

[الفبایی آستان قدس /523 _ آستان قدس 12-437 _ مرعشی 8-261 _ کشف الظنون 2/ 1708].

آغاز: «اما بعد حمد الله ذی الانعام جاعل النحو فی الکلام کالملح الطعام...».

انجام: «...لان الدال علیه لفظ ایضآ الا انه یعقبه و فی الاول ما سبق من الکلام. تمت».

3 _ الاعراب عن قواعد الاعراب «68 _ 98» (نحو _ عربی)

از: ابن هشام انصاری، 708 _ 761 ق.

مختصری در قواعد و اصول علم عربیّت که در چهار باب تنظیم و مورد شروح و حواشی بسیاری واقع شده است.

[آستان قدس 12-7 _ کشف الظنون 1-124 _ نمازی خوی / 305].

آغاز: «قال الشیخ الامام العامل...هذه فوائد جلیلة فی قواعد الاعراب...متامّلها جادّة الصواب...».

انجام: «...و کثیر من المتقدمین یسمون الزائدة صلة و بعضهم یسمّیه مؤکدآ و فی هذا القدر کفایة لمن تامله».

4 _ اعراب دیباچة المصباح «97 _ 124» (نحو _ عربی)

از: یعقوب بن سید علی زاده، 931 ق.

اعراب و ترکیب دیباچه و مقدمه کتاب «المصباح» نگاشته مطرزی خوارزمی

ص: 113

(610 ق) است.

[آستان قدس 12-10 _ فهرس مکتبه الاوقات موصل 1-143

(نام مؤلف را این فهرست ذکر کرده است) ].

آغاز: «الحمد لله الذی لا یبلغ کنه ه حادّ و لا یحصی عدد نعمه عادّ و حار فی بحار عرفانه ارواح العالمین....».

رساله اول نستعلیق 994. از وسط ناقص است. حواشی دارد.

رساله دوم نستعلیق 995. حواشی دارد.

رساله سوم بدون تاریخ. شاید از سده دهم. حواشی دارد.

رساله چهارم نسخ 1083. حواشی دارد.

124 برگ، 13 × 19

( 2881 )

1 _ شرح سی فصل «1 _ 62» (نجوم _ فارسی)

از: ؟.

شرحی بر رساله سی فصل «خواجه نصیر طوسی» (672 ق) که برای شاگردانش نگاشته، فهرست نویس آستان قدس به احتمال از جلال الدین دوانی دانسته ولی با توجه به اینکه تألیف این کتاب در 727 میباشد و نسخه دانشگاه تهران در سال 728 ق کتابت شده از دوانی نیست.

[احوال و آثار خواجه تالیف مدرس رضوی ص 394 - نسخه های خطی فارسی 1-319 _

الذریعه 13-311 _ دانشگاه تهران 13-3475 _ مجلس 7/ 160].

آغاز: «الحمد لله علی نعمائه واشکره علی آلائه و صل علی محمد خیر انبیائه محمد و اله اجمعین اما بعد چون به تقدیر باری...».

انجام: «..اگر کسی زیادت ازین خواهد به دیگر کتب این علوم رجوع باید کرد توقع

ص: 114

بالطاف ناقدان عین فضیلت آنکه چون بر عثرات این اطناب واقف گردند پرده عفو و برقع اصلاح دریغ نفرمایند والسلام».

2 _ طریقه ساختن رنگها «63 _ 68» (فارسی)

از: ؟.

رساله ای مختصر در بیان روشهایی که برای بدست آوردن رنگها و ترکیب چند رنگ با همدیگر و شیوه بدست آوردن آنها از گیاهان بروش رنگرزهای قدیم نوشته شده است.

آغاز: «بسمله، بجهت اسامی رنگهای نقاشی که هر رنگ چه بوده و چه رنگ بشود بدین موجب است: سفیداب...طریقه ساختن سفیداب صمغی. به قدر دو مثقال سفیداب را ساییده...».

انجام: «...و روز در آفتاب بگذارند و هر چند مبالغه در هم زدن آن کنند بهتر است و قدر صمغ عربی دو چندان مازو باشد [...[و اگر خواهند براق گردد دو مثقال نبات سفید صافی اضافه نمایند».

3 _ جودیّه «70 _ 75» (طب _ فارسی)

از: ابو علی حسین بن عبدالله بن سینا، 370 _ 428 ق.

رساله ای کوتاه در درمان پاره ای از بیماریها که بنام سلطان محمود غزنوی (388 _ 421 ق)در هشت باب نگاشته شده است، بگفته اقای منزوی در انتساب این رساله به ابن سینا تردید است.

]نسخه های خطی فارسی 1-517 _ الذریعه 5-286 _ مصنفات ابن سینا /268 _

دانشگاه تهران 4-745 _ مشار فارسی 2/ 1618].

آغاز: «بسمله بدانکه جمیع علتها از خوردن بسیار و گفتار بسیار و خفتن بسیار و

ص: 115

مجامعت بسیار پدید آید از خوردن بسیار معده تباه شود و جگر ضعیف شود...».

انجام: «..و هر زنی که نخواهد حامله شود هرگاه از حیض پاک شود....و از آن فتیله سازد و بخود بردارد [...[بسته شود».

4 _ جلاء العیون «76 _ 104» (طب _ فارسی)

از: حکیم شلیمر فلمینگی.

رساله ای در بیان دردها و درمان بیماریهای چشم که برای استفاده شاگردان و دانشجویان مدرسه دارالفنون تالیف و در سه جمله تنظیم شده است.

جمله اول؛ در بیان امراض آلات....جمله دویم؛ در بیان امراض مقله. جمله سیم؛ در بیان امراض مزاجی عین.

]نسخه های خطی فارسی 1/ 516 (نام مؤلف دکتر پولاک اتریشی ذکر شده) _

مشار فارسی 2-1567 _ نشریه دانشگاه 3/ 309].

آغاز: «الحمد لله رب العالمین و....اما بعد چون عالیجاه مقرب الخاقان حکیم پولاک....که معلم اول علم طب و جراحی در مدرسه دارالفنون بود...».

کتاب اول نستعلیق 1196 و از وسط ناقص است.

کتاب دوم و سوم بدون تاریخ. نستعلیق سده 12

کتاب چهارم فقط تا اوائل جمله دوم را دارد. تحریر سده 13 و 14

105 برگ، 11 × 17

( 2916 )

1 _ دماء ثلاثه «11 _ 18» (فقه _ فارسی)

از: محمد رضا گلپایگانی، قرن 13

رساله ای کوتاه در احکام و فروعات مربوط به خونهای سهگانه بانوان که برای

ص: 116

استفاده مقلدین نوشته شده است.

آغاز: «یکی از اسباب غسل خروج خون حیض است بدانکه خونیکه از فرج زنان بیورن می آید بر چهار قسم است...».

انجام: «..و هرگاه مشتمل بر استخوان نباشد مسّ آن سبب غسل نمیشود و احوط وجوب غسل است به مس عظم مجرد بعد از سرد شدن و پیش از غسل بلکه دور نیست که اظهر باشد».

2 _ ملحمه دانیال «19 _ 55» (فارسی)

از: ابوالفضل حبیش بن ابراهیم تفلیسی، قرن 6

به شماره 1281 از مجموعه های دو کتابی در جلد سوم رجوع شود.

3 _ دوازده امام = صلواتیه «57 _ 66» (دعا _ عربی)

از: ؟.

آغاز: «اللهم انت الاول فلیس قبلک شیء وانت الاخر فلیس بعدک شیء وانت الظاهر فلیس فوقک شیء و انت الباطن فلیس دونک شیء و انت العزیز الحکیم...».

انجام: «..و لم یکن له ولی من الذل و کبّره تکبیرا و حسبنا الله وحده والصلاة والسلام علی خیر خلقه محمد و عترته اجمعین و سلم تسلیما کثیرا کثیرا».

4 _ ترجمه حسنیه «71 _ 162» (کلام _ فارسی)

از: ابراهیم گرگین استر آبادی، قرن 10

به جلد 2 ص 140 رجوع شود.

رساله اول نستعلیق 1277. در ابتداء نسخه چند صفحه از باب النوادر بحار الانوار هست.

رساله دوم نستعلیق سید جعفر بن ابراهیم در 1208 در قلعه فین.

ص: 117

رساله سوم نسخ محمد بن آخوند ملا قنبر علی بدون تاریخ. تحریر سده 13

رساله چهارم نستعلیق 1280 با مهر بیضوی «محمد حسن الشریف 1337 روی برگ اول.

165 برگ، 11 × 18

( 2960 )

1 _ متنزّه الابصار «3 _ 73» (فارسی)

از: ابوبکر بن علی (ابی بکر اشکذری).

رساله ای متوسط و منظوم در توصیف و توضیح مطالب اخلاقی و غیره که با استفاده از اشعار شعرای قدیم در 70 باب تدوین شده نام شعرا در متن نیست ولی در هامش صفحات با خط قرمز آمده است، گاهی اوقات نیز شعرهایی از مؤلف با عنوان «و لجامعه تغمده الله» و «له رحمه الله» آمده است، این کتاب بنام نصرة الدین شاه یحیی معنون شده است.

عناوین رساله عبارتند از:باب 1 _ فی التوحید و التمجید والتنزیه و المناجات.

2 _ فی نعت سید المرسلین صلوات الله علیه. 3 _ فی القسمیات. 4 _ فی المواعظ والنصائح. 5 _ فی العدل و الظلم. 6 _ فی العقل و اتباعه و تدبیر العقلاء و مصاحبتهم.

7 _ فی آثار اللطیف (اللطف) و العنف. 8 _....9 _ فی العزلة و القناعة. 10 _ فی.... الهواء و الطمع و طول الامل. 11 _ فی زوال نعیم الدنیا و نظر الاعتبار. 12 _ فی السخاء والبخل. 13 _ فی الاحتراز عن صحبة العوام و الاشرار و التحریص علی تحصیل الادب. 14 _ فی الصمت و کثرة الکلام و التانی و العجلة و الصبر و الحلم. 15 _ فی ان ما فات لا یدارک و رعایة الحزم و...16 _ فی التدبیر و المداراة بحسب الامکان و ان الصلح خیر و قبول المعذرة و المشاورة مع الکبراء. 17 _ فی انتهاز الفرص و ان الملک لا یصلح للشرکة و رجوع المنصب الی اهله بحسب کفایتهم مدرجآ. 18 _ فی وضع الاشیاء موضعها و رعایة خیر الامور و عدم الغرور. 19 _ فی الاعتداد بالحسب لا

ص: 118

بالنسب و التفرد بنفسه. 20 _ فی الثبات و التزلزل و مذمّة الکذب. 21 _ فی ان الزمان مکاف بالطبع و الاغماض عن رؤیة العیب. 22 _ فی المکافاة بالضد وان الاخلاص.... بالاختصاص و عدم الوفاء و المروة. 23 _ فی النباوة بین الاشیاء والاعتداد بالمعنی لا بالصورة. 24 _ فی عدم الاعتماد علی التملق و ان الظفر بالمرام یهون [...[و الآلام.

25 _ فی الاعتذار و الاستعطاف. 26 _ فی المنة و تمهید حقارة الهدایا. 27 _ فی العیادة والاستدعاء الی المجلس. 28 _ فی تربیة اللئیم و ان الاصل لا.... 29 _ فی الشکایة وانقلاب الزمان و جور اللئام علی الکلام. 30 _ فی ان القید و الحبس لا ینقص من قدر الرجل. 31 _ فی ان الجد.... الاحتراز عن....لا ینفع و قیمة الاشیاء.... 32 _ فی التقدم والتفوق من غیر استحقاق و ان الراحة للاراذل و المشقة لاهل الکمال. 33 _ فی ظهور الادنی عند حقارة الاعلی و ان الکمال لا یحصل الا بالتدرّج. 34 _ فی ظهور الاشیاء التی لا یحتاج الی دلیل و الوقوف بین الخوف و الرجاء. 35 _ فی حفظ الاشرار و تفویض الاختیار. 36 _ فی الخضاب و الشیب و ان الزینة لا باللباس. 37 _ فی صفة الکلام نظمآ ونثرآ و مدحآ و ذمآ. 38 _ فی صفة السفائن الشعریة و..... 39 _ فی صفة القلم و الدواة مدحآ و ذمآ. 40 _ فی النساء عصمتهنّ. 41 _ فی المدائح. 42 _ فی التهانی. 43 _ فی المراثی. 44 _ فی التسلی عن الشیء بالشیء. 45 _ فی العشق. 46 _ فی البکاء و الضحک. 47 _ فی الاشتیاق و الفراق و التودیع. 48 _ فی الاقامة والسفر. 49 _ فیما یصلح للمکاتبات و الاجوبة. 50 _ فی صفة الحسن و الاعضاء. 51 _ فی حظ الخد و الذوائب و.... و الخال. 52 _ فی التقبیل و المعاشرة و الغنج و الدلال و ازالة البکارة. 53 _ فی الخمر و الساقی مدحآ و ذمآ. 54 _ فی صفة الربیع و النسائم والورد والریاحین والازهار. 55 _ فی صفة الصیف و و حرارته. 56 _ فی الخریف و الفواکه. 57 _ والشتاء والبرد و السحاب و الثلج. 58 _ فی الابنیة و العمارات. 59 _ فی القلاع والحصون.... والجبال و المفاوز و الطرف. 60 _ فی صفة السیف و الاسلحة و.... وصفة الحرب.

61 _ فی صفة الفرس و المراکب و سرعة سیرهن مدحآ و ذمآ. 62 _ فی صفة اللئالی.

ص: 119

63 _ فی صفة الشمس و الهلال و القمر و طلوعها و غروبها. 64 _ فی صفة النار وشررها. 65 _ فی صفة الشمع و البرق. 66 _ فی صفة الماء و الحمام و الاستحمام والحلق.

67 _ فی صفة الفصد و الفصّاد. 68 _ فی الرمد و وجع الرجل و الصلع وفقد الاسنان وصفرتها. 69 _ فی الجرب و.... 70 _ فی المعمیات.

آغاز:

«ما احسن مطلع المقال قد زیّن باسم ذوالجلال

قدیری که ضمایر اولی البلاغه اصداف درر اسالیب منظومات...».

انجام:

«..چو تاج مهر تو دیدم که بود بر سر خود

در آن ولا سر من آرزوی پای تو کرد

کنون ز دامن گل میگشاید این معنی از آن بهار گلستان خویش جای تو کرد»

2 _ روضة المحبّین = ده نامه «74 _ 101» (فارسی)

از: ابن عماد خراسانی، 800 ق.

منظومه ای عاشقانه در مکاتبات دو عاشق و معشوق و بیان حالات این دو که در ضمن ده نامه بیان شده است، این رساله در ربیع الاول سال 794 ق پایان یافته است.

]مجلس 38-135 _ الفبایی آستان قدس /290 _ نسخه های خطی فارسی 4-2845 _

الذریعه 8-283 و 19-192 _ دانشگاه تهران 11/ 2308].

آغاز:

«الحمد لخالق البرایا والشکر لواهب العطایا

ای نام تو صدر هر کتابی

وارایش فصل هر خطابی...»

ص: 120

انجام:

«..یارب بصلاح توبه کاران

یارب بعلاج رستگاران

گر (کز) رهگذر رفیق توفیق

بنمای بما طریق تحقیق»

3 _ عشاق نامه «102 _ 126» (فارسی)

از: عبید زاکانی قزوینی، _ 71 / 751 ق.

مثنوی است که در سال 751 ق بنام «ابو اسحاق» سروده شده است.

[الذریعه 15-264 _ مشار فارسی 3-3514 _ نسخه های خطی فارسی 4-3002 _

نشریه دانشگاه 2/ 91].

آغاز:

«خدایا تا درین افروزه ایوان

فروزد مهر و ماه و تیر و کیوان

شه خاور جهان آرای باشد زمان باقی زمین برجای باشد...»

انجام:

«...کنون وقتست اگر کوتاه گیرم سوی خاموش گشتن راه گیرم

کسی را پای دل در گل مبادا

چنین کار کسی مشگل مبادا»

4 _ کنز اللطائف «127 _ 174» (فارسی)

از: حسن بن عبدالمومن خویی.

پنجاه نامه و رساله مسجع و مقفی با انشائی متکلفانه است که با ابیاتی از فارسی و عربی تزیین شده که بدستور افتخار الطالبیه الهاشمیه نگاشته شده است.

[کشف الظنون 2-1518 _ مرعشی 16-96 (بدون ذکر نام مؤلف) ].

آغاز: «الرسالة الاولی فی الاشتیاق بجمیع الاحباء: چون سلطان سلاطین تعالی و تقدس با سلطنت ان الله لغنی عن العالمین با خوب رویان ابرار و مطیعان احرار عشق

ص: 121

بازی میکند که...».

انجام: «...انشاء الله هر چند زودتر چهره....ملاقات جمال گیرد و مشارب مصادقت از شوائب مفارقت مصفا گردد. تمت الکتابة».

کتاب اول نستعلیق علی دامغانی در دوشنبه 20 شعبان 822. حدود بیست برگ از وسطهای نسخه سفید است.

کتاب دوم و سوم نستعلیق سده 9

کتاب چهارم نستعلیق علی دامغانی در 822

175 برگ، 11 × 15

( 3015 )

1 _ ادعیه (فارسی و عربی)

از:؟.

مجموعه ادعیه شامل دعای اعتصام، دوازده امام خواجه نصیر، دعای سمات، ادعیه ایام، برخی دعاهای صحیفه سجادیه.

آغاز: «بعضی از ارباب دین قدس الله ارواحهم نقل کرده اند که من در نزد خواجه مزبور درس میخواندم تا آنکه روزی حکایت از دوازده امام برآمد خواجه فرمود...».

انجام: «..و ما لم یشأ لم یکن لا یعجز الله شیء.... فی الارض و لا فی السمآء هو کائن هو کائن ان شاء الله».

تاریخ کتابت ندارد.

62 برگ، 10 × 12

این نسخه مجموعه نیست و باید در جلد دوم یاد میشد.

ص: 122

( 3017 )

1 _ القانونچه «1 _ 38» (طب _ عربی)

از: محمود بن محمد چغمینی خوارزمی.

به جلد 1 ص 424 رجوع شود.

2 _ مدخل منظوم «39 _ 50» (نجوم _ فارسی)

از: عبدالجبار خجندی، _ زنده 616 ق.

به جلد 2 ص 682 رجوع شود.

3 _ حل التقویم «50 _ 77» (نجوم _ فارسی)

از: ابوالخیر تقی الدین محمد فارسی، _ زنده 917 ق.

رساله ای کوتاه که در آن مباحثی از تهیه تقاویم ماه ها و روزها و اختیارات ایام و تعیین سعد و نحس بودن ایام و کارهای بایسته و نبایسته در طول ماه ها آمده است، رساله با عنوانهای «فائده _ فائده» بنام استاد مؤلف غیاث الدین منصور دشتکی شیرازی (948 ق) پیش از سال 917 ق نگاشته شده است.

[ادبیات تهران 2-50 (آغاز برابر نمونه) _ نسخه های خطی فارسی 1-286 _

الذریعه 7-67 _ دانشگاه تهران 8/ 692].

آغاز: «بسمله بدان ایدک الله تعالی و اسعدک فی الآخرة و الاولی که تقویم در لغت راست داشتنی و قیمت کردنست و در اصطلاح اهل هیأت و تنجیم قوسی است از...».

انجام: «...در چهاردهم ن دارد در پانزدهم س دارد در شانزدهم ع دارد و این است اسرار تقسیم حروف تهجی بتوالی ابجد بر اشکال شانزده گانه. فتامل. والله اعلم».

ص: 123

4 _ ذخیره خوارزمشاهی «79 _ 94» (طب _ فارسی)

از: سید اسمعیل بن حسین علوی جرجانی، _ 5-531 ق.

به جلد 2 ص 428 رجوع شود.

[نسخه های خطی فارسی 1-538 _ الذریعه 10-10 _ مشار فارسی 2-2397 _

دانشگاه تهران 4-755 _ سپهسالار 4/ 551].

آغاز: «بدانکه جزو مختصریست از کتاب ذخیره خوارزم شاهی در بیان چشم و بیماریهای او نوشته میشود ان شاء الله و این جزو بر هفت بابست، باب اول از شناختن مزاج چشم و...».

کتاب اول نستعلیق 1293

کتاب دوم نستعلیق محمد علی در 1286

کتاب سوم دیباچه را ندارد و تحریر سده 13 میباشد.

کتاب چهارم فقط بخش مربوط به چشم را دارد، بدون تاریخ، تحریر سده 13 میباشد. در ادامه آن مطالبی در بیان دواهای امراض آمده است.

95 برگ، 10 × 16

( 3030 )

1 _ طی الارض «1 _ 9» (کلام _ فارسی)

از: محمد کریم بن ابراهیم قاجاری کرمانی، 1225 _ 1288 ق.

رساله ای در معنی و کیفیت حصول طی الارض برای معصومین و برخی بزرگان که بدرخواست شاهزاده محمد علی میرزا نگاشته شده است، این رساله در یک مقدمه و چهار فصل در 24 ربیع الاول 1266 نگاشته شده است.

آغاز: «بسمله الحمد لله....چنین گوید بنده اثیم کریم بن ابراهیم که از سرکار عظمت مدار نواب کامیاب صاحب مسند ابهت و جلال.

ص: 124

انجام: «...خلاصه بعد از اینکه این مقدمه را دانستند دیگر بجمیع اقسام جواب میتوانند بدهند و از هیچ امری عاجز نیستند و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین».

2 _ اجوبه مسائل کرمانی «1 _ 20» (کلام _ فارسی)

از: محمد کریم بن ابراهیم قاجاری کرمانی، 1225 _ 1288 ق.

رساله ای در پاسخ به سؤالاتی که محمد صادق کرمانی نزیل اصفهان از وی نموده و وی آنها را بمنزله متن و پاسخهای خود را بمنزله شرح قرار داده و به پاسخ آنها پرداخته است.

[فهرست مشایخ شیخیه 2/ 179].

آغاز: «بسمله الحمد لله....چنین گوید بنده اثیم کریم بن ابراهیم که جناب عمده التجار و نتیجة الاخیار جناب حاجی محمد صادق کرمانی ساکن اصفهان صانها الله عن....».

انجام: «..اگر در آنچه عرض شد تفکر کنید جمیع اطراف مسأله را نوشته ام و واضح شد».

3 _ اثبات رکن رابع «21 _ 81» (کلام _ فارسی)

از: محمد کریم بن ابراهیم قاجاری کرمانی، 1225 _ 1288 ق.

رساله ای است در معنی «رکن رابع» که یکی از اعتقادات شیخیه است، تألیف این رساله در دوشنبه 26 شوال 1269 ق پایان یافته است.

[فهرست مشایخ شیخیه 2/ 188].

آغاز: «بسمله الحمد لله....چنین گوید بنده اثیم کریم بن ابراهیم که سابقا این حقیر فقیر در جواب بعضی از اخوان که سؤال کرده بود از معنی رکن رابع و صاحبان آن مقام و مراتب ایشان...».

ص: 125

انجام: «...تا اثبات کنم که ایشان مثلا ملّا نیستند یا علم ندارند یا اصول نمی دانند حاصلی برای ما ندارد و وقت اشرف از این است پس بهمینجا ختم کنیم. تمام شد».

4 _ سی فصل «82 _ 113» (کلام _ فارسی)

از: محمد کریم بن محمد ابراهیم قاجاری کرمانی، 1225 _ 1288 ق.

رساله ای کوتاه در پاسخ به سؤالات میرزا محمد باقر اصفهانی قمی درباره نسبتهایی که مخالفان به رؤسای شیخیه و بویژه مؤلف داده بودند، سؤالات سائل سی فقره است، این رساله در چهاردهم ربیع الثانی 1269 ق بپایان رسیده.

چاپ شده است.

[الذریعه 12-291 _ مشار فارسی 3-3102 _ نسخه های خطی فارسی 2-959 _ کتب مشایخ 2/ 188].

آغاز: «بسمله، الحمد لله....چنین گوید بنده اثیم کریم بن ابراهیم که چون رسید نوشته ای از مخدوم مکرم و مطاع معظم جناب سلالة السادات...».

انجام: «...در سایر کتب نوشته ام اگر مفصل میخواهید به آنها رجوع کنید مانند ارشاد العوام و هدایة الطالبین و رساله چهار معامله سلوک و رسائل اخلاق و غیر اینها و به همینجا ختم مینمایم. تمام شد».

رساله اول نسخ 1275

رساله دوم بدون تاریخ.

رساله سوم نسخ 1275

رساله چهارم بدون تاریخ. در بلده قاسان استنساخ شده.

112 برگ، 10 × 16

ص: 126

( 3047 )

1 _ تهذیب المنطق «1 _ 7» (منطق _ عربی)

از: سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی.

به جلد 1 ص 116 رجوع شود.

2 _ الخلاصة فی النحو = الفیه «8 _ 92» (نحو _ عربی)

از: ابن مالک اندلسی.

به جلد 1 ص 53 رجوع شود.

3 _ شرح شواهد سیوطی «93 _ 138» (فارسی)

از: نظام الدین بن احمد اردبیلی.

به شماره 2561 در جلد چهارم رجوع شود.

4 _ الشافیة «141 _ 216» (صرف _ عربی)

از: ابن حاجب مصری.

به جلد 1 ص 277 رجوع شود.

کتاب اول نسخ محمد یوسف در 1263. تصحیح شده.

کتاب دوم نسخ 1245. تصحیح شده و حواشی دارد.

کتاب سوم نستعلیق 1261

کتاب چهارم از انجام ناقص است. تصحیح شده. تحریر سده 13

216 برگ، 10 × 15

ص: 127

( 3269 )

1 _ نتایج الافکار فی حکم المقیمین فی الاسفار «2 _ 8» (فقه _ عربی)

از: شهید ثانی، 911 _ 966 ق.

رساله ای است در احکام مسافرین و غیر مقیمین در وطن که در 17 رمضان 950 ق پایان یافته است.

[الذریعه 24-45 _ الفبایی آستان قدس /576 _ مشار عربی / 644].

آغاز: «بسمله و بعد حمد الله علی نعمه الجسام والصلاة والسلام علی حبیبه و رسوله المصطفی و آله الکرام و صحبه والسلم فهذه جملة من الکلام فی تحقیق مسألة فقهیّه شهیرة...».

انجام: «..و نحن نسأل ممن وقف علیها من اهل التحقیق ان لا یقلدنا بشیء من فروعها قبل تدبر ما فصلناه عسی ان یظهر علیه باب من ابواب الصواب فان البرهان هو المعیار لاولی الالباب».

2 _ الوقف «12 _ 15» (فقه _ عربی)

از: ؟.

رساله ای کوتاه درباره حکم محل وقفی که واقف در حال حیات و یا برای بعد از ممات خود برای نفس خود وقف میکند.

آغاز: «بسمله الحمد لله رب العالمین والعاقبة للمتقین والصلاة والسلام علی اشرف المرسلین و آله الطاهرین اما بعد فهذه رسالة فی بیان حکم الوقف اذا جعل الواقف لنقسه بعد الممات او فی زمن الحیاة. اقول و بالله التوفیق...».

انجام: «...مع انّ ما ذکر من انّ المیت لا یملک و المال ینتقل جارٍ فی الکلّ کما لا یخفی علی الخبیر البصیر».

ص: 128

3 _ مصابیح الاصول «17 _ 46» (اصول فقه _ عربی)

از: ؟.

قطعه ای از کتاب مفصل در اصول فقه با عناوین «المصباح» که مؤلف در آن از صاحب قوانین (1231 ق) نام برده و بیشتر به مطالب محقق خوانساری استناد میکند.

به جلد 1 ص 490 رجوع شود.

آغاز: «بسمله مصباح هل الاستصحاب حجة فیه اقوال تحقیق الکلام فیه یقتضی رسم امور».

4 _ نتایج الافکار «49 _ 128» (اصول فقه _ عربی)

از: سید ابراهیم قزوینی.

به جلد 1 ص 559 رجوع شود.

کتاب اول نسخ سده 13. با مهر بیضوی «کتابخانه احقر اسماعیل الحسینی» در برگ اول.

کتاب دوم و سوم بدون تاریخ، تحریر سده 13. تصحیح شده. کتاب سوم از انجام ناقص است.

کتاب چهارم نسخ محمد رضا بن ملا محمد صادق در 1261

در اول نسخه دیباچه ای در توصیف و تمجید مؤلف و کتابش بدست عبدالسمیع بن محمد علی بن محمد بن سمیع یزدی در زمان خود مؤلف نوشته شده است. فهرست عناوین رساله در سه برگ آمده است، حواشی با امضای «مد ظله» دارد، مهر بیضوی «الراجی محسن بن ابوالقاسم الحسینی» در برگ اول هست. تصحیح شده و برخی حواشی با امضای نویسنده دیباچه «عبدالسمیع یزدی» است.

130 برگ، 15 × 21

ص: 129

( 3330 )

1 _ ترجمه رساله ذهبیه = ترجمه طب الرضا «1 _ 7» (فارسی)

از: ؟.

ترجمه و گزارشی از رساله طب الرضا یا «الرسالة الذهبیة» منسوب به امام رضا (علیه السلام) که برای مأمون عباسی نوشته شده است.

[الذریعه 4-103 و 10-46 _ دانشگاه تهران 9-1008 _ نسخه های خطی فارسی 1/ 499].

آغاز: «این رساله ایست مشتمل بر معرفت بدن و حفظ صحّت و شناختن علت و تدبیر علاج و شرح آن، منسوبست بحضرت امام رضا...»

انجام: «..و نفس خود را در معرض تلف اندازد آنگاه تاسف خوردن که چرا فلان غذا با (یا) فلان غذا خوردم او را سود ندهد پس تدبیر کار از اول باید گرفت والله اعلم».

2 _ قضاوتهای علی ((علیه السلام))«8 _ 47» (فارسی)

از: ؟.

مجموعه چهل ماجرا از داستانهای قضاوت و حکم کردن امیرالمومنین ((علیه السلام)) که از منابع قدیم تهیه و ترجمه شده است.

آغاز: «روایت کرده اند چون رسول خدا(ص) ویرا بقضای یمن فرستاد عرض کرد یا رسول الله مرا امری فرمایی بقضا و من جوانم و علم قضا نمیدانم حضرت فرمود نزدیک بیا سپس دست مبارک بر سینه...».

انجام: «....و لیکن اکثر مردمان نمیدانند سلمان رضی الله عنه گفت: لعن الله من غصب حقّک و جحدک و اعرض عنک و ضاعف علیه العذاب الالیم».

ص: 130

3 _ شناخت زنان (رساله در...) «49 _ 80» (فارسی)

از: ؟.

رساله ای متوسط که با استفاده از کتابها و رسالاتی چون تذکرة الشهوات و لذت النساء درباره روشهای شناختن زنان و طریقه استفاده نیکو از آنان و انتخابشان در امر ازدواج و غیره نگاشته شده است.

آغاز: «در کتاب تذکره مشهوره نوشته که در تاریخ حکما آورده اند که....یونانی که واضح علم قیافه است و فراست، رساله در این باب ترتیب داده و کلمه چند در این کتاب از کتاب...».

انجام: «...لقمان گوید هرکه را بول، بسته باشد چون سینه خارپشت را بکوبند بخورد چاق شود و اگر با سرکه این دو را بخورد، زودتر بگشاید ایضا جگر خر را بمصروع دهد تا بخورد سودمند بود والله اعلم بالصّواب».

4 _ طالع مردان و زنان «97 _ 132» (فارسی)

از: ؟.

رساله ای متوسط که در آن طالع مردان و زنان مطابق ماه های رومی بیان شده است.

در فهرست سابق این کتابخانه این مجموعه شامل 9 اثر دانسته شده.

5 _ نامه شاه سنجر به ابن سینا درباره قوه باه و دستورالعمل ابن سینا به صورت منظوم در 12 بیت.

6 _ حدیث بساط.

7 _ بخشی از کتاب اسرار قاسمی.

8 _ احکام تولد فرزند.

9 _ بخشی از کتاب تذکرة الشهوات (باه نامه).

آغاز: «مردی که طالعش حمل باشد نظر کردیم بر این طالع میمون و مبارک از

ص: 131

ستاره های سعد و نحس.

انجام: «...بسم الله الرحمن الرحیم یا الهی....یا عزیز یا عزیز یا عزیز یا ستار یا ستار یا ستار و توکلت علی الحی الذی لا یموت فسبحان الله والحمد لله رب العالمین برحمتک یا ارحم الراحمین.

هر چهار کتاب بدون تاریخ. تحریر سده 13

133 برگ، 16 × 21

( 3367 )

1 _ اصطلاحات اهل عرفان و شرح دیوان حافظ «2 _ 13» (عرفان _ فارسی)

از: ؟.

رساله ای کوتاه در حل مشکلات غزلیات حافظ است که در سه باب تنظیم شده است:

باب اول؛ در بیان معانی ابیاتی که بحسب ظاهر اشکال دارد. باب دویم؛ در بیان ابیاتی که ایضاح آن موقوف بر طریقه اهل عرفان است. باب سیم؛ در بیان مراد از معانی ابیاتی که موافق مذهب اشعری است و حال آنکه مراد آن نیست.

نام مزبور رساله در ابتدا و انتهای نسخه آمده است، تقسیمبندیها شبیه تقسیمات «لطائف غیبی» محمد دارابی است.

[نسخه های خطی فارسی 2/ 1342].

آغاز: «بدانکه دیر مغان از اوّلین مقامات است که چون سالک متوجه تکمیل نفس است حق را و خود را هر دو نصب العین خود نموده...».

انجام: «..والله اعلم و مراد از هیولای عالم مواد کون و فساد است و آنچه حکماء فلسفه بیان نموده اند که هیولی محلّ است و صورت حالّ و از اجتماع حال و محلّ جسم که قابل ابعاد ثلاثه است متکوّن میشود».

ص: 132

2 _ لمعات = عشق نامه «13 _ 32» (عرفان _ فارسی)

از: فخر الدین ابراهیم بن شهریار عراقی، قرن 7

رساله ای معروف در مراتب عشق به روش غزالی در «سوانح العشاق» که در 28 لمعه تنظیم شده و در هنگامی که در قونیه از صدر الدین قونوی درس «فصوص الحکم» فرا میگرفت تالیف کرد.

[نسخه های خطی فارسی 2-1345 _ الذریعه 18-342 _

کشف الظنون 2-1563 _ دانشگاه تهران 10-1855 _ سپهسالار 5/ 480].

آغاز: «و صلوات الله علیه و علی آله....اما بعد کلمه چند در بیان عشق بر سنن مشایخ به زبان املاء کرده میشود...».

انجام:

«...که بود ما ز ما جدا مانده

من و تو رفته و خدا مانده»

3 _ کشف لغات «جوک با شست» «33 _ 46» (لغت _ فارسی)

از: میر ابوالقاسم بن میر فندرسکی استر آبادی.

رساله ای کوتاه در تفسیر و تبیین معانی عرفانی 460 واژه و لغت جوک هندی که بر ترتیب حروف تهجی از الف تا هاء نگاشته شده است.

[نسخه های خطی فارسی 3-2015 _ الذریعه 18-57 _

دانشگاه تهران 8-89 _ سپهسالار 2/ 255].

آغاز: «حمد بیحد و عد مر کریمی را سزاست جلّت و عظمت آلائه که بقدرت کامله خود هر جنبنده ای...».

انجام: «..هرم آتش افروختن و اجناس را چون مشک و روغن و غیر آن در آن سوختن و این عبادت بزرگی است و موجب مطالب دنیوی و اخروی است باعتقاد هنود....بدون دریافت حق رسیدن. تمت».

ص: 133

4 _ رساله عرفانی «47 _ 50» (عرفان _ فارسی)

از: ؟.

مؤلف در مقدمه گفته که اینها کلماتی است «فیض آیات که از الهامات است نه از عقلیات، آمده است نه آورده، از جوش است نه از هوش، از حال است نه از قال» که برای ارباب ذوق و اصحاب شوق نگاشته است.

آغاز: «هو هو لا اله الا هو جلّت عظمته عن ادراک الاوهام و رفعت درجته من فهم الافهام...».

انجام: «..خوش آن عاقلی که یگانه او باشد خوش آن روزی که فردا بکار آید، خوش آن فردایی که دیدار نماید،

امروز روز فرصت، فرداست، روز غوغا - عاقل کسی که سازد امروز کار فردا. تمت».

هر چهار رساله نستعلیق عبدالباقی بن حاج میرزا شفیع. تاریخ کتابت رساله دوم 1231 و بقیه تاریخ کتابت ندارد.

در هامش چند برگ اول این مجموعه اصطلاحاتی از صوفیه تفسیر و توضیح داده شده که ظاهرآ بخشی از یک کتاب است و گویا نام رساله اول از این بخش گرفته شده و اصل کتاب شرح دیوان حافظ است.

52 برگ، 15 × 21

( 3449 )

1 _ جام جهان نما «1 _ 8» (عرفان _ فارسی)

از: محمد شیرین مغربی تبریزی.

به شماره [2620] در جلد چهارم رجوع شود.

آغاز: «حمد بیحد و شکر بیعد سزای ذاتی که وحدتش منشاء احدیت و واحدیت شد و مرآت ازلیّت و ابدیت گشت...».

ص: 134

2 _ لوائح «9 _ 22» (عرفان _ فارسی)

از: نور الدین عبدالرحمن بن احمد جامی،

_ 898 ق.

به شماره [3424] در جلد چهارم مراجعه شود.

آغاز: «لا احصی ثناء علیک کیف و کل ثناء یعود الیک جل عن ثنائی جناب قدسک...».

انجام:

«..افتاده خسی بر سر این تازه غدیر لاف از تک زیبای کهن چند زنی»

3 _ انیس العشاق «23 _ 39» (فارسی)

از: شرف الدین حسن بن محمد رامی تبریزی، قرن 10

رساله ای نفیس و لطیف در توصیف ادیبانه و زیبا شناسانه از اعضای بدن انسان که در نوزده باب تنظیم و در «بلدة الموحدین مراغه» تالیف شده است.

[کتابخانه مراغه /184 _ ملی تهران 2-55 _ نسخه های خطی فارسی 5-3527 _

مشار فارسی 1-592 _ دانشگاه تهران 16/ 151].

آغاز موجود: «..اثیر الدین اخسیکتی خال را به.... کرده است و او به دانه، بیت:

به دانه ایست خالت، افتاده در زنخدان باید که.... داری ز آسیب روزگارش»

4 _ مناظرات «45 _ 74» (فارسی)

از: ؟.

رساله ای شامل چند داستان متوسط که درباره موضوعات مختلف همانند فقه، طب، نجوم و حکمت، مناظره و گفتگو شده است داستان سلامان و ابسال نیز آخرین آن داستانهاست.

انجام: «..و کنیزک را باو سپردند و از جمله خواص خود گردانید و خواجه و کنیز با

ص: 135

هم در کمال مسرّت و عشرت عمر میگذراندند».

رساله اول از آخر نقص دارد تحریر سده 13

رساله دوم نستعلیق محمد رضا. برگ آخر آن که نونویس است تاریخ 1301 یا 1310 دارد. تصحیح شده و حواشی دارد.

رساله سوم اول و آخرش ناقص است، شاید تحریر سده دهم باشد. تصحیح شده است.

رساله چهارم نستعلیق محمد حسین بن حاجی محمد مسکتانی در 1354 در قریه کجان.

74 برگ، 11 × 18

( 3456 )

1 _ مرآة المحققین «48 _ 84» (عرفان _ فارسی)

از: محمود بن عبدالکریم شبستری.

به شماره [3255] در مجموعه های دو کتابی از جلد سوم مراجعه شود.

2 _ اسناد خاتم «114 _ 115» (علوم غریبه _ فارسی)

به ابو علی حسین بن عبدالله سینا منسوب شده.

منظومه ای در 43 بیت که در آن دستوراتی درباره پیشگیری اتفاقات و حوادث که بر انسانها وارد میشود داده شده است.

آغاز:

«گر تو را دشمنی بود خونخوار

که ترا روز شد بدل آزار

نتوانی که چاره اش سازی یا از آن حالتش بیندازی»

انجام:

«تا شوی شادمان ز روی قضا

بشنو از ابو علی سینا

شرح این چون بنظم گشت تمام

ختم کردیم بر صلاة و سلام»

ص: 136

3 _ شرح نود و نه نام «131 _ 140» (دعا _ فارسی)

(منسوب به) امام رضا علی بن موسی (علیه السلام).

بیان نود و نه نام از اسماء مبارک حسنی است که بدنبال هر کدام آثار و محل تلاوت و قرائت آن با تعداد خاص بیان شده است.

آغاز: «نقل است: هو الله الذی لا اله الا هو: هر که هر روز هزار بار بگوید حق تعالی او را از اصحاب یقین گرداند و هر حاجت که از خدای تعالی طلب کند بیابد...».

انجام: «..الصبور (298): هر که در بلایی یا در مشقتی یا مرضی و مصیبتی افتد ورد خود سازد آرمیده و آن بلا و مشقت بروی آسان گردد ان شاء الله تعالی».

4 _ خواص حروف = اسرار حروف «146 _ 149» (علوم غریبه _ فارسی)

از: شیخ حسن کاکبی.

رساله ای کوتاه در اسرار و خواص و اثار حروف تهجی که در بیست و چند قسمت به تعداد حروف الفبایی تنظیم شده، آمده است.

آغاز: «الحمد لله رب العالمین....خواص حروفات از قول شیخ حسن کاکبی علیه الرحمة، الف: هرکه بامداد پیش از آنکه سخن گوید هزار الف گوید او را امان و نعمت چندان شود که...».

انجام: «..و از هیچکس آزار باو نرسد که در آن خانه این حروف باشد از جمیع مصیبتها ایمن باشد».

هر چهار رساله بدون تاریخ و تحریر سده 11 میباشد.

این مجموعه 163 برگ است و این چهار رساله حدود ثلث آن را فرا گرفته، بقیه برگها شامل ختومات و دعاهای مختلف و اذکار و مطالب متفرقه درباره علوم غریبه و علم اعداد و حروف و غیره است.

مهری مورخ 1089 در رساله اول هست.

163 برگ، 10 × 19

ص: 137

( 3462 )

1 _ النافع یوم الحشر فی شرح باب الحادی عشر «1 _ 53» (کلام _ عربی)

از: فاضل مقداد.

به جلد 1 ص 557 رجوع شود.

2 _ جهة القبلة «53 _ 59» (فقه _ نجوم _ عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی، _ 1030 ق.

به شماره [3263] در جلد چهارم مراجعه شود.

آغاز: «اما بعد الحمد والصلاة فیقول اقل العباد محمد المشتهر ببهاء الدّین العاملی غفر الله عنه ان تحقیق حقیقة جهة القبلة التی یجب علی البعید تحصیلها و التوجه الیها من المهمات لیکون...».

3 _ شرح العرشیة «60 _ 73» (فلسفه _ عربی)

از: احمد بن زین الدین احسایی، _ 1212 ق.

شرحی مزجی بر کتاب «العرشیة» صدر الدین محمد شیرازی (1050 ق) که بخواهش ملا مشهد بن حسینعلی شبستری تالیف و جلد دومش در 1236 ق پایان و بصورت «قال _ اقول» تنظیم شده است.

[مجلس 37-78 _ الذریعه 13-368 _ مرعشی 2-325 _ الفبایی آستان قدس / 347].

آغاز: «الحمد لله رب العالمین...اما بعد فیقول....هذا الجزء الثانی من شرح العرشیّة لصدر الدین الشیرازی المشتهر به ملا صدرا...».

4 _ شرح شواهد عوامل ملا محسن «74 _ 89» (نحو _ فارسی)

از: نظام الدین بن احمد اردبیلی.

ص: 138

به شماره [2920] در مجموعه های دو کتابی از جلد سوم مراجعه شود.

آغاز: «الحمد لله رب العالمین...الشّعر: یغضی حیاء و یغضی من مهابته.

انجام: «..و امّا باقی الأحکام من....و غیره فیطلب فی غیر هذا الکتاب لانّه لا یلیق به الأطناب و الی الله المرجع و الماب».

کتاب اول نسخ 1222. با مهر بیضوی «المتوکل علی الله الغنی عبده حسن الحسینی».

کتاب دوم تحریر سده 13

کتاب سوم بخشی از جلد دوم است تحریر سده 13

کتاب چهارم نسخ فتحعلی در 1262

89 برگ، 15 × 20

( 3695 )

1 _ الفوائد الحکمیة الاثنا عشریة «1 _ 46» (فلسفه _ عربی)

از: احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

فوائد فلسفی است که مؤلف به جهت آنان که میخواهند در معارف الهی تعمق نمایند نوشته است و بیشتر این فوائد در کتابهای دیکر او (به قول خود مؤلف) موجود نیست.

در فهرست سابق این کتابخانه ص 638 این کتاب به نام بیان الحق معرفی شده است.

[الذریعة 16-333، مرعشی 3-55، فهرست مشایخ 2/ 19].

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین و صلّی الله علی محمّد و آله الطّاهرین اما بعد....انّی لمّا رأیت کثیرا من الطّلبه یتعمقون فی المعارف الالهیّه و یتوهّمون انّهم تعمّقوا فی المعنی المقصود و هو تعمق فی الالفاظ لا غیر.

انجام: و کمال البیان یطول به الکلام لما فی هذا المقام من الدقائق الخفیّه و لکن هذا

ص: 139

تلویح و تمثیل و اشارة واعلم انّ هذا التکریر فی العبارات و التّردید انّما هو للتفهّم ولو هذبت العبارة واقتصرت علی الاشارة....الی هذه المطالب و مع هذا فان عرفت فانت انت و الله ولیّ التّوفیق.

2 _ اجازة الحدیث «47 _ 48» (عربی)

از: احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

صورت اجازه ای است که شیخ احسائی به یکی از شاگردان خود به نام «سید محمد بن رحیم حسنی» نوشته است.

آغاز: «الحمد لله مبدئ البدایات و مفنی الغایات و جاعل معرفته و معرفة اولیائه و ما امروا به سلّما لنیل السعادات.

3 _ رسالة فی کیفیة الایجاد «53 _ 73» (فلسفه _ عربی)

از: یکی از شاگردان شیخ احسائی.

سؤال از ملا محمد صادق جیلانی در کیفیت ایجاد است که شیخ احمد احسائی جواب آن را به یکی از تلامذه خود امر کرده است.

آغاز: فیقول العبد الفقیر الحقیر الّذی لم یکن قابلا بتعیین اللّقب و التّصدیر حین ذکر الاستاد الاجلّ الامجد...من کیفیة الایجاد.

انجام: فالسالک الی النّجاة ینبغی ان یری المرآة اوّلا و یعلم انّ فیها منقصة ام لا و الّا فهم ابدا کانوا متّصفین بالجهل المرکّب نعوذ بالله من غضب الرحمن.

4 _ اجوبة المسائل الثلاث «77 _ 83» (عربی)

از: احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

پاسخ سه پرسش است در موضوعات ثقل اکبر و ثقل اصغر در احادیث، معنی

ص: 140

حدیث کمیل درباره حقیقت، فرق بین قلب و صدر و نفس و وهم و خیال و فکر و مدرکات هر کدام که به ملا کاظم بن علی نقی سمنانی تقدیم داشته است.

[فهرست مشایخ 2/ 22، مرعشی 3/ 137].

آغاز: «الحمد لله ربّ العالمین و صلّی الله علی محمد و آله الطّاهرین امّا بعد....الجواب عن مسائل عنونها بثلاث مسائل فی حال کان القلب متفرقآ والبال مشتّتا و انّی لحریّ بالاعتذار لعدم الاقبال.

رساله اول و دوم و چهارم تاریخ کتابت ندارد. کتاب دوم نسخ 1232 میباشد.

در ادامه رساله اول مطلبی درباره زیارت اهل قبور هست.

در ادامه رساله دوم مطلبی درباره انه سئل هل رایت رجلا» ناقص و چند شعر عربی و بیان اقسام نبوت و مناجات حضرت سجاد (علیه السلام) و چند شعر منسوب به امام صادق ((علیه السلام))و چند حدیث هست.

در ادامه رساله سوم هم چند شعر فارسی هست.

83 برگ، 11 × 19

( 3777 )

1 _ بلبل نامه «1 _ 13» (منظومه _ فارسی)

از: فرید الدین عطار نیشابوری (627 یا 659 ق).

مثنویی است عرفانی در حدود ششصد بیت، در آن رفتن مرغان نزد سلیمان و محاکمه و پیروزی بلبل در دادگاه و نصیحت او به مرغان آمده است.

آغاز آن در نسخه ها گوناگون است.

[الذریعة 19-127، نسخه های خطی منزوی 4/ 2661].

آغاز:

قلم بردار و سرّ دل عیان کن

سرآغازش به نام غیب دان کن

ص: 141

خداوندی که جز وی کس نشاید

که او بر بندگان روزی فزاید

انجام:

مرا با تو سخن اوّل ز ذاتست

به آخر ماجرا اندر صفات است

زهی عطّار خوش گفتار باشی ز عمر خویش برخوردار باشی

2 _ معارضات ازهار «14 _ 25» (منظومه _ فارسی)

از: ملا قادری.

مثنویی است حدود 260 بیت در صحبت و معارضه گلها با یکدیگر. شاعر این مثنوی را به پادشاه عصر خود ابوالمظفر تقدیم کرده و در یکی از ابیات آخرین خود تخلص «قادری» خود را ذکر کرده است. در الذریعة و کشف الظنون و فهرستهایی که مراجعه شد یافت نشد.

آغاز:

زان پیش که وصف گل بگویم از صنع خدا گلی ببویم

آن صانع بیشریک و مانند آن حیّ قدیم و آن خداوند

انجام:

بر صفحه گلشن جریده مانند گلی است نورسیده

شد راست به این گل شکفته

تاریخ یکی گل شکفته

3 _ پند نامه = وصایای نوشیروان «27 _ 36» (فارسی)

از: امان الله.

وصایای [به] انوشیروان خسرو ایران را در بیست و سه کنگره گرد آورده است.

[نسخه های خطی منزوی 3-2696، الذریعة 3/ 199].

ص: 142

آغاز:

یکی پادشه بود نوشیروان

جهان دار و دانا و روشن روان

یکی تاج بودش عجب شاهوار

نمودی به خلق جهان روزبار

انجام:

نمودم به تو جملگی پندها که تا در نمانی تو در بندها

بدین پند نامه نگه کن مدام

بدو کار کن روز و شب والسّلام

4 _ ترجمه صد کلمه قصار «38 _ 65» (حدیث منظوم _ عربی _ فارسی و ترکی)

از: محمد بن محمد خلیل (جلیل) الرشید.

صد کلمه قصار از مولی الموحدین امیرالمومنین علی ((علیه السلام))را به دو زبان فارسی و ترکی و به صورت منظوم در قالب یک دو بیتی ترجمه کرده است. مترجم این کلمات به قول تنظیم کننده این رساله «یعقوب بک» میباشد.

آغاز: الحمد لله علی الطاف کرمه و اصناف نعمه والصلاة علی نبیّه و آله....

حال خلد و جحیم دانستم به یقین آن چنان که میباید

گر حجاب از میانه برگیرند آن یقین ذره ای نیفزاید

فقط رساله چهارم تاریخ کتابت 1007 دارد. و بقیه بدون تاریخ است.

65 برگ، 13 × 19

( 4037 )

1 _ حبیب السیر فی اخبار افراد البشر «1 _ 54» (تاریخ _ فارسی)

از: غیاث الدین محمد بن همام الدین شیرازی (خواندمیر) (942 ق).

به جلد 2 ص 279 رجوع شود.

ص: 143

2 _ الوافی «55 _ 78» (حدیث _ عربی)

از: محمد بن مرتضی فیض کاشانی (1091 ق).

به جلد 1 ص 576 رجوع شود.

3 _ قواعد الاحکام «79 _ 136» (فقه _ عربی)

از: جمال الدین حسن بن یوسف بن مطهر حلی (726 ق).

به جلد 1 ص 431 رجوع شود.

4 _ شرح من لا یحضره الفقیه = لوامع صاحبقرانیه «137 _ 179»

(حدیث _ فارسی)

از: محمد تقی بن مقصود علی مجلسی (1070 ق).

به جلد 2 ص 648 رجوع شود.

[الذریعة 14-94 _ مجلس 25/ 324].

کتاب اول جلد دوم و ناقص و بدون تاریخ.

کتاب دوم بخشی از جلد سوم شامل باب عدالت. نسخ هاشم منجم باشی در 1315

کتاب سوم بحث نکاح تا عتق را دارد بدون تاریخ.

کتاب چهارم بخشی از کتاب صلاة است بدون تاریخ.

179 برگ، 20 × 31

( 4046 )

1 _ انوار التنزیل و اسرار التأویل «1 _ 18» (تفسیر _ عربی)

از: قاضی ناصر الدین بیضاوی (685 ق).

به جلد 1 ص 57 رجوع شود.

ص: 144

2 _ خاتمه فرهنگ جهانگیری «19 _ 59» (لغت _ فارسی به فارسی)

از: عضد الدوله جمال الدین حسین بن حسن انجوی شیرازی (ق 11 ه . ق).

مؤلف این فرهنگ فارسی را در سال 1005 آغاز کرده و به نام جهانگیر شاه (وفات 1037) نوشته و در سال 1017 به اتمام رسانده است. در یک مقدمه و 24 باب و یک خاتمه میباشد. این خاتمه در نسخه چاپی و بیشتر نسخه های خطی آن نیست. این خاتمه در پنج در و هر یک دارای درها و جلوه ها: در اول؛ کنایات و استعارات، در دوم؛ لغات مرکبه از فارسی و عربی، در سوم؛ واژه هایی که یکی از حروف هشتگانه را دارد، در چهارم؛ واژه های زند و پازند و اوستا، در پنجم؛ لغات غریبه.

[مجلس 8-2959، نسخه های خطی فارسی منزوی 3/ 1927].

