فهرست نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم جلد 1

مشخصات کتاب

سرشناسه:کتابخانه مسجد اعظم قم

عنوان و نام پدیدآور:فهرست نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم / رضا استادی

مشخصات نشر:قم : کتابخانه مسجد اعظم قم ، 1365.

مشخصات ظاهری:5ج

وضعیت فهرست نویسی:فهرستنویسی قبلی

موضوع:نسخه های خطی فارسی -- فهرستها

موضوع:نسخه های خطی عربی -- فهرستها

موضوع:نسخه های خطی -- ایران -- قم -- فهرستها

شناسه افزوده:استادی ، رضا، . - 1316

رده بندی کنگره: ‫Z6621 /م53 ف 9

رده بندی دیویی:011/31

شماره کتابشناسی ملی: م 65-581

ص: 1

شناسنامه

نام کتاب: فهرست نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم

جلد اول

تعداد صفحات: 624 صفحه

به کوشش حاج شیخ رضا استادی

ناشر: کتابخانه مسجد اعظم قم

تیراژ: هزار نسخه

نوبت چاپ: اول

چاپ قم

تاریخ چاپ: 1388 ش

ص: 2

ص: 3

ص: 4

این فهرست شامل پنج جلد است:

جلد اول: کتاب های عربی شامل 736 عنوان و 1784 نسخه.

جلد دوم: کتاب های فارسی شامل 1143 عنوان و 1665 نسخه.

جلد سوم و چهارم: مجموعه ها (نسخه هایی که شامل دو کتاب و یا بیشتر است) 747 نسخه.

و مجموع نسخه های خطی این کتابخانه تا این تاریخ (پایان سال 1387 ش) 4196 نسخه است.

جلد پنجم: فهارس جلد اول تا چهارم که باید در آینده تهیه و تنظیم گردد.

ص: 5

مؤلفان فهرست حاضر

بیست و سه سال قبل، نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم (حدود چهار هزار نسخه) توسط اینجانب (رضا استادی) فهرست و در سال 1364 ش در یک مجلد منتشر شد و بحمد اللّه از آن تاریخ تاکنون مورد استفاده برخی از محققان و نیز فهرست نویسان قرار گرفت و موجب شد که از نسخه های خطی این کتابخانه بیش از پیش استفاده شود.

چون این فهرست با رعایت اختصار تنظیم شده بود، حدود ده سال قبل هنگامی که اینجانب سرپرست این کتابخانه بودم با پیشنهاد حجة الاسلام جناب آقای مصطفی درایتی مقرر شد بار دیگر نسخه ها به صورت کامل و فنّیتر فهرست شود و هزینه انجام این کار هم توسط یکی از نهادهای دولتی که در صدد فهرست جامع همه نسخه های خطی موجود در کتابخانه های کشور بود و جناب آقای درایتی متصدی این برنامه بود تأمی ن شود.

زحمت انجام این کار را دو نفر از برادران فاضل:

1 _ حجة الاسلام صادق حسن زاده مراغه ای که در آن سالها مدیر داخلی کتابخانه بودند.

2 _ حجة الاسلام محمود طیار مراغی که سابقه فهرست نویسی داشتند و برخی از فهرست های ایشان هم چاپ شده بود پذیرفتند و با حضور در مخزن کتابخانه و صرف وقت فراوان این کار را به صورت خوبی انجام دادند و نتیجه کار این عزیزان چند هزار برگه (فیش) بود که تحویل آن

ص: 6

نهاد داده شد و آن نهاد هم حق التألیف نویسندگان را توسط جناب آقای درایتی پرداخت کرد.

و با موافقت ایشان نسخه ای از این فیشها هم برای استفاده مراجعان در کتابخانه قرار گرفت.

سال گذشته با تمایل آیة اللّه علوی بروجردی مقرر شد که اینجانب با استفاده از فهرست این دو بزرگوار، فهرست سابق خود را به صورتی تکمیل و توسط کتابخانه منتشر شود.

حقیر بدون اینکه نسخه ها را بار دیگر از نزدیک ببینم با اعتماد به نوشته ها و فیشهای تنظیمی این عزیزان که در اختیارم قرار گرفته بود فهرست را به صورت کنونی تکمیل و تنظیم نموده تا در چهار جلد منتشر شود.

بنابراین فهرست چهار جلدی حاضر نتیجه کار بنده و این عزیزان است و هر چه این فهرست اضافه بر فهرست سابق دارد از ایشان و صحّت آن هم به عهده ایشان است زیرا بنده جز در موارد نادر، به نوشته های ایشان اعتماد کرده ام.

ص: 7

من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق

لازم است از آیة اللّه حاج سید محمد جواد علوی بروجردی که با همّتی والا در راه احیاء آثار و بزرگداشت جدّشان، مرجع جهان تشیع حضرت آیة اللّه العظمی حاج آقا حسین بروجردی که حقّی عظیم بر حوزه علمیه قم دارند قدمهای مؤثری برداشته و برمی دارند، سپاسگزاری و تشکر شود.

حضرت آقای علوی علاوه بر اینکه آثار علمی جدّشان را به تدریج منتشر میکنند و در بهتر بهرهبرداری از مسجد اعظم و مدرسه آیة اللّه العظمی بروجردی (مدرسه خان سابق) و نیز بیت با برکت آن بزرگوار و کتابخانه شخصی ایشان خدماتی انجام داده اند به کتابخانه مسجد اعظم قم هم توجه خاصی دارند و اخیرآ نسخه های خطی کتابخانه شخصی آیة اللّه العظمی بروجردی را هم که شامل نسخه های نفیسی است و فهرستی جداگانه در دو جلد دارد به این کتابخانه منتقل نموده اند تا بیشتر مورد استفاده محققان قرار گیرد.

انتشار فهرست حاضر و تأمی ن هزینه های آن نیز یکی از خدمات ایشان به حوزه علمیه قم میباشد ادام اللّه تعالی خدماته.

ص: 8

سپاسی دیگر

از سال 1380 قمری که این کتابخانه تأسیس شده تا قبل از مدیریت جدید عزیزانی به این کتابخانه خدمت کرده و به نحوی در به وجود آمدن این فهرست سهمی داشته اند.

سزاوار است از این عزیزان هم یاد و سپاسگزاری شود:

1 _ آیة اللّه حاج میرزا ابوالقاسم دانش آشتیانی رحمة اللّه علیه که از بدو تأسیس کتابخانه تا هنگام وفات سرپرست این کتابخانه بودند و در توسعه و تکمیل آن قدمهایی برداشتند و نیز در سالهای اول، نشریه ای ماهیانه به نام کتابخانه با همکاری تعدادی از اساتید و نویسندگان حوزه منتشر میساختند.

2 _ مرحوم حاج میرزا حسن دانش آشتیانی عموزاده ایشان.

3 _ حجة الاسلام والمسلمی ن آقای شیخ محمد تقی دانش آشتیانی آقازاده آیة اللّه حاج میرزا ابوالقاسم.

4 _ دکتر سید حسین مدرسی طباطبائی

5 _ حجّة الاسلام آقا شیخ عبدالغنی مهدوی همدانی

این چهار نفر در مورد شناسایی نسخه های خطی این کتابخانه زحماتی کشیده بودند و حقیر از نوشته های آنان در تألیف فهرست سابق این کتابخانه بهره برده است.

6 _ مرحوم حجة الاسلام آقا شیخ احمد آل اسحق کتابدار خبره و سابقه دار این کتابخانه. این عزیز هم زمانی که در کتابخانه مشغول نگارش فهرست بودم به بنده لطف خاصّی داشتند.

ص: 9

اهداء کنندگان و واقفان کتاب های کتابخانه مسجد اعظم قم

اکنون کتابخانه مسجد اعظم قم حدود 4200 نسخه خطّی و بیش از شصت هزار نسخه چاپی دارد امّا کتاب هایی که توسط کتابخانه خریداری شده باشد بسیار کم است بلکه همه یا اهدایی و یا وقفی است.

مناسب است در اینجا از واقفان و اهداء کنندگان عمده که همگی از دنیا رفته اند ذکر خیری داشته باشیم.

1 _ آیة اللّه العظمی حاج آقا حسین بروجردی رحمة اللّه علیه مؤسس کتابخانه. کتاب های اولیه را ایشان مرحمت کرده اند.

2 _ مرحوم آیة اللّه حاج آقا محمد مقدس اصفهانی متوفای 1378 ق مؤلف کتاب ارزنده «الاوائل» که پس از درگذشت ایشان با زحمات حضرت حجة الاسلام والمسلمی ن حاج سید محمد علی روضاتی تنظیم و منتشر شد.

کتاب های ایشان حدود دو هزار جد چاپی و خطی بود که طبق وصیت ایشان توسط آیة اللّه العظمی بروجردی به این کتابخانه منتقل شد.

3 _ استاد بزرگوار ما مرحوم آیة اللّه حاج سید حسن فرید اراکی. کتاب های چاپی ایشان حدود دو هزار جلد بود که طبق وصیت ایشان به این کتابخانه منتقل شد و نسخه های خطی آن به کتابخانه آستان قدس رضوی منتقل شد.

4 _ مرحوم حاج محمد رمضانی دارنده انتشاراتی به نام کلاله خاور در تهران.

آن مرحوم در معرفی خود در سال 1339 ش در مقدمه کتاب تحفه سلطانی می نویسد:

ص: 10

«در سال 1299 ش بنده توفیق چاپ اولین کتاب را یافتم و سپس در مدت چهل سال هفتصد و سی و دو جلد کتاب چاپ کردم که تصحیح بسیاری از آنها را هم خود عهده دار بوده ام و میتوانم ادعا کنم که نصف ساعات عمرم به کتاب صرف شده زیرا علاوه بر چاپ کتب فوق نزدیک به سی هزار جلد کتاب و رساله گرد آورده ام که خود کتابخانه بینظیری است.

(البته بعدها تا سال درگذشت ایشان کتاب های این کتابخانه به حدود چهل هزار که شاید حدود سه هزار نسخه آن خطی بود رسیده است.)

ایشان در ادامه می نویسد: «اگر توفیق خدایی یار باشد و زنده بمانم محلی در شهر قم بنا نمایم و کتابخانه خصوصی را به نام نامی حضرت صاحب الامر وقف کنم و خود تا زنده ام پاسبان آن بوده و با نشر کتب سودمند و تکمیل کتابخانه عمر بسر آرم».

آن مرحوم با همین نیت در اواخر عمر در قم این کتابها را در منزلی اجاره ای منتقل نمود تا کتابخانه ای بنا کند امّا اجل مهلت نداد و به این کار موفق نشد.

پس از درگذشت او، با کوشش و عنایت مرحوم حجة الاسلام حاج سید مهدی گلپایگانی فرزند مرجع عالیقدر آیة اللّه العظمی حاج سید محمد رضا گلپایگانی، ورثه مرحوم رمضانی کتابها را به کتابخانه مسجد اعظم داده و روح پدر را از خود شاد کردند.

بنابر این حدود دو سوم یا بیشتر کتاب های چاپی و خطی این کتابخانه از مرحوم رمضانی است که امید است خداوند او را در زمره دوستان اهل بیت علیهم السلام محشور و مورد رحمت و مغفرت خود قرار داده باشد.

از خداوند منان میخواهم به این عزیزان و سایر کسانی که به این کتابخانه کمک کرده و یا کتاب اهداء و وقف کرده اند جزای خیر مرحمت فرماید.

ص: 11

فهرست حدود شانزده هزار نسخه خطی

اشاره

از حدود سال 1350 شمسی تاکنون (1387) این فهرستها توسط اینجانب تألیف و منتشر شده است.

1_ فهرست نسخه های خطی مدرسه فیضیه قم در دو مجلد و سه بخش شامل 2200 نسخه.

2_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه آیة اللّه العظمی گلپایگانی جلد دوم و سوم شامل 2000 نسخه.

3_ فهرست نسخه های خطی مدرسه مروی تهران شامل 1050 نسخه در یک جلد.

4_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه آیة اللّه سید مصطفی خوانساری شامل 1500 نسخه در یک جلد.

5_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه مدرسه حجتیه قم شامل حدود 700 نسخه در یک جلد.

6_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه شخصی شامل 160 نسخه در یک جلد که به کتابخانه آیة اللّه مرعشی منتقل شد.

7_ فهرست نسخه های خطی مدرسه حجازیها شامل 1500 نسخه که به کتابخانه آیة اللّه گلپایگانی منتقل شد.

8_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه مرحوم آیة اللّه طبسی حائری در قم شامل حدود 500 نسخه.

ص: 12

9_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه مرحوم آیة اللّه آقا سید محسن حجت در قم که به کتابخانه آیة اللّه مرعشی منتقل شد.

10_ فهرست دویست و سی نسخه خطی که به کتابخانه آستان قدس منتقل شد.

11_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه مرحوم آقا شیخ علی خوانساری (غفاری) شامل 150 نسخه که به کتابخانه مدرسه ولی عصر خوانسار منتقل شد.

12_ فهرست حدود 100 نسخه خطی از کتابخانه مرحوم حاج آقا اسماعیل هدایتی که به کتابخانه آیة اللّه گلپایگانی منتقل شد.

از شماره 7 تا 12 در مجله نور علم قم چاپ شده است.

13_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه چهل ستون مسجد جامع تهران.

14_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه آیة اللّه حاج سید احمد زنجانی شبیری رحمة اللّه علیه.

این دو در کتاب آشنایی با چند نسخه خطی چاپ شده است.

15_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه امامزاده هلال کاشان شامل حدود 200 نسخه.

که در مجله میراث جاویدان اوقاف چاپ شده است.

16_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه حسینیه شوشتریها در نجف که با همکاری مرحوم آقای اسماعیلیان تألیف و تنظیم شده و در جلد 11 و 12 نشریه دانشگاه چاپ شده است.

17_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه سید حسن امام رحمة اللّه علیه در گلپایگان.

18_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه ملا زین العابدین گلپایگانی رحمة اللّه علیه در گلپایگان.

این دو در جلد سوم کتاب دانشمندان گلپایگانی چاپ شده است.

ص: 13

19_ فهرست نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم شامل حدود چهار هزار نسخه که در سال 1364 در یک جلد چاپ شده است.

20_ فهرست حاضر که تکمیل آن است.

بنابراین تاکنون حدود شانزده هزار نسخه خطی توسط اینجانب فهرست نگاری و همه آنها یا مستقلا و یا در ضمن کتاب یا مجله ای چاپ شده است.

و از این جهت بارها مورد لطف محققان گرامی و کتاب دوستان و کتابشناسان قرار گرفته ام.

البته در مواردی هم مورد انتقاد (گاهی بجا و گاهی بیجا) بوده و از نقدهای صحیح استفاده کرده ام.

قم _ رضا استادی

1388 ش

ص: 14

ص: 15

ص: 16

1- القرآن الکریم

ش 714، نسخ، بی کا، بی تا.(1) یک حزب از قرآن است. (تحریر سده 13).

***

ش 1392، نسخ، بی کا، بی تا. قسمتی از سوره بقره است.

***

ش 1626، نسخ، بی کا، بی تا. از آیه 271 بقره تا سوره قیامت.

***

ش 1644، کامل، نسخ .1201

***

ش 1805، کامل، چاپ سنگی زمان محمد شاه غازی، نسخ، بی کا، بی تا. با سرلوح و جدول.

***

ش 2582، چاپی است چاپ سنگی 1265 در کارخانه میرزا احمد خوشنویس تبریزی بخط نسخ محمد علی بن علی قلی.

***

ش 2917، چاپی است چاپ سنگی. نسخ محمد رضا بن حاج میرزا ابوالقاسم حسینی در 1282 با سرلوح و جدول زر.

ص: 17


1- بی کا=بی نام کاتب.بی تا= بی ذکر تاریخ کتابت

ش 3167، کامل، نسخ 1201 یا 1210 با سرلوح و جدول زرین.

***

ش 3193، کامل، تحریر 909، با سر لوح زرین و فالنامه منظوم در ده برگ در پایان.

***

ش 3339، کامل، نسخ، بی کا، بی تا. صفحات جدول زرین دارد.

***

ش 3645، کامل، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 13).

***

ش 3764، ناقص.

***

ش 3947، کامل، نسخ، بی کا، بی تا. با جلدی نفیس.

***

ش 3948، کامل با ترجمه، نسخ و نستعلیق .1280

***

ش 3949، کامل، تحریر 1301، با سرلوح زرین و جلد نفیس (مفقود).

***

ش 3950، کامل، تحریر 1279، با سرلوح و جدول زرین (مفقود).

***

ش 3669، با ترجمه فارسی تحریر اسماعیل بن ابراهیم در 1070 ق.

***

ش 3776، با سرلوح و جدول زرین.

***

ش 3923، تحریر 1253 با سرلوح زرین و جلد نفیس.

ص: 18

ش 3945، تحریر 1079، با سرلوح زرین و جدول زرین و جلدی نفیس.

***

ش 4141، تا سوره کهف است، نسخ، بی کا، بی تا. صفحات جدول زرین دارد.

2- آداب الدعاء(دعا _ عربی)

از: ؟

در فضل و آداب دعا است. بخشی تحت عنوان «ذکر» نیز به آن الحاق شده است. با عناوین «فصل _ فصل» تنظیم شده است.

آغاز: «... قال ان رجلا دخل المسجد وصلی رکعتین ثم سأل اللّه عز وجل فقال رسول اللّه صلی الله علیه و آله اعجل العبد ربه».

انجام: «ولا یزال المرض بالمؤمن حتی لا یبقی علیه دینا وصداع لیلة یحط کل خطیئة الا الکبائر».

ش 4132، 220 برگ 8 × 16، نستعلیق، بی کا، بی تا. از آغاز و انجام افتادگی دارد.

3- آداب الصلاة وتعقیباتها (دعا، عربی)

از: ؟

مختصری در آداب نماز و توضیحی کوتاه برای برخی ذکرها و سپس ذکر تعقیبات نمازهای پنجگانه است. در برخی از مطالب (مثلا بحث نیّت) مؤلف به طور فتوایی سخن گفته است و با عناوین «فصل _ فصل» برگزار شده است.

آغاز: «الاوّل الصیت الحسن والذّکر الجمیل بین من یتأخّر عنه من الامم وقد استجیب دعاؤه فانّ کلّ من تاخّر عنه من الامم یحبّونه ویثنون علیه».

ص: 19

انجام: «اعوذُ بنور وجهک الّذی اشرقت به السّماوات والارض وکشفت به الظّلمة وصلح علیه امر الاوّلین والاخرین اَنْ یحلَّ علیّ غضبک ویَنزِلَ بی سخطک لک الحمد حتّی ترضی وبعد الرضا ولا حول ولا قوة الا بک. توضیح: ربّ الظّلام والفلق المراد».

ش 4016، 56 برگ، 9 × 17، نسخ بی کا، بی تاریخ، از آغاز و انجام افتادگی دارد. با حواشی با امضاء «منه» و «محمد صادق».

4- ابواب الجنان فی حقوق الاخوان(اخلاق، عربی)

از: حاج کریم بن ابراهیم قاجاری کرمانی، 1225 _ 1288 ق

رساله ای است متوسط در بیان معنی «اخ» و «اخوت» بر مبنای عرفانی که در پاسخ سؤال محمد کریم بن آقا بابا کرمانی نگاشته و در هشت وصل تنظیم ساخته و در 8 ربیع الاول 1261 ق بپایان رسانده است:

الوصل الاول؛ فی معنی الاخ وحقیقته.

الوصل الثانی؛ فی معرفة من یلیق بالاخوة ومن لا یلیق (2 مقام).

[فهرست کتب مشایخ عظام - 391 _ دائرة المعارف اسلامی 1-5].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین... وبعد یقول العبد الاثیم کریم بن ابراهیم انه قد ارسل الیّ السّناد الجلیل والعماد النّبیل الفاضل العظیم والعالم الحلیم... بمسألة کریمة قد طال ما کنت اسأل عنها واطالب...».

انجام: «... وانّ فی ذلک لذکری لمن کان له قلب أو القی السّمع وهو شهید وهذه اخر ما قدر اللّه وقضی من امتحان هذه الرسالة باسرار حقیقة السّلوک اجمالا والحمد للّه اولا واخرآ وظاهرا وباطنآ».

ش 2301، 71 برگ، 14 × 21، نسخ مؤلف در یکشنبه هشتم ربیع الاول 1261 ق، با مهر شش ضلعی «وقف مدرسه ابراهیمیه دار الامان کرمان» در برگ اول و آخر.

ص: 20

5- ابواب الروضات(فهرست، عربی)

از: محمد باقر بن محمد تقی (الفت)

فهرستی است برای کتاب «روضات الجنات فی تراجم العلماء والسادات» محمد باقر خوانساری (1313 ق) در یک مقدمه و هشت باب به عدد ابواب خود کتاب و یک خاتمه. مؤلف آن را در اوان تحصیل در نجف نگاشته و به تاریخ 23 رمضان 1324 در مشهد الرضا علیه السلام به انجام رسانده و در 1352 چاپ شده است.

[الذریعة 1-78، مشار].

آغاز: «الحمد للّه ولیّ الحمد ومستحقه والصّلاة علی سیدنا محمد وآله الطّیبین الطاهرین ولعنة اللّه علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین وبعد فانّی حینما کنت مشتغلا بتألیف کتابی».

انجام: «فانی صححتها وجعلت المدار علی المصحح فیکون علی هذا عدد جمیع صفحات الکتاب تسعآ وسبعین وسبعمائة صفحة ولابد للطالب من تصحیح عدد صفحات کتابه اوّلا من الموضع المذکور الی اخر الکتاب وکتابة ما لم یکن مکتوبا من العدد».

ش 794، 99 برگ، 13 × 21، نسخ بی کا، بی تاریخ. تصحیح شده است.

6- ابواب الکنوز (لغت عربی به عربی)

از: میرزا محمّد علی استرآبادی (فخر الوزراء) (ق 13 )

فرهنگ مفصلی است به حسب حروف آغاز کلمات در بیست و هشت کتاب و هر کتاب دارای چند

باب به ترتیب حروف پایانی. در این فرهنگ بیشتر به غریب قرآن و حدیث پرداخته و جنبه های دیگر را کمتر رعایت می کند و بنا به گفته الذریعة در چهار

ص: 21

مجلد تألیف شده است. تاریخ پایان تألیف: 1242

[الذریعة 1-79، مرعشی 5-37]

آغاز موجود: «اذا بلغ المؤمن اربعین سنة آمنه اللّه من الادواء الثلاثة البرص والجذام والجنون».

ش 200، 377 برگ، 21 × 31، نسخ بی کا، در شعبان 1240. جلد اول و دوم از حرف دال تا حرف ضاد. اولش ناقص است.

7- اثبات الهداة بالنصوص والمعجزات(حدیث، عربی)

از: شیخ محمد بن حسن حرّ عاملی (1104 ق)

در اثبات نبوت حضرت رسول صلی الله علیه و آله و امامت ائمه اطهار علیهم السلام به واسطه معجزات و نصوصی که درباره آن بزرگواران نقل شده است. تألیف آن در اواخر سال 1095 ق یا 1096 به اتمام رسیده است.

آغاز: «... هذا کتاب اثبات الهداة بالنصوص والمعجزات والذی دعانی الی جمعه وتصنیفه وصرف الفکر الی تحریره وتألیفه هو انی لم اظفر بکتاب شاف فی هذا الباب...».

ش 1889، 330 برگ، 19 × 24. نسخ بی کا، بی تا، (تحریر سده 12)، نیمه اول کتاب است و از انجام افتادگی دارد.

8- الاثنی عشریة فی الحج(فقه، عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (1031 ق)

این کتاب شامل پنج رساله: طهارت، صلات، صوم، زکات و حج است. همه یا

ص: 22

قسمتی از آنها چاپ شده است.

آغاز: «الحمد للّه علی آلائه والصلاة علی اشرف انبیائه واولیائه وبعد فیقول احوج الخلق الی رحمة الغنی محمد المشهر... وفقه اللّه للعمل فی یومه لغده قبل ان یخرج الامر من یده هذه رسالة اثنا عشریة...».

انجام: «.. الحادی عشر الوداع بالماثور ثم الخروج قهقری حتی یتواری عنه الضریح. الثانی عشر اکرام خدام تلک البقعة المقدسة وسدنتها وتعظیمهم واحترامهم فان ذلک راجعٌ الی تعظیم صاحب البقعة سلام اللّه علیه...».

ش 2842، 48 برگ، 10 × 17، نستعلیق بی کا، بی تا، (شاید بخطّ مؤلف باشد) این نسخه رساله حجّیه است. حواشی با امضاء «منه مدّ ظلّه العالی»، «منه دام بقاه» دارد. مقابله و تصحیح شده است. با مهر بیضوی «عبده حسین بن صادق الموسوی 1261»

با تملک بابا علی بن رجبعلی روی برگ اول.

9- اُثُولوجیا (فلسفه، عربی)

از: ارسطاطالیس 384 _ 322 ق م

رساله ای است در مباحث فلسفی که در ده میمر تنظیم شده و در عصر ترجمه علوم عقلی توسط عبدالمسیح بن عبداللّه بن ناعمه حمصی (220 ق) به عربی ترجمه و توسط یعقوب بن اسحاق کندی (250 ق) تصحیح گردیده است.

[مجلس 38-404، مشار عربی -18 _ الفبایی آستان قدس -20 _ نمازی خوی -332 فهرست دانشگاه 15-4234 _ ذریعه 1-120].

آغاز: «بسمله، المیمر الاول من کتاب ارسطوطالیس الفیلسوف المسمّی بالیونانیة اثولوجیا وهو القول علی الربوبیة تفسیر فرفوریوس الصوری و نقله الی العربیة عبدالمسیح بن عبداللّه...».

ص: 23

انجام: «.. ثم قبلت بعد ذلک صورا بعد صور فلذلک لا یمکن احد ان یری الهیولی لانها قد لبست صورآ کثیرةً وهی خفیة تحتها لا ینالها شیء من الحواس البتة. هذا آخر کتاب اثولوجیا والحمد للّه وحده».

ش 2847، 65 برگ، 11 × 18، نسخ محمد باقر بن ایلدار غلام در 1101. علامت تصحیح در کنار صفحات دارد.

10- الاجارة(فقه، عربی)

از: میرزا حبیب اللّه بن محمد علی رشتی نجفی (1312 ق)

شرح مبسوطی است بر اجاره شرائع الاسلام محقّق حلّی.

مکرر چاپ شده است. [الذریعه 1-122].

آغاز: «حمد له... کتاب الاجارة بمعنی الاجرة کما هو المعروف او بمعنی الایجار کما فی حدیث تحف العقول اجارة الانسان نفسه ومحکی المبسوط مثله...».

ش 39، 127 برگ، 21 × 31، نسخ. نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد. حدود سی برگ از نسخه چاپی کمتر است.

11- الاجرومیّه(نحو، عربی)

از: محمد بن محمد بن داود (ابن اجروم) (723 ه_ . ق)

مسائل نحو را به اختصار جهت استفاده مبتدئین آورده است. چاپ شده است.

ش 1433، 12 برگ، 11 × 18، نستعلیق، بی کا، بی تا.

ص: 24

12- الاحتجاج علی اهل اللجاج(حدیث، عربی)

از: شیخ ابو منصور احمد بن علی طبرسی (ق )6

مجموعه احتجاج هایی است که پیغمبر اکرم و ائمه علیهم صلوات اللّه وسلامه و بعضی از دانشمندان شیعه رضوان اللّه علیهم با دیگران نموده اند.

[الذریعة 1-281، مجلس 25-238، مرعشی 1-144، مشار].

آغاز: «الحمد للّه المتعالی عن صفات المخلوقین المنزه عن نعوت الناعتین المبرا مما لا یلیق بوحدانیته المرتفع عن الزوال والفناء بوجوب الاهیته...».

ش 71، 261 برگ، 19 × 31، نسخ اسماعیل بن قاسم در جمادی الثانیة .1070

در پایان نسخه دعایی مجرّب برای قضاء حوائج از میرداماد؛ نقل شده است.

واقف نسخه تیمور بن محمد قلی میرزا ملقب به «ملک آرا» در سال 1256 از درآمد یک دانگ قریه ملیک من اعمال ساری مازندران که وقف بر کتب علمی بوده این نسخه را وقف کرده است.

***

ش 315، 199 برگ، 18 × 24، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) نشانه تصحیح دارد.

***

ش 433، 228 برگ، 17 × 26، نسخ محمد باقر مازندرانی، بی تا، با مهر «محمد سید المرسلین»، با یادداشت تملک محمد بن محمود بن حسن بن محمود بن علی الحسینی الموسوی الشهربانی مورخ 1063. نشانه تصحیح دارد.

***

ش 1006، 111 برگ، 15 × 23، نسخ، بی کا، بی تا، جای عناوین سفید گذاشته شده.

ص: 25

13- احسن الاغراض فی التشخیص ومعالجة الامراض (طب، عربی)

از: محمد شافعی مصری

کتاب مشتمل بر دو قسم است اول: تشخیص و تعیین امراض دوم: معالجه و تبیین آن و یک خاتمه در دواجات. مؤلف در هر دو بخش به طور منظم به اعضا و جوارح به طور مستقل میپردازد. تاریخ پایان تألیف 1259 [کشف الظنون 1-33].

آغاز: «حمدک یا من تنزّه عن الاغراض...».

انجام: «واذا ارید الاستعمال یشرب منه نصف کوبة قبل الاکل یحصل المقصود واللّه هو الشافی والی هنا وقف القلم عن الجریان فی هذا المیزان».

ش 310، 206 برگ، 17 × 26، نسخ محمد تونسی محرر کتاب های طبّی در .1279

14- الاحقاق فی الاشتقاق(عربی)

از: محمد بن حسن حسینی هروی مشهدی، (1322 ق)

کتابی مفصل در علم اشتقاق از علوم عربیّت که بدرخواست برخی نگاشته و روز جمعه دوم رمضان 1292 ق نگارش آن پایان یافته است.

[الذریعه 1- 288].

آغاز: «الحمد للّه الذی سلم من عبده الاحتراق واعتل من عنده فی اسفل درک من نار الفراق وصلی اللّه علی رسوله... ان بعض الاجلّة من السادة العلیة الشأن دعانی الی ان اعمل له کتابآ فی الاشتقاق...».

انجام: «.. کسیّد ثم کسرت الرابعة للیاء ولیکن هذا آخر ما اردنا ایراده فی هذا الکتاب والمرجو من اللّه الملک الوهاب ان یعظم نفعها فی اخواننا الطلاب وان لا یحرمنا وایاهم... الاطهار الاطیاب».

ش 2285، 208 برگ، 18 × 22، نسخ، بی کاتب، بی تاریخ. توسط مؤلف تصحیح شده.

ص: 26

15- إحکام الأحکام فی اصول الأحکام(اصول فقه، عربی)

از: علی بن ابی علی محمد بن سالم بن محمد سیف الدین آمدی شافعی (631 ق)

متن مهمی در اصول فقه مشتمل بر چهار قاعده: (مفهوم اصول فقه، ادله سمعیه، احکام المجتهدین و ترجیح) است. بنا به گفته قطب الدین شیرازی ابن حاجب کتاب معروف خود «المنتهی» را از این کتاب به صورت تلخیص اخذ کرده است. این کتاب در مصر چاپ شده است.

[کشف الظنون 1-17، مجلس 25-251].

آغاز: «قال الشیخ الامام الفاضل ینبوع الفضائل ومعدن الفواضل... وبعد فانّه لمّا کانت الاحکام الشرعیة والقضایا الفقهیّة وسائل مقاصد المکلّفین ومناط مصالح الدّنیا والدّین واجلّ العلوم قدرآ».

انجام: «ان یکون احدهما یلازمه الحرّیه او الطلاق وإلّا یلازمه الرّق وابقاء النکاح فالحکم فیه ما سبق ایضا وقد تتشعب من تقابل هذه التّرجیحات... اخر کثیرة خارجة عن الحصر لا یخفی علی متأمّلها وهذا آخر ما اوردناه ونهایة ما رتبناه».

ش 997، 229 برگ، 17 × 29، نستعلیق علی بن حسین... نجفی در .1026

16- احیاء علوم الدین(اخلاق، عربی)

از: ابو حامد محمد بن محمد غزالی (505 ق)

در چهار ربع: عبادات، عادات، مهلکات و منجیات. هر یک از این چهار ربع دارای ده کتاب میباشد.

[کشف الظنون 1-23، مرعشی 1-299، مجلس 25-34، مشار عربی 28].

ش 4035، 121 برگ، 24 × 32، شامل بخش منجیات، نسخ، بی کا، بی تا.

ص: 27

17- احیاء المیت بفضائل اهل البیت علیهم السلام(حدیث عربی)

از: جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر سیوطی (911 ق)

شصت حدیث صادر شده از حضرت ختمی مرتبت صلوات اللّه علیه و آله در فضیلت خاندان عصمت و طهارت: که از منابع عامه روایت شده است. این رساله در لبنان چاپ شده است.

[کشف الظنون 1- 25].

آغاز: «الحمد للّه وسلام علی عباده الّذین اصطفی هذه ستون حدیثا... الحدیث الاوّل اخرج سعید بن منصور فی سننه عن سعید بن جبیر فی قوله تعالی قل لا اسئلکم علیه اجرآ الّا المودّة فی القربی».

انجام: «(الحدیث الستون) اخرج الدیلمی عن علی رضی اللّه عنه قال قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله خیر الناس العرب وخیر العرب قریش وخیر قریش بنوهاشم».

ش 3861، 8 برگ، 14 × 22، نسخ لطف اللّه صافی گلپایگانی در 1378 ق. با یادداشت اهداء به کتابخانه به خط او در 1386 ق.

18- اختیار معرفة الرجال = رجال کشّی(رجال، عربی)

از: ابو جعفر محمد بن حسن طوسی، (460 ق)

کتاب معرفة الناقلین، محمد بن عمر بن عبدالعزیز کشی (قرن 4) توسط شیخ طوسی به این صورت در آمده است. و اصل آن در دست نیست.

[الذریعة 1-365، مرعشی 1-162، الفبایی آستان قدس -30، مشار عربی - 402].

آغاز: «بسمله حمدویه بن نصیر الکشی قال حدثنا محمد بن الحسین بن ابی الخطاب عن محمد بن سنان عن حذیفه بن منصور عن ابی عبداللّه علیه السلام قال اعرفوا

ص: 28

منازل الرجال منا علی قدر روایت هم عنّا...».

ش 3052، 204 برگ، 10 × 14، نسخ 993، این نسخه شامل شش جزء اول کتاب است و علامت تصحیح دارد.

19- الاربعون حدیثآ(حدیث، عربی)

از: محمد اسماعیل بن حسین مازندرانی خواجویی (1173 ق)

چهل حدیث از کتاب های معروف شیعه از قبیل «الکافی» و «بحار الانوار» برگزیده و به شرح آنها پرداخته و بخصوص از دیدگاه عقلی مورد بررسی قرار داده است. این کتاب چاپ شده است. [الذریعة 1- 411].

ش 889، 84 برگ، 12 × 21، نستعلیق، بی کا، بی تا، قسمتی از حدیث ششم تا قسمتی از حدیث چهلم را دارد، گویا توسط مؤلف اصلاح شده است. با مهر بیضوی «عبده الراجی محمد جواد الحسینی».

20- الاربعون حدیثآ(حدیث، عربی)

از: علی اصغر بن علی بن علی اصغر موسوی دهدشتی، (زنده 1236 ق)

مؤلف پس از چهل و چند سالگی بفکر آخرت افتاده و دلش به اضطراب و تشویش افتاده و چون از عالم زمانش میر زین العابدین بن محمد بن عبداللّه علوی موسوی سؤال کرده وی او را بر جمع آوری فضایل امیر المؤمنین علیه السلام تشویق نموده است، پس در حالیکه تنها شرح اربعین سلیمان بن عبداللّه بحرانی را در نزد خود داشت به شرح چهل حدیث در فضایل علی بن ابی طالب علیه السلام پرداخت و شاید اربعین بحرانی متن این کتاب باشد، این رساله در هفتم جمادی الاول 1236 ق پایان یافته

ص: 29

است. [به ذریعه 1-418 رجوع شود ].

آغاز: «نحمد اللّه حمدآ کثیرآ علی ما دلع لسان صبح الوجود بنور تبلّج قدرته 22000».

انجام: «... الذین جعلهم اللّه اشجار ریاض النبوة وامطار سمآء الولایة وکنوز خزائن الرسالة مهابط الوحی ومخادیم الملائکة صلوات اللّه علیهم صلاة دائمة باقیة من اول الدهر الی بقاء الآخرة».

ش 2511، 157 برگ، 12 × 20، نستعلیق محمد باقر بن عوضعلی بن شیخ محمد باقر، بی تا.

21- الاربعون حدیثآ(حدیث، عربی)

از: بهاء الدین محمدبن حسین عاملی (شیخ بهائی) (1031 ق)

چهل حدیث به طور مفصل شرح شده و از روز تألیف مورد توجّه دانشمندان بوده و شروح و حواشی بر آن نگاشته اند. در اصفهان 23 صفر 995 تألیف و مکرر چاپ شده و ترجمه فارسی آن هم چاپ شده است.

[الذریعة 1-425، مرعشی 1-76، مجلس 25-272، الفبایی آستان قدس 36، مشار ].

آغاز: «ان احسن حدیث تحلی اللسان بجواهر حقائقه وخیر خبر تجلی الانسان فی زواهر حدائقه حمد اللّه سبحانه علی نعمه المتسلسلة المتواترة وشکره علی مننه المستفیضة...».

انجام: «اشرف الانام وآله الهادین الی دار السلام اتفق الفراغ من مشقه ضحوة یوم الاثنین... من هجرة سید المرسلین علیه وآله افضل صلوات المصلین».

ش 539، 309 برگ، 11 × 20، نسخ بی کا، بی تا، (تحریر زمان حیات مؤلف)، تصحیح شده. با مهر مربع «یا من هو ارفع عن کل رفیع».

***

ص: 30

ش 734، 191 برگ 110 × 19، نسخ علی بن فتاح حسینی الحورتی تهاب، در 1082 ق.

***

ش 735، 191 برگ، 10 × 19، نستعلیق فتحی تبریزی ابن حاج قاسمعلی (شاید کلمه ابن زائد باشد) در 1037 ق، تصحیح شده، حواشی با امضاء «منه» دارد با یادداشت تملک با مهر مربع «محمد جعفر الحسینی».

***

ش 736، 184 برگ، 13 × 20، نسخ بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 میباشد) از آغاز ناقص است. تصحیح شده، حواشی با امضاء «منه» دارد.

***

ش 737، 222برگ، 13 × 20، نسخ محمد بن قاسم مازندرانی در 1073 ق، با مهر بیضوی «عبده محمد هادی بن احمد».

***

ش 1204، 232 برگ، 15 × 20، نسخ حسین بن عبدالفتاح در .1227

***

ش 1457، 189 برگ، 12 × 18، نسخ عبدالعظیم بن سید علی موسوی در 1107. با مهر بیضوی «عبده محمد رحیم بن محمد نبی (شاید بن باشد) محمد صالح» بر برگ اول و آخر و نیز مهر بیضوی «کتابخانه و مغازه ناصری کرمانشاه 1291».

***

ش 2011، 175 برگ، 13 × 25، نسخ محمد بدیع بن ابوالحسن اصفهانی در 1093، حاشیه نویسی دارد، و برخی از حواشی با امضاء «منه» است با مهر مربع «سید حسین طباطبایی 1131».

***

ص: 31

ش 2302، 132 برگ، 12 × 21، نسخ، بی کا، بی تا، از انجام ناقص است (تحریر سده 12 و 13 میباشد) حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2412، 175 برگ، 11 × 20، نستعلیق شهنشاه بن علی در 1126، حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2513، 197 برگ، 13 × 20، برگ آخر نسخ ابراهیم بن ملا اصغر در 1294 است و بقیه تحریر سده 11 و 12 میباشد، علامت تصحیح و حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2697، 203 برگ، 12 × 18، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) علامت تصحیح و حاشیه نویسی دارد، با مهر بیضوی «محمد باقر 1153» بر برگ اول و آخر.

***

ش 2700، 149 برگ، 12 × 19، نسخ عبداللّه در 1085 ق در مدرسه فخریه. در هامش صفحات تحشیه و تصحیح دارد.

***

ش 2799، 193 برگ، 13 × 19، نسخ محمد قاسم در 1042 ق، با تصحیح و تحشیه.

***

ش 2858، 146 برگ، 12 × 19، نسخ محمد حسین عرب (سده 12) از آغاز ناقص است، با مهر مربع کاتب «خاک ره شاه شهیدان حسین 1190».

***

ش 3039، 143 برگ، 10 × 16، نسخ بی کا، بی تا (سده 11 و 12) از انجام ناقص است، تصحیح و حواشی دارد، با مهر بیضوی «عبده الراجی محمد باقر 1215».

***

ش 3525، 100 برگ، 15 × 24، نسخ عبدالرحیم بن محمد النیاسری در .1091

ص: 32

ش 3809، 174 برگ، 10 × 20، نسخ بی کا، بی تا.

چند نسخه هم از اربعین شیخ بهایی در مجموعه های این کتابخانه هست که در آن بخش معرفی میشود.

22- ارشاد الاذهان الی احکام الایمان (فقه، عربی)

از: جمال الدین حسن بن یوسف بن مطهر حلی (علامه حلی) (726 ق)

کتاب فقهی مختصری است از طهارت تا دیات که علامه بنا به درخواست فرزندش فخر المحققین (محمد) به رشته تحریر درآورده است.

[الذریعة 1-510، مرعشی 3-153، مجلس 25-71 الفبایی آستان قدس ص 39].

آغاز: «الحمد للّه المتفرد بالقدم والدوام المتنزه عن مشابهة الاعراض والاجسام المتفضل بسوابغ الانعام المتطول بالفواضل الجسام احمده علی ما فضلنا به... وبعد فان اللّه تعالی...».

ش 95، 149 برگ، 20 × 29، بخشی از آن نسخ عبدالوهاب بن ملا ملک حسن باغوزیری در 1179 و بخش دیگر قدیمتر است.

***

ش 110، 239 برگ، 19 × 28 نستعلیق سده 11 یا پیشتر. با مهری هشت گوش «محمد رسول اللّه وکفی باللّه شهیدا».

***

ش 118، 90 برگ، 20 × 26، نستعلیق 1062 در اصفهان. نام کاتب ندارد. با مهر بیضوی «محمد حسن بن محمد حسین 1217».

***

ص: 33

ش 355، 199 برگ، 16 × 21، نستعلیق عباس بن محمد حسین هزار جریبی در 1016، با این یادداشت بر برگ دوم: «این کتاب مال میرزا محمد... حاج الحرمی ن الشریفین کهف الحاجّ والمعتمرین حاجی محمد رضای فراش باشی حضرت امام رضا7» این نسخه اهدایی سید مهدی لاجوردی حسینی به کتابخانه است.

***

ش 852، 60 برگ، 12 × 19، نستعلیق، بی کا، بی تا، ناقص است از عطایا تا اطعمه را دارد (تحریر سده 11 و 12).

***

ش 950، 193 برگ، 20 × 30، نسخ محمد [بن] فتح اللّه حسینی کاظمی در 1045، با یادداشت تملک مورخ 1086 و مهر کتابخانه حاج شیخ فضل اللّه نوری.

***

ش 1026، 186 برگ، 19 × 26، نسخ 1119، با یادداشت تملک محمود بن محمد حسین کاشانی.

***

ش 1188، 256 برگ، 12 × 20، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 11) چند برگ از میان نو نویس است.

***

ش 1307، 333 برگ، 12 × 21، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 11) چند برگ آن نو نویس است.

***

ش 1752، 259 برگ، 17 × 24، تحریر محمد جعفر بن محمد مؤمن طالقانی در .1037

***

ص: 34

ش 1766، 139 برگ، 17 × 26، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 12) برگ پایانی بخط غلامحسین تهرانی نو نویس است.

***

ش 1773، 154 برگ، 19 × 25، نسخ 1020 ق، ناقص است، با مهری دایره «محمد نبی اللّه علی ولی اللّه» و مهر دیگر «یا عزیز اللّه».

***

ش 1775، 135 برگ، 18 × 24، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 11 و 12).

***

ش 1793، 283 برگ، 18 × 25، نسخ 1023، در قصبه طیبه تنجستان، با مهر مربع «سلیمان بن داود 1222» بر برگ اول و آخر.

***

ش 1952، 140 برگ، 14 × 26، از آغاز و انجام ناقص، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 11 و 12).

***

ش 3228، 270 برگ، 14 × 24، نسخ، بی کا، بی تا، از انجام ناقص است، تصحیح شده و حواشی فراوان دارد، با یادداشت مورخ 1187 ق.

***

ش 3612، 232 برگ، 18 × 29، نسخ محمد علی بن مهر علی جزی برخوار نی در 1040 ق در چین (کذا)، تصحیح شده، حواشی دارد، با مهر مربع «عبده محمد تقی 1169».

23- الاستبصار فیما اختلف من الاخبار (حدیث، عربی)

از: محمد بن حسن طوسی (شیخ طوسی) (460 ق)

ص: 35

روایت هایی که با یکدیگر اختلاف دارند و ظاهرا بین آنها منافات دیده میشود در این کتاب گردآوری شده و چگونگی جمع آنها را ذکر می کند. این کتاب یکی از کتب اربعه (چهار کتاب حدیثی مهم) شیعه است.

[الذریعة 2-17، مرعشی 2-158، مجلس 11-11 و 25-202، مشار عربی 48].

آغاز: «الحمد للّه ولی الحمد ومستحقه... اما بعد فانی رأیت جماعة من اصحابنا لما نظروا فی کتابنا الکبیر الموسوم بتهذیب الاحکام ورأوا ما جمعنا فیه من الاخبار المتعلقة...».

انجام: «ابواب الکتاب تسعمأة وخمسة وعشرون بابا یشتمل علی خمسة آلاف وخمسمأة واحد عشر حدیثا حصرتها لئلا یقع فیها زیادة او نقصان».

ش 162، 457 برگ، 20 × 31، نسخ ملا مهر علی برادر ملا حیدر اردبیلی در 1065 در مشهد مقدس با مهر «این کتاب از متملکات و جزو کتابخانه احقر محسن الحسینی است 1322».

***

ش 184، 167 برگ، 20 × 30، نسخ بی تاریخ (تحریر سده 11 و 12) کتاب طهارت تا حج است، تصحیح شده.

***

ش 185، 228 برگ، 21 × 31، طهارت تا نکاح است. (جزء 1 و 2 و 3) جزء اول از نسخه مورخ 569 نوشته شده، و جزء دوم تحریر 972 و جزء سوم ناقص است.

***

ش 186، 331 برگ، 18 × 30، دوره کامل است، نسخ 1104، تصحیح شده.

***

ش 187، 278 برگ، 19 × 31، دوره کامل است، نسخ محمد صادق جر فادقانی در 1072 در اصفهان، با مهر بیضوی «عبده محمد علی بن علی 1284».

***

ص: 36

ش 1605، 233 برگ، 18 × 30، از آغاز تا پایان حج را دارد، (جزء یک و دو)، نسخ ،1085 تصحیح شده با یادداشت اهداء این نسخه توسط شمس العلماء علی اکبر الحسنی در 1341 به شیخ محمد اسماعیل معروف به فاضل تبریزی، با مهر بیضوی «شمس العلماء» و مهر بیضوی «محمد حسین کاظمی».

***

ش 1842، 486 برگ، 19 × 26، نسخ محمد کاظم بن محمد علی مازندرانی در 1124 ق، دوره کامل است، با یادداشت تملک علی اکبر بن محمد مقیم، و مهر مربع «یا باقر العلوم» بر برگ اول».

***

ش 3637، 333 برگ، 20 × 29، دوره کامل، نسخ محمد تقی بن علمدار در 1078 ق، تصحیح شده است.

24- الاستصحاب (اصول فقه، عربی)

از: ؟

رساله ای مفصل و استدلالی در استصحاب که پس از نگاشتن کتاب های اشتغال و برائت و تخییر نوشته و در آن تصریح دارد که شاگرد شاگرد سید علی طباطبایی صاحب ریاض است. در فهرست سابق این کتابخانه با عنوان «اصول فقه» معرفی شده است (ص 26).

آغاز: «بسمله ولمّا تمّمنا الکلام من بعض الاصول العملیة البراءة والاشتغال والتخییر فلنشرع الی بعضها الاخیر وهو الاستصحاب ونقول: ان الاستصحاب قد اختلف فیه فذهب بعض العلماء الی انه من الادلة العقلیة...».

انجام: «... کما هو الغالب بالنظر الی الاکثر فی البلدان ولذا لم یقولوا بعدم الاعتماد

ص: 37

بالشک فیهما مع ان التجاوز... نوعآ او شخصا لا ریب فیه».

ش 2482، 192 برگ، 16 × 22، نسخ مؤلف، با مهر بیضوی «صراط علی حق نمسکه» روی برگ اول.

25- اسرار الآیات و انوار البینات (تفسیر، عربی)

از: محمد بن ابراهیم شیرازی (ملا صدرا) (1050 ق)

مباحثی پیرامون مبدء و معاد در سه طرف (علم ربوبی _ افعال الهی _ معاد) و هر کدام دارای مشاهد مشتمل بر قواعد، استفاده شده از آیات قرآنی و پایههای فلسفی اشراقی و عرفانی.

[الذریعة 2-39، مرعشی 19-383، مجلس 35-57، مشار عربی 50].

آغاز: «نحمدک اللهم یا من بیده ملکوت الارض والسماء والیه یتشوّق ویدور الاشیاء... اما بعد فیقول انزل خلق اللّه واحوجهم الی کرامة رب العالمین محمد المدعو... هذه سبیلی ادعو الی اللّه علی بصیرة...».

ش 255، 96 برگ، 17 × 22، تحریر محمد سمیع بن محمد جعفر در 1295، نشانه تصحیح دارد.

26- اسرار القرآن = سبع المثانی (تفسیر، عربی)

از: محمد رفیع افزایانی، (زنده 1205 ق)

رساله ای کوتاه در تاویلات آیات سوره بلد، نجم، الرحمن، قدر که بر مبنای فضایل اهل بیت علیهم السلام و مطاعن دشمنان آن بزرگواران با نامهای سورة الحجة وغصب الحجة و سورة هتک الحرمة (برای سوره بلد)، سورة نصب الحجة (سوره نجم)، سورة ردّ

ص: 38

الحجة (برای سوره رحمان) و سورة التسلیة (برای سوره قدر) تدوین و در پایان آن منظومه ای در 60 بیت در مصائب اهل بیت علیهم السلام سروده شده است. در سال 1198 آغاز و در سال 1205 ق به پایان رسیده است.

آغاز: «بسمله، ومن وجوه اعجاز القرآن انه لا یقبل الزیادة والنقصان فللّه الحمد

علی هذا الاحسان والصلاة والسلام علی موطن بواطنه وبواطن مواطنه محمد وآله الذین نزل فیهم نجمآ بظاهره وباطنه...».

انجام:

عبرةٌ ما قال فی تاریخه قبل ان یختمه سبع سنین

من کلام ربّهم وانّکم

«لتمرّون علیهم مُصبحین.»

ش 2291، 25 برگ، 15 × 21، نسخ صدرا ابن محسن عبدالعظیمی در 1205 ق، نام مؤلف در پایان رساله یاد شده است.

27- الاشعة البدریّة فی إقتفاء انوار آثار الجعفریّة (فقه، عربی)

از: محمد اسماعیل بن محمد هادی کزازی فدایی (1263 ق)

شرحی است بر کتاب «الجعفریّة» محقق ثانی (940 ق)، این شرح با عناوین «اقول _ اقول» نوشته شده است. مؤلف در دیباچه از کتاب دیگر خود «کفایة الطالب» در اصول فقه، «حاشیة مختصر ابن حاجب» یاد کرده است.

پایان تألیف بخشی از این کتاب 1225 ق است.

[الذریعة 2- 109].

آغاز: «الحمد للّه ذی الجلال والاکرام المنزه فی عزّ جلاله عن مشابهة الاعیان ومشاکلة الاجسام...».

انجام: «... ولو نطق الزمان بنا هجانا... وویل للغریب اذا أتانا.

ص: 39

در پایان نسخه شعری در رثای مؤلف دیده میشود و تاریخ وفات مؤلف را چنین ذکر کرده: به سال واقعه اش کلک فکر زد شهپر نوشت صورت تاریخ: «ذوفنون عراق» [1263]».

ش 3، 353 برگ 22 × 31، نسخ محمد علی بن علی محمد بیات سر سختی (کزازی) در رمضان 1232 ق.

این نسخه شامل طهارت و صلاة است.

***

ش 289، 311 برگ، 16 × 22، نسخ فتحعلی، از وسط ناقص است. و این نسخه شامل مسّ میّت تا خلل صلاة است.

***

ش 593، 229 برگ، 17 × 21، نسخ، بی کا، بی تا، از آغاز طهارت تا دماء ثلاثه است.

28- الاصفی (تفسیر، عربی)

از: محسن بن شاه مرتضی (فیض کاشانی)، (1091 ق)

دو سال پس از تألیف تفسیر صافی، نگاشته شده و تلخیص آن است.

[مجلس 35-58 _ مرعشی 4-79 _ الذریعة 2-124 _ الفبایی آستان قدس - 53 _ مشار ].

ش 2039، 450 برگ، 16 × 26، نسخ خان محمد بن علی محمد ساکن مدرسه ظهیریه اردوباد، در 1103 یا 1136، از آغاز ناقص است، حاشیه نویسی دارد، تصحیح شده، و دو برگ از تفسیر جلالین هم در ابتدای نسخه است.

***

ش 3283، 468 برگ، 17 × 25، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 13) علامت تصحیح دارد.

ص: 40

29- اصلاح العمل(فقه، عربی)

از: سیّد مجاهد محمد بن علی طباطبایی (1242 ه_ )

رساله فتوایی مختصری است در عبادات و معاملات در یک مقدمه و چند کتاب که

دارای چند باب و یک خاتمه میباشد. این کتاب خلاصه ای از کتاب «مصابیح» سید مجاهد است.

در فهرست سابق این کتابخانه در ص 497 معرفی شده است.

[الذریعة 2-170، مرعشی 2-636، مجلس 37- 83].

آغاز: «الحمد للّه الذی مهّد لنا طریق اصلاح العمل ومسلک النجاة والتجافی عن الخطأ والزلل... اذا کان المکلف عامیّا صرفا ولا یتمکن من الاجتهاد والاستدلال علی شیء...».

ش 1085، 261 برگ، 15 × 21، نستعلیق، بی کا، بی تا، تا باب چهار را دارد، با یادداشت تملک مورخ .1259

30- اصول العقائد (عقائد، عربی)

از: ؟ رساله مختصری است در اصول اعتقادات شیعه در چند اصل و هر اصل در چند مقصد.

فهرست مطالب موجود آن:

الاصل الثالث وهو النبوة... وفیه مقاصد: المقصد الاول فی وجوب بعثة الانبیاء...

الاصل الرابع وهو الامامة... والمقصود من هذا الاصل یتضح لک فی مقاصد...

ش 1404، 48 برگ، 12 × 18، نستعلیق، بی کا، بی تا (تحریر سده 11) از آغاز و انجام ناقص است، بحث نبوت تا امامت را دارد.

ص: 41

31- اصول الفقه = التقریرات (اصول فقه، عربی)

از: ؟ (از فاضل قمی و صاحب فصول و صاحب ریاض نام میبرد).

ش 329، 288 برگ، 15 × 21، شامل لا ضرر و بخشی از اصول عملیه. نستعلیق، بی کا، بی تا.

32- اصول الفقه (اصول فقه، عربی)

از: ؟ (از فاضل قمی و صاحب فصول نام میبرد).

رساله ای است در اصول فقه با عناوین «اصل _ اصل».

ش 478، 181 برگ، 15 × 21، شامل اصول عقلیه تا تعادل و تراجیح، از آغاز ناقص است نستعلیق، بی کا، بی تا.

33- اصول الفقه = تقریرات (اصول فقه، عربی)

از: محمد شفیع بن علی اکبر موسوی

جلد دوم از کتاب تقریرات اصول شریف العلماء محمد شریف مازندرانی است که در چهار باب و یک خاتمه در مباحث اجماع، اخبار، ادله عقلیه و اجتهاد و تقلید و تعارض و تراجیح بیان شده است.

آغاز: «نحمدک یا من بکرامته وفّقنا لمعرفة الاحکام الالهیّه ومنّ علینا بالارشاد الی القوانین الاصولیّه وصیّر اصول الفقه سلّما للقاعدین الی مقام الاجتهاد فی المسائل الفرعیّه...».

ش 518، 204 برگ، 17 × 22، نستعلیق، بی کا، بی تا، تصحیح شده، حواشی با امضاء «منه» دارد، با یادداشت تملک مورخ 1302 و صورت اجازه شریف العلماء بر برگ سوّم.

ص: 42

34- اصول الفقه (اصول فقه، عربی)

از: ملا حسین علی بن نوروز علی تویسرکانی (1286 ق)

مباحث اصول فقه را به طور مفصل و استدلالی در دو مجلد با عناوین «فصل _ فصل» گرد آورده است و شاید همان کتاب «فصل الخطاب» او باشد.

[الذریعة 16-228، مرعشی 4- 300].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین والصلاة والسلام علی اشرف الانبیاء والمرسلین محمد وآله الاطائب الاکرمی ن الانجبین... فی الادله الشرعیة وفیه مطالب الدلیل فعیل بمعنی الفاعل وهو لغة ما یعرف به الشیء».

انجام: «اذا تعارضت الوجوه المرجحة فلابد من الاخذ بالارجح ومع التکافؤ فالتخییر ولیکن هذا آخر ما قصدنا به بیانه واوردنا بیانه والحمد للّه اولا وآخرآ وظاهرا وباطنآ وصلی اللّه علی خیر خلقه محمد وآله الطیبین الطاهرین المعصومی ن».

ش 554، 156 برگ، 15 × 21، نسخ محمد جعفر بن کربلائی خدابخش بروجنی در 1266. این نسخه جلد دوم و شامل ادله عقلیه تا تعادل و تراجیح است.

35- اصول الفقه = التقریرات (اصول فقه، عربی)

از: ؟

تقریر مبحث استصحاب است و از میرزای قمی به «فاضل قمی؛» و شیخ مرتضی انصاری به «الشیخ دام اجلاله» تعبیر کرده است. ظاهرا یکی از شاگردان شیخ مرتضی انصاری است.

آغاز: «اصل استصحاب الحال وهو من القواعد او الاصول او من الادلة العقلیة التی تنتقل منها الی حکم شرعی وهو فی اللغة بمعنی المصاحبة والمعیة وقد عرفوا معناه

ص: 43

المصطلح».

ش 610، 150 برگ، 15 × 20، نستعلیق مؤلف.

36- اصول الفقه 0 التقریرات (اصول فقه، عربی)

از: ؟ (روی برگ اول این نسخه نوشته است گویا تقریرات حاج موسی باشد)

بعضی جاها عناوین «ایقاظ _ ایقاظ» دارد و از استادانش به «شیخنا الاستاد» و «سیّدنا الاستاد» یاد می کند.

آغاز: «القول فی مسألة الاجزاء وقبل الخوض فیها لابد من تقدیم امور: الاول قد عنون جماعة الخلاف فیها بان الامر هل یقتضی الاجزاء او لا زاد بعض هؤلاء...».

انجام: «المناقشه المذکورة اذ بعد ما تبین ان المعلق علی الشرط».

ش 638، 146 برگ، 16 × 20، نستعلیق عبداللّه بن محمد حسن هشترودی تبریزی در ،1345 بحث اجزاء تا تداخل اسباب را دارد، با حواشی با امضاء «منه».

37- اصول الفقه = التقریرات (اصول فقه، عربی)

از: ؟

مسائل اصول فقه را با عناوین «فائدةٌ _ قاعدة» ذکر کرده و از فاضل نراقی و میرزای قمی نام برده است.

آغاز: «فوائد: الاولی لا ینبغی الاشکال فی امکان استعمال صیغة الامر فی القدر المشترک بین الوجوب والنّدب وهو الطلب المطلق مطلقآ حقیقةً بناء علی وضعها له او مجازآ بناء علی وضعها لخصوص احد الفردین...».

انجام: «وان کان احدهما اهم من الآخر فلا یعقل بقاء الغیر الاهم حینئذٍ الّا علی وجه

ص: 44

التعلیق وقد عرفت انه لا یصلح لان فیه طلب غیری الی ما یتوقف علیه لرجوعه الی طلب الشیء علی تقدیر حصوله فافهم واللّه اعلم».

ش 777، 178 برگ، 14 × 21، نسخ 1302 ق، حواشی با امضاء «منه» دارد، با یادداشت مورخ.1330

38- اصول الفقه (اصول فقه، عربی)

از: محمد هادی بن محمد امین (شیخ هادی طهرانی)

مسائل اصول فقه (مشتق تا علم اجمالی) را به طور مفصل و استدلالی بیان کرده و از اساتید خود به «سیّدنا الاستاد اطال اللّه تعالی بقاءه وشیخنا العلامه» یاد کرده و از صاحب معالم و ملا صالح مازندرانی و علامه نراقی و میرزای قمی، مطالبی نقل کرده است. شاید رساله اتقان او به ضمیمه بخشی از محجة العلماء او باشد.

آغاز: «فائدة فی المشتق فی انه حقیقة فی خصوص ما تلبس بالمبدء فی الحال ومجاز فیما انقضی عنه کالمتلبس به فی الاستقبال او حقیقة فیما یعمهما».

انجام: «وهذا هو السر فی الحکم بالاشتراک فی جمیع موارد الاشتباه کما لا یخفی علی من له خبرة فی الفقه وقد فصلنا الکلام فیه فی رسالتنا الصلح وبالجمله فهذا لیس من جهة العلم لا اثر له بل انما هو من جهة عدم التمکن من العمل بالواقع وهو».

ش 799، 229 برگ، 15 × 22، نسخ ابراهیم کاشانی در .1307

39- اصول الفقه (اصول فقه، عربی)

از: ؟

مجموعه ای است از مباحث اصول فقه که از کتابها و درسهای مختلف گرد آمده

ص: 45

است. یادداشتی در اول کتاب به نام «فوائد الدّرر» است.

در بعضی جاها از (استاد دام ظلّه) یاد می کند.

آغاز: «اصل. اختلفوا فی جواز اجتماع الامر والنهی علی قولین الجواز وعدمه والاخیر هو المشهور والتحقیق فی هذا المقام یقتضی رسم مقدمات: المقدمة الاولی فی تحریر محل النزاع...».

ش 1962، 80 برگ، 15 × 21، نسخ، بی کا، بی تا، ناقص.

40- اصول الفقه = التقریرات (اصول فقه، عربی)

از: میرسید عبدالحسین همدانی

مؤلف که از شاگردان فاضل ایروانی (1306 ق) است و اجازه اجتهادش در پایان کتاب آمده، این رساله را که ظاهرا از تقریرات استادش میباشد در مباحث مختلف اصول فقه برشته نگارش درآورده است.

[به اعلام الشیعه سده 14 ص 1029 رجوع شود ].

آغاز: «بسملة البحث فی الاوامر والنواهی، عبّر بهذا صاحب المعالم وتبعه صاحب القوانین ولما جعلنا عنوان البحث ما هو مذکور فی القوانین لترتب الفوائد علی هذا العنوان کما سیأتی توضیحه...».

ش 3418، 133 برگ، 15 × 21، نستعلیق مؤلف، با اجازه اجتهاد و امور حسبیه فاضل ایروانی برای مؤلف در برگ آخر.

41- اصول الفقه = التقریرات (اصول فقه، عربی)

از: میرزا علی اکبر بن علی مرندی (1373 ش)

ص: 46

تقریرات درس استادش میرزا محمد حسین نائینی است.

ش 4028، 15 برگ، 16 × 20، نستعلیق مؤلف، شامل بحث مفاهیم و عام و خاص.

42- اصول الفقه = [المقاصد فی الاصول] (اصول فقه، عربی)

از: ؟

متن متوسطی است در چندین باب و بحث و مقام و مقصد که از روایات هم استفاده کرده است. از قدما و متأخرین از جمله محمد باقر داماد نیز یاد کرده است.

آغاز: «... ان النزاع انما هو فیما اذا کان المشتق محکوما به کقولک زید مشرک او قاتل او متکلم فان کان محکوما علیه».

انجام: «الباب السادس فی التعادل والتراجیح اعلم ان التعارض الواقع فی الادلة الشرعیة یکون بحسب الاحتمالات العقلیة منحصرا فی اقسام...».

ش 4123، 96 برگ، 12 × 18، نستعلیق بی کا، بی تا. اول و آخر ناقص. تصحیح شده است.

این نسخه مقصد دوم را دارد.

43- الاصول المهمّة فی شرح الحکمة (عربی)

از: محمد باقر بن محمد جعفر شریف طباطبایی قمی مولدآ و کرمانی مسکنآ

رساله ای است در تبیین و تشریح کلمات مشکله و توجیه مباحث کلامی که مشایخ شیخیه مطرح و باعث اشتباه و التباس شده است، این رساله در عصر پنجشنبه دوازدهم رمضان 1278ق پایان یافته است.

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین... فیقول العبد الخاسر... لما نظرت فی کلمة آل محمد: التی ابرزتها مشایخنا الفخام و [...] العظام... رایت ان لهم استعمالات شتّی

ص: 47

فی لفظ واحد علی معان مختلفة یعرف کل واحد من تلک...».

انجام: «... ومثال ذلک العرب تتکلم بالعربیة و لم تغلط فی شیء من اعرابها وان لم یدر کل فاعل مرفوع وکل... وکل الناس یتعلمون بقاعدة علم المیزان وان لم یعرف اکثرهم الصغری والکبری والنتیجة».

ش 2625، 126 برگ، 11 × 17، نسخ، بی کا، بی تا. علامت تصحیح و مقابله دارد و شاید تاریخ کتابت آن همان تاریخ تألیف باشد.

44- اطواق الذهب فی علم الادب (عربی)

از: جار اللّه محمود بن عمر زمخشری، (467 _ 538 ق)

رساله ای است شامل صد مقاله ادیبانه کوتاه و مسجع و قافیه دار که در زمی نه اندرز و ارشاد و تهذیب نفس و تحصیل معارف عرفانی نگاشته شده است.

[کشف الظنون 1-117 _ مرعشی 3-67 _ الفبایی آستان قدس -57 _ عمومی مراغه - مشار ].

آغاز: «اللهم انی احمدک علی ما انزلت الیّ من نعمتک وعلی ما ازلت عنی من نقمتک علی انّی لم اکن اهلا للاولی فکنت بالثانیه اولی لولا فضل منک سابق حمد...».

ش 2478، 61 برگ، 10 × 18، نسخ بی کا، بی تا (تحریر سده 13) با مهر هشت ضلعی «علی اکبر الموسوی 1262» در برگ اول.

45- الاعتقادات (عقائد، عربی)

از: شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه _ 381 ق

مکرر چاپ شده است.

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین وحده لا شریک له وصلی اللّه علی سیدنا محمد وآله الطیبین

ص: 48

الطاهرین وسلم تسلیما وحسبنا اللّه ونعم الوکیل...».

انجام: «... وقد اخرجت الخبر فی ذلک مسندا مستقصیا بشرحه فی کتاب التوحید وساجرّد فی ذلک کتابا بمشیّة اللّه وعونه ان شاء اللّه تعالی».

ش 2992، 48 برگ، 11 × 15، نسخ بی کا، بی تا.

46- الاعجاز والایجاز (عربی)

از: ابومنصور عبدالملک بن محمد ثعالبی نیشابوری، م 429

رساله ای معروف و مفصل در کلمات و جملات بلاغت آمیز که از آیات قرآنی و احادیث نبوی و بزرگان سخن جمع آوری شده و در ده باب تنظیم شده. چاپ شده است.

الباب الاول؛ فی بعض ما نطق به القرآن من الکلام الموجز المعجز.

الباب الثانی؛ فی جوامع الکلم عن النبی صلی الله علیه و آله.

[کشف الظنون 1- 120].

آغاز: «قال العبد الفقیر الی اللّه... فانّ القاضی الاجل السیّد اطال اللّه تعالی... وان کان فرید الدّهر وبدر الصّدر کما انّه فی الکرم اوّل العقد وواسطة العقد فلابدّ لی مع مودّته الّتی تتّصل...».

انجام: «... وقد فرغت من کتابة احسن ما احفظه... بذکره المبارک له فی اوّله وآخره... وانا اسأل اللّه التّوفیق لفرض خدمته وشکر نعمته بمنّه وسعة رحمته والحمد للّه و».

ش 2261، 143 برگ، 13 × 22، نسخ سید علی حسینی تفرشی در 1255 برای شاهزاده مراد میرزا، احتشام السلطنة بن عباس میرزا، نسخه نفیسی است.

ص: 49

47- الافاضات (فقه، عربی)

از: محمد جواد بن احمد بن محمد مهدی نراقی (قرن )14

شامل مسائل فقهی با استدلال

آغاز: «الحمد لله الذی من علینا ببیان الحلال والحرام وانعم علینا بالعلم بالتکالیف والاحکام والصلاة علی محمد... ان هذا تحریر منی فی بیان التکالیف الشرعیة مع الدلائل...».

ش 1144، 372 برگ، 15 × 21، نستعلیق بی کا، بی تا، از انجام ناقص است. شامل کتاب طهارت است و شاید بخط مؤلف باشد.

48- الافصاح فی اعراب الکافیة (نحو، عربی)

از: ؟

رساله ای مفصل در اعراب سوره فاتحه و کتاب کافیه ابن حاجب (646 ق) که بگفته مؤلف با استفاده از کتب تفاسیر و حدیث و قراءت و صرف و کلام و لغت و... گردآوری و تدوین شده است، مؤلف از دانشمندان دولت مرادخان عثمانی بوده و به نام فرزند «شیخ احمد بن یوسف سلانیکی» نوشته شده است.

[کشف الظنون 2-1373، مرعشی 6- 354].

آغاز: «الحمد للّه الذی رفع السموات بغیر عماد وخفض الارض ونصب الجیال بجزم القضاء للعباد... وبعد فهذا مختصر فی اعراب سورة الفاتحة...».

انجام: «... ومن حسن خاتمة الکتاب ختمه بالالف کافتتاحه... وهیّیء لنا من امرنا رشدآ ربنا اغفر لنا ولاخواننا الذین سبقونا بالایمان ولا تجعل فی قلوبنا غلا للذین آمنوا ربنا انک رؤوف رحیم».

ص: 50

ش 2288، 197 برگ، 14 × 19، نستعلیق، بی کا، بی تا (تحریر سده 11 و 12) با مهر بیضوی «عبدالرحیم» در برگ آخر.

49- الأقالیم (نحو، عربی)

از: ؟

مؤلف به روش «المغنی» ابن هشام مطالب نحوی را به ترتیب حروف تهجی آورده و ظاهرا در سه بخش بوده که نسخه حاضر دارای بخش سوم میباشد و هر بخش دارای چند اقلیم و هر اقلیم دارای چند «مدینه» و هر مدینه دارای چند «باب» میباشد. از مقامات حریری و مغنی ابن هشام بسیار نقل کرده است.

آغاز: «الحمد للّه الذی جعل الحروف کالظروف واودع فیها من المعروف الف الوفٍ وخلق صورة کل حرف کالجبل العظیم وتقطّع بها فواتح السور من کتابه الحکیم... امّا بعد فالباب الثالث هذه جنّات عدن».

انجام: «تقول مررت برجل غیر زید قاصدا الی ان مرورک کان بانسان آخر... معناه انه لیست له صفة زید لان زیدا فقیه مثلا والممرور به ادیب وقد یؤتی غیر... بالّا فی الوصفیة کقوله لو کان فیهما الهة الّا اللّه لفسدتاای غیر اللّه کما عرفت».

ش 669، 224 برگ، 14 × 20، نسخ 1287، تصحیح شده است.

50- الاقلید = شرح المفصل (نحو، عربی)

از: تاج الدین احمد بن محمود بن عمر خجندی (700 ق)

شرحی مزجی است بر کتاب «المفصل فی النحو» جار اللّه زمخشری که مؤلف آن را در بخارا به رشته تحریر در آورده است.

[کشف الظنون 2-1775، مجلس 37- 342].

ص: 51

آغاز: «ایاه احمد علی نعم تهللت وجوهها الصباح وافترت مباسمها المکتشفة... وبعد فان علم الاعراب الی العلوم الاسلامیة...».

انجام: «وسموه بتقصیر او افراط مع علمی بان رضا الناس عامة لا تدرک وان لکل منعم... وللناس فیما یعشقون مذاهب».

ش 78، 336 برگ، 17 × 29، تحریر سده 7 و 8، با یادداشتهای تملک محمد جعفر بن ملا عنایت اللّه برادر مولانا فتح اللّه

واعظ قزوینی و حسینعلی ایروانی مورخ 1276 و محمد علی بن علی بن لطفعلی بن احمد تبریزی مورخ 1299 و مسعود بن سعد الدین بن نعمة اللّه انصاری خلخالی و نیز یادداشت تملک مورخ 777 که نام مالک پاک شده است و با مهر «العبد مسعود بن سعد الدین».

51- اکمال الدین واتمام النعمة = کمال الدین (حدیث، عربی)

از: محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق) (381 ق)

شامل اخباری که راجع به ولی عصر عجل اللّه تعالی فرجه روایت شده میباشد و به این طریق حیات و غیبت امام زمان را اثبات می کند.

[الذریعة 2-283، مرعشی 2-403 و 20-192 و استان قدس 14-449 مشار، عربی 755].

آغاز: «الحمد للّه الواحد الاحد الفرد الصمد... اما بعد فان اللّه تبارک وتعالی یقول فی محکم کتابه واذ قال ربک للملائکة انی جاعل فی الارض خلیفه فبدء عزوجل بالخلیفه قبل الخلیقه فدلّ ذلک...».

انجام: «فضل اللّه یؤتیه من یشاء واللّه ذوالفضل العظیم فهل یقدرون علی مثل هذا فیختارونه او یکون مختارهم بهذه الصفات... من اضلّ ممّن اتبع هواه بغیر هدی من اللّه... کذالک یطبع اللّه علی کل قلب متکبر جبّار».

ص: 52

ش 425، 285 برگ، 14×24، نسخ محمد جعفر ابهری بن محمد رضا در 1105، با یادداشت تملک و وقفنامه با مهر بیضوی «عبده ابوالقاسم الحسینی» در .1269

***

ش 440 (یا )44، 171 برگ، 19×26، نسخ 1068، جزء اول است، در سال 1083 توسط علی اصغر بن محمد جعفر سبزواری مقابله و تصحیح شده است.

***

ش 2030، 206 برگ، 15×21، نسخ 1111 در جزء اول، چند برگ اول نونویس است، حاشیه نویسی دارد، تصحیح شده، با یادداشت تملک محمد ابراهیم مورخ .1238

52- الالفیة = الخلاصة فی النحو (نحو، عربی)

از: ابو عبداللّه محمد بن عبداللّه بن مالک طایی اندلسی (ابن مالک) (672 ق)

منظومه ای است مشتمل بر قواعد نحوی در هزار بیت و بنا به گفته خود مؤلف از الفیه ابن معط یحیی بن عبدالمعطی نحوی (628 ق) تقلید شده است. این کتاب از روز تألیف تا این عصر مورد توجه دانشمندان واقع شده و شروح و حواشی زیادی بر آن نگاشته اند.

[کشف الظنون 1-151، مجلس 25-223، مرعشی 1-17 _ مشار ].

آغاز:

قال محمد هو ابن مالک

احمد ربی اللّه خیر مالک

مصلیا علی الرسول المصطفی

وآله المستکملین الشرفا

انجام:

فاحمد اللّه مصلیا علی

محمد خیر نبی ارسلا

وآله الغرّ الکرام البررة

وصحبه المنتجبین الخیرة

ص: 53

ش 290، 51 برگ، 16×21، نسخ .1205

***

ش 823، 62 برگ، 14×21، نسخ حسن بن محمد هادی در .1249

***

ش 929، 112 برگ، 9×16، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 11 و 12).

***

ش 1380، 198 برگ، 10×18، نسخ بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12) حواشی دارد.

***

ش 1823، 101 برگ، 17×21، نستعلیق .1261

***

ش 2258، 79 برگ، 18×21، نسخ بابا بن مرد علی در 1212 در دار الارشاد اردبیل.

***

ش 2492، 140 برگ، 13×22، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12 و 13) حاشیه نویسی دارد، تصحیح شده.

***

ش 2548، 83 برگ، 17×21، نسخ جواد بن حاج محمد صادق در 1209، با تحشیه و تصحیح.

***

ش 2679، 85 برگ، 11×18، نسخ محمد جعفر ساوجی در .1255

***

ش 2717، 164 برگ، 13×19، نسخ 1222، حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2892، 95 برگ، 11×15، نسخ میرزا محمد هاشم بی تاریخ (تحریر سده 13).

ص: 54

ش 3032، 77 برگ، 10×16، نستعلیق محمد رضا بن حاج محمد حسین نائینی در 1300، با مهر بیضوی «یا امام رضا 1300» در پایان نسخه اشعار، منشأت، آداب نماز شب و فوائدی درج شده است.

***

ش 3065، نسخ بی کا، بی تا، (تحریر سده 12 و 13) با حواشی فراوان.

***

ش 3805، 45 برگ، 14×20، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 13).

***

شش نسخه دیگر هم در مجموعه ها هست که در آن بخش معرفی خواهد شد.

53- الالفیة (فقه، عربی)

از: محمد بن مکی عاملی (شهید اول) (786 ق)

هزار واجب از واجبات نماز را در یک مقدمه، سه فصل و یک خاتمه آورده است. چاپ شده است.

[الذریعة 2-296، مرعشی 1-53، مجلس 10- 280].

ش 1924، 33 برگ، 16×21. نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12 و 13) حواشی از شهید ثانی و محقق ثانی دارد. از آغاز ناقص است.

54- الأمالی = المجالس (حدیث، عربی)

از: ابوجعفر محمد بن حسن طوسی (شیخ طوسی) (460 ق)

احادیث متفرقه ای است که شیخ طوسی املا کرده است. بیشتر مجلس ها تاریخ

ص: 55

سالهای 457 _ 458 را دارد. راجع به اینکه چه مقدار از این کتاب از شیخ طوسی و چه مقدار از فرزندش ابو علی است به الذریعه مراجعه شود.

[الذریعة 2-309 و 313، مرعشی 6-364، مجلس 25-124، الفبایی آستان قدس 66 _ مشار ].

ش 423، 175 برگ، 18×25، این نسخه شامل 18 جزء است. نسخ حیدر بن علاء الدین علی بن حسن حسینی سبزواری

بیزوی در شب پنج شنبه غره شهر ذیقعده 983 در جعفرآباد قزوین دارالسلطنة الشاهیة الصفویة الموسویة. از نسخه ای که از نسخه به خط ابن طاوس نوشته شده بود استنساخ شده است. اجازه اجتهاد برای کاتب در حاشیه برگ آخر دیده میشود. با مهر بیضوی «عبده ابوالحسن 1106» و مهر بیضوی «هو الصمد 1242». واقف آن سید فضل اللّه مازندرانی در 1339 ش است. گفته شده در پایان دستخط شیخ بهایی را دارد.

55- الأمالی = المجالس (حدیث، عربی)

از: محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق) (381 ق)

نود و هفت مجلس است که شیخ صدوق در آنها روایت هایی را به شاگردانش املاء کرده است. این مجالس از روز جمعه 18 رجب 367 آغاز و به روز پنج شنبه 19 شعبان 368 ختم شده است.

[الذریعة 2-315، مرعشی 1-407، الفبایی آستان قدس 66، مجلس 36-396 _ مشار ].

آغاز: «الحمد للّه ربّ العالمین وصلّی اللّه علی رسوله محمّد وآله اجمعین المجلس الاوّل وهو یوم الجمعة قال الشیخ... حدثنا ابوحمزة الثمالی عن علی بن الحسین علیه السلام قال القول الحسن یثری المال وینمی الرزق...».

