زندگینامه مشاهیر ایران و جهان جلد 5

مشخصات کتاب

سرشناسه : مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، ۱۳90
عنوان و نام پدیدآور : زندگینامه مشاهیر ایران و جهان/ واحد تحقیقات مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان.
مشخصات نشر دیجیتالی: اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان - ۱۳90.
مشخصات ظاهری : [90۱۸] ص.: مصور.
یادداشت : عنوان روی جلد: زندگینامه مشاهیر ایران و جهان : دانشمندان - شاعران - نویسندگان....
یادداشت : کتابنامه: ص. [90۱۸].
عنوان روی جلد : زندگینامه مشاهیر ایران و جهان : دانشمندان - شاعران - نویسندگان....
موضوع : سرگذشتنامه -- مجموعه‌ها
رده بندی کنگره : CT۲۰۳ /ف۲۸ و۶۷ ۱۳۸۵
رده بندی دیویی : ۹۲۰/۰۲

دانشمند

ابرقوهی، محمد

قرن:9
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمد ابرقوهی صاحب (سوانح‌الافکار) رشیدی که سال 928 عبدالعلی رستمداری در 149 صفحه نوشته و اکنون در کتابخانه ملک به شماره 3702 موجود است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

ابطحی حسینی سدهی، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند سید محمّد علی (برادر سید ابوالقاسم سدهی) عالم فاضل، از شاگردان حاج شیخ محمّد تقی نجفی، و آقا سید محمّد باقر درچه‌ای، و آخوند کاشی.
در سلخ جمادی الاولی 1290 متولّد، و در 15 شعبان سال 1367 در مسافرت مشهد مقدس وفات یافته، در صحن نو مدفون گردید.
مشارالیه تقریرات فقهی و اصولی اساتید خود را به رشته تحریر درآورده، عالمی خوش بیان، و مجتهدی طلیق اللسان بود.
در مدرسه صدر و مدرسه کاسه گران سطوح فقه تدریس می‌نمود، و عدّه‌ای کثیر از طلاّب از محضر او مستفیض می‌شدند.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

ابطحی یثربی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمد ابطحی سبط مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمدرضا یثربی پشت مشهدی کاشانی از فضلاء بنام کاشانی مقیم شهرستان قم می‌باشد ایشان در شهر کاشان متولد شده و در بیت علم و تقوا پرورش یافته و پس از خواندن دروس ابتدائی و مقدمات و ادبیات از محضر و دراسات خالوی معظم خود مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقا میرزا سید علی یثربی استفاده نموده آنگاه به قم عزیمت و از درس و ابحاث مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید محمد محقق و آیت‌اللَّه العظمی موسوی و مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و دیگران بهره‌مند شده و به مدارج عالیه فضل و کمال ارتقا یافته و اکنون یکی از ستارگان فروزان شهر کاشانست در حوزه علمیه قم که اکثراً در قم و قسمتی از سال هم در کاشان افاده و افاضه می‌نمایند.
نگارنده گوید: جناب آقای ابطحی کاشانی که از بیت علم و دانش است امروز از افاضل نامی و در میان اقران و امائل خود مشار بالبنان و به متانت و مناعت و بزرگواری موصوف و متصف می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

ابطحی، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید حسن بن سید الجلیل حاج سیدرضا ابطحی از علماء معاصر مشهد مقدس می‌باشند نسب معظم‌له به سی واسطه به حضرت موسی بن جعفر هفتمین امام شیعیان علیه صلوات اللَّه الملک المنان می‌رسد. به این کیفیت.
ایشان در سال 1352 قمری در مشهد مقدس چشم به دنیا گشوده و دروس ابتدائی را خوانده آنگاه در مدرسه نواب به تحصیل علم عربی و ادبی پرداخته تا در سال 1370 قمری که نگارنده به مشهد مشرف و در مدرسه مزبور که در سابق هم اقامت داشتم به حجره ایشان و اردو پس از معارفه و آشنائی به تشویق حقیر عزیمت به قم نموده و سطوح را از مدرسین بزرگ حوزه متقن و به درس خارج آیت‌اللَّه العظمی نجفی مرعشی و آیت‌اللَّه العظمی شریعتمداری مدظلهما و بالاخص زعیم اعظم مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی شرکت و از مبانی فقه و اصول آنان بهره‌مند شده و ضمنا با معیت دوست عزیز و داماد گرام خود جناب مستطاب حجةالاسلام آقای حاج سید عبدالکریم هاشمی‌نژاد صاحب (تالیفات عدیده) برای استفاده و درک محضر آیات عظام نجف عزیمت به عتبات عالیات نموده و چند ماهی در باب مدینه علم از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقا سید عبدالهادی شیرازی و آیت‌اللَّه العظمی شاهرودی و آیت‌اللَّه العظمی خوئی مدظله و دیگران استفاده نموده ولی برای گرمای شدید نجف موفق به اقامه بیشتر نشده ناچار مراجعت به قم و تا آخر عمر مرحوم آقای بروجردی اقامت و استفاده نموده و بعد از فوت آن مرحوم به مشهد زادگاه خویش مراجعت و به خدمات دینی از قبیل اقامه جماعت در مسجد صاحب‌الزمان (ع) (فلکه گوهرشاد سابق) و صاحب الزمان حال و تبلیغ و ترویج دین و تنویر افکار نسل جوان در آنجا و حومه مشهد (چناران و قوچان و غیره) نموده و تا هم‌اکنون اشتغال دارند.
جناب آقای ابطحی معارف الهی را از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ مجتبی قزوینی که از شاگردان مبرز و ممتاز مرحوم آیت‌اللَّه آقا میرزا مهدی غروی اصفهانی بودند استفاده نموده و بیشتر از همه از محضر و حالات عجیبه عالم ربانی و محدث صمدانی عارف کامل مرحوم حاج ملا آقاجان زنجانی که مجسمه فضیلت و پیکره معنوی بوده کامیاب و لذت روحی و معنوی برده و کتابی در حالات و نوادر حکایات آن مغفورله تألیف نموده که بسیار سازنده و ارزنده است دارای فرزندانی هستند که از آنها جناب آقای حاج سید محمدعلی ابطحی از محصلین روشن و جدی حوزه مشهد مقدس می‌باشند.
آثار خیر و علمی ایشان از این قرار است 1- تأسیس کانون بحث و انتقاد دینی در این مرکز سوالاتی که به وسیله نامه و شفاها می‌شود طرح و پاسخ علمی به آنها داده و تاکنون چند جلد از سوال شما و پاسخهای این موسسه به طبع و نشر رسیده و بیش از بیست نفر از دانشمندان مسیحی آمریکا و اروپا در این مرکز و مسجدش به شرف اسلام رسیده که عکسهای آنها با بیوگرافی و هویتشان در کتاب مستقلی طبع شده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

ابطحی، مرتضی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید مرتضی بزرگ خاندان موحد ابطحی فرزند مرحوم سید علی بن سید محمدعلی ابن سید محمدحسین ابن میر محمدتقی معروف به (له له) از اجله بیوت سادات موسوی در اصفهان که نسبت آنان به حضرت موسی بن جعفر علیهاالسلام مورد گواهی علماء بزرگ و مشاهیر سادات موسوی مانند پدر صاحب روضات می‌باشند. معظم له از علماء بنام و ائمه جماعت معاصر اصفهانند که در حدود سال 1319 قمری برابر 1278 شمسی در اصفهان دیده به جهان گشوده و در بیت مجد و سیادت پرورش یافته و پس ار رشد و بلوغ و خواندن مقدمات و ادبیات و متون فقه و اصول در خدمت مدرسین بزرگ اصفهان به افتخار دامادی مرحوم علامه متقی آیت‌اللَّه حاج سید محمدتقی فقیه احمدآبادی صاحب (مکیال المکارم) نائل شده و از محضر و درس استاد محقق جامع المنقول و المعقول آیت‌اللَّه حاج سید علی نجف‌آبادی و آیت‌اللَّه حاج سید محمد نجف‌آبادی صاحب حاشیه کفایه و مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدرضا نجفی صاحب (وقایةالاذهان) و سایر اساتید حاضر گردید.
و در علم طب از مبرزین و مشاهیر مدرسین بشمار می‌رود و در جدیت در تحصیل و تدریس شهرتی دارد و در حوزه علمیه اصفهان فضلاء از تدریس ادبیات و سطوح اصول و فقه او بهره کامل داشته و در علوم اسلامی مورد استفاده عموم طبقات مردم اصفهان می‌باشند.
فرزندان برومند ایشان همه از فضلاء و مبرزین حوزه‌های علمیه قم و نجف و اصفهان بشمار می‌روند بدین ترتیب.
1- آیت‌اللَّه محقق حاج سید محمدباقر که از اساتید حوزه علمیه قم می‌باشند.
2- آیت‌اللَّه محقق آقای حاج سید محمدعلی که از اساتید حوزه علمیه نجف و اصفهان می‌باشند.
3- حجةالاسلام- حاج سید علی که از افاضل حوزه علمیه قم می‌باشند.
4- حجةالاسلام حاج سید محمدرضا (داماد معظم آیت‌اللَّه العظمی آقای گلپایگانی) 5- حجةالاسلام حاج آقای حجت از افاضل حوزه اصفهان.
6- حجةالاسلام حسن آقا از فضلاء حوزه علمیه قم.
7- حجةالاسلام حسین آقا از فضلاء حوزه علمیه قم.
عالم علوم دینی.
تولد: 1323 ق.، اصفهان.
درگذشت: 13 آذر 1371 (نهم جمادی‌الثانی 1413).
آیت‌الله سید مرتضی موحد ابطحی در سن نوجوانی در محضر آقایان استاد جلال‌الدین همایی، میرزا احمد شهیدی، میرزا محمد تقی موسوی، احمدآبادی، (صاحب مکیال المکارم و پدر همسر خویش) و آقا سید محمد درچه‌ای به آموختن دروس سطح مشغول شد. پس از اتمام سطح به درس خارج حضرات آیات سید محمد و سید علی نجف‌آبادی، شیخ محمدرضا مسجدشاهی شتافت و مبانی فقهی و اصولی خویش را تکمیل نمود و همزمان از محضر آقا شیخ محمود مفید (حکمت و کلام)، شیخ محمدباقر قزوینی (هیئت) و میرزا ابوالقاسم طبیب (طب سنتی) فراگرفت.
آیت‌الله موحد ابطحی پس از تحصیلات، رو به تدریس آورد و در مدرسه صدر به تدریس دوره سطح پرداخت و دهها شاگرد تربیت نمود. وی از حضرات آیات شیخ آقا بزرگ تهرانی، محدث قمی، سید محمدتقی موسوی احمدآبادی و مرعشی نجفی اجازه روایت و از آیات عظام سید ابوالحسن اصفهانی، بروجردی و ملا محمد حسین فشارکی اجازه‌ی امور حسبیه را دریافت نمود.
از آثار ایشان می‌توان دیوان اشعار، رساله‌های گوناگون در حدیث، تاریخ کلام، ادعیه و احراز، طب و زیارت را نام برد.
آیت‌الله موحد ابطحی در نود سالگی، در سیزدهم آذر 1371 دار فانی را وداع گفت.
برگرفته از کتاب :گلزار مشاهیر

ابن بکا بلخی، عبدالمعین

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1040 ق)، عالم حنفی. اصلاً بلخی است و در مصر نشو و نما کرد. وی مسلک تصوف داشت و از طریقه‌ی شاذلیه پیروی می‌کرد. او شاگرد ابن‌حجر هیتمی بود. در مدینه درگذشت. از آثار وی: «طراز الاسمی علی کنزالمعما»، که شرح «کنزالاسماء فی علم المعما» قطب‌الدین محمد بن علاءالدین علی مکی است؛ «غوانی الاشواق فی مغانی العشاق».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ایضاح المکنون (151 /2 ،569 /1)، کشف الظنون (1513)، معجم المؤلفین (178 /6)، هدیة العارفین (623 /1).

ابن بندار فرغانی، ابواحمد محمد

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س چهارم ق)، عالم شافعی. وی از مشایخ شیخ صدوق است و شیخ صدوق در فرغانه از او حدیث شنید و در «عیون اخبار الرضا (ع)» و «الخصال» از وی روایت کرد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (262 /2)، معجم رجال الحدیث (160 ،158 /15).

ابن دُؤل قمی، احمد

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 350 ق)، عالم و نویسنده‌ی شیعی. از زندگانی وی چیزی در دست نیست، اما از آثارش چنین برمی‌آید که مؤلفی والا و نویسنده‌ای پرکار بوده است. عاملی برای وی 77 کتاب و استرآبادی 100 کتاب برشمرده است. از جمله آثار وی: «الحدائق»، در توحید، که برای فرزندش، محمد بن احمد، نوشته؛ «الطبقات»؛ «التفسیر»؛ «المؤمن»؛ «الایضاح»؛ «السنن»؛ «التهذیب»؛ «التنبیه»؛ «العلل»؛ «الصلاة»؛ «الزکاة»؛ «الزیارات»؛ «الاخوان»؛ «الدلائل»؛ «التحذیر»؛ «الکمال»؛ «التنافس»؛ «العواصم»؛ «الطب»؛ «خصائص الاطعمة»؛ «الادویة».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الاعلام (200 /1)، اعیان الشیعه (14 -103 /3)، الذریعه (145 /15 ،77 ،40 /12 ،236 /8 ،296 /6 ،149 /5 ،437 /4 ،376 /3 ،489 /2 ،382 /1)، رجال النجاشی (234 -232 /1)، معجم رجال الحدیث (259 -258 /2).

ابن صدرالدین شروانی، محمدامین

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1036 ق)، عالم حنفی. از مدرم شروان بخارا و به امیر پادشاه بخاری مشهور و به علامه موصوف بود. در انواع علوم دست داشت. مدتی درآمد (دیار بکر) و قسطنطنیه اقامت کرد. از آثار وی: «تعلیقات علی انوار التنزیل»، اثر بیضاوی؛ «تفسیر سورة الفتح»؛ «حاشیة علی شرح الشمسیة»، در منطق؛ «رسالة فی المبدأ والمعاد»؛ «شرح قواعد العقائد»، اثر غزالی، در کلام؛ و «الفوائد الخاقانیة»، مشتمل بر پنجاه و سه علم عقلی و نقلی که برای سلطان احمد عثنانی جمع‌آوری کرد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الاعلام (266 /6)، ریحانه (67 /8)، کشف الظنون (1906 ،1358 ،192)، معجم المؤلفین (74 -73 /9)، هدیة العارفین (275 /2).

ابن‌الوندی، قاسم، محمدقاسم

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف بعد از 1100 ق)، عالم امامی، معروف به فقیه کاظمی. به سناباد طوس و مکه و طائف و قم و نجف سفر کرد و از مشایخ این شهرها اجازه‌ی روایت گرفت. وی در شهر نجف درگذشت و همان جا دفن شد. از آثارش: «استبصار الاخبار»، در چندین مجلد و معروف به «شرح الاستبصار»؛ «جامع اسرار العلماء» یا «جامع الاحادیث والاقوال»؛ حاشیه بر «الکافی».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (445 /8)، الذریعه (183 /6 ،39 /5 ،17 /2)، ریاض العلماء (399 -398 /4)، ریحانه (390 /7).

ابن‌تمام دهقان، ابوالحسن، ابوالحسین محمد

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(ز 340 ق)، عالم شیعی. نیای بزرگ او ایرانی است. در کوفه متولد شد و در همان شهر نشو و نما یافت. وی را ثقه و صحیح الاعتقاد و دارای تصنیفات نیکو می‌دانند. حسین بن عبیداللَّه غضائری از او روایت کرد، و تلعکبری در سال 340 ق از وی حدیث شنید و اجازه روایت گرفت. از آثار وی: «الفرج فی الغیبة»؛ «فضائل الکوفه» یا «کتاب الکوفه»؛ «کتاب الایمان»؛ «کتاب عددالایام»؛ «کتاب الزهد»؛ «کتاب فضل الایمان علی الاسلام».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (433 /9)، رجال ابن‌داود (قسم 326 /1)، رجال الطوسی (503)، رجال النجاشی (306 -305 /2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 291 -290 /4)، الفهرست ابن‌ندیم، ترجمه (181)، الفهرست للطوسی (307 -306)، معجم رجال الحدیث (337 -336 /16)، معجم المؤلفین (33 /11)، هدیة العارفین (44 /2).

ابن‌خفیف، ابوعبداللَّه محمد

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 371 ق)، صوفی و عالم. ملقب به شیخ کبیر و شیخ شیرازی. اهل شیراز بود. از مشایخ بزرگ صوفیه به شمار می‌رفت، به همین خاطر وی را شیخ‌الاسلام می‌خواندند. ابن‌خفیف مؤسس مکتب عرفانی مستقلی بود و رباطی در شیراز بنا کرده که تا اواخر سده ششم دایر بود. تعلیمات او که کم و بیش متأثر از مذهب حلاج بود تا زمان آغاز حمله‌ی مغول در فارس نفوذ عمیق داشت. ابن‌خفیف در فقه، ظاهری مذهب و در کلام، اشعری مذهب و در الهیات عرفانی روشی ضد سالمیان داشته است. ابوعبداللَّه صحبت جنید و ابومحمد رُوَیم و ابوالعباس بن عطا را دریافت و با حسین بن منصور حلاج ملاقات داشت. شیخ کبیر در دستگاه عضدالدوله‌ی دیلمی صاحب نفوذی سیاسی بود و از حلاجیان حمایت آشکار می‌رکد. جامی سال مرگ وی را 331 ق و هدایت در «ریاض العارفین» 391 ق و در «مجمع الفصحا» به غلط 319 ق می‌نویسند. ابن‌خفیف تألیفات بسیاری داشته است، از آن جمله: «آداب المریدین»؛ «اختلاف الناس فی الروح»؛ «جامع الارشاد»؛ «الجمع والتفریق»؛ «الرد علی ابن‌سالم»؛ «دیوان» شعر؛ «شرف الفقراء علی الاغنیاء» یا «شرف الفقراء المتحققین علی الاغنیاء المنفقین»؛ «فضل التصوف»؛ «کتاب الاستدراج»؛ «کتاب السماع»؛ «کتاب الفضائل و جامع الدعوات والاذکار»؛ «کتاب المعتقد الصغیر»؛ «کتاب المعتقد الکبیر»؛ «کتاب المعراج»؛ «کتاب المفردات»؛ «لبس المرقعات».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ایضاح المکنون (401 ،349 ،340 ،335 ،333 ،303 ،270 ،269 ،266 ،198 ،194 ،47 ،46 /2 ،553 ،485 ،367 ،350 ،4 /1)، بزرگان نامی پارس (103 -101 /1)، تاریخ اسلام (حوادث 511 -506 /380 -351)، تاریخ گزیده (657)، تذکره‌ی هزار مزار (88 -79)، تذکرة الاولیاء (131 -124 /2)، تذکره‌ی روز روشن (22)، حلیة الاولیاء (389 -385 /10)، دانشمندان و سخن سرایان فارس (149 -139 /1)، دانشنامه‌ی ایران و اسلام (537 -536 /4)، الذریعه (44 /9)، ریاض العارفین (43)، سفرنامه ابن‌بطوطه (262 /1)، سیر النبلاء (347 -342 /16)، طبقات الصوفیه هروی (539 -537)، طبقات الصوفیه سُلمی (466 -462)، طرائق الحقائق (487 /3 ،477 -474 /2)، فارسنامه‌ی ناصری (1200 /2)، کشف الظنون (1447)، لغت‌نامه (ذیل/ ابوعبداللَّه)، مجمع الفصحا (144 /1)، معجم البلدان (432 /3)، معجم المؤلفین (283 -282 /9)، نفحات الانس (241 -240)، نامه‌ی دانشوران (359 -350 /5)، الوافی بالوفیات (42 /3)، هدیة العارفین (50 -49 /2).

ابن‌دُرُستُوْیه فسوی، ابومحمد عبداللَّه

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(347 -258 ق)، نحوی، لغوی و عالم دینی. پدرش از محدثین بزرگ بود. وی از مردم فسای فارس بود که در نوجوانی به بغداد رفت و در آنجا مقیم شد. در بسیاری از علوم، از جمله در علم حدیث، سرآمد زمان خویش بود. مجموعه‌هایی گرد آورده بود که حداقل تا زمان خطیب بغدادی باقی بود. در بغداد درس خواند و از محضر استادانی چون ابن‌قتیبه‌ی دینوری و ابوالعباس مبرد بهره گرفت. ابن‌درستویه مفسر قرآن نیز بود و در تفسیر دو دیدگاه اخفش بصری و ثعلب کوفی را تلفیق می‌کرد. ابن‌درستویه در آثار نحوی، طرفدار مکتب بصره بود. گویا کتبی نیز در رد افکار نحویون کوفی نیز نوشته بوده است. اما در تفسیر قرآن و حدیث روشی مختلط داشته است. دارقطنی، ابن‌شاهین و ابوعبیداللَّه مرزبانی از شاگردان وی بودند. از آثار وی: «کتاب الکتّاب المتمم» یا «ادب الکاتب المتمم»، در بررسی جزئیات خط و املا برای دبیران؛ کتاب «الارشاد»، در نحو؛ «معانی الشعر»؛ «اخبار النحویین»؛ «نقض کتاب العین»؛ «التوسط بین الاخفش و ثعلب»، در تفسیر قرآن؛ شرح «کتاب الجرمی»؛ «کتاب الهجاء»؛ کتاب «غریب الحدیث».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الاعلام (204 /4)، ایضاح المکنون (558 ،374 ،343 ،330 ،299 ،298 ،282 /2 ،556 ،553 ،374 /1)، تاریخ بغداد (429 -428 /9)، دانشنامه‌ی ایران و اسلام (564 /4)، دائرةالمعارف البستانی (475 /1)، دایرةالمعارف فارسی (18 /1)، روضات الجنات (105 -104 /5)، ریحانه (517 /7)، سیر النبلاء (532 -531 /15)، الفهرست ابن‌ندیم، ترجمه (107 -106)، کشف الظنون (2041 ،1730 ،1729 ،1472 ،1461 ،1452 -1451 ،1415 ،1272 ،1205 ،1108 ،839 ،700 ،506 ،116 -115 ،68)، الکنی والالقاب (284 /1)، لسان المیزان (744 -742 /3)، لغت‌نامه (ذیل/ ابن‌درستویه)، معجم المؤلفین (40 /6)، نامه‌ی دانشوران (126 -125 /3)، وفیات الاعیان (45 -44 /3)، هدیةالعارفین (446 /1).

ابن‌دوست، ابوسعید، ابوسعد عبدالرحمان

قرن:5
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(431 -357 ق)، عالم، ادیب و شاعر. جدش ملقب به دوست بود. عبدالرحمان از مردم نیشابور و ناشنوا بود. نزد ابونصر جوهری لغت و ادب آموخت. ابوالحسن واحدی مفسیر از شاگردان اوست. از آثار او: «ردّ علی الزجاجی»، در استدارکش بر «اصلاح منطق» ابن‌سکیت؛ «دیوان» شعر. در «الاعلام» زرکلی نام او را به استناد «جواهر المضیئه» ابن‌درست نوشته است، اما با توجه به آنکه اغلب منابع او را ابن‌دوست ذکر کرده‌اند، بنا را بر ضبط ابن‌دوست می‌گذاریم. همین ضبط را «دائرةالمعارف البستانی» به صورت ابن‌دُوَست [dowast] آورده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الاعلام (102 /4)، دائرةالمعارف البستانی (482 /1)، ریحانه (520 /7)، سیر النبلاء (510 -509 /17)، لغت‌نامه (ذیل/ ابن‌دوست)، معجم المؤلفین (188 /5).