آغاز: خاتمه مشتمل است بر پنج در، در اول مشتمل است بر کنایات و استعارات. جلوه الف از در الف آب آتش رنگ، آب آتش زای، آب آتش نما، آب آذرسا، آب ارغوانی، آب شنگرفی.....

3 _ سوز و گداز «60 _ 67» (منظومه _ فارسی)

از: ملا محمد رضا نوعی خبوشانی (1019 ق).

مثنوی است عشقی در برابر «خسرو و شیرین» در عشق شاهزاده هندو که به روزگار اکبر شاه می زیسته و خود را در آتش افکنده است. به نام شاهزاده دانیال ساخته است.

[الذریعه 12-256، نسخه های خطی فارسی 4/ 2924].

آغاز:

الهی خنده ام را تالکی ده

سرشکم را جگر پر کالکی ده

نفس را جلوه آه سحربخش هوس را چون نظر راه سفر بخش

ص: 145

انجام:

ز کشتم جلوه برقی برانگیز

وزان برق آتشی بر خرمنم ریز

گلی بخش از گلستان خلیلم

وزین ره ساز آتش را دلیلم

4 _ دیوان قدسی «68 _ 151» (فارسی)

در «الذریعه» ودر واژه قدسی از دوازده تن با آن تخلص یاد شده است با توجه به اینکه دیوان هیچ یک از آنها در دسترس نیست و اول و آخر دیوان افتادگی دارد لذا شناخته نشد که از کدام یک از آنهاست.

[الذریعه 9-878 _ 880، نسخه های خطی فارسی منزوی 3/ 2482].

آغاز:

حرف دیوانه شنیدن ز خردمندی نیست عاقلان گوش مگیرید بر افسانه ما

چون پسندی که بود بر سر آتش قدسی

هر که را رام نگیرد دل دیوانه ما

انجام:

دنیا مطلوب طالب دین نشود

شیدایی آن شیفته این نشود

بار دل سالک نشود جلوه دهر

آینه ز عکس کوه سنگین نشود

کتاب اول فقط تفسیر سوره فاتحه و هفده آیه از بقره را دارد، حواشی از تفسیر صافی دارد.

کتاب دوم گویا فقط بخشی از در اول را دارد.

کتاب چهارم اول و آخر ناقص. در ادامه آن برخی دعاها هست.

هیچ کدام از چهار کتاب تاریخ کتابت و نام کاتب ندارد.

151 برگ، 16 × 23

ص: 146

( 4051 )

1 _ کبری «1 _ 22» (منطق _ فارسی)

از: میر سید شریف علی بن محمد جرجانی (816 ق).

به جلد 2 ص 597 رجوع شود.

2 _ شرح الایساغوجی «27 _ 48» (منطق _ عربی)

از: عماد الدین محمد بن یحیی بن علی فارسی.

شرح مزجی مختصری است بر رساله «الایساغوجی» اثیر الدین ابهری با توضیح مسائل مشکل آن.

[الذریعه 13-116 _ مرعشی 14/ 350].

آغاز: نحمدک یا من بالحمد حقیق و نشکرک یا ملهم التصور و التصدیق و نصلی علی اکمل انبیائک.

انجام: و العمدة من....المذکورة هو البرهان لانه الموصل الی التصدیقات الکاملة التی وصلت مرتبة الیقین و لنختم کتابنا علی الیقین جعلنا الله تعالی من اهل الیقین.

3 _ شرح تهذیب المنطق «50 _ 99» (منطق _ عربی)

از: احمد بن یحیی بن محمد بن سعد التفتازانی (حفید سعد الدین).

شرح مزجی مختصری است بر بخش منطق «تهذیب» تفتازانی بدون تطویل و نقل اقوال و اگر خواسته تفصیلی بدهد در حاشیه مطالبی نوشته است. پایان آن در ماه ذی قعده 882 قمری اتفاق افتاده است.

[کشف الظنون 1-516، مرعشی 11/ 254].

آغاز: احسن ما یوشح به صدر المنطق و الکلام و احری ما اجری علیه عنان الاهتمام حمد من طلع من مطالع خطابه طوالع الانوار.

ص: 147

انجام: فلما وقع لفظ المقاصد العلمیة خاتمة الکتاب فالمرجو من الله تعالی ان یلهم ما هو الحق و الصواب و یجعل فاتحة مقاصدنا رضاه و غایة مطالبنا لقاه.

4 _ شرح المختصر فی المیزان «101 _ 171» (منطق _ عربی)

از: ؟.

شرحی است بر کتاب «مختصر فی المیزان ؟» که در منابع و فهارس یافت نشد. در این شرح از سید، قطب الدین، حسین هارون و کتابش «کاشف الغمة» و شهاب الدین و کتاب او «اللمعة» یاد شده است.

آغاز: الحمد لله الذی تقدّس من ان یوصف بالحدوث و العرض و تنزّه ان یعمل افعاله بشیء من الغرض الذی علمناه قولا شارحآ من توحیده.

انجام: و المقدمات و تسمی مبادی تصدیقیة و ثالثها مسائل و هی قضایا یطلب فیها نسبة محمولاتها الی موضوعاتها ایجابیة کانت او سلبیة ای یبرهن علیها فی ذلک العلم ان کانت کسبیة.

کتاب اول نستعلیق ملا حسن بن عبدالقادر در دوشنبه 22 صفر 1082

کتاب دوم نسخ یک شنبه 10 ذیقعده 1081. نام کاتب ندارد. تصحیح شده.

کتاب سوم نستعلیق همان کاتب در سلخ ربیع الاول سه شنبه 1082

کتاب چهارم بدون تاریخ و نام کاتب. تصحیح شده.

171 برگ، 14 × 24

( 4058 )

1 _ یوسف و زلیخا «1 _ 54» (منظومه _ فارسی)

از: نور الدین عبدالرحمن بن احمد جامی (898 ق).

به جلد 2 ص 782 رجوع شود.

ص: 148

2 _ رساله در بیان علم جراحی «55 _ 102» (طب جدید _ فارسی)

از: ؟.

در بیان امراضی است که نیاز به اعمال جراحی دارد و بیان شیوه های جراحی در عناوین «فصل، فقره و علاج» این رساله جدید التألیف است و از اصطلاحات طبی نوین به زبان فرانسه بهره برده است.

آغاز: الحمد لله....بدان که این رساله ای است در بیان علم جراحی و مشتمل است بر چند فصل... در نزف الدم که به فرانسه....نامند.

3 _ سؤال و جواب «103 _ 117» (فقه _ فارسی)

از: سید محمد بن علی طباطبایی (سید مجاهد) (1242 ق).

پاسخ و پرسشهایی است در مسائل مختلف فقهی که گویا یکی از شاگردان سید مجاهد آنها را فراهم آورده است.

[الذریعة 12-247 _ مرعشی 2/ 310].

آغاز:...کسی که وضوی قبل از دخول وقت فریضه ساخت به نیت وجوب به گمان این که باید هر وفت وضو گرفت به نیت وجوب باشد.

انجام: در این صورت هرگاه مأموم نیت انفراد نماید و بعد از اتمام نماز اعاده نماید شاید احوط باشد والله العالم.

4 _ معارف الزرع و الشجر «146 _ 173» (فارسی)

از: ؟.

در بیان انواع زراعت و درخت و شیوه های مراقبت از آنهاست و در پایان به فوائد برخی از آنها نیز اشاره شده است در عناوین «معرفت».

آغاز موجود: که تعلق به اوقات سال دارد منتصف فروردین ماه جلالی با منتصف

ص: 149

اردیبهشت ماه رز را آب دهند یک نوبت در وقتی که چیده باشند.

انجام: با شاخی که از درخت....شکسته باشند در وقتی که سبز شده بیاویزند با آن خانه الفت میگیرند.

کتاب اول از آخر ناقص است.

کتاب دوم 9 فصل را دارد و از آخر ناقص است.

کتاب سوم نستعلیق موسی رضا در جمعه نهم ربیع الاول 1239. در ادامه آن «العوامل فی النحو» و چند مجلس از شیخ جعفر هست.

کتاب چهارم نستعلیق دهخوار قانی در 1277 در تبریز.

173 برگ، 18 × 23

( 4060 )

1 _ قصاید «1 _ 26» (عربی)

از: ؟.

مجموعه ای از قصیده پردازان و شاعران عرب از جمله ابو تمام، بحتری، ابن رومی، قاضی ارجانی، سید رضی و دیگران است.

2 _ صنایع شعر «59 _ 69» (فارسی)

از: ؟.

صنعتهایی را که در شعر به کار می رود شرح کرده و شاهدها از عربی و فارسی آورده است، احتمال دارد از وحید تبریزی باشد.

آغاز موجود: التضمین. این صنعت چنان باشد که شاعر مصراعی یا بیتی یا دو بیت از کسی دیگر در میان شعر خویش بیارد.

انجام: و در پارسی فرجی را و فرخی را و من بر لفظ فرخی این کتاب را تمام کردم.

ص: 150

3 _ محلول الصیغ «102 _ 109» (صرف _ فارسی)

از: ؟.

در حل برخی از صیغه های مشکلة التصریف است که مبتدیان را با آنها می آزمانید. در بیست و نه باب به عدد حروف الفبا.

[الذریعة 20/ 157].

آغاز: احمد الله حمد الحامدین... و بعد این رساله ای است ترتیب کرده شده بر حروف تهجی مشتمل است بر بیست و نه باب.

4 _ وقایع حیدر آباد = وقایع نعمت خانی = روزنامه وقایع محاصره حیدر آباد «122 _ 160» (تاریخ هند _ فارسی)

از: میرزا نورالدین محمد (نصیر آبادی) شیرازی (نعمت خان عالی) (1121 ق).

رویدادهای محاصره حیدر آباد و گشودن آن در (1098 ق) سی امین سال پادشاهی اورنگ زیب (1069 _ 1118 ق).

این رساله به کوشش میرزا حمزه خان مازندرانی در هند چاپ شده است.

[الذریعة 11-270 _ مجلس 37/ 556].

آغاز: دمی که مدرس کشاف صبح در صفّه صدق و صفا نشسته چون قاضی بیضا تفسیر والشمس و ضحیها به خط شعاعی آفتاب بر صفحه روزگار نگاشت.

کتاب اول بیتاریخ.

کتاب دوم از آغاز ناقص. بدون تاریخ. بخشی از یک مقتل فارسی و بخشی از لغت فرس و ترجمه مقاله نویسنده ای مصری و مقداری از طب النبی در ادامه این نسخه هست. با مهر مربع «عبده محمد اسماعیل».

کتاب سوم از انجام ناقص است. در ادامه آن چند برگ فقه عربی و مرام نامه حزب ائتلاف هست. با مهر مربع «عبدالعلی».

ص: 151

کتاب چهارم از انجام ناقص است. تصحیح شده. در ادامه آن منشآتی هست.

178 برگ، 13 × 23

( 4068 )

1 _ الکافیه «1 _ 7» (نحو _ عربی)

از: ابو عمرو عثمان بن عمر (646 ق).

به جلد 1 ص 439 رجوع شود.

2 _ الصمدیة «8 _ 25» (نحو _ عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق).

به جلد 1 ص 417 رجوع شود.

3 _ شرح المقدمة «39 _ 66» (نحو _ عربی)

از: ؟.

شرحی مزجی بر کتابی با عنوان «المقدمة» است. در متن کتاب آن را به ابن نحاس نسبت داده است به کشف الظنون 2-1796 مراجعه شود.

آغاز موجود: والخبر جملة لها رابطة کزید ابوه قائم و لباس التقوی ذلک خیر و القارعة ما القارعة و زید نعم الرجل الا فی نحو قولک قل هو الله احد....

انجام: فینبغی ان یفتحوا فی مثل اذهب لیکونوا قد رعوا بحرکة الهمزة مجانسة حرکة الثالث و انما لم یفعلوا ذلک لئلا یلتبس بالمضارع المبدء بالهمزة فی حالة الوقف و منها ما یکسر لا غیر و هو الباقی و ذلک اصل الباب.

ص: 152

4 _ دیوان «123 _ 165» (ترکی)

از: ؟.

مثنویهای ترکی در ذکر مصایب اهل بیت عصمت علیهم الصلاة والسلام در واقعه جانسوز کربلا میباشد.

آغاز موجود:

منادیان مصیبت سرای غم کردار

چکوبله شافعه اهل ماتم بله جار

چه سرو باغ شجاعت گل ریاض محن

جناب مسلم بیخانمان غریب وطن

کتاب اول از آخر ناقص و بیتاریخ.

کتاب دوم نستعلیق محمد یوسف در 1236

کتاب سوم از آغاز افتادگی دارد و شاید از انجام هم ناقص باشد. در ادامه آن بخشی از کتاب سیوطی و نیز استخاره ذات الرقاع و یک حکایت و برخی مطالب نحوی هست.

کتاب چهارم ناقص.

165 برگ، 15 × 22

( 4070 )

1 _ گلشن راز «34 _ 54» (عرفان _ فارسی منظوم)

از: محمود بن امین الدین شبستری (730 ق).

به جلد 2 ص 636 رجوع شود.

ص: 153

2 _ شرح المقدمة الجزریة «55 _ 71» (تجوید _ عربی)

از: ؟.

شرحی مزجی بر «مقدمة الجزریة» محمد جزری انصاری است. از قاریان بسیار نام برده و از تصنیف جداگانه ای که در احکام تنوین و مد و غیره نگاشته یاد کرده است احتمال دارد شارح همان باشد که در کشف الظنون به نام «زین الدین عبدالدائم حدیدی ازهری» اشاره شده است.

آغاز موجود: یقول راجی عفو رب ای مؤمل صفح.... سامعی لرجائه و غیره فیجیبه لما رجاه.

انجام: ای تم بعد حمد الله والصلاة والسلام علی سیدنا محمد و آله و صحبه و اعوذ بالله من الزیادة و النقصان.

3 _ شرح المقدمة الجزریة «81 _ 102» (تجوید _ عربی)

از: ؟.

شرحی است بر «المقدمة الجزریة» محمد جزری انصاری. شارح ابتدا یک بیت از منظومه را آورده سپس به شرح لفظی و نحوی و تجویدی پرداخته است. این شرح با چند شرح معروف که در فهارس مذکور است مطابقت نکرد و چون خطبه ندارد شناخته نشد.

آغاز:

...یقول راجی عفو رب سامعی

محمد بن الجزری الشافعی

القول یعم المفرد و المرکب مفیدآ او غیر مفید الرجاء الطمع فیما یمکن.

انجام: ولنختم الکلام بالحمد لله الملک العلام و مصلیا علی نبیه سید الأنام و علی آله... الساداة الکرام و صحبه العظام و علی الذین اتبعوهم باحسان الی یوم القیامة....

ص: 154

4 _ المقدمة الجزریة «103 _ 106» (تجوید _ عربی)

از: شمس الدین محمد بن محمد جزری دمشقی (751 _ 833 ق).

به شماره [3023] از مجموعه های سه کتابی در جلد سوم مراجعه شود.

کتاب اول نستعلیق 1239

کتاب دوم از آغاز ناقص است، بدون تاریخ.

کتاب سوم نسخ 1126. خطبه را ندارد.

کتاب چهارم بی تاریخ.

در این مجموعه بخشی از گلستان سعدی و چند مثنوی و دو برگ در ذکر رموزی که مشایخ سبعه قراءت با آن شناخته میشوند و چند رساله کوچک در تجوید و یک فصل در بیان حروف ادغام و اظهار و اخفاء و اقلاب هست.

106 برگ، 15 × 21

( 2072 )

1 _ تحفة الابرار الملتقط من آثار الائمة الاطهار «1 _ 75» (فقه _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد نقی موسوی شفتی (1260 ق).

به جلد 2 ص 108 رجوع شود.

2 _ مصباح الشریعة «101 _ 124» (حدیث _ عربی)

منسوب به حضرت امام صادق (علیه السلام).

به جلد 1 ص 494 رجوع شود.

3 _ مناقب آل ابی طالب: «125 _ 151» (عربی)

از: رشید الدین محمد بن علی بن شهر آشوب مازندرانی (588 ق).

ص: 155

در فضائل و مناقب معصومین: با اشعار بسیاری در مدح و رثاء ان حضرات و ادله امامت ایشان، گرفته شده از احادیث و کتب تاریخ و از برای هر یک از ایشان بابی است مشتمل بر چند فصل.

[الذریعه 22-318، مرعشی 10/ 200].

آغاز: الحمد لله الذی خلقنی و هو یهدین والذی هو یطعمنی و یسقین....قال محمد بن علی بن شهر آشوب [بیاض چند سطر ]فصل فی اقربائه و خدامه7 کان لعبد المطلب عشرة بنین.

4 _ آداب ناصری «152 _ 207» (اخلاق _ فارسی)

از: خلوتی.

رساله کوتاهی است در اخلاق از یکی از خادمان خلوت ناصرالدین شاه قاجار که به خلوتی نیز مشهور شده است و به سال 1303 ق نگاشته شده است.

[الذریعة 1/ 31].

آغاز: در دارالخلافة الباهرة الناصریة سکنا نموده حسن اتفاق ابتدای افتخار و اعتبار دین و دولت....به چه دلیل و چه امتیاز استوار داری و خود را اشرف مخلوقات شماری.

انجام:

شه ناصر دین جز ره حق کی پوید

بر هر چه کند رضای حق میجوید

با مهر علی ز آب شمشیر غزا از روی زمین گرد ستم میشوید

جهاد را حاضر و بلاد را عامر کم و کاستی نداند و جز به راستی نپوید.

کتاب اول از آخر ناقص است. یادداشت مورخ 1252 و مهر بیضوی «عبده ابراهیم بن اسماعیل الموسوی» و چند دعا و اشعاری در مدح خاندان نبوت در این نسخه هست.

کتاب دوم، بدون تاریخ، از آخر ناقص. تصحیح شده.

ص: 156

کتاب سوم بخش مختصری از آن است.

کتاب چهارم خطبه را ندارد. بدون تاریخ.

207 برگ، 15 × 22

( 4084 )

1 _ الالفیه «1 _ 24» (فقه _ عربی)

از: شهید اول.

رساله مختصری در اقسام نمازهای فریضه است که در یک مقدمه، سه فصل و خاتمه مرتب شده است.

به جلد 1 ص 55 رجوع شود.

آغاز: الحمد لله....اما بعد فهذه رسالة وجیزة فی فرض الصلاة اجابة لالتماس من طاعته حتم....

2 _ تفسیر آیه نور «25 _ 40» (تفسیر _ عربی)

از: صدر الدین محمد بن ابراهیم شیرازی (1050 ق).

تفسیر آیه «الله نور السموات...» است. و صبغه ای فلسفی عرفانی دارد.

[الذریعة 4/ 334].

آغاز: الحمد لواهب العقل و الخیر و الجود والصلاة والسلام علی نقطة دائرة الوجود و نکتة سرّ الله فی کل موجود.

انجام: و اعاذنا الله و اخواننا این کانوا من الاغترار بالصور الباطلة و ظواهر الآثار و الرکون الی مراتب اهل الحجاب و منازل الاشرار.

ص: 157

3 _ علم النقاط «41 _ 53» (عرفان _ فارسی)

از: شاه عبدالجلیل بن صدر الدین الرابادی (استرآبادی).

بحث عرفانی پیرامون معرفت واجب الوجود است.

انجام: پس آنها نیز در آن مرتبه غیر او نبودند پس به هر حال اوست معلم و اوست متعلم

کجا غیر و کو غیر و کو نقش غیر

سوی الله والله ما فی الوجود

4 _ روضة الصفا فی سیرة الأنبیاء و الملوک و الخلفاء «99 _ 128»

(تاریخ _ فارسی)

از: میر خواند محمد بن خاوند شاه بن محمود خوارزمشاهی (903 ق).

به جلد 2 ص 451 رجوع شود.

کتاب اول ناقص نیست تتمه آن در مجموعه شماره 4080 که در جلد چهارم معرفی شده میباشد. و ترجمه فارسی این کتاب هم زیر سطور آن نگاشته شده.

کتاب دوم نستعلیق 1217. تصحیح شده.

کتاب سوم از آغاز ناقص است. نستعلیق 1244. در ادامه این نسخه عوامل در نحو با تاریخ 1241 و فال نامه از قرآن و آیات الاحکام با ترجمه فارسی هست.

کتاب چهارم فقط زندگانی حضرت یوسف را دارد. بدون تاریخ.

128 برگ، 15 × 21

( 4087 )

1 _ نحو «12 _ 57» (فارسی)

از: ؟.

قسمتی از متن عربی یک کتاب نحوی را آورده و آن گاه به فارسی روان شرح کرده است.

ص: 158

آغاز موجود: و یجوز حذفه جایز است خدف عامل حال چنان که گویی هر کسی را که به سفر رود در ابتدا مهدیا ای سر او سافر راشدآ مهدیا.

انجام موجود: زیرا که سه حرفی خفیف است و اعدل اوزان است و محتاج به تخفیف نیست اما هرگاه که تاء تأنیث در منادی باشد حذف آن تا به ترخیم جایز است....

2 _ تشریح کالبد «81 _ 120» (طب جدید _ فارسی)

از: ؟.

کالبد و جسم انسانی را در طب و پزشکی جدید شرح داده است.

آغاز: تشریح انسانی عبارت است از علم به شکل و بنیان و اجزاء بدن. تشریح عمومی، معرفت مواد جامد و مایع بدن است به طور کلی.

انجام موجود: ولی از روی فرمولهای سابق الذکر میتوانیم کسب مطلب جدید [نیز] نماییم.

3 _ شبهات «121 _ 130» (فارسی)

از: ؟.

تعدادی از شبهات را درباره معتقدات بدون این که جوابی به آن بدهد بیان کرده است.

آغاز: این احقر عباد الله در منزل یکی از احباب شیخی از مشایخ در طرف یسار این بنده نشسته بود صحبت از علماء طهران در میان آمد.

انجام: ابدآ یک خبری که دلالت تامه داشته باشد بر نجاست آنها نیافتم یعنی یک خبری که محکم باشد نه متشابه بلکه اخباری که دلالت تامه دارد به طهارت آنها بسیار یافته ام که محکم است.

ص: 159

4 _ نور الهدایة «131 _ 139» (کلام _ فارسی)

از: جلال الدین محمد بن اسعد دوانی (908 ق).

همان رساله ای است که گفته شده دوانی بعد از شیعه شدن نوشته است.

چند بار چاپ شده است.

آغاز: حقیقت حمد مختص به جناب حضرت وجودی است عزوجل که وجوب و وحدت و حیات و علم و قدرت و اراده و سایر صفات کمالیه....اما بعد پایبند زنجیر امتداد زمان مرکز دائره.

انجام: مرا رساله ای است مفرده در تحقیق خلق افعال و این رساله خاتمه دارد که مشتمل است بر کلیات اصول و فروع دین محمد صلی الله علیه و آله بر وجهی که جد و جهد این لا شیء بر آن قرار گرفته و در خاتمه مذکوره حل این شبه ه و شبهات دیگر هست و لو شئت کنت من المستبصرین.

کتاب اول از آغاز و انجام ناقص. کتاب دوم و سوم از انجام ناقص.

کتاب چهارم نسخ علی بن عبدالرسول در 1313

چند برگ از کتاب سیوطی و دو برگ و سه شکل در علم الکف در این مجموعه هست.

139 برگ، 14 × 21

( 4088 )

1 _ العزی فی التصریف «1 _ 10» (صرف _ عربی)

از: عز الدین زنجانی.

2 _ شرح العوامل فی النحو «10 _ 26» (نحو _ عربی)

ص: 160

3 _ شرح شواهد سیوطی «28 _ 93» (نحو _ فارسی)

از: نظام الدین اردبیلی.

4 _ کبری در منطق «94 _ 107» (منطق _ فارسی)

از: میر سید شریف جرجانی.

کتاب اول نسخ 1248. با مهر بیضوی «فدایت شوم».

کتاب دوم نسخ عبدالفتاح اسفهلانی در یکشنبه 9 رجب 1248 در مدرسه طالبیه تبریز. با مهر بیضوی «یا اجود من کل جواد».

کتاب سوم بدون تاریخ.

کتاب چهارم نستعلیق یک شنبه 16 شعبان 1220 با مهر بیضوی «عبده الراجی محمد علی».

107 برگ، 15 × 21

( 4091 )

1 _ فرسنامه ارسطاطالیس «1 _ 8» (فارسی)

از: شمس الدین محمد بن حسن.

این رساله را ارسطو برای اسکندر جهانگیر مقدونی نگاشته است در سی و سه باب و مؤلف آن را از عربی به فارسی ترجمه کرده است.

[نسخه های خطی منزوی 1/ 440].

آغاز: الحمد لله...اما بعد این گفتار از ارسطاطالیس حکیم است در وصف اسبان نیک و بد و عیبها و هنرهای ایشان.

انجام: و باید که جو اسب لاغر را اندک اندک زیاده کند تا به قانون رسد و باید که جای اسب پاک بود تا زود فربه شود.

ص: 161

2 _ تنسق نامه ایلخانه = جواهر نامه «9 _ 17» (فارسی)

از: محمد بن محمد بن حسن طوسی (خواجه نصیر) (672 ق).

در شناختن جواهر و خاصیت و قیمت آنها گفته میشود برای هلاکو خان نوشته است در چهار مقاله.

[الذریعة 4-458 و 5-282، نسخه های خطی منزوی 1-411، مرعشی 8/ 173].

آغاز: الحمد لله...اما بعد چنین گوید محمد بن محمد الطوسی تغمده الله بغفرانه که اشارت رسید این دعاگو را از حضرت متولی.

انجام: و اگر.....مار مانند زرداب از وی بیرون آید و چون در انحال ساعتی بماند زهر....کشد و مهره از وی بیفتد. مهره که اصلی باشد عزیز الوجود است.

3 _ انتخاب ... طب «19 _ 56» (طب _ فارسی)

از: ؟.

مانند جنگ است در ذکر برخی از معجونهای طبی و علاج بیماریها در عناوین فصل و فایده.

آغاز: معجون....این نسخه از آن جالینوس است و این نسخه را هفت منفعت است....را سخت کند و ادعیه را بگشاید.

انجام: و حقیر را مظنون آن است که موجب فساد آن گردد و هر روز جوشانیدن را که سه روز خیسانیده باشند بهتر می داند و موافق کلیه قاعده حکمای سلف است.

4 _ آبستنی و باه «61 _ 97» (طب _ فارسی)

از: مظفر ابن محمد الحسینی الشجری اصفهانی (شفایی) (1037 ق).

در یک مقدمه و سه مقاله به نام اعتماد الدوله قاضی جهان نگاشته است. مؤلف از اطباء دوره شاه عباس اول بوده است.

[الذریعه 3-188 و 7-229، نسخه های خطی منزوی 1/ 460].

ص: 162

آغاز: حمد بی حد خالقی را که خلقت انسان کامل را به حکمت بالغه از توده خاک آفرید و سر مفاخرت او را به ذروه سماک رسانید.

انجام: و اگر دم گرگ با پوست و استخوان سوخته و کوفته با شراب....مالند نعوظ تمام آورد.

کتاب اول نستعلیق 1113

کتاب دوم بیتاریخ. در ادامه آن مطلب طبی هست.

کتاب سوم از وسط ناقص. بیتاریخ. در ادامه آن مطالب طبی به زبان ترکی و چند معجون هست.

کتاب چهارم نستعلیق 1114

100 برگ، 16 × 21

( 4109 )

1 _ الباب الحادی عشر «1 _ 7» (کلام _ عربی)

از: علامه حلّی.

آغاز: الباب الحادی عشر فیما یجب علی عامة المکلفین من معرفة اصول الدین اجمع العلماء کافة.

2 _ حاشیة الالفیه «8 _ 78» (فقه _ عربی)

از: زین الدین بن علی عاملی (شهید ثانی) (966 ق).

حاشیه توضیحی مختصری است با عناوین «قوله _ قوله» که در بسیاری از تعلیقات بعد از نقل عبارت متن با جمله «تقدیر المسألة» مطالب توضیح داده میشود.

شهید ثانی علاوه بر المقاصد العلیه دو حاشیه هم بر الفیه دارد. به مقدمه چاپ جدید المقاصد العلیه رجوع شود.

[الذریعة 6-23، مرعشی 14/ 337].

ص: 163

آغاز: البسملة تنقسم الی خمسة اقسام واجب و مندوب و مکروه و محظور و مباح. اما الواجب کما فی الحمد و السورة من الصلاة الواجبة و المندوب کما....

انجام: لو نذر نذر مطلق و مرضٌ.... و لا ینوی القضاء بل ینوی الوجوب و اطلاق القضاء علیه مجاز لیس حقیقیا.

3 _ کنز الاصول «79 _ 101» (فلسفه _ عربی)

از: عماد الدین محمد حکیم بن عبدالله (زنده 1067 ق).

پنج مسأله کنه حقائق النسمات، حدوث العالم، کمال القدرة، درک کنه الحسن و القبح و وحدة الوجود را به روش فلسفی عرفانی مختصرآ بیان کرده است.

علامه طهرانی آقا بزرگ از این مؤلف یک کتاب و در فهرست مرعشی چندین رساله از او معرفی شده است.

[الذریعة 21-130 _ مرعشی 10/ 348].

آغاز: کنز اصول کلمات العلیم اصول کنز فبسات الحکیم.

احمده علی اعلی غایة کمال الذات فی عین غایة کمال الصفات. انجام: و الدانی فیما بینهما علی تصنیف الوسط بالعدل لیترتب الکمالات علی الذوات تلک خمس من خصال العالیات ذلک میزان عدل فی الصفات.

4 _ ارشاد الاذهان الی احکام الایمان «105 _ 205» (فقه _ عربی)

از: علامه حلّی.

به جلد 1 ص 33 رجوع شود.

کتاب اول بدون تاریخ. با مهر مربع «العبد معصوم الرضوی».

کتاب دوم نسخ 1085

کتاب سوم نسخ 1009. در ادامه دو برگ از منهاج الکرامه علامه حلّی هست و تحریر برگ

ص: 164

آخر کتاب با بقیه متفاوت است.

کتاب چهارم خطبه را ندارد و از انجام هم ناقص است.

205 برگ، 12 × 19

( 4121 )

1 _ دیوان ذبیحی «1 _ 8» (فارسی)

از: ذبیحی.

روایتی که راوی آن بشر بن سلیمان است را به دستور مجلسی نامی به نظم درآورده است.

به ذریعه 9-2 /338 رجوع شود.

آغاز:

بنام آن که فرمود از بدایت به حب خاندان ما را هدایت

به وحدانیت ذاتش کما هی گواهی داده از مه تا به ماهی

انجام:

ترا برمیگزینم بهر کاری به دستت میسپارم اختیاری

دهم تشریف خاصت زین فضیلت کز آن بر شیعیان یابی تو سبقت

2 _ سفر نامه «11 _ 28» (فارسی)

از: ؟.

پزشک یکی از رجال قاجاری در حین مسافرت هرگاه مریض نداشته به شرح ماوقع روزانه پرداخته است.

آغاز: چون در این مسافرت که در خدمت حضرت جلالتمآب اجل آقای معتمد دیوان مدظله حرکت نموده و تاکنون که در مظفری هستیم.

ص: 165

انجام: صبح دستگاه را روانه کردند سه از دسته گذشته از....سوار شده در عرض راه....کوشک قاضی که ملکی جناب مستطاب مهذب الدوله است استقبال آمدند.

3 _ الفضایل «29 _ 107» (عربی)

از: ؟.

احادیث را با عنوان فضیلة و اندکی نیز با عنوان عقوبة و خصال آورده است. ابتداء آیه ای از قرآن آورده و سپس به ذکر روایت پرداخته است.

4 _ رسالة فی اثبات الامامة علی سبیل المجادلة «11 9 _ 125»

(امامت _ عربی)

شاید از: پدر شیخ بهائی

مباحثه بین مؤلف و یکی از علماء اهل سنت در حلب است که به استبصار وی می انجامد.

چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله ما انعم به فکفی...و بعد فهذه صورة بحث وقع لهذا الفقیر الی رحمة ربه الغنی...فی الحلب سنة احدی و خمسین و تسعمأة.

کتاب اول و دوم و سوم ناقص و بدون تاریخ.

در ادامه کتاب سوم چند برگ از مطالب علم کلام هست.

کتاب چهارم نستعلیق محمد اسماعیل بن کربلایی فرج تبریزی در 1288. در ادامه آن دعاها و اشعاری هست.

125 برگ، 11 × 18

ص: 166

( 4122 )

1 _ سلوک نعمت اللهی «1 _ 31» (عربی _ فارسی)

از: ؟.

فصولی است در تعلیم سلوک به روش سلسله نعمت اللهی. فصل دوم و سوم در اوراد مشترکه و مخصوصه و فصل چهارم شرح اطوار سبعه.

آغاز: هذا هو الدعاء المروی عن النبی (صلی الله علیه و آله) تقرءا بعد الاستغفار المذکور....

انجام: و بدان که چون دیده دل مؤمنان بدین نور عظمت عرش آمده روشن گردید دیدند و دانستند آنچه مقدور بود.

2 _ طرائف الحکمة «51 _ 123» (فلسفه _ فارسی)

از: عبدالرحیم بن حسین علی هروی (1286 ق).

متن فلسفی است در باب وجود و واجب الوجود به مشرب حکمای الهی، طبیعی و متکلمین با عناوین «فریدة». از ملا صدرا ره یاد کرده است و از نظریه اصالت وجود هم. اشاره و تذکره عرفانیه در پایان مطالب دارد. بنا به گفته علامه طهرانی آقا بزرگ از این کتاب امور عامه اش باقی مانده که مبسوطتر از اسفار است.

[الذریعه 15/ 155].

آغاز: و بالجمله علم به کنه ذات علت از آن جهت که علت است موجب و مستلزم علم به کنه ذات معلول است و لکن برهان انّی در حقیقت برهان حقیقی نیست.

انجام: پس وجوب ذات نیز هرگاه اعتبار نشود با شرط محال است پس ناچار است از اعتبار شرط پس لازم آید که واجب بالذات، واجب بالذات....باشد و هذا خلف.

ص: 167

3 _ نرگس دان «188 _ 206» (فارسی)

از: ذبیحی.

مثنویهای شاعر است. به الذریعه 9-2 /338 مراجعه شود.

آغاز:

تو را میسازم از رازی خبردار

که مخبر نیست جز دانای اسرار

تو را پیش عزیزی میفرستم پی بیع کنیزی میفرستم

انجام:

این نرگس دان که بسته راه تو بیخ بر دقت ماه و مشتری و مریخ

تاریخ طلب چو ناظمش از من کرد

نرگس دان ذبیحی آمد تاریخ

4 _ ادویه و قرابادین «217 _ 247» (طب _ فارسی)

از: ؟.

ادویه طبی و ترتیب و تقسیم در دو باب و چند فصل بیان شده است. پایان بخش نسخه در قرابادین است که به طور مختصر ذکر کرده است.

رساله اول ناقص و بیتاریخ. در ادامه آن بخشی از یک طالع نامه هست.

رساله دوم از اول و آخر ناقص است. چند برگ در فلسفه و نیز طالع نامه و مثنوی در این نسخه هست.

کتاب سوم نستعلیق 1336. از آغاز ناقص است و در ادامه آن احادیث و نصایح و اشعاری هست.

کتاب چهارم ناقص و بیتاریخ.

247 برگ، 11 × 18

ص: 168

( 4138 )

1 _ رساله در کیمیا «1 _ 38» (فارسی)

از: ؟.

رساله ای است در کیمیا در چهل باب و هر باب در چند فصل مرتب شده است.

آغاز موجود:....ساختن سیماب و این از اسرار غریبه است بدان که این عمل سخت و دشوار است و از حکمای اوایل کسی نکرده است.

انجام موجود: بجوشانند چندان که غلیط شود آب نماند روغن بماند.

2 _ حاشیة حاشیة اثبات الواجب «53 _ 113» (فلسفه _ عربی)

از: ؟.

حاشیه ای است بر یک حاشیه متن فلسفی که مباحث آن درباره اثبات واجب است. عناوین «قوله _ قوله» است که هر کدام به «مصنف»، «شارح» و «محشی» اضافه شده اندو از «علامه» که احتمالا «قطب الدین رازی» است نیز یاد کرده است.

آغاز: الحمد لله الذی وفقنا لتحصیل العلوم النظریة بواسطة الفکر و الرویة لیتادی الی المعارف الالهیة والصلاة علی من له اعلی نفوس البشریة.

3 _ در عمل قیافه و فراست (مراة الرجال) «130 _ 136» (فارسی)

از: ؟.

احوال مختلف اعضا و جوارح انسانی را علامت هایی برای صفات اشخاص دانسته است. از آیات و گاهی از کلام افلاطون استفاده برده است.

فخر رازی رساله ای در علم فراست دارد به نام «مرآة الرجال» که دوبار به فارسی ترجمه شده است و شاید با رساله حاضر یکی باشد.

[الذریعة 16-153، مجلس 38-189، نسخه های خطی منزوی 1/ 439].

ص: 169

آغاز: حمد و سپاس و ثنای بیقیاس حضرت حکیم را که به موجب خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحا به ید قدرت و قلم ارادت خط وجود آدم بر صفحه لوح عالم نگاشت.

انجام: و صفات نیک حاصل کند و با عقل به هم باشد تا هشت در بهشت بر وی گشاده گردد.

4 _ رساله در کیمیا «137 _ 166» (فارسی)

از: ؟.

در فوائد و مضار و قیمت و تمیز انواع احجار است.

آغاز:...و صابونی زمردی است سفید تیره به رنگ صابون و بعضی برآنند که صابون اسم معدنی است و به جهت کدورت و صفت منقسم میشود.

انجام: در تمیز اصناف یاقوت و قیمت آن یاقوت بهرمانی و رمانی اعلی و اعلی یواقیت است بعضی جوهریان ترجیح رمانی بر بهرمانی مینمایند.

کتاب اول از آغاز و انجام ناقص. با مهر مربع «حسین منی و انا من حسین» در ادامه آن بخشی از خاتمه یک کتاب در منطق است.

کتاب دوم از انجام ناقص. تصحیح شده. در ادامه آن دعاهایی هست.

کتاب سوم نستعلیق محمد رضا بن محمد حسین نائینی. تاریخ کتابت در صحافی از بین

رفته است.

کتاب چهارم از اول و آخر ناقص.

در ادامه زائجه یک تاجر و رمل سالیانه او و طالع نامه او هست.

166 برگ، 10 × 15

ص: 170

بخش دوم

مجموعه های شامل پنج کتاب و رساله و بیشتر

ص: 171

ص: 172

( شماره 24 )

1 _ فرهنگ واژه های مثنوی = لغات مثنوی «1 _ 24»

(لغت _ فارسی به فارسی)

[نسخه های خطی منزوی 3/ 1947].

لغات مثنوی را به ترتیب حروف آخر کلمات آورده و در 28 باب تنظیم کرده است.

آغاز: این کلمه ای چند است که از لغات مثنوی و تبیینات معنوی که مصباح کلام.....

2 _ فائده و گفتاری در بقاء نفس عاقله «24 _ 26» (فلسفه _ فارسی)

از: بابا افضل کاشانی (سده ششم).

مصنفات افضل الدین کاشانی ص 622

آغاز: جمله نفوس اعنی نفوس نباتی و نفوس حیوانی و نفوس مردم همه جدایند....

3 _ رساله نفس ارسطاطالیس «26 _ 41» (فلسفه _ فارسی)

از: بابا افضل کاشانی (سده ششم).

مصنفات افضل الدین کاشانی ص 389 رساله هشتم.

آغاز: همگی آنچه دانای یونان ارسطاطالیس یاد کرده.....

4 _ سخنان خواجه زین الدین

در پاسخ نوشته قاضی حمّصی _ فقط چند سطر است.

5 _ چند سطر در عرفان

آغاز: این باب که در اصل نوشته نشده اند آمرزش خدای عزّوجلّ خلق را در انجام....

ص: 173

6 _ نامه بابا افضل کاشانی به صدر سعید شمس الدین «42 _ 43»

(فلسفه _ فارسی)

مصنفات افضل الدین کاشانی ص 700

آغاز: کلماتی که از اقلام مبارک آن خلاصه اخیار....

7 _ ایمنی از بطلان نفس در پناه خرد «43 _ 45» (فلسفه _ فارسی)

از: بابا افضل کاشانی (سده ششم).

(مصنفات افضل الدین کاشانی ص 600، رساله دوازدهم).

آغاز: چنین گوید امام سعید افضل الدین قدّس سره بعد از ستایش پروردگار....

8 _ فائده در اوصاف مردم و اصناف مردم «45 _ 46» (فلسفه _ فارسی)

از: بابا افضل کاشانی.

(مصنفات افضل الدین کاشانی ص 632).

آغاز: خجسته نام نخستین را که آغاز هر سخن است...

9 _ جواب سؤالهای منتخب الدین هراسکانی «46 _ 48»

(فلسفه _ فارسی)

از: بابا افضل کاشانی (سده ششم).

(مصنفات افضل الدین کاشانی ص 717).

آغاز: آدمی چون از مادر در وجود می آید....

10 _ حقائق الصنائع = صناعات = صناعیه «48 _ 64» (فلسفه _ فارسی)

از: میرزا ابوالقاسم بن میرزا بیک فندرسکی (1050 ق).

ص: 174

رساله ای است فلسفی در فن صناعت و منفعت و اختلاف و چگونگی انتخاب آن در یک مقدمه و بیست و سه باب.

[ذریعه 15-89، مرعشی 3/ 163].

آغاز: بسمله....و بعد غرض از این رساله بیان حدّ صناعت است...

رساله اول نسخ 1084 با مهر بیضوی «علی اصغر بن محمد ابراهیم» و یادداشت تملک.

رساله های بعد بدون تاریخ است و همه تحریر سده 13 میباشد.

رساله سوم فقط مقاله سوم را دارد.

رساله دهم تا باب 23 را دارد.

64 برگ، 18 × 28

( 146 )

1 _ مطالب تاریخی در باب خلقت عالم و حوادث دوره های قبل و قصه طوفان نوح و وکه (عربی)

از: کتاب «عنوان» بیوس نصرانی برگزیده شده است. اصل آن به زبان دیگر بوده که به عربی ترجمه شده است «1 - 11».

2 _ مطالب تاریخی که از کتاب «نظم الجواهر» (عربی)

سعید بن بطریق نصرانی گرفته شده است. تاریخ بنی اسرائیل است «12 - 35».

3 _ تاریخهای پراکنده از احوال مصریان در زمان حضرت موسی (علیه السلام)

«36 _ 56» (عربی)

از: تاریخ مصر مقریزی برگزیده شده است.

ص: 175

4 _ البشائر الالهیة و غیرها «57 _ 61» (عربی)

بخشی از کتابی است که شیخ صالح بن حسن مصری در ردّ نصاری در سال 618 نوشته است.

مؤلف این مجموعه آن را همراه با «فرق نصاری» آورده است.

5 _ مقاله ای است به نام «برکالیسیس» «62 _ 67» (عربی)

از: یکی از حواریات حضرت عیسی (علیه السلام) (یوحنای رسول) درباره وقایع آینده. از چاپ فرنگ نقل شده است.

6 _ فهرست تورات و ملحقات آن «68» رساله های این مجموعه هیچ کدام تاریخ کتابت ندارد.

رساله اول و سوم از آغاز ناقص است.

یادداشت تملک مورخ 1161 در آن دیده میشود.

68 برگ، 20 × 28

( 245 )

1 _ المقاصد العلیّه فی شرح الالفیّه «2 _ 83» (فقه _ عربی)

از: زین الدین بن علی عاملی (شهید ثانی) (966 ق).

شرحی است بر «الألفیة» شهید اول که در نوزدهم ربیع الثانی 950 به پایان رسیده است.

[الذریعه 21-382، مرعشی 7-331، مجلس 25/ 27].

آغاز: بسمله. الحمد لله الّذی شرع فرائض الصلاة و جعلها بعد الایمان افضل طاعات العالمین و شرح غوامضها بالبیّنات ازاحةً لعلل المکلّفین....

ص: 176

انجام: اللهمّ حقّق بالنا بحقائق المعارف و نوّر قلوبنا بانوار لطائف العوارف و اقطع عندنا ما یبعدنا عن جوار قدسک من المجازات و الصوارف.

2 _ جامع المقاصد فی شرح القواعد «84 _ 86» (فقه _ عربی)

از: شیخ علی بن الحسین الکرکی (محقق ثانی) (940 ق).

شرح استدلالی است به عنوان «قوله _ قوله» بر کتاب «قواعد الاحکام» علامه حلّی (726 ق). این شرح فقط تا مقداری از کتاب نکاح است. کتاب النکاح در سال 935 در نجف اشرف به اتمام رسیده است.

[الذریعه 5-72، مرعشی 3-282، مشار، عربی ص 245].

3 _ مأة منقبة من مناقب علی ((علیه السلام))«87 _ 97» (حدیث _ عربی)

از: ابوالحسن محمد بن احمد بن علی بن شاذان (قرن 5 ه . ق).

یک صد فضیلت از فضائل حضرت امیرالمومنین ((علیه السلام)) و ائمه معصومین: است که از روایتهای اهل سنّت با حذف سندهای آنها، انتخاب شده است.

[الذریعه 19/ 2، مرعشی 10/ 14].

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله الاول فی دیمومیته الدائم فی ازلیّته العدل فی قضیّته الرحیم....اما بعد فقد جمعت لک ایّها الشیخ ما التسمت و فیه رغبت من فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب و الائمه من ولده:.

انجام: النظر الی علی بن ابی طالب (علیه السلام) عبادة و لا یقبل الله ایمان عبدٍ الّا بولایته و البراءة من اعدائه والحمد لله اولا و اخرآ والصلاة علی محمد و آله الطبیبن الطاهرین.

4 _ مناقب و فضائل اهل بیت: «97 _ 122» (عربی)

از: ؟.

مقداری از فضائل و مناقب و معجزات ائمه اطهار: بخصوص حضرت علی (علیه السلام)

ص: 177

را آورده و در آخر حدیثی از امام علی ((علیه السلام))نقل میکند که فرمودند برای من هفتاد منقبت است که احدی در آنها شریک نیست و آن هفتاد فضیلت را ذکر نموده است.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم. مولد امیرالمومنین ((علیه السلام))، عن عبدالله بن عباس قال حدّثنی والدی العباس بن عبدالمطلب قال کنّا جلوسآ بازاء بیت الحرام اذ أتت فاطمة بنت اسد امّ علی بن ابی طالب (علیه السلام) و هی حاملة....

انجام: ملعون من خالفه، مغضوب....علی من ردّ قولی هذا و لم یوافقه الا ان جبرئیل ((علیه السلام))اخبرنی عن الله عزّوجلّ بذلک.

5 _ مشارق انوار الیقین «123 _ 172» (عربی)

از: حافظ رجب بن محمد بن رجب برسی حلّی (ق 9 ه . ق).

فضائل خاندان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را که از آیات و احادیث استفاده میشوند با گفته ها و اشعاری از خود برسی با عناوین «فصل _ فصل» در این کتاب گردآوری شده و بنا به گفته صاحب ریاض العلماء به سال 811 تألیف آن پایان یافته است

[الذریعه 21-34، مجلس 25-142، مشار، عربی 545].

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله المتفرد بالازل و الأبد والصلاة علی اول العدد و خاتم الأمد محمد و آله الّذین لایقاس بهم من الخلق احد و بعد یقول الواثق بالفرد الصمد، رجب الحافظ البرسی _ اعاذه الله من الحسد...

کتاب اول نسخ رفیع بن محمد بن مظفر الحسینی الدیهوکی الطبسی الگیلکی در اصفهان در مدرسه نواب العلیة العالیة المتعالیه در پنجشنبه 13 محرم 1100. با یادداشت تملک محمد علی بن عبدالحق الحسینی الطبسی 1157 و مهر مربع «عبده محمد علی الحسینی» و «افوض امری الی الله عبده محمد اسماعیل».

بقیه کتابها تاریخ کتابت ندارد.

ص: 178

کتاب دوم فقط چند برگ از آن است.

در حاشیه کتاب سوم یادداشتی از ملا اسماعیل فدائی هست.

و یادداشت تملک محمد مهدی بن محمد سعید حسینی نیز در این مجموعه هست.

172 برگ، 17 × 23

( 254 )

1 _ دیباچه یک کتاب «2 _ 10» (فارسی)

از: ؟.

بخشی از دیباچه یک کتاب است که با قلمی روان و نغز با استفاده از آیات کریمه و اشعار عربی نگاشته شده است. از شخصی به نام «اتابک اعظم» یاد شده است.

آغاز موجود: به لمعه برق آنس من جانب الطور نارآ در تیه طلب و بیدای حسرت حیران مانده اند به توقیع انّا زیّنا السماء الدنیا بزینة الکواکب موشح کرد....

2 _ رساله عملیه «22 _ 102» (فقه _ فارسی)

از: ؟.

رساله فقهی فتوایی است که با عناوین «باب _ مسأله» به فارسی روان و بدون استدلال نگاشته شده است.

آغاز: کتاب اول در بیان احکام و مسائل طهارت است و در آن چند باب است: باب اول در ذکر آبها است. بدان که آب بر دو قسم است.

انجام: مستحب است برای مسافر عقب هر نماز قصری، سی مرتبه تسبیحات اربعه گوید تا جبران نقص آن نماز و تلافی آن تقصیر کرده شود. خداوند عالم به رحمت کامله خود جبر نقصانهای ما فرماید.

ص: 179

3 _ رساله دوم از کلیات سعدی = در مجالس پنجگانه «103 _ 113»

(فارسی)

از: مصلح الدین سعدی شیرازی (691 ق).

مجالس پنجگانه شیخ سعدی است. فروغی در پاورقی متن مصحح خود گفته است که نسخه های قدیم، «مجالس پنجگانه» و رسائل بعد را ندارد و شاید افتاده باشد.

[کلیات سعدی، فروغی، رسائل نثر، ص 40].

آغاز: اول الحمد لله الذی خلق الوجود من العدم فبدت علی صفحاته اسرار انوار القدم.

شکر آن خدایی را که او هست آفریده از عدم پس کرد پیدا از عدم انوار اسرار قدم

انجام: روزنامه نزدیک من است. من نویسم و من محو کنم نه آن را که نویسم خبر کنم و نه آن را که پاک کنم آگاه کردانم و نه با کس مشورت کنم و ان اراد الله ان یقیم القیامة فاقامه......

4 _ کامل الایمان «114 _ 151» (اخلاق _ فارسی)

از: ؟.

شاید بخشی از یک کتاب اخلاقی باشد. از آیات مبارکه بسیار استفاده کرده است و نیز از روایات حضرت ختمی مرتبت و ائمه اطهار صلوات الله علیهم اجمعین. و برای هر فصل از مطالب خود به عنوان شاهد حکایاتی در عناوین تمثیل ذکر کرده است. در الذریعه و مرعشی و دیگر فهرستها نامی از این کتاب نیامده است. عنوان کتاب در ابتدای رساله موجود است.

آغاز:...در بیان فضایل بریدن طمع از دنیا و ساز راه آخرت کردن. روی عن رسول الله صلی الله علیه و آله، انه قال: کن فی الدنیا کانک غریب او کانک عابری سبیل و عدّ

ص: 180

نفسک من اصحاب....

انجام: بعد از تأمل در این اخبار صحیحه دیده اعتقاد را به کحل الجواهر ولای اهل بیت مکحّل و مکمل سازد و دست اعتصام در دامن محبت ایشان زند تا به سبب آن به ذروه اعلای جنان رسد و از مهالک اخرویه خلاص شود و ایمن گردد.

5 _ نخبة البیان «153 _ 162» (بلاغت _ فارسی)

از: محمد مهدی بن ابی ذر نراقی (1209 ق).

مؤلف وجوه تشبیه و استعاره را در این رساله گزارش کرده تا کمکی باشد برای آنان که میخواهند در تفسیر قرآن اطلاعاتی حاصل کنند و در یک مقدمه و پنج فصل و خاتمه ترتیب یافته است.

چاپ شده.

[الذریعة 24-93 _ مرعشی 17/ 6].

آغاز: سپاس بیقیاس سزاوار آفریدگاری است جل شأنه که السنه بلغاء عالم را...

انجام: نحو «انّ الابرار لفی نعیم و ان الفجار لفی جحیم» هذا آخر ما اردنا.....

6 _ شرح شواهد سیوطی «162 _ 165» (فارسی)

از: نظام الدین بن احمد اردبیلی (نزدیک 1150 ق).

7 _ خلاصة الحساب «166 _ 189» (عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق).

به جلد 1 ص 219 رجوع شود.

ص: 181

8 _ سی فصل «190 _ 198» (نجوم _ فارسی)

از: نصیر الدین محمد بن محمد بن حسین طوسی (672 ق).

به جلد 2 ص 495 رجوع شود.

رساله دوم نستعلیق سه شنبه 9 ربیع الاول 1269. طهارت و صلاة را دارد. در ابتدای نسخه لقطه و صوم هم هست.

رساله پنجم و هفتم نسخ نجف علی انجدانی و هفتم در 1271

بقیه رساله ها تاریخ کتابت ندارد.

رساله اول و دوم و چهارم و ششم ناقص است.

198 برگ، 16 × 21

( 256 )

1 _ اعراب القرآن «1 _ 7» (عربی)

از: ؟.

مؤلف آیات را آورده و ذیل آن به ترکیب و ذکر اقوال مختلف از دیدگاه نحویان پرداخته است.

سوره حمد و هشت آیه اول سوره بقره را دارد.

آغاز: الحمد لله الذی وفّقنا لحفظ کتابه و وفّقنا علی الجلیل من حکمه و احکامه و آدابه و الهمنا تدبّر معانیه و وجوه اعرابه....

2 _ خلاصة الاحکام «8 _ 12» (فقه _ منظوم _ فارسی)

از: فتحعلی خان صبای کاشانی (1238 ق).

منظومه ای است فقهی در 320 بیت، در نماز و شکّیات آن بر پایه فتواهای میرزای قمی.

