بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الائمة الأطهار المجلد 27 : کتاب امامت - 5

اشارة

سرشناسه: مجلسی محمد باقربن محمدتقی 1037 - 1111ق.

عنوان و نام پدیدآور: بحارالانوار: الجامعة لدرر أخبار الائمة الأطهار تالیف محمدباقر المجلسی.

مشخصات نشر: بیروت داراحیاء التراث العربی [1440].

مشخصات ظاهری: ج - نمونه.

یادداشت: عربی.

یادداشت: فهرست نویسی بر اساس جلد بیست و چهارم، 1403ق. [1360].

یادداشت: جلد108،103،94،91،92،87،67،66،65،52،24(چاپ سوم: 1403ق.=1983م.=[1361]).

یادداشت: کتابنامه.

مندرجات: ج .24. کتاب الامامة. ج.52. تاریخ الحجة. ج67،66،65. الایمان و الکفر. ج.87. کتاب الصلاة . ج. 92،91 .الذکر و الدعا. ج. 94. کتاب السوم. ج.103.فهرست المصادر. ج.108.الفهرست.-

موضوع: احادیث شیعه — قرن 11ق

رده بندی کنگره: BP135/م3ب31300 ی ح

رده بندی دیویی: 297/212

شماره کتابشناسی ملی: 1680946

ص: 1

**[ترجمه]

سرشناسه : مجلسی، محمد باقربن محمدتقی، 1037 - 1111ق.

عنوان قراردادی : بحار الانوار .فارسی .برگزیده

عنوان و نام پدیدآور : ترجمه بحارالانوار/ مترجم گروه مترجمان؛ [برای] نهاد کتابخانه های عمومی کشور.

مشخصات نشر : تهران: نهاد کتابخانه های عمومی کشور، موسسه انتشارات کتاب نشر، 1392 -

مشخصات ظاهری : ج.

شابک : دوره : 978-600-7150-66-5 ؛ ج.1 : 978-600-7150-67-2 ؛ ج.2 : 978-600-7150-68-9 ؛ ج.3 : 978-600-7150-69-6 ؛ ج.4 978-600-715070-2 : ؛ ج.5 978-600-7150-71-9 : ؛ ج.6 978-600-7150-72-6 : ؛ ج.7 978-600-7150-73-3 : ؛ ج.8 : 978-600-7150-74-0 ؛ ج.10 978-600-7150-76-4 : ؛ ج.11 978-600-7150-83-2 : ؛ ج.12 978-600-7150-66-5 : ؛ ج.13 978-600-7150-85-6 : ؛ ج.14 978-600-7150-86-3 : ؛ ج.15 978-600-7150-87-0 : ؛ ج.16:978-600-7150-88-7 ؛ ج.17:978-600-7150-89-4 ؛ ج.18: 978-600-7150-90-0 ؛ ج.19:978-600-7150-91-7 ؛ ج.20:978-600-7150-92-4 ؛ ج.21: 978-600-7150-93-1 ؛ ج.22:978-600-7150-94-8 ؛ ج.23:978-600-7150-95-5

مندرجات : ج.1. کتاب عقل و علم و جهل.- ج.2. کتاب توحید.- ج.3. کتاب عدل و معاد.- ج.4. کتاب احتجاج و مناظره.- ج. 5. تاریخ پیامبران.- ج.6. تاریخ حضرت محمد صلی الله علیه وآله.- ج.7. کتاب امامت.- ج.8. تاریخ امیرالمومنین.- ج.9. تاریخ حضرت زهرا و امامان والامقام حسن و حسین و سجاد و باقر علیهم السلام.- ج.10. تاریخ امامان والامقام حضرات صادق، کاظم، رضا، جواد، هادی و عسکری علیهم السلام.- ج.11. تاریخ امام مهدی علیه السلام.- ج.12. کتاب آسمان و جهان - 1.- ج.13. آسمان و جهان - 2.- ج.14. کتاب ایمان و کفر.- ج.15. کتاب معاشرت، آداب و سنت ها و معاصی و کبائر.- ج.16. کتاب مواعظ و حکم.- ج.17. کتاب قرآن، ذکر، دعا و زیارت.- ج.18. کتاب ادعیه.- ج.19. کتاب طهارت و نماز و روزه.- ج.20. کتاب خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، عقود و معاملات و قضاوت

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

ناشر دیجیتالی : مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

یادداشت : ج.2 - 8 و 10 - 16 (چاپ اول: 1392) (فیپا).

موضوع : احادیث شیعه -- قرن 11ق.

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه های عمومی کشور، مجری پژوهش

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه های عمومی کشور. موسسه انتشارات کتاب نشر

رده بندی کنگره : BP135/م3ب3042167 1392

رده بندی دیویی : 297/212

شماره کتابشناسی ملی : 3348985

ص: 1

**[ترجمه]

تتمة أبواب سائر فضائلهم و مناقبهم و غرائب شئونهم

باب 10 أن أسماءهم علیهم السلام مکتوبة علی العرش و الکرسی و اللوح و جباه الملائکة و باب الجنة و غیرها

الأخبار

«1»

ج، الإحتجاج رُوِیَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُعَاوِیَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام هَؤُلَاءِ یَرْوُونَ حَدِیثاً فِی مِعْرَاجِهِمْ أَنَّهُ لَمَّا أُسْرِیَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله رَأَی عَلَی الْعَرْشِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ أَبُو بَکْرٍ الصِّدِّیقُ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ غَیَّرُوا کُلَّ شَیْ ءٍ حَتَّی هَذَا قُلْتُ نَعَمْ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَّا خَلَقَ الْعَرْشَ کَتَبَ عَلَی قَوَائِمِهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْمَاءَ کَتَبَ فِی مَجْرَاهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْکُرْسِیَّ کَتَبَ عَلَی قَوَائِمِهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ اللَّوْحَ کَتَبَ فِیهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِسْرَافِیلَ کَتَبَ عَلَی جَبْهَتِهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ جَبْرَئِیلَ کَتَبَ عَلَی جَنَاحِهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ کَتَبَ فِی أَکْنَافِهَا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْأَرَضِینَ کَتَبَ فِی أَطْبَاقِهَا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْجِبَالَ کَتَبَ فِی رُءُوسِهَا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الشَّمْسَ کَتَبَ عَلَیْهَا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْقَمَرَ کَتَبَ عَلَیْهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ هُوَ السَّوَادُ الَّذِی تَرَوْنَهُ فِی الْقَمَرِ فَإِذَا قَالَ أَحَدُکُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَلْیَقُلْ

ص: 1

عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَلِیُّ اللَّهِ (1).

**[ترجمه]احتجاج: قاسم بن معاویه گفت: به حضرت صادق علیه السّلام عرض کردم: اینها در حدیث معراج خود نقل می­کنند که وقتی پیامبر اکرم را به معراج بردند، مشاهده کرد که بر عرش نوشته است: «لا اله الّا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، ابوبکر الصدیق.» فرمود: سبحان اللَّه! همه چیز را تغییر دادند، حتّی این حدیث را؟ عرض کردم: آری. فرمود: خداوند وقتی عرش را آفرید، بر پایه های آن نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه علی امیرالمؤمنین.» وقتی آب را آفرید، در مجرای آن نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» وقتی کرسی را آفرید، بر پایه های آن نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» وقتی لوح را آفرید، در آن نوشت: «لا اله الا اللَّه محمّد، رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» آن گاه که اسرافیل را آفرید، بر پیشانی او نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» وقتی جبرئیل را آفرید، بر بال او نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» آن گاه که آسمان ها را آفرید، بر اطراف آن نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» وقتی زمین ها را آفرید، در طبقات آن نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» وقتی کوه ها را آفرید، در سر آن کوه ها نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» وقتی خورشید را آفرید، بر آن نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» وقتی خداوند عزیز ماه را آفرید، بر آن نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» این همان سیاهی است که در روی ماه می بینید. وقتی یکی از شما «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه» را بر زبان آورد، باید بگوید:

ص: 1

«علی امیرالمؤمنین ولی اللَّه.» - . احتجاج : 83 -

**[ترجمه]

«2»

ل، الخصال لی، الأمالی للصدوق عَلِیُّ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ غَالِبِ بْنِ حَرْبٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ أَبِی شَیْبَةَ عَنْ یَحْیَی بْنِ سَالِمٍ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ عَطِیَّةَ عَنْ جَابِرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَکْتُوبٌ عَلَی بَابِ الْجَنَّةِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَخُو رَسُولِ اللَّهِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِأَلْفَیْ عَامٍ (2).

**[ترجمه]خصال، امالی صدوق: عطیه از جابر نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: دو هزار سال پیش از آفرینش آسمان ها و زمین، بر درب بهشت نوشته است:« لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی برادر رسول اکرم است.» - . خصال 2 : 171 -

**[ترجمه]

«3»

لی، الأمالی للصدوق الْهَمْدَانِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سَلَمَةَ عَنِ الثَّقَفِیِّ عَنِ الضَّبِّیِّ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ أَبِی عَمْرٍو عَنِ الْکَلْبِیِّ عَنْ أَبِی صَالِحٍ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ (3) قَالَ: مَکْتُوبٌ عَلَی الْعَرْشِ أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی لَا شَرِیکَ لِی وَ مُحَمَّدٌ عَبْدِی وَ رَسُولِی أَیَّدْتُهُ بِعَلِیٍّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ (4) فَکَانَ النَّصْرُ عَلِیّاً علیه السلام (5) وَ دَخَلَ مَعَ الْمُؤْمِنِینَ فَدَخَلَ فِی الْوَجْهَیْنِ جَمِیعاً صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ (6).

**[ترجمه]امالی صدوق: ابو هریره - . در مصدر «از ابو هریره از رسول خدا صلّی الله علیه و آله» آمده است. - گفت: بر عرش نوشته شده: «أنا اللَّه لا اله الا، أنا وحدی لا شریک لی و محمّد عبدی و رسولی أیّدتُه بعلیّ ّ.» خداوند این آیه را در همین مورد فرستاده است: «هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ.» - . انفال / 62 - {همو بود که تو را با یاری خود و مؤمنان نیرومند گردانید.} «نصر» علی بود و علی داخل در مؤمنان نیز هست. پس علی علیه السّلام در این آیه در هر دو وجه آن، یعنی «نصر خدا» و «یاری مؤمنین» وجود دارد. - . امالی صدوق: 130 -

**[ترجمه]

«4»

لی، الأمالی للصدوق أَبِی عَنِ الْمُؤَدِّبِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْأَصْبَهَانِیِّ عَنِ الثَّقَفِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی قَتَادَةَ الْحَرَّانِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ سَعِیدِ بْنِ الْمُسَیَّبِ عَنْ أَبِی الْحَمْرَاءِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله رَأَیْتُ لَیْلَةَ الْإِسْرَاءِ مَکْتُوباً عَلَی قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی خَلَقْتُ جَنَّةَ عَدْنٍ بِیَدِی- مُحَمَّدٌ صَفْوَتِی مِنْ خَلْقِی أَیَّدْتُهُ بِعَلِیٍّ وَ نَصَرْتُهُ بِعَلِیٍّ (7).

یل، الفضائل لابن شاذان فض، کتاب الروضة عن أبی الحمراء مثله (8).

**[ترجمه]امالی صدوق: ابوالحمراء گفت: پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: در شب معراج دیدم بر پایه­ای از پایه های عرش نوشته شده است: «أنا اللَّه لا إله إلا، أنا وحدی، بهشت برین را بدست خود آفریدم، محمّد بر گزیده خلق من است، او را مدد کردم به علی و یاری نمودم به علی.» - . امالی صدوق: 130 -

فضائل و کتاب الروضه از ابو الحمراء همین روایت را نقل کرده اند. - . الروضه: 129 -

**[ترجمه]

«5»

ل، الخصال فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ یَا عَلِیُّ إِنِّی رَأَیْتُ

ص: 2


1- الاحتجاج: 83.
2- الخصال ج 2 ص 171.
3- فی المصدر: عن ابی هریرة عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله.
4- الأنفال: 64.
5- فی نسخة: علی.
6- أمالی الصدوق: 130.
7- أمالی الصدوق: 130.
8- الروضة: 129.

اسْمَکَ مَقْرُوناً بِاسْمِی (1) فِی أَرْبَعَةِ مَوَاطِنَ فَآنَسْتُ بِالنَّظَرِ إِلَیْهِ إِنِّی لَمَّا بَلَغْتُ بَیْتَ الْمَقْدِسِ فِی مِعْرَاجِی إِلَی السَّمَاءِ وَجَدْتُ عَلَی صَخْرَتِهِ (2) لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ أَیَّدْتُهُ بِوَزِیرِهِ وَ نَصَرْتُهُ بِوَزِیرِهِ فَقُلْتُ لِجَبْرَئِیلَ مَنْ وَزِیرِی فَقَالَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ فَلَمَّا انْتَهَیْتُ إِلَی سِدْرَةِ الْمُنْتَهَی وَجَدْتُ مَکْتُوباً عَلَیْهَا إِنِّی أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی مُحَمَّدٌ صَفْوَتِی مِنْ خَلْقِی أَیَّدْتُهُ بِوَزِیرِهِ وَ نَصَرْتُهُ بِوَزِیرِهِ فَقُلْتُ لِجَبْرَئِیلَ مَنْ وَزِیرِی فَقَالَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ فَلَمَّا جَاوَزْتُ السِّدْرَةَ انْتَهَیْتُ إِلَی عَرْشِ رَبِّ الْعَالَمِینَ جَلَّ جَلَالُهُ فَوَجَدْتُ مَکْتُوباً عَلَی قَوَائِمِهِ أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی مُحَمَّدٌ حَبِیبِی أَیَّدْتُهُ بِوَزِیرِهِ وَ نَصَرْتُهُ بِوَزِیرِهِ فَلَمَّا رَفَعْتُ رَأْسِی وَجَدْتُ عَلَی بُطْنَانِ الْعَرْشِ مَکْتُوباً أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی مُحَمَّدٌ عَبْدِی وَ رَسُولِی أَیَّدْتُهُ بِوَزِیرِهِ وَ نَصَرْتُهُ بِوَزِیرِهِ (3).

**[ترجمه]خصال: در وصیت پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله به امیرالمؤمنین علیه السّلام آمده است: یا علی!

ص: 2

من اسم تو را همراه با اسم خود در چهار جا دیدم، دل بستم به تماشای آن؛ وقتی من در شب معراج رسیدم به بیت المقدس، دیدم بر صخره بیت المقدس نوشته است: «لا اله الا اللَّه محمّد رسول اللَّه، او را کمک کردم و یاری نمودم به وسیله وزیرش.» به جبرئیل گفتم: وزیرم کیست؟ گفت: علی بن ابی طالب. زمانی که به سدرة المتهی رسیدم، دیدم بر روی آن نوشته شده: «إنی أنا اللَّه لا اله الا أنا وحدی، محمد برگزیده من از میان خلق من است که او را به وزیرش تأیید نمودم و یاری کردم.» به جبرئیل گفتم: وزیرم کیست؟ گفت: علی بن ابی طالب. وقتی از سدرة المنتهی گذشتم و به عرش خدا رسیدم ، دیدم بر پایه های آن نوشته است:« انا اللَّه لا اله الا انا وحدی، محمّد حبیبی، او را تأیید کردم و یاری نمودم به وسیله وزیرش.» چون سر بلند کردم، دیدم بر دل عرش نوشته شده است:« أنا اللَّه لا اله الا أنا وحدی، محمّد عبدی و رسولی، او را تأیید و یاری نمودم به وسیله وزیرش.» - . خصال 1 : 97 -

**[ترجمه]

«6»

ل، الخصال الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَطَّارُ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ أَیُّوبَ الْمُطَّلِبِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَرَأَیْتُ عَلَی بَابِهَا مَکْتُوباً بِالذَّهَبِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ حَبِیبُ اللَّهِ عَلِیٌّ وَلِیُّ اللَّهِ- فَاطِمَةُ أَمَةُ اللَّهِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ صَفْوَةُ اللَّهِ عَلَی مُبْغِضِیهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ (4).

المناقب، لمحمد بن أحمد بن شاذان عنه علیه السلام مثله (5).

**[ترجمه]خصال: موسی بن جعفر از آباء گرام خود، از علی بن ابی طالب علیهم السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: داخل بهشت شدم و دیدم که بر درب آن با طلا نوشته شده:« لا اله الا اللَّه، محمّد حبیب اللَّه، علی ولی اللَّه، فاطمه أمة اللَّه، الحسن و الحسین صفوة اللَّه، بر کینه توزان آنها باد لعنت خدا.» - . خصال 1 : 157 -

مناقب محمد بن احمد بن شاذان از موسی بن جعفر علیهما السّلام همین روایت را نقل کرده است. - . ایضاح دفائن النواصب: 36 -

**[ترجمه]

«7»

مع، معانی الأخبار ع، علل الشرائع الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَاشِمِیُّ عَنْ فُرَاتِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْفَضْلِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الزَّعْفَرَانِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ بَشَّارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الطَّائِفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ مَوْلَی بَنِی هَاشِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ

ص: 3


1- فی نسخة: الی اسمی.
2- فی نسخة: (علی صخرة) و فی المصدر: علی صخرتها.
3- الخصال 1: 97.
4- الخصال 1: 157.
5- إیضاح دفائن النواصب: 36.

الْوَاقِدِیِّ عَنِ الْهُذَیْلِ عَنْ مَکْحُولٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ ذِکْرُهُ آدَمَ وَ نَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ وَ أَسْجَدَ لَهُ مَلَائِکَتَهُ وَ أَسْکَنَهُ جَنَّتَهُ وَ زَوَّجَهُ حَوَّاءَ أَمَتَهُ فَرَفَعَ طَرْفَهُ نَحْوَ الْعَرْشِ فَإِذَا هُوَ بِخَمْسِ سُطُورٍ (1) مَکْتُوبَاتٍ قَالَ آدَمُ عَلَیْهِ السَّلَامُ یَا رَبِّ مَنْ هَؤُلَاءِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الَّذِینَ إِذَا تَشَفَّعُوا (2) بِهِمْ إِلَیَّ خَلْقِی شَفَّعْتُهُمْ فَقَالَ آدَمُ یَا رَبِّ بِقَدْرِهِمْ (3) عِنْدَکَ مَا اسْمُهُمْ فَقَالَ أَمَّا الْأَوَّلُ فَأَنَا الْمَحْمُودُ وَ هُوَ مُحَمَّدٌ وَ الثَّانِی فَأَنَا الْعَالِی وَ هَذَا عَلِیٌّ وَ الثَّالِثُ فَأَنَا الْفَاطِرُ وَ هَذِهِ فَاطِمَةُ وَ الرَّابِعُ فَأَنَا الْمُحْسِنُ وَ هَذَا حَسَنٌ (4) وَ الْخَامِسُ فَأَنَا ذُو الْإِحْسَانِ وَ هَذَا الْحُسَیْنُ کُلٌّ یَحْمَدُ اللَّهَ (5) عَزَّ وَ جَلَّ (6).

**[ترجمه]معانی الاخبار، علل الشرائع:

ص: 3

ابن عباس گفت: پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله به علی بن ابی طالب علیه السّلام فرمود: وقتی خداوند بزرگ آدم را آفرید و از روح در او خود دمید و ملائکه را دستور به سجده او داد و او را ساکن بهشت گردانید و کنیز خود حوا را به ازدواج او در آورد، چشم به جانب عرش انداخت و ناگاه دید پنج خط نوشته شده است. آدم گفت: خدایا این­ها کیانند؟ خداوند فرمود: این­ها کسانی هستند که هر گاه مردم آنها را واسطه و شفیع قرار دهند نزد من، شفاعت ایشان را می پذیرم. آدم گفت: خدایا! تو را سوگند می دهم به منزلت ایشان در نزدت که نام آنها را بفرمایی. فرمود: اول این است که من محمودم و او محمّد. دوم: من عالی هستم و این علی سوم: من فاطرم و این فاطمه و چهارم: من محسن هستم و این حسن. پنجم: من صاحب احسانم و این حسین. همه ستایش خدا را می کنند. - . معانی الاخبار: 21، علل الشرائع: 56 -

**[ترجمه]

«8»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْحَفَّارُ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الْخَزَّازِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْهَاشِمِیِّ عَنْ عَلِیٍّ الْمَدِینِیِّ عَنْ وَکِیعٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا عُرِجَ بِی إِلَی السَّمَاءِ رَأَیْتُ عَلَی بَابِ الْجَنَّةِ مَکْتُوباً لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ حَبِیبُ اللَّهِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ صَفْوَةُ اللَّهِ فَاطِمَةُ أَمَةُ اللَّهِ عَلَی بَاغِضِهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ (7).

کشف، کشف الغمة من الأحادیث التی جمعها العز المحدث عن ابن عباس مثله (8).

ص: 4


1- فی المصدر: بخمسة سطور.
2- فی نسخة: شفع و فی أخری: تشفعوا.
3- فی المصدر: بقدر هذا عندک.
4- فی المصدر: الحسن.
5- فی نسخة: بحمد اللّه.
6- معانی الأخبار: 21، علل الشرائع: 56.
7- أمالی ابن الشیخ: 227.
8- کشف الغمّة: 28.

**[ترجمه]امالی طوسی: ابن عباس گفت: پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: زمانی که مرا به معراج بردند، دیدم که بر در بهشت نوشته شده: « لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی حبیب الله، حسن و حسین صفوة الله، فاطمه أمة الله. بر کینه توزان آنها باد لعنت خدا.» - . امالی طوسی: 227 -

کشف الغمة: از احادیثی که عزّ محدث آن را از ابن عباس جمع آوری کرده، همین روایت است. - . کشف الغمة: 28 -

ص: 4

**[ترجمه]

«9»

فس، تفسیر القمی الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّی عَنْ بِسْطَامَ بْنِ مُرَّةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ حَسَّانَ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ وَاقِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ الْعَبْدِیِّ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْکَافِ عَنِ الْأَصْبَغِ أَنَّهُ سَأَلَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی فَقَالَ مَکْتُوبٌ عَلَی قَائِمَةِ الْعَرْشِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ بِأَلْفَیْ عَامٍ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ فَاشْهَدُوا بِهِمَا وَ أَنَّ عَلِیّاً وَصِیُّ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمَا (1).

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: اصبغ از امیرالمؤمنین علیه السّلام سؤال کرد از این آیه: «سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی.» - . اعلی / 1 - {نام پروردگار والای خود را به پاکی بستای.} فرمود: دو هزار سال قبل از آفرینش آسمان ها و زمین ها بر پایه عرش نوشته شده است: «لا اله الا اللَّه، وحده لا شریک له و إن محمّدا عبده و رسوله، گواهی بدهید راجع به این دو و إن علیا وصی محمّد صلّی اللَّه علیهما.» - . تفسیر علی بن ابراهیم قمی: 721 - 722 -

**[ترجمه]

«10»

ص، قصص الأنبیاء علیهم السلام بِالْإِسْنَادِ إِلَی الصَّدُوقِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَارُونَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَزِیدَ الْقَاضِی عَنْ قُتَیْبَةَ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ اللَّیْثِ بْنِ سَعْدٍ وَ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ وَ نَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ الْتَفَتَ آدَمُ یَمْنَةَ الْعَرْشِ فَإِذَا خَمْسَةُ أَشْبَاحٍ فَقَالَ یَا رَبِّ هَلْ خَلَقْتَ قَبْلِی مِنَ الْبَشَرِ أَحَداً قَالَ لَا (2) قَالَ علیه السلام فَمَنْ هَؤُلَاءِ الَّذِینَ أَرَی أَسْمَاءَهُمْ فَقَالَ هَؤُلَاءِ خَمْسَةٌ مِنْ وُلْدِکَ لَوْلَاهُمْ مَا خَلَقْتُکَ وَ لَا خَلَقْتُ الْجَنَّةَ وَ لَا النَّارَ وَ لَا الْعَرْشَ وَ لَا الْکُرْسِیَّ وَ لَا السَّمَاءَ وَ لَا الْأَرْضَ وَ لَا الْمَلَائِکَةَ وَ لَا الْجِنَّ وَ لَا الْإِنْسَ هَؤُلَاءِ خَمْسَةٌ شَقَقْتُ لَهُمْ اسْماً مِنْ أَسْمَائِی فَأَنَا الْمَحْمُودُ وَ هَذَا مُحَمَّدٌ وَ أَنَا الْأَعْلَی وَ هَذَا عَلِیٌّ وَ أَنَا الْفَاطِرُ وَ هَذِهِ فَاطِمَةُ وَ أَنَا ذُو الْإِحْسَانِ وَ هَذَا الْحَسَنُ وَ أَنَا الْمُحْسِنُ وَ هَذَا الْحُسَیْنُ آلَیْتُ عَلَی نَفْسِی أَنَّهُ لَا یَأْتِینِی أَحَدٌ وَ فِی قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ مَحَبَّةِ أَحَدِهِمْ إِلَّا أَدْخَلْتُهُ جَنَّتِی وَ آلَیْتُ بِعِزَّتِی أَنَّهُ لَا یَأْتِینِی أَحَدٌ وَ فِی قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنَ بُغْضِ أَحَدِهِمْ إِلَّا أَدْخَلْتُهُ نَارِی یَا آدَمُ هَؤُلَاءِ صَفْوَتِی مِنْ خَلْقِی بِهِمْ أُنْجِی مَنْ أُنْجِی وَ بِهِمْ أُهْلِکُ مَنْ أُهْلِکُ.

ص: 5


1- تفسیر القمّیّ: 721 و 722 و فیه: و الأرض.
2- هذا یعارض الروایات التی تدلّ علی ان اللّه خلق قبل ابینا آدم أیضا آدم، و حمله علی اول آدم خلق اللّه فی الأرض بعید، و الحدیث کما تری من مرویات العامّة، و لم یرد من طرق ائمتنا علیهم السلام.

**[ترجمه]قصص الأنبیاء: ابو هریره گفت: پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: وقتی خداوند آدم را آفرید و از روح خویش در او دمید، آدم توجه به طرف راست عرش کرد و پنج شبح را مشاهده نمود. گفت: خدایا! آیا قبل از من بشری آفریده ای؟ فرمود: نه. - . این روایت معارض روایاتی است که دلالت دارد بر این که خدا قبل از پدرمان آدم نیز آدم آفریده است و حمل آن بر اول آدمی که خدا در زمین خلق نموده، بعید است. حدیث چنان چه ملاحظه می کنید از طریق عامه نقل شده و از طریق ائمه علیهم السّلام نقل نشده است. -

گفت: خدایا! پس اینها که اسم آنها را می بینم کیانند؟ فرمود: این­ها پنج نفر از فرزندان تو هستند که اگر آنها نبودند، تو و بهشت و جهنم و نه عرش و نه کرسی و نه آسمان و نه زمین و نه ملائکه و جنّ و انس را نمی آفریدم. اینها پنج نفرند که از نام خود برای آنها نام جدا کرده ام؛ من محمودم و این محمّد و من اعلی هستم و این علی و من فاطرم و این فاطمه و من صاحب احسانم و این حسن و من محسن هستم و این حسین. بر خود سوگند یاد نموده ام که پیش من نیاید احدی که در دلش به اندازه دانه خردلی محبت آنها باشد، مگر این که او را وارد بهشت خود کنم. و به عزت خود سوگند یاد کرده ام که نیاید احدی پیش من که در دلش به اندازه دانه خردلی بغض یکی از آنها باشد، مگر این که او را داخل جهنم کنم. ای آدم! این ها برگزیده من از خلقند؛ به وسیله آنها نجات می یابد هر که نجات یابد و به وسیله آنها هلاک می شود، هر که هلاک شود.

ص: 5

**[ترجمه]

«11»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی عَنْ أَبِی الصَّلْتِ الْهَرَوِیِّ عَنِ الرِّضَا صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ قَالَ: إِنَّ آدَمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ لَمَّا أَکْرَمَهُ اللَّهُ تَعَالَی بِإِسْجَادِهِ مَلَائِکَتَهُ لَهُ وَ بِإِدْخَالِهِ الْجَنَّةَ نَادَاهُ اللَّهُ ارْفَعْ رَأْسَکَ یَا آدَمُ فَانْظُرْ إِلَی سَاقِ عَرْشِی فَنَظَرَ فَوَجَدَ عَلَیْهِ مَکْتُوباً لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ زَوْجَتُهُ فَاطِمَةُ سَیِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ سَیِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَقَالَ آدَمُ یَا رَبِّ مَنْ هَؤُلَاءِ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ هَؤُلَاءِ ذُرِّیَّتُکَ لَوْلَاهُمْ مَا خَلَقْتُکَ.

**[ترجمه]در روایت دیگری از ابا صلت هروی از حضرت رضا علیه السّلام نقل می شود: وقتی خداوند آدم را گرامی داشت به این که ملائکه را دستور داد بر او سجده کنند و او را داخل بهشت کرد، خداوند به او فرمود: ای آدم! سرت را بلند کن و ساق عرش را نگاه کن. توجّه نمود و دید نوشته شده: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین، همسرش فاطمه سرور زنان جهان است و حسن و حسین سرور جوانان اهل بهشتند.» آدم گفت: خدایا اینها کیانند؟ فرمود: اینها از فرزندان تویند. اگر آنها نبودند تو را خلق نمی­کردم.

**[ترجمه]

«12»

ص، قصص الأنبیاء علیهم السلام الْمُرْتَضَی بْنُ الدَّاعِی عَنْ جَعْفَرٍ الدُّورْیَسْتِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّدُوقِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فُرَاتِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْفَضْلِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الزَّعْفَرَانِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الطَّائِفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الْوَاقِدِیِّ عَنِ الْهُذَیْلِ عَنْ مَکْحُولٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا أَنْ خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَی آدَمَ وَقَفَهُ بَیْنَ یَدَیْهِ فَعَطَسَ فَأَلْهَمَهُ اللَّهُ أَنْ حَمِدَهُ فَقَالَ یَا آدَمُ أَ حَمِدْتَنِی فَوَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَوْ لَا عَبْدَانِ أُرِیدُ أَنْ أَخْلُقَهُمَا فِی آخِرِ الزَّمَانِ مَا خَلَقْتُکَ قَالَ آدَمُ یَا رَبِّ بِقَدْرِهِمْ عِنْدَکَ مَا اسْمُهُمْ فَقَالَ تَعَالَی یَا آدَمُ انْظُرْ نَحْوَ الْعَرْشِ فَإِذَا بِسَطْرَیْنِ مِنْ نُورٍ أَوَّلُ السَّطْرِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ نَبِیُّ الرَّحْمَةِ وَ عَلِیٌّ مِفْتَاحُ الْجَنَّةِ السَّطْرُ الثَّانِی آلَیْتُ عَلَی نَفْسِی أَنْ أَرْحَمَ مَنْ وَالاهُمَا وَ أُعَذِّبَ مَنْ عَادَاهُمَا (1).

**[ترجمه]قصص الأنبیاء: ابن عباس رضی اللَّه عنه گفت: پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: وقتی خداوند آدم را آفرید، او را در مقابل خود نگه داشت. آدم عطسه ای زد و خداوند به او الهام نمود که حمد خدا را نماید. بعد فرمود: آدم! مرا حمد کردی به عزت و جلالم سوگند اگر نبودند دو بنده که می­خواهم آنها را در آخرالزمان خلق کنم، هر آینه تو را نمی آفریدم. آدم گفت: خدایا! تو را سوگند به مقام ایشان در نزدت می دهم که اسم آنها را بفرمایی. خداوند فرمود: نگاه کن به جانب عرش! آدم دید دو سطر از نور نوشته شده؛ خط اول چنین بود: «لا اله الا اللَّه، محمّد نبی الرحمة و علی مفتاح الجنة.» خط دوم نوشته بود: «سوگند یاد کردم به نفس خود که ببخشم هر که آن دو را دوست داشته باشد و شکنجه و عذاب نمایم هر که با آن دو دشمن باشد.» - . قصص الانبیاء، نسخه خطی -

**[ترجمه]

«13»

یر، بصائر الدرجات أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ بُکَیْرٍ الْهَجَرِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِنَّ أَوَّلَ وَصِیٍّ کَانَ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ هِبَةُ اللَّهِ بْنُ آدَمَ وَ مَا مِنْ نَبِیٍّ مَضَی إِلَّا وَ لَهُ وَصِیٌّ کَانَ عَدَدُ جَمِیعِ الْأَنْبِیَاءِ مِائَةَ أَلْفِ نَبِیٍّ وَ أَرْبَعَةً وَ عِشْرِینَ أَلْفَ نَبِیٍّ خَمْسَةٌ مِنْهُمْ أُولُو الْعَزْمِ نُوحٌ وَ إِبْرَاهِیمُ وَ مُوسَی وَ عِیسَی وَ مُحَمَّدٌ وَ إِنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ کَانَ هِبَةَ اللَّهِ لِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَرِثَ عِلْمَ الْأَوْصِیَاءِ وَ عِلْمَ مَنْ کَانَ قَبْلَهُ

ص: 6


1- قصص الأنبیاء: مخطوط.

أَمَا إِنَّ مُحَمَّداً وَرِثَ عِلْمَ مَنْ کَانَ قَبْلَهُ مِنَ الْأَنْبِیَاءِ وَ الْمُرْسَلِینَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ وَ عَلَی قَائِمَةِ الْعَرْشِ مَکْتُوبٌ حَمْزَةُ أَسَدُ اللَّهِ وَ أَسَدُ رَسُولِهِ وَ سَیِّدُ الشُّهَدَاءِ وَ فِی زَوَایَا الْعَرْشِ مَکْتُوبٌ عَنْ یَمِینِ رَبِّنَا وَ کِلْتَا یَدَیْهِ یَمِینٌ (1)

- عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ فَهَذِهِ حُجَّتُنَا عَلَی مَنْ أَنْکَرَ حَقَّنَا وَ جَحَدَنَا مِیرَاثَنَا وَ مَا مَنَعَنَا مِنَ الْکَلَامِ وَ أَمَامَنَا الْیَقِینُ فَأَیُّ حُجَّةٍ تَکُونُ أَبْلَغَ (2) مِنْ هَذَا (3).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: بکیر هجری از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: اولین وصی و جانشین پیامبر در روی زمین، هبة اللَّه بن آدم بود. هر پیامبری که از دنیا رفت، او را جانشینی بود. تعداد تمام انبیاء صد و بیست و چهار هزار نفر بودند، پنج نفر آنها اولوالعزم هستند: نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و محمّد. و علی بن ابی طالب هبة اللَّه برای محمّد صلّی اللَّه علیه و آله بود او وارث علم اوصیاء بود و علم کسانی که قبل از خودش بودند.

ص: 6

اما حضرت محمّد وارث علم انبیاء و مرسلین پیش از خود بود و بر پایه عرش نوشته است: «حمزه شیر خدا و شیر پیامبر است و سیدالشهداء است.» و در زوایای عرش طرف راست خدا - با این که راست و چپ آن فرقی ندارد - نوشته است: «علی امیرالمؤمنین است.» این است دلیل ما برای کسی که منکر حق ما است و منکر میراث ما است. ما را چیزی مانع از گفتن حقایق نیست، با این که رو به روی ما مرگ قرار دارد، چه دلیلی بالاتر از این است. - . بصائر الدرجات: 34 -

**[ترجمه]

توضیح

قال فی النهایة فی الحدیث الحجر الأسود یمین الله فی أرضه هذا کلام تمثیل و تخییل و منه الحدیث الآخر و کلتا یدیه یمین أی إن یدیه تبارک و تعالی بصفة الکمال لا نقص فی واحدة منهما لأن الشمال ینقص من الیمین انتهی.

أقول: أراد علیه السلام أنه مکتوب عن یمین العرش و لیس شمال العرش انقص من یمینه بل لکل منهما شرافة و فضیلة قوله و أمامنا الیقین أی ما یمنعنا من الکلام و الموت المتیقن أمامنا نصل إلیه عن قریب و نخرج من أیدی الظالمین و نفوز بثواب الله رب العالمین.

**[ترجمه]در نهایه گفته است: در حدیث آمده که حجرالاسود دست راست خدا در زمین است. این کلام تمثیل و وجه خیالی است و از همین باب است این حدیث: «وَ کِلتا یَدیه یَمینٌ»، یعنی دو دست خدای تبارک و تعالی، دارای صفت کمال است که هیچ نقصی در هیچ یک از آن دو وجود ندارد، زیرا دست چپ نسبت به دست راست ناقص است. (پایان نقل قول)

مؤلف: منظور امام علیه السّلام این است که بر سمت راست عرش نوشته شده است و سمت چپ عرش ناقص تر از راست نیست، بلکه برای هر یک از آن دو را شرافت و فضیلت است. عبارت «وَ أمامنا الیقین»، یعنی چیزی ما را از سخن گفتن باز نمی دارد در حالی که مرگ یقینی پیش روی ماست، به زودی به آن می رسیم و از دست ظالمان نجات می یابیم و به ثواب الهی نائل می شویم.

**[ترجمه]

«14»

شف، کشف الیقین مِنْ کِتَابِ الْإِمَامَةِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ النَّضْرِیِّ قَالَ: حَوْلَ الْعَرْشِ کِتَابٌ جَلِیلٌ مَسْطُورٌ أَنِّی أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (4).

**[ترجمه]کشف الیقین: حارث بن مغیرة بن نضری گفت: اطراف عرش سطری بسیار عالی نوشته شده است: «من خدایم که جز من خدایی نیست، محمّد رسول اللَّه است، علی امیرالمؤمنین است.» - . الیقین فی إمرة امیرالمؤمنین: 55 - 56 -

**[ترجمه]

«15»

شف، کشف الیقین مِنْ کِتَابِ الْإِمَامَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَمَّا أَخْطَأَ آدَمُ خَطِیئَةً تَوَجَّهَ بِمُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ یَا آدَمُ مَا عِلْمُکَ بِمُحَمَّدٍ قَالَ حِینَ خَلَقْتَنِی رَفَعْتُ رَأْسِی فَرَأَیْتُ فِی الْعَرْشِ مَکْتُوباً- مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (5).

ص: 7


1- فی نسخة: و کلتا یدی ربّنا عزّ و جلّ یمین.
2- فی نسخة: أبلغ من هذه.
3- بصائر الدرجات: 34.
4- الیقین فی إمرة أمیر المؤمنین: 55 و 56.
5- الیقین فی إمرة أمیر المؤمنین: 55 و 56.

**[ترجمه]کشف الیقین: عبداللَّه بن سنان از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: وقتی آدم گرفتار خطای خود گردید، متوسل به محمد و اهل بیتش شد. خداوند به او وحی کرد: ای آدم! از کجا از محمّد اطلاع پیدا کردی؟ گفت: موقعی که مرا آفریدی، سرم را بلند کردم و دیدم که بر عرش نوشته است: «محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» - . الیقین فی إمرة امیرالمؤمنین: 55 - 56 -

ص: 7

**[ترجمه]

«16»

شف، کشف الیقین مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جُبَیْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ بَشِیراً مَا اسْتَقَرَّ الْکُرْسِیُّ وَ الْعَرْشُ وَ لَا دَارَ الْفَلَکُ وَ لَا قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا بِأَنْ کُتِبَ عَلَیْهَا (1) لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی لَمَّا عَرَجَ بِی إِلَی السَّمَاءِ وَ اخْتَصَّنِی اللَّطِیفُ بِنِدَائِهِ قَالَ یَا مُحَمَّدُ قُلْتُ لَبَّیْکَ رَبِّی وَ سَعْدَیْکَ قَالَ أَنَا الْمَحْمُودُ وَ أَنْتَ مُحَمَّدٌ شَقَقْتُ اسْمَکَ مِنْ اسْمِی وَ فَضَّلْتُکَ عَلَی جَمِیعِ بَرِیَّتِی فَانْصِبْ أَخَاکَ عَلِیّاً عَلَماً لِعِبَادِی یَهْدِیهِمْ إِلَی دِینِی یَا مُحَمَّدُ إِنِّی قَدْ جَعَلْتُ عَلِیّاً أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ فَمَنْ تَأَمَّرَ عَلَیْهِ لَعَنْتُهُ وَ مَنْ خَالَفَهُ عَذَّبْتُهُ وَ مَنْ أَطَاعَهُ قَرَّبْتُهُ یَا مُحَمَّدُ إِنِّی جَعَلْتُ عَلِیّاً إِمَامَ الْمُسْلِمِینَ فَمَنْ تَقَدَّمَ عَلَیْهِ أَخْزَیْتُهُ وَ مَنْ عَصَاهُ أَشْجَیْتُهُ (2) إِنَّ عَلِیّاً سَیِّدُ الْوَصِیِّینَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ وَ حُجَّتِی عَلَی الخلیفة (الْخَلِیقَةِ) أَجْمَعِینَ (3).

**[ترجمه]کشف الیقین: ابن عباس گفت: پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: قسم به آن کسی که مرا به حق بشارت دهنده برانگیخت، کرسی و عرش قرار نگرفت و فلک به حرکت در نیامد و آسمان ها و زمین به پا نایستاد، مگر این که خدا بر آن نوشت: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» و وقتی خداوند مرا به معراج آسمان برد و مرا مخاطب خویش قرار داد، گفت: ای محمّد! گفتم: بله. خدای من. گفت: من محمودم و تو محمّدی. اسم تو را از اسم خود جدا کردم و تو را بر تمام مردم برتری دادم. برادرت علی را به عنوان رهبر بندگانم معیّن کن تا آنها را هدایت کند به دین من. یا محمّد! من علی را امیرالمؤمنین قرار دادم، هر که خود را امیر او بداند، او را لعنت کردم و هر که با او مخالفت کند، عذابش می­کنم و هر که مطیع او باشد، مقرّبش می­گردانم. یا محمّد! من علی را پیشوای مسلمین قرار دادم. هر که خود را بر او مقدم بدارد، او را خوار و ذلیل می­کنم و هر که مخالفت با او نماید، او را گرفتار اندوه می­کنم. علی سرور اوصیاء و رهبر سفیدرویان و حجت من بر تمام خلق است. - . الیقین فی إمرة امیرالمؤمنین: 58 -

**[ترجمه]

بیان

أشجیته من قولهم أشجاه أی قهره و غلبه و أوقعه فی حزن و فی بعض النسخ أسجنته من السجن لکنه لم یأت هذا (4) البناء و کان فیه تصحیفا و فی بالی أردیته.

**[ترجمه]«أشجیته» - . در مصدر «سجنته» آمده است و صحیح همین است. -

از «أشجاه» است، یعنی بر او غالب شد و او را در حزن افکند، و در بعضی نسخه ها «أسجنته» آمده است از «سجن»، ولی این بنا نیامده است؛ گویا در آن تصحیفی است و در خاطر من این عبارت است «أردیته»، یعنی زشت و پستش کردم.

**[ترجمه]

«17»

یل، الفضائل لابن شاذان فض، کتاب الروضة مِنْ کِتَابِ الْفِرْدَوْسِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا عُرِجَ بِی إِلَی السَّمَاءِ وَ عُرِضَتْ عَلَیَّ الْجَنَّةُ وَجَدْتُ عَلَی أَوْرَاقِ الْجَنَّةِ مَکْتُوباً لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ وَلِیُّ اللَّهِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ صَفْوَةُ اللَّهِ (5).

ص: 8


1- فی المصدر: کتب اللّه علیها.
2- فی نسخة: اسجنته و الصحیح کما فی المصدر: سجنته.
3- الیقین فی إمرة أمیر المؤمنین: 58 فیه: و حجتی علی الخلق أجمعین.
4- قد عرفت أن صحیحه کما فی المصدر: سجنته.
5- الروضة: 125 فیه: (علی اوراق شجرة الجنة) و فیه: صفوة اللّه علیهم صلوات اللّه الفضائل ...

**[ترجمه]فضائل، الروضه: از کتاب الفردوس می­نویسد که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: وقتی مرا به آسمان عروج دادند و بهشت بر من عرضه گردید، دیدم که بر روی برگ­های بهشت نوشته است:« لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی بن ابی طالب ولی اللَّه، الحسن و الحسین صفوة اللَّه.» - . الروضه: 125، فضائل... -

ص: 8

**[ترجمه]

«18»

کشف، کشف الغمة مِنْ مَنَاقِبِ الْخُوارِزْمِیِّ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَکْتُوبٌ عَلَی بَابِ الْجَنَّةِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ أَخُو رَسُولِ اللَّهِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِأَلْفَیْ عَامٍ (1).

**[ترجمه]کشف الغمه: جابر بن عبداللَّه انصاری گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: بر درب بهشت نوشته است: «محمّد رسول اللَّه، علی بن ابی طالب برادر پیامبر است.» این کلمات دو هزار سال قبل از آفرینش آسمان ها و زمین بوده است. - . کشف الغمة: 100 -

**[ترجمه]

«19»

وَ مِنْهُ، عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَتَانِی جَبْرَئِیلُ وَ قَدْ نَشَرَ جَنَاحَیْهِ فَإِذَا فِیهَا مَکْتُوبٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ النَّبِیُّ وَ مَکْتُوبٌ عَلَی الْآخَرِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ عَلِیٌّ الْوَصِیُّ (2).

**[ترجمه]از همین کتاب از علی علیه السّلام نقل می­کند که پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: جبرئیل پیش من آمد و دو بالش را گشوده بود. دیدم بر یکی از آنها نوشته است: «لا اله الا اللَّه محمّد النبی» و بر دیگری نوشته است: «لا اله الا اللَّه علی الوصی.» - . کشف الغمة: 87 -

**[ترجمه]

«20»

الْکَرَاجُکِیُّ فِی کَنْزِ الْفَوَائِدِ، حَدَّثَنِی الشَّرِیفُ طَاهِرُ بْنُ مُوسَی الْحُسَیْنِیُّ بِمِصْرَ سَنَةَ سَبْعٍ وَ أَرْبَعِمِائَةٍ عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ أَحْمَدَ الْخَلَّالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الطِّهْرَانِیِّ وَ حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ عُبَیْدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی بَکْرٍ عَنْ أَبِی الْفَضْلِ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْحَسَنِ التَّمَّارِ کِلَاهُمَا عَنْ أَبِی سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ مُعَمَّرٍ قَالَ: أَشْخَصَنِی هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَرْضِ الْحِجَازِ إِلَی الشَّامِ زَائِراً لَهُ فَسِرْتُ فَلَمَّا أَتَیْتُ أَرْضَ الْبَلْقَاءِ رَأَیْتُ جَبَلًا أَسْوَدَ وَ عَلَیْهِ مَکْتُوبٌ أَحْرُفاً لَمْ أَعْلَمْ مَا هِیَ فَعَجِبْتُ مِنْ ذَلِکَ ثُمَّ دَخَلْتُ عُمَانَ قَصَبَةَ الْبَلْقَاءِ فَسَأَلْتُ عَنْ رَجُلٍ یَقْرَأُ مَا عَلَی الْقُبُورِ وَ الْجِبَالِ فَأُرْشِدْتُ إِلَی شَیْخٍ کَبِیرٍ فَعَرَّفْتُهُ مَا رَأَیْتُ فَقَالَ اطْلُبْ شَیْئاً أَرْکَبُهُ لِأَخْرُجَ مَعَکَ فَحَمَلْتُهُ مَعِی عَلَی رَاحِلَتِی وَ خَرَجْنَا إِلَی الْجَبَلِ وَ مَعِی مَحْبَرَةٌ وَ بَیَاضٌ فَلَمَّا قَرَأَهُ قَالَ لِی مَا أَعْجَبَ مَا عَلَیْهِ بِالْعِبْرَانِیَّةِ فَنَقَلْتُهُ بِالْعَرَبِیَّةِ فَإِذَا هُوَ بِاسْمِکَ اللَّهُمَّ جَاءَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ بِلِسانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ عَلِیٌّ وَلِیُّ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمَا وَ کَتَبَ مُوسَی بْنُ عِمْرَانَ بِیَدِهِ (3).

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: از معمر نقل می­کند که گفت: هشام مرا از سرزمین حجاز برای ملاقات با خودش به شام خواست. به راه افتادم. وقتی به سرزمین بلقاء رسیدم، کوه سیاهی را دیدم که بر روی آن حروفی نوشته شده بود که نفهمیدم آنها چیست، اما در شگفت شدم. بعد وارد عمان که دهکده ای از بلقاء است شدم. از مردی که نوشته های قبرها و کوه­ها را می­خواند پرسیدم، پس به پیرمردی راهنمایی شدم. آنچه دیده بودم به او گفتم. گفت: من یک وسیله سواری پیدا می کنم و با تو به آنجا می رویم. او را سوار مرکب سواری خود کردم و با هم به طرف کوه رفتیم. من با خود کاغذ و مرکب داشتم. همین که کلمات را خواند، گفت: تعجب می­کنم از این کلمات که به زبان عبرانی است. آن کلمات را به عربی برگرداندم. نوشته بود: «به نام تو ای خدا؛ حق از جانب پروردگار تو به زبان عربی آشکار آمد: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه و علی ولی اللَّه صلّی اللَّه علیهما» این نوشته را موسی بن عمران به دست خود نوشت.» - . کنز جامع الفوائد: 153 - 154 -

**[ترجمه]

«21»

الْمَنَاقِبُ، لِمُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ شَاذَانَ الْقُمِّیِّ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ

ص: 9


1- کشف الغمّة: 100.
2- کشف الغمّة: 87،.
3- کنز الفوائد: 153 و 154.

سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ إِنَّ لِلشَّمْسِ وَجْهَیْنِ (1) فَوَجْهٌ یُضِی ءُ لِأَهْلِ السَّمَاءِ وَ وَجْهٌ یُضِی ءُ لِأَهْلِ الْأَرْضِ وَ عَلَی الْوَجْهَیْنِ مِنْهُمَا کِتَابَةٌ ثُمَّ قَالَ أَ تَدْرُونَ مَا تِلْکَ الْکِتَابَةُ قُلْنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ الْکِتَابَةُ الَّتِی تَلِی أَهْلَ السَّمَاءِ اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ أَمَّا الْکِتَابَةُ الَّتِی تَلِی أَهْلَ الْأَرْضِ عَلِیٌّ نُورُ الْأَرَضِینَ (2).

**[ترجمه]مناقب محمد بن احمد شاذان: ابن مسعود گفت:

ص: 9

از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله شنیدم که می فرمود: خورشید دو جانب دارد؛ یک طرف آن برای اهل آسمان ها می­درخشد و یک طرف برای اهل زمین. بر روی هر دو طرف نوشته­ای است. سپس فرمود: می­دانید آن نوشته چیست؟ عرض کردیم: خدا و پیامبرش داناترند. فرمود: نوشته ای که به جانب آسمان ها است این است: «اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» و اما طرف زمین نوشته است: «علی نور زمین ها است.» - . ایضاح دفائن النواصب: 32 -

**[ترجمه]

«22»

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا خَلَقَ آدَمَ وَ نَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ عَطَسَ آدَمُ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَأَوْحَی اللَّهُ تَعَالَی إِلَیْهِ حَمِدْتَنِی عَبْدِی وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَوْ لَا عَبْدَانِ أُرِیدُ أَنْ أَخْلُقَهُمَا فِی دَارِ الدُّنْیَا مَا خَلَقْتُکَ قَالَ إِلَهِی فَیَکُونَانِ مِنِّی قَالَ نَعَمْ یَا آدَمُ ارْفَعْ رَأْسَکَ انْظُرْ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَإِذَا مَکْتُوبٌ عَلَی الْعَرْشِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ نَبِیُّ الرَّحْمَةِ وَ عَلِیٌّ مُقِیمُ الْحُجَّةِ مَنْ عَرَفَ حَقَّ عَلِیٍّ زَکَی وَ طَابَ وَ مَنْ أَنْکَرَ حَقَّهُ لُعِنَ وَ خَابَ أَقْسَمْتُ بِعِزَّتِی أَنْ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ مَنْ أَطَاعَهُ وَ إِنْ عَصَانِی وَ أَقْسَمْتُ بِعِزَّتِی أَنْ أُدْخِلَ النَّارَ مَنْ عَصَاهُ وَ إِنْ أَطَاعَنِی (3).

أقول: قد أوردنا بعض الأخبار فی باب تزویج فاطمة علیها السلام و فی باب أن الجن تأتیهم.

**[ترجمه]با همان اسناد از ابن مسعود نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: وقتی خداوند آدم را آفرید و از روح خود در او دمید، آدم عطسه ای زد و گفت: الحمد للَّه. خداوند به او وحی کرد که: بنده من! مرا ستایش کردی به عزت و جلالم اگر نبودند آن دو بنده ای که می­خواهم آنها را در دنیا خلق کنم، تو را نیز خلق نمی­کردم. آدم عرض کرد: خدایا! آنها از فرزندان منند؟ فرمود: آری، سر بلند کن و نگاه کن! آدم سر بلند کرد و دید که بر عرش نوشته است:« لا اله الا اللَّه، محمّد نبی الرحمة و علی مقیم الحجة. هر کس حق علی را بشناسد پاک و پاکیزه است و هر که منکر حق او باشد، ملعون و ناامید است. سوگند به عزت خود می خورم که داخل بهشت می نمایم هر کس را که مطیع او باشد، گرچه معصیت کار من باشد، و به عزت خود سوگند که داخل جهنم می­کنم هر کس را که معصیت و مخالفت با او کند، گرچه اطاعت مرا نماید.» - . ایضاح دفائن النواصب: 34 - 35 -

مؤلف: بعضی از اخبار را در «باب ازدواج حضرت فاطمه علیها السّلام» ذکر کرده ایم و هم در «باب این که جنیان خدمت آنها می­رسند.»

**[ترجمه]

«23»

وَ رَوَی الْحَسَنُ بْنُ سُلَیْمَانَ فِی کِتَابِ الْمُحْتَضَرِ مَا رَوَاهُ مِنْ کِتَابِ الْمَنَاقِبِ لِابْنِ الْبِطْرِیقِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ مَکْتُوبٌ عَلَی الْعَرْشِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ- مُحَمَّدٌ عَبْدِی وَ رَسُولِی أَیَّدْتُهُ بِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ تَعَالَی فِی کِتَابِهِ الْعَزِیزِ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ (4) بِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ.

ص: 10


1- إشارة الی کرویة الشمس.
2- إیضاح دفائن النواصب: 32.
3- إیضاح دفائن النواصب: 34 و 35.
4- الأنفال: 64.

**[ترجمه]حسن بن سلیمان در کتاب محتضر از ابو هریره، از پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله نقل می کند که فرمود: بر عرش نوشته شده: «لا اله الا اللَّه، وحده لا شریک له، محمّد عبدی و رسولی، أیّدته بعلی بن ابی طالب.» این مطلب همان گفته در قرآن است: «هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ» که منظور علی بن ابی طالب است.

ص: 10

**[ترجمه]

«24»

وَ مِنْ کِتَابِ الْمُقْنِعِ فِی الْإِمَامَةِ عَنْ جَابِرٍ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَیْلَةَ أُسْرِیَ بِی إِلَی السَّمَاءِ أُمِرَ بِعَرْضِ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ عَلَیَّ فَرَأَیْتُهُمَا جَمِیعاً رَأَیْتُ الْجَنَّةَ وَ أَلْوَانَ نَعِیمِهَا وَ رَأَیْتُ النَّارَ وَ أَلْوَانَ عَذَابِهَا وَ عَلَی کُلِّ بَابٍ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ الثَّمَانِیَةِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ وَلِیُّ اللَّهِ.

**[ترجمه]از کتاب مقنع درباره امامت، از جابر بن عبداللَّه انصاری گفت: پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: وقتی مرا به آسمان ها بردند، بهشت و جهنم را بر من عرضه داشتند و هر دو را دیدم؛ بهشت را با انواع نعمت هایش و جهنم را با انواع عذاب هایش. بر درب هر یک از درهای هشتگانه بهشت نوشته است: «لا اله الا اللَّه محمّد رسول اللَّه علی ولی اللَّه.»

**[ترجمه]

«25»

وَ مِنْ تَفْسِیرِ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَمْرِو بْنِ فَضْلٍ الْبَصْرِیِّ عَنْ عَبَّادِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: هَبَطَ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله مَلَکٌ لَهُ عِشْرُونَ أَلْفَ رَأْسٍ فَوَثَبَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لِیُقَبِّلَ یَدَهُ فَقَالَ لَهُ الْمَلَکُ مَهْلًا مَهْلًا یَا مُحَمَّدُ فَأَنْتَ أَکْرَمُ مِنْ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ أَهْلِ الْأَرْضِ أَجْمَعِینَ وَ الْمَلَکُ یُقَالُ لَهُ مَحْمُودٌ فَإِذَا بَیْنَ مَنْکِبَیْهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله مُنْذُ کَمْ هَذَا الْکِتَابُ مَکْتُوبٌ بَیْنَ مَنْکِبَیْکَ قَالَ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَخْلُقَ اللَّهُ أَبَاکَ آدَمَ بِاثْنَیْ عَشَرَ أَلْفَ عَامٍ (1).

**[ترجمه]از تفسیر محمّد بن عباس بن مروان، سند را به عباد بن محمّد از جعفر بن محمّد از آباء گرامش علیهم السّلام می رساند که فرمود: ملکی خدمت پیامبر اکرم رسید که دارای بیست هزار سر بود. پیامبر اکرم حرکت کرد تا دستش را ببوسد. فرشته گفت: نه صبر کنید، چنین نکنید! شما از تمام اهل آسمان ها و ساکنین زمین بهتر و گرامی ترید.» نام ملک محمود بود و در میان دو کتف او نوشته بود «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی الصدیق الاکبر.» پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله به او فرمود: از چه وقت این نوشته بین شانه تو است؟ گفت دوازده هزار سال قبل از آفرینش پدرت آدم. - . محتضر: 125 -

**[ترجمه]

«26»

وَ مِنْ کِتَابِ الْمِعْرَاجِ، تَأْلِیفِ الشَّیْخِ الصَّالِحِ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّدُوقِ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی الْحَمْرَاءِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا أُسْرِیَ بِی إِلَی السَّمَاءِ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذاً مُثْبَتٌ عَلَی سَاقِ الْعَرْشِ الْأَیْمَنِ إِنِّی أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی غَرَسْتُ جَنَّةَ عَدْنٍ بِیَدِی أَسْکَنْتُهَا (2) مَلَائِکَتِی مُحَمَّدٌ صَفْوَتِی مِنْ خَلْقِی أَیَّدْتُهُ بِعَلِیٍّ (3).

**[ترجمه]کتاب معراج نوشته شیخ صالح ابو محمد الحسن به اسناد خود از صدوق که سند را به ابوالحمراء می رساند، نقل می کند که پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: وقتی مرا به آسمان ها بردند، داخل بهشت شدم. در طرف راست عرش نوشته بود «انی انا اللَّه لا اله الا انا وحدی. بهشت عدن را بدست خود کاشتم و ملائکه را ساکن آن نمودم. محمّد برگزیده خلق من است، او را تایید نمودم به وسیله علی.» - . محتضر: 139 -

**[ترجمه]

«27»

وَ مِنْهُ، عَنِ الصَّدُوقِ عَنْ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْعَطَّارِ عَنِ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ مَرْوَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَسْطُورٌ بِخَطٍّ جَلِیلٍ (4)

ص: 11


1- المحتضر: 125.
2- فی المصدر: و اسکنتها.
3- المحتضر: 139.
4- فی المصدر: بخط جلی.

حَوْلَ الْعَرْشِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (1).

**[ترجمه]کتاب معراج از صدوق، از محمد بن مسلم، از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: با خط درخشانی

ص: 11

بر اطراف عرش نوشته است: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی امیرالمؤمنین.» - . محتضر: 139 -

**[ترجمه]

«28»

وَ مِنْهُ، عَنِ الصَّدُوقِ عَنِ ابْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ جَابِرٍ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَا بَالُ أَقْوَامٍ یَلُومُونَنِی فِی مَحَبَّتِی لِأَخِی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ فَوَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیّاً مَا أَحْبَبْتُهُ حَتَّی أَمَرَنِی رَبِّی جَلَّ جَلَالُهُ بِمَحَبَّتِهِ ثُمَّ قَالَ مَا بَالُ أَقْوَامٍ یَلُومُونَنِی فِی تَقْدِیمِی لِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ فَوَ عِزَّةِ رَبِّی مَا قَدَّمْتُهُ حَتَّی أَمَرَنِی عَزَّ اسْمُهُ بِتَقْدِیمِهِ وَ جَعَلَهُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَمِیرَ أُمَّتِی وَ إِمَامَهَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَمَّا عُرِجَ بِی إِلَی السَّمَاءِ السَّابِعَةِ وَجَدْتُ عَلَی کُلِّ بَابِ سَمَاءٍ مَکْتُوباً لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا صِرْتُ إِلَی حُجُبِ النُّورِ رَأَیْتُ عَلَی کُلِّ حِجَابٍ مَکْتُوباً لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَمَّا صِرْتُ إِلَی الْعَرْشِ وَجَدْتُ عَلَی کُلِّ رُکْنٍ مِنْ أَرْکَانِهِ مَکْتُوباً لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (2).

ص: 12


1- المختصر: 139.
2- المختصر: 146.

**[ترجمه]کتاب معراج از صدوق، از جابر انصاری نقل می­کند که پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: چه شده گروهی را که مرا سرزنش می­کنند به دوست داشتنم برادرم علی بن ابی طالب؟ قسم به آن کسی که مرا به حق به پیامبری برانگیخت، او را دوست نداشتم تا این که خدای بزرگ مرا مأمور به محبت او نمود. بعد فرمود: چه شده گروهی را که مرا مورد سرزنش قرار می­دهند که علی بن ابی طالب را مقدم می­دارم؟ به عزت پروردگارم او را مقدم نداشتم تا این که خدای عزیز مرا دستور به مقدم داشتن او داد و او را امیرالمؤمنین و امیر امت و امام آنها قرار داد. ای مردم! وقتی مرا به آسمان هفتم بردند، بر درب هر آسمانی دیدم نوشته شده است: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین.» وقتی به حجب النور رسیدم، دیدم بر هر حجابی نوشته شده: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین.» وقتی به عرش رسیدم، دیدم بر هر یک از ارکان عرش نوشته شده است: «لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین.» - . محتضر: 146 -

ص: 12

**[ترجمه]

باب 11 أن الجن خدامهم یظهرون لهم و یسألونهم عن معالم دینهم

الأخبار

«1»

ل، الخصال أَبِی عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ سَهْلٍ عَنْ سُهَیْلِ بْنِ غَزْوَانَ الْبَصْرِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ إِنَّ امْرَأَةً مِنَ الْجِنِّ کَانَ یُقَالُ لَهَا عَفْرَاءُ وَ کَانَتْ تَنْتَابُ (1) النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله فَتَسْمَعُ مِنْ کَلَامِهِ فَتَأْتِی صَالِحِی الْجِنِّ فَیُسْلِمُونَ عَلَی یَدَیْهَا وَ إِنَّهَا فَقَدَهَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فَسَأَلَ عَنْهَا جَبْرَئِیلَ فَقَالَ إِنَّهَا زَارَتْ أُخْتاً لَهَا تُحِبُّهَا فِی اللَّهِ فَقَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله طُوبَی لِلْمُتَحَابِّینَ فِی اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی خَلَقَ فِی الْجَنَّةِ عَمُوداً مِنْ یَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ عَلَیْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ قَصْرٍ فِی کُلِّ قَصْرٍ سَبْعُونَ أَلْفَ غُرْفَةٍ خَلَقَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمُتَحَابِّینَ وَ الْمُتَزَاوِرِینَ (2) یَا عَفْرَاءُ أَیَّ شَیْ ءٍ رَأَیْتِ قَالَتْ رَأَیْتُ عَجَائِبَ کَثِیرَةً قَالَ فَأَعْجَبُ مَا رَأَیْتِ قَالَتْ رَأَیْتُ إِبْلِیسَ فِی الْبَحْرِ الْأَخْضَرِ عَلَی صَخْرَةٍ بَیْضَاءَ مَادّاً یَدَیْهِ إِلَی السَّمَاءِ وَ هُوَ یَقُولُ إِلَهِی إِذَا بَرَرْتَ (3) قَسَمَکَ وَ أَدْخَلْتَنِی نَارَ جَهَنَّمَ فَأَسْأَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ إِلَّا خَلَّصْتَنِی مِنْهَا وَ حَشَرْتَنِی مَعَهُمْ فَقُلْتُ یَا حَارِثُ مَا هَذِهِ الْأَسْمَاءُ الَّتِی تَدْعُو بِهَا قَالَ لِی رَأَیْتُهَا عَلَی سَاقِ الْعَرْشِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَخْلُقَ اللَّهُ آدَمَ بِسَبْعَةِ آلَافِ سَنَةٍ فَعَلِمْتُ أَنَّهُمْ أَکْرَمُ الْخَلْقِ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَأَنَا أَسْأَلُهُ بِحَقِّهِمْ فَقَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ اللَّهِ لَوْ أَقْسَمَ أَهْلُ الْأَرْضِ بِهَذِهِ الْأَسْمَاءِ لَأَجَابَهُمْ (4).

ص: 13


1- فی نسخة: تأتی و تنتاب أی تأتی مرة بعد مرة.
2- فی نسخة: المتحابین فی اللّه ثمّ قال: یا عفراء.
3- فی نسخة: إذا ابررت.
4- فی نسخة: لاجابهم اللّه ، الخصال 2: 171.

**[ترجمه]خصال: سهیل بن غزوان بصری گفت: از حضرت باقر علیه السّلام شنیدم که می فرمود: زنی از جنیان بنام «عفراء» گاهگاهی خدمت پیامبر اکرم می رسید و از سخنان آن جناب می شنید و آنها را برای جنیان صالح نقل می کرد و آنها به وسیله آن زن اسلام می آوردند. پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله مدتی او را ندید. حالش را از جبرئیل پرسید و او گفت: به دیدن خواهرش رفته که او را در راه خدا دوست می دارد. پیامبر اکرم فرمود: خوشا به حال محبت ورزان در راه خدا! پروردگار بزرگ در بهشت پایه ای از یاقوت قرمز آفریده که بر روی آن هفتاد هزار قصر است و در هر قصری هفتاد هزار غرفه است. خداوند آنها را برای محبت ورزان و دیدارکنندگان خلق کرده است. سپس فرمود: عفراء! چه مشاهده کردی؟ عفراء جواب داد: عجایب زیادی. پرسید: عجیب ترین چیزی که دیدی چه بود؟ در جواب گفت: ابلیس را در دریای سبز روی سنگ سفیدی دیدم که دست به آسمان برداشته بود و می گفت: خدایا! وقتی به سوگند خود وفا کردی و مرا داخل جهنم نمودی، از تو درخواست می کنم به حق محمّد و علی و فاطمه و حسن و حسین که مرا نجات دهی و با آنها محشور نمایی. به او گفتم: ای حارث (ابلیس)! این اسم­ها چیست که خداوند را به وسیله آنها می خوانی؟ گفت این اسم ها را هفت هزار سال قبل از خلقت آدم در ساق عرش نوشته دیدم و فهمیدم که این ها گرامی ترین خلق در نزد خدایند. از خداوند به حق آنها درخواست می کنم. پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: قسم به خدا اگر تمام اهل زمین با همین خدا را سوگند دهند، خواسته آنها را می پذیرد. - . خصال 2 : 171 -

ص: 13

**[ترجمه]

«2»

فس، تفسیر القمی وَ الْجَانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نارِ السَّمُومِ (1) قَالَ أَبُو إِبْلِیسَ وَ قَالَ الْجِنُّ مِنْ وُلْدِ الْجَانِّ مِنْهُمْ مُؤْمِنُونَ وَ کَافِرُونَ وَ یَهُودُ (2) وَ نَصَارَی وَ یَخْتَلِفُ أَدْیَانُهُمْ وَ الشَّیَاطِینُ مِنْ وُلْدِ إِبْلِیسَ وَ لَیْسَ فِیهِمْ مُؤْمِنُونَ إِلَّا وَاحِدٌ اسْمُهُ هَامُ بْنُ هِیمِ بْنِ لَاقِیسَ بْنِ إِبْلِیسَ جَاءَ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَرَآهُ جَسِیماً عَظِیماً وَ امْرَأً مَهُولًا فَقَالَ لَهُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا هَامُ بْنُ هِیمِ بْنِ لَاقِیسَ بْنِ إِبْلِیسَ کُنْتُ یَوْمَ قَتَلَ قَابِیلُ هَابِیلَ غُلَاماً ابْنَ أَعْوَامٍ أَنْهَی عَنِ الِاعْتِصَامِ وَ آمُرُ بِإِفْسَادِ الطَّعَامِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله بِئْسَ لَعَمْرِی الشَّابُّ الْمُؤَمَّلُ وَ الْکَهْلُ الْمُؤَمَّرُ فَقَالَ دَعْ عَنْکَ هَذَا یَا مُحَمَّدُ فَقَدْ جَرَتْ تَوْبَتِی عَلَی یَدِ نُوحٍ وَ لَقَدْ کُنْتُ مَعَهُ فِی السَّفِینَةِ فَعَاتَبْتُهُ (3) عَلَی دُعَائِهِ عَلَی قَوْمِهِ وَ لَقَدْ کُنْتُ مَعَ إِبْرَاهِیمَ حَیْثُ أُلْقِیَ فِی النَّارِ فَجَعَلَهَا اللَّهُ عَلَیْهِ بَرْداً وَ سَلَاماً وَ لَقَدْ کُنْتُ مَعَ مُوسَی حِینَ غَرَّقَ اللَّهُ فِرْعَوْنَ وَ نَجَّی بَنِی إِسْرَائِیلَ وَ لَقَدْ کُنْتُ مَعَ هُودٍ حِینَ دَعَا عَلَی قَوْمِهِ فَعَاتَبْتُهُ وَ لَقَدْ کُنْتُ مَعَ صَالِحٍ فَعَاتَبْتُهُ عَلَی دُعَائِهِ عَلَی قَوْمِهِ وَ لَقَدْ قَرَأْتُ الْکُتُبَ فَکُلُّهَا (4) تُبَشِّرُنِی بِکَ وَ الْأَنْبِیَاءُ یُقْرِءُونَکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُونَ أَنْتَ أَفْضَلُ الْأَنْبِیَاءِ وَ أَکْرَمُهُمْ فَعَلِّمْنِی مِمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَیْکَ شَیْئاً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ عَلِّمْهُ فَقَالَ هَامٌ یَا مُحَمَّدُ إِنَّا لَا نُطِیعُ إِلَّا نَبِیّاً أَوْ وَصِیَّ نَبِیٍّ فَمَنْ هَذَا قَالَ هَذَا أَخِی وَ وَصِیِّی وَ وَزِیرِی وَ وَارِثِی عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ قَالَ نَعَمْ نَجِدُ اسْمَهُ فِی الْکُتُبِ إِلْیَا فَعَلَّمَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ فَلَمَّا کَانَتْ لَیْلَةُ الْهَرِیرِ بِصِفِّینَ جَاءَ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام (5).

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: «وَ الْجَانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نارِ السَّمُومِ.» - . حجر / 27 -

{و پیش از آن جن را از آتشی سوزان و بی دود خلق کردیم.} منظور از «جان»، پدر ابلیس است. جن از نژاد جان است، بعضی ایمان دارند و بعضی کافر و یهودی و نصرانی و دارای ادیان مختلفی هستند، اما شیاطین از نژاد ابلیس هستند و در میان آنها مؤمن وجود ندارد جز یکی به نام «هام بن هیم بن لا قیس بن ابلیس.» خدمت پیامبر اکرم رسید و او را بسیار جسیم و بزرگ دید که هیکلی هراس انگیز داشت. به او فرمود: تو کیستی؟ گفت من هام بن هیم بن لا قیس بن ابلیس هستم. روز کشته شدن هابیل به دست قابیل چند ساله بودم و از چنگ زدن به دین باز می­داشتم و مردم را به آلوده کردن غذا تشویق می کردم. پیامبر اکرم فرمود: به جان خودم قسم، جوانی بدی داشته ای که مردم از تو امید خیر داشته اند و حالا که پیر شده ای، تو را فرمانروای خویش گردانیده اند. او در جواب گفت: این سخنان را به فراموشی بسپار ای محمّد! توبه من به دست نوح پذیرفته شد. با او در کشتی بودم و او را بر نفرینی که بر قومش کرد سرزنش کردم، و با ابراهیم بودم وقتی در آتش افکنده شد که خداوند آتش را برای او سرد و سلامت قرار داد، و با موسی بودم هنگامی که خداوند فرعون را غرق کرد و بنی اسراییل را نجات بخشید، و با هود بودم وقتی قوم خود را نفرین کرد و او را سرزنش کردم، و با صالح بودم و او را بر نفرینش سرزنش کردم. تمام کتاب­ها را خوانده ام در تمام آنها بشارت به ظهور شما می­دادند، پیامبران به شما سلام رسانده اند و می­گفتند شما بهترین انبیاء و گرامی ترین آنهایی. به من از آنچه خدا بر تو نازل کرده مقداری بیاموز. پیامبر اکرم به امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: او را بیاموز! هام گفت: من فقط تابع پیامبر یا وصی پیامبرم. این شخص کیست؟ فرمود: این برادر و وصی و وزیر و وارث من است، علی بن ابی طالب .

گفت: درست است، اسم او را در کتاب ها «الیا» دیده ام. علی علیه السّلام او را تعلیم نمود. او در لیلة الهریر در جنگ صفین خدمت امیرالمؤمنین علیه السّلام آمد. - . تفسیر علی بن ابراهیم قمی: 351 -

**[ترجمه]

بیان

المؤمل علی بناء المفعول أی بئس حالک عند شبابک حیث کانوا یأملون منک الخیر و فی حال کونک کهلا حیث أمروک علیهم و فی البصائر المتأمل کما سیأتی و هو إما من الأمل أیضا أو بمعنی التثبت فی الأمر و النظر فیه و الغلام

ص: 14


1- الحجر: 27.
2- فی المصدر: و یهودی.
3- فی نسخة: فعاینته و کذا فی المواضع الآتیة.
4- فی نسخة: و کلها.
5- تفسیر القمّیّ: 351.

المقبل (1) أی إلی الدنیا فإن الإنسان فی أول العمر مقبل إلیها

و فی روایات العامة هکذا بئس لعمر الله عمل الشیخ المتوسم و الشاب المتلوم.

قال الجزری المتوسم المتحلی بسمة الشیوخ و المتلوم المتعرض للأئمة فی الفعل السیئ (2) و یجوز أن یکون من اللومة و هی الحاجة أی المنتظر لقضائها انتهی.

و فی الخرائج بئس سیرة الشیخ المتأمل و الشاب المؤمل و لا یخفی توجیهه.

**[ترجمه]«المؤمّل» بنا بر اسم مفعول بودن، یعنی جوانی بدی داشتی و مردم از تو امید خیر داشتند و پیری بدی داشتی و تو را فرمانروای خویش گردانیده اند.

ص: 14

و در بصائر «المتأمّل» است، چنان چه خواهد آمد که یا از أمل است و یا به معنی ثبات قدم در کار و نظر در آن. و«الغلام المقبل» یعنی روآورنده به دنیا، زیرا انسان در اول عمر به سوی دنیا رو می آورد. در روایات اهل سنت این گونه آمده: «بئس لعمرو اللّه عمل الشیخ المتوسّم والشاب المتلوّم.» جزری گفته است: «المتوسّم» یعنی آراسته شده به نشانه پیران و «المتلوّم» یعنی متعرض به ائمه در انجام گناه و شاید از «اللومۀ» باشد که حاجت است، یعنی منتظر برآورده شدن حاجتش است. (پایان نقل قول) و در خرائج و جرائح این گونه آمده: «بئس سیرۀ الشیخ المتأمّل و الشابّ المؤمل» که توجیه آن مخفی نیست.

**[ترجمه]

«3»

یر، بصائر الدرجات إِبْرَاهِیمُ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: بَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله جَالِسٌ (3) إِذْ أَتَاهُ رَجُلٌ طَوِیلٌ کَأَنَّهُ نَخْلَةٌ فَسَلَّمَ عَلَیْهِ فَرَدَّ عَلَیْهِ السَّلَامَ وَ قَالَ یُشْبِهُ (4) الْجِنَّ وَ کَلَامَهُمْ فَمَنْ أَنْتَ یَا عَبْدَ اللَّهِ فَقَالَ أَنَا الْهَامُ بْنُ الْهِیمِ بْنِ لَاقِیسَ بْنِ إِبْلِیسَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ إِبْلِیسَ إِلَّا أَبَوَیْنِ (5) فَقَالَ نَعَمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فَکَمْ أَتَی لَکَ قَالَ أَکَلْتُ عُمُرَ الدُّنْیَا إِلَّا أَقَلَّهُ أَنَا أَیَّامَ قَتَلَ قَابِیلُ هَابِیلَ غُلَامٌ أَفْهَمُ الْکَلَامَ وَ أَنْهَی عَنِ الِاعْتِصَامِ وَ أَطُوفُ (6) الْآجَامَ وَ آمُرُ بِقَطِیعَةِ الْأَرْحَامِ وَ أُفْسِدُ الطَّعَامَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله بِئْسَ سِیرَةُ الشَّیْخِ الْمُتَأَمِّلِ وَ الْغُلَامِ الْمُقْبِلِ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّی تَائِبٌ قَالَ عَلَی یَدِ مَنْ جَرَی (7) تَوْبَتُکَ مِنَ الْأَنْبِیَاءِ قَالَ عَلَی یَدَیْ نُوحٍ وَ کُنْتُ مَعَهُ فِی سَفِینَتِهِ وَ عَاتَبْتُهُ عَلَی دُعَائِهِ عَلَی قَوْمِهِ حَتَّی بَکَی وَ أَبْکَانِی وَ قَالَ لَا جَرَمَ أَنِّی عَلَی ذَلِکَ مِنَ النَّادِمِینَ وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْجاهِلِینَ ثُمَّ کُنْتُ مَعَ هُودٍ فِی مَسْجِدِهِ مَعَ الَّذِینَ

ص: 15


1- هو فی روایة البصائر.
2- فی نسخة: فی فعل شی ء.
3- فی المصدر: ذات یوم جالس.
4- فی نسخة: شبیه الجن.
5- فی نسخة: الا ابوان و صححه.
6- فی نسخة: أطوق.
7- فی نسخة: جرت.

آمَنُوا مَعَهُ فَعَاتَبْتُهُ عَلَی دُعَائِهِ عَلَی قَوْمِهِ حَتَّی بَکَی وَ أَبْکَانِی وَ قَالَ لَا جَرَمَ أَنِّی عَلَی ذَلِکَ مِنَ النَّادِمِینَ وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْجاهِلِینَ ثُمَّ کُنْتُ مَعَ إِبْرَاهِیمَ حِینَ کَادَهُ قَوْمُهُ فَأَلْقَوْهُ فِی النَّارِ فَجَعَلَهَا اللَّهُ عَلَیْهِ بَرْداً وَ سَلَاماً ثُمَّ کُنْتُ مَعَ یُوسُفَ حِینَ حَسَدَهُ إِخْوَتُهُ فَأَلْقَوْهُ فِی الْجُبِّ فَبَادَرْتُهُ إِلَی قَعْرِ الْجُبِّ فَوَضَعْتُهُ وَضْعاً رَفِیقاً ثُمَّ کُنْتُ مَعَهُ فِی السِّجْنِ أُؤْنِسُهُ فِیهِ حَتَّی أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْهُ ثُمَّ کُنْتُ مَعَ مُوسَی علیه السلام وَ عَلَّمَنِی سِفْراً مِنَ التَّوْرَاةِ وَ قَالَ إِنْ أَدْرَکْتَ عِیسَی فَأَقْرِئْهُ مِنِّی السَّلَامَ فَلَقِیتُهُ وَ أَقْرَأْتُهُ مِنْ مُوسَی السَّلَامَ وَ عَلَّمَنِی سِفْراً مِنَ الْإِنْجِیلِ وَ قَالَ إِنْ أَدْرَکْتَ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله فَأَقْرِئْهُ مِنِّی السَّلَامَ- فَعِیسَی یَا رَسُولَ اللَّهِ یَقْرَأُ عَلَیْکَ السَّلَامَ فَقَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ عَلَی عِیسَی رُوحِ اللَّهِ وَ کَلِمَتِهِ وَ جَمِیعِ أَنْبِیَاءِ اللَّهِ وَ رُسُلِهِ مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ السَّلَامُ وَ عَلَیْکَ یَا هَامُ بِمَا بَلَّغْتَ السَّلَامَ فَارْفَعْ إِلَیْنَا حَوَائِجَکَ قَالَ حَاجَتِی أَنْ یُبْقِیکَ اللَّهُ لِأُمَّتِکَ وَ یُصْلِحَهُمْ لَکَ وَ یَرْزُقَهُمُ الِاسْتِقَامَةَ لِوَصِیِّکَ مِنْ بَعْدِکَ فَإِنَّ الْأُمَمَ السَّالِفَةَ إِنَّمَا هَلَکَتْ بِعِصْیَانِ الْأَوْصِیَاءِ وَ حَاجَتِی یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ تُعَلِّمَنِی سُوَراً مِنَ الْقُرْآنِ أُصَلِّی بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام یَا عَلِیُّ عَلِّمِ الْهَامَ وَ ارْفُقْ بِهِ فَقَالَ هَامٌ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَذَا الَّذِی ضَمَمْتَنِی إِلَیْهِ فَإِنَّا مَعَاشِرَ الْجِنِّ قَدْ أُمِرْنَا أَنْ لَا نُکَلِّمَ إِلَّا نَبِیّاً أَوْ وَصِیَّ نَبِیٍّ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَا هَامُ مَنْ وَجَدْتُمْ فِی الْکِتَابِ وَصِیَّ آدَمَ قَالَ شَیْثَ بْنَ آدَمَ قَالَ فَمَنْ وَجَدْتُمْ وَصِیَّ نُوحٍ قَالَ سَامَ بْنَ نُوحٍ قَالَ فَمَنْ کَانَ وَصِیَّ هُودٍ قَالَ یُوحَنَّا بْنُ حزان (حنان) (1) ابْنُ عَمِّ هُودٍ قَالَ فَمَنْ کَانَ وَصِیَّ إِبْرَاهِیمَ قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ قَالَ فَمَنْ کَانَ وَصِیَّ مُوسَی- قَالَ یُوشَعُ بْنُ نُونٍ قَالَ فَمَنْ کَانَ وَصِیَّ عِیسَی قَالَ شَمْعُونُ بْنُ حَمُّونَ الصَّفَا ابْنُ عَمِّ مَرْیَمَ قَالَ فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِی الْکِتَابِ وَصِیَّ مُحَمَّدٍ قَالَ هُوَ فِی التَّوْرَاةِ إِلْیَا

ص: 16


1- فی المصدر: یوحنا بن حنان.

قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله هَذَا إِلْیَا هُوَ عَلِیٌّ وَصِیِّی قَالَ الْهَامُ یَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَهُ اسْمٌ غَیْرُ هَذَا قَالَ نَعَمْ هُوَ حَیْدَرَةُ فَلِمَ تَسْأَلُنِی عَنْ ذَلِکَ قَالَ إِنَّا وَجَدْنَا فِی کِتَابِ الْأَنْبِیَاءِ أَنَّهُ فِی الْإِنْجِیلِ هَیْدَارَا قَالَ هُوَ حَیْدَرَةُ قَالَ فَعَلَّمَهُ عَلِیٌّ سُوَراً مِنَ الْقُرْآنِ فَقَالَ هَامٌ یَا عَلِیُّ یَا وَصِیَّ مُحَمَّدٍ أَکْتَفِی بِمَا عَلَّمْتَنِی مِنَ الْقُرْآنِ قَالَ نَعَمْ یَا هَامُ قَلِیلُ الْقُرْآنِ کَثِیرٌ- (1) ثُمَّ قَامَ هَامٌ إِلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَوَدَّعَهُ فَلَمْ یَعُدْ إِلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله حَتَّی قُبِضَ علیه السلام (2).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: عمر بن یزید از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که روزی پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله نشسته بود که مردی بلند قد مانند یک نخل خرما که شباهت به جنیان و سخن گفتن آنها داشت، وارد شد و سلام کرد. پیامبر اکرم جوابش را داد و گفت: کیستی ای بنده خدا؟ گفت: من هام بن هیم بن لا قیس بن ابلیسم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: با دو واسطه نسب تو به ابلیس می رسد. گفت: بله یا رسول اللّه! پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: چقدر بر تو گذشته؟ گفت: تمام عمر دنیا به جز کمی از آن. روز کشته شدن هابیل به دست قابیل چند جوانی بودم که کلام را می­فهمیدم و از چنگ زدن به دین باز می­داشتم و دور بیشه­ها می­چرخیدم و به قطع رحم امر می­کردم و غذا را آلوده می­نمودم. پیامبر اکرم به او فرمود: چه بد سیره­ای است روش پیری که مردم از او امید خیر دارند و جوانی که رو به دنیا آورده! گفت: یا رسول اللّه! من توبه کرده ام. فرمود: توبه ات به دست کدام یک از پیامبران بوده؟ گفت: به دست نوح و در کشتی با او بودم و او را به خاطر نفرین قومش سرزنش کردم، تا این که گریه کرد و مرا هم به گریه انداخت. و گفت من ناگزیر بر همین منوال پشیمان بودم و به خدا پناه می­بردم از این که از جاهلان باشم. سپس با هود در مسجدش و با کسانی که ص: 15

همراه او ایمان آوردند بودم و او را به خاطر نفرین قومش سرزنش کردم، تا این که به گریه افتاد و مرا هم به گریه انداخت. و گفت من ناگزیر بر همین منوال پشیمان بودم و به خدا پناه می­بردم از این که از جاهلان باشم. سپس با ابراهیم بودم، زمانی که قومش درباره او اراده بدی کردند و او را در آتش انداختند که خدا آتش را بر او سرد و سلامت قرار داد. سپس با یوسف بودم، زمانی که برادرانش به او حسادت ورزیدند و او را در چاه انداختند و من او را به ته چاه بردم و او را با مدارا گذاردم و در زندان با او بودم و با او مأنوس تا این که خدا او را از زندان خارج نمود. سپس با موسی بودم و بخشی از تورات را به من تعلیم داد و گفت که اگر عیسی را درک کردی، سلام مرا به او برسان و عیسی را ملاقات کردم و سلام موسی را به او رساندم. او نیز بخشی از انجیل را به من آموخت و به من فرمود که اگر محمد صلّی اللّه علیه و آله را درک کردی، سلام مرا به او برسان و او را ملاقات کردم و سلام عیسی را به او رساندم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: سلام بر عیسی روح خدا و کلمه او و تمام پیامبران الهی و رسل او تا زمانی که آسمان ها و زمین برپاست، و سلام بر تو ای هام به خاطر سلامی که رساندی، حوائجت را بگو! هام گفت: حاجتم این است که خدا شما را برای امتت نگه دارد و آنها را به خاطر تو اصلاح کند و پایداری و استقامت در راه وصی بعد تو به آنها روزی کند، زیرا امت های گذشته به سبب نافرمانی اوصیاء هلاک شدند. خواسته دیگرم این است که سوره هایی از قرآن را به من بیاموزی تا با آنها نماز بخوانم. رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: یا علی! هام را تعلیم ده و با او مدارا کن. هام گفت: یا رسول اللّه! این کیست که مرا همنشین او کردی؟ ما جنیان مأمور شده ایم که جز با پیامبر یا وصی پیامبر صحبت نکنیم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او گفت: ای هام! وصی آدم در قرآن کیست؟ گفت: شیث بن آدم. فرمود: وصی نوح کیست؟ گفت: سام بن نوح. فرمود وصی هود کیست؟ گفت: یوحنّا ابن حزان - . در مصدر «یوحنا بن حنان» آمده است. -

پسر عموی هود. فرمود: وصی ابراهیم کیست؟ گفت: اسحاق بن ابراهیم. فرمود: وصی موسی کیست؟ گفت: یوشع بن نون. فرمود: وصی عیسی کیست؟ گفت: شمعون بن حمون الصفا، پسر عموی مریم. فرمود: وصی محمد صلّی اللّه علیه و آله را در قرآن چه کسی یافتید؟ گفت: نام او در تورات الیّا است.

ص: 16

پیامبر صلّی الله علیه و آله فرمود: این الیّا است که همان علی است وصی من. هام گفت: یا رسول اللّه! نام دیگری غیر از این دارد؟ فرمود: بله، «حیدرۀ»، آن را از من سؤال نکردی؟ گفت: ما در کتاب انبیاء این گونه یافتیم که نام او در انجیل «هیدارا» است. فرمود: همان حیدره است. علی علیه السّلام سوره هایی از قرآن را به او آموخت. هام گفت: ای علی ای وصیّ محمّد! به آنچه که از قرآن به من آموختی بسنده کنم؟ فرمود: آری ای هام. کمی از قرآن بسیار است. سپس هام از جای حرکت کرد، به طرف پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و با او وداع نمود و تا وقتی که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از دنیا رفت، دیگر خدمت ایشان برنگشت. - . بصائر الدرجات: 28 -

**[ترجمه]

«4»

یر، بصائر الدرجات عَلِیُّ بْنُ حَسَّانَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: یَوْمُ الْأَحَدِ لِلْجِنِّ لَیْسَ تَظْهَرُ فِیهِ لِأَحَدٍ غَیْرِنَا (3).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: موسی بن بکر از شخصی، از امام صادق علیه السّلام نقل می کند که فرمود: روز یکشنبه برای جن است. در این روز به غیر از ما بر کسی آشکار نمی شود. - . بصائر الدرجات: 27 -

**[ترجمه]

«5»

یر، بصائر الدرجات مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: أَوْصَانِی أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام بِحَوَائِجَ لَهُ بِالْمَدِینَةِ قَالَ فَبَیْنَا أَنَا فِی فَجِّ الرَّوْحَاءِ عَلَی رَاحِلَتِی إِذاً إِنْسَانٌ یَلْوِی بِثَوْبِهِ قَالَ فَمِلْتُ إِلَیْهِ وَ ظَنَنْتُ أَنَّهُ عَطْشَانٌ فَنَاوَلْتُهُ الْإِدَاوَةَ قَالَ فَقَالَ لَا حَاجَةَ لِی بِهَا ثُمَّ نَاوَلَنِی کِتَاباً طِینُهُ رَطْبٌ قَالَ فَلَمَّا نَظَرْتُ إِلَی خَتْمِهِ إِذَا هُوَ خَاتَمُ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقُلْتُ لَهُ مَتَی عَهْدُکَ بِصَاحِبِ الْکِتَابِ قَالَ السَّاعَةَ قَالَ فَإِذَا فِیهِ أَشْیَاءُ یَأْمُرُنِی بِهَا ثُمَّ قَالَ الْتَفَتُّ فَإِذاً لَیْسَ عِنْدِی أَحَدٌ قَالَ فَقَدِمَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام فَلَقِیتُهُ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ رَجُلٌ أَتَانِی بِکِتَابِکَ (4) وَ طِینُهُ رَطْبٌ قَالَ إِذَا عَجِلَ بِنَا أَمْرٌ أَرْسَلْتُ (5) بَعْضَهُمْ یَعْنِی الْجِنَّ وَ زَادَ فِیهِ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ یَا سَدِیرُ إِنَّ لَنَا خَدَماً مِنَ الْجِنِّ فَإِذَا أَرَدْنَا السُّرْعَةَ بَعَثْنَاهُمْ (6).

ص: 17


1- فی المصدر: قلیل من القرآن کثیر.
2- بصائر الدرجات: 28.
3- بصائر الدرجات: 27.
4- فی المصدر: بکتاب.
5- فی نسخة: ارسلنا.
6- بصائر الدرجات: 27.

یج، الخرائج و الجرائح سعد عن محمد بن الحسین مثله (1)

**[ترجمه]بصائر الدرجات: سدیر صیرفی گفت: حضرت باقر علیه السّلام در مدینه مرا از پی چیزهایی که لازم داشت، به مکه فرستاد. گفت وقتی به راه کوهستانی در روحاء رسیدم، بر مرکب سواری خود سوار بودم و دیدم شخصی خود را در جامه پیچیده. به او نزدیک شدم و خیال کردم تشنه است. قمقمه آب خود را به او دادم. گفت به آب احتیاج ندارم. نامه ای به دست من داد که مرکب آن هنوز خشک نشده بود. همین که مهر نامه را نگاه کردم، دیدم مهر حضرت باقر علیه السّلام است. گفتم: از خدمت صاحب نامه چه وقت آمده ای؟ گفت: هم اکنون. امام علیه السّلام در نامه دستوراتی به من داده بود. همین که نگاه کردم، کسی را ندیدم. وقتی حضرت باقر علیه السّلام تشریف آورد، عرض کردم: فدایت شوم! شخصی نامه ای از طرف شما برایم آورد، با این که مرکب آن هنوز خشک نشده بود. فرمود: هر وقت کاری فوری داشته باشم، یکی از آنها را (جنیان) می فرستم.

محمّد بن حسین با همین اسناد در آخر روایت نقل می کند که فرمود: «سدیر! ما خدمتکارانی از جن داریم. وقتی کار فوری داریم آنها را می فرستیم.» - . بصائر الدرجات: 27 -

ص: 17

خرائج و جرائح: سعد از محمد بن حسین همین روایت را نقل کرده است. - . خرائج و جرائح ... -

**[ترجمه]

بیان

قوله بالمدینة إما متعلق بأوصانی فیکون الراوی خرج قبله علیه السلام إلی مکة فأوصاه علیه السلام بأشیاء یعملها فی مکة فالمراد بالقدوم القدوم إلی مکة أو بالحوائج فالأمر بالعکس و الفج الطریق بین الجبلین أو الطریق الواسع و الروحاء موضع بین الحرمین علی ثلاثین أو أربعین میلا من المدینة علی ما ذکره الفیروزآبادی و قال لوی (2) بثوبه أشار.

**[ترجمه]عبارت «بالمدینه» یا متعلق به «أوصانی» است، پس راوی قبل از امام علیه السّلام به مکه رفته است که امام علیه السّلام او را به چیزهایی که در مکه انجام می دهد، سفارش کرد. پس منظور از رسیدن، رسیدن به مکه است. یا متعلق به «الحوائج» است که معنای آن عکس آنچه ذکر شد، می گردد. «الفج» راه بین دو کوه یا راه پهن است. «روحاء» مکانی است بین مکه و مدینه در فاصله چهل و سه میلی مدینه بنا بر قول فیروز آبادی و گفته است: «لوی بثوبه» یعنی اشاره کرد.

**[ترجمه]

«6»

یر، بصائر الدرجات أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنِ الثُّمَالِیِّ قَالَ: کُنْتُ أَسْتَأْذِنُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقِیلَ إِنَّ عِنْدَهُ قوم (قَوْماً) أَثْبُتُ قَلِیلًا حَتَّی یَخْرُجُوا فَخَرَجَ قَوْمٌ أَنْکَرْتُهُمْ وَ لَمْ أَعْرِفْهُمْ (3) ثُمَّ أَذِنَ لِی فَدَخَلْتُ عَلَیْهِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ هَذَا زَمَانُ بَنِی أُمَیَّةَ وَ سَیْفُهُمْ یَقْطُرُ دَماً فَقَالَ لِی یَا أَبَا حَمْزَةَ هَؤُلَاءِ وَفْدُ شِیعَتِنَا مِنَ الْجِنِّ جَاءُوا یَسْأَلُونَنَا عَنْ مَعَالِمِ دِینِهِمْ (4).

یج، الخرائج و الجرائح سعد عن أحمد بن محمد مثله (5).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: ثمالی گفت: اجازه خواستم خدمت حضرت باقر علیه السّلام برسم. گفتند گروهی خدمت ایشان هستند، صبر کن تا آنها خارج شوند. گروهی خارج شدند که به نظر من آشنا نمی آمدند و آنها را نمی شناختم. امام علیه السّلام به من اجازه داد. وارد شدم و گفتم: فدایت شوم! حالا زمان حکومت بنی امیه است که از دم شمشیر آنها خون می چکد. فرمود: ای ابو حمزه! اینها شیعیان ما از طایفه جن هستند. آمده بودند که سؤال های دینی خود را بپرسند. - .

بصائر الدرجات: 27 -

خرائج و جرائح: از احمد بن محمد همین روایت را نقل کرده است. - . خرائج و جرائح ... -

**[ترجمه]

«7»

یر، بصائر الدرجات مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنِ الثُّمَالِیِّ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِیمَا بَیْنَ مَکَّةَ وَ الْمَدِینَةِ إِذَا الْتَفَتَ عَنْ یَسَارِهِ فَإِذَا کَلْبٌ أَسْوَدُ فَقَالَ مَا لَکَ قَبَّحَکَ اللَّهُ مَا أَشَدَّ مُسَارَعَتَکَ فَإِذَا هُوَ شَبِیهٌ بِالطَّائِرِ فَقُلْتُ مَا هُوَ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَقَالَ هَذَا عَثْمٌ بَرِیدُ الْجِنِّ مَاتَ هِشَامٌ السَّاعَةَ فَهُوَ یَطِیرُ یَنْعَاهُ فِی کُلِّ بَلْدَةٍ (6).

ص: 18


1- الخرائج و الجرائح:.
2- لعل الصحیح: ألوی بثوبه.
3- فی نسخة: و لست أعرفهم.
4- بصائر الدرجات: 27.
5- الخرائج و الجرائح.
6- بصائر الدرجات: 27.

یج، الخرائج و الجرائح سعد عن أحمد بن محمد عن علی بن الحکم مثله (1).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: ثمالی گفت: بین مکه و مدینه در خدمت حضرت صادق علیه السّلام بودم. ناگاه امام متوجه طرف چپ خود شد که سگی سیاه دیده می شد. فرمود: تو را چه شده؟ خدا زشت کند تو را! چقدر عجله کردی؟ یک مرتبه دیدم شبیه پرنده شد. عرض کردم: این چیست فدایت شوم؟ فرمود: این «عثم» پیک جن است. هشام از دنیا رفت و هم اکنون او پرواز می کند و در هر شهر خبر مرگ او را منتشر می­کند. - . بصائر الدرجات: 27 -

ص: 18

خرائج و جرائح: از علی بن الحکم همین روایت را نقل کرده است. - . خرائج و جرائح ... -

**[ترجمه]

«8»

یر، بصائر الدرجات مُحَمَّدٌ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنِ ابْنِ حَازِمٍ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْکَافِ قَالَ: أَتَیْتُ بَابَ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام مَعَ أَصْحَابٍ لَنَا لِنَدْخُلَ عَلَیْهِ فَإِذَا ثَمَانِیَةُ نَفَرٍ کَأَنَّهُمْ مِنْ أَبٍ وَ أُمٍّ عَلَیْهِمْ ثِیَابٌ زَرَابِیُّ وَ أَقْبِیَةٌ طَاقَ طَاقَ وَ عَمَائِمُ صُفْرٌ دَخَلُوا فَمَا احْتَبَسُوا حَتَّی خَرَجُوا قَالَ لِی یَا سَعْدُ رَأَیْتَهُمْ قُلْتُ نَعَمْ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ أُولَئِکَ إِخْوَانُکُمْ مِنَ الْجِنِّ أَتَوْنَا یَسْتَفْتُونَنَا فِی حَلَالِهِمْ وَ حَرَامِهِمْ کَمَا تَأْتُونَّا وَ تَسْتَفْتُونَّا فِی حَلَالِکُمْ وَ حَرَامِکُمْ (2).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: سعد اسکاف گفت: با چند نفر از اصحاب درب خانه حضرت باقر علیه السّلام رفتیم که خدمت ایشان برسیم. ناگاه هشت نفر را دیدیم که گویا همه از یک پدر و مادر بودند؛ همگی لباس­های زرابی داشتند، هر کدام یک قبای تنها پوشیده بودند و عمامه هایی زرد داشتند. آنها وارد شدند، ولی خیلی زود برگشتند. حضرت به من فرمود ای سعد! اینها را دیدی؟ گفتم: آری فدایت شوم! فرمود: اینها برادران شما از جن بودند. می آیند که مسائل حلال و حرام خود را بپرسند، همان طور که شما می آیید برای پرسش حلال و حرام. - . بصائر الدرجات: 27 -

**[ترجمه]

بیان

الزرابی جمع الزربیة و هی الطنفسة و قیل البساط ذو الخمل و قوله طاق طاق أی لبسوا قباء مفردا لیس معه شی ء آخر من الثیاب کما ورد فی الحدیث الإقامة طاق طاق أو إنه لم یکن له بطانة و لا قطن و قال فی القاموس الطاق ضرب من الثیاب و الطیلسان أو الأخضر انتهی و ما ذکرناه أظهر فی المقام لا سیما مع التکرار.

**[ترجمه]«الزرابیّ» جمع «الزربیة» است به معنای حصیر، و گفته شده به معنی فرشی است که دارای کرک است. و عبارت «طاق طاق» یعنی فقط قباء پوشید و لباس دیگری به تن نداشت. چنان چه در روایت آمده است: «الاقامۀ طاق طاق» (که به معنی اقامت یک نفری است.) یا این که به این معناست که پنبه و لایه دیگری زیر آن نیست. در قاموس گفته است: «الطاق» نوعی لباس یا لباس سبزرنگی است که خواص آن را می پوشند.(پایان نقل قول) و آنچه ما گفتیم، در اینجا اظهر است، خصوصا با تکرار آن .

**[ترجمه]

«9»

یر، بصائر الدرجات عَنْهُ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْکَافِ قَالَ: طَلَبْتُ الْإِذْنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَبَعَثَ إِلَیَّ لَا تَعْجَلْ فَإِنَّ عِنْدِی قَوْماً مِنْ إِخْوَانِکُمْ فَلَمْ أَلْبَثْ أَنْ خَرَجَ عَلَیَّ اثْنَا عَشَرَ رَجُلًا یُشْبِهُونَ الزُّطَّ عَلَیْهِمْ أَقْبِیَةٌ طَبَقَیْنِ وَ خِفَافٌ فَسَلَّمُوا وَ مَرُّوا وَ دَخَلْتُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام وَ قُلْتُ لَهُ مَا أَعْرِفُ هَؤُلَاءِ جُعِلْتُ فِدَاکَ الَّذِینَ خَرَجُوا فَمَنْ هُمْ (3) قَالَ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ مِنْ إِخْوَانِکُمْ مِنَ الْجِنِّ قُلْتُ لَهُ وَ یَظْهَرُونَ لَکُمْ قَالَ نَعَمْ (4).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: سعد اسکاف گفت: از امام باقر علیه السّلام اذن دخول گرفتم. کسی را فرستاد و به من گفت: عجله نکن، گروهی از برادرانتان نزد من هستند. خیلی طول نکشید که دوازده مرد که شبیه سودانی­ها بودند و قباهای دو لایه که بین آن پنبه نیست و کفش­هایی بر تن داشتند بیرون آمدند. پس سلام کردند و رفتند. خدمت امام باقر علیه السّلام رسیدم و عرض کردم: فدایت شوم! این ها را که از نزد تو خارج شدند نشناختم، چه کسانی بودند؟ فرمود: این ها گروهی از برادران شما از جنیان بودند. عرض کردم: بر شما ظاهر می شوند؟ فرمود: بله. - . بصائر الدرجات: 27 -

**[ترجمه]

بیان

لعل المراد بالطبقین أن کل قباء کان من طبقین غیر محشو بالقطن و یقال بالفارسیة: دوتهی.

ص: 19


1- الخرائج و الجرائح.
2- بصائر الدرجات: 27 فیه: و تستفتوننا.
3- فی المصدر: قلت: جعلت فداک من هؤلاء الذین خرجوا من عندک؟.
4- بصائر الدرجات: 27.

**[ترجمه]شاید منظور از «طبقین»، هر قبایی است که از دو لایه تشکیل شده که در میان آن پنبه نباشد و در فارسی به آن «دوتهی» می گویند.

ص: 19

**[ترجمه]

«10»

یر، بصائر الدرجات عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ بِشْرٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: حُمِلَ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَالٌ مِنْ خُرَاسَانَ مَعَ رَجُلَیْنِ مِنْ أَصْحَابِهِ لَمْ یَزَالا یَتَفَقَّدَانِ الْمَالَ حَتَّی مَرَّا بِالرَّیِّ فَرَفَعَ (1) إِلَیْهِمَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِمَا کِیساً فِیهِ أَلْفَا دِرْهَمٍ فَجَعَلَا یَتَفَقَّدَانِ فِی کُلِّ یَوْمٍ الْکِیسَ حَتَّی دَنَیَا مِنَ الْمَدِینَةِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ تَعَالَ حَتَّی نَنْظُرَ مَا حَالُ الْمَالِ فَنَظَرَا فَإِذَا الْمَالُ عَلَی حَالِهِ مَا خَلَا کِیسَ الرَّازِیِّ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ مَا نَقُولُ السَّاعَةَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَالَ أَحَدُهُمَا إِنَّهُ علیه السلام کَرِیمٌ وَ أَنَا أَرْجُو أَنْ یَکُونَ عِلْمُ مَا نَقُولُ عِنْدَهُ فَلَمَّا دَخَلَا الْمَدِینَةَ قَصَدَا إِلَیْهِ فَسَلَّمَا إِلَیْهِ الْمَالَ فَقَالَ لَهُمَا أَیْنَ کِیسُ الرَّازِیِّ فَأَخْبَرَاهُ بِالْقِصَّةِ فَقَالَ لَهُمَا إِنْ رَأَیْتُمَا الْکِیسَ تَعْرِفَانِهِ قَالا نَعَمْ قَالَ یَا جَارِیَةُ عَلَیَّ بِکِیسِ کَذَا وَ کَذَا فَأَخْرَجَتِ الْکِیسَ فَرَفَعَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِلَیْهِمَا فَقَالَ أَ تَعْرِفَانِهِ قَالا هُوَ ذَاکَ قَالَ إِنِّی احْتَجْتُ فِی جَوْفِ اللَّیْلِ إِلَی مَالٍ فَوَجَّهْتُ رَجُلًا مِنَ الْجِنِّ مِنْ شِیعَتِنَا فَأَتَانِی بِهَذَا الْکِیسِ مِنْ مَتَاعِکُمَا (2).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: مفضل بن عمر گفت: برای حضرت صادق علیه السّلام مالی را به وسیله دو نفر از اصحابش از خراسان آوردند و آنها پیوسته مواظب آن مال بودند تا به ری رسیدند. یکی از دوستان آن دو نفر کیسه ای به آنها داد که محتوی هزار درهم بود. هر روز این دو نفر به کیسه پول سر می­زدند تا رسیدند به نزدیکی مدینه. یکی از آنها گفت: بیا بررسی کنیم ببینیم وضع مال چگونه است. بررسی کردند و دیدند آنچه را که آورده بودند درست بود، مگر کیسه مردی که در ری به آنها سپرده بود. یکی به دیگری گفت: خدا به خیر کند! حالا به حضرت صادق علیه السّلام چه بگوییم؟ دوست او در جوابش گفت: امام کریم است، در ضمن ما امیدواریم او از راستی و درستی حرف ما اطلاع داشته باشد. آنها وارد مدینه شدند و خدمت امام علیه السّلام رسیدند و پس از سلام، مال را تقدیم کردند. امام صادق علیه السّلام فرمود: کیسه مرد رازی چه شد؟ جریان را توضیح دادند و فرمود: اگر شما کیسه را مشاهده کنید می شناسید؟ گفتند: آری. به خدمتکاری دستور داد که فلان کیسه را بیاور. وقتی آورد، امام صادق علیه السّلام کیسه را پیش آنها گذاشت و فرمود: این را می شناسید؟ عرض کردند: این همان کیسه است. فرمود: من در دل شب احتیاج به پولی پیدا کردم و یکی از جنیان شیعه را فرستادم و این کیسه را از میان اسباب­های شما برایم آورد. - . بصائر الدرجات: 38 -

**[ترجمه]

«11»

یر، بصائر الدرجات الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ سَعْدٍ الْإِسْکَافِ قَالَ: أَتَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام أُرِیدُ الْإِذْنَ عَلَیْهِ فَإِذَا رَوَاحِلُ عَلَی الْبَابِ مَصْفُوفَةٌ وَ إِذَا أَصْوَاتٌ قَدِ ارْتَفَعَتْ فَخَرَجَ عَلَیَّ قَوْمٌ مُعْتَمُّونَ بِالْعَمَائِمِ یُشْبِهُونَ الزُّطَّ قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَبْطَأَ إِذْنُکَ الْیَوْمَ وَ قَدْ رَأَیْتُ قَوْماً خَرَجُوا عَلَیَّ مُعْتَمِّینَ بِالْعَمَائِمِ فَأَنْکَرْتُهُمْ فَقَالَ أَ وَ تَدْرِی مَنْ أُولَئِکَ یَا سَعْدُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ أُولَئِکَ إِخْوَانُکَ مِنَ الْجِنِّ یَأْتُونَنَا یَسْأَلُونَنَا عَنْ حَلَالِهِمْ وَ حَرَامِهِمْ وَ مَعَالِمِ دِینِهِمْ (3).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: سعد اسکاف گفت: خدمت امام باقر علیه السّلام رسیده و اذن دخول گرفتم. شترانی قوی را دیدم که جلوی در به صورت منظم به صف شده­اند. ناگهان صداهایی بلند شد و گروهی عمامه به سر که شبیه سودانی­ها بودند، خارج شدند. بر امام علیه السّلام وارد شدم و عرض کردم: یابن رسول الله، فدایت شوم! امروز اجازه دخول از سوی شما دیر صادر شد و گروهی عمامه به سر را دیدم که خارج شدند که آنها را نشناختم. امام باقر علیه السّلام فرمود: آیا می­دانی که ایشان که هستند؟ گفتم: خیر. فرمود: این­ها برادران شما از جن هستند. نزد ما می آیند و از مسائل حلال و حرام و نشانه های دین خود از ما سوال می کنند. - . بصائر الدرجات: 28 -

**[ترجمه]

بیان

الزطّ جنس من السودان و یقال أنکره إذا جهله.

ص: 20


1- فی نسخة: فدفع.
2- بصائر الدرجات: 38.
3- بصائر الدرجات: 28.

**[ترجمه]«الزط» یعنی جنس سودانی. «أنکره» زمانی گفته می شود که او را نشناسد.

ص: 20

**[ترجمه]

«12»

یر، بصائر الدرجات مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ عَمَّارٍ السِّجِسْتَانِیِّ قَالَ: کُنْتُ لَا أَسْتَأْذِنُ عَلَیْهِ یَعْنِی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَجِئْتُ ذَاتَ یَوْمٍ أَوْ لَیْلَةٍ فَجَلَسْتُ فِی فُسْطَاطِهِ بِمِنًی قَالَ فَاسْتُؤْذِنَ لِشَبَابٍ کَأَنَّهُمْ رِجَالُ الزُّطِّ فَخَرَجَ عِیسَی شَلَقَانَ فَذَکَرْنَا لَهُ (1) فَأَذِنَ لِی قَالَ فَقَالَ لِی یَا بَا عَاصِمٍ مَتَی جِئْتَ قُلْتُ قَبْلَ (2) أُولَئِکَ الَّذِینَ دَخَلُوا عَلَیْکَ وَ مَا رَأَیْتُهُمْ خَرَجُوا قَالَ أُولَئِکَ قَوْمٌ مِنَ الْجِنِّ فَسَأَلُوا عَنْ مَسَائِلِهِمْ ثُمَّ ذَهَبُوا (3).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: عمار سیستانی گفت: مدتی بود که برای رسیدن خدمت حضرت صادق علیه السّلام اجازه نمی گرفتم. یک روز یا شبی آمدم و در خیمه آن جناب در منی نشستم. به جوانانی که به سودانی ها شباهت داشتند، اجازه ورود داده شد. در این موقع عیسی شلقان خارج شد و من از او خواستم که برایم اجازه بگیرد. برایم اجازه گرفت و وارد شدم. فرمود: چه وقت آمدی؟ عرض کردم: قبل از این جوانان که خدمت شما رسیدند، اما من بیرون رفتن آنها را ندیدم. فرمود: آنها گروهی از جنیان بودند که مسائل خود را پرسیدند و رفتند. - . بصائر الدرجات: 28 -

**[ترجمه]

«13»

یر، بصائر الدرجات مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْمُؤْمِنِ عَنْ أَبِی حَنِیفَةَ سَائِقِ الْحَاجِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: أَتَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقُلْتُ لَهُ أُقِیمُ عَلَیْکَ حَتَّی تَشْخَصَ فَقَالَ لَا امْضِ حَتَّی یَقْدُمَ عَلَیْنَا أَبُو الْفَضْلِ سَدِیرٌ فَإِنْ تَهَیَّأَ لَنَا بَعْضُ مَا نُرِیدُ کَتَبْنَا إِلَیْکَ قَالَ فَسِرْتُ یَوْمَیْنِ وَ لَیْلَتَیْنِ قَالَ فَأَتَانِی رَجُلٌ طَوِیلٌ آدَمُ بِکِتَابٍ خَاتَمُهُ رَطْبٌ وَ الْکِتَابُ رَطْبٌ قَالَ فَقَرَأْتُهُ (4) إِنَّ أَبَا الْفَضْلِ قَدْ قَدِمَ عَلَیْنَا وَ نَحْنُ شَاخِصُونَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَأَقِمْ حَتَّی نَأْتِیَکَ قَالَ فَأَتَانِی فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّهُ أَتَانِی الْکِتَابُ رَطْباً وَ الْخَاتَمُ رَطْباً قَالَ فَقَالَ إِنَّ لَنَا أَتْبَاعاً مِنَ الْجِنِّ کَمَا أَنَّ لَنَا أَتْبَاعاً (5) مِنَ الْإِنْسِ فَإِذَا أَرَدْنَا أَمْراً بَعَثْنَاهُمْ (6).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: ابو حنیفه سرپرست حجاج، از مردی از اصحاب نقل کرد که گفت: خدمت امام صادق علیه السّلام رسیدم و عرض کردم: من توقف کنم تا موقع حرکت شما؟ فرمود: نه، تو برو تا ابوالفضل سدیر پیش ما بیاید. اگر بعضی از کارهایی که داریم درست شد، برایت می­نویسم. گفت: دو روز و دو شب راه رفتم. بعد مردی بلندقد و گندمگون نامه ای آورد که هنوز مرکب مهر و نوشته آن تازه بود. نامه را خواندم، نوشته بود: ابوالفضل آمد، ما ان شاء اللَّه حرکت خواهیم کرد. بایست تا به تو برسیم.» امام صادق علیه السّلام آمد. عرض کردم: فدایت شوم! نوشته و مهر نامه تر و تازه بود. فرمود: ما پیروانی از جن داریم، همین طور که از انسان ها پیرو داریم، و گاهی آنها را به مأموریت می فرستیم. - . بصائر الدرجات: 29 -

**[ترجمه]

«14»

یر، بصائر الدرجات أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِیمَ بْنَ وَهْبٍ وَ هُوَ یَقُولُ خَرَجْتُ وَ أَنَا أُرِیدُ أَبَا الْحَسَنِ بِالْعُرَیْضِ فَانْطَلَقْتُ حَتَّی أَشْرَفْتُ عَلَی قَصْرِ بَنِی سُرَاةٍ ثُمَّ انْحَدَرْتُ الْوَادِیَ فَسَمِعْتُ صَوْتاً لَا أَرَی

ص: 21


1- فی نسخة: فذکرنی له.
2- فی المصدر قبیل أولئک.
3- بصائر الدرجات: 28.
4- فی المصدر: فقرأته فإذا فیه ان.
5- جمع التابع: الخادم الجنی.
6- بصائر الدرجات: 29.

شَخْصَهُ وَ هُوَ یَقُولُ یَا أَبَا جَعْفَرٍ (1) صَاحِبُکَ خَلْفَ الْقَصْرِ عِنْدَ السُّدَّةِ فَأَقْرِئْهُ مِنِّی السَّلَامَ فَالْتَفَتُّ فَلَمْ أَرَ أَحَداً ثُمَّ رَدَّ عَلَیَّ الصَّوْتَ بِاللَّفْظِ الَّذِی کَانَ ثُمَّ فَعَلَ ذَلِکَ ثَلَاثاً فَاقْشَعَرَّ جِلْدِی ثُمَّ انْحَدَرْتُ فِی الْوَادِی حَتَّی أَتَیْتُ قَصْدَ الطَّرِیقِ الَّذِی خَلْفَ الْقَصْرِ وَ لَمْ أَطَأْ فِی الْقَصْرِ ثُمَّ أَتَیْتُ السَّدَّ نَحْوَ السَّمُرَاتِ ثُمَّ انْطَلَقْتُ قَصْدَ الْغَدِیرِ فَوَجَدْتُ خَمْسِینَ حَیَّاتٍ رَوَافِعَ مِنْ عِنْدِ الْغَدِیرِ ثُمَّ اسْتَمَعْتُ فَسَمِعْتُ کَلَاماً وَ مُرَاجَعَةً فَصَفَقْتُ بِنَعْلَیَّ لِیُسْمَعَ وَطْئِی فَسَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ یَتَنَحْنَحُ فَتَنَحْنَحْتُ وَ أَجَبْتُهُ ثُمَّ نَظَرْتُ وَ هَجَمْتُ فَإِذَا حَیَّةٌ مُتَعَلِّقَةٌ بِسَاقِ شَجَرَةٍ فَقَالَ لَا عَتِیٌّ وَ لَا ضَائِرٌ (2) فَرَمَتْ بِنَفْسِهَا ثُمَّ نَهَضَتْ عَلَی مَنْکِبِهِ ثُمَّ أَدْخَلَتْ رَأْسَهَا فِی أُذُنِهِ فَأَکْثَرَتْ مِنَ الصَّفِیرِ فَأَجَابَ بَلَی قَدْ فَصَلْتُ بَیْنَکُمْ وَ لَا یَبْغِی خِلَافَ مَا أَقُولُ إِلَّا ظَالِمٌ وَ مَنْ ظَلَمَ فِی دُنْیَاهُ فَلَهُ عَذَابُ النَّارِ فِی آخِرَتِهِ مَعَ عِقَابٍ شَدِیدٍ أُعَاقِبُهُ إِیَّاهُ وَ آخُذُ (3) مَالًا إِنْ کَانَ لَهُ حَتَّی یَتُوبَ فَقُلْتُ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی أَ لَکُمْ عَلَیْهِمْ طَاعَةٌ فَقَالَ نَعَمْ وَ الَّذِی أَکْرَمَ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله

ص: 22


1- کینة لإبراهیم بن وهب.
2- فی المصدر: (لا تخشی و لا ضائر) و فی هامش المصدر حاشیة تبین بعض ألفاظ الحدیث و نقلها لا یخلو عن فائدة و هی هکذا: السراة بالفتح اسم جمع للسری بمعنی الشریف. و اسم لمواضع. و السمرة بضم المیم: شجرة معروفة. و روافع بالفاء و العین المهملة أی رفعت رءوسها أو بالغین المعجمة من الرفغ و هو سعة العیش أی مطمئنة غیر خائفة. او بالقاف و العین المهملة أی ملونة بألوان مختلفة و یحتمل أن یکون فی الأصل بالتاء و العین المهملة أی ترتع حول الغدیر. فطفقت بنعلی أی شرعت أضرب به، و الظاهر أنّه بالصاد کما فی بعض النسخ. و الصفق: الضرب یسمع له صوت. لاتخشی ولا ضائر ای لاتخافی فانه لیس هنا احد یضرک ، یقال : ضاره ای ضره ، وفی بعض النسخ : لاعسی ، وهو تصحیف ، وقلیل ماهم أی المطیعون من الانس أو من الجن بالنسبة إلی غیرهم.
3- فی المصدر: و اخذ ماله.

بِالنُّبُوَّةِ وَ أَعَزَّ عَلِیّاً علیه السلام بِالْوَصِیَّةِ وَ الْوَلَایَةِ إِنَّهُمْ لَأَطْوَعُ لَنَا مِنْکُمْ یَا مَعْشَرَ الْإِنْسِ وَ قَلِیلٌ ما هُمْ (1).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: ابراهیم جعفری گفت: از ابراهیم بن وهب شنیدم که می گفت: من برای دیدار حضرت ابوالحسن علیه السّلام به جانب «عریض» رفتم. آمدم تا رسیدم به قصر بنی سراة. سپس از دره فرود آمدم. ناگاه صدایی را شنیدم، اما صاحب صدا دیده نمی­شد.

ص: 21

او می­گفت: ابا جعفر! (منظور همین ابراهیم بن وهب است) آقایی را که می خواهی، پشت قصر کنار سدّه است. از جانب من هم به ایشان سلام برسان! اما هر چه تماشا کردم، کسی را ندیدم. باز دو مرتبه همان حرف ها را تکرار کرد تا سه مرتبه. بدنم لرزید و به طرف دره پایین رفتم. تصمیم داشتم راهی را که منتهی به پشت قصر می شود از پیش گیرم، ولی قدم به قصر نگذارم. بعد آمدم به جانب سد پهلوی درخت­های سمرات. بعد به طرف آبگیر رفتم و پنجاه مار را در جلوی آبگیر دیدم که سرهایشان را بالا گرفته بودند. گوش دادم، پس کلامی را شنیدم و دقت کردم. پایم را به زمین زدم تا صدای پایم را بشنوند. صدای حضرت ابوالحسن علیه السّلام را شنیدم که تنحنح می کرد. من هم سرفه ای کردم و جواب دادم. بعد نگاه کردم و حمله کردم. دیدم ماری خود را به تنه درختی چسبانده. امام علیه السّلام فرمود: نترس اینجا چیزی نیست که به تو ضرر برساند. مار خود را انداخت و روی شانه امام علیه السّلام ایستاد و سر در گوش او کرد و چند سوت زد. امام علیه السّلام چنین جواب داد: آری، بین شما جدایی افتاده، بر خلاف گفته من رفتار نخواهد کرد مگر ستمگر. هر که در دنیا ستمگری کند، دچار عذاب آتش می شود و در آخرت با کیفر شدیدی او را عقاب خواهم کرد و مالش را اگر داشت، از او می گیرم تا توبه کند. عرض کردم: آقا، پدر و مادرم فدایتان! آیا این ها اطاعت شما را لازم می شمارند؟ فرمود: آری، قسم به کسی که محمّد را گرامی داشت

ص: 22

به نبوّت و علی را عزت بخشید به وصایت و ولایت، آنها از شما بیشتر مطیع ما هستند. ای انسان ها! ولی آنها به نسبت سایر مخلوقات که مطیع ما هستند، تعدادشان کمتر است. - . بصائر الدرجات: 29 -

**[ترجمه]

بیان

قوله روافع أی مرتفعات أو مسرعات أو صاعدات قال الفیروزآبادی رفع البعیر فی مسیره بالغ و القوم أصعدوا فی البلاد و برق رافع ساطع و الصفق الضرب یسمع له صوت.

قوله علیه السلام و قلیل ما هم أی الجن قلیل مع کثرتهم فی جنب من یطیعوننا من سائر المخلوقات أو الإنس قلیل بالنسبة إلی الجن.

**[ترجمه]«روافع» یعنی سر بالا گیرندگان، تند روندگان، یا بالا روندگان. فیروز آبادی گفته است: «رفع البعیر فی مسیره» یعنی رسید و «رفع القوم» یعنی به بالای شهرها رفتند و «برق رافع» یعنی درخشنده و «الصفق» زدنی که از آن صدا شنیده شود. عبارت «وَ قلیلٌ ما هُم»، یعنی جنیان با این که تعدادشان زیاد است، اما تعداد جنیان مطیع نسبت به سایر مخلوقاتی که از ما اطاعت می کنند، کم است یا این که تعداد انسان نسبت به جن کم است.

**[ترجمه]

«15»

یج، الخرائج و الجرائح سَعْدٌ عَنِ ابْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنِ ابْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ لَنَا خُدَّاماً مِنَ الْجِنِّ فَإِذَا أَرَدْنَا السُّرْعَةَ بَعَثْنَاهُمْ (2).

**[ترجمه]خرائج و جرائح: سدیر از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که فرمود: ما خدمتکارانی از جن داریم؛ وقتی کاری فوری داشته باشیم، آنها را مأمور می­کنیم. - . خرائج و جرائح ... -

**[ترجمه]

«16»

ختص، الإختصاص ابْنُ الْوَلِیدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِیرٍ قَالَ: زَامَلْتُ جَابِرَ بْنَ یَزِیدَ الْجُعْفِیَّ إِلَی الْحَجِّ فَلَمَّا خَرَجْنَا إِلَی الْمَدِینَةِ ذَهَبَ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ علیهما السلام فَوَدَّعَهُ ثُمَّ خَرَجْنَا فَمَا زِلْنَا مَعَهُ حَتَّی نَزَلْنَا الْأُخَیْرِجَةَ (3) فَلَمَّا صَلَّیْنَا الْأُولَی وَ رَحَلْنَا وَ اسْتَوَیْنَا فِی الْمَحْمِلِ إِذَا رَجُلٌ (4) طُوَالٌ آدَمُ شَدِیدُ الْأُدْمَةِ وَ مَعَهُ کِتَابٌ طِینُهُ رَطْبٌ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ إِلَی جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ الْجُعْفِیِّ فَتَنَاوَلَهُ جَابِرٌ وَ أَخَذَهُ وَ قَبَّلَهُ ثُمَّ قَالَ مَتَی عَهْدُکَ بِسَیِّدِی قَبْلَ الصَّلَاةِ أَوْ بَعْدَ الصَّلَاةِ قَالَ بَعْدَ الصَّلَاةِ السَّاعَةَ قَالَ فَفَکَّ الْکِتَابَ وَ أَقْبَلَ یَقْرَأُهُ وَ یُقَطِّبُ وَجْهَهُ فَمَا ضَحِکَ وَ لَا تَبَسَّمَ حَتَّی وَافَیْنَا الْکُوفَةَ لَیْلًا فَلَمَّا أَصْبَحْتُ أَتَیْتُهُ إِعْظَاماً لَهُ فَوَجَدْتُهُ قَدْ خَرَجَ عَلَیَّ وَ فِی عُنُقِهِ کِعَابٌ قَدْ عَلَّقَهَا وَ قَدْ رَکِبَ قَصَبَةً وَ هُوَ یَقُولُ مَنْصُورُ بْنُ جُمْهُورٍ أَمِیرٌ غَیْرُ مَأْمُورٍ وَ نَحْوَ هَذَا مِنَ الْکَلَامِ وَ أَقْبَلَ یَدُورُ فِی أَزِقَّةِ الْکُوفَةِ وَ النَّاسُ

ص: 23


1- بصائر الدرجات: 29.
2- الخرائج و الجرائح.
3- اسم موضع فی طریق مکّة الی الحجّ.
4- فی المصدر: إذا دخل رجل.

یَقُولُونَ جُنَّ جَابِرٌ جُنَّ جَابِرٌ فَلَمَّا کَانَ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ وَرَدَ کِتَابُ هِشَامِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَلَی یُوسُفَ بْنِ عُثْمَانَ بِأَنِ انْظُرْ رَجُلًا مِنْ جُعْفٍ- یُقَالُ لَهُ جَابِرُ بْنُ یَزِیدَ فَاضْرِبْ عُنُقَهُ وَ ابْعَثْ إِلَیَّ بِرَأْسِهِ فَلَمَّا قَرَأَ الْکِتَابَ الْتَفَتَ إِلَی جُلَسَائِهِ فَقَالَ مَنْ جَابِرُ بْنُ یَزِیدَ فَقَدْ أَتَانِی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ یَأْمُرُنِی بِضَرْبِ عُنُقِهِ وَ أَنْ أَبْعَثَ إِلَیْهِ بِرَأْسِهِ فَقَالُوا أَصْلَحَ اللَّهُ الْأَمِیرَ هَذَا رَجُلٌ عَلَّامَةٌ صَاحِبُ حَدِیثٍ وَ وَرَعٍ وَ زُهْدٍ وَ إِنَّهُ جُنَّ وَ خُولِطَ فِی عِلْمِهِ وَ هَا هُوَ ذَا فِی الرَّحْبَةِ یَلْعَبُ مَعَ الصِّبْیَانِ فَکَتَبَ إِلَی هِشَامِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ أَنَّکَ کَتَبْتَ إِلَیَّ فِی هَذَا الرَّجُلِ الْجُعْفِیِّ وَ أَنَّهُ جُنَّ فَکَتَبَ إِلَیْهِ دَعْهُ فَقَالَ فَمَا مَضَتِ الْأَیَّامُ حَتَّی جَاءَ مَنْصُورُ بْنُ جُمْهُورٍ فَقَتَلَ یُوسُفَ بْنَ عُمَرَ (عُثْمَانَ) وَ صَنَعَ مَا صَنَعَ (1).

**[ترجمه]اختصاص: نعمان بن بشیر گفت: من در سفر مکه همراه جابر بن یزید جعفی بودم. وقتی به جانب مدینه رفتیم، جابر خدمت حضرت باقر علیه السّلام رسید و از ایشان خداحافظی کرد. بعد خارج شدیم و رفتیم تا به «أخیرجه» - . نام مکانی در راه مکه است. -

رسیدیم. نماز اولی را که خواندیم، حرکت کردیم و در محمل جای گرفتیم. در همین موقع مردی بلند قد که سخت گندمگون می­نمود آمد که با او نامه ای تر و تازه از حضرت باقر علیه السّلام بود که برای جابر بن یزید جعفی آورده بود. جابر نامه را گرفت و بوسید. بعد پرسید: کی از خدمت مولی مرخص شده ای، قبل از نماز یا بعد از نماز؟ گفت: بعد از نماز، همین الان. جابر نامه را گشود و شروع به خواندن کرد و چهره اش درهم شد. دیگر نه خنده به دهانش آمد و نه تبسم کرد، تا این که شبانه به کوفه رسیدیم. فردا صبح من به احترام او به دیدارش رفتم که دیدم او نیز به سوی من خارج شده و در گردنش چند گردونه داشت و سوار چوبی شده و می گفت «منصور بن جمهور، امیر غیر مأمور است» و از این قبیل حرف ها و در بین کوچه های کوفه می دوید.

ص: 23

مردم می گفتند جابر دیوانه شده؛ دیوانه شده! پس از سه روز نامه ای از هشام بن عبدالملک برای یوسف بن عثمان رسید به این مضمون که: «دقت کن مردی از قبیله جعف بنام جابر بن یزید جعفی است؛ گردنش را بزن و سر او را برای من بفرست.» همین که نامه را خواند، رو به اطرافیان خود کرد و پرسید: جابر بن یزید کیست؟ مرا امیرالمؤمنین دستور داده که گردنش را بزنم و سرش را برای او بفرستم. گفتند: امیر به سلامت باد! او مردی بسیار دانشمند و اهل حدیث و با تقوا و زهد است، ولی دیوانه شده و پرت و پلا حرف می زند. الان در میدان با بچه ها بازی می­کند. نامه ای برای هشام بن عبدالملک نوشت که تو راجع به آن مرد جعفی با اینکه او دیوانه شده به من دستور داده ای. هشام نوشت که با او کاری نداشته باش. چند روز گذشت. منصور بن جمهور برآمد و یوسف بن عمر را کشت و آن کارها را کرد. - . اختصاص: 67 - 68 -

**[ترجمه]

«17»

کا، الکافی عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ سَهْلٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَحْرَشٍ قَالَ حَدَّثَتْنِی حَکِیمَةُ بِنْتُ مُوسَی قَالَتْ رَأَیْتُ الرِّضَا علیه السلام وَاقِفاً عَلَی بَابِ بَیْتِ الْحَطَبِ وَ هُوَ یُنَاجِی وَ لَسْتُ أَرَی أَحَداً فَقُلْتُ یَا سَیِّدِی لِمَنْ تُنَاجِی فَقَالَ هَذَا عَامِرٌ الزَّهْرَائِیُّ أَتَانِی یَسْأَلُنِی وَ یَشْکُو إِلَیَّ فَقُلْتُ سَیِّدِی (2) أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَ کَلَامَهُ فَقَالَ لِی إِنَّکِ إِذَا (3) سَمِعْتِ بِهِ حُمِمْتِ سَنَةً فَقُلْتُ سَیِّدِی (4) أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ فَقَالَ لِیَ اسْمَعِی فَاسْتَمَعْتُ فَسَمِعْتُ شِبْهَ الصَّفِیرِ وَ رَکِبَتْنِی الْحُمَّی فَحُمِمْتُ سَنَةً (5).

أقول: سیأتی أخبار هذا الباب فی أبواب معجزاتهم علیهم السلام.

ص: 24


1- الاختصاص: 67 و 68.
2- فی المصدر: یا سیدی.
3- فی المصدر: ان سمعت.
4- فی المصدر: یا سیدی.
5- أصول الکافی 1: 395 و 396.

**[ترجمه]اصول کافی: حکیمه دختر موسی گفت: حضرت رضا علیه السّلام را دیدم که بر درب هیزم­خانه ایستاده و آهسته صحبت می­کند و من کسی را نمی دیدم. عرض کردم: آقا! با چه کسی صحبت می­کنید؟ فرمود: این «عامر زهرایی» است، آمده سؤال دارد و اظهار ناراحتی می­کند. عرض کردم: مایلم سخن او را بشنوم. فرمود: اگر صدایش را بشنوی یک سال تب می­کنی. گفتم: مایلم سخنش را بشنوم. فرمود: گوش کن! صدایی شبیه سوت شنیدم و تب مرا فرا گرفت یک سال تب می کردم. - . اصول کافی 1: 395 - 396 -

مؤلف: اخبار این باب در ابواب معجزات ائمه علیهم السّلام خواهد آمد .

ص: 24

**[ترجمه]

باب 12 أن عندهم الاسم الأعظم و به یظهر منهم الغرائب

الأخبار

«1»

یر، بصائر الدرجات أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ ضُرَیْسٍ (1) الْوَابِشِیِّ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ اسْمَ اللَّهِ الْأَعْظَمَ عَلَی ثَلَاثَةٍ وَ سَبْعِینَ حَرْفاً وَ إِنَّمَا عِنْدَ آصَفَ (2) مِنْهَا حَرْفٌ وَاحِدٌ فَتَکَلَّمَ بِهِ فَخُسِفَ بِالْأَرْضِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ سَرِیرِ بِلْقِیسَ ثُمَّ تَنَاوَلَ السَّرِیرَ بِیَدِهِ ثُمَّ عَادَتِ الْأَرْضُ کَمَا کَانَتْ أَسْرَعَ مِنْ طَرْفَةِ عَیْنٍ وَ عِنْدَنَا نَحْنُ مِنَ الِاسْمِ اثْنَانِ وَ سَبْعُونَ حَرْفاً وَ حَرْفٌ عِنْدَ اللَّهِ اسْتَأْثَرَ بِهِ فِی عِلْمِ الْغَیْبِ عِنْدَهُ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ (3).

کشف، کشف الغمة من کتاب الدلائل للحمیری عن جابر عن أبی جعفر علیه السلام و سعید أبی عمر الجلاب عن أبی عبد الله علیه السلام مثله (4)

**[ترجمه]بصائر الدرجات: جابر از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که فرمود: اسم اعظم خدا هفتاد و سه حرف است. در نزد آصف یک حرف از آنها بود و به همان یک حرف زبان گشود و فاصله بین او و تخت بلقیس فرو رفت. بعد با دست خود تخت بلقیس را گرفت. بعد زمین به سرعت یک چشم به هم زدن به حال اول برگشت، ولی در نزد ما هفتاد و دو حرف است و یک حرف اختصاص به خدا دارد که در نزد خود او است و جزو اسرار غیبی است، و لا حول و لا قوة الا باللَّه العلیّ العظیم. - . بصائر الدرجات: 57 -

کشف الغمة: از کتاب «دلائل» حمیری، از جابر، از امام باقر علیه السّلام و ابو عمر جلاب، از امام صادق علیه السّلام همین روایت را نقل کرده است. - . کشف الغمة: 235 -

**[ترجمه]

بیان

استأثر أی استبدّ و تفرّد به کائنا هو فی سائر الغیوب التی تفرّد بعلمها أو معها.

**[ترجمه]«إستأثر» یعنی استبداد ورزید و مختص خود قرار داد و همین طور است در سایر غیب­هایی که علم آن مختص اوست یا این که همراه اوست.

**[ترجمه]

«2»

یر، بصائر الدرجات أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ عِمْرَانَ الْقُمِّیِّ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام لَمْ یَحْفَظْ اسْمَهُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ إِنَّ عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ علیه السلام أُعْطِیَ حَرْفَیْنِ وَ کَانَ یَعْمَلُ بِهِمَا وَ أُعْطِیَ مُوسَی بْنُ عِمْرَانَ علیه السلام أَرْبَعَةَ أَحْرُفٍ وَ أُعْطِیَ إِبْرَاهِیمُ علیه السلام ثَمَانِیَةَ أَحْرُفٍ وَ أُعْطِیَ نُوحٌ علیه السلام خَمْسَةَ عَشَرَ حَرْفاً وَ أُعْطِیَ آدَمُ علیه السلام خَمْسَةً وَ عِشْرِینَ

ص: 25


1- فی نسخة: شریس الوابشی.
2- فی المصدر: انما کان عند آصف.
3- بصائر الدرجات: 57.
4- کشف الغمّة: 235.

حَرْفاً وَ إِنَّهُ جَمَعَ اللَّهُ ذَلِکَ لِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ إِنَّ اسْمَ اللَّهِ الْأَعْظَمَ ثَلَاثَةٌ وَ سَبْعُونَ حَرْفاً أَعْطَی اللَّهُ مُحَمَّداً اثْنَیْنِ وَ سَبْعِینَ حَرْفاً وَ حَجَبَ عَنْهُ حَرْفاً وَاحِداً (1).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: هارون بن جهم از مردی از اصحاب حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که اسمش را فراموش کرده بود گفت: از حضرت صادق علیه السّلام شنیدم که می فرمود: به عیسی بن مریم دو حرف داده شد و با آن دو کار می کرد و به موسی بن عمران چهار حرف و به ابراهیم هشت حرف و به نوح پانزده حرف داده شده بود و به آدم بیست و پنج ص: 25

حرف، و خداوند آنها را جمع کرد برای حضرت محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و اهل بیتش صلوات الله علیهم. اسم اعظم هفتاد و سه حرف است، خداوند به حضرت محمّد هفتاد و دو حرف داد و یک حرف را از او پنهان داشت. - . بصائر الدرجات: 57 -

**[ترجمه]

«3»

یر، بصائر الدرجات الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّوْفَلِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیِّ علیه السلام قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ اسْمُ اللَّهِ الْأَعْظَمُ ثَلَاثَةٌ وَ سَبْعُونَ حَرْفاً وَ إِنَّمَا کَانَ عِنْدَ آصَفَ مِنْهُ حَرْفٌ وَاحِدٌ فَتَکَلَّمَ بِهِ فَانْخَرَقَتْ لَهُ الْأَرْضُ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ سَبَإٍ فَتَنَاوَلَ عَرْشَ بِلْقِیسَ حَتَّی صَیَّرَهُ إِلَی سُلَیْمَانَ ثُمَّ انْبَسَطَتِ الْأَرْضُ فِی أَقَلَّ مِنْ طَرْفَةِ عَیْنٍ وَ عِنْدَنَا مِنْهُ اثْنَانِ وَ سَبْعُونَ حَرْفاً وَ حَرْفٌ عِنْدَ اللَّهِ مُسْتَأْثَرٌ (2) بِهِ (3) فِی عِلْمِ الْغَیْبِ (4).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: علی بن محمد نوفلی از امام هادی علیه السّلام نقل می کند که شنیدم که می­فرمود: اسم اعظم خدا هفتاد و سه حرف است. در نزد آصف یک حرف از آنها بود و به همان یک حرف زبان گشود و فاصله بین او و سبأ فروریخت، بعد تخت بلقیس را گرفت تا این که آن را نزد سلیمان آورد. سپس به سرعت یک چشم به هم زدن، زمین به حالت اول بازگشت. در نزد ما هفتاد و دو حرف است و یک حرف اختصاص به خدا دارد که در نزد خود او است که جزو اسرار غیبی است. - . بصائر الدرجات: 57 - 58 -

**[ترجمه]

«4»

یر، بصائر الدرجات مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ فَضَالَةَ (5) عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: کَانَ مَعَ عِیسَی ابْنِ مَرْیَمَ حَرْفَانِ یَعْمَلُ بِهِمَا وَ کَانَ مَعَ مُوسَی علیه السلام أَرْبَعَةُ أَحْرُفٍ وَ کَانَ مَعَ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام سِتَّةُ أَحْرُفٍ وَ کَانَ مَعَ آدَمَ خَمْسَةٌ وَ عشرین (عِشْرُونَ) حَرْفاً وَ کَانَ مَعَ نُوحٍ (6) ثَمَانِیَةٌ وَ جُمِعَ ذَلِکَ کُلُّهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِنَّ اسْمَ اللَّهِ ثَلَاثَةٌ وَ سَبْعُونَ حَرْفاً وَ حَجَبَ عَنْهُ وَاحِداً (7).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: عبدالصمد بن بشیر از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: با عیسی بن مریم دو حرف بود که با آن دو کار می کرد، و با موسی چهار حرف و با ابراهیم شش حرف و با آدم بیست و پنج حرف و با نوح - . در حدیث دوم گذشت که با نوح پانزده حرف و با ابراهیم هشت حرف بود. شاید اختلاف از جانب راویان و عدم اهتمام ایشان به ضبط اعداد نشأت گرفته باشد، و برقی حدیث دیگری را نقل کرده که موافق با حدیث دوم است. ر.ک: بصائر الدرجات: 57 - هشت حرف بود و خداوند همه آنها را جمع کرد برای حضرت محمّد صلّی اللَّه علیه و آله. اسم اعظم هفتاد و سه حرف است و یک حرف را از او پنهان داشت. - . بصائر الدرجات: 57 -

**[ترجمه]

«5»

یر، بصائر الدرجات إِبْرَاهِیمُ بْنُ هَاشِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ قَالَ: إِنَّ اسْمَ اللَّهِ الْأَعْظَمَ عَلَی ثَلَاثَةٍ وَ سَبْعِینَ حَرْفاً کَانَ عِنْدَ آصَفَ مِنْهَا

ص: 26


1- بصائر الدرجات: 57.
2- فی المصدر: استأثر به.
3- فی نسخة: مستأثر به فی علم الغیب المکنون.
4- بصائر الدرجات: 57 و 58.
5- فی نسخة: فضالة بن أیّوب.
6- تقدم فی الحدیث الثانی انه کان مع نوح خمسة عشر و مع إبراهیم ثمانیة احرف و لعلّ الاختلاف نشأ من قبل الروات و عدم اهتمامهم بضبط الاعداد، و روی البرقی حدیثا آخر یوافق الحدیث الثانی راجع بصائر الدرجات: 57.
7- بصائر الدرجات: 57.

حَرْفٌ وَاحِدٌ فَتَکَلَّمَ بِهِ فَخُسِفَ بِالْأَرْضِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ سَرِیرِ بِلْقِیسَ ثُمَّ تَنَاوَلَ السَّرِیرَ بِیَدِهِ ثُمَّ عَادَتِ الْأَرْضُ کَمَا کَانَ أَسْرَعَ مِنْ طَرْفَةِ عَیْنٍ وَ عِنْدَنَا مِنَ الِاسْمِ اثْنَانِ وَ سَبْعُونَ حَرْفاً وَ حَرْفٌ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَی اسْتَأْثَرَ بِهِ فِی عِلْمِ الْغَیْبِ الْمَکْتُوبِ (1).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: عبدالصمد بن بشیر از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: اسم اعظم خدا هفتاد و سه حرف است. در نزد آصف یک

ص: 26

حرف از آنها بود به همان یک حرف زبان گشود و فاصله بین او و تخت بلقیس فرو رفت .

بعد با دست خود تخت بلقیس را گرفت و سپس زمین سریع تر از یک چشم به هم زدن به حال اول برگشت، ولی در نزد ما هفتاد و دو حرف است و یک حرف اختصاص به خدا دارد که در نزد خود او در علم غیب مکتوب خداست. - . بصائر الدرجات: 57 -

**[ترجمه]

«6»

یر، بصائر الدرجات الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ (2) عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِی یَزِیدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام إِنِّی أَظُنُّ أَنَّ لِی عِنْدَکَ مَنْزَلَةً قَالَ أَجَلْ قَالَ قُلْتُ فَإِنَّ لِی إِلَیْکَ حَاجَةً قَالَ وَ مَا هِیَ قُلْتُ تُعَلِّمُنِی الِاسْمَ الْأَعْظَمَ قَالَ وَ تُطِیقُهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَادْخُلِ الْبَیْتَ قَالَ فَدَخَلَ الْبَیْتَ فَوَضَعَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام یَدَهُ عَلَی الْأَرْضِ فَأَظْلَمَ الْبَیْتُ فَأُرْعِدَتْ فَرَائِصُ عُمَرَ فَقَالَ مَا تَقُولُ أُعَلِّمُکَ فَقَالَ لَا قَالَ فَرَفَعَ یَدَهُ فَرَجَعَ الْبَیْتُ کَمَا کَانَ (3).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: عمر بن حنظله گفت: به حضرت باقر علیه السّلام عرض کردم: من گمان می کنم در نزد شما دارای قرب و مقامی هستم. فرمود: آری. عرض کردم: آقا! درخواستی از شما دارم. فرمود: چه درخواستی؟ عرض کردم: به من اسم اعظم را بیاموزی! فرمود: تو طاقت آن را داری؟! گفتم: آری. فرمود: داخل خانه برو. عمر بن حنظله داخل خانه شد. امام باقر علیه السّلام دست روی زمین گذاشت و خانه تاریک شد. عمر بن حنظله به لرزه افتاد. فرمود: چه می گویی؟ حالا مایلی به تو بیاموزم؟ گفت: نه. امام علیه السّلام دست از زمین برداشت و خانه مانند اول شد. - . بصائر الدرجات: 57 -

**[ترجمه]

«7»

یر، بصائر الدرجات أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: کَانَ سُلَیْمَانُ عِنْدَهُ اسْمُ اللَّهِ الْأَکْبَرُ الَّذِی إِذَا سَأَلَهُ (4) بِهِ أَعْطَی وَ إِذَا دَعَا بِهِ أَجَابَ وَ لَوْ کَانَ الْیَوْمَ لَاحْتَاجَ إِلَیْنَا (5).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: ابو بصیر از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: سلیمان دارای اسم اکبر خدا بود هر وقت خدا را به آن اسم می خواند، هر چه می خواست به او داده می­شد و اگر دعا می کرد، جواب او را می داد. اگر سلیمان حالا می بود به ما احتیاج داشت. - . بصائر الدرجات: 57 -

**[ترجمه]

«8»

کش، رجال الکشی نَصْرُ بْنُ الصَّبَّاحِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ قَاسِمٍ الصَّحَّافِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدَائِنِ یَعْرِفُهُ الْقَاسِمُ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام جُعِلْتُ فِدَاکَ أُحِبُّ أَنْ تُخْبِرَنِی بِاسْمِ اللَّهِ تَعَالَی الْأَعْظَمِ فَقَالَ لِی إِنَّکَ لَنْ تَقْوَی عَلَی ذَلِکَ قَالَ فَلَمَّا أَلْحَحْتُ قَالَ فَمَکَانَکَ إِذاً ثُمَّ قَامَ فَدَخَلَ الْبَیْتَ هُنَیْهَةً ثُمَّ صَاحَ بِی ادْخُلْ فَدَخَلْتُ فَقَالَ لِی مَا ذَلِکَ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِی بِهِ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ فَوَضَعَ یَدَهُ عَلَی الْأَرْضِ فَنَظَرْتُ إِلَی الْبَیْتِ یَدُورُ بِی وَ أَخَذَنِی أَمْرٌ عَظِیمٌ کِدْتُ أَهْلِکُ فَضَحِکَ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ حَسْبِی لَا أُرِیدُ (6).

ص: 27


1- بصائر الدرجات: 57.
2- فی نسخة: عن حسین بن فضال و فی المصدر: عن الحسین بن علیّ بن فضال و کلاهما مصحفان عن الحسن.
3- بصائر الدرجات: 57.
4- فی نسخة، اذا سئل به و فی المصدر: إذا سأله اعطی.
5- بصائر الدرجات: 57.
6- رجال الکشّیّ: 164.

**[ترجمه]رجال کشی: عمار ساباطی گفت: به حضرت صادق علیه السّلام عرض کردم: فدایت شوم! مایلم به من اسم اعظم را بیاموزی. فرمود: تو طاقت آن را نداری. وقتی من زیاد اصرار کردم، فرمود: همان جا باش! آن گاه از جای حرکت کرد و داخل خانه شد و بعد از مدت کمی مرا صدا زد که داخل شو! من داخل شدم. فرمود: این چیست؟ عرض کردم: فدایت شوم! برایم توضیح دهید. گفت: امام علیه السّلام دست بر روی زمین گذاشت؛ دیدم خانه به دورم می چرخد. چنان ناراحت شدم که نزدیک بود از بین بروم. امام علیه السّلام خندید. عرض کردم: فدایت شوم! کافی است، دیگر نمی خواهم. - . رجال کشی: 164 -

ص: 27

**[ترجمه]

«9»

ختص، الإختصاص مُحَمَّدُ بْنُ (1) عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبَانٍ الْأَحْمَرِ قَالَ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام یَا أَبَانُ کَیْفَ یُنْکِرُ النَّاسُ قَوْلَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ لَمَّا قَالَ لَوْ شِئْتُ لَرَفَعْتُ رِجْلِی هَذِهِ فَضَرَبْتُ بِهَا صَدْرَ ابْنِ أَبِی سُفْیَانَ بِالشَّامِ فَنَکَسْتُهُ عَنْ سَرِیرِهِ وَ لَا یُنْکِرُونَ تَنَاوُلَ آصَفَ وَصِیِّ سُلَیْمَانَ عَرْشَ بِلْقِیسَ وَ إِتْیَانَهُ سُلَیْمَانَ بِهِ قَبْلَ أَنْ یَرْتَدَّ إِلَیْهِ طَرْفُهُ أَ لَیْسَ نَبِیُّنَا صلی الله علیه و آله أَفْضَلَ الْأَنْبِیَاءِ وَ وَصِیُّهُ أَفْضَلَ الْأَوْصِیَاءِ أَ فَلَا جَعَلُوهُ کَوَصِیِّ سُلَیْمَانَ حَکَمَ اللَّهُ بَیْنَنَا وَ بَیْنَ مَنْ جَحَدَ حَقَّنَا وَ أَنْکَرَ فَضْلَنَا (2).

**[ترجمه]اختصاص: ابان احمر گفت: حضرت صادق علیه السّلام فرمود: ابان! چگونه مردم قبول نمی کنند فرمایش حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام را که فرمود: «اگر بخواهم همین پایم را بلند می کنم و بر سینه معاویه که در شام است می زنم و او را از تخت به زیر می اندازم» اما قبول دارند که آصف وصی سلیمان تخت بلقیس را قبل از یک چشم به هم زدن برای سلیمان آورد؟ مگر پیامبر ما بهترین پیامبران نیست و وصی او برترین اوصیاء؟ آیا او را مانند وصی سلیمان هم قرار نمی­دهند؟ خداوند حکم کند بین ما و بین کسی که منکر حق ما است و مقام ما را ندیده گرفته است. - . اختصاص: 212 - 213 -

**[ترجمه]

«10»

کِتَابُ الْمُحْتَضَرِ، لِلْحَسَنِ بْنِ سُلَیْمَانَ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ السَّیِّدِ حَسَنِ بْنِ کَبْشٍ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْمُفِیدِ رَفَعَهُ إِلَی سَلْمَانَ الْفَارِسِیِّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَا سَلْمَانُ الْوَیْلُ کُلُّ الْوَیْلِ لِمَنْ لَا یَعْرِفُنَا حَقَّ مَعْرِفَتِنَا وَ أَنْکَرَ فَضْلَنَا یَا سَلْمَانُ أَیُّمَا أَفْضَلُ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله أَمْ سُلَیْمَانُ بْنُ دَاوُدَ قَالَ سَلْمَانُ بَلْ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله قَالَ یَا سَلْمَانُ فَهَذَا آصَفُ بْنُ بَرْخِیَا قَدَرَ أَنْ یَحْمِلَ عَرْشَ بِلْقِیسَ مِنْ فَارِسَ فِی طَرْفَةِ عَیْنٍ وَ عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْکِتَابِ وَ لَا أَفْعَلُ أَضْعَافَ ذَلِکَ وَ عِنْدِی عِلْمُ أَلْفِ کِتَابٍ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَی شَیْثِ بْنِ آدَمَ عَلَیْهِمَا السَّلَامُ خَمْسِینَ صَحِیفَةً وَ عَلَی إِدْرِیسَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ثَلَاثِینَ صَحِیفَةً وَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ الْخَلِیلِ علیه السلام عِشْرِینَ صَحِیفَةً وَ التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِیلِ وَ الزَّبُورِ وَ الْفُرْقَانِ فَقُلْتُ صَدَقْتَ یَا سَیِّدِی فَقَالَ علیه السلام اعْلَمْ یَا سَلْمَانُ أَنَّ الشَّاکَّ فِی أَمْرِنَا وَ عُلُومِنَا کَالْمُمْتَرِی (3) فِی مَعْرِفَتِنَا وَ حُقُوقِنَا وَ قَدْ فَرَضَ وَلَایَتَنَا فِی کِتَابِهِ فِی غَیْرِ مَوْضِعٍ وَ بَیَّنَ فِیهِ مَا وَجَبَ الْعَمَلُ بِهِ وَ هُوَ غَیْرُ مَکْشُوفٍ (4).

ص: 28


1- أی محمّد بن علیّ بن بابویه.
2- الاختصاص: 212 و 213.
3- أی کالشاک فی معرفتنا.
4- المحتضر.

**[ترجمه]کتاب محتضر حسن بن سلیمان به نقل از کتاب سید حسن بن کبش با اسناد خود از شیخ مفید از سلمان نقل می کند که امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: سلمان! افسوس بسیار افسوس برای کسی که ما را درست نشناخته و منکر مقام ما است. فرمود: سلمان! آیا سلیمان برتر است یا حضرت محمّد صلّی اللَّه علیه و آله؟ سلمان جواب داد: حضرت محمّد صلّی اللَّه علیه و آله. فرمود: سلمان! آصف بن برخیا توانست تخت بلقیس را در یک چشم به هم زدن از فارس بیاورد، با این که او دارای مقداری از علم کتاب بود. آیا من نمی توانم چند برابر او انجام دهم، با این که در نزد من علم هزار کتاب است؟ خداوند بر شیث پسر آدم پنجاه صحیفه نازل کرد و بر ادریس سی صحیفه و بر ابراهیم خلیل بیست صحیفه و تورات و انجیل و زبور و فرقان را. عرض کردم: صحیح می فرمایید مولای من! فرمود: سلمان! بدان کسی که در امر ما و علوممان مشکوک باشد، مانند کسی است که در معرفت و حقوق ما شک داشته باشد، با این که خداوند ولایت ما را در چند جا از کتاب خود واجب نموده و توضیح داده که چه چیزها واجب است انجام دهند و این پوشیده نیست. - . محتضر ... -

ص: 28

**[ترجمه]

باب 13 أنهم یقدرون علی إحیاء الموتی و إبراء الأکمه و الأبرص و جمیع معجزات الأنبیاء علیهم السلام

الأخبار

«1»

یر، بصائر الدرجات أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ علیهما السلام قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَسْأَلُکَ جُعِلْتُ فِدَاکَ عَنْ ثَلَاثِ خِصَالٍ أَنْفِی عَنِّی فِیهِ (1) التَّقِیَّةَ قَالَ فَقَالَ ذَلِکَ لَکَ قُلْتُ أَسْأَلُکَ عَنْ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ قَالَ فَعَلَیْهِمَا لَعْنَةُ اللَّهِ بِلَعَنَاتِهِ کُلِّهَا مَاتَا وَ اللَّهِ وَ هُمَا کَافِرَانِ مُشْرِکَانِ (2) بِاللَّهِ الْعَظِیمِ ثُمَّ قُلْتُ- الْأَئِمَّةُ یُحْیُونَ الْمَوْتَی وَ یُبْرِءُونَ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ یَمْشُونَ عَلَی الْمَاءِ قَالَ مَا أَعْطَی اللَّهُ نَبِیّاً شَیْئاً قَطُّ إِلَّا وَ قَدْ أَعْطَاهُ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله وَ أَعْطَاهُ مَا لَمْ یَکُنْ عِنْدَهُمْ قُلْتُ وَ کُلُّ مَا کَانَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَقَدْ أَعْطَاهُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ نَعَمْ ثُمَّ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ ثُمَّ مِنْ بَعْدُ کُلَّ إِمَامٍ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ مَعَ الزِّیَادَةِ الَّتِی تَحْدُثُ فِی کُلِّ سَنَةٍ وَ فِی کُلِّ شَهْرٍ إِی وَ اللَّهِ (3) فِی کُلِّ سَاعَةٍ (4).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: ثمالی از حضرت زین العابدین علیه السّلام نقل کرد که گفتم: آقا! از شما سه مطلب می پرسم. مایلم در این موارد تقیه نفرمایید. فرمود: بسیار خوب. گفتم: درباره فلانی و فلانی می­پرسم. فرمود: بر آن دو باد لعنت خدا، تمام لعنت هایش! قسم به خدای بزرگ که هر دو با کفر و شرک از دنیا رفتند. بعد عرض کردم: آیا ائمه علیهم السّلام مرده زنده می کنند و کور و پیس را شفا می­دهند و بر روی آب راه می­روند؟ فرمود: هر چه خدا به هر پیغمبری داده، به حضرت محمّد صلّی اللَّه علیه و آله نیز داده، ولی به پیامبر اکرم چیزهایی داده که به آنها نداده است. عرض کردم: هر چه به پیامبر اکرم داده، به حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام نیز داده است؟ فرمود: آری، بعد به امام حسن و امام حسین علیهما السّلام. سپس به هر امامی پس از دیگری تا روز قیامت، با اضافه ای که در هر سال و هر ماه پیش می آید، بلکه به خدا قسم در هر ساعت. - . بصائر الدرجات: 76 -

**[ترجمه]

«2»

یج، الخرائج و الجرائح الصَّفَّارُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَرِیرَةَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا فَضْلُنَا عَلَی مَنْ خَالَفَنَا فَوَ اللَّهِ إِنِّی لَأَرَی الرَّجُلَ مِنْهُمْ أَرْخَی بَالًا وَ أَنْعَمَ عَیْشاً وَ أَحْسَنَ حَالًا وَ أَطْمَعَ فِی الْجَنَّةِ

ص: 29


1- فی نسخة: فیها التقیة.
2- فی المصدر: و هما کافران مشرکان.
3- فی المصدر: ثم قال: ای و اللّه.
4- بصائر الدرجات: 76.

قَالَ فَسَکَتَ عَنِّی حَتَّی کُنَّا بِالْأَبْطَحِ مِنْ مَکَّةَ وَ رَأَیْنَا النَّاسَ یَضِجُّونَ (1) إِلَی اللَّهِ قَالَ مَا أَکْثَرَ الضَّجِیجَ وَ الْعَجِیجَ وَ أَقَلَّ الْحَجِیجَ وَ الَّذِی بَعَثَ بِالنُّبُوَّةِ مُحَمَّداً وَ عَجَّلَ بِرُوحِهِ إِلَی الْجَنَّةِ مَا یَتَقَبَّلُ اللَّهُ إِلَّا مِنْکَ وَ مِنْ أَصْحَابِکَ خَاصَّةً قَالَ ثُمَّ مَسَحَ یَدَهُ عَلَی وَجْهِی فَنَظَرْتُ فَإِذَا أَکْثَرُ النَّاسِ خَنَازِیرُ وَ حَمِیرٌ وَ قِرَدَةٌ إِلَّا رَجُلٌ بَعْدَ رَجُلٍ (2).

**[ترجمه]خرائج و جرائح: ابا بصیر از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که از آن جناب پرسیدم: فضل و برتری ما بر مخالفین چیست؟ به خدا قسم من می بینم بعضی از مخالفین ما آسوده خاطرتر و دارای زندگی بهتر و حال نیکوتری هستند و طمعشان برای ورود بهشت از ما بیشتر است.

ص: 29

ابو بصیر گفت: امام علیه السّلام جوابی به من نداد تا رسیدم به ابطح مکه. در آنجا مشاهده کردیم که ضجه و ناله به سوی خدا برداشته اند. امام علیه السّلام فرمود: چقدر ناله و فریاد زیاد است و حاجی کم! فرمود: قسم به آن خدایی که محمّد را به نبوت برانگیخت و او را به سوی بهشت برد، خداوند قبول نخواهد کرد مگر فقط از تو و یارانت. ابو بصیر گفت: در این موقع دست بر چشم من مالید و نگاه کردم؛ اکثر مردم به صورت خوک و خر و میمون بودند و تک تک انسان دیده می­شد. - . خرائج و جرائح [در کتاب بحار شماره صفحات ذکر نشده است. مترجم] -

**[ترجمه]

«3»

یج، الخرائج و الجرائح الصَّفَّارُ عَنْ أَبِی سُلَیْمَانَ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام أَنَا مَوْلَاکَ وَ مِنْ شِیعَتِکَ ضَعِیفٌ ضَرِیرٌ اضْمَنْ لِیَ الْجَنَّةَ قَالَ أَ وَ لَا أَعْطَیْتُکَ عَلَامَةَ الْأَئِمَّةِ قُلْتُ وَ مَا عَلَیْکَ أَنْ تَجْمَعَهَا لِی قَالَ وَ تُحِبُّ ذَلِکَ قُلْتُ کَیْفَ لَا أُحِبُّ فَمَا زَادَ أَنْ مَسَحَ عَلَی بَصَرِی فَأَبْصَرْتُ جَمِیعَ مَا فِی السَّقِیفَةِ الَّتِی کَانَ فِیهَا جَالِساً قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ هَذَا بَصَرُکَ فَانْظُرْ مَا تَرَی بِعَیْنِکَ قَالَ فَوَ اللَّهِ مَا أَبْصَرْتُ إِلَّا کَلْباً وَ خِنْزِیراً وَ قِرْداً قُلْتُ مَا هَذَا الْخَلْقُ الْمَمْسُوخُ قَالَ هَذَا الَّذِی تَرَی هَذَا السَّوَادُ الْأَعْظَمُ وَ لَوْ کُشِفَ الْغِطَاءُ لِلنَّاسِ مَا نَظَرَ الشِّیعَةُ إِلَی مَنْ خَالَفَهُمْ إِلَّا فِی هَذِهِ الصُّورَةِ ثُمَّ قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنْ أَحْبَبْتَ تَرَکْتُکَ عَلَی حَالِکَ هَکَذَا وَ حِسَابُکَ عَلَی اللَّهِ وَ إِنْ أَحْبَبْتَ ضَمِنْتُ لَکَ عَلَی اللَّهِ الْجَنَّةَ وَ رَدَدْتُکَ عَلَی حَالِکَ الْأَوَّلِ قُلْتُ لَا حَاجَةَ لِی إِلَی النَّظَرِ إِلَی هَذَا الْخَلْقِ الْمَنْکُوسِ رُدَّنِی فَمَا لِلْجَنَّةِ عِوَضٌ فَمَسَحَ یَدَهُ عَلَی عَیْنَیَّ فَرَجَعْتُ کَمَا کُنْتُ (3).