ابن‌طباطبایی اصفهانی، ابوالحسن محمد

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 322 ق)، عالم، ادیب، شاعر، و محقق. در اصفهان متولد شد. در همان جا تحصیل کرد و تا پایان عمر در همان شهر زیست، از این رو به ابن طباطبای اصفهانی شهرت یافت. گرچه در عصری می‌زیست که بازار سیاست گرم بود، اما او یکسره به کارهای علمی و ادبی و شعر و شاعری پرداخخت و عمری را به آسودگی گذراند. بیشترین شهرت او از رهگذر توجه به شعر و شاعری به زبان عربی است. شعرهای او را متوسط دانسته‌اند، اما در نقد ادبی توانا بود. در شرح واقعه‌ی غدیر خم اشعاری سروده است. عبداللَّه بن معتز، شاعر معروف بغدادی را بسیار دوست می‌داشت، اما هرگز با او ملاقات نکرد. برخی از آثار او: «المدخل فی معرفة المعمی من الشعر»؛ «الشعر والشعرا»؛ «تهذیب الطبع»؛ «دیوان» شعر؛ «تقریظ الدفاتر»؛ «عیار الشعر». ظاهراً ابن‌خلکان در «وفیات» وجه تفاوتی میان او و احمد بن محمد بن اسماعیل الدیباج، ابن‌طباطبای مصری نیافته و به همین جهت در ضبط اشعارشان به اشتباه افتاده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الاعلام (199 /6)، اعیان الشیعه (80 -72 /9)، الذریعه (1363 /15 ،26 /9 ،511 ،387 /4)، ریحانه (82 -81 /8)، الفهرست ابن‌ندیم، ترجمه (225)، معجم الادباء (156 -143 /17)، معجم المؤلفین (312 /8)، وفیات الاعیان (130 /1)، الوافی بالوفیات (80 -79 /2)، یادگار (س 3، ش 10، ص 69 -68).

ابن‌مظفر شیرازی، ضیاءالدین، ابوالوقت عبدالوهاب

قرن:7
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 743 ق)، عارف و عالم دینی. مردی توانگر بود. حج گزارد و سفری هم به آذربایجان کرد و با مشایخ بسیاری دیدار نمود. در محله‌ی سراجان شیراز نزدیک جامع عتیق خانقاهی ساخت. وی در مسجد عتیق و جامع سنقری هر هفته وعظ می‌کرد و درس می‌گفت. او از خود خیرات بسیار به جای گذاشت. جنید شیرازی از دانش وی بهره‌مند شد و خرقه‌ی خود را از او گرفت. در شیراز درگذشت و در مقبره خانوادگی نزدیک پدر و برادرانش دفن شد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :بزرگان شیراز (214)، تذکره‌ی هزار مزار (247 -246 ،24 -23)، شیرازنامه (179).

ابن‌مقفع، عبداللَّه

قرن:2
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(102- ح 139 ق)، مترجم و عالم. وی یکی از نخستین مترجمان آثار ادبی تمدنهای هند و ایرانی به زبان عربی و یکی از آفرینندگان نثر ادبی عربی است. در خاندانی نجیب‌زاده در جور فارس، فیروزآباد کنونی، متولد شد. پدرش، دادویه که با نام اسلامی مبارک، معروف بود در زمان حجاج تحصیلدار مالیات بود و چون به جرم اختلاس شکنجه شد، وی را به تمسخر مقفع خواندند. عبداللَّه نام اسلامی روزبه بود. در آغاز در کرمان منشی حکام و صاحب منصبان اموی بود. در آنجا ثروتی هنگفت به دست آورد. پس از آن به خدمت عیسی بن علی، عموی منصور، خلیفه‌ی عباسی، درآمد. بهترین سالهای عمر وی در کوفه و بصره طی شد. در محفل ادیبان و ظریفان رفت و آمد داشت. مرگ وی عللی سیاسی داشت. ابن‌مقفع با دست بردن در متن دستخط امان نامه‌ی منصور خلیفه سبب برآشفتگی و بدگمانی خلیفه در حق خود شد. خلیفه فرمان داد تا دست کاتب گستاخ را قطع کنند. حاکم بصره که از مدتها پیش کینه‌ی وی را در دل داشت از این پیشامد برای گرفتن انتقام شدید بهره برد و ابن‌مقفع را زیر شکنجه‌های سهمناک به قتل رساند. ابن‌مقفع، با وجود کمی عمر خود آثار گرانبهایی را تألیف و ترجمه کرد، از آن جمله‌اند: ترجمه‌ی «کلیله و دمنه»، که قدیمی‌ترین ترجمه از این اثر هندی است؛ «ادب الصغیر» و «ادب الکبیر»؛ «الیتیمة»؛ «خدای نامه» که ترجمه‌ای است از «آیین نامه‌ی» عهد ساسانیان؛ «کتاب مزدک»؛ «کتاب التاج».[1]
عبداللَّه روزبه (مقت. 142 یا 143 یا 145 ه.ق.) اصل وی از فارس است و او در آغاز کاتب عیسی بن علی بود و یکی از ناقلان بزرگ کتب از فارسی به عربی است. از تألیفات اوست: التاج در سیرت انوشروان، آیین‌نامه، کلیله و دمنه، الیتیمة (در رسائل). ابن مقفع به تحریک سفیان بن معاویه و موافقت منصور خلیفه در 36 سالگی کشته شده و در کیفیت مرگ او روایات مختلف است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] الاعلام (284 -283 /4)، تاریخ ادبیات در ایران (187 -185)، تاریخ ادبیات زبان عربی (352 -346 ،338 -329)، تاریخ الحکماء قفطی (307 -306)، تاریخ گزیده (687)، دانشنامه‌ی ایران و اسلام (868 -864 /6)، دائرةالمعارف اسلامی (1674 /2)، روضات الجنات (219 /3)، ریحانه (226 -222 /8)، سیر النبلاء (209 -208 /6)، الفهرست ابن‌ندیم، ترجمه (196 -195)، کشف الظنون (745 ،217)، الکنی والالقاب (425 -421 /1)، لسان المیزان (175 -173 /4)، لغت‌نامه (ذیل/ ابن‌المقفع)، معجم المؤلفین (402 /13 ،156 /6)، مؤلفین کتب چاپی (1001 -999 /3)، الوافی بالوفیات (639 -633 /17)، وفیات الاعیان (155 -151 /2)، هدیة العارفین (438 /1).

ابن‌مُقْله، ابوعلی محمد

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(328 -272 ق)، خطاط، شاعر و دانشمند. از مردم بیضای فارس بود. در بغداد تحصیلک کرد و به خدمات دیوانی مشغول شد. ابن‌مقله سه بار به وزارت خلفای عباسی، مقتدر و قاهر و راضی باللَّه رسید. ولی هربار با توطئه‌ی درباریان دستگیر و از کار برکنار شد. مدتی نیز حکومت فارس را در دست داشت و مدتی سرپرستی دیوان مظالم و قضا بر عهده‌ی او بود. ابن‌مقله چندین بار بر ضد خلفای عباسی تلاش نمود که هربار بی‌اثر ماند. سرانجام ابن‌رائق که امیرالامرا بود، خلیفه را واداشت تا او را از وزارت بردارد و دستور دهد دست راست او را قطع کنند تا چیزی ننویسد. ولی وی با دست چپ می‌نوشت. ابن‌مقله شعر نیز نیکو می‌سرود و در اشعارش از سرنوشت شوم خویش می‌نالید. چندی بعد زبانش را نیز بریدند و سرانجام در زندان بغداد درگذشت. وی در فقه و تفسیر و ادب چیره‌دست بود. او را مبتکر خط ثلث و نسخ می‌دانند. اصلاحات ابن‌مقله در خط سبب تسهیل در امر نگارش شد. ولی نسبت وضع تمام شش قلم به او روا نیست. اسماعیل بن حماد، محمد بن اسماعیل بغدادی، ابواسحاحق ابراهیم بن هلال صابی، شمس المعالی قابوس بن وشمگیر، حسن بن مرزبان سیرافی، ابن‌بواب و گروهی دیگر از شاگردان و پیران او بودند، ابن‌ندیم جد ابن‌مقله را نیز خوشنویس دانسته و قرآنی به خط وی دیده است.[1]
ابوعلی محمد بن علی (ف. 328 ه.ق.). وی به خدمت ابوالحسن بن فرات درآمد و مورد لطف او شد و ثروتی اندوخت و سپس بین آن دو کدورتی ایجاد شد و ابن‌مقله کفران احسان او کرد و در زمره دشمنان وی درآمد تا آنگاه که ابن فرات معزول و دستگیر شد و چون بار دیگر به وزارت رسید ابن مقله را بگرفت و مصادره کرد. مقتدر خلیق در 316 ابن‌مقله را به وزارت انتخاب کرد و او در 318 معزول و محبوس شد، و بار دیگر به وزارت راضی خلیفه منصوب گردید و به سعایت حاسدان دست راست او را بریدند و مدتی در زندان ماند و همانجا درگذشت. وی مخترع خطوط ثلث، توقیع، ریحان، رقاع و محقق است.
ابوعلی محمد بن علی بن حسین بن مقله‌ی فارسی، پدرانش از مردم فارس بودند و خود به سال 273 در بغداد متولد شد، واضع خط ثلث و نسخ است. وی از دانشمندان عصر خود بود و در علوم فقه و تفسیر و قرائت و ادبیات دست داشت و شعر می‌گفت و در ترسل و انشاء و خط سرآمد بود. در اوایل زندگی خود شهرت جهانی داشت تا حدی که ممدوح شعرا واقع شد. ابن‌مقله در اوان جوانی به کارهای دیوانی در دستگاه خلافت پرداخت، و زمانی از طرف «المقتدر بالله» عباسی به حکومت بعض نواحی فارس مأمور بود و پس از چندی به بغداد فراخوانده شد و در مرکز خلافت به خدمت مشغول گردید ولی با توطئه‌هایی که شده بود، به حبس خلیفه افتاد و مدتی در حبس گذرانید تا دوباره خلیفه او را از حبس بیرون آورد و وزارت خود به او داد.
از سال 316 ه.ق مدت سه سال با قدرت کامل به رتق و فتق امور مشغول بود ولی در این تاریخ به سعی ساعیان و دشمنان از کار برکنار و به فارس تبعید شد. هنگامی که ابن‌مقله در تبعید روزگار می‌گذرانید، مقتدر را کشتند و «القاهر باللّه» (322 -320) را خلیفه کردند. وی به محض جلوس بر مسند خلافت، ابن‌مقله را به بغداد طلبید و وزارت به وی تفویض شد. مدتی برنیامد که دشمنان وی را نزد خلیفه متهم کردند و او از بیم جان در گوشه‌ای پنهان گردید. چندی بعد القاهرباللّه را گرفتند و چشم وی را میل کشیدند و محمد بن مقتدر «الراضی باللّه» (329 -322) را به خلافت نشانیدند و او ابن‌مقله را به مقام وزارت بازآورد و پس از مدت اندکی از وی رنجیده گشت و او را به حبس افکند. چندی بعد دست راست او را قطع کردند و به این اندازه هم اکتفا نکرده زبانش را هم بریدند و سرانجام او را کشتند (328).
این مرد بزرگ ایرانی پیشقدم یکی از زیباترین مظاهر هنری یعنی خوشنویسی در تمدن اسلامی است و جمله‌ی مورخین برآنند که تا ظهور وی هیچ یک ازخطاطان به قدرت او در نوشتن اقلام مختلف و تتبع او در اختراع خطوط نیامده است و بعضی گویند اقلام سته را که از اصول خطوط متعارفه‌ی اسلامی بود. وی از خط کوفی اقتباس کرده است، قدر مسلم اینکه ابن‌مقله در تکمیل اقلام موجود کوشیده است و شاید بعض خطوط را نیز وضع کرده و یا سر و صورتی به آنها داده باشد (محقق و توقیع و رقاع و نسخ)، ولی نسبت وضع تمام شش قلم به او روا نیست.
ابن‌مقله را به کثرت آثار ستوده‌اند ولی متأسفانه از آثار خطوط وی اکنون چیزی به جای نمانده و آنچه به نام او دیده شده شش رقعه (از مرقع) ثلث رقاع چهار دانگ و دو دانگ جلی و نسخ خوش در کتابخانه سلطنتی است و رقم «خط ابن‌مقلة» دارد و این رقم نیز قدیم است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] احوال و آثار خوشنویسان (1016 -1015 /4)، اطلس خط (300 -295)، الاعلام (158 -157 /1)، پیدایش خط و خطاطان (68 -57)، تاریخ برگزیدگان (457)، تاریخ هنرهای ملی (731 -730 /2)، خوشنویسان و هنرمندان (22 -21)، دانشنامه‌ی ایران و اسلام (870 /6)، دائرةالمعارف البستانی (704 -703 /1)، دایرةالمعارف فارسی (22 /1)، ریحانه (228 -227 /8)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 286 /4)، فارسنامه‌ی ناصری (1183 ،1134 ،1110 /2)، الفهرست ابن‌الندیم،ترجمه (15)، الکنی والالقاب (426 -425 /1)، گلستان هنر (18 -16)، لغت‌نامه (ذیل / ابن‌مقله)، مجمل فصیحی (ذیل/ سالهای 328 ،323 ،322 ،320 ،314 ،311)، معجم المؤلفین (320 -319 /10)، مناقب هنروران (43 -37)، نامه‌ی دانشوران (90 -72 /5)، الوافی بالوفیات (168 /1)، وفیات الاعیان (118 -113 /5)، هدیة الاحباب (90).

ابن‌منده اصفهانی، عبدالرحمان

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 320 ق)، دانشمند. پدربزرگ او ابراهیم (منده) فرزند ولید بن سَنده بن بُطّه بن اُستندار فیروزان بن چهاربُخت است. چهار بُخت از کاربدستان روزگار ساسانیان بوده است. سردودمان خاندان منده خاستگاهشان اصفهان بود.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :دانشنامه‌ی ایران و اسلام (878 /6)، سیر النبلاء (13 /15).

ابوالمعالی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فاضل و اهل کمال بوده، در 6 ربیع الاول سال 1374 وفات یافته، در بیرون بقعه تکیه کازرونی مدفون گردید.
هر دو برادر در خدمت پدر و عمّ خود تلمّذ نموده‌اند.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

ابوجعفر (خادم الشریعة)

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند علاّمه سید صدرالدین محمّد عاملی موسوی اصفهانی.
عالم فاضل بزرگوار، مادرش دختر شیخ جعفر کاشف الغطاء بوده، و نزد علمای اصفهان تلمذ فرموده، از مخصوصین آقا سید اللَّه بیدآبادی بوده، و به مصاهرت او نایل گردیده.
رسائلی در فقه و اصول نوشته و به نظر استاد رسانیده، و مرحوم سیّد، پشت آن تقریظی نگاشته، و از فضل و علم و بزرگواری مؤلّف آن مدح و ثنا گفته است.
صاحب عنوان در سال 1324 قمری در اصفهان وفات یافته و در تخت فولاد در تکیه‌ای به نام خود که گاهی آن را به نام فرزندش حاج آقا مجلس نیز می‌خوانند مدوفن گردید.
مادّه تاریخ ساختمان بقعه این است: «قل إنّ الجنّة للمتّقین»
تاریخ وفاتش این است:
یکی آمد بر وزن ز الهام غیب آورد تاریخش
شده طیّار سوی کوی حق روح ابوجعفر
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

ابوطالبی، یحیی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ یحیی ابوطالبی از علماء و فضلاء اصحاب و مبرزین رفقا و معاضدین مرحوم آیه‌الله حجت کوهکمری دارای مقام و عمل و قدس و ورع میباشند.
معظم‌له فرزند عالم بزرگوار شیخ محمد صالح بن العلامه حاج ملا ابوطالب بن عالم جلیل حاج ملا غفور است که از تلامذه مرحوم شیخ انصاری و مرحوم آقا سید حسین کوهکمری و مرحوم آیه‌الله مجدد میرزای شیرازی بوده و حواشی مختصری هم بر رسائل و مکاسب استاد نوشته و تألیفات مستقله‌ی داشته که آیه‌الله العظمی نجفی مرعشی مدظله در پشت یکی از آنها حالات او را یادآور شده است، از او یادگار مانده و آن جناب در 1329 ق در شهر اراک برحمت ایزدی پیوسته است.
فرزند ایشان مرحوم ملا محمد صالح ابوطالبی از شاگردان مرحوم آخوند خراسانی و حاج میرزا حسین خلیلی و پس از فوت آنها نزد پدر خود و مرحوم آیه‌الله حایری تلمذ نموده و در سن 35 سالگی در سال 1327 ق بدرود حیات گفته است.
آقای حاج آقا یحیی در 12 ذی‌الحجه سنه 1323 ق در اراک بدنیا آمده و پس از رسیدن برشد و بلوغ که تصادف با ورود مرحوم آیه‌الله حایری باراک داشت بتحصیل علوم عربیت و ادبیت پرداخته تا در سال 1340 ق که مرحوم آیت‌الله حایری بقم آمدند بواسطه وجود موانع هفت سال در عراق توقف و در سال 1347 قمری بقم آمده و تا مدت دو سال از محضر آنجناب استفاده و در ضمن به تکمیل سطوح پرداخته تا در سال 1349 که بواسطه کسالت مراجعت باراک نموده و هفت سال دیگر توقف و در سال 1355 ق مجددا بقم آمده و از محضر آیه‌الله حایری و اساتید دیگر بهره‌مند ولی پس از چند ماهی که آفتاب عالمتاب مرحوم حایری برای همیشه غروب نمود موفق بدرک فیض حضور استادنا الاعظم و معاذنا الاکرم آیه‌الله حجت کوهکمری قدس سره و منقطع بایشان گردیده.
مترجم معظم ما پس از فوت مرحوم آیه‌الله حجت استاد بزرگوار خود مهاجرت بنجف نموده و قریب بیست سال از محضر اساتید بزرگ نجف چون آیه‌الله العظمی میرزا عبدالهادی شیرازی و آیه‌الله العظمی حکیم و آیه‌الله العظمی والعلامه الکبری خوئی استفاده نموده و در این حوادث اخیر قهرا بایران مراجعت و در اراک ساکن گردیده است.
تألیفاتی در فقه و اصول و غیره از تقریرات درس اساتید خود مخصوصا آیه‌الله حجت رحمه‌الله دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

ابونصر فراهی سجزی، بدرالدین محمد

قرن:7
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 640 ق)، دانشمند. گویند کور مادرزاد بود و در دربار بهرامشاه بن تاج‌الدین حرب، پادشاه سیستان، که با پادشاهان غور پیوستگی داشت، می‌زیست. وی کتاب «نصاب الصبیان» را در معانی کلمات عربی به فرمان نظام الملک حسن وزیر، بهرامشاه، به نظم آورد و «جامع صغیر شیبانی» را در 612 ق نظم کرد، اما از اشعارش به جز «نصاب الصبیان» چیزی باقی نیست. بر «نصاب الصبیان» شروح بسیار نوشته شده و تقلیدهای بسیاری از آن شده که از مشهورترین آنها «زهرة الادب» در لغت عربی به فارسی است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ ادبیات در ایران (284 /3)، تاریخ نظم و نثر (90)، تذکره‌ی روز روشن (28)، دایرةالمعارف فارسی (36 /1)، الذریعه (165 /24)، ریحانه (317 -316 /4)، کشف الظنون (1954)، لغت‌نامه (ذیل/ ابونصر)، مؤلفین کتب چاپی (182 -180 /6)، معجم مؤلفین (225 /12)، هدیة الاحباب (42)، هدیة العارفین (429 /2).

ابویعقوب، اسحق

قرن:6
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ ابویعقوب اسحق از مشاهیر کبار و فضلاء عالی مقدار و سالکی ریاضت شعار بوده در سال 532 در زمان مقتفی باللَّه خلیفه عباسی از دنیا رفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

ابهری قزوینی، رفیع‌الدین

قرن:8
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س هفتم و هشتم ق)، عالم و شاعر. از مردم ابهر بوده که در کرمان می‌زیست. وی از شاعران عهد حجاج سلطان قره ختایی و از ملازمان غازان خان بود. وی با کمال‌الدین اسمعیل و اثیرالدین اومانی معاصر بوده. رفیع‌الدین فرزانه‌ای صاحب کمالات صوری و معنوی و از وارستگان و مجردان عهد خود بوده که به دو زبان شعر می‌گفت. از آثار وی: «متن اقلیدس»؛ دو «رساله» در حساب؛ «دیوان» اشعار.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ گزیده (731)، تاریخ نظم و نثر (222)، تذکره‌ی روز روشن (305)، تذکره‌ی شاعران کرمان (259 -258)، الذریعه (378/9)، ریاض العارفین (195)، مجمع الفصحا (678 -677 /2)، هفت اقلیم (192 -190 /3).

ابهری، نورالدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید نورالدین بن آیه‌الله الحاج السید شمس‌الدین موسوی ابهری مزبور از علماء معاصر و فضلاء مبرز حوزه علمیه قم است. وی در ابهر متولد شده و با معیت والدش بتهران آمده و پس از خواندن مقدمات بقم مهاجرت نموده و سطوح را از مدرسین بزرگ به پایان رسانیده آنگاه در درس خارج آیه‌الله العظمی بروجردی و آیه‌الله العظمی شریعتمداری و آیه‌الله العظمی امام خمینی و آیه‌الله العظمی مرعشی نجفی و نیز آیه‌الله العظمی گلپایگانی شرکت و از خرمن علوم آنان فقها و اصولا معقولا و منقولا استفاده‌ی کامل نموده و هم از فلسفه و تفسیر علامه طباطبائی بهره‌مند و بنابر دعوت مردم شهر آراء تهران و امریه حضرت آیه‌الله العظمی شریعتمداری بتهران منتقل و در مسجد شهر آراء باقامه‌ی جماعت و ترویج دین پرداخته تا فوت مرحوم والدش در جمادی الاولی 1392 قمری که در مسجد آن مرحوم نیز بانجام وظیفه مشغول میباشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

اثناعشری، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حسن فرزند حاج ولی‌اللَّه اثناعشری از دانشمندان خدوم و مروجین دین و مبلغین احکام و ناشرین معارف اهل بیت و دلسوخته‌گان خاندان رسالت علیهم‌السلام و سالار شهیدان علیه الصلوه والسلام است، که در منزل خود به خدمات دینی و روحی و تبلیغ اسلام و تهذیب نفس و اخلاق داوطلبان و شیفته‌گان اهل‌بیت عصمت و طهارت و بالاخص منتظرین ظهور حضرت مهدی فاطمه سلام‌اللَّه علیها و علیه اشتغال دارند.
وی در تاریخ 1312 شمسی در تهران متولد شده و در دامن پدری باایمان و تقوا و ولایت آل اللَّه پرورش یافته و پس از خواندن دروس جدید و ابتدائی به تحصیل علوم دینی پرداخته و از محضر و درس عالم ربانی و سالک سبحانی ثقةالاسلام حاج شیخ حسین زاهد امام جماعت مسجد امین‌الدوله طهران استفاده نموده و نیز قسمتی از سطوح را از مرحوم حاج شیخ علی‌اصغر قزوینی فراگرفته و در ماه ذیقعده سال 1370 قمری به قم آمده و از محضر و دروس مرحوم حاج شیخ عباسعلی شاهرودی و مقداری آیت‌اللَّه حجت رحمه‌اللَّه و حاج شیخ عبدالنبی عراقی و بالاخص آیت‌اللَّه بروجردی استفاده کرده و در سال 1344 شمسی به نجف اشرف مشرف شده و حدود سه سال اقامت و از محضر و ابحاث حاج شیخ محمدحسین تهرانی معروف به قاجار که از اعاظم علماء و فقهاء نجف بوده استفاده کرده و در سال 1347 شمسی مراجعت به تهران نموده و تا حال تحریر 1411 قمری به خدمات یاد شده اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

اثنی عشری، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج آقا حسن اثنی عشری برادر مرحوم حسین اثنی عشری که پس از وی در مساجد او در شهر ری به اقامه جماعت و ترویج دین پرداخته تا در هفتم ماه صفر 1391 وفات نموده و در کشیکخانه آستانه مقدسه مدفون گردیده است وی نیز مقدمات را در ری خوانده و به قم مهاجرت کرده و سطوح و نهائی را از اساتید حوزه آموخته آنگاه به ری برگشته و بخدمات دینی پرداخته تا در سال مذکور دعوت حق را اجابت نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

اثنی عشری، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج آقا حسین بن السید الجلیل المرحوم الحاج السید حاج آقا اثنی عشری اعتمادی از علماء ابرار و اتقیاء اخیار شهرستان ری (زاویه مقدسه حضرت عبدالعظیم علیه‌السلام) است که به تقوا و پارسائی و تعصب در دین معروف و موصوف بوده‌اند.
وی در سال 1318 قمری در شهر ری متولد و در مهد تربیت مرحوم والدش که از روساء آستانه مقدسه و محترمین زاویه مقدسه بوده نشو و نما یافته و دروس جدید را به پایان رسانیده آنگاه بتحصیل مقدمات و ادبیات در مدرسه محمدیه تهران پرداخته و بعد از تکمیل آن در سال 1349 قمری به قم مهاجرت و سطوح را از اساتید حوزه چون مرحوم ادیب تهرانی و میرزا محمد همدانی و آیت‌اللَّه العظمی نجفی مرعشی مد ظله فراگرفته و در دروس خارج مرحوم آیت‌اللَّه حایری مقداری و پس از ایشان از محضر مرحومین علمین آیتین حجت و خونساری استفاده نموده و در سال 1362 قمری بوطن مذکور خود برگشته و بوظائف دینی پرداخته و در آستانه مقدسه اقامه جماعت و همه شب تبلیغ دین و تفسیر کتاب مبین نموده و در امر بمعروف و نهی از منکر بسیار ساعی و جدی و در این موضوع (لا یخافه لومه لائم) بوده تا در شب پنجشنبه پنجم ماه شعبان 1384 قمری که در هنگام انجام وظیفه در بالای منبر بسکته قلبی بدرود حیات گفته و در رواق مطهر نزدیک درب حرم شریف مدفون گردیده است.
از آثار اوست تفسیر اثنی عشری در 14 جلد که در حیات آن مرحوم طبع و نشر گردیده و دیگری رساله‌ای در اخبار و احادیث و رساله‌ای در اصول عقاید که بطبع رسیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

اثیم سنندجی، فضل‌اللَّه

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1254 ق)، دانشمند و شاعر، متخلص به اثیم. وی از فضلای سخنور و شعرای خوش ذوق سنندج بود که کتاب «کشکول» شیخ بهاءالدین عاملی را بنا به درخواست امان‌اللَّه خان ثانی والی کردستان از عربی به فارسی ترجمه کرد. اثیم با رونق، صاحب «حدیقه»، تذکره شعرای کردستان معاصر بوده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ مشاهیر کرد (353 -352 /1)، حدیقه‌ی امان اللهی (138 -131)، حدیقة الشعراء (80 -79 /1).