[نسخه های خطی، منزوی 4-2796، الذریعه 19-170، ملک تهران 5/ 5116].

ص: 182

آغاز:

ای نگارنده سپید و سیاه

ای طرازنده نگین و کلاه

جامه بخت هر که از تو سپید

خاک درگاهش آفتاب امید

انجام:

یافت از حکم شاه چون انجام

نامش آمد خلاصة الاحکام

گر ثوایی بدین صحیفه دراست

خاصه شهریار تا جور است

3 _ ارشاد العوام «13 _ 28» (عقائد _ فارسی _ منظومه)

از: عبدالواحد(؟).

منظومه ای است در اصول و فروع دین و اخلاق به روش شیعی. در قالب مثنوی سروده شده است و ناظم خود را چنین معرفی کرده است.

ز «عبدالواحد» اینک یادگار است که «ارشاد العوام» روزگار است

[نسخه های خطی، منزوی 2-874، دانشگاه 14/ 3818].

آغاز:

سپاس و شکر بیحدّ و کرانه بود لایق به معبود یگانه

[درود] بیشمار از حیّ سرمد محمد را سزد با آل احمد

انجام:

به امر دین خود کن عمر را صرف

بغیر دین مگو اصلا یکی حرف

کنون هر کس بود بیدار و آگاه

بگفتم واضحش این راه و این چاه

4 _ گلشن راز «29 _ 42» (عرفان _ فارسی _ منظوم)

از: شیخ محمود بن عبدالکریم شبستری (720 ق).

به جلد 2 ص 636 رجوع شود.

[الذریعه 18-226، کشف الظنون 2-1505، مجلس 2-423، مجموعه آثار شبستری ص 67].

ص: 183

5 _ منتخب کلمات خواجه عبدالله انصاری «42 _ 44» (فارسی)

از: علی بن طیفور.

کلمات و مواعظ خواجه عبدالله انصاری است که توسط علی بن طیفور تنظیم شده است.

[ر. ک: مجموعه رسائل فارسی خواجه عبدالله انصاری،

تحقیق دکتر محمد سرور مولایی 2-432 _ 534].

آغاز:

ای نام تو آرایش عنوان کلام

وی یاد تو آرامش هر بی آرام

در حیّز امکان و تصور هرگز بی نام تو آغاز نگیرد انجام

انجام: الهی نزدیکت نشان می دهند و دورتر از آنی و دورتر میپندارند نزدیکتر از جانی، الهی... رضایت شتافت.... آنکه خود را یافت.

6 _ رساله مستقیم «46» (مواعظ _ فارسی)

از: ؟.

در مواعظ انجیل رایج است.

[نسخه های خطی، منزوی 2/ 1614].

آغاز: ای آدمی زاد فکر و اندیشه کن و بدیده بصیرت ببین که ایّام زندگانی انسانی کوتاه و رشته عمرها قصیر است بعد از مدّت چند سال یا چند ماه یا چند روز به مقراض اجل منقطع و بریده خواهد شد.....

انجام: و استدعا نما که چشمهای عقل تو را منوّر و قلب را مصفّی گرداند تا آن که معنی هر کلمه که در آن نامه ها نوشته شده است بفهمی و اراده خدای و خداوندت را دریابی و در راه او رفته بنده مقبول درگاه اله شوی.

ص: 184

7 _ نصیحت نامه «51 _ 52» (فارسی)

از: ؟.

مواعظ و نصایح مختصری است با عنوان «بدان ای عزیز».

آغاز: الحمد لله رب العالمین الرحمن الرحیم مالک یوم الدین ایاک نعبد و ایاک نستعین و صلی الله علی حبیبک و رسولک سید المرسلین و صفیّک و نبیّک خاتم النبیین....امّا بعد ای عزیز بدان و آگاه باش که جمیع حیوانات.

انجام:

به فرقان فنا افتاده ام، مصطفی دستی به بحر غم گرفتارم، علی مرتضی دستی

ز اسرار شب معراج دانستم یدالله را چرا دستم نگیری یا علی بهر خدا دستی

8 _ منظومه در گناهان کبیره «53 _ 54» (عربی)

از: ؟.

تعداد گناهان کبیره را در بیست بیت به نظم کشیده و ذیل هر کلمه که بیانگر گناه کبیره است آیه مناسب آن ذکر شده است.

آغاز:

خُذ صاح عنّی عدد الکبائر

واحفظه واجعله من الذّخائر

و هو علی قول ذوی الرّوایة

سبعون فافهم و انعم الدّرایة

انجام:

شهادة الزّور و منها النّظر

والقرب للحائض حتی تطهر

و کفر نعم الله یا حبیب

والهمز و اللّمز و التّلقیب

ص: 185

9 _ طب منظوم «55 _ 57» (فارسی)

از: ؟.

سؤالاتی است پزشکی که کسی از ارسطو پرسیده و در این رساله به نظم کشیده شده است.

[نسخه های خطی، منزوی 1-565، الهیات 1/ 277].

آغاز: بدان ایدک الله که این رساله ایست که در علم طبّ که پادشاه کسری سؤال کرده از حکیم حاذق ارسطو.....

بدان ای خردمند نیکو سیر که ملحوظ خیری و ترسان شر...

انجام:

کند دفع بادی که در معده است

زیادی کند اشتهائی که هست

10 _ نظم اللالی = لؤلؤیة «60 _ 69» (تجوید _ فارسی)

از: سید ابوالقاسم قاری (ق 11 ه . ق).

منظومه ای است در تجوید در 87 بیت (= لؤلؤئیة) که به سال 1061 (= نظم اللالی) به نام شاه عباس دوم (1077 ق)، سروده است.

[الذریعه 3-364، نسخه های خطی، منزوی 1-95، آستان قدس 6/ 185].

آغاز:

ای کلام از انتظام نام ذاتت با نظام وی ز شهد شکرین شکرت زبان شیرین کلام

انجام:

بعد از اهدای دعا و ازدیاد عمر شاه ناظم این را به حمد و سوره ای یاد آر گاه

ص: 186

11 _ تجوید قرآن «69 _ 74» (فارسی)

از: ؟.

مطالب تجوید را بر اساس قرائت عاصم در یک مقدمه و هفت فصل تنظیم کرده است. فصل اول: در بیان مخارج حروف، فصل دوم: در بیان بعضی صفات حروف، فصل سوم: مدّ. فصل چهارم: ادغام و اخفاء و اظهار. فصل پنجم: بیان ترقیق و تفخیم. فصل ششم:....فصل هفتم: علائم وقف.

[رجوع کنید به نسخه های خطی فارسی، منزوی 1-76، دانشگاه 15/ 4228].

آغاز: الحمد لله الذی هدانا للایمان و رزقنا تلاوة القرآن والصلاة علی نبیه الذی ارسله بالدلیل....

انجام: مسأله اگر پرسند که جان قرآن چیست....و بار قرآن چیست...بار قرآن تشدید است.

12 _ نصیب الفتیان «83 _ 88» (لغت _ عربی به فارسی _ منظوم)

از: حسام الدین حسن بن عبدالمؤمن خوئی (مظفری).

فرهنگ عربی به فارسی است به تقلید از «نصاب الصبیان» فراهی، در پنجاه بند و دو رباعی که روی هم 355 بیت سروده است. چلبی آن را به نام «نصیب الفتیان و نشیب الفتیان» خوانده ولی نیمه دوم. نام کتاب در نسخه ها گوناگون آمده است.

[نسخه های خطی، منزوی 3-2044، دانشگاه 13/ 3011].

آغاز: الحمد لله القوی المتین والصلاة والسلام علی محمد الامین و علی آله و اصحاب الدین شرعوا مناهل الدین و سلکو محجته الیقین اما بعد چنین گوید ناقل این لغات و قائل این ابیات....

الله و اله و ربّ و رحمان فرد و احد و حکیم و سبحان

قهار و عزیز و نور و هادی

غفار و رؤف و حیّ و حنان

ص: 187

13 _ نامه عرفانی بیدآبادی = سیر و سلوک «88 _ 89» (عرفان _ فارسی)

از: آقا محمد بن محمد رفیع گیلانی بیدآبادی (1197 ق).

مؤلف نامه های متعددی در سیر و سلوک به شاگردانش نوشته که یکی از آن نامه های معروف، همین نامه عرفانی است.

تعدادی از نامه های بیدآبادی با عنوان «حسن دل» به چاپ رسیده است.

[الذریعه 12-283، دانشگاه 12-2770، نسخه های خطی، منزوی 2/ 1208].

آغاز: یا اخی و حبیبی ان کنت عبدالله فارفع همتک و وکل الیه....المرء یطیر بهمته کما یطیر الطیر بجناحیه.

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود

ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است....

انجام: هر که شروع در سلوک نماید در هر مرحله که اجل موعود رسد در زمره «وَ مَنْ یَخْرُجُ مِنْ بَیْتِه مهاجرآ الی الله ثُمّ یدرکه الْموتُ فَقَدْ وَقَعَ اَجْرُهُ علی الله» محشور شود. اگر مرد رهی راهت نمودم.....

حافظ ره هدی به خدا غیر عشق نیست.

14 _ فلک مشحون «90 _ 121» (عقائد _ فارسی)

از: ملا محمد شریعتمدار أستر آبادی (ق 13 ه . ق).

درباره اصول دین است و یکی از پنج رساله او در اینباره است. مؤلف بزرگترین رساله را همین «فلک مشحون» قرار داده و سپس «آب حیات» که برگزیده ای از آن است و کوچکترین رساله نیز «اصل الاصول» نام دارد و دو رساله دیگر به عربی است یکی بزرگ و دیگری کوچکتر که هر دو از «فلک مشحون» گرفته شده است.

«فلک مشحون» را به نام حاجی عبدالله _ خواجه دربار فتحعلی شاه (1250 ق) _ در پنج باب و هر باب در چند فصل و سپس «وصل»: توحید، پیامبری، امامت، معاد و رد بر یهود و نصارا نگاشته است.

[الذریعه 1/ 1، 16-312، 15-281، نسخه های خطی، منزوی 2-869 و 977، مجلس 10/ 1144].

ص: 188

آغاز: الحمد لله الواجب الوجود بالذات و صاحب الصفات سیّما التی هی عین الذات و الواحد من جمیع الجهات....

انجام: و چنانکه به مقتضای بعضی از اخبار از بابت تفضّل الهی گناه را نمینویسند تا شش ساعت...والله العالم.

15 _ اصل الاصول «122 _ 124» (عقائد _ فارسی)

از: ملا محمد جعفر شریعتمدار استرآبادی (ق 13 ه ).

مؤلف به اختصار اصول پنجگانه شیعه را توضیح داده و این رساله مختصر آب حیات و آن مختصر فلک مشحون است.

[الذریعه 2-167، 13/ 3، نسخه های خطی، منزوی 2-878، ملی 2/ 209].

آغاز: الحمد لله علی نواله والصلاة والسلام علی رسوله و اله پس میگوید خادم بساطین مذهب جعفری از مذاهب شرع محمدی محمد جعفر استرآبادی که این رساله ایست در بیان اصول دین...

16 _ وصایای لقمان «125 _ 126» (فارسی منظوم)

این منظومه چهل بیت است.

آغاز:

ای خردمند عاقل دانا نکته ای چند بشنو از حکما

17 _ تذکرة الأطفال «127 _ 137» (اصول دین و فقه _ فارسی)

از: عبدالله بن محمد کاظم آشتیانی.

در مقدمه کتاب مطالبی را برای کودکان با عناوین «مسألة _ مسألة» به اختصار آورده سپس اصول دین را مطابق مکتب شیعه در باب اول که شامل پنج مقصد است بیان

ص: 189

کرده و در باب دوم احکام فقهی را بازگو نموده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و العاقبة للمتقین والصلاة والسلام علی محمد خاتم النبیین و عترته ائمة المسلمین و لعنة الله علی الکافرین و الجاحدین الی یوم الدین و بعد چنین گوید نیازمند درگاه سبحانی و خودپسند کردار زشت نادانی....عبدالله آشتیانی.

انجام: و همچنین نمازی که به استیجار لازم میشود از جانب میتی که خواهند به هر قدر که قرار دهند و چون طریق گذاردن نماز یومیه و بیان اذکار آن در نسخه ترجمة الصلاة اخوند مرحوم...تا از برکت نفوس اکابر خالی نباشد.

18 _ آیات استخاره «139 _ 141» (عربی و فارسی)

از: ؟.

آیات قرآن را برای استخاره تنظیم نموده و در برابر هر آیه خوب و بد بودن آن را گوشزد کرده است.

آغاز:

فآتاه الله الملک و الحکمة

ولایت و پادشاهی و حکمت نیکو بود

انجام:

والذین تدعون من دون الله این حاجت اکنون برنیاید

رساله دهم نستعلیق 1229. رساله چهادهم نستعلیق دوشنبه نهم جمادی الثانی 1256. بقیه رساله ها تاریخ کتابت ندارد.

رساله اول سوره حمد و هشت آیه از بقره را دارد.

رساله چهارم در ادامه برخی مناجاتها را دارد.

در ادامه رساله ششم مواعظ و مطالب اخلاقی هست.

در ادامه رساله هشتم موعظه ای از ابن سینا هست.

ص: 190

در ادامه رساله نهم مواعظ و مطالبی در علوم غریبه و طب هست.

در ادامه رساله یازدهم اسامی قاریان هفتگانه و مطالبی در تجوید و تفأل به قرآن مجید و دعای تلاوت قرآن هست.

در ادامه رساله دوازدهم چند سطر از کتاب تحفه علائی هست.

141 برگ، 14 × 22

( 276 )

1 _ فوائد الاصول «3 _ 17» (اصول فقه _ عربی)

از: محمد کاظم بن حسین الخراسانی (1329 ق).

فوائد الاصول مشتمل بر 15 فائده در مباحث مهمّ اصولی است. با حاشیه آخوند بر رسائل که به نام «درر الفوائد» معروف است به چاپ رسیده است.

[الذریعه 16-324، مشار، عربی ص 679].

2 _ درر الفوائد = الحاشیة علی الفرائد «19 _ 86» (اصول فقه _ عربی)

از: محمد کاظم بن حسین الخراسانی (1329 ق).

مکرر به چاپ رسیده است.

[الذریعة 6-160 _ 8-132، مرعشی 16/ 130].

3 _ مسألة فی النکاح «87 _ 90» (فقه _ عربی)

از: میرزا ابوالقاسم تهرانی.

بحث و شرح درباره عقد موقتی که به اجل در آن ذکر نشده است.

آغاز: مسألة. المشهور علی ما حکی علی ان عدم ذکر الاجل نسیانا او قصدا یوجب انقلاب العقد الی النکاح الدائم و تنقیح البحث یتوقف علی امور الاول ان الزمان مطلقا ظرف وقوع....

ص: 191

4 _ اجتماع الامر و النهی «95 _ 185» (اصول فقه _ عربی)

از: سید محمد کاظم طباطبایی یزدی (1337 ق).

چاپ شده است.

[الذریعة 1/ 268].

آغاز: الکلام فی جواز اجتماع الامر و النهی و عدمه و هل هذه المسألة من المسائل الاصولیة او من المبادیء الاحکامیة او من المسائل الکلامیة و علی تقدیر کونها اصولیة هل هی عقلیة محضة....

5 _ نهج المسترشدین فی اصول الدین «187 _ 207» (کلام _ عربی)

از: حسن بن یوسف بن مطهر حلی (علامه حلی) (726 ق).

به جلد 1 ص 574 رجوع شود.

[الذریعة 24-424، مرعشی 1-19، الفبایی آستان قدس 594].

کتاب اول از آغاز ناقص است، بدون تاریخ.

کتاب دوم نسخ ابراهیم بن محمد امین در 1306. فقط بخش استصحاب را دارد.

کتاب سوم بدون تاریخ و نام کاتب.

کتاب چهارم بدون تاریخ. تصحیح شده است.

کتاب پنجم نسخ حسین بروجردی بدون ذکر تاریخ.

207 برگ، 16 × 22

( 297 )

1 _ تهذیب الوصول الی علم الاصول «1 _ 45» (اصول فقه _ عربی)

از: ابو منصور حسن بن یوسف بن مطهر (علامه حلّی) (726 ق).

رساله ای است در مبانی و قواعد اصول فقه است که به درخواست فرزندش محمد

ص: 192

فخر المحققین در دوازده مقصد تنظیم و تألیف شده است.

[الذریعة 4-511، مرعشی 1-143، الفبایی آستان قدس 154، مشار عربی 230].

آغاز: الحمد لله رافع درجات العارفین الی ذروة العلا....و مفضل مداد العلماء....و بعد فهذا کتاب...حررت فیه طرق الاحکام علی الاجمال من غیر تطویل....

انجام: و لیکن هذا آخر ما نذکره فی الکتاب و من اراد التطویل فی هذا الفن فلیطلبه من کتابنا.....

2 _ الحاشیة علی معالم الاصول «46 _ 80» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق).

حاشیه استدلالی است با عناوین «قوله _ قوله» بر کتاب «معالم الاصول» شیخ حسن عاملی که به درخواست فرزندش آقا عبدالحسین نگاشته است.

چاپ شده است.

[الذریعة 6-205، مرعشی 16-164، مجلس 26-267، مشار عربی 296].

3 _ مختصر فی الاصول «81 _ 112» (اصول فقه _ عربی)

از: ؟.

رساله بسیار مختصری است در اصول فقه شبیه به «منهاج الوصول» بیضاوی اما مؤلف آن شیعه است و از قاضی، ابو علی و ابو هاشم و دیگر علمای اصول اهل سنت بسیار یاد کرده است.

در فهرست سابق این کتابخانه ص 441 همین نسخه منهاج الاصول بیضاوی دانسته شده است.

آغاز: الحمد لله علی سابغ نعمته و سایغ عطیة کما اشکره علی جلیل هبته و جمیل هدایته...و بعد ذلک فانه تکرر من جماعة من الاصحاب ایدهم الله بعصمته و شملهم

ص: 193

بعنایة رحمته التماس مختصر فی الاصول....

انجام: جاء یوم القیامة مکتوبا علی جبینه آیس من رحمة الله و غیر ذلک من الاحادیث الدالة....فعلی هذا النهج یکون احتجاجک علی ما یرد علیک من هذا الباب.

4 _ رسالة فی القیاس «113 _ 117» (اصول فقه _ عربی)

از: علی بن محمد علی طباطبائی (صاحب ریاض) (1231 ق).

رساله مختصری است در اثبات «حجیة مفهوم به طریق اولی» که در جواب یک نامه آن را نگاشته است.

آغاز: الحمد لله...اما بعد حمد الله تعالی علی نعمه و افضاله....واطلعت علی ما فیه من سلامتک و اشتغالک بما فرحت به من الاولی و ان ضاق صدری بما رسمت فیه من بعض الشبهات.....

انجام: فکتبته فی اللیلة المذکورة مع بلبال البال و اختلال الحال و کثرة الاشتغال واما الرسالة علی حجیة الادلة الاربعة فساکبتها ان شاء الله تعالی.

5 _ رسالة فی الاجماع و الاستصحاب «117 _ 124» (اصول فقه _ عربی)

از: علی بن محمد علی طباطبایی (1231 ق).

دو مسأله «اجماع و استصحاب» را در جواب به تقاضای «شیخ سلیمان عاملی» بطور مختصر نگاشته است.

آغاز: الحمد لله....اما بعد فیقول الفقیر الی الله الغنی...انه قد سألنی بعض من لا یسعنی مخالفته و هو الشیخ الاجل العالم الفاضل الشیخ سلیمان العاملی عامله الله سبحانه بالطافه و جعل کل یوم منه خیرا....

هیچ کدام نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد و همه رساله ها تصحیح شده است.

در ابتداء نسخه وقف نامه مورخ 1237 هست.

124 برگ، 16 × 22

ص: 194

( 299 )

1 _ مرآة المحققین «1 _ 10» (عرفان _ فارسی)

از: محمود بن عبدالکریم شبستری (730 ق).

بحث هایی است در خداشناسی و نفس آمیخته ای از فلسفه و عرفان در هفت باب.

[الذریعة 20-284، مرعشی 1-134، مجلس 26-381، نسخه های خطی، منزوی 2/ 842].

2 _ اوصاف الاشراف «11 _ 31» (اخلاق _ فارسی)

از: خواجه نصیر طوسی (672 ق).

در شش باب به نام «شمس الدین محمد بن محمد جویینی» پس از کتاب «اخلاق ناصری» نگاشته است.

[الذریعة 2-477، مرعشی 3-166، الفبایی آستان قدس 76، مشار ].

آغاز: سپاس بیقیاس بار خدائی را که به سبب آن که هیچ عقلی را قوت اطلاع بر حقیقت او نیست....

انجام: الیه یرجع الامر کله. این است آن چه خواستم در این مختصر بیان کنم.

3 _ طریق الی الله «31 _ 34» (عرفان _ عربی)

از: نجم الدین کبری رازی (ق 7).

رساله بسیار کوتاهی است در سلوک الی الله. مؤلف در این رساله طرق وصال را در سه نوع میشمارد و نوع سوم را برگزیده سپس توضیح می دهد.

آغاز: الحمد لله الذی هدانا لهذا و ما کنّا لنهتدی لولا ان هدینا الله والصلاة والسلام علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین محمد الذی هو الهادی الی الطریق السداد و اله السالکین مسلک الرشاد قال الشیخ قدس سره....

انجام: و جعلنا له نورا من انوار جمالنا یمشی به بالفراسة فی الناس....کمن یبقی فی الظلمات....لا یزید له نور المؤمنیة و لا یثمر له الولایة و النبوة.

ص: 195

4 _ رساله فی نفی الحیّز و الجهة «34 _ 35» (فلسفه _ فارسی)

از: نجم الدین کبری رازی (ق 7).

ردیّه ای است بر نظر فخر الدین رازی در مسأله مکان خداوند.

آغاز: فی نفی الحیّز و الجهة لفخر الدین الرازی قوله تعالی لا اله الا هو الحی القیوم.

انجام: محتاج باشد به حصول ذات و این منافی آن است که فقر و احتیاج مخصوص به ممکنات است. والله اعلم بحقائق ذاته و صفاته و هو الهادی الی الحق.

5 _ جنگ «35 _ 38» (عربی)

از: ؟.

مطالبی است پراکنده از چند موضوع مختلف فلسفی، اعتقادی و غیره و مطلبی به نقل از شیخ بهایی رحمه الله.

آغاز: نقل من کتاب روضة الجنان المراد بالنفس هو الذی یشیر الیه کل واحد بلفظ انا...الناس الی ارجاء متباعدة و اطراف متبائنة الاول ان النفس انما هی هذا....

6 _ مضمار دانش = فرس نامه «39 _ 80» (فارسی)

از: نظام الدین احمد گیلانی (1059 ق).

پیرامون اسب و آنچه از آیات و اخبار در این موضوع آمده با خلاصه گفته های اهل فن در فرس نامه ها به نام شاه عباس دوم (1077 ق) در یک مقدمه و سه مرحله به منزله قلب و جناحین و هر کدام دارای نه باب و یک خاتمه به جای ساقه.

[الذریعه 16-170، مرعشی 19-299، نسخه های خطی، منزوی 1-454، الفبایی آستان قدس 526].

7 _ حیاة النفس فی خطیرة القدس «43 _ 56» (کلام _ عربی)

از: احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

ص: 196

رساله ای است در اصول دین پنجگانه در یک مقدمه و پنج باب و یک خاتمه و هر باب دارای چند فصل میباشد.

[الذریعة 7-124، مرعشی 2-200، کتب مشایخ 2-30، مشار ].

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و اله الطاهرین اما بعد فیقول العبد....انه قد التمس منّی بعض الاخوان الذین یجب علیّ اطاعتهم ان اکتب لهم رسالة فی بعض ما یجب علی المکلفین من معرفة اصول الدین.

8 _ رساله در شکیات نماز = شکوک الصلاة «81 _ 88» (فقه _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق).

شکیات نمازهای پنجگانه را به طور فتوایی در یک مقدمه و پنج فصل و یک خاتمه بیان نموده و در مشهد مقدس رضوی به پایان رسیده است.

[الذریعة 14-216، مرعشی 1-206، بیست و پنج رساله فارسی 295، مجلس 26/ 429].

آغاز: الحمد لله الذی ازاح ظلمات الشبهات و الشکوک و الاوهام عن مناهج المسائل و الاحکام بشریعة سید الانام....

9 _ تحفة العابدین «89 _ 107» (تفسیر _ فارسی)

از: محسن بن حسن گیلانی.

رساله کوتاهی است در تفسیر و ترجمه دو سوره مبارکه فاتحه الکتاب و توحید که در یک مقدمه و پنج فصل و خاتمه نگاشته شده است.

آغاز: حمد مر حاضر یگانه ای که عبادت او را سزاست صمد فرزانه ای که طلب اعانت از او رواست.....

انجام: و دیگر حدیث وارد شده است که اگر کسی به قبرستان بگذرد یازده مرتبه قل هو الله احد بخواند و ثواب آن را بر اهل آن قبرستان تبرع کند بیامرزد حق سبحانه و

ص: 197

تعالی به برکت آن جمیع اهل قبرستان را و هم خواننده را و هم پدر و مادر خواننده را...رحمت و مغفرت پوشاند.

10 _ درّ بحر المناقب فی فضل علی بن ابی طالب: «107 _ 161»

(امامت _ فارسی)

از: علی بن ابراهیم (درویش برهان) (ق 10).

خلاصه ای است از کتاب «بحر المناقب فی مناقب علی بن ابیطالب علیهما السلام» تألیف خود مؤلف. این کتاب در یک مقدمه و دوازده باب مرتب شده است با عناوین «ای ولی مؤمن». مؤلف در مقدمه کتاب، کتابهایی را که از آن بهره برده است نام آورده و از جمله «منازل السائرین» محمود بن محمد طالبی قریشی (911 ق) را و بنا به گفته علامه طهرانی آقا بزرگ تاریخ تألیف این کتاب بین این سال و 971 خواهد بود.

[الذریعة 8/ 62، مرعشی 1/ 124].

آغاز: سپس بیقیاس و ثنائی بیمنتهی حضرت مبدع حکیمی را جلّت ارادته و قدرته که به حکم کنت کنزآ مخفیآ.....

انجام: چنانکه در باب دهم از ابن عباس روایت رفت که گفت ولقد عاتب الله اصحاب محمد صلی الله علیه و آله فی آی من القرآن و ما ذکر علیآ الا بخیر فهذا اخر ما اردنا ایراده.....

11 _ قصیدة العینیة الحمیریة «161 _ 163» (عربی)

از: ابو هاشم اسماعیل بن محمد بن زید بن ربیعة (سید حمیری) (193 ق).

قصیده معروفی است در پنجاه و شش بیت در ذکر فضائل اهل بیت و امیرالمؤمنین:.

[الذریعة 17-122، الفبایی آستان قدس 447].

ص: 198

آغاز:

لامّ عمرو باللوی مربع

12 _ لسان الغیب «164 _ 184» (منظومه _ فارسی)

از: فرید الدین عطار نیشابوری (627 ق).

مثنویی عرفانی است در حدود 5400 بیت و به مانند «مظهر الاسرار» و «مظهر العجایب» او در بیان ولایت مولا علی و فرزندان پیامبر صلوات الله علیه و آله است.

[الذریعة 18-309، نسخه های خطی، منزوی 4/ 3097].

آغاز:

در کتابم جمله ترک سر بود

کشتن این مرغک بیپر بود

سوی گفتارم نظر کن ای جوان تا که مقصودت شود حاصل از آن

انجام:

ختم کردم این لسان الغیب من

زانکه بهتر زین ندارم من سخن

کتاب دهم و هفتم تحریر غلام علی بن کربلایی حسن مازندرانی در گیلان. اولی در 1241 و دومی 1243. بقیه رساله ها تاریخ کتابت ندارد.

کتاب اول و چهارم و هشتم و دوازدهم ناقص است.

کتاب هفتم در حاشیه نسخه نوشته شده است.

کتاب نهم تصحیح شده.

در پایان کتاب یازدهم هفت بیت عربی هست که بیت اول آن این است.

ما فی زمانک من ترجو مودّته ولا صدیق اذا خان الزمان وفا

186 برگ، 12 × 20

ص: 199

( 428 )

1 _ خلق الأعمال = الجبر و الاختیار «1 _ 3» (فلسفه _ عربی)

از: جلال الدین دوانی (908 ق).

به درخواست مولانا سعد الدین محمد أستر آبادی، هنگام سفر دوانی به کاشان نوشته در حالی که کتابی با خود نداشته است.

[الذریعه 7-243، مرعشی 11/ 249].

آغاز: اما بعد حمد الله فتاح القلوب....فقد سألنی....افعال العباد دائرة بحسب الاحتمال العقلی بین امور: الاول ان یکون حصولها بقدرة الله و ارادته من غیر مدخل لقدرة العبد فیه....

انجام: و یکفی فی تحقیق هذه المرتبه الکلمات الماثوره عن امیرالمؤمنین ویعسوب الموحدین علیّ علی النبی و علیه الصلوة والسلام فلینظر المتبصر فیه بنظر دقیق و یتفکر فیه بفکر عمیق یتجلّی علیه انوار التحقیق.

2 _ رساله در حساب «4 _ 6» (فارسی)

از: جلال الدین دوانی (908 ق).

رساله مختصری است در حساب و اصول اعداد.

آغاز: بعد از ستایش یکتائی که....نقش دو کون را از کتم عدم هویّة به بساط شهادة آورده.

انجام: و معلوم است که اعداد و نقوش از هیجده تجاوز ندارد و صور ممکنه هر یک در این جدول مفصّلا و در این دایره مجملا ثبت شد.

3 _ رساله عدالت «7 _ 8» (اخلاق _ فارسی)

از: جلال الدین دوانی (908 ق). .

[الذریعه 15-226، نسخه های خطی، منزوی 2/ 1647].

ص: 200

آغاز: سپاس بیقیاس مالک الملکی را که پادشاه نفس ناطقه را در سواد خطّه سویدای قلب صنوبری بر عرش روح حیوانی استوار داد.

انجام: معمار عدالتش جهان خراب را از نو طرحی انداخته و مهندسی ابالیس مملکت ویرانرا از فیض فضل خود ابادان ساخته و هو السلطان ابن السلطان ابن السلطان عضد الدولة والخلافة و الدنیا والدین ابوالمظفر یعقوب خان.

4 _ رساله در رمل «13 _ 24» (فارسی)

از: ؟.

رساله مختصری است در علم رمل که بنا به گفته مؤلف از کتب مورد اعتماد فراهم آمده و در یک مقدمه و دو مقاله تنظیم شده است. مقدمه در بیان اصول علم رمل، مقاله اول در اصول احکام و ضمائر و مقاله دوم در اعمال متفرقه.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی محمد و عترته الطاهرین اما بعد این رساله ایست در علم رمل که انتخاب کرده شده از کتابی چند که استادان اعتماد نموده اند....

5 _ اشجار و اثمار = ثمره و شجره «25 _ 126» (نجوم _ فارسی)

از: علیشاه بن محمد بن قاسم خوارزمی بخاری علاء منجم.

احکام نجومی و ستارهشناسی و تقویم و احکام طالع و قران را در دو مقاله نگاشته و هر کدام دارای اشجار و اثماری میباشند: مقاله اول در بعضی از کلّیات، مقاله دوم در جزئیّات.

اینکتاب بهنام سیف الدین احمدشاه وبرادرش محمدبن مبارکشاه تألیفشده است.

و از روی نسخه مورّخ 880 به نام «ثمره شجره نجوم» در هند چاپ شده است.

[الذریعه 1/ 293، دانشگاه 15-4121، ملی 1/،161

نسخه های خطی، منزوی 1-236، مرعشی 2/ 50].

ص: 201

آغاز: حمد و ثناء آفریدگاری را که افلاک دوایر و نجوم سوایر بیافرید و شکر و سپاس واجب الوجودی را که عناصر و ارکان....اما بعد چنین میگوید مؤلف این مسوده علیشاه بن محمد قاسم بن الخوارزمی.....

انجام: و انواع ضمیرها اما بر این ختم کردمی حالیا اگر بعد از این عمر وفا کند آن باقی نیر ساخته گردد و اگر چه این بنده خود را در عدد مصنّفان ندانست نشانه ای ساخت و از حق تعالی توفیق خواست در اتمام آن.

6 _ رساله در رمل «127 _ 129» (فارسی)

از: ؟.

رساله مختصری است درباره احکام شانزدهگانه اشکال و چگونگی به دست آوردن ضمائر افراد.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی اشرف الانبیاء والمرسلین و بعد بدان که استادان این فن قرار گذاشته اند که در رمل چند سؤال توان کرد در یک رمل...و هفتاد سؤال توان کرد.

7 _ فالنامه «131 _ 135» (فارسی)

منسوب به امام صادق (علیه السلام).

در شانزده باب تنظیم شده است.

[الذریعه 16-98، مجلس 36/ 79].

آغاز: بسمله. بدان ای محبّ صادق که قرعه به انبیاء مخصوص است اما این فال است که حضرت امام جعفر صادق ((علیه السلام))این نسخه را ترتیب فرموده به قرعه انداختن....

انجام: دلالت بر خوشحالی احوال و فرح یافتن از غم و الم و دیدن بزرگان و راحت

ص: 202

بودن از طرف سلطان و دوستی کردن با نیکو و با دوستان پیوستن و مراودت یافتن که همیشه با نام حق تعالی است تا به مطلب برسی ان شاء الله.

8 _ فالنامه «137 _ 151» (عربی)

از: ؟.

فالنامه ای است همراه آیات و جداول با عناوین خاص هر صفحه از قبیل: «هذا الفعل طیّب، اَمْ ردّی»، «هذا الخبر صحیح ام کذب»، «الزرع نافع لک ام لا»، «سفر البحر خیرة لک ام لا» و غیره.

آغاز: هذا الفعل طیّب أم ردّی. حرف اول یبشّرهم ربهم برحمة منه و رضوان و جنّات لهم، حرف ثانی و ان تصبروا و تتّقوا انّ ذلک من عزم الامور....

انجام: حرف خامس سبحان الذی سخّر لنا هذا و ما کانوا له مقرنین نافع باذن الله.

9 _ شرائط خواندن دعای سیفی «152 _ 157» (فارسی)

از: ؟.

دعای سیفی یا «حرز یمانی» از ادعیه معروف و مرویّ از امیرمؤمنان علی (علیه السلام)است. خواندن آن دارای شرایط و آداب خاصی است از جمله داشتن اجازه از مشایخ.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی سیدنا و نبینا محمد و اله الطیبین بدان ایدک الله تعالی که از شرائط خواندن دعای سیفی آن است که اوّل غسل کنند و جامه پاک پوشند....

10 _ جنگ «157 _ 163» (فارسی)

از: ؟.

مطالب پراکنده ای از ادعیه و طلسمات و رمل و غیره. از جمله مطلبی را از محمد

ص: 203

مکّی شاگرد فخر رازی نقل میکند و مطلبی از شامل السکّاکی آورده است.

آغاز: الحمد ردائی والشکر و الکبریاء ثنائی....والخلق کلهم عبیدی و امائی و محمد صلی الله علیه و آله و سلم نبیّی زوجت الاشیاء لیستدلوا بها علی وحدانیتی....بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین چنین روایت میکند محمد مکّی.

11 _ تحفة المجرّبات = منتخب السرّ المکتوم «163 _ 167»

(علوم غریبه _ عربی)

برگزیده ای از کتاب «السرّ المکتوم فی مخاطبة النجوم» فخر الدین محمد رازی است، که مؤلف این مطالب را خود تجربه کرده یا از دوستی راستگو آن را شنیده که تجربه شده است لذا آن را «تحفة المجربات» نامیده و در 16 باب و یک خاتمه تنظیم نموده است.

[ر. ک: الذریعه 12-170 در آن اظهار شده که مؤلف السرّ المکتوم

غیر از فخر رازی است، مرعشی 16/ 274].

آغاز: الحمد لله حق حمده والصلاة والسلام علی خیر المرسلین محمد عبده و علی اله و اصحابه من بعده و بعد هذا منتخب من کتاب السر المکتوم الذی صنّف الامام فخر الدین الرازی.....

رساله اول و دوم و چهارم و پنجم و نهم تحریر محمد مقیم بن صفی الدین محمد الشجاعی بن قاسم بن محمود بن شرف الدین سلیمان الشریف الشیرازی بن زین العابدین بن شاه شجاع بن محمد بن مظفر بن آل مظفر. اولی در 1021، دومی در 1011 و سومی و پنجمی در 1038 و ششمی در 1039

رساله دهم نستعلیق 1039

بقیه رساله ها تاریخ و نام کاتب ندارد.

رساله سوم فقط مقدمه را دارد.

ص: 204

رساله نهم تصحیح شده و یادداشت «رفیع بن حسن شیرازی در برگ اول دارد.

رساله یازدهم فقط بخشی از باب اول را دارد.

167 برگ، 13 × 20

( 479 )

1 _ رسالة فی الاجماع = حجیّة الاجماع «1 _ 63» (اصول فقه _ عربی)

از: شیخ احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

در 16 ماه رمضان 1215 ق به اتمام رسانده است.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 37].

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی خیر خلقه محمد و آله الطاهرین....انی لمّا رأیت کثیر الاختلاف بین علمائنا فی اکثر طرق الاستدلال و کیفیة استنباط الحرام و الحلال....

2 _ رسالة فی الاجتهاد و التقلید «63 _ 68» (اصول فقه _ عربی)

از: شیخ احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

در جواب یکی از علما که در این خصوص سؤال کرده نوشته و سرانجام درباره تقلید میّت بحث نموده است.

[فهرست کتب مشایخ ص 39].

آغاز: قال ما یقول سلطان العلمآء فی الاجتهادات الظنیّة و الامارات العقلیّة و الاستنباطات الاستحسانیّة و وجوب العمل بقول المجتهد الحیّ و بطلان فتاوی الاموات....

ص: 205

3 _ اسرار الشهادة «69 _ 90» (عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

در ذکر اسرار شهادت امام حسین (علیه السلام) که در جواب سؤال حاج عبدالوهاب قزوینی در سال 1236 ه . ق نگاشته است.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 135].

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین و صلّی الله علی خیر خلقه ومظهر لطفه محمد و اله الطیبین الطاهرین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین و ظالمیهم و مبغضیهم و غاصبی....

انجام: ولو کان لی قلب و مجال لا رخیت عنان القلم فی هذا المیدان و لأریتک من عجآئب الاسرار و غرآئب الانوار ممّا لا تکاد یحتمله الجنان و بهذا القدر کفایة لاهل الدرایة.

4 _ أجوبة المسائل «91 _ 200» (عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

جواب سؤالاتی است است در بحث «نبوّت»، «نماز» و اسرار آن، اسم اعظم، حدیث أنا نقطة تحت الباء، خمس و زکات و اسرار آنها، روزه، استخاره و کیفیت آن و غیره.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 159].

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة علی خیر خلقه محمد و اله اجمعین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین...ان بعض الدّیانین الذین میز و الماء من الشراب....

5 _ أجوبة المسائل «200 _ 220» (عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

ص: 206

پاسخ به سؤالاتی است درباره «تقلید»، «حقیقت وضع»، «جبر و اختیار»، «جابلقا وجابرسا»، «ناسخ و منسوخ»، «سهو النبی صلی الله علیه و آله»، «جن»، «معنی حدیث فرجة» که با عناوین «قال _ اقول» نگاشته شده است.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 94].

آغاز: قال مسألة هل یتحقّق التقلید للمجتهد باخذ بعض المسائل مع العزم علی الاخذ بالجمیع عنه ام لا.

6 _ شرح دعاء السمات «221 _ 224» (دعا _ عربی)

از: سید کاظم بن قاسم حسینی رشتی (1259 ق9

در جواب آخوند ملا علی اصغر نیشابوری در دهم شعبان 1238 نگاشته است.

[فهرست مشایخ 2/ 91].

آغاز: الحمد لله رب العالمین...بعض اشارات الدعاء العظیم المشهور بدعاء السمات....

رساله اول و دوم و سوم و پنجم بدون تاریخ.

رساله چهارم 1253

رساله ششم از انجام ناقص و بدون تاریخ.

224 برگ، 15 × 21

( 480 )

1 _ تنزیه الانبیاء و الأئمة: «3 _ 101» (کلام و تفسیر _ عربی)

از: سیّد مرتضی علم الهدی (436 ق).

تفسیر و تأویل صحیح برای آیاتی است که ظاهرآ دلالت بر گناه کردن انبیا میکند.

در آغاز کتاب بحث مفصّلی درباره عصمت پیامبران و امامان: نموده است.

[الذریعه 4-456، مرعشی 1-271، مشار، عربی 222].

ص: 207

آغاز: الحمد لله کما هو اهله و مستحقّه و صلی الله علی خیرته من خلقه و حجته فی عباده محمّد و آله الابرار الذین اذهب الله عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا سئلت احسن الله توفیقک.....

2 _ الناسخ و المنسوخ من القرآن العزیز «101 _ 121» (عربی)

از: قطب الدین راوندی (573 ق).

مختصری درباره نسخ از نظر لغوی و اصطلاحی بحث کرده سپس آیات ناسخ و منسوخ را به ترتیب سوره های قرآن آورده و توضیح داده است.

[الذریعه 24/ 14].

آغاز: الحمد لله الذی لم ینسخ من آیة الاوقد اتی بخیر منها او مثلها.....

3 _ منهاج الکرامة فی معرفة (اثبات) الامامة «121 _ 142» (کلام _ عربی)

از: جمال الدین حسن بن یوسف بن مطهر حلّی (علامه حلی) (726 ق).

این کتاب را برای اثبات امامت امامان: به نام سلطان خدابنده محمد الجاتیو، در شش باب نوشته است.

مکرر چاپ شده است.

[الذریعه 23-172، مرعشی 1-60، مکتبة العلامة الحلّی 200 _ 204].

آغاز: الحمد لله القدیم الواحد الکریم الماجد المقدس بکماله عن الشریک و الضدّ.

4 _ مناظرة فی الامامة (143 _ 147» (عربی)

از: شیخ حسین بن عبدالصمد عاملی (984 ق).

گفتگوی شیخ حسین پدر شیخ بهائی با یکی از دانشمندان اهل سنّت شهر حلب میباشد که در مسأله امامت در سال 951 ق به بحث پرداخته اند و سرانجام آن دانشمند

ص: 208

سنّی متقاعد شده است.

چاپ شده است.

نسخه دیگری هم در مجموعه های چهار کتابی در همین جلد معرفی شد.

[الذریعه 22-291، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، منزوی 1/ 245].

5 _ الاحادیث القدسیّة = چهل سوره «147 _ 157» (عربی)

از: ؟.

حدیث قدسی معروف به چهل سوره تورات است با عناوین «یابن آدم _ یابن آدم».

[مجلس 38/ 498].

6 _ مناجات حضرت موسی (علیه السلام) و حدیث قدسی «157 _ 166» (عربی)

از: ؟.

خطاباتی است از حضرت باری تعالی به حضرت موسی (علیه السلام) با عناوین «یا موسی _ یا موسی» و در اثنای آن مناجاتهایی از حضرت موسی (علیه السلام).

[مجلس 38/ 498].

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی محمد و آله اجمعین اما بعد فهذه من مناجات موسی (علیه السلام) قال الله تعالی یا موسی اتحب قربی.

انجام: و لا تخف غیری و لا تأمن مکری و لا تیأس من رحمتی فکن لی اکن لک.

7 _ رسالة فی تحریم ذبائح اهل الکتاب «166 _ 195» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق).

این رساله در حرمت حیوانی که اهل کتاب (یهود و نصاری) آنها را سر بریده اند بحث میکند، و در مقدمه میگوید که شخصی از طرف پادشاه روم نزد شاه عباس

ص: 209

صفوی آمد و در ضمن سخنی، گفتگو در این مسأله شد و به دستور شاه این رساله تألیف گردید.

چاپ شده است.

[الذریعه 10-3 و 11-186، مرعشی 3-195، مجلسی 25/ 18].

آغاز: الحمد لله علی جزیل افضاله و بعد فیقول الفقیر الی عفو الله...ان الباعث علی تألیف هذه المقالة و تحریر هذه الرسالة ان رسول ملک الروم.....

8 _ الحبل المتین فی احکام الدّین (بخشی از آن) «95 _ 198»

(فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق).

به جلد 1 ص 202 رجوع شود.

9 _ مناظرة مأمون العبّاسی «199 _ 204» (کلام _ عربی)

از: ؟.

شرح مناظره مأمون عباسی با مخالفان و علمای اهل سنّت بنا به نقل شیخ صدوق در عیون اخبار الرضا (علیه السلام) و ابن عبد ربّه در «العقد الفرید».

[الذریعه 22-301، نسخه های خطی، منزوی 2/ 995].

آغاز: قیل ان المأمون امر وزیره باحضار جماعة من اهل الاحادیث و جماعة من اهل علم الکلام و الفقه و اهل الصرف و النحو.

انجام: همه زبان از دهان بیرون آوردند که به دهان خود برسانند عمروعاص خواست به معاویه نشان بدهد دید که معاویه خودش هم سر به زیر افکنده زبان بیرون آورده است و میخواهد به دماغ خود برساند عمروعاص گفت ای معاویه خریت مردم و تو ظاهر شد.

ص: 210

10 _ حیاة النفس فی حظیرة القدس «205 _ 221» (کلام _ عربی)

از: شیخ احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

رساله ای است در اصول دین پنجگانه که در یک مقدمه و پنج باب و یک خاتمه و هر باب دارای چند فصل تنظیم شده است.

چند نسخه از آن در این کتابخانه هست. .

[الذریعه 7-124، مرعشی 2-200، فهرست کتب مشایخ 2/ 30].

11 _ صحت و مرض = حسن و عشق «221 _ 228» (عرفان _ فارسی)

از: محمدبن سلیمان فضولی بغدادی (970 ه

. ق)

سفر روح از عالم لاهوت به عالم ناسوت را به روش داستانی عرفانی آورده است.

[الذریعه 15-12، نسخه های خطی، منزوی 2-1266، مجلس 2/ 258].

آغاز: حمد بیحد احدی را سزاست که ریاض بدن را به آب روان پرورده و حسن را مظهر عشق و عشق را زیور حسن کرده.

انجام: چون روح به آن مقام رسید، علامت جبروت و لاهوت دید، به منزل اصلی پیوست و از رهزنان رست و عاقبة الأمر خود را به خود رساند، عاشقی و معشوقی از آن خلوت بیرون ماند.

12 _ رساله جهاد با نفس «228 _ 231» (اخلاق _ فارسی)

از: ؟.

رساله مختصری است درباره جهاد با نفس امّاره و موانع آن که مؤلف میگوید: تصحیح نیّت از اعظم مجاهدات است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین....چون بنای ایمان و ایقان بر ریاضت و مجاهدات است کما قال الله تعالی والذین جاهدو فینا لنهدینهم سبلنا....

ص: 211

انجام: و آن جماعت الیوم مفقودند بحسب ظاهر اگرچه این جماعت سبب وجود سماوات و ارضند اما به موجب اولیائی تحت قبابی لا یعرفهم غیری مستورند و تا کسی مثل ایشان نشود ایشان را ادراک نیمتواند کرد و شناخت.

رساله اول و سوم تا هفتم نستعلیق 1254 و سوم و ششم در قزوین.

رساله 1 و 2 و 3 و 7 تصحیح شده است.

رساله دهم نستعلیق 1263

رساله یازدهم نستعلیق 1287

بقیه رساله ها تاریخ کتابت ندارد.

در ادامه رساله 12 برخی دعاها و حدیثها هست.

231 برگ، 14 × 21

( 482 )

1 _ کشف الریبة فی احکام الغیبة و النمیمة «2 _ 36» (فقه و اخلاق _ عربی)

از: شهید ثانی (966 ق).

پنجشنبه 13 ماه صفر 949 به پایان رسیده است.

مکرر چاپ شده است.

[الذریعه 18-36، مجلس 37-62، مرعشی 2/ 47].

2 _ جنگ حدیث «36 _ 45» (عربی)

از: ؟.

در آن احادیث اخلاقی به نقل از ائمه اطهار علیهم السلام ذکر شده است.

در این مجموعه احادیث متفرقه از کتابهای متفرقه توسط کاتب چهار رساله ای که در این مجموعه هست گردآوری شده است.

ص: 212

و تعدادی از نسخه های این کتابخانه از موقوفات اوست.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم عن زید الشحّام عن الصادق ((علیه السلام))قال ما من عبد یقول کلّ یوم سبع مرّات اسأل الله الجنّة و اعوذ بالله من النّار الّا قالت النّار یا ربّ اعذه منّی....

3 _ مسکّن الفؤاد عند فقد الاحبّة و الاولاد «45 _ 72» (اخلاق _ عربی)

از: شهید ثانی (966 ق).

این کتاب جمعه غره ماه رجب 954 پایان یافته و مشتمل بر یک مقدمه و چهار باب و یک خاتمه میباشد.

مکرر چاپ شده است.

[الذریعه 21-20، مرکز احیاء میراث اسلامی 1-479، مشار، عربی 843، مرعشی 2/ 48].

آغاز: الحمد لله الذی قضی بالفناء و الزوال علی جمیع عباده.

4 _ الجواهر السنّیة فی الاحادیث القدسیّة «75 _ 155» (حدیث _ عربی)

از: محمد بن حسن شیخ حرّ عاملی (1104 ق).

احادیث قدسی، به ترتیب پیامبران از حضرت ادم (علیه السلام) تا حضرت خاتم صلی الله علیه و آله و احادیث قدسی در شأن ائمه اطهار: را آورده است. تاریخ ختم کتاب رمضان 1056 میباشد.

[الذریعه 5-271، مجلس 25-271، آستان قدس 14-219، مشار، عربی 260].

5 _ التحصین فی صفات العارفین «155 _ 159» (اخلاق و حدیث _ عربی)

از: شیخ ابوالعباس احمد بن محمد بن فهد حلّی (841 ق).

مطالبی را درباره فوائد عزلت و گوشهگیری بر اساس روایات و احادیث اهل بیت: آورده و گاهی از سخنان عارفان نیز ذکر کرده است و مشتمل بر سه «قطب»

ص: 213

میباشد. القطب الاول: تصوّرها، القطب الثانی: آداب العزلة، القطب الثالث: فوائد العزلة.

[الذریعه 3-398، مرعشی 15-48، مجلس 4-147، مشار، عربی 167].

آغاز: الحمد لله الذی تجلی لعباده فشغلهم عن الشهوات و اظهرهم فیص نوره فهداهم به من الغفلات....

همه رساله ها نستعلیق ابوالقاسم بن جعفر بن علاء الدین الحسینی الواعظ الیزدی.

رساله اول و دوم تاریخ ندارد و سه رساله دیگر در 1255 نوشته شده.

رساله اول از آغاز ناقص است و در ادامه رساله سوم احادیثی از شیخ بهائی و ابن شهر آشوب و شیخ مفید و دو شعر از دیوان امیرالمؤمنین نقل شده است.

160 برگ، 14 × 21

( 506 )

1 _ لوامع المسائل = رساله توبلیة «1 _ 80» (عربی)

از: شیخ احمد بن زین الدین أحسائی (1241 ق).

پاسخ به 19 سؤال ملا عبد علی بن علی توبلی است که در سال 1211 پاسخ داده شده است که از جمله آنها: تفسیر حروف و اسمای حُسنی و خواص آنها، کیفیّت استجابت دعا به واسطه اسم اعظم، حروف مقطعه اوایل سوره ها و بیان معانی حروف هجاء، تزکیه نفس و وصول به طریق حق، مسأله امر بین امرین و غیره میباشد.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 47].

آغاز: الحمد لله ولی ما اولی من نعمه بالجود و الکرم و مالک ما اعطی من سأله من النعم و صلی الله علی نبیه مصباح الظلم.

ص: 214

2 _ حیاة النفس و حظیرة القدس «81 _ 90» (کلام _ عربی)

از: شیخ احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

نسخه های متعددی از این کتاب در این کتابخانه هست به شماره 299 در همین جلد چهارم رجوع شود.

3 _ مصباح الشریعة «90 _ 107» (حدیث _ عربی)

از: منسوب به امام صادق (علیه السلام).

به جلد 1 ص 494 رجوع شود.

[الذریعه 21-110، مرعشی 2-243، الفبائی آستان قدس ص 524، مجلس 38/ 564].

4 _ التوحید «107 _ 126» (حدیث _ عربی)

از: ابو عبدالله مفضّل بن عمر جعفی.

به جلد 1 ص 109 رجوع شود.

5 _ الاهلیلجة «126 _ 136» ()

از: ابو عبدالله مفضّل بن عمر جعفی.

به شماره [246] از مجموعه های 4 کتابی مراجعه شود.

6 _ اجوبة المسائل «136 _ 191» (عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

جواب سؤالهائی است که بعضی از دینداران پرسیده اند که از جمله آنها «اثبات نبوّت خاصه»، اسرار عبادات (نماز، خمس و صوم و غیره )، اسم اعظم، انسداد باب علم، تفسیر چند آیه و غیره این کتاب با عناوین «قال _ اقول» نگاشته شده است و پاسخ

ص: 215

به بیست سؤال میباشد.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 159].

آغاز: الحمد لله رب العالمین....ان بعض الدیانین الذین میز و الماء من السراب و فرقوا بین القشور و اللباب....

7 _ رسالة فی السیر و السلوک «192 _ 201» (عرفان _ عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

کلمات و دستوراتی است که برای سیر و سلوک نگاشته و در یازده صفر 1238 آن را به اتمام رسانده است.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 117].

آغاز: الحمد لله رب العالمین....اما بعد...ان جماعة من الاحباب و خالصی الاصحاب الذین میز و الماء من السراب....

8 _ الذهبیّة الطبیّة = طب الرضا (علیه السلام) «202 _ 205» (حدیث _ عربی)

منسوب به امام رضا (علیه السلام).