ش 751، 322برگ، 12×20، نسخ سده 11 و 12. چند برگ آخر تحریر 1292 میباشد. سر لوح و جدول زرّین دارد. تصحیح شده. با یادداشت تملک مورخ 1177 یا مهر بیضوی «عبده محمد سعید 1194» و یادداشت تملک ضیاء الدین محمد بن محمد بن علی در .1181

ص: 56

ش 3760، 339 برگ، 13×20، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 11) فهرست مفصل کتاب در آغاز نسخه نگاشته شده است.

56- الانسان الکامل فی معرفة الأوائل والأواخر (عرفان، عربی)

از: عبدالکریم بن ابراهیم گیلانی (826 ق)

[کشف الظنون 1-181، الفبایی آستان قدس 69].

آغاز: «الحمد لمن قام بحمده اسم اللّه فتجلی فی کل کمال استحقه واقتضاه وحصر بنقطة خال جماله حروف الکمال واستوفاه سمع حمد نفسه بما اثنا علیه المعبود فهو الحامد والحمد...».

ش 1884، 170 برگ، 16×23، نسخ، بی کا، بی تا، از انجام ناقص است، (تحریر سده 12) با مهر بیضوی «المتوکل علی اللّه عبده عبداللّه» و تملک مورخ .1312

57- انوار التنزیل واسرار التأویل = تفسیر بیضاوی (تفسیر، عربی)

از: قاضی ناصر الدین ابوسعید عبداللّه بن عمر بیضاوی

تفسیر مزجی مختصری است که بسیار مورد توجه دانشمندان واقع شده و حواشی و شروح زیادی بر آن نگاشته اند.

[الذریعة 2-421، مرعشی 1-220، کشف الظنون 1-186، سرکیس 1-617، مشار، عربی 99].

آغاز: «الحمد للّه الّذی نزّل الفرقان علی عبده لیکون للعالمی ن نذیرآ فتحدی با قصر سورةٍ من سوره...».

ش 219، 221 برگ، 20×34، نستعلیق 1233، جلد اول و نیمه اول قرآن است.

***

ص: 57

ش 220، رحلی، 20×34، نستعلیق صفر علی بن ابراهیم در 1233 در تنکابن، جلد دوم و نیمه دوم قرآن است. با مهر بیضوی «عبده الراجی صفر علی 1231».

***

ش 225، 283 برگ، 21×34، نسخ باقر بن عبدالکریم لاهیجی گیلانی در 1244، جلد اول است.

با مهر بیضوی «عبده ابوالقاسم الحسینی».

***

ش 347، 206 برگ، 17×22، تحریر 1231، جلد اول است.

***

ش 990، 218 برگ، 20×29، نسخ، بی کا، بی تا. جلد اول است. تصحیح شده.

***

ش 1754، 469 برگ، 19×24، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 13) جلد اول است.

***

ش 1890، 312 برگ، 19×26، نستعلیق عبدالرضا بن حسین بن محمود فیروزآبادی در .1029 جلد دوم است. با مهر بیضوی «عبده محمد کاظم بن عبدالواسع الموسوی» و «عبده محمد کاظم الموسوی».

***

ش 1910، 67 برگ، 16×25، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12) فقط سوره بقره و آل عمران است.

***

ش 2007، 225 برگ، 18×25، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) از سوره صافات تا سوره فلق است. حاشیه نویسی دارد.

***

ص: 58

ش 3160، 256 برگ، 16×25، نسخ سده 9 و 10. جلد اول است، تصحیح شده.

***

ش 3232، 129 برگ، 16×26، نسخ سده 11 و 12، سوره انعام تا نحل را دارد. تصحیح شده است.

***

ش 3350، 579 برگ، 15×21، نسخ احمد بن محمد بن عزّ در شب جمعه 29 جمادی الآخر سال 942. چند برگ آخر نو نویس است. با سرلوح و جدول زرین. نسخه بسیار نفیسی است.

58- انوار خلاصة الحساب فی شرح خلاصة الحساب (ریاضی، عربی)

از: عصمة اللّه بن اعظم بن عبدالرسول (ق 11 ه . ق)

شرحی است بر کتاب «خلاصة الحساب» شیخ بهایی (1031 ق). در این شرح سعی شده که تفصیل مجملات و توضیح مشکلات داده شود و بنا به درخواست بعضی از برادران تألیف نموده است. مؤلف تصریح کرده که ساکن مهمانفور از مضافات شاه جهان آباد است و در تاریخ 1086 این کتاب تألیف شده. چاپ شده است.

[الذریعة 2-426 و 3-36، مرعشی 3- 329].

آغاز: «بسم اللّه الرحمن الرحیم. سبحان من عنده علم الحساب لصفات کماله واسمائه وله علم العدد لجمیع آلائه وقسمة نعمائه... سمّیته انوار خلاصة الحساب وارجو من المحبّین والخلان...».

انجام: «هذا کما اوصی الشیخ فی الاشارات بالبخل عن تعلیم الحکمة لمن لیس من اهل الاشارات فان لم یکن المخاطب من اهل هذا الکتاب فلنسکت عن شرح الحساب».

ش 362، 162 برگ، 15×25. نستعلیق .1223

ص: 59

59- الانوار الرضویة = شرح الرضوی = شرح النافع (فقه، عربی)

از: سید محمد رضا بن اسماعیل موسوی شیرازی (1302 ق)

شرح مزجی بسیار مفصلی است بر کتاب «النافع فی مختصر الشرایع» محقق حلی؛ مؤلف از سادات بزرگ غرب و جنوب ایران میباشند و قسمت عبادات تا اعتکاف آن در سال 1287 ق و در تهران چاپ شده.

[الذریعة 2- 427].

آغاز: «الحمد للّه الفرد الصّمد الواحد الاحد الّذی لم یتّخذ صاحبة فلیس له ولد والصّلاة علی محمّد9

وآله... کتاب الصّلاة وهی لغةً الدّعاء وشرعآ عبادة مخصوصة بکیفیّاتها المأمورة واثبات الحقیقة».

انجام: «ولو اسلم الذّمی بعد رمیه السهم وبلوغ... احدآ من المسلمی ن فقتله... والعاقلة للمؤمنین فهذا ما اوردناه...».

ش 3588، 431 برگ، 21×35، نسخ 1287. این نسخه شامل صلاة، طلاق، حدود و دیات و غیره است. در فهرست سابق این کتابخانه به پیروی از کاتب نسخه (که در یک جا این نسخه را شرح شرایع دانسته) این نسخه به عنوان شرح الشرائع معرفی شده است ص .249

60- انوار الریاض (فقه، عربی)

از: سیّد محمد بن عبدالصمد شهشهانی اصفهانی (1287 ق)

شرحی است با عناوین «قوله _ قوله» بر کتاب «ریاض المسائل» سید علی طباطبایی (1230 ق). این کتاب گویا هشت مجلد است و به سال 1260 ق تألیف آن شروع شده است. (در ذریعه فرموده اند شامل شش مجلد است)

[الذریعة 2-427، مرعشی 5- 244].

ص: 60

آغاز: «بسم اللّه الرحمن الرحیم الحمد للّه رب العالمین... کتاب الصلاة و هی لغةً: اعلم ان هناک مراحل شتّی فصلناها فی العروة الوثقی اشار الشارح الی اربعة منها الاول فی بیان ما تحقق من معنی هذه اللفظه...».

ش 356، 315 برگ، 16×21، نسخ، بی کا، بی تا، جلد دوم است (کتاب الصلاة). واقف: سید فضل اللّه عقیلی نوری.

***

ش 457، 300 برگ، 15×21، نسخ، بی کا، بی تا، جلد پنجم است (متاجر تا رضاع) حواشی از عبدالحسین موسوی و نیز با امضاء «منه» دارد.

***

ش 964، رحلی، 12×31، نسخ سید بدیع بن مصطفی موسوی اصفهانی درب امامی در 1270 در اصفهان. جلد دوم (کتاب الصلاة) است.

***

ش 1131، 153 برگ، 15×23، نسخ 1271، توسط محمد حسین بن شیخ احمد قزوینی در حجره حاج ملا صادق در سال 1360 مقابله شده است. جلد هشتم شامل حدود و دیات و قصاص است.

***

ش 1769، 162 برگ، 16 × 26، نسخ، بی کا، بی تا، جلد چهارم (کتاب الحج) است. توسط حاجی محمد کاظم و آقا محمد صادق از ثلث مال مؤلف در سال 1290 وقف شده است. با مهر بیضوی «عبده الراجی عبدالمجید الحسینی» و مهر مربع «بدیع الموسوی».

ص: 61

61- انوار العقول من اشعار خلیفة الرسول = دیوان امیر المؤمنین (عربی)

آغاز:

«فان یکن لهم من اصلهم شرف

یفاخرون به فالطین و الماء»

انجام:

«... سابکیهم ما ذر فی الارض شارق ونادی منادی الخیر للصلوات

وما طلعت شمس وحان غروبها و باللیل ابکیهم وبالغدوات»

ش 1863، 62 برگ، 17 × 22، نسخ 1254. چند نسخه دیگر از دیوان امیرمؤمنان در بخش مجموعه ها معرفی میشود.

62- الأنوار لاعمال الابرار (فقه، عربی)

از: جمال الدین یوسف بن ابراهیم اردبیلی شافعی ()799

فقه شافعی است که به طور فتوی از کتاب های مختلف گردآوری شده و بیشتر بر هفت کتاب فقهی اعتماد کرده بنابر ترتیبی که داده است. در این کتاب سعی شده فتواهایی بیاید که در کتاب های معتبر دیگر کمتر آمده و مجموعآ بیست و چهار کتاب است از طهارت تا شفعه.

[کشف الظنون 1-195، مرعشی 5-110، الفبایی آستان قدس 71].

آغاز: «الحمد للّه الحمید المجید المحصی المبدی المعید حمدآ یوافی نعمه ویکافی المزید... امّا بعد فهذه احکام شرعیة ومسائل دینیة تعم بها البلوی فی الدرس والفتوی وتمس الیها الحاجة فی العمل والتقوی...».

ش 1654، 195 برگ، 20 × 30، برگ آخر نسخ 1324، بقیه تحریر سده 11 و .12

***

ص: 62

ش 2318، 229 برگ، 17 × 22، نسخ سده 12، از طهارت تا ودیعه را دارد، تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

***

ش 3755، 415 برگ، 18 × 28، نسخ محمد بن محمد بن ابراهیم ملقب به بهاء شیبانی در 13 ربیع الاول 840 در قریه علیا.

63- انیس المجتهدین (اصول فقه، عربی)

از: ملا محمد مهدی بن ابی ذر نراقی (1209 ق)

مباحث اصول فقه استدلالی است که پس از هر بحثی یک فرع فقهی مستفاد از آن قاعده اصولی را ذکر می کند. این کتاب در پنج مبحث که هر مبحث چند باب و آن نیز در چند فصل میباشد. و در 1185 به پایان رسیده است.

[الذریعة 2-464، مرعشی 1-397، شرح احوال و آثار ملا مهدی نراقی... ص 92].

آغاز: «الحمد للّه الذی جعل علم الاصول وسیلة للصعود الی مدارج حقائق المباحث الشرعیة وصیره ذریعة للعروج الی معارج دقائق مسائل الفقهیة... اما بعد فیقول... ان علم الاصول مما لا یخفی علو رتبته...».

انجام: «ووحدته ترجیح کل من الادلة وتعدده صور غیر متناهیة ولابد للمجتهد عند تعارض الترجیحات من نظر آخر للترجیح بینها وبعد الاحاطة بما ذکرناه لا یخفی جلیة الحال فیه».

ش 267، 239 برگ، 16 × 22، نسخ 1212، در این نسخه تاریخ تألیف 1196 ذکر شده است..

ص: 63

64- انیس النفوس ومطلع الشموس (کشکول، عربی)

از: محمد باقر بن زین العابدین بن حسین بن علی یزدی حائری

وی از شاگردان سید ابراهیم قزوینی (صاحب ضوابط) بوده.

مجموعه ای است از مطالب علمی پراکنده که مؤلف آن را پس از کتاب های «تذکرة الالباب» و «انیس الطلاب» نگاشته و در نگارش به کتاب هایی مانند «ربیع الابرار» زمخشری، «کشکول» شیخ بهایی، «زهر الربیع» جزایری و... نظر داشته است.

وی کتابی به نام فرادیس الممتحنین در چند جلد دارد که جلد ششم آن در این کتابخانه هست.

[الذریعة 2- 467].

آغاز: «رب اشرح لی صدری... سبحانک اللهم یا من ارتاض فی ریاض مواهبه جهابذة العلماء وسلک من مسالک عطایاه غطارفة الفضلاء...».

انجام: «روضة اعلم انه قد جرت عادة المؤلفین لکتب المراثی ومصنفی المقاتل بذکر المنامات المتعلقة بالسبط الغریب المورثة للبکاء والابکاء ونحن ایضا اردنا التأسی باسوتهم لانه کثیرا...».

ش 171، 524 برگ، 19 × 29، نسخ بی تاریخ. حواشی با امضاء «منه» دارد.

***

ش 609، 253 برگ، 15 × 20، نستعلیق، بی کا، بی تا، آغاز این نسخه با نسخه قبل تفاوت دارد آغازش این است: حمدآ لمن له وحدانیة العدد.. با مهر بیضوی «عبده محمد بن محمد تقی الطباطبائی 1297» و مهری دیگر «موسی بن محمد تقی الطباطبائی».

ص: 64

65- انیس الواعظین (حدیث، عربی، فارسی)

از: ابوالقاسم بن جعفر بن علاء الدین حسینی واعظ یزدی، قرن 13

کتابی مفصل در جمع آوری منتخب و برگزیده ای از کتاب های «عدة الداعی مجموعه ورّام، علل الشرائع، روضه کافی، امالی صدوق، عیون اخبار الرضا، محبوب القلوب لاهیجی، مصباح الشریعة، عقل و جهل کافی و جنگی بنام تحفة الاخوان».

مؤلف واقف کتاب های متعددی است که بخط خود نوشته و برخی از آنها در همین کتابخانه موجود است تاریخ وقف: .1269

آغاز: «بسمله الحمد للّه سامع الدعاء ودافع البلاء ومفیض الضیاء وکاشف الظلماء وباسط الرجاء وسابغ النعماء ومجزل العطاء ومردف الالاء سامک السماء وماسک البطحاء والصلاة علی...».

انجام: «... وعرفنی الباطل وجنبنی سبیله ولا یختار الفانی علی الاجل الباقی ذوعقل سلیم والحمد للّه رب العالمین وعلی من ظهر له الحق وانکره لعائن اللّه والملئکة والناس اجمعین».

ش 3216، 321 برگ، 19 × 25، نسخ مؤلف بدون تاریخ. در سال 1269 نسخه را وقف کرده با مهر بیضوی «عبده الراجی ابوالقاسم الحسینی» و «عبده ابوالقاسم الحسینی». حاشیه با امضاء «منه» از مؤلف دارد.

66- الاوزان والمقادیر (عربی)

از: ملا محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (1111 ق)

این رساله مختصر را که در چند مقدمه و فصل تألیف شده، مجلسی از کتاب «روضة المتقین» پدرش گرفته و بعضی مطالب را بر آن افزوده است.

[مرعشی 1-84، الذریعه 23-318، کتابشناسی مجلسی 82 _ 84، مجلس 26- 42].

ص: 65

آغاز: «الحمد للّه الّذی ارتفع عن مطارح الافهام فلا توزن صفات عظمته بمیزان العقول ومکیال الاوهام وجلّت نعماؤه العظام وعظمت آلاؤه الجسام فعجزت عن احصاء قطرة من بحار جوده».

انجام: «ویحتمل ان یکون الدّراهم الّتی کانت فی زمن النّبی9 کانت قد بقیت الی ذلک الزمان وکان سؤالهم انه لم یلزم فی الماتین من دراهم زمن الرسول صلی الله علیه و آله سبعة من دراهم هذا الزّمان... فعلموا انه لم یلزم فی المأتین من تلک الدّراهم سبعة فی هذه الدّراهم ولیکن هذا آخر ما اردنا».

ش 3971، 8 برگ، 12 × 22، نستعلیق 1194. ش 1133 و 2647 هم همین رساله است.

67- بحار الانوار (حدیث، عربی)

از: محمد باقر بن محمد تقی مجلسی (علامه مجلسی) (1111 ق)

بزرگترین کتاب حدیثی شیعه است در بیست و پنج جلد که در چاپهای جدید صد و ده مجلد میباشد. این کتاب احادیث کتب اربعه را مگر بخشی از آنها نیاورده است.

[الذریعة 3-16، مرعشی 1-107، مجلس 25-78، مشار عربی 114].

آغاز: «جلد دهم: الحمد للّه الذی خص بالبلاء من عباده المحبین النجباء افاخم الانبیاء... ابواب تاریخ سیدة نساء العالمین وبضعة سید المرسلین ومشکوة انوار ائمة الدین وزوجة اشرف الوصیین...».

ش 112، 82 برگ، 20 × 26، بخط مؤلف، شامل بخشی از جلد دهم.

***

ش 113، رحلی، 96 برگ، 20 × 26، شامل بخشی دیگر از جلد دهم. بخط مؤلف.

***

ص: 66

ش 114، رحلی، 91 برگ، 20 × 27، شامل بخش سوم از جلد دهم. بخط مؤلف.

***

ش 115، رحلی، 93 برگ، 20 × 27، شامل بخش آخر از جلد دهم. بخط مؤلف. این مجموع چهار نسخه شامل جلد دهم بحار الانوار است و تاریخ تألیف این جلد 1079 میباشد.

***

ش 1083، 338 برگ، 18×23، نسخ ملا محمد رضا بن محمد هاشم هر منجردی جی در 1116، جلد معاد است اولش افتادگی دارد.

***

ش 1586، جلد سوم و هجدهم و هر دو ناقص است تحریر سده .13

***

ش 1753، 293 برگ، 17×25، نسخ، بی کا، بی تا، نیمه اول جلد پنجم است، حواشی از مؤلف دارد. با اجازه مؤلف مورخ 1093 برای شاگردش که این نسخه را نزد او قرائت کرده است.

***

ش 3174، 455 برگ، 17×23، نسخ شیر علی بن ذوالفقار علی اصفهانی در 1100. جلد نهم باب 91 تا 129 میباشد با یادداشت تملک جعفر علی بن عبدالعلی قراجه داغی بن عبدالمشکور در 1252 در تبریز. با مهر بیضوی «محمد حسین» و یادداشتی از محمد شفیع بن محمد رفیع اصفهانی.

***

ش 3516، 87 برگ، 27×41، نسخ محمد قاسم بن محمد سعید در 1231، جلد دهم است. با یادداشت تملک با مهر بیضوی «الخاطی محمد جواد بن محمد تقی الرضوی 1311».

***

ش 3517، 75 برگ، 27×41، نسخ محمد قاسم بن محمد سعید.

جلد سیزدهم است. تصحیح شده.

ص: 67

ش 3518، 114 برگ، 27×41، نسخ محمد قاسم بن محمد سعید، در 1232، جلد یازدهم است. تصحیح شده.

***

ش 3519، 136 برگ، 28×42، نسخ سده 12 و 13، بخشی از جلد پنجم و جلد بیست و دوم است. تصحیح شده، حواشی با امضاء «منه» دارد.

***

ش 3621، 161 برگ، 18×31، نسخ محمد رضا در 1289. جلد دوم است.

68- بحر الجواهر فی شرح الجواهر = شرح جواهر الکلام (فقه، عربی)

از: علی بن باقر بروجنی (قرن )14

شرحی مزجی بر «جواهر الکلام» شیخ محمد حسن نجفی معروف به صاحب جواهر (1266 ه . ق) است. این شرح به اختصار نوشته شده و در سال 1303 شروع به تألیف آن نموده و تا 1314 و 1318 و 1320 نیز مشغول تألیف بوده است.

آغاز: «بسم اللّه الرحمن الرحیم. کتاب الضمان الّذی یکون هو عندنا بناءً علی ما اعترفه غیر واحد منّا مشتق من الضمن...».

ش 1128، 401 برگ، 17×22، نسخ مؤلف در 1312 _ 1314، این نسخه شامل ضمان، حواله، کفالت، حجر و صلح میباشد.

***

ش 1441، 76 برگ، 11×18، نسخ مؤلف. کتاب جهاد را دارد.

***

ش 2809، 155 برگ، 11×18، نسخ مؤلف در 1314. بحث خیارات را دارد.

***

ص: 68

ش 3299، 195 برگ، 17×21، نسخ مؤلف در 1318. کتاب وصایا را دارد.

***

ش 3445، 141 برگ، 11×18، نسخ مؤلف. کتاب تجارت را دارد.

***

ش 4056، 259 برگ، 18×23، تحریر مؤلف در 1317 _ 1318، کتاب شرکت تا اجاره است.

***

ش 4055، 249 برگ، 18×23، تحریر مؤلف در 1303. کتاب طهارت است.

***

ش 4052، 330 برگ، 17×23، تحریر مؤلف در 1320. کتاب زکاة است.

69- بدایة الهدایة (فقه، عربی)

از: محمد بن حسن الحر عاملی، (_ 1104 ق)

واجبات و محرمات منصوصه را از طهارت تا دیات از کتاب دیگر خود «هدایة الامة» تلخیص کرده است تاریخ تألیف .1091

[الذریعة 3-59، مرعشی 2-33، مجلس 25-115، مشار ].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین والصلوة علی محمد وآله الطاهرین فیقول الفقیر الی اللّه... قد التمس منی

جماعة من الاخوان المؤمنین الطالبین للحق الیقین ان اجمع لهم ما اقدر علی جمعه من منصوص الواجبات...».

انجام: «... فلیرجع الی کتابنا الکبیر المذکور من اولها فصار الواجبات الفآ وخمسمائة وخمسة وثلثین والمحرمات الفآ واربعمائة وثمانیة واربعین ویکون المجموع ثلثه الاف الا سبعة عشر تقریبآ لان فی بعضها تداخلا (...) والحمد للّه رب العالمین وصلی اللّه علی محمد وآله الطاهرین».

ص: 69

ش 2876، 51 برگ، 10×19، نسخ 1099 یا 1091. با یادداشت تملک محمد بن محمود مازندرانی و مهر مربع «لا اله الا اللّه الملک الحق المبین محمد».

70- بدائع الافکار = بدائع الاصول (اصول فقه، عربی)

از: میرزا حبیب اللّه بن محمد علی گیلانی رشتی (1312 ق)

بخشی از مباحث الفاظ اصول فقه است به صورت استدلالی در پنج مقصد و مکرر چاپ شده است.

[الذریعة 3-63، مرعشی 10-333، مجلس 25- 387].

آغاز: «احسن مبادی یبتدء بها الکلام وخیر مبانی یبتنی علیها المرام حمدک اللهم یا من ابدع الاکوان ببدائع قدرته واودع فیها ما یکون وما کان بصنائع حکمته...».

ش 42، 254 برگ، 19 × 29، نسخ، نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

***

ش 353، 454 برگ، 16×21، نسخ .1301

***

ش 806، 108 برگ، 15×21، نستعلیق 1301. بخشی از این کتاب است.

***

ش 1142، 127 برگ، 15×21، نسخ، بی کا، بی تا، از بحث صحیح و اعم تا اوامر را دارد، با مهر مربع «این کتاب تملّکآ جزو کتابخانه احقر فضل اللّه است 1311». در اول و آخر نسخه.

ص: 70

71- بدائع الزهور فی وقائع الدّهور (تاریخ، عربی)

از: جلال الدین سیوطی (911 ه .).

تاریخ انبیاء است.

در فهرست سابق به اشتباه از محمد بن ایاس دانسته شده بود.

[کشف الظنون 1-229 _ 230].

آغاز: «الحمد للّه القدیم الاول الازلی الذی لا یتحول ولا تغیّره الدّهور والاعصار».

انجام: «واما سرائره فاربعا ماریة القبطیة وریحانة وجمیلة وجابه اهد تهاله زوجته زینب بنت جحش انتهی ما اوردناه علی سبیل الاختصار ومن اراد الوصول الی اکثر الاخبار فعلیه بالمطولات من الکتب الکبار...».

ش 1328، 142 برگ، 14×19، نسخ، بی کا، بی تا.

72- بستان الادب (چند دانشی، عربی)

از: ابو الخیر تقی الدین محمد بن محمد فارس، قرن 10

کتابی است مفصل که در شرح و بیان دوازده رشته علمی در عربیت علیهم السلام لغت، صرف، اشتقاق، نحو، معانی، بیان، بدیع، عروض، قافیه، خط، شعر، انشاء و تاریخ نوشته شده است.

[مرعشی 2-250 _ الذریعه 3- 105].

آغاز: «الحمد للّه المحمود فی کلّ فعاله... ان کلمات العرب منحصر فی الاسم نحو زید ورجل والفعل نحو ضرب واکرم والحرف نحو من والی والتصریف تحویل لفظ واحد الی الفاظ...».

ش 2976، 51 برگ، 11×17، تحریر 1249. این نسخه صرف و اشتقاق را دارد.

ص: 71

73- بشری الوصول الی اسرار علم الاصول (اصول فقه، عربی)

از: شیخ محمد حسن بن عبداللّه مامقانی (1323 ق)

مباحث علم اصول فقه را با تفصیل در چند جلد نگاشته و آنچه از دیگران استفاده کرده مخصوصا دو استادش شیخ مرتضی انصاری و میرزا محمد حسن شیرازی و یا خود استنباط نموده، با عناوین «اصل _ اصل» آورده است.

[الذریعه 3-120، مرعشی 20-252، مجلس 16-426، دانشگاه 3- 802].

آغاز: «حمد له... انه لما من اللّه عز شأنه علی بتقبیل عتبة ابی الائمة وسراج الامة... وکان اعظمها قدرا

واجلها خطرا علم الاصول الذی لا یتیسر الوصول الی حقیقته...».

انجام: «فالمتبادر من النهی عرفا بقرینة وقوعه عقیب الامر انما هو مجرد نفی الرجحان لا غیر ولابد فی اثبات مازاد عن ذلک من الرجوع الی الادلة کما فی الامر عقیب الحظر فافهم».

ش 20، جلد اول، 111 برگ، 21×30، نسخ، نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد. از پایان ناقص است.

***

ش 21، رحلی، جلد سوم، 167 برگ، 20×30، نسخ، نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد.

74- بغیة الطالب فی معرفة المفروض والواجب (فقه و عقائد، عربی)

از: جعفر بن خضر جناجی «کاشف الغطاء» (1227 ق)

رساله مختصر فتوایی است در دو مطلب: اول در اصول ایمان، دوم در فروع دین و در مطلب دوم فقط احکام طهارت و صلاة آمده است.

[الذریعة 3-133، مرعشی 2-195، مجلس 36-270، الفبایی آستان قدس 89].

ص: 72

آغاز: «الحمد للّه الذی اسّس قواعد الاحکام ورفع دعائم الاسلام ومیز لعباده الحلال من الحرام... وبعد فقد سألنی جمع من الاتقیاء وطائفة من الاخوان.

ش 546، 71 برگ، 12 × 20، نسخ، بی کا، بی تا.

75- البهجة (فقه منظوم، عربی)

از: ابو عبداللّه زین الدین محمد عراقی

کتابی است مختصر در فقه به صورت منظوم و در این نسخه باب نکاح تا عتق موجود است.

آغاز: «فصل فی العقد ومقدماته:

یندب للمحتاج ذی التأهب ان ینکح الولود ذات النسب...»

انجام:

«... قلت وعن حجّة الاسلام روی لا یحصل العتق بدون ان نوی»

ش 1230، 79 برگ، 14×23، نسخ علی در 1298، از نطاح تا عتق است با مهر مربع «محمد حسن 1286».

76- البهجة المرضیة = حاشیة علی شوارق الالهام (کلام، عربی)

از: محمد علی بن حسن تبریزی مرندی

حاشیه ای است بر کتاب «شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام» فیاض لاهیجی که با عناوین «قوله _ قوله» نگاشته شده است.

آغاز: «ربنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا... الحمد للّه الذی قدّست سبحات جماله عن وصمة الزوائد والحدوثات وتشرّقت بنور ذاته... فیقول الفقیر الحقیر الهارب

ص: 73

والملتجئ...».

انجام: «انه علة معدة ومقربة للمادة الی حصول البرودة والفاعل مثلا اذا اخذ مع وصف لا مدخل له فی الفعل اصلا کان علة فاعلیة عرضیة ولم تکن معدا وهذا القدر یتم الکلام افاده المحقق الشریف».

ش 265، 160 برگ، 15×21، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 13). تصحیح شده است.

77- البهجة المرضیة فی شرح الالفیة = سیوطی (نحو، عربی)

از: جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر (سیوطی) (910 ق)

شرح مزجی مشهوری است بر «الفیه» ابن مالک که بسیار مورد توجه دانشمندان قرار گرفته و کتاب درسی میباشد.

[کشف الظنون 1-152، مرعشی 1-155، مجلس 17-353، مشار عربی 134].

آغاز: «احمدک اللهم علی نعمک والائک وأصلی واسلم علی محمد خاتم انبیائک وعلی آله واصحابه والتابعین الی یوم لقائک اما بعد فهذا شرح لطیف مزجته بالفیة بن مالک مهذب المقاصد...».

انجام: «محمد عبدک ورسولک النبی الامی وعلی اله واصحابه وازواجه وذریاته کما بارکت علی ابراهیم وال ابراهیم فی العالمین انک حمید مجید...».

ش 337، 125 برگ، 18×23، نسخ محمد بن محمد خان موسوی هزار جریبی در مدرسه حاجی ابراهیم تفلیسی دربار فروش در سال 1266، با مهر بیضوی «عبده الراجی محمد الموسوی 1265».

***

ش 679، 148 برگ، 12×19، نسخ شاه هارون بن میرشاه حسین الحسینی در مدرسه مهرخواستان در .1061

ص: 74

ش 1205، 198 برگ، 14×20، نسخ محمد شفیع بن محمد در 1210 در مدرسه فخریه خوی.

***

ش 1411، 129 برگ، 8×17، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12 و 13).

***

ش 2504، 117 برگ، 15×20، نسخ محمد حسین بن محمد امین وزوانی در 1237، با یادداشتی از علی اکبر بن آقا حسین در 1278 در برگ آخر.

***

ش 2061، 162 برگ، 15×21، نسخ .1233

***

ش 2174، 115 برگ، 15×22، نسخ محمد بن ابوالقاسم حسینی قزوینی در .1275

***

ش 2222، 121 برگ، 16×21، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 13).

***

ش 2300، 109 برگ، 15×22، نسخ لطفعلی بن محمد کریم در 1267 در قزوین در مدرسه جدید، با مهر مربع کاتب «لطف نظر الهی لطف علی» در برگ آخر.

***

ش 2305، 175 برگ، 15×21، نسخ محمد طاهر بن محمد حسین در .1251

***

ش 2314، 164 برگ، 14×20، نسخ میر اسماعیل بن میرعلی حسینی ابرنه آبادی در 1230، با مهر مربع «عبده المذنب محمد باقر» و مهر بیضوی «جعفر قلی خان».

***

ش 2494، 65 برگ، 13×21، تحریر سده 13. ناقص است.

***

ص: 75

ش 2504، 174 برگ، 15×20، نسخ میرزا محمد حسین در .1262

***

ش 4054، 124 برگ، 18×22، نسخ، بی کا، بی تا، از آخر ناقص است.

***

از این کتاب در بخش مجموعه ها هم هست.

78- بیان السعادة فی مقامات العبادة (تفسیر، عربی)

از: ملا سلطان محمد بن حیدر بن محمد گنابادی (سلطان علیشاه) (1327 ق)

[الذریعة 3-181، مشار ].

آغاز: «الحمد للّه الذی انزل علی عبده الکتاب ولم یجعل له عوجا قیما لینذر بأسآ شدیدآ من لدنه ویبشر المؤمنین الّذین یعملون الصالحات ان لهم اجراً حسناً الذی تجلّی بذاته علی ذاته...».

ش 604، 76 برگ، 13×21، نسخ، بی کا، بی تا، این نسخه مقدمه و سوره حمد و آیه اول سوره بقره را دارد.

79- تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة (تفسیر، عربی)

از: سید شرف الدین علی حسینی استرآبادی (ق )10

آیاتی که در فضل ائمه طاهرین: و مدح دوستان ایشان و ذم دشمنان آمده است به ترتیب سوره های قرآن گرد آورده و آنها را با استناد به روایات تأویل و تفسیر کرده است.

از این کتاب دو نسخه متفاوت (مفصل و مختصر) هست و هر دو چاپ شده است.

[الذریعة 3-304 و 5-66، مرعشی 1-290، مجلس 35-197، الفبایی آستان قدس 101].

ص: 76

آغاز: «ان احسن ما... اما بعد فانی لمّا رایت بعض آیات الکتاب العزیز وتأویلها یتضمن مدح اهل البیت علیهم السلام ومدح اولیائهم وذم اعدائهم...».

ش 435، 74 برگ، 17×26، نسخ محمد باقر بن علی اکبر خوانساری در 1259. این نسخه یا نسخه بعد منتخبی است از این کتاب، اما آغازش با آغاز جامع الفوائد که در ذریعه به عنوان منتخب تأویل الآیات یاد شده برابر نیست بلکه با آغاز خود تأویل الآیات برابر است.

***

ش 3273، 253 برگ، 19×26، نسخ سده 11 با تملک صادق بن شیخ حسن لاهیجانی بر برگ اول و تملک محمود بن علی اصغر لنگرودی در 1302 ق. برگ اولش افتاده، علامت مقابله و تصحیح دارد.

80- التبصرة فی الصرف (صرف، عربی)

از: محمد کریم بن ابراهیم کرمانی (حاج کریمخان) (1288 ق)

مختصری است در علم صرف که مشتمل بر یک مقدمه و دو باب میباشد و مؤلف آن را برای فرزند خود حاج محمد رحیم در سنه 1272 ق نگاشته است. چاپ شده است.

[فهرست کتب احسائی و مشایخ شیخیه 2-242، مجلس 17- 296].

آغاز: «حمد له... لما بلغ قرة عینی وثمرة فؤادی محمد اطال اللّه بقاه وجعل آخرته خیرا من اولاه مبلغا

استعد فیه لتحصیل العلوم الادبیة واخذ من علم الصرف...».

انجام: «... واجلت الفکر فی اطراف ما ذکرنا من القواعد الکلیة لقدرت علی فهم تصاریف اکثر الالفاظ ولم یفتک منها الا قلیل فنختم الکلام حامدآ اللّه سبحانه علی بلوغ المرام».

ش 1858، 100 برگ، 15×21، نسخ 1272 ق.

ص: 77

81- تبصرة المتعلمین (فقه، عربی)

از: ابو منصور حسن بن یوسف بن مطهر حلی، (علامه حلی) (648 _ 726 ق)

دوره فقه است به گونه ای مختصر، شروح و حواشی فراوانی بر آن نگاشته شده، و اصل و ترجمه فارسی آن مکرر چاپ شده است.

آغاز: «الحمد للّه القدیم سلطانه العظیم شأنه».

انجام: «... فهذه خلاصة ما اثبتناه فی هذا المختصر ونسأل اللّه ان یجعل ذلک لوجهه خالصا انه قریب مجیب».

ش 2691، 102 برگ، 11×18، نسخ محمد طاهرین محمد رضا اصفهانی در 1085. تصحیح شده.

***

ش 2719، 143 برگ، 13×17، تحریر سده 9 و 10 علامت تصحیح و نیز حاشیه نویسی دارد.

***

ش 3309، 161 برگ، 15×22، نستعلیق سکندر علی در سده 12 و 13، با یادداشت تملک محمد علی بن عبداللّه هرندی در .1237

82- التبیان فی اعراب القرآن = ترکیب ابوالبقاء = املاء ما منّ به الرحمن

(علوم قرآن، عربی)

از: ابوالبقاء عبداللّه بن حسین عکبری (616 ق)

آیات قرآن کریم را از اول تا آخر ترکیب می کند و ضمنآ قراءات مختلف را ذکر کرده و وجه اعرابی آنها را نیز بیان می نماید. در اعراب آراء نحویین و شواهد شعری عربی ملحوظ بوده و به طور مختصر به جهات نحوی میپردازد.

[کشف الظنون 1-341، مرعشی 2-160، مجلس 35- 80].

ص: 78

آغاز: «الحمد للّه الذی وفقنا لحفظ کتابه ووفقنا علی الجلیل من حکمه واحکامه وآدابه والهمنا تدبر معانیه... اما بعد فان اولی ما عنی باغی العلم بمراعاته واحق ما صرف العنایة...».

ش 1993، 287 برگ، 13×23، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) از اول تا آخر سوره انعام را دارد. با مهر مربع «افوض امری الی اللّه عبده احمد».

83- التبیان فی تفسیر القرآن (تفسیر، عربی)

از: ابو جعفر محمد بن الحسن طوسی (شیخ طوسی) (460 ق)

اولین تفسیر مفصل شیعی است که در ده جلد چاپ شده است.

[الذریعة 3-328، مرعشی 1- 103].

ش 168، 188 برگ، 20×32، نستعلیق سده 11 و 12. از سوره کهف به بعد. علامت تصحیح دارد.

84- التبیان فی شرح زبدة الاصول (اصول فقه، عربی)

از: مولی مرتضی بن محمد مؤمن (پدر نورالدین اخباری)

شرحی است بر «زبدة الاصول، شیخ بهائی (1031 ق) با عناوین «قال _ اقول» که در پنجم جمادی الاول سال 1073 ه . ق آن را به اتمام رسانیده است.

[الذریعة 13- 301].

آغاز: «زبدة الأصول وخیر الکلام حمد اللّه الملک العلّا م المفضّل لنوع الانسان علی غیره من الوحوش والانعام المتفضّل علی عباده بانواع الانعام المتطوّل علیهم...».

انجام: «فاذا عرفت الترجیحات فی الدلائل فاعلم انه قد یترکب المرجحات بعضها

ص: 79

مع بعض مثنی وثلاث ورباع فصاعدا ویحصل اعداد لا یکاد ینحصر فاتبع من هذه الترجیحات ما یکون والزم ما هو اقرب الی التقوی وفیما ذکرناه کفایة ان شاء اللّه انتهی کلام المصنّف طاب مرقده فلنقطع الکلام».

ش 845، 182 برگ، 13×20، نسخ محمد جعفر بن حاجی آخیجان تبریزی در 1078، حواشی با امضاء «منه» دارد، تصحیح شده، با مهر بیضوی «محمد محسن الحسینی» با یادداشت تملک مورخ .1223

85- تبیان القواعد النحویة فی شرح الهدایة المهدیة (نحو، عربی)

از: حسن بن محمد بن نظام بن ابراهیم قزوینی

اصل کتاب منظومه ای است در نحو از «سید محمد تقی بن امیر مؤمن» بن امیر تقی بن امیر رضا بن امیر

محمد قاسم بن امیر محمد باقر بن امیر جعفر که از سوی شاه عباس امیر الحاج بوده است و شارح آن را با عناوین «قوله _ قوله» به امر استادش «بهاء الدین عبدالغنی بن هادی بن نعیم طارمی» در حجمی متوسط شرح کرده است. و این به سال 1240 بوده است.

در الذریعه این کتاب معرفی نشده است.

آغاز منظومة:

قال التقی بن التقی بن الرضا

مفتخرا بالمصطفی والمرتضی

الحمد للّه الّذی احسن فی

محاسن اللّسان باللطف الخفی...»

آغاز شرح: الحمد... اما بعد فقال الفقیر الی اللّه الغنی المغنی...

ش 407، 155 برگ، 15×21، نسخ، بی کا، بی تا، تصحیح شده است.

ص: 80

86- تحریر الاحکام الشرعیّة علی مذهب الامامیّة (فقه، عربی)

از: حسن بن یوسف بن المطهّر (علامه حلّی) (726 ق)

دوره فقه است و در یک مقدمه در معنی فقه و فضل و آداب آن و چهار قاعده در عبادات و معاملات و ایقاعات و احکام، تنظیم شده است. آقا بزرگ تهرانی میگوید: این کتاب تمام فروع و جزئیّات فقهی را آورده است و مجموع مسألههای آن چهل هزار مسأله میباشد. تاریخ تألیف: قبل 699 .

[الذریعة 3-378، الفبایی آستان قدس 106، مرعشی 1-301، مجلس 25-31 و 13- 91].

آغاز: «الحمد للّه المتقدس بکماله...».

آغاز این نسخه: بسمله، کتاب النکاح وفیه مقدمة ومقاصد، امّا المقدمة ففیها فصول، الاوّل فی ماهیته وفضله وفیه مباحث الاقرب ان النکاح حقیقة فی العقد ومجاز فی الوطی...».

ش 206، 112 برگ، 19×29، نسخ سده 11 و 12، نکاح تا بخشی از غصب را دارد، با مهر بیضوی «محمد علی بن علی بن لطفعلی» و یادداشت تملک او مورخ .1299

***

ش 312، اول و آخرش افتاده، با یادداشت تملک میرزا محمد ارباب قمی (صاحب اربعین حسینیه) حاکی از اینکه نسخه خوب و معتمدی است.

***

ش 321، 228 برگ، 14×25، نسخ، سده 11 و چند برگ آخر نسخ 1252، از طلاق تا دیات را دارد. تصحیح شده.

***

ش 322، 320 برگ، 14×25، نسخ، بی کا، بی تا، از طهارت تا نکاح را دارد. تصحیح شده.

***

ص: 81

ش 323، 239 برگ، 17×25، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 8 و 9) از طهارت تا هبه را دارد. تصحیح شده، با یادداشت تملک علی بن محمد بن الحسن بن زین الدین که شاید نواده شهید ثانی باشد.

***

ش 1200، 455 برگ، 16×20، نسخ سده 11 و 12، از نکاح تا پایان کتاب را دارد، با مهر مستطیل «محمد تقی الحسینی الشیرازی».

***

ش 1806، 300 برگ، 18×27، نسخ 1116، نکاح تا پایان کتاب» را دارد.

***

ش 2037، 358 برگ، 20×26، نستعلیق سلطان محمود طبسی مدرس در 1079 از طهارت تا پایان کتاب الوصایا) و تحریر 980 از نکاح به بعد (تاریخ 980 در پایان کتاب اطعمه و اشربه است) حاشیه نویسی و تصحیح و گاهی علامت مقابله با نسخه اصل دارد. با مهر بیضوی محمد حسین مطلبی العاملی» و یادداشتی مورخ 1251 در برگ .283

87- تحریر اقلیدس = تحریر اصول الهندسة والحساب (ریاضی، عربی)

از: خواجه نصیر الدین محمد بن محمد طوسی، 672

اصل رساله «اصول الهندسة والحساب» نگاشته «اقلیدس صوری» (306 _ 285 ق.م) است که در عصر ترجمه اسلامی توسط حجاج بن یوسف بن مطر کوفی ترجمه و توسط ابواسحاق ثابت بن قره حرانی (288 ق) اصلاح و توسط خواجه نصیر شرح و تحریر و بازنویسی شده است، این رساله که در 15 مقاله مشتمل بر 486 شکل تنظیم شده در 22 شعبان 646 ق پایان یافته است.

[الذریعة 3-380 _ آستان قدس 10-18 _ مرعشی 5-59 _ مشار عربی - 164].

ص: 82

ش 3480، 48 برگ، 15×21، نستعلیق سده 13، بخشی از مقاله اول تا بخشی از مقاله پنجم را

دارد. حاشیه نویسی دارد.

***

ش 1267، تحریر سده 11، با مهر تملک سدید السطنة.

88- تحریر اکر (ریاضیات، عربی)

از: خواجه نصیر الدین محمد بن محمد بن الحسن طوسی (672 ق)

اصل از «مانالاوس» یونانی است و اصلاح از امیر ابونصر منصور بن علی بن عراق از دانشمندان ریاضی قرن پنجم، مشتمل بر سه مقاله اول با 39 شکل دوم، 21 شکل و سوم 25 شکل. و در شعبان 663 به پایان رسیده است.

[الذریعة 3-384، آستان قدس 8- 63].

آغاز: «اقول بعد حمد اللّه والثناء علیه بما یلیق به والصلاة علی محمد وآله انّی کنت ارید ان احرر الکتب الموسومه بالمتوسطات اعنی الکتب التی من شانها ان یتوسط فی الترتیب...».

انجام: «قوله فی اخر الکلام ومتی کانت بل ضلع مربع او ضلع. اقول اظن انه تصحیف ولعله کانت متی کانت ضلع مربع اورده ضلع مربع فان الکلام فی هذا الشکل لم یتعلق... واللّه اعلم بالصواب».

ش 532، 114 برگ، 16×21، نسخ، بی کا، بی تا (شاید تحریر سده 10 باشد). تصحیح شده.

89- تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الشمسیة = شرح شمسیه (منطق، عربی)

از: قطب الدین محمد بن محمد رازی (766 ق)

شرحی است بسیار معروف با عناوین «قال _ اقول» بر کتاب «الشمسیة» نجم الدین

ص: 83

عمر بن علی کاتبی قزوینی (675) که به نام غیاث الدین محمد بن خواجه رشید الدین وزیر سلطان خدا بنده نوشته است. تاریخ پایان تألیف: 729

[الذریعة 3-388، مرعشی 2-190، آستان قدس 1-331 الفبایی آستان قدس 107، مشار ].

آغاز: «انّ ابهی درر تنظم بنیان البیان وازهر زهر مستتر فی الاذهان حمد مبدع أنطق الموجودات بآیات وجوب وجوده وشکر منعم اغرق المخلوقات...».

ش 336، 127 برگ، 18×22، نسخ میرمحمد بن میر محمد خان بنافتی در 1267 یا 1265 در بارفروش. با وقفنامه مورخ 1301 و مهر بیضوی «عبده الراجی محمد الموسوی 1265» و «عبده الراجی رضا الموسوی». تصحیح شده.

***

ش 445، 125 برگ، 15×20، نستعلیق احمد در 1218 ق.

***

ش 693، 134 برگ، 13×20، نستعلیق 1230. با تملک هادی بن جمال الدین حسینی مورخ .1318

***

ش 780، 101 برگ، 13×20، نسخ علی محمد بن مصطفی (سده 13).

***

ش 817، 156 برگ، 11×21، نسخ محمد بن جعفر در 1230 در کاشان با مهر بیضوی «الراجی محمد بن جعفر».

***

ش 1140، 125 برگ، 12×22، نستعلیق سده 12 و .13

***

ش 1346، 139 برگ، 12×20، نسخ 1246، با مهر بیضوی «الواثق باللّه الغنی ابراهیم الحسینی 1265» در آخر نسخه.

ص: 84

ش 2083، 144 برگ، 13×20، نسخ سده 13. حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2123، 193 برگ، 13×22، نسخ سده 13، با مهر بیضوی «عبده الراجی محمود» بر برگ اول.

***

ش 2311، 101 برگ، 15×21، نسخ سده .13

***

ش 2442، 80 برگ، 16×21، نستعلیق سده .13

***

ش 2461، 105 برگ، 12×19، نسخ سید علی بن مهر علی در .1217

***

ش 2501، 130 برگ، 14×21، نستعلیق مرتضی بن سیف در .1241

***

ش 2555، 87 برگ، 17×20، نسخ لطیف بن میرشفیع بن میراحمد حسینی نشتکلاته ای در 1234، با مهر بیضوی «عبده لطیف الحسینی».

***

ش 3139، 79 برگ، 16×28، نستعلیق قارویردی بن شیر محمد در .1262

***

ش 3489، 125 برگ، 8×22، نسخ نصراللّه بن محمد مقصود در 1242 در مدرسه محمد تقی معروف به خان.

***

ش 3783، 60 برگ، 11×19، تحریر سده .11

ص: 85

90- تحفة الاخوان فی تقویة الایمان (تفسیر، عربی)

از: ؟ احتمال داده شده که از طریحی باشد.

تفسیر آیاتی است که درباره فضائل ائمه معصومین علیهم السلام و نیز ذم دشمنان است با استناد به روایت ها و احادیث به مناسبت هر آیه. این کتاب از آغاز قرآن به ترتیب سوره ها شروع شده است.

[الذریعة 3-414، مرعشی 10-357، الفبایی آستان قدس 111].

آغاز: «الحمد للّه المتفضّل الوهّاب... اولی الالباب الحاثّ علی الاقتدآء بهم

فی محکم الکتاب النّاهی عن اتباع اعدآئهم النّصاب فصّلی اللّه علی محمّد وآله النّواب».

انجام: «یا محمّد انّ اللّه تعالی یقول ما [...]منّی انّی غفرت لشیعة علی بن ابی طالب علیه السلام ومحبّیه ذنوبهم جمیعآ [ولو کان]مثل زبد البحر تم کتاب تحفة الاخوان فی تقویة الایمان».

ش 711، 215 برگ، 14×20، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12 و 13).

***

ش 1422، 261 برگ، 11×17، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12) اول و آخر نسخه ناقص است با مهر مربع «لا اله الا اللّه الملک الحق المبین عبده عبدالکریم 1216» و «عبده احمد بن عبدالکریم».

91- تحفه الجابریة = احادیث جابر (حدیث، عربی)

از: ؟

برخی از احادیث مروی توسط جابر بن عبداللّه انصاری رحمه الله است که مؤلف آنها را

ص: 86

به مناسبت میرزا محمدصادق الجابری از نواده جابر نوشته است برخی احادیث را تحت عنوان ارشاد الطالبین، تنبیه الغافلین آورده و در پایان برخی احادیث از غیر جابر را هم نگاشته است.

آغاز: «علیه وعلیهم الصّلاة والسّلام بالعشی والاسحار مشتملة علی معجزات النبی صلی الله علیه و آله وعلی فضائل الائمّة الهداة: وموعظتهم».

انجام:

«وتزعم انّک جرم صغیر وفیک انطوی العالم الاکبر...»

ش 939، 74 برگ، 10×14، نسخ، بی کا، بی تا. آغازش افتادگی دارد. با مهر بیضوی «حسین منی وانا من حسین».

92- تحفة الغریب فی الکلام علی مغنی اللبیب = حاشیه مغنی اللبیب (نحو، عربی)

از: بدرالدین محمد بن ابی بکر مخزومی دمامینی، 763 _ 828 ق

شرح مفصل و گسترده کتاب «مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب» نگاشته ابن هشام انصاری (726 ق) که بنام «ناصر الدین ابوالفتح احمد شاه بن محمد شاه بن مظفرشاه» نگاشته و بصورت «قال _ اقول» تنظیم شده است.

[کشف الظنون 2-1752 _ آستان قدس 12- 36].

آغاز: «الحمد للّه الذی منح من لسان العرب الایادی الحسنة وجعله کنز الفصاحة فهو مغنی اللبیب عمّا سواء من الالسنة ونصبه مرقاة تتوصل بها الی فهم کتاب اللّه وسنة رسوله9 وسببآ لا ینصرف...».

انجام: «... ولیکن انفصالی من الکلام فی الشّرح علی هذا الوجه الحسن ولیکفّ القلم عن شرطه فقد اطلت له الرأس هذا وانا من اهل التّقصیر فمالی والتطویل... والحمد للّه اولا وآخرآ وظاهرا وباطنآ وسرا وعلانیةً تمّ».

ص: 87

ش 2546، 328 برگ، 16×22، نستعلیق محمد امین احمد بن علی بن عبدالحسین حارثی منصوری جزائری در 1183 در صحن امام حسین علیه السلام، با یادداشت تملک کاتب بر برگ اول و تملک محمد تقی بن بیان الملک آشتیانی قمی در 1294 با مهر بیضوی «محمد تقی بن محمد رضا» و مهر مربع «جهان روشن شد از دین محمد 1051».

***

ش 3750، 225 برگ، 17×25، نسخ سده دهم، در تاریخ 943 ابو المواهب احمد بن ابی الروح عیسی الاسدی الرضوانی نسخه را تصحیح کرده است، با یادداشت تملک شهاب الدین احمد حسامی شافعی.

93- تحفة المحتاج لشرح المنهاج (فقه، عربی)

از: احمد بن محمد مکّی میثمی (ابن حجر) (974 ه )

شرح مزجی و استدلالی است بر کتاب «منهاج الطالبین» ابو زکریا محیی الدین نووی شافعی (676 ه ).

[کشف الظنون 2-1876، سرکیس 6-82، مجلس 25- 43].

آغاز: «الحمد للّه الذی جعل لکلامه شرعة ومنهاجا».

ش 1069، 133 برگ، 21×30، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 12) از کتاب الدین تا بخشی از کتاب الرهن را دارد.

***

ش 3659، 183 برگ، 20×30، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 10 و 11) از اول طهارت تا کتاب الحج را دارد. حاشیه نویسی دارد.

ص: 88

94- تحفة النبیه فی شرح التنبیه (فقه، عربی)

از: مجد الدین ابوبکر بن اسماعیل الشافعی (740 ق)

شرح متوسطی است با عناوین «قال _ اقول» بر کتاب «التنبیه فی فروع الشافعیة» ابواسحاق ابراهیم فقیه شیرازی شافعی (476 ق).

[کشف الظنون 1- 489].

آغاز: «الحمد للّه المنقذ بالعلم من الضلالة والکاشف به ظلم الغی والجهالة الذی جعل العلماء اعلاماً وحمالاً لأعباء الرسالة الذی کشف بهم عن القلوب...».

ش 1918، 62 برگ، 18×27، نسخ احمد بن محمود بن عبداللّه بن عبدالملک المعروف بخطیب در سال 784، طهارت و صلاة ومقداری از نذر را دارد.

95- تحقیق فی زیارة العاشوراء (زیارت، عربی)

از: حسن بن ابراهیم ساوجی حسینی،_ زنده 1286 ق

مؤلف گفته از مدتها پیش منتظر فرصتی برای بررسی فضایل، کیفیت زیارت و اسناد زیارت عاشورا بودم تا اینکه توفیقی دست داد و این رساله فراهم آمد، این رساله در 4 مطلب و یک خاتمه تنظیم شده هشتم جمادی الاول 1286 ق پایان یافته است.

المطلب الاول؛ فی ذکر مستند هذه الزیارة

المطلب الثانی؛ فیما یستفاد من هذه الاخبار وهو امور (7 مورد)

المطلب الثالث؛ فی ذکر بعض کلمات العلماء فی کیفیة هذه الزیارة والدعاء

در فهرست سابق این کتابخانه به عنوان «شرح کیفیت زیارت عاشورا» یاد شده بود ص .261

ص: 89

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین... وبعد فقد طال شوقی الی معرفة کیفیة زیارة خامس اهل الکساء... ولم اوفّق لذلک تارة لعوائق الزمان... الی ان اصرّ علی بعض الاخوان فی وقت کنت فاقدا لجملة من الاسباب...».

انجام: «... فقال اصعد فوق سطحک ثم التفت یمنة ویسرة ثم ارفع رأسک الی السماء... تکتب لک بذلک زورة والزورة حجة وعمرة قال سدیر فربّما فعلت ذلک فی شهر اکثر من عشرین مرة».

ش 2603، 66 برگ، 11×17، نسخ مؤلف در 1286. احتمال دارد که کاتب غیر از مؤلف باشد.

96- تحقیق الزوراء = شرح الزوراء وشرحه (فلسفه، عربی)

از: کمال بن محمدبن علی لاری زنده در 928 ق

جلال الدین دوانی رساله ای به نام الزوراء دارد که خود او آن را شرح کرده است.

کتاب حاضر شرحی است بر آن رساله و شرحش که در 928 تألیف آن به پایان رسیده است.

[الذریعة 13-303، دائرة المعارف تشیع حرف زاء ].

آغاز موجود: «علی حمد یکون حمدا له».

انجام: «اذ عاقنی عنها فی هذا الأوان کثرة المهمات والعلائق... والعوائق تمّت».

ش 2689، 59 برگ، 13×19، نستعلیق منصور بن اسحاق در 1006. تصحیح شده و از آغاز افتادگی دارد با مهر مربع «من ولد ابی عبداللّه الشریف محمد الشهید بن مکی العاملی» در برگ هشتم.

ص: 90

97- التذکرة (نحو، عربی)

از: محمد کریم خان ابن ابراهیم کرمانی (حاج کریمخان) (1288 ق)

کتابی است در نحو با عناوین «فصل _ فصل» در مقدمه و سه مقاله و خاتمه. مؤلف در مقدمه علت تسمیه کتاب را یادآوری نحو پس از چهل سال دوری از آن ذکر می کند.

[فهرست کتب مشایخ 2- 242].

آغاز: «الحمد للّه الذی خلق الانسان وعلّمه النّطق واللّسان وانزل القرآن وتکفّل البیان والصلاة علی سید الانس والجانّ محمّد الّذی شرف العرب علی الاقران حیث...».

ش 514، 219 برگ، 17×22، نسخ میرمحمد رضا بن حاجی سیدابراهیم کاشانی در 1287 در کربلا.

98- تذکرة عنوان الشرف (نحو، منطق و قوافی، عربی)

از: فرج اللّه بن محمد بن درویش الحویزی

مؤلف هنگامی که شنید شرف الدین المقری الیمنی النحوی کتابی نوشته است به نام «عنوان شرف الوافی بالفقه...» که هر کدام از سطرهای افقی و عمودی آن در علم جداگانه ای است قبل از اینکه آن را ببیند این کتاب را نوشت که سطر افقی که بوسیله کلمات شنگرف به سه قسمت شده است در علم نحو و دو ستون عمودی کلمات شنگرف اولی در منطق و دومی در قوافی است.

[الذریعة 4- 41].

آغاز: «نحمدک یا من لک کُلّ الحمد بحذافیره ونشکرک لتوفیقنا لحمدک وتیسیره

ص: 91

فقلنا مجاهرین به حمدا لمن کرّم نوع الانسان وهو اللّه ذوالفضل والاحسان من تفرد بکمال صفاته...».

انجام: «وقد ذکرناه فی مکان آخر من هذا الکتاب بعض ذلک ومعرب الامر غیر الحاضر وقیل فی حاضره لام مقدرة ذهنیة کما ذهب الیه بعضهم فاعربه وغیره غیر ذی لام وهذا ستّ وذاک سبع قال... هذا ما اردت جمعه وتألیفه ولنختمه».

ش 619، 32 برگ، 15×20، نسخ 1276، با مهر بیضوی «ابن محمد مؤمن محمد حسن».

***

ش 2304، 25 برگ، 14×20. نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 13).

99- ترجمة الفصول النّصیریّة (کلام، عربی)

از: رکن الدین محمد بن علی استرآبادی جرجانی (قرن هشتم ه . ق)

ترجمه عربی فصول خواجه نصیر الدین طوسی است و اصل فارسی و این ترجمه عربی هر دو چاپ شده است.

[الفبایی آستان قدس ص 430، مشار، عربی ص 668].

آغاز: «اما بعد حمد اللّه الواجب وجوده الفائض علی سائر القوابل جوده ویتفاوت بحسب القبول... وجوده الذی منه بدء الخلق والیه عوده...».

انجام: «... ولا یضیعه بتفریطه وجهله والّا

شقی شقاءً مبینا وخسر خسرانا بیّنا وفقنا اللّه وایاکم لسعادة دار الآخرة بمحمد وآله العترة الطاهرة».

ش 1855، 31 برگ، 15×20، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12).

ص: 92

100- تذکرة الفقهاء (فقه، عربی)

از: حسن بن یوسف بن مطهر (علامه حلّی) (726 ق)

کتاب فقه استدلالی بسیار مفصلی است که ادله فقهی و اقوال علما و دانشمندان مذاهب اسلامی را به طور مفصل ذکر می کند و رد و ایرادهای فراوانی می نماید. مقداری که به طور حتم از این کتاب تألیف شده از آغاز طهارت تا اواخر کتاب نکاح است که در پانزده جلد به تاریخ 16 ذی حجه 720 در حله پایان پذیرفته است اما فخر المحققین کلماتی دارد که از آن برمی آید تا پایان کتاب دیات نوشته شده است.

[الذریعة 4-43، مرعشی 3-254، الفبایی آستان قدس 121].

آغاز: «فی الرهن وفیه مقدمة وفصول امّا المقدّمة ففیه بحثان فی ماهیّة الرّهن عقد لازم شرع للاستیثاق علی الدّین وفی اللّغة وضع للثبوت والدّوام یقال رهن الشّی اذا ثبت والنّعمة الراهنة هی الثابتة الدّائمة».

ش 3602، 501 برگ، 20×30، نسخ، زین العابدین بن میر محمد مؤمن حسینی قزوینی در 1231. از رهن تا سبق و رمایه را دارد. تصحیح شده است.

101- التصریح بمضمون التوضیح (نحو، عربی)

از: زین الدین خالد بن عبداللّه ازهری شافعی، 838 _ 905 ق

شرحی است بر «اوضح المسالک» یا «التوضیح» ابومحمد عبداللّه انصاری _ ابن هشام _ که آن خود نیز شرح الفیه ابن مالک میباشد، این کتاب روز عرفه سال 896 ق بپایان رسیده است.

[مجلس 7-47 و 25-219 _ کشف الظنون 3-293 _ آستان قدس 12- 47].

ش 2407، 130 برگ، 15×22، نستعلیق 1256. از باب فاعل تا صفت مشبهه را دارد.

ص: 93

102- التطریف علی شرح التعریف (صرف، عربی)

از: ابن هلال شمس الدین محمد بن علی حلبی،_ 933 ق

حاشیه ای مختصر بر «شرح التصریف» سعدالدین تفتازانی (793 ق) که بصورت «قوله _ قوله» نگاشته شده است.

در فهرست سابق این کتابخانه به عنوان حاشیه شرح تصریف یاد شده ص 137

[مرعشی 2-97 _ عمومی مراغه -193 _ کشف الظنون 2- 1139].

آغاز: «... قوله ان اروی زهرا روی اسم التفضیل من رویت بالماء بالکسر اروی ریّا وروی ایضا مثل رضی وارتویت وترویت کله بمعنی واحد وهو ضدّ العطش وهو ههنا کنایة عن النضارة و...».

انجام: «... قال ابوسعید لا نظیر لهذه الاربعة هذا اخر ما اردنا ایراده علی فوائد العلّا مة مما یحتاج الیه من کشف مشکلاته وحل معضلاته واللّه اعلم بالصواب».

ش 2831، 41 برگ، 10×16، نستعلیق. کلبعلی بن مهر علی المشیری در 1237. از آغاز افتادگی دارد.

103- تظلّم الزهراء من اهراق دماء آل العباء (عربی)

از: رضی الدین بن نبی قزوینی (پس از 1127 ق یا 1134 ق)

در فضائل و مناقب و حالات و شهادت حضرت سید الشهداء امام حسین علیه السلام و چون شرحی است بر کتاب «اللهوف» سید ابن طاووس؛ در همان ترتیب در یک مقدمه و سه مسلک و خاتمه ای در دوازده فائده.

چاپ شده است.

[الذریعة 4-202، مرعشی 13- 120].

ص: 94

ش 911، از اول و آخر ناقص است. در این نسخه عنوان «المجلس، المجلس» یاد شده است نام کاتب و تاریخ کنایت ندارد، (تحریر سده 12).

104- التعریفات (عربی)

از: میر سید شریف علی بن محمد جرجانی (816 ه )

فرهنگی است به ترتیب حروف، از الف تا یاء در شرح و تفسیر واژهها و اصطلاحاتی که در علوم مختلف اسلامی به کار برده میشود.

[الذریعة 4-216، مرعشی 9-305، مشار عربی 191].

آغاز: «الحمد للّه حق حمده والصلاة علی خیر خلقه محمد وآله وبعد فهذه تعریفات جمعتها واصطلاحات اخذتها من کتب القوم ورتبتها علی حروف الهجاء...».

ش 1317، 71 برگ، 16×21، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12) تا حرف میم را دارد.

105- التعلیقة السجادیة (حدیث، عربی)

از: مراد بن علیخان تفریشی (965 _ 1051 ق)

شرح و حاشیه بر کتاب من لا یحضره الفقیه شیخ صدوق است در 1044 تألیف آن به پایان رسیده است.

[الذریعة 4-224، مرعشی 1-85، آستان قدس 14- 151].

آغاز: «الحمد للّه رب الارباب ومسبّب الاسباب ومفتّح الابواب ومسهّل الصعاب الذی خلق فسوّی...».

انجام: «... وهذه هی التعلیقة السجادیة المعلقة علی الفقیه قد وصلت من الاوّل الی

ص: 95

آخر الجزء الثانی من الکتاب ویتلوه ابواب القضایا والاحکام والحمد للّه رب العالمین».

ش 3466، 269 برگ، 15×20، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12) این نسخه تا اول باب قضاء را دارد.

***

ش 3613، 299 یا 219 برگ، 20×29، نستعلیق، بی کا، بی تا، از آغاز ناقص است، با مهر مربع «اللّه محمد علی عبده المتوکل هاشم».

یک نسخه دیگر هم در بخش مجموعه ها است به ش .3207

106- تعلیم القراءة لتدریس الصبیان (ادبیات، عربی)

از: ؟

رساله ای کوتاه در تعلیم و تعلم کودکان در مدارس و مکتبهای درسی که جنبه مقدماتی داشته و جهت آشنایی و انس کودکان تألیف و در پنج جزء تنظیم شده است:

الاول؛ تعلمة للاحداث.

الثانی؛ توصیة للصبیان.

آغاز: «مقدمة اما بعد فلما کان تعلیم القراءة والادب للصبیان من اهمّ واجبات تربیتهم واقوی ما یعینهم علی السلوک الامین فی سبل التهذیب فی الدنیا والتکمّل فی الدین...».

انجام: «... التواضع زیادة فی الشرف _ وعد الکریم الزم من دین الغریم _ وعد الکریم نقد وتعجیل ووعد اللئیم مطلٌ وتقلیل _ لا تؤخّر عمل الیوم الی غدٍ».

ش 2502، 26 برگ، 13×20، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 14).

ص: 96

107- تعلیقة منهج المقال (رجال، عربی)

از: آقا باقر بهبهانی

حاشیه ای است بر «منهج المقال = رجال استرابادی». چاپ شده است.

ش 1821، تحریر محمد قاسم بن محمد کاظم ملقب به امیر در سال 1222، با یادداشتهای متفرقه در اول و آخر نسخه.

108- تفسیر القرآن الکریم (تفسیر، عربی)

از: ؟

تفسیر کوتاهی است بر قرآن کریم مانند تفسیر جلالین، مؤلف آن از اهل سنت است، پس از اتمام هر سوره بدون هیچ گونه مطلبی سوره بعدی آغاز شده است.

آغاز: «... قال یا قوم اتّبعوا المرسلین اتبعوا من لا یسألکم اجرا یعنی لا غرض له وهم مهتدون فقیل له انت تصدّق هولاء وتذم دیننا فقال ومالی لا اعبد الذی فطرنی والیه ترجعون...».

انجام: «... بسم اللّه الرحمن الرحیم قل اعوذ برب الناس... الذی یوسوس فی صدور الناس حین ان غفلوا عن ذکر ربهم من الجنة والنّاس من للتبعیض فی موضع الحال...».

ش 2925، 387 برگ، 10×15، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12) این نسخه از اواسط سوره یس تا پایان را دارد.

ص: 97

109- تفسیر القرآن = تفسیر الجلالین (تفسیر، عربی)

از: جلال الدین محمد بن احمد محلّی شافعی، 791 _ 864 و جلال الدین سیوطی .911

تفسیر کوتاهی است برای توضیح معانی کلمات مشکله و مبهمه قرآن کریم که از اول تا آخر سوره اسراء ادامه یافته است و سپس آن را جلال الدین عبدالرحمن سیوطی (911 ق) تکمیل نموده که در مجموع به هر دو «تفسیر جلالین» گفته میشود و از تفاسیر معروف اهل سنت میباشد. و مکرر چاپ شده است.

[کشف الظنون 1-445 _ مشار عربی -199 مجلس 26-107 _ معجم سرکیس 2-1623 _ الفبایی آستان قدس - 135].

آغاز: «الحمد للّه حمدا موافیا لنعمه مکافیا لمزیده... بسم اللّه الرحمن الرحیم الم اللّه اعلم بمراده بذلک الظالمی ن الکافرین الّا خسارا لکفرهم به...».

ش 2330، 218 برگ، 15×21، نسخ سده 12، از سوره بنی اسرائیل به بعد را دارد و از انجام ناقص است.

***

ش 3617، 338 برگ، 19×30، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 11 و 12).

***

ش 1626، تحریر سده .11

110- تفسیر الفرات الکوفی (تفسیر، عربی)

از: فرات بن ابراهیم بن فرات کوفی

تفسیری است که در آن روایات مروی از ائمه معصومین علیهم السلام درباره تفسیر و

ص: 98

توضیح آیات الهی گردآوری شده و بطبع رسیده است.

[الذریعة 4-298 _ مجلس 25-148 _ مشار عربی -206 _ الفبایی آستان قدس - 138].

آغاز: «الحمد للّه غافر الذنوب وکاشف الکروب وعالم الغیوب والمطلع علی اسرار القلوب المنزّه عن الحدود...».

انجام: «... قال ان النبی صلی الله علیه و آله نادی بالمهاجرین والانصار بالسلاح ثم صعد المنبر فحمد اللّه واثنی علیه ثم قال یا معشر المسلمی ن من ابغضنا اهل البیت بعثه اللّه یوم القیامة یهودیا قال یا جابر فقمت الیه... بتمامه وکماله صدق النبی صلی الله علیه و آله».

ش 2287، 201 برگ، 15×23، نسخ احمد بن شیخ حسن قنطان بن علی بن نجم بن عبدالحسین قفطانی سعدی نجفی در 1276 و 1307 از روی نسخه تحریر ابراهیم بن علی احسائی حلبی یا حلّی شیرازی مورخ .1083

111- تفسیر القرآن الکریم = تفسیر القمّی (تفسیر، عربی)

از: ابوالحسن علی بن ابراهیم بن هاشم قمی (ق )4

تفسیری است روایتی و بعضی عقیده دارند که در این تفسیر روایت هایی وجود دارد که پس از مؤلف به آن اضافه شده است.

[الذریعة 4-302، مرعشی 3-228، مجلس 35-181، آستان قدس 1-444، مشار عربی 206].

ش 191، 273 برگ، 19×33، نسخ سده 11، با وقفنامه مورخ 1267 و مهر مربع «وقف مرحوم حاج لطفعلی» از سوره نساء تا سوره فاطر است.

***

ش 1096، 112 برگ، 18×24، از سوره شعرا تا سوره علق را دارد این نسخه بخشی از نسخه ش 2015 میباشد که جداگانه صحافی شده.

***

ص: 99

ش 1743، 268 برگ، 17×27، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) نسخه کامل است با مهر مربع «العبد المذنب علی بن طبا 1297».

***

ش 2015، 196 برگ، 18×24، نستعلیق عبدالباقی بن حاجی محمد رودسری گیلانی در 1087. این نسخه ناقص است و نسخه ش 1096 مکمل آن است. حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده.

112- تفسیر القرآن الکریم = تفسیر الملا صدرا (تفسیر، عربی)

از: محمد بن ابراهیم شیرازی (ملا صدرا) (1050 ق)

تفسیر فلسفی عمیقی است بر بخشی از قرآن کریم. (سوره حمد و بقره تا آیه 66 و برخی سوره های دیگر).

[الذریعة 4-340، مرعشی 3-141، مجلس 4-10، کتابشناسی جامع ملا صدرا 37].

ش 851، 97 برگ، 13×20، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) فقط سوره حمد را دارد.

***

ش 1916، 236 برگ، 13×25، نستعلیق، بی کا، بی تا. خط خوردگی دارد شاید نسخه اصل باشد و یا مؤلف آن را تصحیح کرده باشد از آیه 20 تا 51 سوره بقره را دارد.

113- التکملة فی شرح التذکرة (نجوم، عربی)

از: شمس الدین محمد بن احمد خفری (_ 957 ق)

شرح مزجی کتاب «التذکرة» خواجه نصیر الدین محمد طوسی (682 ق) است که با استفاده از آراء دیگر بزرگان و نقل نظرات میر سید شریف جرجانی (840 ق) نگاشته

ص: 100

است.

[الذریعة 4-409 _ آستان قدس 10-69 _ مرعشی 17-95 _ کشف الظنون 1- 392].

آغاز: «... الباب الاول فیما یجب تقدیمه علی العلم لتسهیل التعلّم وازدیاد البصیرة فیه لکل علم من العلوم المدونة موضوع یبحث فی ذلک العلم عنه ای عن اعراضه الذاتیة اللاحقة له...».

انجام: «... ولنختم الکتاب منها حامدین للّه تعالی ومصلین علی نبیه المصطفی وعلی آله الطیبین الطاهرین وقد وقع الفراغ عن الشرح تذکرة للاحباب وتبصرة لاولی الالباب علی حسب اقتضاء الحال مع تلاطم الاشغال».

ش 2351، 284 برگ، 13×21، نستعلیق میر محمد بن میر افضل حسینی لاهیجی جیلانی در 1101 در دار السلطنة اصفهان، یک برگ از اول آن افتاده، حاشیه نویسی دارد، تصحیح شده، با یادداشت تملک میرزا میر مرتضی بن مهدی قاضی.

114- تلخیص الشافی = الاستیفاء فی الامامة (امامت، عربی)

از: محمد بن حسن طوسی (شیخ طوسی) (460 ق)

تلخیص و تنظیم کتاب «الشافی فی الامامة» سید مرتضی است که در پاسخ مباحث امامت «المغنی» قاضی عبدالجبار معتزلی نوشته بود. شیخ طوسی این کتاب را در ماه رجب 432 به پایان برده است.

[الذریعة 4-423، مرعشی 8- 422].

آغاز: «الحمد لمستحق الحمد وموجبه وصلی اللّه علی خیرته من خلقه محمّد وآله الطاهرین من عترته وسلّم تسلیما اما بعد فانی رأیت اهمّ الامور ولولاها واکد الفرائض واحراها...».

ص: 101

ش 295، 216 برگ، 12×24، نسخ سده 11 و 12، تصحیح شده، یادداشتی مورخ 1187 در اول نسخه است. جلد اول و بخشی از جلد دوم را دارد.

***

ش 1375، 257 برگ، 12×18، نسخ محمد قاسم بن محمد کاظم طسوجی در 1115 در قزوین از روی نسخه مورخ 532. با یادداشت تملک حاج میرزا حسین نوری مورخ 1288 و یادداشت «کتاب الاستیفاء فی الامامة وهو تلخیص الشافی» بر برگ اول.

115- تلخیص صحاح اللغة (لغت، عربی)

از: شیخ ابوالکَرَم عبدالرحیم بن عبداللّه بن شاکر حامد المغربی

تلخیص «صحاح اللغة» جوهری است و لغات را مانند خود «صحاح» به ترتیب حروف آخر کلمات تنظیم کرده است.

[ر.ک: «کشف الظنون 2-1071» ].

آغاز: «الحمد للّه علی نعمه المتضاعفة ومنحه المترادفة حمدا لا ینتهی امده [و]مدده والصلاة علی الرحمة المهداة الی البشر الشفیع لامته...».

ش 1840، 314برگ، 16×25، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 7 و 8) با مهر مربع «وقف مدرسه حسینیه مرحوم حاج سید حسین لاریجانی فی شهر رجب 1308». از انجام ناقص است.

116- تلخیص الصرف (صرف، عربی)

از: ؟

رساله مختصری است در علم صرف. مؤلف شناخته نشد و اسم کتاب نیز در اول

ص: 102

صفحه ظاهرا توسط واقف حاج محمد رمضانی یادداشت شده است.

آغاز موجود: «وحکمه ان یختلف آخره باختلاف العوامل لفظا أو تقدیرا الاعراب ما اختلف آخره به لیدل علی المعانی....».

انجام: «ومن ثمة قیل مثل ترین وترون واغزون واغزَن واغزِن والمخففة تحذف للساکن وفی الوقف فیرد ما حذف والمفتوح ما قبلها تقلب الفا».

ش 1040، 107برگ، 14×21، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر 12 و 13). از آغاز ناقص است.

117- تلخیص المقال فی تحقیق احوال الرّجال = الرجال الوسیط (رجال، عربی)

از: محمد بن علی بن ابراهیم حسینی استرآبادی (1028 ه . ق)

دومی ن کتاب رجالی از سه کتاب در علم رجال مؤلف میباشد که به «رجال وسیط» مشهور است و مختصر منهج المقال اوست و در 988 یا 989 تألیف آن به پایان رسیده است.

[الذریعة 4-420، مرعشی 1-144، مجلس 25- 112].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین والصلاة... فهذا کتاب... قد اثبت فیه الاسماء علی ترتیب الحروف مراعیاً

للاول ثم الثانی وهکذا وللاصل من عدم الزیادة حرفا وحرکة...».

ش 1076، 329 برگ، 16×25، نسخ سده 11 در زمان حیات مؤلف. از انجام ناقص است. با نسخه بعد تفاوتهایی دارد و گاهی بر اصل منهج المقال هم اضافه دارد.

***

ش 1836، 322 برگ، 12×24، نستعلیق 1072، با مهر بیضوی «افوض امری الی اللّه عبده محمد صادق».

***

ص: 103

ش 1120، تحریر میرزا خان بن محمد باقر در 1069 با مهر کتابخانه حاج آقا محسن عراقی.

این نسخه در فهرست سابق این کتابخانه یاد شده باید مراجعه شود.

118- تمرین الطلاب فی صناعة الاعراب = ترکیب خالد (نحو، عربی)

از: زین الدین خالد بن عبداللّه بن ابی بکر ازهری (905 ق)

کتابی است در بیان شرح غریب لغات و ضبط مشکلات الفاظ الفیه ابن مالک اندلسی. و در رمضان 886 به پایان رسیده است. در کشف الظنون با عنوان «ترکیب خالد» آمده است.

[کشف الظنون 1-154، آستان قدس 12-55، مجلس 26-96، مشار عربی 182].

آغاز: «یقول العبد الفقیر الی عفو ربه الغنی... کل لفظ وسکناته فان معرفة الاعراب من الواجبات الذی لابد لکل طالب علم منها ومن المهمات الذی لا یستغنی عنها الفقیه...».

انجام: «ویحتمل ان یضبط هذا بفتح الحاء علی انه جمع خیر فقد حکی الفرّاء قوم خیرة بررة انتهی ولعله مثله بررة وعلی کل تقدیر فالخیرة نعت مثال لصحبه لا للمنتجبین خلافا... والحمد للّه علی اتمامه».

ش 556، 119 برگ، 15×21، نسخ علی اکبر بن مهدی شیرازی در 1250، با مهر بیضوی «شعاع 1315».

119- التمهید فی شرح قواعد التوحید (عرفان، عربی)

از: صائن الدین علی بن محمد ترکه (830 ق)

شرحی است با عناوین «قال _ اقول» بر رساله توحید جدش افضل الدین ترکه به

ص: 104

اضافه مقدمه ای در مقاصد اصل رساله. بنابر تصریح شارح چون جدش رساله را بنا بر مبانی عمیق فلسفی نگاشته و طریق استدلال و برهان را پیش گرفته بود بر آن شد که به عنوان شرح آنچه اهل کشف و شهود گفته اند و قواعد و مبانی آنها را نیز بیاورد.

مکرر چاپ شده است.

آغاز: «الحمد للّه الّذی جعل مکامن ظلال جلاله مجالی انوار جماله تفصیلا لما أجمل من الاحکام وصیّر صور تجلیّاته مشارق شموس المعانی تکمیلا لما عمّ من الانعام».

انجام: «فلکلّ منزل ومقام بحسب علوم ومیزان یخصّه بحسب تقریر مراقی استعداده علی تلک العلوم بموازینها لکن لتحقیق هذا الکلام وتبیین احکامه ابحاث طویل الدلائل لا یناسبها امثال هذه المختصرات فلنکتف بهذا القدر».

ش 3708، 125 برگ، 15×22 نسخ شهاب الدین بن نور الدین حسینی نیریزی شیرازی در 1305 (عهد ناصری) هنگامی که نزد آقا محمد رضا قمشه ای در طهران همین کتاب را میخواند. با حواشی از کاتب مورخ .1315

120- تمهید القواعد الاصولیة والعربیة (فقه و اصول فقه و نحو، عربی)

از: زین الدین بن علی عاملی (شهید ثانی) (966 ق)

یکصد قاعده در اصول فقه با آنچه از احکام از آنها استفاده میشود و یکصد قاعده در نحو با احکام مستفاد از آنها به طور خلاصه در این کتاب گردآوری شده است. تاریخ پایان آن جمعه اول محرم 958 میباشد.

[الذریعة 4-422، مرعشی 4-306، مجلس 25-244، مشار عربی 218].

آغاز: «الحمد للّه الذی وفقنا لتمهید قواعد الاحکام الشرعیة...».