احمدی شاهرودی، احمدعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم علوم دینی.
تولد: 1305(1346 ق.)، میامی (در نزدیکی شاهرود).
درگذشت: 25 شعبان 1417 ق.
آیت‌الله احمدعلی احمدی شاهرودی، فرزند آیت‌الله محمدحسن احمدی، یکی از علمای بنام و مشهور منطقه و جدش آیت‌الله آقا شیخ احمد نیز از علما و زهاد بود. ایشان به تحصیل علوم دینی روی آورد و مقدمات را نزد پدر بزرگوارش فراگرفت. پس از چند سالی، به حوزه علمیه مشهد شتافت و ادبیات را نزد ادیب نیشابوری و سطوح عالیه را نزد حضرات آیات حاج هاشم قزوینی، حاج شیخ مجتبی قزوینی، میرزا کاظم محقق دامغانی و حاج میرزا احمد مدرس یزدی آموخت. سپس برای تکمیل معلومات و فراگیری دوره عالی دورس فقه واصول به حوزه‌ی علمیه‌ی قم آمد و در محضر آیات عظام بروجردی، سید محمدتقی خوانساری، حجت کوه کمره‌ای، صدرالدین صدر و امام خمینی زانوی ادب به زمین زد و از خرمن فیض آنان توشه‌ها برگرفت. آنگاه برای مدت کوتاهی به نجف اشرف کوچید و در درسهای آیات عظام سید عبدالهادی شیرازی، حکیم و خویی حاضر شد. سپس به قم بازگشت و برای تبلیغ دین و راهنمایی مردم مسلمان به نمایندگی آیت‌الله العظمی بروجردی به شهرهای آباده، فیروزکوه، چهارمحال بختیاری و کاشان رفت و مبارزه‌ای پیگیر با منحرفان و اهل بدعت را آغاز کرد و در این راستا بسیاری از آنان را توبه داد و به اسلام بازگردانید.
ایشان پس از مدتی به قم بازگشت و به تدریس سطوح عالیه، ترویج شعائر دینی، اقامه جماعت، ارشاد و راهنمایی مؤمنان و تألیف کتابهای علمی دست یازید. او همزمان به تدریس معارف اسلامی در دانشگاه آزاد اسلامی اشتغال ورزید و در سالهای نبرد علیه متجاوزین بعثی، ماه‌ها در کنار رزمندگان اسلام به سر برد و در تقویت روحیه آنان، سخنرانی‌های فراوان ایراد کرد.
برخی از تألیفات چاپ شده آن فقید عبارت است از:
تقلید الاعلم؛ سیری درعقاید (بررسی آراء و نظریات صوفیه)؛ به سوی خدا بروید؛ مجموعه مقالات در پیرامون باب و بهاء؛ انگیزه حق (درباره مناقب امیرالمومنین- ع)، جنگ خیبر؛ تفسیر موضوعی. تألیفات چاپ نشده ایشان عبارتند از: تقریرات درس فقه آیت‌الله بروجردی (درباره لباس مشکوک)، رساله در مسئله‌ی بداء؛ ترجمه جامع السعادات ملا مهدی نراقی؛ روحانیت در عصر انقلاب.
آیت‌الله احمدی شاهرودی در تاریخ بیست و پنجم شعبان 1417 ق.، در هفتاد سالگی در جوار بیت‌الله بدرود حیات گفت.
احمدعلی احمدی فرزند آقا شیخ محمدحسن احمدی میامئی شاهرودی در ساله 1305 شمسی در میامی که در ده فرسنگی شاهرود در طریق خراسان واقع شده به دنیا آمده و در مهد پرورش والدش که از علماء برجسته آن منطقه بوده نشو و نما نموده است.
مرحوم شیخ محمدحسن پدر مترجم ما در علوم مختلفه بالاخص علم طب اطلاعاتی داشتند و مردم آن بخش از وجودش استفاده می‌کردند. و پدر ایشان آقا شیخ احمد نیز از اوتاد و زهاد زمان خود و دارای تألیفات بوده‌اند و همینطور پدران او تا چند پشت روحانی بوده‌اند.
وی پس از پایان تحصیلات ابتدائی برای تحصیلات مذهبی خود به مشهد مشرف شده و تحت سرپرستی رئیس حوزه علمیه مرحوم آیت‌اللَّه احمد کفائی قرار و دوره مقدمات و ادبیات را خدمت ادیب نیشابوری به پایان رسانیده سپس دوره سطح را از محضر اساتید بزرگ مانند مرحوم حاج میرزا احمد یزدی و حاج شیخ هاشم قزوینی و حاج شیخ کاظم دامغانی تکمیل و اصول و معارف الهی را در خدمت حاج شیخ مجتبی قزوینی که از شاگردان بزرگ میرزا مهدی غروی اصفهانی بوده و نیز مقداری از فلسفه و کلام را از آن مرحوم استفاده کرده و بعد از پایان دوره سطح در حوزه مشهد به اتفاق بعضی از فضلاء مشهد هجرت به قم نموده و از درس خارج مکاسب و اسفار آقای خمینی و آقای حجت کوهکمری و حاج سیدمحمدتقی خونساری و حاج شیخ عباسعلی شاهرودی و بالاخص حاج آقا حسین بروجردی استفاده نموده و مدت کوتاهی هم در نجف اشرف از اساتید بزرگ حوزه نجف چون آقای حکیم و آقای شاهرودی و حاج سید ابوالقاسم خوئی و مرحوم میرزا عبدالهادی شیرازی استفاده کرده سپس به قم مراجعت و از طرف آقای بروجردی اعزام به حومه فارس شهر آباده گردیده و حدود دو سال در آن سامان به خدمات دینی اشتغال داشته و کتاب اسلام و عقاید را بر رد مذاهب باطله مخصوصا صوفیه در آنجا تألیف نموده و پس از برگشت از استان فارس اعزام به فیروز کوه شده و مدتی هم در آنجا مشغول ارشاد بوده و پس از چندی که مبارزه با فرقه ضاله بهائیه آغاز گردید به اتفاق چند نفر دیگر به امر معظم له به منطقه فریدون و چهار محال رفته و با آنان مبارزه نموده که به نابودی برخی از رهبران گمراه آنها منتهی شده و پس از آن از طرف آن مرحوم به قراء اطراف کاشان که مرکز بهائیه بوده رفته تا عده‌ای از آنها توبه نموده و به دامن اسلام برگشتند و برخی هم مانند دکتر برجیس که مبلغ آنها بود در کاشان کشته شده و آن گروهک تضعیف و نابود شدند.
و پس از فوت مرحوم آقای بروجردی از طرف حوزه علمیه قم در تهران انجام وظیفه نمود سپس به قم مراجعت و تا حال تحریر این کتاب اشتغال به تدریس سطوح عالی و اقامه جماعت در مسجد امام رضا علیه‌السلام در سالاریه اشتغال دارند.
دارای تألیفات چندی می‌باشند.
1- اسلام و عقاید که مکرر به طبع رسیده.
2- رساله تقلید اعلم عربی.
3- کتاب سوی خدا بروید.
4- انگیزه حق در مناقب امیرالمؤمنین.
5- رساله در بداء و روحانیت در عصر انقلاب و قبل از انقلاب.
6- کتابی در احکام.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

احمدی نیشابوری، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید حسن احمدی نیشابوری فرزند مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید نوراللَّه نیشابوری داماد بزرگ مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدتقی فاضل نیشابوری رحمه‌اللَّه علیهم اجمعین می‌باشد. آن مرحوم در نیشابور شهر تاریخی استان خراسان به دنیا آمده و پس از گذرانیدن دوران کودکی و خواندن اولیات به تحصیل علوم عربی پرداخته و مقدمات و سطوح اولیه را در نیشابور و مشهد خوانده سپس هجرت به اعتاب عالیات نموده و سالها در اعتاب مقدسه نجف اشرف و کربلاء معلی اقامت و از محضر آیات عظام بهره‌مند شده و پس از آن به ایران برگشته و در مشهد مقدس متوطن و به وظائف دینی و روحی تا حد خود اشتغال داشته و آنچه را که داشته به آن عمل نموده و در دوران اقامتش در مشهد مقدس مانند اقامتش در نجف اشرف در ظهر و شام موفق به نماز در حرم مطهر و به گفتن اذان بلند اعلام وقت فریضه می‌نمود.
نگارنده گوید: گرچه در اوساط علمی به علم مشهور نبود ولی نزد همگان به داشتن تقوی و ورع و اعمال صالحه معروف و موصوف بود و هر کس او را می‌شناخت به پاکی و بزرگواری می‌شناخت و پس از رحلتش هم او را به خوبی یاد و برای او طلب مغفرت می‌نماید.
در قضاء حوائج مؤمنین سعی بلیغ داشت و از بعضی ثقات و وابستگانش شنیدم دارای تألیفات متشتت و مخطوط بود و با بیت مرحوم آی اللَّه العظمی حاج سیدمحمود حسینی شاهرودی نسبت سببی داشت و از محضر آن بزرگوار هم در نجف استفاده نموده بود. وی در حدود هفتاد سالگی در روز میلاد مادرش حضرت فاطمه زهرا علیهاسلام روز بیستم جمادی‌الثانی 1411 قمری در مشهد مقدس درگذشت و در مشهد و قم و نیشابور مجالس بسیاری برای بزرگداشت او برگزار شد و عموما برای ارتحال او ابراز تاثر می‌نمودند.
فرزندان صالح و دانشمندی دارد که در مشهد و حوزه علمیه قم اشتغال به تحصیل دارند و خاطره آن پدر را زنده می‌دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

احمدی، محمدمهدی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدمهدی احمدی (برادر مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ علی‌اصغر شهید حکومت بعث) فرزند مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدتقی شاهرودی است. در سال هزار و سیصد و هفت (1307) هجری شمسی در روستای مغز شاهرود به دنیا آمده و پس از خواندن مقدمات در شاهرود در سال 1322 شمسی در سن پانزده سالگی هجرت به قم نموده و در مدرسه فیضه در حجره مرحوم برادر شهیدش مدت چهار سال اقامت و بعد از رفتن ایشان در سال 1324 شمسی به نجف اشرف تا سال 1327 در قم مانده، و بقیه مقدمات و ادبیات را در محضر اساتید متعدد مانند آیت‌اللَّه حاج آقا رضا صدر و حاج شیخ عبدالجواد اصفهانی و آیت‌اللَّه مجاهدی و حاج شیخ یوسف شاهرودی و مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ مرتضی حایری و نیز آیت‌اللَّه سلطانی فراگرفته و در سال 1326 شمسی به اتفاق برادر شهیدش که به ایران آمده بودند به نجف اشرف عزیمت نموده و جلد اول کفایه الاصول را در خدمت مرحوم آیت‌اللَّه حاج میرزا حسن یزدی و جلد دوم را در خدمت آیت‌اللَّه حاج سید عبدالاعلی سبزواری خوانده و مکاسب را از محضر مرحوم حاج میرزا احمد اهری و حاج سید محمود مرعشی استفاده نموده و بعدا یک دوره کامل اصول را از محضر آیت‌اللَّه العظمی خوئی بهره‌مند گردیده و مقداری از بحث الفاظ را از مرحوم آیت‌اللَّه حاج میرزا محمدباقر زنجانی و نیز مبحث ظن را از آیت‌اللَّه حاج میرزا هاشم آملی آموخته و نیز از ابحاث فقه مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید محمود شاهرودی (ره) و مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید محسن حکیم و مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید یحیی مدرسی یزدی استفاده کرده و بعد از ده سال اقامت به واسطه بروز کسالت به ایران مراجعت و بعد از عمل جراحی در تهران اقامت و حدود بیست سالست که در مدرسه مروی به بحث و تدریس اشتغال دارند و ضمنا چند سالی هم در تهران از محضر مرحومین آیت‌اللَّه خونساری و آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدتقی آملی مستفیض شدند و در حال حاضر در یکی از مساجد مرکز شهر اقامه جماعت دارند و گروهی از نماز و تبلیغات ایشان استفاده می‌کنند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

اخترشاه، طهماسب

قرن:10
جنسیت:زن
ملیت:ایران
قرن دهم هجری، از زنان عالم و فاضل، به نوشته اعیان‌الشیعه گروهی از علما، رساله‌هایی در اصول فقه و غیره به نام او نوشتند.
برگرفته از کتاب :مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی
منابع زندگینامه :منبع: اعیان‌الشیعه، 275 / 2؛ النساءالمؤمنات، 266.

اخوان خراسانی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام والمسلمین آقا شیخ علی بن العلامه الورع الشیخ محمدحسین مدرس در سال 1319 قمری در مشهد مقدس رضوی ولادت یافته و بعد از تحصیل مقدمات و سطوح در سته 1344 قمری مهاجرت به نجف اشرف نموده و در محضر مقدس جمعی از محققین آن عصر بالاخص مرحوم آیت‌الله نائینی و مرحوم آیت‌الله اصفهانی رضوان‌الله تعالی علیهما حضور یافته تا ذی‌القعده الحرام 1391 قمری که در حادثه عراق و فشار و ظلم دولت شوم بعثی عراق به شیعیان ایرانی با ده‌هاهزار نفر از اهل علم و غیره اخراج به ایران و در شهر مذهبی قم رحل اقامت افکنده و به مباحثات فقه و اصول اشتغال دارند. از آثار ایشانست تقریرات و دراسات اساتید مذکور که به رشته تحریر آورده‌اند ولی هیچ‌کدام به طبع نرسیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

اخوان خراسانی، مرتضی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام والمسلمین آقا شیخ مرتضی بن العلامه الشیخ محمدحسین مدرس خراسانی مذکور از علماء و فقها حوزه علمیه نجف می‌باشند که با برادر ارجمند فوق‌الذکرش در سال 1391 قمری اخراج به ایران و سرانجام اقامه در قم را انتخاب نموده و به وظائف دینی و روحی اشتغال دارند.
تولد ایشان در سال 1321 قمری واقع شده و بعد از فراغ از مقدمات و سطوح فقه و اصول مهاجرت به نجف اشرف نموده در سال 1344 قمری.
و در درس اساطین آن عصر مخصوصا مرحوم آیت‌الله نائینی و آیت‌الله اصفهانی اعلی‌الله مقامهما حاضر و پس از آنها به تدریس و بحث اشتغال داشته و تا هم اکنون که در قم سکونت نموده‌اند و به این سمت مشغول می‌باشند از نوشته‌های ایشانست تقریرات اساتید که مخلوط است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

ادیب اشراق، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1317 -1237 ش)، دانشمند و شاعر، متخلص به ادیب. وی در گلپایگان متولد شد و تحصیلات مقدماتی را همان جا فراگرفت از آن پس به اصفهان رفت و مدت ده سال به تحصیل علوم ادبی و عربی، فلسفه و کلام پرداخت. آنگاه به تهران آمد و به شغل قضا مشغول شد. ادیب شاعری توانا و دانشمندی ممتاز بود و در فلسفه و حکمت، مشربی عرفانی داشت و به حسن خلق معروف بود. در تهران وفات یافت در گلپایگان به خاک سپرده شد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :سخنوران نامی معاصر (215 /1).

ادیب پیشاوری، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1349 -1260 ق)، عالم و شاعر. معروف به ادیب. در سرحد بین پیشاور و افغانستان متولد شد. علوم ادبی و عربی را در زادگاه خود فراگرفت، سپس به افغانستان رفت و طی اقامت دو ساله‌ی خود در کابل، نزد آخوند ملا محمد مشهور به آل‌ناصر دانش آموخت. بعد به غزنین رفت و در باغ فیروزه، آرامگاه حکیم سنایی غزنوی، اقامت گزید و آنجا نزد سعدالدین غزنوی تلمّذ نمود. وی در بیست و دو سالگی به مشهد آمد و در آن شهر ریاضی را نزد میرزا عبدالرحمان و علوم عقلی را در محضر آخوند ملا غلامحسین شیخ‌الاسلام آموخت. سپس به سبزوار رفت و دو سال از محضر حاج ملا هادی سبزواری و آخوند ملا محمد، فرزند وی، و آخوند ملا اسماعیل استفاده کرد. بعد به مشهد بازگشت و در مدرسه‌ی میرزا جعفر ساکن و به ادیب پیشاوری یا ادیب هندی مشهور شد. در مشهد مورد توجه میرزا سعیدخان گرمرودی، نایب‌التولیه آستان قدس رضوی، قرار گرفت و بنا به تقاضای وی به تهران آمد و میهمان محمد خان قوام‌الدوله شد. و به تعلیم و نشر ادب پرداخت. وی علاوه بر فنون ادبی و عربی و حفظ اشعار و نحو و لغت و حکمت و ریاضیات در حسن خط نیز استاد بود. ادیب تا پایان عمر مجرد زیست و سرانجام، در منزل یحیی‌خان قراگوزلو، وزیر معارف، درگذشت و در امامزاده عبداللَّه تهران دفن شد. آثار وی: «دیوان» اشعار مشتمل بر چهار هزار و دویست بیت قصیده و غزل فارسی و سیصد و هفتاد بیت قصاید و قطعات عربی به انضمام دو رساله در بدیهیات اولیه و تصحیح «دیوان ناصر خسرو»؛ «قیصر نامه»؛ حواشی و تعلیقات بر «تاریخ بیهقی»؛ ترجمه‌ی فارسی «اشارات» شیخ الرییس که ناتمام ماند؛ حاشه بر «شرح ابن ابی‌الحدید» بر نهج‌البلاغه.[1]
(سید) احمد بن (سید) شهاب‌الدین پیشاوری، ادیب و شاعر (و. 1260 ه.ق./ 1844 م. ف. 1349 ه.ق./ 1930 م.). وی از سلسله سادات معروف به «اجاق» بود که در پیشاور به سر میبردند، و نسبت آنان در سیر و سلوک به سلسله سهرو دیده می‌رسد. پدر ادیب در حوادث سیاسی هندوستان تباه شد، و ادیب مدتی در شهرهای افغانستان و خراسان به تحصیل علوم معقول و منقول اشتغال داشت و در غالب علوم سرآمد عصر خود گردید. در سال 1300 ه.ق./ 1882 م. به تهران هجرت کرد و تا پایان عمر در این شهر اقامت داشت. ادیب در شعر سبک استادان قدیم را با موفقیت اقتفا میکرد. کثرت اطلاع او از فرهنگ اسلامی و علوم مختلف قدیم و تبحرش در لغات فارسی و عربی باعث شد که شعرش بیش از حد عادت مشحون از اطلاعات و معلومات مختلف گردیده، و به همان نسبت از لطافت و حال و اشتمال بر عواطف رقیق شاعران دور افتاده است. دیوان وی به طبع رسیده.
برگرفته از کتاب :فرهنگ فارسی معین (جلد پنجم)
منابع زندگینامه :[1] از صبا تا نیما (322 -317 /2)، اعیان الشیعه (603 /2)، حماسه سرایی در ایران (375)، دایرةالمعارف فارسی (77 /1)، الذریعه (162 /9)، زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (105 -103 /1)، سخنوران نامی (9 -3 /1)، سخنوران نامی معاصر (214 -208 /1)، سرآمدان فرهنگ (156 /1)، شرح حال رجال (78 -77 /1)،لغت‌نامه (ذیل/ ادیب پیشاوری)، مؤلفین کتب چاپی (352 -351 /1)، معجم المؤلفین (246 /1)، مکارم الآثار (1624 -1623 /5)، یادداشتهای قزوینی (149 /8)، یادگار (س 3، ش 3، ص 34 -33).