[الذریعه 15-141، مشار، عربی 605].

آغاز: الرسالة الذهبیة فی الطب التی بعث بها الامام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) الی المأمون العباسی فی حفط صحة المزاج و تدبیره بالاغذیة و الاشربة و الادویة. قال الامام الانام....

9 _ تجوید قرآن «205 _ 207» (عربی)

از: شیخ احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

مسائل تجوید قرائت قرآن را به درخواست عده ای، در شش فصل و یک خاتمه

ص: 216

نگاشته است.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 44].

آغاز: الحمد لله الذی نزل الفرقان علی عبده تنزیلا و فضله بما اوحی الیه علی جمیع الخلق تفضیلا.

10 _ تخمیس قصیده البردة «208 _ 218» (عربی)

از: شیخ محمد رضا بن شیخ احمد نحوی (1226 ق).

تخمیس قصیده معروف برده (الکواکب الدریّة فی مدح خیر البریّة) شرف الدین محمد بن سعید بوصیری (704 ق) است.

این تخمیس با تخمیس «بانت سعاد» شاعر چاپ شده است.

[الذریعه 4/ 8].

آغاز: والحمد لله رب العالمین....ما لی اراک حلیف الوجد و الالم

11 _ تفسیر آیه «خلق الارض فی یومین» «219 _ 230» (عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

شرحی است درباره آیه «خلق الارض فی یومین» [سوره فصّلت آیه 9] در پاسخ به سؤال محمود مفتی بغداد.

[رجوع کنید به فهرست کتب مشایخ 2/ 123].

آغاز: الحمد لله الذی ابتدع السنة....قد امرنی ان املی کلمات ترفع الحجاب و تکشف النقاب.

12 _ قصیدة البستی = النونیة «230 _ 231» (عربی)

از: ابوالفتح بن محمد بن الحسین بن یوسف بستی (400 ق).

ص: 217

این قصیده مورد توجّه ادباء قرار گرفته و شرحها بر آن نوشته اند و «استقبال» از آن کرده اند و به زبان فارسی نیز ترجمه و به نظم کشیده شده است.

همراه با چند شرح در سال 1828 میلادی در کوپنهاک به چاپ رسیده است.

[مجلس 36-454، الذریعه 17/ 135].

آغاز:

زیادة المرء فی دنیاه نقصان و ربحه غیر محض الخیر خسران

13 _ اشعار «231» (عربی)

از: علی بن احمد احسائی.

14 _ المنظومه «232 _ 254» (عربی)

شاید از شیخ احسائی.

منظومه ای است در 1760 بیت که مسائل توحید و فضائل و مناقب اهل بیت :را در بردارد.

آغاز:

لک الحمد یا من لم یزل بالهویة توحدت بالتحمید بالازلیّة

تمجّدت یا من دل بالصمدیة علی انّه القدوس بالاحدیه

15 _ جنگ حدیث «256 _ 267» (عربی)

شامل صورت مجلس امام باقر (علیه السلام) با حجّاج بن یوسف ثقفی و چند حدیث به نقل از جامع الاخبار و امالی شیخ طوسی و بحار الانوار مجلسی.

آغاز: قال حضرت مجلس الحجاج بن یوسف الثقفی و عنده جماعة من الاعیان و الناس حوله محدقون.

ص: 218

16 _ العقود الاثنی عشر فی مراثی سادات البشر «268 _ 279» (عربی)

از: سید محمد مهدی بن مرتضی طباطبائی (سید بحر العلوم) (1212 ق).

دوازده بند معروف سید بحر العلوم است که در رثاء سیدالشهدا (علیه السلام) کشیده شده است.

[الذریعة 15/ 302].

آغاز:

الله اکبر ماذا الحادث الجلل

لقد تزلزل سهل الارض و الجبل

17 _ الدرّة النجفیّة = الدرة المنظومة «285 _ 287» (فقه _ عربی)

از: سید محمد مهدی بن مرتضی طباطبائی (سید بحر العلوم) (1212 ق)

شرحهای متعددی بر آن نوشته شده.

این منظومه چاپ شده است.

18 _ اشعار سید بحرالعلوم در رثاء حضرت مسلم بن عقیل وهانی «287»

(عربی)

19 _ منظومة فی الرّضاع = الارجوزة الرضاعیة «87» (فقه _ عربی)

از: سید صدر الدین محمد بن صالح عاملی (1263 ق)

ارجوزه ای است در احکام رضاع بر اساس فقه شیعه.

[الذریعه 23-111 و 1/ 476].

ص: 219

20 _ منظومة فی المواریث = ارجوزة فی الارث «288 _ 293»

(فقه _ عربی)

از: شیخ محمد علی بن محمد أعسم نجفی (1233 ق)

[الذریعه 23-138 و 1/ 454].

آغاز:

نحمدک اللهم یا من شرعا دینآ به النبی طاها صدعا

هیچ کدام از این بیست رساله غیر از طب الرضا (علیه السلام) تاریخ کتابت و نام کاتب ندارد و همه تحریر سده 13 میباشد.

رساله 1 و 2 و 5 تصحیح شده است.

رساله 17 و 19 ناقص است.

طب الرضا (علیه السلام) از روی نسخه مورخ 1084 در سال 1257 توسط ابوالقاسم بن میرزا حسین خوانساری نوشته شده.

293 برگ، 14 × 20

( 516 )

1 _ شرح دعای: «هب لی کمال الانقطاع الیک» «1 _ 11» (دعا _ فارسی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

شرح عرفانی است بر فقره ای از مناجات شعبانیّه معروف که در جواب بعض از سالکین نگاشته است.

[فهرست کتب مشایخ 2-91، مرعشی 18/ 33].

آغاز: ای آن که ز اشراق نور جمالت تمامی کاینات مستشرق....و از ظهور کوکب سلطان جلالت جملگی ممکنات نیست و نابود....

ص: 220

2 _ اجوبة مسائل «11 _ 47» (عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

پاسخ به سؤالاتی است درباره کشفیه و شیخیّه. مؤلف شرح حال شیخ احمد احسائی و اجازات ایشان از علماء را از جمله بحرالعلوم و شیخ حسین آل عصفور ذکر کرده و سپس به دفاع از احسائی پرداخته است.

آغاز: الحمد لله الذی ارشد من استرشده الی سبیل الرشاد و اوصل من استهواه الی اعلی الغایة و اقصی المراد.

3 _ سفینة النّجاة «48 _ 67» (مقتل _ عربی)

از: ملا حسین کرمانی (ق 13 ه . ق).

ملا حسین کرمانی که در اول کتاب تصریح نموده مدّت زیادی از محضر شیخ احمد احسائی استفاده نموده 17 خطبه به عنوان ذکر مصیبت برای امام حسین (علیه السلام) تنظیم نموده و آن را «سفینة النّجاة» نامیده است.

آغاز: الحمد لک والسلام علی عباده الذین اصطفی اما بعد....یقول انی لما وقفت بحمد الله تبارک و تعالی برهة طویلة و مدة مدیده بشرف العالم الربانی....

4 _ خطبتان من الشیخ احمد الاحسائی «67 _ 74» (مواعظ _ عربی)

از: شیخ احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

خطبه اول شامل نصایح و مواعظ و تجلیل از انبیاء الهی و ائمه اطهار :است و خطبه دوم برای عقد نکاح میباشد.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 36].

آغاز: هذه خطبة من خطب جناب الشیخ احمد الاحسائی اعلی الله مقامه بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین الحمد لله الذی فضّلنا بحبّ محمد و آله علی البشر و رزقنا من الطیبات.

ص: 221

5 _ وصایا الامام علی ((علیه السلام))«75 _ 83» (حدیث _ عربی)

از: ؟.

وصیت و سفارش علی ((علیه السلام))به کمیل، محمدبن ابی بکر، خطبه همّام، وصیّت به امام حسن (علیه السلام) را آورده است.

6 _ کیفیّت عروسی حضرت زهرا3 و عروسی فاطمه دختر امام حسین (علیه السلام)

«83 _ 85» (فارسی)

از: ؟.

کیفیت عروسی فاطمه زهرا3 و عروسی فاطمه دختر امام حسین (علیه السلام) را عبدالحمید بن محمد رضا تفرشی کاتب از کتابی تلخیص نموده و در اینجا آورده است.

آغاز: والحمد لله رب العالمین و الصلاة والسلام علی محمد و آله الطاهرین و بعد...دیدم که شخصی کیفیت عروسی فاطمه زهرا و عروسی فاطمه دختر امام حسین ((علیه السلام))را در کتابی که در مصیبت نوشته بیان کرده بود.

7 _ سؤال المفضّل عن الصادق ((علیه السلام))«86 _ 88» (عربی)

از: مفضّل بن عمر جعفی.

حدیث مختصری است که امام صادق ((علیه السلام))در پاسخ به سؤال مفضّل از حقیقت معنی و ذات پرسیده است و با عناوین «یا مفضّل _ یا مفضّل» نگاشته شده است.

8 _ الفوائد الثمانیة «89 _ 90» (کلام _ عربی)

از: شیخ احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

دارای هشت فائده میباشد: 1 _ در وجود خیر. 2 _ در مراتب نعیم. 3 _ در حالات

ص: 222

مقرّبین و عصمت انبیاء. 4 _ در ذات و صفت الوهیّت خداوند. 5 _ در اینکه کارهای خوب و بد، صور ثواب و عقابند. 6 _ در موازین قسط در روز قیامت. 7 _ در اینکه پیامبر جنّ از خود آنها هست یا نه؟ 8 _ در علم خداوند.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 18].

9 _ جواب المسألة العویصة «90 _ 95» (عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

پاسخ به سؤال میرزا محمد شفیع که از ضمیر «فاعل» در «زیدٌ ضَرَبِ» و مرجع آن که آیا ذات زید است یا عنوان او و همچنین از فرق بین مقام بیان.....استفسار نموده.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 93].

آغاز: الحمد لله رب العالمین....اما بعد....ان هذه کلمات ذات تبیین صدرت منی جوابآ لمسألة عویصة مشکلة.....

10 _ رسالة فی حقیقة الانسان «95 _ 107» (فلسفه _ عربی)

از: محمود بن محمد تبریزی (ق 13 ه . ق).

مؤلف هنگام التجاء به حضرت عبدالعظیم، به نام محمد شاه قاجار نوشته است و درباره حقیقت انسان از دیدگاه فلسفه بحث کرده و از آیات و روایات نیز استفاده نموده است.

آغاز: الحمد لله الذی هدانا شرائع الاحکام....والصلاة والسلام علی سیدنا محمد اشرف من صام و صلی و اکرم من طاف و لبّی و علی مولانا علی النباء العظیم.....

انجام: و ایاک ایاک ان تنکر هذه الاسرار الغامضة لخلاف عقلک فکذبت الله ورسوله و حججه فان هذه المطالب بعون الله سبحانه و تعالی و برکة رسوله وحججه: بدیهیة عندنا....و لعنة الله علی ظالمیه و قاتلیه و الراضین بفعل الظالمین.

ص: 223

11 _ رسالة فی کیفیّة الوجود «107 _ 117» (فلسفه _ عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

رساله ای است در پاسخ به محمد علی بن محمد نبی خان که از کیفیّت وجود سؤال کرده بود.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 104].

آغاز: الحمد لله رب العالمین.....هذه فوائد جلیلة و فرائد لطیفة.....

12 _ الفوائد السبعة «117 _ 127» (فلسفه و کلام _ عربی)

از: شیخ احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق).

درباره تکوّن موجودات و چگونگی آن، مشیّت الهی، ترجیح بلا مرجّح. توضیح این قاعده در مورد عدم تعلّق فعل خداوند به مفعول بدون مرجح، سرّ تکلیف، انطباق صنع خدا با دواعی عقول سلیمه، اشاره به بیان سرّ تنعّم و ثواب و تألم و عقاب.

[فهرست کتب مشایخ 2/ 20].

آغاز: چند فایده که جناب شیخ احمد احسائی اعلی الله مقامه ملحق فرمودند به فواید خود....در این ورقه نگارش میشود....فی الاشارة الی بیان کیفیّة تکوّن الموجودات.....

13 _ اللوامع الحسنیّة «127 _ 269» (فلسفه _ عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق).

وجودات ثلاثه را به تفصیل از دیدگاه فلسفی بررسی کرده و از آیات و روایات بهره گرفته است. این کتاب دارای مقدمه و دو باب و خاتمه با عناوین «لمعة _ لمعة» نگاشته شده.

[فهرست کتب مشایخ 2-102 با عنوان «لوامع الحسنیّة» ].

ص: 224

آغاز: حمدآ لمن خلق الانسان و علمه القرآن الناسخ لجمیع الادیان و اظهر له اسرار المتعالی ببدائع البیان.

انجام: و ردّوها الی اهلها و اسلموا تسلموا فانها صعبة مستصعبه.....لا یحتمله الا ملک مقرب او نبی مرسل او عبد امتحن الله قلبه للایمان و شرح صدره للاسلام.

کتاب اول و دوم و ششم و یازدهم نستعلیق عبدالحمید بن محمد رضا تفرشی در 1258 (اول و دوم در طهران) با مهر مربع او «الواثق بالله الغنی عبده عبدالحمید».

کتاب نهم نستعلیق 1252

کتاب دهم نستعلیق 1257 در طهران.

بقیه رساله ها تاریخ کتابت و نام کاتب ندارد.

کتاب هفتم ناقص است.

269 برگ، 17 × 22

( 522 )

1 _ تفسیر جزء سی ام «1 _ 39» (تفسیر _ عربی)

از: شیخ شهاب الدین.

تفسیر مختصری است بر جزء آخر قرآن مجید. مؤلف ابتدا برخی کلمات را ترجمه کرده سپس به تفسیر و در بعض مواقع شأن نزول آن اشاره میکند. احتمالا مؤلف از علمای عامه میباشد.

آغاز: عمّ اصله عمّا و الاصل قلیل و معنی عمّ عن ایّ شیئ عظیم یؤثر فیها مرور الازمان و جعلنا فی السموات سراجا وهاجا ای منیرا وقّادا بمعنی جامعة النور....

انجام: قال عثمان بن واقد سألت من محمّد بن المنکدر المعوذتین اهما من کتاب الله تعالی قال من لم یزعم انهما من کتاب الله فعیله لعنة الله و الملائکة و الناس اجمعین.

ص: 225

2 _ الاربعون حدیثآ «40 _ 78» (حدیث _ عربی)

از: محمد بن ابی بکر.

چهل حدیث از احادیثی که از پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله و سلم روایت شده. انتخاب نموده و پس از هر روایت داستانها و حکایات مختلفی نقل میکند تا به کار واعظان آید.

[مرعشی 3/ 114].

آغاز: الحمد لله رب العالمین و العاقبة للمتقین و لا عدوان الاعلی الظالمین والصلاة والسلام علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین....

انجام: قالوا یا رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم کیف یحفظون دینهم قال کالجمر فی الید ان وضعه طفئ و ان امسکه احترقت.

3 _ حکایة تمیم الداری الانصاری «58 _ 65» (داستان _ عربی)

در زمان حضرت رسول صلی الله علیه و آله مردی به نام تمیم مفقود میشود و بعد از سالها در زمان خلافت عمر به خانه باز میگردد در حالی که عمر همان شب زن او را به جوانی داده است و تمیم حکایات شگفتی را که بر سر او آمده را نقل میکند.

[الذریعة 7-52، فهرستواره 1/ 303].

آغاز: قال ابن عباس رضی الله عنه کان رسول الله صلی الله علیه و اله و سلم ذات یوم فی المسجد و یحدثهم باخبار السموات و الارض و الجنّه و النّار ثم قال فی آخر حدیثه....

انجام: و قال بهذا اخبرنی رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم ثم قال لعلی رضی الله عنه احکم بینهما فقال علی رضی الله عنه للمرأة اتریدی جابر ام تمیم فقال ارید التمیم لانه ابن عمّی فرجع التمیم الی منزله مع زوجته باذن الله تعالی والله.....

ص: 226

4 _ فرق نامه = فروق اللغات «65 _ 71» (عربی)

از: ؟.

اصطلاحات متداوله بین علوم را که احتمالا در دایره معانی یکدیگر داخل شده و سبب اشتباه میشوند را جمع کرده و توضیح داده است. کتابی شبیه به «فروق اللغات» سید نور الدین بن نعمت الله جزاری و «بهجة الخاطر و نزهة الناظر» یحیی بن حسین بحرانی است.

آغاز: بسمله....اللهم اعطنی التوفیق....الفرق بین الضرر و المشقة و هما متقاربان لکن الضّرر یستعمل فی اتلاف المال و المشقة یستعمل فی ایصال الاذیة الی البدن.....

انجام: والفرق بین الوعظ و النصیحة ان الوعظ مع التخویف و النصیحه بلا تخویف.

5 _ کیف عَلِمَت «78 _ 80» (مواعظ _ عربی)

از: ؟.

جملاتی است در معرفت و عبرت از صوفی معروف «شبلی / قرن چهارم». او ابتدا آنچه را که به معرفت دریافته است ذکر کرده و سپس به حدیث یا آیه استناد میکند.

در فهرست سابق این کتابخانه این رساله به عنوان بخشی از آداب التعلیم معرفی شده است.

آغاز: حکی ان الشبلیّ رحمه الله خدم اربع مائه استاذ و قال قرأت اربعه الاف حدیث ثم اخترت منها حدیثا واحدا عملت به و خلیت ما سواه لانی تاملت فوجدت خلاصی و نجاتی فیه.....

انجام: فقال شقیق وفقه الله انی قد نظرت التوراة و الانجیل و الزبور و الفرقان فوجدت الکتب الاربعة تدور علی هذه الفوائد الثمانیه فمن عمل بها کان عاملا بهذه الکتب الاربعة.

ص: 227

رساله اول نسخ مصطفی بن محمد در کرکوک در 1119. تصحیح شده.

رساله دوم و سوم و پنجم بدون تاریخ.

رساله چهارم نسخ 1152

رساله سوم و چهارمن در حاشیه نسخه نوشته شده.

80 برگ، 15 × 21

( 537 )

1 _ شرح الایساغوجی «1 _ 22» (منطق _ عربی)

از: حسام الدین حسن کاتی (760 ق).

شرح مختصری است به عنوان «قال _ اقول» بر رساله «الایساغوجی» اثیر الدین ابهری.

به جلد 1 ص 287 رجوع شود.

[کشف الظنون 1-206، مرعشی 3-179، مجلس 38-551، الفبایی آستان قدس 326].

2 _ حاشیة علی شرح الایساغوجی «23 _ 77» (منطق _ عربی)

از: ؟.

حاشیه ای است بر «شرح الایساغوجی» حسام الدین کاتی (760 ق) که با عناوین «قال _ اقول» نگاشته شده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی سیدنا محمد و آله....افتتح کتابه بالحمد له بعد الابتداء بالبسمله لان اداء الواجب من شکر نعمائه واجب الحمد....

انجام: کما یحکم بان کل موجود متحیز لانه یدرک ان کل ما هو مشاهد محسوس فهو متحیز....الخصماء فی الدارین امین یا معین.

ص: 228

3 _ شرح الایساغوجی = فوائد فناریه «77 _ 81» (منطق _ عربی)

از: شمس الدین محمد بن حمزه فناری (834 ق).

شرح مزجی مختصری است بر رساله «الایساغوجی» اثیر الدین ابهری، این شرح طبق مقدمه مؤلف در یک روز نوشته شده است.

[کشف الظنون 1-207، مرعشی 3-178، الفبایی آستان قدس 326].

آغاز: الحمد لله الذی لا مانع لعطائه و لا معارض لقضائه و لا مناقض لانشائه.

انجام: هذا الذی ذکرناه من وظائف المتخاصمین و اداب المناظرة غایة ما یراد فی هذا الباب ای فی اداب البحث اذ لا مزید علیه فی تقریر القواعد و تحریر الاصول.

4 _ شرح الایساغوجی «82 _ 127» (منطق _ عربی)

از: ؟.

حاشیة مزجی مختصری است بر «شرح الایساغوجی» فناری (834 ق) که همانند شارح، این رساله را در یکی از کوتاهترین روزها نگاشته است.

آغاز: احمدک اللهم علی ما لخّصت من منح عوارف الافاضل و خلصتنی من محن عواصف الفضائل.

انجام: فالعمدة ای المعتمد علیه هو البرهان لا غیر لان تحصیل العقائد الحقة وتزییل العقد الباطلة لیس الا به و لیکن هذا اخر الرسالة فی المنطق.

5 _ حاشیة علی شرح الایساغوجی «128 _ 202» (منطق _ عربی)

از: احمد بن محمد بن خضر.

حاشیه ای است بر «شرح الایساغوجی» فناری (834 ق) با عناوین «قوله _ قوله».

[کشف الظنون 1-207، آستان قدس 11/ 462].

آغاز: احمدک اللهم علی ما منحت به علّی من معارف الافاضل واشکرک علی ما

ص: 229

مننت به من زوارف الفواضل.

انجام: العمده هی البرهان فقط بلا شکّ لانه یفید الیقین بلا ریب بخلاف الاخریین و لهذا حصر المصنف العمدتیة فی البرهان.

6 _ الرسالة الولدیة = آداب المناظرة «203 _ 221» (عربی)

از: محمد مرعشی ساچقلی (یا آچقلی) زاده (ق 12)

رساله مختصری است در فن مناظره که مؤلف آن را در سه باب و چند فصل برای فرزندش و امثال او نگاشته است و تحصیل آن را اگر نه واجب کفایی، مستحب دانسته است و سه باب رساله در تعریف، تقسیم و تصدیق است.

[مرعشی 1/ 200].

آغاز: بسم الله و بحمده والصلاة والسلام علی رسوله....هذه رسالة فی فن المناظرة علّمتها (الّفتها) لک یا ولدی و لامثالک المبتدئین بارک الله تعالی فیها.....

انجام: والحمد لله الذی بعزته و جلاله تتم الصالحات و سبحان ربنا ربّ العزّة عما یصفون و سلام علی المرسلین والحمد لله رب العالمین آمین یا رب العالمین.

7 _ شرح آداب البحث «221 _ 231» (منطق _ عربی)

از: محمد حنفی تبریزی (نزدیک 900 ق)

این شرح مزجی مختصر که بر «آداب البحث» قاضی عضد الدین ایجی نگاشته شده است فقط جنبه توضیحی دارد و در آن رد و ایراد و استدلال نشده است.

در فهرست سابق این کتابخانه مؤلف به عنوان صفی قره باغی یاد شده است.

[کشف الظنون 1-41، مرعشی 12/ 194].

آغاز: لک الحمد جعل الله مخاطبا تنبیهآ علی القرب و لان اللائق بحال الحامد ان یلاحظ المحمود اوّلا حاضرا و مشاهدا ثم یحمده واستبان منه وجه تقدیم قوله.....

ص: 230

انجام: و وقع بعض تقریراتنا موافقا لتقریره قدس سره و بعضها غیر موافق فتامل وانصف فان وجدته حقآ فاتبعه و الا فاصلحه فان الله لا یضیع اجر المحسنین.

همه رساله ها نسخ احمد بن حاجی امیر خان بن حاجی اورد خان در 1198 و 1199

در پایان رساله ششم نام «الولایة» هست و نیز دو بیت ترکی از کاتب.

رساله هفتم حواشی از میرابوالفتح و عبدالعلی دارد. مهر مربع «یا علی الاعلی» هم در این رساله هست.

231 برگ، 16 × 22

( 538 )

1 _ رساله در مساحت «2 _ 7» (فارسی)

از: صلاح الدین موسی بن محمد بن محمود (845 ق)

رساله مختصری است در حساب مساحت بعضی از اشکال هندسی که در چهار رکن و چندین قاعده بیان شده است.

[الذریعة 20-374، نسخه های خطی منزوی 1-194، آستان قدس 8/ 162].

آغاز: ثنای بیمنتها خداوندی را است که مصور قدرتش بساط زمین را به زینت صور و اشکال آراست و مقدر حکمتش....اما بعد این رساله ای است....مشتمل بر بیانمساحت بعضی اشکال.

انجام: بدان که در شکل هلالی هر دو قطعه میتوانند که کمتر از نصف باشند و میتوانند که بیشتر از نصف باشند و میتوانند که یکی نصف باشد و یکی کمتر از نصف یا بیشتر و میتوانند که یکی کمتر از نصف باشد و آن دیگر بیشتر و طریق قطع و مساحت هر یک از ایشان معلوم شد.

ص: 231

2 _ الصفحیة = اسطرلاب «7 _ 12» (عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

مختصر و زبده قواعد اسطرلاب را در این رساله نگاشته و در اختصار کوشیده.

گفته اند این رساله را برای شاه عباس صفوی نگاشته است.

این رساله غیر از رساله «خاتمیه» که به فارسی است میباشد.

[الذریعة 15-16، مرعشی 2-290، الفبایی آستان قدس 384].

آغاز: ارتفعت درجات جبروتک عن احاطة افهامنا القاصرة....

انجام: فظل المقیاس وقت بلوغ الشمس الیها علی صوب القبله و لیکن هذا اخر ما ارودنا ایراده....

3 _ شبهات مظفری = رساله در حساب «13 _ 36» (فارسی)

از: طاهر بن حسین منشی وقایع نگرا قزوینی (وحید) 1112 ق

رساله مختصری است شامل سه مقاله در علم حساب و هر مقاله در چند فصل بیان شده است این رساله به شیخ بهایی (1031 ق) نسبت داده شده است. و در فهرست آستان قدس آن را به ملا علی قوشچی (879 ق) نسبت داده اند.

[الذریعة 7-5، نسخه های خطی منزوی 1-161، آستانه مقدسه حضرت معصومه 32/ 262].

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین اما

بعد این کتابی است مشتمل بر سه مقاله. مقاله اول در حساب اهل هند و آن

مشتمل است....

انجام: حاصل ضرب ارتفاع اوست از قاعده او و مساحت جمیع اقسام مخروط از مسند بر قایم و مایل حاصل ضرب قاعده اوست در ثلث ارتفاع او مساحت جمیع اقسام مذکوره از استوانه یعنی مسند.... ضلع و قایم و مایل حاصل ضرب قاعده اوست در ارتفاع.

ص: 232

4 _ خلاصة الحساب «38 _ 72» (عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

به جلد 1 ص 219 رجوع شود.

5 _ حاشیة المختصر «73 _ 146» (بلاغت _ عربی)

از: نظام الدین عثمان بن عبدالله خطائی (ق 10)

حاشیه مختصری است با عناوین «قوله _ قوله» که فقط تا بحث تعریف مسند الیه به ضمیر نوشته شده است.

به جلد 1 ص 192 رجوع شود.

[کشف الظنون 1-476، مرعشی 1-113، الفبایی آستان قدس 202، مجلس 25/ 427].

6 _ حاشیة حاشیة الخطائی علی المختصر «147 _ 215» (بلاغت _ عربی)

از: ملا عبدالله بن حسین یزدی (981 ق)

به جلد 1 ص 153 رجوع شود.

[الذریعة 6-71، مرعشی 1-113، مجلس 26-26، الفبایی آستان قدس 191].

رساله اول بیتاریخ. نام مؤلف بالای برگ اول نوشته شده.

رساله دوم نستعلیق 1096. در ادامه مطلبی درباره ضرب توشیح هست.

رساله سوم و چهارم بدون تاریخ. در ادامه هر دو مطلبی از علم حساب هست.

رساله پنجم نسخ 1090. تصحیح شده.

رساله ششم نستعلیق محمد بدیع نظام بن محمد رفیع در شیراز در مدرسه صدر در سال 1092

215 برگ، 14 × 16

ص: 233

( 558 )

1 _ خلاصة الحساب «2 _ 21» (عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

به جلد 1 ص 219 رجوع شود.

2 _ زبدة الاصول «23 _ 49» (اصول فقه _ عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

به جلد 1 ص 269 رجوع شود.

3 _ حیاة النفس فی حظیرة القدس «50 _ 63» (کلام _ عربی)

از: احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق)

به شماره [480] در همین جلد رجوع شود.

4 _ رسالة فی الریاضة «64 _ 66» (عرفان _ عربی)

از: محمد تقی بن مقصود علی مجلسی (1070 ق)

مؤلف ابتدا به ذکر مکاشفه ای از خود پرداخته سپس به لزوم ریاضت و کیفیت آن مختصرآ اشاره میکند و در این مقام از روایات بهره گرفته و نیز برخی از اذکار را نقل مینماید.

آغاز: قال شیخنا العارف المحدث...ما لفظه والذی وجد هذا الضعیف فی ازمنة الریاضات انّنی کنت فی مطالعه التفاسیر الی ان رایت فی لیلة فیما بین النوم و الیقظه سید المرسلین صلی الله علیه و آله.....

انجام: حتی لا یصدنی صادّ عن المراد و لا یحلّ بی ذی طارق من اذی العباد انک علی کل شیء قدیر و الامور الیک تصیر یا من لیس کمثله شیء و هو السمیع البصیر.

ص: 234

5 _ قرة العیون فی اعز الفنون «67 _ 127» (عرفان _ عربی)

از: محمد بن مرتضی فیض کاشانی (1091 ق)

شصت کلمه عرفانی در موضوعات اعتقادی و به نظم و نثر است مشتمل بر دوازده مقاله که هر کدام دارای پنج کلمه است و به سال 1088 به پایان رسیده است.

[الذریعه 17-75، مرعشی 2-130، مجلس 26-122، مشار عربی 701].

آغاز: یا مبدع الارکان و الاصول و واهب النفوس و العقول....و هی ستون کلمة فی اثنا عشر مقاله فی کل مقاله خمس کلمات.

انجام:

قدم برون منه از جهل یا ز خاصّان شو که گر میانه گزینی سراب و تشنه لبی است

ولنخم الکتاب حامدین لله مصلّین علی خاتم النبیین و اهل بیته المعصومین و سائر الانبیاء و الاولیاء و ملائکة الارض و السماء اجمعین.

6 _ رسالة فی الریاضة «127 _ 129» (عربی)

از: احمد بن زین الدین الاحسائی (1241 ق)

مختصری است در ذکر طریق حق در ریاضت و بعضی از دستورات.

[فهرست کتب احسائی و مشایخ 2/ 37].

آغاز: قال الشیخ ادام الله ظله ان طریق الحق و نهج الصدق فی الریاضة و هو ما سنّه ائمة الهدی: و هو ان تسلک الطریقة المستقیمة فی الاحوال و الافعال و الاقوال....

انجام: و هو طریق کثیر الحیّات و العقارب مظلم کاللیل الدامس مسبع و هو سبیل الفجار و طریق النار فاجتنبوه لعلکم تهتدون والسلام علی من اتبع الهدی و خشی عواقب الردی و رحمة الله و برکاته.

ص: 235

7 _ الاشعار = جنگ «130 _ 133» (عربی)

از: ؟.

چند مثنوی در اشاره به صرف عمر در جمع کتاب و تدریس و چند بیتی از شیخ بهایی ره در پایان چهار بیت از شهید اول را با شرح آن آورده است.

آغاز:

علی کتب العلوم صرفت مالک و فی تصحیحها اتبعت بالک

وانفقت البیاض مع السواد علی ما لیس ینفع فی المعاد

انجام:

علیّ رضیّ بهیّ ولیّ صفیّ و فیّ سخیّ علیّ

خذ الثامن تجد له ثمانیه احوال فاضربها فی خمسة الاف و اربعین تکون اربعین الفا و ثلثمائة و عشرین بیتا والله اعلم.

8 _ مختصر مفتاح النبوة = اثبات النبوة الخاصة «133 _ 140» (فارسی)

از: محمد رضا کوثر علی شاه بن محمد امین همدانی (1247 ق)

مؤلف «مفتاح النبوة» را در پاسخ هانری مارتن مسیحی نگاشت اما چون فهم آن همه را مقدور نبود و نیز بسیاری را حوصله طول و بسط آن نبود آغاز تا انجام آن را بر سبیل اختصار با ادله سهل المأخذ بیان کرد تا مکلفین از آن بهرهمند و جمیع طالبین را پسند افتد. و این کار را به اشاره عباس میرزا ولی عهد انجام داده.

[الذریعة 1-101، نسخه های خطی منزوی 2/ 872].

آغاز: چون در این کتاب بابی از ابواب مسائل نوشته آمد که فهم همه آن علی التفصیل مدلّل به برهان و دلیل و متابعت قانون جرح و تعدیل جز واقفین فنون حکمت و دانایان.....

انجام: و آن چه نوشته شد عاقل دانا را کافی و منصف شنوا را از خواب غفلت بیدار

ص: 236

میسازد زیاده بر این زیاده است.

در خانه اگر کس است یک حرف بس است.

و الا بر سیه دل چه سود خواندن وعظ _ نرود میخ آهنین بر سنگ.

9 _ رباعیات «147 _ 151» (فارسی)

از: ابو سعید بن ابوالخیر خراسانی.

اسماء اعظم الهی را به صورت شعر درآورده و نیز کیفیت ذکر آن را بیان کرده است.

آغاز: بدان ایدک الله تعالی فی الدارین که این رباعیات....که گوگرد احمر است و بسیار عزیز در وصول به سعادات و حصول مدعیات و جلب روزی و تسخیر قلوب و دفع عاهات.....

انجام:

ای در خم چوگان تو دل همچون گوی بیرون نه ز فرمان توام یک سر موی

ظاهر که به دست ماست شستیم تمام باطن که به دست تُست آن را تو بشوی

رساله اول و سوم و پنجم و ششم تحریر محمد مهدی بن حبیب الله آشتیانی. اولی در 1234 در مدرسه دار الشفاء طهران. دومی در 1241 و سومی در 1241 در اهر و چهارمی در 1243

رساله دوم نسخ مسعود بن حبیب الله در 1217 در قم.

رساله چهارم و هفتم و هشتم و نهم بیتاریخ.

در حاشیه رساله هفتم نام تعدادی از تالیفات شیخ بهائی آمده است.

در ادامه رساله هشتم حدیث و شعر و معما هست.

151 برگ، 16 × 22

ص: 237

( 561 )

جنگ (نثر و نظم) (فارسی _ عربی)

این نسخه جنگ است ولی به صورت مجموعه معرفی شد به فهرست سابق این کتابخانه ص 457 رجوع شود.

1 _ چند قصیده فارسی در مدح حضرت رسول صلی الله علیه و آله و حضرت امیر ((علیه السلام)) مورخ 1188

2 _ قصیده افصح الشعراء میرزا محمد جعفر اصفهانی در مدح حضرت علی ((علیه السلام))مورخ 1176

3 _ قصیده نظیری در مدح حضرت علی ((علیه السلام))

4 _ اشعار با تخلص ناصحی و مطالب دیگر منقول از کتاب «الدرة الزهراء» تألیف العالم الربانی ناصح الکرمانی.

5 _ اشعاری از فضولی بغدادی، فانی، حاج محمد جان قدسی، میبدی، لسانی، حکیم عرب، ابن سینا، عطار، ملای رومی، ظهیری عراقی و محتشم

6 _ مونس الابرار از: ملا محمد طاهر قمی.

قصیده ای است در مدح حضرت علی ((علیه السلام))با شرح در برخی موارد.

ص: 238

7 _ سفینة النجاة از: ملا محمد طاهر قمی.

شعر است در شش برگ.

8 _ رساله اعتقادات

از: خواجه طوسی.

عربی در سه صفحه.

9 _ اشعاری در منقبت حضرت امیر ((علیه السلام)) از: محمد بن حسام القائینی.

10 _ متفرقات در امامت و فضائل و مناقب اهل بیت و دعا و حدیث و شعر

11 _ مطالبی از احقاق الحق و مجالس المؤمنین قاضی نور الله آغاز این جنگ :

پیوند بود بارگ جان خار ستم را کو گریه که شاداب کند کشت الم را

صد شکر که در وادی تفتیده حرمان دارد قدمم در گره آبلهیم را

انجام: و روی الزمخشری باستاده الی رسول الله صلی الله علیه و آله قال: فاطمة مهجة قلبی و ابناهما ثمرة قلبی و بعلها نور بصری و الائمه من ولدها امناء.

تاریخ 1176 و 1187 و 1188 و 1194 دارد با مهر بیضوی «شفیع یحیی فی الآخرة محمد والعترة الطاهرة» در اول نسخه.

315 برگ، 12 × 21

ص: 239

( 569 )

اشاره

نوزده رساله (فارسی)

از: محمد حسین بن محمد صالح بن عبدالواسع حسینی خاتون آبادی متوفای 1151

1 _ رساله در نمار شب «1 - 5» رساله مختصری است درباره ثواب نماز شب و احکام آن که به درخواست عده ای از نیکان نگاشته شده است.

آغاز: الحمد لله فوق حمد الحامدین و صلی الله علی سید الساجدین و اشرف الزاهدین محمد و عترته المعصومین العابدین و خلفائه المهدیین الراشدین....بدان که افضل اعمال مستحبه نوافل مرتبه است.

انجام: بهتر آن است که آن را نیز بخواند اللهم اهدنی فیمن هدیت و عافنی فیمن عافیت و تولّنی فیمن تولّیت و بارک لی فیما اعطیت....سبحانک رب البیت استغفرک و اتوب الیک و اومن بک و اتوکل علیک لا حول و لا قوة الا بک یا رحیم.

2 _ رساله درباره زکات و خمس «6 _ 18» (فقه _ فارسی)

مسائل زکات و خمس را به اختصار در یک مقدمه و دو باب آورده است مقدمه درباره بیان فضیلت زکات و خمس، باب اول در بیان احکام زکات و باب دوم در بیان احکام خمس میباشد. تالیف این کتاب در سوم ماه محرّم الحرام 1132 به پایان رسیده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی فخر المسلمین و خاتم النبیین و شفیع المذنبین یوم الدین محمد و عترته الاکرمین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین....در بیان فضیلت زکاة و خمس.

ص: 240

انجام: و در همه جا مراعات احتیاط و برائت ذمه حسب الواقع شده است توقع از برادران ایمانی و خلّان روحانی آن که هرگاه از این رساله منتفع شوند و به مضامین آن عمل نمایند این غریق بحر خطایا و معاصی را در حیات و ممات فراموش ننمایند.

3 _ رساله آداب و ادعیه زراعت «18» (فارسی)

مطالب بسیار مختصری است در آداب و ادعیه کاشتن تخم و درخت نشانیدن.

آغاز: در بیان آداب و ادعیه تخم کشتن و درخت نشانیدن. بدان که بهتر آن است که اول زمین را شخم کنند و بعد از آن تخم بکارند چنانچه کلینی رحمت الله علیه.....

انجام: کلینی رحمت الله علیه به سند مرفوع از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام)یا امام جعفر صادق ((علیه السلام))روایت کرده است که هرگاه خواهی نهالی در زمین بنشانی یا تخمی بکاری این آیه را بخوان و مثل کلمة طیبة کشجرة طیّبه اصلها ثابت و فرعها فی السماء تؤتی اکلها کلّ حین باذن ربها.

4 _ رساله در ضوابط و قواعد علم قرائت «19 _ 24» (فارسی)

مسائل و قواعد تجوید را در دو قسم آورده است و از محقق محمد باقر سبزواری مطلبی نقل کرده است.

آغاز: مسأله: ضوابط و قواعدی را که قراء در کتب تجوید و قرائت ذکر نموده اند مانند ادغام و اخفاء و اظهار و مد.... و اشمام آیا واجب است مراعات آنها و ترک آنها موجب فساد تلاوت.

انجام: و لیکن اگر به آن وضع خوانده شود صحیح و مجزی است بلا خلاف و این سخن نیز صریح است در آن که مدّ زیاد ناخوش و قبیح است آن چه در این مسأله بخاطر فاتر این شکسته قاصر می رسد.

ص: 241

5 _ رساله در آداب تلاوت قرآن «25 _ 27» (فارسی)

آداب تلاوت قرآن را بر اساس روایات و کلام فقهاء به اختصار نگاشته است.

آغاز: در بیان آدابی که از احادیث و کلام فقها رضوان الله علیهم برای تلاوت قرآن مجید ظاهر میشود و آنها بر دو قسم است قسم اول آداب واجبه و آنها چند امر است.

6 _ رساله در خواص سوره ها و آیات قرآن «28 _ 55» (فارسی)

آغاز: در بیان وجه تسمیه سور قرآنی باسمهای آنها و فضایل و خواصّ هر یک از آنها و فضایل و خواصّ بعضی از آیات و سوره ها.

انجام: چنانچه از حضرت صادق ((علیه السلام))منقول است که چشم زدن حق است پس هرگاه بترسی از چشم بد پس بگو ماشاء الله لا قوة الا بالله العلی العظیم.

7 _ رساله در فضیلت روز نوروز «56 _ 64» (فارسی)

فضیلت روز نوروز و اهمیّت آن را در یک مقدمه و دو فصل و یک خاتمه تنظیم کرده است. مقدمه در تعیین روز نوروز، فصل اول در بیان فضیلت روز نوروز به نقل از روایات معتبره و فصل دوم در بیان روز نوروز در کتب غیر معتبره و خاتمه در بیان وجه تسمیه این روز به نوروز.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة علی سید الاولین و الاخرین محمد و عترته الطاهرین الاخیار لا سیما امیرالمؤمنین علیّ بن ابی طالب سید الوصیین و لعنة الله علی اعدائهم ابد الابدین.

انجام: و بدین جهت است که می ایستند در این روز نزد طلوع فجر و متوجه میشوند و به جانب آب قنات و آب حوضها و گاهی می روند نزدیک آبهای جاری و از آن آبها بر خود می ریزند برای تبرّک و دفع آفتها و بعضی بر بعضی آب میپاشند.

ص: 242

8 _ نجم ثاقب «65 _ 76» (فارسی)

این کتاب در آداب ذکر و شرائط آن در یک مقدمه، پنج مطلع و یک خاتمه فراهم آمده است تألیف این کتاب در روز جمعه پنجم ماه محرّم 1137 بوده است.

انجام: و از این طایفه تبرّی باید نمود که مبادا شیطان رجیم تلبیسات خود طبع را مایل به این طایفه گرداند اعاذنا الله و سائر العباد من الشرک و الالحاد...باینجا ختم شد

این رساله.....فلیس المعصوم الا من عصمه الله تعالی.

9 _ رساله در احکام طهارت و نماز «77 _ 88» (فقه _ فارسی)

احکام طهارت و نماز را به اختصار در یک مقدمه و چند باب فراهم آورده است و در آخر کتاب ترجمه سوره حمد و سوره قدر را ذکر نموده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة و السلام علی اشرف المرسلین محمد و عترته الانجبین....در بیان معنی واجب و سنّت بدان که واجب آن است که هرگاه مکلف آن رابه عمل آورد.....

انجام: از حضرت امام زین العابدین (علیه السلام) که مراد این است که سلام می رسانند بر تو ای محمد ملائکه من و روح من سلام مرا از اول آن وقتی که فرود می آیند تا طلوع فجر مؤلف گوید که این معنی ظاهر از بطون آیه کریمه باشد.

10 _ اختیارات ایّام «89 _ 144» (نجوم _ فارسی)

روزهای خوب و بد را بر اساس احادیث صحیح و روایات معتبر در پنج لوح تنظیم کرده است و مؤلف از اختیارات ایام علامه مجلسی و کتاب تقویم المؤمنین پدرش ملا محمد صالح خاتون آبادی (1116 ق) نام برده است.

آغاز: الحمد لله الذی جعل اللیل والنهار خلفة لمن اراد ان یذّکّرا و اراد شکور.

انجام: مؤلف گوید که ابن طاووس رحمت الله علیه این دعا را به روایت دیگر نیز

ص: 243

در کتاب دروع واقیه نقل نموده است و این دو روایت با یکدیگر فی الجمله اختلافی دارند و چون ذکر هر دو روایت موجب تطویل بود به ذکر روایت اوّل که به حسب سند معتبرتر بود اکتفا نمودیم و به اینجا ختم نمودیم.

11 _ مفتاح الفرج در استخارات «144 _ 176» (فارسی)

احکام و کیفیّت و انواع استخاره ها را تحت عناوین «مفتاح _ مفتاح» برگزار کرده است. تألیف این کتاب در ماه ربیع الاول سال 1127 صورت پذیرفته است.

آغاز: الحمد لله دلیل المتحیرین و کاشف الباساء و الضرّاء عن المکروبین و عنده مفاتح الغیب لا یعلمها الا هو.

انجام: و این معنی بعد از تامل صادق ظاهر واضح میشود. والله تعالی هو الموفق لکل خیر....والصلاة علی محمد و آله الطاهرین.

12 _ رساله در تحقیق بداء «177 _ 201» (کلام _ فارسی)

بحث مفصّلی است درباره علم باری تعالی و مسأله بداء از دیدگاه قرآن و روایات و فلاسفه و متکلّمین.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و اشهد ان لا اله الا الله شهادة تبلغنا الی اعلی درجات الموحدین.

انجام: و در مثال این قسم مسائل غامضه بهتر آن است که آدمی اذعان و تصدیق بعنوان اجمال نماید و تفصیل و خصوصیات آن را به علوم کامله انبیاء و اوصیاء علیهم التحیّة والثناء حواله نماید.

13 _ لباس التقوی «201 _ 229» (اخلاق _ فارسی)

احکام غیبت و موارد حرمت و جواز آن را در یک مقدمه و شش باب نگاشته است.

ص: 244

تألیف این کتاب در ربیع الاول 1126 انجام پذیرفته است.

آغاز: الحمد لله الذی حرّم الغیبة و البهت و النمیمة علی عباده.

انجام: ششم آن که سخن او را به دیگران نقل نکند که باعث ابتلاء این شخص به این امور قبیحه میشود و چه بسیار قبیح است که احدی خود مرتکب شود امری را که دیگری را از آن منع نموده باشد. والله تعالی یعلم حقائق الامور و حججه علیهم الصلاة والسلام الی یوم النشور.

14 _ محاسن الحسان «229 _ 245» (فارسی)

درباره چهار پایان و احادیث دالّه بر مدح و رنگها و اقسام آنها و آداب خرید و فروش دوابّ است که در یک مقدمه و هفت باب و یک خاتمه تنظیم شده و تألیف آن در دوم شعبان 1117 به پایان رسیده است.

آغاز: سپاس بیقیاس مالک الرقابی را سزاست که فارسان مضمار سخنوری در اولین مرحله بیدای بی انتهای ثنایش مانده...

انجام: اواخر همه است که از همه بازمانده است باینجا ختم شد این رساله مختصره.... محلّی نمایند.

15 _ وسیلة النجاة «246 _ 261» (دعا و زیارت _ فارسی)

در آداب زیارات بعیده و کیفیّت آنها که در یک مقدمه و چهار باب و یک خاتمه نگاشته شده است. تألیف این در ماه رجب 1116 انجام گرفته است.

آغاز: زینت چهره شاهد زیبای سخن و زیب رخسار عروس دلربای گفتار سپاس و ستایش ایزد رحیمی است بیمثل و مانند.

ص: 245

16 _ سبع المثانی «262 _ 304» (زیارت _ فارسی)

زیارت هفت امام: (امام علی، امام حسن، امام حسین، امام کاظم، امام جواد، امام هادی، امام حسن عسکری: و مقام حضرت صاحب الامر (علیه السلام)) و آداب و اعمال اماکن مشرّفه را که در حوالی امکنه آن امامان: است به اختصار آورده است و چون مشتمل بر کیفیّت زیارات هفت امام است به «سبع المثانی» مسمّی شده است و در یک مقدمه و پنج باب و خاتمه برگزار شده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین....در بیان زیارات روضات عرش درجات اعنی روضه مطهّره حضرت امیرالمؤمنین.....

انجام: و نیت چنین کند که دو رکعت نماز طواف وداع خانه میگذارم از برای رضای خدای تعالی پس بیرون آمده متوجه وطن شود.

17 _ ریاض الرّضوان «304 _ 344» (زیارت _ فارسی)

آداب زیارت امام رضا (علیه السلام) و حضرت معصومه سلام الله علیها و حضرت عبدالعظیم و امام زاده حمزه رضوان الله علیها و بعضی از زیارات جامعه را در یک فاتحه و سه روضه و یک خاتمه تنظیم نموده است.

آغاز: الحمد لله الذی جعل فی الارض خلفاء من الانبیاء و الاوصیاء فجعل نبینا خیر النبیین و ائمتنا خیار الوصیّین و صیّر مشاهدهم ریاض الجنان و زیارتهم سببآ للفوز بالرضا و اقصی امال الطالبیین......

18 _ اجازه «345 _ 354» (عربی)

اجازه روایتی است که محمد حسین بن محمد صالح خاتون آبادی به ملا زین الدین خوانساری در سال 1136 ه . ق نگاشته است.

آغاز: الحمد لله الذی جعل فی الارض خلفاء من الانبیاء و الاوصیاء و جعل العلماء

ص: 246

لهم امناء فجعل فی کل خلف منهم عدولا ینفون عن الدّین تحریف الغالین و انتحال المبطلین.....

انجام: و قد استجزت روایة الصحیفه السجادیه صلوات الله علی من الهمها من جدّی العلامه المجلسی طیب الله مضجعه فی اوان الصّبا قبل اوان الحلم فاجازنی رحمه الله تعالی و لیکن هذا آخر ما اوردنا ایراده فی هذه الرسالة مع تراکم افواج الهموم....اجمعین......

19 _ اجازه «354 _ 364» (عربی)

اجازه روایتی محمد حسین بن محمد صالح خاتون آبادی به امیر صدرالدین محمد رضوی است که در ماه شعبان 1148 نوشته است.

آغاز: الحمد لله الذی رفع درجات العلماء علی قدر روایاتهم عن فخر المرسلین وعترته الطاهرین و رجّح فی میزان الفضل مدادهم علی دماء الشهداء یوم الدین.

انجام: و ارجو منه ان لا ینسانی و مشایخی و اسلافی و والدی و اجدادی بل یذکرنا فی مظانّ اجاباته و اوقات خلواته و اعقاب صلواته و ترک التکاهل و التکاسل فی ذلک وان الله بالاجابة جدیر و انا لما انزل الیّ من خیر فقیر در فهرست سابق این کتابخانه دو رساله به نام اسرار الصلاة و آداب روزه که هر دو ناقص است به عنوان رساله شماره 10 و 11 یاد شده است و بنابراین عدد رساله ها 21 میباشد.

هیچ کدام از رساله ها تاریخ کتابت و نام کاتب ندارد.

کتاب هشتم از آغاز نقص دارد.

در ادامه کتاب نوزدهم مطالبی درباره توحید و امامت هست.

364 برگ، 16 × 21

ص: 247

( 592 )

اشاره

چهارده رساله از وحید بهبهانی (1206)

1 _ الفوائد الحائریة القدیمة «2 _ 51» (اصول فقه _ عربی)

به جلد 1 ص 414 رجوع شود.

2 _ الفوائد الحائریة الجدیدة «51 _ 84» (اصول فقه _ عربی)

سی و چهار فائده است در اصول فقه که وحید پس از کتاب سابق نوشته و به آن ملحق نموده است.

[الذریعة 16-329، مرعشی 2-61، مجلس 25-60، مشار عربی 679].

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله اجمعین....فائده اذا ظهر من فعل الشارع او قوله المطلق ان شیئا جزء عبادة فالاصل کونه رکنا تبطل العبادة بترکه عمدا او جهلا او سهوآ.

3 _ اصالة البرائة «84 _ 98» (اصول فقه _ عربی)

موضوع اصالة البراءة را به طور مستدل در دو بخش بحث مینماید: آنچه نصی در آن نیست.یا نصوص متعارض باشند.

[الذریعة 2-113، مرعشی 2-62، الفبایی آستان قدس 53].

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی محمد و آله اجمعین.... والاخباریون کذلک فیما اذا کان الشبهة فی طریق الحکم فقط.....

4 _ الجمع بین الاخبار المتعارضة «98 _ 107» (اصول فقه _ عربی)

کیفیت جمع بین اخبار مختلفه و اقسام جمع و آنچه صحیح یا ناصحیح است در این رساله بحث میشود.

ص: 248

این رساله به عنوان حاشیه ای بر قطعه ای از کتاب «معالم الاصول» شیخ حسن فرزند شهید دوم نگاشته شده (کذا قیل).

[الذریعة 5-135، مرعشی 2-63، آستان قدس رضوی 168].

آغاز: الحمد لله رب العالمین.....من ان الجمع اولی من الطرح و الی الان ما اطلعت علی دلیل لها اذالحکم بالاولویة.....

5 _ رسالة فی الاجماع (اصول فقه _ عربی)

6 _ اصالة الطهارة «119 _ 120» (فقه و اصول _ عربی)

بحث کوتاهی است در اینکه اصل در چیزها طهارت و پاکی است و نجاست خلاف اصل و احتیاج به دلیل دارد.

[الذریعة 2-117، مرعشی 2-66، مجبس 36/ 250].

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة علی محمد و آله اجمعین اعلم الاصل طهارة الاشیاء و هو من المسلمات عند المجتهدین و الاخباریین،ناقش فی ذلک صاحب الذخیره.....

7 _ اصالة الصحة و الفساد فی المعاملات «120 _ 121» (فقه و اصول)

مؤلف در این رساله اصل در معاملات را فساد می داند و استدلال میکند بر اینکه صحت خلاف اصل است.

[الذریعة 2-116، مرعشی 2-65، مجلس 36/ 250].

آغاز: الحمد لله رب العالمین.....فاعلم یا اخی ان المهم و المقصود الاصلی فی المعاملات هو الصحة و الفساد و فی کثیر من المواضع یحکم الفقهاء بالفساد.

ص: 249

8 _ عبادة الجاهل «121 _ 124» (فقه _ عربی)

راجع به عبادتهای کسی که احکام را نیاموخته است.

[الذریعة 15-209، مرعشی 2-65، الفبایی آستان قدس 400].

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین....اعلم یا اخی ان من یقول بصحة عبادته ولو کانت مخالفة لما امر الله تعالی.