ص: 105

ش 275، 126 برگ، 17×22، نسخ، بی کا، بی تا، از انجام ناقص است. این نسخه در فهرست سابق نیست؟

***

ش 451، 93 برگ، 16×122، نستعلیق 1237 با مهر بیضوی «الواثق باللّه الغنی جعفر بن یوسف الحسینی». تصحیح شده.

***

ش 463، 211 برگ، 12×22. نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12) با مهر بیضوی «یا ابا عبداللّه» و یادداشت تملک محمد نصیر الجیلائی و محمد امین نجل محمد حسین مورخ 1219. تصحیح شده.

***

ش 481، 138 برگ، 15×21، نسخ محمد حسین بن عبدالصمد الموسوی در 1327 در کربلا. با یادداشت تملک سید محمد جزائری در اول نسخه.

***

ش 1839، 166 برگ، 13×25، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 13) ناقص.

***

ش 1862، تحریر سده 11 و 12. این نسخه در فهرست سابق این کتابخانه یاد شده است.

121- التنبیهات علی معانی السبع العلویات = شرح قصائد ابن ابی الحدید (عربی)

از: محمد بن ابی الرضا فضل اللّه بن حسین راوندی علوی، قرن 7

رساله ای است در شرح و توضیح «قصائد

السبع العلویات» اثر عزالدین عبدالحمید بن ابی الحدید معتزلی (655 ق)

[الذریعة 1-392 و 4-450 0 مجلس 16-35 و 25-204 _ مرعشی 3- 17].

ص: 106

آغاز: «بواجب الوجود استعین وبارشاده سبیل الحق استبین واصلی علی محمد وآله الطیبین الطاهرین... فان القصائد السبع العلویة نظم شیخ العالم... قد احتوت علی فضائل کثیرة...».

انجام: «... وقال هی دون مدح الرجل وفوق ما مدح... افضل ولقد اجاد واحسن حشره اللّه مع من تولّا هم «تمت»».

ش 3388، 95 برگ، 10×17، نستعلیق عبدالرحیم بن محمد رضا خلخالی در 1269 با مهر بیضوی «عبده الراجی حسین 1298» در برگ آخر.

122- التنقیح الرائع لمختصر الشرایع (فقه، عربی)

از: فاضل مقداد بن عبدالّله السیوری ()826

شرح مختصری است با عنوان «قوله _ قوله» بر کتاب «المختصر النافع» محقق حلی. در این شرح بیشتر به مسائلی که محقق در آنها فتوی قاطع ندارد. یا مجمل بوده و از حیث لفظ یا معنی احتیاج به گفتگو داشته، پرداخته است. و نیز دارای مقدمات کوتاهی است در معنی فقه و ادله عقلیه و عمل به خبر واحد و شرح اصطلاحات مؤلف و طریق روایت و تألیف آن در نهم ربیع الاول 818 به پایان رسیده و در چند جلد چاپ شده است.

[الذریعة 4-463، مرعشی 5- 113].

آغاز: «الحمد للّه العلی العظیم العزیز... فان علم الفقه لا یخفی بلوغه الغایة شرفا وفضلا ولا یجهل احتیاج الکل الیه وکفی بذلک نبلاً ومما صنف فیه کتاب النافع مختصر الشرائع...».

انجام: «والاجماع ینعقد علی انه لا یعقل المولی عبد وهو عام فی امّ الولد وغیرها وفی روایة مسمع عن الصادق7 ان جنایتها فی حقوق الناس علی سیدها والاظهر بین الاصحاب خلاف ذلک».

ص: 107

ش 1082، 399 برگ، 18×24، از طهارت تا دیات، نسخ فیاض بن محمد بن ناصر نجفی در 971 و با یادداشت تملک شجاع بن علی حسینی مورخ 971، با مهر بیضوی «عبده الراجی محمد جواد» و تملک مورخ .1241

رساله زبدة الفرائض محمد تقی فارسی که در ارث و به زبان فارسی است در حاشیه کتاب ارث این نسخه نوشته شده است.

123- تنقیح المقاصد الأصولیّة فی شرح الملخّص الحائریّة (اصول فقه، عربی)

از: محمد حسن بن محمد معصوم قزوینی حائری ()1240

فوائد قدیمه وجدیده وحید بهبهانی را به نام «ملخص الفوائد السنیّه ومنتخب الفرائد الحسینیّة» در هشتاد فائده تنظیم نموده، ولی چون مطالب آن مشکل بوده لذا شرح مزجی مختصری بر آن نوشته و فهرستی برای آن تنظیم نموده است. بنا به گفته آقابزرگ تهرانی این شرح به سال 1212 پایان یافته است ولی در این نسخه 1202 ذکر شده است.

[الذریعة 4-465، ، مرعشی 6- 61].

آغاز: «الحمد للّه الّذی هدانا الی معرفته ومعرفة نبیّه واولیائه ومتابعة شریعة سیّد انبیائه».

انجام: «ویتحرزوا عن اللجاج والاعتساف وأن یمنعوا علینا باصلاح الفاسد وترویج الکاسد».

ش 1348، 300 برگ، 14×19، نسخ 1202. نام کاتب ندارد.

ص: 108

124- التوحید (حدیث، عربی)

از: محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق) (381 ق)

احادیث و روایت هایی که درباره توحید الهی و صفات ثبوتیه و سلبیه و غیره وارد شده در شصت و شش باب گرد آورده است.

[الذریعة 4-482، مرعشی 6-314، مشار عربی 224، مجلس 25- 240].

آغاز: «الحمد للّه الواحد الاحد الذی لا شریک له...».

ش 427، 227 برگ، 14×24، (تحریر سده 11 و 12) بی کا، بی تا. حواشی از سید نعمت اللّه جزائری دارد و اول و آخرش افتادگی دارد.

***

ش 497، 224 برگ، 14×20، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) از انجام نقص دارد.

***

در ش 326 مجموعه ها هم نسخه دیگر توحید صدوق هست.

125- التوحید (حدیث، عربی)

از: ابو عبداللّه مفضل بن عمر جعفی

چند مجلس است که مفضل به خدمت حضرت امام صادق7 می رسیده و آن حضرت پیرامون مخلوقات و عظمت خالق و اسرار خلقت سخن میگفته اند و مفضل آن گفتهها را ضبط کرده است.

[الذریعة 4-482، مرعشی 6-66، مجلس 66-154، مشار عربی 224].

آغاز: «روی محمد بن سنان قال حدثنی المفضّل بن عمر قال کنت ذات یوم بعد العصر جالسا فی الرّوضة بین القبر والمنبر وانا مفکّر فیما خصّ اللّه به سیّدنا محمدا9 من الشّرف والفضائل».

ص: 109

ش 765، 69 برگ، 10×18، نسخ عباس قمی در 1055. در 1102 مقابله و تصحیح شده و محمد بن لاچین برخی حواشی را از بحار الانوار بر آن افزوده است.

***

ش 928، 27 برگ، 11×19، نسخ محمد صادق حسینی قمشه ای در .1059

126- توشیح التفسیر (تفسیر، عربی)

از: محمد بن سلیمان طبیب تنکابنی صاحب قصص العلماء (1302 ق)

مؤلف در مقدمه گوید: بعد از این که بسیاری از من خواستند تا کتابی در تفسیر بنویسم به گونه ای که اعجاز قرآن در آن نمودار شده باشد این کتاب را در سه باب مقدمات، قواعد تفسیر و تأویل و در پایان تفسیر قرآن گرد آوردم. مؤلف در این جلد که به عنوان مقدمه ای بر تفسیر قرآن کریم است به تفسیر آیات متفرقه میپردازد. چاپ شده است. تاریخ تألیف 1285

[الذریعة 4- 488].

آغاز: «الحمد للّه الذی جعل کلامه مجمع بیان جواهر جوامع علوم الاولین والاخرین وتبیان اسرار تنزیل منهج الصادقین وکشاف انوار تأویل مراتب المتقین».

ش 444، 98 برگ، 17×21، نستعلیق 1286. با وقفنامه از سید مهدی مورخ 1288 یا 1388 و مهر بیضوی «مهدی الحسینی 1386» یا .1286

127- توضیح التذکرة = شرح تذکره نصیریه (هیأت، عربی)

از: نظام الدین حسن بن محمد نیشابوری (728 ق)

شرحی است با عناوین «قال _ اقول» بر رساله «التذکرة» خواجه نصیر الدین طوسی

ص: 110

در علم هیأت. این شرح توضیحی است به اضافه اشکال هندسی که مورد احتیاج بود و مشهور نبوده یا در مجسطی نیامده و به تاریخ ربیع الاول 711 ق به پایان رسیده است.

[الذریعة 4-492، مرعشی 15-32، الفبایی آستان قدس 151].

آغاز: «الحمد للّه الذی جعلنا من المتفکرین فی خلق الارض والسموات وشرفنا بالنظر فی هیئة الاجرام المبدعات فهدانا بالتفکر فی المصنوعات والتدبر فی امر المدبرات الی وجود صانع قدیر وحکیم خبیر...».

انجام: «زادنا اللّه تعالی وایاکم رغبة فی الحق الصریح والقول الصحیح وجعل ما لقیت فی توضیح هذا الکتاب من عرق الجبین وکدّ الیمی ن تبصرة للمتفکرین فی ملکوت السموات والارضین وتذکرة للمتأملین فی عجیب صنع رب العالمین... والسلام علی من اتّبع الهدی».

ش 415، 144 برگ، 16×23، نستعلیق محمد صادق بن علی خراسانی متخلص به أطوار در سال 1277 در کرمان. اشعاری از کاتب قبل از شروع کتاب دیده میشود. و همین کاتب شرح دیوان مجنون عامری دارد به الذریعه 9-80 رجوع شود. چند صفحه از شرح دیوان مجنون عامری ضمیمه این نسخه است که شاید بخشی از همان شرح کاتب باشد.

128- التوضیح فی حل غوامض التنقیح (اصول فقه، عربی)

از: صدر الشریعة عبیداللّه بن مسعود بن تاج الشریعة محبوبی بخاری (748 ق)

کتاب تنقیح الاصول متن مختصر مشهوری است در اصول فقه از خود شارح که در عصرش شهرت بسزایی پیدا کرده و شاگردانش آن را نشر داده اند و این شرح استدلالی به عنوان «م _ ش» و به نام یکی از سلاطین نوشته شده که نامش در مقدمه نیامده است.

[کشف الظنون 1-496، مرعشی 6- 241].

ص: 111

آغاز: «بسمله... حامدا للّه تعالی اولا وثانیا و... الثناء الیه ثانیا وعلی افضل رسله... یقول لما وفقنی اللّه تعالی بتألیف تنقیح الاصول اردت ان اشرح مشکلاته وافتح مغلقاته...».

انجام: «والمراد... حرمة لا یحتمل السقوط وحرمة یحتمل السقوط لکنها لم تسقط وهما حق اللّه تعالی ویجب الضمان لوجوب العصمة واللّه ولی العصمة».

ش 79، 271 برگ، 19×29 نسخ سده 11 و .12

129- توضیح المقال فی علم الدرایة والرجال (رجال و درایه، عربی)

از: حاج ملا علی بن قربانعلی کنی طهرانی (1306 ق)

این کتاب مشتمل بر یک مقدمه (شامل چند امر) و سه باب (دارای چند فصل) و یک خاتمه میباشد.

[الذریعة 4-498، مشار، عربی ص 227].

آغاز: «بسمله... اما بعد فالکلام فی علم الرجال علی وجه الاستعجال یقتضی رسم مقدمة وابواب وخاتمه. اما المقدمة ففی بیان موضوعه وفائدته المحتاج الیها علی ما هو المتعارف...».

انجام: «.. فبرز فی الطهارة مجلد وفی الصلاة مجلد وفی البیع مجلد وفی القضاء مجلدان والآن انا من ثالثهما فی بقیته مع الشهادات ادخلها الفصل بکتابة هذه الرساله بالتماس...».

ش 1825، 81 برگ، 18×22، تحریر سید علی بن احمد بن عبدالباقی الحسنی الحسینی الکاشانی در .1321

ص: 112

130- تهافت الفلاسفة (فلسفه و کلام، عربی)

از: ابو حامد محمد بن محمد غزالی (505 ق)

مؤلف تناقض گوییهای فلاسفه را در بحثهای الهیات برشمرده تا پاسخی باشد بر آنان که به معارف دینی با نظر حقارت می نگرند و پیروی از فلاسفه و حکما می نمایند. این کتاب مشتمل بر چهار مقدمه و بیست مسأله و یک خاتمه است.

[کشف الظنون 1-509، مرعشی 17-127، مشار، عربی ص 228].

ش 1763، 289 برگ، 15×24، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) از آغاز و انجام افتادگی دارد با جدول زرین در همه صفحهها.

131- تهذیب الاحکام (حدیث، عربی)

از: شیخ الطائفه محمد بن حسن طوسی (460 ق)

یکی از چهار کتاب حدیثی معتبر و مهم شیعه است و به عنوان شرحی بر کتاب «المقنعة» شیخ مفید، نگاشته شده و دارای حدود سیزده هزار و پانصد حدیث میباشد.

[لذریعة 4-504، آستان قدس 14-165، مرعشی 1-254، مجلس 7-56 و 25-،96 مشار عربی ص 228].

آغاز طهارت: «الحمد للّه ولی الحمد ومستحقه...».

ش 57، 354 برگ، 25×36، نستعلیق محمد علی بن محمد صالح ابهری المقام در جمادی الثانیة 1060 ق. کتاب جهاد تا قصاص را دارد. با مهر بیضوی (محمد تقی الموسوی).

***

ص: 113

ش 120، 380 برگ، 19×26، شامل کتاب زکات تا کتاب تجارت، نسخ حجی بن نصر اللّه بن شیخ محمد حمیری در 983، با یادداشت تملک عبدالخالق الشریف الشهیر بقاضی زاده.

***

ش 172، 245 برگ، 21×29، نسخ خلیفة بن حاجی حمدی بن معلا المعرفاوی اصلا ومولدا الصیمر من البصرة. علامت تصحیح دارد. شامل کتاب طلاق تا مشیخه است.

***

ش 173، 231 برگ، 20×28، نسخ سده 11. علامت تصحیح دارد. کتاب طهارت تا زکات است. با فائده ای در کنیه امامان: بر روی برگ اول.

***

ش 174، 250 برگ، 20×30، نسخ محمد یوسف بن نذر علی اردستانی در 1115. تصحیح شده. با مهر بیضوی «عبدالراجی محمد حسین». کتاب صیام تا تجارت را دارد.

***

ش 175، 143 برگ، 20×30، نسخ سده 11 و 12. شامل کتاب طهارت و صلاة است و از اول و وسط و آخر ناقص است.

***

ش 429، 312 برگ، 19×24، نسخ محمد شفیع بن محمود بن علی اکبر نائینی در 1072. شامل کتاب جهاد تا دیات، تصحیح شده و علامت بلاغ دارد.

***

ش 945، 150 برگ، 20×32، تحریر سده 11. از آغاز تا نوافل صلاة را دارد. با یادداشت تملک مورخ 1080 با مهر مربع «العبد الخاطی محمد حسین» و محمد حسین بن کرمعلی نسخه را تصحیح کرده است.

***

ص: 114

ش 1693، 309 برگ، 18×31، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12) زیارات تا مشیخه را دارد. آغاز و انجامش ناقص است.

***

ش 2026، 547 برگ، 19×24، نسخ محمد هادی بن محمد مهدی قزوینی در 1019. از ابتدای کتاب تا پایان کتاب جهاد را دارد.

***

ش 3217، 334 برگ، 18×25، نسخ علاء بن علاء الدین استرابادی در 962 برای امیر ابراهیم الصفوی الحسینی. این نسخه زکات تا حج را دارد.

***

ش 3218، 394 برگ، 19×26، نسخ حسن بن محمد حسینی در 1016. کتاب طهارت و صلاة را دارد. با یادداشتی از محمد حسین بن علی قلی در 1215، و تملک محمد صالح بن محمد اسماعیل در 1121 و حسن بن محمد حسینی حمادی با مهر مدور «یا حسن التجاوز» و مهر مربع «محمد امید شفاعت دارد طالب 1191». چند برگ آخر نو نویس است.

***

ش 3653، 386 برگ، 19×31، نسخ محمد باقر کاتب اصفهانی در 1053. این نسخه طهارت تا پایان حج و مشیخه را شامل است. با مهر بیضوی «عبده فتحعلی 1304».

***

ش 3774، 247 برگ، 19×31، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) از طهارت تا باب العمل فی لیلة الجمعه را شامل است.

***

ش 3648، از مجموعه ها نیز شامل نسخه دیگری است.

ص: 115

132- تهذیب المنطق (منطق، عربی)

از: سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی (792 ق)

رساله ای است کوتاه در منطق که شروح و حواشی فراوانی بر آن نگاشته شده و یکی از آنها به حاشیه ملا عبداللّه معروف و کتاب درسی حوزههای علمیه بوده است.

آغاز: «الحمد للّه الّذی هدانا سواء الطریق وجعل لنا التوفیق خیر رفیق والصّلاة علی من ارسله هدیً هو بالاهتداء حقیق ونورا به الاقتداء یلیق وعلی آله واصحابه الّذین سعدوا فی مناهج الصدق بالتصدیق».

ش 3972، 6 برگ، 16×21، بی کا، بی تا.

133- تهذیب الوصول الی علم الاصول (اصول فقه، عربی)

از: ابومنصور حسن بن یوسف بن مطهر حلّی (علامه حلی)، (648 _ 726 ق)

رساله ای است در اصول فقه که بدرخواست فرزند مؤلف محمد فخر المحققین (771 ق) در دوازده مقصد تنظیم و تألیف شده است.

[مرعشی 1-143 _ الذریعه 4-511 و 6-54 و 13-165 _ الفبایی آستان قدس -154 _ مشار عربی - 230].

آغاز: «الحمد للّه رافع درجات العارفین الی ذروة العلا ومهبط منازل الجاهلین الی اسفل درک الشقا ومفضل مداد العلماء علی دماء الشهداء اذ بانوار مصابیح افکارهم...».

انجام: «... ولیکن هذا اخر ما نذکره فی هذا الکتاب ومن اراد التطویل فی هذا الفن فلیطلب من کتابنا المسمّی بنهایة الوصول فانّه قد بلغ الغایة وتجاوز النهایة والحمد للّه ربّ العالمین».

ص: 116

ش 2294، 136 برگ، 15×19، نسخ صالح بن سلیمان عاملی در 1070. حاشیه نویسی دارد و تصحیح شده. برخی اوراق میانی نسخه ظاهرا از تاریخ یاد شده قدیمتر است.

***

ش 2676، 96 برگ، 12×18، تحریر سده 11 و .12

***

ش 3731، 54 برگ، 14×20، نستعلیق رحیم بن علیخان در 1203 یا .1230

چند نسخه دیگر از این کتاب در بخش مجموعه ها یاد میشود.

134- ثواب الاعمال وعقاب الاعمال (حدیث، عربی)

از: محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق) (381 ه )

کتابی است حدیثی در دو بخش ثواب الاعمال وعقاب الاعمال. در بخش اول روایت های مربوط به ثواب کارهای نیکو و عباداتی که انسان انجام می دهد و از طریق ائمه هدی: روایت شده گردآوری شده است. و در بخش دوم عقابها.

[الذریعة 5-18، مجلس 25-123، مرعشی 15- 21].

ش 1189، 279 برگ، 12×18، نسخ محمد اکبر بن محمد جعفر قائنی در 1088 با تملک محمد اکبر بن حاج ملک محمد تربتی. از آغاز افتادگی دارد.

135- جامع الاخبار = معارج الیقین (حدیث، عربی)

از: محمد بن محمد سبزواری (قرن )7

همان است که به اشتباه به شیخ صدوق نسبت داده میشد.

[مجلس 12-152 و 26-26 _ الذریعه 5-33 _ مرعشی 3-12 _ مشار عربی - 239].

ص: 117

آغاز: «الحمد للّه الاول بلا اول کان قبله والآخر بلا آخر یکون بعده الذی قصرت عن رؤیته الابصار _ الناظرین وعجزت عن نعته او هام الواصفین...».

ش 2711، 213 برگ، 12×19، نسخ 1210 ق.

136- جامع الاسرار ومنبع الانوار (عرفان، عربی)

از: سیّد رکن الدین حیدر بن علی بن حیدر حسینی آملی (قرن 8 ه )

کوششی است برای جمع بین گفته بزرگان اهل عرفان در موضوع توحید و خداشناسی و تطبیق آنها با شریعت و آنچه در آیات و روایات آمده است. بنا به گفته مؤلّف، اسرار و حقایق علم توحید و اسرار انبیاء و اولیاء الهی در این کتاب جمع آمده است. این کتاب دارای سه اصل و هر کدام مشتمل بر چهار قاعده میباشد.

چاپ شده است.

[الذریعة 5-38، مرعشی 13-377، دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1- 70].

ش 1576، 85 برگ، 12×19، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) از آغاز و انجام ناقص است.

137- جامع الدقائق = شرح غرّة المنطق (منطق، عربی)

از: خضر بن محمد بن علی الرازی الجبلرودی (سده )9

شرحی است مزحی بر غرّة المنطق استاد ش شمس الدین محمد بن شریف حسینی م 838، و نسخه ای از غرة المنطق هم در این کتابخانه هست. ش 1186

[الذریعه 5- 52].

آغاز: «نحمدک یا من لا یتصور کنه ذاته ولا یعلم حقیقة صفاته غلب علی بصائر

ص: 118

العقول بنوره فتحیرت...».

انجام: «... کانت مقدماته وهمیات ومن اراد تحقیق المقام وتفصیل الاحکام فلیرجع الی کتابنا القوانین».

ش 1191، 53 برگ، 13×20، نسخ علی بن شیخ ابراهیم زبیدی... الحمیری الزرقی در .1062

138- الجامع للشرائع = جامع الشرائع (فقه، عربی)

از: ابوزکریا یحیی بن سعید حلی (ابن سعید حلّی) (690 ق)

دوره کامل و مختصر فقه فتوایی است. و به هیچ مطلبی از متقدمی ن و اقوال آنان اشاره نکرده است مگر به ضرورت.

چاپ شده است.

[الذریعة 5-61، الفبایی آستان قدس 158، مرعشی 15- 254].

آغاز: «الحمد للّه الذی ابتداهم بالنعم وایّدهم بالقدر...».

ش 424، 166 برگ، 17×25، نسخ، بی کا، بی تا، از آغاز و انجام ناقص است.

***

ش 3951، 106 برگ، 15×20، نستعلیق، بی کا، بی تا. با مهر مربع «عبده سید محمد الرضوی» در اول نسخه.

یکی از این دو نسخه تحریر سده 8 و 9 میباشد.

139- جامع العبائر = جامع العبارات (فقه، عربی)

از: ؟

فقه استدلالی مفصلی است که از اکثر کتب فقهی نقل می کند و با عناوین «قال

ص: 119

المصنّف _ قال المصنف» نظرات خود را بیان می نماید. کتاب هایی که از آنها نقل کرده عبارتند از: دروس، شرح لمعه، مجمع الفائده، مسالک، مفاتیح فیض کاشانی و غیره.

آغاز نسخه :486 «کتاب الحدود قال فی کشف اللثام...».

ش 485، 196 برگ 15×21، نستعلیق سده 13، کتاب حدود است. از آغاز ناقص است. واقف این نسخه و سه نسخه بعدی حاج آقا محمد مقدس اصفهانی؛ است.

***

ش 486، 194 برگ، 16×21، نستعلیق .1248

کتاب حدود است.

***

ش 487، 336 برگ، 15×21، تحریر سده .13

کتاب طلاق را دارد.

***

ش 488، 111 برگ، 16×21، تحریر سده .13

کتاب سبق و رمایه است.

140- جامع العبارات = جامع العبائر (فقه، عربی)

از: ؟

شرح استدلالی متوسطی است بر «شرایع الاسلام» محقق حلی با نقل اقوال بسیاری از فقها و کتب آنها از مجمع الفائده، مسالک و ریاض، مفاتیح فیض کاشانی، حدائق. به احتمال قوی یکی از جلدهای «جامع العبائر» است که در شمارههای [485 _ 488]معرفی شده است.

روی برگ اول این نسخه نوشته: از جناب سید سلّمه اللّه و زیر آن با خط جدیدتر

ص: 120

که گویا خط آقا سید مصطفی صفایی خوانساری باشد نوشته حجة الاسلام شفتی.

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین والصلاة والسلام علی خیر خلقه محمد وآله الطاهرین کتاب المفلس مقدمة قال فی الشرائع المفلس هو الفقیر الذی...».

ش 515، 235 برگ، 18×23، نستعلیق مؤلف. شامل کتاب المفلس، الحجر، الضمان، الحواله، الکفایة، مسائل فی تصرفات اولیاء الصغار والمجانین فی اموالهم وما یتعلق بانفسهم من الزواج والطلاق والاجارة والاستیجار وامثالها ومسائل فی احکام

وطی الزوجة فی حال الحیض. با یادداشت تملک سید مصطفی حسینی خوانساری مورخ 1375 و خود ایشان به کتابخانه اهداء کرده است.

141- جامع الغرر فی فقه الائمة الاثنا عشر (فقه، عربی)

از: ؟

شرحی است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی. مؤلف از صاحب منهاج (حاجی کلباسی) به عنوان شیخنا نام میبرد. او در 36 سالگی به این شرح شروع کرده و تاریخ تألیف آن 1261 میباشد و پشت جلد نسخه نوشته شده: جامع الغرر حاج سید محمد علی.

آغاز: «الحمد للّه الذی ارشدنا الی تهذیب الاحکام وشرائع الاسلام ومدارک الحلال والحرام لارشاد الانام حین زلّت الاقدام... اما بعد فان علم الفقه لا یخفی علی احد فضله وشرفه وعلوّه...».

ش 517، 149 برگ، 18×22، نستعلیق رجب 1261. کتاب طهارت را دارد. با حواشی با امضاء «منه». تصحیح شده است.

ص: 121

142- جامع المقاصد فی شرح القواعد (فقه، عربی)

از: نور الدین علی بن حسین کرکی عاملی (محقق کرکی، محقق ثانی) (940 ق)

شرح استدلالی مفصلی است به عنوان «قوله _ قوله» بر کتاب «قواعد الاحکام» علامه حلی (726). این شرح فقط تا بخشی از کتاب نکاح و در هفت جلد نوشته شده است و تاریخ اتمام آخرین جلد به سال 935 است.

[الذریعه 5-72، مرعشی 3-282، مجلس 26-191، مشار عربی 245].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین والصلاة علی رسوله محمد وآله الطاهرین مقتضی کلام اهل اللغة ان استعمال لفظ النکاح فی الوطئ اغلب قال فی الصحاح النکاح الوطئ...».

ش 473، 193 برگ، 15×21، نستعلیق ملک محمد اصفهانی در 1249، شامل کتاب نکاح است.

***

ش 1336، 245 برگ، 15×21، نسخ 915 (ظاهرا این تاریخ اشتباه است شاید 951 باشد) با مهر بیضوی «ظنّی حسن باللّه» با تملک محمد صالح بن کمال الدین مازندرانی المتولی با مهر «الواثق باللّه الملک عبده محمد صالح المتولی».

این نسخه شامل طهارت و صلات است.

***

ش 2170، 249 برگ، 16×22، نستعلیق عماد الدین مطهر هزار جریبی در صفر 974 در مشهد امیر المؤمنین علیه السلام. شامل مکاسب تا شفعه (جلد چهارم) است آغازش افتادگی دارد. با مهر بیضوی «عبده الراجی محمد جواد الحسینی» در برگ اول.

ص: 122

143- الجبر و المقابله = رسالة فی ... (عربی)

از: ؟

این کتاب شرحی است بر کتاب دیگر در حساب و جبر و مقابله و در چندین مقاله با عناوین «قال _ اقول» تنظیم یافته که قسمتی از مقاله سوم و مقاله چهارم آن که در جبر و مقابله است و مقاله پنجم در استخراج مسائل به جبر و مقابله است، در این نسخه آمده. شارح این کتاب را در زمان خود مؤلف شرح کرده و از مؤلف به قال مُدّ ظله تعبیر نموده است.

در فهرست سابق این رساله به عنوان «الحساب» با توضیح بهتری یاد شده ص .154

آغاز: «عدّه من اجذاره هی نسبة الجذر الواحد الی تلک العدة لما نتبین فنسبة جذر المال الی ثلثه نسبة العشرة الی اثنین».

انجام: «... ثم زد علی الشئ ربع عشرین الّا

ثلث شیء وهو خمسة الّا نصف سدس شیء یبلغ خمسة وثلثی شیء».

ش 1155، 135 برگ، 12×22، نسخ، بی کا، بی تا، از آغاز و انجام ناقص است.

144- الجعفریة (فقه، عربی)

از: نور الدین علی بن حسین بن عبدالعالی کرکی (محقق ثانی) (940 ق)

شامل واجبات و مندوبات نماز و مشتمل بر یک مقدمه و چهار باب و خاتمه میباشد و در مشهد مقدس به سال 917 به پایان رسیده است.

[الذریعة 5-110، مرعشی 1-53، مجلس 25- 129].

آغاز: «الحمد للّه الولی الحمید المبدئ المعید الفعال لما یرید الذی شرع لعباده الصلاة وسیلة الی الفوز بجزیل الثواب وفضّلها علی جمیع الاعمال البدنیة فامر

ص: 123

بالمحافظة علیها...».

انجام: «الا الوتر فانها رکعة وصلاة الاعرابی فانها اربع ولیکن هذا آخر ما اوردنا فی هذه الرسالة والحمد

للّه الذی وفق لا تمامها وختم الحسنی فی افتتاحها واختتامها وان اضرّع الیه بخاصته وخالصته محمد واطائب عترته مع ما انا علیه من الاعتراف بالعجز والتفصیر والافتقار الی جوده المطلق».

ش 630، 94 برگ، 12×19، نستعلیق حسن بیک محمد تقی قهپایی در 1071 در مسجد حکیم داود، حواشی با امضاء ابوطالب دارد.

***

ش 1902، 72 برگ، 16×24، نستعلیق سید محمد مهدی مصنف در 1072 در دو سه برگ آخر، و بقیه قدیمتر است.

***

ش 2652، 66 برگ، 12×19، نسخ عمران بن محمد النمیری در 917. علامت تصحیح دارد.

145- جنة الامان الواقیة وجنة الایمان الباقیة = مصباح کفعمی (دعا، عربی)

از: شیخ تقی الدین ابراهیم بن علی کفعمی (905 ق)

در سال 895 تألیف شده و چاپ شده است.

[الذریعة 5-161، مرعشی 2-85، مجلس 35-303 و 342، مشار عربی 254].

آغاز: «الحمد للّه الذی جعل الدعاء سلّما یرتقی به اعلی مراتب المکارم ووسیلة الی اقتناء غرر المحامد ودرر المراحم...».

ش 169، 310 برگ، 19×29، نسخ سده .11

***

ص: 124

ش 170، رحلی، 349 برگ، نسخ محمد بن عیسی حسینی مرعشی شوشتری در 1061 این نسخه ملحقاتی در چهل صفحه دارد باید با نسخه چاپی تطبیق شود.

***

ش 367، 348 برگ، 19×24، نسخ، بی کا، بی تا، برگ اول و چند برگ آخر تحریر عبدالجواد بن عبدالرحیم (مؤلف کتاب «الصاحب» که در این کتابخانه موجود است) در سال 1331 میباشد. (بقیه تحریر سده 11).

***

ش 995، 238 برگ، 19×28، نسخ اسماعیل بن مظفر دماوندی در 1178. با سرلوح و جدول زرّین.

***

ش 3138، 320 برگ، 18×28، نسخ 1066، نسخه ای نفیس است.

***

ش 3276، 356 برگ، 19×26، (تحریر سده 10) حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده.

***

ش 3647، 313 برگ، 20×30، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12).

***

ش 3744، 351 برگ، 16×23، نسخ مهر علی بن عین علی اردبیلی در .1039

146- الجنة الواقیة والجنة الباقیة (دعا، عربی)

از: ابراهیم بن علی کفعمی عاملی،_ 905 ق یا میرداماد

غیر از مصباح کفعمی است و گزیده آن است در 40 فصل و دو نسخه دیگر از آن هم در بخش مجموعه هاست.

[آستان قدس 15-174 _ مشار عربی -254 _ مرعشی 2-85 _ مجلس 35- 319].

ص: 125

ش 3049، 88 برگ، 9×13، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) از انجام افتادگی دارد.

147- جنگ نظم و نثر (عربی)

از: ؟

شامل اشعاری از ابن سروق الماردینی، سید مرتضی، صفی الدین حلی، مجنون عامری، ابی فراس، صاحب بن عباد، حسّان، شیخ کاظم ازری، ابن الوردی، ابن النقیب نورالدین علی بن عراق (کذا) ابوالفتح ابوجمیل نیشابوری، قطب الدین، ابوالبقاء، جلال الدین، یحیی جزاز مصری، ابوعباس عبداللّه بن معزّ عباسی، ابونواس، سید حمیری، بنت الباعونی، قاضی نظام الدین اصفهانی، ابوالحسن باخرزی، تنوخی، میرمحمد نصیر طبیب و سبعه علویه و حکایات مختلفه و روایات از صفی الدین حلی و نیز بخشهایی از «نزهة القلوب وروضه المحبوب» در یازده باب در عشق، خطبه بدون الف علی علیه السلام با ترجمه فارسی، چند شعر از یزید بن معاویه لعنة اللّه علیهما.

ش 603، 191 برگ، 15×21، تاریخ 1284 در آن دیده میشود.

148- جنگ (عربی)

از: ؟

شامل مطالبی از کتاب های ذیل: مفاتیح الشرایع فیص، حقائق فیض، وافی فیض، بحار الانوار، الزواجر الالهیّة والمواعظ الربانیّة ملا علی اکبر بن عبداللّه تونی بشروی، دیوان حاج صادقای صامت، زواهر الحکم (الّذی یقال انّه من تصانیف المیرزا حسن القمی)، خلاصة الاصول ملا محمد کاظم سبزواری _ الّذی جعله شرحا لعقائد مولانا

ص: 126

باقر العلوم _ ادام اللّه ظلّه و از الحجة الناطق و مولانا محمد باقر (متخلّص به روح) سلمه اللّه، و مولانا ابراهیم متخلص به خلیل و اربعین میر محمد زمان سمنانی و غیره به ضمیمه رساله اصطلاحات وقعت بین المحدثین در شش صفحه.

ش 680، 142 برگ، 15×18، بی کا، بی تا.

149- جنگ (عربی)

از: ؟

مجموعه ای از اشعار عربی شامل سبعه علویه، معلقات سبع، لامیه امرؤ القیس، طنطرانی، فائدة فی نیران العرب، ابی الفتح البستی، اشعار شیخ بهایی از سوانح سفر حجاز و غیر آن و نیز از پدر او، نعت رسول اکرم صلوات اللّه علیه وآله از اعشی، اشعاری از حسین بحرانی دمستانی و برده، مدح امیر المؤمنین علیه السلام از صاحب معالم، بحرانی و بحر العلوم، مراثی بحر العلوم در یازده بند، قصیده دعبل خزاعی در مدح امام.

ش 816، 170 برگ، 14×21، نسخ 1269. جدولی در علوم غریبه در پایان نسخه است.

150- جُنگ حدیث (عربی)

از: ؟

مجموعه ای است از احادیث حضرت رسول اکرم و ائمه هدی صلوات اللّه علیهم اجمعین و ادعیه و حرزها و پانزده خطبه.

ش 936، 140 برگ، 11×16، نسخ محمد علی بن ملا محمد باقر نوری ایلکانی در 1261 در قریه ایلکا.

ص: 127

151- جنگ (عربی)

از: ؟

شامل اشعاری از ابن شریف، علی بن جملی، امرؤ القیس و غیره و قصیده ای در مدح پیامبر اسلام9 و بخشی از شرح دیوان امرؤ القیس. تاریخ 1093 و 1247 در آن دیده میشود.

ش 1213، 180 برگ، 14×21، مقداری از آن نسخ مصطفی در 1093 میباشد.

152- جُنگ (آیات و روایات) (عربی)

از: ؟

برگزیده ای از آیات و روایات است.

ش 1339، 205 برگ، 17×21، بی کا، بی تا.

ص: 128

153- جُنگ مراثی (عربی)

از: ؟

مجموعه ای از مراثی عربی در مصیبت اهل بیت علیهم الصلاة والسلام.

ش 1488، 257 برگ، 9×16، بی کا، بی تا.

154- جُنگ مراثی (عربی)

از: ؟

مجموعه مرثیههایی است به نظم و نثر در مصیبت اهل بیت علیهم الصلاة والسلام.

ش 1492، 143 برگ، 10×17، بی کا، بی تا.

155- جنگ اشعار (عربی)

از: ؟

شامل اشعار عربی از شاعرانی چون عامر بن عامر بصری، نظام الدین محمد بن اسحاق اصفهانی، ابوفراس، محمد بن علی الحر السائی، قاضی تاج الدین احمد بن ابراهیم، ناصر بن علی البحری، مقنی الکندی، متنبی، شهاب الدین احمد بن المنادی، طغرایی، ابن رومی و... و بخشی از مقامات بدیع الزمان همدانی، و یک صفحه در طالع یک متولد که تحریر آن در 22 محرم 1288 ه است.

ش 1512، 122 برگ، 12×21، نستعلیق، بی کا، بی تا.

156- جنگ (عربی)

از: ؟

شامل اشعار، حکایات، احادیث و فوائد متفرقه ای که با استفاده از کتب متقدمی ن گردآوری و در یک دفتر نوشته شده است.

ش 2179، 16×21، نسخ، بی کا، بی تا، با یادداشت تملک مریم بنت الشیخ علی آل زین الدین الاحسائی و مهر بیضوی «مریم بنت علی» در برگ اول. (تحریر سده 12 و 13).

ص: 129

157- جُنگ (عربی)

از: ؟

شامل مطالب پراکنده و احادیث و بیشتر نکات ادبی، شرح شواهد کتاب های ادبی و برخی نکات عرفانی و ذوقی را بدون ترتیب خاصی دربر دارد.

ش 2562، 96 برگ، 10×15، نستعلیق، بی کا، بی تا.

158- جنگ حدیث (عربی)

از: ؟

مجموعه حدیثی است. یک باب با عنوان «طینة المؤمن والکافر» دارد. از کلینی و ابن بابویه و طبرسی و کتاب اختصاص یاد کرده است. گاهی برخی عبارات را به فارسی ترجمه کرده است.

ش 4149، 66 برگ، 11×17، نستعلیق، بی کا، بی تا.

159- جنگ (عربی)

از: ؟

شامل زیارت جامعه، «اصول دین» فارسی تحریر شده در 1238 ق، صرف و اشعار عربی همراه با ترجمه درباره لیلی و مجنون.

ش 4153، 20 برگ، 11×17، نسخ زیبا، با سرلوح و جدول زرّین.

ص: 130

160- جوامع الجامع (تفسیر، عربی)

از: ابو علی فضل بن حسن بن فضل طبرسی (امین الاسلام طبرسی) (548 ق)

مؤلف _ بنا به درخواست فرزندش ابونصر حسن _ پس از دو کتابش «مجمع البیان» و «الکافی الشافی» این تفسیر مختصر را تألیف و در آن به نکات دقیق تفسیری و تفسیر «کشاف» زمخشری توجه داشته است. شروع کتاب در 18 صفر 542 و پایان آن 24 محرم 543 است.

مکرر چاپ شده است.

[الذریعة 5-248، مرعشی 3-111، الفبایی آستان قدس 174].

آغاز: «الحمد للّه الذی اکرمنا بکتابه الکریم ومن علینا بالسبع المثانی والقرآن العظیم وما ضمنه من الآیات والذکر الحکیم فهو النور الساطع برهانه والفرقان الصادق تبیانه...».

انجام: «فقل فی نفسک اعوذ برب الناس، هذا اخر الکتاب وللّه الحمد والشکر علی تأییده وتسدیده اولاً وآخراً متوالیا متواترا وکان ابتدائی بتألیفه... وخصصتنی بلطائف کرمک...».

ش 133، 526 برگ، 19×30، تحریر سده 11، علامت تصحیح دارد، با مهر بیضوی «عبده الراجی ابوالقاسم الحسینی 1334» بر برگ اول.

***

ش 134، 187 برگ، 22×30، نسخ محمد باقر بن طاهر در 1285. سوره نمل تا پایان را دارد. تصحیح شده است.

***

ش 135، 401 برگ، 21×30، از آخر ناقص است. نسخ سده 10 و .11

***

ص: 131

ش 140، 206 برگ، 20×31، نسخ محمد رفیع بن شیخ بدرالدین قمی در 1073. علامت تصحیح دارد. نیمه اول قران است.

***

ش 247، 247 برگ، 18×22، نسخ 1098 نیمه دوم قران است، واقف: سید فضل الّله بنافتی مازندرانی در سال 1340 ش.

***

ش 419، 254 برگ، 18×24، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 10 و 11) از اول قران تا بخشی از سوره انبیاء.

***

ش 1126، 314 برگ، 16×24، نسخ عنایت اللّه حسینی در 1087 برای فرزندش میرهدایت حسینا.

***

ش 1837، 482 برگ، 18×24، نسخ فاضل بن فضل الحق الحسینی در .1098

161- جوامع الرسائل فی تحقیق مسائل الفروع والاصول بالدلائل (فقه، عربی)

از: هدایت اللّه بن رضا قمی (ق )13

هفده مقاله است. مؤلف رسائل استادش میرزای قمی و نیز پاسخ او به سوالهای فقهی را در این مقالهها تنظیم کرده و مقدمات رسائل را انداخته است. در فهرست مرعشی با اضافه چهار مقاله آن را به بیست و یک مقاله دانسته و علامه طهرانی در الذریعه نیز آنها را هیجده مقاله دانسته است.

فهرست مسائل در فهرست سابق این کتابخانه یاد شده است.

[الذریعة 5-251، مرعشی 3- 152].

ص: 132

آغاز: «الحمد للّه المتفرد بالازلیة والقدم والموجود الذی اخرج نور الوجود من ظلمة العدم والمعبود الذی خصصنا بالنعم والمحمود الذی فضلنا علی سائر الامم والمقصود الذی...».

ش 563، 191 برگ، 16×22، نسخ، بی کا، بی تا، از انجام ناقص است.

162- الجواهر السنیة فی الاحادیث القدسیة (حدیث، عربی)

از: محمد بن حسن بن حر عاملی،_ 1104 ق

شامل احادیث قدسی است. چاپ شده است.

[مجلس 25-143 و 12-251 _ الذریعه 5-271 _ مشار عربی -260 _ الفبایی آستان قدس - 176].

ش 2616، 200 برگ، 10×16، نستعلیق، تحریر سده 12. آغاز و انجامش ناقص است.

163- جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: محمد حسن بن شیخ باقر نجفی اصفهانی (1266 ق)

کتابی است در فقه استدلالی شیعه به گونه ای مبسوط، در شرح کتاب «شرایع الاسلام» محقق حلی؛ (676 ق) نگاشته شده است.

[الذریعة 5-285، مجلس 7-73 و 25-301، دانشگاه 5-1845، مشار عربی 261].

ش 70، 262 برگ، 20×30، نسخ بی تاریخ شامل کتاب صلاة، نا تمام.

***

ش 302، 246 برگ، 15×27، نسخ، بی کا، بی تا، شامل متاجر، رهن، مفلس، حجر. با مهر مربع «محسن حسینی» در اول و آخر نسخه.

***

ص: 133

ش 443، 201 برگ، 15×21، نسخ محمد بن حسین بلاغی در 1261. قضا و شهادات است.

***

ش 552، 388 برگ، 15×21، نسخ 1266، کتاب طهارت است.

***

ش 1228، 402 برگ، 16×22، نسخ 1260، بخشی از کتاب حج است.

***

ش 1255، 287 برگ، 15×21، نسخ 1259، با مهر مربع «الواثق باللّه محمد رضا بن محمد حسین» وصایا وارث را دارد.

***

ش 2203، 164 برگ، 17×22، نستعلیق محمد بن حسنعلی خادم، تاریخ ندارد. بخشی از کتاب طهارت است.

***

ش 3125، 232 برگ، 21×30، نستعلیق مهدی بن کل قربانعلی دامغانی در 1269 در کربلای معلّی. کتاب قضا است، علامت تصحیح دارد با یادداشت تملک مهدی موسوی طهرانی.

***

ش 3598، 131 برگ، 22×32، نسخ، بی کا، بی تا.

شامل قرض تا پایان صلح است.

164- جوهر النضید فی شرح منطق التجرید (منطق، عربی)

از: ابومنصور حسن بن یوسف بن مطهر حلی، علّا مه حلّی (468 _ 726 ق)

رساله تجرید خواجه طوسی دو بخش است: منطق، کلام، علامه حلی هر دو را شرح کرده، و جوهر النضید شرح منطق آن است. چاپ شده.

[الذریعة 5-290 _ مرعشی 12-268 _ آستان قدس 11-439 _ آستان حضرت معصومه 2- 104].

ص: 134

آغاز: «الحمد للّه المتفرد بوجوب الوجود المتوحد بالکرم والجود مبدع المواد الناقصة بحسب ذواتها...».

انجام: «... کما امکن ضبط المواضع فی الصناعتین الاولیین ولیکن هذا آخر ما نورده فی شرح الکتاب».

ش 2390، 135 برگ، 13×19، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12).

***

ش 3293، 127 برگ، 10×19، نستعلیق نصیر بن حسن در 1094، حاشیه نویسی دارد با امضاء «محمد سعید سلمه اللّه» و «عط سلمه اللّه». تصحیح شده است.

165- چهل حدیث در امامت = اربعین (حدیث، عربی و فارسی)

از: ؟

شامل چهل حدیث از حضرت خیر البشر محمد مصطفی9 است که درباره امامت ائمه دوازده گانه پس از خویش صادر کرده اند. مؤلف این احادیث را از کتب مختلفه همچون النجم الثاقب، غایة المرام، بحار الانوار نقل کرده است.

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین ولا حول ولا قوة إلّا باللّه العلی العظیم والصّلاة والسلام علی خیر خلقه وافضل بریّته محمّد وآله الطیّبین الطّاهرین المعصومی ن».

ش 796، 17 برگ، 15×21، نستعلیق سید نصیر الدین در 1344 ق.

166- حاشیة ارشاد الاذهان (فقه، عربی)

از: نور الدین علی بن حسین بن عبدالعالی کرکی، (محقق ثانی)،(_ 940 ق)

حاشیه بر ارشاد الاذهان علامه حلی است. چاپ شده.

ص: 135

[الذریعة 6-15 _ دانشگاه تهران 3-1858 _ مرعشی 1-97 _ مجلس 36-267 الفبایی آستان قدس - 184].

ش 2690، 219 برگ، 12×18، نسخ 1045، این نسخه طهارت تا بیع است. آغازش افتادگی دارد.

167- حاشیة الاسفار = الحاشیة علی الحکمة المتعالیه (فلسفه، عربی)

از: حاج ملا هادی بن مهدی سبزواری متخلص به اسرار (1289 ه . ق)

حاشیه ای است بر سه جلد اول از اسفار اربعه ملا صدرا که در سال 1277 تألیف آن پایان یافته است. در آخر این نسخه تاریخ 1274 ه . ق آمده است. چاپ شده.

]الذریعة 6-20 و 14-243، آستان قدس 1-76، الفبایی آستان قدس 184

مرعشی 17-186، کتابشناسی جامع ملا صدرا، ص 167[.

آغاز: «قوله الحمد للّه الّذی انار ... فی کلامه فی مقام الحمد بعلاوة کثیر من المحسنات الذاتیّة والعرضیّة اللفظیّة والمعنویة کالبراعة بالنسبة الی الفن...».

ش 1371، 289 برگ، 10×17، نسخ 1274، الهیات است، با این یادداشت در اول نسخه: «هذه تذکرة من قبلی اقل المحصلین للشیخ الجلیل افضل المتألهین ابوالفواضل والفضائل الجامع بین البرهان والعیان اخی فی اللّه وصاحبی فی السلوک الیه الشیخ محمد حسین ادام اللّه ظله حررته فی غرة رجب المرجب .1333

***

ش 1725، 140 برگ، 15×23، نستعلیق ابوالقاسم بن محمد علی کاشانی در 1278. با مهر بیضوی «عبده ابوالقاسم بن محمد علی 1264» و «کتابخانه حقیر اسماعیل الحسینی 1332» بر برگ اول. الهیات است.

***

ص: 136

ش 2534، 140 برگ، 17×21، نستعلیق، بی کا، بی تا، بخش سفر نفس است. انجامش ناقص است، بخشی از نسخه به اشتباه در ابتدای نسخه صحافی شده است.

168- حاشیة انوار التنزیل = حاشیة تفسیر البیضاوی (تفسیر، عربی)

از: ؟

حاشیه مفصلی است بر تفسیر «انوار التنزیل» قاضی بیضاوی با عناوین «قوله _ قوله». احتمال دارد حاشیه سعدی افندی (945 ق) باشد.

[کشف الظنون 1-191، مرعشی 6- 44].

آغاز موجود: «المنزل الیهم والنبیین الایضاح سواء کان ابتداء وبعد الخفاء وهو اعم من ان ینص او یرشد الی ما یدل علیه کالقیاس ودلیل العقل وما نزل الیهم...».

ش 1891، 283 برگ، 15×24، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 10 و 11)، سوره حمد تا اواخر سوره بقره است. با مهر

بیضوی «عبده الراجی محمد» آغاز و انجامش ناقص است.

169- حاشیة انوار التنزیل = حاشیة تفسیر البیضاوی (تفسیر، عربی)

از: ابراهیم بن محمد بن عربشاه اسفراینی (عصام الدین) (951 ق)

حاشیه ای است مشهور بر تفسیر «انوار التنزیل» قاضی بیضاوی (قرن هفتم ه . ق).

[کشف الظنون 1-190، مرعشی 3-244، مجلس 35- 202].

آغاز: «الحمد للّه الذی عم بارفاد ارشاد الفرقان کل انسان وامدّ علی طول الامد عن انفال طول هذا القرآن بکل احسان کتاب لم یکن الذین کفروا لیطفئوا نور...».

انجام: «... ما نمتعه بامدادک وان تذیعه نافعا بین عبادک وان تجعله لی لا علیّ وان تجعله مغفرة لی ولوالدی کل من امن واسلم منی الی ابی البشر ادم صلوات اللّه علیه».

ص: 137

ش 1772، 495 برگ، 13×23، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 10) از سوره حمد تا سوره انعام را دارد.

170- حاشیة انوار التنزیل (تفسیر، عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (شیخ بهائی)، (_ 1030 ق)

حاشیه تفسیر بیضاوی است از شیخ بهائی.

[الذریعة 6-44 _ مجلس 7-81 و 25-296 _ دانشگاه تهران 1- 93].

آغاز: «الحمد لّله الذی جعل نسخة عالم الامکان شرحا لاحادیث قدرته...».

ش 1374، تحریر .1113

***

ش 3084، 131 برگ، 11×13، نستعلیق محمد علی بن مندکار علی در 1135. حاشیه از مؤلف دارد. از آغاز افتادگی دارد.

***

ش 3119، 112 برگ، 17×27، نستعلیق، بی کا، بی تا. برگ اولش افتاده. واقف: سید جلال الدین یونسی.

***

ش 3405، 80 برگ، 12×22، نستعلیق عبدالحسین بن اسماعیل در 1089. حواشی با امضاء «منه رحمه اللّه» و «ح ف سلمه اللّه» و «سلطان المحققین» و «م ی» دارد با مهر بیضوی «عبده احد 1079» بر برگ آخر.

***

ش 3719، 125 برگ، 8×20، نستعلیق زین العابدین اردبیلی در 1036 در اصفهان.

***

ص: 138

ش 4085، 150 برگ، 12×21، نسخ محمد مهدی هزار جریبی در 1230 یا 1280. خطبه کتاب را ندارد.

171- حاشیة انوار التنزیل (تفسیر، عربی)

از: مولانا محمد حنفی تبریزی

حاشیه ای مفصل بر تفسیر (انوار التنزیل واسرار التنزیل» قاضی بیضاوی که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است.

آغاز: «قوله یخرج من بین الخ صفة ما بعد صفة ویجوز ان یکون استینافا، قوله بمعنی دفق یعنی ان معنی دافق النسبة الی الدفق الذی هو مصدر دفق علی صیغة المجهول...».

ش 3474، 71 برگ، 14×20، نستعلیق سده دهم در شهر بلخ. از سوره قیامت تا پایان قران است. حاشیه از مؤلف با امضاء «منه» دارد. نسخه نفیسی است.

172- حاشیة انوار التنزیل (تفسیر، عربی)

از: قاضی نور اللّه بن محمد شریف شوشتری (1019 ق)

حاشیه ای است بر تفسیر «انوار التنزیل» بیضاوی که با عناوین «قوله _ قوله» نگاشته شده است. از علامه دوانی، شیخ طبرسی و شیخ رضی صاحب شرح الکافیة والشافیة نام برده و مطالبی نقل کرده است. گویا تا سوره مائده نوشته شده است. در این حاشیه مباحث ادبی و کلامی و اعتقادی با تفصیل بیان شده است.

[مرعشی 15- 348].

آغاز موجود: «الحمد للّه الذی نزل الفرقان الخ اقول: لما جرت عادة المصنفین من

ص: 139

الائمة الاعلام...».

ش 862، 160 برگ، 15×20، نستعلیق، بی کا، بی تا، تا آیه 22 بقره را دارد. آغاز و انجام ناقص، تصحیح شده است (تحریر سده 11 و 12).

173- حاشیة البهجة المرضیة (نحو، عربی)

از: میرزا ابوطالب اصفهانی، (_ 1238 ق)

حاشیه ای است بر «البهجة المرضیة» جلال الدین سیوطی (911 ق) که در سلخ جمادی الثانی 1223 ق نگاشته شده. چاپ شده است.

[الذریعة 6-29 _ مرعشی 13- 19].

آغاز: «ربّنا ربّنا لک الحمد لما رفعنا نحوک؛ ویحفظ حواشینا عن غواشی من... وبعد فیقول الرّاجی ربّه الواهب؛ العبد المدعوّ بابی طالب لما رایت فی شروح الألفیّة المالکیة...».

انجام: «... والمرجو من الناظرین فیها ان ینظروا الیها بعین الانصاف؛ لا بطریق الجدل والاعتساف؛ وان وجدوا خللاً فیها فاصلحوه واخفوه بقدر الامکان فانّ اللّه ولیّ اولی الانعام والاحسان».

ش 2126، 156 برگ، 14×21، نسخ جعفر بن شیخ عبدالعلی شیرازی در 1267، با جدول زریّن، حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده.

174- حاشیة تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الشمسیة (منطق، عربی)

از: عبدالحکیم بن شمس الدین سیالکوتی (1067 ق)

حاشیه توضیحی است بر «تحریر القواعد المنطقیة» قطب رازی با عناوین «قال

ص: 140

الشارح» و متن آن با عناوین «قوله» که به درخواست عبداللّه اللبیب نگاشته شده و به شهاب الدین شاه جهان تقدیم کرده است.

[الذریعة 6-35، مرعشی 15- 337].

آغاز: «اجلی منطق افصح به لسان الفصحاء واولی مدرک ارتسم فی اذهان الازکیاء حمد اله نصدق بکبریائه وشکر منعم لا... لانه نحمده حمدا لا یحد ولا یرسم...».

ش 527، 188 برگ، 17×22، نستعلیق، بی کا، بی تا. حاشیه نویسی دارد برخی حاشیه ها مورخ 1235 میباشد. تصحیح شده.

175- حاشیة تحریر القواعد = حاشیه شرح شمسیه (منطق، عربی)

از: ملا عصام الدین داود (؟)

این حاشیه با عناوین «قال «قوله» نگاشته شده است.

[کشف الظنون 2- 1064].

آغاز: «جزء من اجزاء الکتاب فی موضعه اللائق به او جعلت اجزاء الکتاب وهی اشیاء متعدده بحیث

یطلق علیها...».

انجام: «... للامکان العادی اعنی الوقوع وفی... الثانیة للامکان العام اعنی سلب الفروع عن الجانب المخالف».

ش 1395، 87 برگ، 14×19، نستعلیق، بی کا، بی تا، اول و آخر ناقص.

ص: 141

176- حاشیة تحریر القواعد المنطقیة (منطق، عربی)

از: میر سید شریف علی بن محمد جرجانی (816 ق)

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر کتاب «تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الشمسیة» قطب الدین رازی (766 ق). کشف الظنون پایان نگارش این حاشیه را سال 752 دانسته است.

[کشف الظنون 2-1063، مرعشی 11- 127].

آغاز: «قال ورتبته علی مقدّمة وثلاث مقالاتٍ وخاتمةٍ اقول هکذا وجدنا عبارة المتن فی کثیر من النسخ فالصواب ان لفظة ثلاث هیهنا زائد وقعت سهوا...».

ش 543، 99 برگ، 13×19، نستعلیق، بی کا، بی تا، با مهر مربع «وقف مدرسه و حسینیه حاج سید حسین لاریجانی 1308».

***

ش 691، 184 برگ، 11×21، نستعلیق سعد الدین محمد بن محمد در 1046 در مدرسه خانیه دار الفضل شیراز. تصحیح شده.

***

ش 742، 135 برگ، 15×21، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12 و 13) حواشی از عماد، سید علی، فخر الدین دارد با یادداشت تملک «محمد علی بن محمد رضا».

***

ش 1226، 143 برگ، 12×22، نستعلیق سید اسماعیل بن سید علی خان در 1263 با مهر بیضوی «عبده اسماعیل الحسینی».

***

ش 1253، 64 برگ، 16×21، نستعلیق ابن عباس در .1257

***

ص: 142

ش 1288، 106 برگ، 17×23، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 13).

***

ش 1309، 87 برگ، 16×20، نستعلیق محمد کروس در .1229

***

ش 2232، 88 برگ، 12×21، نستعلیق .1228

***

ش 2413، 117 برگ، 11×21، تحریر محمد بن اللّه وردی در 1227. با مهر «من عواری الزمان لدی الجانی هادی الحسینی افجه ای».

***

ش 2555، تحریر .1234

***

ش 2591، ؟

***

ش 2640، 69 برگ، 11×18، نستعلیق 1233 در اصفهان.

***

ش 2800، 111 برگ، 12×18، نستعلیق صدر الدین محمد بن ابونصر پنجابی در 1042 حواشی از «محمد حسن سلمه اللّه» و «سید علی رحمه اللّه» و غیره دارد.

***

ش 2856، 119 برگ، 12×17، تحریر محمد حسین بن علیرضا نوری اوزرودی ساکن شاه آزادکو در 1246. حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده.

***

ش 2906، 83 برگ، 11×17، نستعلیق، تاریخ ندارد شاید از سده دهم یازدهم باشد.

ص: 143

177- حاشیة تهذیب الاحکام شیخ طوسی (حدیث، عربی)

از: ابو جعفر محمد بن حسن بن زین الدین شهید ثانی (1030 ق)

شرح و تعلیقی است با عناوین «قوله _ قوله» بر «تهذیب الاحکام» شیخ طوسی؛.

[الذریعة 6-52، آستان قدس 14- 221].

آغاز: «نحمدک یا من ارسل رسوله بالهدی الی تهذیب الاحکام ونشکرک یا من اوضح لنا مسالک الحلال والحرام ونصلی علی نبیتک المبعوث الی ارشاد الخاص والعام المبعوث باکمل الاوصاف».

انجام: «قال کتبت الی ابی الحسن7 هل تجوز الصلاة فی ثوب یکون فیه شعر من شعر الانسان واظفاره قبل ان ینقصه ویلقیه عنه فوقع یجوز وحینئذٍ لابد من حمل خبر ابن بکیر علی غیر ظاهره لکن».

ش 643، 303 برگ، 12×19، نستعلیق، بی کا، بی تا، طهارت و صلاة است. از انجام ناقص است. (تحریر سده 11 و 12).

178- حاشیة تهذیب المنطق (منطق، عربی)

از: جلال الدین محمد بن اسعد دوانی، (_ 908 ق)

تهذیب المنطق والکلام تألیف سعد الدین تفتازانی است و یکی از حاشیه ها و شرحهای آن از جلال الدین دوانی است.

آغاز: «تهذیب المنطق والکلام توشیحه بذکر المفضّل المنعام وترشیحه بالصلاة والسلام علی صفوة الانام وآله وصحبه الغرّ الکرام اما بعد فهذه عجالة نافعة وغلالة رائعة تروّی غلیل طالبی...».

انجام: «... و قد بقی قسم الکلام منه متواریا بالحجاب فلو وجدت نسخة منه

ص: 144

لشرحته علی وجه التفصیل والاطناب وکشفت عن وجوه فرائده نقاب الاحتجاب ومن کنوز فوائدة تراب الارتیاب».

ش 2449، 89 برگ، 10×20، نستعلیق عبدالواسع بن محمد هادی قزوینی در 1222 در دارالسلطنة قزوین، حاشیه نویسی دارد و تصحیح شده.

179- حاشیة تهذیب المنطق (منطق، عربی)

از: نجم الدین عبداللّه بن حسین یزدی (981 ه )

حاشیه مختصر مهمی است با عنوان «قوله _ قوله» بر قسمت منطق از کتاب «تهذیب المنطق والکلام» تفتازانی. این کتاب مورد توجه دانشمندان بوده و از کتاب های درسی به شمار می رود.

[الذریعة 6-53، مرعشی 1-223، مجلس 38- 432].

آغاز: «قوله الحمد للّه، افتتح بحمد اللّه بعد البسملة ابتداً بخیر الکلام واقتدا بحدیث خیر الانام...».

ش 841، 35 برگ، 13×21، نسخ غلام حسین بن رمضانعلی طرستی در 1250، در قزوین مدرسه پنجعلی.

***

ش 1218، 86 برگ، 12×22، نسخ .1254

***

ش 1227، 71 برگ، 11×22، نستعلیق بی تاریخ.

***

ش 1312، 76 برگ، 15×22، نستعلیق، بی تاریخ.

***

ص: 145

ش 1347، 80 برگ، 10×20، نستعلیق، بی تاریخ. ناقص.

***

ش 2496، 81 برگ، 15×21، نستعلیق عباسقلی یا عباسعلی بن زین العابدین در 1225 یا 1220. با مهر بیضوی کاتب «عبده الراجی عباسعلی» در برگ اول.

***

ش 2633، 75 برگ، 11×17، نسخ اسماعیل بن مهدی حسینی یزدی در 1278 در طهران.

***

ش 2994، 90 برگ، 11×15، نستعلیق، بی تاریخ.

***

ش 3054، 99 برگ، 9×12، نسخ نور الدین بن بهاء الدین در .1294

***

ش 3469، 73 برگ، 15×21، نسخ نصر اللّه در 1262، حاشیه از نصر اللّه طالقانی مورخ 1322 دارد با مهر بیضوی «عبده نصر اللّه».

180- حاشیة علی حاشیة تحریر القواعد (منطق، عربی)

از: عماد الدین بن یحیی بن علی فارسی

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر حاشیه میر سید شریف بر شرح شمسیه قطب الدین.

[الذریعة 6-36 _ مرعشی 1-81 _ کشف الظنون 2-69 و 2-1064 _ آستان قدس 1- 296].

آغاز: «نحمدک یا من نطق لسان عبده بآیات جلاله ونشکرک... النعم علیه بالعلوم والمعارف... وعلی آله واصحابه المؤیدین بالنفوس القدسیة...».

انجام: «... وامّا اذا کان بینهما تقابل العدم والملکة فیکون السکون اخفی لما انّ

ص: 146

الاعدام یعرف بملطاتها وانت خبیر بانّه لو قیل کالامرین المتضائفین لکان اولی هذا آخر ما اردنا ایراده فی هذا الباب. تمت».

ش 1385، 197 برگ، 9×19، نسخ بی تاریخ، آغاز و انجام ناقص.

***

ش 2162، 102 برگ، 9×19، نستعلیق 1071. این نسخه بخش تصورات را دارد.

***

ش 2431، 51 برگ، 14×20، نسخ. بی تاریخ، ناقص، (تحریر سده 10 و 11).

181- حاشیة حاشیة تحریر القواعد المنطقیة (منطق، عربی)

از: قره داوود، قرن 9

محشی که از تلامذه میر سید شریف جرجانی (816 ق) است، حاشیه حاضر را بصورت «قوله _ اقول» بر حاشیه استادش جرجانی بر تحریر القواعد المنطقیة (شرح الشمسیة) قطب الدین رازی نگاشته است، بگفته چلبی مؤلف حاضر غیر از داوود بن کمال قوجوی میباشد که برخی فهارس این حاشیه را به او نسبت داده اند.

[آستان قدس 1-289 _ کشف الظنون 2-1063 _ مرعشی 21-233 _ نمازی خوی - 184].

آغاز: «قوله ورتّبته علی مقدمه وثلاث مقالات وخاتمة اعلم ان المصنف؛ اشار الی من سعد بلطف الحق الی آخر اوصافه تحریر کتاب کذا وکذا ثم قال فبادرت الی مقتضی اشارته وسمیة بالرسالة الشمسیة...».

انجام: «... والحاصل انه قصد التعریف ضمنا ویرد علیه ان المقام یدل علی قصد التعریف ضمنا ای یقتضی قصد التعریف ظاهرا وصریحا لا ضمنا فهو لا یلائم المقام ویمکن ان یقال اشار؛ الی الجواب والایراد بقوله والاولی واللّه اعلم بالصواب».

ش 2338، 85 برگ، 12×20،نسخ محسن بن مشهدی بابامراغی در .1245

ص: 147

ش 2791، 153 برگ، 10×18، نسخ علی اکبر بن میرزا اسماعیل شیرازی در 1265. تصحیح شده. با مهر بیضوی «اللّه اکبر 1262».

182- حاشیة حاشیة تهذیب المنطق (منطق، عربی)

از: سید حسین خلخالی، (_ زنده 1024 ق)

حاشیه ای مفصل بر «حاشیه تهذیب المنطق» نگاشته جلال الدین دوانی (908 ق) است که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است.

در فهرست سابق این کتابخانه این حاشیه از میر ابوالفتح (م977) دانسته شده بود ص .132

[الذریعة 6- 59].

آغاز: «قوله هو الوصف بالجمیل علی جهة التعظیم والتبجیل انما اشترط کون الوصف علی جهة التعظیم والتبجیل ای الظاهری والباطنی معا لانه اذا خالفه افعال الجوارح کان عاریا عن مطابقة الاعتقاد...».

انجام: «... ثم وضع النسبة بین کل اثنین من تلک البسائط فی سائر المربعات المشترکة بین سائر الجداول الطولیة والعرضیة علی هذه الهیئة تم هذا المرقوم بعون الحی القیوم».

ش 1415، 119 برگ، 14×22، نستعلیق محمد سعد الدین در 1332، حاشیه با امضاء «سعد الدین» و «قزلچی» دارد و بر روی صفحه اول آن مؤلف، میرابوالفتح دانسته شده، اما با تطبیق سرآغاز معلوم شد آن نسبت اشتباه است.

ص: 148

183- حاشیة علی حاشیة القدیمة علی شرح التجرید الجدید (کلام، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است با عناوین «قال _ قال» بر حاشیه قدیم دوانی بر شرح تجرید قوشجی. روی برگ اول نسخه نوشته: هذه الحاشیة علی الحاشیة القدیمة لقاضی معز او معاصریه.

[ر.ک: الذریعة 6-67 _ 69].

آغاز: «قال (الشارح) کان احدهما اعم وهو الجنس... قال السید السند لا یلزم ان یکون اعم... وفیه بحث لان هکذا من قبیل النوع المنحصر...».

ش 1954، 91 برگ، 13×24، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) حواشی با امضاء «منه مد ظله» دارد. با مهر بیضوی «سید محمد الحسینی». آخرش ناقص است.

184- حاشیة حاشیة الدوانی القدیمة علی شرح التجرید (کلام، عربی)

از: میرزا جان حبیب اللّه شیرازی باغنوی (994 ق)

حاشیه مختصری است بر حاشیه قدیم دوانی (908 ق) بر تجرید العقاید خواجه نصیر طوسی. حاشیه میرزا جان تا مبحث جواهر واعراض میباشد و با عناوین «قال الشارح _ قوله» نگاشته شده است.

[کشف الظنون 1-350، آستان قدس 1-84، 11- 106].

آغاز: «قال المصنف؛ اما بعد حمد واجب الوجود علی نعمائه لا یبعد ان یقال فی ترک الموصوف هاهنا

ایماء لطیف الی ما سیجیء من ان صفاته تعالی عین ذاته...».

انجام: «احدهما من مکان مرتفع جدا والثانی من مکان منخفض جدا فی مسافتین متساویتین ان یکون الحرکة فی الاوّل اشد من الثانی. واللّه اعلم بالصواب والیه المرجع والماب».

ص: 149

ش 657، 257 برگ، 11×20، نستعلیق محمد اصفهانی در 1057. با مهر بیضوی «عبده محمد مهدی». تصحیح شده.

185- حاشیة حاشیة شرح الجدید للتجرید (کلام، عربی)

از: جمال الدین محمد بن حسین خوانساری، (_ 1125 ق)

حاشیه ای است دقیق و استدلالی بر «حاشیة شرح التجرید» شمس الدین محمد بن احمد خفری (942 ق) که خود حاشیه بر شرح تجرید الاعتقاد علاء الدین قوشچی (879 ق) است و بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است.

[الذریعة 6-65 _ مرعشی 12-218 _ آستان قدس 11- 92].

آغاز: «بسمله الحمد للّه... قوله اعتبر فیه حدوث العالم الخلق هذا اشارة الی طریقة جماعة من المتکلمی ن الّذین قالوا علة الحاجة الی المؤثر انّما هی الحدوث ولذلک...».

انجام: «... علی انّه دالّ علی العلم لا علی اصله یعنی ان من الدلیلین الاولّین یثبت اصل العلم فی الجملة وهذا الثالث انما هو لا ثبات عمومه وان احتاج الی ضمیمة فلا ضرارة فیه لکن فیه...».

ش 3044، 103 برگ، 10×15، نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12 و 13) از انجام ناقص است. تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

186- حاشیة حاشیة شرح التجرید (کلام، عربی)

از: شاه قوام الدین حمزة بن تقی الدین محمد نسّابه شیرازی، (قرن )11

حاشیه ای است که بر حاشیه قدیم دوانی (908 ق) بر شرح جدید قوشجی (879ق) بر تجرید الاعتقاد خواجه طوسی (672 ق) نوشته شده است، این کتاب بسیار قلیل

ص: 150

النسخه است. پدر مولف حاضر یعنی «شاه تقی الدین نسّابه شیرازی (1019 ق) نیز حاشیه ای بر شرح قدیم تجرید نگاشته که نسخه احتمالا منحصر آن در کتابخانه عمومی مراغه بشماره 38 نگهداری میشود.

[طبقات اعلام الشیعه 5- 190].

آغاز: «بسمله، قال المصنّف، اما بعد حمد واجب الوجود علی نعمائه قدم فصل الخطاب للایجاز البلیغ

رعایة لنوع من براعة الاستهلال وغرابة الاسلوب فیکون جدیدا لذیذا ولا یلزم من ذلک ترک العمل الموجب...».

انجام: «... اعنی ثبوت الثبوت السابق فیلزم تحققه ایضا بحکم المقدم الثانیة فاندفع المحذورات جمیعا وفیها توجیه آخر علی تقدیر رجع الضمیر الی الالف. الی هیهنا تم الکلام».

ش 2695، 127 برگ، 12×18، نستعلیق، بی کا، بی تا، تصحیح شده است.

187- حاشیة حاشیة شرح الکافیة (نحو، عربی)

از: عبدالحکیم بن شمس الدین سیالکوتی، (_ 1067 ق)

حاشیه ای مختصر بر حاشیه عبدالغفور احمدی (912 ق) بر «الفوائد الضیائیة» استادش عبدالرحمن جامی است که بر «کافیه» ابن حاجب نوشته شده است، این حاشیه را فرزند محشّی از بیانات پدر جمع آوری کرده است.

[الذریعة 6-63 _ مرعشی 4- 334].

آغاز: «ای من هو مصدر الکلمات وافعالها ومبدء العوامل واعمالها؛ کلّ ما لا یلیق بکبریائه عنه منصرف وجمیع الممکنات عن تصرّفه غیر منصرف امتلئت ظروف الکائنات بمعربات ایاته...».

انجام: «... ولا یجری فیه آه ما یجری فیهما من مشابهة... قصد الامالة ای امالة فتحة

ص: 151

الضّاد الی الکسرة اذ هی امر مستحسن لحصول المجانسة اللّفظیّة الّتی هی الثّقل الحاصل من الرّآء... محمد وآله وصحبه اجمعین».

ش 2173، 163 برگ، 15×21، نسخ 1270. حاشیه نویسی دارد، تصحیح شده، با دو مهر مربع «افوض امری الی اللّه عبده لطف اللّه» و «لطف اللّه بن فتح اللّه» در برگ اول.

***

ش 2556، 210 برگ، 15×22، نستعلیق، بی تاریخ. حواشی با امضاء «علی قزلجی» دارد. خطبه رساله توسط عبداللّه لبیب نوشته شده است.

188- حاشیة حاشیة شرح المطالع (منطق، عربی)

از: عبدالرحیم رومی شروانی

حاشیه ای است بر (ظاهرا) حاشیه میر سید شریف جرجانی (816 ق) بر شرح مطالع الانوار «قطب

الدین رازی» که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است.

[کشف الظنون 2- 1716].

آغاز: «قوله الفیاض الوهاب هذا التفسیر یحتمل علی معنیین احدهما ان الفیاض ههنا مستعار لمفهوم الوهاب استعارة تبعیة کما هو المتبادر وثانیهما انه منقول الی الذات الوهاب نقلا مرتباً علی...».

انجام: «... لان صدق هذا العنوان علی المعلوم لیس من حیث هو معلوم بل من حیث الذات ولا یخفی امکانه بان ینقلب من المعلومیة الی المجهولیة مطلقاً علی ان ذلک التوهم آتٍ فی القسم الثانی ایضآ ویندفع بما ذکرنا. تمت».

ش 2816، 43 برگ، نستعلیق بی تاریخ، تاریخ مطالعه مورخ 1035 دارد. تصحیح شده.

ص: 152

189- حاشیة حاشیة مختصر شرح التلخیص (عربی)

از: سید حسین حسینی خلخالی، _ بعد از 1024 ق

حاشیه ای متوسط بر «حاشیه مختصر المعانی» نگاشته میر سید شریف جرجانی (816 ق) است که بصورت «قوله «قوله» تنظیم شده است.

در فهرست سابق این کتابخانه این نسخه به عنوان حاشیه بر حاشیه میر سید شریف بر شرح مختصر منتهی الاصول یاد شده است. باید تطبیق شود.

آغاز: «الحمد للّه الذی توهمّت الافهام فی کبریاء ذاته وتحیرت الاوهام فی عظمة صفاته... اما بعد فهذه تعلیقات علی حاشیة شرح المختصر... وتوضیحات لدقائقها...».

انجام: «... لیکون استثناء عین المقدم... بعین التالی واستثناء نقیض التالی بالنقیض المقدم ولم یصرّح المصنف بهذا الشرط اکتفاء بکونه معلوما من قوله وهذا حکم کلّی لازم مع ملزومه. تمت».

ش 2313، 53 برگ، 14×20، نستعلیق مصطفی بن مصلی الارزن ابودی (کذا) در .1128 حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده.

190- حاشیة حاشیة المختصر المعانی (بلاغت، عربی)

از: نجم الدین عبداللّه بن حسین یزدی، (998 ق)

حاشیه ای متوسط بر «حاشیه مختصر المعانی» نظام الدین عثمان بن عبداللّه خطایی (قرن 10) است که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم و در سال 962 ق در مدرسه منصوریه شیراز پایان یافته است.

]کشف الظنون 1-476 _ مجلس 26-26 _ الذریعة 6-71 _ مرعشی 1-113

الفبایی آستان قدس - 191[.

ص: 153

آغاز: «حمدا لمن خلق الانسان وعلمه البیان وشکرا لمن علمه بدائع المعانی فی روائع البیان وصلی اللّه علی نبیه المبعوث باکمل الادیان المنعوت بافصح اللسان... قوله نحمدک اللهم، الاصل فیه...».

انجام: «... وتفسیر المتروک الیه اعنی غیره لغیر معین مفوّت للمقابلة بینهما فلابد من تصرف إمّا فی التفسیر الاول او فی تفسیر الثانی حتی لا یفوت ذلک الحسن، هذا. تمت».

ش 2470، 99 برگ، 12×20، نستعلیق .1121

***

ش 2694، 43 برگ، 11×18، نستعلیق بی تاریخ. (تحریر سده 11).

***

ش 3816، 81 برگ، 10×19، نستعلیق 1074. با مهر بیضوی «عبده محمد حسین».

***

ش 3308، تحریر سده 12 و .13

191- حاشیة خلاصة الحساب (عربی)

از: محمد مؤمن بن جلال الدین محمد کاشانی

حاشیه ای است بر باب هشتم «خلاصه الحساب» شیخ بهایی (1031 ق).

رساله ملحقات خلاصة الحساب در پنج برگ از همین مؤلف ضمیمه این نسخه است.

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین والصلاة والسلام علی خیر خلقه محمد وآله اجمعین اما بعد فیقول الفقیر... علم الحساب کما علمت علم بکیفیّة استخراج المجهولات العددیّة».

ص: 154

انجام: «ضربت احاد مراتب المضروب فی کلّ واحد من مراتب المضروب فیه اولا فارسم الحاصل... عشراته فیه وهکذا وتمّم العمل کما عرفت... من تفاوت اصلا هکذا».

ش 709، 25 برگ، 15×21، نستعلیق عبداللّه بن میرزا علی در .1238

192- حاشیة الروضة البهیة = حاشیه شرح لمعه (فقه، عربی)

از: آقا جمال الدین محمد بن حسین خوانساری (1125 ق)

حاشیه مفصلی است با عناوین «قوله _ قوله» بر کتاب «الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة» شهید ثانی. مکرر چاپ شده است.

[الذریعة 6-93، مرعشی 15-337، مجلس 25-422، مشار عربی 278].

ش 89، 448 برگ، 20×30، نستعلیق محمد جعفر در .1233

***

ش 328، 225 برگ، 17×24، از طهارت تا ایلاء، نستعلیق بی تاریخ. ظاهرا بخط مؤلف است و با نسخه چاپی تفاوتهایی دارد. با مهر بیضوی «عبده محمد علی بن علی 1284» حواشی با امضاء «منه» دارد.

***

ش 810، 212 برگ، 15×20، نستعلیق بی تاریخ. تا بحث اموات را دارد تصحیح شده (تحریر سده 11 و 12).

ص: 155

193- حاشیة الروضة البهیّة = الحاشیة علی شرح اللمعة (فقه، عربی)

از: شیخ جعفر بن عبداللّه بن ابراهیم حویزی کمری اصفهانی (شیخ جعفر قاضی) (ق )12

مؤلف که شاگرد علامه مجلسی و آقا حسین خوانساری است حاشیه مختصری بر شرح لمعه شهید ثانی از اول کتاب طهارت تا کتاب التجاره نوشته است و با عناوین «قوله _ قوله» میباشد.

[الذریعة 6- 92].

آغاز: «نحمدک یا الهی ونصلّی علی نبیّک الهادی وآله الهداة ونستعین بک علی الأمور ونستقبل الیک قوله من ضمیر ابتدی الکتاب اعلم انّه یمکن تقدیر المتعلّق للظرف فعلاً عامّآ».

ش 812، 187 برگ، 15×22، نسخ، بی تاریخ. (تحریر سده 13) از اول کتاب تا احیاء الموات را دارد.

194- حاشیة الروضة البهیّة = الحاشیة علی شرح اللمعة (فقه، عربی)

از: احمدبن محمد تونی (قرن )11

همانطور که بر کتاب «لمعه شهید اول» شروح زیادی نوشته شده که معروفترین آنها شرح شهید ثانی است، حاشیه های فراوانی بر «شرح لمعه» شهید ثانی زده شده که از جمله آنها همین حاشیه است این حاشیه از کتاب طهارت تا کتاب دین میباشد. حاشیه بعد از عبارت «قوله» آمده است.

[الذریعة 6- 91].