**[ترجمه]خرائج و جرائح: ابو بصیر گفت: به حضرت باقر علیه السّلام عرض کردم: من غلام و شیعه شما و مردی ضعیف و نابینایم، بهشت را برایم ضمانت کن. فرمود: نمی خواهی علامت ائمه را برایت توضیح دهم؟ عرض کردم: ممکن نیست جمع بین هر دو برایم بنمایید؟ فرمود: مایل نیستی که آن را توضیح دهم؟ عرض کردم: چرا مایل نباشم؟! در این موقع دست بر چشم من مالید و هر چه در خانه­ای که در آن نشسته بود، به چشم خود مشاهده کردم. فرمود: ای ابا محمّد! اینک چشم تو بینا شد، دقت کن که با چشم خود چه می بینی. ابو بصیر گفت: به خدا قسم هر چه تماشا کردم، جز سگ و خوک و میمون ندیدم. عرض کردم: مولای من! این خلق مسخ شده چیستند؟ فرمود: آنچه می بینی تشکیل دهنده اجتماع هستند. اگر پرده از روی چشم مردم برداشته شود، شیعیان مخالفین خود را نخواهند دید، مگر به همین صورت. بعد فرمود: اگر مایلی تو را به همین حالت باقی گذارم و حساب تو با خدا است و اگر می خواهی بهشت را برایت ضمانت کنم باید به صورت اول برگردی. عرض کردم: آقا! علاقه ای به دیدن این مردم شکل برگشته ندارم، مرا به حال اول برگردان! چیزی را نمی توان با بهشت معاوضه کرد. پس دست بر روی چشمم کشید و به حالت اول برگشتم. - . خرائج و جرائح -

**[ترجمه]

«4»

قب، المناقب لابن شهرآشوب سَلْمَانُ شَلَقَانُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ کَانَتْ لَهُ خُئُولَةٌ فِی بَنِی مَخْزُومٍ وَ إِنَّ شَابّاً مِنْهُمْ أَتَاهُ فَقَالَ یَا خَالِ إِنَّ أَخِی وَ تِرْبِی (4) مَاتَ وَ قَدْ حَزِنْتُ عَلَیْهِ حُزْناً شَدِیداً فَقَالَ لَهُ تَشْتَهِی أَنْ تَرَاهُ قَالَ نَعَمْ

ص: 30


1- فی نسخة: یصیحون إلی اللّه.
2- الخرائج و الجرائح:.
3- الخرائج و الجرائح:.
4- الترب: القرین و النظیر، عربا أترابا ای امثالا و اقرانا.

قَالَ فَأَرِنِی قَبْرَهُ فَخَرَجَ وَ تَقَنَّعَ بِرِدَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الْمُسْتَجَابِ فَلَمَّا انْتَهَی إِلَی الْقَبْرِ تَکَلَّمَ بِشَفَتَیْهِ ثُمَّ رَکَضَهُ بِرِجْلِهِ فَخَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ وَ هُوَ یَقُولُ ومیکا بِلِسَانِ الْفُرْسِ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ علیه السلام أَ لَمْ تَمُتْ وَ أَنْتَ رَجُلٌ مِنَ الْعَرَبِ فَقَالَ بَلَی وَ لَکِنَّا مِتْنَا عَلَی سُنَّةِ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ فَانْقَلَبَتْ أَلْسِنَتُنَا (1).

**[ترجمه]مناقب آل ابی طالب: سلمان شلقان گفت: از حضرت صادق علیه السّلام شنیدم که می فرمود: امیرالمؤمنین علیه السّلام در قبیله بنی مخزوم دایی هایی داشت. یکی از جوانان آنها خدمت علی علیه السّلام رسید و گفت: دایی جان! برادر و رفیقی داشتم که از دنیا رفته و خیلی از مردن او ناراحت و اندوهگین شده ام. فرمود: مایلی او را مشاهده کنی؟ عرض کرد: آری.

ص: 30

فرمود: قبر او را به من نشان ده. امام علیه السّلام ردای پیامبر صلّی الله علیه و آله به نام «مستجاب» را بر خود پیچید و از خانه خارج شد. همین که به قبر رسید، لب­هایش به سخنانی حرکت کرد. بعد با پای مبارک خود بر زمین زد. آن جوان در حالی که به زبان فارسی می گفت «ومیکا» از قبر خارج شد. امام علی علیه السّلام به او فرمود: مگر تو وقتی مردی، عرب زبان نبودی؟! عرض کرد: چرا، ولی با سنت و روش فلانی و فلانی از دنیا رفتم و به همین جهت زبانم برگشت. - . مناقب آل ابی طالب 2 : 164 -

**[ترجمه]

فائدة

قال الشیخ المفید فی کتاب المسائل فأما ظهور المعجزات علی الأئمة و الأعلام فإنه من الممکن الذی لیس بواجب عقلا و لا یمتنع قیاسا و قد جاءت بکونه منهم علیهم السلام الأخبار علی التظاهر و الانتشار فقطعت علیه من جهة السمع و صحیح الآثار و معی فی هذا الباب جمهور أهل الإمامة و بنو نوبخت تخالف فیه و تأباه.

و کثیر من المنتمین إلی الإمامیة یوجبونه عقلا کما یوجبونه للأنبیاء علیهم السلام و المعتزلة بأسرها علی خلافنا جمیعا فیه سوی ابن الإخشید و من تبعه فإنهم یذهبون فیه إلی الجواز و أصحاب الحدیث کافة تجوزه لکل صالح من أهل التقی و الإیمان.

ثم قال القول فی ظهور المعجزات علی المعصومین من الخاصة و السفراء و الأبواب.

**[ترجمه]شیخ مفید در کتاب «مسائل» نوشته است: ظهور معجزات از ائمه علیهم السّلام و بزرگان امکان دارد و از نظر عقل نه لازم است و نه ممتنع، و اخبار زیادی از ائمه علیهم السّلام در این مورد رسیده که شک و تردیدی به جای نمی گذارد و من به آن قطع دارم. به اضافه این که جمهور امامیه نیز بر این مطلب اعتقاد دارند. فقط بنی نوبخت مخالف هستند و انکار می نمایند و بسیاری از کسانی که به امامیه نسبت دارند، ظهور معجزه را از امام واجب می دانند، چنان چه در مورد انبیاء لازم می دانند، اما تمام معتزلیان با ما مخالفند، به جز «ابن اخشید» و پیروانش. آنها ظهور معجزه را جایز می دانند، اما اصحاب حدیث و اخباریان همه معجزه را برای هر فرد صالح از پرهیزکاران و مؤمنین جایز می دانند. سپس می نویسد: سخن درباره ظهور معجزه از معصومان از امامیه و سفراء و نواب.

**[ترجمه]

و أقول

إن ذلک جائز لا یمنع منه عقل و لا سنة و لا کتاب و هو مذهب جماعة من مشایخ الإمامیة و إلیه یذهب ابن الإخشید من المعتزلة و أصحاب الحدیث فی الصالحین الأبرار و بنو نوبخت من الإمامیة یمتنعون من ذلک و یوافقون المعتزلة فی الخلاف علینا فیه و یجامعهم علی ذلک الزیدیة و الخوارج المارقة من الإسلام انتهی کلامه رفع الله مقامه.

و لعل مراده رحمه الله بالمعصوم هنا غیر المعنی المصطلح و الحق أن المعجزات الجاریة علی أیدی غیر الأئمة علیهم السلام من أصحابهم و نوابهم إنما هی معجزاتهم علیهم السلام تظهر علی أیدی أولئک السفراء لبیان صدقهم و کلامه رحمه الله أیضا لا یأبی عن ذلک و مذهب النوبختیة هنا فی غایة السخافة و الغرابة.

ص: 31


1- مناقب آل أبی طالب 2: 164.

**[ترجمه]این مطلب نیز جایز است و عقل و کتاب و سنت مانع آن نیست و این نظر گروهی از بزرگان شیعه است. ابن اخشید از معتزلیان نیز همین عقیده را دارد، اخباری ها درباره مردمان صالح و پاک هم جایز می دانند. اما بنی نوبخت از امامیه، این مطلب را جایز نمی دانند و در مورد مخالفت با ما امامیه در این باره، موافق معتزلیان هستند. زیدی ها و خوارج منحرف از اسلام نیز با آنها موافق هستند .

(پایان کلام شیخ مفید) شاید منظور مرحوم مفید از معصوم در اینجا، غیر از معنای مصطلح باشد و واقع مطلب این است که درباره ظهور معجزه از غیر ائمه علیهم السّلام، مثل اصحاب و نواب آنها باید گفت که معجزه از ائمه علیهم السّلام است که به دست سفیران جاری می شود تا گواه صدق ایشان باشد. گفتار شیخ مفید هم با این توضیح مخالف نبود، اما نظر نوبختی ها در این مورد بسیار بعید و بیجا است .

ص: 31

**[ترجمه]

باب 14 أنهم علیهم السلام سخّر لهم السحاب و یسّر لهم الأسباب

الأخبار

«1»

ختص، الإختصاص ابْنُ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنِ الْقَصِیرِ قَالَ: ابْتَدَأَنِی أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام فَقَالَ أَمَا إِنَّ ذَا الْقَرْنَیْنِ قَدْ خُیِّرَ السَّحَابَتَیْنِ فَاخْتَارَ الذَّلُولَ وَ ذَخَرَ لِصَاحِبِکُمُ الصَّعْبَ فَقُلْتُ وَ مَا الصَّعْبُ فَقَالَ مَا کَانَ مِنْ سَحَابٍ فِیهِ رَعْدٌ وَ صَاعِقَةٌ وَ بَرْقٌ فَصَاحِبُکُمْ یَرْکَبُهُ أَمَا إِنَّهُ سَیَرْکَبُ السَّحَابَ وَ یَرْقَی فِی الْأَسْبَابِ أَسْبَابِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ السَّبْعِ خَمْسٌ عَوَامِرُ وَ ثِنْتَانِ خَرَابٌ (1).

ختص، الإختصاص ابن عیسی عن ابن سنان عن القماط و أبی سلام الحناط عن سورة بن کلیب عن أبی جعفر علیه السلام مثله (2).

**[ترجمه]اختصاص: قصیر گفت: حضرت باقر علیه السّلام به من ابتداء فرمود: در اختیار ذوالقرنین دو نوع ابر قرار دادند، او ابر نرم را اختیار کرد و برای امام شما ابر سخت را گذاشت. عرض کردم: ابر سخت چیست؟ فرمود: ابری که در آن رعد و برق و صاعقه است که امام شما سوار آن می شود، اما او به زودی سوار ابرها می شود و بر اسباب تسلط خواهد یافت، اسباب آسمان ها و زمین های هفتگانه که پنج زمین آن آباد است و دو زمین خراب. - . اختصاص: 199 -

اختصاص: سورة بن کلیب از امام باقر علیه السّلام همین روایت را نقل کرده است. - . اختصاص: 199 -

**[ترجمه]

«2»

ختص، الإختصاص ابْنُ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ أَوْ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ عَلِیّاً علیه السلام مَلَکَ مَا فَوْقَ الْأَرْضِ وَ مَا تَحْتَهَا فَعُرِضَتْ لَهُ سَحَابَتَانِ إِحْدَاهُمَا الصَّعْبَةُ وَ الْأُخْرَی الذَّلُولُ وَ کَانَ فِی الصَّعْبَةِ مُلْکُ مَا تَحْتَ الْأَرْضِ وَ فِی الذَّلُولِ مُلْکُ مَا فَوْقَ الْأَرْضِ فَاخْتَارَ الصَّعْبَةَ عَلَی الذَّلُولِ فَدَارَتْ بِهِ سَبْعُ أَرَضِینَ فَوَجَدَ ثَلَاثاً خَرَاباً وَ أَرْبَعَةً عَوَامِرَ (3).

**[ترجمه]اختصاص: ابو بصیر از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که فرمود: حضرت علی مالک روی زمین و زیر زمین بود و دو ابر برایش آشکار شد، یکی سخت و دیگری نرم. در ابر سخت ملک زیر زمین و در ابر نرم ملک بالای زمین بود. علی علیه السّلام ابر سخت را انتخاب کرد. آن ابر علی علیه السّلام را در هفت زمین گردانید، سه زمین را خراب و چهار زمین را آباد یافت. - . اختصاص: 199 -

**[ترجمه]

«3»

ختص، الإختصاص إِبْرَاهِیمُ بْنُ هَاشِمٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ الْخَزَّازِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ أَوْ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ عَلِیّاً علیه السلام حِینَ خُیِّرَ مُلْکَ مَا فَوْقَ الْأَرْضِ وَ مَا تَحْتَهَا عُرِضَتْ لَهُ سَحَابَتَانِ إِلَی آخِرِ الْخَبَرِ (4).

**[ترجمه]اختصاص: ابو بصیر یا شخص دیگری از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که فرمود: وقتی علی علیه السّلام بین اختیار ملک روی زمین و زیر آن مخیر شد، دو ابر برای او آشکار شد... تا آخر خبر. - . اختصاص: 327 -

**[ترجمه]

«4»

ختص، الإختصاص الْمُعَلَّی عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ

ص: 32


1- الاختصاص: 199.
2- الاختصاص: 199.
3- الاختصاص: 199.
4- الاختصاص: 327.

مِهْرَانَ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَأَرْعَدَتِ السَّمَاءُ وَ أَبْرَقَتْ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ أَمَا إِنَّهُ مَا کَانَ مِنْ هَذَا الرَّعْدِ وَ مِنْ هَذَا الْبَرْقِ فَإِنَّهُ مِنْ أَمْرِ صَاحِبِکُمْ قُلْتُ مَنْ صَاحِبُنَا قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام (1).

**[ترجمه]اختصاص: سماعة

ص: 32

بن مهران گفت: خدمت حضرت صادق علیه السّلام بودم. صدای رعد در آسمان بلند شد و برقی زد. آن جناب فرمود: آنچه از رعد و برق در این ابر مشاهده کردید، از دستور امام شما است. عرض کردم: منظورتان کیست؟ فرمود: امیرالمؤمنین علیه السّلام. - . اختصاص: 327 -

**[ترجمه]

«5»

أَقُولُ قَالَ الشَّیْخُ حَسَنُ بْنُ سُلَیْمَانَ رَحِمَهُ اللَّهُ فِی کِتَابِ الْمُحْتَضَرِ، رَوَی (2) بَعْضُ عُلَمَاءِ الْإِمَامِیَّةِ فِی کِتَابِ مَنْهَجِ التَّحْقِیقِ إِلَی سَوَاءِ الطَّرِیقِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِیِّ قَالَ: کُنْتُ أَنَا وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ علیهما السلام وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَنَفِیَّةِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی بَکْرٍ وَ عَمَّارُ بْنُ یَاسِرٍ وَ الْمِقْدَادُ بْنُ الْأَسْوَدِ الْکِنْدِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَقَالَ لَهُ ابْنُهُ الْحَسَنُ علیه السلام یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ إِنَّ سُلَیْمَانَ بْنَ دَاوُدَ علیه السلام سَأَلَ رَبَّهُ مُلْکاً لَا یَنْبَغِی لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ فَأَعْطَاهُ ذَلِکَ فَهَلْ مَلَکْتَ مِمَّا مَلَکَ (3) سُلَیْمَانُ بْنُ دَاوُدَ شَیْئاً فَقَالَ علیه السلام وَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ إِنَّ سُلَیْمَانَ بْنَ دَاوُدَ سَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ الْمُلْکَ فَأَعْطَاهُ وَ إِنَّ أَبَاکَ مَلَکَ مَا لَمْ یَمْلِکْهُ بَعْدَ جَدِّکَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَحَدٌ قَبْلَهُ وَ لَا یَمْلِکُهُ أَحَدٌ بَعْدَهُ فَقَالَ الْحَسَنُ (4) نُرِیدُ تُرِینَا مِمَّا فَضَّلَکَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ مِنَ الْکَرَامَةِ فَقَالَ علیه السلام أَفْعَلُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَامَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ تَوَضَّأَ وَ صَلَّی رَکْعَتَیْنِ وَ دَعَا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِدَعَوَاتٍ لَمْ نَفْهَمْهَا ثُمَّ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَی جِهَةِ الْمَغْرِبِ فَمَا کَانَ بِأَسْرَعَ مِنْ أَنْ جَاءَتْ سَحَابَةٌ فَوَقَفَتْ عَلَی الدَّارِ وَ إِلَی جَانِبِهَا سَحَابَةٌ أُخْرَی فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام أَیَّتُهَا السَّحَابَةُ اهْبِطِی بِإِذْنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَهَبَطَتْ وَ هِیَ تَقُولُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ وَ أَنَّکَ خَلِیفَتُهُ (5) وَ وَصِیُّهُ مَنْ شَکَّ فِیکَ فَقَدْ هَلَکَ وَ مَنْ تَمَسَّکَ بِکَ سَلَکَ سَبِیلَ النَّجَاةِ قَالَ- ثُمَّ انْبَسَطَتِ السَّحَابَةُ إِلَی الْأَرْضِ حَتَّی کَأَنَّهَا بِسَاطٌ مَوْضُوعٌ فَقَالَ أَمِیرُ

ص: 33


1- الاختصاص: 327.
2- هذا حدیث مرسل مرویّ عن کتاب مجهول منفرد به و فیه غرابة شدیدة.
3- فی المصدر: ما ملک.
4- فی المصدر: فقال له الحسن.
5- فی المصدر: و انک خلیفة اللّه.

الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام اجْلِسُوا عَلَی الْغَمَامَةِ فَجَلَسْنَا وَ أَخَذْنَا مَوَاضِعَنَا فَأَشَارَ إِلَی السَّحَابَةِ الْأُخْرَی فَهَبَطَتْ وَ هِیَ تَقُولُ کَمَقَالَةِ الْأُولَی وَ جَلَسَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام عَلَیْهَا مُفْرَدَةً (1) ثُمَّ تَکَلَّمَ بِکَلَامٍ وَ أَشَارَ إِلَیْهَا بِالْمَسِیرِ نَحْوَ الْمَغْرِبِ وَ إِذَا بِالرِّیحِ قَدْ دَخَلَتْ تَحْتَ السَّحَابَتَیْنِ فَرَفَعَتْهُمَا رَفْعاً رَفِیقاً فَتَأَمَّلْتُ نَحْوَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ إِذَا بِهِ عَلَی کُرْسِیٍّ وَ النُّورُ یَسْطَعُ مِنْ وَجْهِهِ یَکَادُ یَخْطَفُ الْأَبْصَارَ فَقَالَ الْحَسَنُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ إِنَّ سُلَیْمَانَ بْنَ دَاوُدَ کَانَ مُطَاعاً بِخَاتَمِهِ وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ بِمَا ذَا یُطَاعُ فَقَالَ علیه السلام أَنَا عَیْنُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ أَنَا لِسَانُ اللَّهِ النَّاطِقُ فِی خَلْقِهِ أَنَا نُورُ اللَّهِ الَّذِی لَا یُطْفَأُ أَنَا بَابُ اللَّهِ الَّذِی یُؤْتَی مِنْهُ وَ حُجَّتُهُ عَلَی عِبَادِهِ ثُمَّ قَالَ أَ تُحِبُّونَ أَنْ أُرِیَکُمْ خَاتَمَ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ قُلْنَا نَعَمْ فَأَدْخَلَ یَدَهُ إِلَی جَیْبِهِ فَأَخْرَجَ خَاتَماً مِنْ ذَهَبٍ فَصُّهُ مِنْ یَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ عَلَیْهِ مَکْتُوبٌ مُحَمَّدٌ وَ عَلِیٌّ قَالَ سَلْمَانُ فَتَعَجَّبْنَا مِنْ ذَلِکَ فَقَالَ مِنْ أَیِّ شَیْ ءٍ تَعْجَبُونَ وَ مَا الْعَجَبُ مِنْ مِثْلِی أَنَا أُرِیکُمُ الْیَوْمَ مَا لَمْ تَرَوْهُ أَبَداً (2) فَقَالَ الْحَسَنُ أُرِیدُ تُرِینِی (3) یَأْجُوجَ وَ مَأْجُوجَ وَ السَّدَّ الَّذِی بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُمْ فَسَارَتِ الرِّیحُ تَحْتَ السَّحَابَةِ (4) فَسَمِعْنَا لَهَا دَوِیّاً کَدَوِیِّ الرَّعْدِ وَ عَلَتْ فِی الْهَوَاءِ وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَقْدُمُنَا حَتَّی انْتَهَیْنَا إِلَی جَبَلٍ شَامِخٍ فِی الْعُلُوِّ وَ إِذَا شَجَرَةٌ جَافَّةٌ قَدْ تَسَاقَطَتْ أَوْرَاقُهَا وَ جَفَّتْ أَغْصَانُهَا فَقَالَ الْحَسَنُ مَا بَالُ هَذِهِ الشَّجَرَةِ قَدْ یَبِسَتْ فَقَالَ علیه السلام سَلْهَا فَإِنَّهَا تُجِیبُکَ فَقَالَ الْحَسَنُ أَیَّتُهَا الشَّجَرَةُ مَا بَالُکِ قَدْ حَدَثَ بِکِ مَا نَرَاهُ مِنَ الْجَفَافِ فَلَمْ تُجِبْهُ فَقَالَ

ص: 34


1- فی المصدر: فجلس أمیر المؤمنین علیه السّلام علیها منفردة.
2- فی المصدر: ما لا ترون ابدا.
3- فی المصدر: أرید أن ترینی.
4- فی المصدر: فسارت السحابة فوق الریح.

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام بِحَقِّی عَلَیْکِ إِلَّا مَا أَجَبْتِیهِ (1) قَالَ الرَّاوِی وَ اللَّهِ لَقَدْ سَمِعْتُهَا وَ هِیَ تَقُولُ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ یَا وَصِیَّ رَسُولِ اللَّهِ وَ خَلِیفَتَهُ ثُمَّ قَالَتْ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام کَانَ یَجِیئُنِی فِی کُلِّ لَیْلَةٍ وَقْتَ السَّحَرِ وَ یُصَلِّی عِنْدِی رَکْعَتَیْنِ وَ یُکْثِرُ مِنَ التَّسْبِیحِ فَإِذَا فَرَغَ مِنْ دُعَائِهِ جَاءَتْهُ غَمَامَةٌ بَیْضَاءُ یُنْفَخُ مِنْهَا رِیحُ الْمِسْکِ وَ عَلَیْهَا کُرْسِیٌّ فَیَجْلِسُ فَتَسِیرُ بِهِ (2) وَ کُنْتُ أَعِیشُ بِبَرَکَتِهِ فَانْقَطَعَ عَنِّی مُنْذُ أَرْبَعِینَ یَوْماً فَهَذَا سَبَبُ مَا تَرَاهُ مِنِّی فَقَامَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ صَلَّی رَکْعَتَیْنِ وَ مَسَحَ بِکَفِّهِ عَلَیْهَا فَاخْضَرَّتْ وَ عَادَتْ إِلَی حَالِهَا وَ أَمَرَ الرِّیحَ (3) فَسَارَتْ بِنَا وَ إِذَا نَحْنُ بِمَلَکٍ یَدُهُ فِی الْمَغْرِبِ وَ الْأُخْرَی بِالْمَشْرِقِ (4) فَلَمَّا نَظَرَ الْمَلَکُ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ أَرْسَلَهُ بِالْهُدی وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ وَصِیُّهُ وَ خَلِیفَتُهُ حَقّاً وَ صِدْقاً فَقُلْنَا یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَنْ هَذَا الَّذِی یَدُهُ فِی الْمَغْرِبِ وَ الْأُخْرَی بِالْمَشْرِقِ (5) فَقَالَ علیه السلام هَذَا الْمَلَکُ الَّذِی وَکَّلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِظُلْمَةِ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ لَا یَزُولُ (6) إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ أَمْرَ الدُّنْیَا إِلَیَّ وَ إِنَّ أَعْمَالَ الْخَلْقِ تُعْرَضُ فِی کُلِّ یَوْمٍ عَلَیَّ ثُمَّ تُرْفَعُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ سِرْنَا حَتَّی وَقَفْنَا عَلَی سَدِّ یَأْجُوجَ وَ مَأْجُوجَ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ لِلرِّیحِ اهْبِطِی بِنَا مِمَّا یَلِی هَذَا الْجَبَلَ وَ أَشَارَ بِیَدِهِ إِلَی جَبَلٍ شَامِخٍ فِی الْعُلُوِّ وَ هُوَ جَبَلُ الْخَضِرِ علیه السلام فَنَظَرْنَا إِلَی السَّدِّ وَ إِذَا ارْتِفَاعُهُ مَدُّ الْبَصَرِ وَ هُوَ أَسْوَدُ

ص: 35


1- فی المصدر: ما أجبته.
2- فی المصدر: فیجلس علیه و تسیر به.
3- فی المصدر: ثم أمر به.
4- فی المصدر: و اخری فی المشرق.
5- فی المصدر: و اخری فی المشرق.
6- فی المصدر: و کله اللّه عزّ و جلّ باللیل و النهار فلا یزول.

کَقِطْعَةِ لَیْلٍ دَامِسٍ (1) یَخْرُجُ مِنْ أَرْجَائِهِ الدُّخَانُ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَنَا صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ عَلَی هَؤُلَاءِ الْعَبِیدِ قَالَ سَلْمَانُ فَرَأَیْتُ أَصْنَافاً ثَلَاثَةً طُولُ أَحَدِهِمْ (2) مِائَةٌ وَ عِشْرُونَ ذِرَاعاً وَ الثَّانِی طُولُ کُلِّ وَاحِدٍ سَبْعُونَ (3) ذِرَاعاً وَ الثَّالِثُ یَفْرُشُ أَحَدَ أُذُنَیْهِ تَحْتَهُ وَ الْأُخْرَی یَلْتَحِفُ بِهِ ثُمَّ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام أَمَرَ الرِّیحَ فَسَارَتْ بِنَا إِلَی جَبَلِ قَافٍ فَانْتَهَیْتُ (4) إِلَیْهِ وَ إِذَا هُوَ مِنْ زُمُرُّدَةٍ خَضْرَاءَ وَ عَلَیْهَا (5) مَلَکٌ عَلَی صُورَةِ النَّسْرِ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ الْمَلَکُ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا وَصِیَّ رَسُولِ اللَّهِ وَ خَلِیفَتَهُ أَ تَأْذَنُ لِی فِی الْکَلَامِ فَرَدَّ عَلَیْهِ السَّلَامَ وَ قَالَ لَهُ إِنْ شِئْتَ تَکَلَّمْ وَ إِنْ شِئْتَ أَخْبَرْتُکَ عَمَّا تَسْأَلُنِی عَنْهُ فَقَالَ الْمَلَکُ بَلْ تَقُولُ أَنْتَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ تُرِیدُ أَنْ آذَنَ لَکَ أَنْ تَزُورَ الْخَضِرَ علیه السلام قَالَ نَعَمْ فَقَالَ علیه السلام قَدْ أَذِنْتُ لَکَ فَأَسْرَعَ الْمَلَکُ بَعْدَ أَنْ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ ثُمَّ تَمَشَّیْنَا (6) عَلَی الْجَبَلِ هُنَیْئَةً فَإِذَا بِالْمَلَکِ قَدْ عَادَ إِلَی مَکَانِهِ بَعْدَ زِیَارَةِ الْخَضِرِ علیه السلام فَقَالَ سَلْمَانُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ رَأَیْتُ الْمَلَکَ مَا زَارَ الْخَضِرَ إِلَّا حِینَ أَخَذَ إِذْنَکَ فَقَالَ علیه السلام وَ الَّذِی (7) رَفَعَ السَّمَاءَ بِغَیْرِ عَمَدٍ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ رَامَ أَنْ یَزُولَ مِنْ مَکَانِهِ بِقَدْرِ نَفَسٍ وَاحِدٍ لَمَا زَالَ حَتَّی آذَنَ لَهُ وَ کَذَلِکَ یَصِیرُ حَالُ وَلَدِیَ الْحَسَنِ وَ بَعْدَهُ

ص: 36


1- أی شدید السواد، و الارجاء: النواحی.
2- فی المصدر: اصناما ثلاثة طول احدها.
3- فی المصدر: طوله أحد و سبعون، و الثالث مثله و لکنه یفرش احدی اذنیه.
4- فی المصدر: فانتهینا.
5- فی نسخة: من زمردة خضرة و علیه.
6- فی المصدر: ثم مشینا.
7- فی المصدر: ما زار حتّی اخذ الاذن فقال: یا سلمان و الذی.

الْحُسَیْنُ وَ تِسْعَةٌ (1) مِنْ وُلْدِ الْحُسَیْنِ تَاسِعُهُمْ قَائِمُهُمْ فَقُلْنَا مَا اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِقَافٍ فَقَالَ علیه السلام تَرْجَائِیلُ (2) فَقُلْنَا یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ کَیْفَ تَأْتِی کُلَّ لَیْلَةٍ إِلَی هَذَا الْمَوْضِعِ وَ تَعُودُ فَقَالَ کَمَا أَتَیْتُ بِکُمْ وَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ إِنِّی لَأَمْلِکُ مِنْ مَلَکُوتِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ مَا لَوْ عَلِمْتُمْ بِبَعْضِهِ لَمَا احْتَمَلَهُ جَنَانُکُمْ إِنَّ اسْمَ اللَّهِ الْأَعْظَمَ عَلَی اثْنَیْنِ وَ سَبْعِینَ حَرْفاً وَ کَانَ عِنْدَ آصَفَ بْنِ بَرْخِیَا حَرْفٌ وَاحِدٌ فَتَکَلَّمَ بِهِ فَخَسَفَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْأَرْضَ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ عَرْشِ بِلْقِیسَ حَتَّی تَنَاوَلَ السَّرِیرَ ثُمَّ عَادَتِ الْأَرْضُ کَمَا کَانَتْ أَسْرَعَ مِنْ طَرْفِ النَّظَرِ (3) وَ عِنْدَنَا نَحْنُ وَ اللَّهِ اثْنَانِ وَ سَبْعُونَ حَرْفاً وَ حَرْفٌ وَاحِدٌ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اسْتَأْثَرَ بِهِ (4) فِی عِلْمِ الْغَیْبِ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ عَرَفَنَا مَنْ عَرَفَنَا وَ أَنْکَرَنَا مَنْ أَنْکَرَنَا ثُمَّ قَامَ علیه السلام وَ قُمْنَا فَإِذَا نَحْنُ بِشَابٍّ فِی الْجَبَلِ یُصَلِّی بَیْنَ قَبْرَیْنِ فَقُلْنَا یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَنْ هَذَا الشَّابُّ فَقَالَ علیه السلام صَالِحٌ النَّبِیُّ فَقَالَ علیه السلام وَ هَذَانِ الْقَبْرَانِ لِأُمِّهِ وَ أَبِیهِ وَ إِنَّهُ یَعْبُدُ اللَّهَ بَیْنَهُمَا فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِ صَالِحٌ لَمْ یَتَمَالَکْ نَفْسَهُ حَتَّی بَکَی وَ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام ثُمَّ أَعَادَهَا إِلَی صَدْرِهِ وَ هُوَ یَبْکِی فَوَقَفَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام عِنْدَهُ حَتَّی فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ فَقُلْنَا لَهُ مَا بُکَاؤُکَ قَالَ صَالِحٌ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام کَانَ یَمُرُّ بِی عِنْدَ کُلِّ غَدَاةٍ فَیَجْلِسُ فَتَزْدَادُ عِبَادَتِی بِنَظَرِی إِلَیْهِ فَقُطِعَ ذَلِکَ (5) مُذْ عَشَرَةِ أَیَّامٍ فَأَقْلَقَنِی ذَلِکَ فَتَعَجَّبْنَا مِنْ ذَلِکَ فَقَالَ علیه السلام تُرِیدُونَ أَنْ أُرِیَکُمْ سُلَیْمَانَ بْنَ دَاوُدَ قُلْنَا نَعَمْ فَقَامَ وَ نَحْنُ مَعَهُ حَتَّی دَخَلَ بُسْتَاناً مَا رَأَیْنَا أَحْسَنَ مِنْهُ وَ فِیهِ مِنْ جَمِیعِ الْفَوَاکِهِ وَ الْأَعْنَابِ وَ أَنْهَارُهُ

ص: 37


1- فی المصدر: ولدی الحسن بعدی ثمّ الحسین بعده ثمّ تسعة.
2- فی المصدر: برجائیل.
3- فی المصدر: من طرفة عین.
4- فی المصدر: و حرف واحد استأثر اللّه.
5- فی المصدر: فانقطع عنی مدة عشرة أیّام.

تَجْرِی وَ الْأَطْیَارُ یَتَجَاوَبْنَ (1) عَلَی الْأَشْجَارِ فَحِینَ رَأَتْهُ (2) الْأَطْیَارُ أَتَتْ تُرَفْرِفُ حَوْلَهُ حَتَّی تَوَسَّطْنَا الْبُسْتَانَ وَ إِذَا سَرِیرٌ عَلَیْهِ شَابٌّ مُلْقًی عَلَی ظَهْرِهِ وَاضِعٌ یَدَهُ عَلَی صَدْرِهِ فَأَخْرَجَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام الْخَاتَمَ مِنْ جَیْبِهِ وَ جَعَلَهُ فِی إِصْبَعِ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ فَنَهَضَ قَائِماً وَ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ وَصِیَّ رَسُولِ رَبِّ الْعَالَمِینَ أَنْتَ وَ اللَّهِ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ وَ الْفَارُوقُ الْأَعْظَمُ قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَمَسَّکَ بِکَ وَ قَدْ خَابَ وَ خَسِرَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْکَ وَ إِنِّی سَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ فَأُعْطِیتُ ذَلِکَ الْمُلْکَ قَالَ سَلْمَانُ فَلَمَّا سَمِعْنَا (3) کَلَامَ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ لَمْ أَتَمَالَکْ نَفْسِی حَتَّی وَقَعْتُ عَلَی أَقْدَامِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام أُقَبِّلُهَا وَ حَمِدْتُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی جَزِیلِ عَطَائِهِ بِهِدَایَتِهِ إِلَی وَلَایَةِ أَهْلِ الْبَیْتِ الَّذِینَ أَذْهَبَ اللَّهُ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهَّرَهُمْ تَطْهِیراً وَ فَعَلَ (4) أَصْحَابِی کَمَا فَعَلْتُ ثُمَّ سَأَلْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَا وَرَاءَ قَافٍ قَالَ علیه السلام وَرَاءَهُ مَا لَا یَصِلُ إِلَیْکُمْ عِلْمُهُ فَقُلْنَا تَعْلَمُ (5) ذَلِکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ فَقَالَ علیه السلام عِلْمِی بِمَا وَرَاءَهُ کَعِلْمِی بِحَالِ هَذِهِ الدُّنْیَا وَ مَا فِیهَا وَ إِنِّی الْحَفِیظُ الشَّهِیدُ عَلَیْهَا بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ کَذَلِکَ الْأَوْصِیَاءُ مِنْ وُلْدِی بَعْدِی ثُمَّ قَالَ علیه السلام إِنِّی لَأَعْرَفُ بِطُرُقِ السَّمَاوَاتِ مِنْ طُرُقِ الْأَرْضِ نَحْنُ الِاسْمُ الْمَخْزُونُ الْمَکْنُونُ نَحْنُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی الَّتِی إِذَا سُئِلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا أَجَابَ نَحْنُ الْأَسْمَاءُ الْمَکْتُوبَةُ عَلَی الْعَرْشِ وَ لِأَجْلِنَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ السَّمَاءَ (6) وَ الْأَرْضَ وَ الْعَرْشَ وَ الْکُرْسِیَّ وَ الْجَنَّةَ وَ النَّارَ وَ مِنَّا تَعَلَّمَتِ الْمَلَائِکَةُ التَّسْبِیحَ وَ التَّقْدِیسَ وَ التَّوْحِیدَ

ص: 38


1- فی المصدر: تجری فیه الأنهار و تتجاوب الاطیار.
2- فی المصدر: فلما رأته.
3- فی المصدر: فلما سمعت. و فیه: فلم املک نفسی ان وقعت.
4- فی المصدر: ففعل و فیه: ثم سألنا.
5- فی المصدر: أتعلم.
6- فی المصدر: السماوات.

وَ التَّهْلِیلَ وَ التَّکْبِیرَ وَ نَحْنُ الْکَلِمَاتُ الَّتِی تَلَقَّاهَا آدَمُ مِنْ رَبِّهِ فَتابَ عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ أَ تُرِیدُونَ أَنْ أُرِیَکُمْ عَجَباً قُلْنَا نَعَمْ قَالَ غُضُّوا أَعْیُنَکُمْ فَفَعَلْنَا ثُمَّ قَالَ افْتَحُوهَا فَفَتَحْنَاهَا فَإِذَا نَحْنُ بِمَدِینَةٍ مَا رَأَیْنَا أَکْبَرَ مِنْهَا الْأَسْوَاقُ فِیهَا قَائِمَةٌ (1) وَ فِیهَا أُنَاسٌ مَا رَأَیْنَا أَعْظَمَ مِنْ خَلْقِهِمْ عَلَی طُولِ النَّخْلِ قُلْنَا یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَنْ هَؤُلَاءِ قَالَ بَقِیَّةُ قَوْمِ عَادٍ کُفَّارٌ لَا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَحْبَبْتُ أَنْ أُرِیَکُمْ إِیَّاهُمْ وَ هَذِهِ الْمَدِینَةَ وَ أَهْلَهَا أُرِیدُ أَنْ أُهْلِکَهُمْ وَ هُمْ لَا یَشْعُرُونَ قُلْنَا یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ تُهْلِکُهُمْ (2) بِغَیْرِ حُجَّةٍ قَالَ لَا بَلْ بِحُجَّةٍ عَلَیْهِمْ فَدَنَا (3) مِنْهُمْ وَ تَرَاءَی لَهُمْ فَهَمُّوا أَنْ یَقْتُلُوهُ وَ نَحْنُ نَرَاهُمْ وَ هُمْ یَرَوْنَ (4) ثُمَّ تَبَاعَدَ عَنْهُمْ وَ دَنَا مِنَّا وَ مَسَحَ بِیَدِهِ عَلَی صُدُورِنَا وَ أَبْدَانِنَا وَ تَکَلَّمَ بِکَلِمَاتٍ لَمْ نَفْهَمْهَا وَ عَادَ إِلَیْهِمْ ثَانِیَةً حَتَّی صَارَ بِإِزَائِهِمْ وَ صَعِقَ فِیهِمْ صَعْقَهً قَالَ سَلْمَانُ- لَقَدْ ظَنَنَّا أَنَّ الْأَرْضَ قَدِ انْقَلَبَتْ وَ السَّمَاءَ قَدْ سَقَطَتْ وَ أَنَّ الصَّوَاعِقَ مِنْ فِیهِ قَدْ خَرَجَتْ فَلَمْ یَبْقَ مِنْهُمْ (5) فِی تِلْکَ السَّاعَةِ أَحَدٌ قُلْنَا (6) یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَا صَنَعَ اللَّهُ بِهِمْ قَالَ هَلَکُوا وَ صَارُوا کُلُّهُمْ إِلَی النَّارِ قُلْنَا هَذَا مُعْجِزٌ مَا رَأَیْنَا وَ لَا سَمِعْنَا بِمِثْلِهِ فَقَالَ علیه السلام أَ تُرِیدُونَ أَنْ أُرِیَکُمْ أَعْجَبَ مِنْ ذَلِکَ فَقُلْنَا لَا نُطِیقُ بِأَسْرِنَا عَلَی احْتِمَالِ شَیْ ءٍ آخَرَ (7) فَعَلَی مَنْ لَا یَتَوَالاکَ وَ (لَا) یُؤْمِنُ بِفَضْلِکَ وَ عَظِیمِ قَدْرِکَ عَلَی اللَّهِ (8)

ص: 39


1- فی المصدر: فاذا نحن فی مدینة. و فیه: فیها اسواق قائمة.
2- فی المصدر: أ تهلکهم.
3- فی المصدر: ثم دنا.
4- فی المصدر: و هم لا یروننا.
5- فی المصدر: قد انقلبت بنا و السماء قد سقطت علینا و ظننا أن الصواعق قد خرجت من فیه فأهلکوا و لم یبق منهم.
6- فی المصدر: فقلنا.
7- فی المصدر: لا نطیق احتمال شی ء آخر.
8- فی المصدر: عند اللّه.

عَزَّ وَ جَلَّ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ لَعْنَةُ اللَّاعِنِینَ وَ الْمَلَائِکَةِ (1) وَ الْخَلْقِ أَجْمَعِینَ إِلَی یَوْمِ الدِّینِ ثُمَّ سَأَلْنَا (2) الرُّجُوعَ إِلَی أَوْطَانِنَا فَقَالَ أَفْعَلُ ذَلِکَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَأَشَارَ (3) إِلَی السَّحَابَتَیْنِ فَدَنَتَا مِنَّا فَقَالَ علیه السلام خُذُوا مَوَاضِعَکُمْ فَجَلَسْنَا عَلَی سَحَابَةٍ (4) وَ جَلَسَ علیه السلام عَلَی الْأُخْرَی وَ أَمَرَ الرِّیحَ فَحَمَلَتْنَا حَتَّی صِرْنَا فِی الْجَوِّ وَ رَأَیْنَا الْأَرْضَ کَالدِّرْهَمِ ثُمَّ حَطَّتْنَا فِی دَارِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام فِی أَقَلَّ مِنْ طَرْفِ النَّظَرِ (5) وَ کَانَ وُصُولُنَا إِلَی الْمَدِینَةِ وَقْتَ الظُّهْرِ وَ الْمُؤَذِّنُ یُؤَذِّنُ وَ کَانَ خُرُوجُنَا مِنْهَا وَقْتَ عَلَتِ الشَّمْسُ (6) فَقُلْنَا بِاللَّهِ الْعَجَبُ کُنَّا فِی جَبَلِ قَافٍ مَسِیرَةَ خَمْسِ سِنِینَ وَ عُدْنَا فِی خَمْسِ سَاعَاتٍ مِنَ النَّهَارِ (7) فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام لَوْ أَنَّنِی أَرَدْتُ أَنْ أَجُوبَ (8) الدُّنْیَا بِأَسْرِهَا وَ السَّمَاوَاتِ السَّبْعَ وَ أَرْجِعَ فِی أَقَلَّ مِنَ الطَّرْفِ لَفَعَلْتُ بِمَا عِنْدِی (9) مِنِ اسْمِ اللَّهِ الْأَعْظَمِ فَقُلْنَا یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْتَ وَ اللَّهِ الْآیَةُ الْعُظْمَی وَ الْمُعْجِزُ الْبَاهِرُ بَعْدَ أَخِیکَ وَ ابْنِ عَمِّکَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله (10).

أقول: هذا خبر غریب لم نره فی الأصول التی عندنا و لا نردّها و نردّ علمها إلیهم علیهم السلام.

ص: 40


1- فی المصدر: من الملائکة.
2- فی المصدر: ثم سألناه.
3- فی المصدر: ثم أشار.
4- فی المصدر: علی السحابة.
5- فی المصدر: من طرف عین.
6- فی المصدر: وقت ارتفاع الشمس فقلنا: باللّه.
7- المصدر خال عن قوله: من النهار.
8- أجاب البلاد. قطعها. و فی المصدر: أخرق الدنیا.
9- فی المصدر: من طرفة عین لفعلت لما عندی.
10- المحتضر : ٧١ ٧٦.

**[ترجمه]مؤلف: شیخ حسن بن سلیمان در کتاب محتضر می نویسد که بعضی از علمای شیعه، در کتاب «منهج التحقیق إلی سواء الطریق» به اسناد خود از سلمان فارسی نقل کرده اند - . این خبر مرسل است و از کتاب مجهولی روایت شده که فقط آن این خبر را ذکر نموده و در خبر غرابت شدیدی وجود دارد. -

که گفت: من با حسن و حسین علیهما السّلام و محمّد بن حنفیه و محمّد بن ابی بکر و عمار یاسر و مقداد بن اسود کندی رضی الله عنهم بودم. پسرش امام حسن علیه السّلام گفت: یا امیرالمؤمنین! سلیمان بن داود از خدا سلطنتی را خواست که شایسته احدی بعد از او نباشد، و خداوند به او عطا کرد. آیا شما از قدرت سلیمان چیزی داری؟ فرمود: قسم به آن کسی که دانه را شکافت و انسان را آفرید، سلیمان بن داود از خدا درخواست سلطنت کرد و به او عنایت نمود، ولی پدرت قدرتی دارد که احدی پس از جدّت پیامبر، نه از پیشینیان و نه آنهایی که خواهند آمد، دارای چنین قدرتی نبوده و نخواهند بود. امام حسن گفت: مایلیم از فضل و مقام خود که خداوند عنایت کرده به ما نشان دهی. فرمود: ان شاء اللَّه انجام می دهم. امیرالمؤمنین علیه السّلام از جای حرکت کرد، وضو گرفت، دو رکعت نماز خواند و مقداری دعا کرد که ما نفهمیدیم. سپس با دست به طرف مغرب اشاره کرد. طولی نکشید که ابری آمد و بر روی خانه قرار گرفت و در طرف دیگر خانه ابری دیگر وجود داشت. امیرالمؤمنین فرمود: ای ابر! با اجازه خدا پایین بیا! ابر پایین آمد، در حالی که می گفت: «اشهد انّ لا اله الّا اللَّه و انّ محمّدا رسول اللَّه و انک خلیفته و وصیه. تو جانشین پیامبر و وصی او هستی و هر کس که در این مورد شک کند، هلاک می شود و هر که چنگ به دامن تو زند، به راه نجات است.» گفت: آن گاه ابر بر زمین گسترده شد، به طوری که به صورت سفره ای گسترده می نمود. امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود:

ص: 33

روی ابر بنشینید! نشستیم و هر کدام جای خود را گرفتیم.حضرت به ابر دیگر اشاره کرد. آن ابر نیز پایین آمد و همان سخنان اوّلی را گفت. امیرالمؤمنین علیه السّلام تنها بر روی آن نشست و سخنی گفت و اشاره کرد که به طرف مغرب برود. ناگهان بادی وزید و زیر دو ابر زد و به آهستگی آنها را بلند کرد. من به امیرالمؤمنین علیه السّلام توجه کردم و دیدم روی تختی نشسته و نور از صورتش می درخشد، به طوری که چشم را خیره می کند. امام حسن گفت: یا امیرالمؤمنین! سلیمان بن داود به وسیله انگشتر خود اطاعت می شد، امیر المؤمنین با چه وسیله اطاعت می شود؟ فرمود: عین اللَّه در زمین و زبان گویای خدا در میان مردمم، من نور خاموش نشدنی خدایم، من درب به سوی خدایم و حجت او بر مردم. سپس فرمود: مایلید انگشتر سلیمان را به شما نشان دهم؟ گفتیم: آری. دست خود را در گریبان برد و انگشتری از نقره و از یاقوت قرمز بیرون آورد که بر آن نوشته بود «محمّد و علی.» سلمان گفت: ما از این مطلب در شگفت شدیم. فرمود: از چه تعجب می کنید؟ از مثل من تعجب نیست. من امروز چیزی را به شما نشان می دهم که تاکنون ندیده اید. امام حسن علیه السّلام عرض کرد: مایلم یاجوج و مأجوج و سدّی که بین ما و آنها است را نشانمان دهی. باد که در زیر ابر بود، به حرکت در آمد و صدایی مانند رعد شنیدیم و در هوا بالا رفت. امیرالمؤمنین علیه السّلام جلو ما بود تا به کوه بسیار بلندی رسیدیم. ناگاه درخت خشکی را دیدیم که برگ هایش ریخته بود و شاخه هایش خشک بود. امام حسن گفت: چرا این درخت خشک شده؟ فرمود: از او بپرس او به تو جواب خواهد داد. امام حسن گفت: ای درخت! تو را چه شده که چنین خشک شده ای؟ جواب نداد. امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود:

ص: 34

تو را به حق خود سوگند می دهم جواب او را بده! راوی گفت: به خدا قسم شنیدم که درخت می گفت «لبیک لبیک ای وصی پیامبر و جانشین او!» سپس گفت: ای ابا محمد! امیرالمؤمنین هر شب پیش من می آمد و هنگام سحر و دو رکعت نماز می خواند و خدا را زیاد تسبیح می کرد. وقتی از دعا فارغ می شد، ابری سفید می آمد که از آن بوی مشک می وزید و بر روی آن تختی قرار داشت بر آن می نشست. علی علیه السّلام را می برد و من به برکت آن جناب زندگی می کردم. چهل روز است که او از من جدا شده و این مطلب موجب خشکی من شده است. امیرالمؤمنین از جای حرکت کرد و دو رکعت نماز خواند و دست بر آن مالید. درخت سبز شد و به صورت اول برگشت. آن گاه به باد دستور داد و ما را به حرکت درآورد. ناگاه ملکی را دیدیم که دستش در مغرب و دست دیگرش در مشرق بود. همین که آن ملک امیرالمؤمنین را دید گفت: گواهی می دهم به لا اله الا اللَّه وحده لا شریک له و محمّد عبده و رسوله، خداوند او را برای هدایت و دین حق فرستاده تا دینش را بر تمام ادیان پیروز نماید، گرچه مشرکان نپسندند و گواهی می دهم که تو وصی و خلیفه واقعی او هستی. گفتیم: یا امیرالمؤمنین! این کیست که یک دستش در مغرب و دیگری در مشرق است؟ فرمود: این فرشته ای است که مأمور تاریکی شب و روز است پیوسته تا روز قیامت و خداوند امر دنیا را به من سپرده است. اعمال مردم هر روز بر من عرضه می شود بعد به جانب خدا بالا برده می شود. بعد رفتیم تا به سدّ یأجوج و مأجوج رسیدیم. امیرالمؤمنین علیه السّلام به باد فرمود: ما را پایین این کوه پایین بیاور! پس با دست اشاره به کوهی بسیار بلند کرد و آن کوه خضر علیه السّلام بود. سدّ را دیدیم به اندازه یک چشم انداز بلند بود و سیاه رنگ،

ص: 35

همچون شبی خیلی تاریک و از اطراف آن دود بیرون می آمد. امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: ای ابا محمّد! من صاحب این امر بر این بندگان هستم. سلمان گفت: من سه دسته را دیدم که طول قامت هر کدام از آنها صد و بیست ذراع بود و دسته دوم هفتاد ذراع و دسته سوم یک گوش خود را زیر خود فرش می کرد و گوش دیگر را روکش و لحاف خود قرار می داد. سپس امیرالمؤمنین علیه السّلام به باد دستور داد به جانب کوه قاف حرکت کند. به آنجا که رسیدیم، دیدیم کوه از زمرد سبز است و بر روی آن فرشته ای است به صورت عقاب. همین که فرشته امیرالمؤمنین علیه السّلام را دید، گفت: السّلام علیک یا وصیّ رسول اللَّه و خلیفته. اجازه می دهی من حرف بزنم؟ امام علیه السّلام جواب سلامش را داد و فرمود: اگر مایلی صحبت کن. در صورتی که بخواهی به تو می گویم که می خواهی چه سؤالی از من بکنی. فرشته گفت: تو بفرما یا امیرالمؤمنین! فرمود: می خواهی به تو اجازه دهم که به دیدن خضر علیه السّلام بروی. گفت: درست است. فرمود: به تو اجازه دادم. فرشته بعد از اینکه گفت «بسم اللَّه الرحمن الرحیم»، با سرعت حرکت کرد. سپس روی کوه مقداری راه رفتیم. چیزی نگذشت که فرشته بعد از زیارت خضر علیه السّلام به مکان خود برگشت. سلمان گفت: ای امیرالمؤمنین! گمان می کنم این فرشته خضر را زیارت نکرده بود تا شما به او اجازه ندادی. فرمود: قسم به آن خدایی که آسمان را بدون ستون برافراشته، اگر یکی از آنها تصمیم داشته باشد به قدر یک نفس کشیدن از جای خود تغییر محل دهد، تا من اجازه ندهم نخواهد رفت. حالِ پسرم حسن نیز چنین خواهد شد و بعد از او

ص: 36

حسین و نه نفر از اولاد حسین که نهمی آنها قائم ایشان است. عرض کردیم: اسم فرشته ای که مأمور قاف است چیست؟ فرمود: ترجائیل. - . در مصدر «برجائیل» آمده است. -

گفتیم: یا امیرالمؤمنین! شما هر شب چگونه به اینجا می آیی و برمی گردی؟ فرمود: همین طور که شما را آوردم. قسم به آن کسی که دانه را شکافت و انسان را آفرید، من از ملکوت آسمان ها و زمین آن قدر در اختیارم هست که اگر شما مقداری از آن مطلع شوید، تاب تحملش را ندارید. اسم اعظم خدا هفتاد و دو حرف است. در نزد آصف بن برخیا یک حرف بود و همان یک حرف را به زبان آورد و خداوند فاصله بین او و تخت بلقیس را فرو برد، به طوری که تخت را برداشت. بعد زمین سریع تر از یک چشم به هم زدن به صورت اولی برگشت. به خداوند سوگند در نزد ما هفتاد و دو حرف است. یک حرف دیگر هست که خداوند به خود اختصاص داده و در علم غیب است. و لا حول و لا قوة الّا باللَّه العلی العظیم. هر که ما را شناخت، شناخت و هر که منکر ما شد، منکر شد. سپس از جای حرکت کرد و ما هم حرکت کردیم. ناگاه جوانی را دیدیم که بین دو قبر مشغول نماز خواندن است. گفتیم: یا امیرالمؤمنین! این جوان کیست؟ فرمود: صالح پیامبر است. فرمود: این دو قبر متعلق به مادر و پدر اوست و او خدا را بین این دو قبر پرستش می کند. همین که چشم صالح به علی علیه السّلام افتاد، از گریه نتوانست خودداری کند و با دست به امیرالمؤمنین علیه السّلام اشاره کرد. سپس در حال گریه، دست خود را به طرف سینه اش برگرداند. امیرالمؤمنین علیه السّلام جلوی او ایستاد تا از نماز فارغ شد. گفتیم: چرا گریه کردی؟ صالح گفت: امیرالمؤمنین علیه السّلام هر روز صبح می آمد و می نشست و عبادت من با تماشای رخسار ایشان افزایش می یافت. مدت ده روز است که این دیدار من قطع شده و به همین جهت ناراحت شده ام. ما از این جریان تعجب کردیم. امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: مایلید به شما سلیمان بن داود را نشان بدهم؟ گفتیم: آری. از جای حرکت کرد و ما در خدمت آن جناب بودیم تا وارد بستانی شدیم که نیکوتر از آن ندیده بودیم. در آن باغ انواع میوه ها و انگور و نهرهای

ص: 37

جاری وجود داشت و پرندگان روی درخت ها به نغمه سرایی مشغول بودند. همین که پرنده ها آن جناب را مشاهده کردند، آمدند و اطراف ایشان پر زدند تا بالاخره به وسط باغ رسیدیم. ناگهان تختی را دیدیم که بر آن جوانی به پشت خوابیده و دست خود را روی سینه اش گذاشته بود. امیرالمؤمنین علیه السّلام انگشتر را از گریبان خارج نمود و آن را در انگشت سلیمان کرد. او از جای حرکت کرد و ایستاد و گفت: السّلام علیک یا امیرالمؤمنین و وصی پیامبر خدا! به خدا قسم تو صدیق اکبر و فاروق اعظمی. هر که چنگ به دامن تو زد رستگار شد و هر که از تو کناره گرفت، ناامید و زیانکار گردید. من از خداوند به حق شما اهل بیت درخواست نمودم و خداوند این قدرت را به من داد. سلمان گفت: من سخن سلیمان بن داود را که شنیدم نتوانستم خود را نگه دارم و خود را بر روی پاهای امیرالمؤمنین علیه السّلام انداختم و شروع به بوسه نمودم و خدای را سپاسگزاری کردم بر این نعمت بزرگی که نصیب من نموده به هدایت یافتن به ولایت اهل بیت که خداوند آنها را از آلودگی پاک و پاکیزه نموده. بقیه دوستان من نیز کار مرا انجام دادند. بعد من از امیرالمؤمنین علیه السّلام پرسیدم: پشت قاف چیست؟ فرمود: پشت قاف چیزهایی است که علم شما به آن نمی رسد. عرض کردیم: شما اطلاع دارید؟ فرمود: علم من نسبت به پشت قاف، مانند اطلاع من است از این دنیا و آنچه در آن است. من نگهبان و گواه بر آن هستم پس از پیامبر همچنین اوصیای بعد از من از فرزندانم. سپس فرمود: من به راه های آسمان ها آشناتر از راه های زمین هستم؛ ما اسم مخزون مکنون هستیم؛ ما اسماء حسنی هستیم که وقتی خدا را به آن اسم ها بخوانند، جواب خواهد داد؛ ما اسم های نوشته شده بر عرش هستیم؛ به واسطه ما خدا آسمان ها و زمین و عرش و کرسی و بهشت و جهنم را آفرید و ملائکه تسبیح و تقدیس و توحید

ص: 38

و تهلیل و تکبیر را از ما آموختند؛ ما همان کلماتی هستیم که آدم از خدا دریافت کرد و خداوند توبه اش را پذیرفت. سپس فرمود: می خواهید چیز شگفت انگیزی را به شما نشان دهم؟ گفتیم: بله. فرمود: چشم خود را ببندید! همین کار را کردیم. فرمود: باز کنید! پس باز کردیم؛ ناگاه خود را در شهری دیدیم که از آن بزرگ تر ندیده بودیم. بازارها در آن بر پا بود و در آنجا مردمی بودند که بزرگ تر از آنها ندیده بودیم، با قدی به طول درخت خرما. گفتیم: یا امیرالمؤمنین! اینها کیانند؟ فرمود: باقیمانده قوم عاد هستند که کافرند و ایمان به خدای عزیز نیاورده اند. خواستم آنها را به شما نشان دهم. این شهر و اهل آن را می خواهم هلاک کنم، در حالی که اطلاع ندارند. عرض کردیم: بدون دلیل آنها را می کشی؟ فرمود: نه، با دلیل. بعد نزدیک ایشان رفت و خود را بایشان نشان داد. پس قصد کشتن آن جناب را کردند. ما آنها را می بینیم و آنها ما را نمی بینند. سپس از آنها فاصله گرفت و به ما نزدیک شد و با دست بر روی سینه و بدن های ما کشید و سخنانی فرمود که ما نفهمیدیم. باز برای مرتبه دوم به طرف آنها رفت تا مقابل ایشان رسید و فریادی کشید. سلمان گفت که خیال کردیم زمین زیر و رو شد و آسمان فرو ریخت و تمام صاعقه ها از دهان ایشان خارج شد و در آن لحظه، یک نفر از آنها باقی نماند. عرض کردم: یا امیرالمؤمنین! خدا با آنها چه کرد؟ فرمود: هلاک شدند و به طرف آتش جهنم رهسپار گردیدند. عرض کردیم: این معجزه ای است که مانند آن را ندیده و نشنیده ایم. فرمود: می­خواهید عجیب تر از ایشان را به شما نشان دهم؟ عرض کردیم: دیگر هیچ کدام طاقت تحمل بیشتر از این را نداریم. لعنت خدا و لعنت لعنت کنندگان و ملائکه و تمام مردم تا روز قیامت بر کسی باد که تو را دوست ندارد و به فضل و جلال عظیم تو در نزد خدا ایمان نیاورده.

ص: 39

سپس درخواست کردیم ما را به وطنمان برگرداند. فرمود: این کار را ان شاء اللَّه انجام می دهم. پس اشاره به دو ابر کرد و آنها به ما نزدیک شدند. فرمود: بروید جای خود را بگیرید. ما روی یک ابر نشستیم و امیرالمؤمنین علیه السّلام روی ابر دیگری. بعد به باد دستور داد و ما را حرکت داد تا میان فضا رسیدیم و زمین را مانند یک درهم دیدیم. بعد ما را به فاصله کمتر از یک چشم به هم زدن، در خانه امیرالمؤمنین علیه السّلام گذاشت. موقع اذان ظهر که مؤذن اذان می گفت به مدینه رسیدیم. موقع برآمدن آفتاب از مدینه خارج شده بودیم. گفتیم: واقعا شگفت انگیز است! در کوه قاف بودیم که پنج سال راه است و برگشتیم در مدت پنج ساعت از روز. امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: اگر من بخواهم تمام دنیا و آسمان های هفتگانه را بگردم و برگردم در فاصله کمتر از یک چشم به هم زدن با اسم اعظمی که دارم می توانم. عرض کردیم: به خدا قسم شما آیت عظمای پروردگار و معجزه حیرت انگیز هستی پس از برادر و پسر عمویت پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله. - . محتضر: 71 - 76 -

مؤلف: این خبر بعید به نظر می رسد و در کتاب های اصولی که نزد ماست آن را ندیدیم و رد هم نمی کنیم و علم آن را به خود ائمه علیهم السّلام واگذار می کنیم .

ص: 40

**[ترجمه]

باب 15 أنهم الحجة علی جمیع العوالم و جمیع المخلوقات

الأخبار

«1»

ل، الخصال أَبِی عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنِ الْعِبَادِیِّ عَبْدِ الْخَالِقِ (1) عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اثْنَیْ عَشَرَ أَلْفَ عَالَمٍ کُلُّ عَالَمٍ مِنْهُمْ أَکْبَرُ مِنْ سَبْعِ سَمَاوَاتٍ وَ سَبْعِ أَرَضِینَ مَا یَرَی عَالَمٌ مِنْهُمْ أَنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَالَماً غَیْرَهُمْ وَ إِنِّی الْحُجَّةُ عَلَیْهِمْ (2).

**[ترجمه]خصال: عبادی بن عبدالخالق، از دیگری نقل کرد که او از حضرت صادق علیه السّلام روایت کرد که فرمود: خداوند را دوازده هزار عالم است، هر عالمی بزرگ­تر از هفت آسمان، و هفت زمین است که هیچ کدام از این عوالم برای خدا عالمی غیر خود نمی دانند و من بر آنها حجت هستم. - . خصال 2 : 171 - 172 -

**[ترجمه]

«2»

یر، بصائر الدرجات ابْنُ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِجَالِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَرْفَعُ الْحَدِیثَ إِلَی الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ مَدِینَتَیْنِ (3) إِحْدَاهُمَا بِالْمَشْرِقِ وَ الْأُخْرَی بِالْمَغْرِبِ عَلَیْهِمَا سُورَانِ مِنْ حَدِیدٍ وَ عَلَی کُلِّ مَدِینَةٍ أَلْفُ أَلْفِ مِصْرَاعٍ مِنْ ذَهَبٍ وَ فِیهَا سَبْعُونَ أَلْفَ أَلْفِ لُغَةٍ یَتَکَلَّمُ کُلٌّ لُغَةً بِخِلَافِ لُغَةِ صَاحِبِهِ وَ أَنَا أَعْرِفُ جَمِیعَ اللُّغَاتِ وَ مَا فِیهَا وَ مَا بَیْنَهُمَا وَ مَا عَلَیْهِمَا حُجَّةٌ غَیْرِی وَ الْحُسَیْنِ أَخِی (4).

یر، بصائر الدرجات أحمد بن الحسین (5) عن أبیه بهذا الإسناد مثله (6).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: ابو عمیر از رجال خود، از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد و حدیث را به حسن بن علی علیهما السّلام نسبت داد که فرمود: خدا را دو شهر است، یکی در مشرق و دیگری در مغرب. آن دو شهر دو دروازه از آهن دارند و بر هر شهر یک میلیون درب از طلا است و در آن هفتاد میلیون زبان است که هر زبانی بر خلاف دیگری صحبت می کند. من تمام آن زبآنها و آنچه را که در آن شهرها است و آنچه بین آنهاست می دانم. در آن دو شهر حجتی غیر من و برادرم حسین نیست. - . بصائر الدرجات: 98 -

بصائر الدرجات: احمد بن محمد بن حسین از پدرش با همین اسناد این روایت را نقل کرده است. - . بصائر الدرجات: 98 -

**[ترجمه]

«3»

یر، بصائر الدرجات أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ بِسْطَامَ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ هِشَامٍ الْجَوَالِیقِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ

ص: 41


1- فی المصدر: عن العبادی بن عبد الخالق.
2- الخصال 2: 171 و 172.
3- لعلهما فی غیر کرتنا بل فی الکرات الأخری.
4- بصائر الدرجات: 98.
5- فی المصدر: أحمد بن محمّد بن الحسین.
6- بصائر الدرجات: 98.

عَلَیْهِ السَّلَامُ قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ مَدِینَةً (1) خَلْفَ الْبَحْرِ سَعَتُهَا مَسِیرَةُ أَرْبَعِینَ یَوْماً لِلشَّمْسِ (2) فِیهَا قَوْمٌ لَمْ یَعْصُوا اللَّهَ قَطُّ وَ لَا یَعْرِفُونَ إِبْلِیسَ وَ لَا یَعْلَمُونَ خَلْقَ إِبْلِیسَ نَلْقَاهُمْ فِی کُلِّ حِینٍ فَیَسْأَلُونَّا عَمَّا یَحْتَاجُونَ إِلَیْهِ وَ یَسْأَلُونَّا الدُّعَاءَ فَنُعْلِمُهُمْ وَ یَسْأَلُونَّا عَنْ قَائِمِنَا مَتَی یَظْهَرُ وَ فِیهِمْ عِبَادَةٌ وَ اجْتِهَادٌ شَدِیدٌ- وَ لِمَدِینَتِهِمْ أَبْوَابٌ مَا بَیْنَ الْمِصْرَاعِ إِلَی الْمِصْرَاعِ مِائَةُ فَرْسَخٍ لَهُمْ تَقْدِیسٌ وَ اجْتِهَادٌ شَدِیدٌ لَوْ رَأَیْتُمُوهُمْ لَاحْتَقَرْتُمْ (3) عَمَلَکُمْ یُصَلِّی الرَّجُلُ مِنْهُمْ شَهْراً لَا یَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنْ سُجُودِهِ طَعَامُهُمُ التَّسْبِیحُ وَ لِبَاسُهُمُ الْوَرَقُ (4) وَ وُجُوهُهُمْ مُشْرِقَةٌ بِالنُّورِ إِذَا رَأَوْا مِنَّا وَاحِداً لَحَسُوهُ (5) وَ اجْتَمَعُوا إِلَیْهِ وَ أَخَذُوا مِنْ أَثَرِهِ مِنَ الْأَرْضِ یَتَبَرَّکُونَ بِهِ لَهُمْ دَوِیٌّ إِذَا صَلُّوا أَشَدَّ مِنْ دَوِیِّ الرِّیحِ الْعَاصِفِ فِیهِمْ جَمَاعَةٌ لَمْ یَضَعُوا السِّلَاحَ مُنْذُ کَانُوا یَنْتَظِرُونَ قَائِمَنَا یَدْعُونَ (6) أَنْ یُرِیَهُمْ إِیَّاهُ وَ عُمُرُ أَحَدِهِمْ أَلْفُ سَنَةٍ إِذَا رَأَیْتَهُمْ رَأَیْتَ الْخُشُوعَ وَ الِاسْتِکَانَةَ وَ طَلَبَ مَا یُقَرِّبُهُمْ إِلَیْهِ (7) إِذَا احْتَبَسْنَا ظَنُّوا أَنَّ ذَلِکَ مِنْ سَخَطٍ یَتَعَاهَدُونَ السَّاعَةَ الَّتِی نَأْتِیهِمْ فِیهَا لَا یَسْأَمُونَ وَ لَا یَفْتُرُونَ یَتْلُونَ کِتَابَ اللَّهِ کَمَا عَلَّمْنَاهُمْ وَ إِنَّ فِیمَا نَعْلَمُهُمْ مَا لَوْ تُلِیَ عَلَی النَّاسِ

ص: 42


1- الظاهر علی فرض ثبوت الحدیث انها فی عالم آخر غیر الأرض، و الا یلزم أن تکون قطعة من الأرض أوسع من جمیع الأرض: أربعین مرة. و لعلّ الصحیح ما فی البصائر المطبوع من اسقاط کلمة: (للشمس) فیکون سعة المدینة مسیرة أربعین یوما للراجل و علی أی یحتمل أن یکون المراد بتلک المدینة مدینة روحانی بدلالة قوله: طعامهم التسبیح.
2- فی المصدر: مسیرة أربعین یوما، فیها. و العلم عند اللّه.
3- فی نسخة: لاحقرتم. و فی المحتضر: لو رأیتهم لحقرت.
4- فی نسخة: و لباسهم الورع یوجد ذلک فی المحتضر.
5- الصحیح کما فی المحتضر: احتوشوه أی أحدقوا به و جعلوه فی وسطهم.
6- فی المحتضر: یدعون اللّه.
7- فی المحتضر: ما یقربهم من اللّه و فیه: احتبسنا عنهم و فیه: یتعاهدون أوقاتنا التی.

لَکَفَرُوا بِهِ وَ لَأَنْکَرُوهُ یَسْأَلُونَنَا عَنِ الشَّیْ ءِ إِذَا وَرَدَ عَلَیْهِمْ مِنَ الْقُرْآنِ وَ لَا یَعْرِفُونَهُ (1) فَإِذَا أَخْبَرْنَاهُمْ بِهِ انْشَرَحَتْ صُدُورُهُمْ لِمَا یَسْمَعُونَ (2) مِنَّا وَ سَأَلُوا اللَّهَ طُولَ الْبَقَاءِ وَ أَنْ لَا یَفْقِدُونَا وَ یَعْلَمُونَ أَنَّ الْمِنَّةَ مِنَ اللَّهِ عَلَیْهِمْ فِیمَا نُعَلِّمُهُمْ عَظِیمَةٌ وَ لَهُمْ خَرْجَةٌ مَعَ الْإِمَامِ إِذَا قَامَ یَسْبِقُونَ فِیهَا أَصْحَابَ السِّلَاحِ مِنْهُمْ وَ یَدْعُونَ اللَّهَ أَنْ یَجْعَلَهُمْ مِمَّنْ یَنْتَصِرُ بِهِ لِدِینِهِ (3) فِیهِمْ کُهُولٌ وَ شُبَّانٌ إِذَا رَأَی شَابٌّ مِنْهُمُ الْکَهْلَ جَلَسَ بَیْنَ یَدَیْهِ جِلْسَةَ الْعَبْدِ لَا یَقُومُ حَتَّی یَأْمُرَهُ لَهُمْ طَرِیقٌ هُمْ أَعْلَمُ بِهِ مِنَ الْخَلْقِ إِلَی حَیْثُ یُرِیدُ الْإِمَامُ فَإِذَا أَمَرَهُمُ الْإِمَامُ بِأَمْرٍ قَامُوا عَلَیْهِ (4) أَبَداً حَتَّی یَکُونَ هُوَ الَّذِی یَأْمُرُهُمْ بِغَیْرِهِ لَوْ أَنَّهُمْ وَرَدُوا عَلَی مَا بَیْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ مِنَ الْخَلْقِ لَأَفْنَوْهُمْ فِی سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ لَا یَخْتَلُّ الْحَدِیدُ فِیهِمْ (5) وَ لَهُمْ سُیُوفٌ مِنْ حَدِیدٍ غَیْرِ هَذَا الْحَدِیدِ لَوْ ضَرَبَ أَحَدُهُمْ بِسَیْفِهِ جَبَلًا لَقَدَّهُ حَتَّی یَفْصِلَهُ یَغْزُو بِهِمُ الْإِمَامُ الْهِنْدَ وَ الدَّیْلَمَ وَ الْکُرْکَ (6) وَ التُّرْکَ وَ الرُّومَ وَ بَرْبَرَ وَ مَا بَیْنَ جَابَرْسَا إِلَی جَابَلْقَا وَ هُمَا مَدِینَتَانِ وَاحِدَةٌ بِالْمَشْرِقِ وَ أُخْرَی بِالْمَغْرِبِ لَا یَأْتُونَ عَلَی أَهْلِ دِینٍ إِلَّا دَعَوْهُمْ إِلَی اللَّهِ وَ إِلَی الْإِسْلَامِ (7) وَ إِلَی الْإِقْرَارِ بِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ مَنْ لَمْ یُقِرَّ بِالْإِسْلَامِ وَ لَمْ یُسْلِمْ قَتَلُوهُ حَتَّی لَا یَبْقَی بَیْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ مَا دُونَ الْجَبَلِ أَحَدٌ إِلَّا أَقَرَّ (8).

ص: 43


1- فی المحتضر: لا یفهمونه.
2- فی المحتضر: (یسمعونه منا و سألوا لنا طول البقاء) و فیه: فیما نعلمهم به عظیمة.
3- فی البصائر: لدینهم.
4- فی المحتضر: قاموا إلیه.
5- المحتضر خال عن قوله: لا یختل الحدید فیهم.
6- فی المحتضر: و الکرد و الروم و بربر و فارس.
7- فی المحتضر: و الی الإسلام و التوحید و الإقرار.
8- بصائر الدرجات: 144 و 145.

**[ترجمه]بصائر الدرجات: هشام جوالیقی از حضرت صادق

ص: 41

علیه السّلام نقل کرد که فرمود: خدا را شهری - . بنا بر فرض ثبوت حدیث، این شهر در عالم دیگری غیر از زمین است، و الا لازم می آید که قطعه ای از زمین وسیع تر از تمام آن باشد به اندازه چهل برابر. و شاید صحیح آن باشد که در کتاب بصائر آمده که کلمه «شمس» را ندارد، پس وسعت شهر، مسیر چهل روز برای شخص پیاده است، بنابراین شاید منظور از این شهر، شهر روحانی باشد به قرینه عبارت «طعامهم التسبیح.» -

است پشت دریا که وسعت آن به اندازه مسیر چهل روز خورشید است. - . در مصدر «خورشید» نیامده است. -

در آنجا گروهی هستند که هرگز خدا را معصیت نکرده اند و شیطان را نمی شناسند و نمی­دانند که خدا ابلیس را آفریده. ما در هر روز آنها را ملاقات می کنیم و آنها نیازهای خود را از ما سؤال می کنند، از ما تقاضای دعا می کنند و به آنها می آموزیم و می پرسند قائم ما کی ظهور خواهد کرد. آنها دارای عبادت و کوشش شدیدی هستند. شهر آنها را درب هایی است که بین هر لنگه درب تا لنگه دیگر صد فرسخ است. آنها دارای تقدیس و کوشش زیادی هستند. اگر آنها را مشاهده کنید، عمل خویش را حقیر خواهید شمرد. یک مرد از آنها یک ماه در سجده است که سر برنمی­دارد. غذای آنها تسبیح و لباس ایشان برگ است. - . در نسخه دیگری «لباسهم الورع» آمده است. در کتاب محتضر نیز این گونه آمده است. -

پوست چهره های آنها می­درخشد. وقتی یکی از ما را مشاهده می کنند، اطرافش را می گیرند و از رد پای او برای برکت برمی­دارند. هنگام نماز صدایی دارند شدیدتر از صدای باد تند. در میان آنها گروهی هستند که از ابتدا تا حال هنوز سلاح را به زمین نگذاشته اند و انتظار قائم ما را دارند. دعا می کنند که او را مشاهده نمایند و هر کدام هزار سال عمر می کنند. وقتی آنها را مشاهده کنی، مجسمه ای از خشوع و تواضع و درخواست نزدیکی به خدا خواهی دید. وقتی ما دیرتر پیش آنها برویم، خیال می کنند این تأخیر از خشم و ناراحتی بوده و پیوسته انتظار آن ساعتی را دارند که ما بیاییم. نه کسل می شوند و نه خسته. کتاب خدا را همان طور که به آنها آموخته ایم می خوانند. در بین آنچه ما به ایشان آموخته ایم، چیزهایی است که اگر بر مردم خوانده شود،

ص: 42

آن را انکار می کنند و نخواهند پذیرفت. وقتی چیزی از قرآن به آن عرضه شود که آن را نمی­فهمند، از ما می­پرسند و برای آنها که توضیح می دهیم، از شنیدن توضیح ما شرح صدر پیدا می کنند. تقاضای طول زندگی می کنند که ما را از دست ندهند. می­دانند منتی که از جانب خدا بر آنهاست درباره تعلیمی که به آنها می­دهیم، بزرگ است. آنها با امام قیام خواهند کرد و وقتی ظهور کند، اسلحه داران ایشان جلوتر خواهند بود. دعا می کنند که خداوند آنها را از کسانی قرار دهد که دین خدا را یاری می کنند. در میان ایشان پیر و جوان وجود دارد و وقتی جوانی پیرمردی را مشاهده می کند، مانند بنده ای در مقابل او می نشیند و از جای حرکت نمی­کند تا به او دستور دهد. آنها خود به طریقی با امام ارتباط دارند که خواسته امام را از همه مردم بهتر می­دانند. وقتی امام به آنها دستوری دهد، پیوسته آن کار را انجام می دهند تا خود امام ایشان را به کار دیگری مأمور نماید. اگر آنها به جمعیتی که بین مشرق و مغرب را فرا گرفته باشند، حمله کنند، در فاصله یک ساعت همه را از بین می برند. آهن در آنها اثر نمی گذارد و دارای شمشیرهایی از آهن هستند غیر از این آهن­ها. اگر مردی از ایشان با شمشیر به کوهی بزند، آن را دو نیم می­کند. امام با همراهی آنها با هند و دیلم کرد و ترک و روم و بربر و مابین جابرسا و جابلقا که دو شهر هستند یکی در مشرق و دیگری در مغرب، جنگ خواهد کرد. به اهل هر دین که برخورد کنند، آنها را دعوت به خدا و دین اسلام و اقرار به محمّد صلّی اللَّه علیه و آله می کنند و هر کس اقرار به اسلام نکند و نپذیرد، او را می کشند تا هر که در شرق و غرب و تمام دنیا هست اقرار آورد. - . بصائر الدرجات: 144 - 145 -

ص: 43

**[ترجمه]

بَیَانٌ

أَقُولُ رَوَاهُ الشَّیْخُ حَسَنُ بْنُ سُلَیْمَانَ فِی کِتَابِ الْمُحْتَضَرِ مِنَ الْأَرْبَعِینَ لِسَعْدٍ الْإِرْبِلِیِّ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ الْأَهْوَازِیِّ وَ الْیَقْطِینِیِّ مَعاً عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ بُرَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ مِیرَاثِ الْعِلْمِ مَا مَبْلَغُهُ أَ جَوَامِعُ هُوَ مِنَ الْعِلْمِ أَمْ تَفْسِیرُ کُلِّ شَیْ ءٍ مِنْ هَذِهِ الْأُمُورِ الَّتِی یَتَکَلَّمُ (1) فِیهَا فَقَالَ إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَدِینَتَیْنِ مَدِینَةً بِالْمَشْرِقِ وَ مَدِینَةً بِالْمَغْرِبِ فِیهِمَا قَوْمٌ لَا یَعْرِفُونَ إِبْلِیسَ إِلَی آخِرِ الْخَبَرِ (2).

قوله لحسوه اللحس أخذ الشی ء باللسان و لعل المراد به هاهنا اهتمامهم فی أخذ العلم قال الجزری فی حدیث غسل الید من الطعام إن الشیطان حساس لحاس أی کثیر الحس لما یصل إلیه تقول لحست الشی ء ألحسه إذا أخذته بلسانک و یقال التحست منه حقی أی أخذته و اللاحوس الحریص.

قوله علیه السلام لا یختل فیهم الحدید قال الفیروزآبادی اختله بالرمح نفذه و انتظمه و تخلله به طعنه أثر أخری و یحتمل أن یکون من ختله إذا خدعه قوله علیه السلام و ما دون الجبل أی المحیط بالدنیا.

**[ترجمه]حسن بن سلیمان در کتاب محتضر از کتاب اربعین سعد اربلی، با اسناد خود از محمد بن مسلم نقل می­کند که از حضرت صادق علیه السّلام پرسیدم که اندازه و نهایت میراث علم چیست؟ آیا جوامعی است از علم یا تفسیر هر چیزی از این امور است که ما درباره آن صحبت می کنیم؟ فرمود: خدا دو شهر دارد، یکی در مشرق و دیگری در مغرب که در آن دو قومی است که ابلیس را نمی­شناسند... تا آخر خبر. عبارت «لحسوه، اللحس» یعنی گرفتن شئ با زبان و شاید منظور از آن در اینجا اهتمام آنها در گرفتن علم است. جزری در روایت شستن دست از طعام گفته است که شیطان «حساس لحاس» است، یعنی حس او نسبت به آنچه که به او می رسد زیاد است. می گویی «لحست الشئ الحسه» زمانی که آن را با زبانت بگیری و گفته می شود «إلتحست منه حقی» یعنی حقم را او گرفتم، و «اللّاحوس» یعنی حریص. درباره عبارت «لا یختل فیهم الحدید» فیروزآبادی گفته است: «إختلّه بالرمح» یعنی نیزه را در آن فرو برد و آن را شکار کرد و با ضربه های پی در پی آن را قطع نمود و شاید از «ختله» باشد زمانی که به او نیرنگ می­زند. عبارت «ما دون الجبل» یعنی محیط به دنیا.