9 _ الاجتهاد و الاخبار «125 _ 170» (فقه و اصول)

در این رساله از مقدمات اجتهاد و کیفیت و اقسام آن در هفت فصل گفتگو میشود و در بعضی از نسخه ها تاریخ به پایان رسیدن رساله 13 رجب 1155 میباشد. این تاریخ در نسخه حاضر نیست.

[الذریعة 1-269، مرعشی 2-62، الفبایی آستان قدس 21].

آغاز: الحمد لله الذی اوجب علی العباد الجهد و الاجتهاد.....

10 _ القیاس = ابطال القیاس «171 _ 172» (اصول فقه _ عربی)

موضوع قیاس را به طور مستدل به عنوان حاشیه بر قطعه ای از کتاب ذخیره سبزواری بحث و اثبات مینماید که قیاس در احکام شرعی باطل است.

[الذریعة 1-70، مرعشی 2-61، الفبایی آستان قدس 452].

آغاز: تحقیق فی القیاس خطر بالخاطر الفاتر القاصر....و هو انه اذا ورد من الشارع حکم بجزئی.

11 _ الاستصحاب «172 _ 176» (اصول فقه _ عربی)

در این رساله بر حجیت استصحاب استدلال میشود و اقسام آن و آراء دانشمندان علم اصول در حجیت آن مورد بحث قرار میگیرد.

[الذریعة 2-24، مرعشی 2-63، مجلس 25/ 420].

ص: 250

آغاز: الحمد لله رب العالمین....الاستصحاب عبارة عن الحکم باستمرار امر کان یقینی الحصول فی وقت اوحال و مشکوک البقاء بعد ذلک الوقت او الحال.....

12 _ الفوائد الاصولیة = مجموعة اصولیه «176 _ 177» (اصول فقه _ عربی)

فوائدی است در بعضی از مسائل اصول فقه از جمله توقیفی بودن حکم شرعی، بحث صحیح یا اعم بودن الفاظ عبادات.

[الذریعة 20/ 71].

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین....الحکم الشرعی توقیفی موقوف علی النص من الشرع و ان استقل به العقل لانه من حیث حکم العقل به عقلی و من حیث حکم الشرع به شرعی.

13 _ الرد علی صاحب المفاتیح «177 _ 187» (اصول فقه _ عربی)

حاشیه و ردّی است بر دیباچه «مفاتیح الشرایع» فیض کاشانی ره و در واقع در این رساله آراء اخباریها را رد کرده است.

[الذریعة 6-213، مرعشی 2/ 65].

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی محمد و آله الطاهرین.....قوله ره علی اصول مبتدعة ان الاصول المتداولة عند الفقهاء منها اصل البرائة و هو ثابت بالعقل والکتاب والسنة.....

14 _ حاشیة معالم الاصول «187 _ 212» (اصول فقه _ عربی)

چاپ سنگی شده است.

[الذریعة 6-205، مرعشی 16-164، مجلس 26-267، مشار عربی 296].

رساله اول و سوم نسخ شریف بن محمد صادق بدون تاریخ.

ص: 251

رساله چهاردهم نسخ محمد صادق بن محمد بروجردی در 1240

بقیه رساله ها نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

212 برگ، 15 × 21

( 615 )

1 _ الفوائد الصادقیة «1 _ 43» (منطق _ عربی)

از: محمد علی بن محمد حسن ارانی کاشانی (ق 13)

مؤلف این کتاب را روز 18 ذی حجه 1216 آغاز نموده و 17 ربیع الثانی 1217 به پایان برده است.

[الذریعة 16-344، مرعشی 1/ 29].

آغاز:....فجاءت بحمد الله روضة للناظرین....قاعدة اعلم ان من فضل الله علی نوع الانسان افاضة نور العقل المدرک للاشیاء علی ما هی علیه بقدر الامکان.....

انجام: اذا اردت تحصیل مطلب من المطالب ضع طرفی المطلوب ثم اطلب جمیع ما یصلح الموضوعیه....حتی یحصل من الشکل....او غیرهما مرادک.

2 _ باب الحروف «43 _ 44» (عربی)

از: ؟.

کیفیت نگارش حروف الفبای عربی و شکل آنها را بطور مختصر بیان کرده است. میتوان آن را تحریر الخط نام داد.

آغاز: قد ذکرنا ان اول الحروف نقطه و هذه النقطه سار فی کل الحروف فمبدأ کل هی النقطه فی عالم الحروف.

انجام: و الالف هو الاختراع الثانی و الباء هو الابداع الثانی عنه.

ص: 252

3 _ مرآة الرجال «44 _ 46» (فارسی)

از: ؟.

مختصری است در علم قیافهشناسی. مؤلف همه اعضای انسانی را ذکر کرده و احوال مختلف آن را با صفات مربوط بررسی میکند.

آغاز: این مختصری است در علم قیافه....و پس سر بزرگ دلیل است بر همت عالی.....

انجام: البته باید که عاقل و دانا نظر کند در اعضاء و اجزاء بدن خود هر عضوی که دلالت کند بر صفت ناپسندیده آن صفت را از خود دور کند و صفات نیک حاصل نماید ان شاء الله تعالی.

4 _ شرح شواهد البهجة المرضیة «48 _ 85» (عربی)

از: ؟.

ابیاتی که جلال الدین سیوطی در کتاب «البهجة المرضیة فی شرح الالفیة» بدانها استشهاد کرده را در این رساله شرح کرده است.

آغاز: اقائلَنَّ اَحضِرُوا الشُهوُدا قاله رؤبة و قبله اَرَیتَ ان جآءت به امْلودا.

5 _ شرح شواهد العوامل ملا محسن «86 _ 91» (فارسی)

از: ؟.

ابیاتی که ملا محسن طالقانی قزوینی در کتاب «عوامل» خود بدانها استشهاد کرده است را در این کتاب ترجمه و شرح کرده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی محمد و اله الطاهرین.

یغضی حیاء و یغضی من مهابته و لا یکلّم الا حین یبتسم

الاغضاء پلکهای چشم به یکدیگر نزدیک آوردن.

ص: 253

6 _ شرح شواهد تصریف «92 _ 98» (فارسی)

از: نظام الدین محمد بن احمد اردبیلی (ق 11)

شرحی بر اشعار کتاب «العزّی فی التصریف» مشهور به «شرح تصریف» تفتازانی.

[الذریعه 13-339، مجلس 38-641، مشار فارسی 3/ 3239].

رساله اول نستعلیق ابراهیم بن حکیم اسماعیل طبیب در 1295

رساله دوم بیتاریخ با مهر بیضوی «کتابخانه خصوصی سید حسین مدرسی طباطبائی» در 1383

رساله سوم نستعلیق ابراهیم بدون تاریخ. در ادامه آن مطلبی از علوم غریبه هست.

رساله چهارم و پنجم چاپی است تاریخ چاپ رساله پنجم 1267 میباشد.

رساله ششم نسخ محمد هادی طالقانی است بدون تاریخ.

98 برگ، 12 × 21

( 627 )

1 _ جواهر الفرائض = الفرائض النصیریة «2 _ 29» (فقه _ عربی)

از: خواجه نصیر محمد بن محمد بن حسن طوسی (672 ق)

رساله ای است مشتمل بر قواعد مهمی که در تقسیم ارث احتیاج به آنها پیدا میشود، در دو قسم مشتمل بر چند باب و فصل و قاعده میباشد.

[الذریعه 16-150، مرعشی 1/ 60].

آغاز: لله الحمد اهل الحمد و ولیه و منتهاه.

2 _ الإرث «29 _ 44» (فقه _ عربی)

از: عبدالله بن خلیل (ق 11 ه )

مطالب ارث بر اساس روایات اهل بیت: به اختصار نگاشته است.

ص: 254

آغاز: الحمد لله رب العالمین.....الوارد عن رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم وهو تعلموا المواریث و علموها الناس.....

3 _ المعونة فی فرائض المیراث «44 _ 79» (فقه _ عربی)

از: معین الدین ابی الحسن سالم بن بدران بن سالم مصری (661 ق)

مسائل و طبقات ارث را بر اساس مکتب اهل بیت: ذکر کرده است و با عناوین «طبقة _ اصل _ مسألة» نگاشته شده است.

مؤلف استاد خواجه نصیر طوسی بوده است.

[الذریعه 21/ 277].

آغاز: الحمد لله المنقذ من الضلالة و المعلم بعد الجهالة.....اصل فی معرفة الطبقات فطبقات الورّاث خمس.....

انجام: و کتب اصحابنا تتضمن انه یرث اذا قتله من ماله دون دیته و لا یرثه اذا قتله عمدا علی کل حال.....و صلواته علی سیدنا محمد رسوله خاتم الانبیاء و علی اهل بیته الطاهرین الاتقیاء و سلامه و برکاته.

4 _ الفخریّة فی معرفة النیّة «79 _ 98» (فقه _ عربی)

از: فخر الدین محمد بن حسن بن مطهر حلّی (فخر المحققین) (771 ق)

این رساله دارای سه فصل است. فصل اول در حقیقت نیّت، دوم در وجوب آن، سوم در چگونگی آن. این رساله به درخواست فخر الدین حیدر بن شرف الدین علی بن ابی الحسن بیهقی، نوشته شده است.

[الذریعه 16-126، مرعشی 2-207، مجلس 38/ 391].

آغاز: الحمد لله علی هدایتنا بسید المرسلین و ارشادنا الی الدین المتین (المبین) و تکلیفنا بالاحکام الشرعیه.....

ص: 255

انجام: و هذا اخر ما املیناه فی هذه الرسالة و لا نطلب الجزاء علیه الا من الله تعالی وحسبنا الله و نعم الوکیل والحمد لله رب العالمین....الطاهرین.

5 _ رسالة فی الإرث «98 _ 113» (فقه _ عربی)

از: زین العابدین محمد بن قاسم تبریزی.

کیفیت تقسیم ارث بین ورّاث را در دو «بحث» بررسی کرده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین....اما بعد فهذه تشتمل علی کیفیة قسمة مسائل المیراث و ما یتبع ذلک من معرفة اصولها.....

رساله اول نسخ راضی بن بهاء الدین بن جمال الدین النجفی الجزائری در 1023. با مهر مربع «افوض امری الی الله عبده اسماعیل».

رساله دوم نسخ همان کاتب در مشهد در 1033

رساله سوم نسخ همان کاتب در مشهد در 1034

رساله چهارم نسخ شاید همان کاتب در 1034

رساله پنجم بدون نام کاتب و تاریخ کتابت. این رساله از آغاز نقص دارد.

113 برگ، 13 × 19

( 631 )

1 _ رسالة فی الخلّ النجس و حکمه «2 _ 5» (فقه _ عربی)

از: مولانا زین العابدین تبریزی (ق 10 ه

. ق)

جوابی است به این سؤال شاه طهماسب صفوی: «هرگاه مقداری سرکه نجس در دیگی بریزیم و ظرفی خالی مثل طاس یا پیاله بر سر آن بگذاریم و بعد از آن سر دیگ را محکم بگیریم به حیثیتی که هیچ فرجه نماند و بعد از آن آتش در زیر دیگ برافروزیم و بعد از زمانی سر دیگ را بگشائیم ببینیم که در آن ظرف خالی که بر سر آن

ص: 256

سرکه گذاشته بودیم آبی هست که طعم سرکه دارد و بسا باشد که او را «عرق سرکه» گویند آیا این آب پاک است یا نجس»: مولانا زین العابدین پس از بررسی استدلالی این مسأله حکم به طهارت آن کرده است.

به فهرست سابق این کتابخانه ص 465 رجوع شود.

آغاز: الحمد لله الذی انعم علی العالمین بارسال رسول ما نطق عن الهوی بل کل ما قال و نطق وحی الیه یوحی و تفضل علیهم باحادیث صدرت عن مشکاة النبوة و روایات وقعت.

انجام: لزم ان ینجس ذلک الماء القلیل لملاقاته لاجزاء صغار بولیة مثلا فیصدق علیه حینئذٍ انه ماء قلیل لاقی نجاسة و بطلانه ظاهر والله اعلم. و حیث انتهی المرام جازان نقطع الکلام حامدین الله.

2 _ المعونة فی فرائض المیراث «6 _ 30» (فقه _ عربی)

از: معین الدین ابی الحسن سالم بن بدران بن سالم مصری مازنی (661 ق)

در مجموعه قبل از این مجموعه معرفی شد.

[الذریعه 21/ 277].

3 _ رسالة فی المیراث «31 _ 32» (فقه _ عربی)

از: ؟.

رساله مختصری است درباره ارث و طبقات ورّاث.

آغاز: اعلم ایدک الله تعالی ان العددین اما ان یکونا متماثلین او مختلفین والمختلفات اما ان یکونا متداخلین او متوافقین او متباینین فالمتماثلان یکفیک ضرب احدهما.

ص: 257

4 _ رساله فی الارث «33 _ 46» (فقه _ عربی)

از: زین العابدین محمدبن قاسم تبریزی.

در مجموعه قبل از این مجموعه معرفی شد.

انجام: واستقصاء طریق الضرب کثیرة لا یحتمل هنا ذکرها فنقتصر علی ما اوردناه فی هذه الرسالة الشریفة و حسبنا الله و نعم الوکیل نعم المولی و نعم النصیر غفرانک ربنا و الیک المصیر.

5 _ جواهر الفرائض = الفرائض النصیریة «47 _ 63» (فقه _ عربی)

از: خواجه نصیر الدین محمد بن محمد بن حسن طوسی (672 ق).

در مجموعه قبل از این مجموعه معرفی شد.

[الذریعه 5-274، مرعشی 1/ 60].

6 _ الارث «64 _ 73» (فقه _ عربی)

از: شیخ عبدالله بن خلیل (ق 11 ه . ق)

در مجموعه قبل از این مجموعه معرفی شد.

7 _ رسالة فی المیراث «74 _ 87» (فقه _ عربی)

از: جمال الدین حسن بن یوسف بن مطهّر حلّی (726 ق)

قواعد و مسائل ارث را ذکر کرده و برای هر مسأله ای مثالی تحت عناوین «مثلا _ مثلا» آورده است.

[مکتبة العلامة الحلّی ص 205].

آغاز: مثلا لومات شخص و خلف احد ابویه و بنتا فتصیب احد الابوین السدس و نصیب البنت النصف و اقل فریضة یجمع فیها السدس و النصف فهی ستة فاصل الفریضة.

ص: 258

8 _ شرح مسائل من میراث «القواعد الاحکام» «88 _ 90» (فقه _ عربی)

از: ؟.

مؤلف مسائلی را از کتاب «قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام» علامه حلّی (726 ق) که مربوط ارث است شرح نموده.

آغاز: الحمد لله و سلام علی عباده الذین اصطفی و بعد.....فی مباحث المیراث من قواعده عند ضبط قواعده و نظم معاقده واعلم ان هولاء اشارة الی من سبق ذکره.....

انجام: هکذا حقق المقال و دع القیل و القال فان الرجال یعرف بالحق لا الحق بالرجال. هذا ما اقتضاه الحال مع ضیق المجال لاستقصاء الکلام.

رساله اول نسخ 1042

رساله دوم بدون تاریخ.

رساله سوم بدون تاریخ و از انجام ناقص.

رساله چهارم نسخ محمد بن زهرة الحسینی الفوعی العاملی در 1039 برای سید جلیل میر محمد مؤمن.

رساله 5 و 6 و 7 بدون تاریخ.

در رساله ششم مهر بیضوی «محمد حسین الحسینی» هست.

رساله هشتم نسخ همان محمد بن زهره در 1040

این مجموعه ملک صاحب ریاض العلماء بوده و دستخط او در اول همه رساله ها هست.

90 برگ، 12 × 18

( 636 )

1 _ البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان «3 _ 46» (حدیث _ عربی)

از: علی بن حسام الدین متّقی هندی (ق 10 ه )

اخبار مربوط به حضرت مهدی موعود (علیه السلام) و علامات آخر الزمان را که سیوطی در

ص: 259

کتاب «العرف الوردی» خود، گرد آورده بود با افزودن پاره ای از اخبار مناسب از کتاب «جمع الجوامع» سیوطی و «عقد الدرر» است.

این کتاب را طی یک مقدمه و سیزده باب و یک خاتمه نگاشته است.

[مرعشی 14/ 31].

آغاز: اللهم ارنا الحق حقآ وارزقنا اتباعه و ارنا الباطل باطلا وارزقنا اجتنابه الحمد لله نحمده و نستعینه و نؤمن به و نتوکل علیه.

2 _ حدیث «انّ عیسی (علیه السلام) اذا نزل یصلّی خلف المهدی (علیه السلام)» «46 _ 48»

(حدیث _ عربی)

از: ؟.

چند حدیث با سندهای مختلف در پاسخ کسانی که نماز خواندن حضرت عیسی ((علیه السلام))پشت سر امام زمان7 را انکار کرده اند.

3 _ منتخب «احیاء المیت فی فضائل اَهْلِ البیت «48 _ 50» (حدیث _ عربی)

از: ؟.

چهل حدیث از کتاب «احیاء المیت فی فضائل اهل البیت» جلال الدین سیوطی که شامل شصت حدیث است، برگزیده و در این رساله آورده است.

[ر. ک: «کشف الظنون 1-25» ].

آغاز: عن ابن عباس رضی الله عنه قال لما نزلت هذه الآیة قل لا اسئلکم علیه اجرا الّا المودة فی القربی قالوا یا رسول الله من اقربائک هؤلاء الذین وجب علینا مودتهم.

انجام: و من زار قبر اهل بیتی فقد خرج من الذّنوب کیوم ولدته اُمّه.

ص: 260

4 _ دُرّ التّمام فی تاریخ خروج المهدی (علیه السلام) «51 _ 52» (عربی)

از: محمد بن پاینده ساوه ای (ق 10 ه )

مشتمل بر چند سؤال و جواب درباره تاریخ ظهور حضرت مهدی (علیه السلام) میباشد.

آغاز: الحمد لله نحمده و نستعینه علی سائر الامور الصعبة و نتوکل علیه فی کل وقعة و شدّة.

5 _ حدیث «الأئمّة من بعدی بعدد نقباء بنی اسرائیل» «52 _ 53»

(حدیث _ عربی)

از: محمد بن پاینده ساوه ای (ق 10 ه )

مطالبی درباره حدیث معروف «الأئمّة من بعدی بعدد نقباء بنی اسرائیل» تحت عناوین «اعلم _ اعلم» آورده است.

آغاز: الحمد لله العالم العلیم العادل الحکیم الذی یفعل ما یشاء و یحکم ما یرید والحمد لله الذی علم لعلمائه من العلوم الخفیّة.

انجام: و هذه نکته ما حلّها و لا خطر بخاطر و لا علمها احد الا هذا الضعیف الذی طلب من الله هذا العلم و نسأل الله الهدایة و ادامة العنایة و نتوکل علیه و الیه المصیر والله اعلم.

6 _ رسالة فی علائم الظهور «53 _ 54» (عربی)

از: محمد بن پاینده ساوه ای (ق 10 ه )

مؤلف مطالبی را که در کتب علمای هند در علائم ظهور دیده است در این رساله آورده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین.....رایت فی کتاب علماء الهند...

ص: 261

7 _ رسالة فی ظهور المهدی (علیه السلام) «54 _ 55» (عربی)

از: محمد بن پایند ساوه ای (10 ه )

مطالب کوتاهی درباره چگونگی ظهور حضرت مهدی (علیه السلام) آورده است.

آغاز: الحمد لله نحمده حمدآ و نشکره شکرآ علی ما اعطانا تبیانا و فکرآ و اظهر الینا من الرموز الخفیّه ذکرآ و رزقنا من مواهب فضله ذهنآ.

8 _ رسالة جفر الکبیر فی تعیین ظهور المهدی (علیه السلام) «55 _ 56» (عربی)

از: محمد بن پاینده ساوه ای (ق 10 ه )

رساله کوتاهی است در تعیین ظهور حضرت مهدی (علیه السلام) با استفاده از جفر کبیر و سال هزار و دویست به حساب جفر استخراج کرده است که سال استقرار کامل عدل و امان حضرت مهدی (علیه السلام) باید میشد.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و الصلاة والسلام علی محمد و آله اجمعین....ان مکث المهدی کمکث اصحاب الکهف جعله علی ذلک ثلاث مکث مکث غیر الولادة.....

رساله اول بدون تاریخ. کاتب همان کاتب رساله های بعد است.

رساله دوم نسخ محمد بن پاینده احمد ساوه ای در 979 در کاشان.

رساله سوم نسخ همان کاتب است بدون تاریخ.

رساله چهارم تا هشتم تالیف همان کاتب و بخط او در 979

56 برگ، 13 × 19

( 649 )

1 _ رجعت «2 _ 68» (فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق)

ص: 262

این رساله به نام شاه سلیمان صفوی تألیف شده است.

[الذریعه 1-90، 13-68، کتابشناسی مجلسی ص 237، مجلس 37-60، مرعشی 1/ 209].

2 _ رضاعیّه = رساله در رضاع «69 _ 90» (فقه _ فارسی)

از: محمد تقی بن مقصود علی مجلسی (1070 ق)

[الذریعه 11-190، مرعشی 13/ 188].

آغاز: الحمد لله رب العالمین....اما بعد....که چون در این عصر افراط و تفریط بسیار در امر رضاع واقع شده.

3 _ رضاعیّه = رساله در رضاع «90 _ 91» (فقه _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق)

[الذریعه 11/ 189].

آغاز: الحمد لله رب العالمین و الصلاة علی محمد و آله الطاهرین اما بعد بدان که به صحت رسیده که حضرت سید المرسلین صلی الله علیه و آله فرموده اند که یحرم من الرضاع ما یحرم من النسب.

4 _ رساله کفارات «92 _ 98» (فقه _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق)

به طور مبسوط کفارات را دو نوع ذکر کرده: نوع اول کفارات احرام حج و عمره، نوع دوم بقیّه انواع کفارات است که کلا هیجده مورد از موارد وجوب کفاره در این رساله مورد بحث قرار گرفته و احکام آنها ذکر شده است. این رساله در ماه صفر 1091 به پایان رسیده است.

[الذریعه 18-86، مرعشی 1-206، 25 رساله فارسی مجلسی ص 385 رساله 17].

ص: 263

آغاز: الحمد لله و سلامه علی عباده الذین اصطفی محمد و آله خیرة الوری اما بعد بدان که کفاره بر دو نوع است اول کفّارات احرام حجّ و عمره و آنها را در رساله حج بیان کردم. دویّم سایر کفّارات است.

5 _ رساله بداء «98 _ 104» (کلام _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق)

عقیده شیعه را راجع به «بداء» تشریح نموده و اشکالات اهل سنّت را در این باره به طور اختصار پاسخ میگوید.

[الذریعه 3-54، مرعشی 1/ 208].

آغاز: الحمد لله والسلام علی عباده الذین اصطفی محمّد و آله خیرة الوری اما بعد چون در مسأله بداء نزاع عظیم میان علمای خاصه و عامه به هم رسید و منشأ تشنیع مخالفان بر شیعه گردیده......

6 _ رساله فرق بین صفات ذات و صفات فعل «104 _ 111» (کلام _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق)

بحث کوتاهی است در صفات الهی و آنکه کدام ذاتی و کدام فعلی میباشند.

[مرعشی 1/ 208].

آغاز: الحمد لله رب العالمین والسلام علی محمد و آله اجمعین اما بعد باید دانست که صفات ذات مقدس حق سبحانه و تعالی بر دو نوع است سلبی و ثبوتی.

انجام: و برای فرق میان صفات ذات و صفات فعل گویا همین کافی باشد والله یهدی من یشاء الی صراط مستقیم.

ص: 264

7 _ سرمایه ایمان «111 _ 210» (کلام _ فارسی)

از: ملا عبدالرّزاق بن علی بن حسین لاهیجی (1072 ق)

اصول دین پنجگانه را بر روش کلامی و فلسفی در یک مقدمه و پنج باب نگاشته است و هر بابی دارای چند فصل میباشد. این کتاب مختصر «گوهر مراد» خود مؤلف است که به جهت یکی از اجلّاء اخلّاء، تلخیص نموده است.

چاپ شده است.

[الذریعه 12-172، مرعشی 2-140، مجلس 38-615، نسخه های خطی، منزوی 2/ 801].

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی محمد و آله الطاهرین اما بعد....نظر بر نسخه گوهر مراد این درویش که در خزانه هیچ پادشاهی نیست افتاده از حوصله فهم و ضبط.....

8 _ اوزان شرعیّه «211 _ 212» (فارسی)

از: محمد طاهر

رساله بسیار مختصری است که مؤلف هنگام اقامت در نجف اشرف برای وزن و تشخیص مثقال شرعی و درهم شرعی و علّت اختلاف اوزان ایشان با اوزان شیخ محمد جابری، نگاشته است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة علی محمد و آله الطاهرین اما بعد....اوزان شرعیة مثقال و درهم و غیر آن را به جو میانه در بزرگی و کوچکی ضبط نموده اند و مردم از معرفت آن به نهایت احتیاج عاجزند.

انجام: و احتیاط آن است که به این عمل شود و حاجت به ذکر حساب شیخ محمد نیست و دیه نفس که ده هزار درهم است به حساب ما هفتاد تومان است و به حساب شیخ محمّد شصت و سه تومان است.

رساله اول تا هفتم تاریخ کتابت ندارد. شاید همان 1234 که تاریخ کتابت رساله هشتم است

ص: 265

تاریخ کتابت بقیه هم باشد.

212 برگ، 11 × 18

( 652 شامل ده رساله )

1 _ الاثنی عشریّة فی الطهارة «2 _ 15» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

احکام طهارت را با تقسیمی زیبا در دوازده مطلب تنظیم نموده است.

[الذریعه 1-117، مرعشی 5-65، مجلس 25-230، آستان قدس رضوی 19].

آغاز: اما بعد حمد الله علی آلائه والصلاة علی سید انبیائه و اشرف اولیائه...فاقول ان المطالب المتعلّقه بالطهارة اثنی عشر مطلبا الاوّل ما الطهارة الثانی کم الطهارة.

2 _ لغز و معمّا «15 _ 16» (عربی)

از: ؟.

مجموعه ای است از لغز و معما با عناوین «ایها الصاحب الزکی _ ایها الولد المؤید» است و از شیخ بهایی ره نیز نقل کرده است.

آغاز: ایها الصاحب الزّکی و الفاضل الذکّی اخبرنی عن اسم واحدیّ الآحاد و ثنآئی العشرات ثلاثی المآت رباعی الحروف.

3 _ الاثنی عشریّة فی الصلاة «16 _ 33» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

دومین اثنا عشریات شیخ بهایی است که در احکام نماز گفتگو میکند. تمام آنچه را که در نماز معتبر است در دوازده نوع حصر نموده و در هر فصلی دوازده چیز می آورد.

[الذریعه 1-117، مرعشی 1-87، مجلس 4/ 59].

ص: 266

4 _ الاثنی عشریة فی الزکاة و الخمس «34 _ 40» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

سومین اثنا عشریه شیخ بهایی است در زکات و خمس.

[الذریعه 1/ 116].

5 _ الاثنی عشریة فی الصوم «40 _ 50» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

رساله چهارم از «اثنا عشریات» است در هشت فصل.

[الذریعه 1-117، مرعشی 1-33، مجلس 4-60، مشار، عربی 18].

6 _ الاثنی عشریة فی الحج «50 _ 59» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

احکام و مناسک حج را به ترتیبی مخصوص که تقسیم بر دوازده میباشد. در این رساله که یکی از «اثنا عشریات» است بیان میکند.

[الذریعه 1-115، مرعشی 12-281، مجلس 25/ 89].

7 _ الوجیزة «60 _ 64» (درایه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

8 _ جهة القبلة «64 _ 68» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی.

این رساله در چگونگی تعیین قبله از جنبه فقهی و آنچه بزرگان فقها راجع به آن گفته اند بحث میکند.

[الذریعه 17-39، دانشگاه 8/ 810، مرعشی 1/ 126].

ص: 267

آغاز: و علیک اعتمادی یا کریم اما بعد الحمد والصلاة....ان تحقیق حقیقة جهة القبلة التی یجب علی البعید تحصیلها و التوجّه الیها من المهمّات لیکون المتوجه عارفا فی الجملة.

9 _ رسالة فی الکرّ «68 _ 77» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

در تحقیق مقدار کر و مساحت یا وزن شرعی آن و تطبیق با قواعد ریاضی به نام شاه طهماسب صفوی است که در 25 شوال 1003 به پایان رسیده است.

[الذریعه 17-288، مرعشی 13-147، الفبایی آستان قدس 460].

آغاز: نحمدک یا من ملا حیاض قلوبنا بماء ولاء النبی و الآل... فی عذر ان الزیغ و الضلال و نصلّی علی نبیّک الصّادع بامرک و نهیک و المبلغ.

انجام: فانه کاف فی هذا الباب والله اعلم بالصواب هذا ممّا لم یتنبّه له بوائق الزّمان.

10 - اقسام خبر به نظم فارسی در 12 بیت غیر از رساله دوم همه تحریر محمد رفیع بن ملا صفات الله در 1124 میباشد.

رساله دوم هم شاید به خط او باشد.

رساله 1 و 3 و 4 و 5 و 6 حواشی با امضاء «منه» دارد.

در رساله دوم و هشتم و نهم مهر بیضوی «عبده زین العابدین» هست.

رساله چهارم تصحیح شده.

77 برگ، 12 × 19

ص: 268

( 692 )

1 _ اسناد الاحادیث «2 _ 10» (عربی)

از: ؟.

سند احادیث را بررسی میکند و مطالبی را به عنوان «نوادر کتاب المعیشة»، «نوادر الصیام» می آورد و سند آنها را مورد بررسی قرار می دهد و از کتب اربعه و کتب رجالی شیعه و «شارح الاستبصار» یاد میکند.

شاید بخشی از یک کتاب باشد.

2 _ البیان فی الفقه «13 _ 144» (فقه _ عربی)

از: محمد بن مکی عاملی (شهید اول) (786 ق).

مؤلف تا اوایل کتاب صوم را تألیف کرده و بقیه کتاب ناتمام مانده است.

[الذریعه 3-174، مرعشی 1-78، مشار، عربی ص 137، مجلس 25/ 125].

3 _ کتاب نحو «145 _ 152» (عربی)

از: ؟.

یکی از کتب علم نحو است که مسائل نحو را به اختصار بیان کرده است. چون اول و آخرش افتاده شناخته نشد.

4 _ کتاب نحو «153 _ 163» (عربی)

از: ؟.

اشعاری است به عربی در علم نحو به سبک الفیّه ابن مالک که گویا ناظم آن شیعه است که بعد از ذکر اشعار به اختصار شرح شده است.

ص: 269

انجام:

ثم الصلاة بعد حمد الصمد

علی النّبی المصطفی محمّد

و آله الائمة الانصار

ما.... اللّیل و النّهار

5 _ الجمل فی النحو = الجمل فی عوامل الاعراب «163 _ 164»

(نحو _ عربی)

از: شیخ عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی (471 ق)

جرجانی این کتاب را در پنج فصل تألیف نمود سپس این کتاب را تلخیص کرده و «العوامل المائة» نامید.

[کشف الظنون 1/ 602].

آغاز: و به العون و التوفیق و نستعینه کتاب الجمل فی النحو.....رب زدنی علما الحمد لله حمد الشاکرین و صلواته علی النّبی محمد و آله اجمعین هذه جمل رتبتها ترتیبآ.

6 _ شرح الجمل فی النحو «165 _ 167» (نحو _ عربی)

از: ؟.

شرحی است بر کتاب «الجمل فی النحو» جرجانی (471 ق)

[رجوع کنید به کشف الظنون 1-602 _ 603].

7 _ المنظومة الفقهیّة «168 _ 174» (عربی)

از: ؟.

احکام فقهی را بر اساس فتاوی مشهور به نظم کشیده است.

ص: 270

آغاز:

و الوطی و النکاح و المباشرة

بشهوة و مسّ طیب عاشره

رساله اول از آغاز و انجام ناقص، تصحیح شده. تاریخ کتابت ندارد. یادداشت تملک ملا ابراهیم بن محمد احسائی دالوی در اول مجموعه هست و نیز برخی اشعار و مطالبی از علوم غریبه.

رساله دوم نستعلیق 1219

رساله 3 و 5 و 6 و 7 بدون تاریخ و ناقص.

رساله چهارم تحریر یوسف بن جمال الدین محمد بهبهانی بدون تاریخ.

174 برگ، 14 × 19

( 697 )

1 _ رسالة فی الرمل «1» (عربی)

از: ؟.

رساله بسیار کوتاهی است در علم رمل که به نقل از شیخ احمد مغربی بیان شده است.

آغاز: قال الشیخ احمد المغربی رحمه الله من کلام مولانا امیرالمومنین ((علیه السلام)) اذا اردت فتح باب کنزها و حلّ رمزها فاعرف الطالب و المطلوب واعرف نظرهما.

2 _ رساله در رمل «2 _ 4» (فارسی)

از: ؟.

رساله کوتاهی است در رمل. در ابتدای این رساله اسماء کثیری از علماء رمل آمده است.

ص: 271

آغاز: در بیان آن که هر قومی از علماء این علم به طریقی جمع و ترتیب نموده اند از آن جمله سلطان سعید بن محمد غازی.

انجام:

یار چون حال من خسته نکو می داند

گوند ان هیچکسم حال، چو او می داند

3 _ فتوحات عباسی = جدول جلیل «5 _ 40» (رمل _ فارسی)

از: محمد بن عبدالحسین بن حسن آل حسینی نجفی.

محیط بر جمیع اسماء عظام مبدء و معید باری تعالی که در قرآن مجید و ادعیه مأثوره حضرات معصومین: واقع است.

آغاز:

ما فی الآحاد از اسماء الله

الحسنی و صفاته العلیا

انجام:

این نسخه که از سایر حاجات آمد بر جمله عارفان اشارات آمد

پرسیدم سالش از خود گفت بگو

این زباده فتوحات آمد

4 _ رساله در طب «41 - 46» (فارسی)

از: ؟.

رساله کوتاهی است در دواجات برای ناتوانی جسمی و انواع ضعفها.

آغاز: هر که موی سر آدمی در پیش خود دود کند تیز حفظ بشود.

5 - فالنامه «47 - 66» (فارسی)

از: ؟.

تعدادی محدود از حروف را در پرانتز قرار داده و سپس آیاتی ذکر کرده است و از

ص: 272

پس آن از امام صادق ((علیه السلام))و از دانیال پیغمبر ((علیه السلام))و لقمان حکیم شرح و توضیح آورده است.

آغاز: قوله تعالی و جعلت له مالا ممدودآ امام جعفر علیه السّلام فرماید که....بشارت باد تو را که خدای تعالی رزق و روزی بر تو گشاده گردانید.

انجام:

دال و الف و لام بصبرت فرمود

از صبر بباید این درِ بسته گشود

از مردم نااهل و فرومایه حذر

میکن به شتاب تا بیابی مقصود

رساله اول بدون تاریخ.

رساله دوم و سوم و چهارم نستعلیق 1313

رساله پنجم بدون تاریخ.

66 برگ، 16 × 20

( 721 )

1 _ رساله فلسفی «1 - 7» (فارسی)

از: ؟.

مطالب عرفانی و فلسفی را در چند باب با عناوین «بدان که - بدان که» نگاشته است. باب سوم در بیان واجب و ممکن و ممتنع، باب چهارم حکمت آفرینش، باب پنجم در مبدأ ایجاد انسان و باب ششم در برابر کردن آفاق انفس. او اشعاری از عطّار نیشابوری آورده است.

انجام: چون در عالم بزرگ نظر کنیم کثرت بسیار باشد به واسطه افلاک و عناصر و موالید و جزویات و مرکبات امّا چون نیک نظر کنیم همه در تصرف امر و قدرت یک ذات بینیم اینجا معنی وحدت روی نماید.

ص: 273

2 _ جنگ نظم و نثر «7 - 19» (فارسی)

از: ؟.

مشتمل بر رباعیات ابو سعید ابوالخیر، دعاهایی برای رفع گرفتاریها و اشعار از شاعران ناشناخته، و سخنان کیومرث.

آغاز: از سخنان کیومرث است که شرط خدایگان مملکت آن است که بی حجّتی قاطع و دلیلی ساطع حکم به امضاء نرساند و بی تأمل و ایقان حکم نفرماید.

انجام:

دل تماشائی تو دیده تماشائی دل من به فکر دل و خلقی به تماشای من است

ای که از راه طلب خسته نگردی هرگز پای پر آبله ام بادیه پیمای من است

3 _ فالنامه قرآنی «20 - 28» (فارسی)

از: ؟.

آیاتی از سوره بقره تا آخر سوره لقمان را برگزیده و در جلوی هر آیه، نتیجه آن کار و خوب و بدش را ذکر کرده است.

آغاز: بسمله. حمدله....و آتیه الله الملک والحکمة. ولایت و پادشاهی بود من قبل أن یأتی یوم لا بیع فیه فروختن این بنده بهتر است.

انجام: یا بنیّ اذهبوا فتحسّسوا کارهای دینی و دنیائی گشاده گردد ایحسبون انّما نمدّهم توانگری و مال بسیار یابد.

4 _ جُنگ علوم غریبه «28 _ 35» (فارسی)

از: محمد رضا.

ص: 274

ادعیه و طلسم و علوم غریبه و طب و غیره میباشد.

آغاز: جهة سوداء و صفراء بنویسد و بر سر بندد که حقیر فقیر محمّد رضا به تجربه رسانید.....

5 _ نزهة الارواح «37 _ 65» (عرفان _ فارسی)

از: حسین بن عالم بن حسن غوری (امیر حسینی هروی) (718 ق)

شامل بیست و هشت فصل و یک مقدمه به نثر و نظم ادبی، در کیفیّت سلوک راه عرفان و شرائط تصوّف و اهل طریقت و اخلاق و آداب عارفان.

[الذریعه 24-111، مرعشی 6/ 285].

آغاز:

به توفیقش چه روشن دیدم آواز

سخن راهم به نامش کردم آغاز

بگو ای مرغ زیرک حمد مولی که هست او را سپاس و منّت اولی

انجام:....و برون الناس و لا یذکرون الله الّا قلیلا از حال ایشان خبر می دهد محفوظ ماند ان شاء الله و تعالی.

6 _ سراج منیر «65 _ 83» (اخلاق _ فارسی)

از: قاضی محمد شریف بن محمد کاشف شیرازی (1060 ق)

مسائل اخلاقی و آداب اسلامی است در بیست لمعه. و پایان هر لمعه دارای حکایتی مناسب آن لمعه آورده است و روز جمعه ربیع الاول 1032 آن را به پایان رسانیده است.

[الذریعه 12-161، مرعشی 8-9، مجلس 10/ 22].

آغاز: ستایش کریمی را که خلّه خلّتش زیوریست زیبنده و رشحه محبتش گوهری است ارزنده.

ص: 275

انجام: زهی سعادت بخت و فیروزی اقبال که به معاونت توفیق و همت ارباب نظر در طیّ این نامه نامی توسن خامه خامی نکرده قطع این بیابان نمود.

7 _ نصیحت نامه «84 _ 96» (فارسی)

از: ؟.

مسائل اخلاقی را به نظم و نثر آورده است. و اشعاری از سعدی، خاقانی، ناصر خسرو ذکر کرده است.

آغاز: اللهم یک یک...

آنجا که عیان است چه حاجت به بیان است

از کوزه همان برون تراود که در اوست

رساله اول از آغاز نقص دارد و برگها پس و پیش شده و رساله هفتم از انجام.

هیچ کدام نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

96 برگ، 15 × 20

( 745 )

1 _ کلمات عرفانی «3 _ 12» (فارسی)

از: ؟.

نثری است ادبی و زیبا در خطاب به نفس انسانی که جهل و غفلت او را از پای در آورده است به اشاراتی به برخی آیات و ذکر و اشاره برخی اشعار. با عناوین «ای عزیز من، ای جاهل، ای مستغرق هوا و...»برگزار شده است.

آغاز: حقیقت این کلمات....از اب و گل برون آئی از خدا توفیق ادب بجو که بی ادب از لطف رب محروم است.

ص: 276

انجام:

خواجه آخر یک زمان بیدار شو

وز حیات خویش برخوردار شو

این روش برگیر و ترک ریش کن

در فناء و نیستی تفتیش کن

2 _ نصیحت نامه «13 _ 14» (فارسی)

از: ؟.

کلمات فصیح و جملات بلیغ در ذکر آنچه که انسان را لایق و.... است، میباشد با استفاده از حدیث و شعر.

آغاز: تو جهة گویی و من بیرون از جهاتم در وصال آیات و بینات گفتن نمیخواهد.

انجام: و تا وصال خطوتین بیش نبود جانش گاهی سوی بالا بالها را گشاید و تنش در زمین چنگالها فرو برد.

3 _ ترجمه عهد نامه مالک اشتر «20 _ 32» (فارسی)

از: ؟.

ترجمه ای است تحت اللفظی از «عهد نامه مالک اشتر». ترجمه در زیر متن عربی نگاشته شده است.

آغاز: عهد نامه ای است که به خصوص امر سیاست به مالک اشتر در وقتی که او را والی مصر فرموده بودند نوشته اند و جامع جمیع مراتب و مقاصد امر سیاست و مشتمل بر شرایط و قواعد امر سلطنت.

انجام:

دیگران را مِیِ دیرینه برابر می داد

به من دل شده خسته رسید افزون کرد

ص: 277

این قدح هوش مرا جمله به یکبار ببرد

این مِی این بار مرا پاک زِ خود بیرون کرد

4 _ مقاله طفل رضیع «43 _ 50» (عرفان _ فارسی)

از: ؟.

در عوالمات انسانی از زمان ولادت و رضاعات الی انتهای درجات شقاوت که از نتایج سوء تربیت و خواهش نفس است با عنوان «ای کودک بیچاره» نگاشته شده است.

آغاز: ای رضیع مسکین ای کودک بیچاره چه قدر صورت لطیفی داری و اعضاء و جوارح تو چه بسیار ناعم است عجیب خنده شیرینی داری که به یک لحظه همه تلخیهای جهان را خوشگوار مینماید.

انجام: و زیاد از سرزنشهای باطنی که آلامش از عذاب جهنّم بیشتر است همیشه از دور و نزدیک ذمائم خود را از همه زبانی خواهی شنید اینک (این است) شقاوت ای منافق.

5 _ جبر و تفویض «51 _ 69» (فارسی)

از: ؟.

آغاز: میگویند خداوند افلاک و افلاکیان.....و صفا داده و آب و گل را تیره نموده.

6 _ سؤال و جواب «70 _ 99» (فارسی)

از: ؟.

مجموعه ای است از سؤال و جوابهای اعتقادی در باب جهان و انسان و دنیا و آخرت و عقاید دیگر مردمان.

ص: 278

7 _ بیانات اهل شریعت «100 _ 113» (عرفان _ فارسی)

از: ؟.

مختصری است مشتمل بر چند فصل و مقدمه از بیانات و سخنان اهل شریعت و اهل حکمت و اهل وحدت در شناسایی عالم کبیر و مبدء و معاد و ارواح و مقامات آنها و جز آن.

8 _ آداب طریقت و شریعت و معرفت و حقیقت بر طریق مولوی

«123 _ 127» (عرفان _ فارسی)

از: ؟.

در سه قسم که هر کدام ده باب دارند درجات صوفیان را در طریقت مولوی بیان کرده است.

9 _ جُنگ عرفانی «127 _ 147» (فارسی)

از: ؟.

مجموعه ای است از اشعار و مطالب عرفانی.

آغاز:

دوشم ندا رسید ز درگاه کبریا

خوانی مرا خبیر و خلاف تو آشکار

گردانیم بصیر چرا میکنی گنه

......

انجام:

عاشق گل دروغ میگوید که تحمّل نمیکند خارش

بابا تو هنوز در نبردی از حلّه به کوفه می رود آب

رساله سوم نستعلیق میرزا صفات الله در 1326

رساله چهارم نستعلیق 1315

ص: 279

بقیه تاریخ کتابت ندارد.

بیشتر رساله ها ناقص است و باید این مجموعه به عنوان جنگ شامل متفرفات معرفی میشد.

در رساله دوم و سوم و هفتم مطالب متفرقه از اشعار و عرفان و غیره هست.

و در ادامه رساله سوم بخشی از یک کتاب شامل درجات و مقامات معرفت و سلوک مندرج است

147 برگ، 13 × 21

( 747 )

1 _ تذکرة الشعرا «1 _ 39» (فارسی)

از: ؟.

مؤلف در این رساله تاریخ شعرای پارسیگوی را از سال 515 _ 791 و از مسعود سعد سلمان آغاز و به لسان الغیب حافظ شیرازی پایان داده است. وی علاوه بر شرح حال مختصری از شاعران بخشهایی از اشعار معروف آنها را آورده است. و در پایان فهرست شعرای ذکر شده را درج کرده است.

آغاز: مسعود بن سعد بن سلمان از اعاظم شعرآء و دانشمندان ایران است اصلش از همدان ولی پدرانش به هندوستان مهاجرت کرده در آن جا ساکن شده اند.

2 _ تذکرة شعراء العرب «44 _ 56» (فارسی)

از: ؟.

مؤلف از ابتدای ظهور اسلام وضعیت فرهنگی و ادبی جامعه عرب را تا دوره راویان بررسی کرده و در این میان شرح حال برخی از بزرگان شعرا را ذکر کرده است.

آغاز: در آخریات جاهلیت کار اعراب عموما بدویت و کارشان غارتگری مهاجمه جنگجوئی و خشم و این مسأله منحصر به طوایف بدوی نبود بلکه شهرنشینها هم دارا بودند.

ص: 280

3 _ معانی و بیان «57 _ 63» (فارسی)

از: ؟.

مختصری است در استعاره و اقسام آن و کنایه با ذکر برخی شواهد از ادب فارسی و آیات قرآنی.

آغاز: حقیقت و مجاز بر مفرد و مرکب واقع و به این جهت حدّشان مختلف میگردد زیرا که حقیقت مفرد و مرکب مختلف و مقرر است.

4 _ علم البیان «66 _ 70» (عربی)

مختصری است در بخش ترکیب و تشبیه بلاغت و بیان زبان عرب.

آغاز: الفن الثانی علم البیان و هو علم یعرف به ایراد المعنی الواحد بطرق مختلفه فی وضوح الدلالة علیه.

5 _ علم هیئت «71 _ 105» (فارسی)

از: ؟.

مختصری است با اشکال و نقشه های توضیحی که در هر موضوع ترسیم شده، به روشی سهل و ساده که همه بتوانند از آن بهره برند. در ده فصل و در پایان ضمیمه ای در فصول اربعه و خسوف و کسوف و غیره.

آغاز: کره سماوی و حرکت یومی و دوائر عظام. هرگاه شخص در یکی از نقاط سطح زمین قرار گیرد همیشه آسمان را به شکل گنبد عظیمی رؤیت مینماید.

6 _ حقوق جزائی «109 _ 124» (فارسی)

از: ؟.

مختصری است در تعریف و موضوع بخشی از حقوق جدید به نام «جزاء» با استناد به قانون و ذکر اصطلاحات خارجی آن.

ص: 281

آغاز: قواعد اساسی....مقدمتآ باید بدانیم که هر قانون اعم از این که موضوع آن حقوقی باشد یا جزائی باید وثیقه اجرا داشته باشد.....

7 _ حقوق تجارت «125 _ 135» (فارسی)

از: ؟.

مختصری است در تاریخ و تعریف و موضوع بخشی از حقوق جدید درباره «تجارت» با ذکر اصطلاحات بیگانه.

آغاز: بر طبق تعریفی که در تقسیمبندی حقوق ذکر کردیم حقوق تجارت شعبه ای است از حقوق داخلی خصوصی.

8 _ معرفة الأرض «136 _ 157» (فارسی)

از: ؟.

مختصری است در زمینشناسی جدید و انواع طبقات خاک و سنگها با اشکال مربوطه.

و در پایان مطلبی درباره تقسیم حیوانات.

آغاز: حالت اصلی زمین و سرد شدن آن _ فرض مشهور لاپلاس راجع به حالت اصلی زمین هنوز تنها فرض پذیرفتنی است.

9 _ العالم «160 _ 217» (تاریخ و جغرافیا _ فارسی)

از: ؟.

کلیاتی است درباره جغرافیا و تاریخ و موقعیت اقتصادی بخشهای شمالی آسیا، فرانسه، آلمان، شمال آفریقا، مدیترانه، بین النهرین و ایران با نقشه هایی کلی از آن مناطق.

ص: 282

آغاز: اوضاع طبیعی _ مساحت آن ضریب 500 هزار کیلو متر مربع و به واسطه رود....از اروپا جدا میشود از جنوب به...ارمنستان متّصل میگردد.

10 _ فلسفه «220 _ 247» (فارسی)

از: ؟.

کلیاتی است در فلسفه و تقسیمات آن و علومی که با آن مرتبط هستند. و مسائل علم النفس را با جزئیات بیشتری دنبال کرده است. مؤلف در این رساله به فلسفه غربی توجه داشته است اما گاهی از فلسفه شرق نیز اشاراتی می آورد.

آغاز: معلومات انسان به شکل عمده متشکل میشود: معلومات عمومی...1 _ معلومات عمومی _ معلومات عمومی معلوماتی است که هر شخصی آنها را دارا است.

11 _ تاریخ ایران «253 _ 288» (فارسی)

از: ؟.

مختصری است در تاریخ دوره نادری و پس از او تا جنگهای ایران و روس.

آغاز: نادر با آن وقایع که البته [...[جاده را صاف کرد و کاملا آسوده خیال گردید به خیال سلطنت افتاد چون امراء و قشون....

12 _ تاریخ اروپای معاصر «291 _ 352» (فارسی)

از: ؟.

مختصری است در تاریخ معاصر اروپا از انقلاب فرانسه تا شکست ناپلئون و قضایای دیگر.

آغاز: در اثر تبلیغات مذهبی و تغییر عقاید از استبداد اطاعت به پاپ ملاحظه

ص: 283

نمودیم که وسائل ترویج فراهم گردد.

مجموعه ای از نوشته های یکی از دانشگاهیان معاصر است که گویا برای تدریس در دانشگاه نگاشته است.

هیچ کدام تاریخ و نام کاتب ندارد.

352 برگ، 16 × 20

( 753 )

1 _ مناهج الاحکام «1 _ 64» (اصول فقه _ عربی)

از: احمد بن محمد مهدی نراقی (1245 ق)

به جلد 1 ص 531 رجوع شود.

2 _ الاستصحاب «65 _ 70» (اصول فقه)

از: محمد باقر بن محمد اکمل (وحید بهبهانی) (1206 ق)

به مجموعه شماره ]592 ]ضمیمه یازدهم در همین جلد مراجعه شود.

3 _ تعلیقة منهج المقال «70 _ 165» (رجال _ عربی)

از: محمد باقر بن محمد اکمل (وحید بهبهانی) (1206 ق)

حواشی و تعلیقاتی است که مؤلف بر کتاب «منهج المقال» میرزا محمد استر آبادی (1208 ق) با عناوین «قوله _ قوله» نگاشته است و در آغاز آن پنج فایده رجالی را متذکر شده است.

چاپ شده است.

[الذریعه 4-223، مرعشی 2-34، مجلس 37-387، الفبایی آستان قدس 131].

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلّی الله علی محمد و آله الطاهرین....انی لمّا تنبّهت

ص: 284

بفکری الفاتر علی تحقیقات فی الرجال و عثرت بتتبّعی القاصر علی افادات من العلماء العظام.

4 _ تحقیق المسائل الفقهیة علی طریقة الفرقة الناجیه الامامیة = التحقیق

«168 _ 184» (فقه و اصول _ عربی)

از: احمد بن محمد الحسنی البغدادی النجفی.

گویا مؤلف کتابی در فقه نوشته است و این رساله مقدمه اصولی آن میباشد که در چند مقدمه ذکر میشود. علّامه آقا بزرگ طهرانی آن را کتاب بزرگی در دو جلد دانسته است و کتاب دیگرش که در فقه میباشد نیز نام «التحقیق» دارد.

[الذریعة 3/ 480].

آغاز: الحمد لله الّذی شرع لنادین الاسلام وفقّهنا فی مسائل الحلال و الحرام و اوضح لنا مسالک الحق....هذا کتاب فی تحقیق المسائل الفقهیة علی طریقة الفرقة الناجیة الامامیّة.

5 _ حجیة المظنة «185 _ 190» (اصول فقه _ عربی)

از: ؟.

مؤلف چون دیده است که برخی مطلق ظن را حجت دانسته اند و این مذهب مخالف ما است این رساله را در رد آن نگاشته است و مشتمل بر چند فصل میباشد.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلّی الله علی محمد و آله الطیبین....فصل فی اثبات ما هو الاصل فی الحجّیة. اعلم ان الاصل فی حجیة الدلیل هو کونه کاشفا عما فی الواقع.

ص: 285

6 _ حجیة ظواهر الکتاب و سلامته عن التغییر و الزیادة و النقصان «191 _ 193»

(اصول فقه _ عربی)

گویا کتاب مفصلی بوده است و این نسخه فقط بخشی از مقدمه آن را دارد.

[الذریعة 6/ 274].

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلّی الله علی محمد و آله الطیبین الطاهرین وبعد...الکتاب فی الاصل مصدر ثالث لکتب یقال کتب یکتب کتبا و کتابتآ و کتابآ.

7 _ اجتماع الامر و النهی «194 _ 249» (اصول فقه _ عربی)

از: ؟.

رساله مفصلی است در مسأله اجتماع امر و نهی که تحت «المقدمة الخامسة» عنوان شده است و از صاحب الوافیه، فاضل شیروانی، شیخنا المعاصر، خلیفه سلطان و دیگران نام میبرد. احتمالا بخشی از یک کتاب مفصل اصولی باشد.

آغاز: المقدمة الخامسه هل یجوز تعلق الامر و النهی بشیء واحد؟ فیه خلاف و الاقوی عدم الجواز و لابدّ قبل الخوض فی ادلّة الطرفین من تحریر محل النّزاع.