ش 1334، 289 برگ، 12×19، نسخ محمد تقی الموسوی در سال 1094، از روی نسخه اصل. حواشی با امضاء «منه» دارد. از طهارت تا دین است. آغازش افتادگی دارد.

ص: 156

195- حاشیة الروضة البهیّة (فقه، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است بر شرح لمعه شهید ثانی با عناوین «قوله _ قوله» که از حاشیه های بسیاری از محشین نقل قول کرده است از جمله از سلطان العلماء، آقا جمال، میرزا محمد و غیرهم.

آغاز موجود: «القلب والجوارح مشیر فقط وفی فعل اللسان بازاء الانعام حمد وشکر والحمد عرفاً فعل یشیر بتعظیم المنعم من حیث انّه منعم علی الحامد او غیره».

انجام: «والعصب بالعین والصاد المهملتین علی ما فی ذکری ضرب من برود الیمن سمی به لانّه یصننع بالعصب وهو نبت بالیمن وجه الدلالة انّه علیه السلام شرط فی رفع البأس ان یکون القطن اکثر فعلم انّه لو کان القزّ صرفاً لم یجز کذا قالوا».

ش 3761، 238 برگ، 11×17، نستعلیق، بی کا، بی تا، اول و آخر ناقص.

196- حاشیة الروضة البهیّة (فقه، عربی)

از: ؟. از دانشمندان سده 13 بوده و از شرح کبیر = ریاض، یاد می کند.

حاشیه نسبتا مفصلی است بر «الروضة البهیّة فی شرح اللمعة الدمشقیة» شهید ثانی (966 ق) که با عناوین «قوله _ قوله» نگاشته شده است.

آغاز: «لا یتحقّق العتق إلّا بالتعیین ولا تحقّق له واقعا بدونه وبعبارة اخری التعیین انشاء للعتق لا اخبار به فاذا عیّن انعتق المعیّن ولا وجه ولا موجب لعتق ما یعینه بعد ذلک بخلاف القسم الاخیر».

انجام: «قوله یعصی اللّه به بان یکون حراماً علی الاکلین فیحرم الاکل منه ایضاً علی من لا یحرم علیه الطّعام فی ذاته وان حرم لعارض... بأن یفرض الغصب بالنّسبة الی جمع دون غیرهم».

ص: 157

ش 3529، 175 برگ، 15×23، نسخ 1281، عتق تا اطعمه و اشربه را دارد. با یادداشت تملک مورخ 1281. واقف: شیخ محمد علی کرمانی. اول و آخرش ناقص است.

197- حاشیة شرح الاشارات والتنبیهات (فلسفه، عربی)

از: ؟

حاشیه مفصل بر «شرح الاشارات» خواجه نصیر الدین طوسی که از وی به عنوان: «الفاضل الشارح» نام برده است.

آغاز: «... الحصول من یخرج الفرع من القوّة الی الفعل مثلا اذا تقرّر ان کلّ انسان حیوان وکان معنا مقدّمة سهلة الحصول وهی زید انسان یحصل من انضمام المقدمتین ان زیدا حیوانٌ...».

انجام: «... بالحصول عنده لابدّ ان یکون موجودا وامّا الکیف فهو مقصد المتحرک بالتحصیل فیجب ان لا یکون موجودا والّا لزم تحصیل الحاصل هذا هو الفرق الواضح المطابق لمتن الکتاب».

ش 3162، 169 برگ، 13×24، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12) حواشی با امضاء «س» و «م ن» و ملا جلال رحمه اللّه دارد. در 1330 مقابله شده است. اول و آخرش ناقص است.

198- الحاشیة علی شرح الاشارات (فلسفه، عربی)

از: میرزا حبیب اللّه باغنوی شیرازی (ملا میرزاجان) (944 ق)

حاشیه ای است با عناوین «قال _ اقول» بر شرح خواجه نصیر طوسی بر «الاشارات و التنبیهات» ابن سینا.

[کشف الظنون 1-94، الذریعة 6-110 _ 111، دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1- 85].

ص: 158

آغاز: «بسمله الحمد للّه الحکیم الّذی شفی علیل الحکمة باشارات فائقة... قال المصنّف بلی یکفی فی اثباته امّا مجرد ملاحظة تصوّراته او النظر السابق. اقول لا یذهب علی من تتّبع فصول الکتاب انّ کثیرا من الاقلام».

انجام: «وهو حال موت صاحب الجهل المرکّب. هذا ما تیسر لی فی نقد شرح الشرح وبیان ما وقع فیه من الجرح بتفصیل مجملات ما افید فی الشرح من التحقیق وتوضیح مرموزات ما افیض فیها من التوفیق والحمد للّه علی توفیق الاتمام والصلاة علی خیر انام».

ش 382، 125 برگ، 12×24، نستعلیق سعید بن میر محمد یوسف حسینی در 1097 در مدرسه ملا عبداللّه اصفهان.

199- حاشیة شرح تجرید العقائد (کلام، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است بر مقصد سوّم (الهیّات) شرح تجرید العقائد علامه حلّی (726 ق)

آغاز: «قال المصنّف المقصد الثالث فی اثبات الصانع. انما عنونه به دون اثبات الواجب کما هو الشّائع

لانّ البرهان انّما یقام علی وجوده تعالی...».

انجام: «ویرد علی الدفع ایضا ما اوردناه علی ذلک الجواب من عدم کفایة القدر فی اخراج التکلیف عن کونه تکلیفاً بما لا یطاق فبعد التأمّل فی المقام والاحاطة باطراف الکلام یظهر انّ [...] للمعتزلة».

ش 690، 106 برگ، 11×19، نستعلیق فضل اللّه بن محمد شفیع حسینی در .1211

ص: 159

200- حاشیة شرح التجرید (کلام، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است بر یکی از شرحهای تجرید با عناوین «قوله _ قوله». از کتاب اشارات و شفا بوعلی سینا، حاشیه شرح تجرید صدر المحققین (صدریّه)، شرح المقاصد تفتازانی، شوارق الالهام فیّاض لاهیجی یاد می کند و گاهی عبارت «فی بعض الشروح» و «اجاب بعض الشرّاح» در آن دیده میشود و در (برگ 18 پ) تصریح کرده که از شاگردان فیّاض لاهیجی است «ما افاد الاستاد روح اللّه تعالی [روحه] فی رسالة الشوارق».

این نسخه در فهرست سابق این کتابخانه به عنوان حاشیه شرح حکمة العین یاد شده است باید تطبیق گردد.

آغاز: «وعن الثانی بان المراد بالافعال والاعمال الآثار کما مر ولا شک ان... اثار وقوله والاعمال ایماء الی دخول العمل فی الحکمة العملیّة لأنّه داخل فی الموضوع والموضوع من اجزاء...».

انجام: «کذا الحجر الموضوع فی الماء الجاری متحرکاً والمحمول فی الصندوق والمحفوف بالکرباس المنتقلین من بلد الی آخر وکذا الجواب الواقع فی الماء الجاری اذا تحرک».

ش 1413، 130 برگ، 10×16، نستعلیق بی تاریخ (تحریر سده 11 و 12) از آغاز و انجام ناقص است.

201- الحاشیة علی الشرح الجدید علی التجرید (کلام، عربی)

از: ملا احمد اردبیلی (مقدس اردبیلی) (993 ه . ق)

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر شرح علاء الدین قوشچی بر «تجرید

ص: 160

العقائد خواجه نصیر الدین طوسی. این حاشیه را برای فرزندش ابوالصلاح تقی الدین محمد در 986 نگاشته است.

[الذریعة 6-113، مرعشی 18-279، الفبایی آستان قدس ص 197، مجلس 11- 112].

آغاز: «قال المصنف؛ وصفاته ای فی اثباتها سواء کانت ثبوتیة او سلبیة او المراد الثبوتیة وذکر السلبیة بالتبع او عطف علی اثبات...».

انجام: «... هذا آخر ما اردناه من القیود علی الهیات التجرید (از نسخه دوم نوشته شد)».

ش 1384، 101 برگ، 13×19، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12) انجامش ناقص است.

***

ش 1758، 220 برگ، 13×24، نسخ، بی کا، بی تا، با یادداشت تملک ابن صدر الدین محمد شیرازی.

202- حاشیة شرح التجرید (کلام، عربی)

از: عبدالرزاق بن علی بن حسن لاهیجی

حاشیه ای است بر بخش جواهر و اعراض شرح تجرید قوشجی این حاشیه مختصرتر از حاشیه دیگر او بر شرح تجرید قوشچی است.

[مرعشی 15-165، الذریعه 6-115، الفبایی آستان قدس 197].

آغاز: «یا من تقدس ذاته عن مشابهة الجوهر والعرض وتنزه فعله عن مقابلة الغرض والعوض اهدنا صراطا مستقیما...».

ش 3026، 83 برگ، 11×16، نیمه اول کتاب است، تحریر سده 12 و 13. حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده.

ص: 161

203- حاشیة علی شرح التجرید (حاشیه قدیم) (کلام، عربی)

از: جلال الدین محمد بن اسعد دوانی (908 ه . ق)

جلال الدین دوانی بر شرح تجرید قوشجی این حاشیه را نوشته و به سلطان یعقوب بایندری آق قونیلو یا برادر او سلطان ابوالفتح خلیل بیگ، تقدیم کرده که به حاشیه قدیم معروف شده سپس صدر الدین محمد دشتکی (وفات 903) حاشیه بر آن نوشته و به سلطان ایلدرم با یزید خان دوم (وفات 918) و مولا بن مؤیّد، ارمغان داد. و در آن از دوانی خرده گرفت. دوانی نیز «حاشیه جدید» را در پاسخ او نوشت. بار دیگر دشتکی حاشیه دوم را تألیف کرد و دوانی «حاشیه اجد» خود را در ردّ او نوشت. این حاشیه ها را طبقات جلالیّه و صدریّه نامیده اند. پس از مرگ دشتکی، پسرش غیاث الدین به یاری پدر خود برخاست و کتاب «تجرید الغواشی» را در ردّ دوانی نگاشت.

]الذریعه 6-67، کشف الظنون 1-252، آستان قدس 11-101 و 104، مرعشی 1-،104

فهرست دانشگاه (اهدایی مشکاة) 3- 232[.

آغاز: «فی الحاشیة قیل لم یرد به معینا اقول مراده بالزیادة فی الجملة الزیادة بوجه ما وذلک لیس معنی ثالثاً...».

ش 1468، 200 برگ، 10×17، نستعلیق بی تاریخ (تحریر سده 12 و 13). آخر نسخه ناقص است و از اول فقط یک برگ افتادگی دارد واقف: حاج آقا محمد مقدس اصفهانی.

***

ش 1995، 62 برگ، 12×23، نستعلیق بی تاریخ، (تحریر سده 11) انجامش ناقص است. با مهر بیضوی «حسین منی و انا من حسین 1229» و «صراط علی حق نمسکه 1238».

***

ش 2844، 110 برگ، 12×18، نستعلیق 961. بخش الهیات را دارد با یادداشت تملک محمد بن نظام الدین احمد شیرازی در 1014 در حیدرآباد، و انتقال نسخه در 1159 به محمد

ص: 162

مهدی بن محمد جعفر و شروع به مباحثه در 1160 با مهر بیضوی «محمد مهدی بن محمد جعفر 1158» و مهر دیگر «عبده صاحب محمد الاوسط الحسینی 1111» روی برگ اول. حواشی از مؤلف با امضاء «منه مد ظلّه و خلد ظلّه» و «ج م» دارد. تصحیح شده است.

204- حاشیة شرح تجرید الاعتقاد (کلام، عربی)

از: محمد جعفر بن محمد صادق لاهیجی، (_ 1264 ق)

حاشیه ای است بر «شرح تجرید الاعتقاد» علاء الدین فاضل قوشچی (879 ق) که بصورت «قال _ اقول» تنظیم شده است، این حاشیه به بخش الهیات بمعنی الخاص اختصاص دارد. و از حواشی دیگران هم نقل کرده است.

[الذریعه 6- 114].

آغاز: «اعظم حلیة للکلام حمد اللّه الملک العلام الذی خلق الاشیاء بالحکمة التام وهداهم بالهدایة فوق التمام وحلّی عیوننا بکحل جواهر الاسلام...».

انجام: «... ولا یصح باختلاف الاعتبار لان الاختلاف بحسب ملاحظة الذات بدون ملاحظة الصفة لا یجزی بحسب الواقع فی من کان ذاته عین الوجود کما تحققه اذا جاء وقته فتذکر».

ش 2345، 43 برگ، 14×20، تحریر سده .13

205- حاشیة شرح التجرید الجدید (کلام، عربی)

از: شمس الدین محمد بن احمد خفری (ق )10

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر قسم الهیات شرح تجرید قوشچی (879).

[الذریعة 6-116، مرعشی 1- 45].

ص: 163

آغاز: «الحمد للّه ربّ العالمین والصّلاة علی سیّد المرسلین وآله الطیبین الطاهرین... هذه تعلیقات اتّفقت منّی علی شرح الهیّات التّجرید قد جمعتها تذکرة لمن له قلب او القی السّمع وهو شهید».

انجام: «اِنْ کان واجب الوجود یقتضی لذاته ولانّه واجب الوجود بذاته وکان شرطاً فیه انْ یکون مثلا لم یصحّ اَنْ یکون غیرا فلا یکون واجب الوجود بذاته اِلّا اذا کان سبب ما صار به کان واجب الوجود بذاته واجب الوجود لغیره».

ش 926، 54 برگ، 10×18، تحریر مؤمن بن ملا علی رودسری در 1075، حواشی از شیخ حسین و نیز با امضاء بعض الافاضل» دارد.

***

ش 2871، 110 برگ، 10×19، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12) حواشی دارد با امضاء «س ح سلمه اللّه» و «س ی سلمه اللّه» «سم سلمه اللّه» «سلطان العلماء» «قاسم سلمه اللّه» «س م س مد ظله» «ملا عبدالرزاق» «فخر الدین» و «م دام ظله».

206- الحاشیة الجدیدة علی شرح التجرید الجدید (کلام، عربی)

از: میر صدرالدین محمد بن منصور دشتکی (903 ه )

دشتکی حاشیه ای بر شرح جدید تجرید قوشچی نوشته بود ولی چون دید یکی از بزرگان (محقّق دوانی) در حاشیه خود دچار اشتباهات فراوانی شده است، برای مرتبه دوم این حاشیه را نوشت و اشتباهات آن دانشمند را یادآور گردید. این حاشیه به نام ابوالمظفر سلطان با یزید نوشته شده است.

[الذریعة 3-117، مرعشی 3- 238].

آغاز: «صدر کلام ارباب التجرید وختم مقال اصحاب التوحید حمد احد منه الابتداء والیه الانتهاء ومشارکة الامثال والاکفاء ثم الصلاة... قد کنت کتبت اولا علی الشرح الجدید...».

ص: 164

ش 1062، 233 برگ، 13×24، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) با مهر بیضوی «عبده محمد حسن بن محمد حسین 1314» آخرش ناقص است.

***

ش 3765، 80 برگ، 13×23، نستعلیق، بی کا، بی تا، اول و آخرش ناقص است.

207- الحاشیة علی شرح التجرید وعلی الحاشیة القدیمة (کلام، عربی)

از: ملا میرزا جان حبیب اللّه باغنوی شیرازی (995 ق)

حاشیه بر شرح تجرید قوشچی و حاشیه قدیمه دوانی است.

[آستان قدس 11-106، 4- 81].

آغاز: «بسمله. قال المصنف؛ امّا بعد حمد واجب الوجود علی نعمائه لا یبعد اَنْ یقال فی ترک الموصوف هاهنا ایماء الطیف...».

انجام: «ان تکون الحرکة فی الاول اشهر (اشد) من الحرکة فی الثانی».

ش 374، 197 برگ، 13×24، نستعلیق اقل الطلاب بدیع الزمان بن مرتضی الانصاری المتوفی در 1062، حاشیه با امضاء منه» دارد.

208- الحاشیة علی شرح التجرید القدیم (کلام، عربی)

از: میر سید شریف علی بن محمد جرجانی (816 ه . ق)

حاشیه مفصّلی بر شرح تجرید: شمس الدین محمد (بن عبدالرحمن اصفهانی (749 ه . ق) بر «تجرید الاعتقاد» خواجه نصیر طوسی است که به «تشیید القواعد فی شرح تجرید العقاید» موسوم است و با عناوین «قوله _ قوله» تنظیم شده است.

[الذریعة 6-32، دانشگاه 3-231، امام صادق، قزوین ص 90، الفبایی آستان قدس ص 197].

ص: 165

آغاز: «اشارة الی ان ضمیر فیه فی قوله «وحصوله فیه» راجع الی الخارج للدلالة العقلیة علیه فکأنّه قیل من المحمولات التی لیست خارجیة ویمکن ان یقال انه راجع...».

انجام: «الی ان یتأثر المتأثر لقبول تلک الصفة فیکون... متأثریة اخری وهکذا ویلزم التسلسل. الحمد للّه علی وصول الکلام الی هذا المقام ومنه التوفیق للاتمام».

ش 1122، 224 برگ، 18×24، تحریر سده نهم. این نسخه از روی خط نخجوانی نوشته شده و حواشی از ملا علی قوشچی (شاید بخط خود او باشد) دارد. از آغاز افتادگی دارد.

209- حاشیة شرح حکمة العین (فلسفه، عربی)

از: ملا میرزا جان باغنوی شیرازی ()994

حکمة العین تألیف دبیران کاتبی (قزوینی 675 ه . ق) شاگرد خواجه نصیر طوسی است که شمس الدین محمد بن مبارک شاه معروف به «میرک البخاری» آن را شرح نموده و ملا میرزا جان حبیب اللّه باغنوی شیرازی بر آن حاشیه زده است.

[مرعشی 14-14، الذریعه 6-122، الفبایی آستان قدس 198، آستان قدس 11- 107].

آغاز: «الحکمة استکمال النفس الانسانیة بتحصیل ما علیه الوجود فی نفسه وما علیه الواجب ممّا ینبغی ان یعمل الخ الاستکمال مصدر والمصادر قد یطلق ویراد بها معانیها النسبیّه...».

انجام: «... هذا ما ظهر فی بادی النظر فی هذا الموضع ولعل اللّه سبحانه یوفقنا للاعادة واصلاح ما یحتاج الیه».

ش 1296، 46 برگ، 14×22، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12 و 13). ناقص است.

***

ش 1373، 138 برگ، 9×18، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12) اولش افتادگی دارد. با یادداشت تملک محمد هادی بن عبدالرزاق تویسرکانی در .1237

ص: 166

210- حاشیة شرح حکمة العین (فلسفه، عربی)

از: محمد بن حسن شیروانی (ملا میرزای شیروانی) (1098 ق)

حاشیه ای بر شرح میرک بخاری بر «حکمة العین» نجم الدین دبیران کاتبی که بصورت «قوله الش _ قوله م ن» (قول شارح و قول ماتن) تنظیم شده است، نام محشی در دو جای برگ اول و دوم آمده ولی در الذریعه و فهرست آستان قدس نام مؤلف ذکر نشده است، هر چند در الذریعه برای میرزای شیروانی حاشیه دیگری معرفی کرده است.

[آستان قدس 11-109 _ الذریعه 6-122 (هر دو بدون نام محشی) ].

آغاز: «قال1 انما قال فاطر ذوات العقول الخ ولم یقل فاطر العقول لئلا یتوهم ان للعقول صفات زائدة علی ذاتها مراده بالتوهم المنفی امکانه وبیان امکان التوهم علی تقدیر عدم التصریح بالذوات وعدمه علی...».

انجام: «... بان یستثنی نقیض التالی عن الشرطیه التی اوردناها فینتج نقیض المقدم فیلزم مطلوبه وعلی التقدیرین یحصل الاستغناء عن العکس الذی ارتکبه الش. تمت».

ش 2870، 105 برگ، 12×19، نستعلیق، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11 و 12)، با مهر «لا اله الا اللّه الملک الحق المبین ابوالقاسم محمد بن حسن». حاشیه با امضاء «منه سلمه اللّه» دارد.

211- حاشیة شرح العقائد العضدیة = الخانقاهی (کلام، عربی)

از: یوسف بن محمد جان محمدشاهی قره باغی _ کوسج _ ، م هزار و سی و چند و یا 1054

حاشیه ای است بر «شرح العقائد العضدیة» جلال الدین دوانی (908 ق) که در خانقاه حسینیه سمرقند به سال 999 ق پایان یافته است.

[کشف الظنون 2-1144 _ الذریعه 6-125 _ دایرة المعارف اسلامی 1- 85].

ص: 167

آغاز: «کیف لا احمد وکیف احمد لمن لم... بما عصینا ولم... بما نسینا ولم یؤاخذنا بما اخطأنا والحمد...».

انجام: «... ویؤید ان الخطاب معهم والآیة نزلت ردا لما کانت الیهود یزعم ان آباءهم یشفعون لهم واقول لو دل... علی نفی الشفاعة عن الصغائر ایضا فما وجه التخصیص بالکبائر... کل نفس وکل معصیة وکل وقت».

ش 2708، 85 برگ، 12×19، نستعلیق، بی تاریخ. تصحیح شده است..

212- حاشیة شرح العقائد النسفیة (کلام، عربی)

از: ؟

رساله ای در تحشیه «شرح العقائد النسفیة» که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده و بیشتر به کلمات و جملات میر سید شریف در شرح مواقف و حاشیه شرح التجرید، استناد شده است.

آغاز: «... قوله: اذ لا ذاتی اعم منها هذا انما یثبت المدعی اذا ثبت امتناع... اعلم انهم ذکروا فی اثبات ان الوجود لا جنس له انه لا مفهوم اعم منه...».

انجام: «... قوله: وتحقیقها قال المحقق الشریف هذا تحقیق للرسم الخ، انما قال علی ما هو المشهور لانه علی رای من جوز...».

ش 2687، 83 برگ، 13×18، نستعلیق، بی کا، بی تا. شامل مباحث علت و معلول و جواهر و اعراض. از اول و وسط و آخر ناقص است. حواشی از مؤلف با امضاء «منه سلمه اللّه» و «منه مد ظله العالی» دارد. (این نسخه شاید تحریر سده 9 و 10 باشد).

ص: 168

213- حاشیة شرح الکافیة (نحو، عربی)

از: میان اللّه راد جوپنوری

حاشیه ای است که بر شرح شهاب الدین احمد بن عمر هندی (849 ق) نگاشته شده است، این حاشیه بصورت «قوله _ قوله» تنظیم و بسیاری مسائل بصورت اشکال و جواب بر آن تدوین شده است.

[کشف الظنون 2- 1371].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین... قال بسم اللّه الرحمن الرحیم قلت افتتح کتابه بالتسمیة تبرکا واقتداء بکتاب اللّه تعالی و عملا یقول النبی صلی الله علیه و آله کل امرء ذی بال لم یبدأ ببسم اللّه فهو ابتر...».

انجام: «... قوله بحذف حرف المضارعة قیل واقعی لا احترازی وما قیل انه احتراز عن...».

ش 2469، 211 برگ، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 10 و 11) آخرش افتادگی دارد. روی برگ اول و دوم بخط قدیمی نوشته: «الهدادی فی شرح الحاشیة الهندیة» با مهر مدور «بنده درگاه باری عبده محمد بخاری 1013» بر برگ اول.

214- حاشیة شرح الکافیة = حاشیة شرح الجامی (نحو، عربی)

از: عبدالرحمن بن محمود اسفراینی

حاشیه ای مفصل بر «الفوائد الضیائیة» عبدالرحمن جامی (897 ق) که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است، محشی در مقدمه گفته سابقا بخش اول این کتاب یا مبحث مبنیات را شرح کرده ام و حال قسمت دوم را تا آخر کتاب شرح میکنم و قصدم این است که مطالب بحدی واضح و روشن شود که مبتدئین را لازم نباشد که نزد

ص: 169

منتهین تلمذ کنند و در دیباچه از حاشیه عبدالغفور و عصام الدین یاد می کند.

آغاز: «بسمله الحمد اللّه... اما بعد فیقول العبد الضعیف... لما فرغت عن المسودّه من اول هذا الکتاب الی هذا المبحث المسمّی بالمبنیّات شرعت ان اسود اوراقا اخری من هذا المبحث...».

انجام: «... قوله اصبت خیرا بالفارسیّة رسیدی تو خیر را و قوله اصابنی خیر بضم الراء بحذف النون وکذلک قوله لخیر بحذف النون وکسر الراء تمت».

ش 3212، 219 برگ، 15×25، نستعلیق. صالح بن محمد برات بلخی در 1241 در بخارا. علامت تصحیح دارد.

215- حاشیة شرح الکافیة (نحو، عربی)

از: ؟

حاشیه ای بر یکی از شروح «الکافیة» ابن حاجب مصری (646 ق) است که با رمز «ح _ ش» یعنی حاشیه و شرح تنظیم شده و محشی در جایی (110 ر) از استادش جمال الدین دهلوی بیهاری با عناوین الاستاذ العلامه زائر الحرمی ن الشریفین که در نزد وی کتاب «المفصل» را قرائت کرده (273 ر) و استاد و مخدومش معروف الدین دهلوی (281 ب) و علامه محقق العصر شهاب الدین (305 ر) و استادش احمد نهاینسری یاد می کند.

آغاز: «... ولهذا قیل لو لم یذکر لفظ لدخلت فی التعریف فیکون اللفظ جنسا من وجه دون وجه...».

انجام: «... قوله: لا تدخلهما ای التثنیة وجمع المونث الحقیقیة لانه لو ابقی منهما الالف لزم...».

ش 2526، 315 برگ، تحریر سده 12 و 13. اول و آخرش ناقص است. حاشیه نویسی دارد.

ص: 170

216- حاشیة شرح العضدی علی مختصر ابن الحاجب (اصول فقه، عربی)

از: ملا میرزا جان حبیب اللّه باغنوی شیرازی (994 ق)

حاشیه مفصلی است به عنوان «قوله _ قوله» بر شرح قاضی عضدالدین ایجی بر مختصر ابن الحاجب در اصول فقه. بعضی این حاشیه را به نام «ردود و نقود» نیز خوانده اند.

[مرعشی 2-319، کشف الظنون 2-1853، مجلس 26-204، الفبایی آستان قدس 201].

آغاز: «من لطف اللّه تعالی احداث الموضوعات اللغویة (از نسخه دوم نوشته شد)».

ش 394، 100 برگ، 12×22، نسخ محمد قاسم بن محمد صالح الاصفهانی در 1042 در مشهد. نیمه دوم کتاب را دارد.

***

ش 581، 311 برگ، 12×20، نستعلیق بی تاریخ. تصحیح شده، حواشی دارد.

***

ش 1327، 206 برگ، 12×20، نسخ عبدالمطلب بن ابوطالب الحسنی الحسینی در .1086 حواشی از سلطان العلماء، نواب، ابراهیم و با امضاء «منه» دارد و مطلبی از (الاحکام آمدی) در حاشیه این نسخه یاد شده است. با این یادداشت در آغاز نسخه: «مما انعم اللّه واهب العطایا علی خادم الطلبة عبدالرضا بن علی رضا عفی عنهما».

217- حاشیة شرح مختصر الاصول = شرح شرح مختصر الاصول (اصول فقه، عربی)

از: سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی، (_ 793 ق)

تعلیقه و تحشیه مفصل بر «شرح مختصر الاصول» اثر قاضی عضدالدین ایجی

ص: 171

شیرازی (756 ق) که خود شرح «مختصر الاصول» ابن حاجب مصری (646 ق) است که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده و در سال 770 ق پایان یافته است.

]کشف الظنون 2-1853 _ امام صادق قزوین 1-93 _ مرعشی 1-89 _ مجلس 25-127 _

الفبایی آستان قدس - 201[.

آغاز: «الحمد للّه الذی وفقنا للوصول الی منتهی اصول الشریعة الغرّاء وشرح صدورنا بنور الاهتداء والی سلوک محجّتها البیضاء والصلاة علی سیدنا خیر المرسلین... وبعد فکما ان المختصر للشیخ الامام...».

انجام: «... اذ یعلم تقدم ما فیه جهتان من الترجیح علی ما فیه جهة واحدة وما فیه جهات علی ما فیه جهتان الی غیر ذلک من التفاصیل وهذا معنی قوله وفیما ذکر ارشاد لذلک، واللّه الهادی سبیل الرشاد».

ش 544، 263 برگ، 13×19، نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11 و 12).

***

ش 2462، 237 برگ، 10×19. (تحریر سده 10 و 11) با یادداشت تملک «محمد تقی بن محمد مؤمن الشریف الفسوی الشیرازی». حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده است.

218- حاشیة شرح مختصر الاصول (اصول فقه، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است مختصر بر «شرح مختصر الاصول» عضد الدّین ایجی. در این کتاب مؤلف از شیخ بهائی و ملا خلیل قزوینی یاد کرده و احتمال داده شده که از تألیفات آقا جمال خوانساری (1125 ه ) باشد.

[به الذریعه 6-129 رجوع شود ].

آغاز موجود: «وحینئذ یستدل بعدم العلاقة علی عدم کونه مجازا ومنقولا حتی

ص: 172

یثبت کونه مجازا او منقولا حتی یثبت کونه حقیقة دینیة ظاهر ان اهل اللغة لم یفهموا هذه العبارات ولم یعرفوها...».

انجام: «هذا لیس تفسیر الکلام المتن کما زعمه شارح الشرح ولا یخفی ان هذا صحیح سواء کان یمنع بلفظ الفعل او بلفظ المصدر مع الجار فتدبر وفی النهایة انا نعلم الخ هذه العبارة ما وجدناها فی نهایة الفلاسفة فلعلها کان... ایضا».

ش 1079، 94 برگ، 13×24، نستعلیق، بی تاریخ. بخشی از کتاب است (تحریر سده 12) با حواشی با امضاء «منه».

***

ش 4030، 63 برگ، 12×18، نستعلیق، بی تاریخ، در صفحه اول نسخه آمده: «جزئی از حاشیه آقا جمال بر شرح مختصر

عضدی».

219- حاشیة شرح المطالع = حاشیه لوامع الاسرار (منطق، عربی)

از: میر سید شریف علی بن محمد جرجانی (816 ق)

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر شرح قطب الدین رازی بر مطالع الانوار اُرموی، که شرح قطب الدین معروف به «لوامع الاسرار» است.

[کشف الظنون 2-1716، الذریعه 6- 133].

آغاز: «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم. قال وحید زمانه تغمده اللّه بغفرانه الحمد للّه فیّاض وارف العوارف الفیاض الوهاب من فاض الماء فیضا وفیضوضة اذا کثر حتی سال عن جانب الوادی فکان الوهّاب...».

انجام: «علی الاستعداد الحاصل من الاحساسات المتعلّقة بجزئیاته اقرب فیکون اعرف وهذا جار فی الذاتی والعرضی اذا کان افراده محسوسة. واللّه الموفق للصواب والیه المرجع والماب».

ص: 173

ش 483، 184 برگ، 11×21، نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11 و 12).

***

ش 632، 185 برگ، 11×19، نستعلیق محمد باقر بن محمود طبسی در 1067. با مهر بیضوی «محمد باقر بن محمد تقی الموسوی» بر برگ اول. و یادداشت تملک محمد صادق نوری. و کاتب تاریخ شروع به تحریر را 1066 یادداشت کرده است.

***

ش 695، 231 برگ، 13×20، نستعلیق بی تاریخ، (تحریر سده 11 و 12) تصحیح شده.

***

ش 1243، 197 برگ، 13×19، نستعلیق بی تاریخ، آغاز و انجام ناقص.

***

ش 2866، 148 برگ، 14×19، نستعلیق بی تاریخ (تحریر سده 10) حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده. تاریخ 992 در برگ آخر دیده میشود. با مهر مربع «سید محمد بن محمد امین الحسینی 1116» و مهر بیضوی «افوض امری الی اللّه اللطیف عبده محمد شفیع الشریف» و مهر بیضوی «صراط علی حق نمسکه» در برگ آخر.

***

ش 3475، 204 برگ، 12×20، نستعلیق حسین مسکین حافظ بی تاریخ (تحریر سده 10 و 11) حاشیه از مؤلف دارد. تصحیح شده، با سر لوح زرین.

220- حاشیة شرح المطالع (منطق، عربی)

از: ملا میرزا محمد بن حسن شیروانی (1098 ق)

حاشیه ای است بر «شرح مطالع» قطب الدین رازی (766 ق) که با عناوین «قوله _ قوله» برگزار شده و دارای رد و ایراد با شارحان آن کتاب میباشد و شب جمعه دوم

ص: 174

ماه رجب 1076 به پایان رسانیده است.

[مرعشی 14- 192].

آغاز: «الحمد للّه الذی شرح صدور نا بلوامع نور الایمان بجلال ذاته الطالع مطالع العرفان بکمال صفاته ونور حواشی قلوبنا بضیاء الایقان باثاره وسماته الشارق من مشارق البرهان...».

انجام: «حق لک ان تقول اطف المصباح فقد طلع الصباح ره القول قد انجلی لک فی طی ما ذکرناه فی هذا المبحث ان الشبهة بعد غیر منجلة وظلمة الشک غیر منکشفة وانما ینحل ویضمحل بما اخذناه فی هذه الحاشیه ورفعنا فیها من الغواشی ولیکن هذا آخر ما اخذناه فی تنقیح هذا الکتاب وتهذیبه».

ش 640، 300 برگ، 10×17، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 12 و 13) با مهر بیضوی «عبده محمد مهدی بن محمد تقی».

221- حاشیة شرح المعانی والبیان (معانی بیان، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است بر یکی از کتب بلاغی که در دو فصل برگزار شده است.

انجام: «هذا آخر ما اردنا ایراده فی هذا القسم من الحواشی مع التجنب عن الاطناب... واللّه عزّ سلطانه ولیّ التوفیق والارشاد».

ش 3754، 142 برگ، 18×28، نسخ بی تاریخ (تحریر سده 10 و 11). با مهر بیضوی «صراط علی حق نمسکه» در اول نسخه، علامت تصحیح دارد.

ص: 175

222- حاشیة شرح الملخص فی الهیئة (نجوم، عربی)

از: نظام الدین عبدالعلی بن محمد بیرجندی، (_ 934 ق)

حاشیه ای است متوسط بر شرح قاضی زاده رومی (815 ق) که بر کتاب «الملخص فی الهیئه» محمود بن احمد چغمی نی (745 ق) نگاشته شده است.

]مرعشی 2-245 _ الذریعه 6-136 _ کشف الظنون 2-1819 _ آستان قدس 10-47 _

دائرة المعارف اسلامی 1- 86[.

آغاز: «الحمد للّه رب المشارق والمغارب مزین السماء بزینة الکواکب الثواقب... وبعد فهذه تعلیقات علی المواضع المشکلة وتنبیهات علی الرموز والمباحث الخفیة المعضلة من شرح الملخص فی الهیئة...».

انجام: «... وهو الخارج من قسمة مدة السنة الشمسیة علی اثنی عشر والشهر الشمسی الحقیقی قد یزید علیه وقد تساویه وقد ینقص عنه واللّه اعلم بالصواب».

ش 2632، 83 برگ، 12×18، نستعلیق سده .11

***

ش 2787، 104 برگ، 12×18، نستعلیق محمد باقر بن حسین فاضل حسینی استرابادی در .1003

***

ش 3005، 129 برگ، 11×15، نسخ 1219. با مهر بیضوی «عبده محمد حسین بن علی الحسینی» روی برگ اول.

ص: 176

223- حاشیة شرح منهاج الطالبین (فقه، عربی)

از: شهاب الدین بن عبدالحی (؟)

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر «کنز الراغبین فی شرح منهاج الطالبین» جلال الدین محمد بن احمد المحلّی (864 ق) و منهاج تألیف نووی است.

[کشف الظنون 2- 1873].

آغاز موجود: «قوله وکذا التنشیف الخ قیل کان الاولی ان یعبر بالنشف علی زنة الضرب لان فعله نشف بکسر الشین علی الاشهر عند اهل اللغة».

انجام: «وقد اورد علی وجوب القضاء صور من الفوات لا یجب فیها القضاء کان احصر بسلک طریق آخر وفاته لصعوبة الطریق وطوله وقد الجاه نحو العدوّ الی سلوکها او تأخّر الاحرام متوقعا زوال الاحصار فلم یزل حتّی فاته الحج فیتحلل بعمل عمرة فلا قضاء فی هذه الصور اجیب بان».

ش 829، 218 برگ، 16×22، نسخ، بنا به نوشته مرحوم حاج محمد رمضانی واقف نسخه، تاریخ کتابت آن 1014 میباشد. اول و آخرش افتادگی دارد.

224- حاشیة علی شرح منهاج الوصول الی علم الاصول (اصول فقه، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است بر «شرحی بر منهاج الوصول» با عناوین «قوله _ قوله». کتاب «منهاج الوصول الی علم الاصول» از تألیفات معروف قاضی بیضاوی است.

[کشف الظنون 2- 1880].

آغاز: «اما ذکره بعض الشارحین قوله ولا نزاع فیه ظاهر الکلام انّه لا نزاع فی کونه تابعا للسؤال فی العموم والخصوص حتّی لو قیل هل یجوز الوضوء بماء البحر فقال نعم کان عاماً ولو قیل هل یجوز لی الوضوء بماء البحر فقال

ص: 177

نعم کان خاصا به».

انجام: «للقطع بانّ جمیع الرّجال رجال وقد یجاب بانّه لا یتصور مرتبة متفرقة لانّ کلّ مرتبه نفرض ففوقه مرتبة اُخری ضرورة عدم تنافی المراتب وهذا بخلاف الجمع العامّ فانّه عبارة عن مفهوم یتناول جمیع... الکلّی لجزئیّاته ولا استحالة فی اندراج الجزئیّات».

ش 912، 130 برگ، 13×19، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 10 و 11) اول و آخرش ناقص است تصحیح شده.

225- حاشیة شرح منهج الوصول الی تخریج الفصول (فقه، عربی)

از: شهاب الدین احمد بن قاسم عبادی (994 ق)

«الفصول المهمة فی مواریث الامة» تألیف شهاب الدین احمد بن الهائم (887 ق) را قاضی زکریا انصاری شافعی (926 ق) دو بار شرح کرده است که به عنوانهای «شرح فصول کبیر و صغیر» معروف هستند و این کتاب حاشیه ای است بر یکی از آنها که با عناوین «قوله _ اقول» نگاشته شده است.

[کشف الظنون 2-1271 و یا 2- 1373].

آغاز: «قوله یبدأ... الی آخر انما بُدِئ بذلک لانه یقوم به الحیاة».

ش 746، 340 برگ، 15×21، نسخ محمد بن شیخ عبدالدائم الحسن الرفاعی در 1016 این نسخه جزء سوم (فرائض تا نفقات) را دارد. با تاریخ تملک .1025

ص: 178

226- الحاشیة علی شرح المواقف (کلام، عربی)

از: العلوی علی (شاه وجیه الحق والدین المشهور بالعلوی علی)

حاشیه مختصری است بر «شرح مواقف» جرجانی که فقط شامل «موقف اول» است موقف اول دارای شش «مرصد» میباشد که این نسخه از اول تا مرصد سوم را دربر دارد.

در دو جای کتاب، سرصفحهها نام مؤلف با خط واضح چنین ذکر شده است: «العلوی علی مولی شاه وجیه الحقّ والدّین سلطان المحقّقین زبدة الواصلین قدوة العلماء والعرفاء».

آغاز: «والهواء المجاور للارض والماء والطبقة الطینیّة والطبقة التّرابیّة الّتی هو قریبة الی المرکز».

انجام: «قوله ویمکن ان یکون هذا نقضا اجمالیّآ بیانه انا لا نسلم».

ش 1324، 34 برگ، 12×20، نسخ بی تاریخ (تحریر سده 11) این نسخه یک قطعه از این کتاب است.

227- حاشیة شرح هدایة الحکمة (فلسفه، عربی)

از: فخر الدین محمد بن حسین حسینی استرآبادی (قرن دهم ق)

حاشیه ای است بر شرح میبدی بر هدایة الحکمة اثیر الدین ابهری. این حاشیه تا قسمت فلکیات را دربر دارد و به نام ابوالغازی نظام شاه مصدّر گشته و تاریخ تألیف آن 928 میباشد.

[کشف الظنون 2-2028، الذریعه 6-139، آستان قدس 1- 111].

آغاز: «الحمد للّه العلی الکریم العلیم العظیم... ان شرح الهدایة الاثیریة للفاضل

ص: 179

الاوحدی القاضی کمال الدین حسین المیبدی قد تداولته ایدی النظار وتلقّته بالقبول...».

انجام: «... ولعل وجه التأمل ان النفس واحدة کیف یصدر عنها الاثار الغیر المتناهیة حتی یکون طریان الانفعالات الغیر المتناهیة عن النفس المنطبعة».

ش 1851، 159 برگ، 12×20، نسخ بی تاریخ (تحریر سده 11).

***

ش 3701، 74 برگ، 13×22، نستعلیق بی تاریخ حاشیه از نوری دارد.

***

ش 3811، 140 برگ، 120×20، نستعلیق علی بن فخر الدین احمد بن علی در 1090 در مدرسه شریفیه قصبه او نیز شبانکان فارس. با مهر مربع «عبده محمد رضا». این نسخه تصحیح شده است.

228- حاشیة شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: علی بن حسین بن عبدالعالی کرکی عاملی (محقق ثانی)، (_ 940 ق)

حاشیه ای است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق اول حلی (676 ق) که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است.

[الذریعه 6-107 _ مرعشی 3-327 _ الفبایی آستان قدس - 194].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین... وبعد فهذه فوائد مهمّة علّقتها علی کتاب شرائع الاسلام یستعان بها علی تحریر مسائلها وتحقیق مطالبها وقد ضمّنتها بیان ما اعتمد علیه فی الفتوی...».

انجام: «... المراد انّه لا یصحّ شیء فی ذلک ولا ینفذ فی رقبة الارض لکنه یصحّ فی آثار التصرّف کما صرّحوا به والمراد بآثار التصرّف العمارة مثل البناء والغرس والزرع...».

ص: 180

ش 3461، 227 برگ، 13×19. نستعلیق، بی تاریخ (تحریر سده 11 و 12) حاشیه نویسی دارد و تصحیح شده است. این نسخه از طهارت تا اواخر جهاد است.

229- حاشیة الشفاء (فلسفه، عربی)

از: محمد باقر بن محمد مومن سبزواری (محقق سبزواری)، (_ 1090 ق)

حاشیه ای است بر بخش «الهیات» کتاب «الشفاء» بوعلی سینا، پس از این حاشیه، آقاحسین خوانساری در حاشیه ای بر شفاء نظرات سبزواری را در اعتراض به ابن سینا رد کرده است.

[الذریعه 6-141، دانشگاه 3- 241].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین: والصلاة علی خیر خلقه محمد وآله الطاهرین: فان کتاب الهیّات من الشفاء قد کثرت مراجعة المحصّلین الیه وطال نظر العلماء فی مباحثه والاشتعال بمطالعته و...».

انجام: «... والعالم الاکبر والاصغر ونظام الوجود فی المبدأ الی الاقصی فاعله وغایته علی اطلاق أولا وآخرا و... وکل جزء من اجزاء النظام له غایة والمرجع اخیرا الی العنایة الاولی والمرجع الی نفس الاحدیة».

ش 2081، 122 برگ، 15×20، نستعلیق بی کا، بی تا، (تحریر سده 12 و 13) با مهر بیضوی (عبده الراجی نصر اللّه الحسینی» در برگ اول.

230- حاشیة الصرف (صرف، عربی)

از: ؟

حاشیه مزجی مختصری است بر یک کتاب صرفی. از عناوین «اعلم، فان قلت _

ص: 181

اجیب» و گاهی «قوله _ قوله» استفاده کرده است. از شرح شافیه نظام و شرح مختصر الکفایة کسائی یاد کرده و برخی از امثله را به فارسی ترجمه نموده است. متن کتاب دارای هفت باب بوده است.

آغاز: «علی المیم القوی هذا استیناف لبیان قلب الواو میما فی التثنیة فکان فی التثنیة... محل لا علیها وقیل هذا...».

انجام: «وذان للتثنیة حالة الرفع وذین حالة النصب والجر فالواحد منها... مع موضع برأسه وقیل... فی التثنیة حتی یقع الفتحة علی المیم».

ش 3899، 40 برگ، 12×18، نسخ، بی کا، بی تا.

231- حاشیة عده الاصول = حاشیه خلیلیه (اصول فقه، عربی)

از: خلیل بن غازی قزوینی

حاشیه ای معروف بر «عدة الاصول» شیخ الطائفه محمد بن حسن طوسی (460 ق) و چون در طول عمر خود چندین بار آن را تغییر داده و کم و زیاد کرده بود نسخه ها با هم اختلاف بسیار دارند.

وی دو حاشیه بر عدة الاصول نگاشته است.

[الذریعه 6-148 _ امام صادق قزوین 1-95 _ مرعشی 1-152 _ الفبایی آستان قدس - 205].

آغاز: «... ان قلت فقبح نفس مخالفة غرض ذی حیاة ذاتی فقد فعلها اللّه تعالی للمصلحة اقول لا یصدق علیها حد القبح الذاتی المذکور سابقا لانه اذا کانت نفس مخالفة الغرض...».

انجام: «... البحث الثالث قیل انه یلزمک ان یکون الصلاة حراماً اذا ترک بها واجب لانّه سبب الحرام وسبب الحرام حرامٌ وهو ایضا ضعیف فان له ان یلتزمه باعتبار الجهتین کما تقدم...».

ص: 182

ش 3310، 245 برگ، 12×22، نسخ بی تاریخ. حاشیه با امضاء «منه سلمه اللّه» دارد. با نسخه اصل مؤلف مقابله شده است. اول و آخرش افتادگی دارد.

232- حاشیة عین الیقین (فلسفه، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است بر کتاب «عین الیقین» فیض کاشانی؛ با عناوین «قوله _ قوله». مرحوم فیض در آن کتاب پایههای شناخت و حکمت عملی را تبیین کرده و در کمک به ادله عقلیه از ادله نقلیه نیز استشهاد آورده است. از ملاصدرا به عنوان استادنا و مستندنا صدر الملة والدین یاد می کند (شاید این یادکرد از فیض؛ باشد). آیت اللّه مرعشی نجفی صاحب حاشیه را مردی عارف مسلک و اخباری مرام دانسته است که کتاب مذکور را در هند تألیف کرده و سپس به ایران آمده است.

[الذریعة 6-151، فهرست های خود نوشت فیض کاشانی، ص 207].

آغاز: «یا من علی فاستعلی وهو بالنظر الاعلی صل علی من دنی فتدلی فکان قاب قوسین او ادنی وعلی اله الاطهار واصحابه الکبار وبعد فنحن نقص علیک من انباء الرسل ما نثبت به فؤادک...».

انجام: «قوله الذین بهما یتم العبودیة لان العابد لو کان کله رجاء فلم یعمل للاعتماد علی المرجّو وان کان کله خوفا فیئس فلم یعمل ثم نقول ان کان التکلیف لبعض دون بعض فیحصل للبعض الاول غرور واعتماد علی فطرته بزعمه انه لا یمکن ان یکون من الضالین ابدا وهو مخل للعبودیة».

ش 303، 201 برگ، 14×24، نسخ 1136. تصحیح شده، با یادداشت تملک «ضیاء الدین محمد بن محمد الصادق بن محمد الطاهر بن علی النواب ابن العلامة علاء الدین السید حسین سلطان العلماء الحسنی الحسینی الموسوی الطباطبائی _ قم 1180» با مهر بیضوی «عبده معصوم بن محمد صادق».

ص: 183

233- حاشیة فرائد الاصول (اصول فقه، عربی)

از: سید حسین؟ (شاید سید حسین کوهکمری).

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ اقول» بر فرائد الاصول شیخ مرتضی انصاری.

آغاز: «الحمد للّه... واما الشک فلما لم یکن لنفسه ره اقول من الواضحات الملحقة بالبدیهیات الاولیة ان الشک لا یمکن ان یعتبر طریقا ومراةً للمشکوک لعدم تعقل الکشف فیه حسبما هو...».

انجام: «وحکومته علی الاصل الجاری فی الشک فی نفس الشرطیة سواء کان اصل البراءة واصالة الاشتغال مما لا اشکال فیه لانه قضیة لسبب الشک».

ش 292، 129 برگ، 16×22، بی کا، بی تا. مبحث براءت را دارد. تصحیح شده است.

234- حاشیة فرائد الاصول (اصول فقه، عربی)

از: ؟

حاشیه مختصری است با عناوین «قوله _ اقول» بر کتاب «فرائد الاصول» شیخ مرتضی انصاری.

آغاز: «الحمد للّه... قوله1 فاعلم ان المکلّف اذا التفت الی حکم شرعی الخ مراده1 من المکلف لیس الذی تنجز علیه الخطاب کما هو یظهر لامتناع کونه... بین الملتفت وغیره...».

انجام: «اذا دار الامر بین خبرین احدهما مخالف للعامة والاخر موافق لهم مع فرض مساواتهما فی سایر الجهات فنحن نتعبد بالمخالف ولا نتعبد بالموافق اصلا لا لعدم صدوره من اصله ولا لصدوره تقیة».

ش 298، 142 برگ، 15×21، نسخ سید مهدی بن حسین حسینی بافقی در 1304 در سامراء.

ص: 184

235- حاشیة علی فرائد الاصول (اصول فقه، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است بر «فرائد الاصول» شیخ انصاری (1281 ق) با عناوین «قوله _ اقول» و در آن از فاضل قمی صاحب قوانین و نیز از استادش با عنوان «الاستاد العلامه» نقل می کند. احتمال دارد این حاشیه از «سید حسین کوه کمری» باشد.

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین وصلی اللّه علی محمد وآله الطاهرین ولعنة اللّه علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین قوله اعلم ان المکلف اذا التفت الخ اقول لا یخفی علیک ان المراد من المکلف اعم من العامی والمجتهد والتقیید بالالتفات انما هو لعدم...».

انجام: «اقول حمل ادلة التوقف علی صورة التمکن من ازالة الشبهة لا یثبت وجوب الفحص فی مورد البراءة مع الشک فی قدرته علی ازالة الشبهة الذی یستلزم الشک فی موضوع ادلة التوقف ولو قیل حمل ادلة البرائة علی صورة عدم التمکن من ازالة الشبهة کان احسن فتأمل حتی لا یغتلط علیک الامر».

ش 301، 215 برگ، 15×21، نستعلیق. بی تاریخ. اصول عملیه را دارد.

236- حاشیة فرائد الاصول (اصول فقه، عربی)

از: محمد کاظم بن حسین خراسانی (آخوند خراسانی)، (_ 1329 ق)

حاشیه ای است بر «فرائد الاصول» شیخ مرتضی انصاری (1281 ق) که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده و بخش قطع و ظن در 6 شوال 1302 ق و اصل برائت در اول جمادی الثانی 1295 ق و قسم تعادل و تراجیع در دهه آخر ذیحجه 1291 ق در نجف اشرف بپایان رسیده است.

[الذریعه 6-160 _ مرعشی 16-130 _ الفبایی آستان قدس - 206].

ص: 185

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین... فیقول العبد الاثم المفتقر الی عفو ربه... انی... اراجع تلک الغرر السنیة واطالع هذه الدرر البهیة التی صنّفها علامه الافاق... سنح بخاطری الفاطر ان علق».

انجام: «... ولهم(علیه السلام) بقبول خصوص کل ما ینسب الیهم ویمکن عنهم لا التسلیم لکل ما نحتمل ان یکون حکما واقعیا فتامل هذا آخر ما اردنا ایراده والحمد للّه اولا وآخرا وظاهرا وباطنا».

ش 2379، 120 برگ، 14×20، نستعلیق سید عبدالحسین حسینی همدانی در .1296

***

ش 300، تحریر اقل السادات میرزا عبدالحسین تهرانی (شاید این دو شماره یک نسخه باشد).

237- حاشیة فرائد الاصول (اصول فقه، عربی)

از: ؟

آغاز: «بسمله الحمد للّه... قوله: خاتمة فی التعادل والتراجیح، التعادل فی اللغة تساوی طرفی العدل ونحوه والترجیح فی اللغة احداث الرجحان والمزیة فی احد شیئین متقابلین...».

انجام: «... انما موید بالمخالف بالانستعبد بالموافق اصلا لا لعدم صدوره من اصله ولا لصدوره ایضا».

ش 2691، 133 برگ، 12×18، نستعلیق مؤلف در 1298 در روز عید فطر در بلده کاظمی ن. این نسخه تعادل و تراجیح است.

ص: 186

238- حاشیة الفوائد الضیائیّة = حاشیة شرح الجامی (نحو، عربی)

از: عبدالغفور لاری (912 ه )

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر «الفوائد الضیائیه» عبدالرحمن جامی.

[کشف الظنون 2-1372، مرعشی 12-95، مجلس 25- 192].

آغاز: «بسمله، قوله الحمد مصدر المعلوم واللام للجنس او الاستغراق».

ش 1064، 72 برگ، 18×24، نستعلیق بی تاریخ. ناقص.

***

ش 2260، تحریر 1277، با یادداشتی حاکی از اینکه در سال 1288 یک تبریزی گندم به یک قران بدست نمی افتاد.

***

ش 2328، 134 برگ، 17×22، (تحریر سده 13 و 14).

***

ش 3637، 142 برگ، 11×18، (تحریر سده 13).

***

ش 3311، 144 برگ، 12×19، نستعلیق میرحسین بن شاه میرحسینی لاری در 1012 در مدرسه واقعه در طهران.

239- حاشیة الفوائد الضیائیة = حاشیة شرح الجامی (نحو، عربی)

از: عصام الدین ابراهیم بن محمد بن عرب شاه اسفراینی (943 ق)

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر کتاب «الفوائد الضیائیة فی شرح الکافیة» نور الدین جامی (898 ق) است.

[کشف الظنون 2-1370، مرعشی 9-16، مجلس 25- 100].

ص: 187

آغاز: «الحمد هو الوصف بالجمیل علی الجمیل الاختیاری من انعام او غیره وما وقع علی غیر الاختیاری کحمد اللّه تعالی علی صفاته فلتنزیله منزلة الاختیاری اما لاستقلال الذات...».

انجام: «والمفتوح ما قبلها تقلب الفا... کما تقرر فی محله یوجب ان لا یکتب الخفیفة التی لم یفتح ما قبلها ویکتب الفا اذا انفتح ما قبلها فکتابتها علی خلاف القیاس».

ش 507، 220 برگ، 13×24، نسخ عبدالباقی فضل اللّه در سال .980

240- حاشیة الفوائد الضیائیة (نحو، عربی)

از: علوی

حاشیه ای است بر «شرح کافیه» نور الدین جامی (898 ق) معروف به «الفوائد الضیائیة» که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است، در نوشته کاتب این حاشیه به «علوی» نسبت داده شده است.

[آستان قدس 12-76 (منسوب به چلبی) ].

آغاز: «بسمله، الحمد للّه رب العالمین... قوله: الحمد لولیه والصلاة علی نبیّه اختلفت عباراتهم فی تعریف الحمد فقال بعضهم هو الثناء بالجمیل علی جهة التعظیم...».

انجام: «... لعدم لزومها الفعل بخلاف التنوین فانها لازمة اذا لم یکن مانع فکانّها ثابتة مع عروض الحدّ مطلقا».

ش 2641، 96 برگ، 10×18، نستعلیق 1060. نام کاتب ندارد. حاشیه نویسی دارد، تصحیح شده است.

ص: 188

241- حاشیة الفوائد الضیائیّة = حاشیه شرح الجامی (نحو، عربی)

از: سید نعمت اللّه بن عبداللّه موسوی جزائری (1112 ق)

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر «الفوائد الضیائیّة فی شرح الکافیة» عبدالرحمان جامی. این حاشیه تا آخر بحث اسم نگاشته شده است.

[الذریعه 6-56، مرعشی 19-95، مجلس 25-453، مشار، عربی 276].

آغاز: «الحمد للّه الّذی جعل علم النحو نورا یهتدی به الی فهم القران المبین ومیزانا یفرق... انی لمّا رایت العلم المزبور من اجلّ العلوم وصرف النظر فیه من الامر المحتوم».

انجام: «قوله اسم جماعة الرکبان اشار الی انه لیس بجمع لیصح جعل ساریا صفة رکبان لان اسم الجمع لا یجب تأنیث المسند الی ضمیره ولا جمع صفته هذا ما یتعلق بشرح الاسم کتبناه مع تفرق البال».

ش 678، 130 برگ، 11×21، نستعلیق، بی تاریخ. واقف رضا استادی.

***

ش 802، 153 برگ، 11×21. تحریر سده .13

***

ش 844، 184 برگ، 13×19، نستعلیق .1285

***

ش 2323، 161 برگ، 15×22، نستعلیق حسین بن علی بن محمد علی مازندرانی در .1253

ص: 189

242- حاشیه یکی از کتاب های فلسفی (کلام و فلسفه، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر یک متن فلسفی که احتمالا «شرح تنبیهات و اشارات» باشد. از شیخ و کتاب شفاء و محاکمات نام برده است.

آغاز: «الاجسام المرکبة بعد المزاج ولا یکون موجودة... قوله فانهم لما استدلوا علی وجوب تنامیها آه من البین ان الزیادة من الجانب».

انجام: «قوله سلمنا ذلک لکن نقول احد المعاوقین کاف آه سابق علی هذا المنع اذ محصله منع ثبوت المعاوق الخارجی بعینه والداخلی بعینه وهذا المنع اثبات المعاوق الخارجی الخاص...».

ش 3894، 22 برگ، 13×19. نستعلیق، بی کا، بی تا، آغاز و انجام ناقص.

243- حاشیة الکافی (حدیث، عربی)

از: رفیع الدین محمد بن حیدر حسینی طباطبایی (میرزا رفیعا) نائینی، (1082 ق)

حاشیه ای است بر کتاب های عقل و علم و توحید و حجت از «الکافی» شیخ کلینی (329 ق) که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده و بگفته الذریعه این حواشی را امیر معصوم بن محمد فصیح تبریزی قزوینی (1091 ق) از تلامذه میرزا رفیعا گرد آورد و خطبه ای از خود بدان افزوده است، در نسخه ای تاریخ تألیف سال 1079ق ذکر شده است.

[الذریعه 6-184 _ مرعشی 10-143 _ آستان قدس 14- 225].

آغاز: «قوله المحمود لنعمته المعبود لقدرته لما کان انعامه باعثا لان یحمد شکر الما وقع... وقدرته علی ما یشاء سببا للتذلّل والعبودیة له اسند المحمودیة بالنّعمة

ص: 190

والعبودیة بالقدرة...».

انجام: «... ولیس طریق الیها بقولهم الّا بایقان من اللّه سبحانه وتبلیغ من رسوله صلّی اللّه علیه وآله کیف وهی مرتبة من اللّه تعالی بها علی خلیله صلّی اللّه علیه وآله وبشّره بها بعد نبوّته وخُلّته».

ش 2798، 226 برگ، 12×19، نسخ 1079. و ممکن است این تاریخ، تاریخ تالیف باشد.

***

ش 844، 184 برگ، 13×19، نستعلیق 1285. تصحیح شده.

244- حاشیة الکشاف (تفسیر، عربی)

از: میر سید شریف علی بن محمد جرجانی، (740 _ 816 ق)

حاشیه ای توضیح گونه بر «کشاف» جار اللّه زمخشری (538 ق) که از اول کشاف تا آیه 26 سوره بقره ادامه یافته است.

[الفبایی آستان قدس -208 _ مجلس 7-100 و 25-246 _ کشف الظنون 2-1475 _ سپهسالار 1- 123].

آغاز: «بسمله قال جار اللّه العلّا مه احسن اللّه اکرامه فی دار المقامة الحمد للّه الّذی انزل کلاما مؤلفا منتظما دلّ... والملک علی اختصاص الحمد به تعالی ثم وصفه بانزال القرآن وتنزیله وما ارد...».

انجام: «... لم یات بشی یعتد به الاتری انه جعل البیانیة قسیمة للابتداء وانّه لا قرینة علی انتزاع الرزق من الثمرة بل هی فی نفسها رزق».

ش 3318، 121 برگ، 13×20، نستعلیق معین الدین محمد بن صفی الدین محمد الحسنی الحسینی الرضوی در 1063 که گویا خود او همین کتاب را نزد مولانا محمد مؤمن سبزواری خوانده است.

ص: 191

245- حاشیة المختصر (معانی بیان، عربی)

از: نظام الدین عثمان بن عبداللّه خطائی (ق )10

حاشیه ای است بر مختصر مطول تفتازانی با عناوین «قوله» «قوله» که فقط تا بحث تعریف مسند الیه به ضمیر نگاشته شده است.

[کشف الظنون 1-476، مرعشی 1-113، مجلس 25-427، الفبایی آستان قدس 202].

آغاز: «نحمدک اللّهم ما اعطیتنا من سوابغ النعم وبوالغ الحکم ونصلّی علی نبیّک الهادی للعرب والعجم علی وجه اکمل واتم نحمدک اثر الحمد علی الشکر لانّ الحمد یعمّ الفضائل والفواضل».

انجام: «کلام السّکاکی یحتمل وجه آخر لا یتوجه علیه ما ذکره رحمه آه وهو ان یعلق قوله مع معین بیکون لا بالخطاب وکلامه رحمه آه لا یحتمل هذا والاولی ان یقابل المتروک بالمتروک الیه فیقال یترک المعین الی غیر المعین او الخطاب».

ش 840، 105 برگ، 10×19، نسخ. بی کا، بی تا، تصحیح شده.

***

ش 1996، 79 برگ، 15×23، نسخ احمد بن بیک احمد خلخالی در 1091 در مسجد الجاکریة من دار الارشاد اردبیل، با مهر بیضوی «الواثق باللّه محمد بن محسن 1217».

***

ش 2293، 70 برگ، 15×20، نستعلیق علی محمد بن قربانعلی خلخالی در جمعه غره رمضان 1207. حاشیه نویسی دارد با یادداشتی از عبدالحسین الموسوی در 1307 در برگ اول.

***

ش 2565، 132 برگ، 10×14، نسخ سده 12. با تملک محمد علی بن علی بن لطفعلی بن احمد تبریزی با تاریخ 1298 و مهر بیضوی «عبده محمد علی بن علی» و مهر مربع «الواثق باللّه... عبده علی بن لطفعلی» در برگ اول و مهر بیضوی «عبده الراجی

ص: 192

میر اسد اللّه الموسوی» در برگ آخر.

تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2767، 103 برگ، 9×16. نستعلیق محمد حسین بن محمد رضا بن معین الدین بن علی فیروزآبادی در 1048. با مهر بزرگ «اللّه اکبر» و علامت تصحیح دارد.

***

ش 3779، 72 برگ، 13×19، نسخ محمد تقی بن حسین علی مبارکه در 1070. با مهر بیضوی «عبده محمد حسین».

246- حاشیة المختصر (معانی بیان، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر شرح مختصر تفتازانی (792 ق).

آغاز: «ضوء مصباح البدایه... الی مطالعة هذا الکتاب مخزن اسرار البلاغه ومطلع انوار الفصاحة».

انجام: «ولا بأس بحصول ذلک المعنی عند تاخر الموصول فانه الاطراد ولا انعکاس بین المقتضی والمقتضی بل نقول حصول ذلک المعنی علی هذا التقدیر ایضا بناء علی انّ حال المسند معلوم وهو المقصود من الایماء اذ نسب کون الایماء وسیلة اشتماله علی العلم بالمسند».

ش 3804، 56 برگ، 13×19. نسخ آقا ملا بن حسین بن محمد اصفهانی در 976. بخش معانی را دارد. آغازش افتادگی دارد.

ص: 193

247- حاشیة مختصر منتهی السؤل والامل (اصول فقه، عربی)

از: میر سید شریف علی بن محمد جرجانی (816 ق)

حاشیه ای مختصر بر کتاب این حاجب است و نسبت این حاشیه به میر سید شریف به جهت برخی از نسخه هاست و کشف الظنون نیز حاشیه ای را به او منسوب کرده است.

[کشف الظنون 2-1854، مرعشی 11- 215].

آغاز: «قوله ومن لطف اللّه تعالی یعنی من لطف اللّه سبحانه بعباده احداث الموضوعات اللّغویة فانّه ای فانّ اللّه والفاء لتفصیل ما قبلها اذ من حقّه انّ یعقّب الاجمال لما علم حاجة الناس الی تعریف بعضهم بعضا».

انجام: «واذا تصورت هذا الکلام عرفت انّه یمکن ادراج الاسباب فی عبارة المتن فی صدر المسئلة فانّ قوله وغیر شرط یتناولها باطلاقه ولا یرد علیه ما قیل من انّه حینئذٍ یدل قوله وقیل لا فیهما علی الاختلاف فی الاسباب مع انّها متّفق علیها... قد علمت هیهنا حالها».

ش 3815، 92 برگ، 13×19، نستعلیق محمد صادق بن هدایت اللّه لاهیجی، بی تا. با مهر مربع «الواثق باللّه الغنیّ محمد حسین الحسنی الحسینی». حواشی با امضاء «منه» دارد.

248- حاشیة المختصر النافع (فقه، عربی)

از: علی بن عبدالعالی عاملی (محقق ثانی) (940 ق)

حاشیه مختصری است با عناوین «قوله _ قوله» بر کتاب «المختصر النافع» محقق حلی و تا اواسط نماز جمعه نگارش یافته و گویا پس از وفات مؤلف جمع گردیده است.

[الذریعة 6-193، مرعشی 11-91، الفبایی آستان قدس 209].

ص: 194

آغاز: «الحمد للّه والصلاة علی محمد وآله... قوله اما المطلق الخ لم یتعرض لتعریف المطلق هنا والکاشف لحقیقته انه الذی یقع علیه اسم الماء عرفا معرّا عن القیود».

ش 587، 48 برگ، 13×21. نستعلیق، بی کا، بی تا، از طهارت تا صلاة اموات را دارد.

249- حاشیة مدارک الاحکام (فقه، عربی)

از: محمد باقر بن محمد اکمل بهبهانی (وحید بهبهانی) (1205 ق)

حاشیه استدلالی است بر کتاب «مدارک الاحکام» سید محمد بن علی موسوی عاملی؛.

[الذریعة 6-196، مرعشی 11-303، الفبایی آستان قدس 201].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین وصلّی اللّه علی محمد وآله الطاهرین اللّهم وفقنی لاتمامه لما تحب وترضی اهدنی طریقة المثلی وایّدنی وسدّدنی واعنّی علی اتمامه...».

ش 454، 189 برگ، 16×22، نسخ. بی کا، بی تا، طهارت و صلاة است. انجامش ناقص است. خوابی که وحید بهبهانی درباره این حاشیه دیده، در اول نسخه نوشته شده است.

250- حاشیة المطول (معانی بیان، عربی)

از: محیی الدین حسن بن محمد چلبی فناری (886 ق)

حاشیه ای است بر شرح «تلخیص المفتاح» تفتازانی که به «المطول» معروف است این حاشیه با عناوین «قوله _ قوله» نگاشته شده است.

[کشف الظنون 1-324 و 474، مرعشی 9-40، مجلس 25-441، مشار عربی 296].

ص: 195

آغاز: «الحمد للّه الّذی الهمنا حقائق المعانی ودقائق البیان الاقرب الی الفهم انّ المراد بالالهام فی هذا المقام معناه اللّغوی وهو الاعلام...».

ش 466، 146 برگ، 16×21، نسخ، بی کا، بی تا، ناقص. (تحریر سده 13).

***

ش 1090، 389 برگ، 13×23، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11)، با مهر مربع «یا اسد اللّه الغالب 1226» در اول و آخر نسخه.

***

ش 1682، 184 برگ، 19×32، نسخ سید محمد بن احمد الموسوی در 1274 در اصفهان. با مهر مربع «انا مدینة العلم وعلی بابها» وبیضوی «انیس الادباء 1277» بر برگ آخر.

251- حاشیة المطول (معانی بیان، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است بر کتاب «المطول» سعد الدین تفتازانی (792 ق) که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است.

آغاز: «بسمله حمدا لمن خلق الانسان وعلّمه البیان وشکرا لمن اعلمه بدائع المعانی وروائع البیان والصلاة علی نبیه المبعوث باکمل الادیان المنعوت بافصح اللسان...».

انجام: «... قوله والاولی اولی فانه مع کونه اظهر بحسب اللفظ انسب بحسب المعنی اذ فیه تنصیص علی محط الاعتراض وهو کون المراد بلفظ عنه صاحبها فیکون فهو فی صاحب...».

ش 3308، 116 برگ، 14×22، نسخ سده 12 با تملک علی بن حسن حسینی گلپایگانی و مهر بیضوی «علی بن حسن الحسینی» بر برگ اول. از پایان ناقص است.

ص: 196

252- حاشیة المطول (معانی بیان، عربی)

از: میر سید شریف علی بن محمد جرجانی، (740 _ 816 ق)

[مرعشی 1-118 _ مجلس 25-160 و 9-568 _ سپهسالار 2- 413].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین... فهذه حواش علی الشرح المشهور لتلخیص المفتاح کنت قد قیدتها علیه مجملة حال ما قراه علیّ بعض احبّتی فسألونی بعد اتمامه ان افصلّها لهم وانفذها ففعلت ذلک مستعینا باللّه...».

انجام: «... ومثل الخیفاء یقال فرس اخیف بین الخیف اذا کان احدی عینیه زرقاء والاخری سوداء ومثل الرقطاء الرقطة سواد... نقطة بیاض یقال دجاجة رقطاء. تمت».

ش 2370، 134 برگ، نستعلیق نجفقلی اندواری در 1240 در بلده بار فروش در مدرسه میرزا زکی.

253- حاشیة معالم الاصول (اصول فقه، عربی)

از: ؟

حاشیه استدلالی است بر بخش اصول از کتاب «معالم الدین و ملاذ المجتهدین» حسن بن زین الدین عاملی.

آغاز: «ارتکب وقصد الدّلالة علی شیء علی وجه غیر صحیح لانّه اِنْ قصد بلفظ العموم الدلالة علی الخصوص فقد قصد من اللفظ ما لا یتأتّی منه افادته وهذا قصد للدلالة علی وجه غیر صحیح».

انجام: «والدلیل الاوّل ان مناط الاوّل انّه یصحّ من الحکم عدم الدلالة علی ما هو مراده من الخطاب وعدم نصب دلیل علیه مع مرجوحیة فهمه من الخطاب ومناط هذا الدلیل انّه یلزم ان المخاطب».

ص: 197

ش 4008، 64 برگ، 10×20، نستعلیق، بی تاریخ، اول و آخر ناقص. شاید با تطبیق با حواشی دیگر مؤلف آن معلوم گردد.

254- حاشیه معالم الاصول (اصول فقه، عربی)

از: خلیفه سلطان حسین بن محمد مرعشی آملی، (1001 _ 1064 ق)

آغاز: «الحمد للّه... فیقول العبد الغریق فی بحر العصیان المشرف بالانتساب الی ثانی سیدی شباب اهل الجنان الحسین...».

انجام: «.. فاحتمال التقیة فی احدهما دون الآخر یوجب الترجیح فما ذکرناه ساقط».

ش 2448، 80 برگ، 10×21، تحریر علیرضا بن محمد ابراهیم نهروشی یزدی در 1253. با مهر مربع «هو المالک من عواری الزمان لدی الجانی هادی الحسینی افجه ای» در برگ اول و آخر.

***

ش 2642، 74 برگ، 11×17، نسخ محمد حسن بن محمد رحیم ساوجی در 1296. حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده است.

***

ش 2722، 78 برگ، 10×19 نستعلیق سلیم در .1232

***

ش 2839، 74 برگ، 11×17، تحریر غلامعلی بن شیخ علی نوایی در .1186

***

ش 2959، 88 برگ، 11×15، تحریر .1248

***

ش 3797، 52 برگ، 15×20. نسخ، بی کا، بی تا. آغازش ناقص است.

ص: 198

255- حاشیة معالم الاصول = جواهر الاصول (اصول فقه، عربی)

از: ملا محمد رفیع بن رفیع گیلانی (حدود )1245

حاشیه استدلالی است بر معالم الاصول به عنوان «قوله _ قوله».

[الذریعة 5-263، 6-206، مرعشی 20- 214].

آغاز: «الحمد للّه المنعم المتعال والصلاة والسلام علی الرسول والال ما تفرع علی الاصول مسائل الحرام والحلال وبعد فیقول... قوله الفقه فی اللغة الفهم آه او جودة الفهم...».

انجام: «وفیه ان الظّن من اهتمام القدماء بالبحث من احوال الرجال واعتنائهم بالروایه انّما هو لاجل العمل والاعتماد کما دل علیه الوجه الثالث من حجّة القول الاوّل وهو العمل باخبار الاحاد وهذا وان اقتضی جواز الاعتناء بالاخبار الواردة فی الاصول ایضا الا انها وجبت بالبرهان القطعی».

ش 462، 172 برگ، 17×22، نستعلیق آقا بزرگ در 1297، حواشی با امضاء «منه» دارد، تصحیح شده است.

256- الحاشیة علی معالم الاصول (اصول فقه، عربی)

از: محمد بن حسن شیروانی (1098 یا 1099 ه )

حاشیه ای است بر معالم الاصول با عنوان «قوله _ قوله».

[الذریعة 6-210، فهرست مرعشی 1-38، مجلس 25- 364].

آغاز: «قوله الفقه فی اللغة الفهم، انما ابتدا بتعریف الفقه دون اصول الفقه کما هو المعروف فی کتب الاصول لان وضع الکتاب انما هو فی الفقه والتعرض لبعض المباحث الاصولیة...».

ص: 199

ش 1037، 78 برگ، 16×21، نسخ، بی تا، بی کا. آخرش ناقص است.

***

ش 1929، 77 برگ، 15×21، نسخ، بی تا، بی کا، با مهر بیضوی «جواد الموسوی». از آخر ناقص است.

***

ش 2827، 150 برگ، 10×14، نسخ محمد شریف در 1235، (ساکن قریه فرمان از توابع قمشه اصفهان) حواشی با امضاء «منه» دارد.

***

ش 3412، 83 برگ، 16×20، نستعلیق محمد علی بن قاسم علی قاریانی گلپایگانی در .1228

***

ش 3416، 115 برگ، 12×19، نستعلیق سده 11، ناقص است. با مهر مربع «علی اشرف 1162» و «المتوکل علی اللّه عبده اسداللّه 1246» و مهر بیضوی «الواثق باللّه الاکبر المذنب محمد جعفر» و تملک محمد جعفر بن محمد حسین و مهر مربع «العبد المذنب محمد تقی» با تملک محمد تقی بن محمد مؤمن فسوی فارسی در 1294، ومهر مربع «المستغنی من غیر اللّه عبده الراجی اسد اللّه 1247». حواشی از مؤلف با امضاء «منه مد ظلّه» دارد.

***

ش 3467، 85 برگ، 16×21، نستعلیق 1199. با مهر مربع «افوض امری الی اللّه عبده محمد» و مهر بیضوی «عبده محمد ابراهیم» و مهر مربع بزرگ «افوض امری الی اللّه عبده محمد ابراهیم 1235» و مهر بیضوی «عباسعلی». حاشیه نویسی دارد و تصحیح شده است.

ص: 200

257- حاشیة معالم الاصول (اصول فقه، عربی)

از: حسام الدین محمد صالح بن احمد مازندرانی، (م 1081 یا )1086

[الذریعة 6-207 _ مشار عربی -296 _ مرعشی 14-196 _ الفبایی آستان قدس - 211].

آغاز: «نحمدک اللهم یا من خلقنا ولم نک شیئا مذکورا ونشکرک یا من رزقنا بمشاهدة جلاله نضرة وسرورا ونصلی علی رسولنا الذی دعی الی دار السلام...».

انجام: «... قوله یقول ذلک الغیر اخبرنی فلان بکذا وفیه نوع مصادرة، قوله علی غیره...».

ش 2680، 225 برگ، 12×17، نسخ عباس در .1281

258- حاشیة الورقات (اصول فقه، عربی)

از: ؟

حاشیه ای است بر کتاب «الورقات» امام الحرمی ن عبدالملک بن عبداللّه جوینی نیشابوری (478 ق). این حاشیه در سال 974 به اتمام رسیده است. از عبارات پایان کتاب چنین به دست می آید که احتمالا مؤلف محیی الدین عبدالملک نعمانی است و از کشف الظنون به دست می آید که از شیخ احمد بن قاسم عبادی شافعی (وفات 992ق) باشد.

[کشف الظنون 2-2005، مجلس 37- 218].

آغاز: «المفردة ان تفتح لاختصاصها بلزوم الحرفیة والجر کما کسرت لام الامر ولام الجر اذا دخلت علی المظهر للفرق بینها وبین لام التوکید والاسم عند البصریین...».

انجام: «... فلو کان کل مجتهد مصیبا لزم اتصاف الفعل الواحد بالمتنافیین من الحظر والاباحة او الصحة والفساد او الوجوب وعدمه».

ص: 201

ش 1850، 42 برگ، 14×20، نسخ مسلم بن احمد در یک شنبه 12 جمادی الاول سال .982 آغازش افتادگی دارد.

259- الحبل المتین فی احکام الدّین (فقه، عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (شیخ بهائی (1031 ق)

میخواست احادیث و روایت های صحیح و حسن و موثق را با شرح و بیان و جمع بین آنها و احکامی که از آنها استنباط میشود در چهار منبع گرد آورد: منبع اول در عبادات، منبع دوم در عقود، منبع سوم در ایقاعات و منبع چهارم در احکام. تألیف این کتاب به پایان نرسید و فقط مقداری از منبع اول در احکام طهارت و صلاة و بعضی از ابواب دیگر پرداخته شده است. بخشی از آن در مشهد در سال 1007 به پایان رسیده.

[الذریعة 6-240، مرعشی 3-2، مجلس 25-318، مشار، عربی ص 302].

آغاز: «الحمد للّه الذی دلنا علی الطریق القویم ومن علینا بالهدایة الی الصراط... وفقنا عند تفرق الاهواء وتشعّب الاراء للتمسک بکتابه المبین وهدانا... المذاهب...».

ش 1756، 189 برگ، 18×25، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11 و 12) آخرش ناقص است.

260- الحجّ (فقه، عربی)

از: ؟

کتاب حج را تحت عناوین «سفینه» و «بحر» و «ساقیه» و «نهر» نوشته است. نسخه اصل است که به قلم مؤلف تحریر شده است.

آغاز: «کتاب الحج ویتبعه العمرة او یدخل فیه وفیه سفائن السفینة الاولی فی اقسامه وههنا ثلاثة ابحار البحر الاول فی الواجب من الحج وهو علی قسمی ن الواجب

ص: 202

باصل الشرع...».

ش 1065، 112 برگ، 19×24، نستعلیق مؤلف (تحریر سده 13 و 14). از انجام ناقص است.

261- الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة (فقه، عربی)

از: یوسف بن احمد بحرانی (1186 ق)

فقه استدلالی است در چند جلد و تا کتاب وصیت را دارد. و دارای دوازده مقدمه در مبانی احکام و آخرین مقدمه در فرق اخباری و اصولی است.

[الذریعة 6-289، مشار عربی 305، مجلس 25- 303].

آغاز: «الحمد للّه الذی هدانا بواضح الدلیل الی سبیل معادن العلم والتأویل وسقانا بکأس رحیق السلسبیل من زلال عیون الوحی والتنزیل...».

ش 177، 407 برگ، 21×31، نسخ بی تاریخ. کتاب طهارت است.

***

ش 178، 372 برگ، 20×30، نسخ ناد علی در 1241 در کاظمی ن8 کتاب طهارت است. سید فضل اللّه بنافتی مازندرانی وقف کرده است.

***

ش 179، 188 برگ، 21×30، نستعلیق بی تاریخ. کتاب طهارت تا ابتداء اغسال است.

***

ش 180، 442 برگ، 20×30، نسخ محمد تقی بن محمد حسین در 1227. متاجر تا وصایا است، با تاریخ تألیف وصایا (1184) با مهر بیضوی «ریحان اللّه بن جعفر الموسوی».

***

ش 2184، 131 برگ، 16×22، تحریر سده 13. این نسخه شش مقدمه اول کتاب صلاة را دارد. تصحیح شده.

ص: 203

ش 3314، 241 برگ، 16×20، نسخ خلف بن حاج عسکر در سوم شعبان 1200. این نسخه متاجر است.