**[ترجمه]

«4»

یر، بصائر الدرجات الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ قَالَ قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ علیهما السلام إِنَّ لِلَّهِ مَدِینَةً بِالْمَشْرِقِ وَ مَدِینَةً بِالْمَغْرِبِ عَلَی کُلِّ وَاحِدَةٍ سُورٌ مِنْ حَدِیدٍ فِی کُلِّ سُورٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مِصْرَاعٍ مِنْ ذَهَبٍ یَدْخُلُ مِنْ کُلِّ مِصْرَاعٍ سَبْعُونَ أَلْفَ لُغَةِ آدَمِیِّینَ وَ لَیْسَ فِیهَا لُغَةٌ إِلَّا مُخَالِفٌ لِلْأُخْرَی وَ مَا مِنْهَا لُغَةٌ إِلَّا وَ قَدْ عَلِمْتُهَا وَ لَا

ص: 44


1- فی المصدر: نتکلم فیها.
2- المحتضر: 103 و 104 و رواه أیضا فی مختصر البصائر: 10 عن أحمد بن محمّد بن عیسی و فیهما: و الی الإسلام و الإقرار بمحمد (صلی الله علیه و آله) و التوحید و ولایتنا أهل البیت فمن أجاب منهم و دخل فی الإسلام ترکوه و امروا علیه أمیرا منهم و من لم یجب و لم یقر بمحمّد و لم یقر بالإسلام. و فیهما: الا آمن.

فِیهِمَا وَ لَا بَیْنَهُمَا ابْنُ نَبِیٍّ غَیْرِی وَ غَیْرُ أَخِی وَ أَنَا الْحُجَّةُ عَلَیْهِمْ (1).

خص، منتخب البصائر سلمة بن الخطاب عن سلیمان بن سماعة و عبد الله بن محمد عن عبد الله بن القاسم مثله (2)

- أقول رواه الحسن بن سلیمان من الأربعین لسعد الإربلی عن سعد بن عبد الله عن سلمة مثله (3).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: ابو سعید گفت: حسن بن علی علیهما السّلام فرمود: خدا را دو شهر است، یکی در مشرق و دیگری در مغرب. بر هر کدام دروازه­ای آهنین است و در هر دروازه­ای هفتاد هزار درب از طلا است که داخل می شود از هر دری، هفتاد هزار زبان آدمیان و هر زبانی بر خلاف دیگری است و زبانی در آن نیست مگر این که من آن را می­دانم و

ص: 44

نه در آن دو و نه بین آن دو فرزند پیامبری غیر از من و برادرم نیست و من حجت بر ایشانم. - . بصائر الدرجات: 145 -

منتخب البصائر: از عبدالله بن قاسم همین روایت را نقل کرده است. - . مختصر البصائر: 11 -

مؤلف: حسن بن سلیمان از کتاب اربعین سعد اربلی از سعد بن عبدالله از سلمه همین روایت را نقل کرده است. - . مختصر البصائر: 104 -

**[ترجمه]

«5»

یر، بصائر الدرجات مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ أَبِی یَحْیَی الْوَاسِطِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَجْلَانَ أَبِی صَالِحٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قُبَّةِ آدَمَ فَقُلْتُ لَهُ هَذِهِ قُبَّةُ آدَمَ فَقَالَ نَعَمْ وَ لِلَّهِ قِبَابٌ کَثِیرَةٌ أَمَا إِنَّ خَلْفَ مَغْرِبِکُمْ هَذَا تِسْعَةً وَ ثَلَاثِینَ مَغْرِباً أَرْضاً بَیْضَاءَ مَمْلُوَّةً خَلْقاً یَسْتَضِیئُونَ بِنُورِنَا لَمْ یَعْصُوا اللَّهَ طَرْفَةَ عَیْنٍ لَا یَدْرُونَ أَ خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ أَمْ لَمْ یَخْلُقْهُ یَتَبَرَّءُونَ مِنْ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ قِیلَ لَهُ کَیْفَ هَذَا یَتَبَرَّءُونَ مِنْ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ وَ هُمْ لَا یَدْرُونَ أَ خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ أَمْ لَمْ یَخْلُقْهُ فَقَالَ لِلسَّائِلِ أَ تَعْرِفُ إِبْلِیسَ قَالَ لَا إِلَّا بِالْخَبَرِ قَالَ فَأُمِرْتَ بِاللَّعْنَةِ وَ الْبَرَاءَةِ مِنْهُ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَکَذَلِکَ أُمِرَ هَؤُلَاءِ (4).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: عجلان ابی صالح گفت: از حضرت صادق علیه السّلام راجع به قبه آدم پرسیدم و عرض کردم: این قبه آدم است؟ فرمود: آری، خداوند را قبه های زیادی است. پشت این مغرب شما سی و نه مغرب است. سرزمین سفید که پر از مخلوق است و از نور ما استفاده می نمایند، یک چشم بر هم زدن معصیت خدا را نکرده و نمی دانند خدا آدم را هم آفریده یا نه و از فلانی و فلانی بیزاری می جویند. عرض کردند: چگونه ممکن است از فلان و فلان تبری بجویند با این که آنها نمی دانند خدا آدم را خلق کرده یا نه؟ در جواب آنها فرمود: تو شیطان را می شناسی؟ جواب داد: نه، جز از راه خبر. فرمود: به تو دستور داده اند که او را لعنت کنی و از او بیزاری جویی؟ گفت: آری. فرمود: همین طور به آنها نیز دستور داده اند به تبری. - . بصائر الدرجات: 145 -

**[ترجمه]

«6»

خص، منتخب البصائر یر، بصائر الدرجات مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِنَّ مِنْ وَرَاءِ شَمْسِکُمْ هَذِهِ أَرْبَعِینَ عَیْنَ شَمْسٍ مَا بَیْنَ شَمْسٍ إِلَی شَمْسٍ أَرْبَعُونَ عَاماً فِیهَا خَلْقٌ کَثِیرٌ مَا یَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ أَوْ لَمْ یَخْلُقْهُ وَ إِنَّ مِنْ وَرَاءِ قَمَرِکُمْ هَذَا أَرْبَعِینَ قَمَراً مَا بَیْنَ قَمَرٍ إِلَی قَمَرٍ مَسِیرَةُ أَرْبَعِینَ یَوْماً فِیهَا خَلْقٌ کَثِیرٌ مَا یَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ أَوْ لَمْ یَخْلُقْهُ قَدْ أُلْهِمُوا کَمَا أُلْهِمَتِ النَّحْلُ لَعْنةَ الْأَوَّلِ وَ

ص: 45


1- بصائر الدرجات: 145 فیه و فی مختصر البصائر: لغة ادمی و فیهما (الا مخالفة) و فیهما: (علمناها) و فی المختصر: ابن بنت نبی و فیه: حجة اللّه.
2- مختصر بصائر الدرجات: 11 فیه: (سماعة بن مهران عمن حدثه عن الحسن بن حی و ابی الجارود ذکراه عن ابی سعید عقیصا الهمدانیّ و فیه: فی کل مصراع.
3- مختصر البصائر: 104.
4- بصائر الدرجات: 145.

الثَّانِی فِی کُلِّ وَقْتٍ مِنَ الْأَوْقَاتِ وَ قَدْ وُکِّلَ بِهِمْ مَلَائِکَةٌ مَتَی لَمْ یَلْعَنُوهُمَا عُذِّبُوا (1).

**[ترجمه]منتخب البصائر، بصائر الدرجات: جابر از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که شنیدم که می فرمود به جز این خورشید، چهل خورشید است که فاصله هر خورشید تا خورشید دیگر چهل سال است. در آنها گروه زیادی هستند که نمی دانند خداوند آدم را آفریده یا نه. و به جز این ماه شما، چهل ماه است که فاصله هر ماه تا ماه دیگر چهل روز راه است. در آنها گروه زیادی هستند که نمی دانند خداوند آدم را آفریده یا نه. به آنها الهام شده - همان طور که به زنبور عسل الهام گردیده - لعنت بر اوّلی و

ص: 45

دوّمی در هر وقت. ملائکه هایی مأمورند که هر وقت آنها را لعنت نکردند، ایشان را عذاب کنند. - . مختصر البصائر: 12، بصائر الدرجات: 145 -

**[ترجمه]

أقول

أوردنا کثیرا من الأخبار فی ذلک فی باب العوالم من کتاب السماء و العالم.

**[ترجمه]اخبار زیادی در این مورد را در «باب عوالم» از «کتاب السماء و العالم» نقل کرده ام.

**[ترجمه]

«7»

سر، السرائر مِنْ جَامِعِ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ مَا مِنْ شَیْ ءٍ (2) وَ لَا مِنْ آدَمِیٍّ وَ لَا إِنْسِیٍّ وَ لَا جِنِّیٍّ (3) وَ لَا مَلَکٍ فِی السَّمَاوَاتِ إِلَّا وَ نَحْنُ الْحُجَجُ عَلَیْهِمْ وَ مَا خَلَقَ اللَّهُ خَلْقاً إِلَّا وَ قَدْ عُرِضَ وَلَایَتُنَا عَلَیْهِ وَ احْتُجَّ بِنَا عَلَیْهِ فَمُؤْمِنٌ بِنَا وَ کَافِرٌ وَ جَاحِدٌ حَتَّی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبَالِ الْآیَةَ (4).

**[ترجمه]سرائر: سلیمان بن خالد گفت: از حضرت صادق علیه السّلام شنیدم که می فرمود: هیچ چیز نه از آدم و نه انس و نه جن و نه ملک در آسمان ها نیست، مگر این که ما حجت بر آنها هستیم. هیچ آفریده ای را خدا نیافرید، مگر این که ولایت ما را بر او عرضه داشت و به وسیله ما بر او حجت را تمام کرد. بعضی ایمان به ما دارند و بعضی کافر و منکرند، حتّی آسمان ها و زمین و کوه ها تا آخر آیه. - . سرائر: 473 -

**[ترجمه]

«8»

ختص، الإختصاص أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ بَرَّةَ وَ الْحَسَنِ بْنِ بَرَّا عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ (5) عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْیَمَنِ فَسَلَّمَ فَرَدَّ عَلَیْهِ السَّلَامَ ثُمَّ قَالَ لَهُ عِنْدَکُمْ عُلَمَاءُ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا بَلَغَ مِنْ عِلْمِ عَالِمِکُمْ قَالَ یَزْجُرُ الطَّیْرَ وَ یَقْفُو الْأَثَرَ فِی السَّاعَةِ الْوَاحِدَةِ مَسِیرَةَ شَهْرٍ لِلرَّاکِبِ الْمُحِثِّ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ عَالِمَ الْمَدِینَةِ أَعْلَمُ مِنْ عَالِمِکُمْ قَالَ وَ مَا بَلَغَ مِنْ عِلْمِ عَالِمِ الْمَدِینَةِ قَالَ إِنَّ عَالِمَ الْمَدِینَةِ (6) یَنْتَهِی إِلَی أَنْ لَا یَقْفُوَ الْأَثَرَ وَ لَا یَزْجُرَ الطَّیْرَ وَ یَعْلَمَ فِی اللَّحْظَةِ الْوَاحِدَةِ مَسِیرَةَ الشَّمْسِ یَقْطَعُ اثْنَیْ عَشَرَ بُرُوجاً وَ اثْنَیْ عَشَرَ بَرّاً وَ اثْنَیْ عَشَرَ بَحْراً وَ اثْنَیْ عَشَرَ عَالَماً فَقَالَ لَهُ الْیَمَانِیُّ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا ظَنَنْتُ أَنَّ أَحَداً یَعْلَمُ هَذَا وَ مَا أَدْرِی مَا هُنَّ وَ خَرَجَ (7).

ص: 46


1- مختصر بصائر الدرجات: 12، بصائر الدرجات: 145.
2- فی نسخة: ما من نبی.
3- فی المصدر: و لا انس و لا جن.
4- السرائر: 473.
5- فی المصدر: عن الحسن برة عن علیّ بن حسان.
6- فی المصدر: ان علم عالم المدینة.
7- الاختصاص: 319.

**[ترجمه]اختصاص: علی بن حسان از عموی خود عبدالرحمن نقل کرد که گفت: خدمت حضرت صادق علیه السّلام بودم که مردی از اهالی یمن وارد شد و سلام کرد. امام علیه السّلام به او جواب داد و سپس به او فرمود: آیا در شهر شما دانشمندان هستند؟ جواب داد: آری. فرمود: علم عالم شما چقدر است؟ جواب داد: عالم ما از حرکت و صدای پرندگان و اوضاع ستارگان در یک ساعت، به اندازه یک ماه برای یک سوار تندرو اطلاع می دهد. حضرت صادق علیه السّلام فرمود: عالم مدینه از عالم شما داناتر است. پرسید: علم عالم مدینه چقدر است؟ فرمود: عالم مدینه بدون این که توجه به صدا و حرکت پرندگان داشته باشد، در یک چشم به هم زدن به قدر حرکت خورشید در دوازده برج و دوازده بیابان و دوازده دریا و دوازده عالم اطلاع دارد. مرد یمانی گفت: فدایت شوم! خیال نمی­کنم کسی این قدر اطلاع داشته باشد و نمی دانم این­ها چیست؟ این را گفت و خارج شد. - . اختصاص: 319 -

ص: 46

**[ترجمه]

بیان

لعل المراد بقفو الأثر الحکم بأوضاع النجوم و حرکاتها و بزجر الطیر ما کان بین العرب من الاستدلال بحرکات الطیور و أصواتها علی الحوادث قال فی النهایة الزجر للطیر هو التیمن و التشؤم بها و التفؤل بطیرانها کالسانح و البارح و هو نوع من الکهانة و القیافة.

**[ترجمه]شاید منظور از «قفو الأثر»، حکم به وضعیت ستارگان وحرکات آنهاست و منظور از «زجر الطیر»، آن است که در میان عرب شیوع داشته که با حرکات پرندگان وصداهای آنها، بر حوادثی که رخ می­داد استدلال می کردند. در نهایه گفته است: «زجر» برای پرنده، یعنی تیمّن و فال بد زدن به آن و فال نیک زدن به پرواز آن، مانند از راست آمدن و از چپ آمدن، و آن نوعی کهانت و قیافه شناسی است.

**[ترجمه]

«9»

کِتَابُ الْمُحْتَضَرِ، تَأْلِیفُ الْحَسَنِ بْنِ سُلَیْمَانَ مِمَّا رَوَاهُ مِنَ الْأَرْبَعِینَ لِسَعْدٍ الْإِرْبِلِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ أَبِی الْهَیْثَمِ خَالِدٍ الْأَرْمَنِیِّ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِالْمَشْرِقِ مَدِینَةً اسْمُهَا جَابَلْقَا (1) لَهَا اثْنَا عَشَرَ أَلْفَ بَابٍ مِنْ ذَهَبٍ بَیْنَ (2) کُلِّ بَابٍ إِلَی صَاحِبِهِ فَرْسَخٌ عَلَی کُلِّ بَابٍ بُرْجٌ فِیهِ اثْنَا عَشَرَ أَلْفَ مُقَاتِلٍ یَهْلُبُونَ (3) الْخَیْلَ وَ یَشْهَرُونَ السَّیْفَ وَ السِّلَاحَ یَنْتَظِرُونَ قِیَامَ قَائِمِنَا وَ إِنِّی الْحُجَّةُ عَلَیْهِمْ (4).

**[ترجمه]کتاب محتضر تألیف حسن بن سلیمان از کتاب اربعین سعد اربلی، از هشام بن سالم، از حضرت صادق علیه السّلام نقل می کند که فرمود: خداوند را در مشرق شهری به نام جابلقا است که دارای دوازده هزار درب است از طلا، بین هر درب تا درب دیگر یک فرسخ فاصله است، بر کنار هر درب برجی است که در آن دوازده هزار جنگجو است آماده جنگ، با اسب ها و شمشیر آخته و سلاح لازم، و منتظر قیام قائم ما هستند. من حجت خدا بر آنهایم. - . محتضر: 102 -

**[ترجمه]

بیان

الهلب بالضم ما غلظ من الشعر أو شعر الذنب و هلبه نتف هلبه کهلبه و فی النهایة فی حدیث أنس لا تهلبوا أذناب الخیل أی لا تستأصلوها بالجز و القطع.

**[ترجمه]«الهلب» با ضمه یعنی موی درشت یا موی دم و «هلبه» یعنی موی درشت آن را کند، مثل «هلّبه». و در نهایه در حدیث انس گفته است: «لا تهلبوا أذناب الخیل»، یعنی آنها را از ریشه نکنید با بریدن و قطع کردن .

**[ترجمه]

«10»

وَ مِنْ کِتَابِ الْبَصَائِرِ، لِسَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الصَّیْرَفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ یَقْطِینٍ الْجَوَالِیقِیِّ عَنْ فلفلة (قَلْقَلَةَ) عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ جَبَلًا مُحِیطاً بِالدُّنْیَا مِنْ زَبَرْجَدَةٍ خَضْرَاءَ وَ إِنَّمَا خُضْرَةُ السَّمَاءِ مِنْ خُضْرَةِ ذَلِکَ الْجَبَلِ وَ خَلَقَ خَلْفَهُ خَلْقاً لَمْ یَفْتَرِضْ عَلَیْهِمْ شَیْئاً مِمَّا افْتَرَضَهُ عَلَی خَلْقِهِ مِنْ صَلَاةٍ وَ زَکَاةٍ وَ کُلٌّ یَلْعَنُ رَجُلَیْنِ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَ سَمَّاهُمَا (5).

ص: 47


1- فی المصدر: یقال لها: جابلقا.
2- فی المصدر: ما بین.
3- فی المصدر: یهیئون و هو الأصحّ. و فیه: السیوف.
4- المحتضر: 102.
5- مختصر البصائر: 11 و 12. و یوجد أیضا فی المحتضر: 160، و فیهما: و کلهم.

**[ترجمه]از کتاب بصائر سعد بن عبداللَّه، از فلفله، از حضرت باقر علیه السّلام نقل می کند که فرمود: خداوند کوهی محیط بر دنیا آفریده از زبرجد سبز و سبزی آسمان نیز از سبزی همین کوه است، و گروهی را در پشت آن کوه آفریده که هیچ یک از چیزهایی که بر مردم واجب نموده از قبیل نماز و زکات، بر آنها واجب نکرده و همه آنها دو نفر از این امت را لعنت می کنند. و نام آن دو را برد. - . مختصر البصائر: 11 - 12، محتضر: 160 -

ص: 47

**[ترجمه]

باب 16 نادر فی أن الأبدال هم الأئمة علیهم السلام

الأخبار

«1»

ج، الإحتجاج رُوِیَ عَنِ الْخَالِدِ بْنِ الْهَیْثَمِ الْفَارِسِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام إِنَّ النَّاسَ یَزْعُمُونَ أَنَّ فِی الْأَرْضِ أَبْدَالًا فَمَنْ هَؤُلَاءِ الْأَبْدَالُ قَالَ صَدَقُوا الْأَبْدَالُ الْأَوْصِیَاءُ (1) جَعَلَهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الْأَرْضِ بَدَلَ الْأَنْبِیَاءِ إِذْ رَفَعَ الْأَنْبِیَاءَ وَ خَتْمُهُمْ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله (2).

**[ترجمه]احتجاج : هیثم فارسی گفت: به حضرت رضا علیه السّلام گفتم: مردم معتقدند که در زمین ابدالی وجود دارد. این ابدال کیانند؟ فرمود: راست می­گویند. ابدال همان اوصیا هستند. خداوند آنها را در زمین بدل و به جای انبیاء قرار داده، چون انبیاء از دنیا رفته اند و حضرت محمّد صلّی اللَّه علیه و آله خاتم است. - . احتجاج: 240 -

**[ترجمه]

بَیَانٌ

ظَاهِرُ الدُّعَاءِ الْمَرْوِیِّ مِنْ أُمِّ دَاوُدَ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام فِی النِّصْفِ مِنْ رَجَبٍ حَیْثُ قَالَ: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْحَمْ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کَمَا صَلَّیْتَ وَ رَحِمْتَ وَ بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیمَ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الْأَوْصِیَاءِ وَ السُّعَدَاءِ وَ الشُّهَدَاءِ وَ أَئِمَّةِ الْهُدَی اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الْأَبْدَالِ وَ الْأَوْتَادِ وَ السُّیَّاحِ وَ الْعُبَّادِ وَ الْمُخْلِصِینَ وَ الزُّهَّادِ وَ أَهْلِ الْجِدِّ وَ الِاجْتِهَادِ.

إلی آخر الدعاء یدل علی مغایرة الأبدال للأئمة علیهم السلام لکن لیس بصریح فیها فیمکن حمله علی التأکید.

و یحتمل أن یکون المراد به فی الدعاء خواص أصحاب الأئمة علیهم السلام و الظاهر من الخبر نفی ما تفتریه الصوفیة من العامة کما لا یخفی علی المتتبع العارف بمقاصدهم علیهم السلام.

ص: 48


1- فی المصدر: الابدال هم الأوصیاء.
2- احتجاج الطبرسیّ: 240.

**[ترجمه]ظاهر دعایی که از ام داود، از حضرت صادق علیه السّلام نقل شده در نیمه رجب که می فرماید «اللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد و ارحم محمّدا و آل محمّد و بارک علی محمّد و آل محمّد، کما صلّیت و رحمت و بارکت علی ابراهیم و آل ابراهیم انّک حمید مجید اللّهم صلّ علی الاوصیاء و السّعداء و الشّهداء و أئمة الهدی اللّهم صلّ علی الابدال و الاوتاد و السیّاح و العباد و المخلصین و الزهاد و اهل الجد و الاجتهاد» تا آخر دعا، حاکی است که ابدال با ائمه علیهم السّلام فرق دارند، ولی صراحت ندارد و ممکن است حمل بر تأکید شود، و ممکن است منظور از ابدال در دعا، خواص اصحاب ائمه علیهم السّلام باشند، ظاهر خبر ادعای صوفیه اهل سنت را نفی می کند، چنان چه مخفی نیست بر متتبع آشنای به مقاصد ائمه علیهم السّلام .

ص: 48

**[ترجمه]

باب 17 أن صاحب هذا الأمر محفوظ و أنه یأتی الله بمن یؤمن به فی کل عصر

الأخبار

«1»

شی، تفسیر العیاشی ابْنُ سِنَانٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ هَارُونَ قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ بَعْضَ هَذِهِ الْعِجْلِیَّةِ یَقُولُونَ إِنَّ سَیْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا رَآهُ هُوَ وَ لَا أَبُوهُ بِوَاحِدَةٍ مِنْ عَیْنَیْهِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ رَآهُ أَبُوهُ عِنْدَ الْحُسَیْنِ علیه السلام وَ إِنَّ صَاحِبَ هَذَا الْأَمْرِ مَحْفُوظٌ لَهُ فَلَا تَذْهَبَنَّ یَمِیناً وَ لَا شِمَالًا فَإِنَّ الْأَمْرَ وَ اللَّهِ وَاضِحٌ وَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ أَهْلَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ اجْتَمَعُوا عَلَی أَنْ یُحَوِّلُوا هَذَا الْأَمْرَ مِنْ مَوْضِعِهِ الَّذِی وَضَعَهُ اللَّهُ فِیهِ مَا اسْتَطَاعُوا وَ لَوْ أَنَّ النَّاسَ کَفَرُوا جَمِیعاً حَتَّی لَا یَبْقَی أَحَدٌ لَجَاءَ اللَّهُ لِهَذَا الْأَمْرِ بِأَهْلٍ یَکُونُونَ مِنْ أَهْلِهِ ثُمَّ قَالَ أَ مَا تَسْمَعُ اللَّهَ یَقُولُ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّةٍ عَلَی الْکافِرِینَ (1) حَتَّی فَرَغَ مِنَ الْآیَةِ وَ قَالَ فِی آیَةٍ أُخْرَی فَإِنْ یَکْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَکَّلْنا بِها قَوْماً لَیْسُوا بِها بِکافِرِینَ (2) ثُمَّ قَالَ إِنَّ أَهْلَ هَذِهِ الْآیَةِ هُمْ أَهْلُ تِلْکَ الْآیَةِ (3).

ص: 49


1- المائدة: 59.
2- الأنعام: 89.
3- تفسیر العیّاشیّ 1: 326.

**[ترجمه]تفسیر عیاشی: سلیمان بن هارون گفت: به امام علیه السّلام گفتم: بعضی از عجلی­ها می گویند که شمشیر پیامبر اکرم پیش عبداللَّه بن حسن است. فرمود: به خدا قسم آن را ندیده و نه پدرش با یک چشمش، مگر این که پدرش در نزد حضرت حسین علیه السّلام دیده باشد. صاحب این امر محفوظ است و برای او نگهداری می شود، به طرف راست و چپ نرو، به خدا قسم مطلب واضح است. به خدا قسم اگر اهل آسمان و زمین اجتماع کنند بر تغییر مقام امامت و قرار دادن آن را از محلی که خدا قرار داده به دیگری، قدرت نخواهند داشت؛ اگر همه مردم کافر شوند به طوری که احدی باقی نماند، خداوند گروهی را خواهد آورد که معتقد به امامت باشند. مگر این آیه را نشنیده ای که خداوند می فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّةٍ عَلَی الْکافِرِینَ.» - . مائده / 54 -

{ای کسانی که ایمان آورده اید، هر کس از شما از دین خود برگردد به زودی خدا گروهی [دیگر] را می آورد که آنان را دوست می دارد و آنان [نیز] او را دوست دارند [اینان] با مؤمنان فروتن [و] بر کافران سرفرازند}؟ و تا آخر آیه را خواند. و در آیه دیگر می فرماید: «فَإِنْ یَکْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَکَّلْنا بِها قَوْماً لَیْسُوا بِها بِکافِرِینَ.» - . انعام / 89 -

{و اگر اینان [= مشرکان] بدان کفر ورزند بی گمان گروهی [دیگر] را بر آن گماریم که بدان کافر نباشند.} سپس فرمود: افرادی که در این آیه مورد نظرند، همان کسانی هستند که در آن آیه از ایشان یاد شده است. - . تفسیر عیاشی 1 : 326 -

ص: 49

**[ترجمه]

باب 18 خصائصهم علیهم السلام

الأخبار

«1»

صح، صحیفة الرضا علیه السلام عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِنَّا أَهْلُ بَیْتٍ لَا تَحِلُّ لَنَا الصَّدَقَةُ وَ أُمِرْنَا بِإِسْبَاغِ الْوُضُوءِ وَ أَنْ لَا نُنْزِیَ (1) حِمَاراً عَلَی عَتِیقَةٍ وَ لَا نَمْسَحَ عَلَی خُفٍّ (2).

**[ترجمه]صحیفة الرضا: حضرت رضا علیه السّلام از آباء گرامش نقل می کند که پیامبر اکرم فرمود: ما خانواده ای هستیم که صدقه بر ما حرام است و به ما دستور داده اند وضو را شاداب بگیریم، و این که الاغی را بر اسب نجیب نجهانیم، و بر روی کفش مسح نکنیم. - . صحیفة الرضا: 5 -

**[ترجمه]

«2»

کا، الکافی الْعِدَّةُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْأَهْوَازِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ الْأَئِمَّةُ بِمَنْزِلَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِلَّا أَنَّهُمْ لَیْسُوا بِأَنْبِیَاءَ وَ لَا یَحِلُّ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَا یَحِلُّ لِلنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَأَمَّا مَا خَلَا ذَلِکَ فَهُمْ بِمَنْزِلَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله (3).

**[ترجمه]اصول کافی: محمّد بن مسلم گفت: از حضرت صادق علیه السّلام شنیدم که می فرمود: امامان علیهم السّلام به منزله پیامبر اکرم هستند. فقط آنها پیامبر نیستند، برای آنها آن مقدار از ازدواج که برای پیغمبر حلال بود، حلال نیست، اما در غیر این مورد به منزله پیامبر اکرمند. - . اصول کافی 1 : 270 -

**[ترجمه]

بیان

یدل ظاهرا علی اشتراکهم مع النبی صلی الله علیه و آله فی سائر الخصائص سوی ما ذکر.

ص: 50


1- أنزی: جعله ینزو، و نزا الذکر علی الأنثی: سفدها،.
2- صحیفة الرضا: 5.
3- أصول الکافی 1: 270 فیه: فهم فیه،.

**[ترجمه]ظاهر خبر دلالت می­کند که ائمه علیهم السّلام در سایر مزایا با پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله شریک هستند، به جز مواردی که آنها را استثناء نموده است .

ص: 50

**[ترجمه]

أبواب ولایتهم و حبهم و بغضهم صلوات الله علیهم

باب 1 وجوب موالاة أولیائهم و معاداة أعدائهم

الأخبار

«1»

فس، تفسیر القمی فِی رِوَایَةِ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فِی قَوْلِهِ ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ فَیُحِبَّ بِهَذَا وَ یُبْغِضَ بِهَذَا فَأَمَّا مَحَبَّتُنَا (1) فَیُخْلِصُ الْحُبَّ (2) لَنَا کَمَا یَخْلُصُ الذَّهَبُ بِالنَّارِ لَا کَدَرَ فِیهِ مَنْ (3) أَرَادَ أَنْ یَعْلَمَ حُبَّنَا فَلْیَمْتَحِنْ قَلْبَهُ فَإِنْ شَارَکَهُ (4) فِی حُبِّنَا حُبَّ عَدُوِّنَا فَلَیْسَ مِنَّا وَ لَسْنَا مِنْهُ وَ اللَّهُ عَدُوُّهُمْ وَ جَبْرَئِیلُ وَ مِیکَائِیلُ وَ اللَّهُ عَدُوٌّ لِلْکَافِرِینَ (5).

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: ابوالجارود از حضرت باقر علیه السّلام درباره آیه «ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ.» - . احزاب / 4 -

{خداوند برای هیچ مردی در درونش دو دل ننهاده است} نقل کرد که فرمود: دوست داشته باشد با این قلب و دشمن داشته باشد با همان قلب. اما محبت ما دوستی را خالص می کند، چنان چه طلا به وسیله آتش خالص می شود که دیگر کدورتی در آن نیست. هر که مایل است بداند که محبت ما را دارد یا نه، پس باید قلب خود را امتحان نماید؛ اگر در قلب خود با محبت ما محبت با دشمنان ما را نیز یافت، از ما نیست و ما نیز از او نیستیم، خدا با آنها دشمن است و جبرئیل و میکائیل و خداوند دشمن کافران است. - . تفسیر علی بن ابراهیم قمی: 514 -

**[ترجمه]

«2»

ب، قرب الإسناد ابْنُ عِیسَی عَنِ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ: کَتَبَ إِلَیَّ الرِّضَا علیه السلام قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عَلَیْهِ السَّلَامُ مَنْ سَرَّهُ أَنْ لَا یَکُونَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّهِ حِجَابٌ حَتَّی یَنْظُرَ إِلَی اللَّهِ (6) وَ یَنْظُرَ اللَّهُ إِلَیْهِ فَلْیَتَوَلَّ آلَ مُحَمَّدٍ وَ یَبْرَأْ (7) مِنَ عَدُوِّهِمْ وَ یَأْتَمَّ بِالْإِمَامِ مِنْهُمْ فَإِنَّهُ إِذَا کَانَ کَذَلِکَ

ص: 51


1- فی نسخة: فاما محبنا.
2- فی المصدر: فتخلص المحب.
3- فی المصدر: فمن اراد.
4- فی المصدر: فان شارک.
5- تفسیر القمّیّ: 514.
6- المصدر و نسخة من الکتاب خال عن قوله: ینظر إلی اللّه و.
7- فی نسخة: و یتبرأ.

نَظَرَ اللَّهُ إِلَیْهِ وَ نَظَرَ إِلَی اللَّهِ (1).

**[ترجمه]قرب الاسناد: بزنطی گفت: حضرت رضا علیه السّلام به من نوشت که حضرت باقر علیه السّلام فرموده است هر که مایل است بین او و خدا حجابی نباشد تا به خدا نظر کند و خدا به او توجه نماید، باید دوست بدارد آل محمّد را و از دشمنان آنها بیزاری جوید و پیرو ائمه از آل محمّد باشد. وقتی چنین بود،

ص: 51

توجه به خدا نموده و خدا نیز متوجه اوست. - . قرب الاسناد: 153 -

**[ترجمه]

بیان

نظره إلی الله کنایة عن غایة المعرفة بحسب طاقته و قابلیته و نظر الله إلیه کنایة عن نهایة اللطف و الرحمة.

**[ترجمه]نگاه کردن به خدا کنایه از کمال معرفت است به حسب طاقت و قابلیت او و نگاه خداوند به بنده،، کنایه از کمال لطف و مرحمت است.

**[ترجمه]

«3»

ل، الخصال فِی خَبَرِ الْأَعْمَشِ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ: حُبُّ أَوْلِیَاءِ اللَّهِ وَاجِبٌ وَ الْوَلَایَةُ لَهُمْ وَاجِبَةٌ وَ الْبَرَاءَةُ مِنْ أَعْدَائِهِمْ وَاجِبَةٌ وَ مِنَ الَّذِینَ ظَلَمُوا آلَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَ هَتَکُوا حِجَابَهُ وَ أَخَذُوا (2) مِنْ فَاطِمَةَ علیها السلام فَدَکَ (3) وَ مَنَعُوهَا مِیرَاثَهَا وَ غَصَبُوهَا وَ زَوْجَهَا حُقُوقَهُمَا وَ هَمُّوا بِإِحْرَاقِ بَیْتِهَا وَ أَسَّسُوا الظُّلْمَ وَ غَیَّرُوا سُنَّةَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ الْبَرَاءَةُ مِنَ النَّاکِثِینَ وَ الْقَاسِطِینَ وَ الْمَارِقِینَ وَاجِبَةٌ وَ الْبَرَاءَةُ مِنَ الْأَنْصَابِ وَ الْأَزْلَامِ أَئِمَّةِ الضَّلَالِ وَ قَادَةِ الْجَوْرِ کُلِّهِمْ أَوَّلِهِمْ وَ آخِرِهِمْ وَاجِبَةٌ وَ الْبَرَاءَةُ مِنْ أَشْقَی الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ شَقِیقِ عَاقِرِ نَاقَةِ ثَمُودَ قَاتِلِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَاجِبَةٌ وَ الْبَرَاءَةُ مِنْ جَمِیعِ قَتَلَةِ أَهْلِ الْبَیْتِ علیهم السلام وَاجِبَةٌ وَ الْوَلَایَةُ لِلْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ لَمْ یُغَیِّرُوا وَ لَمْ یُبَدِّلُوا بَعْدَ نَبِیِّهِمْ صلی الله علیه و آله وَاجِبَةٌ مِثْلِ سَلْمَانَ الْفَارِسِیِّ وَ أَبِی ذَرٍّ الْغِفَارِیِّ وَ الْمِقْدَادِ بْنِ الْأَسْوَدِ الْکِنْدِیِّ وَ عَمَّارِ بْنِ یَاسِرٍ وَ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ وَ حُذَیْفَةَ بْنِ الْیَمَانِ وَ أَبِی الْهَیْثَمِ بْنِ التَّیِّهَانِ وَ سَهْلِ بْنَ حُنَیْفٍ وَ أَبِی أَیُّوبَ الْأَنْصَارِیِّ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ وَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَ خُزَیْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ ذِی الشَّهَادَتَیْنِ وَ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ وَ مَنْ نَحَا نَحْوَهُمْ وَ فَعَلَ مِثْلَ فِعْلِهِمْ وَ الْوَلَایَةُ لِأَتْبَاعِهِمْ وَ الْمُقْتَدِینَ بِهِمْ وَ بِهُدَاهُمْ وَاجِبَةٌ (4).

أقول: قد مضی مثله بتغیر ما فی المجلد الرابع عن الرضا علیه السلام فیما کتب للمأمون فی أصول الدین و فروعه.

**[ترجمه]خصال: در خبر اعمش از حضرت صادق علیه السّلام نقل می کند که فرمود: دوستی اولیای خدا واجب است؛ ولایت آنها لازم است و بیزاری از دشمنان آنها واجب است، و هم از کسانی که به آل محمّد صلّی اللَّه علیه و آله ستم کرده اند و حجاب ایشان را هتک نموده و از فاطمه زهرا علیها السّلام فدک را گرفته اند و او را از میراثش بازداشته و حق او و شوهرش را غصب کرده اند و کوشش برای سوختن خانه اش کردند و بنیاد ظلم را نهاده و سنت پیامبر را تغییر دادند. و بیزاری از پیمان شکنان و ستمگران و منحرفان لازم است و بیزاری از انصاب و ازلام پیشوایان گمراهی و رهبران ستم، همه آنها اولین و آخرینشان واجب است. و بیزاری از شقی ترین فرد گذشتگان و آیندگان، همتای پی کننده شتر ثمود، کشنده امیرالمؤمنین علیه السّلام لازم است. همچنین بیزاری از تمام کشندگان اهل بیت واجب است و ولایت مؤمنینی که پس از پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله تغییر و تبدیلی به وجود نیاورده اند لازم است، مانند سلمان فارسی و ابوذر غفاری و مقداد بن اسود کندی و عمار بن یاسر و جابر بن عبداللَّه انصاری و حذیفة بن یمان و ابوالهیثم بن التیهان و سهل بن حنیف و ابو ایوب انصاری و عبداللَّه بن صامت و عبادة بن صامت و خزیمة بن ثابت ذوالشهادتین و ابو سعید خدری و هر کس از راه این ها رفته باشد و کردارش شبیه آنها و ولایت پیروان و اقتداکنندگان به ایشان باشد، و هدایتشان لازم و واجب است. - . خصال 2 : 153 - 154 -

مؤلف: در جلد چهارم از حضرت رضا علیه السّلام شبیه این روایت با مختصر تغییری گذشت، در نامه ای که آن جناب راجع به اصول و فروع دین برای مأمون می نویسد .

**[ترجمه]

«4»

لی، الأمالی للصدوق ابْنُ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مُقْبِلٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ

ص: 52


1- قرب الإسناد: 153.
2- فی المصدر: فاخذوا.
3- فی نسخة من الکتاب و المصدر: فدکا.
4- الخصال: 2: 153 و 154.

عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَالَ: مَنْ جَالَسَ لَنَا عَائِباً أَوْ مَدَحَ لَنَا قَالِیاً أَوْ وَاصَلَ لَنَا قَاطِعاً أَوْ قَطَعَ لَنَا وَاصِلًا أَوْ وَالَی لَنَا عَدُوّاً أَوْ عَادَی لَنَا وَلِیّاً فَقَدْ کَفَرَ بِالَّذِی أَنْزَلَ السَّبْعَ الْمَثَانِیَ وَ الْقُرْآنَ الْعَظِیمَ (1).

**[ترجمه]امالی صدوق:

ص: 52

هشام بن سالم از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: هر کس با عیبجوی ما بنشیند یا از دشمن و کینه توز ما تعریف کند و با کسی که از ما قطع نموده همبستگی داشته باشد یا از کسی که با ما پیوسته است قطع نماید یا دشمن ما را دوست بدارد یا دوست ما را دشمن بدارد، کافر شده است به خدایی که سبع مثانی و قرآن کریم را نازل کرده است. - . امالی صدوق: 34 - 35 -

**[ترجمه]

«5»

ل، الخصال ابْنُ الْوَلِیدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ ابْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ سَعْدَانَ عَنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: عَشْرٌ مَنْ لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِنَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ وَ الْإِقْرَارُ بِمَا جَاءَ (2) مِنْ عِنْدِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِقَامُ الصَّلَاةِ وَ إِیتَاءُ الزَّکَاةِ وَ صَوْمُ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ حِجُّ الْبَیْتِ وَ الْوَلَایَةُ لِأَوْلِیَاءِ اللَّهِ وَ الْبَرَاءَةُ مِنْ أَعْدَاءِ اللَّهِ وَ اجْتِنَابُ کُلِّ مُسْکِرٍ (3).

ل، الخصال الطالقانی عن الحسن بن علی العدوی عن صهیب بن عباد عن أبیه عن جعفر بن محمد عن أبیه عن جده علیهم السلام مثله (4).

**[ترجمه]خصال: فضیل از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که فرمود: ده چیز است که هر کس با آنها خدا را ملاقات کند، داخل بهشت می شود: گواهی به لا اله الا اللَّه و رسالت محمّد مصطفی و اقرار به آنچه از جانب خدا آورده؛ بر پا داشتن نماز؛ پرداخت زکات؛ روزه ماه رمضان؛ حج خانه خدا؛ دوستی با اولیای خدا؛ بیزاری از دشمنان خدا؛ و پرهیز از هر نوع مسکری. - . خصال 2 : 52 -

خصال: صهیب بن عباد از پدرش، از امام صادق علیه السّلام، از پدرش از جدش علیهم السّلام همین روایت را نقل کرده است. - . خصال 2 : 52 -

**[ترجمه]

«6»

جا، المجالس للمفید ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْمُفِیدُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ خَالِدٍ الْمَرَاغِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الدَّلَّالِ عَنْ سَبْرَةَ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنْ حُبَیْشِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام فَقُلْتُ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ کَیْفَ أَمْسَیْتَ قَالَ أَمْسَیْتُ مُحِبّاً لِمُحِبِّنَا وَ مُبْغِضاً لِمُبْغِضِنَا وَ أَمْسَی مُحِبُّنَا مُغْتَبِطاً بِرَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ کَانَ یَنْتَظِرُهَا وَ أَمْسَی عَدُوُّنَا یُؤَسِّسُ بُنْیانَهُ عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ فَکَأَنَّ ذَلِکَ الشَّفَا قَدِ انْهَارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّمَ وَ کَأَنَّ أَبْوَابَ الرَّحْمَةِ قَدْ فُتِحَتْ لِأَهْلِهَا فَهَنِیئاً لِأَهْلِ الرَّحْمَةِ رَحْمَتُهُمْ وَ التَّعْسُ (5) لِأَهْلِ النَّارِ وَ النَّارُ لَهُمْ یَا حُبَیْشُ مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَعْلَمَ أَ مُحِبٌّ لَنَا أَمْ مُبْغِضٌ فَلْیَمْتَحِنْ قَلْبَهُ فَإِنْ کَانَ یُحِبُّ وَلِیّاً لَنَا فَلَیْسَ بِمُبْغِضٍ لَنَا وَ إِنْ کَانَ یُبْغِضُ وَلِیّاً لَنَا فَلَیْسَ بِمُحِبٍّ لَنَا إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی

ص: 53


1- أمالی الصدوق: 34 و 35.
2- فی نسخة: بما جاء به.
3- الخصال 2: 52.
4- الخصال 2: 52.
5- التعس: الهلاک.

أَخَذَ الْمِیثَاقَ لِمُحِبِّینَا بِمَوَدَّتِنَا وَ کَتَبَ فِی الذِّکْرِ اسْمَ مُبْغِضِنَا نَحْنُ النُّجَبَاءُ وَ أَفْرَاطُنَا أَفْرَاطُ الْأَنْبِیَاءِ (1).

**[ترجمه]مجالس مفید، امالی طوسی: حبیش بن معتمر گفت: خدمت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب رسیدم و گفتم: السلام علیک یا امیرالمؤمنین و رحمة اللَّه و برکاته! شب را چگونه گذراندی؟ فرمود: شب کردم در حالی که دوست دارم دوستان خودمان را و دشمنم با دشمنان خودمان و دوست ما شب کرد در حالی که مورد حسرت است از رحمتی که خدا به او عنایت کرده و انتظار آن را می کشد. اما دشمن ما شب کرد در حالی که جایگاهی بر کنار گودالی پر از آتش ساخته که این کناره او را به آتش جهنم می اندازد. گویا درهای رحمت برای اهل آن باز شده. گوارا باد رحمت برای اهل آن! مرگ بر اهل جهنم و سزاوار آتشند. یا حبیش! هر کس دوست دارد بفهمد دوست یا دشمن ما است، دل خود را آزمایش کند؛ اگر دوست ما را دوست داشته باشد، دشمن ما نیست و اگر دشمن بدارد دوستی از ما را، دوستدار ما نیست.

ص: 53

خداوند پیمان گرفته از دوستانمان بر محبت و دوستی ما و در ذکر، نام دشمن ما را نوشته است. ما نجیبانیم و فرزندان ما فرزندان انبیاء هستند. - . مجالس مفید: 197 -

**[ترجمه]

بیان

الغبطة حسن الحال و المسرة و المغتبط بالکسر الذی یتمنی الناس حاله.

**[ترجمه]«الغبطة» یعنی خوشحالی و مسرّت و «المغتبط» با کسره، یعنی کسی که مردم آرزوی حال او را دارند.

**[ترجمه]

«7»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْمُفِیدُ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الْحَارِثِیِّ عَنِ أَحْمَدَ بْنِ صَبِیحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْهَمْدَانِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُصْعَبٍ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام یَقُولُ مَنْ أَحَبَّنَا لِلَّهِ وَ أَحَبَّ مُحِبَّنَا لَا لِغَرَضِ دُنْیَا یُصِیبُهَا مِنْهُ وَ عَادَی عَدُوَّنَا لَا لِإِحْنَةٍ کَانَتْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ ثُمَّ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ عَلَیْهِ مِنَ الذُّنُوبِ مِثْلُ رَمْلِ عَالِجٍ وَ زَبَدِ الْبَحْرِ غَفَرَ اللَّهُ تَعَالَی لَهُ (2).

**[ترجمه]امالی طوسی: حسین بن مصعب گفت: از حضرت صادق علیه السّلام شنیدم که می فرمود: هر که ما را دوست داشته باشد برای خدا و دوست داشته باشد دوست ما را، نه به جهت هدفی دنیوی که به وسیله او به آن برسد، و دشمن بدارد دشمن ما را، نه به واسطه کینه که بین او و دشمن ماست، در صورتی که وارد قیامت شود، با این که دارای گناهی باشد به اندازه ریگ انبوه و کف دریا، خداوند او را می آمرزد. - . امالی طوسی: 97 -

**[ترجمه]

بیان

الإحنة بالکسر الحقد.

**[ترجمه]«الاحنة» با کسره یعنی کینه.

**[ترجمه]

«8»

م، تفسیر الإمام علیه السلام مع، معانی الأخبار ن، عیون أخبار الرضا علیه السلام ع، علل الشرائع الْمُفَسِّرُ بِإِسْنَادِهِ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ ذَاتَ یَوْمٍ یَا عَبْدَ اللَّهِ أَحِبَّ فِی اللَّهِ وَ أَبْغِضْ فِی اللَّهِ وَ وَالِ فِی اللَّهِ وَ عَادِ فِی اللَّهِ فَإِنَّهُ لَا تَنَالُ وَلَایَةَ اللَّهِ إِلَّا بِذَلِکَ وَ لَا یَجِدُ رَجُلٌ طَعْمَ الْإِیمَانِ وَ إِنْ کَثُرَتْ صَلَاتُهُ وَ صِیَامُهُ حَتَّی یَکُونَ کَذَلِکَ وَ قَدْ صَارَتْ مُؤَاخَاةُ النَّاسِ یَوْمَکُمْ هَذَا أَکْثَرُهَا فِی الدُّنْیَا عَلَیْهَا یَتَوَادُّونَ وَ عَلَیْهَا یَتَبَاغَضُونَ وَ ذَلِکَ لَا یُغْنِی عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً فَقَالَ لَهُ وَ کَیْفَ لِی أَنْ أَعْلَمَ أَنِّی قَدْ وَالَیْتُ وَ عَادَیْتُ فِی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ وَلِیُّ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَتَّی أُوَالِیَهُ وَ مَنْ عَدُوُّهُ حَتَّی أُعَادِیَهُ فَأَشَارَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِلَی عَلِیٍّ علیه السلام فَقَالَ أَ تَرَی هَذَا فَقَالَ بَلَی قَالَ وَلِیُّ هَذَا وَلِیُّ اللَّهِ فَوَالِهِ وَ عَدُوُّ هَذَا عَدُوُّ اللَّهِ فَعَادِهِ قَالَ وَالِ وَلِیَّ هَذَا وَ لَوْ أَنَّهُ قَاتِلُ أَبِیکَ وَ وُلْدِکَ وَ عَادِ عَدُوَّ هَذَا

ص: 54


1- مجالس المفید: 197.
2- أمالی ابن الشیخ: 97.

وَ لَوْ أَنَّهُ أَبُوکَ أَوْ وُلْدُکَ (1).

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری، معانی الاخبار، عیون اخبار الرضا، علل الشرائع: امام حسن عسکری علیه السّلام از آباء گرام خود نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله به یکی از اصحاب خود فرمود: ای بنده خدا! دوست بدار برای خدا و دشمن بدار برای خدا و محبت داشته باش در راه خدا و دشمنی کنی در راه خدا. هرگز به ولایت خدا نخواهی رسید مگر به همین کار، و شخص طعم ایمان را نخواهد چشید، اگرچه نماز و روزه زیاد داشته باشد، مگر چنین باشد. اکنون مدار دوستی بین مردم، بیشتر در مسائل دنیوی است. بر اساس آن محبت می ورزید و بر پایه آن با هم دشمنی می کنید. اما این مطلب آنها را از خدا بی نیاز نمی کند. عرض کرد: به چه وسیله بدانم دوستی و دشمنی من در راه خدا است؟ و دوست خدا کیست تا او را دوست بدارم؟ و دشمن خدا کیست تا او را دشمن بدارم؟ پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله اشاره به علی علیه السّلام کرد و فرمود: این را می بینی؟ عرض کرد: آری. فرمود: دوست او دوست خدا است؛ او را دوست بدار و دشمن او دشمن خدا است؛ او را دشمن بدار. فرمود: دوست علی را دوست بدار، گرچه قاتل پدر و فرزندت باشد و دشمن بدار دشمن او را،

ص: 54

اگر چه پدر یا فرزندت باشد. - . تفسیر امام حسن عسکری: 18، معانی الاخبار: 113، عیون اخبار الرضا: 161، علل الشرائع: 58 -

**[ترجمه]

«9»

لی، الأمالی للصدوق ابْنُ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ الْأَسَدِیِّ عَنِ النَّخَعِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنِ ابْنِ جُبَیْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَجْمَعَ اللَّهُ لَهُ الْخَیْرَ کُلَّهُ فَلْیُوَالِ عَلِیّاً بَعْدِی وَ لْیُوَالِ أَوْلِیَاءَهُ وَ لْیُعَادِ أَعْدَاءَهُ (2).

**[ترجمه]امالی صدوق: ابن عباس گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که دوست دارد خداوند برایش تمام خیر را فراهم کند، باید علی را بعد از من دوست داشته باشد، دوستانش را دوست بدارد و دشمنانش را دشمن. - . امالی صدوق: 283 -

**[ترجمه]

«10»

ثو، ثواب الأعمال أَبِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَنْ أَحَبَّنَا وَ أَبْغَضَ عَدُوَّنَا فِی اللَّهِ مِنْ غَیْرِ تِرَةٍ وَتَرَهَا إِیَّاهُ فِی شَیْ ءٍ مِنْ أَمْرِ الدُّنْیَا ثُمَّ مَاتَ عَلَی ذَلِکَ فَلَقِیَ اللَّهَ وَ عَلَیْهِ مِنَ الذُّنُوبِ مِثْلُ زَبَدِ الْبَحْرِ غَفَرَهَا اللَّهُ لَهُ (3).

**[ترجمه]ثواب الاعمال: صالح بن سهل از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: هر که ما را دوست بدارد و دشمن ما را بی آنکه کینه­ای از او در امور دنیا داشته باشد، دشمن بدارد، بعد با همین وضع بمیرد و خدا را ملاقات کند، اگر به اندازه کف دریا گناه داشته باشد، خدا او را می آمرزد. - . ثواب الاعمال: 165 -

**[ترجمه]

بیان

الترة بالکسر الحقد و الظلم و الثأر یقال وتره یتره وترا و ترة و وتره ماله نقصه إیاه.

**[ترجمه]«الترة» با کسره یعنی کینه و ظلم و انتقام جویی. گفته می شود «وتره، یتره وترا،ً وترة و وتره ماله» یعنی کم گذاشت آن را برای او.

**[ترجمه]

«11»

ثو، ثواب الأعمال أَبِی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنِ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: مَنْ لَمْ یَعْرِفْ سُوءَ مَا أَتَی إِلَیْنَا مِنْ ظُلْمِنَا وَ ذَهَابِ حَقِّنَا وَ مَا رَکِبَنَا (4) بِهِ فَهُوَ شَرِیکُ مَنْ أَتَی (5) إِلَیْنَا فِیمَا وُلِّینَا بِهِ (6).

**[ترجمه]ثواب الاعمال: جابر از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که فرمود: هر کس نشناسد زشتی ستمی که به ما وارد شده و حق ما را که از بین رفته و آنچه ما دیده ایم، او شریک کسی است که به ما آن ستم را روا داشته در این حکومت ستمگرانه ای که به ما داشته است. - . ثواب الاعمال: 200 -

**[ترجمه]

بیان

فیما ولینا به أی استولی علینا و قرب منا بسببه أو علی بناء المجهول من التفعیل أی فیما جعلنا الله به والیا.

ص: 55


1- التفسیر العسکریّ: 18، معانی الأخبار: 113، عیون الأخبار: 161، علل الشرائع: 58.
2- أمالی الصدوق: 283.
3- ثواب الأعمال: 165.
4- فی نسخة: و ما نکبنا به.
5- فی نسخة: من أتی به الینا.
6- ثواب الأعمال: 200.

**[ترجمه]«فیما ولینا به» یعنی بر ما مستولی شد و به سبب آن به ما نزدیک شد، یا این که مجهول است از باب تفعیل، یعنی در آنچه که خدا ما را به وسیله آن والی قرار داده است.

ص: 55

**[ترجمه]

«12»

سن، المحاسن أَبِی عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ حَکَمِ بْنِ أَعْیَنَ (1) عَنْ مُیَسِّرِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ النَّخَعِیِّ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْکَابُلِیِّ قَالَ: أَتَی نَفَرٌ إِلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهم السلام فَقَالُوا إِنَّ بَنِی عَمِّنَا وَفَدُوا إِلَی مُعَاوِیَةَ بْنَ أَبِی سُفْیَانَ طَلَبَ رِفْدِهِ (2) وَ جَائِزَتِهِ وَ إِنَّا قَدْ وَفَدْنَا إِلَیْکَ صِلَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَقَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ قَصِیرَةٌ مِنْ طَوِیلَةٍ مَنْ أَحَبَّنَا لَا لِدُنْیَا یُصِیبُهَا مِنَّا وَ عَادَی عَدُوَّنَا لَا لِشَحْنَاءَ کَانَتْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ أَتَی اللَّهَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَعَ مُحَمَّدٍ وَ إِبْرَاهِیمَ وَ عَلِیٍّ (3).

**[ترجمه]محاسن: ابو خالد کابلی گفت: چند نفر خدمت علی بن حسین علیهما السّلام رسیدند و گفتند: پسر عموهای ما پیش معاویة بن ابی سفیان رفته اند تا از نظر مالی به آنها کمک کند، ولی ما خدمت شما رسیده ایم تا پیوند خود را با پیامبر اکرم تجدید نماییم. حضرت زین العابدین علیه السّلام فرمود: کلامی کوتاه از مطلبی بلند بگویم: هر که ما را دوست داشته باشد، نه برای دنیا که از جانب ما به آن برسد، و دشمن بدارد دشمن ما را، نه به واسطه کدورتی که بین او و دشمن ما است، روز قیامت با محمّد و ابراهیم و علی محشور خواهد شد. - . محاسن: 165 -

**[ترجمه]

بیان

قوله قصیرة من طویلة إما کلام الراوی أی اقتصر علیه السلام من الکلام الطویل علی قلیل یغنی غناءه أو من کلامه علیه السلام بأن یکون معمولا لفعل محذوف أی خذها کما هو المتعارف أو خبر مبتدأ محذوف أی هذه.

ثم الظاهر أن قول الراوی إن بنی عمنا حکایة عن الزمان السالف إن کان إتیانهم فی زمان إمامته علیه السلام کما هو الظاهر من السیاق و من الراوی فتفطن و سیأتی (4) فی باب حبهم إلی الحسین فلا یحتاج إلی تکلف.

**[ترجمه]«قصیرة من طویلة» یا کلام راوی است، یعنی امام علیه السّلام از کلام طولانی به مقدار کمی اکتفا نمود که او را بی نیاز می کند، یا کلام امام علیه السّلام است به این که معمول برای فعل محذوف باشد، یعنی «خذها» یعنی بگیر آن را چنان چه متعارف است یا خبر برای مبتدای محذوف است، یعنی «هذه». ظاهرا این که راوی می­گوید «پسر عموهای ما پیش معاویه رفته اند»، شاید حکایت از گذشته دارد، اگر آمدن آنها در زمان امامت امام علیه السّلام باشد، چنان چه ظاهر از سیاق و از راوی همین است و در باب حب آنها به حسین علیه السّلام خواهد آمد و نیازی به تکلف نیست.

**[ترجمه]

«13»

سن، المحاسن أَبِی عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُدْرِکٍ أَبِی عَلِیٍّ الطَّائِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَیُّ عُرَی (5) الْإِیمَانِ أَوْثَقُ فَقَالُوا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ فَقَالَ قُولُوا فَقَالُوا یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ الصَّلَاةُ فَقَالَ إِنَّ لِلصَّلَاةِ فَضْلًا وَ لَکِنْ لَیْسَ بِالصَّلَاةِ قَالُوا الزَّکَاةُ قَالَ إِنَّ لِلزَّکَاةِ فَضْلًا وَ لَیْسَ بِالزَّکَاةِ

ص: 56


1- فی المصدر: حکم بن أیمن.
2- الرفد: العطاء.
3- المحاسن: 165.
4- هکذا فی النسخة المطبوعة، و النسخ المخطوطة الموجودة عندی خالیة عن هذه الجملة، و الصحیح: و سیأتی فی باب حبهم انهم أتوا الی الحسین علیه السّلام فلا یحتاج الی تکلف، و الحدیث موجود فی باب ثواب حبهم تحت رقم: 118.
5- العری جمع العروة.

قَالُوا صَوْمُ شَهْرِ رَمَضَانَ فَقَالَ إِنَّ لِرَمَضَانَ فَضْلًا وَ لَیْسَ بِرَمَضَانَ قَالُوا فَالْحَجُّ وَ الْعُمْرَةُ قَالَ إِنَّ لِلْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ فَضْلًا وَ لَیْسَ بِالْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ قَالُوا فَالْجِهَادُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ قَالَ إِنَّ لِلْجِهَادِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَضْلًا وَ لَیْسَ بِالْجِهَادِ قَالُوا فَاللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ (1) فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِنَّ أَوْثَقَ عُرَی الْإِیمَانِ الْحُبُّ فِی اللَّهِ وَ الْبُغْضُ فِی اللَّهِ وَ تَوَالِی وَلِیِّ اللَّهِ وَ تَعَادِی عَدُوِّ اللَّهِ (2).

**[ترجمه]محاسن: عمر بن مدرک ابی علی طایی گفت: حضرت صادق علیه السّلام فرمود: کدام یک از دستاویزهای ایمان محکم تر است؟ عرض کردند: خدا و پیامبرش بهتر می­دانند. فرمود: جواب بدهید! عرض کردند: نماز. فرمود: نماز با اهمیت است، ولی آن نیست. گفتند: زکات. فرمود: زکات نیز اهمیت زیاد دارد، ولی محکم ترین آنها نیست.

ص: 56

گفتند: روزه ماه رمضان. فرمود: روزه ماه رمضان دارای اهمیت است، ولی آن نیست. گفتند: حج و عمره. جواب داد: حج و عمره اهمیت دارد، ولی آن نیست. گفتند: پس جهاد در راه خدا. فرمود: جهاد در راه خدا دارای اهمیت است، ولی آن نیست. عرض کردند: پس خدا و پیامبر می­دانند. امام توضیح داد: پیامبر اکرم. فرمود: محکم ترین دستاویز ایمان، حب در راه خدا و دوستی در راه خدا و دشمنی در راه خدا و دوستی با دوست خدا و دشمنی با دشمن خدا است. - . محاسن: 165 -

**[ترجمه]

«14»

ضا، فقه الرضا علیه السلام رُوِیَ أَنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَی بَعْضِ عُبَّادِ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَ قَدْ دَخَلَ قَلْبَهُ شَیْ ءٌ أَمَّا عِبَادَتُکَ لِی فَقَدْ تَعَزَّزْتَ بِی وَ أَمَّا زُهْدُکَ فِی الدُّنْیَا فَقَدْ تَعَجَّلْتَ الرَّاحَةَ فَهَلْ وَالَیْتَ لِی وَلِیّاً أَوْ عَادَیْتَ لِی عَدُوّاً ثُمَّ أَمَرَ بِهِ إِلَی النَّارِ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْهَا (3).

**[ترجمه]فقه الرضا: روایت شده است که خداوند به یکی از عبّاد بنی اسرائیل که در دل خیالی کرده بود، وحی نمود که: اما عبادت تو برای من، موجب عزت و شرافت تو به وسیله من شد و اما زهد تو در دنیا، موجب آسایش فوری برای خودت شده. آیا دوستی از دوستان مرا دوست داشته ای و آیا دشمنی از دشمنان مرا دشمن داشته ای؟ سپس دستور داد او را به آتش بیندازند. پناه به خدا می بریم از آتش جهنم. - . فقه الرضا: 51 -

**[ترجمه]

«15»

شی، تفسیر العیاشی عَنْ سَعْدَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِی قَوْلِهِ وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِی أَنْفُسِکُمْ أَوْ تُخْفُوهُ یُحاسِبْکُمْ بِهِ اللَّهُ فَیَغْفِرُ لِمَنْ یَشاءُ وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ قَالَ حَقِیقٌ عَلَی اللَّهِ أَنْ لَا یُدْخِلَ الْجَنَّةَ مَنْ کَانَ فِی قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ حُبِّهِمَا (4).

**[ترجمه]تفسیر عیاشی: سعدان از مردی، از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که درباره آیه: «وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِی أَنْفُسِکُمْ أَوْ تُخْفُوهُ یُحاسِبْکُمْ بِهِ اللَّهُ فَیَغْفِرُ لِمَنْ یَشاءُ وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ.» - . بقره / 284 -

{و اگر آنچه در دل های خود دارید، آشکار یا پنهان کنید، خداوند شما را به آن محاسبه می کند؛ آن گاه هر که را بخواهد می بخشد، و هر که را بخواهد عذاب می کند} فرمود: سزاوار است که خداوند داخل بهشت نکند کسی را که در دل به اندازه یک دانه خردل محبت آن دو را داشته باشد. - . تفسیر عیاشی 1 : 156 -

**[ترجمه]

بیان

من حبهما أی من حب أبی بکر و عمر فالمراد بقوله لِمَنْ یَشاءُ الشیعة کما ورد فی الأخبار الکثیرة.

**[ترجمه]«من حبهما» یعنی از حب ابوبکر و عمر، پس منظور از «لمن یشاء» شیعه است، چنان چه در اخبار زیادی آمده است.

**[ترجمه]

«16»

شی، تفسیر العیاشی عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام یَا أَبَا حَمْزَةَ إِنَّمَا یَعْبُدُ اللَّهَ مَنْ عَرَفَ اللَّهَ وَ أَمَّا مَنْ لَا یَعْرِفُ اللَّهَ کَأَنَّمَا یَعْبُدُ غَیْرَهُ هَکَذَا ضَالًّا قُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ وَ مَا مَعْرِفَةُ اللَّهِ قَالَ یُصَدِّقُ اللَّهَ وَ یُصَدِّقُ مُحَمَّداً رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فِی مُوَالاةِ عَلِیٍّ وَ الِایتِمَامِ بِهِ وَ بِأَئِمَّةِ الْهُدَی مِنْ بَعْدِهِ وَ الْبَرَاءَةُ إِلَی اللَّهِ مِنْ عَدُوِّهِمْ وَ کَذَلِکَ عِرْفَانُ اللَّهِ قَالَ قُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ أَیُّ شَیْ ءٍ إِذَا عَمِلْتُهُ أَنَا اسْتَکْمَلْتُ حَقِیقَةَ الْإِیمَانِ قَالَ تُوَالِی أَوْلِیَاءَ اللَّهِ وَ تُعَادِی أَعْدَاءَ اللَّهِ وَ تَکُونُ مَعَ الصَّادِقِینَ کَمَا أَمَرَکَ اللَّهُ قَالَ قُلْتُ

ص: 57


1- فی المصدر: و رسوله و ابن رسوله اعلم.
2- المحاسن: 165.
3- فقه الرضا: 51.
4- تفسیر العیّاشیّ 1: 156.

وَ مَنْ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ فَقَالَ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ- مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ عَلِیٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ثُمَّ انْتَهَی الْأَمْرُ إِلَیْنَا ثُمَّ ابْنِی جَعْفَرٌ وَ أَوْمَأَ إِلَی جَعْفَرٍ وَ هُوَ جَالِسٌ فَمَنْ وَالَی هَؤُلَاءِ فَقَدْ وَالَی أَوْلِیَاءَ اللَّهِ وَ کَانَ مَعَ الصَّادِقِینَ کَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ قُلْتُ وَ مَنْ أَعْدَاءُ اللَّهِ أَصْلَحَکَ اللَّهُ قَالَ الْأَوْثَانُ الْأَرْبَعَةُ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمْ قَالَ أَبُو الْفَصِیلِ وَ رُمَعُ وَ نَعْثَلٌ وَ مُعَاوِیَةُ وَ مَنْ دَانَ دِینَهُمْ فَمَنْ عَادَی هَؤُلَاءِ فَقَدْ عَادَی أَعْدَاءَ اللَّهِ (1).

**[ترجمه]تفسیر عیاشی: ابو حمزه ثمالی گفت: حضرت باقر علیه السّلام فرمود: ای ابا حمزه! خدا را کسی پرستیده که او را بشناسد؛ کسی که خدا را نشناخته باشد، گویا دیگری را پرستیده است و این چنین گمراه می شود. عرض کردم: شناخت خدا چیست؟ فرمود: تصدیق کند خدا و پیامبرش محمّد مصطفی را درباره ولایت علی و پیروی از او و ائمه بعد از آن جناب و بیزاری از دشمنان آنها. شناخت خداوند این طوری است. گفت: عرض کردم: خدا خیرت دهد، چکار کنم ایمان واقعی را تکمیل نمایم؟ فرمود: دوست داشتن دوستان خدا و دشمنی با دشمنان او و با صادقان باشی، آن طور که خدا دستور داده است. عرض کردم:

ص: 57

اولیای خدا کیانند؟ فرمود: محمّد رسول اللَّه و علی و حسن و حسین و علی بن الحسین، سپس منتهی به ما شد، بعد پسرم جعفر (در این موقع به فرزندش جعفر اشاره کرد که نشسته بود). پس هر کس که آنها را دوست داشته باشد، اولیاء خدا را دوست دارد و با صادقان است، همان طور که خدا امر کرده است. گفتم: دشمنان خدا کیانند، خدا خیرت دهد؟ فرمود: بت های چهارگانه. گفتم: آن چهار بت کیانند؟ فرمود: ابوالفصیل و رمع و نعثل و معاویه و هر کس که پیرو آنها باشد. هر که دشمن این ها باشد، دشمنی با دشمنان خدا کرده است. - . تفسیر عیاشی 2 : 116 -

**[ترجمه]

بیان

قوله هکذا کأنه علیه السلام أشار إلی الخلف أو إلی الیمین و الشمال أی حاد عن الطریق الموصل إلی النجاة فلا یزیده کثرة العمل إلا بعدا عن المقصود کمن ضل عن الطریق.

**[ترجمه]عبارت «هکذا» گویا امام علیه السّلام اشاره کرد به پشت یا به راست و چپ، یعنی از راه رساننده به نجات، زاویه گرفت و زیادی عمل او جز دوری از هدف، نفعی برایش ندارد، مانند کسی که راه را گم کرده. و «ابوالفصیل» ابوبکر است، زیرا معنای فصیل و بکر به هم نزدیک است و «رمع» مقلوب عمر است و «نعثل» عثمان است، چنان چه در کتاب های لغت به آن تصریح شده است.

**[ترجمه]

«17»

سر، السرائر مِنْ کِتَابِ أُنْسِ الْعَالِمِ لِلصَّفْوَانِیِّ قَالَ: إِنَّ رَجُلًا (2) قَدِمَ عَلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ إِنِّی أُحِبُّکَ وَ أُحِبُّ فُلَاناً وَ سَمَّی بَعْضَ أَعْدَائِهِ فَقَالَ علیه السلام أَمَّا الْآنَ فَأَنْتَ أَعْوَرُ فَإِمَّا أَنْ تَعْمَی وَ إِمَّا أَنْ تُبْصِرُ.

**[ترجمه]سرائر: از کتاب اُنس العالم صفوانی نقل کرد که مردی خدمت حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام رسید و گفت: یا امیرالمؤمنین! من تو را دوست دارم و فلانی را هم دوست دارم، و یکی از دشمنان علی را نام برد. فرمود: اکنون تو یک چشم سالم داری، یا کور باش یا بینا!

**[ترجمه]

«18»

وَ قِیلَ لِلصَّادِقِ علیه السلام إِنَّ فُلَاناً یُوَالِیکُمْ إِلَّا أَنَّهُ یَضْعُفُ عَنِ الْبَرَاءَةِ مِنْ عَدُوِّکُمْ فَقَالَ هَیْهَاتَ کَذَبَ مَنِ ادَّعَی مَحَبَّتَنَا وَ لَمْ یَتَبَرَّأْ مِنْ عَدُوِّنَا (3).

**[ترجمه]به حضرت صادق علیه السّلام عرض کردند: فلان کس شما را دوست می دارد، ولی در بیزاری از دشمنانتان ضعیف است. فرمود: هیهات، دروغ می گوید! کسی که مدعی است ما را دوست می دارد، ولی از دشمنان ما بیزاری نمی جوید.

**[ترجمه]

«19»

وَ رُوِیَ عَنِ الرِّضَا علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: کَمَالُ الدِّینِ وَلَایَتُنَا وَ الْبَرَاءَةُ مِنْ عَدُوِّنَا ثُمَّ قَالَ الصَّفْوَانِیُّ وَ اعْلَمْ (4) أَنَّهُ لَا یَتِمُّ الْوَلَایَةُ وَ لَا تَخْلُصُ الْمَحَبَّةُ وَ لَا تَثْبُتُ الْمَوَدَّةُ لآِلِ مُحَمَّدٍ إِلَّا بِالْبَرَاءَةِ مِنْ عَدُوِّهِمْ قَرِیباً کَانَ أَوْ بَعِیداً (5) فَلَا تَأْخُذْکَ بِهِ رَأْفَةٌ

ص: 58


1- تفسیر العیّاشیّ 2: 116.
2- فی المصدر: قال: روی ان رجلا.
3- فی المصدر: ولایتنا و لم یتبرأ من أعدائنا.
4- فی المصدر: و اعلم یا بنی انه.
5- فی المصدر: قریبا کان منک أو بعیدا.

فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ (1) لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ الْآیَةَ (2).

**[ترجمه]از حضرت رضا علیه السّلام روایت شده است که فرمود: کمال دین با ولایت ما و بیزاری از دشمنان ما است.

سپس صفوانی می­نویسد: باید توجه داشت که ولایت تکمیل نمی شود و همچنین محبت و مودت خاندان نبوّت خالص نیست، مگر با بیزاری از دشمنانشان، چه خویشاوند او باشد یا غیر خویشاوند.

ص: 58

مبادا دلسوزی در این مورد موجب ضعف برائت و بیزاری شود، زیرا خداوند در این آیه می فرماید: «لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ.» - . مجادله / 22 -

{قومی را نیابی که به خدا و روز بازپسین ایمان داشته باشند [و] کسانی را که با خدا و رسولش مخالفت کرده اند هر چند پدرانشان یا پسرانشان یا برادرانشان یا عشیره آنان باشند دوست بدارند} تا آخر آیه. - . سرائر: 488 -

**[ترجمه]

«20»

م، تفسیر الإمام علیه السلام قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَثَلُ الَّذِینَ کَفَرُوا کَمَثَلِ الَّذِی یَنْعِقُ بِما لا یَسْمَعُ إِلَّا دُعاءً وَ نِداءً صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لا یَعْقِلُونَ (3) قَالَ الْإِمَامُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَثَلُ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی عِبَادَتِهِمْ لِلْأَصْنَامِ وَ اتِّخَاذِهِمُ الْأَنْدَادَ مِنْ دُونِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ علیهما السلام کَمَثَلِ الَّذِی یَنْعِقُ بِما لا یَسْمَعُ یُصَوِّتُ بِمَا لَا یَسْمَعُ إِلَّا دُعاءً وَ نِداءً لَا یَفْهَمُ مَا یُرَادُ مِنْهُ فَیُغِیثَ الْمُسْتَغِیثَ وَ یُعِینَ مَنِ اسْتَعَانَهُ صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ عَنِ الْهُدَی فِی اتِّبَاعِهِمُ الْأَنْدَادَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ الْأَضْدَادَ لِأَوْلِیَاءِ اللَّهِ الَّذِینَ سَمَّوْهُمْ بِأَسْمَاءِ خِیَارِ خَلَائِقِ اللَّهِ (4) وَ لَقَّبُوهُمْ بِأَلْقَابِ أَفَاضِلِ الْأَئِمَّةِ الَّذِینَ نَصَبَهُمُ اللَّهُ لِإِقَامَةِ دِینِ اللَّهِ فَهُمْ لا یَعْقِلُونَ أَمْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ علیهما السلام هَذَا فِی عُبَّادِ الْأَصْنَامِ وَ فِی النُّصَّابِ لِأَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ نَبِیِّ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ عُتَاةِ مَرَدَتِهِمْ سَوْفَ یُصَیِّرُونَهُمْ إِلَی الْهَاوِیَةِ (5) ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله نَعُوذُ بِاللَّهِ (6) مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ فَإِنَّ مَنْ تَعَوَّذَ بِاللَّهِ مِنْهُ أَعَاذَهُ اللَّهُ وَ نَعُوذُ (7) مِنْ هَمَزَاتِهِ وَ نَفَخَاتِهِ وَ نَفَثَاتِهِ أَ تَدْرُونَ مَا هِیَ أَمَّا هَمَزَاتُهُ فَمَا یُلْقِیهِ فِی قُلُوبِکُمْ مِنْ بُغْضِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ قَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ کَیْفَ نُبْغِضُکُمْ بَعْدَ مَا عَرَفْنَا مَحَلَّکُمْ مِنَ اللَّهِ وَ مَنْزِلَتَکُمْ قَالَ صلی الله علیه و آله بِأَنْ تُبْغِضُوا أَوْلِیَاءَنَا وَ تُحِبُّوا أَعْدَاءَنَا فَاسْتَعِیذُوا بِاللَّهِ مِنَ مَحَبَّةِ أَعْدَائِنَا وَ عَدَاوَةِ أَوْلِیَائِنَا فَتَعَاذُوا

ص: 59


1- المجادلة: 23.
2- السرائر: 488.
3- البقرة: 166.
4- فی المصدر: خیار خلائف اللّه.
5- فی المصدر: و فی نصاب أهل بیت محمّد نبی اللّه صلّی اللّه علیه و آله هم اتباع إبلیس و عناة مردة و سوف یسیرون الی الهاویة.
6- فی نسخة: تعوذوا باللّه.
7- فی نسخة: تعوذوا باللّه.

مِنْ بُغْضِنَا وَ عَدَاوَتِنَا فَإِنَّهُ مَنْ أَحَبَّ أَعْدَاءَنَا فَقَدْ عَادَانَا وَ نَحْنُ مِنْهُ بِرَاءٌ وَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْهُ بَرِی ءٌ (1).

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: درباره آیه «وَ مَثَلُ الَّذِینَ کَفَرُوا کَمَثَلِ الَّذِی یَنْعِقُ بِما لا یَسْمَعُ إِلَّا دُعاءً وَ نِداءً صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لا یَعْقِلُونَ.» - . بقره / 171 - {و مثل [دعوت کننده] کافران چون مثل کسی است که حیوانی را که جز صدا و ندایی [مبهم چیزی] نمی شنود بانگ می زند [آری] کرند لالند کورند [و] درنمی یابند} امام علیه السّلام فرمود خداوند می فرماید مثل کسانی که کفر ورزیدند در پرستیدن بت ها و پیروی از دشمنان خدا و فاصله گرفتن از محمّد و علی علیهما السّلام، مانند کسی است که سر و صدایی بکند که شنیده نشود، چه می گوید «الا دعاء و نداء» فقط سر و صدا است تا به فریاد آن فریاد کننده برسند و کمک به کمک خواه بنمایند. «صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ»، کر و لنگ و کور از هدایت اند در پیروی از دشمنان خدا و دشمنان اولیای خدا که آنها را به نام بهترین خلائق خدا نامیده اند و به لقب بهترین ائمه که خداوند آنها را برای برقراری دین قرار داده ملقب کرده اند. «فَهُمْ لا یَعْقِلُونَ» آنها دستور خدا را نمی فهمند. حضرت علی بن حسین علیهما السّلام فرمود: این مربوط به بت پرستان است، و درباره دشمنان اهل بیت پیامبر و پیروان ستمگر آنها، به زودی رهسپار جهنم می شوند. سپس پیامبر اکرم فرمود: «نعوذ باللَّه من الشیطان الرجیم»، هر که به خدا پناه برد از شیطان، او را پناه می دهد. به خدا پناه می بریم از وسوسه ها و دمیدن ها و لعاب دهان انداختن او. می دانید این ها چیست؟ اما وسوسه های او عبارت است از چیزهایی که در قلب شما راجع به کینه ما اهل بیت ابقا می نماید. گفتند: ما چگونه با شما دشمنی می ورزیم بعد از این که مقام و منزلت شما را در نزد خدا شناخته ایم؟ فرمود: به این طور که دشمنی کنید با دوستان ما و دوست بدارید دشمنان ما را به خدا پناه برید از دوست داشتن دشمنانمان و دشمنی دوستانمان پناه به خدا ببرید

ص: 59

از کینه و دشمنی با ما. هر که دشمنان ما را دوست بدارد، ما را دشمن داشته و ما از او بیزاریم، خدا نیز از او بیزار است. - . تفسیر امام حسن عسکری: 243 - 244 -

**[ترجمه]

«21»

عد، العقائد اعْتِقَادُنَا فِی الظَّالِمِینَ أَنَّهُمْ مَلْعُونُونَ وَ الْبَرَاءَةُ مِنْهُمْ وَاجِبَةٌ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَری عَلَی اللَّهِ کَذِباً أُولئِکَ یُعْرَضُونَ عَلی رَبِّهِمْ وَ یَقُولُ الْأَشْهادُ هؤُلاءِ الَّذِینَ کَذَبُوا عَلی رَبِّهِمْ أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَی الظَّالِمِینَ الَّذِینَ یَصُدُّونَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ وَ یَبْغُونَها عِوَجاً وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ کافِرُونَ (2) وَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فِی تَفْسِیرِ هَذِهِ الْآیَةِ إِنَّ سَبِیلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی هَذَا الْمَوْضِعِ هُوَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام (3) وَ الْأَئِمَّةُ فِی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِمَامَانِ إِمَامُ هُدًی وَ إِمَامُ ضَلَالَةٍ (4) قَالَ اللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا (5) وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی أَئِمَّةِ الضَّلَالَةِ وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ لا یُنْصَرُونَ وَ أَتْبَعْناهُمْ فِی هذِهِ الدُّنْیا لَعْنَةً وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِینَ (6) وَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَةُ وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِیبَنَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْکُمْ خَاصَّةً (7) قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله مَنْ ظَلَمَ عَلِیّاً مَقْعَدِی هَذَا بَعْدَ وَفَاتِی فَکَأَنَّمَا جَحَدَ نُبُوَّتِی وَ نُبُوَّةَ الْأَنْبِیَاءِ مِنْ قَبْلِی (8) وَ مَنْ تَوَلَّی ظَالِماً فَهُوَ ظَالِمٌ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا آباءَکُمْ وَ إِخْوانَکُمْ أَوْلِیاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْکُفْرَ عَلَی الْإِیمانِ وَ مَنْ

ص: 60


1- التفسیر المنسوب الی الامام العسکریّ علیه السّلام: 243 و 244.
2- هود: 21 و 22.
3- الظاهر أن قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله ینتهی الی هذا و ما بعده من کلام مصنف الاعتقادات.
4- فی المصدر: امام الهدی و امام الضلالة.
5- السجدة: 24.
6- القصص: 41 و 42.
7- الأنفال: 25.
8- الظاهر ان ذلک و ما بعده من کلام مصنف الاعتقادات.

یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ (1) وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ (2) وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ (3) وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ (4) وَ الظُّلْمُ هُوَ وَضْعُ الشَّیْ ءِ فِی غَیْرِ مَوْضِعِهِ فَمَنِ ادَّعَی الْإِمَامَةَ وَ لَیْسَ بِإِمَامٍ فَهُوَ الظَّالِمُ الْمَلْعُونُ وَ مَنْ وَضَعَ الْإِمَامَةَ فِی غَیْرِ أَهْلِهَا فَهُوَ ظَالِمٌ مَلْعُونٌ.

وَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله مَنْ جَحَدَ عَلِیّاً إِمَامَتَهُ مِنْ بَعْدِی فَإِنَّمَا جَحَدَ نُبُوَّتِی وَ مَنْ جَحَدَ نُبُوَّتِی فَقَدْ جَحَدَ رُبُوبِیَّتَهُ (5) وَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ یَا عَلِیُّ أَنْتَ الْمَظْلُومُ بَعْدِی مَنْ ظَلَمَکَ فَقَدْ ظَلَمَنِی وَ مَنْ أَنْصَفَکَ فَقَدْ أَنْصَفَنِی وَ مَنْ جَحَدَکَ فَقَدْ جَحَدَنِی وَ مَنْ وَالاکَ فَقَدْ وَالانِی وَ مَنْ عَادَاکَ فَقَدْ عَادَانِی وَ مَنْ أَطَاعَکَ فَقَدْ أَطَاعَنِی وَ مَنْ عَصَاکَ فَقَدْ عَصَانِی وَ اعْتِقَادُنَا فِیمَنْ جَحَدَ إِمَامَةَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ علیهم السلام بِمَنْزِلَةِ (6) مَنْ جَحَدَ نُبُوَّةَ الْأَنْبِیَاءِ علیهم السلام وَ اعْتِقَادُنَا فِیمَنْ أَقَرَّ بِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَنْکَرَ وَاحِداً مِنَ بَعْدِهِ مِنَ الْأَئِمَّةِ علیهم السلام أَنَّهُ بِمَنْزِلَةِ مَنْ آمَنَ بِجَمِیعِ الْأَنْبِیَاءِ ثُمَّ أَنْکَرَ بِنُبُوَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله (7).