8 _ الاجماع «249 _ 270» (اصول فقه _ عربی)

از: ؟.

بخش دیگری از رساله هفتم است و شاید بخشی از مفاتیح سید مجاهد باشد.

آغاز: المقدمة الثالثه فی الاجماع اعلم...کان کثیر من مباحثه لا یخلو من غموض و کان کثیرا ما یورد علیه شبهات عرض بها الشک لبعض الطالبین.

9 _ مفاتیح الاصول «271 _ 353» (اصول فقه _ عربی)

از: سید محمد بن علی طباطبائی حائری (سید مجاهد) (1242 ق)

ص: 286

به جلد 1 ص 514 رجوع شود.

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین والصلاة والسلام علی خیر خلقه محمد و آله الطاهرین باب مفاتیح اللغات قال الله تبارک و تعالی و ما ارسلنا من رسول الا بلسان قومه.

10 _ مقابس الانوار «354 _ 357» (فقه _ عربی)

از: اسد الله بن اسماعیل دزفولی کاظمی (1237 ق)

در مقدمه آن تراجم تعدادی از فقها را متذکر شده است. و مکرر به چاپ رسیده است.

ابن نسخه همه یا بخشی از مقدمه کتاب است.

[الذریعة 21-375، الفبایی آستان قدس 544].

آغاز: نحمدک یا من ابلج بمقابس انوار هدایته شرائع الاسلام و قواعد الاحکام.

11 _ المنهاج فی اصول الفقه «357 _ 375» (اصول فقه _ عربی)

از: اسماعیل بن اسدالله دزفولی کاظمی تستری (1247 ق)

در ابتدای نسخه نام کتاب «المناهج الاصولیة» آمده است اما آن کتابی است از پدر مؤلف، و آقا بزرگ در الذریعه کتاب مؤلف حاضر را «المنهاج» ذکر کرده است. و این کتاب مفصلی است در اصول فقه که در ابتدای آن مقدماتی در چند مطلب با عنوان «روضه» بیان شده است.

[الذریعة 23/ 154].

آغاز: الحمد لله الذی اوضح بانوار هدایته مناهج دینه و شریعته و احکم باسرار عنایته قواعد احکامه و ملّته والصلاة علی اعظم براهین قدسه و وحدته و ادلة علمه و قدرته.

ص: 287

هیچ کدام نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

همه رساله ها از آخر ناقص است.

رساله 3 و 8 و 9 و 10 تصحیح شده.

رساله یازدهم حواشی دارد.

357 برگ، 15 × 21

( 764 )

1 _ حاشیة المختصر «2 _ 54» (بلاغت _ عربی)

از: نظام الدین عثمان بن عبدالله خطائی (ق 10)

به جلد 1 ص 192 رجوع شود.

آغاز: نحمدک اللّهم علی ما اعطیتنا من سوابغ النعم و بوالغ الحکم و نصلّی علی نبیّک الهادی للعرب و العجم علی وجه اکمل و اتمّ قوله نحمدک اثر الحمد علی الشکر.

انجام: و هو انّ تعلّق قوله مع معیّن بیکون لا بالخطاب و کلامه ان لا یحتمل ذلک هذا و الاولی ان یقابل المتروک بالمتروک الیه فیقال یترک المعیّن الی غیر المعیّن او یترک الخطاب المعیّن الی غیر هذا الخطاب.

2 _ حاشیة حاشیة الخطائی علی المختصر «58 _ 137» (بلاغت _ عربی)

از: عبدالله بن حسین یزدی (981 ق)

به جلد 1 ص 153 رجوع شود.

3 _ ارجوزة فی الهندسة = نظم اشکال التاسیس «138 _ 142» (عربی)

از: محمد بن حسین حر عاملی (1104 ق)

در این ارجوزه که یک صد و بیست و نه بیت است قواعد علم هندسه به طور

ص: 288

خلاصه گزارش داده شده و در دو مجلس به نظم درآمده است. این کتاب به سال 1056 در ماه جمادی الثانی به پایان رسیده است.

[مرعشی 7/ 327].

آغاز:

قال الفقیر المرتجی ذالمنن

عبیده محمد بن الحسن

عامله مولاه بالاحسان والعفو و الرحمة و الغفران

انجام:

والحمد لله علی ما سهّلا

4 _ ملحق رسالة المعونة «143 _ 144» (حساب _ عربی)

از: ؟.

مختصری است در حساب که شمس الدین محمد بن عبدالله بن الطویل به رساله «المعونه» خود ملحق کرده است و شاگرد وی آن را به صورت مستقل آورده است. این مختصر در یک مسأله بیان شده است.

آغاز: الحمد لله الذی بنعمته تتم الصالحات وجدت باخر النسخة المذکورة بعد تمامها بخطّ الشیخ شمس الدّین بن الطّویل المذکور ما صورته: مسألة لو قال له علیّ الف الا نصف مالعمر.....

انجام: و صدق ان یقال لزید الف و نصف ما لعمرٍ و لان معه الف و سبعان و لعمرو الف الا ثلث ما لزید لانّ معه 4 اسباع و ثلث ما لزید المستثنی 3 اسباع و هو الجواب.

5 _ خلاصة الحساب «145 _ 173» (عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

به جلد 1 ص 219 رجوع شود.

ص: 289

6 _ آداب المناظرة = شرائط التسعة للمناظرة «174» (عربی)

از: ؟.

آداب مناظره را به صورت بسیار کوتاه در نه شرط از فخر رازی نقل کرده است.

آغاز: قال الامام الرازی انّ للمناظرة تسعة شرائط الاوّل انه یحب علی المناظر ان یحترز عن الایجاز و الاختصار فی الکلام عند المناظرة لئلّا تکون مخلّا بالفهم.

انجام: التاسع ان لا یحسب الخصم حقیرا لئلّا یصدر عنه بسببه کلام ضعیف.

7 _ شرح آداب البحث عضدی «175 _ 180» (عربی)

از: محمد حنفی تبریزی (نزدیک 900 ق)

به شماره 537 در همین بخش و در همین جلد رجوع شود.

در فهرست سابق این کتابخانه ص 455 و 473 مؤلف صفی قرهباغی دانسته شده؟

[کشف الظنون 1-41، مرعشی 12/ 194].

رساله اول بدون تاریخ. حواشی با امضاء «منه» و سیف و شیخ الاسلام دارد.

رساله دوم نسخ یاسین بن شیخ زید الحویزی در 1106

رساله سوم و چهارم بیتاریخ.

در ادامه رساله چهارم مطلبی در علم حساب هست.

رساله پنجم نسخ 1104

رساله 6 و 7 بدون تاریخ.

180 برگ، 12 × 17

ص: 290

( 768 )

1 _ التنبیهات العلیّة علی وظائف الصلاة القلبیّة = اسرار الصلاة «1 _ 30»

(عربی)

از: شهید ثانی (966 ق)

آغاز: الحمد لله المطّلع من اختار من عباده الابرار علی خفایا لاسرار.

2 _ المسائل المصریّة «31 _ 35» (فقه _ عربی)

از: جعفر بن حسن بن یحیی بن سعید حلّی (محقق حلّی) (676 ق)

پاسخ به پنج سؤال است که از محقق حلّی پرسیده شده و ایشان به طور استدلالی به آنها پاسخ گفته است.

چاپ شده.

[الذریعه 20-367، مرعشی 11/ 239].

انجام: و هذا القدر الذی ذکرناه هو ما اتفق علی الخاطر من غیر اغراق فی البحث و لا تأنٍ فی النظر....و فیه مقنع للمستبصرات.

3 _ المسائل البغدادیّة «35 _ 45» (فقه _ عربی)

از: محقق حلّی (676 ق)

چهل و دو مسأله فقهی را که شیخ جمال الدین یوسف بن حاتم شامی از محقّق حلّی، سؤال نموده و محقّق به طور استدلالی به آنها پاسخ گفته است.

چاپ شده.

[الذریعه 20-339، مجلس 36/ 271].

آغاز: اما بعد حمد الله الّذی ارشدنا لدینه و حفظ حدوده.

ص: 291

4 _ کشف الریبة فی احکام الغیبة «46 _ 93» (اخلاق و فقه _ عربی)

از: شهید ثانی (966 ق)

آغاز: الحمد لله الذی طهّر السنة اولیائه عن اللغو و الغیبة و النمیمة.

5 _ معارج الوصول الی علم الاصول «94 _ 148» (اصول فقه _ عربی)

از: محقق حلّی (676 ق)

مباحب اصول فقه در ده باب تحریر شده است.

به جلد 1 ص 504 رجوع شود.

[الذریعه 21-180، مرعشی 1-142، دانشگاه 11-2240، مجلس 4/ 114].

آغاز: احمد الله علی سائغ نعمته و سابغ عطیّته.

6 _ حدیث جبر و تفویض «149 _ 158» (عربی)

از: حضرت اما هادی (علیه السلام).

حدیث مفصّلی است به نقل از کتاب «تحف العقول» که امام هادی (علیه السلام)مسأله جبر و تفویض را توضیح فرموده اند.

آغاز: واعلم انی ظفرت برسالة لمولانا علی الهادی (علیه السلام) فی الردّ علی اهل الجبر والتفویض و اثبات العدل و المنزلة بین المنزلتین نقلها الحسن بن علی بن شعبة من اصحابنا فی کتاب تحف العقول....

رساله اول از انجام ناقص و بدون تاریخ. با مهر بیضوی «افوض امری الی الله الغنی شرف الدین بن علی الطباطبائی».

رساله دوم فقط مسأله 4 و 5 را دارد، نسخ محمد بن عبدالله الصادق در 1020

رساله سوم بدون تاریخ.

رساله چهارم نستعلیق محمد بن علی البخشانی در 1074

ص: 292

رساله 5 و 6 هردو از انجام ناقص و بیتاریخ.

رسال پنجم تصحیح شده.

158 برگ، 12 × 18

( 770 )

1 _ حدائق الصالحین فی شرح صحیفة سیّد الساجدین (علیه السلام) = الحدیقة الهلالیة «2 _ 47» (دعا _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

مؤلف شرح هر دعای صحیفه سجّادیه را در «حدیقه»ای قرار داده که دعای 43 آن را «الحدیقة الهلالیّة» نامیده است.

چاپ شده.

[الذریعه 6-288، آستان قدس 15/ 179].

آغاز: نحمدک یا من اطلع فی فلک الهدایة شمس النبوة و قمر الولایة.

2 _ جهة القبلة «48 _ 53» (عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

چند نسخه از این رساله در این کتابخانه هست.

آغاز: اما بعد الحمد و الصّلاة....انّ تحقیق حقیقة جهة القبلة التّی یجب علی البعید تحصیلها و التوجه الیها من المهمّات لیکون المتوجّه عارفا فی الجملة.

3 _ الوجیزة «53 _ 59» (درایه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

چند نسخه از این رساله در این کتابخانه هست.

ص: 293

چاپ شده.

آغاز: الحمد لله علی نعمائه المتواترة و آلائه المستفیضة المتکاثرة.

4 _ الحبل المتین فی احکام أحکام الدین «61 _ 66» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

به جلد 1 ص 202 رجوع شود.

[الذریعه 6-240، مرعشی 3-2، مجلس 25-318، مشار، عربی 302].

5 _ ذبائح اهل الکتاب «66 _ 74» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

[الذریعه 10-3 و 11-186، مرعشی 3-195، مجلس 25/ 18].

رساله اول تصحیح شده.

رساله ها بیتاریخ و همه تحریر سده 11

در ادامه رساله سوم مطلبی درباره حدیث هست.

رساله چهارم فقط کتاب سوم از منهج چهارم (الارث) را دارد.

74 برگ، 11 × 19

( 773 )

1 _ اجوبة مسائل عشرین «3 _ 86» (عربی)

از: سد کاظم رشتی (1259 ق)

بیست پرسش است در امور اعتقادی و بعضی از مسائل فقهی که مؤلف هنگام بازگشت از زیارت ثامن الائمه امام رضا (علیه السلام) در راه نگاشته است. در میان جوابها اسرار عبادات بیان شده است. با عنوان «قال _ قال» نگاشته شده است.

[فهرست مشایخ 2-151، مرعشی 6/ 102].

ص: 294

آغاز: الحمد لله رب العالمین اما بعد...ان بعض الدیانیین الذین میّزو المآء من السّراب و فرّقوا بین القشور و اللباب.

2 _ اجوبة المسائل «86 _ 109» (عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق)

دوازده سؤال اعتقادی و فلسفی است که همه در حول محور خلق الهی میباشد و با عناوین «قال _ اقول» نگاشته شده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین اما بعد....و لکن ما کل ما یعلم یقال... حان وقته و لا کلّما حان وقته حضر اهله فان اسرار آل محمّد سلام الله علیه و علیهم صعبة مستصعبة.

3 _ شرح دعاء سمات «109 _ 133» (دعا _ عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق)

شرح مختصری است بر دعای سمات که در جواب آخوند ملا علی اصغر نیشابوری در جامع کوفه و به تاریخ شعبان المعظم 1238 نگاشته است.

[فهرست مشایخ 2-91، آستان قدس 15/ 302].

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین اما بعد....و کشف بعض رموزه و فتح مغلقه و حلّ معضله.

4 _ اجوبة المسائل «133 _ 173» (عربی)

از: سید کاظم رشتی (1259 ق)

سؤالها از شخصی به نام محمد حسین بن خلف در مسائل متفرقه مانند «وسع کرسیه السموات....، حروف نورانیه»، «معنی قول امیرالمومنین ((علیه السلام)): انا کاب الدنیا لوجه ها» و غیره که مشتمل بر 38 سؤال است و با عناوین «قال _ اقول» نگاشته شده.

ص: 295

آغاز: الحمد لله رب العالمین....و بادرت الی جواب مسألة واتیت بما هو المیسور اذ لا یسقط بالمعسور.

5 _ شرح استخراج اسم مولانا امیرالمومنین ((علیه السلام)) «174 _ 183» (عربی)

سید کاظم رشتی (1259 ق)

در شرح رساله ای است که اسم مبارک حضرت امیر ((علیه السلام)) و کنیه و لقب ایشان و بعضی از اسماء جلاله را از لفظ ولی الله و بنابر قاعدة جفری استخراج کرده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین اما بعد....انّ بعض من علّی طاعته و اوجبت علی نفسی اجابته.

رساله اول نسخ محمد تقی بن محمد کاظم همدانی در پنجشنبه 17 ربیع الاول 1266

رساله 2 و 3 و 4 بدون تاریخ.

رساله پنجم نسخ 1266

183 برگ، 13 × 20

( 785 )

1 _ صرف میر «2 _ 51» (صرف _ فارسی)

از: میر سید شریف جرجانی (816 ق)

[الذریعة 15-40، نسخه های فارسی منزوی 3-2071، مجلس 35/ 15].

2 _ العوامل المائة «52 _ 54» (نحو _ عربی)

از: عبدالقاهر جرجانی (471 ق)

[الذریعة 15-359، مرعشی 3-178، مجلس 25/ 187].

ص: 296

3 _ شرح العوامل فی النحو «54 _ 62» (نحو _ عربی)

از: ؟.

آغاز: العوامل فی النحو علی ما الّفه....مأة عامل لفظیّه و معنویّه فااللفظیّه منها علی ضربین.

4 _ کلمات العرب «63 _ 65» (صرف _ عربی)

از: ؟.

رساله مختصری است در صرف زبان عربی.

آغاز: اعلم انّ کلمات العرب لا تخلو عن ثلاثة اقسام اسم کرجل فِعلْ کَضَربَ حَرف کقَدْ.

5 _ شرح الامثلة «67 _ 84» (صرف _ عربی و فارسی)

از: ؟.

کتابی است در صرف زبان عربی که اصل کلمات و انواع آن را بررسی کرده است. اول متن عربی را می آورد و سپس آن را به فارسی شرح میکند. بسیار شباهت به شرح الامثله معروف که در جامع المقدّمات چاپ شده است دارد.

رساله اول نستعلیق 1247

رساله دوم نسخ 1240

رساله سوم نسخ 1247

رساله چهارم از آخر نقص دارد. بدون تاریخ.

رساله پنجم بدون تاریخ. در ابتدای آن بخشی از مثالها به عربی آمده است.

84 برگ، 15 × 21

ص: 297

( 797 )

1 _ نصیحت نامه «1 _ 4» (اخلاق _ فارسی)

از: ؟.

مسائل اخلاقی است که در جملات کوتاه به عنوان پند و اندرز بیان شده است.

آغاز: نشناسند تو او را بشناس و در حالت خشم در پیش مردم بزرگ سخن مگو.

انجام: این وصیت نامه را به فعل آور و در هر دو سرا مفتخر و سرافراز شو و همیشه به حرمت و عزّت باش.

2 _ نصیحت ملوک «4 _ 12» (اخلاق _ فارسی)

از: ؟.

سخنان حکمت آمیز برای مردم و حاکمان به اختصار آورده است.

آغاز: الحمد لله علی نواله والصلاة علی محمّد و آله این کلمه چند است از نتایج انفاس دانایان راه دین و کاملان روی زمین که جمیع خلایق را محتاج الیه است.

انجام: پادشاه باید که همواره توفیق عدل و احسان از حضرت الله تعالی در خواهد و در آن کوشد که او آوازه عدل و احسان آورد و در عالم منتشر گردد.

3 _ تعبیر خواب «12 _ 15» (فارسی)

از: ؟.

تعبیر خواب مختصری که منسوب به حضرت یوسف (علیه السلام) کرده است.

آغاز: تعبیر خواب که حضرت یوسف (علیه السلام) فرموده است اوّل دیدن حق سبحانه و تعالی سعادت دو جهانی باشد دوّم دیدن پیغمبران رفعت و جاه یابد.

انجام: دیدن سرگین جانوران مال جمع کند.... دوست دارد طلا صدقه دهد.

ص: 298

4 _ مواعظ «15 _ 21» (فارسی)

از: ؟.

شامل کلمات موعظه آمیزی است آمیخته به اشعار فارسی.

آغاز: در ذکر بعضی کلمات وعظ اساس مذیل به اقتباس هذا بیان للنّاس. کیست که در باغ پرور جهان گلبن پرور ز جفایش بر خلد نخلد و خوان کامرانی گستراند.

انجام:

چون نیست ز هرچه هست جز باد به دست چون هست به هرچه هست نقصان شکست

انگار که هرچه هست در عالم نیست پندار که هرچه نیست در عالم هست

هو الحیّ القیوم

5 _ نظم صد کلمه علی ((علیه السلام))«21 _ 33» (فارسی)

از: نور الدین عبدالرحمن بن احمد جامی (898 ق)

صد کلمه ای که جاحظ از فرمایشات کوتاه امام علی ((علیه السلام))انتخاب کرده بود، جامی هر حدیث را در دو بیت ترجمه و نظم کرده است.

[الذریعه 15-30، مرعشی 18/ 15].

آغاز:

ابتدا میکنم به نام خدا که سخن را از اوست آرایش

پادشاهی به فضل و با رحمت

مهربانی به لطف و بخشایش

انجام:

رو گرامی بدار مهمان را گرچه باشند کافر مطلق

زانکه اندر زمانه مشهور است

که بود میهمان هدیه حق

ص: 299

6 _ جُنگ نظم و نثر «33 _ 75» (فارسی _ عربی)

از : ؟.

شامل چند شعر در خوب و بد ایّام، چند حدیث و دعا و مقداری از آیات قرآن است.

یکی از اشعار اینست:

لنعم الیوم یوم السبت حقآ....

چه خوش روزی است حقآ روز شنبه..... آغاز: شیخ طوسی و دیگران گفته اند که بعد از نماز صبح صد مرتبه بگوید استغفر الله و اتوب الیه و صد مرتبه بگوید اسئل الله العافیة و صد مرتبه بگوید استجیر بالله من النار و اسئله الجنة.

هیچ کدام نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

و همه تحریر سده 13 و 14 میباشد.

75 برگ، 15 × 20

( 798 )

1 _ القواعد الاصولیة «2 _ 13» (اصول فقه _ عربی)

از: ؟.

ابتدا فقه را تعریف و سپس ادله اربعه فقه حسن و قبح و دیگر مسائل را با عناوین «قاعده» بررسی میکند. به اقوال علمای عامه اشاره کرده و از علمای متقدم و متأخر و بعض المعاصرین نقل قول میکند.

آغاز: الفقه فی اللغة العلم و الزکاء و الفهم و فی الاصطلاح العلم بالاحکام الشرعیّة

ص: 300

الفرعیّة عن ادلّتها التفصیلیّة و المراد بالاحکام المذکورة ما یعم الخمسة المشهورة و هی الوجوب و الندب و الکراهة و الحرمة و الاباحة.

2 _ الفوائد الحائریة القدیمة «17 _ 57» (اصول فقه _ عربی)

از: محمد باقر بن محمد اکمل (وحید بهبهانی) (1206 ق)

چاپ شده.

3 _ الفوائد الحائریة الجدیدة «57 _ 69» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

چاپ شده.

4 _ حاشیة معالم الاصول «69 _ 78» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

چاپ شده.

5 _ الاجماع = حجّیة الاجماع «83 _ 93» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

چاپ شده.

6 _ الاستصحاب «93 _ 97» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

چاپ شده.

ص: 301

7 _ تعلیقة منهج المقال «97 _ 108» (رجال _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

چاپ شده.

8 _ شرح مفاتیح الشرایع = مصابیح الظلام «109 _ 112» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

شرح مفصل و استدلالی است بر «مفاتیح الشرایع» فیض کاشانی (1091 ق) با عناوین «قال _ اقول» این بخش یک بخش از مقدمه آن درباره تقلید میت است.

مصابیح چاپ شده است.

[للذریعه 14-75، مرعشی 15-10 و 2/ 64].

9 _ بطلان عبادة الجاهل «112 _ 114» (فقه و اصول _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

چاپ شده.

10 _ اصالة الصحة و الفساد فی المعاملات «114 _ 115» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

چاپ شده.

11 _ کشف اللسان عن منطق الطیور و الحیوان «115 _ 118» (لغت _ عربی)

از: اسماعیل بن محمد ملک یزدی.

فرهنگی است برای نامهای حیواناتی که در کتاب المطاعم «شرح لمعه» ذکر شده و شناختن آنها برای مبتدئین مشکل بود و هنگامی که مؤلف کتاب را تدریس مینمود

ص: 302

مورد احتیاج شاگردان قرار گرفت. نام حیوانها را به ترتیب کتاب مطاعم آورده و تعریف و توصیف هر یک از آنها را از کتابهای لغت و مانند آن بیان میکند. در رمضان 1117 به پایان رسیده است.

[مرعشی 17/ 75].

آغاز: الحمد لله الذی کلّت طیور العقل عن الوصول الی ساحة ادراک ذاته و عجزت ذرّات الاوهام عن طیّ شیء من مراحل صفاته و السّلام من العلی الاعلی علی من علا علی اعلی معالی العلی و علی آله العلی و صحبه العلیا.

12 _ اصالة البراءة «118 _ 126» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

چاپ شده.

13 _ اصالة الصحة فی المعاملات «127 _ 133» (اصول فقه - عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

با دو رساله ای که با نام اصالة الصحة....چاپ شده فرق دارد.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته محمد و آله الطیّبیین الطاهرین اعلم ان الاصل فیما یسمی بیعا حقیقة عرفا و لغة الصّحة وافادته للامر المقصود منه و هو انتقال الملک و جواز التصرف.

انجام: فان الشارع اذا قال یجب الحج علی کل مستطیع.....سواء کان الاتصاف بهما قبل زمن الخطاب او بعده و للفاضل الشیروانی فی حاشیة المعالم فی بحث ان وضع الخطاب المشافهة لا یعم الغائیین کلامآ یؤیّد ما قلناه.

ص: 303

14 _ الفوائد «135 _ 136» (فقه و اصول - عربی)

از: سیدمحمد مهدی بن مرتضی (سید بحر العلوم) (1212 ق)

چاپ شده است.

نسخه حاضر فقط یک فائده از آن است درباره کتاب فقه الرضا (علیه السلام).

15 _ حاشیة معالم الاصول «137 _ 144» (فقه و اصول - عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

گویا وی حاشیه متعدد بر معالم الاصول داشته است که یکی از آنها چاپ شده.

آغاز: و بالافعال الخ ان قلت من جملة الافعال فعل المعصوم و هو حجة.

16 _ رسالة فی الصحیح و الاعمّ «145 _ 160» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

17 _ الفوائد الاصولیه «160 _ 161» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلّی الله علی محمد و آله الطیبین الطاهرین....الحکم الشرعی توقیفی موقوف علی النص من الشرع و ان استقلّ به العقل ای من حیث حکم العقل به عقلی.

18 _ القیاس = ابطال القیاس «161» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصلاة علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین فهذه تحقیق فی القیاس خطر بالخاطر الفاتر القاصر...اذا ورد من الشارع حکم للجزئی فان

ص: 304

کان بالاطلاع علیه یفهم و یتبادر حکم جزئی آخر.

انجام: و ممّا ذکرنا ظهر بیان المنصوص العلّه والکلام فیه الکلام و لعلّک بملاحظة ما ذکرنا تقدر علی التصحیح و التقسیم بالنسبة الی سائر ما ارتکبه الفقهاء رضوان الله علیهم من التعدّیات عن مورد النص و موضع الحکم و ربما توضح الحال ازید من هذا من موضع الاحتیاج.

19 _ الفوائد «163 _ 165» (عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ق)

فوائدی است در مباحث مختلف اصولی، فقهی و رجالی که با عناوین «فائدة» برگزار شده است.

آغاز: الکلام فی البیع لا یخفی ان منظور نظر الفقیه غالبا من العبادات و المعاملات الصحة و الفساد و لذا قلّ ما یطلقون الوجوب فی عباراتهم علی الوجوب التعبدی.

انجام: فکما ان الاول حجة فکذا الثانی الا ان مناطه التتبع و الاستقراء و لا یسکت به الخصم و الاستقراء ان تم فهو فرع القول بحجّیته فی الاحکام و غیرها و علی هذا فالدلیل علی الکّلبة هو الاخبار الواردة فی عدم انتفاض الیقین بالشک.

رساله دوم و سوم در 1214 و رساله یازدهم در 1218 در بروجرد و رساله دوازدهم در یزد نوشته شد و بقیه تاریخ کتابت ندارد.

رساله 2 و 5 و 6 و 8 و 9 و 11 و 12 و 16 و18 بخط ملا محمد اسماعیل فدائی کزازی که تعدادی از تالیفات او در این کتابخانه هست و کتاب جنات النعیم او در شرح حال حضرت عبدالعظیم چاپ شده است.

بقیه رساله ها نام کاتب ندارد اما شاید تحریر همان محمد اسماعیل باشد.

165 برگ، 16 × 22

ص: 305

( 825 )

1 _ اصالة البراءة «1 _ 12» (اصول فقه - عربی)

از: وحید بهبهانی.

2 _ الاجماع «13 _ 23» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی.

3 _ الاستصحاب «23 _ 27» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی.

4 _ الجمع بین الاخبار «28 _ 35» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی.

5 _ القیاس «36» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی.

6 _ الاصل فی المعاملة «37 _ 38» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی.

7 _ حکم تزویج الأب بنته الصغیرة لاجل المحرمیة «38 _ 40» (فقه _ عربی)

از: محمد باقر بن محمد اکمل (وحیدبهبهانی)

آیا عقد دختر نابالغ برای حلال بودن نظر به مادرش جایز است یا نه؟ این رساله مختصر این مسأله را بررسی میکند. کاتب آن را منسوب به وحید دانسته است.

[وحید بهبهانی ص 178].

ص: 306

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلّی الله علی محمّد و آله الطّاهرین...اعلم انّ فقهائنا اختلفوا فی انّ تزویج الاولیاء اذا کان ابآ او جدّآ هل یشترط ان یکون علی وجه الغبطة و المصلحة ام لا.

انجام: فقد ظهر بما ذکرناه اَنّ الحکم بصحّة هذا العقد مشکل بل الحکم بالفساد اولی الّا انّ الاحوط اَن لا یتزوّج الزوّج امّ البنت ابدآ بل لا یترک هذا الاحتیاط لانّ امر الفروج شدید و منه یکون الولد.

8 _ الاستصحاب «41 _ 42» (اصول فقه _ عربی)

از: شاید از صاحب ریاض باشد.

یک بخش از رساله ای است که سید المشایخ (؟) در آن دو مسأله اجماع و استصحاب را بررسی کرده است.

آغاز: قال سیّد المشایخ فی رسالة....استصحاب حال العقل اعلم ان فی الامور الّتی لا یرتاب فیه ذو مسکة انّ کل ممکن من الامور الممکنة مسبوق بالعدم السابق.

انجام: لانزاع لاحد فی ثبوت الحکم فی الآن الثّانی اِلّا اَنّه لا یخرج عن محل الفرض و هو بیان ما یمکن فیه جریان الاستصحاب و لعلّ عدم عدّ بعض الافاضل هذا الوجه مما یجری فیه الاستصحاب نظرآ منه الی الاستصحاب المختلف فی حجّیته لا مطلق الاستصحاب کلّه [کما] ربّما یتوهم.

9 _ الاصل فی المعاملة «42 _ 44» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی.

10 _ اجتماع الامر و النهی «44 _ 49» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی.

ص: 307

در این رساله جواز و استحاله این اجتماع مورد بررسی قرار میگیرد.

چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین والصلاة والسلام علی خیر خلقه محمّد و آله اجمعین الطّیبین فهذا اصل یتضمّن تحقیق القول باستحاله اجتماع الامر و النهی فی شیء مطلقا تساوی متعلقهما او اختلفا.

11 _ اصالة الطهارة «49» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصّلاة والسّلام علی محمّد و آله الطاهرین....اَنّ الطهارة حکم شرعیّ یتوقف علی النصّ کالنّجاسة من دون.... و ما ورد فی الموفّق من قولهم علیهم السّلام کل شیء نظیف حتّی تعلم انّه قذر.

12 _ تنقیح «50» (اصول فقه _ عربی)

از: ؟.

یک برگ از کتاب تنقیح است شامل بحث درباره خبر و اقسام آن.

آغاز: قال صاحب التنقیح فیه الرابع لما تشعّبت الافواه و تفرّقت الاراء التزمنا بمذهب اهل البیت الّذین دلّ العقل علی امامتهم و عصمتهم والعقل علی الحکم بطهارتهم.

13 _ تفسیر آیة «نفر» «50 _ 52» (عربی)

از: سید محسن بن حسن اعرجی کاظمی (1227 ق)

آیه مبارکه را ار دیدگاه اصولی در چهار مسأله مختصرآ بررسی کرده است. در این رساله مؤلف به کتاب خودش به عنوان «المحصول فی علم الاصول» اشاره کرده

ص: 308

است. (به مرعشی 5-202مراجعه شود).

آغاز: قوله تعالی فی اواخر سورة التّوبه و ما کان المؤمنون لینفروا کافّة فلو لا نفر من کلّ فرقة طائفة لیتفقّهوا فی الدّین و لینذروا قومهم اذا رجعوا الیهم لعلّهم یحذورن.

انجام: و کلّ من تفقّه و تعلّم لهذا الفرض کان علی المنهج القویم و الصراط المستقیم و من عدل عنه و طلب الدنیا بالدین کان من الاخسرین اعمالا الّذین ضلّ سعیهم فی الحیاة الدّنیا و هم یحسبون انّهم یحسنون صنعآ.

14 _ مقدمة الواجب «53 _ 62» (اصول فقه _ عربی)

از: ؟.

رساله ای است در بحث اصولی مقدمه فعل واجب. با عناوین «فائده، ایقاظ و هدایه» و از شهید، سید و محقق سبزواری نام برده است. کاتب در ابتدای رساله آن را به «استاذنا الشریف» نسبت داده است.

آغاز: فائدة ذهب الاکثرون الی انّ الامر بالشیء مطلقا امر بما لا یتمّ به مطلقا و فصّل فیه بعض و فوافق الاکثر فی السبب و خالفهم فی الشرط کصاحب المعالم رحمت الله علیه.

15 _ الشرط فی ضمن العقد «62 _ 68» (فقه _ عربی)

از: ابوالقاسم بن حسن گیلانی (میرزای قمی) (1231 ق)

در این رساله ضمن شش بحث کوتاه مسأله شرط ضمن عقد بررسی میشود.

[الذریعة 14-183، مرعشی 13-101، الفبایی آستان قدس 371].

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین والصّلاة والسّلام علی محمّد و آله اجمعین اما بعد....ولابدّ فی هذا المطلب من بیان مفهوم لفظ الشرط و حقیقة الشرط الجائز و الغیر الجائز و فائدة الشّرط.

ص: 309

غیر از رساله 8 و 12 بخط محمد حسن بن محمد صادق نوری است. شاید آن دو رساله هم به خط او باشد.

تاریخ کتابت رساله 1 تا 5 و 8 و 9 سال 1224 و رساله 11 و 14 سال 1235 و رساله 15 سال 1238 میباشد.

محل کتابت رساله 2 و 10 و 15 کربلا و رساله 11 و 14 نجف اشرف است.

در ادامه رساله 13 مطلبی در اصل صحت به عنوان «قاعدة» هست.

68 برگ، 15 × 21

( 832 )

1 _ الاشارات و النصوص «2 _ 28» (کلام _ عربی)

از: ؟.

چون بر برخی از مؤمنین مسأله ارتداد و نفاق ائمه کفره مشتبه شده بود مؤلف برخی از نصوص وارده از خاندان عصمت و نبوت را در این رساله مختصر گرد آورد. رساله با عناوین «الاشارة و النص» نگاشته شده و از کتابهایی چون کافی، احتجاج، المحاسن و الجوامع و جز آن نقل کرده است.

آغاز: الحمد لله الّذی اصطفانا من الامم من امة محمّد المصطفی و من المتمسکین بالتمسک بذریّة وصیه علیّ المرتضی و صلّی الله علیهم صلاة دائمة لا تعدّ و لا تحصی و بعد فهذه نصوص مختصره فی.... ائمة الکفر.....

2 _ فائدتان «30 _ 34» (رجال _ عربی)

از: ؟.

دو فائده با شماره های یازدهم و دوازدهم در بیان کنیه ها و القاب حضرت رسول و ائمّه اطهار علیهم صلوات الله و تاریخ ولادت آن بزرگواران است احتمالا قسمتی از

ص: 310

یک کتاب رجال باشد سپس به معرفی اقسام شیعه و در خاتمه ارقام احادیث موجود در کتب اربعه و تاریخ وفات برخی از فقها و در پایان توقیعات صادره از ناحیه مقدسه بیان شده است.

آغاز: فائدة الحادیة عشر فی بیام الکنی و القاب الّتی یعبّر بها عن الرّسول و الائمّه علیهم السّلام فی الاخبار منها ابوالقاسم کنیته صلّی الله علیه و آله و یستعمل ذکرها فی محمد بن الحسن المهدی علیه السّلام.

3 _ نکوهش صوفیه (عربی)

از: ؟.

شامل چند حدیث در نکوهش صوفیه به نقل از کتابهای بحار الانوار مجلسی؛ و حدیقة الشیعة اردبیلی.

4 _ شرب الدخان من نزعات الشیطان (فقه و حدیث _ عربی)

از: سید شبر بن محمد بن ثنوان موسوی مشعشعی (بعد از 1186 ق).

شامل چهارده حدیث از رسول اکرم صلوات الله علیه و آله درباره شرب دخان.

یک روایت هم درباره شرب دخان در ادامه رساله قبل است.

[به ذریعه ج 13 رجوع شود ].

آغاز: الحمد لله علی افضاله والصّلاة والسّلام علی محمد و آله اما بعد فیقول....انّه لمّا کتبت رسالة کبیرة فی حکم شرب التّتن وجدت احادیث کثیره خاصّة ناصّة علی حکمه فی رسائل عدیدة.

انجام: و ممن حکم بتحریم شربه لما ذکرنا و غیره من العلماء الاعلام العلم العلّامة الثقه الامین شیخنا الشیخ فخر الدین الطریحی صاحب مجمع البحرین...و شیخنا العالم الفاضل الشیخ یعقوب بن ابراهیم الحویزی و غیرهم ممّن یطول ذکرهم

ص: 311

و بعض المعاصرین....و کثیر من هذه الاخبار نقلناها من کتاب الشیخ یعقوب و بما بیّنا کفایة لطالب المسترشد.

5 _ حکم شرب تتن و حشیش (فقه و حدیث _ عربی)

از: ؟.

مجموعه ای از ورایات و حکایات درباره شرب تتن و حشیش به نقل از سید نصر الله حائری شهید و.....

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله ربّ العالمین والصّلاة والسلام علی محمد و آله اجمعین نکتب بعض الرّوایات فی حکم الحشیشة المسمّاة بالتّتن الّتی فی مواضع کثیرة من کلام النّبی صلّی الله علیه و آله.

انجام: اِنّ رجلا کان یدعو الله کثیرا اَنْ یکون من اصحاب صاحب الامر (علیه السلام) فراه به ذات لیلة وقال له ان کنت صادقا فیما تدّعیه فی الدّعاء فخذ هذا السّیف وامض الی طریق کذا فی آخر اللّیل واضرب بعنق اوّل من یخرج الیک.

رساله اول نسخه اصل بخط مؤلف است.

بقیه رساله ها نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

در ادامه رساله پنجم حکایاتی از اهل بیت: است.

49 برگ، 16 × 21

( 836 )

1 _ عشقیه «1 _ 5» (عرفان _ فارسی)

از: وحید تبریزی.

گفتاری است عرفانی در عشق و عاشقی و تأویلی از حدیث «کنت کنزآ مخفیآ...» در هشت رمز.

[الذریعه 9-1265، نسخه های فارسی منزوی 2/ 1285].

ص: 312

2 _ الکلمات الطریفة «5 _ 6» (عربی)

از: محمد بن مرتضی فیض کاشانی (1091 ق)

صد کلمه است با عناوین «ایقاظ _ ایماظ _ اشاره» و جز اینها. در پاره ای از مسائل اعتقادی که به اشاره و کنایه بیان شده و در آخر به رمز بیان شده که مراد در این کتاب فرقه ناجیه اثنا عشریه میباشد. تاریخ تألیف در بعضی از نسخه ها 1066 یا 1081 ذکر شده است.

[الذریعة 18-116، مرعشی 4-75، مجلس 37/ 298].

آغاز: سبحان الّذی خلق الانسان من طین ثم جعل نسله من سلالة من ماء مهین.

3 _ گلشن راز «7 _ 22» (عرفان _ منظوم _ فارسی)

از: محمود بن عبدالکریم شبستری (720)

به جلد 2 ص 636 رجوع شود.

4 _ شرح گلشن راز «23 _ 129» (عرفان _ فارسی)

از: ؟.

شرح فلسفی، عرفانی است. شارح از اشعار و نظم بسیار استفاده میکند.

در سال هشتصد و چند شروع به تالیف کرده است.

آغاز:....و ثمان مأة ابتداء بتسوید بیاض بالهام مبدأ فیاض نموده شد به شرط آن که از تکلّف در عبارت و تصلّف در اشارت معرض باشد و در اثناء شرح هر بیت.

5 _ طالع نامه «130 _ 141» (فارسی)

از: ؟.

علم طالعبینی را به وسیله عناوین «سؤال _ سؤال» در بروج دوازدهگانه بیان کرده

ص: 313

است و از حکمایی چون بطلمیوس و ابو البحران و دیگران بسیار نقل کرده است.

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین و صلواته علی محمّد و آله اجمعین اما بعد چنین گفته اند حکیمان..... و لیکن اعتماد بر آن است که هندوان گفته اند چون طالع نهادی.

6 _ تحفة الابرار الملتقط من آثار الأئمة الاطهار «143 _ 181» (فقه _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد نقی (1260 ق)

به جلد 2 ص 108 رجوع شود.

هیچ کدام نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

رساله اول و چهارم از اوّل و آخر ناقص، و رساله 2 و 3 و 5 و 6 از انجام ناقص است.

181 برگ، 18 × 22

( 856 )

1 _ قرة العیون فی اعز الفنون «4 _ 92» (عرفان _ عربی)

از: محمد بن مرتضی فیض کاشانی (1091 ق)

پیشتر در برخی مجموعه ها معرفی شد و چاپ شده است.

2 _ الکلمات الطریفة «92 _ 115» (عربی)

از: محمد بن مرتضی فیض کاشانی (1091 ق)

در مجموعه قبلی هم نسخه ای از این کتاب بود.

3 _ اصول المعارف الدینیة «115 _ 129» (عربی)

از: محمد بن مرتضی فیضا کاشانی (1091 ق)

این رساله را در ضمن سه باب به سال 1036 ق به انجام رسانده است. این رساله غیر

ص: 314

از «اصول المعارف» که خلاصه عین الیقین خود اوست میباشد.

[کتابشناسی آثار فیض 138، الذریعة 2/ 198].

آغاز: الحمد لله الّذی دلّ علی ذاته بذاته و علی رسله بآیاته و علی یوم الآخر بحججه و بیّناته.

4 _ ترجمة العقائد «130 _ 146» (فارسی)

از: محمد بن مرتضی فیض کاشانی (1091 ق)

رساله مختصری است در بیان اعتقادات حقه شیعه با استفاده از آیات مبارکه قرآن کریم و روایات ائمه طاهرین:. این رساله دارای هشت باب است چون ابواب بهشت.

مکرر چاپ شده است.

[الذریعة 4-117، مرعشی 11-367، نسخه های فارسی منزوی 2-920، مجلس 25/ 2].

5 _ زاد السالک «146 _ 151» (عرفان _ اخلاق _ فارسی)

از: محمد بن مرتضی فیض کاشانی (1091 ق)

بارها چاپ شده است.

رساله ها بخط محمد مؤمن بن اسماعیل الطباطبائی در 1118 و 1119

رساله اول در سبزوار و رساله دوم و سوم در مشهد.

رساله چهارم نام کاتب ندارد امّا ظاهرآ بخط کاتب بقیه رساله ها است.

رساله اول از آغاز نقص دارد و در ادامه رساله پنجم حدیثی هست.

151 برگ، 12 × 19

ص: 315

( 872 )

1 _ جُنگ حدیث «2 _ 31» (عربی _ فارسی)

از: ؟.

شامل روایات و حکایات در مناقب سالار شهیدان ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) و ترجمه و شرح مختصری از برخی آیات شریفه قرآن کریم و احادیث.

آغاز: مروی است که هر وقت پیغمبر خدا به مسجد تشریف میبرد حسین (علیه السلام) طفل بود انگشت سبّابه جدّ بزرگوار خود را در دست گرفته به مسجد می رفت و با جدّ خود نماز میکرد.

2 _ الاربعون سورة من التوریة = حدیث قدسی = چهل سوره «33 _ 44»

(عربی)

چهل سوره از «توراة» است که به عربی نقل شده است و با عناوین «یابن آدم» «یابن آدم».

[الذریعة 1-179،مرعشی 1-70، مجلس 35/ 19].

3 _ اعتقادات و اخلاق «50 _ 77» (عربی)

از: ؟.

مجموعه ای است از احادیث که از کتابهای مهم روایی شیعه گردآوری شده است و در این نسخه دو باب آن با عناوین «باب المیثاق و الطینة» و «باب التوبة» آمده است. در یک جا عنوان «الفرقة _ الفرقة» و شعری به فارسی از شیخ بهایی مشاهده میشود.

ص: 316

4 _ ترجمه رساله طیبی «79 _ 87» (فارسی)

از: ؟.

ترجمه رساله ای از فضل بن یحیی بن علی طیبی کوفی در احوال دیدار صاحب الزمان علیه آلاف التحیة و الثناء و عجل الله تعالی فرجه.

رساله بخط شیخ فضل بن یحیی بن علی طیبی در خزانه [حرم] امیر مؤمنان بوده است.

آغاز: منقول است که یافته شد در خزانه امیرالمؤمنین و سید الوصیّین و حجت ربّ العالمین علی بن ابیطالب علیه السّلام نوشته ای به خطّ شیخ فاضل و عالم عامل شیخ فضل بن یحیی بن علی طیبی کوفی .

انجام: این است آخر آن چه شنیدم از شیخ فاضل صالح و عامل عالم شیخ زین الدّین ادام الله افضاله. انتهی المضمون المنقول عن الرسالة والله العالم بحقائق الامور.

5 _ مثنوی پیر و جوان «107 _ 109» (فارسی)

از: محمد نصیر طبیب اصفهانی (1191 ق)

دویست و هشت بیت است.

[الذریعة 19-132، فرهنگ سخنوران 355].

آغاز:

شبی با نوجوانی گفت پیری کهن دردی کشی صافی ضمیری

چه غم صاحب دلی روشن روانی در این دیر کهن پیر مغانی

انجام:

کلید گنج حقّ در پرده اوست

قضا بازو قدر سر پنجه اوست

عیان نور خدائی از جنابش برون دست خدا از آستینش

ص: 317

6 _ نان و حلوا «113 _ 116» (فارسی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

مثنویی انتقادی است در بیش از چهار صد بیت که ضمنآ سوانح سفر حجاز خود را نیز آورده است.

[الذریعة 24-30، مرعشی 2-352، الفبایی آستان قدس 576].

رساله ها تاریخ کتابت ندارد. این مجموعه به عنوان جنگ معرفی میشد بهتر بود زیرا غیر از این شش رساله.

در ادامه رساله دوم 12 حدیث قدسی و نیز مرثیه و مواعظ هست.

و در ادامه رساله چهارم مطالبی در حقانیت فرقه ناجیه شیعه و داستان ملاقات ابن مهزیار با امام زمان7 و قصیده سید حمیری و اشعار و غزلیات فارسی و احادیث مربوط به جهنم.

و در ادامه رساله پنجم مثنوی شامل 172 بیت با این مطلع: «آتشی میبینم ای یاران ز دور» و چند شعر از نشاط اصفهانی و مثنوی بهاریات میرزا نصیر طبیب اصفهانی.

و در ادامه رساله ششم قصیده ای شامل بیش از صد بیت با این مطلع

«سوی ویرانه ام آمد سحری جلوهکنان بهر بوسیدن (پرسیدن) بیمار خود آن سرو روان».

و قصیده ای از هاتف اصفهانی و اشعار دیگر هست.

117 برگ، 13 × 20

( 885 )

1 _ الاصباح (یا «المصباح») «1 _ 26» (بلاغت _ عربی)

از: ؟.

شرح یکی از کتابهای بلاغی است در سه «عقد» و هر عقدی دارای چند «فریده».

عقد اول: در انواع مجاز، عقد دوم: در تحقیق معنی استعاره و عقد سوم: در تحقیق

ص: 318

قرینه استعاره بالکنایه.

مؤلف مطالبی از زمخشری، عبدالقاهر جرجانی و تفتازانی نقل کرده و در آخر کتاب مینویسد:«..الحمد لله علی اتمام الاصباح بعد الظلام المُحْوِج الی المصباح....»و ظاهرآ نام کتاب «الاصباح فی شرح المصباح» باشد.

آغاز: ولو قال و علی آله العلّیه لکان احسن سبکآ و اعلی منزلةً عند اصحاب الرّویة ذوی النفوس الزّکیّه ای المفلحة قال الله تعالی قد افلح من زکّیها.

انجام: و لک ان تجعل الجمیع قرینةً فی مقام شدّة الاهتمام بالایضاح. الحمد لله علی اتمام الاصباح بعد الظلام المُحْوِج الی المصباح و نرجوا الانتظام فی سلک دُعاء....الطَّلَبة الصُّلَحاء فی الصّباح وَ الرّواح.

2 _ شرح الرسالة الوضعیّة «26 _ 49» (بلاغت _ عربی)

از: ابوالقاسم اللیثی (888 ق)

شرح مختصری است بر کتاب «الوضعیّة العضدیّة» قاضی عضد الدین عبدالرحمان بن احمد (756 ق)

[کشف الظنون 1/ 898].

آغاز: الحمد لله الّذی خصّ الانسان بمعرفة اوضاع الکلام و مبانیه و جعل الحروف اصول کلمته و ظروف معانیه والصلاة علی المشتق من مصدر الفضل و الحکم.

انجام: المعتبر فی الالفاظ هو حال الوضع و الموضوع له فی....امر کلّی و اِن استعمل هیهنا فی شخص فلا یکون جزئیّآ بخلاف زید فانّه جزئی لوضعه لذلک المشخّص وکذا الحال فی مثل هذه الصّورة.

3 _ شرح الرسالة الوضعیّة «49 _ 123» (بلاغت _ عربی)

از: ابراهیم بن محمد بن عربشاه اسفراینی.

ص: 319

شرحی است مزجی بر «رساله وضعیّه» قاضی عضد الدین ایجی (756 ق) که در کیفیّت وضع الفاظ به جهت معانی فراهم آمده و خود رساله مشتمل است بر یک مقدمه و یک تقسیم و یک خاتمه.

در فهرست سابق این کتابخانه این رساله به عنوان شرح رساله استعاره یاد شده است.

آغاز: بسمله. نسألک فائدة تملا وجودَنا تَنَزُّلَها من السمآء یا من مَنَّ علینا بتعلیم الاسماء و تقسیم انواع النّعماء و اجناس الآلاء و تفهّم مصادر ظواهر احکام الحنیفة البیضآء.

انجام: فهذا التّنبیه بمنزلة الدّلیل علی التنبیه السّابق و ما افید انه یحتمل اَنْ یکون للمنع عن الوقوع فی ظنّ اتّحاد المعنی غیر محتمل اذ الوقوع فی ظنّ اتّحاد المعنی مطلقا غیر ممنوع و فی ظنّه وضعا لا یدفعه قوله اذالمعتبر الوضع.

4 _ رسالة فی علم الوضع «124 _ 127» (بلاغت _ عربی)

از: ؟.

رساله ای است مختصر در علم وضع و اصول آن. مؤلف از عضد الدین ایجی و سید شریف جرجانی و خطیب قزوینی و سکّاکی نام برده است.

آغاز: الحمد لله الّذی دلّ علی وجوب وجوده استحالة الدّور و امتناع تأثیر اللّاحق فی مؤثّره السابق واعترف به بطلان التسلسل المبرهن ببرهان التطبیق.

انجام: والمترادف و عکسه و هو لفظ متعدد لمعنی واحد جزئیا کعمر و ابی حفص او کلیّآ کلیث واسد.

5 _ رسالة فی الاستعارة «127 _ 128» (بلاغت _ عربی)

از: ؟ شاید از ملا محمد کردی.

ص: 320

آغاز: اعلم انّ الحقیقة هی الکلمة المستعملة فیما وضعت هی له فی اصطلاح به التّخاطب و لا حاجة فیها الی قرینة والمجاز هی الکلمة المستعملة فی غیر ما وضعت هی له بملاحظة وجود علاقة.

انجام: هذا آخر ما اوردنا فی تحقیق الاستعارة و اقسامها و قرائنها متباعدآ عن سلک الاطناب تبصرة لاهل هذا العلم من الطّلاب و تسهیلا لفهم معانی خطب الکتاب.

6 _ حاشیة شرح الرسالة الوضعیّة «128 _ 145» (بلاغت _ عربی)

از: ملا محمد کردی.

حاشیه ای است بر شرح ابراهیم بن محمد اسفراینی بر «رساله وضعیّه» قاضی عضد الدین ایجی رساله سوم این مجموعه.

آغاز: قوله للایماء الخ یعنی اَنّ هذه موضوع للایماء الی الحاضرة فی الخارج واستعمله هنا مجازآ للایماء الخ الموجودة اشارة الی ما یصحّح المتجوّز و انّ الحاضر فی العقل بمنزلة الحاضر فی الخارج.

انجام: اقول فالظّاهر حینئذٍ ان یؤخّر قوله و فیه عن [...[التعریف بهما.

7 _ حاشیة شرح الرسالة الاستعارة «145 _ 174» (بلاغت _ عربی)

از: ؟.

حاشیه ای است بر شرح عصام الدین بر «رسالة الاستعارة» ابوالقاسم اللیثی سمرقندی.

]رجوع کنید به کشف الظنون 1/ 845].

آغاز: الحمد لله الّذی خلق الانسان علّمه البیان و جعله ذریعة الی معرفة دقائق القرآن والصّلاة والسّلام علی من عجز عن ادراک مقاماته عقول العقلاء و کلّ عن بیان حالاته السنة فحول البلغاء و علی آله.

ص: 321

هیچ کدام نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

رساله اول از آغاز و رساله هفتم از انجام ناقص است.

174 برگ، 16 × 22

( 898 )

1 _ (مصائب خامس آل عبا) اسرار الشهادة «2 _ 40» (مقتل _ فارسی)

از: محمد مهدی بن سید محمد جعفر موسوی.

مؤلف ابتدا کتابی حاوی مصائب خمسة النجباء به زبان عربی نوشته اما چون بسیاری از فیض آن محروم مانده بودند این مختصر را به فارسی پرداخته است.

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین والصّلاة والسّلام علی محمّد و آله اجمعین....سابقآ کتابی به زبان عربی نوشته بودم که حاوی بر مصائب خمسة النجباء و مشتمل بر شهادت اصحاب عبا بود.

انجام: پس لعنت خداوند عالمیان به هر دو باد زیرا که هر دو از پدر و پسر ظالم و کافر و بروی امام زمان عاق بودند و کافر حربی بودند و هر یکی به امام زمان خود یاغی و ظالم و نافرمان لعنهما الله ابد الابدین و دهر الدّاهرین.

2 _ عهد نامه لاهوتیه «41 _ 56» از: محمد مهدی بن سید محمد جعفر موسوی.

در بیان عهدنامه جناب رب الارباب، با جناب ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) در شهادت است که طرق مختلف و کیفیت روایت آن را بیان کرده است.

آغاز: الحمد لله الّذی جعل قلوب احبّائه مشتاقآ بجنابه و صیّر افئدة المشتاقین مشتاقآ لوصاله و لقائه بمکان قد جاوزوا عن لذات الدّنیا و حلالها و جلالها و جمالها بل عن الدّنیا و ما فیها.