***

ش 3597، 533 برگ، 20×30، نسخ محمد علی بن غلام شاه سیستانی در 1233، این نسخه کتاب طهارت است. با این یادداشت از محدّث قمی صاحب سفینة البحار: هدیة من الاحقر الاقل الی الشیخ العالم الاجلّ الفاضل الکامل الفقیه النبیه مرجع الخاصّ والعام حجة الاسلام شیخنا الشیخ محمد النهاوندی مدّ ظلّه العالی در .1337

***

ش 3689، 245 برگ، 20×32، نستعلیق 1237، این نسخه کتاب متاجر است.

262- الحدائق الندیة فی شرح الفوائد الصمدیة = شرح الصمدیة (نحو، عربی)

از: صدر الدین علی بن احمد حسینی دشتکی مدنی شیرازی (سید علیخان) (1052 _ 1120 ق)

مؤلف سه شرح مفصل، متوسط و مختصر بر کتاب «الفوائد الصمدیة» شیخ بهاء الدین عاملی (1030 ق) نگاشت، این شرح که شرح مفصل آن است «شرح کبیر» نیز نامیده میشود و چاپ شده است.

[الذریعة 6-290 و 13-362 _ مجلس 25-215 _ آستان قدس 12- 81].

آغاز: «الحمد للّه... من المحامد الابدیة والشکر علی... توجهت نحوه فعرفها بالفوائد الصمدیة، احمده فهو من... عن الاشباه والنظائر... بتسهیل الفوائد وتکمیل المقاصد فی جمیع الموارد...».

انجام: «... ولم یبق منه اثر وان خشیت المبالغة قلت الّا رسمه صبیحة یوم الاثنین الثلث عشرة خلون من جمادی الآخرة... وذلک بالدیار الهندیة وانا اسأل اللّه جل

ص: 204

جلاله من فضله وانعامه ان یتم النعمة بقبوله».

ش 2421، 304 برگ، 19×30، نستعلیق عبدالکریم بن ملا محمد ظاهر در 1220. با مهر بیضوی «المتوکل علی اللّه نصر اللّه» و «المتوکل علی اللّه عبدالکریم» و «عبده حسین بن هادی» در برگ آخر نسخه.

263- حدیث قدسی = چهل سوره (حدیث، عربی)

از: ؟

آغاز: «بسمله. یا بنی آدم لا تلعنوا المخلوقین فترجع اللعنة علیکم».

ش 1129، 39 برگ، 17×22، نسخ عبدمناف، بی تاریخ. از سوره دهم تا چهلم را دارد. واقف: کربلایی محمد حسین سال 1310. آغاز و انجام ناقص.

264- حدیقة المؤمنین = شرح صغیر (فقه، عربی)

از: سیّد علی بن محمد علی طباطبائی (صاحب ریاض) (1231 ق)

شرح مزجی مختصری است بر کتاب «المختصر النافع» محقق حلّی. و چون شارح، شرح مفصل دیگری به نام «ریاض المسائل» (شرح کبیر) دارد، این شرح به «شرح صغیر» معروف شده است. تاریخ تالیف 1204. چاپ شده است.

[الذریعة 6-389 و 14-60، مرعشی 6-281 و 9-178، مجلس 38-467 الفبایی آستان قدس 346].

ش 27، 248 برگ، 22×34، نسخ زین العابدین بن کربلایی میر نقی موسوی هزار جریبی در محرم 1236 در ساری. در مدرسه نواب والا خلف فتحعلیشاه محمد قلی میرزا.

نسخه کامل است و از طهارت تا دیات را دارد.

***

ص: 205

ش 47، رحلی، 258 برگ، نستعلیق 1227، شامل طهارت تا مقداری از کتاب لقطه. با یادداشت تملک مورخ .1266

***

ش 1023، 335 برگ، 16×25، نسخ، بی کا، بی تا. از طهارت تا دیات را کامل دارد.

***

ش 1269، 22 برگ، 16×22. نسخ، بی کا، بی تا. فقط مقداری از طهارت و نکاح را دارد.

***

ش 1685، 117 برگ، 19×32، نسخ 1242. اعتکاف تا حج و تجارت را دارد.

***

ش 2331، 182 برگ، 16×21، نستعلیق صادق شهیر به آقا جان بن ملا حسن یا زواری کاسگری المسکن در 1204 در مدرسه حاج ابراهیم تفلیسی در قصبه بارفروش.

این نسخه از نکاح تا دیات را دارد، تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

265- حرز الأمانی و وجه التّهانی = الشاطبیه = منطومه... (تجوید، عربی)

از: ابو محمد قاسم بن فیره شاطبی (590 ق)

قصیده ای است مشهور به «شاطبیّه» در هزار و صد و هفتاد و سه بیت که کتاب «التیسیر» دانی را در آن

به نظم دراورده و مورد توجّه دانشمندان علم قرائت و تجوید واقع شده و بر آن شرحهای فراوانی نوشته اند.

[کشف الظنون 1-646، مرعشی 4-14، مجلس 10-1905، سرکیس 1- 1092].

آغاز: «الحمد للّه حق حمده والصلوة علی محمد واله...»

بدأت ببسم اللّه فی النظم أولا

تبارک رحمانا رحیما وموئلا

وثنّیت صلّی اللّه ربی علی الرّضا

محمّد المهدی الی الناس مرسلا

ص: 206

وابیاتها الف تزید ثلاثه

ومع مأة سبعین زهرا وکمّلا

وقد کسبت منها المعانی عنایة

کما عریت عن کل عوارا مفصلا

ش 663، 149 برگ، 10×20، تحریر سده 11 و 12. با مهر مربع «وقف مدرسه حسینیه حاجی سید حسین لاریجانی فی شهر رجب 1308» و مهر بیضوی «بسم اللّه الرحمن الرحیم».

266- الحقائق (اخلاق، عربی)

از: محمد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی، (1009 _ 1091 ق)

تلخیص کتاب دیگر وی «محجة البیضاء» است دارای شش مقاله و هر مقاله مشتمل بر ابواب و فصول. این کتاب را در آخر عمر (1090) نگاشته و چاپ شده است.

[الذریعة 7-28، مرعشی 4- 32].

آغاز: «الحمد للّه الذی نور قلوبنا بنور الایمان وعرفنا من اسرار الحدیث والقرآن والصلاة علی... انی اذکر بعون اللّه فی هذا الکتاب من اسرار الدین ما یرتقی به من کان له قلب او القی السمع وهو شهید...».

انجام: «... ولرحمتک رجوت وبک آمنت والیک انبت وتضرعت فارحم الیک فقری وفاقتی و [...] تحسّر وجهی وحیرتی وسؤاة ذنوبی انک ارحم الراحمین».

ش 2723، 185 برگ، 12×19، دو ورقش نسخ محمد حسین بن محمد قاسم قمشه ای در 1302 و بقیه تحریر سده 12 میباشد. با تملک موسی بن محمد رضا و مهر بیضوی «موسی بن محمد رضا 1271» روی برگ اول.

ص: 207

267- حق المبین فی تصویب رأی المجتهدین وتخطئة الاخباریین

(اصول فقه، عربی)

از: جعفر بن خضر نجفی (کاشف الغطاء) (_ 1227 ق)

رساله ای است در بیان عقاید اخباریان و فرق عقائد آنها با مجتهدان و اثبات قول مجتهدین که در اصفهان برای فزرندش شیخ علی بن جعفر در ضمن هشت مطلب تالیف کرده است.

[الذریعة 7-37 _ مرعشی 14-39 _ مجلس 38-509 _ الفبایی آستان قدس - 224].

آغاز: «الحمد للّه الذی خلق الانسان وعلمه البیان وصلی اللّه علی محمد وآله سادات الزمان ما طلعت الکواکب وظهر فی السماء نجم ثاقب اما بعد فانه قد قامت الحرب علی ساق...».

انجام: «... وصریح الدلالة علی غیره ومقطوع الصدور والاصح وغیره الی غیر ذلک وکذا الحال فی اوامر الحکام والموالی ونحوهم وفی الوصایا والمسجلات وجمیع الخطابات... کما لا یخفی، تمت».

ش 3496، 38 برگ، 16×21، نسخ، بی کا، بی تا. آثار صحیح دارد.

268- الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیّة (فلسفه، عربی)

از: صدر الدین محمد بن ابراهیم شیرازی (ملا صدرا) (1050 ق)

این کتاب را در روزگار استادش میرداماد (1040 ق) نگاشته است. و در چهار جلد میباشد بدین ترتیب: جلد اول: فی الامور العامه، جلد دوم: فی العلم الطبیعی، جلد سوم: فی العلم الالهی، جلد چهارم: فی علم النفس من المبدأ الی المعاد.

[الذریعة 2-60، کتابشناسی جامع ملا صدرا ص 140، مرعشی 15-45، مجلس 11- 194].

ص: 208

آغاز: «الحمد للّه فاعل کل محسوس و معقول و غایة کل مطلوب ومسئول والصلاة علی صفوة عباده وهداة الخلق الی مبدئه سیّما السیّد المصطفی محمد9... وبعد فیقول الفقیر الی رحمة ربّه الغنی محمد المشتهر بصدر الدین الشیرازی...».

ش 235، 307 برگ، 19×30، نسخ، بی کا، بی تا. شامل جلد اول و دوم. حواشی از احمد بن علی تبریزی دارد که گویا جدّ مجتهدیهای تبریز است. با مهر بیضوی «عبده محمد علی بن علی» و یادداشت تملک محمد علی بن علی بن لطفعلی 1299 و مهر مربع «عبداللّه بن احمد». در سرصفحه تمام صفحات عبارت «بسم اللّه خیر الاسماء» آمده است.

***

ش 502، 247 برگ، 15×20، نستعلیق، بی کا، بی تا. شامل جلد اول است.

***

ش 529، 279 برگ، 14×22، نستعلیق میراسماعیل بن میر ابوالهادی بیرجندی قائینی حسینی در 1208. جلد اول است.

***

ش 3531، 292 برگ، 15×21، تحریر عبدالرسول بن محمد حسن اصفهانی در 1250. جلد اول است.

***

ش 3720، 191 برگ، 14×21، نستعلیق 1285. جلد چهارم است.

269- حلیة الکمیت (ادب، عربی)

از: شمس الدین محمد بن حسین نواجی (859 ه )

با نثری ادبی در بیست و پنج باب درباره مدح شراب و مجلس شرابخواری و ساقی و آداب و شرائط آن و اشعاری مناسب با هر مورد آنها نگاشته است و در پایان کتاب

ص: 209

بابی در مورد توبه و مضرات میگساری آورده است تاریخ تالیف 824 .

[کشف الظنون 1-687، مرعشی 12-54، مجلس 25-225، الفبایی آستان قدس 228].

آغاز: «بسم اللّه الرحمن الرحیم. الحمد للّه الّذی ادار کؤس الأدب علی اهل الذّوق فمالوا طربا من قهوة الانشاء واطلع نجوم حبابها فی سماء البلاغة...».

انجام: «وما اسلفناه من تعاظم الذّنوب ولکن:

ان ختم اللّه بغفرانه فکلّما لاقیته سهلٌ

قال جامعُهُ تغمده اللّه برحمته وکان الفراغ من تبیضه وتحریره علی ید جامعه عفا اللّه عنه...».

ش 1594، 365 برگ، 18×32، نسخ احمد بن اسد اللّه تبریزی در .1298

***

ش 3215، 189 برگ، 17×24. نسخ سده نهم. آغاز این نسخه:

الحمد للّه الذی خلق الانسان.. با یادداشت تملک سید احمد مؤید عظیم در .1243

270- حلّ مشکلات الاشارات = شرح الاشارات (فلسفه، عربی)

از: خواجه نصیر الدین محمد بن محمد طوسی، (597 _ 672 ق)

شرحی است بر کتاب «الاشارات والتنبیهات» ابن سینا (427 ق) که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم و در آن به بسیاری از تشکیکات و ایرادات فخر الدین رازی پاسخ داده شده و نگارش آن در اواسط ماه صفر 644 ق پایان یافته است.

[الذریعة 7-75 _ مرعشی 3-102 _ آستان قدس 11- 180].

ش 2271، 241 برگ، 13×23، نستعلیق اسد اللّه در 1075. از نمط سوم تا پایان کتاب را دارد. آغازش افتادگی دارد.

***

ص: 210

ش 2602، 96 برگ، 10×17، نسخ سده 11 این نسخه بخش طبیعیات را دارد.

***

ش 4178، تحریر .1104

271- حلّ الموجز (طب، عربی)

از: جمال الدین محمد بن محمد آقسرائی (771 ق)

شرحی است با عناوین «قال _ اقول» بر کتاب «موجز القانون» ابن نفیس قرشی (687 ق). شارح در مقدمه اش گوید که در این شرح نقل نکردم جز آنچه در کتاب های معتبر این فن آمده است.

[الذریعة 14-95، کشف الظنون 2-1899، مرعشی 9- 23].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین... وبعد فان الطب علم شریف بشرف موضوعه و... وشدة الحاجة الیه وفی الاشتغال به من الثواب الجزیل، لا یوصف...».

انجام: «... وربما احیتج الی فصد ان کان فی الدم کثرة مفرطة ولا یتمکن من النظر فاذا فرغ من الماء و...».

ش 1797، 234 برگ، 18×26، نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده دهم).

272- الحلیة اللامعة للبهجة المرضیّة = حاشیه سیوطی (نحو، عربی)

از: سید محمد باقر بن محمد نقی شفتی (حجة الاسلام شفتی) (1260 ق)

حاشیه ای است با عناوین «قوله _ قوله» بر کتاب «البهجة المرضیّة فی شرح الالفیة = سیوطی» جلال الدین سیوطی (910 ق). هنگامی که یکی از شاگردان مؤلف نزد وی «سیوطی» خوانده این حاشیه را حین تدریس آن نوشته است و در مدّت چهار ماه آن

ص: 211

را تنظیم کرده است.

[الذریعة 7-82، مرعشی 2- 347].

آغاز: «الحمد للّه الّذی امرنا بالابتداء فی الافعال علی البهجة المرضیّه واخبرنا علی کلمة هی کافیة للنّجاة وکلام هو مغن وشافیة ورفع فاعل الخیر بتصریح البرهان».

انجام: «اَیا طالبی رضاء المنان ان تلطّفوا علیّ بالدّعاء ولو بعد مرور الازمان وان ترحمونی باخطار ذکری فی قلوبکم عند اوقات المطالعة فی اللّیالی والایّام ایّدکم اللّه تعالی لما یُحبّه ویرضاه ومنعکم عن ارتکاب ما یسخطه عنکم».

ش 671، 124 برگ، 14×20، نستعلیق، بی کا، بی تا. حاشیه با امضاء «منه مدّ ظلّه» دارد. واقف: مصباح نجم الممالک.

***

ش 3532، 282 برگ، 14×21، نسخ، بی کا، بی تا.

273- الحماسة (ادب، عربی)

از: ابوتمام حبیب بن اوس طائی (حدود 231 ق)

انتخابی است از اشعار ادباء بزرگ عرب که در ده باب ترتیب داده شده: 1_ باب الحماسه، 2_ المراثی، 3_ الادب، 4_ النسب، 5_ الهجاء، 6_ الاضافات، 7_ الصفات، 8_ السیر، 9_ الملح، 10_ مذمّة النساء ولی این کتاب به باب اول آن که «الحماسه» است شهرت یافته.

[الفبایی آستان قدس ص 229، کشف الظنون 1-691، مرعشی 12-24، سرکیس 10- 297].

آغاز: «قال الشیخ الامام ابوالحسین احمد بن فارس بن زکریا رحمه اللّه سألت اتاک اللّه سؤلک وسهل الی کل خیر سبیلک عن شأن اختیار ابی تمام المسمی الحماسة ومن این منشؤه...».

ص: 212

ش 1742، 276 برگ، 17×27، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 13). حاشیه نویسی دارد.

274- الحماسة (ممکن است نام دیگری داشته باشد) (ادب، عربی)

از: ؟

کتابی است در شعر عربی از شعرای قدیم عرب در چند باب که این نسخه این بابها را دارد باب (2) در تغازی، باب (4) در مکارم اخلاق، باب (6) در شکر و ثناء، باب ()7 در استعطاف و المعاتبات، باب (8) در هجاء. باب (10) امثال و حکم، باب ()11 سلطانیات. این کتاب غیر از الحماسه ابو تمام است.

ش 1290، 67 برگ، 16×23، نسخ، بی تا، نسخه کهنی است. از باب دوم تا هشتم را دارد.

275- الحوزات والروضات (دعا، عربی)

از: محمد مهدی بن محمد نعیم عقیلی مشهدی _ شهید ثالث _ ، (قرن )12

کتابی است در ادعیه و اوراد معهود و زمان دار ایام و هفتهها که بنام شاه سلطان حسین صفوی تالیف و در چند حوزه و یک خاتمه تنظیم شده است:

الحوزة الاولی؛ فیما یتعلق بالفریضة الیومیة (10 روضه).

الحوزة الثانیة؛ فیما یتعلق بالنوافل الیومیة والتعقیبات المختصّة (14 روضه).

آغاز: «... وجعلته تحفة لبوّاب عتبة حفّت حفاظة حمایة حرّاسها بمعاقل الوقایة».

انجام: «... وبک استجیر فی جمیع اموری وانت غیاثی وعمادی وانت عصمتی ورجائی...».

ش 2427، 171 برگ، 13×21، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12) این نسخه تا اواسط روضه پنجم از حوزه پنجم را دارد و یک برگ آغازش افتاده.

ص: 213

276- حیاة الارواح (کلام، عربی)

از: محمد جعفر بن سیف الدین استرآبادی، (_ 1260 ق)

رساله ای است در اصول دین و مذهب که در یک مقدمه و پنج باب تنظیم شده است، مطالب مفصلتر به کتاب های «مصباح الهدی» و «البراهین القاطعة» خود مولف ارجاع داده شده و بیشتر به سؤالات و آراء و شبهات شیخیه پاسخ داده شده است.

[مرعشی 2-321 _ مجلس 26-236 _ الذریعة 7-115 _ الفبایی آستان قدس - 230].

آغاز: «الحمد للّه الواجب بالذات، الذی... الممکنات وصاحب الکمالات من الصفات والذی یکون صفاته الذاتیة عین الذات والواحد من جمیع الجهات...».

انجام: «... ومن تولانی ونصرنی وحارب من حاربنی بفعل او قول فی سبعین الفا من جیرانه واقربائه نحو ذلک اللهم ارزقنا کل ذلک».

ش 3014، 159 برگ، 10×15، نستعلیق 1293. مجموعه ای از احادیث اخلاقی در پایان این نسخه است.

277- حیاة الحیوان (عربی)

از: شیخ کمال الدین محمد بن عیسی الدمیری الشافعی (808 ق)

در بیان احوال و خواص انواع حیوانات و عجائب و منافع و مضار آنها و این کتاب مشهوری است در این علم اگر چه مصنف آن مانند جاحظ اهل این فن نیست اما کتاب جامع و خوبی است و خود نیز که فقیه و محقق است در اول کتاب به این نکته اشاره کرده است.

[کشف الظنون 1- 696].

ص: 214

آغاز: «بسمله. قال الشیخ الامام العالم العلامة... الحمد للّه الذی شرف نوع الانسان بالاصغرین القلب واللسان وفضله علی سائر الحیوان بنعمتی المنطق والبیان...».

ش 129، 277 برگ، 18×28، نسخ، بی تاریخ، شاید تحریر سده نهم باشد. با مهر بیضوی «عبده محمد علی بن علی». علامت تصحیح دارد. با یادداشت تملک ابراهیم بن جعفر مظفری مورّخ .978

***

ش 139، 360 برگ، 21×30، نسخ سده .13

278- خریدة العجائب وفریدة الغرائب (جغرافیا، عربی)

از: زین الدین عمر بن مظفر ابن الوردی القرشی البکری (749 ق)

مؤلف دائره ای برای کره زمی ن تصور نموده و ضمن چند فصل پیرامون آن گفتگو کرده است. نیمه اول آن درباره اقالیم و نیمه دوم درباره معادن و نباتات و حیوانات میباشد.

[کشف الظنون 1-701، مرعشی 6-84، الفبایی آستان قدس 233].

آغاز: «قل لا یعلم من فی السموات والارض الغیب الا اللّه الحمد للّه غافر الذنب وقابل التوب شدید العقاب عالم الغیب راحم الشیب منزل الکتاب مسبّب الاسباب...».

انجام:

ما هب نشر صبا واهتز نبت ربا

وفاح طیب شذا فی نسمة السحر

ابیاتها ست عشر بعدها مائة

کلامها وعظة ابهی من الدرر

«عناوین و خطوط شنگرف _ تصحیح شده _ در ابتدای نسخه اشعاری از حاج میرزا لطف علی در مدح مولا علی علیه السلام با مطلع

ص: 215

«داروی دل زارم در کوی [بتان] باشد

نی در چمن ار شد نی در سبلان باشد...»

در 105 بیت و 24 بیت شعر ترکی در مدح میرزا جواد مجتهد، این نسخه از روی نسخه مورخ 1088 کتابت شده است.

ش 523، 131 برگ، 14×22، نسخ محمد رسول بن یعقوب سرابی در 1278. از روی نسخه مورخ 1088 نوشته شده است. در آغاز این نسخه اشعاری از حاج میرزا لطفعلی در مدح حضرت علی علیه السلام (105 بیت) نوشته شده است. آغاز اشعار مدح:

داروی دل زارم

در کوی [بتان] باشد

نی در چمن ار شد

نی در سبلان باشد

و نیز در برگ اول و آخر اشعاری و تاریخ تولد و وفات و غیره دیده میشود که گویا بخط همان میرزا لطفعلی است که ظاهرا جدّ خاندان مجتهدی تبریز است.

***

ش 3591، 104 برگ، 21×33، نسخ محمد علی بن محمد بن عبداللّه الشریکی البحرانی در 1270. با یادداشت تملک احتشام الدوله در 1271 با مهر بیضوی «احتشام الدولة».

279- الخصائص الحسینیة (عربی)

از: جعفر بن حسین شوشتری، (_ 1303 ق)

مولف قصد داشت سیصد خصیصه که ویژه امام حسین علیه السلام بود بهمراه قضایای کربلا را در سی عنوان گرد آورد که در جلد اول که در دست است دوازده عنوان را نگاشته و

از جلد دوم اطلاعی در دست نیست.

[الذریعة 7-166 _ مرعشی 16-37 _ الفبایی آستان قدس - 234].

آغاز: «الحمد للّه وسلامه علی عباده الذی اصطفی... امّا بعد فیقول الاحقر ابن

ص: 216

الحسین جعفر التستری انه لما اشتعل الراس شیبا. وامتلاءت العینه عیباه ورایت انی ذرفت علی الستین و...».

انجام: «... والی متی اقول محمد صلّی اللّه علیه وآله وسلّم وقد قال محمد صلّی اللّه علیه وآله وسلّم حسین منّی وانا من حسین... وکفی ذلک عنّا ملاحظة التّطبیقات فی الفضائل والأبتلاءات فجمیع ابتلاءات الحسین علیه السلام وردت علی صلّی اللّه علیه وآله وسلّم».

ش 2181، 157 برگ، 16×22، نستعلیق 1301. این نسخه شامل دوازده عنوان است با مهر بیضوی «اسماعیل الحسینی صدر الذاکرین».

280- الخصال (حدیث، عربی)

از: محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق (381 ق)

احادیثی که شامل شماره است گردآوری شده است.

[الذریعة 7-162، مرعشی 1-106، مجلس 25- 122].

ش 1366، 88 برگ، 12×17، نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11) تا خصال اثنی عشر را دارد اول و آخرش ناقص است.

281- خلاصة الافکار (دعا، عربی)

از: محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی، (_ 1091 ق)

رساله ای در اذکار و ادعیه وارده که در حالات مختلف شب و روز خوانده میشود، این رساله که در سال 1033 ق پایان یافته در یک مقدمه و دوازده فصل و یک خاتمه تنظیم شده و چاپ شده است.

ص: 217

]الذریعة 7-211 _ کتابشناسی آثار فیض -170 _ ملی تهران 9-183 _ مرعشی 9-277 _

دانشگاه تهران 12-2792 _ ملک تهران 9- 17[.

آغاز: «اما بعد الحمد والصلاة فیقول جامع کتاب خلاصة الاذکار واطمی نان القلوب ومصنفه... هذا فهرست الکتاب بفصوله الاثنی عشر... بسم اللّه ربنا لولا ما وجب علینا من قبول امرک لنزهناک عن ذکرنا ایاک...».

انجام: «... فرغ من تألیفها وتسویدها فی سنة... للعبد الفقیر الی رحمة ربه الغنی الضعیف عملا الجسیم املا الکثیر زللا المسئ الملقب بمحسن... وختم بالباقیات الصالحات اعماله، تمت».

ش 2611، 134 برگ، 11×17، نستعلیق محمد محسن بن ملا محراب در 1124. چند برگ شامل ادعیه و ختومات و احراز و غیره ضمیمه این نسخه است. حاشیه نویسی و علامت تصحیح دارد.

282- خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال (رجال، عربی)

از: ابو منصور حسن بن یوسف بن مطهر حلی (علامه حلّی)، (_ 726 ق)

کتابی است در معرفت راویان احادیث که در دو قسم تنظیم و در 13 یا 22 ربیع الثانی 693 ق تالیف آن به پایان رسیده است.

القسم الأول؛ فیمن یعتمد علیهم.

القسم الثانی؛ فیمن لا یعتمد علیهم.

]الذریعة 7-214 _ ملی تبریز 1-461 _ ملی تهران 9-262 _ مرعشی 17-263 _ مجلس 12-105

مشار عربی - 334[.

آغاز: «الحمد للّه مرشد عباده الی سبیل السداد وهادیهم الی طریق النفع فی المعاش والمعاد وصلّی اللّه

علی اشرف العباد محمد النبی المصطفی الهاد... وبعد فان العلم

ص: 218

بحال الرواة من اساس الاحکام الشرعیّة...».

انجام: «... والباقی من الرّوایات الی هولاء المشایخ والی غیرهم مذکور فی کتابنا الکبیر من اراده وقف علیه هناک والحمد للّه وحده وصلّی اللّه علی خیر خلقه محمد المصطفی... وآله المصطفین من الانس وسلّم تسلیمآ».

ش 3417، 174 برگ، 13×20، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12) از روی نسخه ای که با نسخه بخط شهید ثانی مقابله شده بود نوشته شده است و حواشی از شهید ثانی دارد. با مهر بیضوی «الراجی بعفو اللّه عبداللّه 1114» روی برگ اول.

***

ش 3780، 90 برگ، 11×18، نستعلیق محمد بن عبدالرزاق در سال 998. این نسخه فقط قسم اول را دارد.

283- خلاصة الحساب (ریاضیات، عربی)

از: شیخ بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (شیخ بهائی) (1031 ق)

مشتمل بر یک مقدمه و ده باب و یک خاتمه است.

[الذریعة 7-224، مرعشی، 1-54، آستان قدس 8- 146].

آغاز: «نحمدک یا من لا یحیط بجمع نعمه عدد ولا ینتهی تضاعف قسمه... ان علم الحساب لا یخفی علو شأنه وسموّ مکانه و... مسائله ووثاقة دلائله».

انجام: «ولا تبذلها لکثیف الطّبع من الطّلاب لئلّا یکون معلّقا للدرّ فی اعناق الکلاب فانّ کثیراً من مطالبها حریّ بالصّیانة والکتمان حقیق بالاستتار عن اکثر اهل هذه الزّمان واحفظ وصیتی الیک واللّه حفیظ علیک».

ش 782، 28 برگ، 13×20، نستعلیق .1235

***

ص: 219

ش 1471، 30 برگ، 12×18، نسخ، عنایت اللّه یا غیاث اللّه بن شمس الدین در 1119. با مهر بیضوی «شعاع» بر برگ اول.

***

ش 2753، 45 برگ، 12×18، نسخ محمد طالب بن محمد تقی جوشقانی در 1060 در منطقه جوشقان. تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

***

ش 3943، 35 برگ، 15×18، نسخ، بی کا، بی تا.

284- الخلاف فی الاحکام = مسائل الخلاف (فقه، عربی)

از: شیخ الطائفة محمد بن حسن طوسی (شیخ طوسی) (460 ه . ق)

مسائلی که در آنها بین شیعه و اهل سنّت اختلاف است گرد آورده و در هر مسأله اقوال را ذکر می کند. سپس اشاره مختصری به ادلّه شیعه می نماید. این کتاب به ترتیب کتب فقهی تنظیم شده است.

[الذریعة 7-235، مرعشی 1-139، مشار، عربی ص 337].

آغاز: «»الحمد للّه حق حمده... سألتم ایّدکم اللّه املاء مسائل الخلاف بیننا وبین من خالفنا....

ش 1684، 223 برگ، 22×33. نسخ محمد علی بن آخوند ملا محمد اسماعیل اصفهانی در سال 1306. این نسخه احیاء الموات تا امهات الاولاد را دارد.

***

ش 1688، 264 برگ، 22×33، نسخ، بی کا، بی تا. از طهارت تا مزارعه را دارد.

ص: 220

285- خلق الکافر = حکمة خلق الکافر (کلام، عربی)

از: محمد بن حسن حر عاملی، (_ 1104 ق)

رساله ای کوتاه در علل و حکمت خلقت کافر که در دوازده فصل و یک خاتمه تنظیم و در اواخر صفر 1076 تالیف شده است: 1_ ذکر العلل والوجوه، 2_ ذکر جملة من الاخبار، 3_ فی ابطال الجبر واثبات الاختیار، 4_ فی ذکر الشبهات، 5_ فی الجواب عن الشبهات، 6_ ذکر نبذة من الاحادیث فی بطلان الجبر والتفویض، 7_ بعض الاحادیث الدالة علی القدر والاختیار، 8_ احادیث الطینة، 9_ فی تاویل المشکل من الاخبار، 10_ جواب هذه الاخبار، 11_ فی تاویل مشیة اللّه وارادته، 12_ توجیه القضاء والقدر.

[الذریعة 7- 246].

آغاز: «الحمد للّه المتفضل بالخلق والانشاء، الذی یودع حکمته فیما یشاء ویظهر قدرته فی سائر الاشیاء ویقضی بما اراد فیعدل فی القضاء...».

انجام: «... ولذلک تری فی الاحادیث تفاوتا عظیما فی العبارات لانهم کانوا یکلّمون الناس علی قدر عقولهم ومبلغ افهامهم».

ش 3497، 38 برگ، 14×21، نسخ 1278 این نسخه با نسخه اصل مؤلف، توسط حسن بن علی نائینی در 1278 در اصفهان مقابله و تصحیح شده است.

286- خواص السور والأدعیة (علوم قرآن، عربی)

از: ؟

رساله ای است مختصر در خواص سور و آیات قرآنی و بعضی از ادعیه. از امام ابوحامد غزالی چند مورد نقل کرده و مؤلف از عامّه است.

[ر.ک: فهرست استوری 1- 403].

ص: 221

آغاز: «قال علیه الصلاة والسلام: من قرأ فاتحة الکتاب فکانما قرأ التوراة والانجیل والزبور والفرقان...».

انجام: «... ثم اقرأ سورة الحدید الی بصیر ثم قل... فتحت فیها باب الاستمطار من الفتاح العلیم ثم یذکر الاسم سبعا».

ش 1403، 55 برگ، 13×17، نسخ سده نهم و دهم. اول و آخرش ناقص است.

287- خواص القرآن (علوم قرآن، عربی)

از: تمیمی ؟

با مقدمه ای نسبتا طولانی در کیفیت تعلم مؤلف از استادی هندی آغاز شده است و بعد، از آغاز قرآن به خواص آیات مبارکه پرداخته است و هنگامی که از استاد خود نقل کرده عنوان «قال الحکیم» را به کار برده است. احتمالا این کتاب همان «الدر النظیم...» باشد.

آغاز: «قال الشیخ الامام العالم الحکیم الفاضل التّمیمی رضی اللّه عنه ما زلت علی الامور الخفیّه وابحث عن الخواصّ والمنافع و... البلاد واسأل کلّ عالم الی ان وقع لی کتاب فیه منافع سور القرآن العظیم».

انجام: «والحمد للّه عدد قطرات الامطار سبحانک والحمد للّه عدد البحار سبحانک والحمد للّه عدد الرّمل والحصی سبحانک والحمد للّه عدد ما احصاه».

ش 3895، 115 برگ، 13×20، نسخ، بی کا، بی تا. با سرلوح زرین در برگ اول و تذهیب در همه صفحات. با ترجمه فارسی زیر سطرها.

ص: 222

288- الدرر الباهرة فی تصویر المعرفة الممکنة فی حق اللّه سبحانه (عرفان، عربی)

از: ابوطالب بن ابی تراب حسینی قائنی خراسانی، (م 1293 ق)

رساله ای است در باب توحید و صفات الهی و امامت و مقامات و فضائل معنوی ائمه معصومین علیهم السلام که با مشرب خاص و عرفانی نگاشته و در فقرات متعدد با عناوین «دره _ دره» تنظیم شده است، این رساله در شامگاه سه شنبه 24 ذیحجه 1277 ق پایان یافته است.

[الذریعة 8-90 _ الفبایی آستان قدس - 245].

آغاز: «الحمد للّه الذی تجلی لعباده باسمائه الحسنی وتبیّن لهم بامثاله العلیا والصلاة علی المبعوث فی امّ القری وآله الکرام اولی النهی ما دامت السموات العلی والارضون السفلی... ان هذه درر باهرة فیما یمکن من تصویر معرفته...».

انجام: «... فاختار فاطمة علی نساء العالمین فانّ من لفظة ثم یستفاد الدلالة لدلالته علی التراخی ولیس هیهنا الّا الرتبة ولحدیث الانوار التی تزهر بها لعلی علیه السلام فی کل یوم ثلاث مرات فلما ولد الحسین علیه السلام ارتفع ذلک ودلالته ظاهرة، تمت».

ش 2585، 110 برگ، 10×16، نسخ عبدالرضا بن عبدالحسین هردنگی در 1291. حواشی از مؤلف بخط او با امضاء «منه عفی عنه» دارد با مهر بیضوی «عبدالرضا» در برگ آخر.

289- درة التأویل فی متشابه التنزیل (علوم قرآن، عربی)

از: ابوالقاسم حسین بن محمد بن مفضل (راغب اصفهانی)

مؤلف آیات متشابه قرآن مجید را در این کتاب گرد آورده و با عناوین «والجواب _ فالجواب». آنها را توضیح می دهد. نام مؤلف در ابتدای نسخه «قال الامام...» آورده شده است.

[کشف الظنون 1- 739].

ص: 223

آغاز: «بسمله... اعلموا حملة الکتاب الحکیم وحفظة القرآن الکریم وفّقکم لحق علمه بعد حقّ تلاوته واَذَاقَکم من تأویله ما یشعفکم بحلاوته انّه مذخصّنی اللّه باکرامه وشرّفنی».

انجام: «الآیة الثالث منها قوله تعالی إنْ اَراد بکم ضرّآ اَوْ اراد بکم نفعا... اللّه بما تعملون خبیرا وقال بعده وهو الّذی کفّ».

ش 921، 191 برگ، 15×18، نسخ، بی کا، بی تا (شاید تحریر سده هفتم و هشتم باشد) از سوره بقره تا فتح را دارد بقیه نسخه افتاده است. با این یادداشت: انتقل هذا المجلد بالهیة الشرعیة من السّید الجید الاجل والاخ الاعزّ الاظل بقیه السلاطین وتقاوة النقبا، والسلاطین... طه ویس وکهف الفقراء والمساکین سید سلطان ابراهیم بن سید محمد الفلاح المشعشع اخو السید محسن سلطان الجز اثر والبصرة الی العبد الفقیر الی رحمة اللّه القویّ محسن بن رضی الدین محمد.

290- درّة التنزیل وغرّة التأویل فی التفسیر والتأویل (علوم قرآن، عربی)

از: محمد بن مهدی حسینی تبریزی (ق 13 ه

. ق)

مطالبی درباره علوم قرآنی و مسائل تجوید در یک مقدمه و 14 باب و یک خاتمه نگاشته است و تقدیم به محمد شاه قاجار نموده: المقدمة فی فهرست ابواب هذا الکتاب، الباب الاول فی جمع القرآن وترتیبه، الباب الثانی فی فواتح السور وخواتمه، الباب الثالث فی اسامی القُرّاء العشرة واحوالهم، الباب الرابع فی معرفة المکی والمدنی، الباب الخامس فی الافراد والجمع واطلاقات العرب، الباب السادس فی معرفة مقدّمه ومؤخّره، الباب السابع فی معرفة غرائبه، الباب الثامن فی معرفة الوجوه، الباب التاسع فی کیفیّات القراءة، الباب العاشر فی الادغام والاظهار، الباب الحادی عشر فی الفتح و الامالة والمدّ والقصر.

[الذریعة 8- 95].

ص: 224

آغاز: «احمد من انزل الفرقان علی احمد لیکون للعالمی ن نذیرا وعلّم البرهان والقرآن علی محمّد فجعله سراجاً وقمراً منیراً فلک الحمد یا ملهم الحمد... وبعد فانّ کتاب العزیز الّذی لا یأتیه الباطل من بین یدیه ولا من خلفه».

انجام: «لأنّهم اهل العقل والتمییز او لما امر بالاستعاذة من شرّهم [...] الاستعاذة وقعت من شرّ الوسواس الی النّاس بربّهم ][...] الهُهُم ومعبودهم واللّه اعلم».

ش 3969، 49 برگ، 13×20، نسخ، بی کا، بی تا.

291- الدرّة المنظومة = الدرة الغرویة (فقه، عربی)

از: سید محمد مهدی بن مرتضی طباطبایی؛ (سید بحر العلوم) (1212 ق)

منظومه ای است در فقه که کتاب الطهارة والصلاة تا نماز طواف توسط مؤلف سروده شده است. و مکرر در ایران به چاپ رسیده است.

[الذریعة 8-109، الفبایی آستان قدس 245].

آغاز:

افتتح المقال بعد البسمله بحمد خیر منعم والشّکر له

مصلّیا علی نبی الرّحمة وآله الاطهار اهل العصمه

ش 791، 87 برگ، 15×21، نسخ حسن بن جعفر الموسوی در 1257. منظومه رضاع از یکی از شاگردان صاحب ریاض

ضمیمه این نسخه است.

آغاز:

الحمد للّه وصلّ الباری علی النبی الطاهر المختار

***

ش 3892، 26 برگ، 14×20، نسخ، بی کا، بی تا. اول و آخر ناقص.

ص: 225

292- دُرَر غرویّة منثورات فی المقامات النجفیّة (اصول فقه، عربی)

از: ؟

مؤلف این کتاب را در چهار «مَقامه» تألیف کرده است: «المقامة الأولی» فی بیان اصول الفقه وبعض اصطلاحاتها، «المقامة الثانیة» فی بیان الاصول العلمیّة _ وهی مشتملة علی اربعة ارکان، «المقامة الثالثة فی بیان الاصول الظنّیة وهی مشتملة علی ثلاثة ارکان، «المقامة الرابعة» فی بیان الاصول العلمیّة وهی مشتملة علی اربعة ارکان از اساتید خود به «شیخنا الاستاد» «جناب الاستاد» یاد کرده و بعضی مواقع تعبیر «بعض مشایخنا المسنّة» دارد.

[ر.ک: الذریعة 8-128، مرعشی 2- 331].

آغاز: «فاعلم انّ مدارک الفقه احد عشر اصلا اربعة منها علمیة واربعة منها عملیّة وثلاثة منها ظنّیه فالعلمیّة منها کما قرر فی محله الکتاب والسنة والعقل والاجماع...».

انجام: «واما اذا ادّی ثوبه الطاهر بید الغاسل لینظفها ویزول عنها الوسخ ولما اتی بها یشک هل ینجسها فی وقت الجفاف ام کان باقیا علی الطهارة فلا اشکال فی طهارتها للاستصحاب وقوله7 لا تنقض الیقین بالشک».

ش 658، 369 برگ، 14×20، نستعلیق سده 13 و 14. از انجام افتادگی دارد.

293- الدرر المنثور من الخبر المأثور وغیر المأثور (عربی)

از: علی بن فخر الدین محمد عاملی (1103 ق)

این کتاب در سه جلد متضمن مطالب متنوعه و بحثهای مختلفی است همانند کشکول و بسیاری از احادیث را شرح نموده و مسائل فقهی مشکل را حل کرده و اشعار و حالات بعضی از بزرگان و دانشمندان را گردآوری کرده و به موضوعات ادبی

ص: 226

و تاریخی پرداخته است. تاریخ تالیف 1073 و چاپ شده است.

[الذریعة 8-76، مرعشی 2-165، مجلس 36-257، مشار عربی 347].

آغاز: «الحمد للّه ملهم الصواب ومذلل الصّعاب ومفیض فیضه واحسانه علی من یشاء بغیر حساب والصلاة والسلام علی سیّدنا محمد المرسل رحمة للعباد ونور البلاد ونقمة علی اهل الکفر والعناد وعلی آله».

انجام: «واللّه تعالی اعلم بمقاصد اولیائه والمسئول من عفوه وکرمه العام حسن الخاتمه والختام».

ش 564، 300 برگ، 16×21، نسخ، بی کا، بی تا. در این نسخه تاریخ تالیف جلد دوم 1092 ضبط شده است.

کتاب دیگر مؤلف به نام «الدرّ المنظوم» که شرح کتاب عقل و جهل کافی است و تاریخ تالیفش 1061 میباشد ضمیمه این نسخه است (در 140 برگ).

آغاز: اصحّ الاخبار سندا واعلاها واحسن الآثار متنا واغلاها.

294- الدُّرَر النجفیّة من الملتقطات الیوسفیّة (فقه، عربی)

از: یوسف بن احمد درازی بحرانی (صاحب حدائق) (1186 ه . ق)

شامل فوائد فقهی بسیار مهم در مسائل مشکله وفقه و حدیث و غیره، همراه با مباحث سودمند و مفید که در شصت و دو «دُرّ» با عناوین «دُرّة نجفیّة» تنظیم شده و چون در نجف اشرف نگاشته شده بدان نام موسوم شده و در بیستم ذیقعده 1177 ق به پایان رسیده است.

[الذریعه 8-14، امام صادق7 قزوین 1- 384].

آغاز: «الحمد للّه الذی هدی ابصار بصائرنا بانوار الولایة الحیدریة وفتح مسامع قلوبنا باخبار الصفوة المصطفویة وسقانا من عالم الارواح...».

ص: 227

ش 1714، 184 برگ، 20×30، نسخ محمد شفیع بن زین العابدین شیرازی در 1219. با مهر مربع «لا اله الا اللّه الملک الحق المبین عبده اسد اللّه 1305» در آغاز نسخه، و انجام نسخه ناقص است.

295- الدّروس الشرعیّة فی فقه الامامیّة (فقه، عربی)

از: محمد بن مکّی عاملی (786 ق) (شهید اول)

فقه مختصر فتوایی است که گاهی به بعضی ادلّه و اقوال نیز اشاره می نماید و عناوینش «درس _ درس» میباشد و از کتاب طهارت تا کتاب رهن را نوشته است. در الذریعه آورده که بنا به گفته صاحب

ریاض این کتاب را در سال 780 شروع و جلد اول آن روز چهارشنبه دوازدهم ربیع الاول 784 به اتمام رسیده است.

[الذریعه 8-145، مرعشی 2- 104].

آغاز: «الحمد للّه الّذی انطق السنتنا بحمده والهم قلوبنا بشکر رفده واطلق جوارحنا للقیام بورده...».

ش 26، 232 برگ، 19×29، نسخ 1259، با مهر کتابخانه حاج آقا محسن عراقی بر برگ اوّل.

296- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه ای است از سوره مبارکه «یس» و چند دعا.

یادآوری: این نسخه و 19 نسخه بعد که به عنوان کتاب دعا یاد میشود شاید تالیف به حساب نیاید و نیز ممکن است برخی از اینها فارسی هم باشد.

ص: 228

آغاز: «یس والقرآن الحکیم انک لمن المرسلین علی صراط مستقیم تنزیل العزیز الرحیم لتنذر قومآ ما انذر آباؤُهم فهم غافلون لقد حقّ القول علی اکثرهم».

انجام: «وان کان بعیدا فقرّبه وان کان قریبا فاعطنیه وان کان قد اعطیتنیه فبارک لی فیه وجنّبنی علیه المعاصی...».

ش 700، 22 برگ، 13×20، نسخ محمد حسن شریف رازی یا شیرازی. بی تاریخ، با جدول زرین در صفحات.

297- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه ای از ادعیه است. برخی از این ادعیه میان سور قرآنی قرار گرفته است.

آغاز: «لا اله الّا اللّه الها واحدا ونحن له مسلمون لا اله الّا اللّه لا نعبد الّا ایّاه مخلصین له الدّین ولو کره المشرکون لا اله الّا اللّه ربّنا وربّ ابائنا الاوّلین».

انجام: «ثم ارجع البصر کرّتین ینقلب البصر خاسئا وهو حسیر ولقد زیّنا السّماء الدّنیا بمصابیح وجعلناها رجوما للشیاطین واعتدنا لهم عذاب السّعیر وللّذین کفروا بربّهم عذاب جهنّم وبئس المصیر اذا القوا فیها سمعوا لها شهیقا وهی».

ش 815، 32 برگ، 13×21، نسخ، بی کا، بی تا. با جدول زرین در صفحات. (تحریر سده 13).

298- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه ای است از ادعیه ایام و ساعات مختلف و تعقیبات از جمله دعای موسوم به «معراج نامه» صلوات کبیر، نادعلی در روز جمعه و مجموعه «ده نام»ها برای دفع و

ص: 229

رفع امراض و مصایب.

آغاز: «یا سیّد یا صمد یا من الیه المستند... لی من امری فرجا ومخرجا... واعزنی بحقّ هذه الاسماء التّامّات المطهّرات الزّاکیات یا اللّه یا رحمن یا رحیم».

انجام: «واَنْ تختم لنا بالسعادة وانْ تحشرنا مع الذین انعمت علیهم من النّبیین والصّدّیقین والشهداء والصالحین فی دار السّلام بلا حساب ولا عذاب بفضلک وجودک وکرمک یا ارحم الرّاحمی ن وصلّی اللّه علی نبیّه محمّد وآله اجمعین».

ش 919، 129 برگ، 13×19، نسخ، بی کا، بی تا. با جدول زرین در صفحات. در نسخه تاریخ 1096 دیده میشود.

299- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه ای از دعاها از جمله دعای صباح، عدیله، مناجات خمسة عشر، دعاهای ماه رمضان و غیره.

آغاز: «هذا دعاء صباح امیر المؤمنین علیه السلام. بسم اللّه الرّحمن الرّحیم یا من دلع لسان الصّباح بنطق تَبَلّجه وَسرّح قطع اللّیل المظلم بغیاهب...».

ش 1374، 88 برگ، 12×20، نسخ ابوالقاسم گرگانی بدون تاریخ.

300- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه برخی حرزها، حجابها و تعویذات که هر کدام بنام یکی از ائمه منسوب است و از آن بزرگواران روایت شده گردآوری شده است.

ص: 230

آغاز: «تعویذ حضرت کاظم علیه السلام که در برکه سباع خواندند: بسم اللّه الرّحمن الرّحیم لا اله الّا اللّه وحده وحده انجز وعده ونصر عبده واعزّ جنده وهزم الاحزاب وحده...».

ش 2480، 37 برگ، 12×19، نسخ سده 13 با سرلوح زرین. این نسخه از نظر هنری ارزشمند است و آخرش افتادگی دارد.

301- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه برخی سور و ادعیه و اذکار که برای استفاده و قرائت گردآوری شده است.

آغاز: «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم، یس والقرآن الکریم انک لمن المرسلین...».

انجام: «... وصفات قدرتک وعلا من ذکر الذاکرین کبریاء عظمتک...».

ش 2586، 57 برگ، 10×15، نسخ سده 13. از انجام افتادگی دارد.

302- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه ای از ادعیه، اذکار و اوراد ماثور از ائمه معصومی ن است شامل دعای کمیل، سمات، اعتصام، مصباح، عدیله، دعای همّ و غمّ، دعای حفظ بدن، دفع شر اعداء، حفظ از شر جن و انس، دفع شر اعداء.

آغاز: «بسمله اللهم انی اسئلک برحمتک التی وسعت کل شی...».

ص: 231

انجام: «... واقمع عزته یا قهار یا قهار یا قهار بعدلک استغیث بفضلک یا قهار».

ش 2701، 43 برگ، 11×18، نسخ احمد بن میرزا محمد رضا طباطبائی اردستانی در .1282 نسخه ای بسیار نفیس است دارای سرلوح و جدول زرین.

303- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه سوره های کوتاه و بلند اواخر قرآن و ادعیه و اذکار ماثور از ائمه معصومی ن که در یک دفتر گردآوری شده است، در پایان زیارت عاشورا بفتوای مرحوم ملاجعفر آمده است، ترجمه فارسی

سوره ها و ادعیه در میان سطور آمده است.

آغاز: «بسمله، یس والقرآن الحکیم انک لمن المرسلین علی صراط مستقیم، بحق قرآن حکمت وشرایع، بدرستی که تو از فرستاده شدگانی بر راه حق و راستی...».

انجام: «... وثبت لی قدم صدق عندک مع الحسین واصحاب الحسین الذین بذلوا مهجهم دون الحسین علیه السلام صلوات اللّه علیه».

ش 2733، 52 برگ، 12×19، نسخ نجعفلی انجدانی در 1259. با ترجمه فارسی میان سطور و جدول زرین.

304- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه برخی ادعیه و اذکار بدون ذکر نام آنها و نیز تعدادی سور قرآنی که در یک دفتر گردآوری شده است.

ص: 232

آغاز: «بسمله، اللهم یا من دلع لسان الصباح بنطق تبلّجه وسرّح قطع اللیل المظلم بغیاهب تلجلجه...».

انجام: «... فنزل من حمیم وتصلیة جحیم ان هذا لهو حق الیقین فسبّح باسم ربک العظیم».

ش 2739، 55 برگ، 10×18، نسخ سده 13 و .14

305- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

شامل دعای سحر و زیارت و ارث ظ.

آغاز: «... اللهم انی اسئلک ببهائک کلّه اللهم انی اسئلک من جمالک باجمله وکل جمالک جمیل اللهم انی اسئلک بجمالک کلّه اللهم انی اسئلک من جلالک باجلّه وکلّ جلالک...».

انجام: «... بابی انتم وامّی طبتم وطابت الارض الّتی فیها دفنتم وفزتم فوزا عظیما فیالیتنی کنت معکم فافوز فوزا عظیما».

ش 2955، 9 برگ، 10×16، نسخ .1242

306- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه ای است شامل دعاهای صباح، ادعیه فی ایام السبعة، دعای حفظ، تعویذ حضرت رسول صلی الله علیه و آله و حرزهای دوازده امام:،زیارت عاشورا.

آغاز: «دعای صباح: یا من دلع لسان الصباح بنطق تبلّجه وسرح قطع اللیل...».

ص: 233

انجام: «... وزواره ومجاوریه نجّنا من الّهم الذی نحن فیه برحمتک یا ارحم الراحمین».

ش 3028، 49 برگ، 11×17، نسخ سده 13 با دو سرلوح زرین و جدول زرین. این نسخه حسب فرمایش یکی از مخدرات دربار که نامش پاک شده کتابت شده و از جهت هنری نسخه نفیسی است.

307- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه ای است از ادعیه و اذکار بلند و کوتاه و مروی از ائمه هدی که توسط شخصی جمع آوری و بعد از هر فقره توضیحی لغوی بر لغات مشکله نگاشته شده و بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است.

آغاز: «بسم اللّه تعالی فی کیفیة الوضوء فلیقال اذا نظر الی المآء الحمد للّه الّذی جَعَل طهورا ولم یجعله نجسا ولیقال عند المضمضه اللّهمّ لقنی حجّتی یوم القاک واطلق لسانی...».

انجام: «... وفی الحدیث نعوذ باللّه من قتره وما ولد هو بکسر القاف وسکون التاء ابلیس نهایة وابن قتره حیّة خبیثة کذا قالوا اهل اللغة».

ش 3038، 222 برگ، 11×16، نسخ سده 12 و 13 آغاز و انجامش افتادگی دارد.

308- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

آغاز: «دعای ختم اذا وقعت، اللهم یا ماجد یا واجدیا جواد یا حلیم یا حنان یا منان یا

ص: 234

کریم...».

انجام: «طابت الارض التی فیها دفنتم وفزتم فوزا عظیما فیالیتنی کنت معکم فافوز فوزا».

ش 3070، 63 برگ، 6×13، نسخ محمد هادی در .1346

309- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه ختومات و ادعیه و اذکار و خواص و آثار آنها که از منابع اهل سنت روایت شده است.

آغاز: «... والسین سناء اللّه تعالی والمیم ملک اللّه تعالی ویمکن مجد اللّه تعالی وقیل من اشرف الحروف مجموع ما تقدم رسمه من الحروف...».

انجام: «... وله من الاسماء فاطر فاذا اردت العمل به... تسعة واربعین یوما و...».

ش 3087، 70 برگ، 5×9، نسخ سده 13. آغاز و انجام ناقص.

310- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

شامل سوره های کوتاه و متوسط، ادعیه و تعقیبات نمازها، نذورات و دعاهای روزها...

آغاز: «... الحمد للّه الاول قبل الانشاء والاحیاء والآخر بعد فناء الاشیاء العلیم الذی لا ینسی من ذکره...».

ص: 235

انجام: «... وتجعلنی فی طورق الهموم والغموم فی حصنک صلّ علی محمد وعلی آل محمد واجعل توسّلی به شافعا یوم القیامه نافعا انک انت ارحم الراحمین».

ش 3094، 95 برگ، 5×8، نسخ سده 12 و 13. با جدول زر و متن صفحات هم زراندود شده.

311- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

آغاز: «شب جمعه: الحمد للّه من اول الدنیا الی فنائها ومن الآخرة الی بقائها الحمد للّه علی کل نعمة...».

انجام: «... وللباطل علی عملی دلیلا وافتح لی بفتح الدنیا والآخرة یا ولی الخیر».

ش 3096، 15 برگ، 4×8، نستعلیق پدر مرحوم حاج محمد رمضانی واقف هزاران جلد نسخه خطی و چاپی به این کتابخانه.

312- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

آغاز: «بسمله، الهی کم فی عدو انتضی علیّ سیف عداوته وشحذ لی ظبة مدیته وارهف لی...».

انجام: «وجمیع اخوانی ومن یعیننی امره وخاصتی آمی ن یا رب العالمین».

ش 3098، 79 برگ، 4×7، نسخ سده .13

ص: 236

313- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه ای است از دعاهای معروف و سوره یس و اعمال ماه رمضان ؛ دعاها عبارتند از: دوازده امام خواجه نصیر، دعای عهد، دعای رؤیت هلال، افتتاح، دعای سحر، کمیل، جامعه کبیره، زیارت عاشورا و دعای علقمه و زیارت امین اللّه، زیارت وارث. در آخر کتاب تصریح شده که این مجموعه جهت هدیّه به جناب ظهیر الاسلام متولّی باشی آستان قدس رضوی تحریر شده است.

آغاز: «یس والقرآن الحکیم انک لمن المرسلین علی صراط مستقیم تنزیل العزیز الرحیم لتنذر قوما ما انذر اباؤُهم فهم غافلون، لقد حقّ القول علی اکثرهم فهم لا یؤمنون».

انجام: «یا انصار ابی عبداللّه الحسین بابی انتم وامّی طبتم وطابت الارض الّتی فیها دفنتم وفزتم فوزا عظیما فیالیتنی کنت معکم فافوز معکم».

ش 3934، 114 برگ، 9×14، نسخ عبدالعلی در 1337 در مشهد مقدس.

314- دعا = کتاب دعا (دعا، عربی)

از: ؟

مشتمل بر چند دعا و حرز میباشد.

آغاز: «مصائده ووکّل بی تفقّد رعایته واَضْبَأَ اِلیّ اضباع السَّبُعِ لطریدته انتظارا لانتهاز فرصته وهو یظهر لی بشاشه الملق ویبسط لی وجها غیر طلق».

انجام: «اللهم صلّ علی محمّد وآل محمّد اللّهم اجعل لی سهما... فی کلّ حسنةٍ نزلتها من».

ص: 237

ش 3989، 26 برگ، 20×29، نسخ، بی کا، بی تا.

315- دلائل الاحکام فی شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: سید محمد ابراهیم بن محمد باقر قزوینی (صاحب ضوابط) (1262 ق)

شرحی استدلالی است با عناوین «قوله _ قوله» بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی.

[الذریعة 8-239، مرعشی 12-340، مجلس 37- 303].

آغاز: «قوله کتاب العتق قد ذکر واله معان لغویّه منها الکرم والجمال والحریّه والرقة بعد الجفا والغلظه وصلاح المال والسبق مع النجاه والقدم».

انجام: «الرابع اعلم ان الثوب الّذی یطیره الریح فی البیت والدابة کالدجاجة والبقرة ونحوهما تدخل البیت لیس من باب اللقطة لعدم صدق اسمها او عدم انصراف اطلاقها... ولیس ذلک من باب فمن وجد فی داره او صندوقه دینارا ونحوه لعدم انصراف النص الوارد هناک الی ما نحن فیه».

ش 761، 263 برگ، 14×19، نسخ، بی کا، بی تا. این نسخه عتق تا لقطه را دارد.

316- دلائل الخیرات وشوارق الانوار فی ذکر الصلاة علی النبی المختار

(دعا، عربی)

از: ابوعبداللّه محمد بن سلیمان جزولی حسنی (م 854 ق)

رساله ای است مفصل در فضیلت و ثواب و آثار صلوات و تحیات بر رسول اکرم9 با استفاده از آیات و روایات اهل سنت و شامل ادعیه و صلوات بسیار بر آن حضرت.

[کشف الظنون 1-759 _ مرعشی 5-88 _ مجلس 25-403 _ مشار عربی -366 _ آستان قدس 15- 204].

ص: 238

آغاز: «الحمد للّه الذی هدانا للایمان والاسلام والصلاة والسلام علی نبیّه الذی استنقذنا به من عبادة الاوثان والاصنام وعلی آله النجباء البررة الکرام وبعد هذا فالغرض فی هذا الکتاب ذکر الصلاة علی النبی...».

انجام: «... اللهم بنور وجهک الذی ملا ارکان عرشک ان تزرع فی قلبی معرفتک حتی اعرفک حق معرفتک کما ینبغی ان تعرف به وصلی اللّه علی سیدنا محمد وآله وصحبه وسلم تسلیمآ کثیرآ الی یوم الدین».

ش 2479، 109 برگ، 12×18، نسخ سده 11 و 12 با سرلوح زرین در برگ اول.

317- دوازده امام = صلواتیه (دعا، عربی)

از: خواجه نصیر الدین محمد بن محمد طوسی، (672 ق)

رساله ای کوتاه که به عنوان صلوات در حق ائمه دوازدهگانه امامیه انشاء شده است.

[الذریعة 8-268 _ مجلس 35-356 _ آستان قدس 15- 212].

آغاز: «اللهم صل علی النبی الامی العربی القرشی الهاشمی المکی المدنی الابطحی التهامی السید البهی السراج المضیء صاحب الوقار والسکینة الموصوف بالخلق والاحسان...».

انجام: «... اللهم ارزقنا شفاعتهم واحشرنا معهم وفی زمرتهم وتحت لوائهم بفضلک وکرمک وجودک واحسانک ورحمتک یا ارحم الراحمین».

ش 3078، 17 برگ، 8×13، نسخ سده 12 با سرلوح زرین و جدول زرین در صفحات.

***

ش 3478، 7 برگ، 13×21، نسخ امین الدین محمد معروف به مشکی کاشانی در 1047 با جدول زرین در صفحات.

ص: 239

318- دیوان (عربی)

از: ؟

مجموعه سرودهها و منظومات در مدح و ثنای شاهان و امیران و شخصیتها که در میانه سالهای 665 _ 644 ق سروده شده و در برگ 22 صلاح الدین ایوبی امیر سرزمی ن مصر مدح شده است، قصاید از طرف حرف آخر قافیهها بصورت الفبایی تنظیم شده است.

آغاز: «حرف الباء، یمدح الامیر شجاع الدین... سنه :665

لک اللّه من وال ... فکم لک من یوم اغر محبّب».

انجام:

«... ونعم کبرت وانّما تلک الشمائل باقیة

فیه من الطرب القدیم بقیة فی الزاویة».

ش 3010، 127 برگ، 10×15، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 8 و 9) اول و آخرش افتادگی دارد.

319- دیوان امرء القیس = دیوان مجنون عامری (عربی)

از: قیس بن جعر کندی (قرن اول)

ماجرای لیلی و مجنون را به زبان عربی به نظم کشیده است.

[کشف الظنون 1-776، مجلس 25- 203].

آغاز: «فقال: یصیر القوم لمحة کوکب بدا فی سواد اللیل فردآ یمانیا».

انجام: «وله ایضا: وما نزلت لیلی من الأرض تلعة وحلت بها الا... الخصب».

ص: 240

ش 1044، 61 برگ، 16×22، نسخ سده 11 و 12، فقط بخشی از کتاب است، با مهر بیضوی «شعاع الملک» و مهر مربع «محمد حسین» بر برگ اول و آخر.

320- دیوان امیر المؤمنین علیه السلام = انوار العقول (عربی)

اشعاری است که به امیر مؤمنان نسبت داده شده و شاید همان انوار العقول قطب الدین کیدری باشد.

آغاز:

«الناس من جهة التمثال اکفاءُ

ابوهم آدم والامّ حوّاء

مردمان از روی صورت یکسانند

پدرشان آدم است و مادرشان حوّاء...».

انجام: «.. قال مولف هذا الکتاب هذا ما... الیه کدّی وادّی الیه جهدی من التقاط هذه الدرر...».

ش 3171، 117 برگ، 17×23، نسخ سده 11، و برگهای پایانی نو نویس نسخ .1226

ترجمه فارسی هر بیت زیر همان بیت آمده است با تملک فضل اللّه نعمت اللهی در 1313 با مهر مربع «ذلک فضل اللّه یؤتیه من یشاء» روی برگ اول.

***

ش 1863، تحریر .1254

***

ش 2797، در مجموعه ها.

***

ش 1341، در مجموعه ها.

ص: 241

321- دیوان البختری (عربی)

از: ابوعباده ولید بن عبید بختری، (_ 286 ق)

[الذریعة 9-125 _ مجلسی 11-295 و 25-93 _ الفبایی آستان قدس - 257].

آغاز: «بسمله، هذا دیوان... قال یمدح خمارویه بن احمد:

تذکر محزونا وانّی له الذّکری

وفاضت بغزر الدّمع مقلته العبرا...».

انجام: «یخرس الدّارعون فیها کما یسمع فیها انّ کلام الحدید قافیة الرآ قال یمدح محمد بن عبداللّه بن طاهر فی الجزء الثانی».

ش 3344، 161 برگ، 15×23، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 10 و 11). این نسخه تا حرف دال را دارد. با تملک علی بن شیخ محمد بن شیخ حسن آل ماجد و تملک دیگر مورخ 1076 و نیز تملک محمد الشامی.

322- دیوان السبیتی (عربی)

از: شیخ کاظم سبیتی

اشعاری است درباره واقعه جانگداز کربلا و یاران امام حسین علیه السلام.

آغاز:

«لمن الرأس علی رمح طویل ماله العرش له کادیمیل

ولمن حوله تلک الرؤس کمصابیح تجلّت وشموس»

انجام:

«یبایع ما بین المقام ورکنه

ویعنونه بالطاعة العبد والحُرّ

فدونکها من هاشمی فریدة

مضامینها نور والفاظها دُرّ»

ش 3965، 11 برگ، 12×18، نسخ، بی کا، بی تا. با نسخه اصل مقابله شده است.

ص: 242

323- دیوان الشیخ صفی الدین الحلی (عربی)

از: ابوالمحاسن صفی الدین عبدالعزیز بن محاسن الحلی (750 یا 759 ق)

او دو دیوان دارد که «کبیر» و «صغیر» نام گرفته اند و این دیوان کبیر اوست که در دوازده باب و سی فصل مرتب گشته است.

]کشف الظنون 1-797، ریحانة الادب 2-491 (چاپ شش جلدی)، الذریعة 92-،615

الفبایی آستان قدس 263[.

آغاز: «الحمد للّه الذی علم الانسان البیان ومنّ علیه والصلاة علی نبیه محمّد الذی مدح الشعر ودعا به لناظمه وعلی اله اهل البیت خیر خلقه وورثة علمه وحفظة ما لدیه... الفصل الاول فی الفخر والحماسة قال فی صباه...».

انجام:

«عسی اللیالی التی اضنت بفرقتنا

جسمی ستجمعنی یومآ وتجمعه

وان تنل احد منا منیّته فما الّذی بقضاء اللّه نصنعه»

ش 580، 178 برگ، 14×21، نسخ سده هشتم و نهم. چند برگ پایانی نو نویس است. با مهر بیضوی «عبده محمد علی بن علی».

324- دیوان عبدالصمد بن بابک (عربی)

از: عبدالصمد بن بابک (م )410

(به کشف الظنون 764 و ریحانة الادب 5-260 رجوع شود).

آغاز:

«وکل مقلل ... اذا ما سله سبق القضاء»

ص: 243

انجام:

«فانت الحاکم العدل الامام

التقی العالم البر الوصول»

هذا ما وجدناه من دیوان الاستاد عبدالصمد بن بابک.

ش 1770، 263 برگ، 17×26، نسخ 1278. آغازش افتادگی دارد.

325- دیوان مجنون ولیلی العامریّة = اخبار المجنون واشعاره (عربی)

از: قیس بن ملوح عامری، گردآوری: ابوبکر والبی

اشعار و حالات قیس بن ملوح عامری معروف به «مجنون» میباشد که توسط ابوبکر والبی گردآوری شده است.

[سزگین 2-389 _ 392، مشار، عربی 387، مجلس 37- 72].

آغاز: «حدث ابوبکر الوالبی... قال کان من حدیث مجنون بنی عامر ولیلی العامریة انّها کانت ابنة عمّه...».

مضی زمن والناس یستشفعون بی

فهل لی الی لیلی الغداة شفیع

انجام: «قال ابوبکر الوالبی هذه جملة ما تناهی الینا من اخبار المجنون واشعاره وما کان خارجا... منحولا من قصیدة او خبر اعرضنا عن کتابته واللّه سبحانه اعلم بالصّواب».

ش 3932، 49 برگ، 15×20، نسخ محمد بن مصطفی، بی تا، با تملک «عبدالمعطی بن حاج احمد زونی 1163».

***

ش 2970، 31 برگ، 11×17، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 13) از پایان ناقص است با تملک یحیی حسینی قزوینی در .1294

***

ص: 244

ش 2259 یا 2295، (تحریر سده 11 و 12) سرآغازها با همه متفاوت است.

326- ذخیرة المعاد فی شرح الارشاد (فقه، عربی)

از: محمد باقر بن محمد مومن سبزواری (محقق سبزواری) (1090 ق)

شرحی است بر «ارشاد الأذهان» علامه حلی که از طهارت تا حج را به تفصیل شرح کرده است.

این کتاب در سال 1050 ق در دست تالیف بوده و کتاب صلاة در 1053 به پایان رسیده است.

چاپ سنگی شده است.

[الذریعة 10×19، الفبایی آستان قدس 272، مشار عربی 392].

آغاز: «کتاب الطهارة ای هذا کتاب الطهارة والکتاب اسم مفرد جمعه کتب بضم التاء وسکونها وهو فعال من الکتب بفتح الکاف سمی به المکتوب کالخلق بمعنی المخلوق...».

ش 86، 170 برگ، 21×31، نسخ زین العابدین خوانساری در 1241. کتاب طهارت را دارد.

جلد بسیار نفیسی دارد.

***

ش 1749، 225 برگ، 15×24، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 13) کتاب حج است و ناقص است.

ص: 245

327- ذرائع الاحلام الی اسرار شرائع الاسلام (عربی)

از: محمد حسن بن عبداللّه مامقانی نجفی، (_ 1323 ق)

کتابی است مبسوط در فقه استدلالی به عنوان شرح شرائع محقق حلّی که تنها کتاب های طهارت، صلاة،

صوم، زکاة، خمس و حج (ناقص) نگاشته شده و برخی از این کتابها مستقلا و یا با تعلیقات فرزند مولف «شیخ عبداللّه مامقانی» در سالهای 1319 ق و 1348 _ 1349 ق بطبع رسیده اند.

[الذریعة 10-24 _ مشار عربی - ].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین... کتاب الطهارة والکتاب مصدر کتب احد معانیه لغة جمع وغلب عرفآ من هذا المعنی فی الخط حتی لا یرتاب فی تبادره عند عدم القرینة وقد یطلق الکتاب...».

انجام: «... وهو خارج عن محل الکلام مدفوعة بان ماکول اللحم داخل فی المستثنی منه ولا سبب لحرمته الا النجاسة العارضة بالموت... والحمد للّه اوّلا وآخرا وظاهرا وباطنآ وصلّی اللّه علیه سیدنا ونبینا محمّد وآله الطّاهرین».

ش 2263، 387 برگ، 15×21، نسخ 1302. این نسخه کتاب طهارت است. حاشیه نویسی دارد و تصحیح شده.

328- الذریعة الی مکارم الشریعة = الذریعة الی اخلاق الشریعة (اخلاق، عربی)

از: ابوالقاسم حسین بن محمد راغب اصفهانی

در هفت فصلِ احوال انسان، عقل و علم و نطق او، قوه شهویه، قوه غضبیه، عدالت و ظلم، صناعات و افعال میباشد. گفته شده که غزالی دائمآ این کتاب را با خود داشته و بسیار میپسندیده. این کتاب چاپ شده است.

[الذریعة 10-28، کشف الظنون 1- 827].

ص: 246

آغاز: «والثانیة حسیة یدرکها اولوا الابصار من العامة فالاولی ما لهم من اصولهم الزکیة وصورهم المرضیّة وعلومهم الباهرة ودلائلهم المتقدمة علیهم».

انجام: «فما اعظم فی القیامة الحسرة والندامة ان لم یتغمدنی اللّه برحمته التی وسعت کل شیء فسهّل یا رب المجاز ویسّر لی الجواز فقد حان حصادی ولم یصلح فسادی وصل علی خاتم النبیین محمد وآله اجمعین».

ش 4127، 67 برگ، 13×17، نسخ، بی کا، بی تا. از آغاز افتادگی دارد.

329- ذکری الشیعة فی احکام الشریعة (فقه، عربی)

از: محمد بن مکی (شهید اول) (786 ق)

فقهی است استدلالی در چهار قطب: عبادات، عقود، ایقاعات و سیاسات. با مقدمه ای دارای هفت اشاره در مباحثی مختصر پیرامون قواعد فقهی و اصولی و درایه.

از این کتاب فقط جلد اول که شامل طهارت و صلاة است تألیف شده و سه شنبه 21- ماه صفر - 784 ق به پایان رسیده است.

[الذریعة 10-40، مرعشی 4-125، الفبایی آستان قدس - 273].

آغاز: «بسمله... اما بعد فهذا کتاب ذکری الشیعة فی احکام الشریعة اوردت فیه ما صدر عن سید المرسلین بواسطة خلفائه المعصومی ن مما دل علیه الکتاب المبین واجماع المطهرین...».

انجام: «ثم قال التحدید یحتاج الی شرع ولیس فیه ما یدل علیه وهذا یشعر بجواز الزیادة علی ثلثمائة ولا یراد به مع اتصال الصفوف... فیکون انتفاء الزائد بطریق الاولی».

ص: 247

ش 59، 227 برگ، 21×34، نسخ حسن خوانساری در محرم 1206. با مهر مربع «این کتاب از متملکات و جزو کتابخانه احقر محسن الحسینی است 1322» (حاج آقا محسن اراکی).

***

ش 1844، 264 برگ، 15×26، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده دهم) این نسخه جلد اول را دارد. با مهر بیضوی «محمد معصوم».

330- الذهب المسکوک فی اللباس المشکوک (فقه، عربی)

از: میرزا علی بن حسین ایروانی نجفی (1354 ق)

رساله مفصل فقهی است درباره جواز یا عدم جواز نماز در لباسی که شک کنیم که آیا جزئی از آن از حرام گوشت است یا نه. این کتاب در سال 1367 ق با «عقد اللئالی فی فروع الاجمالی» در تهران چاپ شده است.

[الذریعة 10-45، «مقدمه ای بر فقه شیعه» حسین مدرسی ص 369، مشار، عربی ص 396].

آغاز: «فی اللّباس المشکوک: المشکوک کونه جزء ممّا لا یؤکل لحمه هل یجوز الصّلاة فیه او لا یجوز او یجوز فی مثل المتلطخ او الملصق بالثوب او البدن ولا یجوز فی غیره».

انجام: «اما علی المختار من ان المانع هو عنوان البیّنة فبان ذلک الاستصحاب ایضا منه کانسداد باب باقی الاصول الموضوعیة وینحصر الامر بالاصل الحکمی الّذی عرفت ما فیه».

ش 4023، 20 برگ، 16×21، نستعلیق میرزا علی اکبر مرندی. آخرش ناقص است.

ص: 248

331- ذیل الحواشی ولوعة الشاکی (ادب، عربی)

از: لطفعلی بن محمد کاظم دانش تبریزی (صدر الافاضل)، (1268 _ 1350 ق)

مقدمه و دیباچه بسیار ادیبانه و زیبا که بمنزله تقریظی بر کتاب «لوعة الشاکی ودمعة الباکی» «شیخ صلاح الدین خلیل بن ایبک صفدی» (764 ق) نوشته شده است، پس از آن متن چاپی کتاب مزبور که در مطبعة الجوائب استانبول در سال 1301 ق برای بار سوم بطبع رسیده قرار داده شده و حواشی دقیق و ادیبانه ای بخط وی در هامش کتاب آورده شده و در آخر فهرستی از جاهایی که حاشیه زده شده آورده شده است.

آغاز: «اقول بعد الاستفتاح باسمه الکریم، والاستنجاح بحمده العظیم، والاستمناح بشکره الفخیم علی رفده الجسیم، واستماحة غمائم الجود والفضل بالصّلاة علی النبی...».

انجام: «... واقبل الرواح وناح القُمری وفاح القماری ویُصفی الببغا فیحاکی ویواسی او یُسلّی او یتوجع لدمعة الباکی ولوعة الشاکی».

ش 3470، 44 برگ، 15×21، نستعلیق زیبای مؤلف در 1310. حواشی با امضاء «لطفعلی» و یا «ل» است. مؤلف نام شاعرانی که اشعارشان در کتاب چاپی آمده در حاشیه نوشته است.

332- ربیع الابرار (دعا و زیارت، عربی)

از: ؟

کتابی در ادعیه و اعمال روزها و ماهها که مولفش پس از علامه مجلسی و مولی حیدر شیروانی صاحب «المزار» می زیست و از کتاب های آنها استفاده کرده، این رساله در یک مقدمه و دو مقصد و یک خاتمه تنظیم شده است:

المقدمة؛ فی آداب الزائر. المقصد الاول؛ فی الفاظ الزیارات. المقصد الثانی؛ فی

ص: 249

اعمال ما ورد فی ایامها ولیالیها. الخاتمة؛ فی بعض الصلوات المرغّب فیها.

[الذریعة 10- 73].

آغاز: «الحمد للّه الّذی جعل مشاهد اولیائه منارآ للعباد وخصّ الحضور فیها باکرم الذخیرة لیوم المعاد... وبعد فهذا المزار سمیّته بربیع الابرار مشتمل علی مقدمة ومقصدین وخاتمة فالمقدمة فی آداب الزائر...».

انجام: «... السّلام علیک یا امیر المؤمنین علیک منّی سلام اللّه ابدآ ما بقیت وبقی اللّیل والنّهار والسّلام

علیک یا مولای ورحمة اللّه وبرکاته».

ش 2183، 239 برگ، 15×21، نسخ، بی کا، بی تا. با تملک علی بن محمد حسینی با مهر بیضوی «عبده علی الحسینی 1256»، در برگ اول و آخر.

333- الرحیق (بدیع، عربی)

از: ملا هادی بن مهدی سبزواری (حکیم سبزواری) 1289 ه )

مسائل علم بدیع را با ذکر شواهد عربی و فارسی بسیار لطیف و زیبا نگاشته است.

[الذریعة 10- 173].

آغاز: «نحمدک یا من له الجمال البدیع ونشکرک یا من له الجلال الرفیع، یا من اتفق بین المتضادات وفرق بین المتشاکلات وجنّس بین القلب والجسد...».

انجام: «والثانی من الموصل بحروف مثنی والثالث بثلث والرابع برباع بالترتیب وقد مرّ نظیره فی قصیدة سلمان الساوجی. خاتمه: بر ضمیر منیر آفتاب نظیر در باب دانش و بینش...».

ش 1132، 161 برگ، 17×22، نستعلیق ابوالمجد نور الدین مجید بن حاج ملا اسماعیل حکمی الهی سبزواری در 1306 یا .1366

ص: 250

334- الرد علی الشیخیة (کلام، عربی)

از: محمود بن محمد تبریزی، (_ زنده 1256 ق)

مولف که از مخالفین سرسخت شیخیه بوده و از کتاب آنها به عبارت صحیفه ملعونه نام برده به رساله ای از سوال و جوابهای شیخ احمد احسایی دست یافته و پس از مطالعه آن این رساله را در رد آنها نگاشته است، مولف در صفحه (38) از رساله دیگرش در کلام بنام «شفاء القلوب» و استادانش در فقه و اصول همانند شیخ جعفر کاشف الغطاء و فرزندش شیخ موسی کاشف الغطاء نام برده است، مؤلف به جهت تعظیم و تکریم و تمجید بزرگان و فقهای حوزه نجف از شیخ احمد احسایی با احترام نام میبرد ولی در نهایت نظرات وی را رد و نقد می کند، این رساله که شروع آن در تبریز بوده در تهران در اول شعبان 1256 بپایان رسیده است.

آغاز: «الهی تاهت اوهام المتوهمین وقصرت طرف الطارفین... انه قد وجد فی هذا الزمان اقوام استهواهم الشیطان...».

انجام: «... ولذا زاد غیظی علیهم فطویت... عنهم واعتزلت منهم وکتبت فی ردهم رسائل متعددة وکتبآ متکثرة لیردعهم عما یعملون.

«کم لیلة لم الق بعد عشائها الا... وشرعت فی تالیف...».

ش 2594، 56 برگ، 7×17، نسخ مؤلف. حاشیه از مؤلف با امضاء «منه عفی عنه» دارد.

335- الرسائل العشرة = تقریرات درس الآخوند الخراسانی (فقه و اصول فقه، عربی)

از: محمد علی بن محمد حسین بن ملا اسد اللّه الفارسی الکرمانی الاصفهانی از شاگردان آخوند خراسانی و شریعت اصفهانی و صاحب عروه بوده

مؤلف بخشی از درسهای فقه و اصول فقه مرحوم آخوند خراسانی را تقریر کرده

ص: 251

است این کتاب در ده بخش است و از این رو آنرا «الرسائل العشرة» نامیده است. نسخه حاضر بخش اول آن است و نه بخش دیگر در نه نسخه بعد از این نسخه معرفی میشود. و شرح حال مؤلف نیز در پایان رساله هم آمده است.

آغاز: «فصل فی انّ النّهی عن الشّیء یقتضی فساده ام لا وتوضیح المقال فی هذا المجال یستدعی رسم امور الاوّل قد عرفت ای بین هذه المسئلة والمسئلة المتقدمة فرقان واضح».

انجام: «والحاصل ای النّزاع فی صغرویّات هذه المسئلة مما لا طائل تحته بل لابدّ من استظهار کلّ مورد بحسب نظر المتتبع والمستظهر واللّه العالم بالسّرائر والضّمائر».

ش 3550، 35 برگ، 18×22، نستعلیق مؤلف در 1325. این نسخه شامل بحث «النهی عن الشیء یقتضی الفساد ام لا» میباشد.

***

ش 3549، 19 برگ، 17×22، نستعلیق مؤلف در 1326. این نسخه بحث رضاع را دارد و رساله دوم است و تصحیح شده است.