وَ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام الْمُنْکِرُ لآِخِرِنَا کَالْمُنْکِرِ لِأَوَّلِنَا.

ص: 61


1- التوبة: 23.
2- الممتحنة: 13.
3- المجادلة: 23.
4- هود: 115.
5- فی المصدر: فقد جحد اللّه ربوبیته.
6- الصحیح: انه بمنزلة.
7- فی المصدر: من اقر بجمیع الأنبیاء و انکر بنبوة نبیّنا محمّد صلّی اللّه علیه و آله.

وَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله الْأَئِمَّةُ مِنْ بَعْدِی اثْنَا عَشَرَ أَوَّلُهُمْ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام وَ آخِرُهُمُ الْقَائِمُ (1) طَاعَتُهُمْ طَاعَتِی وَ مَعْصِیَتُهُمْ مَعْصِیَتِی مَنْ أَنْکَرَ وَاحِداً مِنْهُمْ فَقَدْ أَنْکَرَنِی.

وَ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام مَنْ شَکَّ فِی کُفْرِ أَعْدَائِنَا وَ الظَّالِمِینَ لَنَا فَهُوَ کَافِرٌ.

وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام مَا زِلْتُ مَظْلُوماً مُنْذُ وَلَدَتْنِی أُمِّی حَتَّی إِنَّ عَقِیلًا کَانَ یُصِیبُهُ رَمَدٌ (2) فَقَالَ لَا تَذُرُّونِّی حَتَّی تَذُرُّوا عَلِیّاً فَیَذُرُّونِّی وَ مَا بِی رَمَدٌ وَ اعْتِقَادُنَا فِیمَنْ قَاتَلَ عَلِیّاً علیه السلام کَقَوْلِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله مَنْ قَاتَلَ عَلِیّاً فَقَدْ قَاتَلَنِی وَ قَوْلِهِ مَنْ حَارَبَ عَلِیّاً فَقَدْ حَارَبَنِی وَ مَنْ حَارَبَنِی فَقَدْ حَارَبَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَوْلِهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ علیهم السلام أَنَا حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَهُمْ (3) وَ سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَهُمْ وَ أَمَّا فَاطِمَةُ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهَا فَاعْتِقُادُنَا أَنَّهَا سَیِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ وَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَغْضَبُ لِغَضَبِهَا وَ یَرْضَی لِرِضَاهَا (4) وَ أَنَّهَا خَرَجَتْ مِنَ الدُّنْیَا سَاخِطَةً عَلَی ظَالِمِهَا وَ غَاصِبِهَا وَ مَانِعِی إِرْثِهَا (5) وَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّی مَنْ آذَاهَا فَقَدْ آذَانِی وَ مَنْ غَاظَهَا فَقَدْ غَاظَنِی وَ مَنْ سَرَّهَا فَقَدْ سَرَّنِی (6)

ص: 62


1- فی المصدر: و آخر هم المهدی القائم.
2- فی المصدر: یصیبه الرمد فیقول.
3- فی المصدر: لمن حاربکم و سلم لمن سالمکم.
4- زاد فی نسخة بعد ذلک: لان اللّه فطمها و فطم من أحبها من النار و انها.
5- فی نسخة: (علی ظالمیها و غاصبیها) و فی المصدر: علی ظالمیها و غاصبی حقها و من نفی من أبیها ارثها.
6- قوله: و قال النبیّ صلّی اللّه علیه و آله. الی هاهنا لم یکن فی النسخ المخطوطة.

وَ قَالَ صلی الله علیه و آله فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّی وَ هِیَ رُوحِیَ الَّتِی بَیْنَ جَنْبَیَّ یَسُوؤُنِی مَا سَاءَهَا وَ یَسُرُّنِی مَا سَرَّهَا وَ اعْتِقَادُنَا فِی الْبَرَاءَةِ أَنَّهَا وَاجِبَةٌ مِنَ الْأَوْثَانِ الْأَرْبَعَةِ وَ الْإِنَاثِ الْأَرْبَعِ وَ مِنْ جَمِیعِ أَشْیَاعِهِمْ وَ أَتْبَاعِهِمْ وَ أَنَّهُمْ شَرُّ خَلْقِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ (1) وَ لَا یَتِمُّ الْإِقْرَارُ بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ وَ بِالْأَئِمَّةِ علیهم السلام إِلَّا بِالْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِهِمْ (2).

**[ترجمه]اعتقادات صدوق: اعتقاد ما درباره ظالمان این است که آنها مورد لعنت خدایند و بیزاری از آنها واجب است. خداوند می فرماید: «وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَری عَلَی اللَّهِ کَذِباً أُولئِکَ یُعْرَضُونَ عَلی رَبِّهِمْ وَ یَقُولُ الْأَشْهادُ هؤُلاءِ الَّذِینَ کَذَبُوا عَلی رَبِّهِمْ أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَی الظَّالِمِینَ * الَّذِینَ یَصُدُّونَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ وَ یَبْغُونَها عِوَجاً وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ کافِرُونَ» - . هود / 18 - 19 -

{و چه کسی ستمکارتر از آن کس است که بر خدا دروغ بندد آنان بر پروردگارشان دروغ عرضه می شوند و گواهان خواهند گفت اینان بودند که بر پروردگارشان دروغ بستند، هان لعنت خدا بر ستمگران باد همانان که [مردم را] از راه خدا باز می دارند و آن را کج می شمارند و خود آخرت را باور ندارند.} ابن عباس در تفسیر این آیه می گوید: «سبیل اللَّه» در این آیه علی بن ابی طالب است - . ظاهرا کلام پیامبر صلّی الله علیه و آله تا این جاست و ما بعد آن، کلام مصنف است. -

امام در قرآن دو نوع است: 1) امام هدایت 2) امام گمراهی. خداوند در قرآن می فرماید «وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا» - . سجده / 24 -

{و چون شکیبایی کردند برخی از آنان را پیشوایانی قرار دادیم که به فرمان ما [مردم را] هدایت می کردند.} و در مورد امامان گمراهی می فرماید: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ لا یُنْصَرُونَ * وَ أَتْبَعْناهُمْ فِی هذِهِ الدُّنْیا لَعْنَةً وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِینَ» - . قصص / 41 - 42 -

{و آنان را پیشوایانی که به سوی آتش می خوانند گردانیدیم و روز رستاخیز یاری نخواهند شد و در این دنیا لعنتی بدرقه [نام] آنان کردیم و روز قیامت [نیز] ایشان از [جمله] زشت رویانند.} چون این آیه نازل شد: «وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِیبَنَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْکُمْ خَاصَّةً» - . انفال / 25 - {و از فتنه ای که تنها به ستمکاران شما نمی رسد بترسید} پیامبر اکرم فرمود: هر کس علی علیه السّلام را مورد ستم قرار دهد که جانشین من بعد از مرگم هست، مثل کسی است که منکر پیامبری من و پیامبران قبل از من است. - . ظاهرا این کلام و ما بعد آن، کلام مصنف است. - هر که دوست بدارد ظالمی را، او خود ظالم است. خداوند می فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا آباءَکُمْ وَ إِخْوانَکُمْ أَوْلِیاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْکُفْرَ عَلَی الْإِیمانِ وَ مَنْ

ص: 60

یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ» - . توبه / 23 -

{ای کسانی که ایمان آورده اید اگر پدرانتان و برادرانتان کفر را بر ایمان ترجیح دهند [آنان را] به دوستی مگیرید و هر کس از میان شما آنان را به دوستی گیرد آنان همان ستمکارانند.} و در این آیه می فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ» - . ممتحنه / 13 - {ای کسانی که ایمان آورده اید مردمی را که خدا بر آنان خشم رانده به دوستی مگیرید} و در این آیه می فرماید: «لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ» و در این آیه می فرماید: «وَ لا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ» - . هود / 113 - {و به کسانی که ستم کرده اند متمایل مشوید که آتش [دوزخ] به شما می رسد.} ظلم عبارت است از قرار دادن چیزی در غیر محل خودش. پس کسی که ادعای امامت کند با این که امام نباشد، او ظالم و ملعون است و هر که امامت را به کسی نسبت دهد که شایسته آن نیست، او نیز ظالم و ملعون است. پیامبر اکرم فرمود: هر کس منکر امامت علی بعد از من بشود، منکر نبوت من شده و هر که نبوّت مرا منکر شود، منکر ربوبیت خدا شده است. پیامبر اکرم به علی علیه السّلام فرمود: یا علی! تو پس از من مظلوم خواهی بود. هر که به تو ستم روا دارد، به من ستم روا داشته و هر که حق تو را مراعات کند، حق مرا مراعات نموده و هر که منکر تو شود، منکر من شده. هر کس تو را دوست داشته باشد، مرا دوست داشته و کسی که دشمن تو باشد، دشمن من شده و هر که پیرو تو باشد، پیروی از من نموده و کسی که با تو مخالفت کند، با من مخالفت نموده. اعتقاد ما این است که منکر امامت علی بن ابی طالب و امامان پس از او، مانند کسی است که منکر نبوّت انبیاء باشد. و اعتقاد ما درباره کسی که اقرار به امیرالمؤمنین داشته باشد، ولی منکر یکی از ائمه پس از او باشد، مانند کسی است که ایمان به تمام انبیاء داشته باشد، ولی منکر نبوّت پیامبر ما باشد. حضرت صادق علیه السّلام فرمود: کسی که آخرین نفر ما را منکر شود، مثل کسی است که منکر اوّلی ما باشد.

ص: 61

پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: ائمه علیهم السّلام بعد از من دوازده نفرند که اولی آنها امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب و آخری آنها قائم است. اطاعت از آنها اطاعت از من و مخالفت با آنها مخالفت با من است و هر کس منکر یکی از آنها باشد، منکر من شده. حضرت صادق علیه السّلام فرمود: هر کس شک در کفر دشمنان و ظالمان به ما داشته باشد، او کافر است. امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السّلام فرمود: من پیوسته از زمان تولد مظلوم بوده ام، به طوری که گاهی عقیل به درد چشم مبتلا می­شد و می­گفت: من نمی­گذارم دوا به چشم من بکنید، مگر این که اول به چشم علی بنمایید، با این که من مبتلا به درد چشم نبودم. اعتقاد ما درباره کسی که با علی علیه السّلام جنگ کند، مانند فرمایش پیامبر است که فرموده: هر که با علی جنگ کند، با من جنگیده استت. و فرمایش دیگر پیامبر که: هر کس با علی جنگ کند، با من جنگ کرده و هر کس با من بجنگد، با خدا جنگ کرده است. و فرمایش دیگر پیامبر به علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السّلام که: من جنگ دارم با کسی که با آنها جنگ کند و در حال صلح هستم با کسی که با آنها مسالمت نماید. اما درباره حضرت فاطمه علیها السّلام معتقد هستیم که بهترین زنان جهان است از گذشتگان و آیندگان. خداوند به واسطه خشم او خشمگین می شود و با خشنودی او خشنود می گردد. - . در نسخه دیگری بعد از این عبارت، عبارت «زیرا خدا فاطمه و دوستدارانش را از آتش جهنم بریده است» آمده است. -

فاطمه علیها السّلام از دنیا رفت در حالی که بر ستمگران خود و غاصبین حقش و کسانی که مانع ارث او شدند خشم داشت. پیامبر اکرم فرموده: فاطمه پاره تن من است هر که او را بیازارد، مرا آزرده و هر که او را به خشم آورد، مرا خشمگین نموده و هر که او را مسرور نماید، مرا مسرور کرده است.

ص: 62

و فرموده: فاطمه پاره تن من و او روح من است که در کالبد من است، مرا ناراحت می­کند هر چه او را ناراحت کند و مرا مسرور می نماید هر چه او را مسرور کند. اعتقاد ما در مورد بیزاری از دشمنان آنها این است که برائت واجب است از آن چهار بت و چهار زن و از تمام پیروان و یاران آنها، و اعتقاد داریم که آنها بدترین خلق خدایند. اقرار به خدا و پیامبر و ائمه تکمیل نمی­شود، مگر با بیزاری از دشمنان آنها. - . اعتقادات صدوق: 111 - 114 -

**[ترجمه]

«22»

کَنْزُ الْفَوَائِدِ لِلْکَرَاجُکِیِّ، أَخْبَرَنِی أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ شَاذَانَ عَنْ نُوحِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ قَیْسِ بْنِ الرَّبِیعِ عَنْ سُلَیْمَانَ الْأَعْمَشِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ: قَالَ لِی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَا عَلِیُّ أَنْتَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ إِمَامُ الْمُتَّقِینَ یَا عَلِیُّ أَنْتَ سَیِّدُ الْوَصِیِّینَ وَ وَارِثُ عِلْمِ النَّبِیِّینَ وَ خَیْرُ الصِّدِّیقِینَ وَ أَفْضَلُ السَّابِقِینَ یَا عَلِیُّ أَنْتَ زَوْجُ سَیِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ وَ خَلِیفَةُ خَیْرِ الْمُرْسَلِینَ یَا عَلِیُّ أَنْتَ مَوْلَی الْمُؤْمِنِینَ وَ الْحُجَّةُ بَعْدِی عَلَی النَّاسِ أَجْمَعِینَ اسْتَوْجَبَ الْجَنَّةَ مَنْ تَوَلَّاکَ وَ اسْتَوْجَبَ دُخُولَ النَّارِ مَنْ عَادَاکَ یَا عَلِیُّ وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالنُّبُوَّةِ وَ اصْطَفَانِی عَلَی جَمِیعِ الْبَرِیَّةِ لَوْ أَنَّ عَبْداً عَبَدَ اللَّهَ أَلْفَ عَامٍ مَا قُبِلَ ذَلِکَ مِنْهُ إِلَّا بِوَلَایَتِکَ وَ وَلَایَةِ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِکَ وَ إِنَّ وَلَایَتَکَ لَا تُقْبَلُ إِلَّا بِالْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِکَ وَ أَعْدَاءِ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِکَ بِذَلِکَ أَخْبَرَنِی جَبْرَئِیلُ علیه السلام فَمَنْ شاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْیَکْفُرْ (3)

ص: 63


1- فی المصدر: و انه لا یتم.
2- اعتقادات الصدوق: 111- 114.
3- کنز الکراجکیّ: 185.

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: سلیمان اعمش از حضرت صادق، از آباء گرام خویش علیهم السّلام، از حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم به من فرمود: یا علی! تو امیرالمؤمنین و امام متقینی. یا علی! تو سرور اوصیا و وارث علم پیامبران و بهترین صدیقان و با برترین سابقان هستی. یا علی! تو همسر بهترین زنان جهان و جانشین بهترین پیغمبرانی. یا علی! تو رهبر مؤمنین و حجت بعد از من برای مردم هستی. کسی که تو را دوست داشته باشد، بهشت برای او واجب است و کسی که با تو دشمن باشد، سزاوار آتش است. یا علی! قسم به کسی که مرا مبعوث به نبوّت نموده و از تمام جهانیان مرا برگزیده، اگر کسی خدا را هزار سال عبادت کند، از او پذیرفته نمی­شود مگر با ولایت تو و ولایت ائمه از فرزندانت. و ولایت تو پذیرفته نمی­شود مگر با بیزاری از دشمنانت و دشمنان امامان از فرزندانت. این خبر را جبرئیل برایم آورد، هر که مایل است ایمان آورد و هر که می­خواهد کافر شود. - . کنز جامع الفوائد: 185 -

ص: 63

**[ترجمه]

باب 2 آخر فی عقاب من تولی غیر موالیه و معناه

الأخبار

«1»

ب، قرب الإسناد عَلِیٌّ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی علیه السلام قَالَ: ابْتَدَرَ النَّاسُ إِلَی قِرَابِ سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ بَعْدَ مَوْتِهِ فَإِذَا صَحِیفَةٌ صَغِیرَةٌ وَجَدُوا فِیهَا مَنْ آوَی مُحْدِثاً فَهُوَ کَافِرٌ وَ مَنْ تَوَلَّی غَیْرَ مَوَالِیهِ فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ مِنْ أَعْتَی النَّاسِ عَلَی اللَّهِ مَنْ قَتَلَ غَیْرَ قَاتِلِهِ أَوْ ضَرَبَ غَیْرَ ضَارِبِهِ (1).

**[ترجمه]قرب الاسناد: علی از برادر خود موسی بن جعفر علیهما السّلام نقل کرد که فرمود: مردم پس از فوت پیامبر اکرم هجوم آوردند به سوی غلاف شمشیر آن جناب. در آن غلاف نوشته کوچکی یافتند به این مضمون: «هر کس پناه دهد بدعت گذاری را کافر است و هر که دوست بدارد غیر موالیان خود را، بر او باد لعنت خدا و از سرکش ترین مردم بر خدا کسی است که غیر قاتل خود را بکشد و یا غیر ضارب خود را بزند.» - . قرب الاسناد: 112 -

**[ترجمه]

«2»

ن، عیون أخبار الرضا علیه السلام بِإِسْنَادِ التَّمِیمِیِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله مَنْ تَوَلَّی غَیْرَ مَوَالِیهِ فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلائِکَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ (2)

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: حضرت رضا از آباء گرام خود علیهم السّلام نقل کرد که پیامبر صلّی الله علیه و آله فرمود: هر که دوست بدارد غیر از موالیان خود را، بر او لعنت خدا و ملائکه و تمام مردم باد. - . عیون اخبار الرضا: 223 -

**[ترجمه]

«3»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی فِی وَصِیَّةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ عِنْدَ وَفَاتِهِ بِرِوَایَةِ ابْنِ نُبَاتَةَ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله لَعْنَةُ اللَّهِ (3) وَ لَعْنَةُ مَلَائِکَتِهِ الْمُقَرَّبِینَ وَ أَنْبِیَائِهِ الْمُرْسَلِینَ وَ لَعْنَتِی عَلَی مَنِ انْتَمَی إِلَی غَیْرِ أَبِیهِ أَوِ ادَّعَی إِلَی غَیْرِ مَوَالِیهِ أَوْ ظَلَمَ أَجِیراً أَجْرَهُ (4).

**[ترجمه]امالی طوسی: در وصیّت امیرالمؤمنین صلوات اللَّه علیه هنگام وفات آن جناب، به روایت ابن نباته از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله نقل کرد که فرمود: لعنت خدا و لعنت ملائکه مقربین و انبیای مرسلین و لعنت من بر کسی باد که خود را نسبت دهد به غیر پدر خویش یا ادعا کند غیر موالیان خود را یا ستم روا دارد در دادن اجر و دستمزد اجیر خود. - . امالی طوسی: 77 -

**[ترجمه]

«4»

وَ فِی خَبَرٍ آخَرَ عَنْ زَیْدِ بْنِ أَرْقَمَ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله لَعَنَ اللَّهُ مَنْ تَوَلَّی إِلَی غَیْرِ مَوَالِیهِ (5).

**[ترجمه]در خبر دیگری از زید بن ارقم، از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله نقل کرده که فرمود: خدا لعنت کند کسی را که دوست بدارد غیر موالیان خود را. - . امالی طوسی: 142 -

**[ترجمه]

«5»

ب، قرب الإسناد ابْنُ طَرِیفٍ (6) عَنِ ابْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ: وُجِدَ فِی غِمْدِ سَیْفٍ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله صَحِیفَةٌ مَخْتُومَةٌ فَفَتَحُوهَا فَوَجَدُوا فِیهَا إِنَّ أَعْتَی النَّاسِ عَلَی

ص: 64


1- قرب الإسناد: 112.
2- عیون الأخبار: 223.
3- فی المصدر: ان لعنة اللّه.
4- أمالی ابن الشیخ: 77.
5- أمالی ابن الشیخ: 142.
6- فی المصدر: ابن ظریف بالمعجمة و هو الصحیح.

اللَّهِ الْقَاتِلُ غَیْرَ قَاتِلِهِ وَ الضَّارِبُ غَیْرَ ضَارِبِهِ وَ مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلَائِکَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ لَا یَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا وَ مَنْ تَوَلَّی إِلَی غَیْرِ مَوَالِیهِ فَقَدْ کَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَی مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله (1).

**[ترجمه]قرب الاسناد: ابن علوان از حضرت صادق، از پدر خویش علیهما السّلام نقل کرد که در غلاف شمشیر پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله نوشته ای مهر شده را یافتند و آن را گشودند. در آن نوشته شده بود: «با جرأت ترین شخص بر خدا کسی است

ص: 64

که بکشد غیر قاتل خود را و زننده غیر ضارب خود. و هر که بدعتی بگذارد و یا پناه دهد به وجود آورنده بدعت را، بر او باد لعنت خدا و ملائکه و تمام مردم. خداوند از او توبه و فدیه ای نمی پذیرد. هر کس دوست بدارد غیر موالیان خود را، کافر شده است به آنچه که بر محمّد صلّی اللَّه علیه و آله نازل شده است.» - . قرب الاسناد: 50 -

**[ترجمه]

«6»

مع، معانی الأخبار ابْنُ الْوَلِیدِ عَنِ ابْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الصَّیْقَلِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وُجِدَ فِی ذُؤَابَةِ سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ صَحِیفَةٌ فَإِذَا فِیهَا مَکْتُوبٌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنَّ أَعْتَی النَّاسِ عَلَی اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنْ قَتَلَ غَیْرَ قَاتِلِهِ وَ مَنْ ضَرَبَ غَیْرَ ضَارِبِهِ وَ مَنْ تَوَلَّی غَیْرَ مَوَالِیهِ فَهُوَ کَافِرٌ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی عَلَی مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا قَالَ ثُمَّ قَالَ تَدْرِی مَا یَعْنِی بِقَوْلِهِ مَنْ تَوَلَّی غَیْرَ مَوَالِیهِ قُلْتُ مَا یَعْنِی بِقَوْلِهِ قَالَ یَعْنِی أَهْلَ الدِّینِ (2) وَ الصَّرْفُ (3) التَّوْبَةُ فِی قَوْلِ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام وَ الْعَدْلُ الْفِدَاءُ فِی قَوْلِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام.

**[ترجمه]معانی الاخبار: اسحاق بن ابراهیم صیقل گفت: حضرت صادق علیه السّلام فرمود: در بند شمشیر پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله نوشته ای یافتند که در آن نوشته بود: «بسم اللَّه الرحمن الرحیم، پرجرأت ترین فرد بر خدا روز قیامت کسی است که بکشد غیر قاتل خود را یا بزند غیر ضارب خود را و هر که دوست بدارد جز موالی خود را، او کافر است به آنچه خداوند بر محمّد صلّی اللَّه علیه و آله نازل نموده و هر که بدعتی در دین بسازد یا پناه دهد صاحب بدعتی را، خداوند روز قیامت از او توبه و فدیه نخواهد پذیرفت.» سپس گفت: می دانی منظورش از این کلام «هر که دوست بدارد جز موالی خود را» چیست؟ گفتم منظورش چیست؟ گفت یعنی اهل دین. - . معانی الاخبار ... -

و «الصرف» - . ظاهرا این جمله و مابعد آن، کلام صدوق است. -

یعنی توبه در کلام امام باقر علیه السّلام و «العدل» یعنی فدیه در کلام امام صادق علیه السّلام .

**[ترجمه]

بیان

لعل المراد بالذؤابة ما یعلق فی قبضة السیف و العتو التکبر و التجبر و المراد بغیر قاتله غیر مرید قتله أو غیر قاتل من هو ولی دمه فالإسناد مجازی و فی الثانی یحتمل الأول و الضارب حقیقة و قوله یعنی أهل الدین أراد أن الولاء هنا لم یرد به ولاء العتق بل ولاء الإمامة

کَمَا فِی قَوْلِهِ صلی الله علیه و آله مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ.

و سیأتی فی خبر ابن نباتة أنه فسر المولی و الأب و الأجیر بأمیر المؤمنین صلوات الله علیه.

و قال الجزری فی حدیث المدینة من أحدث فیها حدثا أو آوی محدثا.

الأمر

ص: 65


1- قرب الإسناد: 50.
2- معانی الأخبار:
3- الظاهر ان ذلک و ما بعده من کلام الصدوق.

الحادث المنکر الذی لیس بمعتاد و لا معروف فی السنة و المحدث یروی بکسر الدال و فتحها علی الفاعل و المفعول فمعنی الکسر من نصر جانیا و آواه و أجاره من خصمه و حال بینه و بین أن یقتص منه و الفتح هو الأمر المبتدع نفسه و یکون معنی الإیواء فیه الرضا به و الصبر علیه فإنه إذا رضی بالبدعة و أقر فاعلها و لم ینکرها علیه فقد آواه انتهی.

أقول: ظاهر أنه علیه السلام أراد ما علم أنهم یبتدعونه فی المدینة من غصب الخلافة و ما لحقه من سائر البدع التی عم شومها الإسلام.

فَمَا رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ (1)، بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ أَحْدَثَ فِی الْمَدِینَةِ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً قُلْتُ وَ مَا ذَلِکَ الْحَدَثُ قَالَ الْقَتْلُ (2).

لعله خص به تقیة لاشتهار هذا التفسیر بینهم.

وَ رَوَی الصَّدُوقُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْمُخَالِفِینَ إِلَی أُمَیَّةَ بْنِ یَزِیدَ الْقُرَشِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلائِکَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ وَ لَا یُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَ لَا عَدْلٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَقِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْحَدَثُ قَالَ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ مَثَّلَ مُثْلَةً بِغَیْرِ قَوَدٍ أَوِ ابْتَدَعَ بِدْعَةً بِغَیْرِ سُنَّةٍ أَوِ انْتَهَبَ نُهْبَةً ذَاتَ (3) شَرَفٍ قَالَ فَقِیلَ مَا الْعَدْلُ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الْفِدْیَةُ قَالَ فَقِیلَ فَمَا الصَّرْفُ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ التَّوْبَةُ (4)

ص: 66


1- لعل الصحیح: فی معانی الأخبار.
2- معانی الأخبار: 264 و 265.
3- فی نسخة: ذات سرف.
4- معانی الأخبار: 264 و 265.

**[ترجمه]شاید منظور از «ذؤابه»، آن چیزی است که به قبضه شمشیر آویزان است. و «عتو» یعنی تکبر و تجبر و مراد از «بغیر قاتله»، یعنی کسی قصد کشتن او را ندارد یا کشتن غیر قاتل مقتول توسط ولی دم مقتول، پس اسناد مجازی است و در دومی هم احتمالی که در بالا گفته شد می آید و اسناد حقیقی است. و «یعنی اهل الدین» منظورش این است که «ولاء» در این جا «ولاء العتق» نیست، بلکه «ولاء الإمامة» است، چنان چه در کلام پیامبر صلّی الله علیه و آله این گونه است: «من کنت مولاه فعلیّ مولاه.» و در خبر ابن نباته خواهد آمد که «مولی» و «أب» و «اجیر» تفسیر به امیرالمؤمنین علیه السّلام شده است.

جزری در حدیث مدینه گفته است: «من أحدث حدثا او آوی محدثا»،

ص: 65

«الامر الحادث» یعنی منکری که عادت نشده و در سنت معروف نیست و «المحدِث» با کسره دال اسم فاعل است، به معنی کسی که جنایتکاری را یاری دهد و او را پناه دهد و او را در برابر دشمنش در پناه خود بگیرد و مانع قصاص او شود. «المحدَث» با فتحه دال اسم مفعول است، یعنی امری که بدعت گذاشته شده و معنای پناه در آن، یعنی رضایت به آن و صبر بر آن، زیرا زمانی که راضی به بدعت شد و فاعل آن اقرار کرد و انکار ننمود، همانا او را پناه داده است.

مؤلف: ظاهر این است که منظور امام همان بدعتی است که در مدینه مشهور بوده یعنی غصب خلافت و ملحقات آن از بدعت­های دیگر که به پیکر اسلام ضربه وارد کرده است. در این صورت خبر «حضرت صادق فرمود: پیامبر لعنت کرد کسی را که حدثی به وجود آورد یا محدثی را پناه دهد. گفتم: منظور از حدث چیست؟ فرمود: کشتن.» - . معانی الاخبار: 264 - 265 -

شاید این که امام حدث اختصاص به کشتن داده، از روی تقیه بوده، چون بین خودشان تفسیر آن معلوم بوده است. و صدوق نیز به اسناد خود از مخالفین، از امیة بن یزید قرشی نقل کرده که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر کس بدعتی گذارد یا پناه دهد بدعت گذاری را، بر او لعنت خدا و ملائکه و تمام مردم باد و از او توبه و انفاقی روز قیامت نمی پذیرند. عرض کردند: یا رسول اللَّه! بدعت چیست؟ فرمود: هر کس شخصی را بدون جهت بکشد یا گوش و بینی بی جهت ببرد یا بدعتی در دین بگذارد یا هتک حرمتی بنماید. عرض کردند: عدل چیست؟ فرمود: فدیه. عرض کردند: صرف چیست؟ فرمود: توبه. - . معانی الاخبار: 264 - 265 -

ص: 66

**[ترجمه]

باب 3 ما أمر به النبی صلی الله علیه و آله من النصیحة لأئمة المسلمین و اللزوم لجماعتهم و معنی جماعتهم و عقاب نکث البیعة*

الأخبار

«1»

لی، الأمالی للصدوق الْهَمْدَانِیُّ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ نَصْرِ بْنِ عَلِیٍّ الْجَهْضَمِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ فَارَقَ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِینَ فَقَدْ خَلَعَ رِبْقَةَ الْإِسْلَامِ مِنْ عُنُقِهِ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا جَمَاعَةُ الْمُسْلِمِینَ قَالَ جَمَاعَةُ أَهْلِ الْحَقِّ وَ إِنْ قَلُّوا (1).

أقول: قد مرت الأخبار من هذا الباب فی کتاب العلم فی باب معنی الجماعة و الفرقة و السنة و البدعة.

**[ترجمه]امالی صدوق: علی بن جعفر از برادر خود موسی بن جعفر علیهما السّلام، از آباء گرام خویش نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر کس از اجتماع مسلمانان کناره گیری کند، تعهد اسلامی را از گردن خویش برداشته است. عرض کردند: اجتماع مسلمین چیست؟ فرمود: گرد هم آمدن طرفداران حق، گرچه عده آنها کم باشد. - . امالی صدوق: 201 -

مؤلف: در «باب کتاب علم» درباره معنی جماعت و افتراق و سنت و بدعت، اخباری راجع به این مطلب گذشت.

**[ترجمه]

«2»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْمُفِیدُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَاهَانَ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ یَحْیَی عَنْ بُنْدَارَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْیَانَ عَنْ سَهْلِ بْنِ الْجَرَّاحِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ تَمِیمٍ الرَّازِیِّ (2) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الدِّینُ نَصِیحَةٌ قِیلَ لِمَنْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِکِتَابِهِ وَ لِلْأَئِمَّةِ فِی الدِّینِ وَ لِجَمَاعَةِ الْمُسْلِمِینَ (3).

**[ترجمه]امالی طوسی: تمیم داری گفت: پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمود: دین خیرخواهی است. عرض کردند: خیرخواهی برای چه کس؟ فرمود: خیرخواهی برای خدا و پیامبر و کتاب خدا و ائمه دین و اجتماع مسلمین. - . امالی طوسی: 51 -

**[ترجمه]

«3»

ل، الخصال ابْنُ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَالَ: خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله النَّاسَ فِی حَجَّةِ الْوَدَاعِ بِمِنًی فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَی عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ نَضَّرَ اللَّهُ عَبْداً سَمِعَ مَقَالَتِی فَوَعَاهَا ثُمَّ بَلَّغَهَا مَنْ لَمْ یَسْمَعْهَا (4) فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَیْرُ فَقِیهٍ وَ رُبَ

ص: 67


1- أمالی الصدوق: 201.
2- فی المصدر: عن تمیم الداری و هو الصحیح.
3- أمالی ابن الشیخ: 51.
4- فی المصدر: الی من لا یسمعها.

حَامِلِ فِقْهٍ إِلَی مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ ثَلَاثٌ لَا یُغِلُّ عَلَیْهِنَّ قَلْبُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَ النَّصِیحَةُ لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِینَ وَ اللُّزُومُ لِجَمَاعَتِهِمْ فَإِنَّ دَعْوَتَهُمْ مُحِیطَةٌ مِنْ وَرَائِهِمْ الْمُسْلِمُونَ إِخْوَةٌ تَتَکَافَأُ دِمَاؤُهُمْ یَسْعَی بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ هُمْ (1) یَدٌ عَلَی مَنْ سِوَاهُمْ (2).

ل، الخصال أبی عن سعد عن البرقی مثله (3)

أقول: قد مضی الخبر بسند آخر مع شرحه فی باب فضل کتابة الحدیث فی المجلد الأول.

**[ترجمه]خصال: ابن ابی یعفور از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله در اجتماع مردم در حجة الوداع در منی در مسجد خیف سخنرانی کرد و پس از حمد و ثنای پروردگار فرمود: خداوند شاد و خرم کند بنده ای را که سخن مرا بشنود، آن را حفظ نماید و سپس آن را به کسانی برساند که نشنیده اند. بسا از حاملین فقه که فقیه نیستند و بسا

ص: 67

از حاملین فقه که محتاج است به کسی که از او فقیه تر است. سه چیز است که دشوار و ناگوار نیست بر مرد مسلمان: اخلاص عمل برای خدا؛ خیرخواهی برای ائمه دین؛ پیروی از اجتماع ایشان. همانا دعوت مسلمانان افراد پشت سرشان را نیز در بر می­گیرد. مسلمانان با یکدیگر برادرند؛ خون آنها با هم برابر است؛ در راه تعهدات اسلامی آنها حتّی کوچک ترین مسلمان نیز سعی و کوشش دارد؛ آنها به صورت یک دست متحد بر مخالفین می تازند. - . خصال 1 : 72 - 73 -

خصال: این حدیث از برقی نیز نقل شده است. - . خصال 1 : 72 - 73 -

مؤلف: این خبر با سند دیگری با شرح آن در «باب ارزش نوشتن حدیث» گذشت.

**[ترجمه]

«4»

ل، الخصال مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ عَنْ هَارُونَ عَنِ ابْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَلَیْهِمَا السَّلَامُ أَنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله قَالَ: ثَلَاثٌ مُوبِقَاتٌ نَکْثُ الصَّفْقَةِ وَ تَرْکُ السُّنَّةِ وَ فِرَاقُ الْجَمَاعَةِ وَ ثَلَاثٌ مُنْجِیَاتٌ تَکُفُّ لِسَانَکَ وَ تَبْکِی عَلَی خَطِیئَتِکَ وَ تَلْزَمُ (4) بَیْتَکَ (5).

**[ترجمه]خصال: حضرت صادق علیه السّلام از پدر بزرگوار خویش نقل کرد که پیامبر اکرم فرمود: سه چیز موجب هلاکت می شود: نقض پیمان، ترک سنت و جدا شدن از اجتماع. و سه چیز موجب نجات است: نگهداری زبان، گریه کردن بر گناه و ملازم - . شاید منظور در زمان تقیه است یا به گونه ای که اهتمام به امر مسلمین را ترک نکند و به طوری که جدای از اجتماع مسلمانان نباشد، و الا مصداق ابتدای حدیث می شود. پس شاید کنایه از اهتمام به امر خودش است علاوه بر اهتمام به امور مسلمین. -

خانه خویش بودن. - . خصال 1 : 42 -

**[ترجمه]

بیان

الصفقة البیعة لما فیه من صفق الید بالید.

**[ترجمه]«الصفقة» یعنی بیعت، زیرا در آن دستی به دست دیگر می خورد.

**[ترجمه]

«5»

فس، تفسیر القمی إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ (6) قَالَ نَزَلَتْ بِمِنًی فِی حَجَّةِ الْوَدَاعِ إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ فَلَمَّا نَزَلَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله نُعِیَتْ إِلَیَّ نَفْسِی فَجَاءَ إِلَی مَسْجِدِ الْخَیْفِ فَجَمَعَ النَّاسَ ثُمَّ قَالَ نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مَقَالَتِی فَوَعَاهَا وَ بَلَّغَهَا

ص: 68


1- فی المصدر: و هم ید علی من سواهم.
2- الخصال 1: 72 و 73.
3- الخصال 1: 72 و 73.
4- لعله فی زمان التقیة، أو بحیث لا یترک الاهتمام بأمر المسلمین و بحیث لا یکون فارقا جماعة المسلمین، و الا فیکون مصداق صدر الحدیث، فلعله کنایة عن الاهتمام بشأن نفسه مضافا الی الاهتمام بشأن المسلمین.
5- الخصال 1: 42.
6- النصر: 1.

مَنْ لَمْ یَسْمَعْهَا فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَیْرُ فَقِیهٍ (1) وَ رُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَی مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ ثَلَاثٌ لَا یُغِلُّ عَلَیْهِنَّ قَلْبُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَ النَّصِیحَةُ لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِینَ وَ اللُّزُومُ لِجَمَاعَتِهِمْ فَإِنَّ دَعْوَتَهُمْ مُحِیطَةٌ مِنْ وَرَائِهِمْ أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمْ مَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ (2) بِهِ لَنْ تَضِلُّوا وَ لَنْ تَزِلُّوا کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی فَإِنَّهُ قَدْ نَبَّأَنِیَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ أَنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ کَإِصْبَعَیَّ هَاتَیْنِ وَ جَمَعَ بَیْنَ سَبَّابَتَیْهِ وَ لَا أَقُولُ کَهَاتَیْنِ وَ جَمَعَ بَیْنَ سَبَّابَتِهِ وَ الْوُسْطَی فَتَفْضُلَ هَذِهِ عَلَی هَذِهِ (3).

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: درباره آیه «إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ» - . نصر / 1 -

{چون یاری خدا و پیروزی فرا رسد} گفته است این آیه در منی در حجة الوداع نازل شد. زمانی که «إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ» نازل شد، پیامبر اکرم فرمود: به من اطلاع داده اند از مردنم. پس به جانب خیف آمد و مردم اجتماع کردند. سپس فرمود: خداوند شاد و خرم کند مرد مسلمانی را که سخن مرا بشنود و آن را حفظ نماید و به کسی که نشنیده برساند. ص: 68

بسا حاملان فقه که فقیه به شمار نمی­روند و بسا فقیهان که احتیاج دارند به کسی که از او فقیه تر است. سه چیز است که بر مرد مسلمان دشوار و ناگوار نیست: اخلاص عمل برای خدا، خیرخواهی برای ائمه مسلمانان، و هماهنگی در اجتماع آنها. همانا دعوت مسلمانان افراد پشت سرشان را نیز در بر می­گیرد. مردم! من میان شما چیزی نهاده ام که اگر به آن چنگ زنید، گمراه نخواهید شد و نه لغزش شما را فرا می­گیرد؛ کتاب خدا و عترت اهل بیت من. خداوند لطیف و خبیر به من اطلاع داده که این دو از یکدیگر جدا نخواهند شد تا در حوض پیش من آیند، مانند این دو انگشتم (و دو انگشت سبابه خود را به هم نزدیک کرد.) من نمی­گویم مانند این دو انگشتم (و بین انگشت نشان و انگشت میانه را جمع کرد) که موجب برتری یکی بر دیگری باشد. - . تفسیر علی بن ابراهیم قمی: 742 -

**[ترجمه]

«6»

کا، الکافی مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ قُرَیْشٍ مِنْ أَهْلِ مَکَّةَ قَالَ قَالَ سُفْیَانُ الثَّوْرِیُّ اذْهَبْ بِنَا إِلَی جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ فَذَهَبْتُ مَعَهُ إِلَیْهِ فَوَجَدْنَاهُ قَدْ رَکِبَ دَابَّتَهُ فَقَالَ لَهُ سُفْیَانُ یَا بَا عَبْدِ اللَّهِ حَدِّثْنَا بِحَدِیثِ خُطْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ قَالَ دَعْنِی حَتَّی أَذْهَبَ فِی حَاجَتِی فَإِنِّی قَدْ رَکِبْتُ فَإِذَا جِئْتُ حَدَّثْتُکَ فَقَالَ أَسْأَلُکَ بِقَرَابَتِکَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا حَدَّثْتَنِی قَالَ فَنَزَلَ فَقَالَ مُرْ لِی (4) بِدَوَاةٍ وَ قِرْطَاسٍ حَتَّی أُثْبِتَهُ فَدَعَا بِهِ ثُمَّ قَالَ اکْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ خُطْبَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ نَضَّرَ اللَّهُ عَبْداً سَمِعَ مَقَالَتِی فَوَعَاهَا وَ بَلَّغَهَا مَنْ لَمْ تَبْلُغْهُ یَا أَیُّهَا النَّاسُ لِیُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ لَیْسَ بِفَقِیهٍ وَ رُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَی مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ ثَلَاثٌ لَا یُغِلُّ عَلَیْهِنَّ قَلْبُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَ النَّصِیحَةُ لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِینَ وَ اللُّزُومُ لِجَمَاعَتِهِمْ فَإِنَّ دَعْوَتَهُمْ مُحِیطَةٌ مِنْ وَرَائِهِمْ الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ تَتَکَافَأُ دِمَاؤُهُمْ وَ هُمْ یَدٌ عَلَی مَنْ سِوَاهُمْ یَسْعَی بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ فَکَتَبَهُ (5)

ص: 69


1- فی المصدر: لیس بفقیه.
2- فی المصدر: فیکم الثقلین ما ان تمسکتم بهما.
3- تفسیر القمّیّ: 742.
4- فی نسخة: من لی.
5- فی المصدر: فکتبه سفیان.

ثُمَّ عَرَضَهُ عَلَیْهِ وَ رَکِبَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ جِئْتُ أَنَا وَ سُفْیَانُ فَلَمَّا کُنَّا فِی بَعْضِ الطَّرِیقِ فَقَالَ لِی کَمَا أَنْتَ حَتَّی أَنْظُرَ فِی هَذَا الْحَدِیثِ فَقُلْتُ لَهُ قَدْ وَ اللَّهِ أَلْزَمَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام رَقَبَتَکَ شَیْئاً لَا یَذْهَبُ مِنْ رَقَبَتِکَ أَبَداً فَقَالَ وَ أَیُّ شَیْ ءٍ ذَلِکَ فَقُلْتُ لَهُ ثَلَاثٌ لَا یُغِلُّ عَلَیْهِنَّ قَلْبُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ قَدْ عَرَفْنَاهُ وَ النَّصِیحَةُ لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِینَ مَنْ هَؤُلَاءِ الْأَئِمَّةُ الَّذِینَ یَجِبُ عَلَیْنَا نَصِیحَتُهُمْ مُعَاوِیَةُ بْنُ أَبِی سُفْیَانَ وَ یَزِیدُ بْنُ مُعَاوِیَةَ وَ مَرْوَانُ بْنُ الْحَکَمِ وَ کُلُّ مَنْ لَا تَجُوزُ شَهَادَتُهُ عِنْدَنَا وَ لَا تَجُوزُ الصَّلَاةُ خَلْفَهُمْ وَ قَوْلُهُ وَ اللُّزُومُ لِجَمَاعَتِهِمْ فَأَیُّ الْجَمَاعَةِ مُرْجِئٌ یَقُولُ مَنْ لَمْ یُصَلِّ وَ لَمْ یَصُمْ وَ لَمْ یَغْتَسِلْ مِنْ جَنَابَةٍ وَ هَدَمَ الْکَعْبَةَ وَ نَکَحَ أُمَّهُ فَهُوَ عَلَی إِیمَانِ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ أَوْ قَدَرِیٌّ یَقُولُ لَا یَکُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ یَکُونُ مَا شَاءَ إِبْلِیسُ أَوْ حَرُورِیٌّ یَبْرَأُ (1) مِنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ شَهِدَ عَلَیْهِ بِالْکُفْرِ أَوْ جَهْمِیٌّ یَقُولُ إِنَّمَا هِیَ مَعْرِفَةُ اللَّهِ وَحْدَهُ لَیْسَ الْإِیمَانُ شَیْ ءٌ غَیْرَهَا قَالَ وَیْحَکَ وَ أَیَّ شَیْ ءٍ یَقُولُونَ فَقُلْتُ یَقُولُونَ إِنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ وَ اللَّهِ الْإِمَامُ الَّذِی یَجِبُ عَلَیْنَا نَصِیحَتُهُ وَ لُزُومُ جَمَاعَتِهِمْ أَهْلُ بَیْتِهِ قَالَ فَأَخَذَ الْکِتَابَ فَخَرَقَهُ ثُمَّ قَالَ لَا تُخْبِرْ بِهَا (2) أَحَداً (3).

**[ترجمه]اصول کافی: حکم بن مسکین از مردی از قریش، از اهالی مکه گفت: سفیان ثوری به من گفت: مرا پیش حضرت صادق علیه السّلام ببر. ما با هم خدمت حضرت صادق علیه السّلام رسیدیم و آن موقعی بود که آقا سوار بر مرکب خویش شده بود. سفیان گفت: مایلم حدیث خطبه پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله را در مسجد خیف برایم نقل کنی. فرمود: اجازه بده حالا اکنون که سوار شده ام بروم از پی کارم. وقتی برگشتم خواهم گفت. سفیان گفت: تو را به خویشاوندی ات با پیامبر اکرم قسم می دهم که برایم نقل کنی. امام علیه السّلام پیاده شد. سفیان عرض کرد: دستور بفرمایید قلم و دوات بیاورند تا بنویسم. پس قلم و دوات خواستند و سپس فرمود: بنویس:

«بسم اللَّه الرحمن الرحیم. خطبه رسول خدا صلّی الله علیه و آله در مسجد خیف: خداوند شاد و خرم کند شخصی را که سخنم را بشنود و آن را حفظ کند و برساند به کسی که نشنیده. ای مردم! کسانی که حضور دارند به غایبان برسانند. بسا از حاملان فقه که فقیه نیستند و بسا از فقیهان که محتاج فقیه تر از خود هستند. سه چیز است که دشوار و ناگوار نیست بر مرد مسلمان: اخلاص عمل برای خدا؛ خیرخواهی برای ائمه دین؛ پیروی از اجتماع ایشان. همانا دعوت مسلمانان افراد پشت سرشان را نیز در بر می­گیرد. مؤمنان با یکدیگر برادرند؛ خون آنها با هم برابر است؛ آنها به صورت یک دست متحد بر مخالفین می تازند. در راه انجام تعهدات اسلامی مسلمانان حتی کوچک­ترین مسلمان نیز سعی دارد.»

همه را سفیان نوشت.

ص: 69

بعد به امام عرضه داشت. امام سوار شد و من و سفیان برگشتیم. در بین راه سفیان به من گفت: بایست تا من در این حدیث خوب دقت کنم. به او گفتم: به خدا قسم چنان تعهدی را حضرت صادق بر گردن تو بار کرد که هرگز راه فرار از آن را نداری. گفت: چه تعهدی؟ گفتم: همین که فرمود سه چیز بر شخص مسلمان دشوار و ناگوار نیست: اخلاص عمل برای خدا که واضح است، اما خیرخواهی برای امامان مسلمین. این امامان کیانند که لازم است ما خیرخواه آنها باشیم؟ آیا معاویة بن ابی سفیان و یزید بن معاویه است و مروان بن حکم؟ و کدام یک از این اشخاص که شهادت آنها نزد ما پذیرفته نیست و نماز خواندن پشت سر آنها صحیح نیست؟ و این فرمایش دیگرش که فرمود: هماهنگی با آنها. این هماهنگی با کدام جمعیت است؟ آیا مراد هماهنگی با مرجئه است که می گوید اگر کسی نماز نخواند و روزه نگیرد و غسل جنابت هم نکند و کعبه را ویران نماید و با مادر خود همبستر شود، باز دارای ایمان جبرئیل و میکائیل است؟ یا هماهنگی با قدری ها است که معتقدند خداوند مشیت و اراده ای ندارد و این شیطان است که هر چه بخواهد می­کند؟ یا منظور حروری است که از علی بن ابی طالب علیه السّلام بیزار است و به کفر آن جناب شهادت می­دهد؟ یا منظور هماهنگی با جهمی ها است که معتقدند دین فقط شناخت خدا است ایمان غیر از این نیست؟ گفت: وای بر تو! این ها چه می گویند؟ گفتم: می گویند که علی بن ابی طالب همان امامی است که اطاعت او واجب و ما باید خیرخواه او باشیم و هماهنگ با آن جناب و اهل بیت ایشان باشیم. در این موقع سفیان نوشته خود را با دست پاره پاره کرد و گفت: مبادا این جریان را به کسی بگویی! - . اصول کافی 1 : 403 - 404 -

**[ترجمه]

بیان

لما حدثنی لما بالتشدید حرف استثناء بمعنی إلا یقال أنشدک الله لما فعلت أی لا أسأل إلا فعلک قاله ابن هشام أو المعنی أسألک فی جمیع الأحوال إلا فی وقت فعلک من لی بالفتح و التخفیف سؤال فی صورة الاستفهام أو بالضم و التشدید صیغة أمر أی تفضل و فی بعض النسخ بالراء خطبة خبر محذوف

ص: 70


1- فی المصدر: یتبرأ.
2- فی نسخة: لا تخبر به أحدا.
3- أصول الکافی 1: 403 و 404.

أی هذه کما أنت أی توقف و أصله الزم ما أنت فیه فالکاف زائدة و ما موصولة منصوبة المحل بالإغراء.

و المرجئة قوم یکتفون بالإیمان و یقولون لا مدخل للأعمال فی الإیمان و لا تتفاوت مراتب الإیمان و لا تضر معه معصیة و هم فرق شتی لهم مذاهب شنیعة مذکورة فی الملل و النحل.

و المراد بالقدریة هنا التفویضیة الذین قالوا إنه لیس لله سبحانه و قضائه و قدره مدخل فی أعمال العباد قال بعضهم إنه لا یقدر الله تعالی علی التصرف فی أعمالهم فهم عزلوا الرب تعالی عن ملکه و قالوا لا یکون ما شاء الله فنفوا أن یکون لله تعالی مشیة و إرادة و تدبیر و تصرف فی أفعال العباد و أثبتوا ذلک لإبلیس.

و الحروریة الخوارج أو فرقة منهم منسوبة إلی حروراء بالمد و القصر و فتح الحاء فیهما و هی قریة کانت قریبة من الکوفة کان أول اجتماعهم و تحکیمهم فیها.

و قال فی المغرب رجل جهم الوجه عبوس و به سمی جهم بن صفوان المنسوب إلیه الجهمیة و هی فرقة شایعته (1) علی مذهبه و هی القول بأن الجنة و النار تفنیان و أن الإیمان هو المعرفة فقط دون الإقرار و دون سائر الطاعات و أنه لا فعل لأحد علی الحقیقة إلا لله و أن العباد فیما ینسب إلیهم من الأفعال کالشجر تحرکها الریح فالإنسان لا یقدر علی شی ء إنما هو مجبر فی أفعاله لا قدرة له و لا إرادة و لا اختیار انتهی.

و فی الملل و النحل نسب إلیه القول بأن من أتی بالمعرفة ثم جحد بلسانه لم یکفر بجحده و قال الإیمان لا یتبعض أی لا ینقسم إلی عقد و قول و عمل و لا یتفاضل أهله فیه فإیمان الأنبیاء و إیمان الأمة علی نمط واحد إذ المعارف لا تتفاضل انتهی.

ص: 71


1- أی تابعته.

و أی شی ء یقولون أی الأئمة علیهم السلام أو شیعتهم أو الأعم و لا یخفی أن الثوری اللعین الذی هو رئیس الصوفیة و إمامهم بخرقه الکتاب أظهر کفره و وغل فی الشرک قلبه و خالف النبی صلی الله علیه و آله فی جمیع الخصال الثلاث.

**[ترجمه]«لمّا» با تشدید حرف استثناء است به معنی «إلّا». گفته می شود «أنشدک اللّه إلّا فعلت» یعنی نمی خواهم مگر کارت را، این را ابن هشام گفته است. یا این که معنا این است که می خواهم در تمام احوال جز در زمان کار. عبارت «من لی» با فتحه و بدون تشدید استفهام است و با ضمه و تشدید فعل امر است، یعنی تفضل کن. و در بعضی نسخه ها با راء آمده است. «خطبۀ» خبر برای مبتدای محذوف است،

ص: 70

یعنی «هذه». عبارت «کما أنت» یعنی صبر کن و اصل آن این است یعنی در آن چیزی که هستی، بمان. پس «کاف» زائد است و «ما» موصوله و محلا منصوب است بنا بر اغراء. مرجئه گروهی هستند که معتقدند فقط ایمان لازم است و عمل در ایمان اثر نمی­گذارد و مراتب ایمان با هم فرق ندارد و هیچ گناهی به ایمان ضرر نمی­رساند و به چند دسته تقسیم می شوند و عقاید بسیار ناپسندی دارند که در ملل و نحل نقل شده است. منظور از قدریه در این جا تفویضیه هستند؛ کسانی که معتقدند خداوند در کار بندگان دیگر هیچ دخالتی ندارد. بعضی از آنها گفته­اند که خدا قادر بر تصرف در اعمال آنها نیست و آنها خدا را از ملکش عزل کردند و گفته اند که خواسته خدا محقق نمی شود و مشیت و اراده و تدبیر و تصرف در اعمال بندگان را از خدا نفی کرده اند و آن را برای شیطان اثبات کرده اند. منظور از حروریه، خوارج است یا گروهی از آنها که نسبت به «حروراء» دارند که دهی است نزدیک کوفه و ابتدا در این ده جمع شدند. در المغرب گفته است: «رجل جهم الوجه» یعنی عبوس و جهم بن صفوان به همین نام، نامیده شده است و جهمیه منسوب به اویند و این جهمیه گروهی هستند که پیرو مذهب او هستند که معتقدند که بهشت و جهنم از بین می رود و ایمان عبارت از معرفت است، فقط نه اقرار و سایر طاعات و هیچ کس کاری را انجام نمی دهد و این خدا است که همه کارها را می کند و نسبت فعل به مردم، مثل نسبت حرکت است به درخت که در حقیقت باد آن را حرکت می دهد، انسان نیز در کارهایش مجبور است و قدرتی از خود ندارد و نه اراده و نه اختیار دارد. (پایان نقل قول) در ملل و نحل می­نویسد: جهم معتقد است که هر کس معرفت داشته باشد، اگرچه به زبان منکر شود با این انکار کافر نیست و ایمان را مرکب از عقیده و گفتار و عمل نمی داند و هیچ کس در ایمان از دیگری بالاتر نیست و ایمان انبیاء و مردم یکی است، زیرا معارف بر یکدیگر برتری ندارند.

ص: 71

عبارت «أی شیء یقولون»، یعنی ائمه علیهم السّلام یا شیعیان آنها یا اعم. سفیان ثوری ملعون همان رئیس صوفیه است و با همین پاره کردن نوشته معلوم می شود که کافر است و در دل مشرک است و در هر سه مورد با فرمایش پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله مخالفت کرد.

**[ترجمه]

«7»

کا، الکافی عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ بُرَیْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَا نَظَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَی وَلِیٍّ لَهُ یُجْهِدُ نَفْسَهُ بِالطَّاعَةِ لِإِمَامِهِ وَ النَّصِیحَةِ إِلَّا کَانَ مَعَنَا فِی الرَّفِیقِ الْأَعْلَی (1).

**[ترجمه]اصول کافی: برید از حضرت باقر علیه السّلام نقل می­کند که پیامبر اکرم فرمود: خداوند نظر نمی کند به بنده ای که کوشش می نماید در پیروی از امام خود و خیرخواهی برای او، مگر این که در رفیق اعلی با ما خواهد بود. - . اصول کافی 1 : 404 -

**[ترجمه]

بیان

قال الجزری فی حدیث الدعاء ألحقنی بالرفیق الأعلی الرفیق جماعة الأنبیاء الذین یسکنون أعلی علیین و هو اسم جاء علی فعیل و معناه الجماعة کالصدیق و الخلیط یقع علی الواحد و الجمع و منه قوله تعالی وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً (2)

**[ترجمه]جزری در حدیث دعای «ألحقنی بالرفیق الأعلی»، (خدایا مرا به رفیق اعلی برسان) می نویسد: «رفیق» گروه انبیاء هستند که ساکن بهترین درجات بهشتند و اسمی است که بر وزن فعیل آمده به معنی جماعت، مانند صدیق و خلیط که بر شخص واحد و گروه دلالت دارد از این قبیل است آیه «وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً» - . نساء / 69 -

{و آنان چه نیکو همدمانند.}

**[ترجمه]

«8»

کا، الکافی الْعِدَّةُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَنْ فَارَقَ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِینَ قِیدَ شِبْرٍ فَقَدْ خَلَعَ رِبْقَةَ الْإِسْلَامِ مِنْ عُنُقِهِ (3).

**[ترجمه]اصول کافی: محمّد حلبی از حضرت صادق علیه السّلام نقل می کند که فرمود: هر کس به اندازه یک وجب از اجتماع مسلمانان کناره گیری کند، تعهد اسلام را از گردن خویش برداشته است. - . اصول کافی 1 : 404 - 405 -

**[ترجمه]

«9»

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَنْ فَارَقَ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِینَ وَ نَکَثَ صَفْقَةَ الْإِبْهَامِ جَاءَ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی أَجْذَمَ (4).

**[ترجمه]با همین سند از حضرت صادق علیه السّلام نقل می­کند که فرمود: هر کس از اجتماع مسلمانان کناره گیری کند و بیعت امام خود را بشکند، روز قیامت خواهد آمد در حالی که در دست خود چیزی ندارد. - . اصول کافی 1 : 404 - 405 -

**[ترجمه]

بیان

القید بالکسر القدر و هو من قبیل تشبیه المعقول بالمحسوس و النکث نقض العهد و صفقة الإبهام کنایة عن البیعة

و قال فی النهایة فیه من تعلم القرآن ثم نسیه لقی الله یوم القیامة و هو أجذم.

أی مقطوع الید من الجذم القطع

وَ مِنْهُ حَدِیثُ عَلِیٍّ علیه السلام مَنْ نَکَثَ بَیْعَتَهُ لَقِیَ اللَّهَ وَ هُوَ أَجْذَمُ لَیْسَتْ لَهُ یَدٌ.

قال القتیبی الأجذم هاهنا الذی ذهبت أعضاؤه کلها و لیست الید أولی بالعقوبة من باقی الأعضاء

ص: 72


1- أصول الکافی 1: 404.
2- النساء: 71.
3- أصول الکافی 1: 404 و 405.
4- أصول الکافی 1: 404 و 405.

یقال رجل أجذم و مجذوم إذا تهافتت أطرافه من الجذام و هو الداء المعروف.

قال الجوهری لا یقال للمجذوم أجذم و قال ابن الأنباری ردا علی ابن قتیبة لو کان العقاب لا یقع إلا بالجارحة التی باشرت المعصیة لما عوقب الزانی بالجلد و الرجم فی الدنیا و بالنار فی الآخرة قال ابن الأنباری معنی الحدیث أنه لقی الله و هو أجذم الحجة لا لسان له یتکلم و لا حجة فی یده و قول علی علیه السلام لیست له ید أی لا حجة له.

و قیل معناه لقیه منقطع السبب یدل علیه قوله القرآن سبب بید الله و سبب بأیدیکم فمن نسیه فقد قطع سببه و قال الخطابی معنی الحدیث ما ذهب إلیه ابن الأعرابی و هو أن من نسی القرآن لقی الله خالی الید من الخیر صفرها من الثواب فکنی بالید عما تحویه و تشتمل علیه من الخیر.

قلت و فی تخصیص علی علیه السلام بذکر الید معنی لیس فی حدیث نسیان القرآن لأن البیعة تباشرها الید من بین الأعضاء و هو أن یضع البائع یده فی ید الإمام عند عقد البیعة و أخذها علیه.

**[ترجمه]«قید» با کسره یعنی قدر و اندازه واز باب تشبیه معقول به محسوس است. «النکث» یعنی نقض پیمان و «صفقۀ الإبهام» کنایه از بیعت است. در نهایه گفته است: هر کس قرآن را بیاموزد سپس آن را فراموش کند، روز قیامت خدا را ملاقات می کند در حالی که دستش بریده شده است. «اجذم» از «جذم» است به معنی قطع و حدیث علی علیه السّلام نیز از همین باب است: «من نکث بیعته لقی اللّه و هو أجذم لیست له ید.» قتیبی گفته است: «الاجذم» در اینجا یعنی کسی که همه اعضای او از بین رفته است و دست سزاوارتر به عقوبت از سایر اعضا نیست.

ص: 72

گفته می­شود «رجل أجذم و مجذوم» زمانی که اعضای بدنش به خاطر جذام از بین رفته باشد که همان بیماری معروف است. جوهری گفته است: به مجذوم اجذم گفته نمی شود و ابن انباری در رد بر ابن قتیبه گفته است که اگر عقاب فقط برای عضوی باشد که مباشر معصیت بوده، زناکار با شلاق و سنگسار شدن در این دنیا و با آتش درآن دنیا عقاب نمی­شد، و گفته است: معنای روایت این است که خدا را ملاقات می کند در حالی که حجتی ندارد، نه زبانی دارد که صحبت کند و نه حجت و دلیلی در دستش. و «عبارت لیست له ید» در روایت علی علیه السّلام، به این معناست که حجتی ندارد. و گفته شده که معنا این است که خدا را بدون سبب ملاقات می کند و شاهد آن این روایت است که: «قرآن سببی است در دست خدا و سببی است در دست شما. هر کس آن را فراموش کند، سبب خود را قطع کرده است.» و خطابی گفته است: معنای حدیث همان است که ابن اعرابی گفته است که هر کس قرآن را فراموش کند، خدا را با دستی خالی از خیر و ثواب ملاقات می کند. علی علیه السّلام در روایت، «اجذم» را به دست اختصاص داد و معنایی در آن است که در روایت فراموشی قرآن نیست، زیرا بیعت به وسیله دست از میان اعضای بدن انجام می شود و بیعت این است که بایع باید دست خود را هنگام بیعت کردن در دست امام قرار دهد .

**[ترجمه]

باب 4 ثواب حبهم و نصرهم و ولایتهم و أنها أمان من النار

الآیات

المائدة: «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ* وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ»(60-61)

إبراهیم: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ»(40)

lt;meta info="- إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ * وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ. - . مائده / 55 - 56 -

{ولی شما تنها خدا و پیامبر اوست و کسانی که ایمان آورده اند همان کسانی که نماز برپا می دارند و در حال رکوع زکات می دهند و هر کس خدا و پیامبر او و کسانی را که ایمان آورده اند ولی خود بداند [پیروز است چرا که] حزب خدا همان پیروزمندانند.}

- فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ. - . ابراهیم / 37 -

{پس دل های برخی از مردم را به سوی آنان گرایش ده و آنان را از محصولات [مورد نیازشان] روزی ده باشد که سپاسگزاری کنند.}

**[ترجمه]

تفسیر

أقول: سیأتی فی المجلد التاسع تأویل الآیة الأولی و أن المراد بالذین

ص: 73

آمنوا فی الموضعین الأئمة علیهم السلام و سنورد الأخبار المتواترة من طریق الخاصة و العامة فی ذلک فثبت وجوب موالاتهم و حبهم و نصرتهم و الاعتقاد بإمامتهم صلوات الله علیهم و أما الآیة الثانیة فسیأتی فی الأخبار المستفیضة أنهم علیهم السلام هم المقصودون من الذریة فی دعاء إبراهیم علیه السلام و أنه علیه السلام دعا لشیعتهم بأن تهوی قلوبهم إلی أئمتهم.

وَ عَنِ الْبَاقِرِ علیه السلام فِیمَا رَوَاهُ الْعَیَّاشِیُّ أَنَّهُ قَالَ: لَمْ یَعْنِ النَّاسَ کُلَّهُمْ أَنْتُمْ أُولَئِکَ وَ نُظَرَاؤُکُمْ إِنَّمَا مَثَلُکُمْ فِی النَّاسِ مَثَلُ الشَّعْرَةِ الْبَیْضَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَسْوَدِ (1).

وَ فِی الْکَافِی، عَنْهُ علیه السلام وَ لَمْ یَعْنِ الْبَیْتَ فَیَقُولَ إِلَیْهِ فَنَحْنُ وَ اللَّهِ دَعْوَةُ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام (2).

وَ فِی الْإِحْتِجَاجِ، عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ الْأَفْئِدَةُ مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْنَا وَ ذَلِکَ دَعْوَةُ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام حَیْثُ قَالَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ

وَ فِی الْبَصَائِرِ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام وَ جَعَلَ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْنَا.

وَ رَوَی عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام أَنَّهُ تَعَالَی عَنَی بِقَوْلِهِ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ ثَمَرَاتِ الْقُلُوبِ (3) أَیْ حُبِّهِمْ إِلَی النَّاسِ لِیَأْتُوا إِلَیْهِمْ-.

وَ سَیَأْتِی الْأَخْبَارُ فِی ذَلِکَ کُلِّهِ.

**[ترجمه]مؤلف: در جلد نهم تأویل آیه اولی خواهد آمد و این که منظور از «الَّذِینَ ص: 73

آمَنُوا» در هر دو آیه، ائمه علیهم السّلام هستند و به زودی اخبار متواتر از طریق شیعه و سنی در این مورد خواهیم آورد. وجوب دوست داشتن و محبت آنها و یاری ایشان و اعتقاد به امامتشان ثابت شد، اما آیه دوم در اخبار زیاد مورد اعتماد خواهد آمد که مقصود از «ذریه» در دعای ابراهیم علیه السّلام آنهایند. ابراهیم علیه السّلام برای شیعیان آنها دعا کرد که دل هایشان متمایل به امامانشان گردد و از حضرت باقر علیه السّلام در روایت عیاشی نقل شده که فرمود: ابراهیم در دعای خود همه مردم را در نظر نگرفته بود، بلکه شما و هم عقیده های شما مورد نظر ابراهیم هستید. مثل شما در میان مردم، مانند موی سفیدی است بر پیکر گاوی سیاه. - . تفسیر عیاشی 2 : 233 -

و در کافی از امام باقر علیه السّلام نقل می­کند که فرمود: ابراهیم خانه کعبه را مورد نظر نگرفته، وگرنه باید می­گفت دل های مردم را متوجه آن بکن. به خدا قسم مقصود از دعای ابراهیم ما هستیم. - . روضه کافی: 311 - 312 -

و در احتجاج از امیرالمؤمنین علیه السّلام نقل می کند که دل های مردم را متمایل به ما بگردان و این دعای ابراهیم است، آنجا که گفت: دل های مردم را متمایل به آنها بگردان. و در بصائر از حضرت صادق علیه السّلام نقل می­کند که فرمود: دل های مردم را متمایل به ما گردانید. علی بن ابراهیم از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: خداوند از این آیه «وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ» منظور از «ثمرات»، ثمرات دل­ها است، یعنی حب ایشان به مردم که موجب توجه مردم به آنها شود. اخبار در این مورد به طور کلی خواهد آمد.

**[ترجمه]

الأخبار

«1»

لی، الأمالی للصدوق عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْقَزْوِینِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ جَنْدَلِ بْنِ وَالِقٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْمَازِنِیِّ عَنْ عَبَّادٍ الْکَلْبِیِّ عَنْ 6 جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ فَاطِمَةَ الصُّغْرَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أُمِّهِ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ قَالَتْ خَرَجَ عَلَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَشِیَّةَ عَرَفَةَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی بَاهَی بِکُمْ وَ غَفَرَ لَکُمْ عَامَّةً وَ لِعَلِیٍّ خَاصَّةً وَ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ غَیْرَ مُحَابٍ لِقَرَابَتِی هَذَا جَبْرَئِیلُ یُخْبِرُنِی أَنَّ السَّعِیدَ کُلَّ السَّعِیدِ حَقَّ السَّعِیدِ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً فِی حَیَاتِهِ وَ

ص: 74


1- تفسیر العیّاشیّ 2: 233.
2- روضة الکافی: 311 و 312.
3- تفسیر القمّیّ: 347.

بَعْدَ مَوْتِهِ وَ أَنَّ الشَّقِیَّ کُلَّ الشَّقِیِّ حَقَّ الشَّقِیِّ مَنْ أَبْغَضَ عَلِیّاً فِی حَیَاتِهِ وَ بَعْدَ وَفَاتِهِ (1).

**[ترجمه]امالی صدوق: امام صادق از پدرش، از علی بن الحسین، از فاطمه صغری، از حسین بن علی، از مادرش فاطمه زهرا علیهم السّلام نقل کرد که فرمود: پیامبر اکرم در شب عرفه پیش ما آمد و فرمود: خداوند عزیز مباهات و افتخار کرد به تمام شما و شما را آمرزید به طور عموم و علی را خصوصا مورد عنایت قرار داد. من پیامبر خدایم به سوی شما، بی آنکه حمایت از خویشاوندانم کنم. اینک جبرئیل به من خبر می دهد که سعادتمند به تمام معنی و سعادتمند و سعید واقعی کسی است که علی را در زمان حیاتش و

ص: 74

بعد از درگذشت او دوست داشته باشد. و شقی شقاوتمند کامل و واقعی کسی است که با علی علیه السّلام در حیات و بعد از درگذشتش دشمنی ورزد. - . امالی صدوق: 109 - 110 -

**[ترجمه]

بیان

قوله غیر محاب بتخفیف الباء أی لا أقول فیهم ما لا یستحقونه محاباة لهم قال الفیروزآبادی حاباه محاباة و حباء نصره و اختصه و مال إلیه انتهی و بالتشدید تصحیف.

**[ترجمه]عبارت «غیر محاب» بدون تشدید یعنی به خاطر علاقه به ایشان، آنچه را که مستحق آن نیستند، درباره آنها نمی­گویم. فیروز آبادی گفته است: «حاباه محاباة و حباء» یعنی او را یاری کرد و مخصوص او گردانید و به سمت او مایل شد. (پایان نقل قول) و با تشدید، تصحیف است.

**[ترجمه]

«2»

لی، الأمالی للصدوق مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْعَطَّارِ عَنِ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ نَضْرِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَادٍّ عَنِ الْقَنْدِیِّ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَ کُلُّ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُؤْمِنٌ قَالَ إِنَّ عَدَاوَتَنَا تُلْحِقُ بِالْیَهُودِ وَ النَّصَارَی إِنَّکُمْ لَا تَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّی تُحِبُّونِی وَ کَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یُحِبُّنِی وَ یُبْغِضُ هَذَا یَعْنِی عَلِیّاً علیه السلام (2).

**[ترجمه]امالی صدوق: جابر جعفی از حضرت باقر، از آباء گرام خود علیه السّلام نقل کرد که مردی خدمت پیامبر اکرم آمده گفت: یا رسول اللَّه! آیا هر کس بگوید «لا اله الا اللَّه» مؤمن است؟ فرمود: دشمنی ما شامل یهود و نصارا می شود. شما داخل بهشت نخواهید شد، مگر این که مرا دوست داشته باشید، و دروغ می گوید کسی که گمان می کند مرا دوست می دارد، ولی با این (یعنی علی علیه السّلام) دشمن باشد. - . امالی صدوق: 161 - 162 -

**[ترجمه]

«3»

ختص، الإختصاص أَبُو غَالِبٍ الزُّرَارِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فَضْلِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ عَمْرٍو الْجُعْفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُعْفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ عَمِّیَ الْحُصَیْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَأَدْنَاهُ وَ قَالَ مَنْ هَذَا مَعَکَ قَالَ ابْنُ أَخِی إِسْمَاعِیلَ فَقَالَ رَحِمَ اللَّهُ إِسْمَاعِیلَ وَ تَجَاوَزَ عَنْهُ سَیِّئَ عَمَلِهِ کَیْفَ خَلَفْتُمُوهُ قَالَ بِخَیْرٍ مَا أَبْقَی اللَّهُ لَنَا مَوَدَّتَکُمْ فَقَالَ یَا حُصَیْنُ لَا تَسْتَصْغِرُوا مَوَدَّتَنَا فَإِنَّهَا مِنَ الْبَاقِیَاتِ الصَّالِحَاتِ قَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا اسْتَصْغَرْتُهَا وَ لَکِنْ أَحْمَدُ اللَّهَ عَلَیْهَا (3).

**[ترجمه]اختصاص: عبدالرحمن جعفی گفت من و عمویم حصین بن عبدالرحمن خدمت حضرت صادق علیه السّلام رسیدیم. امام علیه السّلام عمویم را نزدیک خود خواند و پرسید: این کیست؟ جواب داد: پسر برادرم اسماعیل است. فرمود: خدا اسماعیل را رحمت کند و از کردار زشتش درگذرد. حالش چطور است؟ عرض کردیم: خوب بود و ما نیز تا موقعی که افتخار مودّت شما را داشته باشیم، خوب هستیم. فرمود: حصین! مبادا مودت ما را کوچک شماری. چون مودت ما از باقیات الصالحات است. عمویم گفت: یابن رسول الله! من هرگز کوچک نمی شمارم و خدا را بر این نعمت سپاسگزارم. - . اختصاص: 85 - 86 -

**[ترجمه]

«4»

لی، الأمالی للصدوق الطَّالَقَانِیُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَدَوِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ تَمِیمٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ (4) عَنِ الْحَکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی لَیْلَی (5) عَنْ أَبِیهِ

ص: 75


1- أمالی الصدوق: 109 و 110.
2- أمالی الصدوق: 161 و 162.
3- الاختصاص: 85 و 86.
4- فی المصدر: الحسن بن عبد الرحمن عن محمّد بن عبد الرحمن.
5- فی المصدر: عن عبد الرحمن بن أبی لیلی.

قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَا یُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّی أَکُونَ أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ نَفْسِهِ وَ أَهْلِی أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ أَهْلِهِ وَ عِتْرَتِی أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ عِتْرَتِهِ وَ ذَاتِی أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ ذَاتِهِ قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ یَا بَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا تَزَالُ تَجِی ءُ بِالْحَدِیثِ یُحْیِی اللَّهُ بِهِ الْقُلُوبَ (1).

**[ترجمه]امالی صدوق: محمّد بن عبدالرحمن بن ابی لیلی از پدر خود نقل کرد که ص: 75

گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: ایمان ندارد شخص، مگر مرا از خود، خانواده مرا از خانواده خود، عترت مرا از عترت خود و ذات مرا از ذات خود بیشتر دوست داشته باشد. و گفت: یکی از مردم گفت: ای عبدالرحمن! پیوسته برای ما احادیثی را نقل می­کنی که باعث زنده شدن دل­ها می شود. - . امالی صدوق: 201 -

**[ترجمه]

بیان

قوله و ذاتی أی کل ما ینسب إلی سوی ما ذکر.

**[ترجمه]عبارت «و ذاتی» یعنی هر چه به من انتساب دارد، غیر از چیزهایی که قبلا ذکر شد.

**[ترجمه]

«5»

لی، الأمالی للصدوق أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّقْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُوسَی عَنْ هِشَامِ بْنِ یُوسُفَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَحِبُّوا اللَّهَ لِمَا یَغْذُوکُمْ بِهِ مِنْ نِعَمِهِ وَ أَحِبُّونِی لِحُبِّ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَحِبُّوا أَهْلَ بَیْتِی لِحُبِّی (2).

ل، الخصال محمد بن الفضل عن محمد بن إسحاق عن أحمد بن العباس عن محمد بن یحیی الصوفی عن یحیی بن معین عن هشام بن یوسف مثله (3)

**[ترجمه]امالی صدوق: عبداللَّه بن عباس از پدرش، از جد خود نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: خدا را دوست بدارید به واسطه نعمت هایی که به شما عنایت کرده، و مرا دوست بدارید به واسطه دوستی خدا و اهل بیت؛ مرا دوست بدارید به واسطه دوستی من. - . امالی صدوق: 219 -

خصال: از هشام بن یوسف همین روایت را نقل کرده است. - . خصال ... -

**[ترجمه]

«6»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْفَحَّامُ عَنِ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ عَمِّ أَبِیهِ عِیسَی بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله مِثْلَهُ (4)

**[ترجمه]امالی طوسی: عیسی بن احمد از امام هادی، از پدرانش، از امیرالمؤمنین علیهم السّلام، از پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله همین روایت را نقل کرده است. - . امالی طوسی: 175 -

**[ترجمه]

«7»

ع، علل الشرائع لی، الأمالی للصدوق عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْقَزْوِینِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنِ عِصَامِ بْنِ یُوسُفَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ زَیْدِ بْنِ ثَابِتٍ (5) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً فِی حَیَاتِهِ وَ بَعْدَ مَوْتِهِ کَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ مِنَ الْأَمْنِ

ص: 76


1- أمالی الصدوق: 201.
2- أمالی الصدوق: 219.
3- الخصال.
4- أمالی ابن الشیخ: 175.
5- فی المصدر: عمرو بن سلیمان عن عبد اللّه بن عمران عن علیّ بن بن زید عن سعید بن المسیب عن زید بن ثابت و الموجود فی العلل الی قوله: و غربت، و أمّا الذیل من الحدیث الآخر بإسناد آخر عن زید بن ثابت درج فیه، و اما الأمالی فلیست نسخته فعلا عندی، لانی فی الحال معتقل و کثیرا من المصدر لیست عندی.

وَ الْإِیمَانِ مَا طَلَعَتْ عَلَیْهِ شَمْسٌ وَ غَرَبَتْ (1) وَ مَنْ أَبْغَضَهُ فِی حَیَاتِهِ وَ بَعْدَ مَوْتِهِ مَاتَ مَوْتَةً جَاهِلِیَّةً وَ حُوسِبَ بِمَا عَمِلَ (2).

**[ترجمه]علل الشرائع، امالی صدوق: زید بن ثابت - . روایت در علل الشرائع تا «و قربت» آمده است و ذیل آن روایت دیگری با سند دیگری از زید بن ثابت آمده است. اما نسخه امالی صدوق فعلا در دست من نیست، زیرا الان من زندانم و بسیاری از مصادر نزد من نیست. -

گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر کس علی را در زمان حیات و بعد از فوتش دوست داشته باشد، خداوند برای او مقرر می­دارد امن

ص: 76

و ایمان را به مقدار فاصله طلوع خورشید و غروب آن، و هر کس او را در حیات و بعد از مرگش دشمن بدارد، به مرگ جاهلیت مرده است و به واسطه اعمالی که انجام داده، مورد محاسبه قرار می­گیرد. - . علل الشرائع: 59 ، امالی صدوق: 347 - 348 -

**[ترجمه]

«8»

لی، الأمالی للصدوق الْمُکَتِّبُ عَنِ ابْنِ زَکَرِیَّا الْقَطَّانِ عَنِ ابْنِ حَبِیبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام یَا عَلِیُّ مَا ثَبَتَ حُبُّکَ فِی قَلْبِ امْرِئٍ مُؤْمِنٍ فَزَلَّتْ بِهِ قَدَمٌ عَلَی الصِّرَاطِ إِلَّا ثَبَتَتْ لَهُ قَدَمٌ حَتَّی یُدْخِلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِحُبِّکَ الْجَنَّةَ (3).

**[ترجمه]امالی صدوق: ابو حمزه ثمالی از حضرت باقر، از آباء گرام خویش علیهم السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله به علی علیه السّلام فرمود: یا علی! محبت تو در دل هر مرد مؤمنی که ثابت شود، اگر یک قدم او بلغزد، پای دیگرش ثابت می شود تا با محبت تو وارد بهشت گردد. - . امالی صدوق: 348 -

**[ترجمه]

«9»

ب، قرب الإسناد ابْنُ سَعْدٍ عَنِ الْأَزْدِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَنْ أَحَبَّنَا (4) نَفَعَهُ اللَّهُ بِذَلِکَ وَ لَوْ کَانَ أَسِیراً فِی یَدِ الدَّیْلَمِ وَ مَنْ أَحَبَّنَا لِغَیْرِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ یَفْعَلُ بِهِ مَا یَشَاءُ إِنَّ حُبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ لَیَحُطُّ الذُّنُوبَ عَنِ الْعِبَادِ کَمَا تَحُطُّ الرِّیحُ الشَّدِیدَةُ الْوَرَقَ عَنِ الشَّجَرِ (5).

ثو، ثواب الأعمال ابن الولید عن الصفار عن ابن سعد الأزدی من قوله إن حبنا إلی آخر الخبر (6).

**[ترجمه]قرب الاسناد: ازدی گفت: حضرت صادق علیه السّلام فرمود: هر کس ما را دوست داشته باشد، خداوند از آن دوستی بهره مندش می­کند، گرچه اسیر در دست دیلمیان باشد، و هر که ما را برای غیر خدا دوست داشته باشد، خداوند با او هر چه بخواهد انجام می­دهد. محبت ما خانواده گناهان را از بندگان می­زداید، همان طوری که باد شدید برگ را از درخت می­ریزد. - . قرب الاسناد: 19 -

ثواب الاعمال: ابن سعد ازدی از «إن حبنا» تا آخر خبر را نقل کرده است. - . ثواب الاعمال ... -

**[ترجمه]

«10»

ن، عیون أخبار الرضا علیه السلام ل، الخصال عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَصْبَهَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ أَرْبَعَةٌ أَنَا الشَّفِیعُ (7) لَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَوْ أَتَوْنِی بِذُنُوبِ أَهْلِ

ص: 77


1- فی العلل: کتب اللّه عزّ و جلّ له الامن و الایمان ما طلعت شمس و غربت.
2- علل الشرائع: 59، أمالی الصدوق: 347 و 348.
3- أمالی الصدوق: 348.
4- فی المصدر: من احبنا للّه.
5- قرب الإسناد: 19.
6- ثواب الأعمال.
7- فی المصدر: انا شفیع لهم.