ص: 322

انجام: حامل لوای اولدی بونه طومار یازدی و مهر اولوندی...ذکر اولندی هم نثر له و هم نظم له.

3 _ تحفة الوزراء = چهل باب «61 _ 62» (اخلاق _ فارسی)

از: ؟.

چهل باب کوتاه است در نصیحت و اندرز و هر باب دارای چهار کلمه آموزنده میباشد.

[مرعشی 3/ 198].

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین....این کتاب مشتمل است بر آن چه حکماء از کتب قدماء اختیار کرده اند و فواید بسیار در ضمن هر حرفی مرقوم و معلوم میشود.

انجام: چهار چیز اصل سعادت دو جهانی و مرادات جاودانی است. 1 _ فرمان بردن خدا و رسول. 2 _ اطاعت پدر و مادر. 3 _ خدمت علما و حکماء. 4 _ شفقت بر خلق خدا.

4 _ (ردّ الصوفیه) «97 _ 107» (فارسی)

از: فتح الله بن حسن وفائی شوشتری (1304 ق)

مؤلف به دستور استادش شیخ جعفر شوشتری این رساله را در رد صوفیه و آنچه که آنها سیر الی الله میگویند نوشته است. او در مقدمه با استفاده از آیات مبارکه مقام انسانی را بررسی کرده است و سپس مراتب برخی از کسانی را که در این باب شهره بوده اند بیان کرده است.

تألیف این رساله در سال 1294 بوده است. مؤلف از میرزا ملکم و سید صالح اردبیلی نام آورده است.

آغاز: الحمد لله الّذی منّ علیّ بالهدایة بعد الضّلال...اما بعد مطلبی لازم العرض

ص: 323

است که به حکم اذا ظهرت البدع فی امّتی فلیظهر العالم علمه و الّا فعلیه لعنة الله والملائکة و الناس اجمعین.

انجام: ثانیا به حکم المأمور معذور به اَمر و فرمایش حجة الاسلام والمسلمین العالم العامل و الموحّد الکامل شیخنا الاکبر الشیخ جعفر الشوشتری ادام الله ظلّه علی رؤس المسلمین بوده است و چون امتثال امرش بر کافّه امّت سید المرسلین فرض.

5 _ جنگ «108 _ 171» (عربی _ فارسی)

از: ؟.

مجموعه ای از اشعار عربی و فارسی از سید رضی، علامه؛ ترجیحبند درویش شیرازی، قاآنی، مشتاق، سنایی، امیر خسرو، سعدی؛ اشعاری در مدح مولا امیرالمؤمنین علی ((علیه السلام))از جمله، ترجیحبند

«بلغ العلی بکماله کشف الدجی بجماله»

و دیگران.

آغاز:

اخلّاء الرجال هم کثیر و لکن فی الشدائد هم قلیل

فلا یغررک خلّة [من تواخی] فمالک عند نائبة خلیل

انجام:

و للزنبور و البازی جمیعآ لدی الطیران اجنحة و خفق

و لکن بین ما یصطاده باز و ما یصتاده الزنبور فرق

رساله اول بدون تاریخ یا نستعلیق 1275

رساله دوم نستعلیق مهدی قراباغی در 1275. در ادامه آن معما، مناظره شعری فیض کاشانی و جامی و شرح یک بیت عربی و مطالبی در احکام و ریاضیات از مشکلات العلوم به ابن

ص: 324

داود همدانی.

رساله سوم نستعلیق 1307. در ادامه آن اشعار، حدیث از امیر مؤمنان، شرح «انا نقطة تحت الباء» بحثی در نبوت و ولایت مطلقه و حدیثی از امام رضا (علیه السلام) به نقل از مشکلات العلوم.

رساله چهارم نستعلیق 1321 از روی نسخه مؤلف.

171 برگ، 13 × 21

( 908 )

1 _ صرف میر «2 _ 23» (صرف _ فارسی)

از: میر سید شریف جرجانی.

2 _ العزی فی التصریف «24 _ 31» (صرف _ عربی)

از: عز الدین ابراهیم زنجانی.

3 _ شرح الانموذج «34 _ 97» (نحو _ عربی)

از: جمال الدین محمد اردبیلی.

4 _ کبری «98 _ 107» (منطق _ فارسی)

از: میر سید شریف جرجانی.

5 _ الصمدیّة «108 _ 128» (نحو _ عربی)

از: شیخ بهائی.

رساله اول و دوم و سوم نستعلیق شیخ عبدالرحمان لاریجانی در 1219

رساله دوم در تهران مدرسه ملا آقا رضا در حجره نبویه نوشته شده.

ص: 325

رساله چهارم نستعلیق شیخ علی در 1204 یا 1240

رساله پنجم نستعلیق 1213 یا 1230

128 برگ، 16 × 20

( 1005 )

1 _ رساله عرفانی «1 _ 63» (فارسی)

از: ؟.

مطالب عرفانی است با استفاده از آیات و اشعار فارسی در چند باب که این نسخه فقط باب الذکر را در بر دارد.

آغاز: تا یک نفس ما بیچارگان نیز ذوق بیخودی چشیده از خود فارغ آییم و از حقیقت مسلمانی بویی به مشام ما رسد.

انجام: اگر پرسیدند که شک چیست بگو ظاهر شدن حالی بر دل که نتواند که پوشیده دارد چیزی را که پوشیدن آن پیش از ظهور این حال واجب است.

2 _ والدیّه = معرفت «64 _ 71» (عرفان _ فارسی)

از: خواجه ناصر الدین عبید الله احرار ولی (خواجه احرار) (895 ه . ق)

رساله مختصری است در چگونگی وصول به حق.

مؤلف چون آن را به درخواست پدرش محمود چاپچی باغستانی نوشته «والدیّه» نامیده است.

[دانشنامه ادب فارسی، انوشه 1-52، نسخه های خطی منزوی 1/ 1397].

آغاز: الحمد لله الاحد بذاته و کبریائه، الواحد بصفاته و اسمائه و الصلاة علی من تجلی....اما بعد سبب تألیف این نسخه مختصر آن بود که والد این فقیر رزقه الله و ایانا العمل بما فیه بنابر حسن ظنی که ایشانرا به این فقیر بود....

ص: 326

انجام: بواسطه رابطه ای که دل او را به دل ایشان بود چون رابطه نماند آن حال نماند و سبب اینکه بسیاری از کسانی که ایشان را ذوقی از صحبت این طایفه حاصل شده بود نماند این است.

بیعنایات حق و خاصان حق گر ملک باشد سیاه استش ورق

تمت رساله الوالدیّه.

3 _ حورائیّة = شرح رباعی ابو سعید ابوالخیر «71 _ 74» (عرفان _ فارسی)

از: خواجه ناصر الدین عبید الله احرار ولی (895)

شرح مختصری است بر این رباعی ابو سعید ابوالخیر:

حورا بنظاره نگارم صف زد

رضوان ز تعجب کف خود بر کف زد....

مؤلف در سبب تألیف این رساله مینویسد:«...شنیده شد که حضرت امیر الامرا جلال الدین امیر بایزید زاد الله توفیقه لاعانة المسلمین از بعضی از عزیزان معنی این رباعی میخواسته اند....»

[مجلس 37-339، نسخه های خطی منزوی 2-1133، آستان قدس 7/ 782].

آغاز: الحمد لله فیاض الحکم و المواهب....اما بعد بدانکه این فقیر را بسی شعف میبود به دانستن معانی رباعی قطب الاولیاء سلطان ابو سعید ابی الخیر قدس الله روحه....

انجام: از خواص محبت آنست که محبّ را هیچ لذّتی بهتر از ملاقات محبوب نباشد.

4 _ اصطلاحات صوفیان «74 _ 78» (فارسی)

منسوب به عبدالرحمن جامی (898 ه . ق)

رساله مختصری است در بیان معانی اصطلاحات عرفانی. از تفسیر بحر الحقائق که

ص: 327

تفسیر عرفانی است مطلبی نقل کرده است. رساله نام ندارد و ما نام را با توجه به مطالبش برایش نهادیم.

در فهرست سابق این کتابخانه این رساله به ابوسعید ابوالخیر نسبت داده شده.

[مرعشی 1-219، سپهسالار 3/ 143].

آغاز: بدانکه بتخانه و بتکده و خمخانه و شرابخانه باطن عارف کامل را گویند که در او از معارف و حقایق و شوق الهی بسیار باشد....

انجام: فاما علما گفته اند که عبودیت حق به طوع و رغیت کمال بلوغ است که «اعبد ربک حتی یأتیک الیقین» و مشاهده قدرت و عظمت و حکمت حضرت سبوحیه قدس سره بلوغ کمال است.

5 _ نفحات السالکین «78 _ 94» (عرفان _ فارسی)

از: ؟.

رساله مختصری است برای سالکان که با عبارتهای «بدان ای طالب صادق» مطالبی آورده. و اشعار به تناسب از شاعران عارف نقل شده است. از خواجه علاء الدین عطار نام برده است.

آغاز: الحمد لله الذی طهر نفوس السالکین بتجلیات نفحات اسمائه و صفاته...اما بعد فقال النبی (صلی الله علیه و آله): «ان لربکم فی ایام دهرکم نفحات الا فتعرّضوا لها» بدان ای طالب صادق....

انجام:

سرمایه سعادت ما درد یار بود

ورنه به سعی ما گره از کار کی گشود

چون قلم اندر نوشتن میشتاقت

چون به عشق آمد قلم بر خود شکافت

بس کنم خود زیرکان را این بس است بانگ.... کردم اگر در ره کس است

ص: 328

6 _ نصیحة السالکین «95 _ 112» (عرفان _ فارسی)

از: ؟.

رساله مختصری است در نصیحت اهل سیر و سلوک و در این راه باید استاد و شیخی داشته باشند زیرا مَنْ لَمْ یکن له شیخٌ فشیخه الشیطان».

از خواجه علاء الدین عطار و خواجه محمد پارسا نام برده است. در بعضی موارد عبارات «بدان ای طالب صادق»، «بدان ای دوریش» را به کار برده است. از قرائن بدست می آید که مؤلف همان نویسنده «نفحات السالکین» باشد.

آغاز: حمد بیحد و ثنای بیعد خدایی را که از کمال فضل و عنایت مشت خاک را به سعادت محبت خودش مشرف گردانید.....

انجام: به تحقیق و یقین بدانی که سالک طریق تا اینچنین احتیاط در سلوک و رفتار خود نکند هیچگونه ترقی در مدارج قرب ممکن نیست که تواند کرد.

قرب نی بالا نه پایین رفتن است قرب حق از قید هستی رستن است

اتصالی بیتکیف (تکلّف) بیقیاس

هست رب الناس را با جان ناس

هیچ کدام نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد (شاید از سده 9 و 10 باشد.

رساله اول فقط باب الذکر را دارد و در حاشیه رساله دوم مختصری از شرح لمعات و لوایح هست.

در آخر نسخه مهر بیضوی «محمد صادق بن حسن» هست.

متفرقاتی در عرفان نیز در این مجموعه هست.

114 برگ، 16 × 23

( 1035 )

1 _ التقریب فی اسرار الترکیب = ترکیبات جلدکی «1 _ 18» (کیمیا _ عربی)

از: شیخ ایدمر بن علی جلدکی (ق 8)

در چگونگی ترکیب و اسرار حجر مکرم و مسائل این علم است در کتاب حاضر به

ص: 329

قدری مفصل نوشته شده است که بنا به گفته مؤلف احتیاجی به کتاب دیگر در این فن نمیباشد.

[مرعشی 8-75، مجلس 36-55، الذریعه 4/ 364].

آغاز: کتاب الثالث من الترکیب للجلدکی. قال الجلدکی فی الثالث من التقریب فی بیان المیاه الحالة انها تحل الارواح و الاجساد و الاحجار.....

انجام: و یتبع طریق الحق حیث ما وجده من دقائق....مع ترک المیل و الهوی فان ذلک نور الله یهدی به من یشاء لا اله الا هو الفضل العظیم.

2 _ السرّ الرّبانی فی العلم المیزانی «18 _ 30» (کیمیا _ عربی)

از: شیخ محمد القمری المصری.

در اسرار علم کیمیا که در نتیجه پانزده سال فکر در شرح جلدکی بر خطبة البیان و بیست مرتبه مطالعه رساله بیان جلدکی و دقّت در رساله خواص کبیر جابر بن حیّان نوشته شده و مشتمل بر یک مقدمه و نه مقاله و یک خاتمه میباشد.

[مرعشی 15-124، الفبائی آستان قدس ص 304].

آغاز: المقاله الخامسة فی میزان المتعلق بالنحاس. اعلم ان النحاس ظاهره حارّ یابس و باطنه بارد رطب و سره حار رطب فی الاعتدال....

3 _ التقریب فی اسرار الترکیب «30 _ 93» (کیمیا _ عربی)

از: شیخ ایدمر بن علی جلدکی (ق 8)

جزء چهارم در نسخه حاضر هست.

آغاز: بعد الحمد و الصلاة علی محمد و آله.....بالجزء الرابع الذی یعمل کتابنا هذا المسمی بکتاب التقریب فی اسرار الترکیب و نیل الهدایة لتمامه و المعونة علی جنابه اعلم ایها الأخ الفاضل....

ص: 330

4 _ میزان الحدید «93 _ 121» (کیمیا _ عربی)

از: ؟.

به فهرست سابق این کتابخانه ص 493 رجوع شود.

آغاز: الحمد لله الذی یسرّ علینا....والصلاة والسلام....اعلم ان مداوات الاسرب موجودة فی اجزاء المعدن و النبات و الحیوان و یحصل به ایضآ من الادویة المذکورة تارة.....

انجام: و لیکن ما اردناه من العلم منسوب الینا علی اتم الوجوه بالبرهان السعید والحمد لله الملک المجید الفعال لما یرید.....

5 _ البرهان فی اسرار علم المیزان «122 _ 131» (کیمیا _ عربی)

از: شیخ ایدمر بن علی جلدکی.

قواعد کیمیاگری بنا به روش حکمای یونان و دستورهای بزرگان این فن است.

این کتاب در دو جلد است. جلد اول دارای نوزده جزء و جلد دوم دارای چهارده جزء مشتمل بر فصول و ابواب است و در آغاز هر جزء خطبه ای جداگانه انشاء کرده است.

[مرعشی 16/ 213].

آغاز: الحمد لله الذی نحمده حمدآ کثیرآ کما یجب....اما بعد هو الکتاب الرابع من کتبنا السبعة المسمی بکتاب الذهب من المقالة الرابعة من الجزؤ الرابع من کتاب البرهان فی اسرار علم المیزان....

6 _ البرهان فی اسرار علم المیزان «131 _ 156» (کیمیا _ عربی)

از: شیخ ایدمر علی بن جلدکی.

آغاز: الحمد لله الذی العظیم النافذ العزة...و بعد ذلک الکتاب الخامس الذی هو

ص: 331

الکتاب الزهرة من جملة الکتب السبعة الحاویة لاسرار کل نفیسة....

انجام: فیما اعتمدناه من العلم الذی لا یمکن ان یمتزج فی موجبه العقاب بالسحاب و السحاب بالعقاب و الی الله المرجع و المآب و نسأل الله السلامة فی یوم الحساب.....

7 _ السرّ الربانی فی العلم المیزانی «156 _ 179» (کیمیا _ عربی)

از: شیخ محمد القمری المصری.

آغاز: کتاب الفضة من رسالة السر الربانی للشیخ القمری؛ المقالة الثامنه فی میزان المتعلق بالفضة الذهب....

انجام: و لکن اعلم یا اخی ان من لم یطلع علی اسرار الاملاح فلم یدرک من هذه الصناعة شیء قل و لاجلّ جملة کافیة و الآن نختم....

8 _ البرهان فی اسرار علم المیزان «179 _ 197» (کیمیا _ عربی)

از: شیخ ایدمر بن علی جلدکی.

آغاز: الحمد لله خالق الارواح و النفوس.....و بعد فهذا الفصل من مقالة السادسة من الجزء الرابع من کتاب البرهان فی اسرار علم المیزان و هو کتاب ینبّه النفوس فی اظهار الزینة لکل عروس....

رساله چهارم و هشتم نستعلیق عباس بن محمد گلپایگانی در 1338. بقیه بدون تاریخ.

رساله اول فقط جزء سوم را دارد.

رساله دوم فقط مقاله پنجم را دارد.

رساله سوم جزء چهارم را دارد.

رساله پنجم فقط کتاب الذهب.

رساله ششم فقط یک جزء را دارد.

رساله هفتم کتاب الفضه را دارد.

ص: 332

کتاب هستم هم یک جزء را دارد.

197 برگ، 13 × 21

( 1195 )

1 _ الحقائق «1 _ 101» (اخلاق _ عربی)

از: ملّا کحسن فیض کاشانی (1091 ق)

دارای شش مقاله است و هر مقاله ای مشتمل بر ابواب و فصول.

خلاصه محجة البیضاء به شمار می آید. این کتاب را در اواخر عمر یعنی سال 1090 نگاشته است.

چاپ شده.

[الذریعة 7-28، مرعشی 4/ 32].

آغاز: الحمد لله الّذی نوّر قلوبنا بنور الایمان و عرفنا من اسرار الحدیث و القرآن والصلاة والسلام علی محمد سیّد المرسلین و علی آله الطیبین الطاهرین المعصومین.

2 _ الرجعة «102 _ 103» (عربی)

از: حسین بن عبدالعلی بن.....

مطالبی درباره رجعت با عناوین پنجگانه «المطلع» آورده است. تاریخ تألیف این کتاب سال 1137 ق در رامهرمز میباشد.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین. اللهم انّا نسألک الثبات عند السؤال والرجعة و ان تجعلنا.....

انجام: ضرورة الدین و اجماع المسلمین نافیان للتناسخ و هذا لیس من ذاک و قد قال به المفید ره و غیره من المتکلمین و المحدّثین و نطقت به الاخبار والله العالم.

ص: 333

3 _ علائم الساعة «104 _ 113» (عقائد _ عربی)

از: حسین بن عبدالعلی بن......

درباره علائم برپائی قیامت و رسیدگی به گناهان صغیره و کبیره و تعداد گناهان کبیره مطالبی آورده.

مطالب کتاب تحت دوازده عنوان «المقصد» آورده شده است. این کتاب در سال 1139 ه . ق تألیف شده است.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین. لک الحمد یا من انذر عباده فأرسل بین یدی الساعة نذیرآ فقال و قوله الحق....اما بعد فان کثیر الاضاعة و قلیل البضاعة المخطیء فی القول و العمل....حسین بن عبدالعلی بن...ایّده الله سبحانه.

انجام: یجوز للطبیب الحاذق و الجرّاح الماهر قطع...مع ظن عدم التّلف و وضع الدواء فی العین و علاجها بالمیل...و نحوذ لک مع نهایة الاحتیاط و التثبّت و لا یجوز شیء من ذلک و نحوه لغیرهما والله یعلم.

4 _ المثلّث «113 _ 114» (لغت _ عربی به فارسی)

از: ابو علی نظیر بن احمد بن المستدیر البصری.

مقداری از لغات عربی که معنای آنها با تغییر حرکت حرف اول کلمه به فتحه، کسره، ضمّه تغییر معنا پیدا میکند را ذکر نموده است از جمله: الکَلام: سخن، الکِلام: خستگی، الکُلام: زمین سنگ ناک.

آغاز: هذا الکتاب الّفته و سمّیته بالمثلّث و هو اسم تراه فی الکتابة واحدآ ینصرف فی ثلاثة اوجه فتح و کسر و ضم.

انجام: الخَمس: پنج، الخِمس: تشنگی، الخُمس: پنج یک.

ص: 334

5 _ مشکاة الیقین فی اصول الدّین «114 _ 130» (عقائد _ عربی)

از: شیخ حسین بن عبدالعلی بن....

اعتقادات شیعه را به اختصار آورده است. تاریخ اتمام تألیف این کتاب هشتم ماه محرّم الحرام سال 1136 ه .ق میباشد.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین. سبحانک اللهم لک الحمد یا واجب الوجود و یا من لیس غیره فی الحقیقة.....

انجام: هذا جملة ما یجب الاعتراف به مجملا و تفصیل ذلک من الاحوال و الاطوار قلیلا و کثیرآ...موکول الی مواضعه مطلوب من مواقعه. انتهی ما کنا بصدده.

6 _ لُغَز الزُّبدة «120 _ 123» (معما _ عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن الحسین عاملی (1031 ق)

گفتار کوتاهی است در معمّا به لفظ «زبدة» که مراد «زبدة الاصول» خود شیخ بهائی میباشد که برای تقویت ذهن و رفع کسالت نوشته است. شیخ بهائی «لُغَز» های دیگر نیز دارد که عبارتند از: «لُغَز القانون»، «لُغَز الکافیة»، «لُغَز الکشّاف» و «لُغَز النحو».

[فهرست مرعشی 9-256، الذریعة 18-336، فهرست دانشگاه 2/ 442].

آغاز: امّا بعد الحمد والصلاة فیقول احوج الخلق الی رحمة ربّه الغنی محمد المشتهر ببهاء الدین العاملی عفی الله عنه لا یخفی علیکم ایّها الاصحاب العظام والاحباب الکرام.

انجام: و لنقتصر علی هذا القدر من الاطناب فی ذکر اوصاف ذلک الکتاب و العاقل تکفیه الاشارة و الجاهل لا ینتفع بألف عبارة.

همه رساله ها نستعلیق محمد جعفر بن محمد باقر الطبیب الخوئی در 1237

رساله دوم از روی نسخه مؤلف استنساخ شده است.

در آخر نسخه مهر بیضوی «ابوالحسن 1321» هست.

123 برگ، 12 × 20

ص: 335

( 1220 )

1 _ مثنوی در معجزات و اخلاق «1 _ 135» (فارسی)

حدود دو هزار بیت در معجزات و مسائل اخلاقی.

آغاز: حمد و سپاس فزون از عدد و قیاس خداوندی را است که از قدرت بیچند و چون نه طارم بی سکون.....

انجام:

بنام آنکه حرزش عقد جانهاست

کلامش راحت افزای روانهاست

مشو غرّه بر حشمت و ملک و مال

که باشد سرانجام هر یک زوال

2 _ دیوان محبّ شیرازی «136 _ 226» (فارسی)

تاریخ سرودن 1300 ق.

[الذریعة 93/ 970].

آغاز:

بنام آنکه در شأن محمد صلی الله علیه و آله نمود ارسال فرقان محمد صلی الله علیه و آله

انجام:

محب ورزید حبّ...خویش که شد عبدالصمد عبدالصنم نیست

3 _ تفسیر «227 _ 256» (فارسی)

از: ؟.

تفسیر چند آیه قرآن با استفاده از روایات شیعه و اهل سنّت است از تفسیر «خلاصة المنهج» مطالبی آورده است.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین. اللهمّ انزلته و بالحقّ نزل اللهم عظّم

ص: 336

رغبتی....از مجاهد مروی است که حق تعالی سبحانه و تعالی چهار آیه از اول سوره بقره را در مدح مؤمنان نازل فرمود و بعد از آن دو آیه در مذمّت کافران...

4 _ انیس الموحّدین «257 _ 308» (کلام _ فارسی)

از: ملا مهدی نراقی (1209 ق)

درباره اصول دین در پنج باب.

[الذریعة 2-466، فهرست چاپی مشار 1-398، الفبائی رضوی ص 75].

5 _ حدیث قدسی «309 _ 318» (فارسی)

از: ؟.

ترجمه چند حدیث قدسی است.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین....امّا بعد چنین منقول است این چند حدیث، حدیث قدسی است که مذکور میشود که ذاکرین و سامعین و طالبین به آن منتفع شوند....ای پسر آدم هیچ روز تازه نیست.

انجام: ای فرزند آدم محکم گردان کشتی را که دریا بسیار عمیق است و زاد و توشه را بسیار گردان که عقبه و گردنگاه بسیار صعب است والسلام.

6 _ طب «322 _ 323» (فارسی)

از: ؟.

فصل پنجم که غذاها و دواها و...را معرفی و معنی میکند.

آغاز: فصل پنج در معرفت اشیاء مشتمله از اغذیه و ادویه و اشربه و غیر آن از قبیل گندم و نخود و لوبیا.

ص: 337

7 _ شمس الهدایة «324 _ 387» (منظومه _ فارسی)

از: ؟.

مثنوی است در ولایت و امامت که در سال 1305 سرودن آن به پایان رسیده.

آغاز:

بنام خالق فرد توانا سمیع و صانع و بیچون دانا

پدید آورنده..... کریم و قادر و ارباب اشیا

انجام:

صبوری رنج دیرین را نمودم که تا این تلخ را شیرین نمودم

چه آمد این دُر پر مایه در کنج هزار و سیصد از هجرت بُد و پنج

8 _ منظومه «388 _ 406» (فارسی)

از: ؟.

مثنوی است در مدح اهل بیت علیهم السلام.

آغاز:

بنام پادشاه فرد اکبر، محمد9 خداوند توانای توانگر

سر نامه بنام حیّ داور که هست و بود باشد او....

انجام:

مجو از ناخردمندان وفائی

مخواه از تیره قلبان پارسائی

رساله چهارم نستعلیق ملا غلام علی شیرازی در 1309

و رساله هفتم نستعلیق همان کاتب در 1305

بقیه نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

رساله سوم از آخر ناقص و رساله ششم از اول و آخر ناقص.

در ادامه رساله پنجم حکایتی در سه برگ درج شده است.

406 برگ، 17 × 22

ص: 338

( 1239 )

1 _ حاشیة معالم الاصول «1 _ 16» (اصول فقه _ عربی)

از: وحید بهبهانی (1206 ه )

به درخواست فرزندش آقا عبدالحسین نگاشته شده. گویند این حاشیه آخرین تألیف وحید بوده است.

چاپ شده.

[الذریعه 6-205، مرعشی 16-164، مجلس 26-267، مشار عربی 296].

2 _ حاشیه بر شرح مطالع «19 _ 33» (منطق _ عربی)

از: ملا میرزا جان باغنوی (994 ق)

حاشیه ای است بر بحث قضایای شرح مطالع قطب الدین رازی. این حاشیه با عناوین «قوله _ قوله» میباشد.

[کشف الظنون 2-1716، آستان قدی 1/ 308].

آغاز موجود: قال الشیخ فلیزم اما تقوم الشیء الخ قیل لا یخفی ان تقوم الشیء بالنقیضین واشتراط الحکم بالنقیضین امر لازم ضروری.....

3 _ رساله زمان موهوم «34 _ 40» (فلسفه _ عربی)

از: ؟.

بحث مختصری است درباره زمان موهوم و چگونگی حدوث عالم و سبق ذات واجب الوجود بر زمان.

آغاز: فانه قد جری ببعض اندیة العلم الذی غشیه فی هذا الاوان ما غشیه من الحدثان.

انجام:...و قد قالت الحکماء: کل ما قرع سمعک من الغرائب فذره فی بقعة الامکان ما لم یذدک عنه قائم البرهان.

ص: 339

4 _ حاشیة مدارک الاحکام «42 _ 88» (فقه _ عربی)

از: رفیع الدین محمد بن حیدر نائینی (میرزا رفیعا) (1082 ق)

حاشیه مختصری است با عناوین «قوله _ قوله» بر کتاب «مدارک الاحکام» سید محمد عاملی.

[مرعشی 9/ 90].

آغاز: الحمد لله رب العالمین....و بعد فهذه ما علقته علی کتاب المدارک حین اشتغالی بمدارسته و مباحثته....

انجام:...و سیجیئ منه ما ینافی ذلک فی مسألة الخروج الی ما دون المسافة بعد نیة الاقامة و الاتمام فتأمل.

5 _ رسالة فی المیراث «89 _ 92» (فقه _ عربی)

از: ؟.

رساله مختصری است در ارث دارای پنج جدول که مسائل ارث را در آنها نشان داده است.

آغاز: نحمدک یا من... و لا یحویه حول عطائه الاحصاء والعدّ هدانا الی الدین القویم بلطفه الحمیم.....

انجام:...و احتمالات الجدود القریبة ستة عشر و احتمالات الجدود الثمانیة البعیدة مأتان و ستة و خمسون.

6 _ حاشیة آیات الاحکام = حاشیة زبدة البیان «93 _ 108»

(فقه _ تفسیر _ عربی)

از: ملا محمد رفیع گیلانی (قرن 12)

حاشیه مختصری است بر قسمتی از «زبدة البیان» محقق اردبیلی (993 ه . ق)

[زبدة البیان چاپ کنگره اردبیلی ص 9].

ص: 340

آغاز: قوله: بالاثر الصحیح و النص الصریح، النص هو ما دل علی معنی دلالة قطعیة و هو قسیم للظاهر.....

انجام:...قوله: و قیل هی مخفیة هذا القول نقله فی المجمع عن الربیع بن خثیم و....الورّاق و هو بعید فی نفسه فلا....به.

7 _ تفسیر سوره توحید «109 _ 112» (تفسیر _ عربی)

از: صدر الدین محمد بن محمد نصیر الحسینی یزدی.

تفسیر مختصر فلسفی و روایی است.

آغاز: سبحان من خلق کل شیء زوجین اثنین تقریرآ لوحدته و جعل للانسان عینین و شفتین تسبیبآ له الی معرفته و دعی العباد الی عبادته.....

انجام:...لاحظت ما رعف به القلم و جفّ علیه....فرایتها حقیقا بأن یسمّی عین الحقیقة.

8 _ رسالة الاضحیة «112 _ 115» (فقه _ عربی)

از: صدر الدین محمد بن محمد نصیر الحسینی یزدی.

رساله مختصر استدلالی است در باب اضحیه با عنوان «فصل _ فصل».

آغاز: نحمدک یا من احل لنا بهیمة الانعام و نصلی علی محمد خیر من اسس الاحکام و علی آله و عترته الذین بنورهم انمحی الظلام سیّما ابن عمه علی.....

انجام:...کما قال الله تعالی: فکلوا و اطعموا القانع و المعتر.

9 _ رسالة فی الشرط فی العقد «115 _ 117» (فقه _ عربی)

از: ؟.

آغاز: اعلم انه یجوز فی عقد البیع ان یشترط ما لا یؤدی الی جهالة احدی العوضین

ص: 341

و لا یمنع منه الکتاب و السنة و هو تحت قدرة المشترط علیه.....

انجام: فلا ینافی فتواه فی اللمعة ایضا و انه حق حقیق بالقبول فلیتأمل.

10 _ متفرقات «118 _ 123» (عربی)

از: ؟.

شامل توضیح حدیث لا جبر و لا تفویض بل امر بین الامرین، حل عبارت تفسیر بیضاوی، اعراب برخی احادیث و سؤالات منطقی است.

آغاز: الظاهر وجوب التسلیم لقول النبی صلی الله علیه و آله: مفتاح الصلاة الطهور وتحریمها التکبیر و تحلیلها التسلیم.....

11 _ معرفة الزوال «123 _ 124» (فقه _ عربی)

از: ملا محمد تقی مجلسی ره (1070 ق)

این رساله از شرح من لا یحضره الفقیه مجلسی اوّل گرفته شده است.

آغاز: قال المولی البارع الفاضل النقی التقی الملقب بالمجلسی طاب ثراه فی شرح الفقیه فی باب معرفة الزوال و یحصل التحقیق.....

12 _ رسالة فی استعلام وقت الصلوات «124 _ 126» (فقه _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق)

در این رساله راجع به اوقات نمازهای پنجگانه و نوافل آنها از نظر فقهی و نجومی بحث شده و در ماه ذی الحجه 1097 پایان یافته است.

[مرعشی 1-212، بیست و پنج رساله فارسی مجلسی ص 277].

آغاز: الحمد لله الذی زین اللیالی و الایام و الاوقات بما شرع لعباده من الصلوات و الدعوات اما بعد....چون جناب مقدس ایزدی تعالی شأنه بندگان را برای معرفت و

ص: 342

عبادت آفریده.....

انجام:....و در خاطر قاصر هست که رساله صلاتیه فارسی ایراد شود ان شاء الله تعالی و تقدس.

13 _ اختیارات ایام «126 _ 130» (نجوم _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ه )

آنچه راجع به سعادت و نحوست ایام میباشد مجلسی در این کتاب از احادیث معتبره ائمه: در سه فصل گرد آورده است ایشان دو کتاب اختیارات دارد.

[الذریعة 1-367، مرعشی 1-213، مجلس 36-189، دانشگاه 8/ 518].

آغاز: حمد له. اما بعد...فصل اول در اختیار ایام ماه است. علی بن طاوس علیه الرحمة و غیر او از حضرت امام به حق ناطق.....

انجام:...و اگر در روز نحسی خواهی پی کاری بروی پیش از متوجه شدن سوره حمد و....و آن آیات را از سوره آل عمران بخوان...و هو السمیع البصیر.

14 _ رساله انشاء «131 _ 145» (فارسی)

از: ؟.

کتابی است در ذکر صنایع لفظی و معنوی نثر و نظم که با ذکر امثله های فراوان همراه است.

آغاز: بدان ایدک الله بمزید الفضل و الاحسان که انشاء در لغت به معنی خلق و ایجاد و آفریدن صور و مواد است کما قال الله العزیز الحکیم....

انجام:...شخصی بر سبیل ظرافت از روی تهدید گوید که من این شخص حاضر را که از خانه به در می آورم چشمش را به در خواهم آورد......

ص: 343

15 _ ترجمه حدیث = ملحمة «146 _ 148» (نجوم _ فارسی)

از: ؟.

رساله ای است در احکام کسوف و خسوف و حوادث هر سال که ترجمه حدیثی است از کتاب قصص الانبیاء قطب الدین راوندی درباره اینکه اگر اول ماه محرّم روز شنبه یا روزهای دیگر هفته باشد چه خصوصیّتی دارد.

[الذریعة 22-202، مرعشی 3/ 125].

آغاز: خاتمه. در ترجمه حدیث شریف است که مشتمل است بر احکام کسوف و خسوف و حوادث هر سال.....

انجام:...و هر سال که در ماه ذی الحجة ماه بگیرد مرد بزرگی در مغرب بمیرد و مرد فاجر فاسقی دعوی پادشاهی کند.

رساله ششم نسخ محمد علی در 1202. بقیه تاریخ و نام کاتب ندارد.

رساله اول از انجام و رساله دوم از آغاز ناقص است.

148 برگ، 16 × 20

( 1295 )

1 _ کبری «1 _ 19» (منطق _ فارسی)

از: میر سید شریف جرجانی.

[الذریعة 17-259، مرعشی 2-125 _ مشار فارسی 2/ 2600].

2 _ نامه هایی از میر داماد «19 _ 22» (فارسی)

از: محمد باقر بن محمد حسینی استر آبادی (1041)

دو نامه از میرداماد به ارادتمندش که دارای مواعظ و نصایح و یادآوری وقایع دهشت انگیز روز قیامت میباشد.

ص: 344

آغاز: الحمد لله رب العالمین...اول آنکه همانا بر ضمیر آفتاب تنویر اقدس اشرف مانند روز ظاهر و هویدا باشد که این شکسته ضعیف را از حیات این نشأة و لذّت ماکل و مناکح و خواب شب و خورش روز چندان خطی و نصیبی نیست.

انجام:....یکباره قطع طمع از جناب مقدس الهی کرده لوازم ایمان و اعتقاد را پس سر می اندازی همین رقعه عند الله و رسول بر تو حجت خواهد بود.

3 _ آداب مرکب ساختن «22 _ 27» (فارسی)

از: ؟.

رساله مختصری است در مرکب ساختن و رنگ کردن کاغذ. در آخر کتاب از مولانا سلطانعلی مطلبی نقل شده است.

آغاز: نسخه مداد....که جهت سلطان مرحوم بایسنقر ترکیب کرده شده.....آداب مرکب ساختن آنچه از همه بهتر بود.....

انجام:...چنانچه مولانا سلطانعلی در باب قلم و کاغذ معین فرموده.

4 _ ختم قرآن در یک هفته «27 _ 29» (فارسی)

از: ؟.

طریقه ختم قرآن در مدت یک هفته را به نظم و نثر در چهار صفحه بیان کرده است.

آغاز: ختم القرآن علی طریق النبی صلی الله علیه و آله فی الاسبوع عبدالله عباس روایت کرده که هر هفته پیغمبر صلّی الله بدین طریق مداومت مینمود.....

انجام:...السادس اگر میم ساکن به هر حرفی رسد آن را اظهار باید کرد والله اعلم بالصواب.

ص: 345

5 _ آئینه شاهی «30 _ 31» (فارسی)

از: ملا محسن فیض کاشانی (1091)

مناجاتی است از فیض رحمه الله که از کتاب آیینه شاهی نقل شده است.

کتاب آئینه شاهی ترجمه و تلخیص است که فیض کاشانی از کتاب دیگر خود به نام «ضیاء القلب» انجام داده و به شاه عباس صفوی تقدیم کرده است.

[الذریعة 1-53، مرعشی 1-102، منزوی 2/ 1517].

آغاز:...بار خدایا اگر چه بنده گناهکارم و از شرم و خجالت گناه روی سؤال ندارم.

انجام:

فیض اگر بود غرقه گنه دست گیردش مهر این دو شه مصطفی نبی مرتضی علی مهر این دو....

6 _ تهذیب المنطق «31 _ 42» (منطق _ عربی)

از: سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی (792 ه )

این کتاب در اصل دارای دو قسم است منطق و کلام. و هر کدام جداگانه شرح شده و مکرر به چاپ رسیده است.

[کشف الظنون 1-515، مرعشی 2/ 126].

رساله ششم نسخ محمد اسماعیل (شاید فدائی کزازی) در 1236

بقیه رساله ها هم گویا بخط او باشد.

42 برگ، 13 × 23

( 1302 )

1 _ منهاج العابدین الی الجنة «1 _ 10» (اخلاق _ عربی)

از: ابو حامد محمد بن محمد غزالی (505 ه_ )

ص: 346

غزالی کتابهای مفصل و مختصری در موضوع اخلاق و سیر و سلوک پرداخته بود ولی گروهی زبان لعن گشودند و از وی انتقاد نمودند لذا این کتاب را نوشت تا شاید مورد رضا قرار گیرد. بنا به نقل کشف الظنون غزالی این کتاب را در اواخر عمر نوشته و شاید آخرین کتاب وی باشد. کتاب دارای هفت عقبه است:

[کشف الظنون 2-1876، مرعشی 3/ 324].

آغاز: الحمد لله الملک الحکیم الجواد الکریم العزیز الرحیم الذی فطر السموات و الارض بقدرته...اعلموا اخوانی اسعدکم الله و ایانا لمرضاته....

2 _ اسرار الصلاة = التنبیهات...«11 _ 37» (عربی)

از: شهید ثانی (965 ق)

این کتاب و ترجمه فارسی آن چند بار به چاپ رسیده است.

[الذریعة 2-48، مرعشی 1-44، مشار عربی 221، مجلس 37/ 65].

3 _ مشارق انوار الیقین «38 _ 138» (فضائل و مناقب _ عربی)

از: حافظ رجب برسی، به گفته صاحب ریاض العلما به سال 811 ه. تألیفش پایان یافته است.

[الذریعة 21-34، مرعشی 5-163، مجلس 25/ 143].

آغاز: الحمد لله المتفرد بالازل و الابد و الصلاة علی اول العدد و خاتم الامد محمد و آله الذین لا یقاس بهم فی الخلق احد.....

انجام:

هو زادی فی معادی و سعادی فی مآلی و به اکملت دینی و به ختم مقالی

ص: 347

4 _ تحفة الابرار فی معرفة الاقضیة و الاقدار «139 _ 174» (عقائد _ عربی)

از: عبدالله بن فرج بن عبدالله بن عمران القطیفی (1160)

مختصری است در اعتقادات در یک مقدمه و چهار فصل.

تعریف قضا و قدر خلق اعمال و افعال، سبب نهی از صحبت از قضا و قدر، تفسیر آیات متشابه ه در جبر از بحثهای آن است.

تاریخ تالیف: جمعه 27 صفر 1144

[الذریعة 3/ 406].

آغاز: الحمد لله الذی حکم بوجود ما یرید وجوده فکان قضاء جاریآ علی وفق الحکمة و النظام و قدّر ما اراد تقدیره و کان من تقدیره اطلاع ابناء التراب.....

انجام:...ثم یسلبهم ذلک النور و یضرب بینهم بسور عقوبة علی ما فعلوه فی هذا الدار من الکفر و انواع المعاصی.

5 _ مصباح الشریعة و مفتاح الحقیقة «174 _ 197» (حدیث _ عربی)

منسوب به حضرت امام صادق (علیه السلام).

[الذریعة 21-110، مرعشی 2-243، الفبائی آستان قدس ص 524].

رساله دوم و سوم و چهارم نسخ محمد بن کربلایی حسن بیرجندی در تاریخ 1278 و 1279

و دو رساله دیگر هم ظاهرآ بخط همان کاتب است.

رساله اول از انجام ناقص است.

197 برگ، 15 × 22

( 1322 )

1 _ مدخل منظوم در علم نجوم «3 _ 13» (نجوم _ فارسی)

منسوب به خواجه نصیر الدین طوسی (672 ق)

ص: 348

منظومه ای است در قواعد تقویم که به نام جمال الدین ابو المحامد محمد بن نور الدین احمد در جمادی الثانی سال 616 ه

سروده شده است.

این کتاب به عبدالجبار خجندی (ق 7) نیز نسبت داده شده است.

[«خواجه نصیر» مدرس رضوی ص 228، فهرست مرعشی 2/ 242].

آغاز:

مرد دانا سخن ادا نکند تا بنام حق ابتدا نکند

انجام:

که نداند شناخت در دو سرای

هیچ کس علم غیب غیر خدای

2 _ تفسیر الأحلام = تعبیر خواب «14 _ 19» (عربی)

از: محمد بن سیرین.

رساله مختصری است که از روی خط شهید رحمه الله نوشته شده است. در اول کتاب تصریح کرده به یازده باب ولی در رساله، دوازده باب آمده است.

آغاز: الباب الاول فی رؤیا العلویات من السماء و ما فیها و البرق و الرعد و المطر....

انجام: الثلاثون صحته علی کل حین والله اعلم بالصواب و الیه المرجع و المآب.

3 _ لغات قرآن «22 _ 68» (فارسی)

از: ؟.

فرهنگ لغات قرآن عربی به فارسی است که تحت عنوان سوره ها آمده است از بعضی از سور چند لغت مهم ذکر شده و ترتیب سوره ها از جزء سی ام شروع شده و با ذکر لغات سوره بقره اتمام یافته است.

آغاز: و لم یولد و از کس زاده نشد الکون و الکینونة بودن.

انجام: المیسرة فراخ دستی، الاملاء املا کردن. والله اعلم بالصواب تمت.

ص: 349

4 _ جبر و اختیار «70 _ 85» (کلام _ فارسی)

از: صدر الدین بن ابوالحسن الموسوی گیلانی.

با عناوین سوال و جواب آمده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین....اما بعد پوشیده نماند که احادیث چندی از رسول9 و ائمه: روایت شده که ظواهر آن از جبر نشان می داد.

انجام: تا کسی بگوید زید خارج از طرف صد هزار سال است پس جهل خدا لازم میباید.

5 _ تذییل کتاب المواقف = شرح المواقف «86 _ 116» (کلام _ عربی)

از: میر سید شریف جرجانی (816 ه )

شرح مزجی است بر کتاب «المواقف» عضد الدین ایجی (756 ه ) که در آخر کتاب درباره حدیث معروف «ستفترق أمّتی ثلاثا و سبعین فرقة...»شرح مختصر و مفیدی داده که نسخه حاضر آن قسمت را در بر دارد. بنابر آنچه در بعضی نسخه ها آمده «شرح مواقف» روز شنبه اوایل شعبان 807 ه . ق در سمرقند به پایان رسیده است.

[« شرح المواقف» جرجانی، چاپ رحلی ص 619، «فهرست مرکز احیاء میراث اسلامی 1/ 424].

آغاز: تذییل کتاب المواقف فی ذکر الفرق التی اشار الیها الرسول صلی الله علیه و آله بقوله ستفترق أمّتی ثلاثا و سبعین فرقة.....

انجام: فالقائل به مبتدع غیر کافر و للفقهاء خلاف فی معاملتهم هو خارج عن فنّنا هذا والحمد لله....والحمد لله حق حمده و صلی الله علی محمد و آله.

6 _ جدول منبر المحبة «117 _ 124» (علوم غریبه _ فارسی)

از: ؟.

جدولهایی از هرمس حکیم و حکمای دیگر ذکر شده و تصریح کرده که این جدول

ص: 350

از اسرار حکیم هرمس بوده است.

آغاز: ابن جدول منبر المحبة از اسرار هرمز حکیم است و ابو فراطیس (؟) و حکمای یونان این جدول را استنباط کرده اند.

انجام: بیعت و جلوس سلطنت.

رساله دوم نستعلیق علی بن حسین بروجردی در 1233 در یزد.

بقیه رساله ها نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

در حاشیه رساله اول حواشی تحت عنوان «بدانکه» دارد.

124 برگ، 15 × 20

( 1329 )

1 _ هدایة الحکمة «1 _ 12» (فلسفه _ عربی)

از: اثیر الدین مفضل بن عمر ابهری (663 ه ).

شامل سه بخش است: منطق، طبیعات و الهیات. این نسخه فقط قسم دوم (طبیعات) را دارد.

[مرعشی 1/ 169].

آغاز: القسم الثانی فی الطبیعیات و هو مرتب علی ثلاثة فنون الفنّ الاول فیما یعمّ الاجسام.

2 _ مراة الحقائق و مجلی الدّقائق «12 _ 26» (فلسفه _ عربی)

از: غیاث منصور بن محمد الحسینی شیرازی.

متن مختصری است در فلسفه به روش حکمت اشراق تحت عنوان «المجلی» «المجلی».

آغاز: یا غیاث المستغیثین نوّرنا بانوارک و کمّلنا بمعرفة اسرارک.

ص: 351

انجام:

تفرقت اجزاءها علی ... القدس واذ ابتلی ابراهیم ربّه بکلمات فاتمهن. تمّت

3 _ الحسنی فی قواعد الحکمة الطبیعیة «26 _ 39» (فلسفه _ عربی)

از: ابوالحسن شریف ابن المولی احمد القائنی.

مؤلف کتابی دارد به نام «روض الجنان تذکرة للمنتهی و تبصرة للمتبدی» و «الحسنی» خلاصه آن است و مشتمل بر سه اسم است که اسم اول در مباحث عامه اجسام و تعریف حکمت و حقیقت جسم میباشد و اسم دوم در سماویات و اسم سوّم در عنصریات است. اسم اول دارای دوازده اشراق، اسم دوم دارای شش اشراق و اسم سوم دارای هفت اشراق.

[الذریعه 26-276، الذریعه 1-102، فهرست مرعشی 18/ 35].

آغاز: الله لا اله الّا هو له الاسماء الحسنی تقدست کبریاؤه و له الصفات العلی.

انجام: یظهر لک سرّ ما مر فی خاتمه الکتاب من انّ الحکمة علم مکملٌ للنفس الانسانیة....والحمد لله معطی البرکات و علی نبیه و آله الصلوات.

4 _ حیاة النفوس «39 _ 78» (فلسفه _ فارسی)

از: مؤلف عجالتآ شناخته نشد.

این نسخه فقط باب دوم کتاب را که مبحث الهیات است در بر دارد و دارای یک مقدمه و شش قسم میباشد و مطالب با عبارت «سؤال» و «جواب گوییم» آمده است.

آغاز: باب دوم در الهیات و آن مشتمل بر شش قسم و مقدمه که تقدیم آن بر اقسام واجب بود.

انجام: فرق نبود میان حال تعقّل نفس مر ذات خود را و همچنین ادراک نفس مر بدن خود را و قوتهای بدن خود را چنانکه معلوم شد و تواند بود که به صورت.

ص: 352

5 _ رسالة فی تحقیق الواسطة و انواعها «78 _ 79» (فلسفه _ عربی)

از: عبدالکاظم بن عبدالعلی تنکابنی.

در بیان واسطه تصدیق، واسطه عروض، واسطه ثبوت.

آغاز: حمدآ لمن لا واسطة له فی تجلّیات ذاته و صفاته الّا بذاته.

انجام: الانسان الاخص من الجسم الاعم من الحیوان فانّه اخص ایضآ من الحیوان.

6 _ دیوان «1 _ 79» (شعر _ فارسی)

از: ؟.

آغاز:

بسی خوشتر ز نوروز بهاری خوشی مییافت مهتابی مزاری

رساله اول نستعلیق 1092

رساله دوم نستعلیق 1022

رساله سوم نستعلیق 1092

بقیه رساله ها بیتاریخ و بینام کاتب.

رساله ششم در حاشیه نسخه نوشته شده است.

79 برگ، 13 × 19

( 1345 )

1 _ رسالة فی صحة الطلاق بعوض عن الخُلع «1 _ 26» (فقه _ عربی)

از: ابوالقاسم بن حسن گیلانی قمی (میرزای قمی) (1231 ق)

میرزای قمی این مسأله را به پیروی از صاحب مدارک نوشته که ایشان نیز چنین طلاقی را صحیح می داند.

این رساله استدلالی است و در سه مقدمه تنظیم یافته است. اواخر ماه رمضان سال

ص: 353

1222 در قم به اتمام رسیده است.

چاپ شده.

[فهرست مرعشی 13-102، «غنائم الایام» چای سنگی، ضمائم ص 635].

2 _ رسالة فی حکم المدرسة الموقوفة الّتی لا یعلم ایمان واقفها «26 _ 32»

(فقه _ عربی)

از: میرزای قمی (1231 ق)

مسأله را تحت عناوین هفتگانه مطرح و تحقیق کرده است.

چاپ شده.

[غنائم میرزای قمی چاپ سنگی ص 592].

آغاز: الحمد لله الواقف علی الضمائر المطلع علی السرائر.

3 _ لزوم صیغه در وقف «32 _ 33» (فقه _ فارسی)

از: میرزای قمی (1231 ق)

در جامع الشتات چاپ شده.

[جامع الشتات 1-317، چاپ سنگی دو جلدی کتاب الوقف ].

آغاز: سؤال، در وقف، صیغه شرط است یا نه؟ و از باب عقود است که محتاج است بایجاب و قبول یا ایقاع است و قصد قربت شرط است یا نه.

4 _ رساله بیان انواع صیغ عقد نکاح بر وجه احتیاط = صیغ عقود النکاح

«33 _ 35» (فقه _ فارسی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق)

در اقسام صیغ نکاح به طور اختصار و مفید تحریر شده است و عناوین آن عبارتند

ص: 354

از: وجوه اداء صیغه تزویج، احکام عقد نکاح، صور عقد نکاح دائم، کیفیّت ادای اسماء در عقود نکاح، احکام صیغه متعه و احکام صیغ طلاق.

[هزار و یک کلمه حسن زاده آملی 3-90 _ 96، بیست و پنج رساله فارسی مجلسی ص ،537

مرعشی 1-207، الذریعة 15/ 108].

آغاز: الحمد لله الّذی احلّ النکاح و ندب الیه....اما بعد غرض از تحریر این رساله وجیزه این است که جمعی از برادران ایمانی و دوستان روحانی فقیر را تکلیف و تحریض نموده اند بر تحریر انحاء صیغه عقود نکاح.

5 _ رسالة فی حکم المعاملة المحاباتیة «35 _ 46» (فقه _ عربی)

از: میرزای قمی (1231 ق)

در این رساله دو مسأله تحقیق شده: معامله محاباتی به شرط قرض جایز است یا نه؟ و قرض به شرط بیع که مشروط به خیار برای فروشنده بوده صحیح است یا نه؟

این رساله روز یکشنبه بیستم ذی القعده 1207 به پایان رسیده است.

[150 نسخه کتابخانه آیت الله سید مصطفی خوانساری ص 263].

آغاز: الحمد لله والصلاة....مسألة هل یجوز المعاملة المحاباتیّة بشرط القرض و بالعکس ام لا؟

انجام: لو سلم جواز البیع ... لا یکون لزومه مراعی الی انقضاء المدّة مع عدم رجوع البائع فلنختم الرسالة بحمد الله والصلاة.

6 _ رسالة فی الحیل المجوّزة للرّبا «46 _ 55» (فقه _ عربی)

از: میرزای قمی (1231 ق)

آغاز: الحمد لله رب العالمین....اما بعد اعلم ان جمعآ من العلماء هذا الزّمان ایّدهم الله تعالی اعتقد راحلیّة القرض بشرط المعاملة المحاباتیة.

ص: 355

7 _ رسالة فی مسألة الشرط قی ضمن العقد «55 _ 64» (فقه _ عربی)

از: میرزای قمی (1231 ق)

در آخر رساله فایده ای در بیان قول فقها در باب عبادات و معاملات است که میگویند انه لغة کذا و شرعآ کذا.

[فهرست مرعشی 13/ 101].

آغاز: الحمد لله رب العالمین.....اما بعد فلما کان مسألة الشرط فی ضمن العقد المتداول فی ألسنة العلماء فی جمیع الأعصار و الأمصار من مشکلات الفنّ وعویصاته و کثیر؛ ما تأملت فیه و راجعت العلماء.

انجام: مع مقاومتها لنا بحسب السند و الدلالة و الاعتضاد والله ولی العصمة والرشاد.

8 _ رساله ای درباره عدم اعتبار جدول در تعیین ماه رمضان «65 _ 72»

(فقه _ عربی)

از: ؟.

مؤلف در این رساله درباره عبارت شهید ثانی در شرح لمعه «و لا عبرة بالجدول وهو حساب مخصوص مأخوذ من....و مرجعه الی عدّ شهر تامّآ و شهر ناقصآ...» توضیح داده است.

در آخر رساله این فوائد آمده است:

1 _ قاعده در بیان یکی از راه هائی که نصف به آن شناخته میشود.

2 _ حلّ چند معمّا و مشکل فقهی و روائی.

3 _ بحثی در عشق امارد.

4 _ بحثی درباره انشاد و انشاء شعر.