ادیب طوسی، محمدامین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1361 -1283 ش)، دانشمند، روزنامه‌نگار و شاعر، متخلص به ادیب طوسی. وی در مشهد متولد شد و تحصیلات مقدماتی را در مکتب گذرانید. سپس، به تحصیل علوم دینی در مدارس قدیم پرداخت. علوم ادبی را نزد ادیب نیشابوری و حکمت را نزد حاج میرزا عباسعلی معروف به فاضل و آقا بزرگ حکیم و فقه را نزد پدر خود آموخت. ادیب طوسی با سفرهایی که به هند، ترکستان، عربستان، مصر، شام و آسیای صغیر کرد، به زبانهای رایج عربی، ترکی، اردو، انگلیسی، سانسکریت، اوستایی، پهلوی و کلدانی آشنایی کامل پیدا کرد. وی در تبریز اقامت نمود و مجله‌ی «ماهتاب» را در سال 1316 ش آنجا به مدت یک سال انتشار داد. در دانشکده‌ی ادبیات تبریز تدریس کرد و مدیریت مجله‌ی آن دانشکده را نیز عهده‌دار شد. او کتب زیادی به رشته‌ی تحریر درآورد. از جمله آثار وی: «تاریخ دینی ایران» در دو دوره؛ «دستور زبان فارسی» در سه دوره؛ «بودا در هند»؛ «تخت سلیمان»؛ «پیام فردوسی»؛ به نظم؛ «لغات آذری»؛ «لهجه‌های محلی»؛ «تعلیم و تربیت از نظر غزالی».[1]
مدرس، ادیب، محقق.
تولد: 1283، مشهد (محله نوغان).
درگذشت: 5 خرداد 1361، تهران.
محمد امین طوسی، معروف به ادیب طوسی، فرزند شیخ محمدحسین گیلانی در شهر مشهد به تحصیل پرداخت و در مکتب‌های قدیم و مدارس علوم دینی به کسب علم و دانش مشغول شد و علوم ادبی را از ادیب نیشابوری و حمکت و فسلفه را از آقا بزرگ حکیم آموخت و مدتی نیز در سبزوار نزد حاج ملا هادی سبزواری به فراگیری اصول فسلفه اشراق پرداخت. وی در سال 1342 ق. به بغداد رفت و در آنجا به تحصیل زبان انگلیسی و تدریس ادبیات مشغول شد و بعد از سه سال اقامت به مشهد بازگشت و در مدارس آنجا به تحصیل پرداخت. پس از آن نیز در مدرسه‌های تهران و یزد و تبریز به تدریس مشغول شد.
ادیب طوسی سفرهایی به ندوتسان و عربستان سعودی و ترکستان و مصر و سوره و ترکیه نمود. از آن پس که به ایران مراجعت کرد به استخدام وزارت فرهنگ درآمد و چندی در اداره‌ی کل نگارش وزارت فرهنگ به خدمت پرداخت و سال‌ها نیز در دانشگاه تبریز به تدریس در دانشکده‌ی ادبیات مشغول بود و در ضمن مدیریت نشریه‌ی «دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی تبریز» را به عهده داشت. پس از آن که بازنشسته گردید در اواخر عمر به تهران آمد و در این شهر اقامت گزید.
از جمله آثار وی می‌توان به موارد زیر اشاره نمود: آموزش و پروش از نظر غزالی (تبریز، 1320)؛ ایام کودکی (نظم، تهران، 1312)؛ بودا در هند؛ پیام فردوسی (نظم، تهران، 1313)؛ تاریخ دینی ایران قدیم (در دو دوره)؛ تخت سلیمان؛ دستور زبان و معانی و بیان و بدیع فارسی؛ رابطه اوزان شعر یا ترانه‌های محلی ایران (تبریز، 1332)؛ فرهنگ لغات ادبی تبریز (دو جلد، 1349)؛ فرهنگ لغات بازیافته (ذیل برهان قاطع) (تبریز، دو جلد، 1343)؛ فرهنگ لغات لهجه‌های محلی ایران؛ فقه الغة فارسی؛ لغات آذری؛ تلخیص مثنوی؛ مهرشاه و میهن (نظم، تبریز 1320)؛ نقد الادب (بغداد). وی همچنین مجله‌ی «ماهتاب» (نشریه‌ی انجمن ادبی آذربایجان) و نیز داستان‌هایی چند را منتشر ساخت. از جمله این داستان‌ها می‌توان به این عنوان‌ها اشاره کرد: انتقام عشق (سه جلد، تبریز، 1319 -1317)، مرد عجیب، جوکی در جنگل، دخمه‌های سیاه یا کلبه بدبختان (تبریز 1320)، شبح مخوف، درویش گمنام.
برگرفته از کتاب :گلزار مشاهیر
منابع زندگینامه :[1] تاریخ جراید (181 /4)، زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (107 -106 /1)، سخنوران نامی (54 -46 /2)، سخنوران نامی معاصر (230 /1)، مؤلفین کتب چاپی (687 -685 /1).

ادیب نیشابوری، محمدتقی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1355 -1277 ق)، دانشمند، عالم و ادیب. در روستای خیرآباد بلوک عشق‌آباد نیشابور به دنیا آمد. او تا هیجده سالگی در نزد پدرش درس خواند. سپس پدرش وی را به مشهد فرستاد. پس از اندک زمانی نزد دائی خود حاج شیخ محمد کدکنی به تحصیل پرداخت. در 1294 ش به محضر شیخ عبدالجواد ادیب نیشابوری اول راه یافت. ادیب نزد بسیاری از مدرسان و عالمان آن عصر درس خواند. او در رشته‌های ادبیات عرب، منطق، فلسفه، ریاضیات، اصول، فقه، رجال حدیث و تفسیر متبحر بود و طب قدیم را نیز می‌دانست. او نزدیک به شصت سال صاحب حوزه‌ی تدریس بود و شاگردان بسیاری تربت کرد. از آثار وی: «گوهر دانش»؛ «تاریخ ادبیات عرب»؛ «البدایة و النهایة»؛ «تابش جان و بینش روان»؛ «حدیث جان و جانان»؛ «تاریخ ادبیات ایران».[1]
محمدتقی معروف به (ادیب نیشابوری) از ادباء و اساتید ادبیات و دانشمندان عالیمقام معاصر و در فنون ادبیه تالی و ثانی استادش مرحوم عبدالجواد ادیب نیشابوری بود.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] فهرست کتابهای چاپی فارسی (2785 /2)، مؤلفین کتب چاپی (196 -195 /2)، مجله‌ی دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد (زمستان 1357).

ادیب همدانی، ابوالقاسم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س سیزدهم ق)، شاعر و دانشمند. وی در جوانی برای کسب دانش به کاشان و مازندران رفت و از آنجا برای یادگیری هندسه و ریاضیات و هیئت و نجوم به مشهد عزیمت کرد. پس از آن برای فراگیری حکمت به اصفهان رفت. محمدعلی میرزا دولتشاه او را برای علم پسرش محمد حسین میرزا، حشمت‌الدوله، برگزید و سمت ملاباشیگری به او داد. پس از مرگ دولتشاه و دستگیری حشمت‌الدوله، قائم مقام میرزا ابوالقاسم را نیز به عنوان مأموریت از تهران دور کرد و او را همراه قشونی که مأمور سرکوبی حسینعلی میرزا فرمانفرما ساخته بود، به شیراز فرستاد. وی لقب ذوالریاستین داشت و در شعر بیشر از شعرای پیشین، خاصه خاقانی پیروی می‌کرد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :حدیقة الشعراء (117 -116 /1)، سفینة المحمود (140 -138 /1)، مصطبه‌ی خراب (18 -17)، نگارستان دارا (58 -55).

اراکی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
وی از دانشمندان طراز اول و منسوبین نزدیک مرحوم آیه‌الله حاج آقا محسن و از مدرسین حوزه علمیه اراک بوده بسیاری از فضلاء قم و اراک از محضرش استفاده نموده‌اند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

ارباب اصفهانی، محمدمهدی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1314 -1234 ق)، دانشمند و ادیب. وی پدر میرزا محمد حسین فروغی ذکاءالملک و از اهالی اصفهان بود. آقا محمدمهدی در علوم تاریخ و جغرافیا و هیئت قدیم و جدید و نجوم بطلمیوسی و اروپایی به مقامی والا دست یافت. پس از مرگ، او را در قبرستان محله‌ی آب بخشان اصفهان دفن کردند. از آثار وی: تصحیح و طبع «شاهنامه‌ی فردوسی» و «تاریخ وصاف» که هر دو در بمبئی به چاپ رسیده؛ «نصف جهان»، در تاریخ اصفهان؛ «جغرافیای اصفهان»؛ کتابی در محاکمه بین علم هیئت و نجوم قدیم و جدید؛ «نقشه‌ی ابنیه‌ی تاریخی اصفهان».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تذکره القبور (70)، الذریعه (178 /24 ،114 /5)، شرح حال رجال (6 ،5 /4)، المآثر و الآثار (220).

ارباب، محمدمهدی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
مردی دانشمند و ادیب بود و از راه تجارت و زراعت کسب معاش می‌کرد. با دانشهای اروپا که به تازگی در آن زمان معمول شده بود، آشنایی داشت و مخصوصاً در هیئت و جغرافیا به هر دو طریقه‌ی قدیم و جدید عالم بود و او از جمله‌ی پیشقدمان معارف جدید اروپایی- مخصوصاً هیئت جدید- بشمار می‌رود. از او یک دختر به نام فاطمه سلطان بیگم و یک پسر بنام محمدحسین خان ذکاءالملک باقی ماند
برگرفته از کتاب :فرهنگ فارسی معین (جلد ششم)

اردبیلی ابوزرعه، عبدالوهاب

قرن:5
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 415 ق)، دانشمند و صوفی. وی اهل اردبیل بود و از پارسایان آن شهر. به زیارت خانه خدا رفت و در راه حجاز تا مدینه با ابوعبداللَّه محمد بن خفیف شیرازی معروف به شیخ کبیر همسفر بود. و پس از مراجعت از مکه در شیراز اقامت کرد و تمام اوقات خود را به موعظه و اندرز مردم اختصاص داد و در همان جا درگذشت. در آخر عمر بر کردار و گفتار بعضی از صوفیه منکر شد و افعال و اعمال آنان را تقبیح کرد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :بزرگان شیراز (164 ،163)، تذکره‌ی هزار مزار (272)، ترجمه‌ی رساله‌ی قشیریه (499)، دانشمندان آذربایجان (23)، شیرازنامه (137)، طرائق الحقائق (96/2)، لغت‌نامه (ذیل/ ابوزرعه)، نامه‌ی دانشوران (47 -46 /5)، نفحات الانس (325 -324)، هفت اقلیم (255/2).

اردبیلی اصفهانی، حیدر علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل، در مقدمات و سطوح از شاگردان حاج سید مهدی نحوی، و در فقه و اصول از تلامیذ حاج شیخ محمد باقر مسجد شاهی بوده.
در سلخ صفر سال 1327 وفات یافته، در تخت فولاد مقابل تکیه‌ی میرزا ابوالمعالی مدفون گردید.
ماده تاریخ وفاتش این است:
از جنان آمد یکی و از پی تاریخ او
گفت حیدر روز میزان شافع حیدر علی
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

اردبیلی، عبدمناف

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1345 -1285 ق)، دانشمند و شاعر. معروف به ملامناف. وی علوم مقدماتی را در اردبیل آموخت، سپس برای ادامه‌ی تحصیل به قم، استانبول و نجف رفت و پس از مدتی که به زبان فارسی و عربی تسلط کامل یافت، شروع به تألیف در این دو زبان کرد. ملامناف پس از اتمام تحصیل به تجارت پرداخت و در سفرهایی که به روسیه و اروپا داشت، زبان روسی و انگلیسی و فرانسه را آموخت. در جنگ جهانی اول تجارت را رها کرده، به دارو فروشی پرداخت. وی به جفرو رمل وارد بود و شعر نیز می‌سرود. از آثار وی: «نصیحة الرضائیه»؛ «اخلاق الاولین»؛ «المعیشه»؛ «مقامات» یا «دیوان» شعر؛ «اقتصاد»؛ «تفسیر سوره‌ی توحید»؛ «حکمت»؛ «علم رمل و جفر»؛ «علم قیافه شناسی»؛ «علم کیمیا»؛ «صنعت صابون سازی».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (131 -130 /1).

اردکانی، حسنعلی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدباقر بن حسنعلی اردکانی یزدی منظومه‌ای به عربی در اصول دارد که سال 1223 خود در هفتاد صفحه نوشته و این نسخه به نام منظومه‌الاصول به شماره 2946 در کتابخانه ملک موجود است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

اردکانی، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید محمد باقر رشتی از مجتهدین بزرگوار اردکان بوده که در تهران میزیسته و بسیار مورد توجه دولت و ملت بوده و در مدرسه فخریه تدریس می‌نموده و در سال 1257 ق بدرود حیات گفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

استاد زاده، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقا سید حسن بن السید الاعلام... از علماء بزرگوار معاصر بابل است در آن شهرستان متولد شده و پس از تربیت در حجر سیادت و علم و فرا گرفتن مقدمات و سطوح بقم مهاجرت نموده و از محضر مرحوم آیه‌الله حایری و آیه‌الله خونساری و آیات دیگر استفاده نموده و پس از آن مراجعت ببابل و تاکنون باقامه جماعت و خدمات دینی اشتغال دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

استخر، محمدحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
مشروطه‌خواه، روزنامه‌نگار، قاضی، نماینده‌ی مجلس. در 1266 در یکی از دهات آباده متولد شد. پدرش شیخ اسداللَّه واعظ از روحانیون منطقه و منبری بود. تا شانزده سالگی در زادگاه خود به تحصیل اشتغال داشت. سپس به شیراز رفت و تحصیلات خود را در ادبیات فارسی و ادبیات عرب و معارف اسلامی ادامه داد و صاحب فضل و دانش نسبی گردید. در مشروطیت فعالیت داشت و وارد حزب دموکرات فارس شد. در این حزب فعالیتی شایسته از خود بروز داد و مورد توجه آزادیخواهان فارس قرار گرفت. برای استفاده از اطلاعات و معلوماتش به شغل معلمی دعوت شد و به مدیریت مدارس جدید ارتقاء یافت. در 1297 امتیاز روزنامه‌ی استخر را گرفت و به انتشار آن در فارس همت گمارد و طرفدارانی پیدا کرد. در 1306 از وزارت معارف به عدلیه انتقال پیدا نمود و شغل قضائی به او ارجاع شد. سال‌ها در سمت بازپرس و دادستان و رئیس دادگاه در شهرهای مختلف خدمت می‌کرد. در سال 1320 از خدمت قضا کناره‌گیری کرد و مجدداً به وزارت معارف رفت. به امور مطبوعاتی و علمی پرداخت و نشریه‌ی استخر را با وضع مناسب‌تری انتشار داد. در سیاست کلی فارس صاحب نظر گردید. در دوره‌ی هیجدهم از شیراز وکیل شد. در دوره‌ی نوزدهم نیز وکیل بود، ولی به علت کبر سن به ادوار بعدی مجلس راه نیافت. مردی ادیب و دانشمند و در مسائل مختلف صاحب نظر بود. روزنامه‌اش قریب چهل سال در شیراز انتشار یافت. غالب مردم فارس به نیکی از او یاد می‌کنند. در 1348 درگذشت. آثار و تحقیقات تاریخی و ادبی از وی به یادگار مانده است. به زبان و ادبیات عرب تسلط داشت و به آن زبان شعر می‌سرود.
(1387 -1306 ق)، نویسنده، دانشمند و روزنامه‌نگار. در بوانات فارس متولد شد. تحصیلات اولیه را نزد پدر و در زادگاه خود فراگرفت. به شیراز رفت و در آغاز علوم متداول زمان مانند ادبیات عرب و فارسی را آموخت و به آموزگاری پرداخت. با مطالعه و پشتکار بسیار در امور اجتماعی و تاریخ و فلسفه تبحر یافت و در آغاز مشروطیت وارد امور سیاسی شد و روزنامه‌ی سیاسی و اجتماعی و ادبی «استخر» را از سال 1336 ش به مدت چهل سال منتشر ساخت و در ضمن آن به کارهای دولتی نیز مشغول بود. وی در دوره‌ی هجدهم و نوزدهم از طرف اهالی فارس به نمایندگی مجلس شورا انتخاب شد. آثار وی: ترجمه‌ی «پیشوایان فکر»، طه حسین؛ «فرهنگ اسلام»؛ «چهل مقاله تاریخ تصوف»؛ ترجمه‌ی «مظاهر محمدی»، توفیق الحکیم؛ «مهمانیها و پذیرائیهای شاهانه»؛ ترجمه‌ی «مجموعه‌ی یادداشتهای رضاشاه»، علی بصری؛ «چند صفحه از تاریخ بزرگترین تحولات علمی»؛ «روابط ایران و عرب قبل از اسلام و بعد از اسلام»، ترجمه‌ی «الصلاة بین العرب و الفرس».[1]
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] تاریخ جراید (157 -155 / 1)، دانشمندان فارس (261 -257 / 1)، زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (146 -145 / 1)، مؤلفین کتب چاپی (698 -697 / 2).

استرآبادی، ابواحمد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابواحمد محمد امین بن عبدالنبی بن عبدالصانع محدث اخباری استرآبادی متولد 21 ذی‌قعده 1178 ق در هند صاحب تألیفات عدیده و رسائله کثیره در فنون عقلیه و نقلیه که بواسطه جسارتش به علماء بزرگوار به امر علامه سید محمد مجاهد کربلائی فرزند صاحب ریاض در سن 55 سالگی مقتول گردید.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

استرآبادی، جمال‌الدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
جمال‌الدین استرآبادی بن آیت‌اللَّه حاج آقا ضیاءالدین از فضلاء دانشمندان معاصر شمیران تهران است.
وی در حدود 1350 قمری در تهران متولد شده و دروس جدید و مقدمات را در تهران خوانده آنگاه به قم آمده و چند سالی توقف و سطوح را از مدرسین بزرگ فراگرفته و پس از آن مهاجرت به نجف و در مدرسه آیت‌اللَّه بروجردی نجف اقامت و به تحصیل فقه و اصول پرداخته و از دروس و ابحاث آیات عظام نجف چون مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمود شاهرودی و آیت‌اللَّه العظمی خوئی و دیگران استفاده نموده و بعد بواسطه کسالت مزاج به تهران مراجعت و به خدمات دینی از اقامه جماعت و تبلیغ احکام و نشر معارف مشغول و اکنون در تجریش شمیران به انجام وظائف دینی اشتغال دارد.
از آثار ایشانست حسینیه استرآبادی که در اوائل خیابان پهلوی تجریش قرار دارد و در آن برنامه‌های دینی اجراء می‌گردد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

استرآبادی، حسن

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س یازدهم ق)، دانشمند شیعی. پدرش شیخ محمود در پادشاهی شاه‌طهماسب اول (وف 984 ق) به دربار صفوی پیوستگی داشت و در مجلس پادشاه زیاده از دیگران سخن موعظت آیین حقیقت بنیان گستاخانه بر زبان می‌راند و نهی و مسامحه جایز ندانسته مبالغه بر سر حد افراط می‌رسانید و چون خالی از اغراض دنیوی بود شاه نیز به نصایح او با خرسندی گوش فرا می‌داد. شیخ حسن نیز مانند پدرش مردی فاضل و پاکدامن و پارسا بود و در سالهایی که ازبکان به سرکردگی عبداللَّه‌خان ثانی (وف 1006 ق)، بر خراسان استیلا یافته بودند، وی از مشهد به قزوین نزد شاه‌عباس اول (وف 1037 ق) آمد و نزد او از حرمت فراوان برخوردار بود و شاه در سفرهایش وی را با خود می‌برد. شاه عباس پس از بیرون راندن ازبکان از خراسان شیخ حسن را به تولیت آستان قدس گماشت و او تا پایان زندگی به نیابت از شاه‌عباس سرکشیک‌باشی و کلیددار روضه‌ی رضوی بوده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (304 /5)، عالم آرای عباسی (158 -157 /1).

استرآبادی، محمدمؤمن

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1034 ق)، دانشمند و شاعر. از سادات استرآباد و خواهرزاده‌ی میر فخرالدین سماکی. وی از عالمان دوران شاه و بیست و پنج سال وزیر و معلم فرزند او، حیدر میرزا، بود. پس از کشته شدن آن شاهزاده به هندوستان رفت و در دکن مورد ملاطفت سلطان ابراهیم قطب‌شاه قرار گرفت. بنا به قول اسکندر بیک ترکمان در سال 1025 ق در قید حیات بوده است. «رساله‌ی» او در عروض یک مقدمه و دو فصل و یک خاتمه دارد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :آتشکده‌ی آذر (799 -798 /2)، تاریخ نظم و نثر (502)، عالم آرای عباسی (146 /1)، کاروان هند (1377 -1373 /2)، مجمع الخواص (78)، هفت اقلیم (115 -113 /3).

استرآبادی، معین‌الدین

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(ز 976 ق)، دانشمند و شاعر، متخلص به معین. مشهور به معین لذت. اصل وی از استرآباد بود و در مشهد اقامت گزید. او از شعرای عهد شاه طهماسب صفوی و مورد احترام وی بود. در 976 ق با معصوم بیگ، وکیل دربار شاه طهماسب، برای عقد مصالحه با سلطان سلیم عثمانی به استانبول رفت. پس از مصالحه از آنجا نیز با هیأت سفارت به جانب حجاز اعزام شد. در میان راه منازعه و جنگی بین معصوم بیگ و امیرالحاج عثمانی درگرفت. معین‌الدین و چند نفر دیگر، که زنده ماندند، خود را به جده رساندند و سپس از آنجا، از راه دریا، رهسپار هند گشتند. ولی در راه کشتی غرق شد و آنها به هلاکت رسیدند. از آثار وی: رساله «لذات» یا رساله‌ی «لذت»، در زمینه‌ی هزل است که به موجب همین رساله به معین لذت مشهور شد. همچنین اشعاری ازا و در تذکره‌ها آمده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ ادبیات در ایران (631 -630/ 5)، تاریخ نظم و نثر (518)، الذریعه (1076 -1075/ 9)، ریحانه (349 -348/ 5)، صبح گلشن (343 -433)، فرهنگ سخنوران (862)، لغت نامه (ذیل/ معین استرآبادی)، مجمع الخواص (228 -227)، مطلع الشمس (444/ 2)، هفت اقلیم (119 -116/ 3).