الْأَرْضِ مُعِینٌ (1) لِأَهْلِ بَیْتِی وَ الْقَاضِی لَهُمْ حَوَائِجَهُمْ عِنْدَ مَا اضْطُرُّوا إِلَیْهِ وَ الْمُحِبُّ لَهُمْ بِقَلْبِهِ وَ لِسَانِهِ وَ الدَّافِعُ عَنْهُمْ بِیَدِهِ (2).

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا، خصال: داود بن سلیمان از حضرت رضا، از آباء گرامش علیهم السّلام نقل می­کند که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: چهار دسته هستند که روز قیامت من از آنها شفاعت می­کنم، گرچه با گناه تمام اهل زمین بیایند:

ص: 77

کمک کننده به اهل بیتم؛ برآورنده نیازهای آنها هنگام اضطرار ایشان به آن؛ دوست دار ایشان با دل و زبان؛ دفاع کننده از آنها با دستش. - . عیون اخبار الرضا: 143، خصال 1 : 91 -

**[ترجمه]

«11»

أَقُولُ رَوَی ابْنُ شِیرَوَیْهِ فِی الْفِرْدَوْسِ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ أَرْبَعَةٌ أَنَا لَهُمْ شَفِیعٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ الْمُکْرِمُ لِذُرِّیَّتِی وَ الْقَاضِی لَهُمْ حَوَائِجَهُمْ وَ السَّاعِی لَهُمْ فِی أُمُورِهِمْ عِنْدَ مَا اضْطُرُّوا إِلَیْهِ وَ الْمُحِبُّ لَهُمْ بِقَلْبِهِ وَ لِسَانِهِ (3).

**[ترجمه]مؤلف: ابن شیرویه در «الفردوس» از علی علیه السّلام روایت می کند که پیامبر اکرم فرمود: چهار نفرند که من از آنها روز قیامت شفاعت می کنم: کسی که بازماندگان مرا گرامی بدارد؛ برآورنده حوائج آنها؛ سعی کننده در کارهای ایشان هنگامی که راهی به آن نداشته باشند؛ و دوستدار ایشان با دل و زبان. - . نسخه فردوس الاخبار به ما نرسیده است و کثیر الفائده است که در آن روایات زیادی درباره فضائل آمده است. -

**[ترجمه]

«12»

ل، الخصال مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ زَیْدَوَیْهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمْرُوسٍ الْهَمَدَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْأَوْزَاعِیِّ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَبِی کَثِیرٍ عَنْ أَبِی سَلَمَةَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ رَزَقَهُ اللَّهُ حُبَّ الْأَئِمَّةِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی فَقَدْ أَصَابَ خَیْرَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ فَلَا یَشُکَّنَّ أَحَدٌ أَنَّهُ فِی الْجَنَّةِ فَإِنَّ فِی حُبِّ أَهْلِ بَیْتِی عِشْرِینَ خَصْلَةً عَشْرٌ مِنْهَا فِی الدُّنْیَا وَ عَشْرٌ فِی الْآخِرَةِ أَمَّا فِی الدُّنْیَا (4) فَالزُّهْدُ وَ الْحِرْصُ عَلَی الْعَمَلِ (5) وَ الْوَرَعُ فِی الدِّینِ وَ الرَّغْبَةُ فِی الْعِبَادَةِ وَ التَّوْبَةُ قَبْلَ الْمَوْتِ وَ النَّشَاطُ فِی قِیَامِ اللَّیْلِ وَ الْیَأْسُ مِمَّا فِی أَیْدِی النَّاسِ وَ الْحِفْظُ لِأَمْرِ اللَّهِ وَ نَهْیِهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ التَّاسِعَةُ بُغْضُ الدُّنْیَا وَ الْعَاشِرَةُ السَّخَاءُ وَ أَمَّا فِی الْآخِرَةِ (6) فَلَا یُنْشَرُ لَهُ دِیوَانٌ وَ لَا یُنْصَبُ لَهُ مِیزَانٌ وَ یُعْطَی کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ وَ یُکْتَبُ لَهُ بَرَاءَةٌ مِنَ النَّارِ وَ یَبْیَضُّ وَجْهُهُ وَ یُکْسَی مِنْ حُلَلِ الْجَنَّةِ وَ یُشَفَّعُ فِی مِائَةٍ مِنْ

ص: 78


1- فی نسخة: المعین.
2- عیون أخبار الرضا: 143 فیه: و الدافع المکروه الخصال 1: 91.
3- فردوس الاخبار: لم تصل الینا نسخته، و هو کثیر الفائدة فیه روایات جمة فی الفضائل.
4- فی نسخة: و اما التی فی الدنیا.
5- فی نسخة: علی العلم.
6- فی نسخة: و اما التی فی الآخرة.

أَهْلِ بَیْتِهِ وَ یَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِ بِالرَّحْمَةِ وَ یُتَوَّجُ مِنْ تِیجَانِ الْجَنَّةِ وَ الْعَاشِرَةُ یَدْخُلُ الْجَنَّةَ بِغَیْرِ حِسَابٍ فَطُوبَی لِمُحِبِّی أَهْلِ بَیْتِی (1).

**[ترجمه]خصال: ابو سعید خدری گفت: پیامبر اکرم فرمود: هر کس خدا به او حبّ ائمه از اهل بیت من را روزی نماید، به خیر دنیا و آخرت رسیده و نباید شکی داشته باشد در این که بهشتی است. همانا در محبت اهل بیت من بیست امتیاز است، ده امتیاز آن در دنیا است و ده امتیاز در آخرت. اما در دنیا: زهد و اشتیاق به عمل، ورع در دین، علاقه به عبادت، توبه قبل از مرگ، آمادگی و شوق برای شب زنده داری جهت عبادت، قطع امید از آنچه در دست مردم است، حفظ دستور خدا و نهی او، بغض دنیا و سخاوت. و اما در آخرت: نامه عملش گشوده نمی­شود، برای حساب اعمال ترازو نمی نهند، نامه عملش را به دست راستش می­دهند، به او برات آزادی از آتش جهنم خواهند داد، چهره اش سفید می شود، از زیورهای بهشت می­پوشد، درباره صد نفر از فامیل خود می­تواند شفاعت کند،

ص: 78

خداوند با دیده رحمت به او توجه می­کند، از تاج­های بهشت بر سر می­گذارد و بدون حساب وارد بهشت می شود. خوشا به حال دوستداران اهل بیت من! - . خصال 2 : 99 -

**[ترجمه]

«13»

ن، عیون أخبار الرضا علیه السلام بِالْأَسَانِیدِ الثَّلَاثَةِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَکَ وَ لِأَهْلِکَ وَ لِشِیعَتِکَ وَ مُحِبِّی شِیعَتِکَ وَ مُحِبِّی مُحِبِّی شِیعَتِکَ فَأَبْشِرْ فَإِنَّکَ الْأَنْزَعُ الْبَطِینُ مَنْزُوعٌ مِنَ الشِّرْکِ بَطِینٌ مِنَ الْعِلْمِ (2).

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: با سندهای سه گانه از حضرت رضا، از آباء گرامش علیهم السّلام نقل می­کند که پیامبر اکرم فرمود: یا علی! خداوند آمرزید تو و خانواده و شیعه ات را و دوستان شیعیانت و دوست دوست شیعه تو را. مژده باد که تو انزع البطین هستی که از شرک جداشده ای و پر از علم هستی. - . عیون اخبار الرضا: 211 -

**[ترجمه]

«14»

ن، عیون أخبار الرضا علیه السلام بِإِسْنَادِ التَّمِیمِیِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَتَمَسَّکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَی فَلْیَتَمَسَّکْ (3) بِحُبِّ عَلِیٍّ وَ أَهْلِ بَیْتِی (4).

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: باسناد تمیمی از حضرت رضا، از آباء گرام خود علیهم السّلام نقل می کند که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که دوست دارد که به عروة الوثقی چنگ بزند، باید به محبت علی و اهل بیت من چنگ بزند. - . عیون اخبار الرضا: 220 -

**[ترجمه]

«15»

ن، عیون أخبار الرضا علیه السلام بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ أَحَبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ حَشَرَهُ اللَّهُ آمِناً یَوْمَ الْقِیَامَةِ (5).

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: با همین اسناد پیامبر اکرم فرمود: هر که ما اهل بیت را دوست بدارد، خداوند او را روز قیامت با امان محشور می­کند. - . عیون اخبار الرضا: 220 -

**[ترجمه]

«16»

ن، عیون أخبار الرضا علیه السلام وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام مَنْ أَحَبَّکَ کَانَ مَعَ النَّبِیِّینَ فِی دَرَجَتِهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ مَنْ مَاتَ وَ هُوَ یُبْغِضُکَ فَلَا یُبَالِی مَاتَ یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّاً (6).

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: با همین اسناد پیامبر اکرم به علی علیه السّلام فرمود: هر کس تو را دوست داشته باشد، روز قیامت با پیمبران خواهد بود در درجه ایشان، و هر کس بمیرد در حال دشمنی با تو، باکی نیست که یهودی بمیرد یا نصرانی. - . عیون اخبار الرضا: 220 -

**[ترجمه]

«17»

ن، عیون أخبار الرضا علیه السلام بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ أَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ علیه السلام مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یُحِبُّنِی وَ لَا یُحِبُّ هَذَا فَقَدْ کَذَبَ (7).

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: با همین اسناد نقل می کند که پیامبر اکرم در حالی که دست علی را گرفته بود فرمود: هر کس گمان کند مرا دوست می­دارد حال این که این شخص را دوست نمی­دارد، دروغ گفته. - . عیون اخبار الرضا: 221 -

**[ترجمه]

«18»

ن، عیون أخبار الرضا علیه السلام وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله أَوَّلُ مَا یُسْأَلُ عَنْهُ الْعَبْدُ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ (8).

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: با همین اسناد پیامبر اکرم فرمود: اول چیزی که از بنده می­پرسند، حب ما اهل بیت است. - . عیون اخبار الرضا: 222 - 223 -

**[ترجمه]

«19»

جا، المجالس للمفید ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْمُفِیدُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ خَالِدٍ الْمَرَاغِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ الْکُوفِیِ

ص: 79


1- الخصال 2: 99.
2- عیون أخبار الرضا: 211.
3- فی نسخة: فلیستمسک.
4- عیون أخبار الرضا: 220.
5- عیون أخبار الرضا: 220.
6- عیون أخبار الرضا: 220.
7- عیون أخبار الرضا: 221.
8- عیون أخبار الرضا: 222 و 223.

عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ شَیْخِ بْنِ (1) مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَلِیِّ بْنِ (2) عُمَرَ الْخُرَاسَانِیِّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ السَّبِیعِیِّ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی مَسْرُوقٍ الْأَجْدَعِ فَإِذَا عِنْدَهُ ضَیْفٌ لَهُ لَا نَعْرِفُهُ وَ هُمَا یَطْعَمَانِ مِنْ طَعَامٍ لَهُمَا فَقَالَ الضَّیْفُ کُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله بِخَیْبَرَ (3) فَلَمَّا قَالَهَا عَرَفْنَا أَنَّهُ کَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ مَعَ (4) النَّبِیِّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ قَالَ جَاءَتْ صَفِیَّةُ بِنْتُ حُیَیِّ بْنِ أَخْطَبَ إِلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّی لَسْتُ کَأَحَدِ نِسَائِکَ قَتَلْتَ الْأَبَ وَ الْأَخَ وَ الْعَمَّ فَإِنْ حَدَثَ بِکَ حَدَثٌ فَإِلَی مَنْ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِلَی هَذَا وَ أَشَارَ إِلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام ثُمَّ قَالَ أَ لَا أُحَدِّثُکُمْ بِمَا حَدَّثَنِی بِهِ الْحَارِثُ الْأَعْوَرُ قَالَ قُلْنَا بَلَی قَالَ دَخَلْتُ عَلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام فَقَالَ مَا جَاءَ بِکَ یَا أَعْوَرُ قَالَ قُلْتُ حُبُّکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ اللَّهَ (5) قُلْتُ اللَّهَ فَنَاشَدَنِی ثَلَاثاً ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنَّهُ لَیْسَ عَبْدٌ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مِمَّنِ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ بِالْإِیمَانِ إِلَّا وَ هُوَ یَجِدُ مَوَدَّتَنَا (6) عَلَی قَلْبِهِ فَهُوَ یُحِبُّنَا وَ لَیْسَ عَبْدٌ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مِمَّنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَیْهِ إِلَّا وَ هُوَ یَجِدُ بُغْضَنَا عَلَی قَلْبِهِ فَهُوَ یُبْغِضُنَا (7) فَأَصْبَحَ مُحِبُّنَا یَنْتَظِرُ الرَّحْمَةَ فَکَأَنَّ أَبْوَابَ الرَّحْمَةِ قَدْ فُتِحَتْ لَهُ وَ أَصْبَحَ مُبْغِضُنَا عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ فَانْهارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّمَ فَهَنِیئاً لِأَهْلِ الرَّحْمَةِ رَحْمَتُهُمْ وَ تَعْساً لِأَهْلِ النَّارِ مَثْوَاهُمْ (8).

ص: 80


1- فی المجالس: (مسیح بن محمّد) و فی نسخة من الأمالی: مسبح بن محمّد.
2- فی نسخة: (عن ابی علیّ بن أبی عمیرة) و فی المصدر: عن ابی علیّ بن عمرة.
3- فی نسخة: بحنین.
4- فی نسخة: من النبیّ صلّی اللّه علیه و آله.
5- أی و اللّه، و حرف الجر یجوز أن تحذف مع الواو.
6- فی نسخة: (مودتنا و محبتنا) یوجد ذلک فی بشارة المصطفی.
7- قوله: (فهو یحبنا) و قوله: (فهو یبغضنا) بشارة المصطفی خال عنهما.
8- مجالس المفید: 158 و 159، امالی ابن الشیخ، 20 و 21.

بشا، بشارة المصطفی الحسن بن الحسین بن بابویه عن شیخ الطائفة عن المفید مثله (1)

- کشف، کشف الغمة من کفایة الطالب بإسناده عن السبیعی مثله (2)

**[ترجمه]مجالس مفید، امالی طوسی:

ص: 79

ابو اسحاق سبیعی گفت: رفتیم پیش مسروق اجدع و میهمانی داشت که او را نمی شناختیم. آنها مشغول غذا خوردن بودند. شخص میهمان گفت: من در خیبر با پیامبر اکرم بودم. همین که این حرف را زد، فهمیدیم که از اصحاب پیامبر بوده. گفت: صفیه دختر حی بن اخطب خدمت پیامبر اکرم آمد و گفت: یا رسول اللَّه! من مثل سایر زنان تو نیستم و پدر و برادر و عمویم را کشتی. اگر برای شما پیشامدی بکند، مرا به که می سپاری؟ پیامبر اکرم فرمود: به این! و به علی بن ابی طالب اشاره کرد. سپس گفت: مایل نیستید برای شما حدیثی را که حارث بن اعور برایم نقل کرده بگویم؟ گفتیم چرا. گفت: خدمت علی بن ابی طالب رسیدم. فرمود: برای چه آمده ای اعور؟ عرض کردم: محبت تو یا امیرالمؤمنین! فرمود: تو را به خدا؟ گفتم: به خدا سوگند. سه مرتبه مرا قسم داد و سپس فرمود: بنده ای از بندگان خدا نیست که دلش را به ایمان خداوند آزمایش کرده باشد، مگر این که محبت ما را در قلب خود می یابد و او ما را دوست می­دارد، و بنده ای نیست از بندگان خدا که مورد خشم خدا قرار گرفته باشد، مگر این که او بغض ما را در قلب خود می یابد و ما را دشمن می دارد. محب و دوستدار ما منتظر رحمت است. گویا درهای رحمت به روی او گشوده شده و دشمن ما در کنار گودالی از آتش جهنم است. گوارا باد اهل رحمت را رحمتشان و مرگ بر دوزخیان باد در جایگاهشان! - . مجالس مفید : 158 - 159، امالی طوسی : 20 - 21 -

ص: 80

بشارة المصطفی: از مفید همین روایت را نقل کرده است. - . بشارة المصطفی : 57 - 58 -

کشف الغمة: از کفایة الطالب به اسناد خود از سبیعی همین روایت را نقل کرده است. - . کشف الغمة: 40 -

**[ترجمه]

بیان

قال الجوهری التعس الهلاک و أصله الکب و هو ضد الانتعاش یقال تعسا لفلان أی ألزمه الله هلاکا.

و قال الطبرسی رحمه الله التعس الانحطاط و العثار و الإزلال و الإدحاض بمعنی و هو العثار الذی لا یستقال صاحبه و إذا سقط الساقط فأرید به الانتعاش و الاستقامة قیل لعا له و إذا لم یرد ذلک قیل تعسا له (3) انتهی.

أقول: قوله مثواهم منصوب علی الظرفیة أی فی مثواهم أو بنزع الخافض أی لمثواهم.

**[ترجمه]جوهری گفته است: «التعس» یعنی هلاک و اصل آن «الکب» است و آن ضد انتعاش به معنی انبعاث و بلند شدن است. گفته شده «تعسا لفلان»، یعنی خدا او را هلاک کند. و مرحوم طبرسی گفته است: «التعس» یعنی انحطاط، «العثار» (لغزیدن) و «الازلال» (لغزاندن) و «الادحاض» (لرزاندن) به یک معنا هستند و این معنا لغزشی است که از سقوط صاحبش جلوگیری نمی­شود و زمانی که کسی سقوط کرد و اراده بلند شدن و استقامت گردیده شود، گفته می­شود «لعا له»، زنده باشی و هنگامی که آن را اراده نکند، گفته می­شود «تعسا له»، - . مجمع البیان 9 : 97 -

یعنی خدا او را هلاک کند. (پایان نقل قول)

**[ترجمه]

«20»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْمُفِیدُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الثَّقَفِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَرْبٍ الطَّائِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ یَزِیدَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَنَا وَ لِقُرَیْشٍ إِذَا تَلَاقَوْا تَلَاقَوْا بِوُجُوهٍ مُسْتَبْشِرَةٍ وَ إِذَا لَقَوْنَا لَقَوْنَا بِغَیْرِ ذَلِکَ فَغَضِبَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله ثُمَّ قَالَ وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَا یَدْخُلُ قَلْبَ رَجُلٍ الْإِیمَانُ حَتَّی یُحِبَّکُمْ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ (4).

**[ترجمه]امالی طوسی: عباس بن عبدالمطلب رضی اللَّه عنه گفت: عرض کردم: یا رسول اللَّه! ما را با قریش چه کاری است که هر وقت با یکدیگر رو به رو می شوند، با صورت های شاد و شادمان هستند، ولی وقتی ما را می بینند بر خلاف این است؟ پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله خشمگین شد و سپس فرمود: قسم به آن کسی که جانم در دست اوست، ایمان وارد قلب کسی نمی شود، مگر این که شما را به واسطه خدا و پیامبر دوست داشته باشد. - . امالی طوسی: 30 -

**[ترجمه]

«21»

جا، المجالس للمفید ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْمُفِیدُ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْحَصِیرَةِ (5) عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَیْنِ قَالَ: کُنْتُ أَنَا وَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ جَالِسَیْنِ عِنْدَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وَ عَلِیٌّ جَالِسٌ إِلَی جَنْبِهِ إِذْ قَرَأَ

ص: 81


1- بشارة المصطفی: 57 و 58.
2- کشف الغمّة: 40.
3- مجمع البیان 9: 97،.
4- أمالی ابن الشیخ: 30.
5- فی نسخة، الحصین و هو مصحف.

رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ وَ یَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِیلًا ما تَذَکَّرُونَ (1) قَالَ فَانْتَقَضَ عَلِیٌّ علیه السلام انْتِقَاضَ الْعُصْفُورِ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله مَا شَأْنُکَ (2) تَجْزَعُ فَقَالَ وَ مَا لِی لَا أَجْزَعُ وَ اللَّهُ یَقُولُ إِنَّهُ یَجْعَلُنَا خُلَفَاءَ الْأَرْضِ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لَا تَجْزَعْ وَ اللَّهِ لَا یُحِبُّکَ إِلَّا مُؤْمِنٌ وَ لَا یُبْغِضُکَ إِلَّا مُنَافِقٌ (3).

**[ترجمه]مجالس مفید، امالی طوسی: عمران بن حصین گفت: من و عمر بن خطاب خدمت پیامبر اکرم نشسته بودیم و علی علیه السّلام نیز پهلویش نشسته بود.

ص: 81

پیامبر این آیه را خواند: «أَمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ وَ یَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِیلًا ما تَذَکَّرُونَ» - . نمل / 62 -

{یا [کیست] آن کس که درمانده را چون وی را بخواند اجابت می کند و گرفتاری را برطرف می گرداند و شما را جانشینان این زمین قرار می دهد آیا معبودی با خداست چه کم پند می پذیرید.} امیرالمؤمنین علیه السّلام چون گنجشکی به لرزه افتاد. پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: تو را چه شد که ناراحت شدی؟ - . گویا ناراحتی امیرالمؤمنین به خاطر علم او به اختلاف مردم در حکومتش و شدت سختی های آن بعد از دشمنی مردم با اوست. - عرض کرد: چگونه ناراحت نشوم که خداوند می فرماید: ما را خلیفه زمین قرار می دهد؟ پیامبر اکرم فرمود: ناراحت نشو! به خدا سوگند تو را دوست نمی دارد، مگر مؤمن و دشمنی با تو نمی کند، مگر منافق. - . مجالس مفید: 181، امالی طوسی: 47 -

**[ترجمه]

بیان

الانتقاض الارتعاد.

**[ترجمه]«الانتقاض» یعنی لرزیدن.

**[ترجمه]

«22»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْمُفِیدُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ نَصْرِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ النَّهَاوَنْدِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: لَمَّا قَضَی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنَاسِکَهُ مِنْ حَجَّةِ الْوَدَاعِ رَکِبَ رَاحِلَتَهُ وَ أَنْشَأَ یَقُولُ لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ کَانَ مُسْلِماً فَقَامَ إِلَیْهِ أَبُو ذَرٍّ الْغِفَارِیُّ رَحِمَهُ اللَّهُ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْإِسْلَامُ فَقَالَ علیه السلام الْإِسْلَامُ عُرْیَانٌ وَ لِبَاسُهُ التَّقْوَی وَ زِینَتُهُ الْحَیَاءُ وَ مِلَاکُهُ الْوَرَعُ وَ کَمَالُهُ الدِّینُ وَ ثَمَرَتَهُ الْعَمَلُ وَ لِکُلِّ شَیْ ءٍ أَسَاسٌ وَ أَسَاسُ الْإِسْلَامِ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ (4).

**[ترجمه]امالی طوسی: جابر از حضرت باقر، از آباء گرام خود علیهم السّلام نقل کرد که فرمود: وقتی پیامبر اکرم اعمال حج خود را در حجة الوداع انجام داد، سوار بر مرکب خود شد و این چنین ­فرمود: داخل بهشت نمی شود، مگر کسی که مسلمان باشد. ابوذر از جای حرکت کرد و گفت: یا رسول اللَّه! اسلام چیست؟ فرمود: اسلام عریان است و لباس او تقوا است و زینت آن حیا و ملاک و قوامش ورع و کمال آن دین و ثمره آن عمل و برای هر چیزی، اساسی است و اساس اسلام، محبت ما اهل بیت است. - . امالی طوسی: 52 -

**[ترجمه]

بیان

قال الفیروزآبادی ملاک الأمر و یکسر قوامه الذی یملک به.

**[ترجمه]فیروز آبادی گفته است: «ملاک الامر» و با کسره هم خوانده می­­شود یعنی قوام آن چیز که به واسطه آن قوام، برپاست.

**[ترجمه]

«23»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْمُفِیدُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ خَالِدٍ الْمَرَاغِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ یَعْلَی عَنْ أَبِی الْخَالِدِ الْوَاسِطِیِّ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ الْخَوْلَانِیِّ عَنْ زَاذَانَ قَالَ سَمِعْتُ سَلْمَانَ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَیْهِ یَقُولُ لَا أَزَالُ أُحِبُّ عَلِیّاً علیه السلام فَإِنِّی رَأَیْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَضْرِبُ فَخِذَهُ وَ یَقُولُ مُحِبُّکَ لِی مُحِبٌ

ص: 82


1- النمل: 64.
2- کأن جزعه علیه السّلام کان لما یعلم من اختلاف الناس فی حکومته و شدة محنه «علیه السلام» فی ذلک بعد عداوة الناس له.
3- مجالس المفید: 181، امالی ابن الشیخ: 47.
4- أمالی ابن الشیخ: 52 فیه: و ثمره العمل

وَ مُحِبِّی لِلَّهِ مُحِبٌّ وَ مُبْغِضُکَ لِی مُبْغِضٌ وَ مُبْغِضِی لِلَّهِ تَعَالَی مُبْغِضٌ (1).

**[ترجمه]امالی طوسی: زاذان گفت: از سلمان شنیدم که می گفت: من پیوسته علی را دوست می دارم. پیامبر اکرم را دیدم که بر ران علی می زد و می فرمود: دوستدار تو دوستدار من است

ص: 82

و دوستدار من، دوست خداست و دشمن تو، دشمن من است و دشمن من، دشمن خداست. - . امالی طوسی: 82 - 83 -

**[ترجمه]

«24»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْمُفِیدُ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ مِیثَمٍ التَّمَّارِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ: وَجَدْتُ فِی کِتَابِ مِیثَمٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ یَقُولُ تَمَسَّیْنَا لَیْلَةً عِنْدَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام فَقَالَ لَنَا لَیْسَ مِنْ عَبْدٍ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ بِالْإِیمَانِ إِلَّا أَصْبَحَ یَجِدُ مَوَدَّتَنَا عَلَی قَلْبِهِ وَ لَا أَصْبَحَ عَبْدٌ سَخِطَ اللَّهُ عَلَیْهِ إِلَّا یَجِدُ بُغْضَنَا عَلَی قَلْبِهِ فَأَصْبَحْنَا نَفْرَحُ بِحُبِّ الْمُحِبِّ لَنَا وَ نَعْرِفُ بُغْضَ الْمُبْغِضِ لَنَا وَ أَصْبَحَ مُحِبُّنَا مُغْتَبِطاً بِحُبِّنَا بِرَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ یَنْتَظِرُهَا کُلَّ یَوْمٍ وَ أَصْبَحَ مُبْغِضُنَا یُؤَسِّسُ بُنْیَانَهُ عَلَی شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَکَأَنَّ ذَلِکَ الشَّفَا قَدِ انْهَارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّمَ وَ کَأَنَّ أَبْوَابَ الرَّحْمَةِ قَدْ فُتِحَتْ لِأَصْحَابِ أَهْلِ الرَّحْمَةِ (2) فَهَنِیئاً لِأَصْحَابِ الرَّحْمَةِ رَحْمَتُهُمْ وَ تَعْساً لِأَهْلِ النَّارِ مَثْوَاهُمْ إِنَّ عَبْداً لَنْ یَقْصُرَ فِی حُبِّنَا لِخَیْرٍ جَعَلَهُ اللَّهُ فِی قَلْبِهِ وَ لَنْ یُحِبَّنَا مَنْ یُحِبُّ مُبْغِضَنَا إِنَّ ذَلِکَ لَا یَجْتَمِعُ فِی قَلْبٍ وَاحِدٍ ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ (3) یُحِبُّ بِهَذَا قَوْماً وَ یُحِبُّ بِالْآخَرِ عَدُوَّهُمْ وَ الَّذِی یُحِبُّنَا فَهُوَ یُخْلِصُ حُبَّنَا کَمَا یُخْلِصُ الذَّهَبَ لَا غِشَّ فِیهِ نَحْنُ النُّجَبَاءُ وَ أَفْرَاطُنَا أَفْرَاطُ الْأَنْبِیَاءِ وَ أَنَا وَصِیُّ الْأَوْصِیَاءِ وَ أَنَا حِزْبُ اللَّهِ وَ رَسُولُهُ علیه السلام وَ الْفِئَةُ الْبَاغِیَةُ حِزْبُ الشَّیْطَانِ فَمَنْ أَحَبَّ أَنْ یَعْلَمَ حَالَهُ فِی حُبِّنَا فَلْیَمْتَحِنْ قَلْبَهُ فَإِنْ وَجَدَ فِیهِ حُبَّ مَنْ أَلَّبَ (4) عَلَیْنَا فَلْیَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَدُوُّهُ وَ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ وَ اللَّهُ عَدُوٌّ لِلْکَافِرِینَ (5).

ص: 83


1- أمالی ابن الشیخ: 82 و 83.
2- فی المصدر: لاصحاب الرحمة.
3- فی المصدر: من قلبین فی جوفه.
4- أی تجمع و تحشد علینا.
5- أمالی ابن الشیخ: 92.

**[ترجمه]امالی طوسی: صالح بن میثم تمار گفت: در کتاب میثم دیدم که نوشته بود: شبی در خدمت امیرالمؤمنین علیه السّلام بودم. به ما فرمود: هیچ بنده ای نیست که خداوند قلبش را به ایمان امتحان کرده باشد، مگر این که محبت ما را در قلب خود می یابد، و هیچ بنده ای نیست که مورد خشم خدا قرار گرفته باشد، مگر این که بغض و دشمنی ما را در دل خود می یابد. ما با شادمانی دوست خود شاد می­شویم و دشمنی دشمن خود را می­شناسیم؛ محب و دوست ما به واسطه محبت ما مورد رشک قرار می­گیرد، به سبب رحمت خدا که هر روز منتظر آن است. دشمن ما پایش بر کنار گودالی از آتش قرار دارد این کناره او را سرازیر آتش جهنم نموده. درهای رحمت بر روی اصحاب رحمت گشوده شده است. گوارا باد برای اهل رحمت رحمتشان و مرگ باد بر دوزخیان در قرارگاهشان! هر بنده ای که در محبت ما کوتاهی نداشته باشد، به واسطه خیر و صلاحی است که خداوند در قلبش قرار داده. هرگز ما را دوست نمی دارد کسی که دشمن ما را دوست داشته باشد. چنین چیزی در یک قلب جمع نخواهد شد. خداوند برای یک فرد دو قلب قرار نداده که با یکی گروهی را دوست داشته باشد و با قلب دیگر دشمن آنها را. و کسی که ما را دوست داشته باشد، او محبت ما را خالص می کند، همان طوری که طلا را خالص می نماید و غش در آن نیست. ما نجیبانیم و اولاد ما، اولاد انبیاء هستند. و من وصی اوصیاء هستم و من حزب اللَّه و حزب پیامبرش هستم و گروه ستمکار، حزب شیطانند. هر کس مایل است حال خود را در محبت ما بداند، قلب خویش را آزمایش نماید؛ اگر در دل خود محبت کسانی را که علیه ما تحریک می کنند یافت، باید بداند که خداوند و جبرئیل و میکائیل دشمن اویند و خداوند دشمن کافران است. - . امالی طوسی: 92 -

ص: 83

**[ترجمه]

«25»

کنز، کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ مِثْلَهُ (1).

- کتاب الغارات، لإبراهیم محمد الثقفی بإسناده عن حبیش بن المعتمر عنه علیه السلام مثله (2)

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: ابوالجارود از امام صادق، از امیر المؤمنین علیهما السّلام همین روایت را نقل کرده است. - . کنز جامع الفوائد : 230 - ابراهیم محمد ثقفی در کتاب «الغارات» به اسناد خود از حبیش بن معتمر، از امام صادق علیه السّلام همین روایت را نقل کرده است. - . نسخه الغارات به دست ما نرسید و ظاهرا نسخه ای از آن نزد محدث نوری بوده است. -

**[ترجمه]

إیضاح

قوله و أفراطنا قال الفیروزآبادی فرط سبق و تقدم و ولدا ماتوا له صغارا و إلیه رسوله قدمه و أرسله و القوم تقدمهم إلی الورد لإصلاح الحوض و الدلاء و الفرط الاسم من الإفراط و العلم المستقیم یقتدی به (3) و بالتحریک المتقدم إلی الماء للواحد و الجمع و ما تقدمک من أجر و عمل و ما لم یدرک من الولد انتهی.

أقول: فیحتمل أن یکون المراد أولادنا أولاد الأنبیاء أو الشفیع المتقدم منا فی الآخرة یشفع للأنبیاء

کَمَا قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله أَنَا فَرَطُکُمْ عَلَی الْحَوْضِ.

أو الإمام المقتدی منا هو مقتدی الأنبیاء.

قوله علیه السلام ألب علینا بتشدید اللام أی جمع علینا الناس و حرصهم علی الإضرار بنا قال الفیروزآبادی ألب إلیه القوم أتوه من کل جانب و جمع و اجتمع و أسرع و عاد و الألب بالفتح التدبیر علی العدو من حیث لا یعلم و الطرد الشدید و هم علیه ألب و إلب واحد مجتمعون علیه بالظلم و العداوة و التألیب التحریض و الإفساد.

**[ترجمه]درباره عبارت «و أفراطنا» فیروز آبادی گفته است: «فرط» یعنی سبقت و پیشی گرفت. و «ولدا» یعنی فرزندانش در کودکی مردند. و «إلیه رسوله» یعنی او را فرستاد. و «القوم» یعنی به ایشان گل تقدیم کرد تا حوض و دلوها را اصلاح کنند. «الفرط» اسم از «إفراط» است و علم پایدار که به آن اقتدا می­شود و با تحریک، یعنی پیش رونده به سوی آب، برای مفرد و جمع و آنچه که تقدیم تو شده از پاداش و کار و آن فرزندانی که دیده نشده­اند. (پایان نقل قول)

مؤلف: شاید منظور این است که اولاد ما اولاد انبیا هستند یا شفیع متقدم از ما، در آخرت از انبیا شفاعت می­کند. همان طور که پیامبر فرموده است: من جلوتر از شما کنار حوض هستم. یا امام مقتدای از ما، مقتدای انبیاست. عبارت «ألّب علینا» با تشدید لام، یعنی مردم را علیه ما جمع کرد و ایشان را بر ضرر رساندن ما تحریک کرد. فیروز آبادی گفته است: «ألّب إلیه القوم» یعنی از هر طرف به سوی او آمدند و جمع کردند و اجتماع کردند و سرعت گرفتند و برگشتند و «الألب» با فتحه یعنی تدبیر بر دشمن از راهی که نمی­دانند و طرد کردن شدید. «و هم علیه ألب و إلب واحد» یعنی با ظلم و دشمنی ضد او اجتماع کردند و «التألیب» یعنی تشویق و فاسد کردن.

**[ترجمه]

«26»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی أَبُو عَمْرٍو عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ بَکَّارِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ حَمْزَةَ الزَّیَّاتِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَرِیکٍ عَنْ بِشْرِ بْنِ غَالِبٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام قَالَ: مَنْ أَحَبَّنَا لِلَّهِ وَرَدْنَا نَحْنُ وَ هُوَ عَلَی نَبِیِّنَا صلی الله علیه و آله هَکَذَا وَ ضَمَّ إِصْبَعَیْهِ وَ مَنْ أَحَبَّنَا

ص: 84


1- کنز جامع الفوائد: 230، فیه اختلافات لفظیة راجعه.
2- کتاب الغارات: لم تصل الینا نسخته، و الظاهر ان نسخة منه کانت عند المحدث النوریّ رحمه اللّه، یقال: اشتراها السیّد الزعیم البروجردی قدس اللّه سره.
3- فی نسخة: یهتدی به.

لِلدُّنْیَا فَإِنَّ الدُّنْیَا لَتَسَعُ الْبَرَّ وَ الْفَاجِرَ (1).

**[ترجمه]امالی طوسی: بشر بن غالب از حسین بن علی علیهما السّلام نقل کرد که فرمود: هر که ما را در راه خدا دوست داشته باشد، ما و او وارد می شویم بر پیامبرمان به این صورت. (و دو انگشت خود را به هم نزدیک کرد.)

ص: 84

اما کسی که ما را برای دنیا دوست داشته باشد، مسلم است که دنیا شامل نیکوکار و تبهکار می شود. - . امالی طوسی : 159 -

**[ترجمه]

«27»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی جَمَاعَةٌ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی مَعْشَرٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُوسَی عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ فُضَیْلٍ الرَّسَّانِ عَنْ أَبِی دَاوُدَ السَّبِیعِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِیِّ قَالَ: قَالَ لِی عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام أَ لَا أُحَدِّثُکَ یَا بَا عَبْدِ اللَّهِ بِالْحَسَنَةِ الَّتِی مَنْ جَاءَ بِهَا أَمِنَ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ السَّیِّئَةِ الَّتِی مَنْ جَاءَ بِهَا أَکَبَّهُ اللَّهُ عَلَی وَجْهِهِ (2) فِی النَّارِ قُلْتُ بَلَی یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ الْحَسَنَةُ حُبُّنَا وَ السَّیِّئَةُ بُغْضُنَا (3).

یر، بصائر الدرجات ابن فضال عن عاصم بن حمید مثله (4).

**[ترجمه]امالی طوسی: ابو داود سبیعی از ابو عبداللَّه جدلی نقل کرد که حضرت علی بن ابی طالب علیه السّلام به من فرمود: به تو بگویم آن حسنه ای را که هر کس آن حسنه را انجام دهد، از وحشت روز قیامت در امان است و آن گناهی که هر کس مرتکب شود، خدا او را به رو در آتش می اندازد؟ گفتم: بفرمایید یا امیرالمؤمنین! فرمود: حسنه حبّ ما و سیئه، بغض و دشمنی با ما است. - . امالی طوسی: 314 -

بصائر الدرجات: از عاصم بن حمید همین روایت را نقل کرده است. - . بصائر الدرجات ... -

**[ترجمه]

«28»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی الْفَحَّامُ عَنِ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ عَمِّ أَبِیهِ عِیسَی بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیهم السلام قَالَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله أَرْبَعَةٌ أَنَا لَهُمْ شَفِیعٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ الْمُحِبُّ لِأَهْلِ بَیْتِی وَ الْمُوَالِی لَهُمْ وَ الْمُعَادِی فِیهِمْ وَ الْقَاضِی لَهُمْ حَوَائِجَهُمْ وَ السَّاعِی لَهُمْ فِیمَا یَنُوبُهُمْ (5) مِنْ أُمُورِهِمْ (6).

**[ترجمه]امالی طوسی: عیسی بن احمد از حضرت امام علی النقی، از آباء گرام خود، از امیرالمؤمنین علیهم السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم فرمود: چهار دسته هستند که من در روز قیامت شفیع آنها هستم: دوستدار اهل بیتم و علاقمند به آنها؛ دشمن با دشمنان ایشان؛ برآورنده نیازهای آنها؛ و کوشش کننده در راه گرفتاری ایشان. - . امالی طوسی : 197 -

**[ترجمه]

بیان

لعله صلی الله علیه و آله عد الموالی و المعادی (7) واحدا لتلازمهما.

**[ترجمه]شاید امام علیه السّلام موالی و معادی را به خاطر تلازم آن دو، یکی دانسته است.

**[ترجمه]

«29»

ما، الأمالی للشیخ الطوسی ابْنُ حَشِیشٍ (8) عَنْ یَحْیَی بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَی عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنِ الزُّهْرِیِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ أَنَّ رَجُلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَنِ السَّاعَةِ فَقَالَ مَا أَعْدَدْتَ لَهَا قَالَ حُبَّ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ قَالَ أَنْتَ مَعَ

ص: 85


1- أمالی ابن الشیخ: 159.
2- فی نسخة: أکب اللّه وجهه فی النار.
3- أمالی ابن الشیخ: 314.
4- بصائر الدرجات.
5- أی یصیبهم.
6- أمالی ابن الشیخ: 197.
7- او المحب و الموالی.
8- الصحیح: ابن خنیس.

مَنْ أَحْبَبْتَ (1).

**[ترجمه]امالی طوسی: انس بن مالک گفت: مردی از پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله راجع به روز قیامت پرسید. فرمود: چه آماده کردی برای قیامت؟ عرض کرد: علاقه به خدا و پیامبر. فرمود: تو با همان کسانی هستی

ص: 85

که آنها را دوست می­داری. - . امالی طوسی : 197 -

**[ترجمه]

«30»

ع، علل الشرائع عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابُ الْقُرَشِیُّ (2) عَنْ مَنْصُورِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَصْبَهَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ خُرَّزَادَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ ابْنِ أَبِی لَیْلَی (3) عَنِ الْحَکَمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی لَیْلَی عَنِ الْحَکَمِ بْنِ أَبِی لَیْلَی قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَا یُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّی أَکُونَ أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ نَفْسِهِ وَ یَکُونَ عِتْرَتِی أَحَبَّ (4) إِلَیْهِ مِنْ عِتْرَتِهِ وَ یَکُونَ أَهْلِی أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ أَهْلِهِ وَ تَکُونَ ذَاتِی أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ ذَاتِهِ (5).

بشا، بشارة المصطفی أبو محمد الجبار بن علی عن محمد بن أحمد الفلفلی عن الحسین بن الحسن عن محمد بن إدریس الحنظلی عن الحسن بن عبد الرحیم عن سعید بن أبی نصر عن ابن أبی لیلی عن الحکم بن عبد الرحمن بن أبی لیلی عن أبیه مثله (6).

**[ترجمه]علل الشرائع: حکم بن ابی لیلی گفت: پیامبر اکرم فرمود: ایمان ندارد شخص، مگر این که مرا بیشتر از خود، عترتم را بیشتر از عترت خود، خانواده ام را بیشتر از خانواده خود و ذات مرا بیشتر از ذات خود دوست داشته باشد. - . علل الشرائع : 58 و 133 چاپ قم -

بشارة المصطفی: عبدالرحمن بن ابی لیلی از پدرش همین روایت را نقل کرده است. - .

بشارة المصطفی: 62 - 63 -

**[ترجمه]

«31»

ع، علل الشرائع ابْنُ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (7) عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ شَیْخٍ مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ عَنْ جَدِّهِ مِنْ قِبَلِ أُمِّهِ وَ اسْمُهُ سُلَیْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَاشِمِیُّ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ علیهما السلام یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِلنَّاسِ وَ هُمْ مُجْتَمِعُونَ عِنْدَهُ أَحِبُّوا اللَّهَ لِمَا یَغْذُوکُمْ بِهِ مِنْ نِعَمِهِ (8)

ص: 86


1- أمالی ابن الشیخ: 197.
2- فی نسخة: عبد اللّه بن محمّد بن عبد الوهاب القرشیّ و هو الموجود فی المصدر،.
3- فی العلل المطبوع بقم منقولا عن نسختین متقنتین هکذا، سعید بن عمرو عن عبد الرحمن بن أبی لیلی عن أبیه أبی لیلی قال و ذکر فی الهامش ما فی المتن عن نسخ اخری.
4- فی المصدر: عترتی إلیه اعز من عترته.
5- علل الشرائع: 58 و 133 طبعة قم.
6- بشارة المصطفی: 62 و 63.
7- فی نسخة: علی بن أبی عمیر.
8- فی المصدر: من نعمه.

وَ أَحِبُّونِی لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَحِبُّوا قَرَابَتِی لِی (1).

**[ترجمه]علل الشرائع: سلیمان بن عبداللَّه هاشمی گفت: از محمّد بن علی علیهما السّلام شنیدم که می­فرمود: پیامبر اکرم در حالی که مردم خدمت آن جناب اجتماع کرده بودند، به آنها فرمود: خدا را به واسطه نعمت­هایی که به شما عنایت کرده دوست بدارید،

ص: 86

و مرا برای خدا و خویشاوندانم را به واسطه من دوست بدارید. - . علل الشرائع: 200 -

**[ترجمه]

«32»

مع، معانی الأخبار أَبِی عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَنْ کَانَ یُحِبُّنَا وَ هُوَ فِی مَوْضِعٍ لَا یَشِینُهُ فَهُوَ مِنْ خَالِصِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ مَا الْمَوْضِعُ الَّذِی لَا یَشِینُهُ قَالَ لَا یُرْمَی فِی مَوْلِدِهِ (2) وَ فِی خَبَرٍ آخَرَ لَمْ یُجْعَلْ وَلَدَ زِنًا (3).

**[ترجمه]معانی الاخبار: ابن بکیر از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: هر که ما را دوست داشته باشد، با این که در محلی باشد که موجب ننگ او نشود، چنین شخصی از مؤمنان خالص خدا است. گفتم: فدایت شوم! محلی که موجب ننگ او نشود چیست؟ فرمود: او را به زنازادگی نسبت ندهند. - . معانی الاخبار: 166 -

**[ترجمه]

«33»

مع، معانی الأخبار أَبِی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ وَ مُحَمَّدٍ الْعَطَّارِ عَنِ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْمُبَارَکِ قَالَ: قَالَ رَجُلٌ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ حَدِیثٌ یُرْوَی أَنَّ رَجُلًا قَالَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام إِنِّی أُحِبُّکَ فَقَالَ لَهُ أَعِدَّ لِلْفَقْرِ جِلْبَاباً فَقَالَ لَیْسَ هَکَذَا قَالَ إِنَّمَا قَالَ لَهُ أَعْدَدْتَ لِفَاقَتِکَ جِلْبَاباً یَعْنِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ (4).

**[ترجمه]معانی الاخبار: احمد بن مبارک گفت: مردی به حضرت صادق علیه السّلام عرض کرد: حدیثی روایت شده که مردی به حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام عرض کرد که من شما را دوست دارم. فرمود: تن پوشی برای فقر و تنگدستی تهیه کن. فرمود: این طور نیست. او فرموده: برای روز تنگدستی خود، یعنی روز قیامت تن پوشی فراهم کرده ای. - . معانی الاخبار: 56 -

**[ترجمه]

«34»

مع، معانی الأخبار مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ لَیَخْرُجُ مِنْ مَنْزِلِهِ إِلَی حَاجَتِهِ (5) فَیَرْجِعُ وَ مَا ذَکَرَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَتَمْلَأُ صَحِیفَتُهُ حَسَنَاتٍ قَالَ فَقُلْتُ وَ کَیْفَ ذَلِکَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ یَمُرُّ بِالْقَوْمِ وَ یَذْکُرُونَّا (6) أَهْلَ الْبَیْتِ فَیَقُولُونَ کُفُّوا فَإِنَّ هَذَا یُحِبُّهُمْ

ص: 87


1- علل الشرائع: 200 و رواه أیضا فی باب العلة التی من اجلها وجبت محبة اللّه بإسناده عن ابی سعید محمّد بن الفضل بن محمّد بن إسحاق الذکر النیسابوریّ عن أحمد بن العباس بن حمزة عن أحمد بن یحیی الصولی عن یحیی بن معین عن هشام بن یوسف عن سلیمان بن عبد اللّه النوفلیّ.
2- معانی الأخبار: 166.
3- معانی الأخبار: 166.
4- معانی الأخبار: 56.
5- فی نسخة: الی حاجة.
6- فی نسخة: و یذکرون.

فَیَقُولُ الْمَلَکُ لِصَاحِبِهِ اکْتُبْ هَیْبَ (1) آلِ مُحَمَّدٍ فِی فُلَانٍ الْیَوْمَ (2).

**[ترجمه]معانی الاخبار: ثعلبه از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که شخصی از منزل خود خارج می شود برای کاری که دارد. و برمی­گردد با این که سخنی از خدا بر زبان نیاورده، اما نامه عملش پر از حسنه می­گردد. گفت: عرض کردم: چگونه چنین می شود فدایت شوم؟ فرمود: به گروهی می گذرد که حرف ما اهل بیت را می زنند. تا او را مشاهده می کنند، می گویند حرف نزنید که این شخص دوستدار آنها است!

ص: 87

ملک موکّل بر او به ملک دیگر می گوید: بنویس که در فلان روز حمایت کرد از آل محمّد. - .

معانی الاخبار: 56 - 57 -

**[ترجمه]

«35»

لی، الأمالی للصدوق الْقَطَّانُ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ أَبِی ذُرْعَةَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی شَیْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَیْرٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَصِیرَةَ عَنْ زَیْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَلَایَتِی وَ وَلَایَةُ أَهْلِ بَیْتِی أَمَانٌ (3) مِنَ النَّارِ (4).

**[ترجمه]امالی صدوق: ابن عباس گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: ولایت من و اهل بیتم، امان از آتش جهنم است. - . امالی صدوق : 283 - 284 -

**[ترجمه]

«36»

لی، الأمالی للصدوق الْعَطَّارُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْفَزَارِیِّ عَنْ عَبَّادِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ أَبِی نُوَیْرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرِ بْنِ عَیَّاشٍ عَنْ أَبِی قُدَامَةَ الْفَدَّانِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ مَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْهِ بِمَعْرِفَةِ أَهْلِ بَیْتِی وَ وَلَایَتِهِمْ فَقَدْ جَمَعَ اللَّهُ لَهُ الْخَیْرَ کُلَّهُ (5).

**[ترجمه]امالی صدوق: ابو قدامه گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر کس خدا بر او منت نهد به معرفت اهل بیت من و ولایت آنها، خداوند تمام خیر و نیکی را برایش جمع نموده است. - . امالی صدوق : 283 - 284 -

**[ترجمه]

«37»

لی، الأمالی للصدوق ابْنُ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ الْأَسَدِیِّ عَنِ النَّخَعِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ علیهما السلام مَنْ أَقَامَ فَرَائِضَ اللَّهِ وَ اجْتَنَبَ مَحَارِمَ اللَّهِ وَ أَحْسَنَ الْوَلَایَةَ لِأَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّ اللَّهِ وَ تَبَرَّأَ مِنْ أَعْدَاءِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلْیَدْخُلْ مِنْ أَیِّ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ الثَّمَانِیَةِ شَاءَ (6).

**[ترجمه]امالی صدوق: ابو بصیر گفت: حضرت صادق علیه السّلام فرمود: هر کس واجبات را بجا آورد و از محرمات پرهیز نماید و در ولایت اهل بیت پیامبر طریق احسن را بپیماید و از دشمنان خدا بیزاری جوید، از هر درب هشت گانه بهشت که مایل است وارد می شود. - . امالی صدوق : 283 - 284 -

**[ترجمه]

«38»

لی، الأمالی للصدوق الْوَرَّاقُ عَنْ سَعْدٍ عَنِ النَّهْدِیِّ عَنِ ابْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ طَرِیفٍ عَنِ ابْنِ نُبَاتَةَ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ أَنَا سَیِّدُ وُلْدِ آدَمَ وَ أَنْتَ یَا عَلِیُّ وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ بَعْدِکَ سَادَاتُ أُمَّتِی مَنْ أَحَبَّنَا فَقَدْ أَحَبَّ اللَّهَ وَ مَنْ أَبْغَضَنَا فَقَدْ أَبْغَضَ اللَّهَ وَ مَنْ وَالانَا فَقَدْ وَالَی اللَّهَ وَ مَنْ عَادَانَا فَقَدْ عَادَی اللَّهَ وَ مَنْ أَطَاعَنَا فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَ مَنْ عَصَانَا فَقَدْ عَصَی اللَّهَ (7).

**[ترجمه]امالی صدوق: ابن نباته گفت: امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: از پیامبر اکرم شنیدم که می فرمود: من سرور فرزندان آدمم و تو یا علی و ائمه بعد از تو، سرور امت من هستید. هر که ما را دوست بدارد، خدا را دوست داشته و هر که با ما دشمن باشد، با خدا دشمنی کرده. هر که با ما ولایت داشته باشد، با خدا ولایت دارد و هر کس با ما دشمنی نماید، با خدا دشمنی کرده. و هر که ما را اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده و هر که با ما مخالفت ورزد، با خدا مخالفت ورزیده است. - . امالی صدوق: 285 -

**[ترجمه]

«39»

ل، الخصال الْأَرْبَعُمِائَةِ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام مَنْ تَمَسَّکَ بِنَا لَحِقَ وَ مَنْ سَلَکَ غَیْرَ طَرِیقِنَا غَرِقَ لِمُحِبِّینَا أَفْوَاجٌ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَ لِمُبْغِضِینَا أَفْوَاجٌ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ

ص: 88


1- فی نسخة: (هیبة) و فی المصدر: هبت.
2- معانی الأخبار: 56 و 57.
3- فی نسخة براءة من النار.
4- أمالی الصدوق: 283 و 284.
5- أمالی الصدوق: 283 و 284.
6- أمالی الصدوق: 283 و 284.
7- أمالی الصدوق: 285.

وَ قَالَ علیه السلام مَنْ أَحَبَّنَا بِقَلْبِهِ وَ أَعَانَنَا بِلِسَانِهِ وَ قَاتَلَ مَعَنَا أَعْدَاءَنَا بِیَدِهِ فَهُمْ مَعَنَا فِی دَرَجَتِنَا وَ مَنْ أَحَبَّنَا بِقَلْبِهِ وَ أَعَانَنَا بِلِسَانِهِ وَ لَمْ یُقَاتِلْ مَعَنَا أَعْدَاءَنَا فَهُوَ أَسْفَلُ مِنْ ذَلِکَ بِدَرَجَةٍ وَ مَنْ أَحَبَّنَا بِقَلْبِهِ وَ لَمْ یُعِنَّا بِلِسَانِهِ وَ لَا بِیَدِهِ فَهُوَ فِی الْجَنَّةِ وَ مَنْ أَبْغَضَنَا بِقَلْبِهِ وَ أَعَانَ عَلَیْنَا بِلِسَانِهِ وَ یَدِهِ فَهُوَ مَعَ عَدُوِّنَا فِی النَّارِ وَ مَنْ أَبْغَضَنَا بِقَلْبِهِ وَ لَمْ یُعِنْ عَلَیْنَا بِلِسَانِهِ وَ لَا بِیَدِهِ فَهُوَ فِی النَّارِ قَالَ علیه السلام أَنَا یَعْسُوبُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَالُ یَعْسُوبُ الظَّلَمَةِ وَ اللَّهِ لَا یُحِبُّنِی إِلَّا مُؤْمِنٌ وَ لَا یُبْغِضُنِی إِلَّا مُنَافِقٌ (1).

**[ترجمه]خصال: از جمله احادیث اربعمائة (چهارصدتا) امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: هر که به ما چنگ زند، به هدف می رسد و هر که از غیر راه ما برود، غرق می شود. برای محبین و دوستان ما فوج هایی از رحمت خدا است و برای دشمنان ما نیز فوج هایی از خشم خدا.

ص: 88

و فرمود: هر که ما را با دل دوست داشته باشد و با زبان کمک کند و به کمک ما با دشمنانمان با دست خود بجنگد، با ما خواهد بود در درجه ما. و هر که با دل ما را دوست داشته باشد و به زبان کمک کند، ولی به همراه ما با دشمنانمان نجنگد، او یک درجه کمتر از اولی است. و هر که ما را با دل دوست بدارد، ولی نه با زبان و نه با دست کمک نکند، او در بهشت است و هر که ما را با دل دشمن بدارد و با زبان و دست بر ضرر ما کار کند، او با دشمن ما در جهنم است. و هر که با دل دشمن بدارد و بر ضرر ما به وسیله دست و زبان کمک نکند، در جهنم است. فرمود: من پیشوای مؤمنانم و مال پیشوای ستمکاران. به خدا سوگند دوست نمی­دارد مرا مگر مؤمن و دشمن نمی دارد مرا مگر منافق. - . خصال 2 : 164 - 165 و 168 -

**[ترجمه]

«40»

ع، علل الشرائع مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ مَهْرَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حُسَامٍ عَنْ أَبِی حَاتِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدُهْ أَبِی الرَّبِیعِ الْأَعْرَجِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ زَیْدِ بْنِ جُذْعَانَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ الْمُسَیَّبِ عَنْ زَیْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً فِی حَیَاتِی وَ بَعْدَ مَوْتِی کَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ الْأَمْنَ وَ الْإِیمَانَ مَا طَلَعَتْ شَمْسٌ أَوْ غَرَبَتْ وَ مَنْ أَبْغَضَهُ فِی حَیَاتِی وَ بَعْدَ مَوْتِی مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً وَ حُوسِبَ بِمَا عَمِلَ (2).

**[ترجمه]علل الشرائع: زید بن ثابت گفت: پیامبر اکرم فرمود هر که علی را در حیات من و بعد از مرگم دوست بدارد، مادامی که خورشید طلوع و غروب می کند، خداوند برای او امن و ایمان را می نویسد. و هر که او را دشمن بدارد در حیات من و بعد از مرگم، به مرگ جاهلیت مرده و نسبت به کردارش محاسبه خواهد شد. - . علل الشرائع: 59 -

**[ترجمه]

«41»

سن، المحاسن أَبِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ رَزِینٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ: سِتُّ خِصَالٍ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَانَ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ وَ عَنْ یَمِینِهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ الَّذِی یُحِبُّ لِأَخِیهِ مَا یُحِبُّ لِنَفْسِهِ وَ یَکْرَهُ لَهُ مَا یَکْرَهُ لِنَفْسِهِ وَ یُنَاصِحُهُ الْوَلَایَةَ وَ یَعْرِفُ فَضْلِی وَ یَطَأُ عَقِبِی وَ یَنْتَظِرُ عَاقِبَتِی (3).

**[ترجمه]محاسن: عثمان بن رزین از دیگری روایت کرد که امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: شش امتیاز است و هر که دارای آن باشد، در پیشگاه پروردگار و در طرف راست او است: خداوند دوست دارد مسلمانی را که برای برادر خود دوست بدارد آنچه را برای خود دوست می دارد، و ناپسند شمارد برای او آنچه را که برای خود ناپسند می شمارد، و ولایت خالصانه داشته باشد و آشنا به مقام من باشد، و پیروی از من کند و منتظر عاقبت من باشد. - . محاسن: 9 - 10 -

**[ترجمه]

بیان

لعل المراد بالعاقبة دولته و دولة ولده علیه السلام (4) فی الرجعة أو فی القیامة کما قال تعالی وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ (5) و یحتمل أن یکون المراد بالعاقبة هنا الولد أو

ص: 89


1- الخصال 2: 164 و 165 و 168.
2- علل الشرائع: 59.
3- المحاسن: 9 و 10.
4- أو الأعمّ منها و من دولتهم فی الدنیا قبل الرجعة. أو المراد ظهور حقانیته و میل الناس إلیه علیه السّلام.
5- القصص: 73.

آخر الأولاد فإن العاقبة تکون بمعنی الولد و آخر کل شی ء کما ذکره الفیروزآبادی فیکون المراد انتظار الفرج بظهور القائم علیه السلام.

**[ترجمه]شاید مراد از عاقبت، حکومت او و فرزندانش در رجعت - . و یا اعم از رجعت و حکومت آنها در دنیا قبل از رجعت است یا منظور ظهور حقانیت او و تمایل مردم به اوست. -

یا در قیامت است. چنان چه خداوند فرموده است «وَ الْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ» - . قصص / 83 -

{و فرجم [نیک] برای پرهیزکاران است.} و شاید منظور از عاقبت در اینجا، فرزند یا

ص: 89

آخرین فرزند است، زیرا عاقبت به معنی فرزند و آخر هر چیزی است، چنان چه فیروز آبادی گفته است، پس منظور انتظار فرج به ظهور قائم است.

**[ترجمه]

«42»

سن، المحاسن بَکْرُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام قَالَ: مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَنْظُرَ إِلَی اللَّهِ بِغَیْرِ حِجَابٍ وَ یَنْظُرَ اللَّهُ إِلَیْهِ بِغَیْرِ حِجَابٍ فَلْیَتَوَلَّ آلَ مُحَمَّدٍ وَ لِیَتَبَرَّأْ مِنْ عَدُوِّهِمْ وَ لْیَأْتَمَّ بِإِمَامِ الْمُؤْمِنِینَ مِنْهُمْ فَإِنَّهُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ نَظَرَ اللَّهُ إِلَیْهِ بِغَیْرِ حِجَابٍ وَ نَظَرَ إِلَی اللَّهِ بِغَیْرِ حِجَابٍ (1).

**[ترجمه]محاسن: بکر بن صالح از حضرت رضا علیه السّلام نقل کرد که فرمود: هر کس مسرور می شود که خداوند بدون پرده به او توجه داشته باشد و او نیز بی پرده خدا را ببیند، دوست بدارد آل محمّد را و بیزاری جوید از دشمنان آنها و پیرو امام مؤمنین از آل محمّد باشد. در این صورت روز قیامت خدا بدون پرده او را مورد توجه قرار می دهد و او خدا را بی پرده می بیند. - . محاسن: 60 -

**[ترجمه]

بیان

لعل المراد بنظره إلیه تعالی النظر إلی نبینا و أئمتنا صلوات الله علیهم کما ورد فی الخبر أو إلی رحمته و کرامته أو هو کنایة عن غایة العرفان و بنظره تعالی إلیه لطفه و إحسانه و هو مجاز شائع فی القرآن و الحدیث و کلام العرب فالمراد بقوله علیه السلام بغیر حجاب بغیر واسطة.

**[ترجمه]شاید منظور از تماشا و دیدار خدا، دیدار پیامبر و ائمه علیهم السّلام است، چنان چه در خبر نیز رسیده، یا دیدن رحمت خدا و کرامت او است و یا منظور کنایه از کمال عرفان است. و منظور از دیدن خدا نیز لطف و احسان و توجه اوست. چنین استعمال هایی به صورت مجاز در قرآن معمول است و هم در حدیث و زبان عرب. پس منظور از بدون پرده، یعنی بی واسطه.

**[ترجمه]

«43»

سن، المحاسن الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنِ الْمُفَضَّلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَنْ أَحَبَّ (2) أَهْلَ الْبَیْتِ وَ حَقَّقَ حُبَّنَا فِی قَلْبِهِ جَرَی یَنَابِیعُ الْحِکْمَةِ عَلَی لِسَانِهِ وَ جُدِّدَ الْإِیمَانُ فِی قَلْبِهِ وَ جُدِّدَ لَهُ عَمَلُ سَبْعِینَ نَبِیّاً وَ سَبْعِینَ صِدِّیقاً وَ سَبْعِینَ شَهِیداً وَ عَمَلُ سَبْعِینَ عَابِداً عَبَدَ اللَّهَ سَبْعِینَ سَنَةً (3).

**[ترجمه]محاسن: مفضل از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: هر که اهل بیت را دوست داشته باشد و حب ما را در دل خویش محکم کند، سرچشمه های حکمت بر زبانش جاری می شود، ایمان در دلش تجدید می گردد و برای او عمل هفتاد پیامبر را می نویسند، با هفتاد صدیق و هفتاد شهید و عمل هفتاد عابدی را که هفتاد سال عبادت خدا را کرده باشد. - . محاسن: 61 -

**[ترجمه]

«44»

سن، المحاسن مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ بِشْرِ بْنِ غَالِبٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَلَیْهِ السَّلَامُ قَالَ: قَالَ لِی یَا بِشْرَ بْنَ غَالِبٍ مَنْ أَحَبَّنَا لَا یُحِبُّنَا إِلَّا لِلَّهِ جِئْنَا نَحْنُ وَ هُوَ کَهَاتَیْنِ وَ قَدَّرَ بَیْنَ سَبَّابَتَیْهِ وَ مَنْ أَحَبَّنَا لَا یُحِبُّنَا إِلَّا لِلدُّنْیَا فَإِنَّهُ إِذَا قَامَ قَائِمُ الْعَدْلِ وَسِعَ عَدْلُهُ الْبَرَّ وَ الْفَاجِرَ (4).

**[ترجمه]محاسن: بشر بن غالب از حسین بن علی علیهما السّلام نقل کرد که فرمود: یا بشر بن غالب! هر که ما را فقط برای خدا دوست بدارد، ما و او خواهیم آمد مانند این (و دو انگشت و بین دو سبابه خود را جمع کرد.) و هر که ما را فقط برای دنیا دوست داشته باشد، زمانی که امام بر پا کننده عدل قیام نماید، عدالت او شامل نیکوکار و تبهکار هر دو می شود. - . محاسن: 61 -

**[ترجمه]

بیان

أی ینتفع من عدل الإمام فی الدنیا.

**[ترجمه]یعنی او از عدالت امام فقط در دنیا بهره مند می شود.

**[ترجمه]

«45»

سن، المحاسن خَلَّادٌ الْمُقْرِی عَنْ قَیْسِ بْنِ الرَّبِیعِ عَنْ لَیْثِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی لَیْلَی

ص: 90


1- المحاسن: 60.
2- فی المصدر: من أحبنا أهل البیت.
3- المحاسن: 61.
4- المحاسن: 61.

عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ (1) عَلِیٍّ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الْزَمُوا مَوَدَّتَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ فَإِنَّهُ مَنْ لَقِیَ اللَّهَ وَ هُوَ یَوَدُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ دَخَلَ الْجَنَّةَ بِشَفَاعَتِنَا وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَا یَنْتَفِعُ عَبْدٌ بِعَمَلِهِ إِلَّا بِمَعْرِفَةِ حَقِّنَا (2).

**[ترجمه]محاسن: ابن ابی لیلی

ص: 90

از حسین بن علی علیهما السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم فرمود: در راه محبت اهل بیت پایدار باشید، زیرا هر که با مودت ما اهل بیت به ملاقات خدا برود، به شفاعت ما داخل بهشت می شود. قسم به آن کسی که جانم در دست اوست، هیچ کس بهره مند از عمل خود نمی شود، مگر با شناخت حق ما. - . محاسن: 61 -

**[ترجمه]

«46»

سن، المحاسن مُحَمَّدُ بْنُ الْخَلِیلِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَذَّاءِ (3) عَنْ أَبِی کَلَدَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الرَّوْحُ وَ الرَّاحَةُ وَ الرَّحْمَةُ وَ النُّصْرَةُ وَ الْیُسْرُ وَ الْیَسَارُ وَ الرِّضَا وَ الرِّضْوَانُ وَ الْفَرَجُ وَ الْمَخْرَجُ وَ الظُّهُورُ وَ التَّمْکِینُ وَ الْغُنْمُ وَ الْمَحَبَّةُ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ لِمَنْ وَالَی عَلِیّاً علیه السلام وَ ائْتَمَّ بِهِ (4).

**[ترجمه]محاسن: ابو کلده از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم فرمود: بشاشت و آسایش، رحمت و نصرت، آسودگی و در تنگدستی نبودن، خشنودی و رضوان، گشایش و راه یابی و ظهور، تمکین و غنیمت و محبت از جانب خدا و پیامبر، به کسی اختصاص دارد که علی را دوست داشته باشد و از او پیروی کند. - . محاسن: 142 -

**[ترجمه]

«47»

سن، المحاسن أَبِی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ وَ الْحَضْرَمِیِّ (5) عَنْ مُدْرِکِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لِکُلِّ شَیْ ءٍ أَسَاسٌ وَ أَسَاسُ الْإِسْلَامِ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ (6).

**[ترجمه]محاسن: مدرک بن عبدالرحمن از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: هر چیزی اساسی دارد؛ اساس اسلام دوستی ما اهل بیت است. - . محاسن: 150 -

**[ترجمه]

«48»

سن، المحاسن عَلِیُّ بْنُ الْحَکَمِ أَوْ غَیْرُهُ عَنْ حَفْصٍ الدَّهَّانِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ فَوْقَ کُلِّ عِبَادَةٍ عِبَادَةٌ وَ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ أَفْضَلُ (7) عِبَادَةٍ (8).

**[ترجمه]محاسن: حفص دهّان گفت: حضرت صادق علیه السّلام به من فرمود: بالاتر از هر عبادت، عبادتی است و محبت ما اهل بیت، برترین عبادت است. - . محاسن: 150 -

**[ترجمه]

«49»

سن، المحاسن مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ عَنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ علیه السلام أَیُّ شَیْ ءٍ أَفْضَلُ مَا یَتَقَرَّبُ بِهِ الْعِبَادُ إِلَی اللَّهِ فِیمَا افْتَرَضَ عَلَیْهِمْ فَقَالَ أَفْضَلُ مَا یَتَقَرَّبُ بِهِ الْعِبَادُ إِلَی اللَّهِ طَاعَةُ اللَّهِ وَ طَاعَةُ رَسُولِهِ وَ حُبُّ اللَّهِ وَ حُبُّ رَسُولِهِ وَ أُولِی الْأَمْرِ وَ کَانَ أَبُو جَعْفَرٍ عَلَیْهِ السَّلَامُ یَقُولُ حُبُّنَا إِیمَانٌ وَ بُغْضُنَا کُفْرُ (9).

ص: 91


1- فی المصدر: عن لیث بن أبی سلیمان عن ابن أبی لیلی عن الحسن بن علیّ علیهما السلام.
2- المحاسن: 61.
3- فی المصدر: عن ابی محمّد الخلیل بن یزید عن عبد الرحمن الحذاء.
4- المحاسن: 142 فیه: و من رسوله.
5- فی المصدر: عن عبد اللّه بن القاسم الحضرمی.
6- المحاسن: 150.
7- فی نسخة: افضل العبادة.
8- المحاسن: 150.
9- المحاسن: 150.

**[ترجمه]محاسن: محمّد بن علی از فضیل نقل کرد که به حضرت ابوالحسن علیه السّلام عرض کردم: چه چیز از واجبات بیشتر موجب تقرب به خدا می شود؟ فرمود: بهترین چیزی که موجب تقرب بندگان به خدا می شود، اطاعت خدا و پیامبر و دوستی خدا و پیامبر و اولی الامر است. حضرت باقر علیه السّلام می فرمود: دوست داشتن ما ایمان است و دشمنی با ما کفر. - . محاسن: 150 -

ص: 91

**[ترجمه]

«50»

یر، بصائر الدرجات ابْنُ مَحْبُوبٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَا زَیْدُ حُبُّنَا إِیمَانٌ وَ بُغْضُنَا کُفْرُ (1).

**[ترجمه]بصائر الدرجات: زید شحام گفت: حضرت صادق علیه السّلام به من فرمود: حب ما ایمان و بغض ما کفر است. - . بصائر الدرجات ... -

**[ترجمه]

«51»

مل، کامل الزیارات أَبِی عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ الْحُرِّ أَخِی أُدَیْمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ مَا أَحْبَبْتُمُونَا عَلَی ذَهَبٍ وَ لَا فِضَّةٍ عِنْدَنَا قَالَ أَیُّوبُ قَالَ أَصْحَابُنَا وَ قَدْ عَرَفْتُمُ مَوْضِعَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ (2).

**[ترجمه]کامل الزیارات: ایوب بن حر برادر ادیم گفت: از حضرت صادق علیه السّلام شنیدم که می­فرمود: شما ما را برای طلا و نقره ای که نزد ما است دوست نداشته اید. دوستان پس از شنیدن این خبر گفتند: درست است! شما ارزش طلا و نقره را می­دانید. - . کامل الزیارات ... -

**[ترجمه]

بیان

لعل المعنی أنی لما ذکرت هذا الخبر للأصحاب قالوا قد عرفتم من هذا الخبر موضع الذهب و الفضة و أنه لیس لهما قدر عند الأئمة علیهم السلام أو المعنی أن الأصحاب ذکروا هذه الجملة فی تلک الروایة فیکون من کلام الإمام علیه السلام مخاطبا للشیعة أی لما عرفتم دناءة الذهب و الفضة و رفعة درجات الآخرة ما طلبتم بحبکم لنا الدنیا.

و یحتمل أن یکون المعنی أن الأصحاب قالوا عند ذکر الخبر مخاطبین للأئمة علیهم السلام إنکم مع معرفتکم بمواضع المعادن و الکنوز و کلها بیدکم لا تعطونها شیعتکم لئلا تصیر نیاتهم مشوبة أو قال أصحابنا قد عرفتم أن ذلک کنایة من أن خلفاء الجور موضع الذهب و الفضة و ترکتموهم أو مع علمکم بمواضعها ترکتموها و لعل الأول أظهر.

**[ترجمه]شاید معنی این است که وقتی من این خبر را به اصحاب گفتم، گفتند شما از این خبر جایگاه طلا و نقره را دانستید و این که طلا و نقره ارزشی در نزد ائمه علیهم السّلام ندارند. یا معنی این است که اصحاب این جمله را در آن روایت ذکر کرده اند، پس از کلام امام علیه السّلام است که شیعه را خطاب قرار داده است، یعنی زمانی که بی ارزشی طلا و نقره و بالا بودن درجات آخرت را دانستید، با محبتی که به ما دارید، دنیا را طلب نکردید. و شاید معنی این است که اصحاب هنگام ذکر این خبر، خطاب به ائمه علیهم السّلام گفتند که شما با شناختتان نسبت به جایگاه های معادن و گنج ها، و همه این ها به دست شماست و آنها را به شیعیانتان نمی دهید تا نیت هایشان ناخالص نشود. یا اصحاب ما گفتند شناختید که این کنایه است از این که خلفای ستمگر به جای طلا و نقره هستند و شما آنها را ترک نمودید، یا اصحاب گفتند با علم شما به مواضع معادن و گنج ها، رهایشان کردید و شاید معنی اول اظهر باشد.

**[ترجمه]

«52»

سن، المحاسن عَلِیُّ بْنُ الْحَکَمِ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِی خَلَفٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الرَّوْحُ وَ الرَّاحَةُ وَ الْفَلْجُ وَ الْفَلَاحُ وَ النَّجَاحُ وَ الْبَرَکَةُ وَ الْعَفْوُ وَ الْعَافِیَةُ وَ الْمُعَافَاةُ وَ الْبُشْرَی وَ النَّضْرَةُ وَ الرِّضَا وَ الْقُرْبُ وَ الْقَرَابَةُ وَ النَّصْرُ وَ الظَفَرُ وَ التَّمْکِینُ وَ السُّرُورُ وَ الْمَحَبَّةُ مِنَ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی عَلَی مَنْ أَحَبَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام وَ وَالاهُ وَ ائْتَمَّ بِهِ وَ أَقَرَّ بِفَضْلِهِ وَ تَوَلَّی الْأَوْصِیَاءَ مِنْ بَعْدِهِ وَ حَقٌّ عَلَیَّ أَنْ أُدْخِلَهُمْ فِی شَفَاعَتِی وَ حَقٌّ عَلَی رَبِّی أَنْ یَسْتَجِیبَ لِی فِیهِمْ وَ هُمْ أَتْبَاعِی وَ مَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی جَرَی فِیَّ مَثَلُ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام وَ فِی الْأَوْصِیَاءِ مِنْ بَعْدِی لِأَنِّی مِنْ إِبْرَاهِیمَ وَ إِبْرَاهِیمُ مِنِّی دِینُهُ

ص: 92


1- بصائر الدرجات:.
2- کامل الزیارات:.

دِینِی وَ سُنَّتُهُ سُنَّتِی وَ أَنَا أَفْضَلُ مِنْهُ وَ فَضْلِی مِنْ فَضْلِهِ وَ فَضْلُهُ مِنْ فَضْلِی وَ یُصَدِّقُ (1) قَوْلِی قَوْلُ (2) رَبِّی ذُرِّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ (3)

**[ترجمه]محاسن: جابر از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم فرمود: رحمت و آسایش و غلبه و رستگاری و پیروزی و برکت و آمرزش و سلامتی و تندرستی و بی نیازی از مردم و بشارت و شادمانی و خشنودی و نزدیکی به خدا و خویشاوندی با ائمه و یاری و ظفر و تمکین قدرت و سرور و محبت از جانب خداوند تبارک و تعالی، به کسی اختصاص دارد که علی بن ابی طالب را دوست بدارد، او را ولی امر بداند، از او پیروی کند، به مقامش اقرار نماید و جانشینانش را پس از او، ولی امر خود بداند، و بر من لازم است که آنها را مشمول شفاعت خود کنم و بر خداوند لازم است که دعای مرا درباره آنها مستجاب نماید. ایشان پیروان من هستند و هر که پیرو من باشد، از من است. درباره من و جانشینانم پس از من مثل ابراهیم جاری است، زیرا من از ابراهیم و ابراهیم علیه السّلام از من است؛ دین او

ص: 92

دین من و سنت او سنت من است، و من از او برترم و فضل من از فضل اوست و فضل او از فضل من است. سخن مرا سخن پروردگارم تصدیق می نماید: «ذُرِّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ» - . آل عمران / 34 - {فرزندانی که بعضی از آنان از [نسل] بعضی دیگرند و خداوند شنوای داناست.} - . محاسن: 152 -

**[ترجمه]

بیان

الروح الرحمة و الفلاح الفوز و النجاة و النجاح الظفر بالمطلوب

و قال فی النهایة فیه سلوا الله العفو و العافیة و المعافاة.

فالعفو محو الذنوب و العافیة أن یسلم من الأسقام و البلایا و المعافاة هی أن یعافیک الله من الناس و یعافیهم منک أی یغنیک عنهم و یغنیهم عنک و یصرف أذاهم عنک و أذاک عنهم و قیل هی مفاعلة من العفو و هو أن یعفو عن الناس و یعفوا هم عنه انتهی.

و البشری فی الدنیا علی لسان أئمتهم و عند الموت و فی القیامة و النضرة بالحجة و الرضا من الله و رضا الله عنهم و القرب من الله و القرابة من الأئمة و النصر فی الرجعة و الظفر علی الأعادی فی الدنیا و الآخرة و کذا التمکین فی الرجعة و السرور عند الموت و فی الآخرة.

**[ترجمه]«الروح» یعنی رحمت و «الفلاح» یعنی رستگاری و نجات و «النجاح» یعنی رسیدن به مطلوب. و در نهایه گفته است: «فیه سلوا الله العفو و العافیة و المعافاة»: «العفو» یعنی محو شدن گناهان و «العافیة» یعنی این که از مرض ها و بلایا سالم بماند، و «المعافاة» یعنی خدا تو را از مردم در امان بدارد و مردم را از تو، یعنی تو را از آنها بی نیاز گرداند و آنها را از تو، و آزار و اذیت ایشان را از تو دور کند و اذیت و آزار تو را از ایشان. و گفته شده که «معافاة» از باب مفاعله از «عفو» است، یعنی او مردم را ببخشد و مردم نیز او را ببخشند. (پایان نقل قول)

«البشری»: در دنیا بر زبان ائمه علیهم السّلام و هنگام مرگ و در قیامت، و «النصرة»: با حجت و «الرضا»: از خدا و رضایت خدا از آنها، و «القرب»: از خدا و «القرابة»: از ائمه علیهم السّلام و یاری در رجعت، و «الظفر»: بر دشمنان در دنیا و آخرت و همچنین تمکین در رجعت و سرور هنگام مرگ و در آخرت.

**[ترجمه]

«53»

سن، المحاسن أَبِی عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فِی الْجَنَّةِ ثَلَاثُ دَرَجَاتٍ وَ فِی النَّارِ ثَلَاثُ دَرَکَاتٍ فَأَعْلَی دَرَجَاتِ الْجَنَّةِ لِمَنْ أَحَبَّنَا بِقَلْبِهِ وَ نَصَرَنَا بِلِسَانِهِ وَ یَدِهِ وَ فِی الدَّرَجَةِ الثَّانِیَةِ مَنْ أَحَبَّنَا بِقَلْبِهِ وَ نَصَرَنَا بِلِسَانِهِ وَ فِی الدَّرَجَةِ الثَّالِثَةِ مَنْ أَحَبَّنَا بِقَلْبِهِ وَ فِی أَسْفَلِ الدَّرْکِ مِنَ النَّارِ مَنْ أَبْغَضَنَا بِقَلْبِهِ وَ أَعَانَ عَلَیْنَا بِلِسَانِهِ وَ یَدِهِ وَ فِی الدَّرْکِ الثَّانِیَةِ مِنَ النَّارِ مَنْ أَبْغَضَنَا بِقَلْبِهِ وَ أَعَانَ عَلَیْنَا بِلِسَانِهِ وَ فِی الدَّرْکِ الثَّالِثَةِ مِنَ النَّارِ مَنْ أَبْغَضَنَا بِقَلْبِهِ (4).

ص: 93


1- فی المصدر: و تصدیق.
2- آل عمران: 30.
3- المحاسن: 152.
4- المحاسن: 153.

**[ترجمه]محاسن: ابو حمزه ثمالی گفت: علی بن الحسین علیهما السّلام فرمود: پیامبر اکرم فرموده: در بهشت سه درجه است و در جهنم نیز سه نوع بدبختی است. بالاترین درجه بهشت مخصوص کسی است که ما را با دل دوست داشته و با زبان و دست یاری کرده باشد. و در درجه دوم کسانی هستند که ما را به دل دوست داشته و با زبان یاری کرده باشند. و در درجه سوم کسانی هستند که به دل ما را دوست داشته باشد. و در پایین ترین عذابگاه جهنم، کسانی هستند که ما را به دل دشمن داشته و با زبان و دست علیه ما کار کردند. و در درجه خفیف تر از آن کسانی هستند که ما را به دل دشمن داشته و با زبان علیه ما کار کردند. در درجه سوم کسانی هستند که فقط با دل ما را دشمن داشته اند. - . محاسن: 153 -

ص: 93

**[ترجمه]

«54»

سن، المحاسن مَنْصُورُ بْنُ الْعَبَّاسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحِیمِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام إِنَّمَا مَثَلُکَ مَثَلُ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ فَإِنَّهُ مَنْ قَرَأَهَا مَرَّةً فَکَأَنَّمَا قَرَأَ ثُلُثَ الْقُرْآنِ وَ مَنْ قَرَأَهَا مَرَّتَیْنِ فَکَأَنَّمَا قَرَأَ ثُلُثَیِ الْقُرْآنِ وَ مَنْ قَرَأَهَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَکَأَنَّمَا قَرَأَ الْقُرْآنَ وَ کَذَلِکَ مَنْ أَحَبَّکَ بِقَلْبِهِ کَانَ لَهُ مِثْلُ ثُلُثِ ثَوَابِ أَعْمَالِ الْعِبَادِ وَ مَنْ أَحَبَّکَ بِقَلْبِهِ وَ نَصَرَکَ بِلِسَانِهِ کَانَ لَهُ مِثْلُ ثُلُثَیْ ثَوَابِ أَعْمَالِ الْعِبَادِ وَ مَنْ أَحَبَّکَ بِقَلْبِهِ وَ نَصَرَکَ بِلِسَانِهِ وَ یَدِهِ کَانَ لَهُ مِثْلُ ثَوَابِ الْعِبَادِ (1).