5 _ تشطیر در حیض در آخر همین فائده نام «عمید الدین رحمه الله» آمده است.

ص: 356

آغاز: قال الشهید الثانی ره فی شرحه علی اللمعة فی کتاب الصوم منه بعد قول المصنف و لا عبرة بالجدول ما هذا لفظه و هو حساب مخصوص مأخوذ فی تسییر القمر و مرجعه الی عد شهر تاما.....

انجام: فیکون المسألة کمن ترک خالا لام و خالتین لاب و عمتین لام و عمة و عمین لاب عمید الدین رحمه الله.

9 _ غنیة الأنام فی معرفة الساعات و الأیّام «73 _ 84» (عربی)

از: فیض کاشانی.

این کتاب در یک مقدمه و دو مقاله و یک خاتمه تنظیم شده و در اوائل ذی القعده سال 1052 ه به پایان رسیده است.

[فهرست مرعشی 2-85، الذریعه 16/ 65].

آغاز: الحمد لله الذی کور اللیل علی النهار و کور النهار علی اللیل و جعلهما حلفة....

10 _ اسئلة من المحقق الکرکی و أجوبتها (عربی)

مطالب متفرقه دیگر.

11 _ الرسالة المحمدیة فی احکام المیراث الابدیة «85 _ 128»

(فقه _ عربی)

از: شیخ یوسف بحرانی (1186 ق)

رساله ای است در احکام ارث که به نام برادرش شیخ محمد بن احمد بحرانی در یک مقدمه و شش فصل و یک خاتمه نوشته است.

[الذریعة 11-224، فهرست مرعشی 5/ 67].

ص: 357

آغاز: اما بعد حمد الله الملک المانح بماله من المحامد و الممادح والصلاة علی ابوابه....قد سألنی الاخ الصالح....ان اکتب له رسالة تشتمل علی جملة من احکام المیراث.....

12 _ غنائم الایّام فیما یتعلق بالحلال و الحرام «135 _ 151» (فقه _ عربی)

از: میرزای قمی (1231 ق)

این نسخه فقط بخشی از کتاب الصلاة است.

[الذریعه 16-63، فهرست امام صادق قزوین 1/ 187].

13 _ الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة «152 _ 188»

(فقه _ عربی)

از: شیخ یوسف بحرانی (1186 ه )

این نسخه از آغاز فصل دهم کتاب بیع تا آخر کتاب بیع را در بر دارد.

[الذریعة 6-289 _ 290، فهرست وزیری یزد 1-301، کشف الحجب و الاستار ص 193].

رساله یازدهم نستعلیق 1186

رساله سیزدهم نستعلیق 1240

بقیه تاریخ ندارد.

در فهرست سابق این کتابخانه ص 510 این مجموعه شامل 18 رساله معرفی شده و در این فهرست پنج رساله آن تابع رساله هفتم و هشتم قرار گرفت و مجموعآ 13 رساله شد.

188 برگ، 14 × 20

ص: 358

( 1354 )

1 _ النّصوص فی تحقیق الطور المخصوص = مفتاح مفاتیح الفصوص «1_ 34»

(عرفان _ عربی)

از: صدر الدین محمد بن اسحاق قونوی (673 ق)

[کشف الظنون 2-1956، مشار _ عربی ص 882].

آغاز: الحمد لله الذی ابان بمستقرات الهمم مراتب علم الیقین و عینه و حقه ودرجاته....

انجام: «... فیظهر بعضها بعضا و یخفی ایضا بعضها بعضا بحسب الغلبة والمغلوبیة المشار الیهما انفآ فافهم».

2 _ مختصر فی علم الاخلاق «34 _ 40» (اخلاق _ عربی)

از: ؟.

رساله ای است در اخلاق در چهار مقاله: نظری و حفظ اخلاق، و اکتساب آن و سیاست منزل و تدبیر مدن تربیت یافته است.

آغاز: الحمد لله علی نواله والصلاة علی محمد و آله و بعد فهذا مختصر فی علم الاخلاق رتبته علی اربع مقالات المقالة الاولی فی النظری.....

انجام: «... و لزوم العادات من التعازی والتهانی والعیادات و اظهار الفرج بفرجهم والغم بغمهم بحیث لا یخرج الی حدّ النفاق».

3 _ شرح حدیث حقیقت «41 _ 46» (عربی)

از: ملا عبدالرزاق کاشی (730 یا 735 ق)

شرحی است کوتاه و مختصر بر حدیثی که کمیل از امیرمومنان علی (علیه السلام)درباره «حقیقت» پرسیده است.

[....مرعشی 1-218، الفبائی آستان قدس ص 333].

ص: 359

آغاز: سأل کمیل بن زیاد (رض) امیرالمؤمنین علیا رضی الله عنه عن الحقیقة فقال ما الحقیقة؟ فقال امیرالمومنین ((علیه السلام)) مالک والحقیقة.....

انجام: «... فقد طلع علیک تباشیر نور الحق و اوائله التی هی بالنسبة الیه کنسبة نور الصبح الی نور الشمس وقت الاستواء و عند....لا یحتاج الی السراج».

4 _ حقائق الاسماء = شرح الاسماء «46 _ 138» (عربی)

از: ؟.

رساله ای است نسبتا مشروح در شرح اسماء حسنی الهی با یک مقدمه که با روش عرفانی نگارش یافته است.

آغاز: الحمد لله الذی نور سماء الوجود بمصابیح الاسماء الحسنی و فتح ابواب خزائن الجود...اما بعد فلما کانت الاسماء الالهیة....

انجام: «... جعلنا الله ممن لزم الادب عند شهود حقائق اسمائه و صفاته و سعد بنعیم العرفان عند سواطع انوار اسرار ذاته. ربنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا...».

5 _ ترجمه رساله تفاحیه ارسطو = سیب نامه «138 _ 161» (فارسی)

از: بابا افضل کاشانی.

ترجمه ای است از گفتگوی ارسطو، معلم اول با شاگردانش که بر بستر مرگ او گرد آمده اند.

آغاز: الحمد لله....این ترجمه مقاله ای است از آن ارسطاطالیس حکیم که به وقت وفات املاء کرده است.....

انجام: «... و گفت روان را سپردم بپذیرید ای حکما و خاموش گشت و درگذشت».

ص: 360

6 _ ینبوع الحیاة = زجر النفس = ینبوع الحکمة «161 _ 206» (فارسی)

از: بابا افضل کاشانی.

ترجمه ای است از سخنان منسوب به هرمس الهرامسه (ادریس النبی صل الله علیه و اله وسلم) در نصیحت و عتاب با نفس در سیزده فصل.

[الذریعه 25-392، مرعشی 3-159، کشف الظنون 2/ 2052].

آغاز: الحمد لله....فصل اول: ای نفس بنگار خود را و ماننده شو بدان چیزهایی که....از معانی عقلی جاودانی که چون بنگاشتی دانستی.....

انجام: «... و اندک دانشی با کارکرد بدان سودمندتر از بسیار دانش کی کار کردن بدان اندک بود».

7 _ شرح حدیث «لا تسبّوا الدّهر» «206 _ 214» (فارسی)

از: ناصر خسرو قبادیانی (481 ق)

شرح حدیث «لا تسبوا الدهر» از حضرت رسول9 است که شاید ناصر خسرو آن را نگاشته باشد.

در اول رساله عبارت «تحقیقات ناصر خسرو» آمده است. در متن از کتاب بستان العقول نام برده است.

در آخر رساله آمده: و این کتاب را ابو المعین سید اعظم ناصر بن خسرو بن ابی الحارث یمگانی قدس سره به نام امیر بدخشان علی بن الاسد ساخت اندر سال چهار صد و بیست و دو از هجرت پیغمبر صلوات الله علیهم اجمعین.

[ر.ک: کتابشناسی حکیم ناصر خسرو قبادیانی به کوشش علی میر انصاری،

تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ].

آغاز: قال النبی9: لا تسبوا الدهر، فان الله هو الدهر، و تعالی....مطلق است مر اوراح مجرد را که آن پذیرای اجسام نیست.....

ص: 361

انجام: «... از بهر آنکه جواهر علم دین حق را نوشتها نوشته اند و اندر در... رموز نهفته. لا یمسه الا المطهرون».

8 _ عقلة المستوفر «216 _ 235» (فلسفه و عرفان _ عربی)

از: محیی الدین محمد بن علی (638 ه )

در بیان انواع افلاک و بسائط و مرکبات و کیفیت ایجاد آنها به نظم و نثر در چند باب.

[مرعشی 20-308، کشف الظنون 2/ 1153].

آغاز: الحمد لله الواهب الذی افتتح و جود السوی بالأرواح....بل المبدعة من فیض السبحات.....

کتاب هشتم تحریر 1070 و بقیه نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

در آخر رساله فایده ای در فلسفه آورده شده.

کتاب چهارم حواشی با امضاء سید علی تنکابنی دارد.

در آخر کتاب مهر مربع «ابنعلی» یا «انه علی» و مهر بیضوی «یا محمد بن عبدالله» دیده میشود.

235 برگ، 11 × 19

( 1367 )

1 _ استخاره نامه «1 _ 15» (فارسی)

از: ؟.

مضمون آیات را جهت استخاره تعیین کرده و مقابل آیات نوشته است.

آغاز: البقرة. و اتیه الله الملک والحکمة: ولایت و پادشاهی یابد

و من قبل ان یأتی یومٌ: فروختن این بنده بهتر است....

انجام: «... ایحسبون انما نمدهم: شوی توانگر و بسیار مال و زر یابی».

ص: 362

2 _ فالنامه «16 _ 21» (فارسی)

از: ؟.

آغاز: از سلطان بهره یابم یا نه؟ غایب بیاید یا نه؟....

انجام: «... این زن مخواه که بد است، در انباری کردن فایده ندارد».

3 _ طالع نامه «24 _ 54» (فارسی)

از: ؟.

مطالبی تحت عناوین «طالع _ طالع» آورده است.

آغاز: در احکام بودن ستارگان سته در دوازده خانه طالع مولود زحل در طالع، چون زحل در طالع مولود بود با بزرگان مخالطت کند.....

انجام: «... خیر به نظر آمد عرض کردم ان شاء الله مدلولات منحوسه نیز مبدل به خیر گردد».

4 _ علوم غریبه منظوم = جفر «59 _ 65» (فارسی)

از: ؟.

آغاز:

نبات طور عقل شاب برنا تو پنجه رطل کن تقطیر بنما...

انجام:

مدد از صاحب امر جهان جو که یابی از دم او افتقاری

5 _ ریاض «66 _ 81» (علوم غریبه _ فارسی)

از: زین العابدین.

علم صنعت را از صد و بیست کتاب جمع آوری کرده است تا فرزندانش بهره کامل از آن بگیرند.

ص: 363

آغاز: اما حجر، پس مختصر میکنم از طول دادن آن مقدمه و من ذکر میکنم در این کتاب چیزی را که لبّ این اعمال است....

انجام: «... و در مدت حل نباید دیک و خاکستر سرد شود تا وقتی که او را بردارند تا حل شود انوقت بردارند».

6 _ اکسیر و حجر مکرّم «89 _ 108» (کیمیا _ فارسی)

مطالبی را با عناوین «فصل _ فصل» و «فائده» آورده است.

آغاز: بدان ایدک الله تعالی که عمل انبیاء: عمل حق است و علم اکسیر که به کثرت استعمال.....

انجام: «... لیظهر لک اسرار هذا السرّ العظیم و اختم القول بذکر الله العلی و اقول انه الحق من الله العزیز الجمیل».

7 _ فوایدی در علوم غریبه «110 _ 115» (فارسی و عربی)

آغاز: «... لجلب الدراهم و هو ان تکتب هذه الشکل والقمر فی العقرب...».

انجام: «... اگر شمس را از قمر نقصان کنند سطر آخر شمس... نوشته شود اگر قمر را از شمس نقصان آخر سطر قمر... نوشته شود».

8 _ لوایح القمر = اختیارات نجوم «116 _ 145» (نجوم _ فارسی)

از: کمال الدین حسین بن علی کاشفی (واعظ کاشفی) بیهقی (910 ق)

هفتمین کتاب از «سبعه کاشفی» است که به نام سلطان مجد الدین محمد به سال 878 ه . ق، در احکام قمر در یک مقدمه و 3 مقاله و یک خاتمه نگاشته. و نام هفت رساله را در دیباچه آورده است.

[الذریعة 18-374، فهرست رضوی 10-84، فهرست مرعشی 7-93، کشف الظنون 1/ 34].

ص: 364

آغاز: بدانکه خواجه نصیر طوسی علیه الرحمة میفرماید که به هر امری که ابتدا کنی مراعات اوقات او باید بشود خصوص امور کلیه را که اختیار نیک سبب سعادت بود.....

انجام: «... و اگر خانه های عطارد بود آن حال از قبل فرزندان بود و اگر خانه مشتری بود از جهت دوستی و... بود».

9 _ مدخل منظوم «149 _ 163» (تقویم _ فارسی)

از: عبدالجبّار خجندی.

منظومه ای است در قواعد تقویم که به نام جمال الدّین ابو المحامد محمد بن نور الدین احمد، در جمادی الثانی 616 ه . ق سروده شده است. بعضی این را به خواجه نصیر الدین طوسی (672 ه . ق) نسبت داده اند.

[فهرست مرعشی 2-242، الذریعة 19-290، فهرست مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1/ 226].

آغاز:

مرد دانا سخن ادا نکند تا به نام حق ابتدا نکند

انجام:

نیز بر پیروان او گوییم راه توفیق از این نظر جوییم

10 _ معرفت تقویم «164 _ 170» (نجوم _ فارسی)

از: اسحاق بن یوسف طبیب گیلانی (اسحاق منجم).

در یک مقدمه و 3 باب و یک خاتمه تنظیم شده است.

[الذریعة 21-25، فهرست مرعشی 4-162، منزوی 1/ 234].

آغاز: بدانکه آنچه در تقویم آرند یا به حساب جمل است یا به حروف آخر چیزها. اما آنچه به حساب جمل نوشته میشود علامات ایام هفته.....

ص: 365

انجام: «... دستور العملی از برای ناظر در تقویم قمری اگرچه مختصری است اما نافع و هر چند موجزی است اما شافی اگر زیاده از این خواهند در مطولات این فن رجوع نمایند».

11 _ حساب فارسی = میزان الحساب «170 _ 196» (فارسی)

از: ملا علی قوشچی (879 ه . ق)

این کتاب در 3 مقاله فراهم آمده مقاله اول: در حساب اهل هند، مقاله دوم: در حساب اهل تنجیم و مقاله سوم: در ساحت.

[مرعشی 17-147، دائرة المعارف بزرگ، منزوی 1-90، آستان قدس 8/ 166].

12 _ فوایدی در علوم غریبه «196 _ 203» (فارسی _ عربی)

از: ؟.

آغاز: کما عقد الله لسان فرعون عن موسی و کما عقد الله بجنته عن النار و کما عقد الله موسی.....

انجام: «... و یا صمدی من عندک مددی و علیک معتمدی اللهم ایاک نعبد و ایاک نستعین و بمحمد...».

13 _ لطیفه غیبیّه = شرح دیوان حافظ «204 _ 239» (عرفان _ فارسی)

از: محمد بن محمد دارابی (قرن 11 ه . ق)

شرحی است بر الفاظ و ابیات مشکله دیوان حافظ شیرازی که با مذاق عرفانی نگارش یافته است.

[مجلس 37-78، فهرست منزوی 2/ 1342].

آغاز: فصیحترین سلامی که فصحای بلاغت شعار و بلغای فصاحت دثار....دیوان

ص: 366

خود سازند حمد و ستایش و ثنای جناب کبریائی است.....

رساله سوم نستعلیق 1234

رساله هشتم نستعلیق محمد بن ابراهیم کوهی تفرشی در 1240

رساله نهم نستعلیق 1260

بقیه رساله ها تاریخ و نام کاتب ندارد.

در اول و آخر رساله اول جدولهایی هست.

در ابتداء رساله دوم جدولهایی هست.

در پایان رساله سوم طالع نامه به نثر و نظم و مطلبی از علوم غریبه هست.

در آخر رساله پنجم مطلبی از علوم غربیه هست.

در اول رساله هفتم اسماء حسنی همراه با اعدادی نوشته شده.

در آخر کتاب هشتم مطالبی در رمل به نثر و نظم نوشته شده.

239 برگ، 11 × 16

( 1390 )

1 _ جفر «1 _ 13» (فارسی)

از: ؟.

آغاز:

گر به صد نامه نویسم صفت مشتاقی اشتیاقم به ملاقات تو صد افزون است...

2 _ جفر «14 _ 75» (فارسی)

از: ؟.

در وسط این نسخه رساله اخلاق بزرگمهر قرار داده شده.

ص: 367

آغاز:

افتتاح سخن آن به که کند اهل کمال

به ثنای ملک الملک خدای متعال

شکر و سپاس بیقیاس حضرت حکیم و علیم را سزاست.....

انجام: «... السلام علیکم یا ارواح المقدسة اغیثونی بقوة و انظرونی بنظرة... جدول... این عمل مذکور مرا برداشتم... نسخه مبارکه طریقه شمش و سلام».

3 _ جامع الفوائد «74 _ 87» (طب _ فارسی)

از: یوسف بن محمد بن یوسف یوسفی هروی.

به جلد 2 ص 190 رجوع شود.

4 _ شعبده «87 _ 123» (فارسی)

از: ؟.

آغاز: باب در.... دوازده برج است. اول: حمل، سی روز.....

انجام: «... بعد از آن در بوته مذکور بگذارد و بدمد تا وقتی که آب شود. بعد از آن به قدری... را بر او طرح کند سفید شود... از بوته بیرون افتد».

5 _ سراج الظلمة والرحمة لهذه الامة «124 _ 133» (کیمیا _ عربی)

از: یحیی ابن ابی بکر بن محمد برمکی (بعد از 200 ه . ق)

پس از اینکه مؤلف مدتی با جابر بن حیان کتابهایی در کیمیا به طور رمز و اشاره تألیف مینمودند و مردم در حیرت می افتادند مؤلف _ پس از مرگ دوستش جابر _ بر آن شد که رساله ای در این علم به طور صریح بنویسد که مایه اشتباه نباشد و همه بتوانند از آن استفاده کامل بنمایند.

[الذریعة 12-158، مرعشی 14-201، مجلس 36-177، دانشگاه 15/ 4235].

ص: 368

آغاز: الحمد لله رب....خالق ما یشاء اذا شاء کیف یشاء فیما یشاء مبدع الکون بلطیف حکمته.....

انجام: «... واعلم.... لما اکملتها بحمد الله تعالی فنمت تلک اللیلة فرأیت صدیقی جابر فی النوم علی احسن حال و هو یقول رحمک الله کما رحمتنی».

6 _ علوم غریبه «133 _ 143» (فارسی)

از: ؟.

آغاز: بدانکه از برای جلای قمر محتاج به زاغ جوش است و او چنان است که زاغ را صلایه کرده در آب ریزند بعد قمر را با آتش تابنده در آن آب گذارند....

انجام: «... و اگر اسم محبوب در آن بنویسد و در مربع چهار در نهد و قمر در عقرب نباشد بیقرار گردد».

7 _ جفر «144 _ 171» (فارسی)

در اول کتاب آمده: این نوشته منسوب به امام علی ((علیه السلام))شده است.

[ر. ک: فهرست مرعشی 7/ 145].

آغاز: این رساله ای است در علم جفر تصنیف حضرت امیر المومنین (علیه السلام) از ترجمه بر سبیل اعداد و شرح مربعات و مثلثات در بیان....

انجام: «... و باید در کنار آبی که دفن کند و در سر سه راهی باشد و دعا این است: بسمله. یا مفتح فتح...».

8 _ جهان نما «173 _ 179» (فارسی)

ظاهرآ انشاء باشد.

آغاز: بر رای جهان آرای....و موبد دانایی جمشید دوران که مرات صور حقایق و

ص: 369

دقایق است.....

انجام: «... و آه به آسمان می افراشتم که یا رب با گردش اختران و بیمهری آسمان چه کنم که در این خاک پاک هلاک خواهم شد».

9 _ علوم غریبه «180 _ 257» (فارسی)

از: ؟.

آغاز: هذا الکلام منسوب الی امیر المومنین (علیه السلام).

انجام: ... در خانه نهم یکی زیاد کند و اگر سه باشد در خانه پنجم به طریقی که در فوق نموده است. جدول.

10 _ جفر جامع «258 _ 311» (فارسی)

از: ؟.

آغاز: الحمد لله رب العالمین. حضرت قاسم العطیات و عالم الخفیات....بعون عنایت بینهایت حضرت سید السادات.....

11 _ جُنگ «276 _ 311» (علوم غریبه _ فارسی)

از: ؟.

یادداشتها و فایده هایی است در جفر و رمل و طلسم، جدول ایجاد محبّت و مطالبی از کتاب خزانة الاسرار نقل کرده است.

آغاز: اسم مادر موسی (علیه السلام).

ام موسی که اسم اعظم اوست هست مفتاح صد هزاران گنج

هفت حرف است در حساب آرند هشت اگر بیفکنی بماند پنج

انجام: این آیه را بنویسد و بشوید و بخورد ایشان را جدائی افتد «والقینا بینهم

ص: 370

العداوة والبغضاء ابدآ الی یوم القیامة.

رساله اول از انجام ناقص است.

رساله 4 و 8 نستعلیق محمد رضا بدون تاریخ و رساله دهم بخط همان کاتب در 1297

رساله هفتم نستعلیق باقر بن حاجی رجبعلی بدون تاریخ.

در ادامه آن فائده ای ذکر شده.

بقیه رساله ها تاریخ و نام کاتب ندارد.

رساله هشتم کتبیه و لوح دارد.

( 1409 )

1 _ احادیث «1 _ 4» (عربی _ فارسی)

از: ؟.

چند حدیث و حکایت است در بیان فضائل امیر المومنین (علیه السلام) و حضرت صدیقه کبری فاطمه زهرا سلام الله علیها.

در پایان رساله سه حدیث دیگر در قوای عقلیه و...ذکر شده است.

آغاز: روی عن جماعة من الصحابة قالوا دخل النبی9 دار فاطمه. فقال یا فاطمة ان اباک الیوم ضیفک.....

انجام: ... و اگر اعتماد بر خلق کند و تکیه بر ایشان نماید اسباب رحمت از او قطع نمایم و هرچه بر سرش آید پروا نکنم.

2 _ علل الاحکام «5 _ 16» (عربی)

از: ؟.

رساله مختصری است در علل احکام که مؤلف روایات ائمه معصومین: در ابواب طهارت تا خمس را آورده است.

ص: 371

در ابتدای کتاب به فرق شیعه اشاره شده است.

آغاز: الشیعة علی سبعة اقسام کیسانیة.....باب علة الوضوء....الی رسول الله9 فسألوه من مسائل.

3 _ الالفیة «16 _ 25» (فقه _ عربی)

از: شهید اول (786 ق)

هزار واجب از واجبات نماز را مؤلف در یک مقدمه و سی فصل و یک خاتمه به طور مختصر آورده است.

[الذریعة 2-296، مرعشی 1-53، مجلس 26/ 384].

4 _ الشک والسهو «25 _ 26» (فقه _ عربی)

از: فیض کاشانی (1091 ق)

رساله بسیار مختصری است در شکیات نماز.

[الذریعة 14/ 212].

آغاز: الحمد لله علی جزیل نواله....لما کان الشک والسهو والنسیان کالغریزی للانسان شرّع....تخفیفا عن الانسان.....

انجام: ... فانه یزجر الشیطان و یطرده ان شاء الله.

5 _ وصایا النبی9 «26 _ 52» (عربی)

وصایای حضرت ختمی مرتبت به امیرالمؤمنین علیهم الصلاة والسلام است که از کتاب «من لا یحضره الفقیه» شیخ صدوق نقل شده است.

ص: 372

6 _ مناهی النبی9 «52 _ 59» (حدیث _ عربی)

از: ؟.

در آنچه که از آن نهی شده است از قول حضرت رسول اکرم9

آغاز: الحمد لله....من مناهی النبی عن الاکل علی الجنابة و قال انه یورث الفقر....

انجام: ... قلت و هل یبقی فیه من الایمان شئ او قد انخلع منه اجمع قال لا بل فیه فاذا قام عاد الیه روح الایمان.

7 _ رساله حقوق «59 _ 63» (حدیث _ عربی)

از: از امام سجاد (علیه السلام).

آغاز: روی اسمعیل بن الفضل عن ثابت بن دینار عن سید العابدین علی بن الحسین بن ابیطالب: قال حق الله الاکبر....

8 _ بدایة الهدایة «64 _ 107» (فقه _ عربی)

از: محمد بن حسن حر عاملی (شیخ حرّ عاملی) (1104 ق)

واجبات و محرمات را به ترتیب کتابهای فقهی از طهارت تا دیات گرد آورده است. این کتاب را مؤلف از کتاب خود «هدایة الامة الی احکام الائمة» اختصار نموده و مجموع واجباتی که ذکر نموده است 1535 و مجموع محرمات 1448 میباشد و به سال (1091 ق) به پایان رسیده است.

به جلد 1 ص 69 رجوع شود.

[الذریعة 3-59، مرعشی 2-33، مجلس 25/ 116].

9 _ زبدة المقال فی بیان احوال الثقات «107 _ 134» (رجال _ عربی)

از: عبدالمحسن بن محمد بن مبارک اللوعی.

ص: 373

رجال مختصری است بر شیوه «الوجیزه» علامه مجلسی ره که به ترتیب حروف ذکر شده است.

در فهرست سابق این کتابخانه به اشتباه این رساله وجیزه علامه مجلسی دانسته شده.

آغاز: الحمد لله مدل الافضال مجزل النوال....و بعد فهو زبدة المقال فی بیان احوال الثقات والممدوحین والموثقین والضعفاء من الرجال.....

انجام: ... و شیخه الحسین بن عبدالصمد عن مشایخه المذکورین فی حدیثه الاربعین فلنکتف بها هو هنالک.

10 _ حدیث جنود العقل والجهل «135 _ 136» (عربی)

حدیثی است از حضرت رسول اکرم9 درباره جنود عقل و جنود جهل.

آغاز: اعطی الله عزوجل العقل خمسة و سبعین جندا و اعطی الجهل خمسة وسبعین جندا حدثنا ... قال حدثنا سعد بن عبدالله.....

11 _ رساله اثنی عشریة «136 _ 166» (فقه _ عربی)

از: شیخ بهائی (1031 ق)

این نسخه طهارت و صلات است و در پایان رساله صلاة فراغ از آن را سال (1012 ق) بیان کرده است.

12 _ الاربعین «166 _ 184» (حدیث _ عربی)

از: حسین بن عبدالصمد عاملی (984 ق)

چهل حدیث انتخاب شده از روایتهای اهل بیت: با اسانید آنها است و به دنبال بیشتر روایتها چند حدیث مناسب نیز افزوده شده است. بیشتر این احادیث اخلاقی میباشد.

ص: 374

آغاز: الحمد لله علی نعمه...لما رویت بسندی الاتی عن محمد بن یعقوب.....

انجام: ... فاعمل لما امامک من الهول و دع عنک فضول القول.

13 _ الاربعین «184 _ 185» (حدیث _ عربی)

از: ؟.

چهل حدیث از کلمات اهل بیت: است که در یک برگ گردآوری شده است.

آغاز: قال رسول الله9 من حفظ من امتی اربعین حدیثا کتبه الله تعالی یوم القیامة فقیها عالما.....

انجام: ... لا یؤمن احدکم حتی یحب لاخیه ما یحب لنفسه. خیر الکلام ما قل و دل.

14 _ کلمات قصار امیرمومنان ((علیه السلام))«185 _ 187» (حدیث _ عربی)

آغاز: الحمد لله رب العالمین....فقد قال امیرالمومنین.....

انجام: ... فی خلاف النفس رشدها. الساعات تنقص الاعمار.

15 _ جامع الاخبار «187 _ 272» (عربی)

از: محمد بن محمد سبزواری.

این کتاب مکرر چاپ شده و توسط مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث قم در سال 1413 ه . ق با عنوان «جامع الاخبار او معارج الیقین» به چاپ رسیده است.

[الذریعة 5-33، مرعشی 3-12، مجلس 26/ 36].

رساله 8 و 9 و 11 و 12 نسخ محمد صادق بن محمد جعفر خاجوئی سیرجانی در 1225

بقیه رساله ها تاریخ و نام کاتب ندارد.

در ادامه رساله نهم حدیثی نوشته شده است.

در ادامه رساله یازدهم حدیثی از کمیل بن زیاد هست.

ص: 375

در ادامه رساله دوازدهم حدیثی در معاد مؤمن و کافر ذکر شده.

در آخر رساله 14 جدولی از امیرمومنان ((علیه السلام))نقل شده.

272 برگ، 11 × 17

( 1410 )

1 _ آیة النور = اصول فروع دین ظاهری و باطنی «1 _ 15» (عرفان _ فارسی)

از: محمد علی بن فضل علی طبسی (نور علیشاه) (1212 ق)

رساله ای است به نثر آمیخته به نظم با سربندهای «ای درویش». مؤلف خود بدان نامی نداده است و لذا در منابع مختلف به نامهای گوناگون آمده است.

[الذریعة 9-1231، مجلس 37-192، فهرست دائرة المعارف اسلامی 1/ 22].

آغاز: الحمد لله....اما بعد بدانکه بر هر مکلفی واجب است که سباح نظر را در دریای بی انتهای فکرت غوطه ور سازد و به دیده بصیرت به عقد لآلی شناسایی ذات....

انجام:

ز یمن مقدم آن شاه عادل جدا گردد ز هم تا حق و باطل

2 _ جامع الاسرار «15 _ 38» (عرفان _ فارسی)

از: نور علیشاه (1212 ق)

رساله ای است عرفانی به نثر آمیخته به نظم، درباره عشق و حسن همراه حکایتهایی به روش گلستان سعدی.

[الذریعة 5-39، فهرست دائرة المعارف اسلامی 1/ 70].

آغاز:

سپاس بیقیاس و حمد بیحد مر آن کنز خفا را باد سرمد

ص: 376

.....اهل معرفت گویند که حسن علت غایی ایجاد است و عشق اساس حسن را بنیاد...

انجام:

قید منه تا ننهی پا به قید

صید مکن تا نکنی خویش صید

3 _ احادیث «39 _ 46» (عربی _ فارسی)

از: ؟.

شرحی است مختصر بر چند حدیث.

آغاز: قوله تعالی ان الصلاة تنهی عن الفحشاء والمنکر. فالصلاة البدنیة تنهی عن المعاصی والسیئات الشرعیة و صلاة النفس تنهی عن الرذائل و الاخلاق الردیة والهیئة المظلمة....

انجام: ... فتکون تلک الآلام جزاء بما کسبت ایدیهم و ما الله بظلام للعبید.

4 _ تحقیق عرفانی «46 _ 47» (عرفان _ فارسی)

از: ؟.

مختصری است عرفانی در هستیشناسی.

آغاز: اشیائی که مراتب جمال و مظاهر حقند یا ظاهرند بر حق سبحانه و تعالی....

انجام: ... به اعیان ثابته در عرف صوفیه و به ماهیات نزد حکما چنان که اشاره شد.

5 _ حدیث التوحید «48 _ 50» (عربی)

حدیثی است در توحید که از ثامن الائمه امام علی بن موسی الرضا8 از مجلس مأمون روایت شده است.

ص: 377

6 _ رسائل عرفانی = نامه های عرفانی «51 _ 68» (فارسی)

از: ؟.

چند نامه در مسائل عرفانی و سیر و سلوک است. مراسله مظفر علی شاه، مراسله مرحوم میرزا محمد تقی، کتابت سیّد نور بخش به پادشاه اعظم میرزا شاهرخ.

آغاز: سالک مسالک شریعت و طریقت و ناهج مناهج معرفت و حقیقت اخوان اعز امجد درویش مشتاق علی.....

انجام: ... همگنان را به مظهر کل و هادی سبل بینا و دانا گرداند بحرمة اولیائه من الاقطاب و الاوتاد.

7 _ دیوان = دو بیتی «68 _ 72» (فارسی)

از: ؟.

آغاز:

عارفی این نغمه دیدم میسرود

گریه ها بر گریه خود میفزود

رساله اول نستعلیق محمد محسن بن محمد کاظم مازندرانی در 1227

بقیه رساله ها نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

در پایان رساله دوم حدیثی در معرفت نفس و بر برگ 50 رساله پنجم مهر بیضوی «الراجی ابوالمعالی الحسینی» هست.

72 برگ، 11 × 17

( 1420 )

1 _ بدایة الهدایة «1 _ 59» (فقه _ عربی)

از: شیخ حر عاملی ره (1104 ق)

چاپ شده و چند نسخه خطی آن در این کتابخانه هست.

[الذریعة 3-59، مرعشی 2-33، مجلس 25/ 115].

ص: 378

2 _ ترجمة الصلاة = آداب الصلاة «60 _ 81» (فارسی)

از: علامه مجلسی (1111 ق)

رساله مختصری است در آداب نماز. مؤلف در آغاز کتاب پاره ای از مسائل اعتقادیه را و نیز متعلقات نماز را ذکر میکند.

چاپ شده است.

[الذریعة 1-21 و 4-113، مرعشی 1-205، مجلس 25/ 11].

آغاز: حمد له....که چون نماز عمده ارکان ایمان است میباید بنده مومن شرایط و آداب آن را بداند....

3 _ منتخب اذکار و ادعیه «82 _ 87» (فارسی)

از: علامه مجلسی (1111 ق)

اذکار و ادعیه ای است که برای صبح و شام از رسول الله و اهل بیت علیهم الصلاة والسلام صادر شده است. مؤلف این رساله را برای فرزندش محمد محسن فراهم کرده است.

آغاز: حمد له....اما بعد به سند معتبر از حضرت امام جعفر صادق :منقول است که هر که هر روز صد نوبت بگوید....

انجام: ... از گناهان بیرون آید مانند روزی که از مادر متولد شده بوده است.

4 _ رساله شکیات = شکوک الصلاة = شک و سهو «88 _ 111» (فارسی)

از: علامه مجلسی (1111 ق)

شکیات نمازهای پنجگانه را در یک مقدمه و پنج فصل و یک خاتمه بیان نموده و در مشهد مقدس رضوی به پایان رسانیده است.

[الذریعة 14-216، مرعشی 1-206، مجلس 26/ 429].

ص: 379

آغاز: الحمد لله الذی ازاح الظلمات والشبهات والشکوک و الاوهام عن مناهج المسائل و الاحکام بشریعة سید الانام و روایات اهل بیته الکرام...چون نماز اشرف عبادات بدنیه...

5 _ اختیارات ایام = اختیارات صغیر «112 _ 128» (نجوم _ فارسی)

از: علامه مجلسی (1111 ق)

به جلد 2 ص 18 رجوع شود.

[الذریعة 1-367، مرعشی 1-213، مجلس 36/ 189].

6 _ رساله رضاع = رضاعیه «131 _ 149» (فقه _ فارسی)

از: ملا محمد تقی ابن مقصود علی مجلسی (1070 ق)

رساله ای است در احکام و شرایط رضاع و پس از آن مؤلف بیست و هشت فرع از فروعات رضاع را ذکر کرده است.

[الذریعة 11-190، الفبایی رضوی 190].

آغاز: حمد له...چون در این عصر افراط و تفریط بسیار در امر رضاع واقع شده بود در میان طلبه، این رساله را نوشت تا آنچه وسط که صراط مستقیم است ظاهر شود....

7 _ الاعتقادات «149 _ 168» (عربی)

از: علامه مجلسی (1111 ق)

مؤلف در این کتاب اعتقادات شیعه اثنا عشریه را در دو باب گرد آورده و نکوهش فراوان از صوفیان کرده است و پدر خود را از آن جرگه جدا دانسته است.

[الذریعة 2-224، مرعشی 1-83، الفبایی رضوی 58].

آغاز: الحمد لله الذی سهل لنا سلوک شرائع الدین و اوضح اعلامه و بین لنا مناهج

ص: 380

الیقین...انه قد سألنی بعض من هداه الله تعالی الی طلب مسالک الحق والرشاد....

انجام: وفقنا الله و ایاک لما یحب و یرضی و یجعلنا و ایاک ممن یذکر فتنفعه الذکری.

رساله ها تاریخ کتابت و نام کاتب ندارد.

در آخر رساله اول روایتی در استخاره و در آخر رساله دوم اشعاری منسوب به امیرمؤمنان ((علیه السلام))و در پایان رساله چهارم حدیثی از خصال، و در پایان رساله پنجم مطلبی در اختیارات ایام به نقل از کفعمی هست.

168 برگ، 11 × 17

( 1421 )

1 _ گلستان «1 _ 99» (فارسی)

از: سعدی شیرازی (690 ق)

2 _ حدیقة الحقیقة = الهی نامه = فخری نامه «105 _ 155» (فارسی)

از: حکیم سنائی (قرن 6)

3 _ مخزن الانشاء = منشآت کاشفی «156 _ 162» (فارسی)

از: ملا حسین کاشفی بیهقی (سبزواری) (910 ق)

منتخبی از منشآت کاشفی است.

[الذریعه 20/ 223].

ص: 381

4 _ جنگ حکایات و مراثی «170 _ 251» (فارسی)

از: ؟.

حکایات پراکنده ای است از حادثه جانسوز عاشورا، وفات حضرت زهرا سلام الله علیه، حکایت امیر تیمور، حدیث فتح خیبر، که به نظم و نثر آمده است.

آغاز: حدیث امیر تیمور، مروی است که چون امیر تیمور گورکانی شام را مسخّر نمود پس از آنکه مردم شام مطیع و منقاد او شدند شخصی از ندمای امیر عرض نمود که والی شام را دختری است.....

انجام:

نخوابیدم بر گهواره تو نه من، نه عمه بیچاره تو

خدایا درد او درمان ندارد

گلویش طاقت پیکان ندارد

5 _ مصباح الشریعة و مفتاح الحقیقة «252 _ 255» (حدیث _ عربی)

منسوب به حضرت امام صادق (علیه السلام).

چند نسخه از آن در این کتابخانه هست و چند بار چاپ شده.

[الذریعة 21-110، مرعشی 2-243، مجلس 38-564، الفبایی رضوی 524].

کتاب اول از آغاز و انجام ناقص. و در پایان آن اندرز لقمان به فرزندش و مراثی اهل بیت علیهم السلام هست.

رساله 2 و 3 و 4 از اول و آخر ناقص و رساله پنجم از آخر ناقص است.

هیچ کدام تاریخ و نام کاتب ندارد.

255 برگ، 11 × 17

ص: 382

( 1464 )

1 _ رساله تجوید «1 _ 18» (فارسی)

از: ؟.

رساله مختصر و مفیدی است در علم تجوید قرآن. چند باب است و هر باب شامل چند قسم، که از جمله آنها: باب الصفات، باب المدّ والقصر، باب الادغام، باب النون الساکنة والتنوین، باب در وقفیّات، باب الاستعاذه، باب بسمله، خاتمه در بیان وقف. در خاتمه کتاب کلام معروف علی ((علیه السلام))را آورده: «الترتیل هو تجوید الحروف و معرفة الوقوف». ابواب آن و ترتیب آن تقریبآ شبیه کتاب «تحفه شاهی» است.

[ر. ک: «الذریعة 3-371، فهرست استوری ص 316].

2 _ العقد الفرید لعلم التجوید «18 _ 43» (تجوید _ عربی)

از: محمد بن محمود سمرقندی (ق 6)

قصیده ای است لامیه در نود و دو بیت مشتمل بر قواعد تجوید که از برای بسیاری از مطالب رموزی وضع نموده و به اشاره بیان مینماید.

[مرعشی 3/ 300].

آغاز:

اسبح الله الکریم مبسملا و اهدی تهیاتی الی اشرف الملا...

انجام:

ابیاتها قاف و زای فی العدد

من یتقن التجوید یظفر بالرشد

3 _ نظم اللئالی فی تجوید کلام المتعالی = لؤلؤیة «43 _ 50»

(تجوید _ فارسی)

از: سید ابوالقاسم قاری (قرن 11)

ص: 383

منظومه ای است در هشتاد و نه بیت مشتمل بر قواعد تجوید که به نام شاه عباس ثانی صفوی ه سال 1062 سروده شده است. در فهرست مجلس، بیتی از آن آورده شده که در آن «نظم اللئالی» به عنوان ماده تاریخ (= 1061 یا 1062 ه . ق) تلقی شده است.

[الذریعة 24-225، مرعشی 2-39، فهرست مجلس 3-39، فهرست استوری ص 326].

آغاز:

ای کلام از انتظام نام ذاتت در نظام وی ز شهد شکر شکرت زبان شیرین به کام...

4 _ تجوید مختصر «50 _ 51» (عربی)

از: ؟.

صفات و مخارج حروف را به شکل بسیار مختصر در دو برگ بیان کرده است.

5 _ قواعد رسم الخط «52 _ 60» (فارسی)

از: ابوالحسن.

رسم الخط کلمات قرآن را با آوردن مثالی به طور مختصر بیان کرده است.

آغاز: الحمد لله....اما بعد چون در قواعد رسم الخط کلام الله در میان ائمه علم قراءت اختلاف بود بعضی از اخوان دینی و برادران یقینی....اما در بیان رسم الخط، بدان که کلمه رحمت....

انجام: ... و مثال هاء تنبیه مثل هولاء وها انتم که بعضی اینها امروز متروک است.

رساله اول نسخ 1216. از آغاز ناقص. واقف میرزا حسن شریفی.

رساله دوم بدون تاریخ.

رساله 3 و 4 و 5 و نسخ 1218

60 برگ، 11 × 17

ص: 384

( 1489 )

1 _ جنگ مراثی «1 _ 4» (عربی)

از: ؟.

مجموعه ای است از نثر و نظم عربی در ذکر مصیبت اهل بیت علیهم الصلاة والسلام. در پایان ذکر شده که این مراثی به صورت تلخیص شده از بحار الانوار نقل شده است.

2 _ روایت امالی شیخ طوسی در فاجعه کربلا «5 _ 9»

آغاز: روی فیه عن سعید بن لمسیّب قال لما استشهد سیدی و مولای الحسین 7و حج الناس من[ ...] بل دخلت علی «علی بن الحسین (علیه السلام)» فقلت له یا مولای قد قرب الحجج....

3 _ قصیده ای اخلاقی در 142 بیت «13 _ 16»

4 _ دعای ماه صفر «16»

آغاز: مروی است از حضرت رسول خدا9 و سلم که هرکه این دعا را....اللهم لک الحمد شکرا و لک المن تفضلا انا عبدک رقا و انت لذلک اهل استودعک.....

5 _ اصول (حسن و قبح عقلی) «17 _ 18»

آغاز: بدان که علما را خلاف است در اینکه حسن و قبح افعال عقلی است یا شرعی. جمهور امامیه و معتزله و حکما بر مذهب اولند و جمهور اشاعره بر مذهب ثانی.....

ص: 385

6 _ (مسأله خلق اعمال) «19 _ 22»

آغاز: در مسأله خلق اعمال و رفع شبه ه جبر. بدانکه در افعال اختیاریه عباد سه مذهب است جبر و تفویض و امر بین الامرین، جبر مذهب اشعری است.....

7 _ اجماع (به نقل از دروس) «27 _ 28»

آغاز: ان الاجماع الذی یدعی اصحابنا اما ان یکون فی زمان الغیبة او زمان حضور الائمه: فان کان فی زمان الغیبة ای یدعون ان الاجماع واقع فی زمان الغیبة....

8 _ صلاة الجمعة «29 _ 30» (29 پ _ 30 پ)

آغاز: اما بعد التحمید والصلاة والتسلیم فاعلم یا اخی ان الناس فی صلاة الجمعة صنفان متحیرة مترددة لم یقع ظنهم علی وجوبها کما لم یقع علی عدمه....

9 _ عناصر اربعه «54 _ 55»

آغاز: قال الحکماء ان العناصر الاربعة اجسام بسیطة و هی اجزاء اولیة لبدن الانسان فمنها اثنان خفیفان و هما النار والهواء و اثنان ثقیلان و هما الارض والماء....

10 _ اشعاری از ناصر خسرو

11 _ ترجمة العقائد الدینیة «57 _ 69» (فارسی)

از: فیض کاشانی (1091 ه )

رساله مختصری است در بیان اعتقادات حقه شیعه استفاده شده از قرآن کریم و گفته های اهل بیت:. این رساله دارای هشت در مانند درهای بهشت میباشد.

بارها چاپ شده.

[الذریعة 4-117، مرعشی 11-367، مجلس 25-2، مشار فارسی ص 869 ج اول ].

ص: 386

12 _ علل اختلاف اخبار و کیفیة الجمع بینها «72 _ 74»

آغاز: علل اختلاف الاخبار و کیفیة الجمع بینها والعمل بها و وجوه الاستنباط و بیان انواع ما یجوز الاستدلال به. قال الشیخ الطبرسی ره فی کتاب الاحتجاجات روی عن الصادق ((علیه السلام))ان رسول9 قال ما وجدتم فی کتاب الله فالعمل به لازم....

13 _ تعارض الاصل والظاهر «84 _ 86»

آغاز: نختم بها باب التعارض الاصل والظاهر فان کان الظاهر حجة یجب قبولها شرعآ کالشهادة والروایة و الاخبار فهو مقدم علی الاصل بغیر اشکال و ان لم یکن کذلک بل کان مستنده العرف....

14 _ آب زلال «90 _ 93» (منظومه _ فارسی)

از: فیض کاشانی (1091 ه )

این مثنوی دارای دو جرعه است: جرعه اول خطاب به حق و جرعه دوم خطاب به نفس. و هر یک از دو جرعه دارای سه نفس میباشد.

[الذریعة 1-2، مرعشی 2-131، مجلس 38/ 553].

آغاز: فیاض علی الاطلاق را حمد و سپاس بی انتها و رسانندگان فیض او را به مستعدان درود و ثنا خصوصآ ملائکه و انبیاء و ائمه و اوصیاء...اما بعد این شرری است بیحد از آتش دل سوخته به فیض خسته.....

انجام:

او را به دعایی شاد میکن ور حالت فیض یاد میکن

های بیرون آی چه مغز از پوست

من گفتم تو شنیدی ای دوست

از سر تا پای گوش بادت وین آب زلال نوش بادت

ص: 387

15 _ قصیده دالیه «99»

از: صفی الدین حلی.

16 _ صلواتیه «101 _ 107» (108 ر _ 113 ر)

آغاز: اللهم صل علی نبیک المصطفی و رسولک المجتبی و حبیبک المرتجی ونجیبک.... شمس الضحی بدر الدجی کهف الوری غیث الندی لیث.... نور الهدی نجم التقی ثمرة الشجر سید البشر.....

18 _ رساله یوحنا «117 _ 132» (فارسی)

درباره این رساله اختلاف است. در اینکه این رساله ابتدا به عربی تالیف شده و تحریرهای مختلف فارسی ترجمه آن است یا از ابتدا به فارسی بوده است. و از چیزی ترجمه نشده و حتی در مورد مؤلف آن اختلاف است و گاهی آن را به «ابوالفتوح رازی» صاحب تفسیر قرآن نسبت داده اند اما علامه شعرانی مصحح تفسیر او، آن را مشکوک دانسته است.

[ریاض العلماء 5-388، الذریعه 2-289، مجموعه رسائل فارسی، مایل هروی 3/ 213].

آغاز: حمد له...اما بعد چنین گوید یوحنا بن اسرائیل که من مردی بودم از اهل کتاب و تتبع جمیع فنون علم کرده بودم و همیشه تفحص حقیقت مذاهب و حقیقت بعضی و بطلان ما عدای آن مینمودم.....

19 _ خطبة النکاح «135 _ 137» (عربی)

از: محمد شفیع استر آبادی.

خطبه ای است در نکاح همراه با تهنیت که به قلمی ادیبانه.

کاتب در پایان آن را از انشاء محمد شفیع استرآبادی دانسته است.

ص: 388

آغاز: الحمد لله الذی اعلم بطراز الاباحة لباس الازدواج و احکم بقواعد النکاح اساس الابتهاج.

20 _ خطبه النکاح «137 _ 138» (عربی)

از: ؟.

خطبه نکاح است همراه با تهنیت و با قلمی ادیبانه.

آغاز: الحمد لله الذی احل الحلال فبذخ فی مصاعد الصلاح ایوانه و شمح فی معارج الفلاح بنیانه....

21 _ مرثیه حسینی قصیده در مرثیه حسینی «140 _ 142» (عربی)

از: ؟.

قصیده ای است در ذکر مصیبت ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) در 162 بیت که پس از هر مقطع «واحسیناه» آمده است.

آغاز:

لبنی الهادی نیاحی فی غدوی و رواحی

در ادامه رساله اول بخشی از شرح اصول کافی ملا صالح مازندرانی هست.

در ادامه رساله یازدهم درسی از صدر الدین قمی و رضی الدین قزوینی و مطالبی از بحار و امالی صدوق و نهج البلاغه و تمهید القواعد و قواعد العقائد خواجه طوسی و نوادر المعجزات و برخی حرزها هست.

در ادامه رساله چهاردهم برخی حکایات و مطلبی در صفات خدای تعالی و 24 بیت شعر عربی و فضیلت سوره یس و یک خواب هست.

در ادامه رساله هجدهم قصیده ای شامل 18 بیت و حدیثی از حضرت رضا (علیه السلام) و مطلبی از بحار الانوار هست.

ص: 389

رساله صلوائیه بخط محمد جعفر بن حسین موسوی در 1134 میباشد.

رساله هجدهم نسخ جمعه 20 شعبان 1280

رساله نوزدهم نستعلیق پنج شنبه 14 صفر 1131 در نجف.

رساله بیستم نستعلیق 1094

بقیه رساله ها نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

این مجموعه که مناسب بود در جُنگها درج میشد بیاض است.

142 برگ، 11 × 9

( 1501 )

1 _ (صیغ نکاح) «59 _ 63» (فقع _ فارسی)

از: علامه مجلسی (1111 ه )

مؤلف کیفیت انشاء صیغه های نکاح را در این رساله بیان میفرماید و شدت احتیاط را در آن می داند که صیغه را به سیزده قسم بخوانند. وی نه قسم را به تفصیل بیان، ولی باقی را به جهت وضوحشان ذکر نمیکنند.

[الذریعة 15-108، مرعشی 1-207، مجلس 25-205، بیست و پنج رساله فارسی 536 _ 546].

2 _ تحدید صاع «58 _ 59» (فقه _ فارسی)

از: علامه مجلسی (1111 ه )

مؤلف در این رساله کوتاه صاع را چنانچه از روایات برمی آید تحدید نموده، مقدارش را بیان میکند و در آخر به رساله «الاوزان والمقادیر» خود ارجاع می دهد.

[الذریعة 11-137، مرعشی 1-207، بیست و پنج رساله فارسی 365 _ 367].

آغاز: حمد له....اما بعد باید دانست که احادیث در تحدید صاع مختلف وارد شده است اول حدیث ابراهیم بن محمد همدانی.....

ص: 390

انجام: ... بیست و یک مثقال شرعی است و بعضی دوازده یک نیز گفته اند و تفاصیل هر یک در رساله اوزان مذکور است.

3 _ احکام سبق و رمایه «52» (فقه _ فارسی)

از: علامه مجلسی (1111 ق)

رساله ای است در احکام سبق و رمایه به نقل از حلیة المتقین علامه مجلسی ره.

آغاز: حضرت اعلم العلماء والفضلاء در کتاب حلیة المتقین در باب آخر فرموده: فصل دوازدهم در بیان آداب اسب تاختن و تیر انداختن.....

4 _ صیغه نکاح «51» (فقه _ فارسی)

از: محمد علی استر آبادی.

رساله ای است در یک صفحه که مؤلف اختیار خود را در صیغه نکاح بیان کرده است.

[الذریعة 15/ 111].

آغاز: حمد له....در باب عقد نکاح احتیاط میکنم آن است که دختر باکره را بدون اذن وکالت پدر....

5 _ ترجمه رساله ذهبیّة (ترجمه طب الرضا (علیه السلام)) «35 _ 48»

(حدیث _ فارسی)

از: ؟.

ترجمه ای است از رساله ذهبیّه ثامن الحجج علی بن موسی الرضا (علیه السلام) در طب.

[ر. ک: الذریعة 4/ 103].

آغاز: در ترجمه رساله ذهبیه در علم طب و تدبیر بدن که حضرت امام رضا (علیه السلام)

ص: 391

برای مأمون ملعون در باب حفظ صحت مزاج و دفع امراض و تدبیر آن به غذاها و شربتها و دواها نوشتند و جهت نوشتن آن حضرت به این سبب بود.

انجام: ... ایمن میشود به اذن الله تعالی از همه دردها و صحیح میگردد جسم او به حول الله تعالی و قوته فان الله تعالی تعطی العافیة لمن یشاء و یمحها والحمد لله رب العالمین والعاقبة للمتقین.

6 _ لغتنامه فارسی به فارسی «24 _ 36» (لغت _ فارسی)

از: ؟.

الفاظی چند از مفردات و مرکبات متداوله را آورده و ترجمه کرده است.

آغاز: حمد و ثنا مبدع بیمثال و آلت و مخترع بیغرض و علت را و درود نامحدود بر سید انبیاء و واسطه.... اولیاء و آل و اتباع و اشیاع.....

انجام: ... صالح و طالح نیک مرد و بد مرد آقارب و اجانب، خویشان و بیگانگان ابتدا و انتهاء اول و آخر.

7 _ مراثی «1 _ 23» (فارسی)

از: ؟.

مجموعه از مراثی است در ذکر مصیبت اهل بیت صلوات الله علیهم اجمعین از حاجی عسگر بفروتی و مقبل.

رساله ششم نستعلیق 1143. بقیه تاریخ و نام کاتب ندارد.

رساله اول از آغاز ناقص است در ادامه آن مطلبی با خط عربی هست.

در ادامه رساله سوم بعضی از صیغه ه