اسراری، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمد، ملقب به ولی‌اللَّه اسراری فرزند مرحوم حاج شیخ محمدابراهیم مشهور به مدرس اسراری از علماء معاصر سبزوار است. ترجمه خود را چنین مرقوم و ارسال نموده‌اند.
اینجانب محمد ملقب به ولی‌اللَّه اسراری فرزند مرحوم حاج شیخ محمدابراهیم مشهور به مدرس اسراری که از علماء سبزوار و مدرس در تمام علوم از فقه و اصول و فلسفه و کلام و هیئت و نجوم و ترجمه حالش را مرحوم آیت‌اللَّه جناب آقا شیخ آقا بزرگ تهرانی صاحب ذریعه در کتاب نقباءالبشر مفصلا ذکر فرموده‌اند و اجداد این بنده محتاج به رحمت باری تعالی از طرف پدر و مادر عموماً ملاک و اشراف و ثروتمند و بعضی از آنها اهل علم بوده‌اند و آثار خیریه آنها در سبزوار باقی و موجود است.
در شب جمعه نهم ذیقعدةالحرام 1321 هجری قمری در دارالمؤمنین سبزوار متولد شدم و در سن بین پنج و شش سالگی مرا به مکتب گذاشتند.
پس از یکسال قرآن مجید و دو سه کتاب کوچک را آموختم سپس مرا خدمت جناب آقا میرزا روح‌اللَّه لاهوتی که خطاط و دارای علوم عربیه بوده فرستادند دو سه سالی بیش نگذشت که دبستان خیریه ملی افتتاح شد مرا به کلاس چهارم وارد نمودند و تا کلاس ششم بودم و حساب و هندسه و قدری فرانسه و صرف و نحو در آنجا دیدم و پس از پایان دوره ششم در خدمت مرحوم پدرم شروع به نحو و صرف نموده و مرحله سیزدهم عمر را می‌پیمودم که مادرم دار دنیا را وداع نمود خدایش رحمت کند
اگر چه رنج و غم من به مرگ آن مرحومه شروع شد ولکن به تحصیلات خود ادامه دادم و مقداری فقه و اصول و فلسفه و منطق و نجوم و هیئت و حساب قدیم خدمت مرحوم والدم تعلیم گرفتم و در همان زمان به درس مرحوم علامه فقید سعید آقای شیخ نظام‌الدین کنابادی رحمة اللَّه تعالی علیه می‌رفتم.
و چند سالی طول کشید و مرحوم آیت‌اللَّه آقای حاج میرزا عبدالحکیم عمه‌زاده که از شاگردان مرحوم جلوه و مرحوم آیت‌اللَّه العظمی الاصفهانی و آیت‌اللَّه العظمی النائینی و آیت‌اللَّه العظمی العراقی اعلی اللَّه تعالی مقامهم بود و از هر سه مرجع به اجازه اجتهاد مفتخر بوده و شرح حال معظم له را در ترجمه و کتاب زندگانی مرحوم جد امجدم حکیم عظیم حاج ملا هادی اسرار سبزواری اعلی اللَّه تعالی مقامه الشریف نگاشته‌ام از نجف اشرف مراجعت فرمودند و در خدمت ایشان نیز چند سالی فقه و اصول و فلسفه تلمذ نمودم.
تا اینکه مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقای حاج میرزا حسن سیادتی رحمةاللَّه تعالی علیه که ایشان نیز از فضلاء و بزرگان حوزه‌ی علمیه نجف اشرف بودند از آن سامان به وطن اصلی خود مراجعت فرمودند و استفاده‌ی کامله از محضر درس ایشان نمودم البته اساتید دیگری را از قبیل حضرت مستطاب آیت‌اللَّه آقای حاج میرزا مهدی فقاهتی و برادر بزرگوار معظم له حضرت مستطاب آیت‌اللَّه العظمی آقای حاج میرزا حسین فقیه سبزواری و حضرت مستطاب علامه سعید آقای فاضل هاشمی اعلی اللَّه تعالی مقامهم درک فیض نموده‌ام.
و در تمام ادوار از سن شانزده سالگی دروسی از نحو فقه و اصول فلسفه و منطق و کلام و حساب و هیئت جهت آقایان محصلین در مدرسه فخریه و فصیحیه سبزوار تدریس می‌نمودم و از سن چهل سالگی که تاکنون سی و سه سال می‌گذرد و در مسجد جامع سبزوار پس از نماز مغرب و عشاء تفسیر و بعد از نماز صبح به تبلیغ احکام و نشر اخبار آل عصمت صلوات اللَّه و سلامه علیهم اجمعین مشغول بوده‌ام خدای تعالی را مسئلت می‌نمایم که توفیق بیشتری عنایت فرماید تاکنون کتبی تألیف نموده‌ام که بعضی به طبع رسیده و بعضی وقت آن نرسیده و کتبی که بطبع رسیده از اینقرار است.
1- ترجمه و شرح حال فیلسوف بزرگ شرق مرحوم جدا مجدم حاج ملا هادی اسرار سبزواری است که به خواهش بعضی از دوستان نوشته‌ام.
2- گنجینه اسرار که اصول دین مختصری است قسمت اول آن و قسمت آخر آن اخبار و احادیثی است اخلاقی که به خواهش مرحوم شاهیده رئیس آموزش و پرورش شهرستان سبزوار نگاشته شده است.
3- گنجینه صفات یا راهنمای جوان که در توحید و صفات ثبوتیه و سلبیه است که به خواهش سروان اکرمی بازرس محترم نظام وظیفه تألیف گردیده است
4- شرح حال و ترجمه مختصری از زندگانی عالم بی‌نظیر و زاهد خبیر مرحوم شیخ علی ابن ابی‌الطیب معروف به پیر حاجات که در خیابان رضوی سبزوار مدفونست و از علماء بزرگ قرن چهارم هجری است و در تاریخ بیهق متفرقه ترجمه و شرح زندگانیش نوشته شده است و کتبی که بطبع نرسیده است.
1- کتاب شرح بر کلمه طیبه لا اله الا اللَّه الملک الحق المبین و تفسیر آیه‌ی شریفه ان اللَّه لا یغفر ان یشرک به و یغفر مادون ذلک لمن یشاء است که در پاسخ پرسش مرحوم حاج شیخ محمدباقر جوینی شمس‌آبادی نگاشته شده است.
2- شرح حال مرحوم حاج میرزا محمد ابراهیم وثوق‌الحکماء مؤلف شرح دعای عدیله و شرح بر گلشن راز شبستری است.
3- ترجمه و شرح حال مرحوم آقا شیخ علی‌اصغر گاچی که از شاگردان مرحوم حاج اسرار و مردم عالم و زاهد و حکیم و ادیبی بوده است.
4- کتابی در تطبیق بین هیئت فلا ماریون با آیات و اخبار آل محمد صلوات اللَّه و سلامه علیهم اجمعین است که ناتمام است الحمدللَّه علی ما انعم و له الشکر علی ما الهم و لا حول و لا قوة الا باللَّه العلی العظیم و صلی اللَّه علی سیدنا محمد و آله الطاهرین ابدالابدین.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

اسلامبولچی، یحیی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
یحیی (اسلامبولچی) از علماء و دانشمندان مبرز معاصر تهرانست وی در حدود سال 1332 قمری در تهران متولد شده و در بیت تقوا و سیادت پرورش یافته و پس از خواندن فارسی و مقدمات و ادبیات و قسمتی از سطوح به قم مهاجرت نموده و مکاسب و کفایه را از مرحوم آقا میرزا محمد همدانی و آیت‌اللَّه مرعشی نجفی و مدرسین دیگر حوزه به پایان رسانیده و درس خارج را از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حجت و آیت‌اللَّه حاج سید محمدتقی خونساری و مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حایری یزدی استفاده نموده و پس از فوت آن مرحوم به تهران برگشته و در خیابان عین‌الدوله به خدمات دینی از قبیل امامت در مسجد (سادات اخوی) واقع در اول (کوی سقاباشی) و گفتن تفسیر قرآن و ترویج دین و غیره تا حال تحریر اشتغال دارند نگارنده. گوید: آقای اسلامبولچی دانشمندی متین و بزرگوار و دارای محاسن اخلاق و مبادی آداب و با سلسله سادات اصیله و ریشه‌دار تهران که منتهی به حضرت جوادالائمه امام محمدتقی (ع) می‌شوند پیوند مصاهرت دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

اسلامی، عبدالستار

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجةالاسلام والمسلمین آقای حاج شیخ عبدالستاراسلامی از مشاهیر علماء و دانشمندان آبادان است که بفضل و تقوا موصوف و بتعصب و غیرت در امور دینی معروف میباشند، بنابر اصرار و مراسلات عدیده اینجانب شمه‌ای از بیوگرافی و ترجمه خویش را مکتوبا ارسال داشته‌اند که عینا می‌نگارم:
بسمه تعالی الذی خلق الانسان و علمه مالم یعلم و رفع مقامه بما شرفه من الکتابه بالقلم و جعل منهم انبیاء لهدایه الامم فکانوا کمصابیح لاناره الطرق من الظلم و مفاتیح لکشف المعضلات وایضاح البهم و صلی‌الله علی سیدهم و خاتمهم محمد اشرف من وطی‌ء الثری بالقدم باعث ایجاد الخلق من العدم و علی آله الطاهرین المیامین ساده العرب والعجم.
و بعد بر خاطر عاطر پوشیده نماناد که بر حسب خواهش و امر سر کار که شرح حال این فقیر درگاه الهی و گوشه‌نشین خانه تنهائی را خواستار شدید برای اجابت و امتثال بیان حال را بمقدار خالی نبودن عریضه تقدیم داشتم و امید است که مورد قبول خالی نبودن عریضه تقدیم داشتم و امید است که مورد قبول آن جناب باشد اگر چه خود مرا قابل این معنی نمی‌دانم که شرح حالم با شرح علماء درج و ثبت گردد. چون من نوکری برای علم و اهلش بیش نیستم (وافتخر بان اکون خادما للعلم و اهله و ما- نحن واهلم العلم اتهم جزاهم‌الله خیرا اتعبوا انفسهم و افادوا واسهروا اعینهم و کتبوا و اجادوا فقامت عمادالدین بافاداتهم و تعلم الناس بکتبهم و رسالاتهم و نحن لانلحق شأوحهم علی مضمار و لانصل الیهم فی حبار و لامعیار ولکن ما لایدرک کله لایترک کله اوجلّه فکتبت المیسور اذهو لایسقط بالمعسور و علی‌الله المعول فیما کتبت و شرح الصدور.
حقیر در سن 12 سالگی وارد نجف اشرف شدم و مرحوم والد ماجد ممجد سمی خاتم‌الانبیاء محمد قدس‌الله‌سره که از شاگردان بنام مرحوم رئیس‌المله والدین السید محمد کاظم یزدی انارالله برهانه بودند مرا برای کسب معارف الهیه بنجف برد و بمقدار وسع در آن محل امن و امان مستمدا من برکات صاحب البقعه المبارکه العلویه کسب فیض نموده و از اساتید محترم که شمارشان از بیست متجاوز است اخذ و استفاده نمودم بحمدالله و منه که حضرت مستطاب حجه‌الاسلام والمسلمین اعجوبه لنکران آقای شیخ مجتبی طرید عراقیها که الآن در سن پیری در اصفهان است یکی از اساتید است و اجازات علمیه و امور حسبیه و اجازات حدیث از بسیاری از مراجع اموات و احیاء در دست دارم که صلاح در نشر و پخش آنها نیست یکی از آن اجازات حدیثیه از مرحوم حاج شیخ علی‌اکبر نهاوندی است و یکی از جرثومه فضل و تقوا آیه‌الله المرعشی النجفی اطال‌الله عمره و نفع المسلمین بوجوده می‌باشد که بسیار مفصل و محتوی مطالب ارزنده که میرسد بمعصوم علیه‌السلام و یکی از مرحوم استاد علم الحدیث نابغه زمان خود آیه‌الله آقا بزرگ تهرانی قدس سره میباشد.
و پس از فوت مرحوم والد طیب‌الله و مسه مرحوم خلد آشیان پدر یتیمان علامه ثانی آیه‌الله آقا سید ابوالحسن اصفهانی بهبهانی مرا فرستادند برای رتق و فتق امور شرعیه در عشایر آبادن هشت فرسنگی که قریب پنجاه هزار یا بیشتر که بیش از چهار فرسنگ طول منازل آن عشایر است عرب و عجم شیعه و سنی اصولی و اخباری هستند و بفضل حق تعالی (قمت فیهم ثلاثین سنه احسن قیام) و ترویج شرع نمودم با حسن الترویج و دفع و رفع خرافات کردم که بحمدالله مشهور شدم بین عشایر علی اطلاقها (بانه لاتأخذه فی‌الله لومه لاثم و صرفت ما حصلته من الحقوق باقامها بین الفقراء والارامل والایتام والله المنه علی فی ذلک حتی خرجت من العشایر بعله ضعف المزاج) و مرضهای پی در پی برای بدی آب و هوای آنمحل و ساکن آبادان شدم در حالیکه مالک چیزی از مال نیستم نه دیناری و نه درهی نه ملکی و نه منزلی سپاس خدائی را که مرا چنین قرار داد و مرا از دینش اینطور تعلیم نمود و اکنون دوازده سال است که در آبادان بامور دینی و اقامه جماعت اشتغال دارم و میان اقران مشهور بزهد و تقوایم زیرا با هیچ اداری و ثروتمندی و شیخ عشیره‌ای معاشرت و آمیزش ننمودم و دندان طمع را از اموال مردم کندم و روی این جهت عزیزتر از دیگران شدم بجهت اینکه هرکس قناعت کند عزیز است و هر کس طمع در اموال مردم نماید موهونست و کسیکه از مردم عزلت گزیند از ایشان بسلامت خواهد بود.
و در هر شب بعد از نماز احکام خدا را بیان کرده و در منبر برای مردم اخلاق می‌گویم.
و جماعت و منابرم از فضل خدا مشهور و درب کتابخانه‌ام برای واردین و میهمانان و نیازمندان و ارباب سئوال باز است.
آثار قلمی از اینقرار است.
1- نظریاتم را بر کتب مطالعه شده از سنی و شیعه نوشته‌ام.
2- دفتری متوسط محتوی مطالب ارزنده و اشعاری مطلوب کامل است.
3- کشکول اسلامی که در آن همه چیز موجود است.
4- کتابی بنام المهدی و صفاته در دو جزء اولی تمام دومی ناتمام بعربی و فارسی.
5- کتابی در تلخیص (بیان و تبیین) بنام الدرالثمین فی المنتخب من البیان و التبین جاحظ عثمانی.
6- کتابی باز در کشکول بطرزی بدیع ناتمام.
7- اربعین حدیث از کافی شریف و کتابها و رساله‌های دیگر در امور مختلفه.
8- ایقاظ الانام عن خرافات العوام.
واما باقیات الصالحات ایشان.
1- مسجد محمدی در نهر اردشیر- قصبه. (بضم قاف نام حومه آبادان)
2- مسجدی محمدی در نهر حد- قصبه.
3- حسینیه در نهر اردشیر- قصبه.
4- حسینیه حاج یونس در سنافی.
5- حسینیه ملا ابراهیم در نهر فجری- قصبه.
6- ترمیم و اصلاح ساختمان مساجد منطقه مذکوره و فرش آنها.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

اسلامی، علی‌اکبر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج میرزا علی‌اکبر بن مرحوم آقا صدر اسلامی تربتی از معاریف دانشمندان این منطقه است. وی در قریه بابک که در سه فرسخی تربت واقع است متولد شده و پس از رشد و خواندن مقدمات مسافرت بقم نموده و از مرحوم میرزا محمد همدانی و آیت‌الله خونساری و آیت‌الله میرزا سید علی یثربی کاشانی و آیت‌الله حایری استفاده نموده و در سال 1355 قمری بوطن برگشته و پس از چند سال توقف بقم مراجعت و از محضر مرحوم آیه‌الله العظمی بروجردی و آیه‌الله... استفاده تا چند سالی بعد از فوت مرحوم بروجردی بوطن بازگشت نموده است.
وی که با مرحوم ثقه‌المحدثین آقا شیخ علی‌اکبر واعظ تربتی که ترجمه‌اش در جلد دوم گذشت قرابت نزدیک دارند و بفضل و دانش معروف و به پرهیزکاری و متانت موصوف و دارای مقام نطق و سخن وری میباشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

اسلامی، محمدعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدعلی اسلامی نجفی فرزند ارشد حجةالاسلام والمسلمین آقای حاج شیخ عبدالستار اسلامی بهبهانی که در این منطقه سکونت دارد و مورد احترام تمام‌بخش و رهبر دینی ساکنین بخش مزبور می‌باشد. معظم له در نجف اشرف به سال 1313 شمسی متولد شده و پس از فوت جدش مرحوم حجةالاسلام والمسلمین آقا شیخ محمد بهبهانی که وکیل مطلق مرحوم آیت‌اللَّه آقا سید کاظم یزدی در بخش قصبه بوده والد ماجدش که از طرف مرحوم آیت‌اللَّه آقا سید ابوالحسن اصفهانی به عشایر بخش قصبه اعزام گردیده وی را به قصبه آورده و در سن هفت سالگی قرآن کریم و خواندن و نوشتن را در مکتب آموخته و در سن 10 سالگی به شهر آبادان رفته و علوم جدیده را فراگرفته و در سن شانزده سالگی جهت تحصیل علوم دینیه و معارف الهیه به نجف اشرف عزیمت نموده و در مدرسه مرحوم شر بیانی و بعد در مدرسه بزرگ مرحوم آخوند به تحصیل پرداخته و دروس مقدماتی و متوسطه و عالی اعم از علوم صرف و نحو و معانی بیان و فقه و اصول و اخلاق و تفسیر و حدیث و منطق و کلام را از محضر مرحوم آیت‌اللَّه آقا سید شکراللَّه بهبهانی و آیت‌اللَّه حاج شیخ مجتبی لنکرانی و مرحوم آیت‌اللَّه حاج میرزا حسن یزدی و مرحوم حجةالاسلام آقا شیخ محمد رشتی و حجةالاسلام حاج شیخ محی‌الدین مامقانی و حجةالاسلام آقا میرزا علی آقا فلسفی و حجةالاسلام آقا شیخ محمدعلی سرابی و حجةالاسلام میرزا کاظم تبریزی و حجةالاسلام آقای آقا شیخ صدرا و حجةالاسلام آقا شیخ محمدعلی افغانی فراگرفتند و در همان اوان تدریس علوم ادبی را برای جمع کثیری از طلاب نموده سپس درس خارج اصول را از محضر آیت‌اللَّه خوئی و خارج فقه را از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حکیم و مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید عبدالهادی شیرازی و مرحوم آیت‌اللَّه شاهرودی استفاده نموده و در اثر حافظه قوی و جدیت شدید در تحصیل (به حدی که بیمار و مبتلا به عارضه چشم گردیده) و در سن 26 سالگی پس از ده سال علوم مختلفه به سال 1380 قمری فارغ‌التحصیل گردیده و به مقامات عالیه علمی رسیده است چنانچه آیات عظام نجف مراتب فضل او را تصدیق و تأیید نموده‌اند.
جناب آقای اسلامی در سال 1380 قمری بنابر توصیه پزشکان و دستور مرحوم آیت‌اللَّه حکیم جهت معالجه به کشورهای لبنان، سوریه، مصر، اردن، ایران مسافرت نموده و پس از مراجعت به نجف اشرف و مسافرت به کویت و ایران از طریق بحرین به مکه مشرف و پس از سفر حج و تشرف به عتبات عالیات عراق در سال 1381 ق حسب‌الامر مرحوم آیت‌اللَّه حکیم و سائر مراجع تقلید نجف اشرف با وکالت مطلقه و توثیق آنان بوطن خود قصبه آبادان برگشته و ساکن شدند و از بدو عودت ایشان به قصبه و انتقال والد ماجدشان به شهر آبادان معظم له به ترویج مبانی مذهبی و تعظیم شعائر دینی و بیان احکام شرعی و رسیدگی به حال مستمندان و اصلاح بین مسلمین و حل و فصل اختلافات محلی و سایر وظائف شرعیه اشتغال دارند و در مسجد جامع محمدی در نهر علیشیر (معروف به مسجد الشیخ که از تأسیسات جدشان مرحوم شیخ محمد می‌باشد و والدشان تجدید بناء نمودند) اقامه نماز جماعت می‌نمایند معظم له مضافاً بر انجام وظائف شرعیه از اول اقامتشان در قصبه منشأ خدمات ارزنده مذهبی از قبیل تأسیس مساجد و حسینیه‌ها و تجدید بناء آنها و همچنین منشأ خدمات ملی و عام‌المنفعه بوده و هستند
آثار وی از مساجدی که تاکنون به تشویق ایشان تأسیس گردیده بدین قرار است
1- مسجد صاحب‌الزمان (ع) در نهر علیشیر به تصدی آقای حاج عباس و شیخ ابراهیم بهبهانی
2- مسجد صاحب‌الزمان (ع) در نهر حاج علی (به چاچره) به تصدی آقای حاج صالح بهبهانی
3- مسجد نهر قائمیه به تصدی حاج علی جاسی 4- مسجد نهر مچری معمره به تصدی حاج ملا ابراهیم فاضلی
5- مسجد نهر بوچمپه به تصدی آقای سید قاسم 6- مسجد نهر علیشیر که در شرف ساختمان است بوسیله آقای حاج جواد بهبهانی
اما حسینیه‌ها که تاکنون به تشویق ایشان تأسیس یا تجدید بنا گردیده و از ساختمان گلی به ساختمان آجری و امروزی تبدیل شده زیاد است و از آنجمله است
1- تأسیس حسینیه در نهر ابوالفلوس به تصدی سبهان حاج جابر
2- تأسیس حسینیه زنانه در نهر عوفی به تصدی زایر جمد شلوان
3- تجدید بناء حسینیه محمدی در نهر علیشیر (که از تأسیسات جدشان مرحوم شیخ محمد بوده) که هر ساله طبق طریقه‌ی والد واجدشان دهه اول محرم مجلس سوگواری در آن برگذار می‌شود.
4- تجدید بناء حسینیه حاج زباری در نهر علیشیر
5- تجدید بناء حسینیه حویجی در نهر بلامه
6- تجدید بناء حسینیه شعبان در نهر بلامه
7- تجدید بناء حسینیه علویه در نهر مچری
8- تجدید بناء حسینیه سلطانی در نهر قصر و غیر ذلک از آثار خیر و خدماتی که ذکر آنها موجب اطنابست و معظم له از غالب مراجع تقلید نجف اشرف و قم دارای اجازات و وکالت مطلقه در امور حسبیه و روایتی و شهادات آنان بر توثیق و مقام علمی می‌باشد
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

اسیری اردکانی

قرن:12
جنسیت:زن
ملیت:ایران
قرن دوازدهم هجری، از زنان دانشمند. وی دختر صدرالدین اردکانی (ز 1128 ق) مولف کتاب مرصع‌الحواشی و جده اعلای سید محمد علی مدرس یزدی معروف به وامق (ز 1262 ق) مولف تذکره میکده است. وامق در همین تذکره درباره او می‌نویسد: «جده‌ام صاحب خط و ربط و در فن طبابت مهارت تمام داشته و در شعر طبعش روان، شعر بسیاری دارد.»
برگرفته از کتاب :مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی
منابع زندگینامه :منابع: تاریخ تذکره‌های فارسی، 2337 / 2 الذریعه، 602 / 9.

اشتهاردی محمدی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای شیخ محمد محمدی اشتهاردی از جوانان فاضل و نویسندگان حوزه علمیه است دارای آثار ارزنده مجموعه می‌باشد که آنها را می‌نگارم 1- پندهای جاودان 2- سیمای بلال حبشی 3- سیمای میثم تمار 4- سیمای مالک اشتر 5- مادر پاک 6- زندگینامه حضرت معصومه علیهاالسلام 7- سیمای جعفر طیار و حمزه سیدالشهداء 8- گفتگوی شیرین و جالب 9- سه مقاله علمی و مذهبی 10- سیمای دو مرد از سرزمین مردان 11- کودک کعبه 12- سیمای مقداد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

اشتهاردی، حبیب‌اللَّه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حبیب‌اللَّه اشتهاردی از علماء و مدرسین حوزه سامره بودند و بعد از 1391 به ایران مراجعت و در حدود 1393 قمری بدرود حیات گفتند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

اشرف سدهی، محمد

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حیدر علی بن ملاّ کلب علی بن محمّد بن نورا بن محمّد بن نور الدین علی بن عبدالعالی میسی عاملی.
از مشاهیر علما و فضلا؛ به قصد زیارت حضرت رضا علیه السلام به ایران آمده، و در اصفهان بر حسب خواهش علما و بزرگان ساکن شده، در سال 1135 در قریه ورنوسفادران که آن را (بن اصفهان) نیز گویند وفات یافته، و هم در آنجا مدفون گردید.
از تألیفاتش کتاب عروة المتقّین، در شرح و تفسیر آیة الکرسی به طبع رسیده است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

اشرف عاملی، محمد

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن میر عبدالحسیب بن میر سید احمد عاملی اصفهانی.
شرح حال پدر و جدّ او در صفحات قبل این کتاب مذکور گردید.
صاحب عنوان از دانشمندان و علمای متبحّر زمان خود بوده، در بیشتر علوم از عقلی و نقلی مهارت داشته.
وفات او را حزین در سال 1133، و در الذریعه (3: 355) بسال 1145 می‌نویسد.
مدفنش در مقبره ی مخصوص در قبرستان قریه ی ورنوسفادران از قرا ثلاثه ی سده ماربین معروف است.
کتب زیر از تألیفات اوست:
1- اشرف المناقب، در 1102 به نام شاه سلیمان صفری تألیف کرده است 2- حاشیه بر قبسات 3- حاشیه بر شرح مختصر عضدی 4- شرح مشیخه ی تهذیب الحدیث، معروف به رجال سید محمّد اشرف 5- ترجمه ی الفیّه ی ابن مالک به نظم 6- فضائل السادات که معروف‌ترین تألیف اوست.
در ریحانة الادب گوید: کتابی بزرگ و کثیر الفوائد، و از کثرت احاطه و تتبّع مؤلّف خود حاکی است. کتاب به نام شاه سلطان حسین صفوی تألیف شده، و همان اشرف المناقب است که مطالبی بر آن افزوده است.
7- علاقة التجرید، شرح فارسی بر تجرید العقاید خواجه ی طوسی 8- المنهاج الصفوی.
وی را دو نفر فرنز است به نام میر محمّد حفیظ و میر مرتضی، هر دو از علما و فضلای زمان خود بوده، و اولاد اوّلی در سده ی ماربین، و فرزندان دوّمی در نجف آباد ساکن، و هر دو به نام میر دامادی مشهور می‌باشند
وفات صاحب عنوان در 1160 روی داده، قبرش در سده ی ماربین.
سید محمّد باقر فرزند سید مرتضی، اول کسی است که از این سلسله که به نجف آباد مهاجرت نموده است. وی نیز عالم فاضل، و ادب کامل بوده است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

اشرف مراغه‌ای

قرن:9
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 864 ق)، دانشمند و شاعر، متخلص به اشرف. معروف به درویش‌اشرف. در «ریحانه الادب» آمده که نام وی حسین و نام پدرش حسن و کنیه‌اش ابوعلی است. معاصر بایسنقر و پسرش سلطان‌محمد و شاه نعمت‌الله ولی و جهانشاه قراقویونلو بود. وی ملازم شاهزاده پیر بوداق‌خان، فرزند جهانشاه‌خان بود و بعد از کشته شدن پیر بوداق، به تبریز آمد و در آنجا ساکن شد و به مجلس کسی نرفت. آثار متعدد وی در نظم فارسی: «دیوان قصاید و غزلیات» مشتمل بر چهار جلد با عناوین؛ «عنوان الشباب»؛ «خیر الامور»؛ «باقیات الصالحات»؛ «مجددات التجلیات»، ترجمه منظوم «صد کلمه» امیرالمومنین (ع)، که در سال 838 ق با قطعات پارسی ترجمه کرده است؛ «مثنویات پنجگانه» که در مقابل «پنج گنج نظامی»ساخته است با نامهای «منهج الابرار»، که در برابر «مخزن الاسرار» سروده به سال 832 ق؛ «مثنوی خسرو و شیرین»، سروه به سال 836 ق؛ «لیلی و مجنون»، که به سال 842 ق منظوم شده؛ «هفت اورنگ» به نام «عشق‌نامه» و مثنوی پنجم «ظفرنامه»، در مقابل «اسکندرنامه»، که در سال 848 ق به پایان رسیده است. در برخی منابع نام و کینه او را ابوعلی حسین فرزند حسن نوشته‌اند و در منابع کهن نامی برای او ذکر نکرده و او را فرزند ابوعلی حسین دانسته‌اند.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ نظم و نثر (310 -309)، دانشمندان آذربایجان (148 -147)، دویست سخنور (22 -21)، الذریعه (78 /9)، ریحانه (128 /1)، فرهنگ سخنوران (66)، لغت‌نامه (ذیل اشرف).