**[ترجمه]محاسن: عمرو بن ابی المقدام از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله به امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: مثل تو مانند «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» است. هر که یک بار آن را بخواند، مثل این است که یک سوم قرآن را خوانده و هر که دو بار بخواند، دو سوم قرآن را و هر که سه مرتبه بخواند، مثل این است که تمام قرآن را خوانده است. همچنین هر کس تو را با دل دوست داشته، معادل ثواب یک سوم از اعمال بندگان را به او می­دهند و هر که تو را با دل دوست داشته باشد و با زبان یاری ات کند، به او دو سوم از ثواب اعمال بندگان را می­دهند و هر کس تو را با دل دوست داشته باشد و با زبان و دست خود یاری کند، معادل ثواب تمام بندگان را به او می دهند. - . محاسن: 153 -

**[ترجمه]

بیان

لعل المراد ثواب أعمال العباد من غیر المحبین تقدیرا أو أعمالهم غیر الحب أی أعمال الجوارح و الأظهر أن المراد أنهم یعطون مثل ثواب أعمال العباد استحقاقا و إن کان ما یتفضل علیهم أکثر.

**[ترجمه]شاید منظور ثواب، اعمال بندگان غیر محب است به طور فرضی. یا ثواب اعمال محبین به جز ثواب حب و علاقه، یعنی اعمال اعضاء. اما اظهر این است که معادل ثواب اعمال بندگان از روی استحقاق به آنها داده می شود، گرچه آنچه بر آنها تفضل می فرماید، بیشتر از این است.

**[ترجمه]

«55»

شی، تفسیر العیاشی عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقُلْتُ بِأَبِی أَنْتَ رُبَّمَا خَلَا بِیَ (2) الشَّیْطَانُ فَخَبُثَتْ نَفْسِی ثُمَّ ذَکَرْتُ حُبِّی إِیَّاکُمْ وَ انْقِطَاعِی إِلَیْکُمْ فَطَابَتْ نَفْسِی فَقَالَ یَا زِیَادُ وَیْحَکَ وَ مَا الدِّینُ إِلَّا الْحُبُّ أَ لَا تَرَی إِلَی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی (3) إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ (4).

**[ترجمه]تفسیر عیاشی: ابو عبیده حذاء گفت: خدمت حضرت باقر علیه السّلام رسیدم و عرض کردم: پدرم فدایت شود! گاهی که شیطان مرا تنها می یابد، نفسم آلوده می شود. بعد به یاد محبتی که به شما دارم می افتم و این که خدمت شما می رسم، باز نفسم پاک می شود. فرمود: ای زیاد، وای بر تو! مگر دین جز حبّ است؟ مگر این آیه را نشنیده ای: «إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ» - . آل عمران / 31 - {بگو اگر خدا را دوست دارید از من پیروی کنید تا خدا دوستتان بدارد}؟ - . تفسیر عیاشی 1 : 167 -

**[ترجمه]

بیان

لعل الاستشهاد بالآیة إما لأن حبهم من حب الله أو بیان أن الحب لا یتم إلا بالمتابعة (5).

**[ترجمه]شاید استشهاد به آیه یا به جهت این است که دوستی با آنها از دوستی با خدا است یا به این جهت که حب تکمیل نمی شود، مگر با متابعت. - . یا این که حقیقت دین، حب خداست و متابعت پیامبر صلّی الله علیه و آله از لوازم آن. -

**[ترجمه]

«56»

شی، تفسیر العیاشی عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: عَرَفْتُمْ فِی مُنْکِرِینَ کَثِیرٍ وَ أَحْبَبْتُمْ فِی مُبْغِضِینَ کَثِیرٍ وَ قَدْ یَکُونُ حُبّاً لِلَّهِ فِی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ حُبّاً فِی الدُّنْیَا فَمَا کَانَ

ص: 94


1- المحاسن: 153 فیه: مثل ثواب أعمال العباد.
2- فی نسخة: خلانی.
3- آل عمران: 29.
4- تفسیر العیّاشیّ 1: 167.
5- أو أن حقیقة الدین هو الحب للّه تعالی و متابعة الرسول من لوازم حبّه تعالی.

فِی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ فَثَوَابُهُ عَلَی اللَّهِ وَ مَا کَانَ فِی الدُّنْیَا لَیْسَ بِشَیْ ءٍ ثُمَّ نَفَضَ یَدَهُ ثُمَّ قَالَ إِنَّ هَذِهِ الْمُرْجِئَةَ وَ هَذِهِ الْقَدَرِیَّةَ وَ هَذِهِ الْخَوَارِجَ لَیْسَ مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلَّا یَرَی أَنَّهُ عَلَی الْحَقِّ وَ إِنَّکُمْ إِنَّمَا أَحْبَبْتُمُونَا فِی اللَّهِ ثُمَّ تَلَا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ (1)

**[ترجمه]تفسیر عیاشی: بشیر دهان از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: شما شناختید در میان منکرین زیاد و علاقه پیدا کردید در میان دشمنان فراوان. - . تلاش برای رفع ابهام از این سطر به جایی نرسید. شاید افتادگی ای در متن حدیث باشد. (مترجم) -

گاهی علاقه به خدا در راه خدا و پیامبر است و گاهی علاقه در راه دنیا است.

ص: 94

آنچه در راه خدا و پیامبر باشد، پاداش آن بر خدا است و آنچه در راه دنیا باشد، چیزی نیست. و دست خود را به علامت بی ارزش بودن تکان داد. سپس فرمود: این مرجئه و قدری­ها و خوارج، همه مدعی هستند که خودشان بر حق می­باشند، ولی شما ما را در راه خدا دوست می­دارید. سپس این آیات را خواند: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ» - . نساء / 59 - {خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیای امر خود را [نیز] اطاعت کنید.} «وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا» - . حشر / 7 - {آنچه را فرستاده [او] به شما داد آن را بگیرید و از آنچه شما را باز داشت بازایستید.} «مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ» - . نساء / 80 - {هر کس از پیامبر فرمان برد در حقیقت خدا را فرمان برده است.} «إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ» - . تفسیر عیاشی 1 : 167 - {بگو: «اگر خدا را دوست دارید، از من پیروی کنید تا خدا دوستتان بدارد.}

**[ترجمه]

تبیین

لعل المعنی أن الحب لله أنما ینفع إذا کان مع العمل بطاعته و متابعة من أمر بطاعته فهؤلاء المخالفون و إن کانوا یحبون الله تعالی لکن لما خالفوا أمره لم ینفعهم الحب ثم استشهد علیه السلام بالآیات لبیان أنهم خالفوا أمره تعالی و بالآیة الأخیرة علی أن علامة حب الله تعالی متابعة الرسول صلی الله علیه و آله.

**[ترجمه]شاید منظور این باشد که علاقه و حب به خدا در صورتی سودمند می­باشد که همراه با عمل به دستور خدا و پیروی از کسی که خداوند دستور اطاعتش را داده باشد، است. اما مخالفین گرچه خدا را دوست می­دارند، ولی چون مخالفت با فرمان خدا کرده اند، این محبت برای ایشان سودی ندارد. آن گاه برای توجه دادن به مخالفت کردن آنها با امر خدا، استشهاد به آیات می­فرماید و با ذکر آیه آخری می­فهماند که علامت دوست داشتن خدا، پیروی از پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله است.

**[ترجمه]

«57»

شی، تفسیر العیاشی عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ الْعِجْلِیِّ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ قَادِمٌ مِنْ خُرَاسَانَ مَاشِیاً فَأَخْرَجَ رِجْلَیْهِ وَ قَدْ تَغَلَّفَتَا وَ قَالَ أَمَا وَ اللَّهِ مَا جَاءَ بِی مِنْ حَیْثُ جِئْتُ إِلَّا حُبُّکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام وَ اللَّهِ لَوْ أَحَبَّنَا حَجَرٌ حَشَرَهُ اللَّهُ مَعَنَا وَ هَلِ الدِّینُ إِلَّا الْحُبُّ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ قَالَ یُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَیْهِمْ وَ هَلِ الدِّینُ إِلَّا الْحَبُّ (2).

**[ترجمه]تفسیر عیاشی: برید بن معاویه عجلی گفت: خدمت حضرت باقر علیه السّلام بودم که یک نفر تازه وارد از خراسان داخل شد که پیاده آمده بود. او پاهای خود را که پینه بسته بود نشان داد و گفت: به خدا قسم مرا از این راه دور خدمت شما نیاورده، مگر محبت شما اهل بیت. حضرت باقر علیه السّلام فرمود: به خدا قسم اگر سنگی ما را دوست داشته باشد، خداوند او را با ما محشور می­کند. «هل الدین الا الحب»، (مگر دین غیر حب و دوستی است؟) خداوند فرموده: «قُل إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ» و فرمود «یُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَیْهِمْ» - . حشر / 9 -

{هر کس را که به سوی آنان کوچ کرده دوست دارند.} و «هل الدین الا الحب». - .

تفسیر عیاشی 1 : 167 -

**[ترجمه]

«58»

شی، تفسیر العیاشی عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قِیلَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّا نُسَمِّی بِأَسْمَائِکُمْ وَ أَسْمَاءِ آبَائِکُمْ فَیَنْفَعُنَا ذَلِکَ فَقَالَ إِی وَ اللَّهِ وَ هَلِ الدِّینُ إِلَّا الْحُبُّ قَالَ اللَّهُ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ (3).

**[ترجمه]تفسیر عیاشی: ربعی پسر عبداللَّه گفت: به حضرت صادق عرض کردند: فدایت شویم! ما بچه های خود را به نام شما و پدران گرامتان می نامیم. آیا این کار برای ما سودمند است؟ فرمود: بله به خدا سوگند، آیا دین جز محبت است؟ خداوند می فرماید: «إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ» - . تفسیر عیاشی 1 : 167 - 168 -

**[ترجمه]

بیان

قوله إنا نسمی أی أولادنا و الجواب مبنی علی أن التسمیة متفرعة علی الحب.

ص: 95


1- تفسیر العیّاشیّ 1: 167. الآیة الأولی فی النساء: 62 و الثانیة فی الحشر: 7 و الثالثة فی النساء: 82 و الرابعة فی آل عمران: 29.
2- تفسیر العیّاشیّ 1: 167، و الآیة الأولی فی آل عمران: 29 و الثانیة فی الحشر: 9.
3- تفسیر العیّاشیّ 1: 167 و 168 و الآیة فی آل عمران: 29.

**[ترجمه]عبارت «إنا نسمّی» یعنی فرزندانمان را و جواب این است که نام نهادن فرزندان به نام ائمه علیهم السّلام، از حبّ و دوستی سرچشمه می­گیرد.

ص: 95

**[ترجمه]

«59»

م، تفسیر الإمام علیه السلام قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله عَنْ جَبْرَئِیلَ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَا عِبَادِی اعْمَلُوا أَفْضَلَ الطَّاعَاتِ وَ أَعْظَمَهَا لِأُسَامِحَکُمْ وَ إِنْ قَصَّرْتُمْ فِیمَا سِوَاهَا وَ اتْرُکُوا أَعْظَمَ الْمَعَاصِی وَ أَقْبَحَهَا لِئَلَّا أُنَاقِشَکُمْ فِی رُکُوبِ مَا عَدَاهَا إِنَّ أَعْظَمَ الطَّاعَاتِ تَوْحِیدِی وَ تَصْدِیقُ نَبِیِّی وَ التَّسْلِیمُ لِمَنْ یَنْصِبُهُ (1) بَعْدَهُ وَ هُوَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام وَ الْأَئِمَّةُ الطَّاهِرُونَ مِنْ نَسْلِهِ علیه السلام وَ إِنَّ أَعْظَمَ الْمَعَاصِی عِنْدِی الْکُفْرُ بِی وَ بِنَبِیِّی وَ مُنَابَذَةُ وَلِیِّ مُحَمَّدٍ بَعْدَهُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ أَوْلِیَائِهِ بَعْدَهُ فَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَکُونُوا عِنْدِی فِی الْمَنْظَرِ الْأَعْلَی وَ الشَّرَفِ الْأَشْرَفِ فَلَا یَکُونَنَّ أَحَدٌ مِنْ عِبَادِی آثَرَ عِنْدَکُمْ مِنْ مُحَمَّدٍ وَ بَعْدَهُ مِنْ أَخِیهِ عَلِیٍّ وَ بَعْدَهُمَا مِنْ أَبْنَائِهِمَا الْقَائِمِینَ بِأُمُورِ عِبَادِی بَعْدَهُمَا فَإِنَّ مَنْ کَانَ ذَلِکَ عَقِیدَتَهُ جَعَلْتُهُ مِنْ أَشْرَفِ (2) مُلُوکِ جِنَانِی وَ اعْلَمُوا أَنَّ أَبْغَضَ الْخَلْقِ إِلَیَّ مَنْ تَمَثَّلَ بِی وَ ادَّعَی رُبُوبِیَّتِی وَ أَبْغَضَهُمْ إِلَیَّ بَعْدَهُ مَنْ تَمَثَّلَ بِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ نَازَعَهُ نُبُوَّتَهُ وَ ادَّعَاهَا وَ أَبْغَضَهُمْ إِلَیَّ بَعْدَهُ مَنْ تَمَثَّلَ بِوَصِیِّ مُحَمَّدٍ وَ نَازَعَهُ مَحَلَّهُ وَ شَرَفَهُ وَ ادَّعَاهُمَا وَ أَبْغَضَ الْخَلْقِ إِلَیَّ بَعْدَ هَؤُلَاءِ الْمُدَّعِینَ لِمَا هُمْ بِهِ لِسَخَطِی مُتَعَرِّضُونَ مَنْ کَانَ لَهُمْ عَلَی ذَلِکَ مِنَ الْمُعَاوِنِینَ وَ أَبْغَضَ الْخَلْقِ إِلَیَّ بَعْدَ هَؤُلَاءِ مَنْ کَانَ مِنَ الرَّاضِینَ بِفِعْلِهِمْ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ مِنَ الْمُعَاوِنِینَ کَذَلِکَ (3) أَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَیَّ الْقَوَّامُونَ بِحَقِّی وَ أَفْضَلُهُمْ لَدَیَّ وَ أَکْرَمُهُمْ عَلَیَّ مُحَمَّدٌ سَیِّدُ الْوَرَی وَ أَکْرَمُهُمْ وَ أَفْضَلُهُمْ بَعْدَهُ عَلِیٌّ أَخُو الْمُصْطَفَی الْمُرْتَضَی ثُمَّ مَنْ بَعْدَهُ مِنَ الْقَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ مِنْ أَئِمَّةِ الْحَقِّ وَ أَفْضَلُ النَّاسِ بَعْدَهُمْ مَنْ أَعَانَهُمْ عَلَی حَقِّهِمْ وَ أَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَیَّ بَعْدَهُمْ مَنْ أَحَبَّهُمْ وَ أَبْغَضَ أَعْدَاءَهُمْ وَ إِنْ لَمْ یُمْکِنْهُ مَعُونَتُهُمْ (4).

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: پیامبر اکرم از جبرئیل، از جانب خدا نقل کرد که فرمود: بندگان من! بزرگ­ترین اطاعت و با ارزش ترین آنها را بجای آورید تا بر شما آسان بگیرم، گرچه در مورد بقیه اطاعت ها کوتاهی داشته باشید. و رها کنید بزرگ­ترین و زشت ترین گناهان را تا پی گیری نکنم با شما درباره سایر گناهان. بزرگ­ترین اطاعت ها توحید من و تصدیق پیامبر من و تسلیم در مقابل کسانی است که او جانشین خود قرار می­دهد و او علی بن ابی طالب و ائمه طاهرین از نژاد او است. و بزرگ ترین گناهان در نزد من، کفر به من و پیامبر من است و جنگ کردن با جانشین پیامبر بعد از او علی بن ابی طالب و اولیای بعد از او. اگر می خواهید در نزد من در منظر اعلی و مقام بس ارجمند باشید، نباید هیچ کس در نظر شما مقدم و بهتر از محمّد و بعد از او برادرش علی و بعد از این دو، فرزندان آنها که جانشین و قائمان به امور بندگان هستند پس از آن دو باشد. هر کس چنین عقیده ای داشته باشد، او را از بهترین فرمانروایان بهشت خود قرار می دهم. بدانید دشمن ترین فرد در نزد من، کسی است که خود را به شکل من در آورد و ادعای خدایی کند. و دشمن ترین فرد نزد من بعد از او، کسی است که به شکل محمّد صلّی اللَّه علیه و آله درآید و در نبوت با او به نزاع پردازد و ادعای نبوت کند. و دشمن ترین شخص بعد از آن دو، کسی است که به صورت وصی او درآید و موقعیت مقامش را ادعا کند. و دشمن ترین مردم نزد من بعد از این ادعاکنندگان، کسانی هستند که آنها را در این ادعا کمک کنند و مشمول خشم من شوند. و دشمن ترین افراد بعد از این ها، کسانی هستند که راضی به فعل آنها باشند، گرچه کمک به ایشان نکرده باشند. همچنین محبوب ترین مردم در نزد من، کسانی هستند که در راه من پایدار باشند، و گرامی ترین و باارزش­ترین فرد در نزد من، محمّد سرور جهانیان و گرامی ترین و با ارزش ترین فرد بعد از او علی برادر اوست. سپس بعد از او عدالت گستران از ائمه حق و برترین مردم پس از آنها کسانی هستند که آنها را در حقشان کمک کنند و محبوب ترین فرد بعد از آنها نزد من، کسی است که آنها را دوست داشته باشد و دشمنان ایشان را دشمن، گرچه نتواند به آنها کمک کند. - . تفسیر امام حسن عسکری: 15 -

**[ترجمه]

بیان

المنابذة المحاربة.

ص: 96


1- فی المصدر: لمن نصبه بعده.
2- فی المصدر: من اشراف ملوک جناتی.
3- فی المصدر: و کذلک.
4- التفسیر المنسوب الی الامام العسکریّ علیه السّلام: 15.

**[ترجمه]«المنابذة» یعنی محاربه.

ص: 96

**[ترجمه]

«60»

م، تفسیر الإمام علیه السلام قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِنَّ اللَّهَ لَمَّا خَلَقَ الْعَرْشَ خَلَقَ لَهُ ثَلَاثَمِائَةٍ وَ سِتِّینَ أَلْفَ رُکْنٍ وَ خَلَقَ عِنْدَ کُلِّ رُکْنٍ ثَلَاثَمِائَةِ أَلْفٍ وَ سِتِّینَ أَلْفَ مَلَکٍ لَوْ أَذِنَ اللَّهُ تَعَالَی لِأَصْغَرِهِمْ فَالْتَقَمَ السَّمَاوَاتِ السَّبْعَ وَ الْأَرَضِینَ السَّبْعَ مَا کَانَ ذَلِکَ بَیْنَ لَهَوَاتِهِ إِلَّا کَالرَّمْلَةِ فِی الْمَفَازَةِ الْفَضْفَاضَةِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ یَا عِبَادِی احْتَمِلُوا عَرْشِی هَذَا فَتَعَاطَوْهُ فَلَمْ یُطِیقُوا حَمْلَهُ وَ لَا تَحْرِیکَهُ فَخَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَعَ کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ وَاحِداً فَلَمْ یَقْدِرُوا أَنْ یُزَعْزِعُوهُ فَخَلَقَ اللَّهُ مَعَ کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ عَشَرَةً فَلَمْ یَقْدِرُوا أَنْ یُحَرِّکُوهُ فَخَلَقَ اللَّهُ بِعَدَدِ کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ مِثْلَ جَمَاعَتِهِمْ فَلَمْ یَقْدِرُوا أَنْ یُحَرِّکُوهُ فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِجَمِیعِهِمْ خَلُّوهُ عَلَیَّ أُمْسِکْهُ بِقُدْرَتِی فَخَلَّوْهُ فَأَمْسَکَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِقُدْرَتِهِ ثُمَّ قَالَ لِثَمَانِیَةٍ مِنْهُمْ احْمِلُوهُ أَنْتُمْ فَقَالُوا یَا رَبَّنَا لَمْ نُطِقْهُ نَحْنُ وَ هَذَا الْخَلْقُ الْکَثِیرُ وَ الْجَمُّ الْغَفِیرُ فَکَیْفَ نُطِیقُهُ الْآنَ دُونَهُمْ فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِأَنِّی أَنَا اللَّهُ الْمُقَرِّبُ لِلْبَعِیدِ (1) وَ الْمُذَلِّلُ لِلْعَبِیدِ وَ الْمُخَفِّفُ لِلشَّدِیدِ وَ الْمُسَهِّلُ لِلْعَسِیرِ أَفْعَلُ مَا أَشَاءُ وَ أَحْکُمُ مَا أُرِیدُ أُعَلِّمُکُمْ کَلِمَاتٍ تَقُولُونَهَا یَخِفُّ بِهَا عَلَیْکُمْ قَالُوا وَ مَا هِیَ یَا رَبَّنَا قَالَ تَقُولُونَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ فَقَالُوهَا فَحَمَلُوهُ وَ خَفَّ عَلَی کَوَاهِلِهِمْ کَشَعْرَةٍ نَابِتَةٍ عَلَی کَاهِلِ رَجُلٍ جَلْدٍ قَوِیٍّ فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِسَائِرِ تِلْکَ الْأَمْلَاکِ خَلُّوا عَلَی هَؤُلَاءِ الثَّمَانِیَةِ عَرْشِی لِیَحْمِلُوهُ وَ طُوفُوا أَنْتُمْ حَوْلَهُ وَ سَبِّحُونِی وَ مَجِّدُونِی وَ قَدِّسُونِی فَإِنِّی أَنَا اللَّهُ الْقَادِرُ عَلَی مَا رَأَیْتُمْ (2) وَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ فَقَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَا أَعْجَبَ أَمْرَ هَؤُلَاءِ الْمَلَائِکَةِ حَمَلَةِ الْعَرْشِ فِی کَثْرَتِهِمْ وَ قُوَّتِهِمْ وَ عِظَمِ خَلْقِهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله هَؤُلَاءِ مَعَ قُوَّتِهِمْ لَا یُطِیقُونَ حَمْلَ صَحَائِفَ یُکْتَبُ (3) فِیهَا

ص: 97


1- فی المصدر: و المذلل للعتید.
2- فی المصدر: و أنا علی ما رأیتم.
3- فی المصدر: تکتب.

حَسَنَاتُ رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِی قَالُوا وَ مَنْ هُوَ یَا رَسُولَ اللَّهِ لِنُحِبَّهُ وَ نُعَظِّمَهُ وَ نَتَقَرَّبَ إِلَی اللَّهِ بِمُوَالاتِهِ قَالَ ذَلِکَ الرَّجُلُ رَجُلٌ کَانَ قَاعِداً مَعَ أَصْحَابٍ لَهُ فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی مُغَطَّی الرَّأْسِ لَمْ یَعْرِفْهُ فَلَمَّا جَاوَزَهُ الْتَفَتَ خَلْفَهُ فَعَرَفَهُ فَوَثَبَ إِلَیْهِ قَائِماً حَافِیاً حَاسِراً وَ أَخَذَ بِیَدِهِ فَقَبَّلَهَا وَ قَبَّلَ رَأْسَهُ وَ صَدْرَهُ وَ مَا بَیْنَ عَیْنَیْهِ وَ قَالَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا شَقِیقَ رَسُولِ اللَّهِ لَحْمُکَ لَحْمُهُ وَ دَمُکَ دَمُهُ وَ عِلْمُکَ مِنْ عِلْمِهِ وَ حِلْمُکَ مِنْ حِلْمِهِ وَ عَقْلُکَ مِنْ عَقْلِهِ أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ یُسْعِدَنِی بِمَحَبَّتِکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ فَأَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَذَا الْفِعْلِ وَ هَذَا الْقَوْلِ مِنَ الثَّوَابِ مَا لَوْ کُتِبَ تَفْصِیلُهُ فِی (1) صَحَائِفِهِ لَمْ یُطِقْ (2) حَمْلَهَا جَمِیعُ هَؤُلَاءِ الْمَلَائِکَةِ الطَّائِفُونَ بِالْعَرْشِ وَ الْأَمْلَاکُ الْحَامِلُونَ لَهُ (3) فَقَالَ أَصْحَابُهُ لَمَّا رَجَعَ إِلَیْهِمْ أَنْتَ فِی جَلَالَتِکَ وَ مَوْضِعِکَ مِنَ الْإِسْلَامِ وَ مَحَلِّکَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله تَفْعَلُ بِهَذَا مَا نَرَی فَقَالَ لَهُمْ یَا أَیُّهَا الْجَاهِلُونَ وَ هَلْ یُثَابُ فِی الْإِسْلَامِ إِلَّا بِحُبِّ مُحَمَّدٍ وَ حُبِّ هَذَا فَأَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَذَا الْقَوْلِ بِمِثْلِ مَا (4) کَانَ أَوْجَبَ لَهُ بِذَلِکَ الْفِعْلِ وَ الْقَوْلِ أَیْضاً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ لَقَدْ صَدَقَ فِی مَقَالَتِهِ لِأَنَّ رَجُلًا لَوْ عَمَّرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِثْلَ عُمُرِ الدُّنْیَا مِائَةَ أَلْفِ مَرَّةٍ وَ رَزَقَهُ مِثْلَ أَمْوَالِهَا مِائَةَ أَلْفِ مَرَّةٍ فَأَنْفَقَ أَمْوَالَهُ کُلَّهَا فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ أَفْنَی عُمُرَهُ فِی صِیَامِ نَهَارِهِ وَ قِیَامِ لَیْلِهِ لَا یُفْطِرُ شَیْئاً مِنْهُ وَ لَا یَسْأَمُ ثُمَّ لَقِیَ اللَّهَ تَعَالَی مُنْطَوِیاً عَلَی بُغْضِ مُحَمَّدٍ أَوْ بُغْضِ ذَلِکَ الرَّجُلِ الَّذِی قَامَ إِلَیْهِ هَذَا الرَّجُلُ مُکْرِماً إِلَّا أَکَبَّهُ اللَّهُ عَلَی مَنْخِرِهِ فِی نَارِ جَهَنَّمَ وَ لَرَدَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْمَالَهُ عَلَیْهِ وَ أَحْبَطَهَا قَالَ فَقَالُوا وَ مَنْ هَذَانِ الرَّجُلَانِ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَمَّا

ص: 98


1- فی المصدر: فی صحائف.
2- فی نسخة: لم یمکن.
3- فی المصدر: الاملاک الطائفین بالعرش و الاملاک الحاملین له، فقال له.
4- فی المصدر: مثل ما کان.

الْفَاعِلُ مَا فَعَلَ فَذَلِکَ الْمُقْبِلُ الْمُغَطِّی رَأْسَهُ فَهُوَ هَذَا فَبَادَرُوا إِلَیْهِ یَنْظُرُونَ (1) فَإِذَا هُوَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ الْأَوْسِیُّ الْأَنْصَارِیُّ وَ أَمَّا الْمَقُولُ لَهُ هَذَا الْقَوْلُ فَهَذَا الْآخَرُ الْمُقْبِلُ الْمُغَطِّی رَأْسَهُ فَنَظَرُوا فَإِذَا هُوَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام ثُمَّ قَالَ مَا أَکْثَرَ مَنْ یَسْعَدُ بِحُبِّ هَذَیْنِ وَ مَا کَثُرَ مَنْ یَشْقَی مِمَّنْ یَنْتَحِلُ حُبَّ أَحَدِهِمَا وَ بُغْضَ الْآخَرِ إِنَّهُمَا جَمِیعاً یَکُونَانِ خَصْماً لَهُ وَ مَنْ کَانَا لَهُ خَصْماً کَانَ مُحَمَّدٌ لَهُ (2) خَصْماً وَ مَنْ کَانَ مُحَمَّدٌ لَهُ خَصْماً کَانَ اللَّهُ لَهُ خَصْماً وَ فُلِجَ عَلَیْهِ (3) وَ أُوْجِبَ عَلَیْهِ عَذَابُهُ (4) ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَا عِبَادَ اللَّهِ إِنَّمَا یَعْرِفُ الْفَضْلَ لِأَهْلِ الْفَضْلِ أَهْلُ الْفَضْلِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِسَعْدٍ أَبْشِرْ فَإِنَّ اللَّهَ یَخْتِمُ لَکَ بِالشَّهَادَةِ وَ یُهْلِکُ بِکَ أُمَّةً مِنَ الْکَفَرَةِ وَ یَهْتَزُّ عَرْشُ الرَّحْمَنِ لِمَوْتِکَ وَ یَدْخُلُ بِشَفَاعَتِکَ الْجَنَّةَ مِثْلُ عَدَدِ شُعُورِ حَیَوَانَاتِ بَنِی کَلْبٍ (5) قَالَ فَذَلِکَ قَوْلُهُ تَعَالَی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ فِراشاً تَفْتَرِشُونَهَا لِمَنَامِکُمْ وَ مَقِیلِکُمْ وَ السَّماءَ بِناءً سَقْفاً مَحْفُوظاً أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ بِقُدْرَتِهِ یَجْرِی (6) فِیهَا شَمْسُهَا وَ قَمَرُهَا وَ کَوَاکِبُهَا مُسَخَّرَةً لِمَنَافِعِ عِبَادِ اللَّهِ وَ إِمَائِهِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَا تَعْجَبُوا لِحِفْظِهِ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَحْفَظُ مَا هُوَ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِکَ قَالُوا وَ مَا هُوَ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِکَ قَالَ ثَوَابُ (7) طَاعَاتِ الْمُحِبِّینَ لِمُحَمَّدٍ وَ آلِهِ ثُمَّ قَالَ وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً یَعْنِی الْمَطَرَ یَنْزِلُ مَعَ کُلِّ قَطْرَةٍ مَلَکٌ یَضَعُهَا

ص: 99


1- فی المصدر: فتبادر القوم إلیه ینظرونه.
2- فی المصدر: و من یکونان له.
3- فلج علی خصمه: غلبه.
4- فی المصدر: و أوجب اللّه علیه.
5- فی المصدر: عدد شعور الحیوانات کلها.
6- فی المصدر: تجری.
7- فی نسخة: قال: اعظم من ذلک ثواب.

فِی مَوْضِعِهَا الَّذِی یَأْمُرُهُ بِهِ رَبُّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَعَجِبُوا مِنْ ذَلِکَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَ وَ تَسْتَکْثِرُونَ عَدَدَ هَؤُلَاءِ إِنَّ عَدَدَ الْمَلَائِکَةِ الْمُسْتَغْفِرِینَ لِمُحِبِّی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام أَکْثَرُ مِنْ عَدَدِ هَؤُلَاءِ وَ إِنَّ عَدَدَ الْمَلَائِکَةِ اللَّاعِنِینَ لِمُبْغِضِیهِ أَکْثَرُ مِنْ عَدَدِ هَؤُلَاءِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَکُمْ (1) أَ لَا تَرَوْنَ کَثْرَةَ عَدَدِ هَذِهِ الْأَوْرَاقِ وَ الْحُبُوبِ وَ الْحَشَائِشِ قَالُوا بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَکْثَرَ عَدَدَهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَکْثَرُ مِنْهَا عَدَداً مَلَائِکَةٌ یَبْتَذِلُونَ لِآلِ مُحَمَّدٍ فِی خِدْمَتِهِمْ أَ تَدْرُونَ فِیمَا یَبْتَذِلُونَ لَهُمْ یَبْتَذِلُونَ فِی حَمْلِ أَطْبَاقِ النُّورِ عَلَیْهَا التُّحَفُ مِنْ عِنْدِ رَبِّهِمْ فَوْقَهَا مَنَادِیلُ النُّورِ وَ یَخْدُمُونَهُمْ فِی حَمْلِ مَا یَحْمِلُ آلُ مُحَمَّدٍ مِنْهَا إِلَی شِیعَتِهِمْ وَ مُحِبِّیهِمْ وَ إِنَّ طَبَقاً مِنْ ذَلِکَ الْأَطْبَاقِ یَشْتَمِلُ مِنَ الْخَیْرَاتِ عَلَی مَا لَا یَفِی بِأَقَلِّ جُزْءٍ مِنْهُ جَمِیعُ أَمْوَالِ الدُّنْیَا (2).

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: وقتی خداوند عرش را آفرید، برای آن سیصد و شصت هزار رکن قرار داد و در جلوی هر رکنی، سیصد و شصت هزار فرشته قرار داد. اگر خداوند به کوچک­ترین آنها دستور دهد، تمام آسمان­های هفتگانه و زمین های هفتگانه را می بلعد و تمام آن میان دهانش چون ریگی است در بیابان وسیعی. خداوند به آنها فرمود: ای بندگانم! عرش مرا بردارید! پس به یکدیگر کمک کردند، اما نه قدرت حمل آن را داشتند و نه قدرت حرکت دادنش را. خداوند با هر ملکی، ملک دیگری آفرید. اما باز قدرت تکان دادنش را نداشتند. پس خدا با هر کدام ده ملک آفرید؛ باز قدرت حرکت دادن آن را نداشتند. در مقابل هر کدام به تعداد تمام آنها آفرید؛ باز قدرت حرکت دادن آن را نداشتند. خداوند به همه آنها فرمود: رهایش کنید تا خودم به قدرت خویش آن را نگه دارم. رهایش کردند و خداوند به قدرت خویش آن را نگه داشت. سپس به هشت ملک از آنها فرمود: شما بردارید! گفتند: ما با این همه ملک قدرت حمل آن را نداشتیم، چگونه آن را تنها و بدون آنها حمل کنیم ؟ فرمود: چون من خدایی هستم که دور را نزدیک و مشکل را آسان و آسان را مشکل و ساده را سخت می­کنم؛ هر چه بخواهم انجام می­دهم و هر چه بخواهم حکم می­کنم. به شما کلماتی می آموزم که وقتی آن کلمات را بگویید، برای شما سبک می شود. عرض کردند: آن کلمات چیست؟ فرمود: بگویید: «بسم اللَّه الرحمن الرحیم و لا حول و لا قوة الا باللَّه العلی العظیم و صلّی اللَّه علی محمّد و آله الطیبین.» این کلمات را گفتند و آن را حمل کردند و بر شانه های ایشان سبک آمد، چون مویی که بر شانه مردی چابک و قوی بروید. خداوند به سایر ملک ها فرمود: کنار بروید تا این هشت ملک عرش مرا بردارند. شما اطراف عرش طواف کنید و مرا تسبیح و تمجید و تقدیس نمایید. من خدایی هستم که قادرم بر آنچه شما دیدید و بر هر چیزی توانایم. اصحاب پیامبر عرض کردند: چقدر شگفت انگیز است کار این ملائکه حامل عرش از نظر زیادی و قدرت و بزرگی خلقت ایشان. پیامبر اکرم فرمود: این ها با آن قدرتی که دارند، نمی توانند نوشته هایی را بردارند که در آن

ص: 97

حسنات یک مرد از امت من نوشته شده باشد. عرض کردند: آن شخص کیست یا رسول اللَّه تا او را دوست داشته باشیم و احترام کنیم و با دوستی او به خدا تقرب جوییم؟ فرمود: آن مرد همان کسی است که با دوستان خود نشسته بود. یکی از اهل بیت من از کنار او رد شد و چون سر خود را پوشیده بود او را نشناخت. وقتی رد شد، به پشت سر توجه کرد و او را شناخت. پس از جای حرکت کرد، سر و پای برهنه و دست او را گرفت و بوسید و سر و سینه و پیشانیش را بوسه داد و گفت: پدرم و مادرم فدایت ای محبوب پیامبر اسلام! گوشت تو گوشت او، خونت خون او، علمت علم او، حلم تو حلم او و عقل تو از عقل اوست. از خدا درخواست دارم که مرا به محبت شما اهل بیت سعادتمند کند. خداوند به واسطه این کار و این حرف، آن قدر ثواب برای او نوشت که اگر تفصیل آن را در نوشته هایی بنویسند، تمام این ملائکه که اطراف عرش می گردند، با ملائکه ای که حامل عرشند، نمی توانند آن را حمل کنند. وقتی برگشت، دوستان آن مرد گفتند: تو با این مقام و سابقه ای که در اسلام داری و ارزشی که در نزد پیامبر دارا می باشی، نسبت به این شخص چنان کردی؟ به آنها گفت: ای نادانان! آیا در اسلام جز به وسیله حب محمّد و علاقه به این شخص، به کسی ثواب می دهند؟ خداوند پاداش این حرف او را آن مقدار داد که به واسطه حرف قبل و کارش داده بود. پیامبر اکرم فرمود: حرفی که زده بود درست بود، چون اگر خداوند مردی را به اندازه صد هزار برابر عمر دنیا عمر دهد و به او روزی شود به اندازه صد هزار برابر اموالش و آن را در راه خدا انفاق نماید و تمام عمر خود را در روزه گرفتن روزها و شب زنده داری نه روزی را افطار کند و نه خسته شود، بعد با دشمنی محمّد یا دشمنی آن مردی که این شخص پیش پای او به احترام حرکت کرد به پیشگاه پروردگار رود، خداوند او را با صورت در آتش جهنم می اندازد و تمام اعمالش را به او رد می کند و از میان می برد. گفت: عرض کردند: آن دو مرد کیانند یا رسول اللَّه؟ رسول خدا فرمود:

ص: 98

اما آن کسی که این کار را کرد، همین کس است که سر را پوشیده و می آید. مردم متوجه شدند تا نگاهش کنند که دیدند سعد بن معاذ اوسی انصاری است، اما آن دیگری که این شخص آن حرف را درباره اش زد، همان شخص دیگر است که سر را پوشانده و می آید. پس دیدند علی بن ابی طالب علیه السّلام است. سپس فرمود: چقدر جمعیت زیادی هستند که به واسطه محبت این دو نفر سعادتمند می­شوند و چقدر زیادند آنها که شقاوت آنها را فرا می گیرد، چون یکی از این دو را دوست دارند و با دیگری دشمنند، این دو با هم دشمن اویند و هر کس که این دو با او دشمن باشند، محمّد صلّی اللَّه علیه و آله با او دشمن است و هر کس محمّد با او دشمن باشد، خدا با او دشمن است و بر او پیروز می شود و عذاب خود را بر او واجب می نماید. سپس پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: ای بندگان خدا! فضل را برای اهل فضل می­شناسند. آن گاه پیامبر اکرم به سعد فرمود: بشارت باد تو را که خداوند عاقبت تو را به شهادت ختم می­نماید و به واسطه تو گروهی از کافران را هلاک می­کند و عرش خدا از مرگ تو به لرزه می افتد و به واسطه شفاعت تو، به تعداد موی های پیکر حیوانات قبیله بنی کلب داخل بهشت می­شوند. فرمود: این است فرموده خدا «جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ فِراشاً»، فرش می­کنید آن را برای خواب و بیداری تان «وَ السَّماءَ بِناءً» {همان [خدایی] که زمین را برای شما فرشی [گسترده] و آسمان را بنایی [افراشته] قرار داد} آسمان را سقفی محفوظ قرار داد به قدرت خود تا بر زمین فرو نریزد، حرکت می­کند در آن خورشید و ماهش و ستارگان مسخرش برای منافع بندگان مرد و زنش. سپس فرمود: تعجب نکنید از حفظ نمودن خدا آسمان را از فرو ریختن بر زمین. خداوند از این بزرگ­تر را حفظ می­کند. عرض کردند: بزرگ­تر از آن چیست؟ فرمود: ثواب اطاعت دوستداران محمّد و آلش. سپس فرمود: «وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً» {و از آسمان آبی فرود آورد} منظور فرو فرستادن باران است و با هر قطره ای ملکی پایین می آید

ص: 99

که آن را در جایی که خداوند به او دستور داده قرار می­دهد. مردم از این حرف تعجب کردند. پیامبر اکرم فرمود: شما تعداد آنها را زیاد می­شمارید؟ تعداد ملائکه ای که برای محبان علی بن ابی طالب استغفار می­کنند، بیشتر از آن است و تعداد ملائکه­ای که لعنت می کنند دشمنان علی را بیشتر از آن است. سپس خداوند می­فرماید: «فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَکُمْ» - . بقره / 22 - {و بدان از میوه ها رزقی برای شما بیرون آورد.} مگر نمی بینید تعداد زیاد برگ ها و دانه و خاشاک را؟ گفتند: چرا یا رسول اللَّه، چقدر زیادند! پیامبر اکرم فرمود: از آنها بیشتر تعداد ملائکه ای است که برای آل محمّد تحفه می آورند. می­دانید چه می آورند؟ طبق هایی از نور که بر آنها تحفه هایی از جانب پروردگار است که بالای آنها حوله هایی از نور است و خدمت می­کنند در مورد حمل آن مقدار از این تحفه ها که آل محمّد صلّی اللَّه علیه و آله برای شیعیان و دوستان خود می­فرستند. یکی از این طبق ها آن قدر پر برکت است که تمام اموال دنیا نمی­تواند برابری با کم­ترین جزء آن خیرات را بنماید. - . تفسیر امام حسن عسکری: 56 تا 58 -

**[ترجمه]

بیان

الفضفاضة الواسعة و الابتذال ضد الصیانة.

**[ترجمه]«الفضفاضة» یعنی وسیع و «الابتذال» ضد صیانت است.

**[ترجمه]

«61»

م، تفسیر الإمام علیه السلام قَامَ ثَوْبَانُ مَوْلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ: بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَی قِیَامُ السَّاعَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَا أَعْدَدْتَ لَهَا إِذْ تَسْأَلُ عَنْهَا قَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَعْدَدْتُ لَهَا کَثِیرَ عَمَلٍ إِلَّا أَنِّی أُحِبُّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ إِلَی مَا ذَا بَلَغَ حُبُّکَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ وَ الَّذِی بَعَثَکَ بِالْحَقِّ نَبِیّاً إِنَّ فِی قَلْبِی مِنْ مَحَبَّتِکَ مَا لَوْ قُطِّعْتُ بِالسُّیُوفِ وَ نُشِرْتُ بِالْمَنَاشِیرِ وَ قُرِضْتُ بِالْمَقَارِیضِ وَ أُحْرِقْتُ بِالنِّیرَانِ وَ طُحِنْتُ بِإِرْحَاءِ الْحِجَارَةِ کَانَ أَحَبَّ إِلَیَّ وَ أَسْهَلَ عَلَیَّ مِنْ أَنْ أَجِدَ لَکَ فِی قَلْبِی غِشّاً أَوْ غِلًّا (3) أَوْ بُغْضاً لِأَحَدٍ مِنْ أَهْلِ بَیْتِکَ وَ أَصْحَابِکَ وَ أَحَبُّ (4) الْخَلْقِ إِلَیَّ بَعْدَکَ أَحَبُّهُمْ لَکَ وَ أَبْغَضُهُمْ إِلَیَّ مَنْ لَا یُحِبُّکَ وَ یُبْغِضُکَ أَوْ یُبْغِضُ أَحَداً مِنْ أَصْحَابِکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا مَا عِنْدِی مِنْ حُبِّکَ وَ حُبِّ مَنْ یُحِبُّکَ وَ بُغْضِ

ص: 100


1- البقرة: 20.
2- التفسیر المنسوب الی الامام العسکریّ علیه السّلام: 56- 58.
3- فی نسخة: او دغلا.
4- فی نسخة: أو أصحابک و من غیرهم.

مَنْ یُبْغِضُکَ أَوْ یُبْغِضُ أَحَداً مِمَّنْ تُحِبُّهُ فَإِنْ قُبِلَ هَذَا مِنِّی فَقَدْ سَعِدْتُ وَ إِنْ أُرِیدَ مِنِّی عَمَلٌ غَیْرُهُ (1) فَمَا أَعْلَمُ لِی عَمَلًا أَعْتَمِدُهُ وَ أَعْتَدُّ بِهِ غَیْرَ هَذَا أُحِبُّکُمْ جَمِیعاً أَنْتَ وَ أَصْحَابَکَ وَ إِنْ کُنْتُ لَا أُطِیقُهُمْ فِی أَعْمَالِهِمْ فَقَالَ صلی الله علیه و آله أَبْشِرْ فَإِنَّ الْمَرْءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَعَ مَنْ أَحَبَّهُ یَا ثَوْبَانُ لَوْ کَانَ عَلَیْکَ مِنَ الذُّنُوبِ مِلْ ءُ مَا بَیْنَ الثَّرَی إِلَی الْعَرْشِ لَانْحَسَرَتْ وَ زَالَتْ عَنْکَ بِهَذِهِ الْمُوَالاةِ أَسْرَعَ مِنِ انْحِدَارِ الظِّلِّ عَنِ الصَّخْرَةِ الْمَلْسَاءِ الْمُسْتَوِیَةِ إِذَا طَلَعَتْ عَلَیْهِ الشَّمْسُ وَ مِنِ انْحِسَارِ الشَّمْسِ إِذَا غَابَتْ عَنْهَا الشَّمْسُ (2).

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: ثوبان غلام پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله از جای حرکت کرده گفت: پدر و مادرم فدایت یا رسول اللَّه! کی قیامت بر پا می شود؟ پیامبر اکرم فرمود: چه چیز برای قیامت آماده کرده ای که می پرسی؟ گفت: یا رسول اللَّه! من عمل زیادی آماده نکرده ام، جز این که خدا و پیامبرش را دوست می دارم. پیامبر اکرم فرمود: چقدر پیامبر را دوست می داری؟ گفت: قسم به آن کسی که تو را به حق به پیامبری مبعوث نموده، در دل من آن قدر محبت شما جای گرفته که اگر مرا با شمشیرها قطعه قطعه کنند و با ارّه­ها ببرند و با قیچی­هایی ریز ریز کنند و با آتش بسوزانند و با آسیاب سنگ نرم کنند، برایم بهتر و ساده تر است از این که در دل خود غلّ و غشی یا کینه ای نسبت به شما یا یکی از اهل بیتت و اصحابت بیابم. و محبوب ترین شخص نزد من بعد از شما، کسی است که او را بیشتر دوست می داری. و دشمن ترین شخص نزد من، کسی است که تو را دوست نداشته باشد و دشمن تو یا یکی از اصحابت باشد. عرض کرد: این بود مقدار علاقه من به شما و علاقه ام به دوستانت و دشمنی

ص: 100

با دشمنان شما یا کسی که با یکی از دوستان شما دشمن باشد. اگر این مقدار از من قبول شود، سعادتمند هستم. اگر عمل دیگری غیر از این از من خواسته باشید، چیزی که آماده کرده باشم و بتوان بر آن اعتماد داشت ندارم. همه شما را دوست می دارم با اصحابت، گرچه عمل آنها را ندارم. فرمود: به تو بشارت می دهم که همانا در روز قیامت، شخص با کسی که او را دوست می دارد محشور می شود. ای ثوبان! اگر به مقدار فاصله بین زمین تا عرش گناه داشته باشی، با این موالاتی که داری، تمام آنها از بین می رود، با سرعتی زیادتر از رفتن سایه از روی سنگ صاف هنگامی که آفتاب بر آن بتابد و مانند رفتن نور خورشید از روی همین سنگ وقتی خورشید غروب کند. - . تفسیر امام حسن عسکری... -

**[ترجمه]

بیان

انحصار الشمس ذهاب شعاعها.

**[ترجمه]«انحصار الشمس» یعنی رفتن پرتو آن.

**[ترجمه]

«62»

م، تفسیر الإمام علیه السلام مَنْ أَدْمَنَ مَحَبَّتَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ فَتَحَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ مِنَ الْجَنَّةِ ثَمَانِیَةَ أَبْوَابِهَا وَ أَبَاحَهُ جَمِیعَهَا یَدْخُلُ مِمَّا شَاءَ مِنْهَا وَ کُلُّ أَبْوَابِ الْجِنَانِ یُنَادِیهِ یَا وَلِیَّ اللَّهِ أَ لَمْ تَدْخُلْنِی أَ لَمْ تَخُصَّنِی مِنْ بَیْنِهَا (3).

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: فرمود: هر کس پیوسته دوستدار ما اهل بیت باشد، خداوند هشت درب بهشت را به روی او می­گشاید و او را اجازه می­دهد که از هر درب که مایل است داخل شود و هر یک از درب ها او را صدا می­زنند: ای ولی اللَّه! از من داخل نمی­شوی؟ مرا از بین سایر درب ها به این امتیاز مفتخر نمی­کنی؟ - . تفسیر امام حسن عسکری: 243 -

**[ترجمه]

«63»

جا، المجالس للمفید مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الزَّیَّاتُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَلَفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ الْأَشْقَرِ عَنْ قَیْسٍ عَنْ لَیْثٍ عَنِ ابْنِ أَبِی سُلَیْمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی لَیْلَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الْزَمُوا مَوَدَّتَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ فَإِنَّهُ مَنْ لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ یُحِبُّنَا دَخَلَ الْجَنَّةَ بِشَفَاعَتِنَا وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَا یَنْتَفِعُ عَبْدٌ بِعَمَلِهِ إِلَّا بِمَعْرِفَتِنَا (4).

**[ترجمه]مجالس مفید: عبدالرحمن بن ابی لیلی از حسین بن علی علیهما السّلام نقل کرد که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: محبت ما را از دست ندهید، زیرا هر کس خدا را با محبت ما اهل بیت ملاقات کند، به شفاعت ما داخل بهشت می شود. قسم به آن کسی که جانم در دست اوست، هیچ بنده ای از عمل خود بهره مند نمی­شود مگر با معرفت ما. - . مجالس مفید: 7 -

**[ترجمه]

«64»

جا، المجالس للمفید الْحَسَنُ بْنُ حَمْزَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ جَدِّهِ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام أَنَّهُ قَالَ: مَنْ أَحَبَّنَا بِقَلْبِهِ وَ نَصَرَنَا بِیَدِهِ وَ لِسَانِهِ فَهُوَ مَعَنَا فِی الْغُرْفَةِ الَّتِی نَحْنُ فِیهَا وَ مَنْ أَحَبَّنَا بِقَلْبِهِ

ص: 101


1- فی نسخة: و ان أراد منی عملا غیره.
2- التفسیر المنسوب الی الامام العسکریّ علیه السلام.
3- التفسیر المنسوب الی الامام العسکریّ علیه السلام: 243.
4- مجالس المفید: 7.

وَ نَصَرَنَا بِلِسَانِهِ فَهُوَ دُونَ ذَلِکَ بِدَرَجَةٍ وَ مَنْ أَحَبَّنَا بِقَلْبِهِ وَ کَفَّ بِیَدِهِ وَ لِسَانِهِ فَهُوَ فِی الْجَنَّةِ (1).

**[ترجمه]مجالس مفید: ابن ابی المقدام از پدر خود، از حسن بن علی علیهما السّلام نقل کرد که فرمود: هر که ما را با دل دوست داشته باشد و با دست و زبان یاری کند، با ما خواهد بود در غرفه ای که ما در آن هستیم، و هر که ما را به دل دوست داشته باشد

ص: 101

و با زبان یاری کند، او یک درجه پایین تر خواهد بود، و هر که با دل دوست داشته باشد اما دست و زبان خود را نگه دارد، او اهل بهشت است. - . مجالس مفید: 20 - 21 -

**[ترجمه]

«65»

جا، المجالس للمفید عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّیْرَفِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ شُرَیْحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ اللَّهَ فَرَضَ وَلَایَتَنَا وَ أَوْجَبَ مَوَدَّتَنَا وَ اللَّهِ مَا نَقُولُ بِأَهْوَائِنَا وَ لَا نَعْمَلُ بِآرَائِنَا وَ لَا نَقُولُ إِلَّا مَا قَالَ رَبُّنَا عَزَّ وَ جَلَّ (2).

**[ترجمه]مجالس مفید: محمّد بن شریح از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: خداوند ولایت ما را لازم دانست و محبت ما را واجب نمود. به خدا قسم ما از روی هوای نفس حرف نمی زنیم و نه از روی رأی و خواست خود کار می­کنیم و جز آنچه پروردگارمان بگوید، نمی گوییم. - . مجالس مفید: 37 - 38 -

**[ترجمه]

«66»

جا، المجالس للمفید عَلِیُّ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَسَدٍ عَنِ الثَّقَفِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ صَبِیحٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِی سَالِمٍ عَنْ أَبِی هَارُونَ الْعَبْدِیِّ قَالَ: کُنْتُ أَرَی رَأْیَ الْخَوَارِجِ لَا رَأْیَ لِی غَیْرُهُ حَتَّی جَلَسْتُ إِلَی أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ رَحِمَهُ اللَّهُ فَسَمِعْتُهُ یَقُولُ أُمِرَ النَّاسُ بِخَمْسٍ فَعَمِلُوا بِأَرْبَعٍ وَ تَرَکُوا وَاحِدَةً فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ یَا بَا سَعِیدٍ مَا هَذِهِ الْأَرْبَعُ الَّتِی عَمِلُوا بِهَا قَالَ الصَّلَاةُ وَ الزَّکَاةُ وَ الْحَجُّ وَ صَوْمُ شَهْرِ رَمَضَانَ قَالَ فَمَا الْوَاحِدَةُ الَّتِی تَرَکُوهَا قَالَ وَلَایَةُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام قَالَ الرَّجُلُ وَ إِنَّهَا الْمُفْتَرَضَةُ مَعَهُنَّ قَالَ أَبُو سَعِیدٍ نَعَمْ وَ رَبِّ الْکَعْبَةِ قَالَ الرَّجُلُ فَقَدْ کَفَرَ النَّاسُ إِذَنْ قَالَ أَبُو سَعِیدٍ فَمَا ذَنْبِی (3).

**[ترجمه]مجالس مفید: ابو هارون عبدی گفت: من عقیده خوارج را داشتم و جز این رأی را نمی پسندیدم تا با ابو سعید خدری رحمة اللَّه علیه برخورد کردم و شنیدم که می­گفت: خداوند مردم را به پنج کار مأمور نموده که چهار عمل را انجام می­دهند و یکی را رها کرده اند. شخصی گفت: آن چهار چیز که انجام می­دهند چیست؟ گفت: نماز، زکات، حج و روزه ماه رمضان. پرسیدند: و آنچه ترک کرده اند چیست؟ گفت: ولایت علی بن ابی طالب. آن مرد گفت: ولایت نیز مثل آن چهار چیز واجب است؟ ابو سعید گفت: آری قسم به پروردگار کعبه. آن مرد گفت: پس در این صورت مردم کافر شده اند. ابو سعید جواب داد: مرا چه گناهی است! - . مجالس مفید: 82 -

**[ترجمه]

«67»

جا، المجالس للمفید مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُحَمَّدِیِّ عَنْ یَحْیَی بْنِ هَاشِمٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ ثَعْلَبَةَ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِی النَّجُودِ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَیْشٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: کُنَّا مَعَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فِی بَعْضِ أَسْفَارِهِ إِذْ هَتَفَ بِنَا أَعْرَابِیٌّ بِصَوْتٍ جَهْوَرِیٍّ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله مَا تَشَاءُ فَقَالَ الْمَرْءُ یُحِبُّ الْقَوْمَ وَ لَا یَعْمَلُ بِأَعْمَالِهِمْ فَقَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ اعْرِضْ عَلَیَّ الْإِسْلَامَ فَقَالَ اشْهَدْ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنِّی رَسُولُ اللَّهِ وَ تُقِیمُ الصَّلَاةَ وَ تُؤْتِی

ص: 102


1- مجالس المفید: 20 و 21.
2- مجالس المفید: 37 و 38.
3- مجالس المفید: 82.

الزَّکَاةَ وَ تَصُومُ شَهْرَ رَمَضَانَ وَ تَحُجُّ الْبَیْتَ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ تَأْخُذُ عَلَی هَذَا أَجْراً فَقَالَ لَا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی قَالَ قُرْبَایَ أَوْ قُرْبَاکَ قَالَ بَلْ قُرْبَایَ قَالَ هَلُمَّ یَدَکَ حَتَّی أُبَایِعَکَ لَا خَیْرَ فِیمَنْ یَوَدُّکَ وَ لَا یَوَدُّ قُرْبَاکَ (1).

**[ترجمه]مجالس مفید: عبداللَّه بن مسعود گفت: در یکی از سفرها خدمت پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله بودیم که ناگاه مردی عرب با صدای بلند گفت: یا محمّد! پیامبر اکرم فرمود: چه می­خواهی؟ گفت: شخصی گروهی را دوست می­دارد، اما عمل آنها را انجام نمی­دهد. پیامبر اکرم فرمود: این شخص با کسانی است که آنها را دوست می­دارد. گفت: یا محمّد! اسلام را بر من عرضه بدار. فرمود: گواهی به «لا اله الا اللَّه» و رسالت من، انجام نماز، پرداخت

ص: 102

زکات، روزه ماه رمضان و حج خانه خدا. گفت: یا محمّد! آیا برای این راهنمایی از من پاداشی هم می­گیری؟ فرمود: نه، جز دوستی با خویشاوندان. عرض کرد: خویشاوندان خودم یا خویشاوندان شما؟ فرمود: خویشاوندان من. گفت: دست خود را بده تا با تو بیعت کنم. خیر و خوبی نیست در کسی که تو را دوست داشته باشد، ولی خویشاوندانت را دوست نداشته باشد. - . مجالس مفید: 89 - 90 -

**[ترجمه]

«68»

جا، المجالس للمفید عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَبْهَرِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الصَّبَّاحِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ بْنِ هَمَّامِ بْنِ نَافِعٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: أَخْبَرَنِی مِینَا مَوْلَی عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَ قَالَ لِی عَبْدُ الرَّحْمَنِ یَا مِینَا أُحَدِّثُکَ بِحَدِیثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قُلْتُ بَلَی قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ أَنَا شَجَرَةٌ وَ فَاطِمَةُ علیها السلام فَرْعُهَا وَ عَلِیٌّ علیه السلام لِقَاحُهَا وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ علیهما السلام ثَمَرَتُهَا وَ مُحِبُّوهُمْ مِنْ أُمَّتِی وَرَقُهَا (2).

**[ترجمه]مجالس مفید: عبدالرزاق بن همام بن نافع از پدر خود نقل کرد که «مینا»، غلام عبدالرحمن بن عوف به من گفت: عبدالرحمن به من گفت: نمی­خواهی حدیثی را که از پیامبر اکرم شنیده ام برایت نقل کنم؟ گفتم چرا. گفت: شنیدم که می­فرمود: من درخت هستم و فاطمه علیها السّلام شاخه آن است و علی شکوفه آن و حسن و حسین میوه آن درخت و دوستان آنها از امتم، برگ آن درخت هستند. - . مجالس مفید: 144 - 145 -

**[ترجمه]

«69»

جا، المجالس للمفید ابْنُ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَی خَمْسَةِ دَعَائِمَ إِقَامِ الصَّلَاةِ وَ إِیتَاءِ الزَّکَاةِ وَ صَوْمِ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ حِجِّ الْبَیْتِ وَ الْوَلَایَةِ لَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ (3).

**[ترجمه]مجالس مفید: ثمالی از حضرت باقر علیه السّلام نقل کرد که فرمود: اسلام بر پنج پایه نهاده شده: نماز خواندن، زکات، روزه ماه رمضان، حج خانه خدا و ولایت ما اهل بیت. - . مجالس مفید: 209 -

**[ترجمه]

«70»

جا، المجالس للمفید بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَا یَزُولُ قَدَمُ عَبْدٍ (4) یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ بَیْنِ یَدَیِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَتَّی یَسْأَلَهُ عَنْ أَرْبَعِ خِصَالٍ عُمُرِکَ فِیمَا أَفْنَیْتَهُ وَ جَسَدِکَ فِیمَا أَبْلَیْتَهُ وَ مَالِکَ مِنْ أَیْنَ اکْتَسَبْتَهُ وَ أَیْنَ وَضَعْتَهُ وَ عَنْ حُبِّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ وَ مَا عَلَامَةُ حُبِّکُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ مَحَبَّةُ هَذَا وَ وَضَعَ یَدَهُ عَلَی رَأْسِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام (5).

**[ترجمه]مجالس مفید: با همین اسناد گفت: پیامبر اکرم فرمود: در روز قیامت، بنده در پیشگاه پروردگار قدم برنمی­دارد، مگر این که از او راجع به چهار چیز سؤال می­کنند: عمرت را در چه راه از بین برده ای؟ پیکرت را در چه راه فرسوده نموده ای؟ مالت را از کجا به دست آورده ای و کجا خرج کرده ای؟ و از محبت ما اهل بیت. مردی از حاضرین گفت: علامت دوستی شما چیست؟ فرمود: دوستی با این! و دست خود را بر سر علی بن ابی طالب علیه السّلام نهاد. - . مجالس مفید: 209 - 210 -

**[ترجمه]

«71»

کش، رجال الکشی مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ

ص: 103


1- مجالس المفید: 89 و 90.
2- مجالس المفید: 144 و 145.
3- مجالس المفید: 209.
4- فی نسخة: لا تزول قدما عبد.
5- مجالس المفید: 209 و 210.

أَبِیهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ لَنَا خَادِمَةً لَا تَعْرِفُ مَا نَحْنُ عَلَیْهِ فَإِنْ أَذْنَبَتْ ذَنْباً وَ أَرَادَتْ أَنْ تَحْلِفَ بِیَمِینٍ قَالَتْ لَا وَ حَقِّ الَّذِی إِذَا ذَکَرْتُمُوهُ بَکَیْتُمْ قَالَ فَقَالَ رَحِمَکُمُ اللَّهُ مِنْ أَهْلِ بَیْتٍ (1).

**[ترجمه]رجال کشی: علی بن عقبه از

ص: 103

پدر خود نقل کرد که به حضرت صادق علیه السّلام گفتم: من یک کنیز و کارگر زنی دارم که از اعتقاد ما اطلاع ندارد و وقتی کار بدی می­کند و می خواهد قسم بخورد، می­گوید: «نه به حق آن کسی که وقتی نامش را می برید، گریه می­کنید!» امام علیه السّلام فرمود: خداوند شما را رحمت کند به پاداش محبتی که به اهل بیت دارید. - . رجال کشی: 220 -

**[ترجمه]

«72»

کشف، کشف الغمة عَنْ مُسْنَدِ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله قَالَ: حُبُّ آلِ مُحَمَّدٍ یَوْماً خَیْرٌ مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ وَ مَنْ مَاتَ عَلَیْهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ.

**[ترجمه]کشف الغمة: ابن مسعود از پیامبر اکرم نقل کرد که فرمود: یک روز دوستی با آل محمّد بهتر است از عبادت یک سال. هر که بر محبت اهل بیت بمیرد، داخل بهشت می شود.

**[ترجمه]

«73»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ عَنِ النَّبِیِّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ قَالَ: خَیْرُکُمْ خَیْرُکُمْ لِأَهْلِی (2).

**[ترجمه]کشف الغمة: از ابو هریره، از پیامبر اکرم نقل کرد که فرمود: بهترین شما کسی است که بهتر باشد برای خانواده من. - . کشف الغمة: 39 -

**[ترجمه]

«74»

فض، کتاب الروضة یل، الفضائل لابن شاذان بِالْإِسْنَادِ یَرْفَعُهُ إِلَی جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ أَنَّهُ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله جَالِساً فِی الْمَسْجِدِ إِذَا أَقْبَلَ عَلِیٌّ علیه السلام وَ الْحَسَنُ عَنْ یَمِینِهِ وَ الْحُسَیْنُ عَنْ شِمَالِهِ فَقَامَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ قَبَّلَ عَلِیّاً وَ أَلْزَمَهُ إِلَی صَدْرِهِ وَ قَبَّلَ الْحَسَنَ وَ أَجْلَسَهُ إِلَی فَخِذِهِ (3) الْأَیْمَنِ وَ قَبَّلَ الْحُسَیْنَ وَ أَجْلَسَهُ إِلَی (4) فَخِذِهِ الْأَیْسَرِ ثُمَّ جَعَلَ یُقَبِّلُهُمَا وَ یَرْشِفُ (5) شَفَتَیْهِمَا وَ یَقُولُ بِأَبِی أَبُوکُمَا وَ بِأَبِی أُمُّکُمَا ثُمَّ قَالَ أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَی بَاهَی بِهِمَا وَ بِأَبِیهِمَا وَ بِأُمِّهِمَا وَ بِالْأَبْرَارِ مِنْ وُلْدِهِمَا الْمَلَائِکَةَ جَمِیعاً ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّی أُحِبُّهُمْ وَ أُحِبُّ مَنْ یُحِبُّهُمْ اللَّهُمَّ مَنْ أَطَاعَنِی فِیهِمْ وَ حَفِظَ وَصِیَّتِی فَارْحَمْهُ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ فَإِنَّهُمْ أَهْلِی وَ الْقَوَّامُونَ بِدِینِی وَ الْمُحْیُونَ لِسُنَّتِی وَ التَّالُونَ لِکِتَابِ رَبِّی فَطَاعَتُهُمْ طَاعَتِی وَ مَعْصِیَتُهُمْ مَعْصِیَتِی.

**[ترجمه]کتاب الروضه، فضائل: جابر بن عبداللَّه انصاری گفت: پیامبر اکرم در مسجد نشسته بود که علی در حالی که حسن طرف راست و حسین طرف چپش بود، وارد شد. پیامبر از جای حرکت کرد و علی را بوسید و او را به سینه چسباند و حسن را بوسید و روی پای راستش نشاند و حسین را بوسید و او را روی پای چپش نشاند. سپس پیوسته آن دو را می بوسید و لبان آنها را می مکید و می­فرمود: پدرم فدای پدرتان و مادرم فدای مادرتان! سپس فرمود: مردم! خداوند تبارک و تعالی مباهات کرد به این دو و به پدر و مادرشان و به نیکوکاران از فرزندان این دو بر تمام ملائکه. بعد فرمود: خدایا! گواه باش که من این ها را دوست می دارم و هر کس که این ها را دوست داشته باشد. خدایا! هر کس مرا در مورد این ها اطاعت کند و وصیت مرا حفظ نماید، او را رحمت فرما، به رحمت خود یا ارحم الراحمین. این ها خانواده من و بپاداران دین من و زنده کنندگان سنّتم و خواننده کتاب پروردگارم هستند. اطاعت از آنها اطاعت من و مخالفت با آنها، مخالفت با من است.

**[ترجمه]

بیان

رشفه کضربه و نصره و سمعه رشفا مصه ذکره الفیروزآبادی.

**[ترجمه]«رشفه کضربه و نصره و سمعه رشفا» یعنی مکید آن را. فیروز آبادی این را گفته است.

**[ترجمه]

«75»

کشف، کشف الغمة عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ ابْنِ أَخِی أَبِی ذَرٍّ حَدَّثَنِی أَبُو ذَرٍّ وَ کَانَ

ص: 104


1- رجال الکشّیّ: 220.
2- کشف الغمّة: 39.
3- فی نسخة: علی فخذه.
4- فی نسخة: علی فخذه.
5- رشف و رشف الماء و نحوه: مصه بشفتیه.

صَغْوُهُ وَ انْقِطَاعُهُ إِلَی عَلِیٍّ وَ أَهْلِ هَذَا الْبَیْتِ قَالَ: قُلْتُ یَا نَبِیَّ اللَّهِ إِنِّی أُحِبُّ أَقْوَاماً مَا أَبْلَغُ أَعْمَالَهُمْ قَالَ فَقَالَ یَا أَبَا ذَرٍّ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ وَ لَهُ مَا اکْتَسَبَ قُلْتُ فَإِنِّی أُحِبُّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ أَهْلَ بَیْتِ نَبِیِّهِ قَالَ فَإِنَّکَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فِی مَلَإٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ رِجَالٌ مِنْهُمْ فَإِنَّا نُحِبُّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَمْ یَذْکُرُوا أَهْلَ بَیْتِهِ فَغَضِبَ وَ قَالَ أَیُّهَا النَّاسُ أَحِبُّوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لِمَا یَغْذُوکُمْ بِهِ مِنْ نِعَمِهِ وَ أَحِبُّونِی بِحُبِّ رَبِّی وَ أَحِبُّوا أَهْلَ بَیْتِی بِحُبِّی فَوَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَوْ أَنَّ رَجُلًا صَفَنَ بَیْنَ الرُّکْنِ وَ الْمَقَامِ صَائِماً وَ رَاکِعاً وَ سَاجِداً ثُمَّ لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ غَیْرَ مُحِبٍّ لِأَهْلِ بَیْتِی لَمْ یَنْفَعْهُ ذَلِکَ قَالُوا وَ مَنْ أَهْلُ بَیْتُکِ (1) یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْ أَیُّ أَهْلِ بَیْتِکَ هَؤُلَاءِ قَالَ صلی الله علیه و آله مَنْ أَجَابَ مِنْهُمْ دَعْوَتِی وَ اسْتَقْبَلَ قِبْلَتِی وَ مَنْ خَلَقَهُ اللَّهُ مِنِّی وَ مِنْ لَحْمِی وَ دَمِی فَقَالُوا نَحْنُ نُحِبُّ اللَّهَ (2) وَ رَسُولَهُ وَ أَهْلَ بَیْتِ رَسُولِهِ فَقَالَ بَخٍ بَخٍ فَأَنْتُمْ إِذاً مِنْهُمْ (3) أَنْتُمْ إِذاً مِنْهُمْ وَ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ وَ لَهُ مَا اکْتَسَبَ (4).

ما، الأمالی للشیخ الطوسی جماعة عن أبی المفضل عن عمر بن إسحاق بن أبی حماد عن محمد بن المغیرة الحرانی عن أبی قتادة عبد الله بن واقد عن شداد بن سعید عن عیینة (5) بن عبد الرحمن عن واقع (6) بن سحبان عن عبد الله بن الصامت مثله (7)

**[ترجمه]کشف الغمة: از عبدالله بن صامت برادرزاده ابوذر نقل می کند

ص: 104

که ابوذر که پیوسته به علی و اهل بیت عشق می­ورزید و ملازم او بود، گفت: به پیامبر اکرم عرض کردم: گروهی را دوست دارم که به پای عمل آنها نمی­رسم. فرمود: ای ابوذر! شخص با کسی است که او را دوست می­دارد و هر چه کسب کند، نصیب او می گردد .

گفتم: من خدا و پیامبر و اهل بیت پیامبرش را دوست می­دارم. فرمود: تو با آن کسانی که دوست می­داری هستی. گروهی از مردان گفتند: ما خدا و پیامبرش را دوست داریم، و اهل بیتش را ذکر نکردند. پیامبر خشمگین شد و فرمود: ای مردم! دوست بدارید خدا را، چون شما را از نعمت های خود تغذیه می­کند و مرا دوست بدارید برای دوستی خدا و دوست بدارید خانواده مرا به واسطه محبت من. سوگند به حق خدایی که جانم در دست اوست، اگر کسی بین رکن و مقام در حال روزه و رکوع و سجود پیوسته باشد، سپس بدون محبت اهل بیتم خدا را ملاقات کند، این اعمال او را سودی نمی بخشد. عرض کردند: اهل بیت شما کیانند؟ یا پرسیدند: کدام یک از اهل بیتت چنین امتیازی را دارند؟ فرمود: هر کس دعوت مرا اجابت نماید و قبله مرا بپذیرد و کسی که خداوند او را از من و از گوشت و خونم آفریده است. گفتند: ما دوست می­داریم خدا و پیامبرش و اهل بیت پیامبرش را. فرمود: بسیار خوب، به به! شما همآنها هستید و از ایشان به شمار می­روید. انسان با کسی محشور می شود که او را دوست می­دارد و از هر چه که انجام می­دهد، بهره مند می شود. - . کشف الغمة: 124 -

امالی طوسی: از عبدالله بن صامت همین روایت را نقل کرده است. - . امالی طوسی: 45 -

**[ترجمه]

بیان

قال الفیروزآبادی یقال صغوه و صغوه معک أی میله و قال صفن

ص: 105


1- التردید من الراوی.
2- فی نسخة: قال: فقال القوم: فانا نحب اللّه یوجد ذلک فی المصدر المطبوع.
3- فی نسخة: أنتم إذا منهم و معهم یوجد ذلک فی المصدر المطبوع.
4- کشف الغمّة: 124.
5- فی نسخة من الکتاب و المصدر: عنبسة.
6- فی المصدر: رافع بن سحبان.
7- أمالی الشیخ: 45.

الرجل أی صف قدمیه.

**[ترجمه]فیروز آبادی گفته است: «صَغوه» و «صِغوه معک» یعنی تمایل او. و «صفن

ص: 105

الرجل» یعنی روی دو پایش بایستد.

**[ترجمه]

«75»

بشا، بشارة المصطفی الْحُسَیْنُ بْنُ أَحْمَدَ الصَّفَّارُ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِیمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَفْصٍ الْهَرَوِیِّ عَنْ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا بْنِ أَبِی زَائِدَةَ الْأَفْرَاقِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أَبِی سُلَیْمٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ یَشْکُرَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: خَرَجَ عَلَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ مَعَهُ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ هَذَا عَلَی عَاتِقٍ وَ هَذَا عَلَی عَاتِقٍ وَ هُوَ یَلْثِمُ هَذَا مَرَّةً وَ هَذَا مَرَّةً فَقَالَ لَهُ جَبْرَئِیلُ إِنَّکَ تُحِبُّهُمَا قَالَ إِنِّی أُحِبُّهُمَا وَ أُحِبُّ مَنْ یُحِبُّهُمَا (1) فَإِنَّ مَنْ أَحَبَّهُمَا فَقَدْ أَحَبَّنِی وَ مَنْ أَبْغَضَهُمَا فَقَدْ أَبْغَضَنِی (2).

**[ترجمه]بشارة المصطفی: ابن عباس گفت: پیامبر اکرم با حسن و حسین از خانه خارج شد، در حالی که یکی را روی شانه و دیگری را روی شانه دیگر گذاشته بود و یک مرتبه او را می­بوسید و یک مرتبه این را. جبرئیل به او گفت: آیا این دو را دوست داری؟ فرمود: دوست دارم این دو را و کسی که آنها را دوست داشته باشد. هر که آنها را دوست داشته باشد، مرا دوست داشته و هر که با آنها دشمن باشد، با من دشمن است. - . بشارة المصطفی: 63 -

**[ترجمه]

«76»

بشا، بشارة المصطفی أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الْفَارِسِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَنْصُورٍ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ حَبِیبٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عِیسَی التَّنُوخِیِّ عَنْ یَحْیَی بْنِ یَعْلَی عَنْ عَمَّارِ بْنِ رُزَیْقٍ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنْ زَیْدِ بْنِ مُطَرِّفٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ أَرَادَ أَنْ یَحْیَا حَیَاتِی وَ یَمُوتَ مَوْتِی وَ یَدْخُلَ الْجَنَّةَ الَّتِی وَعَدَنِی رَبِّی فَلْیَتَوَلَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ وَ ذُرِّیَّتَهُ فَإِنَّهُمْ لَنْ یُخْرِجُوکُمْ (3) مِنْ بَابِ هُدًی وَ لَمْ یُدْخِلُوکُمْ فِی بَابِ ضَلَالَةٍ.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: زید بن مطرف گفت: پیامبر اکرم فرمود: کسی که می خواهد به زندگی من زنده باشد و به نوع مردن من بمیرد و داخل بهشتی که خدایم وعده داده، شود، باید علی بن ابی طالب و ذریه اش را دوست بدارد. همانا ایشان شما را از شاهراه هدایت خارج نمی­کنند و به وادی گمراهی نمی­کشانند.

**[ترجمه]

«77»

بشا، بشارة المصطفی أَبُو عَلِیِّ ابْنُ شَیْخِ الطَّائِفَةِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الْحَارِثِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ صَبِیحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْهَمْدَانِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُصْعَبٍ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام یَقُولُ مَنْ أَحَبَّنَا وَ أَحَبَّ مُحِبَّنَا لَا لِغَرَضِ دُنْیَا یُصِیبُهَا مِنْهُ وَ عَادَی عَدُوَّنَا لَا لِإِحْنَةٍ (4) کَانَتْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ ثُمَّ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ عَلَیْهِ مِنَ الذُّنُوبِ مِثْلُ رَمْلِ عَالِجٍ وَ زَبَدِ الْبَحْرِ غَفَرَ اللَّهُ تَعَالَی لَهُ (5).

ص: 106


1- فی نسخة: قال.
2- بشارة المصطفی: 63.
3- فی المصدر: لم یخرجوکم.
4- الاحنة: الحقد.
5- بشارة المصطفی: 108.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حسین بن مصعب گفت: از حضرت صادق علیه السّلام شنیدم که می­فرمود: هر که ما را دوست بدارد و محب ما را هم دوست بدارد، نه برای هدف مادی که به او برسد و دشمن باشد با دشمن ما نه برای کینه ای که با او دارد، روز قیامت که وارد محشر شود، اگرچه به اندازه ریگ­های انبوه و کف دریا گناه داشته باشد، خدا او را می آمرزد. - . بشارة المصطفی: 108 -

ص: 106

**[ترجمه]

«78»

بشا، بشارة المصطفی مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِی سَهْلٍ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ دِینَارٍ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ هِلَالٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ أَنَّهُ قَالَ: أَ لَا أُحَدِّثُکَ حَدِیثاً قَبْلَ أَنْ تُشَابَ (1) الْأَحَادِیثُ بِأَبَاطِیلَ إِنَّهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَنَا شَجَرَةٌ وَ فَاطِمَةُ وَ عَلِیٌّ فَرْعُهَا وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ ثَمَرُهَا وَ مُحِبُّهُمْ مِنْ أُمَّتِی وَرَقُهَا وَ حَیْثُ نَبَتَ أَصْلُ الشَّجَرِ نَبَتَ فَرْعُهَا فِی جَنَّةِ عَدْنٍ وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ (2).

**[ترجمه]بشارة المصطفی: عبدالرحمن بن عوف گفت: مایلی حدیثی را برایت نقل کنم، قبل از این که با گفتارهای باطل، احادیث در هم مخلوط شود؟ آن حدیث این است که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: من درخت هستم و فاطمه و علی شاخه آن و حسن و حسین میوه درخت و دوستان آنها از امتم برگ درخت. قسم به کسی که مرا به پیامبری بر انگیخت، هر جا ریشه درخت بروید، شاخه اش نیز می روید در بهشت عدن. - . بشارة المصطفی: 183 - 184 -

**[ترجمه]

بیان

لعل المراد بنبات الشجرة فی جنة عدن أخذ طینتهم منها أو هو کنایة عن وصولهم إلیها أو عن حسن الشجرة المشبه بها و رفعتها و طراوتها و یحتمل أن یکون فیها شجرة فیها من الأغصان و الأوراق بعددهم کما هو الظاهر من بعض الأخبار.

**[ترجمه]شاید منظور از روییدن درخت در بهشت عدن، گرفتن طینت و سرشت آنها از آنجا بوده، یا کنایه از رسیدن ایشان به جنت عدن باشد، یا کنایه از زیبایی درختی که به آن تشبیه شده و بلندی مرتبه و طراوت آن باشد. و شاید در بهشت درختی باشد که در آن درخت شاخه ها و برگ هایی به عدد آنهاست، همان طور که این ظاهر برخی اخبار است.

**[ترجمه]

«79»

بشا، بشارة المصطفی مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سُفْیَانَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ قُتَیْبَةَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَخْلَدٍ عَنْ عُمَیْرِ بْنِ عَرْفَجَةَ عَنِ النُّعْمَانِ الْأَزْدِیِّ عَنْ سَلْمَانَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ لَا یُؤْمِنُ رَجُلٌ حَتَّی یُحِبَّ أَهْلَ بَیْتِی وَ حَتَّی یَدَعَ الْمِرَاءَ وَ هُوَ مُحِقٌّ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ مَا عَلَامَةُ حُبِّ أَهْلِ بَیْتِکَ قَالَ هَذَا وَ ضَرَبَ بِیَدِهِ عَلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام (3).

**[ترجمه]بشارة المصطفی: سلمان گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: ایمان ندارد کسی که اهل بیت مرا دوست نداشته باشد و تا وقتی که بحث و جدال را رها کند، گرچه حق با او باشد. عمر بن خطاب گفت: علامت دوستدار اهل بیت شما چیست؟ فرمود: این! و با دست خود بر علی بن ابی طالب زد. - . بشارة المصطفی: 188 -

**[ترجمه]

«80»

کِتَابُ صَفْوَةِ الْأَخْبَارِ، عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّوْفَلِیِّ عَنْ أَبِیهِ وَ کَانَ خَادِماً لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام أَنَّهُ قَالَ حَدَّثَنِی الْعَبْدُ الصَّالِحُ الْکَاظِمُ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ قَالَ حَدَّثَنِی أَخِی وَ حَبِیبِی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ: مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ مُقْبِلٌ عَلَیْهِ غَیْرُ مُعْرِضٍ عَنْهُ فَلْیَتَوَالَکَ یَا عَلِیُّ وَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ رَاضٍ عَنْهُ فَلْیَتَوَالَ ابْنَکَ

ص: 107


1- أی قبل أن تخلط.
2- بشارة المصطفی: 183 و 184.
3- بشارة المصطفی: 188.