***

ش 3548، 80 یا 126 برگ، 18×23، نستعلیق مؤلف در 1325، این نسخه که رساله سوم است شامل مسأله خمس و برخی مسائل دیگر است.

***

ش 3554، 36 برگ، 18×22، نستعلیق مؤلف در 1325. این نسخه رساله چهارم و شامل مباحث قطع میباشد.

***

ش 3553، 26 برگ، 17×22، نستعلیق مؤلف. این نسخه رساله پنجم و شامل مباحث اصول عملیه است.

***

ص: 252

ش 3715، 33 برگ، 17×22، نستعلیق مؤلف. این نسخه رساله ششم و بخشی از کتاب طهارت (میاه) است.

***

ش 3717، 60 برگ، 17×22، نستعلیق مؤلف در 1327، این نسخه رساله هفتم و شامل بحث وضو و حیض است.

***

ش 3552، 82 برگ، 17×22، نستعلیق مؤلف در 1323، این نسخه رساله هشتم و شامل استصحاب است.

***

ش 3716، 34 برگ، 17×22، نستعلیق مؤلف. این نسخه رساله نهم و شامل بحث قضاء است. اجازه اجتهاد از مرحوم آخوند خراسانی برای مؤلف در پایان این نسخه است.

***

ش 3551، 107 برگ، 18×22، نستعلیق مؤلف. این نسخه رساله دهم و شامل مباحث الفاظ است. شرح حال مؤلف در پایان این نسخه دیده میشود.

336- الرسالة المحمدیّة فی احکام المیراث الابدیّة = المحمدیة = الارث

(فقه، عربی)

از: یوسف بن احمد بن ابراهیم بحرانی، (1107 _ 1186 ق)

رساله ای است در بیان احکام میراث و فرائض که بدر خواست شیخ محمد بن احمد بحرانی تألیف و در یک مقدمه و شش فصل و یک خاتمه تنظیم نموده و در سلخ رمضان 1155 ق در شهر شیراز بپایان رسانده است.

[الذریعة 11-224 _ مرعشی 5-67 _ الفبایی آستان قدس - 280].

ص: 253

آغاز: «اما بعد حمد الملک المانح بماله من المحامد والممادح والصلاة علی ابوابه الذین بهم یصعد الکلم الطیب والعمل الصالح محمد وآله الملاذ فی کل معضل ...».

انجام: «... فی محروسة دار العلم شیراز صانها اللّه تعالی عن الاعواز بتاریخ سلخ الشهر المبارک شهر رمضان من السنة الخامسة والخمسین بعد المائة والالف حامدآ مصلیآ مستغفرآ».

ش 2429، 64 برگ، 16×20، نستعلیق .1208

دو نسخه دیگر از این رساله در مجموعه ها هست.

337- رسالة وافیة و نبذة کافیة = الوافیة = رساله عملیه (فقه، عربی)

از: محمد بن شیخ علی بن جعفر کاشف الغطاء

فقه فتوایی مختصری است. مؤلف خود در آغاز هر کتاب فقهی کتابش را رساله ای وافیه و نبذه ای کافیه می نامد. یک دوره فتواهای مؤلف است بدون استدلال.

آغاز: «العالم والجاهل جهلا غیر معذور فیه سواء علما بالتحریم او جهلا جهلا غیر معذور فیه واطلاقه وطهارته ویشترط اباحة الاناء واباحة الاستعمال فلا یجوز بانیة فضة او ذهب».

انجام: «وعدم الجلوس تحت الظلال حال التخلّی مع المندوحة وعدم مباشرة... خارج المسجد مع وجود من یقضیها غیره ولو بالاجرة وعدم صعود المکان الکثیر الارتفاع وعدم الهبوط الی کثیر الانخفاض فی المسجد والحمد للّه رب العالمین».

ش 446، 68 برگ، 14×20، نسخ، بی کا، بی تا، شامل طهارت تا حج است. از آغاز افتادگی دارد. سید محمد نجل سید حسن طباطبائی داماد شیخ جعفر کاشف الغطاء نسخه را مقابله و تصحیح کرده است. با مهر مربع «محمد بن علی 1242» و این عبارت در پایان، که شاید بخطّ مؤلف باشد: «قد شهدوا بصحّتها فلا بأس بالعمل بها وانا الجانی».

ص: 254

338- رضوان الآملین فی حاشیة القوانین (اصول فقه، عربی)

از: محمد بن عبدالصمد حسین شهشهانی اصفهانی (1287 ق)

حاشیه ای با عناوین «قوله _ قوله» در دو جلد بر کتاب «قوانین الاصول» میرزای قمی (1231 ق) میباشد. خطبه این کتاب را یکی از شاگردان مؤلف انشاء نموده است.

[الذریعة 11-240، مرعشی 5-111، مجلس 25- 235].

آغاز: «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم. الحمد للّه الّذی ارشدنا الی قواعد الدّین وقوانین الاسلام وهدانا الی معالم الیقین ومدارک الاحکام وسدّدنا لتمهید قواعد الشرع...».

انجام: «قلت جعلت فداک ارایت ان کان الفقیهان... مع ما فرض فیه جواب السابق بأنّ فی السابق جمع الشرطان فی احدهما وفقد فی الاخر فسئل عن اجتماع احدهما فی کلیهما وفقد الآخر فی احدهما دون الآخر».

ش 353، 216 برگ، 17×22، نستعلیق محمد مهدی بن کربلائی محمد علی جاپلقی المسکن در 1304 در مدرسه الماسیّه اصفهان. این نسخه جلد دوم است.

***

ش 370، 203 برگ، 16×25، نستعلیق، بی کا، بی تا. این نسخه جلد اول است و تصحیح شده.

آغاز این جلد: الحمد للّه الذی هدانا الی الاصول الثابتة والفروع النامیة....

ص: 255

339- الرضیة الحسینیة فی شرح العریضة المهدویة (کلام، عربی)

از: مراد بن علی خان تفرشی (ملا مراد تفرشی) (1051 ق)

اصل و شرح کتاب از خود مؤلف است که با عناوین «قوله _ قوله» نگاشته شده است. و مطالب آن بر اساس اعتقادات شیعه است.

[الذریعة 11-241 و 15- 260].

آغاز: «اللهم مالک الملک تؤتی الملک من تشاء وتنزع الملک ممن تشاء وتعزّ من تشاء وتذل من تشاء بید الخیر انک علی کل شیء قدیر تولج اللیل فی النهار وتولج النهار فی اللیل وتخرج الحی من المیت وتخرج المیت من الحی».

انجام: «وعنه علیه السلام ایضا حین سئل بای شیء علم المؤمن انه مؤمن قال بالتسلیم للّه والرضا فیما ورد علیه من سرور او سخط وعنه علیه السلام ایضا قال... رسول اللّه صلی الله علیه و آله یقول لشیء قد... کان غیره».

ش 313، 250 برگ، 13×26، نسخ 1039، تصحیح شده، واقف: سید محمد جزائری در 15-1-43 ش.

340- الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة = شرح اللمعة (فقه، عربی)

از: زین الدین بن علی عاملی (شهید ثانی) (966 ق)

شرح مزجی است بر کتاب «اللمعة الدمشقیة» شهید اول. در این شرح عبارتها و مطالب مشکل توضیح داده میشود و گاهی به طور مختصر اشاره به ادله نیز می کند. و تألیف آن به سال 957 به پایان رسیده است و در دو جلد تنظیم شده است.

[الذریعة 11-290، مرعشی 1-361، مجلس 10-342 و 25-288، مشار عربی 496].

آغاز: «الحمد للّه الذی شرح صدورنا بلمعة من شرائع الاسلام کافیة فی بیان

ص: 256

الخطاب ونوّر قلوبنا من لوامع دروس الاحکام بما فیه تذکرة وذکری لاولی الالباب...».

انجام جلد اوّل: «ولو اختلفا فی الحصّه حلف المالک لان النّماء تابع للاصل فیرجع الی مالکه فی مقدار ما اخرجه منه عن ملکه مع اصالة بقاء غیره وعدم انتقاله وملک الغیر له وفی المدة یحلف المنکر لاصالة عدم ما یدّعیه الاخر من الزیادة».

انجام جلد دوّم: «هذا آخر اللمعة ولم نذکر فیها... وهو مشهور بین الاصحاب... او وقع فیه من خلل فی ایراد انه هو الغفور الرحیم».

ش 477، 215 برگ، 15×21، نسخ 1227، از طهارت تا آخر مساقات را دارد (جلد اوّل).

***

ش 900، نسخ عبدالرزاق بن حاج سید مهدی رضوی در 1263. جلد اوّل.

***

ش 949، 236 برگ، 21×30، نسخ جعفر بن اللّه وردی طهرانی در 1262. جلد دوّم.

***

ش 952، 343 برگ، 21×31، نسخ 1229. دوره کامل. خطبه کتاب را ندارد.

***

ش 959، 250 برگ، 18×30، نسخ امامقلی بن محمد صادق مرندی در 1220 در تبریز در مدرسه طالبیه. جلد اول.

***

ش 968، 183 برگ، 20×30، نسخ 1242، حواشی از سلطان دارد. تصحیح شده. جلد اول.

***

ش 976، 150 برگ، 21×30، نستعلیق حاجی محمد تقی رضاقلی آشتیانی در 1248، تصحیح شده. جلد اول.

***

ص: 257

ش 980، 208 برگ، 19×30، نسخ آقا سید شجاع حسن موسوی در 1263، با مهر «عبده سیدحسن الموسوی» جلد دوّم.

***

ش 981، 185 برگ، 19×29، نسخ علی بن ذکر علی در 1231. جلد دوّم.

***

ش 982، 248 برگ، 20×29، نسخ حسن نائینی اصل (محرّر شرعیات) در 1269، جلد اوّل.

***

ش 984، 218 برگ، 19×28، نستعلیق 1220 در باکوبه. تصحیح شده، جلد اوّل.

***

ش 996، 275 برگ، 21×31، نسخ بی تاریخ، حواشی از سلطان دارد و تصحیح شده. جلد دوّم.

***

ش 1101، 311 برگ، 17×25. نسخ محمد نصیر بن حسن علی تلکابای در 1089، حواشی از سلطان و اقا جمال دارد و در پایان فائده ای تحت عنوان «مکاتبة السلطان علی بن مؤید ملک خراسان للشیخ السعید الشهید مصنف الاصل التی اشار الیه الشارح فی شرح دیباجة الکتاب» دیده میشود. جلد دوّم.

***

ش 1590، 220 برگ، 21×30، نسخ 1253 در مدرسه حاجی صفر علی هروی. با چند فائده در اول و آخر نسخه. جلد دوّم.

***

ش 1601، 327 برگ، 20×29، نسخ 1285. حاشیه و تصحیح از احمد بن محمد نصیر الحسینی الشیرازی با مهر بیضوی «عبده احمد بن محمد نصیر الحسینی» دارد. واقف: حاج شیخ (سید) محمد تقی خوانساری. دوره کامل است.

ص: 258

ش 1602، 252 برگ، 18×28، نسخ هادی بن محمد حسن التنکابنی مولدآ و الخلخالی اصلا در 1043، با مهر بیضوی «یا هادی المضلین» جلد دوّم.

***

ش 1629، 200 برگ، 14×27، نستعلیق محمد جعفر حسینی خاتون آبادی در 1264. چند فائده فقهی در اول کتاب و یک فائده در آخر نسخه درباره شعر حافظ: (کشتی شکستگان یا کشتی نشستگان) به نظم. جلد اوّل.

***

ش 1638، 250 برگ، 19×30، نستعلیق تاج الدین بن حاج عبدالرزاق مرندی ساکن بناب در 1262 جلد اوّل.

***

ش 1640، 191 برگ، 20×29، تحریر محمد حسن بن محمد خوانساری در 1261. دوره کامل.

***

ش 1786، 237 برگ، 18×24، نسخ بی تاریخ. جلد دوّم.

***

ش 1909، 220 برگ، 18×25، نسخ محمد بن فخر الدین الحسینی السبزواری در 961 در تبریز. جلد اوّل.

***

ش 1986، 209 برگ، 19×29، نسخ 1230. جلد اوّل (یا دوّم).

***

ش 2004، 233 برگ، 19×24، نسخ بی تاریخ (تحریر سده 13) با مهر بیضوی «لا اله الّا اللّه الملک الحق المبین محمد علی» در برگ آخر. جلد اوّل.

***

ص: 259

ش 2035، 273 برگ، 16×26، نسخ عنایت اللّه در 1112 در دار السلطنه لاهور. جلد دوم، ناقص.

***

ش 2493، 296 برگ، 16×21، نسخ بی تاریخ. جلد دوم، ناقص.

***

ش 3120، 193 برگ، 18×29، نسخ ابوطالب بن جمال الدین موسوی در 1267، جلد دوم.

***

ش 3133، 179 برگ، 20×32، نسخ علی بن مشهدی سلیمان الترکامی در 1264، جلد دوم.

***

ش 3584، 391 برگ، 20×36، نسخ محمد نصیر جابری انصاری در 1088. دوره کامل.

***

ش 3594، 388 برگ، 19×32، نستعلیق محسن بن عبداللّه یامچی مرندی در 1251. دوره کامل.

***

ش 3600، 308 برگ، 18×31، نسخ محمد سالم بن محمد شریف الخوانساری در .1078 تصحیح شده. دوره کامل.

***

ش 3608، 168 برگ، 18×30، نسخ 1257، حواشی از سلطان دارد. با مهر مربع «محمد حسین بن عبدالرحیم» جلد اول.

***

ش 3636، 197 برگ، 20×30، نسخ بی تاریخ. اهدائی محمد علی خوانساری. دوره کامل.

***

ش 3656، 167 برگ، 20×30، نسخ بی تاریخ. حواشی از سلطان دارد. جلد اول.

ص: 260

ش 3663، 283 برگ، 22×32، نسخ 1236، دوره کامل.

***

ش 3679، 186 برگ، 18×27، نستعلیق محمد علی بن محراب لاریجانی در 1234. جلد دوم.

***

ش 3693، 133 برگ، 21×30، نسخ محمد هادی بن محمد اسماعیل کرونی اصفهانی در 1267 یا 1271 در نجف اشرف. جلد

اول.

***

ش 3837، نسخ بی تاریخ. فقط چند برگ از جلد اول است. (تحریر سده 13).

***

ش 3987، نسخ بی تاریخ. تصحیح شده. جلد اول.

***

ش 3988، 150 برگ، 21×29، نسخ بی تاریخ، حاشیه از سلطان و نیز با امضاء «منه» دارد. جلد دوم.

***

ش 4032، 297 برگ، 22×34، نسخ بی تاریخ، تصحیح شده، حاشیه از سلطان و دیگران دارد. دوره کامل.

***

ش 4182، جلد دوم، تحریر .1235

341- روضة العطر (طب، عربی)

از: محمد بن محمود بن حاجی شیروانی از علماء عامّه

از کتاب های مختلفی همچون قانون، حاوی، قرابادین، ذخیره، ارشاد، منهاجین،

ص: 261

دستور و غیره همراه با تجربیات جدید خودش و دیگران گرد آورده است.

[کشف الظنون 1- 928].

آغاز: «الحمد للّه الذی انعم للانسان احسن التقویم... لما اتفق الآرآء علی انّ علم الطب المعبر عنه بعلم الابدان یتلو علم الادیان فی الشرف وعلو الشأن واحتیاج الانام الیه فی امر المعیشة».

انجام: «شیاف دینار جون ینفع وجع العین الشدید والحرارة المفرطة اخلاطه اقلیمیا الذهب وزعفران ومربطارخ ونشا ونحاس محرق... تجمع الادویة مدقوقة منخوله وتعجن ویحبب ویجفف فی الظل ویستعمل من شیاف ابیض ینفع ابتداء الرمد وحرقة العین اخلاطه».

ش 818، 296 برگ، 13×20، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12 و 13).

342- روضة المتقین فی شرح اخبار الائمة المعصومی ن = شرح الفقیه

(حدیث، عربی)

از: محمد تقی بن مقصود علی مجلسی (مجلس اول) (1070 ق)

شرح مهمی است بر کتاب «من لا یحضره الفقیه» شیخ صدوق (381 ق) با اشاره به رجال سندها و تعیین حدیث از جهت صحت و ضعف. این کتاب بنا بر تقسیم مؤلف در شش جلد میباشد و جلد آخر به سال 1063 پایان یافته است. و در 14 جلد چاپ شده است.

[الذریعة 11-302، مرعشی 7-204، مجلس 25-257، الفبایی آستان قدس 290].

ش 3523، 89 برگ، 19×25، نسخ، بی کا، بی تا. بخشی از خمس تا بخشی از حج را دارد و اول و آخرش افتادگی دارد. علامت تصحیح دارد.

***

ش 3991، 61 برگ، 20×19، نسخ، بی کا، بی تا. بخشی از کتاب حج است.

ص: 262

ش 4041، 109 برگ، 18×26، نسخ، بی کا، بی تا. بخشی از کتاب حج است. با یادداشت تملک حسن بن حسین حسنی با مهر بیضوی «عبده حسن...».

343- روضة الواعظین وبصیرة المتعظین (حدیث، عربی)

از: ابوعلی محمد بن احمد بن علی فتال نیشابوری

این کتاب در دو جزء مشتمل بر چند مجلس درباره فضیلت عقل و علم و معرفت حضرت باری، نبوت نبی اکرم صلوات اللّه علیه وآله، امامت ائمه اطهار علیهم السلام، فضائل اولاد ایشان و... ایام و شهور مقدسه و موانع و جهان پس از مرگ است. وی قبل از بحث در موضوعات آیات چند از قرآن کریم و روایات صادره را می آورد اما اسانید را به جهت اشتهار نیاورده است.

[الذریعة 11-305، آستان قدس 14-269، سپهسالار 5-75، مشار عربی ].

آغاز: «الحمد للّه استتمامآ لنعمته واستسلامآ لربوبیّته واستعصامآ من معصیته... فانّی کنت فی عنفوان شبابی قد اتّفقت لی مجالس وعرضت لی محافل والنّاس سألونی عن اصول الدّیانات...».

ش 3650، 44 برگ، 20×30، نستعلیق محمد حسین بن عبداللّه الشریف حسنی اصفهانی. بخشی از این کتاب است تا مجلس فی ذکر الامامة. تصحیح شده است.

344- روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان (فقه، عربی)

از: زین الدین بن علی بن احمد عاملی (شهید ثانی) (966 ق)

شرح مزجی است بر «ارشاد الاذهان الی احکام الایمان» علامه حلی. این شرح به تاریخ 25 ذی قعده 949 انجام یافته است.

[الذریعة 11-275، مرعشی 2-163، الفبایی آستان قدس 287].

ص: 263

آغاز: «اللهم نور قلوبنا بهدایتک والحظ وجودنا بعین عنایتک انک انت الوهاب».

ش 141، 399 برگ، 15×27، نسخ 1074. شامل طهارت و صلاة. تصحیح شده است.

345- ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید السّاجدین = شرح الصحیفة

(دعا، عربی)

از: سیّد صدر الدین علی بن احمد مدنی شیرازی (سید علیخان) (1120 ه . ق)

شرحی است مفصل بر «صحیفه سجّادیه» امام سجاد7 که به نام شاه سلطان حسین صفوی (1135 ه . ق) تألیف شده و روضه پنجاه و سوم به روز چهارشنبه 11 شوّال 1106 به پایان رسیده است. این کتاب دارای پنجاه و چهار روضه است به شماره دعاهای صحیفه و هر روضه دارای خطبه جداگانه میباشد. اول قطعه ای از دعا را نقل می کند سپس به شرح آن میپردازد و در شرح به جنبه های ادبی توجه کامل دارد. مکرر چاپ شده است.

[الذریعة 11-325، مرعشی 3-40، سپهسالار 2-28، مجلس 25- 320].

ش 1645، 423 برگ، 20×30، نستعلیق محمد حسین بن استاد الملک الخسروشاهی در 1130 از روی نسخه ای که صورت خط مؤلف را داشته و در 1131 با نسخه دیگری مقابله شده است.

این نسخه کمی نقص دارد.

***

ش 3641، 276 برگ، 19×29، نسخ محمد صادق حسینی. با مهر بیضوی «عبده الراجی محمد جواد الحسنی» این نسخه از دعای 42 به بعد را دارد.

ص: 264

346- ریاض المسائل = شرح کبیر (فقه، عربی)

از: سید علی بن محمد علی طباطبائی حائری (1231 ق)

شرح مزجی است بر کتاب «المختصر النافع» محقق حلی. شارح چون شرح کوتاه دیگری بر همین کتاب دارد. لذا این کتاب به «الشرح الکبیر» نیز شهرت یافته است.

[الذریعة 11-336، مرعشی 6-281، مجلس 25-356، مشار عربی 501].

آغاز: «الحمد للّه کتاب الطهارة وارکانه اربعة...».

ش 188، 159 برگ، 20×30، نسخ 1264. با مهر بیضوی «عبده الراجی محمد جعفر بن محمد ابراهیم...» متاجر تا وقف است.

***

ش 189، 21×30، نسخ میرزا محمد بن میرزا هاشم برای شیخ محمد جعفر در 1262. ارث تا دیات است. تصحیح و مقابله شده است.

***

ش 190، 191 برگ، 20×30، نسخ محمد بن محمد باقر حسینی برای همان شیخ محمد جعفر در 1263. زکات تا جهاد را دارد. با مهر بیضوی «عبده الراجی محمد جعفر بن محمد ابراهیم 1249».

***

ش 204، 190 برگ، 20×29، نسخ ابوالقاسم بن محمد علی اصفهانی در 1241 یا ،1247 طهارت و صلاة است.

***

ش 205، 174 برگ، 20×29، نسخ بی تاریخ. قضاء و شهادات تا پایان کتاب را دارد.

***

ص: 265

ش 441، 296 برگ، 15×21، نستعلیق رجب علی بن صفر علی در 1258. طهارت و صلاة است.

***

ش 442، 266 برگ، 16×21، نستعلیق بی تاریخ، از عتق تا آخر کتاب را دارد.

با این یادداشت از حاج میرزا محمد ارباب قمی: نسخه خوبی است برای تصحیح نسخ مطبوعه لازم است.

***

ش 450، 354 برگ، 15×21، نستعلیق احمد التقوی الموسوی در 1261 یا 1216. طهارت و صلاة است.

صورت اجازه وحید بهبهانی برای صاحب ریاض بر روی برگ اول این نسخه دیده میشود. در 1261 مقابله و تصحیح شده است با مهر بیضوی «عبده الراجی جعفر بن محمد». وقفنامه حاجی ابوالحسن طهرانی مورخ 1231 دارد..

***

ش 1223، 259 برگ، 15×21، نستعلیق بی تاریخ. با مهر بیضوی «محمد ابراهیم بن احمد بن محمد علی» بر برگ اول و مهر بیضوی «المتوکل علی اللّه حسن بن عبداللّه الحسینی» در برگ آخر. این نسخه نکاح تا آخر لعان را دارد.

***

ش 1232 یا 1231، 211 برگ، 15×21، نسخ سید عباس در 1250. حج و جهاد است.

***

ش 1233، 247 برگ، 15×21، نسخ محب علی بن مراد علی لاهیجی در 1224. نکاح تا لعان را دارد.

***

ش 1321، 145 برگ، 15×20، نسخ بی تاریخ. ارث تا آخر کتاب قضاء را دارد.

ص: 266

ش 1636، 252 برگ، 19×28، نستعلیق نجفقلی الحسینی الشیروانی در 1230. طهارت تا اعتکاف است.

***

ش 1637، 324 برگ، 18×28، نسخ 1259. زکات تا وصایا را دارد.

***

ش 1643، 217 برگ، 17×30، نستعلیق 1261. (جلد اول که نیمی از کتاب است).

***

ش 1664، 116 برگ، 16×28، نسخ محمد قلی بن فتحعلی در 1256. این نسخه حج است.

***

ش 1969، 180 برگ، 16×21، نسخ بی تاریخ. با مهر بیضوی «المتوکل علی اللّه الغنی عبده حسن الحسینی» این نسخه کتاب صلاة است.

***

ش 2057، 198 برگ، 15×21، نستعلیق عبداللّه بن یوسف جیلانی. با مهر بیضوی «المتوکل علی اللّه الغنی حسن الحسینی» و مهر بیضوی «عبده محمد ابراهیم بن احمد». این نسخه کتاب عتق تا لقطه را دارد.

***

ش 2098، 132 برگ، 14×21، نسخ بی تاریخ. با مهر بیضوی «یا صالح المؤمنین» بر برگ آخر. بیع تا وصیت است. در این نسخه تاریخ تالیف 1189 ذکر شده است.

***

ش 2280، 267 برگ، 16×21، نستعلیق جهانگیر بن آواش (کذا) در 1227. مکاسب محرمة تا وصیت را دارد.

***

ش 2292، 267 برگ، 15×21، نسخ عبدالعلی بن ملا عبداللّه در 1267. تجارت تا اوائل نکاح است.

ص: 267

ش 2327، 123 برگ، 15×22، نستعلیق محمد نبی بن فضل اللّه توسرکانی در 1251 در نجف اشرف با مهر بیضوی «محمد بن فضل اللّه» در پایان نسخه. رهن تا وصیت را دارد.

***

ش 3593، 182 برگ، 21×31، نستعلیق بی تاریخ. طهارت تا صلاة مسافر را دارد.

***

ش 3688، 304 برگ، 21×31، نسخ بی تاریخ. جهاد و حج را دارد.

***

ش 3766، 312 برگ، 15×21، نستعلیق بی تاریخ جلد اول تا حج را دارد و ناقص است.

347- الزَبَد = الفیة فی الفقه (فقه، عربی)

از: ؟

الفیه منظوم در فقه اهل سنت است که بگفته مؤلف برای یادگیری اطفال و مبتدیان سروده است؛ از کتاب طهارت تا ایلاء و یک خاتمه در علم تصوف مباحث کتاب را تشکیل می دهد:

وبعد هذی زبدٌ نظمتها

ابیاتُها الفٌ بما قد زدتُها

یسهل حفظها علی الاطفال

نافعةٌ لمبتدی الرجال

آغاز:

«الحمد للاله ذی الجلال وشارع الحرام والحلال

ثم صلاة اللّه مع سلامی علی النّبی المصطفی التّهامی...»

انجام:

«... ثمّ الصلاة والسلام ابدا

علی النّبی الهاشمیّ احمدآ

والآل والصحاب... وحسبنا اللّه تعالی وکفی»

ص: 268

ش 3404، 41 برگ، 15×22، نسخ .1207

348- زبدة الاصول (اصول فقه، عربی)

از: بهاء الدین محمد بن حسین عاملی (شیخ بهائی) ()1031

کتاب مختصری است در علم اصول فقه که در پنج منهج تنظیم شده است. در یک نسخه تاریخ تألیف سال 1008 ه ذکر شده است.

[الذریعة 12-19، مجلس 11-227 و 25-242، مشار عربی 504، مرعشی 1- 59].

آغاز: «بسمله، انّ ابهی اصل یبتنی علیه الخطاب واولی قول فصل ینتهی الیه اولو الالباب».

انجام: «والزم ما هو اقرب الی التقوی والحمد للّه علی نعمائه والصلاة علی سیّد انبیائه واشرف اولیائه».

ش 448، 90 برگ، 14×20. نسخ 1223، با یادداشت تملک با مهر بیضوی «عبده محمد حسین». به خواهش ملا محمد تحریر شده است.

***

ش 705، 61 برگ، 15×21، نسخ محمد بن استاد تقی کدی در 1217، علامت تصحیح دارد. با مهر بیضوی «الهی... محمد المحمود» حواشی با امضاء «منه» دارد.

***

ش 1349 (باید مراجعه شود).

***

ش 1355، 82 برگ، 13×18، نسخ محمد علی بن محمد طباطبائی در 1246 یا 1264.با یادداشت تملک «محمد حسین بن محمد علی بن سید محمد بن علی اکبر بن میرمیران ابن میر ابوالبقاء» و مهر بیضوی «یا خلیل اللّه 1327» حواشی با امضاء «منه رحمه اللّه» دارد.

ص: 269

ش 1372، 78 برگ، 12×18، نسخ بی تاریخ. با مهر بیضوی «بهاء الدین محمد» در آخر نسخه و یادداشتی در اول نسخه مورخ 1357 با امضاء «احمدی بیان» که گفته است این نسخه در زمان شیخ بهائی استنساخ شده و مهر بیضوی (بهاء الدین محمد) در آخر نسخه دال بر این مطلب است. دو جای کتاب علامت بلاغ دارد و حواشی با امضاء «منه مدّ ظله العالی» و «منه رحمه اللّه» دارد.

***

ش 3071، 71 برگ، 6×12، نستعلیق سده 11. دو برگ اول نونویس است و حواشی فراوان دارد.

***

ش 3730، 40 برگ، 14×22، نسخ ابوالفضل بن ابوالقاسم حسینی در .1308

349- زبدة البیبان فی براهین احکام القرآن = آیات الاحکام (تفسیر و فقه، عربی)

از: ملا احمد بن محمد اردبیلی (مقدس اردبیلی) (993 ق)

تفسیر آیات احکام قرآن است به ترتیب کتاب های فقهی از طهارت تا دیات، با استدلال.

[الذریعة 12-21، مرعشی 8-377، و 20-185، مجلس 25-388، مشار، عربی «6» ].

آغاز: «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم. الحمد لّله ربّ العالمین... اعلم انّ هنا فائدة لابدّ قبل الشروع فی المقصود من الاشارة الیها وهی انّ المشهور بین الطلبة انّه لا یجوز تفسیر القرآن بغیر نصّ واثر...».

انجام: «وانت عرفت انّه لیس بجیّد ومثل هذا فعل فی کثیر من الآیات حیث عُمِّمت مع کون سبب النزول خاصا لما مرّ ثم علی تقدیر التخصیص ایضآ لا یبعد التعمیم لفهم العلّة فیستخرج الباقی فتأمل.

ص: 270

شماره سیصد و شصت، علامت بلاغ دارد با مهر بیضوی با سجع «افوّض امری الی اللّه عبده محمد علی» و مهر بیضوی با سجع «عبده محمد علی بن علینقی الحسنی»، با یادداشت در برگ دوم: «شیخ محمد علی واعظ تویسرکانی 1340» آمده است، واقف: حاج آقا محمد مقدّس اصفهانی».

ش 360،195 برگ، 17×25، نسخ عنایت اللّه بن نعمت اللّه فراهانی در 1080. علامت تصحیح دارد. با مهر بیضوی «افوض امری الی اللّه عبده محمد علی» و «عبده محمد علی بن علینقی الحسنی» و یادداشت تملک «شیخ محمد علی واعظ تویسرکانی 1340. واقف نسخه: حاج آقا محمد مقدس اصفهانی رحمة اللّه علیه.

***

ش 361، 223 برگ، 18×24،نسخ 1124، با مهر بیضوی «عبده علی الطباطبائی 1372».

***

ش 363، 337 برگ، 16×23، نسخ محمد رفیع بن صفات اللّه نائینی در 1097. با وقفنامه با مهر مستطیل «لا اله الّا اللّه الملک الحق المبین عبده مرتضی... 1243».

***

ش 2038، 259 برگ، 15×26، نسخ قاسم بن خیر اللّه حسینی شیرازی در 1080. از آغاز افتادگی دارد. تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2290، 200 برگ، 15×20، نستعلیق محمد حسین بن سعدالدین غفاری در 1002 در مشهد حائر حسینی7. حاشیه نویسی دارد و نسخه نفیس و ارزشمندی است.

ص: 271

350- زبدة الدعوات والزیارات (دعا، عربی)

از: ؟

مجموعه ای است از برخی ادعیه و زیارات معروفه همچون کمیل، سمات، زیارت عاشورای اباعبداللّه علیه السلام که با چند سوره از قرآن کریم آغاز شده است. و این نسخه برای چاپ تهیه شده بود.

ش 4140، 310 برگ، 9×16، نسخ بی کا، بی تا، آغازش سوره یس و انجامش زیارت حضرت معصومه3 است.

351- الزبدة فی شرح قصیدة البردة = شرح قصیدة البردة (عربی)

از: شیخ زین الدین خالد بن عبداللّه الازهری ()905

مؤلف این شرح را مفصل بر «قصیده برده بوصیری» نگاشته سپس آن را تلخیص نموده است و بنا به گفته کشف الظنون این شرح در سال 903 به اتمام رسیده است.

[کشف الظنون 2-1332، فهرست مجلس 38-11، سرکیس 1- 812].

آغاز: «امّا بعد حمد اللّه مستحقّ الحمد والتهلیل والتسبیح والتکبیر والصلاة والسلام علی سیّدنا محمد9 صاحب الوجه الملیح والقدر الرجیح واللسان الفصیح...».

انجام: «والالحان... والاوطان فانّک امرتنا بالصلاة علیه قدیمآ فقلت ان اللّه وملائکته یصلون علی النبی یا ایها الّذین امنوا صلّوا علیه وسلّموا تسلیمآ».

ش 1284، 39 برگ، 16×22، نسخ محمد بن سلیمان در 1223. این نسخه را کاتب برای استادش مولانا مولوی ملا مصطفی مشهور به ذهابی نوشته است.

ص: 272

352- الزکاة = کتاب الزکاة = ودائع النبوة (فقه، عربی)

از: محمد هادی بن محمد امین نجفی (شیخ هادی طهرانی) تهرانی (1321 ق)

فقه استدلالی مفصلی است در باب زکات. بنا به قول آقابزرگ ممکن است این کتاب بخشی از «ودائع النبوة» مؤلف باشد. این نسخه ابتدا و انتهاء ندارد اما بر روی برگ اول، آن را به مرحوم آقا شیخ هادی تهرانی متعلق دانسته اند.

[الذریعة 12- 44].

آغاز: «کما یظهر من المحکی عن الاستاذ البهبهانی فیه فی رد السبزواری حیث نقل الخلاف فی ذوی الأدوار فاورد علیه بان الخلاف المتوهم لا اصل له».

انجام: «وعلی هذا یکون دعوی صاحب المدارک؛ والفاضل الهندی؛ اتفاق العلماء علی انه لو وجدت الشروط بعد الهلال لم تجب وقبله تجب... من دعوی الاتفاق فی خصوص الضیف والولد دون سائر الشرائط».

ش 4083، 385 برگ، 15×21، نسخ بی تاریخ، آغاز و انجام افتادگی دارد.

353- زهر الربیع فی الطرائف والملح والمقال البدیع (عربی)

از: سید نعمت اللّه بن عبداللّه موسوی (سید نعمت اللّه جزائری) شوشتری (1112ق)

کتابی است در دو جلد که جلد اول آن اقبال عامه یافته است چون برای دفع هم و غمی که از فوت فرزند محبوبش حاصل شده بود مطایباتی وارد کرده بود. ظاهرا این کتاب پس از «انوار النعمانیة»، «مقامات النجاة» و «مسکن الشجون» نگاشته شده است.

تاریخ تالیف 1109 در اصفهان.

آغاز: «سبحانک یا من جعلت عنوان صحیفة الامکان دالا علی وحدانیتک

ص: 273

وتقدست یا من فطرت خلائقک فطرة ظهرت منها اثار صمدانیتک فلیس فی خلق الرحمن...».

انجام: «فان رجع فهو دور وان لم یرجع فهو تسلسل وان وقف فهو التقاء الساکنین وحیث انتهی الکلام الی السکون فلیسکن القلم هنا...».

ش 154، 188 برگ، 20×30، نسخ احمد بن نجف ورنوانی رودباری در 1241 _ جلد اول است. وقفنامه مورخ 1243 و مهر مربع «افوض امری الی اللّه عبده محمد امین...» و علامت تصحیح دارد.

354- زیارة الجامعة الکبیرة (عربی)

از: امام ابوالحسن علی بن محمد النقی7

آغاز: «بسمله السلام علیکم یا اهل بیت النبوة وموضع الرسالة ومختلف الملائکة...».

انجام: «... فی زمرة المرحومی ن بشفاعتهم انک انت ارحم الراحمین وصلّی اللّه علی سیدنا محمد وآله الطاهرین وسلم تسلیمآ».

ش 2477، 21 برگ، 12×19، نسخ 1240. در حاشیه اش اضافات و تصحیح آمده است.

355- زیج الخاقانی فی تکمیل الزیج الایلخانی (نجوم، عربی)

از: غیاث الدین جمشید بن مسعود کاشانی (832 ق)

این زیج در تکمیل زیج ایلخانی است. این مطلب در الذریعة به نقل از «مفتاح الحساب» کاشانی آمده است.

[الذریعة 1-72، 12-85، دانشگاه 10-1995، نسخه های خطی، منزوی 1- 301].

ص: 274

آغاز: «جدول حرکة الشمس فی السنین العرب الهجریة... بالرصد الجدید الخ بیک...».

انجام: «جدول است».

ش 3749، 73 برگ، 17×25، نسخ سده 11، با مهر بیضوی «المتوکل علی اللّه الخالق المنعم محمد صادق بن محمد تقی» با یادداشت تملک با مهر مربع «عبده محمد حسین بن محمد اشرف 1119».

356- السرّ المصون فی شرح رسالة بیون = شرح رسالة بیون (کیمیا، عربی)

از: اید مر بن علی بن اید مر جلدکی، (_ 750 ق)

رساله ای متوسط در اصول و مبانی کیمیا که در شرح رساله ای در کیمیا تالیف «بیون برهی هندی» نگاشته شده و در عرض دو هفته در ذیعقده 744 ق در شهر قاهره پایان یافته است.

[دانشگاه تهران 3-973 _ الفبایی آستان قدس -305، ریحانة الادب 1- 271].

آغاز: «الحمد للّه الذی شهدت بربوبیته عجائب المصنوعات الاحد الفرد المحض من کل الوجوه والجهات تعالی ان تحیط به اجناس المقولات (المعقولات ظ) وتقدس ان یدرکه انواع المدرکات...».

انجام: «... ان ینقذنی وایاک من سنة الغفلات انه مجیب الدعوات عواد بالخیرات وقد ان لنا ان نقطع الکلام والحمد لواهب العقل ومفیض الرحمة لا اله الّا هو رب العرش العظیم».

ش 2823، 60 برگ، 10×17، نسخ 898 با سرلوح و جدول زرین، نسخه نفیسی میباشد و با نسخه اصل مقابله شده است و حاشیه نویسی دارد.

ص: 275

357- سبیل الجنة (اصول فقه، عربی)

از: محمد هاشم بن عبدالرحیم موسوی قزوینی (؟)

مباحث اصول فقه را به روش استدلالی با نقل اقوال دانشمندان علم اصول مخصوصا متأخرین آنان در پنج جلد گرد آورده است. در الذریعة و فهرست مرعشی بدون نام مؤلف یاد شده است. کتاب با عناوین «الزهر»، «الفائدة» بیان شده و از بسیار از علمای اصول شیعه و عامه نقل می کند همچون ابن حاجب، سید السند نجفی، علامه حلی و...

[الذریعة 12- 138].

آغاز: «الحمد للّه الذی لا یبلغ مدحته الحامدون ولا یحصی نعمه العادّون والذی دل علی وجوده بخلقه وبحدوث خلقه علی ازلیته لیس لازلیته انقضاء ولا لاولیّته ابتداء... ان علو الانسان فی دار المقام...».

انجام: «قرینة علی تخصیصه ببعضها کما تقول کان هذا حسنآ ویصیر حسنآ وهو الان حسن فظهوره فی الاستمرار لیس وضعیّا علی ما ذکرنا بل بدلیل العقل انتهی ویظهر منه ایضا ان اسم الفاعل لا یدل علی

الحدوث وضعآ بل فی غلبة الاستعمال».

ش 474، 241 برگ، 15×21. تحریر سده 13. ظاهرا نسخه اصل است این نسخه جلد اول و شامل مباحث الفاظ تا اشتراک میباشد. تصحیح شده و خط خوردگی فراوان دارد.

358- سفینة النّجاة (کلام، عربی)

از: ملا محمد بن عبدالفتاح سراب تنکابنی (1124 ق)

دارای چهار مقصد است در توحید، نبوت، امامت و معاد. با استدلال و نقل اقوال بسیاری از دانشمندان علم کلام بخصوص در بحث امامت. این کتاب در روز پنجشنبه

ص: 276

چهاردهم جمادی الثانی 1102 به پایان رسیده است.

[الذریعة 12-202، مرعشی 5- 361].

آغاز: «سمیته بسفینة النجاة لکونه هادیا للمسترشد الی الائمة المعصومین علیهم السلام ومؤدیاً الی التمسک بهم الذین مثلهم مثل سفینة نوح التی کان التمسک بها وسیلة النجاة...».

انجام: «... لکن لا یبعد شیء من الالطاف لمن تمسک بسفینة النجاة والولی وهو من اکثر الناس عشرة واقلهم حسنة قلیل التهیآء للسفر ظاهر الاغماض عن الرحیل و...».

ش 1831، 192 برگ، 15×24، نسخ بی تاریخ، برگ اول و آخرش افتاده.

359- الشافیّة (صرف، عربی)

از: ابو عمرو عثمان بن عمر (ابن حاجب) (786 ه . ق)

متن مختصر و مفیدی است در علم صرف که مؤلف پس از نوشتن «کافیه» در علم نحو، آن را نوشته. این کتاب از شهرت فراوانی در حوزههای علمیّه برخوردار است و شرحها و حواشی فراوانی بر آن نوشته اند.

]کشف الظنون 2-102، فهرست مرعشی 1-128، الفبایی آستان قدس ،317

فهرست مجلس 25- 419[.

آغاز: «الحمد للّه وسلام علی عباده الذین اصطفی وبعد فقد سألنی من لا یسعنی مخالفته أن الحق بمقدمتی فی الاعراب مقدمة فی التصریف».

انجام: «وامّا الحروف فلم یکتب منها بالیاء غیر علی وبلی والی وحتّی».

ش 573، 135 برگ، 14×21، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12).

***

ص: 277

ش 1011، 153 برگ، 13×24، نسخ عطاء اللّه بیک در 1093. حاشیه نویسی دارد. با مهر بیضوی «هارون بن عبدالرحمن 1235» و مهر مربع «یا اباالقاسم 1252».

***

ش 1058، 50 برگ، 15×23، نسخ .852

360- شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: جعفر بن حسن بن یحیی «محقق حلی» (676 ق)

از کتب مهم فقه شیعی است و در چهار قسم: عبادات، عقود، ایقاعات و احکام تنظیم شده که هر قسم دارای چند کتاب و در مجموع پنجاه و دو کتاب فقهی را شامل میباشد. و حواشی و شروح و ترجمههای فراوانی دارد.

[الذریعة 13-47، کشف الظنون 2-1030، مرعشی 1-232، مشار عربی 535، مجلس 25- 415].

آغاز: «اللهم انی احمدک حمدا یقل فی انتشاره حمد کل حامد... اما بعد فان رعایة الایمان توجب قضاء حق الاخوان والرغبة فی الثواب تبعث علی مقابلة السؤال بالجواب ومن الاصحاب...».

انجام: «قال الشیخ لم یعقل عنه المسلمون من عصبته ولا الکفار ولو قیل یعقل عصبة المسلمون کان حسنا لانه میراثه لهم علی الاصح وحیث اتینا بما قصدناه... انه ولی ذلک القادر علیه».

ش 282، 278 برگ، 15×22، نسخ محمد صالح در .1267

***

ش 369، 149 برگ، 15×21، نسخ 1289. از نکاح تا دیات را دارد. با مهر بیضوی «الواثق باللّه عباس بن احمد» با تملک مورخ .1289

***

ص: 278

ش 965 یا 960، 286 برگ، 20×30، نسخ عبدالرشید بن کربلایی حاجی محمد خسروشاهی در 1119. تصحیح شده.

***

ش 970، 106 برگ، 21×30، نسخ بی تاریخ. طهارت تا وصایا را دارد و حواشی با امضاء (زین).

***

ش 971، 307 برگ، 19×29، نسخ بی تاریخ، نسخه کامل است برای محمد قاسم بن جمال الدین شوشتری نوشته شده است. با مهر مربع «عبده المتوکل علی اللّه عیسی 1183» برگ اول نونویس است. حاشیه نویسی دارد و تصحیح شده.

***

ش 986، 440 برگ، 16×28، نسخ سید علی رضوی در 1084. علامت تصحیح دارد.

***

ش 1016، 154 برگ، 15×22، نسخ بی تاریخ. طهارت تا ارث است.

***

ش 1054، 216 برگ، 14×23، نستعلیق 1064. طهارت تا وصایا است. واقف شیخ محمد علی کرمانی.

***

ش 1075، 364 برگ، 18×25، نستعلیق علیرضا بن سید سراج الدین بن سید مسعود بن سید علی بن سید کمال الدین حسین الحسنی الحسینی الطباطبائی البهاء الدین حیدری در .1087 نسخه کامل است.

برگ اول نونویس است. با مهر بیضوی «عبده محمد حسن الرضوی 1255» و مهر مربع «مهدی بن محمد رحیم الرضوی».

***

ص: 279

ش 1165، 86 برگ، 16×22، نستعلیق بی تاریخ، طهارت تا هبات. ناقص.

***

ش 1711، 94 برگ، 20×30، نسخ بی تاریخ، طهارت تا وصایا را دارد.

***

ش 1784، 163 برگ، 18×25، نسخ بی تاریخ. طهارت تا نکاح است.

***

ش 1788، 110 برگ، 19×25، نسخ 1112، طهارت تا نکاح است. با مهر بیضوی «عبده الراجی حیدر بن ابراهیم الموسوی 1217».

***

ش 2036، 340 برگ، 20×25، نسخ میرزا حسین بن امیر خسرو قهپائی و عبدالقادر بن حیدر قهپائی در مدرسه شیخ لطف اللّه و در سال 1056 همین نسخه را میرزا حسین بن امیر خسرو قهپایی نزد مولانا الفاضل الکامل جمال الدین اردستانی در مدرسه قطبیه قرائت کرده است.

و نیز محمود بن ملا حسن... کوهی در سال... در اصفهان... قرائت کرده است. حاشیه نویسی دارد و تصحیح شده است.

***

ش 2185، 211 برگ، 15×22، نسخ سده 12، طهارت تا ارث است.

***

ش 3189، 212 برگ، 17×24، نسخ محمد بن نظام الدین محمود بن عبدالحمید الانصاری در سال 974. تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد با مهر بیضوی «لا اله الّا اللّه الملک الحق المبین عبده مرتضی الحسینی 1177» روی برگ سوم.

***

ش 3225، 324 برگ، 19×25، نسخ امین الدین محمد بن سیف اللّه قسمت اول در سال 996 در اصفهان و بخش دوم در 1002 در بلده طیبه سمنان. با مهر مدوّر «المتوکل علی اللّه محمد

ص: 280

امین بن سیف اللّه 1005» و مربع «من المذنبین محمد معصوم بن محمد امین 1030» روی برگ اول. تصحیح شده، حاشیه نویسی دارد حاشیه با امضاء «مفلح» دارد نسخه نفیسی است.

***

ش 3278، 330 برگ، 17×25، نسخ سده 11 و 12، تصحیح شده، با مهر بیضوی «زبعد محمد علی اکبر است» و مربع «محمد پیرو دین جعفر 1150» در پایان نسخه.

***

ش 3279، 427 برگ، 19×25، نسخ سده 12، حاشیه با امضاء (ع ل رحمه اللّه) دارد.

***

ش 3287، 234 برگ، 17×24، نسخ سده 11، حاشیه نویسی دارد و تصحیح شده با یادداشت تملک مورخ .1140

***

ش 3288، 356 برگ، 18×25، نسخ محمد بن شیخ ولی در 1026 ساکن قریه آوه، با مهر بیضوی «عبده اسداللّه» در پایان نسخه. تصحیح شده، حاشیه نویسی دارد. برخی برگها نونویس است.

***

ش 3759، 213 برگ، 19×30، نسخ محمد حسین در اصفهان در سال 1085. حواشی دارد و تصحیح شده است.

361- شرح ارشاد الاذهان (فقه، عربی)

از: محمد هادی بن محمد باقر شریف حسینی خویی،

کتابی مفصل در شرح مزجی «ارشاد الاذهان» علامه حلی (726 ق) که کتاب صوم آن در روز چهارشنبه دوازدهم محرم 1258 ق بپایان رسیده است. و در آن از شرح

ص: 281

مختصر نافع استاد خود صاحب ریاض یاد می کند.

آغاز: «بسمله الحمد للّه... وبعد فیقول الفقیر الی اللّه الغنی... انی اردت ان اکتب تعلیقة علی المختصر

الشریف والمؤلف المنیف المسمی بالارشاد من مؤلفات شیخنا وامامنا علامة العلماء...».

انجام: «... والحق عدم السقوط ایضا لثبوت موجبها والاصل عدم السقوط بذلک هذا فی العامد وامّا الناسی فلا شیء علیه مطلقا وامّا الجاهل ففیه الوجهان وقد تمّ الکتاب».

ش 3291، 260 برگ، 18×22، نستعلیق. مؤلف در 1258. این نسخه طهارت تا پایان صوم است.

362- شرح الاسباب والعلامات (طب، عربی)

از: برهان الدین نفیس بن عوض کرمانی (842 ه )

شرح مزجی مهمی است بر کتاب «الاسباب والعلامات» نجیب الدین محمد سمرقندی، و بنا به گفته کشف الظنون. این شرح در سمرقند اواخر صفر 827 ه به پایان رسیده است.

[کشف الظنون 1-77، ذریعه 13-82، مرعشی 3-237، الفبایی آستان قدس ص 322].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین والصلاة والسلام الاتمان الاکملان علی من یداوی الارواح بطب الحقیقة ویربی الابدان بعلم الشریعة ویعالج القلوب...».

انجام: «فانها تشد لشد العضو و... بالرطوبات واللّه اعلم بالصواب والیه المرجع والمآب».

ش 1017، 313 برگ، 17×25، نسخ، ناقص، با یادداشت مورخ 889 بر برگ اول و یادداشت تملک شمس الدین محمد بن محمد حسین اصفهانی در 1071، تحریر محمد بن محمود

ص: 282

المشهدی ملقب به غیاث الدین در مدرسه اخلاصیه فی سواد هرات در 891 . همین نسخه را حمید الدین عبدالرحیم بن شهاب الدین محمود حکیم نزد شهاب الدین محمود حکیم قرائت کرده است.

***

ش 1124، 416 برگ، 14×25، نسخ بی تاریخ، (تحریر سده 11) با مهر بیضوی «محمد تقی بن محمد رضا الموسوی 1214».

***

ش 1738، 405 برگ، 15×25، نسخ .1073

***

ش 1900، 461 برگ، 17×24، نسخ 941. با سرلوح و جدول زرّین.

***

ش 2160، 142 برگ، 13×19، نستعلیق بی تاریخ. این نسخه ناقص است.

***

ش 3112، 215 برگ، 19×28، نستعلیق محمد ابراهیم بن محمد رضی در 1053 یا ،1083 تصحیح شده است.

363- شرح الاعتقادات للصدوق (عربی)

از: محمد کاظم بن محمد قاسم شریف = سراجا

شرح مفصلی است بر «اعتقادات» شیخ صدوق (381 ق) که با عناوین «قال _ اقول» برگزار شده است و از روایات و نیز اقوال فلاسفه استفاده کرده است.

آغاز: «اللّهم یا من ازلک نُهیً لمحاول الافکار والاوهام ودوامک ردع لطامحات العقول والافهام انت اللّه لا اله الّا انت قبل القبل وخالق القبل وبعد البعد».

انجام: «قال الشیخ رضی اللّه عنه وقد نقل مخالفونا انّه اذا خرج المهدیّ7 نزل عیسی بن مریم7 فصلّی خلفه ونزوله الی الارض رجوعه الی الدّنیا بعد موته».

ش 702، 75 برگ، 17×21، نسخ. بی تاریخ. تصحیح شده، یادداشت مورخ 1256 و 1258 در آغاز نسخه دیده میشود. از انجام ناقص است.

364- شرح الفیه ابن مالک = شرح الفیه ابن عقیل (نحو، عربی)

از: بهاء الدین عبداللّه بن عبدالرحمن (ابن عقیل) (769 ق)

شرح معروفی است بر «الفیّه» ابن مالک، در این شرح متن با علامت «ص» و شرح با علامت «ش» آورده شده است.

[کشف الظنون 1-152، آستان قدس 12-122، مشار، عربی 541، سرکیس 1-187، مجلس 26- 249].

آغاز: «قال محمد هو ابن مالک - احمد ربی اللّه خیر مالک - مصلیآ علی الرسول المصطفی -... الکلام المصطلح علیه عند النحویین عبارة عن اللفظ المفید...».

ص: 283

انجام: «التزم فی هذا النوع الفکّ، کذلک التزم فی هلّم الادغام... یقل فیه هللم واللّه سبحانه وتعالی اعلم».

ش 372، 169 برگ، 17×25، نسخ 1192، در محله بیدآباد اصفهان. هنگامی که محمد موسی بیک و عیسی بیک فرزندان محمد امین بیک افشار و سایر اطفال را در منزل درس میگفته نوشته است.

***

ش 830، نستعلیق. بی تاریخ. علامت تصحیح دارد و از انجام ناقص است.

***

ش 1149، 201 برگ، 15×21، نسخ میر طالب بن میر محمد رحیم هزاروی در .1121

***

ص: 284

ش 2553، 141 برگ، 15×21، نسخ محمد حسین بن محمد مهدی خوانساری در .1244 حاشیه نویسی دارد.

365- شرح الفیة ابن مالک = شرح الفیه ابن ناظم (نحو، عربی)

از: بدرالدین ابو عبداللّه محمد بن محمد بن مالک (686 ق)

شرحی است که شارح بر ارجوزه «الخلاصة فی النحو» معروف به «الفیّة» پدرش ابن مالک نوشته است.

[کشف الظنون 1-151، مرعشی 2-5، مجلس 2-184 و 25-70، مشار، عربی 542].

آغاز: «قال الشیخ الامام... اما بعد حمد اللّه سبحانه بما هو اهله وبماله من المحامد علی ما اسبغ من نعمه البوادی والعوائد والصلاة علی النبی... فانی ذاکر فی هذا الکتاب ارجوزة والدی...».

انجام: «... فاعلم بانه قد انتهی غرضه من هذا النظم وانه قد اشتمل علی اعظم المهمات من علم العربیة... علی ما تفضل علینا من نعمه الجسام وصلاة کافیة شافیة وافیة علی خلاصة الانام...».

ش 1870، 267 برگ، 15×21، نسخ .1239

***

ش 2005، 265 برگ، 13×24، نسخ بی تاریخ، (تحریر سده 11 و 12)، از انجام ناقص است. حاشیه نویسی دارد.

ص: 285

366- شرح انموذج (نحو، عربی)

از: جمال الدین محمد بن عبدالغنی اردبیلی

شرحی است با عنوان «قال _ اقول» بر «انموذج» جار اللّه زمخشری که آن را برای علاء الدین احمد بن عماد الدّین مفضّل کاشی نوشته است.

[الذریعة 13-115، آستان قدس 12-131، مشار، عربی ص 542].

آغاز: «الحمد للّه الذی جعل العربیة مفتاح البیان وصیّرها یحترز بها عن الخطأ فی اللسان... وبعد فیقول المولی المعظم الامام الأعظم...».

انجام: «ان اردنا أن نقطع کلامنا فی ثالث الابواب اذ وفقنا اللّه لاتمام ما وعدنا فی صدر الکتاب والمؤمل ممن یعثر علی خلل فیه ان یصلحه بکرمه ویعصمنی... لومة فیه فانی...».

ش 1038، 53 برگ، 15×22، نستعلیق .1275

***

ش 1933، 96 برگ، 16×21، نسخ محمد حسین بن محمد قدیر در .1264

***

ش 2143، 78 برگ، 17×21، نسخ .1239

***

ش 2161، 48 برگ، 14×19، نستعلیق 1114، با مهر مربع «پیرو دین محمد صالح» و «اکبر زبعد محمد علی است 1205» و بیضوی «رب نجّنی بمحمد وعلی» و «یأتی من بعدی اسمه احمد 1205» بر برگ آخر. آغاز این نسخه افتادگی دارد.

***

ش 2255، 68 برگ، 15×20، نسخ .1198

***

ص: 286

ش 2295، 63 برگ، 13×20، نستعلیق موسی بن یحیی در 975. با مهر بیضوی «عبدالفتاح» در صفر 1322 بر برگ اول و نیز اشعاری ترکی در برگهای آخر.

***

ش 2861، نسخ محمد حسین بن عبدالحسین ترشیزی ساکن قریه دستجرد شهان از توابع ترشیز. علامت تصحیح دارد.

367- شرح ایساغوجی (منطق، عربی)

از: حسام الدین حسن کاتی (760 ه . ق)

شرح مختصری است به عنوان «قال _ اقول» بر رساله «الایساغوجی» اثیر الدین ابهری (660 ه . ق)

]کشف الظنون 206، مرعشی 3-179، مجلس 38-551، آستان قدس 1-،384

مشار عربی 106 و 542[.

آغاز: «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم. الحمد للّه الواجب وجوده الممتنع نظیره الممکن سواه وغیره الصادر باختیاره شرّه وخیره».

انجام: «هذه القیاس وانّما هی البرهان لکونه مرکّبآ من مقدمات القضیّة ولکن هذا آخر ما کتبنا من الأوراق لایضاح ما فی کتاب الایساغوجی».

ش 1282، 26 برگ، 16×22، نسخ بی تاریخ.

***

ش 1878، 52 برگ، 17×20، نسخ میر محمد بن میر محمد ابراهیم سیادت مآب در .1194

***

ش 2067، 46 برگ، 18×22، نسخ، بی تاریخ. حاشیه نویسی دارد و یادداشت مورخ 1344 در برگ آخر دیده میشود.

ص: 287

ش 2582، تحریر محمد بن قوام بن حاجی بن محمد البیدگلی.

***

ش 2822، 35 برگ، 11×18، نسخ مسیح الدین بن حسین طباطبائی در 1315. تصحیح شده، حواشی با امضاء «مسیح طباطبائی» دارد.

***

ش 3936، 38 برگ، 12×18، نستعلیق، بی تاریخ. با یادداشت تملک ابراهیم بن سید علیرضا حسینی تبریزی در آخر نسخه، و یادداشت مورخ .1163

368- شرح الباب الحادی عشر (کلام، عربی)

از: ؟

شرحی است مزجی با عناوین «اقول _ اقول» بر کتاب «الباب الحادی عشر» علامه حلّی (726 ق). شارح کتاب دیگری دارد که حاشیه بر تفسیر بیضاوی است و در متن به آن تصریح کرده است. همچنین از کتاب های «نهایة الاقدام» محمد بن عبدالکریم الشهرستانی، «جمع الجمع» ابوجمهور احسائی (زنده در 901 ق) و «نهایة العقول» فخر رازی، «تنزیه الانبیاء» سید مرتضی وغیره نام برده است. به اسم شاه طهماسب نوشته و غیر از شرح فاضل مقداد و شرح حبلرودی است.

[ر.ک: الذریعة 13-117 _ 123].

آغاز:

«حمدآ لک یا فاتح باب التوفیق

ما غیرک فی الوجود بالحمد حقیق

نوّر عینیّ من جمال الامعان

ثبّت قدمیّ فی مقام التحقیق

وصلّ بقدسک علی مدینة العلم... اما بعد فبعد ما وجدت الناس فی عقائدهم مفترقة...».

ص: 288

انجام: «فقال علیه السلام قل ببرکة اللّه فقال حسان بن ثابت یا رسول اللّه ایذن لی ان اقول ...

ینادیهم یوم الغدیر نبیّهم

بخمّ واسمع بالنبی منادیا

بانّی مولکم نعم وولیکم

فقالوا ولم یبدوا هناک التعامیا»

ش 1895، 98 برگ، 12×22، نسخ، بی تاریخ. از وسط و آخر ناقص و اوراقش پس و پیش شده است.

369- شرح تجرید الاصول (اصول فقه، عربی)

از: احمد بن محمد مهدی نراقی (1245 ه )

شرحی است بر کتاب «تجرید الاصول» پدر بزرگوارش ملا مهدی نراقی که بنا بر آنچه که در اول کتاب مناهج که پس از این کتاب نوشته شده آمده است، شرح کبیری است در هفت مجلد که مشتمل است بر همه آنچه که متعلق به علم اصول است.

[الذریعة 13- 138].

آغاز: «المطلق والمقید. قد تقدم فی بحث العام ان المطلق ما دل علی شایع فی جنسه ای علی حصّة محتملة الصدق...».

انجام: «وکیف یمکن دعوی الاجماع مع مخالفة کثیر من الاصحاب وقد نسب المنع من التقلید مطلقا [الی] الشهید».

ش 1215، 249 برگ، 15×21، نسخ بی تاریخ. جلد چهارم است. شامل بحث مطلق و مقید به بعد.

***

ش 2317، 234 برگ، 14×20، نستعلیق محمد تقی بن علی محمد محلاتی در 1234، جلد دوم است. آغاز این جلد: لما استوفی الکلام فی مبادی هذا العلم من اللغات اخذ فی مبادیه من الاحکام...

ص: 289

370- شرح تجرید الکلام = شرح جدید (کلام، عربی)

از: علاء الدین علی بن محمد قوشچی (879 ق)

شرح مزجی مفصّلی است بر کتاب «تجرید» خواجه نصیر الدین طوسی که به نام ابوسعید... (873 ه . ق) نوشته شده است. مؤلف در این شرح نظر به گفتههای شمس الدین محمد اصفهانی و سید شریف گرگانی دارد.

]کشف الظنون 1-348، الذریعة 3-352، مرعشی 3-51، مشار عربی ص ،543

دائرة المعارف اسلامی 1- 145[.

آغاز کتاب: «اما بعد حمد واجب الوجود علی نعمائه.

آغاز نسخه 380 بسم اللّه الرّحمن الرّحیم المقصد الثانی فی الجواهر والاعراض وفیه فصول الاوّل فی

الجواهر قدم مباحثها علی مباحث الاعراض لانّ وجود العرض متوقف علی وجود الجوهر...».

انجام: «امّا المقوله ما کان توجها الی غایة من وضع او کیف او غیر ذلک غیر مستقر من حیث هو کذلک ولفظة ان ینفعل وان یفعل مخصوص بذلک».

ش 380، 187 برگ، 13×24، نسخ 1120. این نسخه جواهر و اعراض را دارد. تصحیح شده، وقفنامه مورخ 1229 دارد. با مهر مستطیل «ملک محمد» و مهر بیضوی «الواثق باللّه احمد بن موسوی».

***

ش 458، 285 برگ، 16×21، نستعلیق مهدی (محمد) علی سالفی تبریزی در 1282. این نسخه جواهر و اعراض و اثبات صانع را دارد. با یادداشت مورخ 1283 و مهر مربع «عبده اسماعیل 1264».

***

ص: 290

ش 512، 266 برگ، 12×23، نستعلیق اسد اللّه بن ظهیر الدین علی در 1057. جواهر و اعراض را دارد، تصحیح شده، و در پایان نسخه سه صفحه شرح مختصر اسماء حسنی است به زبان عربی.

***

ش 1081، 443 برگ، 12×24، نستعلیق بی تاریخ.

***

ش 1182، 270 برگ، 13×20، نستعلیق رحمت بن حسن کوچفسهانی در 1090 با یادداشت تملک با مهر بیضوی «رحمت بن الحسن» و مهر مربع «صراط علی حق نمسکه محمد علی» در اول و آخر نسخه.

***

ش 1286، 169 برگ، 16×23، نستعلیق بی تاریخ. مقصد اول را دارد.

***

ش 1744، 252 برگ، 14×26، نسخ علی اکبر بن حسین خان الجیلان درویشانبر در ،1236 مقصد ثانی یعنی جواهر و اعراض را دارد.

***

ش 1761، 142 برگ، 17×25، نستعلیق بی تاریخ، ناقص.

***

ش 1771، 62 برگ، 13×24، نستعلیق، بی تاریخ، الهیات را دارد.

***

ش 2044، 230 برگ، 14×26، نستعلیق طهماسب قلی در 1076. جواهر و اعراض است.

***

ش 2051، 238 برگ، 13×24، نسخ بی تاریخ. جواهر و اعراض است. تصحیح شده و علامت بلاغ و حاشیه نویسی دارد.

ص: 291

ش 3199، 294 برگ، 14×25، نستعلیق سده 10 و 11، این نسخه از آغاز تا بحث معاد را دارد، تصحیح شده، حواشی با امضاء «م ن سلمه اللّه» و «میر صدرالدین محمد شیرازی؛» و «م ص؛» و ملا محمد مشکک» و «س1» و «میر فخرالدین؛» و «منه علیه ما علیه» و «لمحرره» دارد با تملک ابراهیم قاضی زاده ساوجبلاغی .1330

***

ش 3700، 164 برگ، 11×21، تحریر سده 12. مقصد اول را دارد. برگ اول نونویس است. با مهر بیضوی «المؤمن فی الدارین حیّ»، دیباچه شارح را ندارد با جلدی نفیس.

***

ش 3741، 65 برگ، 12×24، نسخ بی تاریخ. فقط مقصد ثالث است. چند فائده از فیض کاشانی؛ و آقا جمال در این نسخه هست.

371- شرح التذکرة النصیریّة (هیأت، عربی)

از: نظام الدین عبدالعلی بن محمد بیرجندی (934 ق)

شرح مزجی توضیحی معروفی است بر کتاب «التذکرة» خواجه نصیر الدین طوسی در هیئت، با بیان براهین هندسی و ریاضی و رد و ایراد بر بعضی از شارحان همین کتاب. تاریخ تألیف این شرح بنابر آنچه در بعضی از نسخه ها آمده ربیع الاول 913ق میباشد.

[الفبایی آستان قدس 329، الذریعة 13-144، مرعشی 20- 159].

آغاز: «الحمد للّه الّذی خلق السموات والارض وجعل الظلمات والنّور وبسط علی بساط... انّ شرف العلم... الموضوع وجلاله الغایة ووثاقة الدلائل وعلم الهیئة من العلوم الّتی تجلّی».

انجام: «تعذرونی اذا عثروا علی الخطاء والفساد ویتجنّبوا عن طریق التعنّت والعناد

ص: 292

واللّه تعالی ملهم السداد ومنه المبدا والیه المعاد والصلاة والسّلام علی محمد الهادی الی الرّشاد وعلی آله واصحابه الی یوم التناد».

ش 373، 314 برگ، 18×25، نسخ محمد حسین بن محمد یوسف طالقانی در 1057 از روی نسخه ای که همین کاتب از روی نسخه اصل نوشته بود. حواشی از شیخ بهایی از روی خط او دارد و در پایان نسخه توضیحاتی سودمند است که باید مراجعه شود. با مهر بیضوی «عبده الراجی جعفر بن محمد».

***

ش 401، 351 برگ، 14×20، نستعلیق میر زین

العابدین بی تاریخ.

***

ش 3180، 346 برگ، 17×23، نستعلیق میرزا اسد اللّه به درخواست میرزا عبدالباقی. تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

372- شرح التذکرة النصیریّة (هیأت، عربی)

از: ؟ شاید از خضری باشد.

شرحی است بر «تذکرة نصیریه» خواجه نصیرالدینطوسی، با عناوین «قال _ اقول».

آغاز: «للبسیطة العلویّة والسفلیّة من حیث کمیّاتها... اقول لمّا ذکر انّ لکلّ علم موضوعآ ومبادی ومسائل شرع فی بیان موضوع الهیئة...».

انجام: «لا وجه لتعطیل هذا البعد من الافلاک وهذا هو الوجه لقولنا فیما مرّ ان بعد الشمس من الارض یناسب کون الزّهرة».

ش 1098، 158 برگ، 13×24، نسخ، بی کا، بی تا، اول و آخر ناقص.

***

ش 3764، یک قطعه از نسخه ش 1098 است که جداگانه صحافی شده است.

ص: 293

373- شرح التصریف (صرف، عربی)

از: سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی (793 ق)

شرح مزجی معروفی است بر کتاب «العزّی» ابراهیم بن عبدالوهاب زنجانی که مشهور به «التصریف» میباشد.

[آستان قدس 12-140، مرعشی 1-136، مجلس 38- 483].

آغاز: «ان اروی زهر تخرج فی ریاض الکلام من الاکمام وابهی حبر... ببنان البیان واسنان الاقلام حمد اللّه سبحانه وتعالی علی تواتر نعمائه الزاهرة الظاهرة...».

انجام: «غیره فالنوع منه کالمرة بلا فرق فی اللفظ والفارق القرائن الخارجیة تقول رحمة واحدة للمرة ورحمة لطیفة ونحوهما وانطلاقة واحدة للمرة وحسنة او غیرها للنوع وکذا البواقی».

ش 269، 60 برگ، 16×23، نسخ عبدالعزیز الدولابی العثمانی در .1307

***

ش 821، تحریر سده .13

***

ش 2444، 96 برگ، 17×20، نسخ سده .13

***

ش 2774، 81 برگ، 11×17، نستعلیق ابوالقاسم بن علی خوانساری در .1267

***

ش 2803، 110 برگ، 12×19، نسخ سده .13

***

ش 3312، 131 برگ، 14×19، نسخ .1213

ص: 294

374- شرح التصریف (صرف، عربی)

از: ؟

شرحی است بر «العزّی فی الصرف» نگاشته ابراهیم بن عبدالوهاب زنجانی که با استفاده از افادات استادش «سید حسن بن سید عباس سیر خضری شاهوی حسینی» و او از افادات استادش «شیخ ابراهیم شهرانی شاهوی» شیخ مدینه منوره تالیف و به صورت مزجی تنظیم ساخته است.

آغاز: «الحمد لّله الذی زین جمیع الاشیاء بوجود نبی من الانبیاء وشرفهم بکرامة من الاولیاء والاصفیاء... اما بعد فما زال التماس المشتغلین الی المحصلین لعلم الصرف لان اشرح لمختصر التصریف...».

انجام: «... والفعلة بالکسر هی بکسر الفاء للنوع من الفعل تقول هو حسن والطعمة والجلسة بکسر فاء الفعل فیهما ای حسن النوع من الطعم والجلوس».

ش 2635، 55 برگ، 12×18، نستعلیق سده .12

375- شرح توحید الصدوق (حدیث، عربی)

از: محمد سعید بن محمد مفید قمی (قاضی سعید) (1130 ق)

شرحی است بر «التوحید» شیخ صدوق است که به روش فلسفی و عرفانی نگاشته شده و شامل چهار جلد میباشد. و با تحقیق دکتر نجفقلی حبیبی توسط انتشارات وزارت ارشاد اسلامی به چاپ رسیده است.

[الذریعة 13-153، المجلس 12- 172].

آغاز: «الحمد للّه الّذی اغنانا بمعادن حکمته من زخارف الدنیا وهدانا بفضل رحمته الی خزّان وحیه

محمد وآله ائمة الهدی صلوات اللّه علیهم ما دارت السماوات العُلی».

ص: 295

انجام: «فی الخبر الثالث العلم هو من کماله واما العقل فلان قولک کماله بذاته یناقض غرضک اذ لا معنی لکون کمال الشی بذاته اِلّا اَنّ صفاته لا یتوقف علی غیره واما الثانی فلانّه یلزم علیه ما یلزم علی الاوّل علی ما تسأل عن تلک الصور المفیدة للعلم هی قائمة بذاتها او بذات».

ش 838، 252 برگ، 15×21، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12 و 13) این نسخه شامل جلد اول و دوم است از انجام افتادگی دارد. با مهر بیضوی «محمد مهدی 1279».

376- شرح تهذیب المنطق (منطق، عربی)

از: امیر هبة اللّه الحسینی مشهور به شاهمیر (ق )9

شرحی است بر بخش منطق از کتاب «تهذیب المنطق و الکلام» تفتازانی. از مقدمه شرح برمی آید که بنا بر شرح هر دو قسم کتاب را داشته است.

[کشف الظنون 1-517، مرعشی 16- 301].

آغاز:

غایة تهذیب الکلام فتح المنطق بحمد المنعام... المقدام محمّد معین قواعد الاسلام وآله سبیل السّلام واصحاب المهتدین سالک الاعتصام... انی علقت علی تهذیب المنطق والکلام

انجام: «انّما یمکن بالاستقراء التّام وهو متعذّر ولو امکن مع التغیّر فلم یکن حینئذٍ بالتمثیل بل بالاستقراء التّام الّذی هو القیاس ولانّ العلّة الاخیرة یدار مع المعلول وجودآ وعدمآ مع اَنّه لیس بعلّة تامّة».

ش 924، 63 برگ، 11×18، تحریر سده یازدهم یا جلوتر. انجام آن افتادگی دارد. با مهر بیضوی «عبده محمد حسین الحسینی».

ص: 296

377- شرح الجعفریة (فقه، عربی)

از: ؟

کتاب «جعفریه» محقق کرکی (940 ق) در واجبات و مندوبات نماز است و این شرح احتمالا از یکی از شاگردان اوست که در زمان حیات استاد نوشته است زیرا عناوین «قوله سلمه اللّه تعالی» دارد و احتمال دارد که همان «الغرویة فی شرح الجعفریة» سید شرف الدین علی حسینی استرآبادی باشد.

[ر.ک: الذریعة 13-174 _ 176].

آغاز: «لکلّ من الظهرین ثمان وقبل الفرض وللمغرب اربع وللعشاء رکعتان من جلوس بعدها بعد ان

یرکعه وللّیل ثمان ورکعتان للشفع ورکعة للوتر وللصبح رکعتان قبلها...».

انجام: «ولو فعل ذلک جاز ولو سقوا قبل الخروج لم یخرجوا وکذا لو خرجوا فسقوا قبل الصلاة وفی الموضعین یستحب صلاة الشکر وسؤال الزیاده من اللّه تعالی... ولو سقوا فی اثناء الصلاة اتموها ولو کثرت

الغیوث فخیف هیهنا الضرر جاز الدعاء بازالة مضرّته فی... لان النبی صلی الله علیه و آله فعل کذلک کما مرّ».

ش 508، 112 برگ، 14×23، نستعلیق 1260. این نسخه صلاة را دارد و از آغاز ناقص است. با مهر «اللّه الملک الواحد القهار ملک موسی بن محمد رضا بن موسی بن جعفر کاشف الغطاء».

378- شرح جمع الجوامع (اصول فقه، عربی)

از: جلال الدین محمد بن احمد محلّی (864 ق)

شرح مزجی است بر «جمع الجوامع» تاج الدین عبدالوهاب سبکی شافعی

ص: 297

(771ق) که برای استفاده مبتدئین نگارش یافته است.

[کشف الظنون 1-959، مرعشی 14- 229].

آغاز: «الحمد للّه علی افضاله والصّلاة والسّلام علی محمد وآله هذا ما اشتدّت الیه حاجة المتفهّمی ن من شرح یحلّ الفاظه ویبیّن مراده ویخفّف مسائله ویحرّر دلائله علی وجه سهل للمبتدئین».

انجام: «اللّهم یا ذا الفضل العظیم نفضّل علینا بالعفو وبما تشاء من النّعیم وصلّی اللّه علی سیّدنا محمّد وآله وصحبه اجمعین».

ش 3616، 212 برگ، 19×30، نسخ محمد بن علی محمد در 1150. حواشی از کمال الدین شافعی و قاضی زکریا دارد.

379- شرح الحاوی (فقه، عربی)

از: علاء الدین علی بن اسماعیل قونوی (729 ق)

شرحی است استدلالی بر «الحاوی» نجم الدین عبد الغفار قزوینی (665 ق) که در فقه شافعی اهمیت فراوان دارد. کشف الظنون این شرح را بر گرفته از دو شرح علاء الدین طاوسی و ضیاء الدین طوسی با پاره ای افزایش می داند.

[کشف الظنون 1-625، مرعشی 9-268، الفبایی آستان قدس 332 با عنوان شرح حاوی صغیر ].

آغاز: «الحمد للّه باعث الرسل وموضح السّبل ومؤید الاسلام بشرائع الاحکام وصلّی اللّه علی سیّدنا محمد خیر الانام وعلی آله البرره الکرام وسلّم تسلیما کثیرا وبعد... لمّا کثر الاشتغال به وحاز من القبول

فی اکثر البلاد».

انجام: «او صم ثلاثة ایّامٍ او تصدّق بفرق من الطعام علی ستة مساکین والفرق ثلاثة اصوع وامّا فی غیر الحلق فالحاقآ به لاشتراکها جمیعآ».

ش 961، 114 برگ، 22×31، نسخ، بی کا، بی تا. این نسخه طهارت تا حج را دارد. از انجام افتادگی دارد (تحریر سده 12).

ص: 298

380- شرح حکمة الاشراق (فلسفه، عربی)

از: قطب الدین محمود بن مسعود شیرازی (710 ق)

شرح مزجی مهمی است بر کتاب مشهور «حکمة الاشراق» شیخ شهاب الدین سهروردی (587 ق). در این شرح مباحث مهم توضیح داده شده است.

[کشف الظنون 1-684، مرعشی 11-268، الفبایی آستان قدس 334].

آغاز: «الاشراق سبیلک اللهم والاشواق دلیلک انت ربنا ورب مبادینا ونحن عبیدک یا قیوم ایاک نروم ولک نصلی ونصوم وانت المبدء الاول وعلیک المعوّل منک...».

انجام: «والّله ولی السداد والرشاد منه المبدء والیه المعاد والحمد للّه رب العالمین والصلاة علی النفوس الکاملین خصوصا علی محمد واله الطیبین الطاهرین الی یوم الدین ظاهرا وباطنا قلم اینجا رسید و سر بشکست».

ش 531، 190 برگ، 17×22. نسخ 1296. از آغاز ناقص است.

381- شرح حکمة العین (فلسفه، عربی)

از: شمس الدین محمد بن مبارکشاه بخارایی (میرک بخاری) (ق )8

شرح مزجی است بر کتاب «حکمة العین» نجم الدین کاتبی قزوینی (675 ق)؛ در این شرح همه حاشیه های قطب الدین شیرازی را آورده و به بسیاری از آرای وی اشکال می کند.

[مرعشی 4-73، الفبایی آستان قدس ص 335].

آغاز: «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم. اما بعد حمد اللّه فاطر ذوات العقول النّوریة ومظهر خفیات اسرار الربوبیّة المبدع بنوره المشرق محرّکات الاجرام العلویّة المخترع بعلمه الکامل...».

ص: 299

انجام: «من ذلک المبدأ الی غیر النهایة وانّما یلزم ان لو کانت الحرکات مجتمعة فی الوجود بالفعل وهو ممنوع ولیکن هذا آخر ما اوردناه...».

ش 375، 87 برگ، 11×23، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 11) با مهر مربع «افوض امری الی اللّه عبده علی» در پایان نسخه.

***

ش 1767، 68 برگ، 17×26، نسخ محمد تقی در 1117 در شیراز.

***

ش 3954، 116 برگ، 13×22، نسخ بی تاریخ. با یادداشت تملک عبدالکریم بن علی رشتی در اول نسخه.

382- شرح الخطبة الطتنجیة (حدیث، عربی)

از: محمد کاظم بن محمد قاسم حسینی رشتی (1259 ق)

شرحی است بر خطبه ای منسوب به مولا امیر المؤمنین علیه السلام به نام «طتنجیه» که گفته میشود در منزلی بین مدینه و کوفه بیان فرموده اند و مشتمل بر فضائل بسیار میباشد. مؤلف ابتدا قسمتی از خطبه را آورده سپس مفصلا به شرح میپردازد. و این خطبه را از «مشارق الانوار» حافظ برسی نقل کرده است.

[فهرست کتب شیخیه 2-90، الذریعة 13- 211].

آغاز: «الحمد للّه... اما بعد فیقول العبد الفقیر... ان بعض السادات الاجلّا ء النبلاء حرسه اللّه تعالی عن کل ضراء واللاواء وایده بصنوف النعماء والالآء...».

انجام: «فقد القیت علیک بذرا من الجنة وسقیتها بماء الکوثر یا اسعدک لو حفظتها عن الضیاع واللّه خلیفتی علیک ولا حول ولا قوة».

ص: 300

ش 167، 338 برگ، 18×31، نسخ عبداللّه بن ابراهیم تبریزی در 1265 شامل جزء اول و دوم. با مهر بیضوی «یا رب سهّل امور جواد».

383- شرح خلاصة الحساب (عربی)

از: محمد باقر بن محمد حسین بن محمد باقر یزدی

شرحی بر «خلاصة الحساب» بهاء الدین محمد عاملی (1030 ق) است. تاریخ تالیف: 1099. در اواخر کتاب از عیون الحساب جدّش یاد می کند.