اشرفی، مرتضی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
مرتضی بن المرحوم العلامة الحاج الشیخ آقا بزرگ اشرفی مذکور از فضلاء معاصر شاهرودی مقیم نجف اشرف است.
وی در حدود 1348 قمری در نجف اشرف متولد شده و در بیت علم و تقوا پرورش یافته و در سن پنجاه سالگی در معیت والد ماجدش به ایران آمده و در شاهرود به خواندن فارسی و مقدمات پرداخته و پس از فراگرفتن ادبیات و قسمتی از سطوح از والد ماجدش و دیگران به مشهد مقدس عزیمت و از محضر مرحوم حجةالاسلام والمسلمین آقای حاج میرزا هاشم قزوینی و آیت‌اللَّه دامغانی و دیگران بهره‌مند شده و برای تکمیل مبانی علم با اجازه والد بزرگوارش به نجف اشرف مهاجرت و از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حاج میرزا باقر زنجانی و آیت‌اللَّه حاج شیخ حسین حلی و آیت‌اللَّه العظمی شاهرودی استفاده کامل نموده و تا حال حاضر در آنجا مقیم و به تدریس و استفاده از محضر آیت‌اللَّه العظمی خوئی مدظله موفق می‌باشند.
از آثار ایشانست تصحیح و تعلیقات کتاب (الروائع الفقهیه) والدش که در سه مجلد بطبع رسیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

اشعری، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام و المسلمین آقای میرزا علی‌اصغر بن میرزا محمدعلی بن آخوند ملامحمد طاهر بن حاج ملا عبدالله بن حاج ملامحمد باقر اشعری قمی از علماء معروف به دانش و تقوای حوزه علمیه و شهرستان دینی قم و خانواده اشعرین قم که ترجمه آنان در جلد اول گذشت می‌باشد. آن جناب از طرف مادر به سادات برقعی منسوبند.
در سال 1318 ق در قم متولد شده و تا سنه 1340 ق اشتغال به تحصیل داشته و سطوح را نزد مرحوم آیت‌الله حاج شیخ ابوالقاسم کبیر و مرحوم حاج شیخ حسن فاضل خوانده و در سال مزبور به اراک مسافرت و پس از چند ماهی به تبعیت آیت‌الله حایری به قم مراجعت و تا آخر عمر معظم‌له استفاده برده و هم سالها به درس زعیم اعظم آیت‌الله بروجردی حاضر شده و ضمنا تدریس فقه و اصول را هم می‌نمایند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

اشعری، محمدحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدحسین فرزند عالم ربانی حاج شیخ علی‌اصغر فرزند محمدعلی فرزند آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدطاهر اشعری قمی از چهره‌های درخشان و ستارگان فروزان حوزه علمیه قم می‌باشند. ایشان پانزده ربیع‌الثانی در سال 1360 هجری قمری برابر سی‌ام اردیبهشت 1320 شمسی در شهرستان علمی (یا شهر خون و قیام) قم به دنیا آمده و در بیت علم و دانش پرورش یافته و اولیات و ادبیات را در خدمت پدر بزرگوارش که ترجمه‌اش در معجم‌القبور در مدفونین مسجد طباطبائی مذکور است آموخته و سطوح متوسطه و نهائی مکاسب و رسائل و کفایه را از مدرسین حوزه چون آقای ستوده و خزعلی و سلطانی و منتظری به پایان رسانیده و در سال 1341 شمسی در درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه محقق داماد و امام راحل آیت‌اللَّه خمینی و آیت‌اللَّه گلپایگانی و آیت‌اللَّه حاج آقا حسن فرید اراکی و آیت‌اللَّه آملی و آیت‌اللَّه حاج شیخ مرتضی حایری و آیت‌اللَّه اراکی حاضر و شرکت نموده و از نامبردگان استفاده کامل کرده و خود به تدریس سطوح فقه و اصول و مباحثه با اقران خود اشتغال داشته تا در انقلاب جمهوری اسلامی بنا بر دعوت امام راحل به مدت یازده سال مسئولیت بهداری قم را به عهده گرفته و خدمات شایانی به مستمندان و مستضعفین قم نموده و برای خود هزاران دعاگو گذارده است و این نگارنده خود شاهد خدمات خالصانه ایشان بوده و جدا معظم‌له از افراد کم‌نظیر حوزه علمیه است و جدا به محامد و آداب و محاسن اخلاق موصوف است.
آثار باقیه آقای اشعری
1- توسعه و گسترش مرکز بهداشتی و درمانی قم به مساحت یکصد و پنجاه هزار متر مربع فضاء بهداشتی درمانی و مسکونی به صورت خانه‌های بهداشت در روستاها.
2- درمانگاه در شهر قم و روستاهای قم و ساوه و اراک.
3- بیمارستان در شهر قم و روستاهای ساوه.
4- هشت عدد دبستان و دبیرستان بیست کلاسه.
5- خانه مسکونی و سازمانی برای کارمندان بهداری قم.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

اشکوری، اسداللَّه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید اسداللَّه اشکوری لنگرودی از علماء و ائمه جماعت معاصر لنگرود بودند. تولد ایشان در منطقه اشکور واقع شده و پس از پرورش و خواندن ادبیات و قسمتی از سطوح به قم مهاجرت و سطوح عالی را به پایان رسانیده آنگاه به درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه حجت و آیت‌اللَّه العظمی بروجردی رضوان‌اللَّه تعالی علیهم شرکت و استفاده نموده و پس از فوت مرحوم عمو و ابوالزوجه‌اش آیت‌اللَّه حاج سید موسی اشکوری به لنگرود برگشته و به اقامه جماعت و خدمات دینی پرداخته تا در سال 1392 ق که به رحمت حق پیوسته و جنازه‌اش حمل به قم و در این زمین پاک مدفون گردیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

اصطهباناتی، حسین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام آقا شیخ حسین بن محمد یوسف اصطهباناتی عالمی فاضل بوده و بعد از 1292 ق وفات نموده است. وی دارای خط زیبائی بوده و کتاب (الشواهد) عینی را بخط خود نوشته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

اصطهباناتی، عبدالمولی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ عبدالمولی بن محمد باقر بن محمد علی اصطهباناتی اخباری فاضلی جلیل دارای تألیفاتی بنام: (زاد المسافرین) در طب بوده و بعد 1240 ق بدرود حیات گفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

اصطهباناتی، محمدحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدحسین اصطهباناتی شیرازی امام جماعت حرم مطهر عسکریین (ع) بودند.
وی در سال 1312 قمری در اصطهبانات به دنیا آمده و برای تحصیل مهاجرت به عتبات عالیات نموده و مدتی در سامرا سطوح وسطی را خوانده و بعد به نجف مشرف و از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حاج میرزا ابوالحسن مشکینی و آیت‌اللَّه العظمی اصفهانی استفاده نموده و در سال 1368 قمری مراجعت به سامرا و تا سال 1391 قمری به امامت در حرم مطهر و مباحثات در مدرسه میرزاء پرداخته و در سال مزبور از طرف دولت شوم بعث مانند ده‌ها هزار نفر ایرانی دیگر اخراج به ایران و رحل اقامت در قم‌المحیه افکنده و منحصراً به جماعت و تدریس آیت‌اللَّه العظمی آقای مرعشی نجفی مدظله شرکت نموده و می‌نمایند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

اصطهباناتی، میرزا بابا

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقا شیخ میرزا بابا از علماء اعلام عصر خود معاصر آیه‌الله حجه‌الاسلام مطلق آقا سید محمد باقر صاحب (مسجد سید) در اصفهان و مورد وثوق آن مرحوم بوده و تولیت ثلث یکی از ثروتمندان با او بوده که از آن منازلی خریده و وقف طلاب در محله براق نجف نموده که در این اواخر بدست مرجع عالیقدر آیه‌الله العظمی اصطهباناتی بوده و از همین ثلث مدرسه و حمامی در اصطهبانات بنا نموده که تاکنون باقی میباشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

اصفهانی حائری، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن مولی محمد کاظم اصفهانی حائری، عالم فاضل، از اساتید سید محمّد باقر حجّت کربلایی بوده، بعد از سال 1300 در کربلا وفات یافته است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

اصفهانی مازندرانی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن‌رضا بن علی بن محمد حسینی اصفهانی مازندرانی.
عالم فاضل جلیل، در 11 ذی حجه سال 1287 در نجف متولد شده، و در 5 شنبه دوم جمادی الاولی سال 1344 در سامرا وفات یافته، در صحن شریف مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

اصفهانی، عبدالباقی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل، متوفی در 1225، و مدفون در بقعه‌ی مجلسی است، و او غیر از میر عبدالباقی امام جمعه است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

اصفهانی، عبدالعلی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل جلیل، اوائل عمر، زمان میرزای قمی را درک نموده، در نجف خدمت صاحب جواهر رسیده، و ظاهرا تا اواخر قرن سیزدهم، و شاید اوایل قرن 14 حیات داشته و در نجف می‌زیسته است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

اصفهانی، عبدالله بن حسین

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل جلیل، از زمره‌ی علمای حاضر در مجلس نادرشاه و جلسه‌ی اتحاد عامه و خاصه بوده، و در سال 1184 وفات یافته، قبرش نزدیک قبر خواجوئی.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

اصفهانی، عبدالمطلب

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند محمد حسن کاظمینی، معروف به عباس‌آبادی. عالم فاضل، از شاگردان شیخ احمد احسائی و پیروان او بوده، و در کتب خویش طعن زیاد به مخالفین شیخیه دارد.
کتب زیر از آثار اوست:
1 - الحجة البالغة 2 - رساله در حجیت مظنه (عنوان هفتم کتاب الحجة البالغه است) 3 - رساله رد بداء، در 1277 تألیف شده 4 - نجاة الدارین (عنوان پنجم الحجة البالغه است).
وفاتش پس از 1277 می‌باشد.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

اصفهانی، علی نقی

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل، از علمای قرن دوازدهم، در 1205 روی داده، قبرش در تکیه‌ی مجلسی جنب مسجد جامع.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

اصفهانی، محمد اشرف

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1133 ق)، دانشمند. از علمای عهد صفویه و از شاگردان علامه مجلسی و نوه‌ی دختری میرداماد بود. در بیشتر علوم عقلی و نقلی مهارت داشت. در قریه‌ی ورنو سفادران از قراء سده‌ی ماریین اصفهان مدفون است. از آثار وی: «اشرف المناقب»؛«حاشیه بر قبسات»؛ «حاشیه بر شرح مختصر عضدی»؛ شرح مشیخه «تهذیب الحدیث» معروف به «رجال سید محمد اشرف»؛ «ترجمه‌ی الفیه ابن مالک به نظم»؛ «فضائل السادات»؛ «علاقه التجرید»، شرح فارسی بر تجرید العقاید خواجه طوسی؛ «المنهاج الصفوی».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تذکره القبور (147)، تذکره المعاصرین (282 -281)، الذریعه (355 /3)، ریحانه (381 -380 /3)، فرهنگ سخنوران (65).

اصفهانی، محمد کاظم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند آخوند ملا محمد علی، عالم فاضل متوفی به سال 1270 و مدفون در خارج بقعه‌ی مجلسی در جنب مسجد جامع اصفهان.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

اصفهانی، محمود جواد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از مدّرسین و علمای اصفهان بوده و عدّه‌ای در اصفهان در خدمتش تلمّذ می‌نموده‌اند که از آن جمله است: شیخ محمّد حسین بن میرزا محمّد علی مقدّس اصفهانی، و این شاگرد از استاد خود ثنای بلیغ می‌نموده و استاد در حدود سال 1345 وفات یافته است.
و شیخ محمّد حسین نامبرده نیز از فضلای نجف به شمار می‌رفت، و در شوّال سال 1386 در نجف وفات یافته، در آن ارض اقدس مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

اعتماد کربلائی، مصطفی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید مصطفی اعتماد کربلائی فرزند آیت‌اللَّه آقا سید محسن فرزند آقا سید محمد فرزند علامه شهیر آقا سید حسین بهبهانی حایری فرزند عالم بزرگ آقا سید سعید از علماء و ائمه جماعت معاصر تهرانست وی در ماه شعبان 1346 ق در کربلای معلی متولد شده و پس از خواندن مقدمات و ادبیات خدمت اساتید بزرگ مقداری از علم بلاغت و فقه و اصول را از محضر آیت‌اللَّه حاج شیخ یوسف بیاری شاهرودی استفاده نموده آنگاه به درس خارج اساطین علم چون مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج آقا حسین قمی و آیت‌اللَّه آقا میرزا مهدی شیرازی و آیت‌اللَّه میرزا هادی خراسانی و بیشتر حضرت آیت‌اللَّه العظمی حج سید محمدهادی میلانی فقهاً و اصولا بهره‌مند شده و علم کلام و معقول را از مرحوم آیت‌اللَّه آقا شیخ محمدرضا اصفهانی فراگرفته و جدیت و کوشش در تحصیل نموده تا به درجه رفیعه اجتهاد نائل و موفق به اخذ اجازات اجتهاد از علماء اعلام گردیده و در موقع اقامتشان در کربلا در حرم مطهر حسینی اقامه جماعت و در صحن مقدس اشتغال به تدریس داشته و جمعی از طلاب از درس و محضر و فقه و اصولش استفاده می‌نمودند.
معظم له دارای آثار و تألیفات عدیده به اسامی زیر می‌باشند
1- کتاب بلاغةالحسین (ع) که تاکنون هفت مرتبه به طبع رسیده است.
2- کتاب وحی الفطره در اصول دین 3- وحی الاخلاق.
4- سیدالشهداء 5- کتاب روائع در کلمات امام حسن (ع)
6- شرح بر قصائد مثیرالاخوان 7- شرح مزجی بر کفایه.
8- شرح استدلالی بر بعضی از کتابهای تبصره 9- شرح استدلالی بر مناسک آیت‌اللَّه خوئی.
10- شرح استدلالی بر عروةالوثقی.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

اعتماد کریمی، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
احمد کریمی اعتماد فرزند حاج میرزا عباس کریمی ذاکر الحسین علیه‌السلام در سال 1304 هجری شمسی در حومه اراک به دنیا آمد و در مهد دانش و ورع پرورش و پس از خواندن دروس ابتدائی اشتغال به تحصیل علوم دینی نمود.
و مقدمات و ادبیات و سطوح را از علماء اعلام اراک آموخته و بعد مهاجرت به قم نموده و سطوح نهائی را از محضر مدرسین بزرگ قم فراگرفته سپس به درس خارج آیات عظام مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی و بالاخص آیت‌اللَّه مرعشی نجفی و دیگران شرکت و استفاده نموده و برای تبلیغ و ارشاد مردم مسافرت به بنادر دوردست چون بندرعباس و بندرلنگه و به ویژه شهرستان میناب نموده و در آن منطقه خدمات چشمگیر و ارزنده‌ای انجام داده و تا حال تحریر که سال 1411 قمریست اکثر سال را در آن منطقه گرمسیری و حرارت بیش از پنجاه درجه به سر برده و ایفاء وظیفه می‌نماید و چند مرتبه هم مشرف به حج بیت‌اللَّه الحرام شده و در سال 1354 شمسی در حج بودند که مرحوم والدشان حاج میرزا عباس پس از سخنرانی و گفتن مسائل حج و احکام اسلامی و بیان احادیث اهل بیت علیهم‌السلام دنیا را وداع گفته و در شب عید غدیر سال 1394 قمری به رحمت حق پیوسته و به لقاءاللَّه رسیدند.
آقای کریمی یاد شده دارای اجازات روائی و امور حسبیه و غیره از آیات عظام زیر می‌باشند:
1- آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محسن حکیم
2- آیت‌اللَّه حاج شیخ عبدالنبی عراقی
3- آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی
4- آیت‌اللَّه میرزا عبدالهادی شیرازی
5- آیت‌اللَّه حاج میرزا حسین فقیه سبزواری
6- آیت‌اللَّه مرعشی نجفی قدس سره
7- آیت‌اللَّه میلانی طاب‌اللَّه ثراه
8- آیت اللَّه مدرس تبریزی
دارای تألیفات مطبوع و مخطوط می‌باشند.
1- الشیعه و ولید الکعبه تحقیقی در پیرامون سنت
2- نخبه المواعظ در خصوص صله رحم و حقوق والدین
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

اعتمادزاده، علی‌اصغر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ علی‌اصغر بن مرحوم ثقةالمحدثین حاج شیخ علی‌اکبر اعتمادالواعظین تهرانی از افاضل دانشمندان و وعاظ معاصر تهرانست، وی در حدود سال 1330 قمری در تهران چشم به دنیا گشوده و پس از رشد و خواندن دروس فارسی و مقدمات و ادبیات در عصر مرحوم آیت‌اللَّه حایری یزدی به قم مهاجرت نموده و از محضر مرحوم حجةالاسلام حاج میرزا محمدعلی ادیب تهرانی و مدرسین دیگر متون فقه و اصول را به پایان رسانیده و پس از آن مراجعت به تهران و از محضر بعضی اعلام آنجا چون مرحوم آیت‌اللَّه شاه‌آبادی و غیره استفاده و تا حال حاضر از راه منبر به تبلیغ دین و ترویج احکام و مبانی اخلاق و نشر معارف اسلام اشتغال دارد.
نگارنده گوید: جناب آقای حاج اعتمادزاده از وعاظ نامی و محدثین گرامی حاضر است و در میان مردم تهران و بالاخص متدینین محبوبیت و موقعیت خاصی دارد، و جدا دانشمندی متین و واعظی با کمال و موصوف به تقوا و متانت است.
مرحوم والدش حاج شیخ علی‌اکبر اعتمادالواعظین از بزرگان اهل منبر تهران بودند که به عللی تهران را ترک و به عتبات عالیات مهاجرت و تا آخر عمر مجاورت کاظمین علیهاالسلام را اختیار و در همانجا بدرود حیات گفته و در جوار آن بزرگواران مدفون شده است.
وی دانشمندی ظریف و خوش‌مجلس و مزاح و دارای محاسن اخلاق و محامد آداب بودند از باقیات الصالحات مترجم گرامی فرزند ارجمند و فاضل او ثقةالاسلام والمحدثین آقای حاج میرزا نجم اعتمادزاده است که از وعاظ جوان و خطباء خوش‌بیان معاصر است.
ایشان در حدود 1354 ق در تهران به دنیا آمده و در بیت علم و عمل پرورش و پس از خواندن دروس جدید تا حدود متوسطه برای تحصیل علوم عربی و دینی به قم مهاجرت و چندین سال اشتغال به تحصیل داشته و متون فقه و اصول را از مدرسین معروف حوزه آموخته و چند سالی به درس خارج آیت‌اللَّه العظمی امام خمینی و آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و بعضی دیگر شرکت نموده و پس از فوت مرحوم بروجردی به تهران برگشته و تا هم‌اکنون به تبلیغ دین و وعظ و خطابه اشتغال دارد. و مانند والد گرام وجد عالیمقامش واعظ شیرین و متین و اخلاقی و واجد مقام فضل و دانش می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

اعتمادی، مصطفی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ مصطفی اعتمادی تبریزی از فضلا مدرسین حوزه علمیه قم می‌باشند. ایشان در سال 1304 شمسی در قریه خواجه چهار فرسخی تبریز متولد شده و پس از پرورش و خواندن دروس فارسی و ادبیات عربی صرف و نحو و منطق و مقداری از شرایع و تبصره را در زادگاه خود نزد (والد ماجدش آیت‌اللَّه عالم مجاهد آقای حاج میرزا علی خواجه‌ای که در حال حاضر در قید حیات و در سن هشتاد و دو سالگی به سر می‌برند خوانده است. در زمانی که به امر رضاخان پلید و جبار حجاب را از سر زنان ایرانی و عمامه را از سر روحانیون برمی‌داشتند و هیچکس یارای حرف زدن و چرا گفتن را نداشت.
پس از محل خود به تبریز آمده و در آنجا سطوح عالی را تا مکاسب از محضر اساتید و مدرسین تبریز استفاده نموده و در سال 1325 شمسی مهاجرت به قم و کفایه را از محضر آیت‌اللَّه العظمی نجفی مرعشی فرا گرفته و بعد از آن در درس فقه خارج مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حجت کوهکمری و اصول مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی شرکت و نیز از دراسات و مباحث آیات عظام حاضر اعلی اللَّه کلتهم استفاده کامل نموده و ضمنا به تدریس سطوح عالی پرداخته و بسیاری از محصلین حوزه از محضرش بهره‌مند شده و می‌شوند.
دارای تألیفات ارزنده علمی که از آنها کتب زیر است می‌باشند.
1- شرح معالم‌الاصول که به طبع رسیده است.
2- شتات‌الفوائد که در حواشی معالم چاپ شده.
3- موضع‌القوانین تا آخر باب نواهی مخلوط.
4- شرح رسائل در سه جلد مخلوط.
5- شرح مکاسب شیخ انصاری مخلوط.
6- شرح کفایه آخوند خراسانی مخلوط.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هشتم)

اعظام قدسی، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(تو 1308 ق)، روحانی و نویسنده. ملقب به اعظام الوزاره. در تهران متولد شد. بعد از فراگیری مقدمات عربی نزد سید علی‌اکبر امام جمعه، مدتی روضه‌خوان شد. سپس با افکار مشروطه‌خواهی آشنا گردید. پس از به توپ بستن مجلس، به طالقان و رشت سفر کرد و به امور سیاسی پرداخت و سمت‌های مختلفی را احراز کرد. در سال 1322 ش نماینده‌ی مردم قزوین در مجلس شورای ملی شد. «خاطرات من» تنها اثر بازمانده از وی است که حاوی اطلاعت ذی قیمتی درباره‌ی اوضاع اجتماعی و اقتصادی و سیاسی دوره‌ی قاجار است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (213 -209 /1).