الْحَسَنَ علیه السلام وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ وَ لَا خَوْفَ عَلَیْهِ فَلْیَتَوَالَ ابْنَکَ الْحُسَیْنَ علیه السلام وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَدْ مَحَا اللَّهُ ذُنُوبَهُ عَنْهُ فَلْیُوَالِ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ علیهما السلام فَإِنَّهُ مِمَّنْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ سِیماهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ قَرِیرُ الْعَیْنِ فَلْیَتَوَالَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ الْبَاقِرَ علیهما السلام وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ یُعْطِیَهُ کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ فَلْیَتَوَالَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ الصَّادِقَ علیهما السلام وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ طَاهِراً مُطَهَّراً فَلْیَتَوَالَ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ الْکَاظِمَ علیهما السلام وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ ضَاحِکٌ فَلْیَتَوَالَ عَلِیَّ بْنَ مُوسَی الرِّضَا علیهما السلام وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَدْ رُفِعَتْ دَرَجَاتُهُ وَ بُدِّلَتْ سَیِّئَاتُهُ حَسَنَاتٍ فَلْیَتَوَالَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ الْجَوَادَ وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ یُحَاسِبَهُ حِساباً یَسِیراً وَ یُدْخِلَهُ جَنَّاتِ عَدْنٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ فَلْیَتَوَالَ عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ الْهَادِیَ علیهما السلام وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ مِنَ الْفَائِزِینَ فَلْیَتَوَالَ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیَّ علیهما السلام وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَدْ کَمُلَ إِیمَانُهُ وَ حَسُنَ إِسْلَامُهُ فَلْیَتَوَالَ الْحُجَّةَ بْنَ الْحَسَنِ الْمُنْتَظَرِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ هَؤُلَاءِ أَئِمَّةُ الْهُدَی وَ أَعْلَامُ التُّقَی مَنْ أَحَبَّهُمْ وَ تَوَالاهُمْ کُنْتُ ضَامِناً لَهُ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْجَنَّةَ (1).

**[ترجمه]کتاب صفوة الاخبار: از ابراهیم بن محمّد نوفلی، از پدرش که خادم حضرت رضا علیه السّلام بود نقل می­کند که حضرت موسی بن جعفر، از آباء گرام خود، از امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب صلوات اللَّه علیهم نقل کرد که فرمود: برادر و دوستم پیامبر اکرم فرمود: هر کس مایل است خدا را در حالی ملاقات نماید که به او توجه داشته باشد و از او روی نگرداند، باید تو را دوست داشته باشد یا علی! و هر که دوست دارد خدا را در حالی ملاقات کند که از او راضی باشد، باید دوست بدارد فرزندت ص: 107

حسن را. و هر که می­خواهد خدا را در حالی ملاقات نماید که ترسی نداشته باشد، باید دوست داشته باشد فرزندت حسین را. و هر که بخواهد خدا را در حالی ملاقات نماید که خدا گناهانش را از بین برده باشد، باید علی بن حسین را دوست بدارد، زیرا او از کسانی است که خداوند درباره آنها فرموده است: «سِیماهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ» - . فتح / 29 -

{علامت [مشخصه] آنان بر اثر سجود در چهره هایشان است.} و هر که دوست دارد خدا را با چشم روشن ملاقات کند، باید دوست داشته باشد محمّد بن علی حضرت باقر را. و هر که مایل است خدا را در حالی ملاقات نماید که نامه عملش را به دست راستش بدهند، دوست بدارد جعفر بن محمّد علیه السّلام را. و هر که دوست دارد خدا را ملاقات پاک و پاکیزه کند، باید دوست بدارد موسی بن جعفر علیهما السّلام را. و هر که مایل است خدا را شاد و خندان ملاقات کند، دوست بدارد علی بن موسی الرضا علیهما السّلام را. و هر که دوست دارد خدا را با درجات بلند و در حالی ملاقات کند که گناهانش تبدیل به حسنه شده باشد، باید دوست بدارد محمّد بن علی حضرت جواد را. و هر که مایل است خدا را ملاقات نماید و از او به سادگی حساب بکشند و داخل بهشت عدنی شود که عرض آن به اندازه آسمان ها و زمین است که آماده پذیرایی برای پرهیزگاران است، باید دوست بدارد علی بن محمّد حضرت هادی علیهما السّلام را. و هر که می­خواهد خدا را در حالی ملاقات کند که از رستگاران باشد، باید دوست بدارد حسن بن علی حضرت عسکری را. و هر که مایل است خدا را ملاقات کند با ایمان کامل و اسلام نیکو، باید دوست بدارد حجة بن الحسن امام منتظر صلوات اللَّه علیه را. اینهایند پیشوایان هدایت و راهنمای تقوا. هر که آنها را دوست بدارد، من از جانب خدا بهشت را برای او ضامن می­شوم. - . صفوة الاخبار خطی است و نسخه آن به دست ما نرسید. -

**[ترجمه]

«81»

فر، تفسیر فرات بن إبراهیم جَعْفَرُ بْنُ أَحْمَدَ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: خَرَجْتُ أَنَا وَ أَبِی ذَاتَ یَوْمٍ فَإِذَا هُوَ بِأُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِنَا بَیْنَ الْمِنْبَرِ وَ الْقَبْرِ فَسَلَّمَ عَلَیْهِمْ ثُمَّ قَالَ أَمَا وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُحِبُّ رِیحَکُمْ وَ أَرْوَاحَکُمْ فَأَعِینُونِی عَلَی ذَلِکَ بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ مَنِ ائْتَمَّ بِعَبْدٍ فَلْیَعْمَلْ بِعَمَلِهِ وَ أَنْتُمْ شِیعَةُ آلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ أَنْتُمْ شُرَطُ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَنْصَارُ اللَّهِ وَ أَنْتُمُ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ وَ السَّابِقُونَ الْآخِرُونَ فِی الدُّنْیَا وَ السَّابِقُونَ فِی الْآخِرَةِ إِلَی الْجَنَّةِ قَدْ ضَمِنَّا لَکُمُ الْجَنَّةَ بِضَمَانِ اللَّهِ وَ ضَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ وَ أَهْلِ (2) بَیْتِهِ أَنْتُمُ الطَّیِّبُونَ وَ نِسَاؤُکُمُ الطَّیِّبَاتُ کُلُّ مُؤْمِنَةٍ (3)

ص: 108


1- صفوة الاخبار: مخطوط لم تصل الینا نسخته.
2- المصدر خال عن قوله: و أهل بیته.
3- فی المصدر: کل مؤمنة حوراء.

وَ کُلُّ مُؤْمِنٍ صِدِّیقٌ کَمْ مَرَّةً قَدْ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام لِقَنْبَرٍ یَا قَنْبَرُ أَبْشِرْ وَ بَشِّرْ وَ اسْتَبْشِرْ وَ اللَّهِ لَقَدْ قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ سَاخِطٌ عَلَی جَمِیعِ أُمَّتِهِ إِلَّا الشِّیعَةَ وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ شرف (1) (شَرَفاً) وَ إِنَّ شَرَفَ الدِّینِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ عُرْوَةً وَ إِنَّ عُرْوَةَ الدِّینِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ إمام (إِمَاماً) وَ إِمَامُ الْأَرْضِ أَرْضٌ یَسْکُنُ فِیهِ الشِّیعَةُ (2) أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ سَیِّداً وَ سَیِّدُ الْمَجَالِسِ مَجَالِسُ الشِّیعَةِ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ شَهْوَةً وَ شَهْوَةُ الدُّنْیَا سُکْنَی شِیعَتِنَا فِیهَا وَ اللَّهِ لَوْ لَا مَا فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ مَا اسْتَکْمَلَ أَهْلُ خِلَافِکُمْ طَیِّبَاتِ مَالِهِمْ وَ مَا لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ مِنْ نَصِیبٍ کُلُّ نَاصِبٍ وَ إِنْ تَعَبَّدَ مَنْسُوبٌ إِلَی هَذِهِ الْآیَةِ وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَةً تُسْقی مِنْ عَیْنٍ آنِیَةٍ (3) وَ مَنْ دَعَا مِنْ مُخَالِفٍ لَکُمْ فَإِجَابَةُ دُعَائِهِ لَکُمْ (4) وَ مَنْ طَلَبَ مِنْکُمْ إِلَی اللَّهِ حَاجَةً فَلَهُ مِائَةٌ (5) وَ مَنْ سَأَلَ مَسْأَلَةً فَلَهُ مِائَةٌ (6) وَ مَنْ دَعَا بِدَعْوَةٍ فَلَهُ مِائَةٌ (7) وَ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ حَسَنَةً فَلَا یُحْصَی تَضَاعُفُهَا وَ مَنْ أَسَاءَ مِنْکُمْ سَیِّئَةً فَمُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله حَجِیجُهُ یَعْنِی یُحَاجُّ عَنْهُ مِنْ تَبِعَتِهَا (8) وَ اللَّهِ إِنَّ صَائِمَکُمْ لَیَرْعَی فِی رِیَاضِ الْجَنَّةِ تَدْعُو لَهُ الْمَلَائِکَةُ بِالْعَوْنِ حَتَّی یُفْطِرَ (9) وَ إِنَّ حَاجَّکُمْ وَ مُعْتَمِرَکُمْ لَخَاصُّ اللَّهِ وَ إِنَّکُمْ جَمِیعاً لَأَهْلُ دَعْوَةِ اللَّهِ وَ أَهْلُ

ص: 109


1- فی المصدر: ألا و ان لکل شی ء شرفا.
2- فی المصدر: یسکنها الشیعة.
3- الغاشیة: 2- 5.
4- فی المصدر: فاجبت دعاءه لکم.
5- فی المصدر: فلزمته.
6- فی المصدر: فلزمته.
7- فی المصدر: فلزمته.
8- فی المصدر: (یعنی یحاج عنه قال أبو جعفر: حجیجة من تبعتها) أقول: قوله:یعنی یحاج عنه لعله من مصنف التفسیر أو أحد الروات.
9- فی المصدر: تدعو لهم الملائکة بالعون حتّی یفطروا.

إِجَابَتِهِ وَ أَهْلُ وَلَایَتِهِ لَا خَوْفٌ عَلَیْکُمْ وَ لَا حُزْنٌ کُلُّکُمْ فِی الْجَنَّةِ فَتَنَافَسُوا فِی فَضَائِلِ الدَّرَجَاتِ وَ اللَّهِ مَا مِنْ أَحَدٍ أَقْرَبَ مِنْ عَرْشِ اللَّهِ تَعَالَی یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ شِیعَتِنَا مَا أَحْسَنَ صُنْعَ اللَّهِ إِلَیْکُمْ وَ اللَّهِ لَوْ لَا أَنْ تُفْتَنُوا فَیَشْمَتَ بِکُمْ عَدُوُّکُمْ وَ یَعْلَمَ النَّاسُ ذَلِکَ لَسَلَّمَتْ عَلَیْکُمُ الْمَلَائِکَةُ قُبُلًا وَ قَدْ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَخْرُجُ أَهْلُ وَلَایَتِنَا مِنْ قُبُورِهِمْ- یَوْمَ الْقِیَامَةِ مُشْرِقَةً وُجُوهُهُمْ قَرَّتْ أَعْیُنُهُمْ قَدْ أُعْطُوا الْأَمَانَ یَخَافُ النَّاسُ وَ لَا یَخَافُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا یَحْزَنُونَ وَ اللَّهِ مَا مِنْ عَبْدٍ مِنْکُمْ یَقُومُ إِلَی صَلَاتِهِ إِلَّا وَ قَدِ اکْتَنَفَتْهُ الْمَلَائِکَةُ مِنْ خَلْفِهِ یُصَلُّونَ عَلَیْهِ وَ یَدْعُونَ لَهُ حَتَّی یَفْرُغَ مِنْ صَلَاتِهِ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ جوهر (جَوْهَراً) وَ جَوْهَرُ وُلْدِ آدَمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ سَلَامُهُ نَحْنُ (1) وَ شِیعَتُنَا.

قَالَ سَعْدَانُ بْنُ مُسْلِمٍ وَ زَادَ فِی الْحَدِیثِ عَیْثَمُ بْنُ أَسْلَمَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ اللَّهِ لَوْلَاکُمْ (2) مَا زُخْرِفَتِ الْجَنَّةُ وَ اللَّهِ لَوْلَاکُمْ مَا خُلِقَتِ الْحُورُ (3) وَ اللَّهِ لَوْلَاکُمْ مَا نَزَلَتْ قَطْرَةٌ وَ اللَّهِ لَوْلَاکُمْ مَا نَبَتَتْ حَبَّةٌ وَ اللَّهِ لَوْلَاکُمْ مَا قَرَّتْ عَیْنٌ وَ اللَّهِ لَا لَلَّهُ أَشَدُّ حُبّاً لَکُمْ مِنِّی فَأَعِینُونَا عَلَی ذَلِکَ بِالْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ وَ الْعَمَلِ بِطَاعَتِهِ (4).

**[ترجمه]تفسیر فرات: جعفر بن احمد از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که فرمود: من با پدرم روزی به جانب مسجد پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله رفتیم و دیدیم که گروهی از اصحاب، بین منبر و قبر پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله نشسته اند. پدرم بر آنها سلام کرد و سپس فرمود: توجه داشته باشید که به خدا قسم من دوست دارم بوی شما و ارواحتان را، مرا بر این محبت با پارسایی و کوشش کمک کنید. هر کسی پیرو شخصی باشد، باید پیرو عمل او باشد. شما شیعه آل محمّد و پاسدار خدا و یاران خدا و شما سبقت گیران از گذشتگان و سبقت گیران از آیندگان هستید در دنیا و سبقت گیران هستید در آخرت به سوی بهشت. ما بهشت را از جانب خدا و پیامبر و اهل بیت آن جناب برای شما تضمین کرده ایم. شما طیبین هستید و زنان شما طیبانند. هر زن و

ص: 108

مرد مؤمنی صدیق است. چند مرتبه امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السّلام به قنبر فرمود: قنبر! مژده باد تو را و مژده بده به دیگران و خوشحال باش! به خدا قسم پیامبر اکرم از دنیا رفت در حالی که بر تمام امتش خشم داشت به جز شیعه. برای هر چیزی شرفی است و شرف دین اسلام شیعه است. باید بدانی که هر چیزی را دستاویزی است و دستاویز دین اسلام شیعه است. هر چیزی را امامی است و امام زمین، زمینی است که شیعه در آن ساکن است. هر چیزی سروری دارد و سرور مجالس، مجالس شیعه است. برای هر چیز لذتی است و لذت دنیا، سکونت شیعیان ما در آن است. به خدا قسم اگر شما در زمین نباشید، مخالفان شما از خوبی­های زندگی خود بهره نمی برند و در آخرت نصیبی ندارند. هر دشمن ناصب اگرچه پارسا باشد، مشمول این آیه است: «وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ * عامِلَةٌ ناصِبَةٌ * تَصْلی ناراً حامِیَةً * تُسْقی مِنْ عَیْنٍ آنِیَةٍ» - . غاشیه / 2 - 5 -

{در آن روز چهره هایی زبونند که تلاش کرده رنج [بیهوده] برده اند [ناچار] در آتشی سوزان درآیند از چشمه ای داغ نوشانیده شوند.} هر یک از مخالفین شما دعایی بکند، اجابت دعای او برای شما است و هر کدام از شما حاجتی از خدا بخواهد، صد برابر می شود و هر که درخواستی کند، صد برابر و هر که دعایی کند، به او صد برابر می­دهند. هر کدام از شما عمل نیکی انجام دهد ،چندان برابر شدن آن شمرده نمی­شود و هر کدام از شما خطایی کند، محمّد صلّی اللَّه علیه و آله از جانب او بازخواست خدا را جوابگو است. - . عبارت «یعنی یحاج عنه» شاید از مصنف تفسیر یا یکی از راویان است. -

به خدا قسم روزه دار شما در باغ های بهشت می­خرامد و ملائکه برای او دعا می­کنند که خدا کمکش کند تا وقتی که افطار نماید. حاجی شما و عمره گزارتان از شخصیت های برجسته در نزد خدایند و همه شما از درخواست کنندگان پیشگاه خدایید

ص: 109

و جواب گیران از جانب او و اهل علاقه و ولایت با خدایید. هیچ ترس و اندوهی برای شما نیست، همه شما در بهشتید. سعی کنید در احراز درجات عالی. قسم به خدا که در روز قیامت، کسی از شیعیان ما نزدیک­تر به عرش خدا نیست. چقدر خدا به شما لطف خواهد کرد! به خدا قسم اگر نه این بود که فریفته می­شدید، آن گاه دشمنان بر شما خرده می­گرفتند و مردم این جریان را متوجه می­شدند، ملائکه رو در روی شما به شما سلام می­کردند. امیرالمؤمنین علیه السّلام فرموده است که دوستان ما روز قیامت، از قبرهایشان خارج می­شوند، با صورت های درخشان و خوشحال. به آنها امان داده شده، مردم ترسان و محزونند، ولی ایشان نمی ترسند و حزنی ندارند. به خدا قسم هر کدام از شما که برای نماز می ایستد، ملائکه اطراف او را از پشت سر می­گیرند بر او درود می­فرستند و برایش دعا می­کنند تا از نماز فارغ شود. بدانید که هر چیزی جوهر و حقیقتی دارد و گوهر گرانبهای فرزندان آدم، ما و شیعیانمان هستیم. سعدان بن مسلم گفت: در حدیث عیثم بن اسلم از معاویة بن عمار، از حضرت صادق علیه السّلام این قسمت را اضافه نقل کرده است: به خدا قسم اگر شما نبودید، بهشت زینت نمی­شد؛ به خدا قسم اگر شما نبودید، حوریه خلق نمی­شد؛ به خدا سوگند اگر شما نبودید، قطره ای نازل نمی­گشت؛ به خدا قسم اگر شما نبودید، دانه ای نمی­رویید؛ به خدا سوگند اگر شما نبودید، هیچ خوشحالی وجود نداشت؛ به خدا قسم خداوند شما را بیشتر دوست می­دارد از دوست داشتن من شما را. اینک با ورع و کوشش و عمل به اطاعت خدا، ما را بر این موقعیت کمک کنید. - . تفسیر فرات: 208 - 209 -

**[ترجمه]

بیان

قال فی النهایة شرط السلطان نخبة أصحابه الذین یقدمهم علی غیرهم من جند و أنتم السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ أی فی المیثاق و فی القاموس الجوهر کل حجر یستخرج منه شی ء ینتفع به و من الشی ء ما وضعت علیه جبلته و الجری المقدم.

**[ترجمه]در نهایه گفته است: «شرط السلطان» یعنی یاران نخبه او که بر دیگر سپاهیان خود مقدمشان می­دارد. «و انتم السابقون الاولون» یعنی در پیمان و در قاموس گفته است: «الجوهر» یعنی هر سنگی که از آن چیزی که از آن نفع برده می شود، خارج شود «و من الشیء» یعنی آنچه که طبع او بر آن قرار گرفته است.

**[ترجمه]

«82»

کنز، کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة رَوَی مُحَمَّدُ بْنُ مُؤْمِنٍ الشِّیرَازِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ

ص: 110


1- فی المصدر: محمّد و نحن.
2- فی المصدر: قال: قال: لولاکم.
3- فی المصدر: ما خلقت الحوراء.
4- تفسیر فرات: 208 و 209.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ أَمَرَ اللَّهُ مَالِکاً أَنْ یُسَعِّرَ النِّیرَانَ السَّبْعَ وَ أَمَرَ رِضْوَانَ أَنْ یُزَخْرِفَ الْجِنَانَ الثَّمَانَ وَ یَقُولُ یَا مِیکَائِیلُ مُدَّ (1) الصِّرَاطَ عَلَی مَتْنِ جَهَنَّمَ وَ یَقُولُ یَا جَبْرَئِیلُ انْصِبْ مِیزَانَ الْعَدْلِ تَحْتَ الْعَرْشِ وَ یَقُولُ یَا مُحَمَّدُ قَرِّبْ أُمَّتَکَ لِلْحِسَابِ ثُمَّ یَأْمُرُ اللَّهُ تَعَالَی أَنْ یُعْقَدَ عَلَی الصِّرَاطِ سَبْعُ قَنَاطِرَ طُولُ کُلِّ قَنْطَرَةٍ سَبْعَةَ عَشَرَ أَلْفَ فَرْسَخٍ وَ عَلَی کُلِّ قَنْطَرَةٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ یَسْأَلُونَ هَذِهِ الْأُمَّةَ نِسَاءَهُمْ وَ رِجَالَهُمْ عَلَی الْقَنْطَرَةِ الْأُولَی عَنْ وَلَایَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ حُبِّ أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام فَمَنْ أَتَی بِهِ جَازَ الْقَنْطَرَةَ الْأُولَی کَالْبَرْقِ الْخَاطِفِ وَ مَنْ لَا یُحِبُّ أَهْلَ بَیْتِهِ سَقَطَ عَلَی أُمِّ رَأْسِهِ فِی قَعْرِ جَهَنَّمَ وَ لَوْ کَانَ مَعَهُ مِنْ أَعْمَالِ الْبِرِّ عَمَلُ سَبْعِینَ صِدِّیقاً (2).

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: ابن عباس گفت:

ص: 110

پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: روز قیامت خداوند به مالک دستور می­دهد که جهنم هفتگانه را بیافروزد و به رضوان امر می کند تا بهشت هشت گانه را بیاراید و به میکائیل دستور می­دهد که صراط را بر روی جهنم بکشد و به جبرئیل می فرماید که ترازوی عدل را در زیر عرش برقرار نماید. و می­فرماید: ای محمّد! امتت را برای حساب بیاور! بعد خدا دستور می­دهد که بر صراط هفت پل قرار دهند که طول هر پل، هفده هزار فرسخ است و بر روی هر پل، هفتاد هزار ملک از مرد و زن این امت بازخواست می کنند. به پل اولی که می­رسند، از ولایت علی بن ابی طالب و حب اهل بیت محمّد پرسیده می شوند. هر کس ولایت و حب او درست باشد، از پل اوّلی چون برق جهنده می گذرد و هر که اهل بیت پیامبر را دوست نداشته باشد، با سر در قعر جهنم می افتد، اگرچه اعمال نیکوی او برابر با هفتاد صدیق باشد. - . کنز جامع الفوائد: 276 - 277 نسخه رضویه -

**[ترجمه]

«83»

یف، الطرائف مِنَ الْجَمْعِ بَیْنَ الصِّحَاحِ السِّتَّةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ قَالَ: أَحِبُّوا اللَّهَ لِمَا یَغْذُوکُمْ بِهِ مِنْ نِعَمِهِ وَ لِمَا هُوَ أَهْلُهُ وَ أَحِبُّونِی لِحُبِّ اللَّهِ تَعَالَی وَ أَحِبُّوا أَهْلَ بَیْتِی لِحُبِّی.

**[ترجمه]طرائف: از ابن عباس نقل می کند که پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: دوست بدارید خدا را، چون شما را از نعمت های خود تغذیه می­کند و به خاطر آنچه که او اهلش است، و مرا دوست بدارید برای دوستی خدا و دوست بدارید خانواده مرا به واسطه محبت من.

**[ترجمه]

«84»

وَ رَوَی صَاحِبُ الْکَشَّافِ وَ الثَّعْلَبِیُّ فِی تَفْسِیرِ قَوْلِهِ تَعَالَی قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً (3) الْآیَةَ.

بِإِسْنَادِهِ إِلَی جَرِیرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ مَاتَ شَهِیداً أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ مَاتَ مَغْفُوراً لَهُ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ مَاتَ تَائِباً أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ مَاتَ مُؤْمِناً مُسْتَکْمِلَ الْإِیمَانِ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ بَشَّرَهُ مَلَکُ الْمَوْتِ بِالْجَنَّةِ ثُمَّ مُنْکَرٌ وَ نَکِیرٌ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ یُزَفُّ إِلَی الْجَنَّةِ کَمَا تُزَفُّ الْعَرُوسُ إِلَی بَیْتِ زَوْجِهَا أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ جَعَلَ اللَّهُ زُوَّارَ قَبْرِهِ الْمَلَائِکَةَ بِالرَّحْمَةِ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی

ص: 111


1- فی نسخة: (هذا الصراط) و هو مصحف.
2- کنز جامع الفوائد: 276 و 277 من النسخة الرضویة.
3- الشوری: 22.

حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ مَاتَ عَلَی السُّنَّةِ وَ الْجَمَاعَةِ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی بُغْضِ آلِ مُحَمَّدٍ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَکْتُوباً بَیْنَ عَیْنَیْهِ آیِسٌ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی بُغْضِ آلِ مُحَمَّدٍ لَمْ یَشَمَّ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ (1).

**[ترجمه]صاحب کشاف و ثعلبی در تفسیر این آیه: «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً» - . شوری / 23 -

{بگو به ازای آن [رسالت] پاداشی از شما خواستار نیستم} تا آخر آیه به اسناد خود تا جریر بن عبداللَّه بجلی نقل می­کند که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که با حب آل محمّد بمیرد، شهید مرده؛ و هر که با حب آل محمّد بمیرد، آمرزیده مرده. بدانید هر که با حب آل محمّد بمیرد، با توبه مرده؛ و هر که با حب آل محمّد بمیرد، مؤمن مرده با ایمان کامل. هر که با حب آل محمّد بمیرد، ملک الموت او را بشارت به بهشت می­دهد و بعد از ملک الموت، منکر و نکیر. بدانید که هر کس با حب آل محمّد بمیرد، چنان روانه بهشت می شود مثل عروسی که به حجله داماد می رود. بدانید هر که با حب آل محمّد بمیرد، ملائکه رحمت به دستور خدا در قبر به زیارت او می آیند. بدانید هر کس با حب آل محمّد بمیرد،

ص: 111

بر سنت و جماعت بوده. و هر که بر بغض آل محمّد بمیرد، روز قیامت می آید، در حالی که بر پیشانی او نوشته شده: «مایوس از رحمت خدا است.» بدانید هر که با بغض آل محمّد بمیرد، بوی بهشت را نمی شنود. - . طرائف ... -

**[ترجمه]

«85»

أَقُولُ رَوَی ابْنُ شِیرَوَیْهِ فِی الْفِرْدَوْسِ عَنْ أَبِی لَیْلَی عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله قَالَ: لَا یُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّی أَکُونَ أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ نَفْسِهِ وَ یَکُونَ عِتْرَتِی أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ عِتْرَتِهِ وَ یَکُونَ أَهْلِی أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ أَهْلِهِ وَ یَکُونَ ذَاتِی أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ ذَاتِهِ (2).

**[ترجمه]مؤلف: ابن شیرویه در «الفردوس» از ابو لیلی، از پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله نقل می کند که فرمود: هیچ بنده ای مومن نیست، مگر این که من نزد وی از خودش محبوب تر باشم و خانواده ام و عترتم از خانواده اش و اهل من از اهلش و ذات من از ذاتش محبوب تر باشد. - . فردوس الاخبار خطی است و نسخه آن به دست من نرسیده است. -

**[ترجمه]

«86»

کَنْزُ الْفَوَائِدِ لِلْکَرَاجُکِیِّ، حَدَّثَنَا الشَّیْخُ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ شَاذَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُرَّةَ رَحِمَهُ اللَّهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَاصِمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ أَبِی الشَّوَارِبِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَیْمَانَ الضُّبَیْعِیِّ عَنِ ابْنِ طَرِیفٍ عَنِ ابْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: سُئِلَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ عَلَیْکُمْ بِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ فَإِنَّهُ مَوْلَاکُمْ فَأَحِبُّوهُ وَ کَبِیرُکُمْ فَاتَّبِعُوهُ وَ عَالِمُکُمْ فَأَکْرِمُوهُ وَ قَائِدُکُمْ إِلَی الْجَنَّةِ فَعَزِّرُوهُ (3) وَ إِذَا دَعَاکُمْ فَأَجِیبُوهُ وَ إِذَا أَمَرَکُمْ فَأَطِیعُوهُ أَحِبُّوهُ لِحُبِّی وَ أَکْرِمُوهُ لِکَرَامَتِی مَا قُلْتُ لَکُمْ فِی عَلِیٍّ إِلَّا مَا أَمَرَنِی بِهِ رَبِّی (4).

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: ابن نباته گفت: از سلمان فارسی راجع به علی بن ابی طالب علیه السّلام پرسیدند. گفت: شنیدم که پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله می فرمود: دست از علی بر ندارید، او مولای شما است؛ او را دوست بدارید و او بزرگ شما است؛ از او پیروی کنید و او عالم شما است؛ گرامی بدارید و رهبر شما به سوی بهشت است؛ احترامش کنید و هر گاه شما را دعوت کرد، اجابتش نمایید؛ اگر فرمانی داد، اطاعت کنید؛ او را دوست بدارید برای دوستی من و گرامی بدارید به واسطه گرامیداشت من. چیزی درباره علی علیه السّلام به شما نمی­گویم، مگر این که خدا به من دستور داده. - . کنز جامع الفوائد: 208 - 209 -

**[ترجمه]

«87»

وَ أَخْبَرَنِی الشَّرِیفُ أَحْمَدُ بْنُ حَمْزَةَ الْحُسَیْنِیُّ وَ أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ وَ أَبُو الرَّجَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ الشَّیْبَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ خَلَفٍ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُهَیْمِنِ الْأَنْصَارِیِّ السَّاعِدِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: بَیْنَا أَبُو ذَرٍّ قَاعِدٌ مَعَ جَمَاعَةٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ کُنْتُ یَوْمَئِذٍ فِیهِمْ إِذْ طَلَعَ عَلَیْنَا عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام فَرَمَاهُ أَبُو ذَرٍّ بِنَظَرِهِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَی الْقَوْمِ بِوَجْهِهِ فَقَالَ مَنْ لَکُمْ بِرَجُلٍ مَحَبَّتُهُ تُسَاقِطُ

ص: 112


1- الطرائف.
2- فردوس الاخبار: مخطوط لم تصل نسخته الی.
3- عزروه: فخموه و عظموه.
4- کنز الکراجکیّ: 208 و 209.

الذُّنُوبَ عَنْ مُحِبِّیهِ کَمَا تُسَاقِطُ الرِّیحُ الْعَاصِفُ الْهَشِیمَ مِنَ الْوَرَقِ عَنِ الشَّجَرِ سَمِعْتُ نَبِیَّکُمْ صلی الله علیه و آله یَقُولُ لَهُ ذَلِکَ قَالُوا مَنْ هُوَ یَا أَبَا ذَرٍّ قَالَ هُوَ الرَّجُلُ الْمُقْبِلُ إِلَیْکُمْ ابْنُ عَمِّ نَبِیِّکُمْ سَمِعْتُهُ (1) یَقُولُ- عَلِیٌّ بَابُ عِلْمِی وَ مُبِینٌ لِأُمَّتِی مَا أُرْسِلْتُ بِهِ مِنْ بَعْدِی حُبُّهُ إِیمَانٌ وَ بُغْضُهُ نِفَاقٌ وَ النَّظَرُ إِلَیْهِ بِرَأْفَةٍ وَ مَوَدَّةٍ عِبَادَةٌ وَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ مَثَلُ أَهْلِ بَیْتِی فِی أُمَّتِی مَثَلُ سَفِینَةِ نُوحٍ مَنْ رَکِبَهَا نَجَا وَ مَنْ رَغِبَ عَنْهَا هَلَکَ وَ مَثَلُ بَابِ حِطَّةٍ فِی بَنِی إِسْرَائِیلَ ثُمَّ قَالَ یَا بَا ذَرٍّ مَنْ عَمِلَ لآِخِرَتِهِ کَفَاهُ اللَّهُ أَمْرَ دُنْیَاهُ وَ آخِرَتِهِ وَ مَنْ أَحْسَنَ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّهِ کَفَاهُ اللَّهُ الَّذِی بَیْنَهُ وَ بَیْنَ عِبَادِهِ وَ مَنْ أَحْسَنَ سَرِیرَتَهُ أَحْسَنَ اللَّهُ عَلَانِیَتَهُ إِنَّ لُقْمَانَ الْحَکِیمَ قَالَ لِابْنِهِ وَ هُوَ یَعِظُهُ یا بُنَیَّ مَنَ ذَا الَّذِی ابْتَغَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَمْ یَجِدْهُ وَ مَنْ ذَا الَّذِی لَجَأَ إِلَی اللَّهِ فَلَمْ یُدَافِعْ عَنْهُ أَمْ مَنْ ذَا الَّذِی تَوَکَّلَ عَلَی اللَّهِ فَلَمْ یَکْفِهِ ثُمَّ مَضَی یَعْنِی عَلِیّاً علیه السلام فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ وَ الَّذِی نَفْسُ أَبِی ذَرٍّ بِیَدِهِ مَا مِنْ أُمَّةٍ ائْتَمَّتْ أَوْ قَالَ اتَّبَعَتْ رَجُلًا وَ فِیهِمْ مَنْ هُوَ أَعْلَمُ بِاللَّهِ وَ دِینِهِ مِنْهُ إِلَّا ذَهَبَ أَمْرُهُمْ سَفَالًا (2).

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: سهل بن سعد گفت: ابوذر با گروهی از اصحاب پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله نشسته بود. من نیز از آن جمله بودم. علی بن ابی طالب علیه السّلام آمد. ابوذر چشم به آن جناب دوخت و بعد برگشت و رو به جمعیت کرد گفت: چه کسی می­تواند معرفی کند مردی را که محبت او گناهان محبانش را چنان می­زداید

ص: 112

که بادی شدید و سخت برگ را از درخت می­ریزاند؟ من از پیامبر اکرم شنیدم که درباره او چنین می­فرمود. پرسیدند: او کیست؟ فرمود: همین مردی که به جانب شما می آید؛ پسر عموی پیامبرتان. شنیدم که پیامبر می­فرمود: علی باب علم من و روشنگر تمام چیزهایی است که من از جانب پروردگار برای امت آورده ام پس از من. حب علی، ایمان و دشمنی با او، نفاق است. تماشای او با مهربانی و علاقه عبادت است. از پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله شنیدم که می­فرمود: مثل اهل بیت من در امتم، مانند کشتی نوح است؛ هر که سوار آن شد، نجات یافت و هر که فاصله گرفت، غرق شد. و مانند باب حطه در بنی اسرائیل است. سپس فرمود: یا ابوذر! هر که عمل برای آخرت خود کند، خداوند امور دنیا و آخرتش را کفایت خواهد کرد و هر که بین خود و خدا به نیکی پردازد، خداوند آنچه را که بین او و بندگان است برایش درست می­کند. و هر که باطنش را اصلاح نماید، خداوند ظاهر او را نیکو می­نماید. لقمان حکیم به فرزندش در حالی که او را پند می­داد گفت: پسرم! چه کسی جویای خدا شد و او را نیافت؟ و چه کسی به خدا پناه برد و خدا از او دفاع نکرد؟ و چه کس به خدا توکل کرد و خداوند کار او را کفایت ننمود؟ سپس علی علیه السّلام رد شد. ابوذر جمعیت را مخاطب قرار داد و گفت: قسم به آن کس که جان ابوذر در اختیار اوست، هیچ امتی نیست که پیشوا قرار داد (یا گفت) پیروی کرد از شخصی و حال این که در میان آنها داناتر از آن شخص به خدا و دین وجود دارد مگر این که کار آنها تباه شده است. - . کنز جامع الفوائد: 214 - 215 -

**[ترجمه]

«88»

کِتَابُ الْمَنَاقِبِ، لِابْنِ شَاذَانَ أُسْتَادِ الْکَرَاجُکِیِّ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَا عَلِیُّ (3) إِنَّ جَبْرَئِیلَ أَخْبَرَنِی فِیکَ بِأَمْرٍ قَرَّتْ بِهِ عَیْنِی وَ فَرِحَ بِهِ قَلْبِی قَالَ لِی یَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی قَالَ لِی أَقْرِئْ مُحَمَّداً مِنِّی السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُ أَنَّ عَلِیّاً إِمَامُ الْهُدَی وَ مِصْبَاحُ الدُّجَی وَ الْحُجَّةُ عَلَی أَهْلِ الدُّنْیَا فَإِنَّهُ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ وَ الْفَارُوقُ الْأَعْظَمُ وَ إِنِّی آلَیْتُ بِعِزَّتِی أَنْ لَا أُدْخِلَ النَّارَ أَحَداً تَوَلَّاهُ وَ سَلَّمَ لَهُ وَ لِلْأَوْصِیَاءِ مِنْ بَعْدِهِ وَ لَا أُدْخِلَ الْجَنَّةَ مَنْ تَرَکَ وَلَایَتَهُ وَ التَّسْلِیمَ لَهُ وَ لِلْأَوْصِیَاءِ مِنْ

ص: 113


1- فی المصدر: سمعت رسول اللّه یقول.
2- کنز الکراجکیّ: 214 و 215.
3- فی المصدر: لعلی بن أبی طالب.

بَعْدِهِ وَ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّی لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ وَ أَطْبَاقَهَا مِنْ أَعْدَائِهِ وَ لَأَمْلَأَنَّ الْجَنَّةَ مِنْ أَوْلِیَائِهِ وَ شِیعَتِهِ (1).

**[ترجمه]مناقب ابن شاذان استاد کراجکی: به اسناد خود از ابن عباس گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: یا علی! جبرئیل مرا خبر داد به امری درباره تو که موجب روشنی چشم و شادی قلبم شد. به من گفت: یا محمّد! خداوند به من فرمود که محمّد را از جانب من سلام برسان و به او اعلام کن که علی پیشوای هدایت و چراغ تاریکی و حجت بر اهل دنیا است. او صدیق اکبر و فاروق اعظم است. من به عزت خود سوگند خورده ام که داخل جهنم نکنم کسی که او را دوست داشته باشد و تسلیم او و اوصیای بعد از او باشد، و داخل بهشت نمی­کنم کسی را که ولایت او را رها نماید و تسلیم او و اوصیای پس از او نشود.

ص: 113

حقیقت کلام من این است که می­گویم؛ جهنم و طبقات آن را پر خواهم کرد از دشمنان او و بهشت را پر از دوستان و شیعیانش می­کنم. - . ایضاح دفائن النواصب: 20 -

**[ترجمه]

«89»

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: سَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام فَغَضِبَ فَقَالَ مَا بَالُ أَقْوَامٍ یَذْکُرُونَ مَنْ لَهُ مَنْزِلَةٌ عِنْدَ اللَّهِ کَمَنْزِلَتِی وَ مَقَامٌ کَمَقَامِی إِلَّا النُّبُوَّةَ (2) أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً فَقَدْ أَحَبَّنِی وَ مَنْ أَحَبَّنِی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ وَ مَنْ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ کَافَأَهُ بِالْجَنَّةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً اسْتَغْفَرَتْ لَهُ الْمَلَائِکَةُ وَ فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ یَدْخُلُ مِنْ أَیِّ بَابٍ شَاءَ بِغَیْرِ حِسَابٍ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً أَعْطَاهُ اللَّهُ کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ وَ حَاسَبَهُ حِسَابَ الْأَنْبِیَاءِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً لَا یَخْرُجُ مِنَ الدُّنْیَا حَتَّی یَشْرَبَ مِنَ الْکَوْثَرِ وَ یَأْکُلَ مِنْ شَجَرَةِ طُوبَی وَ یَرَی مَکَانَهُ مِنَ الْجَنَّةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً یُهَوِّنُ اللَّهُ عَلَیْهِ سَکَرَاتِ الْمَوْتِ وَ جَعَلَ قَبْرَهُ رَوْضَةً مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً أَعْطَاهُ اللَّهُ فِی الْجَنَّةِ بِکُلِّ عِرْقٍ فِی بَدَنِهِ حَوْرَاءَ وَ شَفَّعَهُ فِی ثَمَانِینَ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ لَهُ بِکُلِّ شَعْرَةٍ عَلَی بَدَنِهِ حَدِیقَةٌ (3) فِی الْجَنَّةِ أَلَا وَ مَنْ عَرَفَ عَلِیّاً وَ أَحَبَّهُ بَعَثَ اللَّهُ إِلَیْهِ مَلَکَ الْمَوْتِ کَمَا بَعَثَ اللَّهُ (4) إِلَی الْأَنْبِیَاءِ وَ دَفَعَ عَنْهُ أَهْوَالَ مُنْکَرٍ وَ نَکِیرٍ وَ نَوَّرَ قَبْرَهُ وَ فَسَحَهُ مَسِیرَةَ سَبْعِینَ عَاماً وَ بَیَّضَ وَجْهَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً أَظَلَّهُ اللَّهُ فِی ظِلِّ عَرْشِهِ مَعَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ آمَنَهُ مِنَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ وَ أَهْوَالِ یَوْمِ الصَّاخَّةِ (5) أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً تَقَبَّلَ اللَّهُ

ص: 114


1- إیضاح دفائن النواصب: 20.
2- فی المصدر: الا نبوتی.
3- فی المصدر: (مدینة) أقول: الحدیث کما تری مرویّ من طرق العامّة فلا تعجب مما فیه من الغرابة فان دأبهم خصوصا فی الفضائل معلوم.
4- فی المصدر: کما یبعث اللّه.
5- فی المصدر: یوم القیامة.

مِنْهُ حَسَنَاتِهِ وَ تَجَاوَزَ عَنْ سَیِّئَاتِهِ وَ کَانَ فِی الْجَنَّةِ رَفِیقَ حَمْزَةَ سَیِّدِ الشُّهَدَاءِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً أَثْبَتَ اللَّهُ الْحِکْمَةَ فِی قَلْبِهِ وَ أَجْرَی عَلَی لِسَانِهِ الصَّوَابَ وَ فَتَحَ اللَّهُ (1) لَهُ أَبْوَابَ الرَّحْمَةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً سُمِّیَ أَسِیرَ اللَّهِ فِی الْأَرْضِ وَ بَاهَی اللَّهُ بِهِ مَلَائِکَتَهُ (2) وَ حَمَلَةَ عَرْشِهِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً نَادَاهُ مَلَکٌ مِنْ تَحْتِ الْعَرْشِ أَنْ یَا عَبْدَ اللَّهِ اسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ فَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَکَ الذُّنُوبَ کُلَّهَا أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ وَجْهُهُ کَالْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً وَضَعَ اللَّهُ عَلَی رَأْسِهِ تَاجَ الْکَرَامَةِ وَ أَلْبَسَهُ حُلَّةَ الْعِزَّةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً مَرَّ عَلَی الصِّرَاطِ کَالْبَرْقِ الْخَاطِفِ وَ لَمْ یَرَ صُعُوبَةً أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ وَ بَرَاءَةً مِنَ النِّفَاقِ وَ جَوَازاً عَلَی الصِّرَاطِ وَ أَمَاناً مِنَ الْعَذَابِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً لَا یُنْشَرُ لَهُ دِیوَانٌ وَ لَا یُنْصَبُ لَهُ مِیزَانٌ وَ قِیلَ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ بِغَیْرِ حِسَابٍ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً أَمِنَ مِنَ الْحِسَابِ وَ الْمِیزَانِ وَ الصِّرَاطِ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ صَافَحَتْهُ الْمَلَائِکَةُ وَ زَارَتْهُ أَرْوَاحُ الْأَنْبِیَاءِ وَ قَضَی اللَّهُ لَهُ کُلَّ حَاجَةٍ کَانَتْ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی بُغْضِ آلِ مُحَمَّدٍ مَاتَ کَافِراً أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ مَاتَ عَلَی الْإِیمَانِ وَ کُنْتُ أَنَا کَفِیلَهُ بِالْجَنَّةِ (3).

**[ترجمه]به اسناد قبلی از پسر عمر نقل می­کند که گفت: ما از پیامبر اکرم راجع به علی بن ابی طالب علیه السّلام سؤال کردیم. آن جناب خشمگین شد و فرمود: چه شده گروهی را که صحبت از کسی می­کنند که برای او منزلتی است نزد خدا مانند منزلت من و مقامی مانند مقام من، به جز نبوتم؟ آگاه باشید که هر کسی علی را دوست داشته باشد، مرا دوست داشته و هر که مرا دوست داشته باشد، خدا از او خشنود است و هر که خدا از او خشنود باشد، او را پاداش بهشت می­دهد. آگاه باشید که هر کس علی را دوست داشته باشد، ملائکه برای او استغفار می­کنند و درب های بهشت برای او باز می شود که از هر درب که خواست وارد شود، بدون حساب. آگاه باشید که هر کس علی را دوست داشته باشد، خداوند نامه عملش را به دست راستش می­دهد و حساب او را مانند انبیاء می­کشد. بدانید هر کسی که علی را دوست داشته باشد، از دنیا خارج نمی­شود مگر این که از کوثر می آشامد و از درخت طوبی میل می­کند و مقام خود را در بهشت می بیند. بدانید که هر کس علی را دوست داشته باشد، خداوند سکرات مرگ را بر او آسان می­کند و قبرش را باغی از باغ­های بهشت قرار می­دهد. بدانید که هر کسی علی را دوست داشته باشد، خداوند به او در بهشت در مقابل هر رگی که در بدن دارد، حوریه ای عنایت خواهد کرد و او را درباره هشتاد نفر از خانواده اش شفیع قرار می­دهد و به مقدار موی های بدنش به او باغ در بهشت می­دهد. بدانید که هر کس علی را بشناسد و او را دوست بدارد، خداوند ملک الموت را پیش او می فرستد، همان طوری که به سوی انبیاء می­فرستد و وحشت نکیر و منکر را از او برطرف می­نماید و قبرش را نورانی می­گرداند و آن را به اندازه مسیر هفتاد سال وسعت می­دهد و صورتش را در قیامت سفید می­کند. بدانید که هر کسی علی را دوست داشته باشد، خدا او را در سایه عرش خود با صدیقین و شهدا و صالحین قرار می­دهد و او را از وحشت بزرگ­تر و وحشت­های روز قیامت در امان می­دارد. بدانید که هر کس علی را دوست داشته باشد، خداوند حسنات او را قبول می­کند ص: 114

و از گناهانش می­گذرد و در بهشت، رفیق حمزه سید الشهداء خواهد بود. بدانید که هر کس علی را دوست داشته باشد، خداوند حکمت را در دلش قرار می­دهد و بر زبان او واقعیت را جاری می­کند و درهای رحمت را به رویش می­گشاید. بدانید که هر کس علی را دوست بدارد، در زمین مطیع خدا نامیده می شود و خدا بر ملائکه و حاملین عرش به واسطه او مباهات می­کند. بدانید که هر کسی علی را دوست داشته باشد، فرشته ای از زیر عرش او را صدا می­زند: ای بنده خدا! کار خود را از سر بگیر. خداوند تمام گناهانت را آمرزیده! بدانید که هر کسی علی را دوست داشته باشد، روز قیامت خواهد آمد، در حالی که صورتش چون ماه تمام می­درخشد. بدانید که هر کسی علی را دوست داشته باشد، خداوند بر سر او تاج کرامت و بر پیکرش لباس عزت می پوشاند. آگاه باشید که هر کسی علی را دوست داشته باشد، مانند برق جهنده از صراط رد می شود و هیچ مشکلی را نخواهد دید. بدانید که هر کسی علی را دوست داشته باشد، برای او برات آزادی از جهنم و آزادی از نفاق و عبور از صراط و امان از عذاب می­نویسند. بدانید که هر کسی علی را دوست داشته باشد، نامه عملش باز نمی­شود و برایش ترازوی حساب نمی­گذارند و به او گفته می شود داخل بهشت بشو بدون حساب. بدانید که هر کسی علی را دوست داشته باشد، از حساب و میزان و صراط در امان است. بدانید که هر کسی با محبت آل محمّد صلّی اللَّه علیه و آله بمیرد، ملائکه به او دست می­دهند و ارواح انبیاء به دیدار او می آیند و هر حاجتی که در نزد خدا داشته باشد، خداوند برایش برآورده می­کند. بدانید که هر کس با دشمنی آل محمّد بمیرد، کافر از دنیا می­رود. بدانید که هر کسی با دوستی آل محمّد بمیرد، بر ایمان مرده و من کفیل او خواهم بود به بهشت. - . ایضاح دفائن النواصب: 24 - 26 -

**[ترجمه]

«90»

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ صَافَحَ عَلِیّاً فَکَأَنَّمَا صَافَحَنِی وَ مَنْ صَافَحَنِی فَکَأَنَّمَا صَافَحَ أَرْکَانَ الْعَرْشِ وَ مَنْ عَانَقَهُ فَکَأَنَّمَا عَانَقَنِی وَ مَنْ عَانَقَنِی فَکَأَنَّمَا عَانَقَ الْأَنْبِیَاءَ کُلَّهُمْ وَ مَنْ صَافَحَ مُحِبّاً لِعَلِیٍّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ الذُّنُوبَ وَ أُدْخِلَ (4) الْجَنَّةَ بِغَیْرِ حِسَابٍ (5).

ص: 115


1- فی المصدر: فتح اللّه علیه.
2- فی المصدر: ملائکته المقربین.
3- إیضاح دفائن النواصب: 24- 26.
4- فی المصدر: و ادخله.
5- إیضاح دفائن النواصب: 27.

**[ترجمه]با همان اسناد از ابن عباس نقل می­کند که پیامبر اکرم فرمود: هر که با علی مصافحه کند و دست دهد، مثل این است که با من مصافحه نموده و هر که با من مصافحه کند، مثل این است که با ارکان عرش مصافحه نموده و هر که با او معانقه کند، مثل این است که با من معانقه کرده و هر که با من معانقه کند، مثل این است که با تمام انبیاء معانقه کرده. هر که با علی دست دهد، با علاقه و محبت خداوند گناهانش را می آمرزد و بدون حساب وارد بهشت می شود. - . ایضاح دفائن النواصب: 27 -

ص: 115

**[ترجمه]

«91»

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الصَّلْتِ الْهَرَوِیِّ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا علیه السلام یُحَدِّثُ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ سَمِعْتُ اللَّهَ جَلَّ جَلَالُهُ یَقُولُ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ حُجَّتِی عَلَی خَلْقِی وَ نُورِی فِی بِلَادِی وَ أَمِینِی عَلَی عِلْمِی لَا أُدْخِلُ النَّارَ مَنْ عَرَفَهُ وَ إِنْ عَصَانِی وَ لَا أُدْخِلُ الْجَنَّةَ مَنْ أَنْکَرَهُ وَ إِنْ أَطَاعَنِی (1).

**[ترجمه]با همان سند از ابا صلت هروی نقل می­کند که گفت: از حضرت رضا شنیدم که از آباء گرام خود، از امیرالمؤمنین صلوات اللَّه علیهم، از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله نقل می­کرد که می­فرمود: از خداوند تبارک و تعالی شنیدم که می فرمود: علی بن ابی طالب حجت من بر مردم و نور من در بلادم و امین من بر علم من است. داخل آتش نمی­کنم کسی که او را بشناسد، گرچه معصیت مرا کرده باشد و داخل بهشت نمی­کنم کسی را که منکر او باشد، گرچه اطاعت مرا کرده باشد. - . ایضاح دفائن النواصب: 32 -

**[ترجمه]

«92»

وَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ أَرَادَ التَّوَکُّلَ عَلَی اللَّهِ فَلْیُحِبَّ أَهْلَ بَیْتِی وَ مَنْ أَرَادَ أَنْ یَنْجُوَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ فَلْیُحِبَّ أَهْلَ بَیْتِی وَ مَنْ أَرَادَ الْحِکْمَةَ فَلْیُحِبَّ أَهْلَ بَیْتِی وَ مَنْ أَرَادَ دُخُولَ الْجَنَّةِ بِغَیْرِ حِسَابٍ فَلْیُحِبَّ أَهْلَ بَیْتِی فَوَ اللَّهِ مَا أَحَبَّهُمْ أَحَدٌ إِلَّا رَبِحَ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ (2).

**[ترجمه]ابن عمر گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر کسی می خواهد توکل بر خدا کند، باید اهل بیت مرا دوست داشته باشد؛ و هر که بخواهد از عذاب قبر نجات یابد، باید اهل بیت مرا دوست داشته باشد؛ و هر که جویای حکمت باشد، اهل بیتم را دوست بدارد؛ و هر که مایل است بدون حساب داخل بهشت شود، اهل بیت مرا دوست داشته باشد. به خدا قسم دوست ندارد آنها را کسی، مگر این که سود برده در دنیا و آخرت. - . ایضاح دفائن النواصب: 35 -

**[ترجمه]

«93»

وَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ یَقْعُدُ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ عَلَی الْفِرْدَوْسِ وَ هُوَ جَبَلٌ قَدْ عَلَا عَلَی الْجَنَّةِ وَ فَوْقَهُ عَرْشُ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ مِنْ سَفْحِهِ (3) تَنْفَجِرُ أَنْهَارُ الْجَنَّةِ وَ تَتَفَرَّقُ فِی الْجِنَانِ وَ هُوَ جَالِسٌ عَلَی کُرْسِیٍّ مِنْ نُورٍ تَجْرِی بَیْنَ یَدَیْهِ التَّسْنِیمُ لَا یَجُوزُ أَحَدٌ عَلَی الصِّرَاطِ إِلَّا وَ مَعَهُ بَرَاءَةٌ بِوَلَایَتِهِ وَ وَلَایَةِ أَهْلِ بَیْتِهِ یُشْرِفُ عَلَی الْجَنَّةِ فَیُدْخِلُ مُحِبِّیهِ الْجَنَّةَ وَ مُبْغِضِیهِ النَّارَ (4).

**[ترجمه]ابن مسعود گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: وقتی روز قیامت شود، علی بن ابی طالب بر فردوس می نشیند که کوهی مشرف بر بهشت است و بالای آن عرش خدای جهانیان است. از پایین آن کوه نهرهای بهشت خارج می شود و در اطراف بهشت جاری می گردد. او روی تختی از نور نشسته و از جلوی آن جناب نهر تسنیم جاری است. احدی از صراط عبور نمی­کند، مگر این که با او نوشته ای از ولایت علی و اهل بیتش باشد مشرف به بهشت می شود، محبین خود را داخل بهشت و دشمنان خود را داخل جهنم می نماید. - . ایضاح دفائن النواصب: 35 -

**[ترجمه]

«94»

وَ عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَا سَلْمَانُ مَنْ أَحَبَّ فَاطِمَةَ ابْنَتِی فَهُوَ فِی الْجَنَّةِ مَعِی وَ مَنْ أَبْغَضَهَا فَهُوَ فِی النَّارِ یَا سَلْمَانُ حُبُّ فَاطِمَةَ یَنْفَعُ فِی مِائَةِ مَوْطِنٍ أَیْسَرُ تِلْکَ الْمَوَاطِنِ الْمَوْتُ وَ الْقَبْرُ وَ الْمِیزَانُ وَ الْمَحْشَرُ وَ الصِّرَاطُ وَ الْمُحَاسَبَةُ فَمَنْ رَضِیَتْ عَنْهُ ابْنَتِی فَاطِمَةُ رَضِیتُ عَنْهُ وَ مَنْ رَضِیتُ عَنْهُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ وَ مَنْ غَضِبَتْ عَلَیْهِ فَاطِمَةُ غَضِبْتُ عَلَیْهِ وَ مَنْ غَضِبْتُ عَلَیْهِ غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِ یَا سَلْمَانُ وَیْلٌ لِمَنْ یَظْلِمُهَا وَ یَظْلِمُ

ص: 116


1- إیضاح دفائن النواصب: 32.
2- إیضاح دفائن النواصب: 35.
3- صفح الجبل: أصله و أسفله.
4- إیضاح دفائن النواصب: 35 فیه: الا و من معه.

ذُرِّیَّتَهَا وَ شِیعَتَهَا (1).

**[ترجمه]سلمان فارسی گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: ای سلمان! هر که فاطمه را دوست بدارد، او در بهشت با من خواهد بود و هر که دشمن بدارد در جهنم. سلمان! دوستی فاطمه در صد جایگاه سود می­بخشد که ساده ترین این جایگاه ها، مرگ و قبر و میزان و محشر و صراط و محاسبه است. هر که دخترم فاطمه از او راضی باشد، من از او راضی ام و هر که من از او راضی باشم، خدا از او راضی است و هر که فاطمه بر او خشم بگیرد، من بر او خشم می­گیرم و هر کس را که من بر او خشم بگیرم، خدا بر او خشمگین است. سلمان! وای بر کسی که او را ستم نماید و ستم بر ذریه و شیعیانش کند!

ص: 116

- . ایضاح دفائن النواصب: 39 در این کتاب این گونه آمده است: «وای بر کسی که او را ستم نماید و به شوهرش امیرالمؤمنین علی علیه السّلام ظلم کند. وای بر کسی که بر ذریه و شیعیانش ستم کند». -

**[ترجمه]

«95»

وَ عَنْ سَمُرَةَ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله کُلَّمَا أَصْبَحَ أَقْبَلَ عَلَی أَصْحَابِهِ بِوَجْهِهِ فَقَالَ هَلْ رَأَی أَحَدٌ مِنْکُمْ رُؤْیَا وَ إِنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله أَصْبَحَ ذَاتَ یَوْمٍ فَقَالَ رَأَیْتُ فِی الْمَنَامِ عَمِّی حَمْزَةَ وَ ابْنَ عَمِّی جَعْفَراً جَالِسَیْنِ وَ بَیْنَ یَدَیْهِمَا طَبَقُ تِینٍ (2) وَ هُمَا یَأْکُلَانِ مِنْهُ فَمَا لَبِثَا أَنْ تَحَوَّلَ رُطَباً فَأَکَلَا مِنْهُ فَقُلْتُ لَهُمَا فَمَا وَجَدْتُمَا (3) أَفْضَلَ الْأَعْمَالِ فِی الْآخِرَةِ قَالا الصَّلَاةَ وَ حُبَّ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ إِخْفَاءَ الصَّدَقَةِ (4).

**[ترجمه]سمره گفت: پیامبر اکرم هر روز صبح رو به اصحاب خود می کرد و می فرمود: گویا کسی از شما خوابی دیده؟ یک روز پیامبر اکرم فرمود: در خواب عمویم حمزه و پسر عمویم جعفر را دیدم که نشسته اند و جلوی آنها ظرفی از انجیر است و مشغول خوردن هستند. انجیر تبدیل به خرما شد و از آن نیز خوردند. به آن دو گفتم: کدام عمل را در آخرت بهترین اعمال یافتید؟ گفتند: نماز و دوست داشتن علی بن ابی طالب و پنهان صدقه دادن. - . ایضاح دفائن النواصب: 43 - 44 -

**[ترجمه]

«96»

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ بِلَالِ بْنِ حَمَامَةَ قَالَ: طَلَعَ (5) عَلَیْنَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله ذَاتَ یَوْمٍ وَ وَجْهُهُ مُشْرِقٌ کَدَارَةِ الْقَمَرِ فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَوْفٍ (6) وَ قَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا النُّورُ فَقَالَ بِشَارَةٌ أَتَتْنِی مِنْ رَبِّی فِی أَخِی وَ ابْنِ عَمِّی وَ ابْنَتِی وَ أَنَّ اللَّهَ زَوَّجَ عَلِیّاً بِفَاطِمَةَ وَ أَمَرَ رِضْوَانَ خَازِنَ الْجِنَانِ فَهَزَّ شَجَرَةَ طُوبَی فَحَمَلَتْ رِقَاعاً یَعْنِی صِکَاکاً بِعَدَدِ مُحِبِّی أَهْلِ بَیْتِی وَ أَنْشَأَ مِنْ تَحْتِهَا مَلَائِکَةً مِنْ نُورٍ وَ دَفَعَ إِلَی کُلِّ مَلَکٍ صَکّاً فَإِذَا اسْتَوَتِ الْقِیَامَةُ بِأَهْلِهَا نَادَتِ الْمَلَائِکَةُ فِی الْخَلَائِقِ (7) فَلَا تَلْقَی مُحِبّاً لَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ إِلَّا دَفَعْتَ إِلَیْهِ صَکّاً فِیهِ فَکَاکُهُ مِنَ النَّارِ بِأَخِی وَ ابْنِ عَمِّی وَ ابْنَتِی فَکَاکُ رِجَالٍ وَ نِسَاءٍ مِنْ أُمَّتِی مِنَ النَّارِ (8).

**[ترجمه]با همان سند از بلال بن حمامه نقل می کند که گفت: روزی پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله با چهره ای درخشان همچون ماه تابان پیش ما آمد. عبداللَّه بن عوف از جای حرکت کرد و گفت: یا رسول اللَّه! این چه نوری است؟ فرمود: بشارتی است که از جانب خدا در مورد برادر و پسر عمو و دخترم آمده. خداوند فاطمه را به ازدواج علی در آورده و دستور داد به رضوان نگهبان بهشت که درخت طوبی را تکان دهد و نامه هایی بارور گردید به تعداد دوستان اهل بیتم، و از زیر درخت طوبی ملائکه ای از نور به وجود آورد و در اختیار هر ملکی یکی از نوشته ها قرار داد. وقتی قیامت برپا می شود، ملائکه در میان خلایق فریاد می­زنند و به هر یک از دوستان ما اهل بیت می­رسند، یکی از آن نامه ها را که آزادی از جهنم است، به او می دهند و به وسیله برادر و پسر عمویم و دخترم، گروهی از مردان و زنان امتم از آتش جهنم آزاد می­شوند. - . ایضاح دفائن النواصب: 47 -

**[ترجمه]

«97»

وَ عَنْ أَیُّوبَ السِّجِسْتَانِیِّ قَالَ: کُنْتُ أَطُوفُ فَاسْتَقْبَلَنِی فِی الطَّوَافِ أَنَسُ

ص: 117


1- إیضاح دفائن النواصب: 39 فیه: ویل لمن یظلمها و یظلم بعلها أمیر المؤمنین علیا ویل لمن یظلم ذریتها و شیعتها.
2- فی المصدر: و بین أیدیهما طبق من تین.
3- فی المصدر: فقلت: ما وجدتما الساعة أفضل الاعمال.
4- إیضاح دفائن النواصب: 43 و 44.
5- فی نسخة: أقبل علینا.
6- فی المصدر: عبد الرحمن بن عوف.
7- فی المصدر: فی الخلائق فی القیامة.
8- إیضاح دفائن النواصب: 47.

بْنُ مَالِکٍ فَقَالَ لِی أَ لَا أُبَشِّرُکَ تَفْرَحُ (1) بِهِ فَقُلْتُ بَلَی فَقَالَ کُنْتُ وَاقِفاً بَیْنَ یَدَیِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فِی مَسْجِدِ الْمَدِینَةِ وَ هُوَ قَاعِدٌ فِی الرَّوْضَةِ فَقَالَ لِی أَسْرِعْ وَ أْتِنِی بِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ فَذَهَبْتُ فَإِذَا عَلِیٌّ (2) وَ فَاطِمَةُ علیهما السلام فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله یَدْعُوکَ فَجَاءَ عَلِیٌّ علیه السلام فَقَالَ یَا عَلِیُّ سَلِّمْ عَلَی جَبْرَئِیلَ فَقَالَ عَلِیٌّ علیه السلام السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا جَبْرَئِیلُ فَرَدَّ عَلَیْهِ جَبْرَئِیلُ السَّلَامَ فَقَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله جَبْرَئِیلُ یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ یَقْرَأُ عَلَیْکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ طُوبَی لَکَ وَ لِشِیعَتِکَ وَ مُحِبِّیکَ وَ الْوَیْلُ ثُمَّ الْوَیْلُ لِمُبْغِضِیکَ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ نَادَی مُنَادٍ مِنْ بُطْنَانِ الْعَرْشِ أَیْنَ مُحَمَّدٌ وَ عَلِیٌّ فَیُزَخُّ (3) بِکُمَا إِلَی السَّمَاءِ حَتَّی تُوقَفَا (4) بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ فَیَقُولُ لِنَبِیِّهِ علیه السلام أَوْرِدْ عَلِیّاً الْحَوْضَ وَ هَذَا کَأْسٌ أَعْطِهِ حَتَّی یَسْقِیَ مُحِبِّیهِ وَ شِیعَتَهُ وَ لَا یَسْقِی أَحَداً مِنْ مُبْغِضِیهِ وَ یَأْمُرُ لِمُحِبِّیهِ أَنْ یُحَاسَبُوا حِسَاباً یَسِیراً وَ یُؤْمَرُ بِهِمْ إِلَی الْجَنَّةِ (5).

**[ترجمه]ایوب سجستانی گفت: من مشغول طواف بودم که انس

ص: 117

بن مالک با من رو به رو شد و گفت: تو را مژده ای ندهم که خوشحال شوی؟ گفتم چرا. گفت در مسجد مدینه خدمت پیامبر اکرم بودم. او در صحن مسجد نشسته بود به من فرمود: برو و علی بن ابی طالب را بیاور. رفتم علی و فاطمه علیهما السّلام را دیدم. به او گفتم که پیامبر اکرم شما را صدا می­زند. علی علیه السّلام آمد و پیامبر فرمود: یا علی! به جبرئیل سلام کن. علی علیه السّلام گفت: السلام علیک یا جبرئیل! جبرئیل جواب سلامش را داد. پیامبر اکرم فرمود: جبرئیل می­گوید که خداوند به تو سلام می­رساند و می­گوید: خوشا به حال تو و شیعیان و محبینت؛ وای وای بر دشمنانت! وقتی روز قیامت شد یک منادی از دل عرش فریاد می­زند: کجا هستند محمّد و علی؟ شما را به آسمان می­برند تا در پیشگاه پروردگار می­ایستید. به پیامبر می فرماید علی را ببر بر لب حوض و این جامی است به او بده تا دوستان و شیعیان خود را سیراب کند. مبادا به دشمنان خود بدهد و امر می­کند از دوستان علی حساب ساده و آسانی بکشند و آنها را روانه بهشت می­کند. - . ایضاح دفائن النواصب: 47 - 48 -

**[ترجمه]

«98»

وَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ (6) قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی خَلَقَ مِنْ نُورِ وَجْهِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام سَبْعِینَ أَلْفَ أَلْفِ مَلَکٍ یُسَبِّحُونَهُ وَ یُقَدِّسُونَهُ (7) وَ یَکْتُبُونَ ذَلِکَ لِمُحِبِّیهِ وَ مُحِبِّی وُلْدِهِ (8).

**[ترجمه]عمر بن خطاب گفت: از پیامبر اکرم شنیدم که می­فرمود: خداوند تبارک و تعالی از نور صورت علی بن ابی طالب هفتاد میلیون ملک آفریده که خدا را تسبیح و تقدیس می­کنند و ثوابش را برای دوستان او و دوستان فرزندانش می نویسند. - . ایضاح دفائن النواصب: 48 -

**[ترجمه]

«99»

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام (9) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله

ص: 118


1- فی المصدر: أ لا ابشرک بشی ء تفرح به؟.
2- فی المصدر: فاذا بعلی و فاطمة.
3- أی فیسار بکما. و فی المصدر: فیعرجان.
4- فی المصدر: حتی توقفا.
5- إیضاح دفائن النواصب: 47 و 48.
6- فی المصدر: عمر بن الخطّاب قال: سمعت أبا بکر بن أبی قحافة.
7- فی المصدر: یسبحون و یقدسون.
8- إیضاح دفائن النواصب: 48.
9- فی المصدر، عن أبیه عن آبائه علیهم السلام.

حَدَّثَنِی جَبْرَئِیلُ عَنْ رَبِّ الْعِزَّةِ جَلَّ جَلَالُهُ أَنَّهُ قَالَ مَنْ عَلِمَ (1) أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدِی وَ رَسُولِی وَ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالبٍ خَلِیفَتِی وَ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ حُجَجِی أَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِی وَ نَجَّیْتُهُ مِنَ النَّارِ بِعَفْوِی وَ أَبَحْتُ لَهُ جِوَارِی وَ أَوْجَبْتُ لَهُ کَرَامَتِی وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْهِ نِعْمَتِی وَ جَعَلْتُهُ مِنْ خَاصَّتِی وَ خَالِصَتِی إِنْ نَادَانِی لَبَّیْتُهُ وَ إِنْ دَعَانِی أَجَبْتُهُ وَ إِنْ سَأَلَنِی أَعْطَیْتُهُ وَ إِنْ سَکَتَ ابْتَدَأْتُهُ وَ إِنْ أَسَاءَ رَحِمْتُهُ وَ إِنْ فَرَّ مِنِّی دَعَوْتُهُ وَ إِنْ رَجَعَ إِلَیَّ قَبِلْتُهُ وَ إِنْ قَرَعَ بَابِی فَتَحْتُهُ وَ مَنْ لَمْ یَشْهَدْ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی أَوْ شَهِدَ بِذَلِکَ وَ لَمْ یَشْهَدْ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدِی وَ رَسُولِی أَوْ شَهِدَ بِذَلِکَ وَ لَمْ یَشْهَدْ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ خَلِیفَتِی أَوْ شَهِدَ بِذَلِکَ وَ لَمْ یَشْهَدْ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ حُجَجِی فَقَدْ جَحَدَ نِعْمَتِی وَ صَغَّرَ عَظَمَتِی وَ کَفَرَ بِآیَاتِی وَ کُتُبِی وَ رُسُلِی إِنْ قَصَدَنِی حَجَبْتُهُ وَ إِنْ سَأَلَنِی حَرَمْتُهُ وَ إِنْ نَادَانِی لَمْ أَسْمَعْ نِدَاءَهُ وَ إِنْ دَعَانِی لَمْ أَسْتَجِبْ (2) دُعَاءَهُ وَ إِنْ رَجَانِی خَیَّبْتُهُ وَ ذَلِکَ جَزَاؤُهُ مِنِّی (3) وَ ما أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِیدِ فَقَامَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیُّ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنِ الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ قَالَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ سَیِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ ثُمَّ سَیِّدُ الْعَابِدِینَ فِی زَمَانِهِ (4) عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ثُمَّ الْبَاقِرُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ وَ سَتُدْرِکُهُ یَا جَابِرُ فَإِذَا أَدْرَکْتَهُ فَأَقْرِئْهُ مِنِّی السَّلَامَ ثُمَّ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ثُمَّ الْکَاظِمُ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ ثُمَّ الرِّضَا عَلِیُّ بْنُ مُوسَی ثُمَّ التَّقِیُّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ ثُمَّ النَّقِیُّ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ ثُمَّ الزَّکِیُّ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ ثُمَّ ابْنُهُ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ مَهْدِیُّ أُمَّتِی الَّذِی یَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً هَؤُلَاءِ یَا جَابِرُ خُلَفَائِی وَ أَوْصِیَائِی وَ أَوْلَادِی وَ عِتْرَتِی مَنْ أَطَاعَهُمْ فَقَدْ أَطَاعَنِی

ص: 119


1- فی المصدر: من أقر.
2- فی المصدر: لم اسمع.
3- و ذلک جزاء منی.
4- المصدر خال عن کلمة: فی زمانه.

وَ مَنْ عَصَاهُمْ فَقَدْ عَصَانِی وَ مَنْ أَنْکَرَهُمْ أَوْ أَنْکَرَ وَاحِداً مِنْهُمْ فَقَدْ أَنْکَرَنِی وَ بِهِمْ یُمْسِکُ اللَّهُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ وَ بِهِمْ یَحْفَظُ اللَّهُ الْأَرْضَ أَنْ تَمِیدَ بِأَهْلِهَا (1).

**[ترجمه]با همان اسناد از حضرت صادق علیه السّلام، از آباء گرامش نقل می کند که فرمود: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود:

ص: 118

جبرئیل مرا از جانب پروردگار عزیز خبر داد که فرمود: هر کس بداند خدایی جز من نیست و محمّد بنده و پیامبر من و علی بن ابی طالب خلیفه من و ائمه از فرزندان او حجت های منند؛ او را به رحمت خود داخل بهشت می­کنم و با عفوم از آتش نجات می­دهم، همسایگی خود را به او می­بخشم و مستوجب لطف خویش می­گردانم، نعمتم را بر او تکمیل می­کنم و او را از برجسته ها و شخصیت­های مخصوص خود می گردانم. اگر مرا بخواند جوابش را می­دهم و اگر درخواستی بکند، به او عنایت می نمایم. اگر ساکت باشد، پیش از سؤال به او می دهم و اگر خطا کند، می بخشم و اگر از من فرار نماید، صدایش می­زنم. اگر برگردد، او را می پذیرم. اگر درب خانه مرا بکوبد، برایش می گشایم. و هر که گواهی به یکتایی من ندهد یا گواهی بدهد و گواهی به بندگی و رسالت پیامبرم ندهد یا این را قبول داشته باشد، اما گواهی به خلافت علی بن ابی طالب ندهد یا این گواهی را بدهد و گواهی به این که ائمه از فرزندان او حجت منند ندهد، نعمت مرا منکر و عظمت مرا تحقیر و به آیات و کتاب ها و پیامبران من کافر شده. اگر به جانب من آید راهش نمی دهم؛ اگر تقاضا کند، تقاضایش را بر نمی آورم؛ اگر مرا بخواند، به حرفش گوش نمی دهم؛ اگر دعا کند، دعایش را مستجاب نمی­کنم؛ اگر به من امیدی داشته باشد، ناامیدش می­کنم. این است کیفر او از جانب من؛ من هرگز به بندگان ستم روا نمی دارم. جابر بن عبداللَّه انصاری از جای حرکت کرد و گفت: یا رسول اللَّه! ائمه از فرزندان علی بن ابی طالب کیانند؟ فرمود: حسن و حسین سرور جوانان اهل بهشت، بعد از او سرور عبادت کنندگان در زمان خود علی بن حسین، سپس باقر، محمّد بن علی که در آینده او را خواهی دید و اگر او را دیدی، سلام مرا به او برسان. پس از او صادق: جعفر بن محمّد. آن گاه کاظم: موسی بن جعفر. بعد رضا: علی بن موسی. سپس تقی: محمّد بن علی بعد نقی: علی بن محمّد بعد زکی: حسن بن علی. سپس پسری قائم به حق مهدی امت من که زمین را پر از قسط و عدل می­کند، همان طوری که پر از ظلم و جور شده باشد. جابر! این ها خلفا و اوصیا و اولاد و عترت من هستند. هر که از آنها اطاعت کند، مرا اطاعت کرده

ص: 119

و هر که با آنها مخالفت کند، معصیت مرا نموده و هر کس ایشان را انکار کند یا منکر یک نفر از آنها باشد، منکر من است. به واسطه آنها خدا آسمان را که بر زمین نگه می­دارد تا نیفتد مگر با اجازه خودش و به وسیله آنها خداوند نگه می­دارد که زمین اهلش را نلرزاند. - . ایضاح دفائن النواصب: 53 - 55 -

**[ترجمه]

«100»

وَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً قَبِلَ اللَّهُ تَعَالَی مِنْهُ صَلَاتَهُ وَ صِیَامَهُ وَ قِیَامَهُ وَ اسْتَجَابَ دُعَاءَهُ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً أَعْطَاهُ اللَّهُ بِکُلِّ عِرْقٍ فِی بَدَنِهِ مَدِینَةً فِی الْجَنَّةِ (2) أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ آلَ مُحَمَّدٍ أَمِنَ مِنَ (3) الْحِسَابِ وَ الْمِیزَانِ وَ الصِّرَاطِ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ فَأَنَا کَفِیلُهُ بِالْجَنَّةِ مَعَ الْأَنْبِیَاءِ أَلَا وَ مَنْ أَبْغَضَ آلَ مُحَمَّدٍ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَکْتُوباً بَیْنَ عَیْنَیْهِ آیِسٌ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ (4).

**[ترجمه]ابن عمر گفت: پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که علی را دوست بدارد، خداوند نماز و روزه و قیام و دعایش را می پذیرد. هر کس علی را دوست بدارد، خداوند به تعداد هر رگی که در بدن دارد، شهری در بهشت به او می دهد. بدانید که هر کس دوست بدارد آل محمّد را، از حساب و میزان و صراط در امان است و هر که با حب آل محمّد بمیرد، من ضامن بهشت برای او هستم با انبیاء. بدانید که هر کس دشمن بدارد آل محمّد را، روز قیامت می آید در حالی که در پیشانی اش نوشته است: «مایوس از رحمت خدا است.» - . ایضاح دفائن النواصب: 56 -

**[ترجمه]

«101»

وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ التَّقِیِّ عَنْ آبَائِهِ عَنِ الْبَاقِرِ علیهم السلام عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهَا وَ عَمِّهَا الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهم السلام عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ رَأَیْتُ فِیهَا شَجَرَةً تَحْمِلُ الْحُلِیَّ وَ الْحُلَلَ أَسْفَلُهَا خَیْلٌ بُلْقٌ وَ أَوْسَطُهَا الْحُورُ الْعِینُ وَ فِی أَعْلَاهَا الرِّضْوَانُ قُلْتُ (5) لِجَبْرَئِیلَ لِمَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةُ قَالَ هَذِهِ لِابْنِ عَمِّکَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام إِذَا أَمَرَ اللَّهُ الْخَلِیقَةَ أَنْ تَدْخُلَ الْجَنَّةَ (6) یُؤْتَی بِشِیعَةِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهما السلام حَتَّی یَنْتَهِیَ بِهِمْ إِلَی هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَیُلْبَسُونَ الْحُلِیَّ وَ الْحُلَلَ وَ یُرْکَبُونَ خَیْلَ الْبُلْقِ وَ یُنَادِی مُنَادٍ هَؤُلَاءِ شِیعَةُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ صَبَرُوا فِی الدُّنْیَا عَلَی الْأَذَی فَحُبُوا الْیَوْمَ (7).

ص: 120


1- إیضاح دفائن النواصب: 53- 55.
2- قد عرفت سابقا أن الحدیث من مرویات العامّة فلا تغفل.
3- فی المصدر: فقد أمن.
4- إیضاح دفائن النواصب: 56.
5- فی المصدر: فقلت.
6- فی المصدر: لدخول الجنة.
7- إیضاح دفائن النواصب: 56 و 57 فیه: فجوزوا الیوم.

**[ترجمه]حضرت جواد از آباء گرام خود، از حضرت باقر از فاطمه دختر حسین علیه السّلام، از پدرش و عمویش حسن بن علی، از امیرالمؤمنین صلوات اللَّه علیهم نقل کرد که پیامبر فرمود: وقتی مرا داخل بهشت کردند، دیدم درختی زیور و زینت هایی دارد و پایین درخت، مرکب های سفید و سیاهند و در وسط آن حورالعین هستند و در بالای درخت، رضوان است. به جبرئیل گفتم: این درخت از کیست؟ گفت: متعلق به پسر عمویت امیرالمؤمنین است. وقتی خداوند دستور دهد تا مردم داخل بهشت شوند، شیعیان علی بن ابی طالب را می آورند تا به این درخت می­رسند. آن گاه لباس­های زینتی و حله های بهشتی را می­پوشند و سوار بر مرکب­های سیاه و سفید بهشتی می­گردند و منادی فریاد می­زند: این­ها شیعیان علی بن ابی طالب هستند که در دنیا بر آزار و اذیت صبر کردند و امروز به آنها این کرامت بخشیده شده! - . ایضاح دفائن النواصب: 56 - 57 -

ص: 120

**[ترجمه]

«102»

وَ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ (1) عَنِ الْحُسَیْنِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا أُسْرِیَ بِی إِلَی السَّمَاءِ لَقِیَنِی أَبِی نُوحٌ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ مَنْ خَلَّفْتَ عَلَی أُمَّتِکَ فَقُلْتُ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ فَقَالَ نِعْمَ الْخَلِیفَةُ خَلَّفْتَ ثُمَّ لَقِیَنِی أَخِی مُوسَی فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ مَنْ خَلَّفْتَ عَلَی أُمَّتِکَ فَقُلْتُ عَلِیّاً فَقَالَ نِعْمَ الْخَلِیفَةُ خَلَّفْتَ ثُمَّ لَقِیَنِی أَخِی عِیسَی فَقَالَ لِی مَنْ خَلَّفْتَ عَلَی أُمَّتِکَ فَقُلْتُ عَلِیّاً فَقَالَ نِعْمَ الْخَلِیفَةُ خَلَّفْتَ قَالَ فَقُلْتُ لِجَبْرَئِیلَ یَا جَبْرَئِیلُ مَا لِی لَا أَرَی إِبْرَاهِیمَ قَالَ فَعَدَلَ بِی إِلَی حَظِیرَةٍ فَإِذَا فِیهَا شَجَرَةٌ (2) لَهَا ضُرُوعٌ کَضُرُوعِ الْغَنَمِ کُلَّمَا خَرَجَ ضَرْعٌ مِنْ فَمِ وَاحِدٍ رَدَّهُ اللَّهُ تَعَالَی إِلَیْهِ (3) فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ مَنْ خَلَّفْتَ عَلَی أُمَّتِکَ فَقُلْتُ عَلِیّاً فَقَالَ نِعْمَ الْخَلِیفَةُ خَلَّفْتَ إِنِّی یَا مُحَمَّدُ سَأَلْتُ اللَّهَ رَبِّی أَنْ یُوَلِّیَنِی غِذَاءَ أَطْفَالِ شِیعَةِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ فَأَنَا أُغَذِّیهِمْ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ (4).

**[ترجمه]از حضرت رضا، از آباء گرامش، از حسین بن علی علیهم السّلام نقل کرد که پیامبر اسلام صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: وقتی مرا به جانب آسمان بردند، پدرم نوح مرا دید و پرسید: محمّد! چه کسی را در میان امت خود جانشین قرار داده ای؟