[فهرست آستان قدس 8- 215].

آغاز: «... قاعدة فی ضرب ما بین العشره والعشرین فیما بین العشرین والمائة بل فیما بین العشرة والمائه ولعل التخصیص تقدم ذکر مضروب ما بین العشرین بعضه فی بعض من المرکبات الاولی...».

انجام: «حقیق بالاستتار عن اکثر اهل هذا الزمان فاحتفظ وصیتی الیک واللّه حفیظ علیک».

ش 2790، 69 برگ، 9×19، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 13) اول و وسط و آخر ناقص. این نسخه باید با نسخه دوم تطبیق شود.

***

ش 3455، 75 برگ، 12×18، نستعلیق 1103، حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده شکلها و جدولها و فوائدی در ریاضیات در چند برگ آخر این نسخه هست. با مهر مربع «العبد محمد صادق».

ص: 301

384- شرح دعاء الصباح (دعا، عربی)

از: ملا هادی بن مهدی سبزواری (1289 ق)

شرح مزجی است بر دعای صباح حضرت امیر المؤمنین علیه السلام «اللهم یا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه». در این شرح شارح به باطن و تأویل هم پرداخته و در دوازده رمضان 1267 به پایان برده است. مکرر چاپ شده.

[الذریعة 13-225، مرعشی 12-255، مجلس 35- 394].

آغاز: «الحمد للّه الذی مدّ سیرنوره فی المجالی والمواد من صباح الازال الی مساء الآباد کلمح بالبصر او اقرب».

انجام: «... فلا تردنی من سنیّ مواهبک خائبآ یا کریم یا کریم یا کریم» و هو التکریم بالخلافة عن الکریم وصلّی اللّه علی محمد وآله».

ش 1357، 97 برگ، 11×18. نستعلیق محمد دامغانی در .1267

385- شرح دیوان المتنبی (عربی)

از: ابوالحسن علی بن احمد واحدی نیشابوری (468 ق)

شرح ادبی بسیار مهمی است بر دیوان ابوالطیب متنبی (354 ق) با استشهاد به آیات قرآنی و شعر عرب و گفتههای دانشمندان علوم عربی. حاجی خلیفه در کتابش تصریح کرده است که این شرح بهتر از تمام شرحهایی است که بر دیوان متبنی نوشته اند. تاریخ انجام آن 16 ربیع الثانی 462 میباشد.

[کشف الظنون 1-809، مرعشی 4-120، مجلس 26-115، الذریعة 13- 276].

آغاز: «الحمد للّه علی سوابغ النّعم وله الشّکر علی جلائل القسم ربّنا الّذی علّم بالقلم علّم الانسان ما لم یعلم فانطقه بالحروف المعجمه... فانّ الشعر... کلام واحلی

ص: 302

نظام وابعده مرقی فی درجة البلاغة».

انجام: «وانّما یقول فاحیی من الهی اِنْ اُفارقک وقد اصطفاک اللّه تعالی ووکّل الیک الارزاق والعباد الا تراه کیف بیّن وجه حیائه من اللّه اذا ذکر اصطفائه له ولو لم یذکره لکان لا مخلص من الحیاء من اللّه تعالی بمفارقته... هذا آخر ما اشتمل علیه دیوانه الذی رتّبه بنفسه».

ش 962، 306 برگ، 22×32، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11 و 12).

386- شرح دیوان المتبّنی (عربی)

از: ؟

شرحی است بر دیوان معروف «متبنی ابوالطیّب احمد بن حسین بن حسن ()354 که بصورت «قوله _ قوله» نگاشته شده است.

[به کشف الظنون 1-809 رجوع شود ].

آغاز: «بسمله، قال ابوالطیب احمد بن حسین بن الحسن المتبنی ابلی الهوی اسفآ...».

انجام: «... اللب العقل والعقل زین القلب فکذلک... زین ابیه کانه فضله علی ابیه.

ومن... زین آبائه...».

ش 3127، 102 برگ، 21×30، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11) این نسخه دیباچه را ندارد. با مهر بیضوی «مشیر الممالک».

ص: 303

387- شرح «الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیّة (فقه، عربی)

از: ملا عبداللّه بن محمد تقی هزار جریبی تینکی (ق )13

شرح نسبتآ مفصلی است بر روضة البهیة شهید ثانی؛ با عناوین «قوله _ قوله» که با نقل نظر فقهای متقدم و متأخر به فراوانی همراه شده است.

آغاز: «حمد له... قوله کتاب النکاح لم یتعرض الشارح طاب ثراه لتعریفه هنا وبیان ما هو حقیقة فیه لغة

وشرعا کما تعرض له فی المسالک لابتناء وضع الکتاب علی الایجاز والاختصار...».

ش 85، 340 برگ، 21×32، نسخ محمد حسین بن مراد علی در 1233. نکاح تا آخر ضمان را دارد.

388- شرح زبدة الاصول (اصول فقه، عربی)

از: محمد بن محمد هادی نایینی

شرح مزجی است بر کتاب «زبدة الاصول» شیخ بهائی؛ (1031 ق). کتاب با عناوین «قال _ اقول» فصل، تذنیب، نگاشته شده و مؤلف این کتاب را در شانزده سالگی نوشته است.

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین والصلاة والسلام علی سید الجن والانس اجمعین حتی الانبیاء والمرسلین محمد المبعوث علی کافة المخلوقین صلوات اللّه وسلامه علیه وعلی اهل بیته الطاهرین...».

انجام: «فیعامل بها معاملة... من النظر والترجیح والتعادل... فاتبع عند التعارض منها الاقوی فی النظر والزم ما هو اقرب للتقوی من مجانبة التقصیر والمسامحات الخفیّة مهما تیسّر فان الخطب عظیم خطیر».

ص: 304

ش 520، 127 برگ، 18×22، نستعلیق مؤلف در 1265 در اصفهان. تصحیح شده است.

389- شرح الزیارة الجامعة الکبیرة (عربی)

از: شیخ احمد بن زین الدین احسائی (1241 ق)

شرح مفصلی است بر زیارت جامعه کبیره که بدان تمام امامان: را میتوان زیارت کرد. این شرح به خواهش سید حسین بن محمد قاسم حسینی اشکوری گیلانی، نگاشته شدن و نمودار آرای شیخ احمد احسائی رئیس فرقه شیخیّه میباشد و در آخر کتاب دعای وداع نیز شرح شده و به تاریخ 19 ربیع الاول 1230 پایان پذیرفته است.

[الذریعة 13-305، مرعشی 5-38، دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1-150، مشار، عربی 550].

آغاز: «الحمد للّه ربّ العالمین... کان قد التمس منّی ادام اللّه تأییده ان اشرح الزیارة الجامعة المشهورة وابیّن اسرار الفاظها... فاقول وباللّه المستعان انّ هذه الزیارة الجامعة اشتهرت بین الشیعة حتّی استغنت باشتهارها...».

ش 231، 237 برگ، 20×32، نسخ، بی کا، بی تا.

***

ش 528، 223 برگ، 15×21، نسخ محمد حسین بن محمد کریم اصفهانی در 1267 در مدرسه جده کوچک. جلد اول است.

***

ش 2103، 220 برگ، 15×21، نسخ احمد بن عبدالباقی حسینی در 1260 جلد دوم و سوم است.

***

ش 2545، 162 برگ، 15×21، نسخ احمد بن عبدالباقی حسینی در .1259

ص: 305

390- شرح الشافیة = شرح نظام (صرف، عربی)

از: نظام الدین حسن بن محمد قمی نیشابوری (نظام اعرج) (728 ق)

شرح معروفی است بر «الشافیة» ابن حاجب مصری (646) که به درخواست مجد الدین اسماعیل بن قاضی یحیی بن اسماعیل تالیف شده، و یکی از کتب درسی در مدارس حوزههای علمیه بوده است.

]الذریعة 4-108 و 13-313، مجلس 25-187، فهرست رضوی 12-166، مشار عربی ،551

مرعشی ش 7787[.

آغاز: «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم. احمدک اللهم علی ان وفقتنی لصرف ریعان الشباب فی اقتناء العلوم والآداب واسألک یا ذالمنّ...».

انجام: «وحتّی لکونه بمعنی الی قال المفتقر الی عفو ربّه الکریم الحسن بن محمد النیسابوری المعروف بنظام الدین نظّم اللّه احواله فی اولاه واخراه...».

ش 1221، 154 برگ، 14×22، نستعلیق .1272

***

ش 2226، 134 برگ، 14×22، نسخ میرزا محمد القاری در 1245. یادداشت تملک «ملا محمد رضا» در آخر نسخه هست.

***

ش 1353، 232 برگ، 13×20، نسخ محمد طاهر بن محمد صفی سرکانی در مدرسه ملا عبداللّه در سال .1096

***

ش 2281، 121 برگ، 17×21، نستعلیق محمد تقی در .1233

***

ص: 306

ش 3238، 125 برگ، 10×21، نسخ مشرف بن احمد بن شرف العجمی در 1121. مقابله و تصحیح شده و یادداشت مورخ 1136 دارد.

***

ش 3340، 59 برگ، 13×22، نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12 و 13) این نسخه ناتمام است.

***

ش 4077، 165 برگ، 14×21،نسخ، بی کا، بی تا. علامت تصحیح دارد.

391- شرح الشافیة (صرف، عربی)

از: ؟

شرح مزجی متوسطی است بر «الشافیه» ابن حاجب نحوی که از «نظام» (728 ق) نیز نقل کرده است.

آغاز: «انه مهموز العین دون... لکونه اجوف مهموز اللام علم ان... مقلوب نای ینای فوزنهما قلع یقلع و... اشتقاقه ای المقلوب وهی الکلمات التی علم رجوعها کلها الی اصل واحد».

انجام: «وبالمرة ای بما یدلّ علیها نحو رمیة وغزوة وبالنوع ای بما یدلّ علیه نحو رمیة وغزوة...».

ش 733، 202 برگ، 15×21، نسخ، بی کا، بی تا. اول و آخرش ناقص است. (تحریر سده 13).

ص: 307

392- شرح الشافیه (صرف، عربی)

از: فخر الدین احمد بن الحسن جار بردی ()746

شرحی است به عنوان «قوله _ قوله» بر کتاب «الشافیه» ابن حاجب نحوی. این کتاب به نام وزیر خواجه سعد الدین محمد بن علی ساوی (مقتول 711) نوشته شده است.

]کشف الظنون 2-1021، مرعشی 3-115، مجلس 4-340 و 25-275، آستان قدس 12-،159

مشار عربی 551[.

آغاز: «نحمدک یا من بیده الخیر والجود ولیس فی الحقیقه غیره بموجود ونصلی علی رسولک محمد طبیب...».

ش 1097، 199 برگ، 12×24، نسخ، بی کا، بی تا. انجام نسخه ناقص است. (تحریر سده 12 و 13).

***

ش 1757، 138 برگ، 16×24، نستعلیق، بی کا، بی تا.

***

ش 2309، 52 برگ، 15×20، نستعلیق، بی کا، بی تا. ناقص است (تحریر سده 12 و 13).

393- شرح الشافیة (صرف، عربی)

از: سید عبداللّه بن محمد حسینی (نقره کار) (776 ق)

شرح مزجی است بر «شافیه» ابن حاجب.

[کشف الظنون 2- 1021].

آغاز: «الحمد للّه الذی علا بحوله ودنا بطوله مانح کل غنیمة وفضل وکاشف کل عظیمة... وبعد فان من اراد ان یکون له مسحة من الکتاب اللهی».

ص: 308

انجام: «ثم ذکر لمکسور العین اربعة امثلة ایضا لانه علی اربعة اقسام متعد ولازم وعین مضارعه مفتوح او مکسور فقال وشربه متعد ومضارعه مفتوح العین».

ش 4130، 238 برگ، 11×17، نستعلیق، بی کا، بی تا. از انجام ناقص است.

394- شرح الشافیة (صرف، عربی)

از: معین الدین فسوی

شرحی است بر شافیه ابن حاجب.

ش 2460، تحریر .1108

ص: 309

395- شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: ؟

از کاشف الغطاء و جواهر الکلام و از پدرش با عنوان «الوالد القدوسی» نام میبرد.

آغاز: «قال...؛ کتاب الزکوة وفیه قسمان الاول فی زکوة المال والنظر فیمن تجب علیه وما تجب فیه ومن تصرف الیه. الزکوة کما فی المعتبر فی اللغة الزیادة والنمو والتطهیر...».

انجام: «وثالثها انه قد صرح جماعة بانه لاخیار للساعی بل نفی الریب عنه فی المدارک وادعی الاجماع علیه جملة وهو کذلک ویدل علیه اخبار اداب الصدقة فلاحظ قال؛ واما اللواحق فهی».

ش 513، 167 برگ، 15×21، نسخ 1273. کتاب زکات

است. حواشی با امضاء «منه» دارد.

396- شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: ؟

شرحی است بر «شرائع الاسلام» محقق حلّی (676 ق) که یکی از شاگردان آقا باقر بهبهانی (1206 ق) نگاشته است. از مجمع البرهان وریاض المسائل ومناهل نقل کرده است.

آغاز: «والحمد للّه رب العالمین وصلّی اللّه تعالی علی خیر المبعوث محمد واله الطیبین الطاهرین ولعنة اللّه علی اعدائهم اجمعین وبعد فهذا کتاب الزکاة من شرائع الاسلام الکتاب والکتب مصدران...».

انجام: «وعن المختلف انه یجوز دفع الذکر فی نصاب الاثنی اذا کان بقیمة واحده منها والاقوی هو الاکتفاء بمسمی الغنم ذکرآ او انثی فی زکاتها او فی زکاة الابل لاطلاق الشاة وعدم منافاته للشرکة بوجه کما عرفت والحمد للّه رب العالمین وصلّی اللّه علی محمد واله الطاهرین».

ش 535، 149 برگ، 15×21، نسخ 1304. کتاب زکات است. تصحیح شده.

397- شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: ؟

از پدرش با عنوان «والدی روحی فداه» نقل می کند. شاید بخشی از همان کتاب ش513 باشد.

آغاز: «الخامس الرکوع والسجود علی وزن فعول بضم الفاء مصدر والاوّل فی اللغة بمعنی مطلق الانحناء ما لم یبلغ الی حدّ السّجود سواء بلغ الرکبتان الی الارض ام لا وما یظهر من الخلیل...».

ص: 310

انجام: «وابسطها علی الارض بسطا واقبضهما الیک قبضا وان کان تحتهما ثوب فلا یضرّک وان افضیت بهما الی الارض فهو افضل ولا تفرجی بین اصابعک وفی سجودک ولکن ضمهن الیک جمیعآ وتدل هذه الروایه علی بعض مستحبات اخر ایضآ».

ش 521، 129 برگ، 15×21، نسخ احمد بن شیخ حسن... در 1257 در نجف اشرف بخشی از کتاب صلاة است. تصحیح شده.

398- شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: ؟

شرح مختصری است بر «شرائع الاسلام» محقّق حلّی (676 ق). مؤلف از صاحب جواهر و میرزای قمی نام برده و از استادش به «شیخنا الاستاد دام ظلّه» یاد می کند.

آغاز: «الکلام فی الخلل قال فی الشرائع الرکن الرابع فی التوابع وفیه فصول الفصل الاول فی الخلل الواقع فی الصلاة وهو اما عن عمد او سهو او شک المتن اقول...».

انجام: «لان الکلام فی ان احتمال عدم البقاء مع قیام الدلیل المفید للظن یصحّح الاستصحاب ام لا فیکون کل واحد من الاستصحاب والخبر الواحد دلیلا مستقلا یثبت لکل منهما حکم شرعی فتامل وعلی هذا فلا وجه لکلام الشیخ رحمة اللّه علیه فی اصوله».

ش 668، 283 برگ، 14×20، نستعلیق. مؤلف: صلاة و تجارت است. خط خوردگی دارد.

ص: 311

399- شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: ؟

شرح مختصری است بر «شرائع الاسلام» محقق حلّی (676 ق) که از یکی از شاگردان شیخ مرتضی انصاری (1281 ق) و صاحب جواهر (1266 ق) میباشد و در کاغذی که میان نسخه است نوشته که در سال 1298 ه . ق در نجف تألیف کرده و همان سال در نجف طاعون بوده و ما در مؤلف به این مرض در شب جمعه سیزده جمادی الاولی از دنیا رفته است.

آغاز: «القسم الثانی من الاقسام الاربعه المشتمل علیه الکتاب العقود وهی جمع العقد الذی فی اللغة بمعنی العهد مطلقا او الموثق منه او هو فیها ضد الحلّ».

انجام: «وعلی الوجه الثالث ایضا لیس للمورث التصرف فی الثلثین لان للورثه حق الانعتاق وان... عن هذا الحق نقول للمملوک حق الحریّه وان... عن هذا ایضا فللّه تعالی حقّ فی الانعتاق العبد فتامّل».

ش 686، 143 برگ، 14×19، نستعلیق مؤلف. تجارت و وصیت است. خط خوردگی دارد و تصحیح شده است.

400- شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: ؟

شرحی است بر «شرائع الاسلام» محقق حلی (676 ق) با عناوین «قوله _ قوله» و از وحید بهبهانی و صاحب ریاض و سید محمد جواد صاحب مفتاح الکرامة بسیار نقل می کند. احتمال دارد یکی از شاگردان سیدمحمد جواد بوده باشد. عناوین «فوائد» نیز زیاد دیده میشود.

ص: 312

آغاز: «الحمد للّه ربّ العالمین والسلام علی نبیّه وعترته الطّاهرین والعاقبة للمتّقین قوله قدّس اللّه روحه کتاب الطّهاره الکتاب مصدر کتب من الکتب ای الجمع ومنه قوله تعالی کتب فی قلوبهم الایمان».

انجام: «اقول فی کلّ مما صنعه المصنّف والاصحاب حزازة اما الاوّل فلانّه یوهم اتحادهما فی المحرّمات والمکروهات فحسب کما مر توهّمه... مع انّه لیس کذلک واما اطلاق الاصحاب فلعدم الاطراد والامر فیه اسهل ممّا صنعه المصنّف مع کون الامر فی کلیهما هیّناً».

ش 967، 84 برگ، 22×31،نسخ، بی کا، بی تا، طهارت و صلات است.

401- شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: ؟

شرحی است بر «شرائع الاسلام» محقق حلی (676 ق) که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده و در آن از سید علی طباطبایی صاحب ریاض نام برده شده است.

ش 2060، 321 برگ، 61×21، نسخ، بی کا، بی تا. بخشی از کتاب طهارت و بخشی از کتاب صلاة است. حواشی از مؤلف دارد.

402- شرح الشرائع (فقه، عربی)

از: ؟

شرحی است بر «شرائع الاسلام» محقق حلی (676 ق).

[ ].

آغاز: «الحمد للّه ربّ العالمین... قال المصنّف اعلی اللّه مقامه کتاب الحج وهو

ص: 313

یعتمد ثلاثة ارکان الاول فی المقدّمات وهی اربع المقدّمة الاولی الحج وان کان فی اللغة القصد... اقول قد ذکر للفظ الحج فی اللغة معان...».

انجام: «... والحجة له بعد اطلاق کثیر من الاخبار التصریح بالتعمیم مرّ بعضها صحیحة معاویة بن عمار وغیرها ما خلا خلوق الکعبة وهو کما فی المسالک اخلاط خاصة من الطیب منها الزعفران واستثناؤه...».

ش 2215، 86 برگ، 16×22، نستعلیق مؤلف. کتاب حج است و ناتمام. خط خوردگی دارد حواشی با امضاء «منه» دارد. یادداشت مورخ 1248 در برگ اول هست.

403- شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: ؟

شرحی است بر «شرائع الاسلام» محقق حلی (676 ق) که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم و در آن از سید علی صاحب ریاض نام برده شده است.

آغاز: «کتاب النکاح» هو لغة الوطء کما عن الاشهر بل علیه الاجماع ای اتفاق اهل اللغة عن المختلف وغیره وشرعآ العقد کما علیه الاکثر... قوله واقسامه ای الکتاب...».

انجام: «... وان ادّی الخراب ای ملک دارآ او نحوها فترک عمارتها وانّجر الی الخراب جاز ایضآ کل ذلک للاصل... الی السرف عرفا لتضییع المال حرم ذلک، تمت».

ش 2495، 246 برگ، 3×21، نسخ محمد هاشم بن محمد علی حسینی در 1261 در قصبه اصطهبانات به خواهش میرزا محمد علی معروف به میرزا بابا. بخشی از کتاب نکاح است.

ص: 314

404- شرح شرح الاشارات (فلسفه، عربی)

از: قطب الدین رازی

شرح شرح اشارات خواجه طوسی است.

ش 586، 157 برگ، شامل طبیعیات، ناقص، تحریر سده .11

***

ش 3142، شامل منطق و طبیعیات و الهیات، ناقص، تحریر سده .11

405- شرح شرح مختصر الحاجبی (اصول فقه، عربی)

از: سعد الدین تفتازانی

تاریخ تالیف 778

آغاز: «الحمد للّه الذی وفقنا للوصول الی منتهی اصول...».

ش 544، تحریر سده 11 و .12

***

ش 2462، تحریر سده 11، با یادداشت تملک محمد تقی بن محمد مؤمن الشریف الفسوی.

406- شرح شرح عوامل الجرجانی (نحو، عربی)

از: احمد بن محمد بخاری حریری (؟)

شرحی است بر شرحی که شخصی به نام سعد الدین بر عوامل جرجانی نوشته است.

آغاز: «الحمد للّه الذی زین تراکیب العرب بزینة الاعراب والصلاة والسلام علی

ص: 315

افضل من نطق بالصواب وعلی آله وصحبه المتأدبین بخیر الآداب...».

انجام: «... ان الاصل فی الخبر الافراد کذا قراه الزمخشری فی المفصل وتبعه الهندی فی شرحه علی الکافیة وما قدره الخ فی توجیه وقوعه موقع الاسم مقبول ایضا عند اولی العقول».

ش 1271، 37 برگ، 16×22، نسخ یوسف بن رسول بن عثمان در قریه خوران در .1240

407- شرح الشمسیّة (منطق، عربی)

از: ؟

شرح مختصری است با عناوین «قال _ قال» بر «رسالة الشمسیّة» نجم الدین عمر بن علی کاتبی قزوینی (693 ق). این شرح غیر از شرح معروف «تحریر القواعد المنطقیة» رازی است.

و شاید حاشیه بر شرح شمسیه هم باشد باید تطبیق شود.

[ر.ک: کشف الظنون 2-1063 _ 1065].

آغاز: «قال الرسالة مرتبة هذه المقدمة تمهید لبیان ما هو المذکور فی الاجزاء الخمسة لان بیان الحصر الذی هو المقصود بالذات متوقف علیه وبیان لمرجع الضمیر والمراد من الرسالة...».

انجام: «... وانه جوز ذلک لقد استراح بنان البیان بعون الملک المنان عن کشف القناع عن وجوه فرائد ما اودع فی الکتابین بحیث یجتلی علی منصة التحقیق ورفع استار الشکوک والاوهام».

ش 1972، 227 برگ، 16×22، نستعلیق 1296. با مهر کتابفروشی محمد امین مصری مهاباد در اول نسخه.

ص: 316

408- شرح شواهد مغنی اللبیب = فتح الغریب (ادبیات، عربی)

از: جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر سیوطی (911 ق)

سیوطی شواهد مغنی اللبیب را شرح کرده و آن را «فتح الغریب بشواهد مغنی اللبیب» نامیده است.

[به کشف الظنون 1753 رجوع شود ].

آغاز: «الحمد للّه الذی فتق السن العرب العاربة بالفصاحة فکانت تجری بذلک ولا تجاری ومنحهم الافهام القویمة التی فضّلوا بها علی من سواهم من الیهود والمجوس والنصاری...».

انجام: «... ومن ابیات القصیدة:

... وما کنت آبیا _ وکم مثلها فارقت وهی تصغر...».

ش 1746، 245 برگ، 15×23، نسخ، بی کا، بی تا، تحریر سده 11 و .12

اینکه بعضی این نسخه را شرح شواهد البهجة المرضیة دانسته اند اشتباه است ظ.

409- شرح العرشیة (فلسفه، عربی)

از: محمد اسماعیل بن سمیع اصفهانی (واحد العین) (1277 ق)

شرح مختصری است بر «عرشیة» ملاصدرا (1050 ق) شارح که از اکابر شاگردان مولی علی نوری (1241) است. به اشکالات شیخ احمد احسائی پاسخ داده

[الذریعة 13-368، الفبایی آستان قدس 347، مشار عربی، کتابشناسی جامع ملا صدرا ص 250].

آغاز: «الحمد للّه الذی خلقنا بقدرته ثم هدانا الی سبیل معرفته فارانا فی مرایا الافاق ومجالی الانفس ایاته لنستدل بها علی ذاته وصفاته فسبحان من دل علی ذاته بذاته وتنزه...».

ص: 317

انجام: «لانه اذا کان علمه بالاشیاء عین وجود الاشیاء او کان علمه بالمعلول الاول عین وجوده وبما سواه بالصور الحاصله فی المعلول الاول فلم تکن له تعالی فی مرتبة ذاته علم بما سواه تعالی عن ذلک علوا کبیرا».

ش 530، 100 برگ، 17×21، نسخ، بی کا، بی تا. تصحیح شده است.

***

ش 2072، 87 برگ، 17×21، نسخ، بی کا، بی تا.

410- شرح عقائد النسفی (کلام، عربی)

از: سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی (793 ق)

«عقائد النسفی» رساله مختصر و مشهوری است از نجم الدین ابوحفص عمر بن محمد نسفی (537 ق) در بیان اعتقادات اهل سنّت و این شرح مزجی کوتاهی است بر آن که بیشتر جنبه توضیحی دارد.

[کشف الظنون 2-1145، مرعشی 3-187، مشار عربی 555].

آغاز: «الحمد للّه المتوحد بجلال ذاته... وبعد فان متن علم الشرائع والاحکام واساس قواعد عقائد الاسلام هو علم التوحید والصفات الموسوم بالکلام...».

انجام: «وهم الملائکة الذین لا اب لهم ولا ام لهم یقدرون باذن اللّه علی افعال اقوی واعجب من ابراء الاکمه والابرص واحیاء الموتی والترقی المعلوم انما هو فی امر التجرد واظهار الاثار القویة لا فی مطلق الشرف والکمال فلا دلالة علی افضلیة الملائکة».

ش 577، 179 برگ، 12×20، نستعلیق، بی کا، بی تا.

ص: 318

411- شرح العوامل (نحو، عربی)

از: ملا نظر علی بن محسن گیلانی (؟)

شرحی است بر عوامل ملا محسن طالقانی قزوینی و شارح معاصر ماتن بوده است.

[آستان قدس 12- 193].

آغاز: «فاقول قال المصنف زید حسنه بسم اللّه الرحمن الرحیم. الباء هنا علی ما حققه المحققون یحتمل امرین الاول الاستعانة...».

انجام: «... فان اللّه لا یضیع عمل عامل فنعم اجر العاملین ولمثل هذا فلیتنافس المتنافسون فانا للّه وانا الیه راجعون».

ش 1299، 134 برگ، 18×22، نستعلیق محمد رضا ابن کربلائی در 1281. از آغاز افتادگی دارد.

412- شرح عوامل المائة (نحو، عربی)

از: ؟

شرح «عوامل المائة» ملا محسن طالقانی قزوینی (قرن 12) که بصورت مزجی تالیف شده است.

آغاز: «... وهی تسعة عشر حرفآ فمنها الباء وهی للالصاق سواء کان حقیقیآ نحو امسکت بزید...».

انجام: «... حتی وهی للجمعیة مع الترتیب ومعطوفها قد یکون بعضآ من المعطوف علیه نحو اکلت السمکة حتی رأسها وقد یکون...».

ش 3029، 75 برگ، 11×18، نستعلیق، بی کا، بی تا. از اول و آخر ناقص است حاشیه نویسی دارد و تصحیح شده است.

ص: 319

413- شرح فرائض السجاوندی (فقه، عربی)

از: ؟

«فرائض سجاوندی» تالیف سراج الدین محمد سجاوندی حنفی از کتاب های مشهوری است که در ارث به روش مذهب حنفی نوشته شده و مورد علاقه دانشمندان اهل سنّت بوده و بر آن شرحها و حاشیه های زیاد نگاشته اند.

[ر.ک: کشف الظنون 2-1247، مرعشی 1-191، مجلس 37- 332].

آغاز: «حمد له... بعد ما تمی ن بالبسملة الحمد للّه رب العالمین... تعلموا الفرائض وعلموها الناس فانها نصف العلم...».

انجام: «.. لا یرث من صاحبه ما ورث منه فقد اجتمع لامّ کل منهما عشرون و... تسعین ولمولاه عشرة. واللّه اعلم بالصواب».

ش 1456، 107 برگ، 13×18، نستعلیق یعقوب بن یوسف البابردی در مدرسه سلطان آغا (در سده نهم و دهم).

414- شرح فصوص الحکم (عرفان، عربی)

از: داود بن محمود قیصری، (م 751 ق)

شرح «فصوص الحکم» محی الدین عربی اندلسی (638 ق) است که مورد توجه عرفا و حکما واقع شده و حواشی و شروح زیادی بر آن نوشته و از زمان خود تاکنون جزو کتاب های درس عرفان نظری بوده و چاپ شده است.

[مرعشی (شماره 7806) _ الفبایی آستان قدس - 349].

آغاز: «... الفصل السابع فی مراتب الکشف وانواعها اجمالا اعلم ان الکشف لغة رفع حجاب یقال کشفت المرأة وجهها ای رفعت نقابها واصطلاحآ الاطلاع علی وراء

ص: 320

الحجاب من المعانی...».

انجام: «... واما قوله وجُعلت قرة عینه فی الصلاة ولم ینسب الجعل الی نفسه فان تجلّی الحقّ للمصلّی انّما هو راجع الی اللّه تعالی لا الی المصلّی لانه من عنایته الازلیّة فی حق بعض عباده وما رجع الی العبد فیه...».

ش 3178، 212 برگ، 17×24، نستعلیق 1225. اول و آخرش ناقص است. علامت تصحیح دارد.

415- شرح الفصول للبقراط (طب، عربی)

از: احمد بن محمد بن قاسم متطبب کلایی

[به کشف الظنون 2-1268 رجوع شود ].

آغاز: «الحمد للّه الذی تفرّد بالأزلیة والأبدیة وتوحد تعالی جناب جلاله عن ادراک قوة الوهم وتمجّد عجز فی تفکر کنه عظمة کبریائه العقل المجرد قد...».

انجام: «.. اعاد شعر رأسهم لعدم المانع وجودة المادة او اعتراه تشنج او تمدّد ثم اصابته حمّی... عن الشرح».

ش 2926، 195 برگ، 10×15، نسخ عبدالمجید طبیب در سال 1241 به امر میرزا طبیب مازندرانی در اصفهان.

416- شرح الفصول النصیریة (کلام، عربی)

از: سید امیر عبدالوهاب بن علی حسینی استرآبادی

شرح «الفصول» خواجه نصیر الدین طوسی (672 ق) است که در روز 21 محرم 875 ق بدان آغاز و بیست صفر 875 ق از نگارش آن فارغ شده است.

[الذریعة 13-384 _ مرعشی 12-278 _ الفبایی آستان قدس - 350].

ص: 321

آغاز: «... فاذن الواجب علی کل عاقل الاشتغال بالاهم وما تکون الفائدة فیه اتم هذا وان ارفع العلوم رتبة واعلاها درجة علم الکلام المتکفل باثبات الصانع واتصافه بصفات الکمال والاکرام واثبات النبوة...».

انجام: «... هذا ما تیسّر لنا فی شرح هذه الرسالة مما سمحت ید القریحة الفاترة والفطنة القاهرة وامکن منه الزمان العسوف والمکان المحفوف مع تراکم الغموم... کما وفق لاتمامه... ینفع به الطالب ویجعله ذخرا لیوم الدین».

ش 2605، 108 برگ، 10×17، نستعلیق محمد یوسف بن نظام الدین حسنی بروجردی در 1093. آغازش افتادگی دارد. با مهر مربع بزرگ «از متملکات و جزو کتابخانه احقر محسن الحسینی است 1322» بر برگ اول و آخر.

417- شرح الفوائد الحکمیة (فلسفه، عربی)

از: احمد بن زین الدین احسائی، (م 1241 ق)

شرح رساله «الفوائد الحکمیة الاثنی عشریة» نگارش شارح که از تالیف متن در سال 1211 ق فارغ شده و شرح را که بصورت «قال _ اقول» تنظیم شده بدرخواست ملا مشهد بن حسین علی شبستری نگاشته و در 1233 یا 1237 ق به پایان رسیده است.

[الذریعة 13-386 _ مرعشی 6-165 _ الفبایی آستان قدس -350 _ مجلس 37- 243].

آغاز: «الحمد للّه ربّ العالمین... وبعد فیقول العبد المسکین... وبلّغه ما یتمناه من امر اخرته ودیناه قد التمس منّی اثبات بعض الکلمات فی بیان معنی ما ذکرته واشرت الیه فی الرسالة التی...».

انجام: «... فرددت لک وکررت علیک واللّه سبحانه ولیّ التوفیق الی هنا انتهی شرح هذه الفوائد... بقلم المؤلف لها العبد المسکین احمد بن زین الدین بن ابراهیم بن

ص: 322

صقر بن ابراهیم بن ذاغر الاحسائی... والحمد للّه رب العالمین».

ش 1027، 177 برگ، 15×21، از آخر ناقص است. نستعلیق سید حسین بن عبدالکریم النائینی در .1263

***

ش 1148، 226 برگ، 15×21. نستعلیق محمد در 1273. آغازش افتادگی دارد.

***

ش 2231، تحریر .1271

***

ش 2312، 124 برگ، 17×22، نسخ میراسماعیل ابرند آبادی در 1237. در این نسخه تاریخ تالیف 1233 ضبط شده است.

418- شرح الفوائد الصمدیة (نحو، عربی)

از: ؟

شرحی است بر «الفوائد الصمدیة» شیخ بهایی (1030 ق) که بصورت مزجی نگاشته شده و از شرح صغیر سید علیخان مختصرتر است. سید علیخان دو شرح دارد الحدائق الندیه (شرح کبیر) و الفرائد البهیة (شرح صغیر) که هر دو در این کتابخانه هست.

آغاز: «... المنصوبات هو ما اشتمل علی... المفعولیة فمنه المفعول المطلق وهو اسمٌ ما فعله فاعل فعلٍ مذکور بمعناه ویکون للتاکید والنوع والعدد...».

انجام: «... ویحذف من العلم موصوفآ بابن مضافا الی علم نون التاکید خفیفةً...».

ش 2527، 75 برگ، 15×22، نسخ، بی کا، بی تا. اغاز و انجام ناقص.

ص: 323

419- شرح الفوائد الغیاثیة (معانی بیان، عربی)

از: محمد بن میر سید شریف علی بن محمد جرجانی (838 ق)

متن کتاب از قاضی عضدالدین ایجی (756 م) است که قسم ثالث از «مفتاح العلوم» سکاکی را همانند «تلخیص المفتاح» قزوینی خلاصه کرده است. و این کتاب شرح مزجی بر آن است.

[کشف الظنون 2- 1299].

آغاز: «نحمدک یا من الهمنا فوائد المعانی وعلّمنا بدائع البیان وفهمنا عوائد المثانی وخولنا روائع الاحسان بعث الینا رسولا منّا یتلو علینا آیاته وجعل مدارج الفصاحة...».

انجام: «فکیف لا یسمی السبع باسمه. الضمیر للسبع ای کیف لا یسمی السبع منیّة وهی اسم للسبع کما بینا وانّما اورد السؤال علی المکنیة، فی مبحث التخیلیة لأنّها من... المکنیة ومن لوازمها فان التخیلیة توجد بدون المکنیة کما فی قولک اظفار المنیّه الشبیهة بالسبع لکن لا مکنیة بدون التخیلیه لان».

ش 639، 96 برگ، 10×18، نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 10 و 11) آخر نسخه افتادگی دارد. تصحیح شده، حواشی با امضاء «منه» دارد با مهر مستطیل «بنده اللّه نظر علی شاه 1032».

420- شرح القصائد السبعة (عربی)

از: سید محمد بن ابی الرضا فضل اللّه راوندی (سده هشتم)

شرح قصائد هفتگانه ابن ابی الحدید است و مکرر چاپ شده است.

[به ذریعه 13-392 رجوع شود ].

ش 3388، تحریر عبدالرحیم بن محمد رضا خلخالی در .1269

ص: 324

421- شرح القصیدة للحمیری = الموجّه الکوثریة (عربی)

از: سید هادی لکهنوی هندی

شرح قصیده سید حمیری است. تاریخ نگارش 1267 (یا 1318). در هند چاپ شده است.

[به ذریعه 23-254 رجوع شود ].

ش 824، حدود 50 برگ، تحریر میرزا عبداللّه فسوی در .1319

422- شرح قصیدة البردة (عربی)

از: محی الدین محمد بن مصطفی شیخ زاده، (م 951 ق)

شرح قصیده برده سروده «محمد بن سعید بوصیری» (694 ق) که در وصف نبی اکرم9 است که در آخر رجب سال 918 ق پایان یافته است.

[کشف الظنون 2- 1332].

آغاز: «الحمد للّه المحتجب عن درک العیون بکمال فردانیته المتعزّز عن لواحق الظنون بجلال وحدانیته المتقدس ذاته الاحدیة عن الاکفاء والامثال المتنزه صفاته الازلیة الابدیة عن الفناء والزوال...».

انجام: «... فصلینا فی تلک اللیلة ولم یتفرغ احدنا الی صاحبه فلما کانت اللیلة الثانیة قلنا مثل ذلک فمنذ سبعین او ثمانین سنة نحن علی تلک الحالة کلّ لیلة قال الیس کذلک یا فلانة فقالت العجوزة هکذا».

ش 2368، 82 برگ، 14×21، نستعلیق 1296 یا .1290

ص: 325

423- شرح قصیدة البردة (عربی)

از: خالد بن عبداللّه الازهری (م )905

تاریخ تالیف .903

[به کشف الظنون 1332 رجوع شود ].

آغاز: «اما بعد حمد اللّه مستحقّ التحمید...».

ش 1284، 40 برگ، تحریر .1223

424- شرح قطر الندی وبل الصدی (نحو، عربی)

از: جمال الدین عبداللّه بن یوسف انصاری (ابن هشام) (761 ق)

شرحی است با عنوان «اصل _ شرح» که مؤلف بر کتاب خودش «قطر الندی وبل الصدی» نگاشته است.

[کشف الظنون 2-1352، مرعشی 1-64، مجلس 25-248، مشار عربی 559].

آغاز: «قال الشیخ الامام العالم العلامة... فهذه نکت حررتها علی مقدمتی المسماة بقطر الندی بل هذا رافعة لحجابها کاشفة لنقابها مکمّلة لشواهدها متمّمةٌ لفوائدها کافیة لمن اقتصر علیها وافیة...».

انجام: «وهذا آخر ما اردت املاءه علی هذه المقدمة وقد جاء بحمد اللّه مهذّب المبانی مشیّد المعانی... وعلی النفع به موقوفا وان یکفینا شر الحساد وان لا یفضحنا یوم التناد بیمنه وکرمه انه الجواد الکریم الرؤوف الرحیم والحمد للّه رب العالمین».

ش 333، 98 برگ، 13×20، نستعلیق صالح بن قاسم حسینی در 1065. تصحیح شده، حاشیه نویسی دارد.

***

ص: 326

ش 701، 78 برگ، 15×20، نسخ 1238. تصحیح شده.

***

ش 1318، 74 برگ، 16×22، نسخ 1253. در آخر نسخه مهر بیضوی «محمد مهدی بن حسین» دیده میشود.

***

ش 1436، 138 برگ، 11×18، نسخ 1224 یا .1240

***

ش 2807، 135 برگ، 12×18، نسخ علی قلی بن حسین در 1084. تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2831، 94 برگ، 12×23، نسخ 1076. تصحیح شده است.

425- شرح قواعد الاحکام (فقه، عربی)

از: جعفر بن خضر جناحی نجفی (کاشف الغطاء) (1227 ق)

شرح مزجی مختصر استدلالی است بر کتاب «قواعد الاحکام» علامه حلی؛ از این کتاب بنا به گفته آقا بزرگ در الذریعة فقط کتاب طهارت و بیع نوشته شده. بیع آن چاپ شده است.

[الذریعة 14-18، مرعشی 13-190، مجلس 25- 382].

آغاز: «کتاب المعاملات وهو القسم الثانی من اقسام الفقه لانّه ینقسم الی [اربعة] اقسام عبادات وهی عبارة عمّا اشترط فی صحّته النیّة او ما شرع للمصالح الاخرویّة او ما کان فیه رجحانیّة شرعیّة اصلیّة».

انجام: «یجب علی المشتری وکل متملّک علی نحو الوجوب علی البائع بالاجماع

ص: 327

والمخالف عاد الی الوفاق والاخبار وان خصّت تملّک الاسیر لکنّها یعمّ بالتّنقیح والاجماع المرکّب وربّما یظهر من لفظ الاستبراء سقوطه عن غیر محل شبهة الحمل فانّه ظاهر...».

ش 3681، 40 برگ، 20×30، نسخ، بی کا، بی تا، این نسخه بیع است.

426- شرح الکافی = شرح اصول الکافی (حدیث، عربی)

از: محمد بن ابراهیم شیرازی (ملا صدرا) (1050 ق)

شرح کتاب عقل و جهل و علم، توحید و حجّت «الکافی» کلینی است تا حدیث 513، و حدیث مشهور هشام در مورد عقل و جهل را به طور مبسوط در 21 مشهد شرح نموده است. این شرح در شیراز نگاشته شده و در پنج جلد چاپ شده است.

]الذریعة 13-99، مجلس 9-575، مرعشی 11-313، مشار، عربی ص ،541

کتابشناسی جامع ملا صدرا ص 87 _ 96[.

آغاز: «الحمد للّه الذی جلّ عن مطارح اضواء الفکر جلاله وارتفع عن مواقع انوار النظر کماله عجزت المدارک والعقول عن کنه کمال حکمته وکلت السن الفصحاء عن وصف جلال عظمته».

انجام: «وان من شیء الا عندنا خزائنه وما ننزله الا بقدر معلوم فهذا تحقیق خزائن علم اللّه وخزنته فهی خزائن وخزنة باعتبارین والفرق بینهما بالاعتبار کالفرق بین العقل والعاقل وکذا الحال فی جمیع الصفات الذاتیة...».

ش 562، 401 برگ، 15×21، نستعلیق. محمد محسن هزار جریبی در 1254 این نسخه از آغاز کافی تا پایان کتاب توحید را دارد.

***

ش 3484، 80 برگ، 14×21، نسخ 1272 فقط کتاب الحجه را دارد.

ص: 328

427- شرح الکافی (الاصول) (حدیث، عربی)

از: میر محمد اسمعیل خاتون آبادی اصفهانی

شرح مفصل بر «کافی» شیخ کلینی (329 ق) که در آن از استادش آقا حسین خوانساری نام برده و بر سال 1108 ق پایان یافته است.

[گلپایگانی 3-223 _ الذریعة 13- 95].

آغاز: «الجلد الخامس من شرح اصول الکافی لمحمد بن یعقوب الکلینی من الحدیث الثانی من باب

جوامع التوحید وهو باب الثانی والعشرون من کتاب التوحید من اصول الکافی الحدیث الثانی من باب جوامع التوحید...».

انجام: «... الی کتاب الایمان والکفر من اصول الکافی لمحمد بن یعقوب الکلینی فی المجلد السادس انشاء اللّه وحده العزیز مستعینین بعونه وتوفیقه ومتوکلین علی احسانه وتاییده وهو المستعان وعلیه التکلان».

ش 2826، 255 برگ، 12×18، نسخ مؤلف در 1108. این نسخه جلد پنجم این شرح است که از باب جوامع التوحید تا باب الهدایة... را دارد و جلدهای دیگر آن در کتابخانه آیة اللّه مرعشی و آیة اللّه گلپایگانی موجود است.

428- شرح الکافی (حدیث، عربی)

از: محمد صالح بن احمد مازندرانی (1086 ق یا 1081 ق)

شرحی است با عناوین «قوله _ قوله» بر کتاب «کافی» کلینی. این شرح ناتمام مانده و فقط اصول و روضه را شرح نموده است.

[الذریعة 14-27، مرعشی 7-287، آستان قدس 14-295، مجلس 25-133، الفبایی آستان قدس 355].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین والصلاة والسلام علی اشرف المقربین محمد واله

ص: 329

الطیبین الطاهرین اما بعد... کتاب الروضة الروضة وهی فی اللغة البستان ومستنقع الماء ایضا مستعارة لهذا الکتاب...».

انجام: «ان الدنیا لا تذهب حتی یبعث اللّه عز وجل رجلا منا اهل البیت وهو المهدی المنتظر الموجود عندنا وبوجوده قامت الدنیا وهم یقولون انه سیوجد فی آخر الزمان».

ش 305، 286 برگ، 17×25، نستعلیق محمد هاشم سمنانی در 1086. این نسخه شرح روضه کافی است. تصحیح شده.

***

ش 309، 166 برگ، 19×25، نسخ 1064، کتاب توحید را دارد. با مهر مربع «لا اله الّا اللّه الملک الحق المبین عبده اسماعیل 1230» و نیز «المهدی من اهتدیت» با یادداشت تملک. و با جلدی نفیس.

***

ش 316، 452 برگ، 19×25، نسخ، بی کا، بی تا. این نسخه کتاب عقل و توحید را دارد.

***

ش 317، 303 برگ، 19×25، نسخ، بی کا، بی تا. کتاب ایمان و کفر را دارد. با یادداشت تملک «محمد بن محمد ابراهیم 1146» و مهر بیضوی «ما محمد الارسول 1141».

***

ش 318، 248 برگ، 19×26، نسخ احمد بن کمال بن احمد در 1085. این نسخه کتاب الحجة را دارد. تصحیح شده است.

***

ش 319، 256 برگ، 13×25، نسخ، بی کا، بی تا. شامل کتاب عقل و توحید است. با یادداشت تملک حسین بن یوسف اللّه وردی در .1358

***

ص: 330

ش 320 یا 330، 210 برگ، 19×25، نستعلیق نبی اللّه قاینی در 1101 در مشهد. این نسخه کتاب عقل را دارد. تقی بن محمد صادق موسوی این نسخه را تصحیح و مقابله کرده است.

***

ش 3203، 107 برگ، 16×24، نسخ 1116. این نسخه کتاب دعا و کتاب العشره را دارد. تصحیح شده است.

***

ش 3558. رجوع شود شاید شرح کافی باشد؟

429- شرح الکافیة (نحو، عربی)

از: ؟

شرح متوسطی بر «الکافیة» ابن حاجب مصری (646 ق) که بصورت مزجی نوشته شده است.

آغاز: «بسمله وبه نستعین الکلمة مبتدا واللام فیها لتعریف الجنس ای لتعین الماهیّته لان الحد لبیان الماهیّة لا لتعریف جمع الافراد من حیث الافراد ولا لتعریف فرد من افراد الماهیّة المرادة...».

ش 3459، 54 برگ، 13×20، نستعلیق، بی کا، بی تا، از انجام افتادگی دارد. حاشیه نویسی دارد (تحریر سده 12 و 13).

430- شرح الکافیة (نحو، عربی)

از: رضی الدین محمد بن حسن استرآبادی (نجم الائمه) (686 ق)

شرح بسیار مهمی است با عناوین «قوله _ قوله» بر رسالة «الکافیة» ابن حاجب

ص: 331

نحوی (646 ق) که در شوال 683 به پایان رسیده است.

]الذریعة 14-30، مرعشی 5-54، آستان قدس 12-208، مشار عربی، مجلس 25-،101

الفبایی آستان قدس 356[.

آغاز: «الحمد للّه الّذی جلّت آلاؤه عن ان تحاط بعدّ وتعالت کبریاؤه عن ان تشمل بحدّ تاهت فی معرفته... الافهام و... بعد فقد طلب الیّ بعض من اعتنی بصلاح حاله».

انجام: «ویجوز ان یقال انّک تجلبها وتحذف الاولی کما قیل فی مدة الانکار ولا یلی هذه الزیادة هاء السّکت بخلاف زیادة الانکار لانّ هذه انّما تزاد اذا لم نقصد الوقف».

ش 977، 238 برگ، 22×33. نسخ عبدالوهاب محمد بن صدر الدین حسینی قمی در سال 1186 در فالنجری از قرای کاسیروز شیراز. تصحیح شده است.

***

ش 3101، 238 برگ، 21×30، نستعلیق سویلم بن شیخ مطرف المعیدی المعادر در حلّه سیفیه در 971. علامت مقابله و تصحیح دارد. با تملک عبدالوهاب بن مبارک و مهر بیضوی «امین الاسلام» و تملک مورخ 1035 جمال بن عیسی الجزائری، و مهر بیضوی «محمد والعترة الطاهرة شفیع یحیی بن شفیع» و حاشیه با امضاء «م ا س» دارد.

431- شرح الکافیة = الموشّح فی شرح الکافیة (نحو، عربی)

از: محمد بن ابی بکر خبیصی کرمانی، (م 731 ق)

شرحی است بر کتاب «الکافیة» ابن حاجب مصری (646 ق) که مورد توجه ادبا واقع و حواشی بسیاری بر آن نوشته شده است.

[آستان قدس 12-214 _ مرعشی 4-143 _ الفبایی آستان قدس - 356].

آغاز: «احمده کما یستحق ان یحمد واصلّی علی رسوله المصطفی محمّد وآله الطیّبین الطاهرین... الکلمة ای التی وضعت فی اصطلاح النحاة فانّها تطلق علی معان

ص: 332

اُخر کلکلام قال اللّه...».

انجام: «... تحذف للسّاکنین ای لالتقاء الساکنین فتقول لا تضرب ابنک بفتح ما قبلها لیدل علیها واصله لا تضربن ابنک ولم تحرّک کما یحرّک التنوین لیکون...».

ش 3409، 146 برگ، 11×20، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11) تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد و انجامش ناقص است.

432- شرح الکافیة الهندیة (نحو، عربی)

از: شهاب الدین احمد بن شمس الدین هندی جونفوری (ملک العلماء)، (م849ق)

شرح معروف و دقیقی است بر «الکافیة» ابن حاجب مصری (646 ق) که مورد توجه ادباء واقع و حواشی متعددی بر آن نوشته شده است.

[آستان قدس 12-217 _ کشف الظنون 2-1370 _ مرعشی 4- 139].

آغاز: «نحمد اللّه نحو آلائه الوافیة ونشکره لنوال نعمائه الکافیة... وبعد فقد صنف طبقات الادباء والکتّاب تصانیف فی علم الاعراب بحسب قوتهم فی البیان...».

انجام: «... علی فوائد مجملة ومفصّلة حین توزع البال وتشتت الاحوال وفرط الملال لکن جلت حکمته قد وفقنی للاتمام و... الفوز بهذا المرام من اللّه الکرام».

ش 3492، 109 برگ، 15×21، نسخ زین العابدین بن علی بن حسین بن یوسف بن عین اللّه در 1079. تصحیح شده، حاشیه نویسی دارد. دو برگ اول نونویس است با مهر بیضوی «جلال الدین».

ص: 333

433- شرح اللباب فی النحو (نحو، عربی)

از: قطب الدین محمد بن مسعود بن محمود بن ابی الفتح سیرافی فالی (م )721

اللباب کتابی است مختصر و مهم در نحو شامل یک مقدمه و چهار قسم از تاج الدین محمد بن محمد بن احمد اسفراینی (684 ق) و این شرح مزجی متوسط بیشتر نظر به مشکلات کتاب لباب دارد و تاریخ تالیف 712 در شیراز.

[کشف الظنون 2-1544، مرعشی 2-137، مجلس 25- 32].

آغاز: «الحمد للّه الذی هدانا الی معرفة اعجاز القرآن ونصب الینا دلیلا علیها والمعانی والبیان والهمنا... اللّه من علم النحو الذی یقوم به اللسان ویطلع به علی فهم...».

انجام: «... یستلزمان اختصاص الجر بالاسم والجزم بالفعل واللّه اعلم قال المصنف فی آخر الکتاب واذ قد وفینا بما وعدنا... وقد اتفق الفراغ من املاء هذا الشرح بحسب ذهنی القاصر...».

ش 1947، 223 برگ، 15×22، نسخ عمر بن مرهم بن عمر الباراروینی در شیراز در سال 817 در مدرسه بهائیه.

434- شرح اللباب (نحو، عربی)

از: ؟

شرح کتاب «اللباب فی النحو» نگاشته تاج الدین محمد بن محمد بن احمد اسفرائینی (684 ق) است.

[کشف الظنون 2- 1543].

آغاز: «... الکلمة الالف واللام تدل علی الماهیة من غیر دلالة علی القلة ولا علی

ص: 334

الکثرة... التی للوحدٌة واللام التی للجنس وهی مفرد الکلم مثل علی ما فوق الاثنین...».

انجام: «... فیطابق التمییز فی الافراد والتثنیة والجمع ما قصد فی المنتصب عنه وفی متعلقه من المفرد والمثنی والمجموع نحو طاب الزیدان ابوین التبس الامر فی هذا المثال...».

ش 2267، 94 برگ، 17×20،نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 10) نیمی از کتاب است. آغازش هم افتادگی دارد. با یادداشت تملک محمد علی بن محمد مهدی نوری شیرازی در 1319 بر برگ اول.

435- شرح اللمعة الدمشقیة = التحفة الرضویة (فقه، عربی)

از: سید محمد بن معصوم رضوی (سید محمد قصیر) (1255 ق)

شرح مزجی استدلالی مفصلی است بر «اللمعة الدمشقیة» شهید اول. کتاب قضاء را به تاریخ ربیع المولود 1250 به انجام رسانده است و فقط مبحث لباس المصلی و خمس و اجاره و قضا و شهادات را نوشته است.

[الذریعة 14- 50].

آغاز: «کتاب القضاء وهو لغة بمعنی البلوغ والنیل کقوله قضیت وطری وحاجتک ای بلغته ونلته وبمعنی الحکم کقوله قضیت بین الخصمی ن وعلیهما ای حکمت».

انجام: «واما الثالث فقد قیل بعدم صراحته فیه فی ف و ط مسلم فی الثانی دون الاول کما قد اعترف به کم اسطر قبله... وبانها معارضة باجماع آخر من السید المرتضی».

ش 755، 239 برگ، 15×21، نسخ، بی کا، بی تا. کتاب قضا و شهادات را دارد. و با نسخه اصل مقابله شده است.

ص: 335

436- شرح مختصر الاصول (اصول فقه، عربی)

از: قاضی عضد الدین عبدالرحمن بن احمد ایجی (756 ق)

شرح مهم و مشهوری است بر «مختصر الاصول» ابن حاجب (646 ق) این شرح با عناوین «قال _ اقول» نگاشته شده است. تاریخ تالیف .734

[کشف الظنون 2-1582، الفبایی آستان قدس 359، مرعشی 3-24، مجلس 25-132 و 11- 48].

آغاز: «اما بعد فانّی لما رأیت قصور الهمم عن الاکبار... الحمد للّه الّذی برء الانام وعمّمهم بالاکرام والدّعوة الی دار السلام... قال ینحصر فی المبادی والادلة... اقول وینحصر المختصر اوالعلم فی امور... ما یقع فی نفس الحدود فی مفرداتها ثمّ رکّبت بعضها مع بعض اثنین وثلاث فما فوقها حصلت امور لا یکاد ینحصر وفی القدر الّذی ذکره».

ش 376، 237 برگ، 15×24، نسخ سید زین العابدین بن سید حسین الحسینی اللاریجانی در 1222. با مهر مربع «وقف مدرسه حسینیه مرحوم حاجی سید حسین لاریجانی در 1308» و مهر بیضوی «عبده سید حسین حسینی» و زین العابدین بن سید حسین الحسینی» در اول نسخه.

***

ش 1117، 133 برگ، 19×26، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11 و 12). آغاز و انجام ناقص.

***

ش 2465، 286 برگ، 12×19، نستعلیق محمد یوسف بن خواجه شاه حسین بن جانی (حانی) در 1016 یا 1010. تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2466، 283 برگ، 12×19، نستعلیق محمد مؤمن بن ملا میر محمد شبرغانی در سال 1070. حواشی با امضاء «ابهری» دارد. تصحیح شده است.

***

ص: 336

ش 3204، 229 برگ، 12×24، نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 10 و 11). بخشی از آن نونویس است. تصحیح شده، حاشیه نویسی دارد.

437- شرح المشاعر (فلسفه، عربی)

از: محمد جعفر بن محمد صادق لاهیجانی

شرحی است بر کتاب «المشاعر» صدرالدین محمد شیرازی (1050 ق) است که بدرخواست «میرزا آقاسی ایروانی» وزیر محمدشاه قاجار تالیف شده است.

[الذریعة 14-65 _ الفبایی آستان قدس - 361].

آغاز: «بسمله الحمد للّه الّذی تجلی لذاته بداته فظهر صفاته وتلطمت الصفات فحدثت فعاله فجعلها سحاباً لشمس حقیقته الاحد بذاته والواحد بصفاته مبدع العقول بقدرته...».

انجام: «... ای ثم قبض صعودی فی مقابل النزولی من جوهر العقل ووقف لتمام الدائره وان کان فوق کل ذی علیم حلیم وبعد مرتبة عین الیقین وحق الیقین مراتب کثیرة لا یقف الی حد وهو العزیز الحکیم».

ش 3320، 93 برگ، 14×20. نستعلیق قاسم الحسینی در 1259 تصحیح شده. حاشیه نویسی دارد.

438- شرح المغنی فی النحو (نحو، عربی)

از: بدرالدین محمد بن عبدالکریم بن حسین عمری میلانی

شرح نیکویی است با عناوین «قوله _ قوله» بر متن استادش «المغنی فی النحو» فخر الدین احمد بن حسین جاربردی (746 ق). این شرح توضیحی است و در ماه رجب

ص: 337

801 به پایان رسیده است.

[کشف الظنون 2-1751، مرعشی 14-200، الفبایی آستان قدس 362].

آغاز: «الحمد للّه الفاطر الحکیم القادر الحلیم... اما بعد فیقول المولی المعظم... لما لم یکن للکتاب المسمی بالمغنی فی علم النحو شرح وهو من مصنفات استاذی العلامة فرید دهره...».

ش 272، 123 برگ، 16×22، نسخ، بی کا، بی تا. چند برگ آن نونویس است. در این نسخه جد مؤلف «محمد» یاد شده نه «حسین».

***

ش 801، 127 برگ، 15×21، نسخ نبی بن محمد بن عزّ دین مشهور به سیّدک در قریه شیخان در 1001 یا 1010 یا 1100. حاشیه با امضاء «رضی» و «جامی» دارد.

439- شرح المعلقات السبع (عربی)

از: ؟

شرح مختصری است بر هفت قصیده معلقه عرب که گویند آنها را بر کعبه آویخته بودند. در این شرح بیشتر به لغت و نحو پرداخته است. احتمال دارد این نسخه شرح ابن نحاس باشد.

آغاز:

الا ربّ خصم فیک ألوی...

«خصم یقع للواحد والاثنین والجمع والمؤنث علی لفظ واحد کما تقول رجل عدل ورجال عدل».

انجام:

فظلت تکوس علی...

«یقال کاس یکوس اذا مشی علی ثلث وغادرت اخری ای قائمة اخری مخضوبة من

ص: 338

الدم قد...».

ش 4059،159 برگ، 13×23. نسخ، بی کا، بی تا. اول و آخرش افتادگی دارد.

440- شرح المعلقات = شرح القصائد السبعة (عربی)

از: ابوعبداللّه سید حسین بن احمد بن حسین زوزنی، (م )486

[مرعشی 6-69 _ مجلس 25-107 و 10-1259 _ مشار عربی -564 _ معجم سرکیس 1- 982].

آغاز: «قال الامام القاضی... هذا شرح القصائد السّبع املیته علی حد الایجاز والاختصار علی حسب ما اقترح علیّ مستعینا باللّه علی اتمامه وعلیه توکلت وذکر رواة ایام العرب...».

انجام: «... والشاهد علی حسن بلائنا یوم... بهذا الموضع والعنا عنا ای بلغ الغایة یرید عمرو بن هند أنه شهد عنا هم هذا الیوم».

ش 2144، 153 برگ، 12×21، نسخ بی تاریخ. برای مرتضی علیخان نوشته شده. علامت تصحیح دارد. (تحریر سده 13).

441- شرح مفتاح العلوم (معانی بیان، بلاغت، عربی)

از: قطب الدین محمود بن مسعود بن مصلح شیرازی (710 ق)

مفتاح العلوم از یوسف بن محمد السکاکی (626) کتابی است در سه علم صرف و نحو و معانی و بیان. قسمت سوم که معانی و بیان آن کتاب است در میان دانشمندان از اقبال فراوانی برخوردار شده و شروح و حواشی بسیاری بر آن نوشته اند. کتاب حاضر از بهترین شرحهای مفتاح العلوم است.

[کشف الظنون 2-1763، مرعشی 3-155، مجلس 25- 161].

ص: 339

آغاز: «الحمد الذی خصص نوع الانسان بالنطق والفصاحة وشرفه... والبراعة ذل لصنف العرب جموح البلاغة وشموسها فاطلعوا فی سماء سنائها اقمارها وشموسها...».

انجام: «ونحن نعود فی المختتم الی ما بدانا به فی المفتتح ونقول اللّه احمد حمد عبد واضع خد الخشوع علی الثری... واغفر لی خطیئتی ولا تجعلنی من الهالکین برحمتک یا ارحم الراحمین».

ش 144، 306 برگ 18×28، نستعلیق 1080. از روی نسخه ای که از روی نسخه اصل نوشته شده بود.

سپس ناسخ نسخه ای را که فاضل نیشابوری (النظام) بر شارخ خوانده بود (وکان من علم البیان الی الآخر ومن اوله الی بحث حذف المسند بخط (النظام) وکان فیها حواشی والحاقات بخطه وبخط العلامة) پیدا کرده و حواشی را به این نسخه منتقل

کرده است.

صورت اجازه شارح برای نظام نیشابوری که در آخر آن نسخه بوده و به این نسخه نقل شده است: سمع منی جمیع هذا الکتاب من فاتحته الی خاتمته بقراءة وقراءة غیره الامام الفاضل مفخر الاماثل ملک المهندسین قدوة المحققین نظام الملة والدین قوام الاسلام والمسلمی ن حسن بن محمد العراقی ثم النیشابوری ادام اللّه فضله...

کیف هذه الاحرف مؤلفه احوج خلق اللّه محمود بن مسعود بن المصلح الشیرازی ختم اللّه له بالحسنی وذلک فی اوائل شعبان من شهور 702 حامدآ للّه.

442- شرح مقاصد الطالبین فی علم اصول الدین (کلام، عربی)

از: سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی (791 ق)

مباحث علم کلام را بر اساس اعتقادات اهل سنّت در شش مقصد ترتیب داده و بنا به گفته صاحب کشف الظنون این کتاب به سال 784 در سمرقند به اتمام رسیده. این

ص: 340

کتاب بسیار معروف است و دانشمندان شروح و حواشی زیادی بر آن نگاشته اند.

[کشف الظنون 2-1780، مرعشی 2-309، مجلس 26-421، مشار عربی ص 563].

ش 1795، 234 برگ، 16×25، نسخ محمد بن محمد یوسف در 890 . از آغاز افتادگی دارد.

443- شرح المقدمة الحضرمیّة (فقه، عربی)

از: شهاب الدین احمد بن محمد حجر مکی هیثمی (ابن حجر) (974 ق)

شرحی است بر کتاب «المقدمة الحضرمیّة فی فقه السادة الشافعیة» نگاشته عبداللّه بن عبدالرحمان حضرمی یمنی

[کشف الظنون 4- 543].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین حمدا یوافی نعمه ویکافی مزیده یا ربنا لک الحمد کما ینبغی لجلال وجهک وعظیم سلطانک واشهد ان لا اله الا اللّه وحده...».

انجام: «... ورایت فی بعض نسخه ان مؤلفه وصل فیه الی قریب من نصف هذا الکتاب وانما لم اکتب علیه... الحمد للّه الذی هدانا علی اتمام هذا وما کنا لنهتدی...».

ش 1860، 218 برگ، 17×21، نسخ محمد صادق بن لطف اللّه در 1301. با مهر بیضوی «یا محمد 1328».

***

ش 1861، 186 برگ، 15×21، نسخ .1293

***

ش 2297، 144 برگ، 15×21، نسخ، بی کا، بی تا، تحریر سده 13، حواشی با امضاء «ابن حجر» دارد در این نسخه نام 36 تالیف از تالیفات ابن حجر یاد شده است.

***

ش 3334، 202 برگ، 16×21، تحریر حسین بن حسن بن ملا قاسم در سال 1295 در خدمت استاد ملا محمود.

ص: 341

444- شرح مقدمة الوافیة (نحو، عربی)

از: ؟

ابن مالک نحوی ارجوزه ای در نحو سروده به نام «الکافیة الشافیة» که در آن الفیه خود را مختصر کرده است پس از آن خودش شرحی به نام «الوافیة» بر همان جزوه نوشته و رساله حاضر شرح مزجی بر مقدمه آن است.

[مرعشی 6- 260].

آغاز: «قوله بسم اللّه... احمد. بسمل اولاً تیمناً ثم حمدل ثانیاً شکراً وآثر المضارع لیدل علی الاستمرار رعایة للموافقة بین الحمد والمحمود علیه من نعمه المتتابعة فان حمدنا لیس الا شکرا واما الوجه...».

انجام: «... الا باللّه. الباء للاستعانة والاستثناء مفرغ وما توفیقی حاصلة باعانة احد الا باللّه تعالی علیه لا علی غیره توکلت اعتمدت والیه انیب ای ارجع فانه المرجع والمآب».

ش 1923، 7 برگ، 15×21، نسخ علی محمد بن قربان علی در .1209

445- شرح الملخّص چغمی نی = شرح الچعمی نی (هیأت، عربی)

از: صلاح الدین موسی بن محمد بن قاضی محمود رومی (قاضی زاده رومی) (ق9ه . ق)

شرحی است بر «الملخص فی الهیئة» محمود چغمی نی خوارزمی (745 ق) که در یک مقدمه و دو مقاله نگاشته شده. این شرح در سال 814 یا 815 ق به اتمام رسیده است.

[کشف الظنون 2-1819، آستان قدس 10- 74].

ص: 342

آغاز: «واشتغل بدرسه الا ماجد والاماثل فاعتمد المخلصون فی حلّه علی ما فی الشروح واعتقدوا انّه بریء من الجروح فحذانی ذلک الی ان اکتب له شرحا یذلّل الصّعاب».

انجام: «وهذه هی السنة الشمسیة الحقیقیة واما الاصطلاحیّة فمنهم من اعتبرها ثلاثمأة وخمسة وستین یوما وربع یوم واخذ الکسر ربعا... کالروم والاقدمی ن من انوس إلّا نّ الرّوم یجعلون».

ش 833، 184 برگ، 15×21، نستعلیق، بی کا، بی تا. اول و آخر ناقص (تحریر سده 11 و 12).

446- شرح منتهی السؤل والامل فی علمی الاصول والجدل (اصول فقه، عربی)

از: سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی (792 ق)

اصل کتاب از ابن حاجب مالکی است که تفتازانی آن را به سال 791 ق شرح کرده است.

[کشف الظنون 2- 1853].

آغاز: «بسمله .. وفقنا للوصول الی منتهی اصول الشریعة الغراء وشرح صدورنا بنور... وبعد فکما ان المختصر للشیخ الامام.. والدین ابن الحاجب... اللّه من الکرامة...».

انجام: «ما فیه جهة واحدة وما فیه جهات علی ما فیه جهتان الی غیر ذلک من التفاصیل وهذا معنی قوله وفیما ذکر اشار لذلک».

ش 91، 127 برگ، 14×28، نستعلیق عبدالرحیم بن عبدالرحمن در 1181 در شاه جهان آباد.

ص: 343

447- شرح منهاج الطالبین (فقه، عربی)

از: سراج الدین عمر بن علی (ابن الملقن) (804 ق)

آغاز: «الحمد للّه علی ما انعم واشکره علی ما الهم واشهد ان لا اله الّا اللّه الملک العظیم الاعظم وانّ محمدآ عبده ورسوله... الحمد هو الثناء علی المحمود بجمیل صفاته والشکر بانعامه».

انجام: «ثم یذهب الی البیت لطواف الوداع للاتباع ویدخل رمی التشریق بزوال الشمس للاتباع ویستحب فعله قبل فعل الظّهر کما قدّمته فی کتاب الصّلاة وجوّز».

ش 3643، 108 برگ، 19×28، از انجام افتادگی دارد کاتب و تاریخ ندارد.

***

ش 3161 ؟

448- شرح منهاج الوصول الی علم الاصول (اصول فقه، عربی)

از: سید برهان الدین عبیداللّه بن محمد فرغانی (743 ق)

متن از قاضی بیضاوی (685ق) است و شارح در این شرح آن را با عناوین «قال _ اقول» به طور مفصل شرح کرده است. این شرح به وزیر شمس الدین محمد حسینی... صاحب دیوان تقدیم شده است.

[کشف الظنون 2-1880، مرعشی 7-94، مجلس 25- 106].

آغاز: «الحمد للّه الّذی اعلی معالم الاسلام وبیّن لطرق المعاش والمعاد قوانین الشرع والاحکام والصّلاة علی نبیّه فی الانام محمّد علیه السّلام وآله البررة الکرام».

انجام: «وامّا فی الاصول فهل یجوز فیه الاستفتاء ام لا فیه خلاف والاکثر علی عدم جواز الاستفتاء فیها لا العامّی ولا للمجتهد لانّ الرسول صلی الله علیه و آله وجب علیه تحصیل

ص: 344

اصول الدین... لم یکن تحصیل اصول الدین واجبا علی المجتهد... فجاز الاستفتاء فی اصول الدّین لکلّ احد سواء کان مجتهدآ اولا».

ش 932، 253 برگ، 13×17، نسخ ابراهیم بن سیف الدین جرجانی خطیب در 797، با یادداشت تملک محمد رضا بن المرحوم صدرالدین محمد الشیرازی در 1157 در شیراز با مهر بیضوی «توجه حیث شئت فانک منصور».

***

ش 4097، 154 برگ، 13×20، نسخ علی بن امیر... تبریزی در 988 بخشی از یک لغت نامه عربی به عربی در ابتداء این نسخه است.

449- شرح موجز القانون = شرح نفیسی (طب، عربی)

از: نفیس بن عوض کرمانی

موجز القانون کتابی است در طب از ابی الحزم ابن نفیس قرشی و کتاب حاضر شرح مزجی است که بنابر قول حاجی خلیفه معتبرترین شرح است و به سال 841 ق به انجام رسیده است.

[کشف الظنون 2-1900، الفبایی آستان قدس 366].

آغاز: «الحمد للّه ربّ العالمین والصلاة والسّلام الاتمان علی من یداوی الارواح بطبّ الحقیقة ویبرئ الابدان یعلم الشریعة ویعالج القلوب بحکمته محمد المبعوث الی کافّة الخلائق بما هو هدیً ونورٌ وشفاء لما فی الصّدور وعلی آله».

ش 978، 273 برگ، 21×32، نسخ .1033

***

ش 1741، 305 برگ، 17×26، تحریر احمد الحسنی المتطبب الجیلانی بی تاریخ (تحریر سده 10) با مهر مربع «عبده محمد علی الحسینی» و «... الغنی محمد حسین حسنی الحسینی» سرآغاز این دو نسخه با هم تفاوت دارد.

ص: 345

450- شرح نظم البرهان (عقائد، عربی)

از: سید حسین قزوینی م 1208

شرحی است بر منظومه «نظم البرهان فی سمط الایمان» خود مؤلف که در سه جلد به رشته تحریر درآمده است.

[الذریعة 24- 200].

آغاز: «الحمد لّله الذی تفرّد بالقدم وقد خاض ما سواه فی ظلمات العدم... لما کان تحصیل المعارف الیقینیة وتشیید الاصول الدینیة والعوارف الحقیقیة من الواجبات العقلیة...».

انجام: «او المراد انهم مظاهر الاسماء والمحیطون بمعرفتها وتعریفها والتلبس بها والتخلق لما فی حوصلة الامکان منها وبالجملة لا یعلم سر قدرهم ولا منتهی فضلهم احد الا الذی خلقهم».

ش 125، 252 برگ، 18×29، نسخ محمد ابراهیم بن محمد. جلد اول است. این نسخه را سید عبدالجواد و حاج محمد هاشم در سال 1253 حسب الوصیه مؤلف، وقف بر طلبه علوم دینی اردبیل کرده اند و تولیت آن را به آخوند ملا محمد صادق بن آقا محمد لنکرانی تفویض نموده اند. با مهر مربع «سید جواد بن سید حسین الحسینی».

451- شرح نهج البلاغة = شرح صغیر = شرح وسیط (حدیث، عربی)

از: کمال الدین میثم بن علی بن میثم بحرانی (679 ق)

ابن میثم شرحی مفصل بر نهج البلاغه دارد که به «مصباح السالکین» مشهور است و در آن مقدمه بسیار مفید و جامع و مفصلی که مشتمل بر سه قاعده و هر یک دارای چند مبحث ارائه کرده است سپس شرح خویش را که به «کبیر» نیز شهره شد مختصر کرد

ص: 346

که همین کتاب است و آن به شرح متوسط یا وسیط مشهور شد.

[الذریعة 14-149، سپهسالار 2 - ص 51، 52].

آغاز: «سبحان من حسرت ابصار البصائر عن کنه معرفته وقصرت السن البلغا عن اداء مدحته وکیفیة صفته وشهدت مع ذلک بدایة العقول بربوبیته وجلال الوهیته...».

ش 1901، 216 برگ، 16×24، نسخ، بی کا، بی تا. این نسخه تحریر سده هشتم و نهم است. مکرر تصحیح شده، حاشیه از مهدی الحسینی 1260 دارد. از پایان ناقص است.

452- شرح نهج البلاغة (حدیث، عربی)

از: عزالدین عبدالحمید بن هبة اللّه بن ابی الحدید معتزلی، (586 _ 655 ق)

شرح مفصل و معروفی بر «نهج البلاغه» شریف رضی (406 ق) که بیشتر جنبه تاریخی و ادبی بخود گرفته و بنام «المستعصم باللّه عباسی» نگاشته شده است.

[مرعشی 5-231 _ آستان قدس 15-308 _ مجلس 26-268 _ الذریعة 14-158 _ سپهسالار 2- 41].

آغاز: «الحمد للّه الذی تفرد بالکمال فکل کامل سواه منقوص واستوعب عموم المحامد والممادح فکل ذی عموم عداه مخصوص الذی وزع منفسّات نعمه بین من یشآء من خلقه...».

انجام: «... وجعلوا اللفظة الثانیة مشترکآ فیما بینهما علیهما السلام ولم یطلقوا لفظ الصلوات علی احدٍ من المسلمی ن الا علی امیر المؤمنین علیه السلام، تمت».

ش 3124، 352 برگ، 21×30، نسخ خلف بن یوسف مشهدی نجفی در 1095. این نسخه جلد اول را دارد. تصحیح شده است.

ص: 347

453- شرح الوافیة (اصول فقه، عربی)

از: مهدی بن مرتضی طباطبایی نجفی _ بحر العلوم _ ، (م )1212

حاشیه و شرحی است بر کتاب «الوافیة» فاضل تونی (1071ق) که به صورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است.

[الذریعة 14-161 و 6-230 _ مرعشی 2-257 _ مجلس 36-248 _ الفبایی آستان قدس - 369].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین و... قوله اللفظ ان استعمل فیما وضع له فحقیقة جعل المقسم مطلق اللفظ المتناول للمفرد والمرکب لان کلا منهما ینقسم الی الحقیقة و...».

انجام: «... وممّا یدلّ علی فساده انا نعلم بالضرورة ان قصد القائل زید اسدّا دعاء ان زید فرد من افراد الاسد مبالغة فی دعوی الشجاعة کما فی قوله رایت اسدآ وانما الفرق بینهما».

ش 2059، 72 برگ، 15×21، نستعلیق محمد حسن بن محمد صادق نوری در 1234. حاشیه با امضاء «منه رحمه اللّه» دارد.

454- شرح الوافیة (اصول فقه، عربی)

از: سید صدرالدین محمد بن محمد باقر رضوی قمی، (م )1160

شرح وافیة الاصول فاضل تونی است.

آغاز: «الحمد للّه الذی أوضح لنا منهاج الدین، بمصباح الحق من مشکاة الیقین...».

انجام: «... هذا اخر ما اردناه والحمد للّه اولا والصّلاة علی رسوله صلّی اللّه علیه وآله المیامین والمرجو ممن نظر الی هذا التعلیق ان یمن علی هذا الضعیف... واغفر لنا ولوالدینا ولمن علمنا ولمن تعلم منا ولجمیع المؤمنین والمؤمنات انه غفور الرحیم».

ص: 348

ش 2551، 201 برگ، 16×22، نسخ 1262، با تاریخ تملک 1265 و مهر بیضوی «نصر اللّه 1264» بر برگ اول.

455- شرح هدایة الحکمة = شرح هدایة المنطق (منطق، عربی)

از: قطب الدین عبدالکریم بن عبدالنور حلبی حنفی، (_ 735 ق)

رساله ای است متوسط در شرح منطق «هدایة الحکمة» اثیر الدین ابهری (663 ق) که بصورت «قوله _ قوله» تنظیم شده است.

[کشف الظنون 2- 2029].

آغاز: «... مشتملا علی حل الفاظه وتحلیل ترکیباته مع زیادة شریفة لا توجد فی المطولات... اما بعد فهذه هدایة فی المنطق الخ استکمال النفس واجب علی کل عاقل...».

انجام: «... مما سبق فلا یحتاج الی ذکره منفردآ هذا آخر ما اردنا فی شرح هذا المختصر والحمد للّه بلا غایة ولا نهایة».

ش 2638، 107 برگ، 7×18، نسخ مجد الدین بن شهاب شیرازی در 823 از آغاز افتادگی دارد.

456- شرح هدایة الحکمة (فلسفه، عربی)

از: صدر الدین محمد بن ابراهیم شیرازی (ملا صدرا) (1050 ق)

شرحی است بر قسمت طبیعیات و الهیات «هدایة الحکمة» اثیر الدین ابهری (663 ق). در این شرح بنا به گفته شارح آراء فلاسفه به اضافه آراء خودش تلخیص شده و از آنها گفتگو می نماید.

ص: 349

]الذریعة 14-175، مرعشی 3-325، الفبایی آستان قدس ،375

(دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1-157، کتابشناسی جامع ملا صدرا ص 178) [.

آغاز: «الحمد للّه مخترع العقل الفعال ومبدع النفس الکمال معلق الصور بالمواد... لما تطابقت القوانین الحکمتیة والاصول الدینیة علی ان اجل الذخائر...».

انجام: «ولیکن هذا اخر شرحنا للقسم الطبیعی فلنشرح بعده القسم الالهی مستعینین بواهب الخیر والعدل ومفیض النفس والعقل مصلّین علی النبی والاهل مستغفرین من النقائص الانسانیة والمعاصی الهیولانیة».

ش 475، 145 برگ، 14×21، نستعلیق محمد مهدی سلطان آبادی در 1295. این نسخه شامل بخش طبیعی است.

***

ش 594، 251 برگ، 17×21، نسخ میرزا عباس در 1274. تصحیح شده، اشعاری از محمد صادق بن علی بن محمد بن علی خراسانی متخلّص به «اطوار» در آخر نسخه هست. حاشیه با امضاء «محمد خراسانی» دارد که گویا همان شاعر باشد.

***

ش 1443، 173 برگ، 12×18، نستعلیق بی کا، بی تا، این نسخه طبیعیات را دارد و تحریر سده 13 میباشد.

***

ش 2326، 232 برگ، 15×21، نسخ عبداللّه بن ملا محمد بن آخوند ملا ولی اللّه مازندرانی (ساکن اصفهان) در سال 1275. این نسخه طبیعیات را دارد. با تملک عبداللّه بن محمد با مهر بیضوی «عبده الراجی عبداللّه بن محمد بر برگ دوم و آخر.