اعلی گیلانی

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س دهم و یازدهم ق)، عالم و شاعر. معاصر بهاءالدین محمد عاملی و مورد اعزازخان احمدخان حاکم بیه‌پیش بود. آثار وی: «شرحی بر کلیات قانون»، به فارسی که به خواهش خان احمدخان نوشت؛ حاشیه بر «فصوص» فارابی؛ «رساله‌ای در اثبات واجب». اشعاری هم از او به جا مانده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :نامها و نامدارهای گیلان (49 -48).

افسر قاجار، محمدهاشم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1319 -1257 ش)، عالم و شاعر، متخلص به افسر. ملقب به شیخ‌الرئیس. وی از نوادگان فتحعلی شاه قاجار بود. در سبزوار به دنیا آمد و علوم مقدماتی را در زادگاه خود فراگرفت. فقه و اصول را نزد حاج میرزا حسین مجتهد سبزواری و علم ریاضی و کلام و فلسفه را از محضر حاج میرزا حسن حکیم و افتخار الحکماء آموخت. وی با این که معمم بود وارد خدمات دولتی شد و سمتهای مختلفی را چون نمایندگی مجلس شورای ملی در چندین دوره عهده‌دار بود. افسر از موسسان انجمن ادبی ایران بود و سالها جلسات انجمن به ریاست او اداره می‌شد. چون به لهجه‌ی غلیظ سبزواری صحبت می‌کرد، روزنامه‌ی ناهید به او لقب چلچله الوکلاء داده بود. او در تهران درگذشت. آرامگاهش در امامزاده عبدالله است. «کلیات اشعار» او در حدود چهار هزار بیت است که با مقدمه و تصحیح عبدالرحمان پارسا انتشار یافته و قسمتی از آن به نام «پندنامه‌ی افسر» در شیراز به طبع رسیده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ادبیات معاصر (17 -16)، دویست سخنور (26 -25)، زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (239 -238 /1)، سخنوران نامی (72 -57 /2)، سخنوران نامی معاصر (311 -305 /1)، شرح حال رجال (255 -254 /6)، فرهنگ سخنوران (73)، گلزار معانی (83 -77)، مؤلفین کتب چاپی (747 -746 /6)، یادداشتهای قزوینی (152/8)، یادگار (س 3، ش 3، ص 37 -36).

افقهی، فخرالدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید فخرالدین افقهی از علماء و ائمه جماعت معاصر سبزوار است.
ایشان در سبزوار متولد شده و پس از خواندن مقدمات و قسمتی از سطوح به مشهد مقدس هجرت نموده و متون علمی را تکمیل و از محضر و درس خارج آیت‌اللَّه العظمی میلانی مدظله العالی و آیت‌اللَّه فقیه سبزواری و دیگران استفاده نموده آنگاه به وطن برگشته و به وظائف دینی از قبیل اقامه جماعت و تبلیغ احکام و غیره پرداخته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

اقلیدس فسایی، کریم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1338 ق)، عالم و شاعر. وی در علوم عربی تبحری بسزا داشت. و شاعری شوخ طبع و بذله‌گو بود و در ساختن قطعه و غزل و ماده تاریخ استاد. حدود پنجاه و پنج سال زیست، در فسا در گذشت و در شاهزاده قاسم دفن شد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :فرهنگ سخنوران(79)، مرآت الفصاحه(63 -61).

الفت، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج شیخ محمّد تقی آقا نجفی سابق الذکر. عالم فاضل عارف کامل ادیب جامع، در جمعه دوّم جمادی الاولی سال 1301 متولّد شده، در اصفهان و نجف اشرف در نزد علمای اعلام تحصیلات خویش را به پایان رسانیده، و در اوایل مشروطیّت ایران در عداد آزادی خواهان وارد شده، در سال 1307 خورشیدی از طرف مردم اصفهان به نمایندگی مجلس شورای ملّی انتخاب گردیده، در طّی مسافرت‌های خود در ایران و خارج در همدان خدمت آقا سید محمّد غمام عارف مشهور رسیده و دست ارادت بدو داده.
کتب عدیده‌ای تألیف نموده که از آن جمله است: 1- مجلّه ی آفتاب، که در آن کتاب‌های: 1- وسائل رستگاری 2- پرورش استقلال از کتب خارجی را مرحوم الفت ترجمه کرده و ضمیمه آن مرتّب به طبع رسانیده است.
2- ابواب الروضات، فهرست کتاب روضات الجّنات که به طبع رسیده 3- کشف الحجب؛ در اسامی کتب 4- مجمع الاجازات، دو مجلّد 5- نسب نامه ی الفت، کتاب مفید و قابل توجّهی است. 6- دیوان اشعار با تخلّص الفت؛ و چندین مجلّد دیگر.
الفت در صبح چهارشنبه 26 ربیع الاوّل 1384 وفات یافته، در مقبره ی پدر جنب امامزاده احمد مدفون گردید، و به مناسبت چهلمین روز وفاتش جزوه‌ای به نام (یاد نامه الفت) به طبع رسید که در آن مادّه تاریخ‌های شعرا که جهت او مرثیه گفته و چندین غزل از اشعار او به طبع رسیده
آقای میر سیّد علی خان نوربخش «آزاد» در مرثیه مادّه تاریخ وفاتش گوید:
گفت آزاد بهر تاریخش
حیف الفت ز ما برید الفت
مرحوم الفت دارای کتابخانه ی معظّم و آبرومندی بود که پس از وفاتش به دانشکده ی ادبیّات اصفهان اهدا گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

الماسی شمس‌آبادی، محمدتقی

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1159 -1089 ق)، عالم امامیه. مشهور به میرزا تقی الماسی. از مشاهیر علمای خاندان مجلسی بود. علت اشتهار او به الماسی از آن جهت است که پدر وی قطعه‌ی الماسی به ارزش هفت هزار تومان بر ضریح مطهر امیرالمؤمنین(ع) نصب کرده بود. الماسی از جد مادری خویش علامه مجلسی دوم حدیث روایت می‌کرده است. از شاگردان وی آقامحمد بیدآبادی عارف و فیلسوف شهیر است. در اصفهان درگذشت و در مسجد جامع عتیق اصفهان، در مقبره‌ی مجلسی دفن شد. از آثار باقی مانده از وی: «بهجة الاولیاء»، به فارسی، در ذکر کسانی که در زمان غیبت به شرف تشرف به خدمت صاحب‌الزمان(عج) مشرف شده‌اند؛ «الرسائل الکثیرة».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه(197 /9)، الذریعه(254 /10 ،160 /3)، ریحانه(169 /1)، طبقات اعلام الشیعه(قرن 116 /12)، لغت‌نامه(ذیل/ الماسی).

الهام، مرتضی

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1126 ق)، عالم، خطاط و شاعر، متخلص به الهام. در سی سالگی علوم معقول و منقول را به اتمام رساند وی در فن سپاهیگری یکتا بود. هفت قلم را به خوبی می‌نوشت. پس از مرگ اورنگ زیب، فنون و کمالات خود را به بهادرشاه عرضه کرد که مورد توجه شاه واقع شد. وی در جوانی درگذشت.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :احوال و آثار خوشنویسان(898 -897 /3).

الهامی، داوود

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
داوود فرزند مرحوم آقا فتح‌اللَّه الهامی از افاضل و دانشمندان و نویسندگان حوزه علمیه قم و مدیران مجله وزین (مکتب اسلام) می‌باشند. وی در تاریخ 1316 شمسی در شهرستان آذرشهر آذربایجان متولد شده و در سنین چهار سالگی پدر را از دست داده و در تحت سرپرستی مادر مومنه‌اش پرورش یافته و با درد یتیمی و تحمل مشکلات فراوان دوران کودکی را گذرانیده و کلاسهای ابتدائی و متوسطه و مقداری از نحو و صرف و ادبیات عربی را در محل خوانده و در سال 1335 شمسی وارد حوزه تبریز شده و مقداری از دروس حوزه را در مدرسه طالبیه به پایان رسانیده و در سال 1338 شمسی در عصر آیت‌اللَّه العظمی بروجردی وارد حوزه علمیه قم گردیده و سطوح عالیه را نزد اساتید معروف حوزه خوانده و از درس خارج مراجع بزرگ وقت فقها و اصولا استفاده کرده و دوره پنجساله دارالتبلیغ اسلامی را نیز به پایان رسانده و مدت پنج سال مدیریت آموزش آن مؤسسه را به عهده داشته و به وسیله همان نوشته‌ها با قلم و نوشتن آشنا شده و از میان محصلین آنجا به هیئت تحریریه مجله مکتب اسلام انتخاب گردیده و از سال 12 مجله مزبور با آن موسسه همکاری نموده و اخیرا نیز مدیر داخلی آن مجله می‌باشند و تا هشت جلد هم با تفسیر نمونه همکاری داشته‌اند.
آقای الهامی در عصر طاغوت به واسطه فعالیتهای آموزشی اسلامی چندی گرفتار رژیم طاغوتی شده و با تحمل شدایدی روبرو بوده است ولی در عین حال همواره به تألیف کتب سودمندی اشتغال داشته و آثاری گرانقدر از خود به یادگار گذارده است.
اسامی آثار معظم‌له
1- ایران و اسلام
2- اسلام دین جهانی و جاودانی
3- اسلام و حقوق طبیعی انسان
4- اسلام و تحول زمان
5- چهره جهاد در اسلام
6- چهره زردتشت در تاریخ
7- لقمان مدرس نمونه
8- روشنفکر و روشنفکرنما
9- بیداری در میان خفته‌ها (سید جمال‌الدین)
10- سلمان نخستین مسلمان ایرانی
11- مبانی حکومت اسلامی در دو جلد (ترجمه و نگارش)
12- او خواهد آمد با همکاری آقای مهدی‌پور
13- مقدمه و تحقیق و تصحیح تحفه‌الاخیار ملامحمد طاهر قمی
آثار و تألیفات مخطوط ایشان
1- صوفیان (تحقیق وسیع درباره‌ی تصوف).
2- تاریخ انقلاب اخیر ایران.
3- وهابیت آل سعود در دو جلد.
4- اسلام و شفاعت.
5- تاریخ تشیع در دو جلد.
نگارنده گوید: آقای الهامی از فضلاء و نویسندگان و روشنفکران حوزه علمیه قم و دارای محامد آداب و مکارم اخلاق و ملکات فاضله اخلاقی می‌باشد از خداوند توفیقات ایشان و امثال ایشان را خواهانم که با قلم و افکار روشن خود و اقرانی چون دانشمند گرانقدر آقای علی‌اکبر مهدی‌پور و دیگران به فرهنگ اسلام و مکتب اسلام خدمت کرده و می‌نمایند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

الهی ابهری اردبیلی، کمال‌الدین حسین

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 950 ق)، عالم و شاعر، متخلص به الهی. در جوانی از اصحاب سلطان حیدر صفوی نبیره‌ی شیخ صفی‌الدین اردبیلی و سپس شاه اسماعیل بود و همچنین از شاگردان جلال‌الدین دوانی، امیر غیاث‌الدین دشتکی شیرازی و امیر جمال‌الدین عطاءاللَّه بن فضل‌اللَّه حسینی بود. در 892 ق از دوانی اجازه‌ی روایت گرفت. مدتی در هرات ندیم امیر علیشیر نوایی و غریب میرزا، پسر سلطان‌حسین بایقرا بود. پس از مرگ سلطان حسین به عراق رفت و از آنجا به آذربایجان بازگشت و در اردبیل در بقعه‌ی شیخ صفی‌الدین به تدریس پرداخت تا در همان جا درگذشت. وی اولین کسی است که در شرعیات بنا بر مذهب شیعه به فارسی کتاب نوشت. الهی صاحب بیش از سی کتاب و رساله به فارسی، عربی و ترکی است. او به اقسام مختلف شعر می گفت. از آثارش: شرح «اثبات الواجب» دوانی؛ «شرح تهذیب الاصول علامه»؛ «شرح اشکال التأسیس سمرقندی»؛ «حاشیه بر تحریر اقلیدس»؛ «حاشیه بر بیست باب خواجه نصیرالدین طوسی»؛ «حاشیه بر شرح چغمینی»؛ «منهج الفصاحه»، شرحی بر «نهج‌البلاغه» به فارسی به نام شاه اسماعیل؛ «شرح گلشن راز» شیخ محمود شبستری؛ «تاج المناقب فی فضائل الائمه»، به فارسی؛ «تفسیر القرآن» در چند جلد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه(451 /5)، تاریخ ادبیات در ایران(1472 /5)، تاریخ نظم و نثر(691 -690)، تحفه‌ی سامی(78 -77)، تذکره‌ی روز روشن(74)، تذکره‌ی شعرای آذربایجان(511 -509 ،21 -18 /1)، روضات الجنات(311 -310 /2)، ریاض العلماء(98 /2)، ریحانه(169 -168 /1)، دانشمندان آذربایجان(49 -47)، الذریعه(195 /23 ،58 /13 ،92 /9 ،137 /6 ،7 /2 ،104 /1)، سخنوران آذربایجان(7 -4)، لغت‌نامه(ذیل/ الهی و حسین)، معجم المؤلفین(14 /4)، هدیة العارفین(318 /1).

الهی قمشه ای، حسین

قرن:15
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حسین محی الدین الهی قمشه ای فرزند چهارم استاد فقید مهدی الهی قمشه ای و خانم طیبه تربتی در دی ماه 1318 (ژانویه 1940) در تهران به دنیا آمد. تحصیلات ابتدائی، متوسطه و دانشگاهی را به ترتیب در دبستان دانش، دبیرستان مروی و دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران تا درجه دکتری (Ph.D. In Islamic Philosophy & Theology) به پایان برد و نیز تحصیلات حوزوی و سنتی را نزد پدر، و استادان دیگر دنبال کرد. پدر ایشان فیلسوف، مجتهد، شاعر و مترجم برجسته ای بودند و اولین و معتبر ترین ترجمه فارسی قرآن از کارهای ایشان میباشد. دکتر قمشه ای پس از پایان تحصیلات دانشگاهی به کار تدریس در دانشگاه تهران و سایر مراکز آموزش عالی در داخل و بعد ها خارج از کشور پرداخت و در کنار آن به تالیف و ترجمه در زمینه عرفان و ادبیات و زیبائی شناسی مشغول شد. ایشان دارای همسر و دو فرزند، یک پسر و یک دختر بنامهای شاهد و شادی می باشند. وی همه آموزش های او در ایران صورت گرفته و زبان انگلیسی، عربی، فرانسه و غیره را نیز در ایران آموخته است. استاد قمشه ای، با خستگی ناپذیری تحسین بر انگیزش همواره پیک آشنایی ایرانی و غیر ایرانی با فلسفه و ادبیات غنی عرفانی ایران بوده و در این راستا در دانشگاههاو مراکز علمی فرهنگی بیشماری در ایران و خارج از ایران تدریس و سخنرانی داشته که از آن میان میتوان تدریس فلسفه، عرفان، ادبیات، و هنر در دانشگاه تهران و دیگر دانشگاههای ایران و همچنین دانشگاههای لندن، آکسفورد، هاروارد، پرینستن، و برکلی کالیفرنیا را نام برد. دکتر قمشه ای همچنین با هنر هایی چون نقاشی و موسیقی و خوشنویسی از نزدیک آشنایی دارد و گاهگاهی در زمینه خوش نویسی آثاری از او به نمایش گذاشته شده است. ایشان به موسیقی ارادت خاص دارد و آنرا بیش از سایر هنر ها در سخنرانیهای خود ستوده و همگان را به آموختن آن تشویق نموده است. به قول یکی از موسیقیدانان هیچیک از سخنرانیهای دکتر قمشه ای نیست که در آن نکته ای در باره موسیقی نباشد. دکتر قمشه ای از حافظه درخشانی برخوردار است و به نظر می رسد که قرآن را تقزیبا از حفظ دارد و با مثنوی و حافظ و نظامی و فردوسی چنان است که گویی دیوان آنها در پیش روی او گشاده است و بخصوص گلشن راز شیخ محمود شبستری تماما در خاطر اوست. وی همچنین در ادبیات انگلیس و عرب نیز می تواند ساعتها از حفظ ، اشعار و قطعاتی را بازگو کند.

الهی، محمد رضا

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج ملاطاهر شهرکی شهرکردی، عالم فاضل زاهد، از شاگردان آقا سید محمود مغنی و آقا سید محمد باقر درچه‌ای و دیگران بوده، در شب شنبه 15 ربیع الثانی سال 1361 وفات یافته، بیرون بقعه مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

امام جمعه خوئی، یحیی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج میرزا یحیی امام جمعه خوئی تهرانی از علماء بزرگ و بسیار محترم تهران و مورد توجه دولت و ملت و منزلش مجمع رجال علم و سیاست بوده وی در خوی متولد و پس از خواندن ادبیات و مقدمات به نجف مهاجرت و از محاضر آیات و مراجع بزرگ نجف چون مرحوم علامه مامقانی و فاضل شریبانی و میرزا حبیب‌اللَّه رشتی و آخوند خراسانی و غیره استفاده نموده و به مدارج عالیه علم و اجتهاد رسیده و به تهران آمده و به تدریس و رتق و فتق امور پرداخته و همواره منزلش مرکز دانشمندان و رجال بزرگ دولتی بوده تا در تهران از دنیا رفته است.
فرزند بزرگوارش مرحوم حجةالاسلام والمسلمین آیت‌اللَّه حاج ملا امین خوئی نیز از علماء اعلام تهران بوده که بعد از والد مذکورش بجای او نشسته و مورد توجه عموم طبقات قرار گرفته است.
وی در معیت مرحوم والدش حاج امام جمعه در زمان آیت‌اللَّه العظمی حایری به قم آمده و مورد استقبال و تعظیم مرحوم آیت‌اللَّه حایری و عموم دانشمندان و علماء قم گردیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

امام جمعه سده، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمد بن حاج سید محمدمهدی (امام جمعه سده) در سال 1288 ق در سده اصفهان به دنیا آمده و در روز دوشنبه نهم ماه ربیع‌الثانی سال هزار و سیصد و پنجاه و پنج از دنیا رفته و در مقابر آل امام جمعه نزدیک فرزندش مرحوم آقا سید غیاث‌الدین دفن گردید.
آن مرحوم به علم و عمل و تقوی و صفات پسندیده مشهور بود و در مدت عمر هیچکس از او کوچکترین رنجشی پیدا نکرد و چون در اصفهان علوم دینی را فراگرفت دوره زندگانی خود را در سده (خمینی‌شهر) تبلیغ دین مقدس اسلام و مذهب شریف جعفری به سر رساند و برای جلوگیری از یاغیهائی که از حدود مقررات اسلام تجاوز کرده و به مال و جان و ناموس مردم دست درازی می‌نمودند لباس جنگ پوشیده و پیشرو اهالی گشته و به طرد آنان موفق گردید.
وی در وقت سخن گفتن در راه حق از نیکوترین گویندگان و زمان جلوگیری از دشمن بی‌باکترین اشخاص بود و به همین جهت مؤمنین کمال اخلاص و اعتقاد را به او داشتند و اکنون هم بر سر قبرش از خداوند طلب حاجت می‌کنند.
آن مرحوم دارای چند فرزند روحانی و دانشمند بوده که بعضی از دنیا رفته و برخی در قید حیاتند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

امام جمعه، قاسم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آسید قاسم (امام جمعه) فریدن از شاگردان مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج شیخ محمدتقی نجفی اصفهانی و آقای آشیخ محمدعلی برادر آقا نجفی بوده که پس از طی مراحل تحصیل به امر علماء بزرگ اصفهان به محل خود فریدن مراجعت کرده و تا آخر عمر به ترویج احکام و اقامه نماز جمعه و حل و فسخ امور دینی اشتغال داشته و حکومت شرعی به امر مراجع بزرگ آن وقت در تمام بلوک فریدن به عهده ایشان بوده تا در تاریخ 11 ذی‌قعده 1339 قمری بدورد حیات گفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

امام جمعه، محمدحسن

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدحسن بن آقا میرزا محمدصادق امام جمعه صاحب کمالات عدیده بود چون صوت حسن و صورت مستحسن و اطلاع از تاریخ گذشتگان و دارای سلیقه مستقیمه و مکارم اخلاق و از ادبیات و علوم هم بهره کافی داشت و شعر هم خوب می‌گفته و از اوست .
شب شد و ساقی از کرم می به ایاغ میکند
عارض خود زرنگ مل عبرت باغ میکند
دودمانش در گلپایگان بیت فقاهت و وجاهت و جلالت بودند. معظم‌له در اواخر مرداد ماه 1321 شمسی در سنی بیشتر از پنجاه سال از دار دنیا رفت و فرزندی از او نماند قبرش در جنب مسجد میرمحمد کاظم (یا امام) مزار است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

امام سدهی، آقاامام

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(ز 1334 ش)، عالم و شاعر. وی از فضلای حوزه علمیه‌ی قم و از علمای سِده بشمار می‌رود. او از معاصران صاحب «تذکره‌ی شعرای اصفهان» است و در زمان طبع کتاب 55 ساله بوده است. اشعار زیبائی از وی به فارسی و عربی باقی است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تذکره‌ی شعرای معاصر اصفهان (59 -58)، فرهنگ سخنوران (86).