***

ش 3302، 179 برگ، 16×21، نستعلیق محمد بن سلطان محمد هزار جریبی در 1136 در مدرسه منصوریه شیراز. تصحیح شده. حاشیه نویسی از اسفار و با امضاء «میر فخر» و «لمحرره» دارد با مهر مربع «عبده محمد 1137» بر برگ اول.

ص: 350

457- شرح هدایة الحکمة (فلسفه، عربی)

از: کمال الدین میرحسین بن معین الدین میبدی (م )909

شرح معروفی است بر «هدایة الحکمة» اثیر الدین ابهری (663 ق). از مقدمه شارح برمی آید که شرح را در ایام جوانی نوشته است.

[الذریعة 14-174، مرعشی 2-308، مشار عربی 504، مجلس 38- 431]

(الفبایی آستان قدس 369، امام صادق قزوین 1-)168

آغاز: «الهدایه امر من لدیه وکل شیء یعود الیه له الحمد علی ما انعم علینا سوابق النعم ولو احقها والهم الینا حقائق الحکم ودقائقها والصلاة علی جمیع الانبیاء والاولیاء... وبعد فیقول المعتصم بلطف الابدی حسین بن...».

انجام: «ومن اراد الاستقصاء فی الحکمه والوقوف علی مذهب الحکماء فلیرجع الی کتابنا المسمی بزبدة الاسرار ظنی ان الواجب علی طالب الحق مطالعة کتب الشیخین ابی علی وشهاب الدین المقتول قدس سرهما ونور مِرقدهما».

ش 339، 119 برگ، 13×23، نسخ محمد باقر بن زین العابدین محلاتی. (تحریر سده )12 تصحیح شده است.

***

ش 343، 138 برگ، 11×21، نستعلیق زین العابدین بن کربلائی میرتقی الموسوی الهزار جریبی البنافتی در 1239 با مهر بیضوی «عبده زین العابدین الموسوی 1233» حواشی با امضاء «له» دارد.

***

ش 344، 102 برگ، 11×21، نستعلیق، بی کا، بی تا. از پایان ناقص است.

***

ص: 351

ش 622، 99 برگ، 15×22، نسخ محمد اسماعیل بن محمد علی طبسی خراسانی در 1236 در اصفهان. علامت تصحیح دارد.

***

ش 1063، 228 برگ، 12×23، نستعلیق، بی کا، بی تا. از انجام افتادگی دارد.

***

ش 1210، 106 برگ، 15×21، نسخ .1282

***

ش 1379، 74 برگ، 13×19، نستعلیق، بی کا، بی تا. در بلده فاخره بخارا در مدرسه الخاقان عبداللّه بهادر خان.

***

ش 1434، 119 برگ، 11×17، نسخ محمد باقر بن حاجی جمال شوستانی در 1080 در مدرسه رفیعیه حسینیه.

***

ش 1566، 126 برگ، 10×13، نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 13).

***

ش 2365، 162 برگ، 14×21، نسخ محمد مهدی در 1084. برگ اولش افتاده، تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2653، 75 برگ، 12×19، نستعلیق رحیم گلپایگانی در 1079. تصحیح شده، حاشیه نویسی دارد با مهر بیضوی «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم».

***

ش 2657، 164 برگ، 12×18، نستعلیق میر نجاة بن میر علی رضا حسینی در .1134

***

ص: 352

ش 2852، 106 برگ، 12×18، نستعلیق، بی کا، بی تا، تحریر سده 11 و 12. چند برگ اول نونویس است، حاشیه نویسی دارد. تصحیح شده است.

***

ش 3778، 99 برگ، 13×19، نستعلیق 1036. تصحیح شده است.

458- شروط الجمعة وارکانها وصلاتها وخطبتها = صلاة الجمعة (فقه، عربی)

از: ؟

شخصی از مؤلف این رساله درخواست تالیف کتابی درباره شروط نماز جمعه و ارکان و صلواتهای وارده و خطبههای نماز جمعه نموده بود پس این رساله به درخواست آن تالیف و در آن پس از ذکر مختصری از شروط و ارکان و مستحبات آن خطبهها و مواعظ و مباحثی که خود مؤلف وضع نموده در طی دوازده ماه عربی آورده شده است. بدین معنی که چه چیزی بهتر است در ماه رجب مثلا خوانده و چه مواعظی برای مردم گفته شود، مؤلف در عصر شاه عباس دوم می زیست و در یکی از خطبهها وی را دعا و ستایش کرده است.

آغاز: «الحمد للّه الذی خص یوم الجمعة بالفضائل وجعل وظائف العبادات لادراک السعادات وسائل والصلاة... ایها السائل عن شروط الجمعة وارکانها وصلواتها وخطبتها، اعلم ان الشروط والارکان العامة للصلاة...».

انجام: «... ولا تقلبنا عن هذا الشهر الّا

بالبشری و... والتجارة الذی ... ان احسن ما یقرأ به الاذان ویصدع به الاذهان کلام الملک الدیّان اعوذ باللّه من الشیطان الرجیم بسم اللّه الرّحمن الرّحیم والعصر ان الانسان... الی آخر السورة».

ش 2568، 139 برگ، 10×16، تحریر سده .13

ص: 353

459- الشفاء (فلسفه، عربی)

از: شیخ الرئیس حسین بن عبداللّه بن سینا (ابن سینا) (427 ق)

از کتاب های بسیار معروف شیخ الرئیس است که در بخشهای «منطق، الهیات و طبیعیات» تنظیم یافته و از اصول فلسفه قدیم به شمار می آید.

[الذریعة 14-201، مرعشی 7-121، الفبایی آستان قدس 372].

آغاز: «الفن الثاث عشر... فی الالهیّات فصل فی ابتداء طلب موضوع الفلسفه لیتبیّن انیّته فی العلوم واذ قد وفقنا اللّه ولیّ الرحمة والتوفیق فاوردنا ما وجب ایراده من معانی العلوم المنطقیة والطبیعیّة».

انجام: «وهیئة التوسّط فی التدبیریّة دروس هذه الفضائل عفة وحکمة وشجاعة ومجموعها العدالة وهی... عن الفضیلة النظریة ومن اجتمعت له معها الحکمة النظریة فقد سعد وفاز مع ذلک بالخواص النبویة کاد یصیر ربّا انسانیا فکادان تحلّ عبادته وهو السلطان العالم الارض وخلیفة اللّه فیه وللّه الحمد والمنّه قد تم».

ش 846، 190 برگ، 11×18، نستعلیق محمد زمان بن حاجی مراد در 1097. این نسخه شامل الهیات است. تصحیح شده. حواشی با امضاء «احمد» دارد با این مهر: «این کتاب از متملکات و جزء کتابخانه احقر محسن الحسینی است 13222» (حاج آقا محسن اراکی).

***

ش 1391 با 1392، 121 برگ، 12×18، نام کاتب ندارد و تاریخ 503 دارد (که گفته شده قدیمترین نسخه این کتابخانه است) اما تاریخ مزبور یقینی نیست این نسخه هم الهیات است.

***

ش 1760، 135 برگ، 12×25، نستعلیق سید محمد بن قاسم الحسنی البیزوی من اعمال سبزوار در سال 1078 فی مدرسة الجدّة الماجدة فی اصفهان. این نسخه نیز فقط الهیات است.

ص: 354

460- شفاءً الأسقام ودواء الآلام (طب، عربی)

از: خضر بن علی بن الخطاب (حاجی پاشا)

مشتمل بر چهار مقاله است: مقاله اول در طب علمی و عملی، مقاله دوم در اغذیه و اشربه و ادویه مفرده و مرکّبه، مقاله سوم در امراض مخصوص هر عضو بدن، مقاله چهارم در بیماریهای عمومی بدن و اسباب و علل و علائم آنها.

آغاز: «الحمد للّه الذی خلق الانسان فی احسن الصور... لما رایت ان علم الطب اجل المفاخر والسعادات واجمل الماثر والصناعات اذ به یحصل حیاة النفوس والارواح وصحة الابدان...».

انجام: «... یقطین. هو کل شجرة لا تقوم علی ساق بل ینبسط علی الارض کالقرع والبطیخ والحنظل وما شاکل ذلک وقد یطلق الیقطین ویراد به القرع خاصا. ینتوت. قیل انه الحزنوب النبطی».

ش 1665، 266 برگ، 17×28، نسخ 1032. این نسخه مقاله اول را دارد. تحریر سده .11

***

ش 1667، 259 برگ، 17×28، نسخ، بی کا، بی تا. آخرش افتادگی دارد.

این نسخه مقاله دوم تا چهارم را دارد. تحریر سده .11

461- شمسیة الحساب (عربی)

از: نظام الدین حسن بن محمد نیشابوری قم (نظام اعرج)، (م 728 ق)

رساله ای است در اصول و قواعد علم حساب در یک مقدمه و دو فن.

[کشف الظنون 2-1062، مرعشی 1-74، الفبایی آستان قدس 374، الذریعة 14- 229].

آغاز: «الحمد للّه الفرد بلاند المنزه عن الزوج والضدّ...».

ص: 355

ش 2714، 78 برگ، 11×18،نسخ، بی کا، بی تا. چند برگ از اول افتاده است (تحریر سده )13 حاشیه نویسی دارد.

***

ش 3810، تحریر .1308

462- شوارع الهدایة فی شرح الکفایة (فقه، عربی)

از: حاج محمد ابراهیم بن محمد حسن کلباسی (حاجی کلباسی) (1262 ق)

شرح استدلالی است بر کتاب «کفایة المقتصد» محقق سبزواری (1090 ق) و بنا به گفته آقا بزرگ در الذریعة فقط کتاب طهارت و صلاة تا احکام سجود تلاوت نوشته شده است.

[الذریعة 14-237، مرعشی 5-288، مجلس 38- 628].

آغاز: «الحمد للّه المتفرد بالقدم والکمال المتمجد بالجلال والجمال... وبعد فان العلوم اشرف الامور بهجة وحالا واعلاما واعظمها مرتبة وکمالا واسناها واکمل العبادات اجرا وذخرا واوفاها...».

انجام: «وعن بعضهم انه قرء مثل... بالنون وقال هو اناء یوضع فیه الماء ای مثله فی انه لا یتطهر الا بالماء ففیه نظر وکیف کان لا سبیل الی تقیید الاطلاقات المؤیدة بما مرّ».

ش 253، 153 برگ، 15×21، نسخ 1244. این نسخه شامل کتاب طهارت است. تصحیح شده. با مهر «اللّه الملک الواحد القهار ملک موسی بن محمد رضا بن موسی بن جعفر کاشف الغطاء».

ص: 356

463- شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام (کلام، عربی)

از: عبدالرزاق بن علی بن حسین لاهیجی (فیاض لاهیجی) (1072 ق)

شرحی استدلالی بر کتاب «تجرید الکلام خواجه نصیر طوسی است. در این شرح سعی شده تا مطالب مهم شرح و بیان گردد. شارح، شرح دیگری به نام «مشارق الالهام» دارد که تنها مقصد اول در امور عامه نوشته شده است.

[الذریعة 14-238، مرعشی 3-91، مشار عربی 576، مجلس 38- 654]

(آستان قدس 1-168، الفبایی آستان قدس 375).

آغاز: «ربنا افتح بیننا و... قومنا بالحق [وانت] خیر الفاتحین... اما بعد الحمد للّه الذی هدانا لهذا وما کنا لنهتدی لولا ان هدانا اللّه... کما ان خاتم المحققین افضل الحکماء والمتکلمی ن سلطان العالمین نصیر الحق والملة والدین...».

ش 335، 223 برگ، 18×23، نستعلیق 1233. تصحیح شده. جلد اول است.

***

ش 2078، 176 برگ، 14×21، نستعلیق محمد تقی بن محمد کاظم ساروی مازندرانی در 1244. تصحیح شده، حاشیه نویسی دارد. جلد اول است.

***

ش 2153، 191 برگ، 15×21، نستعلیق محمد بن قربانعلی لاهیجی در 1238 در مدرسه نیم آورد اصفهان. تصحیح شده، حاشیه نویسی دارد. جلد اول است.

***

ش 3349، 186 برگ، 15×21، نستعلیق محمد حسین بن سید رضا موسوی گیلانی لاهیجی در 1297 در نجف اشرف. تصحیح شده، حواشی دارد حواشی با امضاء «منه» و «محمد اسماعیل» دارد. جلد اول است.

***

ص: 357

ش 3999، 122 برگ، 17×22، نستعلیق هادی بن محمد حسن خلخالی در 1243. جلد اول است.

464- شواهد التذکرة فی ایضاح المسائل النحویة (نحو، عربی)

از: محمد باقر بن محمد جعفر طباطبایی

مؤلف کتاب تذکره حاج کریم خان کرمانی را شرح و توضیح داده و آن را به فارسی درآورده است. و در شوّال 1281 ه . ق تألیف آن اتمام یافته است. اصل کتاب تذکره در سال 1276 ه . ق تألیف شده است.

[فهرست کتب احسائی و سایر مشایخ 2- 242].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین... انی لما رأیت انه اشرق ضیاء التذکرة فی ایضاح المسائل النحویة التی لم یکشف الی الآن...».

انجام: «.. والزم علی نفسه... من شاهق ولا... الّا بالحق ولا یصدّق الاقول المعصوم المطلق صلوات اللّه علیه وآله».

ش 1381، 424 برگ، 11×18، نسخ سید محمد صادق بن زین العابدین جندقی در 1281 در قریه لنکر.

بر روی برگ اول نوشته: «جامع الشواهد».

465- الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة (فلسفه، عربی)

از: صدر الدین محمد بن ابراهیم شیرازی، (م 1050 ق)

مباحث عمیق فلسفی در معارف الهی در پنج مشهد تنظیم شده است، مؤلف در این اثر مسائل حکمی را با لطایف عرفانی در هم آمیخته و بگفته خود از تطویل مباحث و

ص: 358

ذکر استدلال و براهین زیاد خودداری کرده است.

]مجلس 38-601 _ امام صادق قزوین 1-171 _ مرعشی 5-314 _ الذریعة 14-243 _

آستان قدس 1- 169[.

آغاز: «... وقلدوه خلفآ من سلف اعتمادآ علی... الحسّ للمحسوس واغماضآ عن مشاهدة الواردات علی القلوب والنفوس قد اطلعتُ علی مشاهد شریفة الهیة وشواهد لطیفة قرآنیة وقواعد محکمة...».

انجام: «... علم صلاة کل واحد من المخلوقات وتسبیحه علم ان النبوة ساریة فی کل موجود لکنه لا یطلق اسم النبی والرسول الا علی واحد منهم وعلی الملائکة خاصة... فانه مشتق من... وهی الرسالة».

ش 2467، 167 برگ، 12×19، نستعلیق، بی کا، بی تا. آغازش ناقص است. (تحریر سده 12).

466- الشهادات (فقه، عربی)

از: ؟

شامل عنوان «هدایة» «هدایة» است.

آغاز: «القول فی الشهادة وهی لغة الاخبار عن الیقین کما فی شمس العلوم».

ش 1235، حدود 150 برگ، تحریر مؤلف سده .13

467- الصاحب (حدیث، عربی)

از: عبدالجواد بن عبدالرحیم کوهکلویه (قرن 14 ه )

کتاب مفصلی درباره امام زمان عجل اللّه تعالی فرجه الشریف که در آن احادیث مربوط به امام زمان7 جمع آوری و گروه بندی و در سه جلد تنظیم شده است.

ص: 359

مؤلف خود را این گونه یاد کرده: عبدالجواد بن عبدالرحیم کوهکلویه معروف به باغنا دارانی مازندرانی مولدآ والاصفهانی منشأ. وی از علمای نیمه اول سده 14 بوده است.

ش 248، 350 برگ، 17×22، نستعلیق مؤلف. جلد سوم.

***

ش 249، 255 برگ، 17×22،نستعلیق مؤلف. جلد دوم.

***

ش 250، 418 برگ، 17×22، نستعلیق مؤلف. جلد اول.

468- الصافی (تفسیر، عربی)

از: محمد بن مرتضی ملا محسن فیض کاشانی (1091 ق)

تفسیر مختصر مهمی است که بیشتر به مضامین احادیث در تفسیر قرآن میپردازد این کتاب دارای دوازده مقدمه است در فضیلت قرآن و جمع و تدوین و چگونگی تفسیر و نزول آیات و کیفیت تلاوت و آداب آن. کتاب در آخر سال 1075 مطابق با جمله «تم کتاب الصافی» به پایان رسیده است.

[الذریعة 15-5، مجلس 25-260، مرعشی 3- 158].

آغاز: «نحمدک یا من تجلی لعباده فی کتابه بل فی کل شیء وراهم نفسه فی خطابه بل فی کل نور وفیء دل علی ذاته بذاته وتنزه عن مجانسة مخلوقاته کیف یستدلّ علیه...».

ش 65، 266 برگ، 22×36، نستعلیق حسین بن سید میرزا الحسینی به درخواست مولانا محمد شفیع اصفهانی در دوشنبه 25 محرم 1160، از اول قران تا پایان سوره بنی اسرائیل را دارد. با مهر بیضوی «الراجی ابوالقاسم الحسینی 1233».

***

ص: 360

ش 128، 177 برگ، 20×29، شامل آغاز تا سوره انعام، نسخ بی تاریخ. وقفنامه مورخ 1262 دارد، متولی آن ملاحسین

اشتهاردی است.

***

ش 164، 287 برگ، 22×32، نسخ محمد علی بن محمد ترکمنوری در 1257. سوره کهف تا پایان قرآن مجید است. تصحیح شده.

***

ش 381، 182 برگ، 18×24، نسخ محمد رضا بن محمد هاشم منجردی در 1101. تصحیح شده. از سوره سبأ تا پایان قران است.

***

ش 1751، 265 برگ، 15×24، نستعلیق، بی کا، بی تا. از سوره فاطر تا پایان قران است. (تحریر سده 11 و 12).

***

ش 1848، 441 برگ، 15×27، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12) نیمه اول قران است.

***

ش 3629، 262 برگ، 20×31، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 13) نیمه اول قران تا سوره اسراء است. یادداشت مورخ 1271 در اول نسخه هست.

469- صحاح اللّغة (لغت، عربی)

از: ابونصر اسماعیل بن حماد جوهری نیشابوری ()393

مفردات لغوی را به ترتیب حروف آخر کلمه شرح داده است و چنانچه در مقدمه گوید مقید به کلمات صحیحه عرب شده و غیر صحیح را نیاورده است. این کتاب شهرت بسزائی پیدا کرده و مورد اعتماد دانشمندان ادب عربی بوده و هست و شروح

ص: 361

و حواشی بسیاری بر آن نگاشته اند.

[مرعشی 2-23 و 64، مشار عربی 585، مجلس 25-193، کشف الظنون 2- 1071].

ش 1024، 349 برگ، 17×26، نسخ علی بن احمد منصوری در 1098. این نسخه از حرف عین فصل کاف تا پایان کتاب را دارد.

***

ش 1701، 401 برگ، 20×29، نسخ خیر اللّه بن علی در 1083. این نسخه از حرف الف تا ظاء را دارد.

***

ش 2006، 225 برگ، 17×24، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده هشتم) این نسخه از باب المیم فصل الکاف تا پایان کتاب را

دارد. انجامش ناقص است. علامت مقابله و بلاغ دارد.

***

ش 3572، 189 برگ، 21×34، نسخ، بی کا، بی تا. این نسخه تا حرف طاء را دارد و با مرکب چاپ برای چاپ سنگی نوشته شده است (تحریر سده 13 و 14).

***

ش 178. تا حرف خاء، تحریر سده 8 و .9

470- الصحیفة السّجادیة (دعا، عربی)

از: حضرت امام زین العابدین علی بن حسین8

پنجاه و چهار دعا است که در اوقات مختلف تلاوت میشود و در بیشتر نسخه ها چند دعا به عنوان ملحقات در آخر اضافه دارد.

[الذریعة 15×18، مرعشی 1-20، مجلس 35-273، آستان قدس 15- 332].

آغاز: «حدثنا السّیّد الاجل نجم الدّین... اخبر اللّه نبیّه بما یلقی اهل بیت محمّد

ص: 362

واهل مودّتهم وشیعتهم منهم فی ایّامهم وملکهم قال وانزل اللّه تعالی فیهم الم تر الی الّذین بدّلوا نعمت اللّه».

انجام: «وتمنحنی السلامة فی دینی ونفسی ولا توحش بی اهل انسی وتمّم احسانک فیما بقی من عمری کما احسنت فیما مضی منه یا ارحم الراحمین وصلّی اللّه علی خیر خلقه محمد وآله اجمعین الطیبین الطاهرین المعصومی ن».

ش 857، 154 برگ، 11×19، نسخ محمد رازی ابن میرزا بیک نورالدین در 1093 با سرلوح و جدول زرین و جلد نفیس.

***

ش 882، 91 برگ، 15×21، نسخ گنجعلی بن محمد ابراهیم در 1111. آغازش افتادگی دارد.

***

ش 916، 183 برگ، 13×20، نسخ محمد ابراهیم قمی در 1111 در اصفهان. صفحه اول نونویس است و صفحات جدول زرین دارد با ترجمه فارسی در زیر سطور.

***

ش 933، 135 برگ، 10×15، نسخ محمد باقر بن حاجی عباس در 980 یا .1098

***

ش 2201، تحریر سده 11 با سرلوح زرین.

***

ش 2369، 132 برگ، 13×21،نسخ و نستعلیق 1249 حسب الامر حاج میرزا اسماعیل با ترجمه بین سطور.

***

ش 2392، 145 برگ، 11×20، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11) تصحیح شده با یادداشتی بر برگ اول به این مضمون: نسخه ای است از صحیفه بسیار صحیح و با نسخه های علما مقابله شده است.

***

ص: 363

ش 2397، 111 برگ، 11×20، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12 و 13) تصحیح شده. صفحات جدول زرین دارد.

***

ش 2720، 145 برگ، 10×18، تحریر محمد حمزة بن طاهر در .1081

***

ش 2980، 183 برگ، 9×16، نسخ 1074. حاشیه با امضاء «م ح ق» دارد، تصحیح شده. صفحات جدول زرین دارد. در این نسخه با استفاده از نسخه های دیگر و خط شهید دعاهای متعددی در انتهای نسخه افزوده شده است.

***

ش 2996، 152 برگ، 10×15، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12) برگهای اول و آخر نونویس است.

***

ش 3000، تحریر سده 12 و 13. جیبی.

***

ش 3011، 190 برگ، 10×16، نسخ 1247. با یادداشت تملک محمد تقی بن حاج کلبعلی قزوینی مورخ 1223 با مهر بیضوی «عبده محمد تقی».

***

ش 3019، 156 برگ، 10×16، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 12 و 13) تصحیح شده.

***

ش 3020، 207 برگ، 10×16، نسخ، بی کا، بی تا. بخشی از آن نونویس است.

***

ش 3031، 176 برگ، 10×16، نسخ، بخش نونویس مورخ 1258 و بقیه از سده 11 و 12 در پایان نسخه ادعیه ایام هفته و مناجات خمسة عشر افزوده شده است.

***

ص: 364

ش 3085، 142 برگ، 4×10، اول و آخرش افتادگی دارد. صفحات جدول زرین دارد (تحریر سده 12 و 13).

***

ش 3099، تحریر حیدر بن کریم الدین مؤذن بهبهانی در 1105. جیبی.

***

ش 3176، 100 برگ، 14×23، نسخ، بی کا، بی تا. با سرلوح و جدول زرین و مهر بیضوی «عبده محمد علی» و مهر مربع: لا اله الّا اللّه الملک الحق المبین عبده حسین علی» در برگ آخر.

***

ش 3336، 210 برگ، 16×22، نسخ علی الشریف، بی تاریخ. این نسخه ضمائمی از ادعیه و ختومات و طلسمات و غیره دارد.

***

ش 3360، 128 برگ، 14×21، نسخ عبداللّه بن محمد کاظم در 1123. تصحیح شده است.

***

ش 3386، 162 برگ، 9×17، نسخ، بی کا، بی تا. تصحیح شده. صفحات جدول زرین دارد و در پایان مناجات خمسة عشر اضافه شده است.

***

ش 3387، 129 برگ، 12×17، نسخ 1083، اولش ناقص است. تصحیح شده. با مهر بیضوی «افوض امری الی اللّه الغنی عبده محمد امین الحسنی 1130» در برگ آخر.

***

ش 3430، 182 برگ، 10×19، نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 13) با ترجمه در میان سطور. صفحات جدول زرین دارد.

***

ص: 365

ش 3930، 146 برگ، 12×19، نسخ، بی کا، بی تا، با سرلوح زرین و جدول زرین در صفحات. ملحقات در پایان دارد و نیز دعای کمیل و دعای سمات در آخر کتاب آمده است.

***

ش 3931، 188 برگ، 9×16، نسخ ابوالحسن بن ابوالقاسم نیشابوری در 1092 با سرلوح زرین و جدول. در پایان ملحقات صحیفه افزوده شده است.

***

ش 3932، تحریر سده 11 با ترجمه فارسی زیر سطور.

***

ش 3933، تحریر سده 11 با سرلوح زرین.

***

ش 3935، تحریر سده 13، جیبی.

***

ش 3936، تحریر سده 12 و 13، جیبی.

***

ش 3938، 194 برگ، 14×22، نسخ زین العابدین بن محمد علی بدون تاریخ. و ملحقات صحیفه را دارد.

***

ش 3944، جیبی، با سرلوح زرین.

***

ش 4136، 105 برگ، 11×16، نسخ، بی کا، بی تا. مقدمه را ندارد، آخرش ناقص است.

ص: 366

471- صحیفة الشعر (عربی)

از: مولی محمد اسماعیل فدایی، ()1263

کتابی مفصل در اشعار و ادبیات منسوب به ائمه معصومی ن که از منابع و مآخذ پراکنده جمع آوری ساخته و در چند فصل تنظیم و در 1242 یا 1245 ق بپایان رسانده است. مؤلف آثار دیگری هم دارد که در این کتابخانه موجود است.

[الذریعة 15- 21].

آغاز: «.. الفصل الاول فی فضیلة الشعر وثوابه فیهم صلوات اللّه علیهم اجمعین روی شیخنا الصدوق عروة الاسلام محمد بن علی بن بابویه قدس اللّه روحه فی کتاب عیون الاخبار...».

انجام:

«... فعلیکم رحمة من ربکم

وصلاة وتحیات کثیر

عدد ما یعلمه ربّکم ان ربکم علیم وخبیر»

ش 3050، 132 برگ، 10×14، نسخ و نستعلیق میرزا محمد در 1269. برگ اولش افتاده. در پایان نسخه مطلبی درباره انواع حدیث از نظر علم درایه آمده است.

472- الصحیفة العلویة والتحفة المرتضویة (دعا، عربی)

از: عبداللّه بن صالح سماهیجی ماحوزی، (م 1135 ق)

شامل ادعیه و اذکار وارده از امیرالمؤمنین علیه السلام که بدون سند گردآورده شده و هم مآخذ و منابع آنها نیز در حاشیه قید شده است، این کتاب که 159 دعا در آن نقل شده در چهارشنبه 9 رمضان 1128 ق پایان یافته و مکرر چاپ شده است.

[الذریعة 15-22 _ مرعشی 10-40 _ مجلس 35-326 _ آستان قدس 15- 330].

ص: 367

آغاز: «الحمد لّله الّذی جعل الدّعاء مفتاح الفلاح ومصباح النّجاح وجنّة واقیة وجنّة باقیة وعدّة الاقبال وذخیرة الاعمال ومهج الخیرات ومنهج الکرامات وسلاحآ علی الاعداء وصلاحآ للمعاد...».

انجام: «... وما افترضت علیّ فاحتمله الی من اوجبت حقوقه من الاباء والامّهات انّک قریب واسع البرکات وذلک علیک یسیر یا ارحم الرّاحمی ن وصلّی اللّه علی محمّد النّبیّ واله وسلّم تسلیمآ تمت».

ش 2193، 124 برگ، 15×21، تحریر محمد تقی بن حاج محمد معصوم شیرازی قزوینی در 1260 در قریه بندر بوشهر. تصحیح شده است.

***

ش 2454، 228 برگ، 11×20، تحریر معصوم الحسینی (خادم روضه علوی) در 1277. با سرلوح و جدول زرین.

473- الصواعق المحرقة (حدیث، عربی)

از: شهاب الدین احمد بن حجر هیثمی (973 ق)

روایاتی در فضل خلفاء اربعه در یک مقدمه و ده باب گرد آورده است و ضمنآ پاره ای از روایاتها که در فضائل اهل بیت علیهم السلام روایت شده ذکر کرده و گاهی برخی از آنها را ردّ کرده و علیه شیعه مطالب سستی تنظیم نموده و مکرر چاپ شده است.

[کشف الظنون 2-1083، مرعشی 2- 256].

آغاز: «... وصلّی اللّه علی سیدنا محمد وعلی اله وصحبه وسلم الحمد للّه الذی اختص نبیه محمدا صلّی اللّه علیه وسلم باصحاب النجوم واوجب علی الکفایة تعظیمهم...».

ش 570، 220 برگ، 15×20، نسخ، بی کا، بی تا. آخرش ناقص است.

ص: 368

474- الصوم = رسالة فی الصوم (فقه، عربی)

از: ؟

رساله نسبتآ مفصلی است در صوم با عناوین «قال _ اقول» که در آن بطور فراوان به کتب فقهی استناد می کند.

آغاز: «ولم یره الباقون مع سلامة ابصارهم وقوتها وارتفاع الموانع عنهم بل قد یحصل العلم بخلاف قولهم وعلی هذا یحمل ما رواه الشیخ عن محمد بن مسلم فی الصحیح...».

ش 465، 94 برگ، 16×22، نستعلیق مؤلف. تصحیح شده، خط خوردگی دارد. آغاز و انجام ناقص.

475- ضوء المصباح (نحو، عربی)

از: ؟

شرحی است احتمالا بر «المصباح» مطرزی نحوی (610 ق) که با عناوین «قوله _ قوله» نگاشته شده است. باید با ضوء المصباح اسفرائینی تطبیق شود تا معلوم شود همان است یا غیر آن.

[به کشف الظنون 2-1708 رجوع شود ].

آغاز: «وهیهنا لم یحذف المضاف الیه فلم... وترک منصوبا علی الظرفیة والعامل فیه اما عند سیبویه وجمیع النحویین لانّها لنیابتها عن الفعل تعمل فی الظروف خاصّه».

انجام: «ولا یصح اضمار مررت لانّه لا ینصب المفعول به وما هو لازم معناه

نحو زیدآ ضربت غلامه ای اهنت زیدا ضربت غلامه لانّ اهانة المولی [من] لوازم ضرب غلامه وهذا باب للاطناب فیه مجال لکنه یفضی الی الملال فقد اقتصرت

ص: 369

علی هذا القدر...».

ش 704، 119 برگ، 15×20، نستعلیق 1058. آغازش ناقص است. با مهر مربع «المتوکل علی اللّه عبده ناصح 1198».

***

ش 1914، 118 برگ، 17×26، نسخ، بی کا، بی تا. آغازش ناقص است.

476- ضوابط الاصول (اصول فقه، عربی)

از: سید ابراهیم موسوی حائری قزوینی (1262 ق)

مباحث اصول فقه را با استدلال و تفصیل با عناوین «ضابطةٌ _ ضابطةٌ» هنگام خواندن کتاب «معالم الاصول» نزد بعضی از اساتید، نگاشته و پس از آن، این کتاب را ضمن یک مقدمه و چند فصل و یک خاتمه تنظیم کرده است.

[الذریعة 15-119، مرعشی 15- 134].

آغاز: «حمد له... قد کتبت اکثر مسائل العلم المتفرقة غیر مجموعه...».

ش 18، جلد دوم، رحلی، 191 برگ، نسخ. نام کاتب و تاریخ کتابت ندارد و از پایان ناقص است.

***

ش 19، جلد اول، 193 برگ، رحلی. نسخ محمد باقر بن موسی الجیلانی، تاریخ کتابت ندارد.

***

ش 22، تمام. نستعلیق سید محسن بن سید صالح حسینی مازندرانی در ذیحجه 1255 ق.

***

ش 349، 202 برگ، 15×22، نستعلیق، بی کا، بی تا. جلد دوم است و تصحیح شده.

***

ص: 370

ش 590، 312 برگ، 15×21، نسخ غلامعلی بن کربلائی در 1266. جلد دوم است.

***

ش 1703، 138 برگ، 20×29، نستعلیق 1262. جلد اوّل است.

***

ش 1960، 238 برگ، 13×21، نسخ 1261. جلد اوّل است.

477- الضیاء اللامع فی شرح جمع الجوامع (اصول فقه، عربی)

از: ابوالعباس احمد بن عبدالرحمن بن موسی قروی مالکی، (زنده 895 ق) و یا از جلال الدین محلّی شافعی (م )864

شرح مفصل بر «جمع الجوامع» تالیف تاج الدین عبدالوهاب بن تقی سبکی (771 ق) است که بصورت «ص _ ش» تنظیم و نگارش آن در 24 ربیع الثانی 854 ق پایان یافته است.

[به کشف الظنون 1-595 و 5-136 رجوع شود ].

آغاز: «الحمد لّله ربّ العالمین... الشیخ الامام العالم العلامة الاحد... الحمد لّله ذی الجلال الذی لا نهایة

له والاکرام الذی لا غایة له ذی الآلاء العظام والعفو والانتقام باعث الرسل الکرام لتبلیغ الاحکام...».

انجام: «... محتو علی اکثر مما ذکرناه لقصورنا عن بلوغ ... ای غایته واللّه المسؤول ان یبلغ ما قال ونجزیه عنا ما هو اهل له وکذا من تقدّمنا لشرحه».

ش 2199، 282 برگ، 14×20، نسخ شریف بن محمد صادق در 1239. تصحیح شده است.

ص: 371

478- طب الائمة (حدیث، طب عربی)

از: حسین بن بسطام زیات (؟)

احادیثی است مربوط به منافع خوراکیها و آشامیدنیها و ضرر آنها و بعضی از دعاها و حرزها برای دفع امراض، این احادیث همراه با اسانید است که حسین با برادرش فرزند بسطام در فراهم آوردن آنها شرکت کرده است.

[الذریعة 15-139، مرعشی 7-321، الفبایی آستان قدس 393].

آغاز: «الحمد للّه حق حمده... هذا کتاب یشتمل علی طب اهل البیت علیهم افضل التحیّة والسلام حدثنا ابوغیاث والحسین ابنا بسطام...».

انجام: «... للنمل یدق الکندر ادما وتلقی فی جحر النمل ویکتب فی شیء».

ش 1446، 89 برگ، 12×18، نسخ، بی کا، بی تا. با سرلوح در صفحه اول و جدول در صفحات. انجامش ناقص است.

479- طرائف الحکمة وبدائع المعرفة (حدیث، عربی)

از: محمد تقی بن امیر موسی حسینی قزوینی، (م 1270 ق)

تلخیص و انتخاب «نهج البلاغه» جمع آورده سید رضی موسوی (406 ق) است که با عناوینی چون بدیعة، طریفة تنظیم و در سال 1235 ق پایان یافته است، بر این کتاب حواشی بسیاری نوشته شده است.

[الذریعة 15- 155].

آغاز: «الحمد للّه الذی علّم بالقلم علّم الانسان ما لم یعلم فبعث المرسلین الی قبائل الامم لیذکرهم ببدائع النّعم ویُزَکّیهم بعواطف الکرم ویَعرّفهم طرائف الحکم حَتّی اذا ظهرت العلل و...».

ص: 372

انجام: «... ولا سهو العقول ولا فترة الأبدان ولا غفلة النّسیان ومنهم امناء علی وحیه و... الی رسله ومختلفون بقصائه وامره ومنهم الحفظة لعباده والسّدنه لابواب جنانه...».

ش 2781، 67 برگ، 12×18، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 13) انجامش افتادگی دارد. روی برگ اول نوشته شده: این نسخه اصل است.

480- طریق النجاة (عرفان، عربی)

از: حاج کریم خان بن ابراهیم کرمانی (1288 ق)

چون مؤلف کتاب های فراوانی در علم شریعت و حقیقت نوشته بود، بر آن شد که کتاب جامعی در علم طریقت بنگارد. این کتاب که دارای مباحث بسیار مفصل میباشد، بیشتر حدیث کمیل بن زیاد و حدیث اعرابی در نفس، را شرح می دهد و در چهار جزء میباشد و به پایان نرسیده و ناتمام مانده است. کتاب به حسب ترتیب مؤلف بنا بود که دارای یک مقدمه و هفت باب و یک خاتمه باشد، ولی تا مقداری از باب ششم تألیف شده است. 27 ذی قعده 1273 به اتمام رسیده است.

[الذریعة 15-170، مرعشی 3-29، فهرست کتب مشایخ 2- 201].

آغاز: «الحمد للّه رب العالمین الرحمن الذی علم القران خلق الانسان علمه البیان والصلاة علی محمد سید الانس والجان الّذی به اهتدینا الی الایمان ووفقنا للاذعان وعلی اله الذین...».

انجام: «متوجه الی مقصده یتعاونان علی حاجاتهم ویسلکان سبل ربهما ویهتدیان بهذا استادهما ولتفصیل هذا المطلب مقام اخر».

ش 493، 245 برگ، 15×21، نستعلیق علی بن محمد کرمانی در 1277. جلد اوّل است.

ص: 373

481- الطهارة = کتاب الطهارة (فقه، عربی)

از: میرزا حبیب اللّه بن محمد علی رشتی نجفی (1312 ق)

مؤلف شرح مبسوطی بر قسمتی از شرائع الاسلام محقق حلّی نگاشته که این کتاب الطهارة آن شرح است.

ش 45، 293 برگ، 22×31، نستعلیق ابراهیم بن محمد امین در جمادی الثانی 1307 ق. شامل کتاب طهارت تا بحث نجاست غساله.

482- الطهارة = کتاب الطهارة (فقه، عربی)

از: ؟

فقه استدلالی مفصلی است در باب طهارت. وی از جدّ خود تعبیر به «علامه» کرده است.

آغاز: «... واختاره جدّی العلامة مطلقا مع عدم رجحان الضمیمة والا والصحة مطلقا...».

انجام: «... المقام الثانی فی احکام الحائض نذکرها فی مسائل. المسألة الاولی».

ش 1297، 191 برگ، 16×22، نسخ، بی کا، بی تا. اول و آخرش ناقص است حواشی با امضاء «منه» دارد.

483- عجائب المخلوقات وغرائب الموجودات (عربی)

از: زکریا بن محمد بن محمود قزوینی، (600 _ 682 ق)

کتابی مفصل و معروف در شناخت عجائب و غرائب عالم که در دو مقاله (هر کدام

ص: 374

در چند نوع و باب و فصل) تنظیم و بنام سلطان معزالدین شاپور در سال 674 ق تالیف شده و بارها بطبع رسیده است.

[الفبایی آستان قدس -401 _ مشار عربی -617 _ الذریعة 15- 219].

آغاز: «بسمله، العظمة لک والکبریاء بجلالک اللهم یا قائم الذات ومفیض الخیرات وواجب الوجود وواهب العقول وفاطر الارض والسموات مبدیء الحرکة والزمان...».

انجام: «.. حلزون، دودة فی جوف انبوبة حجریّة تنبت علی الصخرة التی فی سواحل البحار وشطوط الانهار وتلک...».

ش 3106، 180 برگ، 21×30، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 10). انجامش افتادگی دارد. علامت تصحیح دارد.

484- عجالة المحتاج الی توجیه المنهاج (فقه، عربی)

از: سراج الدین عمر بن علی الملقّن شافعی، (_ 804 ق)

مؤلف ابتدا شرحی مفصل بر «منهاج الطالبین» ابوزکریا یحیی بن شرف نووی (676 ق) نگاشت و آن را «الاشارات الی ما وقع فی المنهاج عن الاسماء والمعانی واللغات» نام گذاشت، سپس آن را مختصر نموده و رساله حاضر را پدید آورد.

[کشف الظنون 2- 1873].

آغاز: «... کتاب البیع: لمّا فرغ من العبادات شرع فی المعاملات لانها ضروریّه واخر عنها ربع النکاح لان شهوته متاخرة عن الاکل ونحوه واخر عنه ربع الجنایات والمخاصمات...».

انجام: «... کما اوضحته فی الاصل... واللّه تعالی اعلم».

ص: 375

ش 3161، 108 برگ، 18×25، نسخ، بی کا، بی تا، (تحریر سده 9 و 10) این نسخه بیع تا اول وصایان را دارد. تصحیح شده، حاشیه نویسی دارد. آغازش افتادگی دارد.

***

ش 3643، طهارت و صلاة است. (تحریر سده 9 و 10).

485- عدة الداعی ونجاح الساعی (دعا و حدیث، عربی)

از: احمد بن محمد بن فهد حلی (841 ق)

این کتاب در اهمیت دعا و شروط و آداب و کیفیت آن بحث می کند و مشتمل است بر یک مقدمه و شش باب و یک خاتمه است. تاریخ تالیف 801 .

[الذریعة 15-228، آستان قدس 15-398، مرعشی 1-47، مجلس 35-284، مشار عربی 618].

آغاز: «الحمد للّه سامع الدعاء ورافع البلاء ومفیض الضیاء وکاشف الظلماء وباسط الرجاء وسابغ النعماء ومجزل العطاء ومردف الالاء وسامک السماء وماسک البطحاء...».

انجام: «لهم النار واجرته من النّار فعلّمهنّ یا محمد المتقین ولا تعلمهنّ المنافقین فانّها دعوة مستجابة للقائلین انشاء اللّه تعالی... اذا کانوا یطوفون به ولیکن هذا اخر ما نملیه... ما اختلف الصباح والمسآء واعتقب الظلام والضیاء».

ش 628، 124 برگ، 12×19، نسخ محمد بن عبداللّه در 1087. تصحیح شده است.

***

ش 642، 125برگ، 12×19، نسخ، بی کا، بی تا، ناقص است وقفنامه برای ملامحمد حسین بن ملا عبدالجبار طالقانی مورخ 1224 دارد و سید مهدی پورطالقانی به این کتابخانه داده است. تصحیح شده.

***

ص: 376

ش 676، 145 برگ، 15×21، نستعلیق ابراهیم بن هاشم حسینی عمیدی در 1058 در کربلا. وقفنامه مورخ 1242 دارد. تصحیح شده.

***

ش 772، 120 برگ، 12×19، نسخ عبداللطیف بن علیرضا در 1087. برخی عبارات در حاشیه ترجمه شده است.

***

ش 914، 226 برگ، 12×19، نسخ محمد سلیم بن محمد صادق حسینی (تحریر سده 11 و 12).

***

ش 918، 150 برگ، 13×20، نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11).

***

ش 1137، 117 برگ، 12×23، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 11) صفحات جدول زرین دارد.

***

ش 1458، 150 برگ، 11×18، نسخ محمد مهدی بن میرقاسم طبسی گیلکی در 1116. با مهر بیضوی «جابر 1318».

***

ش 2298، 119 برگ، 15×21، نسخ، بی کا، بی تا (تحریر سده 11) واقف: صفی قلی خان بن حاج بکتاش خان افشار در 1236. با مهر مربع «.. التجا بغیر علی صفی قلی» با تولیت اقاسید هاشم واعظ در 1243. تملک محمد بن شمس الدین محمد در 1082 روی برگ اول است. تصحیح شده، حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2547، 198 برگ، 13×20، نسخ 1091، برگ اول افتاده.

***

ص: 377

ش 2684، 130 برگ، 11×18، نسخ محمد حسن بن محمد علی سمنانی در 1293. تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

***

ش 2795، 124 برگ، 13×18، نسخ محمد مهدی بن محمد صادق طالقانی در 1130. تصحیح شده.

***

ش 2872، 138 برگ، 13×19، نسخ صالح بن ولی قمی در 1046 با یادداشت تملک محمد قاسم در 1089 و دیگر در 1132 با مهر «اللهم اجعلنی کما جعلت محمدآ» بر برگ آخر.

***

ش 2961، 156 برگ، 11×15، نسخ ابراهیم بن عبدالحسین بن حسین بن محمد معروف به ابن دبیس المقشاعی در 1028. تصحیح و مقابله شده است.

***

ش 2916، تحریر سده 11 با سرلوح زرین، جیبی.

***

ش 3346، 194 برگ، 14×22، نسخ، بی کا، بی تا. تحریر سده .11

با تملک محمد بن علی بن عبدالحسین بن رحمة [اللّه] لحساوی بحرانی در 1122 و تملک محمد علی بن فضلعلیخان معروف به افضل علیخان با مهر بیضوی «افضل علیخان 1122». چند برگ آخر نونویس است.

486- عروة الوثقی (اصول فقه، عربی)

از: عبداللّه بن ابی تراب حسینی طباطبائی

مسائل اصول فقه شیعه را در یک مقدمه و سه اقنوم و یک خاتمه نگاشته است.

ص: 378

آغاز: «الحمد للّه الذی... من العدم وحلانا بخلعة الوجود وعلمنا ما لم نعلم ودلانا الی معرفة ارادات المعبود والصلاة...».

انجام: «... وبما اشرنا هنا یسهل تمییز سائر الموارد المتشابهة بین المنصب المتقدمة من الفتوی والقضاوة والحکومة والولایة والامامة. اللهم اجعل فتاوانا...».

ش 1217، 179 برگ، 15×22، نسخ 1243. جلد اول و تا بحث مفاهیم را دارد. صورت اجازه استاد مؤلف: «میرزا محمد یوسف بن عبدالفتاح حسنی حسینی موسوی رضوی طباطبائی تبریزی» برای مؤلف در برگ اول نسخه موجود است.

487- عروة الوثقی = مجله (عربی)

از: سید جمال الدین اسدآبادی افغانی (1314 ق)

مجله عروة الوثقی که به مدیریت سید جمال الدین اسدآبادی (1314 ق) و سردبیری محمد عبده در پاریس به زبان عربی منتشر میشد. این نشریه به مدّت هشت ماه انتشار یافت و نخستین شماره آن در تاریخ 15 جمادی الاولی سال 1301 منتشر شد و آخرین شماره اش یعنی شماره هیجدهم آن در 26 ذی الحجّه همان سال پایان یافت. سید جمال الدین این نشریه را در ایران برای سید صفدر _ پدرش _ ، حاج سیّد هادی پسر دائیش و میرزا شریف و میرزا لطف اللّه خواهر زادگانش و برخی اشخاص دیگر فرستاده است.

[ر.ک: «سید جمال الدین حسینی» پایه گذار نهضتهای اسلامی ص 109 _ 121].

آغاز: «العدد العاشر السنة الاولی مدیر السّیاسة... ترسل الجریده الی جمیع الجهات الشرقیه مجانا... المؤمن للمؤمن کالبنیان یشدّ بعضه بعضآ. امران خطیران تحمل علیهما الضّرورة تارة ویهدی الیهما الدّین».

انجام: «ما از اسدآباد فقط به این مختصر قناعت کرده بدیهی است اگر اطلاعات

ص: 379

دیگری بدست آوردیم به نام ملحقّات به این مقالات علاوه خواهیم کرد».

ش 744، 133 برگ، 13×20، صفات اللّه بن میرزا لطف اللّه خان اسدآبادی معروف به صفات اللّه جمالی در 1332. شماره 10 و 11 است.

شرح حال سید جمال الدین اسدآبادی به قلم آقا سید کمال الدین اسدآبادی _ برادرزاده سید جمال الدین _ به تاریخ 26 تیرماه 1310 شمسی نگارش یافته است، در آخر کتاب چند یادداشت درباره تاریخ وفات خویشان سید جمال الدین و محل دفن آنها آورده شده است.

488- العزی فی التصریف = التصریف (صرف، عربی)

از: عزالدین ابراهیم بن عبدالوهاب بن ابراهیم زنجانی (655 ق)

رساله کوتاهی است در صرف که از کتب درسی حوزههای علمیه بوده است.

[کشف الظنون 2-1138، مرعشی 1-29، الفبایی آستان قدس 128].

آغاز: «اعلم ان التصریف فی اللّغة التّغییر وفی الصّناعة تحویل الاصل الواحد الی امثلة مختلفة لمعان مقصودة لا تحصل اِلا بها ثم الفعل اما ثلاثی وامّا رباعی».

ش 3928، 50 برگ، 10×16، نسخ، بی کا، بی تا. انجامش افتادگی دارد. (تحریر سده 13).

489- العقیدة الوحیدة = الارجوزة الوحیدة (کلام، عربی)

از: ملا اسماعیل بن میرزا هادی فدائی کزازی (1263 ق)

عقاید شیعه را به نظم کشیده و در باب امامت به طور مفصل مطاعن خلیفه اول و دوم را ذکر نموده و فتاوی بی اساس ائمه چهارگانه اهل سنّت را نقد نموده است. خود مؤلف اشعار را شرح کرده است و بیش از بیست کتاب از تألیفاتش را در شرح خود نام برده و تاریخ تألیف کتاب را کلمه «غمره» = 1245، آورده:

ص: 380

غررتها تغریر طیر الحمرة

والحجّة التاریخ فیها «غمره»

[الذریعة 15- 306].

آغاز:

«الحمد للّه الّذی دلّ علی

وجوده وجوده ما فعلا

من حسن اتقان وصنع محکم اذ خرج العالم من کتم العدم

... یقول عبد خائف ذلیل احقر خلق اللّه اسماعیل»

انجام:

«ربع المعارف کنزة مخفیّة ... العقیدة الالفیّة

اهدی به الفدائی الأحبابا یر جوابه من ربّه الثّوابا»

ش 227، 109 برگ، 20×34، نسخ و نستعلیق علی نقی بن محمد در 1252 هنگامی که این کتاب را نزد مؤلف آن میخوانده است.

***

ش 3631، حواشی از خود ناظم دارد.

490- علل الشرائع والاحکام (حدیث، عربی)

از: محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق) (381 ق)

روایت هایی که شامل علت بعضی از احکام شرعیه و امور اعتقادیه و خلقت بسیاری از چیزها و مطالبی دیگر است از ائمه هدی سلام اللّه علیهم ذکر کرده است و عناوین آن «باب _ باب» میباشد. مکرر چاپ شده است.

[الذریعة 15-313، مرعشی 2-168، الفبایی آستان قدس 408].

آغاز: «الحمد للّه... العلة التی من اجلها سمّیت السماء سماء والدنیا دنیا والآخرة آخرة والعلة التی من اجلها سمی ادم، ادم وحوا، حوا و الدرهم درهما...».

ص: 381

انجام: «فواللّه انه من غرر احادیثنا وباطن سرائرنا ومکنون خزائننا وانصرف ولا تطلع علی سرنا احدا الا مؤمنا مستبصرا فانک ان اذعت سرنا بلیت فی نفسک ومالک واهلک وولدک».

ش 288، 338 برگ، 13×23، نسخ میرزا بیک بن محمد مؤمن فلا ورجانی در 1061. تصحیح شده است.

***

ش 304، 209 برگ، 19×25، نسخ میرزا علی بن حسین قائینی در 1084 با یادداشت تملک فتحعلی بن محمد علی قزوینی با مهر مربع «رونق اسلام ز فتح علی است». تصحیح شده است.

491- العمدة الالهیة علی الزبدة البهائیة = شرح زبدة الاصول (اصول فقه، عربی)

از: محمد علی بن محمد حسن آرانی کاشانی (ملا علی آرانی) زنده در 1238

شرح کتاب «زبدة الاصول» شیخ بهایی به صورت مفصل است و خود مؤلف بر آن چند حاشیه دارد.

]به الذریعة 13-300 و 15-335 و 14-424 و فهرست نسخه های خطی

حسینیه شوشتریها رجوع شود [.

آغاز: «الحمدللّه الموصوف بالوحدانیة والبقاء المعروف بالفردانیة والکبریاء المتفضل علینا بانزال الکتب... یا اخوان الدین والشرکاء لی فی طلب العلم والیقین...».

ش 131، 198 برگ، 20×29، نستعلیق، بی تاریخ. از آخر ناقص است. تا مبحث نسخ را دارد با حواشی با امضاء «منه دام توفیقاته».

ص: 382

492- عنوان الشرف (شامل چند علم: فقه، نحو، عروض و عربی)

از: قاضی شرف الدین اسماعیل بن ابی بکر یمنی (شرف الدین مقری) (837 ق)

این کتاب به دستور الملک الناصر اسماعیل بن عباس نگاشته شده و صفحهها را در چند ستون ساخته که اگر سطرها راسته خوانده شوند فقه و در چهار ستون عمودی از آنها چهار علم جداگانه خواهد بود. موضوع ستونهای چهارگانه به ترتیب: عروض، تاریخ، نحو و قوافی است.

[کشف الظنون 2-1175، مرعشی 20- 80].

آغاز: «الحمد لّله ولی الحمد ومستحقه الذی لا یقوم بحمده احد من خلقه ونشهد انه لا معبود للخلق الا اللّه ولا اله لهم سواه وصلّی اللّه علی سید البشر...».

ش 130، 53 برگ، 18×27، نسخ 1271 که به دستور میرزا فضل اللّه متولی و پیشکار خراسان نوشته شده، علامت تصحیح هم دارد. صفحات با جدول زرین است با جلدی نفیس.

493- عوالم العلوم والمعارف (حدیث، عربی)

از: شیخ عبداللّه بن نور اللّه بحرانی (ق 12 ه . ق)

کتاب بسیار مفصّلی است در بیش از صد جلد که احادیث و روایات را از مصادر مختلف شیعه گرد آورده و در هر بابی آیات مناسب با آن را نیز می آورد و در آنجا که احتیاج به شرح داشته باشد به عنوان «بیان» مطالبی را ذکر می کند. نام کامل کتاب «عوالم العلوم والمعارف والاحوال من الآیات والاخبار والاقوال» میباشد.

[الذریعة 15-356، مرعشی 1-367، مجلس 25- 150].

آغاز: «الحمد للّه المعبود الّذی بعبادته زیّن العباد حتّی جعل منهم زین العباد واکرم بسجدته السجّاد حتّی لقّب بعضهم عنها بدی الثفنات والسجاد والصّلاة والسّلام علی نبیّه».

ص: 383

انجام: «عن ابی عبداللّه علیه السلام قال انّ ابی قال ذات یوم فی مرضه یا بنی ادخل اناسا من قریش من اهل المدینة حتی اشهدهم فادخلت علیه اناسا منهم فقال یا جعفر اذا انا متّ فغسّلنی وکفّنی وارفع قبری اربع اصابع ورشه بالماء فلمّا خرجوا قلت یا ابته لو امرتنی بهذا».

ش 835، 171 برگ، 15×21، نسخ محمد بن میرزا ابوتراب در 1242. جلد هجدهم درباره امام سجاد و امام باقر8 است. با وقفنامه با مهر مربع «لا اله الا اللّه الملک الحق المبین محمد تقی» در اول نسخه. آخر نسخه افتادگی دارد.

***

ش 1828، 149 برگ، 17×23، نسخ 1246، جلد شانزدهم درباره حضرت حسین علیه السلام است با یادداشت تملک محمد رفیع الحسنی الحسینی الطباطبائی صاحب انیس الادباء در سال 1298 در تبریز و تملک محمد تقی بن محمد علی مراغی در .1251

***

ش 2558، 275 برگ، 15×21، نسخ جواد بن محمد باقر بن محمد هادی در 1261. این نسخه جلد شانزدهم درباره امام حسین علیه السلام است. تصحیح شده است.

494- عوالی اللئالی فی الاحادیث الدینیة (حدیث، عربی)

از: محمد بن علی احسائی (ابن ابی جمهور) (904 ق)

تاریخ پایان تالیف اصل و حواشی 897 .

[الذریعة 15-358، مرعشی 1-88 ، مجلس 25- 267].

آغاز: «الحمد للّه الذی اعلا اعلام العلماء الاعلام ووفقهم بطریق الدرایة والروایة لتبیین».

ص: 384

ش 119، 286 برگ، 18×26، نسخ ربیع بن جمعة الغری در 899 در قریه ساوستان استراباد از روی نسخه بخط مؤلف، که حواشی هم داشته است با مهری مربع «ابوالحسن محمد بن باقر».

این کتاب در قم چاپ شده است.

495- العوامل (نحو، عربی)

از: ملا محسن بن محمد طاهر قزوینی طالقانی (ق )12

حروف و عواملی را که در زبان عربی عمل اعرابی خاصی دارند در چند نوع به طور بسیار مختصر ذکر کرده است.

[الذریعة 15-359، مرعشی 2-285، مجلس 25- 452].

آغاز: «احمدک یا من یرفع اللّه صالح العمل واصلی علی نبیک محمد وآله المبنی لهم کرامة المحل اما بعد النحو علم باصول تعرف بها احوال اواخر الکلمات...».

انجام: «... هذا والحمد للّه خلاصة ما اردناه وهی خیر مما یدخرون لیوم لا ینفع ال ولا بنون ولمثل هذا فلیعمل العاملون».

ش 1229، 91 برگ، 18×22، نسخ بخشعلی بن حسینقلی.

***

ش 1338، تحریر سده .14

***

ش 2712، 51 برگ، 14×19، نسخ محمد شریف بن ملا گل محمد در .1235

***

ش 2786، 34 برگ، 11×17، تحریر محمد رضا حسینی در .1235

ص: 385

496- عین الاصول (اصول فقه، عربی)

از: احمد بن محمد مهدی بن ابی ذر نراقی (1245 ق)

کتابی است در اصول فقه که در چند مقصد و باب و فصل مرتب شده است. تاریخ تالیف 1208. در یک جای کتاب گفته است قال والدی الماجد دام ظله السامی فی انیس المجتهدین.

[الذریعة 15-367 و به کتاب شرح احوال و آثار ملا مهدی نراقی... رجوع شود ].

آغاز: «والفکر والرجوع الی الادلة العقلیة بخلاف الشرائع فان العقل لا سبیل له الیها وقد عرفت امتناع التواتر فی جمیع الجزئیات فیلزم ان لا یکون... الشرائع فائدة لولا لزم...».

انجام: «وقد ذکرت فی هذا الکتاب ما هو العمدة فی طریق الاجتهاد وما ابرئ نفسی عن الخطاء والتقصیبر اذ المتبری عن ذلک انما هو شأن الحکیم الخبیر فاسأل اللّه تعالی...».

ش 260، 190 برگ، 14×21، نسخ، بی کا، بی تا، آغازش افتادگی دارد حواشی با امضاء «ع ارانی» دارد.

497- عیون اخبار الرضا علیه السلام (حدیث، عربی)

از: ابوجعفر محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق) (381 ق)

مطالب مربوط به حضرت امام رضا7 را به طور نقل احادیث مُسْنَد در 139 باب گرد آورده است. شیخ صدوق این کتاب را به نام صاحب بن عبّاد هنگامی که ابن عبّاد دو قصیده از شعر خود را در مدح امام رضا7 نزد وی فرستاد، تألیف نمود.

[الذریعة 15-375، مرعشی 1-229، مجلس 11- 263].

ص: 386

آغاز: «بسم اللّه الرحمن الرحیم الحمد للّه الواحد القهّار العزیز الجبّار الرحیم... وقع الی قصیدتان من قصائد الصاحب الجلیل کافی الکفاة ابی القاسم اسماعیل بن عباد اطال اللّه بقاءه وادام توفیقه... فی اهداء السلام الی الرضا...».

انجام: «کنت مع قوم اخذوا الطریق الی هاهنا فجئت معهم فقال ذلک الترکی قد ظهر لی من امر هذا المشهد ما... به نفسی والیت علی نفسی ان لا افارق هذا المشهد ما بقیت».

ش 233، 256 برگ، 18×31، نستعلیق محمد حسین بن حسن در 1066 در اصفهان. با یادداشت تملک «سعید بن محمد شریف الشریف الطرقی النطنزی 1222» با مهر بیضوی «سعید...» و مهر بیضوی «عبده ابوالقاسم الحسینی» در صفحه دوم.

***

ش 268، 196 برگ، 16×22، نستعلیق 1249. انجامش ناقص است.

***

ش 436، 102 برگ، 19×26، نسخ معزالدین محمد بن ضیاء الدین در 1140. جلد اول است و حواشی با امضاء «مجذوب سلمه اللّه» دارد. تصحیح شده است.

***

ش 1755، 331 برگ، 15×24، نستعلیق جعفر بن محمد مهدی الحسینی در 1077 در مشهد مقدس. با تملک و مهر کاتب: «جعفر بن محمد الحسینی 1048» در آخر نسخه.

***

ش 3208، 173 برگ، 18×24، نسخ محمد حسین بن کیا محمد لاهیجی (تحریر سده 11) برگ اول و چند برگ آخر نونویس است. علامت تصحیح دارد.

ص: 387

498- عیون الوصول الی علم الاصول (اصول فقه، عربی)

از: محمد مهدی بن محمد ابراهیم کلباسی (1278 ق)

مطالب اصول را با اختصار و اشاره به ادلّه آنها، در چند مقصد و هر مقصد دارای چند فصل آورده. این کتاب در سفر تهران، در شاه عبدالعظیم، شب قدر سال 1256 ق به پایان رسیده است. وی کتاب هایی به نام: مشارق، رسائل، مصابیح در اصول فقه و شرح لمعه و نهج السداد فی شرح الارشاد در فقه دارد که در مقدمه این کتاب آنها را یاد کرده است.

[الذریعة 15-377، مرعشی 2- 299].

آغاز: «الحمد للّه الذی هدانا الی معالم الاسلام وارشدنا الی شرائع الدین وقواعد الاحکام والصلاة علی نبیّه المبعوث لارشاد العوام وعلی آله الائمة الاعلام...».

انجام: «بخط شخص معاصر له او غیر معاصر باسناده فله ان یرویه علی سبیل الحکایة فیقول وجدت او قرأت بخط فلان وفی جواز العمل به قولان اقربهما نعم اذا امن من التردید وعلم بالخط... الوصیة بان یوصی بکتاب کان یرویه لشخص ولا یجوز».

ش 666، 74 برگ، 14×21، نستعلیق، بی کا، بی تا. انجامش ناقص است.

499- غایة الآمال = حاشیه مکاسب (فقه، عربی)

از: شیخ محمد حسن بن عبداللّه مامقانی (1323 ق)

و حاشیه استدلالی معروفی است بر کتاب «المتاجر» (المکاسب المحرمه، کتاب البیع، الخیارات) شیخ مرتضی انصاری، جلد اول در 16 ربیع الاول 1293 در نجف اشرف به پایان رسیده است.

[الذریعة 16-5، مجلس 36-214، مشار عربی 644].

ص: 388

ش 44، 180 برگ، 21×31، بخشی از این کتاب است، جزء سوم، نسخ بی تاریخ.

***

ش 595، 339 برگ، 15×21، نستعلیق، بی تاریخ. جزء دوم کتاب است.

500- غایة التحقیق (نحو، عربی)

از: صفی بن نصیر

شرحی است بر «الکافیة» ابن حاجب. مؤلف در مقدمه از حواشی استادش شهاب بن شمس بن عمر دولت آبادی هندی بر کافیه یاد نموده و آن را ستوده است.

[کشف الظنون 2-1375، مجلس 25- 154].

آغاز: «الافعال بحسب الوضع الثانی وهو الوضع الاعتباری الاستعمالی وذلک لان هذه الاسماء منقولة عن المصادر سواء کان النقل صریحآ نحو روید فانه قد یستعمل مصدرا ایضا او غیر صریح...».

انجام: «... وختم الکتاب بذکر حکم الوقف من حسن المختم او یقال ان الشیخ ذکر التنوین ونون التأکید المختصة بالاخر فی آخر الکتاب ثم اخر النون المختصة باخر الفعل عن التنوین اذا الفعل یستحق التأخیر عن الاسم ثم ختم بحث النون بانقلابها... فی الوقف وهذا کماتری من باب حسن المختم».

ش 1663، 182 برگ، 18×28، نسخ، بی کا، بی تا. آغازش افتادگی دارد (تحریر سده )11 مقابله شده و علامت بلاغ دارد و در آغاز، نام کتاب «معالم النحو» یادداشت شده است.

ص: 389

501- غایة القصوی (اصول فقه، عربی)

از: سید محمد بن عبدالصمد شهشهانی اصفهانی (1287 ق)

مباحث اصول فقه را بسیار مفصل و استدلالی با نقل اقوال علماء علم اصول در چند جلد نگاشته است.

[الذریعة 16-15، مرعشی 6- 170].

آغاز: «حمد له... الباب السادس فی الادلة الشرعیة وفیه مقدمة ومقاصد اما المقدمة ففیه ... الاول فی عددها وهی کما مر عندنا اربعة معهودة کما عن قواعد الشهید والتنقیح...».

ش 121، 151 برگ، 17×26، نسخ بی تاریخ. علامت تصحیح دارد. جلد دوم است.

502- غایة المأمول فی شرح زبدة الاصول = شرح الزبدة (اصول فقه، عربی)

از: فاضل جواد بن سعداللّه بن جواد کاظمی (م )1065

شرح استدلالی است با عناوین «قال _ اقول» بر «زبدة الاصول» استادش شیخ بهائی. این شرح را مؤلف به امر شیخ بهایی تألیف نموده است. تاریخ تالیف .1027

[الذریعة 16-15، اعیان الشیعه، مرعشی 10-178، مجلس 38- 85].

آغاز: «بسم اللّه الرحمن الرحیم. نحمدک یا من وفّقنا لسلوک طریق العمل بکتابه المبین... وبعد فیقول فقیر رحمة ربّه الغنی محمد المشتهر بالجواد الکاظمی... لا یخفی علی احد شرف علم الا صول بین العلوم حیث انّها المرقاة...».

انجام: «والحاصل انّ المجتهد... حال قوّة الظن فی ذلک فما کان اقوی فی ظنّه یجب علیه العمل به وما لیس کذلک فلا فانّ ذلک هو الأولی بل طریق النجاة فی الآخرة والأولی نجّانا اللّه وایّاکم».

ص: 390

ش 354، 229 برگ، 15×21، نسخ محمد بن حسن بن محمد بن امان اللّه الجویمندی الجنابدی در 1231 در مدرسه جده اصفهان با مهر مربع «محمد باقر العلوم».

***

ش 819، 244 برگ، 15×21، نسخ محمد علی بن صالح بن محمد در .1227

***

ش 820، 170 برگ، 14×22، نستعلیق .1221

***

ش 1827، 232 برگ، 13×22، نسخ مهدی بن محمد صادق شیرازی در .1094

503- غایة المرام فی شرح شرائع الاسلام (فقه، عربی)

از: شیخ مفلح بن حسن بن راشد صیمری (قرن نهم ه )

شرحی است با عناوین «قال _ اقول» بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلّی، که بیشتر به مسائل خلافی و تردّدات محقّق اهمیّت داده و مطالب مشکله مؤلف را بیان می نماید.

[الذریعة 16-20، مرعشی 16- 239].

آغاز: «بسمله. الحمد للّه الذی هدانا للاسلام وانعم علینا بالتکلیف المؤدی الی دار السلام التی یشارک فیها... اما بعد وان علم الفقه مما تمسّ الحاجة الیه واجب لتوفق تمام...».

انجام: «واتبع قول امیر المؤمنین علیه السلام لا تنظر الی من قال وانظر الی ما قال فان الرجال تعرف بالحق ولا یعرف الحق بالرجال عرف فضل هذا الکتاب علی ما سواه...».

ش 23، 229 برگ، 21×30، نستعلیق طالب بن حاجی ربیع در شعبان 1074 ق.

ص: 391

504- غرائب القرآن ورغائب الفرقان = تفسیر نیشابوری (تفسیر، عربی)

از: نظام الدین حسن بن محمد قمی نیشابوری (نظام نیشابوری) (728 ق)

در این تفسیر از تفسیر فخر رازی و تفسیر کشاف و کتاب های دیگر استفاده کرده و آنچه را که خودش به دست آورده نیز افزوده است. مؤلف در این تفسیر بخشی از آیات را آورده سپس با عناوین «القراءة _ الوقوف _ التفسیر _ التأویل» گزارش می دهد.

[الذریعة 16-31، مرعشی 19-285، مشار، عربی - 650].

آغاز: «بسمله. یس والقرآن الحکیم انک لمن المرسلین... القراءة یس باظهار النون ابو عمرو وسهل ویعقوب غیر... وابن کثیر...».

ش 157، 233 برگ، 20×30، نسخ هادی بن محمد تقی قمشه ای در 1229. شامل سوره یس تا پایان قرآن مجید. با یادداشت تملک مورخ 1293 و مهر مربع «سلام علی ابراهیم» و مهر بیضوی «محمد حسین بن حسن».

***

ش 955، 251 برگ، 19×30، نسخ همان کاتب در 1228 از سوره کهف تا پایان سوره فاطر است.

505- غرر الفرائد ودرر القلائد = امالی السیّد المرتضی (عربی)

از: شریف مرتضی علی بن حسین بن موسی موسوی (علم الهدی) (436 ق)

مجالس مختلفی است دارای موضوعاتی در تفسیر و حل روایت های مشکل و بحث در بعضی اشعار و آثار ادبی و حالات گروهی از شعرا و معمرین و گفتگوهایی در مطالبی از علم کلام و مشکلات اعتقادی و جز اینها. گویا سید مرتضی؛ در راه حجاز املاء کرده است.

[الذریعة 16-42، مرعشی 2-167، مجلس 26-361، مشار عربی 649].

ص: 392

آغاز مجلس اوّل: «مسألة... کان بعض الشیوخ المتقدّمی ن یقول لیس بممتنع ان یمکّن اللّه تعالی من الظّلم من یعلم انّه... غیر مستحقّ... تأویل آیة قال اللّه جل من قائل واذا اردنا».

انجام: «فانّه لم یرد انّ الضعیف السّبب فی المودّة کالقوی السّبب وانّما اراد انّه یرعی من غیب الرفیق البعید الغائب وحقّه ما یرعاه من حق الشاهد الحاضر وانّه یستوی عنده... بخلاف ما علیه اکثر الناس... هذا آخر مجلس املاه».

ش 325، 184 برگ، 18×24، نسخ 1092 تصحیح شده و علامت بلاغ دارد.

***

ش 757، 355 برگ، 14×21، نسخ صالح بن احمد بن یوسف الشهیر بالمحروق در 1173. با یادداشت تملک محمد علی بن علی بن لطفعلی بن احمد تبریزی 1299 با مهر بیضوی «عبده محمد علی بن علی» و مهر مربع «الواثق باللّه عبده علی بن لطفعلی».

***

ش 1798، 227 برگ، 18×24، نسخ محمد علی بن محمد امین اردکانی در قریه فیروزآباد (تحریر سده 11).

506- غریب القرآن = نزهة القلوب (علوم قرآن، عربی)

از: ابوبکر محمد بن عزیز سجستانی، (م 330 ق)

کتابی است در تبیین و توضیح معانی الفاظ غریب قرآن کریم که به ترتیب حروف تهجی نگاشته و نگارش آن پانزده سال طول کشیده و پس از اتمام آن را بر استادش «ابن انباری» تقدیم و عرضه کرده است.

]آستان قدس 13-54 _ مشار عربی -650 _ کشف الظنون 2-1208 _ الذریعة 16-49

دانشگاه تهران 12- 2750[.

ص: 393

آغاز: «اخبرنی السیّد الا وحد العالم رضی الدّین عمید الرؤسا ابومنصور هبة اللّه ابن حامد بن احمد بن ایّوب بن علی بن ایّوب ادام اللّه علوّه قرأ علیه فی شوّال من سنه اثنین وستمأئه و... الحمد للّه رب العالمین... هذا تفسیر غریب القرآن الف علی حروف المعجم...».

انجام: «... بالنّبی صلّی اللّه علیه وآله وسلّم... یوفضون یسرعون المکسورة قیل لیس فی العربیة کلمة اوّلها یاء مکسورة... الیسری».

ش 2949، 147 برگ، 11×16. نسخ محمد عبدالحسین بن محمد باقر شیرازی در 1242 در دار العلم شیراز. تصحیح شده با مهر بیضوی «ابوالحسن الحسینی دست غیب 1320».

507- الغصب واللقطة (فقه، عربی)

از: میرزا حبیب اللّه بن محمد علی رشتی (1312 ق)

کتابی استدلالی و مفصل است در غصب و لقطه و هر کدام در یک مقدمه و چند مقصد با عناوین «التقاط» بیان شده اند. در ابتدای بخش لقطه گوید: هذا ملتقطات من «مطارح انظار» شیخنا الاستاد....

بخش غصب چاپ شده است.

[الذریعة 16-57، مرعشی 19- 411].

آغاز: «الغصب والکلام فی موضوعه واحکامه ولواحقه ففیه مقاصد المقصد الاول فی بیان المراد به فی المقام وذکر اسبابه المشتمل علیها کتب الاعلام التقاط کلمات المتقدمی ن والاصحاب...».

انجام: «اتری الفرق فی اعتماد الناس علی فعل غاسل الثوب وقوله بین کونه وکیلا او فضولا او منهیا عن الغسل حاشا فانهم کما یعتمدون علی قول الوکیل کک علی قول الفضول».

ص: 394

ش 510، 200 برگ، 19×23، بخش لقطه 68 برگ، است، نسخ 1305 از روی نسخه اصل، در این نسخه تاریخ پایان تالیف کتاب غصب 1271 است.

508- الغناء = رسالة فی الغناء (فقه، عربی)

از: محمد باقر بن محمد مؤمن سبزواری (محقق سبزواری) (1090 ق)

در این رساله مسأله غنا و آوازه خوانی را استدلالی بحث کرده و حرمت آن را اثبات می کند و احتمالا ردی است بر نظر فیض کاشانی؛.

[الذریعة 16-61، مرعشی 12- 351].

آغاز: «الحمد للّه الّذی اوضح سبل الحق وانار منهاج الدین والصلاة علی اشرف من بعث لایضاح مسالک الیقین وعلی آله الطیبین الطاهرین... انی قد ذکرت فی هذه الرساله جلّ الایات والاخبار الواردة».

انجام: «... ولکن الرجل کل الرجل نعم الرجل هو الذی جعل هواه تبعا لامر اللّه... فذلکم الرجل نعم الرجل فبه فتمسکوا [و] بسنته فاقتدوا الی ربکم فبه فتوسلوا فانه لا یرد له دعوة ولا یخیب له طلبته».

ش 795، 20 برگ، 15×21، نستعلیق علی محمد بن میرزا ابی القاسم در 1259 در عراق.

509- غنائم الأیّام فیما یتعلق بالحلال والحرام (فقه، عربی)

از: ابوالقاسم بن محمد حسن شفتی گیلانی قمی (میرزای قمی) (1231 ق)

فقه استدلالی است که بر چهار قسم تنظیم شده است ولی فقط قسم اول که مشتمل بر کتاب های عبادی طهارت، صلات، زکات، خمس، صوم و اعتکاف است نگاشته شده است. [الذریعة 16- 63].

ص: 395

آغاز: «بسم اللّه الرحمن الرحیم. الحمد للّه الّذی انقذنا من شفا جرف الهلکات بمتابعة امثل الادیان وارشدنا الی سبیل ارتقاء مدارج اعلی الغرفات... القسم الاول فی العبادات وهی ما تحتاج صحته الی النیة...».

انجام: «فمع ملاحظة تلک الصحیحة ینبغی ان یکتب الشهود اللهم انا لا نعلم منه الّا خیرآ وأنت اعلم به

منا ثمّ یکتبون اسمهم ویختمون بخاتمهم ختم اللّه امورنا بالحسنی وجعل آخرتنا خیرآ من الاولی وجعلنا خیرآ ممّا یظن... وغفر لنا ما لا یعملون».

ش 350، 335 برگ، 16×21، نسخ محمد علی بن محمود در 1308. طهارت و صلاة است.

***

ش 351، 441 برگ، 16×21، نسخ همان کاتب در 1309. زکات و صوم است.

510- الفتوحات المکیة فی معرفة اسرار المالکیة والملکیة (عرفان، عربی)

از: محی الدین محمد بن علی طایی اندلسی (ابن عربی)، (م 638 ق)

کتابی مفصل و بسیار مشهور در عرفان و معارف توحیدی که باذعان صاحب نظران معروفترین متن در تصوف بشمار می رود، این کتاب در پانصد و شصت باب تقسیم و تنظیم شده، تحریر نسخه اول آن در صفر 629 ق و تحریر دوم آن در 24 ربیع الاول 636 ق پایان یافته است.

[کشف الظنون 2-1238 _ مرعشی 4-350 _ الفبایی آستان قدس -424 _ مشار عربی - ].

آغاز: «الباب الحادی والستون وثلاثمائة فی معرفة منزل الاشتراک مع الخلق فی التقدیر وهو من الحضرة المحمدیة.

لو کان فی الکون غیر اللّه ما وجدوا ما کان من فاعل فیه ومنفعل»

انجام: «... ولا یوصف بالتسبیح ولا بنقیض العبد الجامع الکامل الظاهر بصورة الحق ولا یقال الحق مجموع العبد الکامل ومع هذا فللحق خصوص نعت لیس للعالم

ص: 396

اصلا وللعالم خصوص وصف لیس... یهدی السبیل».

ش 2268، 369 برگ، 18×21، نسخ عبدالرحمن در 1138. از باب 361 تا 496 را دارد.

***

ش 2650، 122 برگ، 12×18، نستعلیق، بی کا، بی تا. (تحریر سده 10) بخشی از فتوحات و یا منتخب فتوحات است.

511- الفرائد الأثیرة (اصول فقه، عربی)

از: محمد جواد بن احمد بن محمد مهدی نراقی (قرن )14

شامل مباحثی از علم اصول تحت عناوین «فریدةٌ _ فریدةٌ» است.

آغاز: «الحمد للّه الذی الهمنا قواعد استخراج الاحکام وآتانا العلم».

انجام: «لا یستفاد منه الا الرجحان وهو مما لا خلاف فیه... اعلام دینه مما لا شکّ فیه ولا شبهة یعتریه فریدة».

ش 1141، 160 برگ، 17×22، نسخ، بی کا، بی تا. گویا نسخه ناتمام باشد.

512- فرائد الاصول = الرسائل (اصول فقه، عربی)

از: مرتضی بن محمد امین انصاری دزفولی، (شیخ انصاری) (1214 _ 1281 ق)

کتابی است در اصول فقه شامل 5 رساله: قطع، ظن، برائت، استصحاب، تعادل و تراجیح، و از زمان تالیف مورد توجه بزرگان واقع شده و کتاب درسی حوزهها است و شروح و حواشی بسیاری بر آن نوشته شده است.

[الذریعة 16-132 _ مجلس 37-310 _ مشار عربی - 659].

ص: 397

ش 3230، 263 برگ، 16×27، نسخ، بی کا، بی تا. حواشی با امضاء «لمحرره واقف الرضوی» و نیز حواشی با امضاء داود رضوی مورخ 1274 دارد و مهر بیضوی «عبده جلال الدین 1258» دارد. اولش افتادگی دارد.

513- الفرائد البهیّة فی شرح الفوائد الصمدیّة = شرح الصمدیّة (نحو، عربی)

از: بهاء الدین محمد بن محمد باقر مختاری اصفهانی (1080 ق) یا سید علیخان مدنی شیرازی م 1120

شرحی است بر «الفوائد الصمدیّة» شیخ بهائی. سید علیخان سه شرح بر این کتاب دارد که احتمالا کتاب حاضر شرح متوسط وی است.

[الذریعة 16-328، آستان قدس 12-255، مجلس 26-249، مشار، عربی ص 680].

آغاز: «نحو جنابک المتعال صرف وجوه الآمال وبابک مورد کلّ سؤال ومصدر کلّ نوال لا ینصرف بالخیبة من انتظر مواهب کرمک ولا یقنط منک من استمطر سحائب نعمک».

انجام: «ام للاستفهام الحقیقیّ للتّصور نحو الم یقم زید ام بکر، ام للتصدیق نحو الم یرکب الامیر وقد سلکنا فی هذه الحدیقة و... نصفها الاخیر مسلک الاقتصار علی مجرّد شرح قصیر لانی کنت علی جناح السفر مشوش البال».

ش 826، 132 برگ، 14×20، نستعلیق حسن بن محمد در 1230. با مهر بیضوی «عبده صادق بن جعفر».

***

ش 1883، 198 برگ، 17×22، نسخ، بی کا، بی تا. (تحریر سده 13).

***

ش 2578، 121 برگ، 11×16، نسخ، بی کا، بی تا. تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد.

ص: 398

514- فرائد الفوائد فی شرح الفرائض (فقه، عربی)

از: ؟

شرح ک