امامت، عزاللَّه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید عزاللَّه بن آیت‌اللَّه حاج سید فخرالدین امامت حسینی کاشانی از دانشمندان و ائمه‌ی جماعت معاصر کاشانست.
وی در سال 1309 شمسی در کاشان متولد شده و در بیت علم و سیادت پرورش یافته و پس از خواندن مقدمات و ادبیات سطوح و متون فقه و اصول را از مرحوم والدش آیت‌اللَّه امامت و مرحوم آیت‌اللَّه آقا شیخ محمود نجفی فراگرفته و آنگاه به مشهد عزیمت و چندی از دروس خارج آیت‌اللَّه العظمی میلانی مدظله استفاده نموده و بعد از آن به کاشان برگشته و به وظائف دینی از قبیل امامت و تبلیغ مسائل احکام و تألیفات تاکنون اشتغال دارند.
تألیفاتی که از معظم له به طبع رسیده است از این قرار است.
1- کشکول امامت دو جلد.
2- زندگانی سلطان علی و هلال بن علی.
3- فضائل السادات.
نگارنده گوید: از همین سلسله جلیله است جناب آیت‌اللَّه حاج سید عباس بن مرحوم حجةالاسلام حاج سید علی‌اکبر کاشانی حایری که اکنون در شهرستان دینی و علمی قم اقامت دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

امامی الیگودرزی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج سید محمد امامی الیگودرزی فرزند مرحوم آقا سید عبداللَّه که در چهارم جمادی‌الاول سال 1386 و مطابق با آخر خرداد سال 45 در الیگودرز وفات و در مقبره علما واقع در ابوحسین قم کنار مرقد حضرت معصومه (ع) دفن شد آن مرحوم دوران تحصیل خود را ابتدا در بروجرد و اصفهان زمان آیت‌اللَّه بروجردی و در نجف اشرف و قم به پایان رسانیده و اخیرا به نمایندگی آیات و مراجع معظم از جمله آیت‌اللَّه بروجردی و بعد از ایشان از طرف گلپایگانی و آیت‌اللَّه نجفی در شهرستان الیگودرز نیابت و به انجام امور دینی اشتغال داشته و دارای جزواتی در احادیث و اخبار آل عصمت ضمن سفرهای خود در عتبات عالیات در مکه معظمه به یادگار گذاشته و فرزندانش حضرت حجت الاسلام آقای حاج سید محمد حسن امامی که دوران تحصیل خود را در قم گذرانیده و فعلا در الیگودرز در مسجد (صاحب الزمان) انجام وظیفه می‌نماید و حاج آقا حسین امامی که مقیم قم است و آسید علی و آسید کاظم دو فرزندان دیگر آن مرحوم است و در اثر علم و دانش و زهد و تقوایش افراد بهره‌مند بودند و اخلاص و ارتباط با خدا ائمه اطهار مقامش را منیع و روحش را با اجدادش جاویدان دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هشتم)

امامی تربتی، عبدالله

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عبدالله بن حجه الاسلام حاج شیخ ذبیح الله بن العالم العلام حاج ملا عبدالله (امام جمعه تربت) ابن العلامه حاج حسینعلی (امام جمعه) از علماء مبرز معاصر خراسان و تربت حیدریه می‌باشد.
مرحوم حاج ملا حسینعلی و حاج ملا اسحق تربتی که در عصر خود اعلم علماء خراسان معرفی شده‌اند نسبشان منتهی می‌شود به مرحوم حاج ملا خداداد تربتی که معاصر با اوائل صفویه بوده‌اند.
جناب آقای امامی در محرم 1320 ق در تربت حیدریه متولد شده و در بیت علم پرورش یافته و قرآن و اولیات را در مکتب خانه مرحوم آقا سید محمود مشلول خوانده و قسمتی از مقدمات را فراگرفته و ضمنا از نماز جماعت و مجالس وعظ مرحوم حجت الاسلام آخوند حاج ملا عباس تربتی (والد جناب آقای راشد) که از نظر زهد و تقوا و فضیلت کم نظیر بود استفاده نموده و در ماه ربیع الاول 1347 ق به حوزه علمیه مشهد مقدس منتقل و ادبیات را از جناب حاج شیخ محمد تقی ادیب نیشابوری و اساتید دیگر استفاده کرده و پس از آن سطوح فقه و اصول را از مرحوم آیت الله حاج میرزا احمد مدرس یزدی و آیت الله حاج شیخ هاشم قزوینی و آیت الله حاج شیخ آقا بزرگ شاهرودی و دروس خارج را از محضر مرحوم آیت الله حاج میرزا احمد کفائی و آیت الله عالم ربانی حاج میرزا مهدی اصفهانی استفاضه نموده و مدتی هم در قم از محضر مرحوم آیت الله مؤسس حاج شیخ عبدالکریم یزدی و آیت الله خونساری بهره‌مند گردیده و در سال 1357 ق مهاجرت به نجف اشرف کرده و از محاضر آیات عظام آن سامان چون آیت الله حاج شیخ موسی خونساری و آیت الله حاج شیخ کاظم شیرازی و آیت الله حاج سید محمود شاهرودی استفاده نموده و در حدود سال 1364 ق به تربت برگشته و قیام به وظائف دینی از اقامه جماعت و ترویج دین و تبلیغ احکام نموده و تاکنون اشتغال دارند. از آثار ایشان است:
1- استرداد مدرسه اسحاقیه و تعمیر آن به همت مرحوم حاج ابوالقاسم هراتی (که اکنون به مدرسه هراتی شهرت دارد)
2- رسیدگی به وضع طلاب و محصلین مدرسه مزبور.
3- اعزام مبلغین دینی بقراء اطراف تربت.
4- تهیه زمین برای ساختمان کتابخانه امامیه و تهیه مقداری کتاب برای آن.
5- اقدام به تجدید ساختمان مسجد مرحوم حاج شیخ علی اکبر.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

امامی خمینی‌شهری، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام و عماد الاعلام آقای حاج سیدرضا بن العلامه الورع آیت‌الله حاج سید محمد امامی سدهی (خمینی‌شهری) اصفهانی از علماء حوزه علمیه و اصحاب و تلامذه مخصوص و مبرز آیت‌الله العظمی آقای مرعشی نجفی مدظله العالی می‌باشد.
وی در سال 1343 قمری در خمینی‌شهر متولد شده و در مهد علم و فضیلت پرورش یافته و پس از طی مقدمات در سال 1358 قمری به قم مهاجرت نموده و سطح نهائی مکاسب و کفایه را از آیت‌الله العظمی مرعشی و آیت‌الله العظمی گلپایگانی و مرحوم آیت‌الله حاج شیخ ابوالقاسم اصفهانی خوانده و در درس مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی حاضر شده و پس از آن مرحوم به سیدنا الاستاذ آیت‌الله العظمی مرعشی پیوسته و تمام استفاده‌اش از دراسات فقه و اصول معظم له بوده و می‌باشد و در بیشتر مباحثات شریک این نگارنده بوده است.
برادر ارجمندش جناب دانشمند معظم آقای حاج سید علینقی (فیض‌الاسلام) شارح نهج‌البلاغه و صحیفه کامله سجادیه مطبوع می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

امامی شیرازی، عنایت‌الشریعه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س چهاردهم ق)، نویسنده و شاعر. نسب وی از جانب پدر به مجاهد بزرگ اسلام، حبیب بن مظهر اسدی و از جانب مادر به حاج شیخ محمد مفید می‌رسید. وی مقدمات و علوم ادبی و فارسی و عربی و فقه و اصول را در شیراز آموخت. سپس به تهران آمد و از عهده‌ی آزمون مؤسسه‌ی وعظ و خطابه برآمد، از تهران به مشهد رفت و پس از چندی به شیراز بازگشت. وی به عربی و فارسی شعر می‌گفت. از آثار او: «تحفة العنایه»؛ «تذکرة العنایه»؛ «عنایة الرحمن فی اعمال شهر رمضان»؛ «عنایات الرّب فی منتخبات الخطب»؛ «عنایات الخلاق فی علم الاخلاق»؛ «عنایت الصباح والمساء فی حدیث شریفِ الکساء»؛ «دیوان» اشعار.[1]
عنایت‌الشریعه امامی بن شیخ قوام‌الدین بن شیخ مهدی بن شیخ محمدصالح ابن شیخ عزالدین محمد اسدی جزایری از دانشمندان و شعراء معاصر شیراز نسبش به مجاهد بزرگ اسلام حبیب بن مظاهر اسدی رضوان اللَّه تعالی علیه و از طرف مادر به آیت‌اللَّه حاج شیخ محمد مفید می‌رسد.
وی در شیراز متولد شده و مقدمات و علوم ادبیه فارسی و عربی و فقه و اصول را در شیراز آموخت و سالهای متمادی است که در شیراز به امامت و وعظ و خطابه و تشکیل مجالس جشن مذهبی و سوگواری ائمه اطهار (ع) اشتغال دارد و به فارسی و عربی شعر می‌گوید.
آثار علمی و ادبی ایشان از اینقرار است:
1- آثار العنایه 2- اشعار مولودیه 3- بساتین العنایه (در 14 جلد) 4- تحفة العنایه 5- تذکره العنایه 6- عنایة الرحمن فی اعمال شهر رمضان 7- عنایات المکنونه فی صلوات المسنونه 8- عنایة الرب فی منتخبات الخطب 9- عنایات الخلاق در علم اخلاق 10- عنایة السلطان فی فضیلة قرائت القرآن 11- دیوان اشعار عربی و فارسی و غیر اینها که بیست جلد است و چند جلد آن چاپ شده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)
منابع زندگینامه :[1] دانشمندان و سخن سرایان فارس (319 -316 /1)، فرهنگ سخنوران (87)، گنجینه‌ی دانشمندان (439 -337 /5)، مؤلفین کتب چاپی (639 -638 /4).

امامی، جلال‌الدین محمود

قرن:8
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 782 ق)، عالم. وی معاصر ملک معزالدین حسین کرت، و به زهد و تقوی مشهور، و مورد احترام او بود و بنا به گفته‌ی صاحب «حبیب السیر» چنانچه ملک معزالدین حسین کرت به جانب قاضی رقعه می‌نوشت به خط خود بر حاشیه ثبت می‌نمود که: «بنده مخلص دولتخواه حسین کرت». وی در گازرگاه هرات دفن شد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :حبیب السیر (385/3)، مزارات هرات (102).

امامی، عبدالله

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام والمسلمین آقای حاج شیخ عبدالله امامی اول عالم معاصر شهرستان تربت است که اکنون باقامه جماعت و خدمات دینی و تدریس و سرپرستی محصلین و طلاب مدرسه تربت اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

امامی، عطاء الله

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند آقا سید محمّد نیز از علما و فضلا، و از شاگردان آقا سید محمّد باقر درچه‌ای، و آخوند کاشی، و آقا میرزا احمد مدّرس، و از ائمّه ی جماعت اصفهان بود.
در روز پنجشنبه 24 جمادی الاولی سال 1387 وفات یافته، در تخت فولاد مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

امامی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ محمد امامی اراکی از علماء محترم معاصر شهرستان اراک می‌باشند. والد ماجش مرحوم علامه آیت‌اللَّه آخوند ملا محمدعلی امامی خوانساری از دانشمندان به نام و بزرگ عصر خود در نجف اشرف بوده است.
مترجم گرامی ما در بیت علم و تقوا و ورع ب دنیا آمده و در دامن پاک چنان پدر بزرگواری پرورش یافته و پس از خوان اولیات و ادبیات و سطوح که اکثرا با استعدا سرشار فوق‌العاده‌ای که داشتند خود با مطالعه اتقان نموده و چند سالی در بحث خارج فقهی و اصولی مرحوم آیت‌اللَّه نائینی قدس‌سره حاضر گشتند و مفتخر به اجازه اجتهاد از ایشان گردیده است.
آیت‌اللَّه امامی به واسطه نبوغ فکری وجودت ذهن استقامت فهم و سرعت انتقال که در ترقیات علمی ایشان تاثیر بسیار قوی داشته به مرتبه‌ای که در سطوح نهائی چون مکاسب و رسائل و کفایه بیش از چند ورقی استاد ندیده به نحو اکمل و وافی تدریس کتب مذکور نموده است.
آیت‌اللَّه امامی در شب سه شنبه بیست و پنجم جمادی‌الثانی 1399 قمری برابر سی و یکم اردیبهشت 1358 شمسی در اراک از دنیا رفت و با تشیع و تجلیل زیادی در همان شهر در مقبره خصوصی مدفون گردید.
تالیفات و آثار علمی ایشان.
1- منهاج‌الاحرام لزائر بیت‌اللَّه‌الحرام کتاب استدلالی در احکام حج مشتمل بر هزارها مسائل حج.
2- بغیه‌الطالب درحاشیه مکاسب شیخ انصاری.
3- تسدید القواعد فی حاشیه الفرائد حاشیه مبسوطی بر رسائل شیخ.
4- صحیفه‌الحج در اسرار و فلسفه حج.
5- ترجمه صحیفه‌الحج به فارسی.
6- کلمات قصار انشاء خود ایشان موسوم الکلم الفائقه و الحکم البالغه.
7- رساله‌ای به نام الرحمه السابقه و الهدایه البارغه.
8- رساله‌ای مبسوطی در انفعال ماء قلیل.
9- رساله‌ای مبسوطی در علل اختلاف حدیث.
10- رساله‌ای در جمیع مسائل مبحث تعادل و تراجیح.
11- رساله‌ای در مسائل اصاله الصحه و مسائل قرعه.
12- دو رساله د رجمیع حکم ظاهری و و اقعی.
13- رساله‌ای در اینکه صیغه امر موضوع است برای مطلق طلب و اینکه اطلاقش افاده وجوب دارد.
14- شرح دعاء صباح حضرت امیر علیه‌السلام.
15- حاشیه برنجاه‌العباد.
16- حاشیه بر عروه‌الوثقی.
17- حاشیه بر رسائل پنجگانه و نفقات و قبله و رضاعیه و ربائیه حاج ملا هاشم خراسانی.
18- حاشیه بر توضیح‌المسائل مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی.
محمد امامی نجفی از علماء و ائمه جماعت معاصر اراک می‌باشند. وی در خونسار متولد شده و در بیت علم و فضیلت پرورش یافته و برای تحصیل به اصفهان عزیمت و پس از خواندن مقدمات و سطوح به نجف اشرف مهاجرت و از محضر آیات عظام آیت‌اللَّه اصفهانی و آیت‌اللَّه عراقی آقا ضیاءالدین و دیگران استفاده نموده و بعد از پایان مراتب علمی به اراک آمده تا حال حاضر اشتغال به خدمات دینی از قبیل امامت در مسجد آیت‌اللَّه سلطان و تبلیغ احکام و ترویج دین دارند. ادام‌اللَّه توفیقه و عزه
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هشتم)

امامی، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن سید احمد، از سادات امامی اصفهان، عالم حکیم ادیب فاضل زاهد، از شاگردان جهانگیرخان قشقائی، و آقا سید محمّد باقر درچه‌ای، و آخوند کاشی و دیگران بوده، و کتابی در حکمت و کلام تألیف فرموده.
در ظهر چهارشنبه ماه صفر سال 1364 وفات یافته، در یکی از اطاقهای شرقی تکیه بروجردی مدفون گردید.
نگارنده مدّتی افتخار شاگردی ایشان را داشت.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

امامی، منیرالدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید منیرالدین امامی متولد 1352 قمری که از محصلین حوزه علمیه قم می‌باشد. وی پس از رشد و خواندن دروس فارسی و مقدمات به قم آمده و سطوح را از مدرسین حوزه علمیه فراگرفته آنگاه به درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه العظمی آقای نجفی مرعشی مدظله و آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی و آیت‌اللَّه روحانی دامت برکاتهم شرکت نموده و از خرمن علوم آنان خوشه‌ها چیده و تا حال حاضر نیز استفاده می‌نماید و در ایام تعطیل ماه رمضان و محرم و صفر برای نشر احکام به منطقه و محل خود و غیره مسافرت نموده و می‌نماید. برادر ارجمند ایشان آقای حاج سید باقر امامی از فضلاء مهذب حوزه می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

امری شیرازی، ابوالقاسم

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 999 ق)، عالم، شاعر، متخلص به امری. در علوم غریبه دست داشت و به همین جهت به طریقه‌ی نقطوی گرویده بود. فقهای متعصب معاصرش او را به کفر و الحاد متهم ساختند و شاه طهماسب صفوی را بر آن داشتند که در سال 932 ق فرمان به کور کردنش داد. پس از کوری منزوی شد تا آن که عوام‌الناس به او هجوم بردند و او را کشتند. شعر می‌گفت و رساله‌ای در اعداد و اسرار نقطه و رساله‌ای دیگر در ذکر و فکر و جواب «مرآة الصفا» نوشته است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ نظم و نثر (709)، دانشمندان و سخن سرایان فارس (325 -323 /1)، الذریعه (95/9)، ریاض العارفین (170)، فارسنامه‌ی ناصری (1156/2)، فرهنگ سخنوران (90)، مرآت الفصاحه (64 -63)، هفت اقلیم (432 -431 /2).

امیر کججی تبریزی، خواجه بیک

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 983 ق)، عالم، شاعر. از مردم کجج در ناحیه مهران‌رود تبریز بود و مهردار دربار شاه طهماسب در علم حساب و سیاق دست داشت، و ادعای علم اعداد و حروف و تسخیر کواکب را نیز داشت. در بغداد، هرات، آذربایجان، شیراز، کرمان عهده‌دار مناصب مختلفی بود و سرانجام به تولیت آستان قدس رضوی و سپس به وزارت خراسان منصوب شد. وی چند مرتبه به دستور شاه زندانی شد، بعد از عزل از وزارت خراسان نخست در زندان قهقهه و آنگاه در الموت زندانی شد و در همان جا درگذشت. وی در قالبهای مختلف شعر می‌گفت و صاحب «دیوان» شعری نیز بود.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :آتشکده‌ی آذر (209 -208 /1)، تاریخ نظم و نثر (692 -691)، تحفه‌ی سامی (92)، تذکره‌ی شعرای آذربایجان (61 -58 /2)، دانشمندان آذربایجان (52 -51)، الذریعه (99/9)، سخنوران آذربایجان (217 -214)، عالم آرای عباسی (161/1)، فرهنگ سخنوران (92)، هفت اقلیم (439/2).

امیری فیروزکوهی، عبدالکریم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شاعر.
تولد: 1288، فرح‌آباد فیروزکوه.
درگذشت: 18 مهر 1363، تهران.
سید عبدالکریم امیری فیروزکوهی متخلص به «امیر»، فرزند سید مصطفی‌قلی منتظم‌الدوله، در هفت سالگی با پدرش به تهران آمد و پرستاریش به عهده نامادری‌اش سپرد شد. ابتدا به مدرسه سیروس رفت. در همین سال پدرش درگذشت. لذا مادرش از روستا به تهران آمد و در کنار نامادی سرپرستی وی را به عهده گرفت. «امیر» سپس در مدارس ثروت و کالج آمریکایی تحصیلات خود را به پایان رساند. پس از آن نزد محمد حسین وحید دستگردی، مدیر مجله‌ی «ارمغان» و رییس «انجمن ادبی حکیم نظامی» و دیگر ادیبان تهران به تعلیم فنون ادب و علم کلام مقدمات حکمت همت گماشت و دیری نگذشت که با سرودن غزل‌های ناب به سبک هندی (اصفهانی) به جمع شعرا پیوست. سید کریم امیری فیروزکوهی به تدریج در انواع فنون شعری از غزل و قصیده مهارت یافت. ایشان در انجمن ادبی ایران نیز حضور داشت.
امیری فیروزکوهی در سال 1308 به عضویت در اداره‌ی کل ثبت اسناد و املاک درآمد. مدتی هم نزد سید حسین مجتهد کاشانی که تصدی دفتری از اسناد رسمی درجه اول را بر عهده داشت، کار می‌کرد. در سال 1311 عهده‌دار خدمت در اداره‌ی ثبت اسناد تهران شد و در سال 1319 خدمت را ترک گفت. ده سالی هم از سال 1326 تا سال 1336 متصدی دفتر اسناد رسمی بود. وی سال‌ها از محل درآمد املاک موروثی خود در فیروزکوه و تهران زندگی می‌کرد.
همچنین در جوانی به شوق فراگیری معارف اسلامی به نزد شیخ عبدالنبی مجتهد کجوری و سید حسین مجتهد کاشانی ملقب به «ضوءالرشد» رفت و علوم اسلامی (فقه و اصول و حکمت و فلسفه و معارف اسلامی) را نزد آنان آموخت. زبان عربی را نیز در خدمت کوتاهی آموخت.
زمینه‌ی اصلی کار او غزل و قصیده و از حامیان پیروان سبک هندی بود. غزلیات «امیر» که دو ثلث آثارش را شامل می‌شود، در عین حال که دارای استحکام آثار اساتید کهن است لطافت شعر دوره‌ی صفوی و سبک هندی و مضامین بکر و خاص اندیشه این استاد را همراه دارد. امیری فیروزکوهی اشعاری هم به زبان عربی داشت که بعضی از آنها در روزنامه‌ی «اقدام» چاپ شده است.
از جمله آثار وی می‌توان به تصحیح دیوان صائب و مقدمه‌ای که بر این کتاب نوشت و نیز مقاله‌هایی در مجلات ادبی کشور در زمینه‌ی شعر و ادب و زبان و همچنین ترجمه‌ای از نفس المهموم آقا شیخ عباس محدث قمی و ترجمه مکاتیب نهج‌البلاغه اشاره کرد. از وی رساله‌ای فلسفی نیز به نام «وجیزة فی علم النبی» در مجله «جاویدان خرد» (شماره‌ی بهار سال 1354) منتشر شده است. دیوان وی به کوشش دخترش- دکتر امیربانوی امیری فیروزکوهی (مصفا)- در سال 1354 در تهران به چاپ رسید. وی علاوه بر دیوان شعر، دو کتاب با نام‌های عفاف‌نامه در لزوم حجاب (1313) و احقاق الحق از خود به یادگار گذاشته است.
پیکر امیری فیروزکوهی در صحن شرقی امامزاده طاهر (ع) واقع در حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شد.
(1363 -1289 ش)، عالم و شاعر، متخلص به امیر. از سادات فیروزکوه. در فرح‌آباد متولد شد. پدرش از رجال اروپا رفته‌ی عهد مظفری و آشنا به تمدن جدید و جد اعلایش امیر محمدحسین خان سردار، از حمله فاتحین هرات و بانی دبستان خیرّیه ایتام در تهران که به دبستان فیروزکوهی مشهور است، بود. امیر در هفت سالگی به تهران آمد. پدرش همان سال درگذشت و او تحت تربیت مادر قرار گرفت. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران در مدارس سیروس، ثروت، سلطانی و کالج آمریکایی گذراند. سپس به تحصیل منطق و کلام و حکمت همت گماشت و از محضر استادانی چون آقا شیخ عبدالنبی کجوری، و آقا سید حسین مجتهد کاشانی استفاده کرد. امیری از دقایق شعر فارسی آگاه بود. و شاعر غزل و قصیده و از شیفتگان صائب بود و به سبک هندی شعر می‌سرود. در زبان عربی تبحر داشت و به آن زبان نیز شعر می‌سرود. در تهران درگذشت و در آستانه‌ی امام‌زاده طاهر در صحن حضرت عبدالعظیم مدفون گردید. از آثار وی: ترجمه «مکاتیب نهج‌البلاغه»؛ ترجمه‌ای از «نفس المهموم» حاج شیخ عباس محدث قمی؛ «و جیزة فی علم النبی»، رساله‌ای فلسفی که در مجله‌ی «جاودان خرد» چاپ شده؛ «دیوان» اشعار، در دو جلد که به همت دخترش و دکتر امیربانوی ایمری (مصفا) چاپ شده است؛ تصحیح و مقدمه بر «دیوان صائب»؛ منظومه‌ی «عفاف نامه»، در لزوم حجاب؛ «احقاق الحق»، در حمایت از شعرای صفوی و دفاع از سبک هندی.[1]
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] از نیما تا روزگار ما (537 -530)، سخنوران نامی (366 -358/ 1)، سخنوران نامی معاصر (375 -368/ 1)، فرهنگ سخنوران (93)، مؤلفین کتب چاپی (62 -61/ 5).

امیری، محمد علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقا شیخ محمد علی بن آقا جعفر بن حاج سیف‌الله امیری پاشا از علماء معاصر شمال و اکنون در بند پی بابل سکونت دارد. وی در قریه پادشاه امیر بند پی متولد شده و پس از پایان دوره تحصیلات مقدماتی مقداری از سطوح را در آن قریه در محضر آیه‌الله آقا شیخ محمد فیروز جاهی که از تلامذه مرحوم آیت‌الله العظمی اصفهانی و آیه‌الله عراقی بوده‌اند خوانده و در سال 1325 شمسی بقم مهاجرت و پس از پایان دوره سطح خارجی را در محضر مرحوم آیه‌الله العظمی بروجردی و مراجع بزرگ معاصر قم تلمذ فرموده و چون جد نامبرده‌اش که از متمکنین متدین و خیر آن سامان بوده‌اند، مدرسه علیمه‌ایکه دارای چندین حجرات فوقانی و تحتانی در جنب بارگاه حضرت سید نظام‌الدین که مزار اهالی است که واقع در قریه نامبرده میباشد ساخته و پنج هکتار زمین شلتوت کاری از بهترین املاک شخصی خود را وقف معاش طلاب ساکنین مدرسه مزبوره بضمیمه ربع یک مرتع بنام یک برای تعمیر بنای آن مدرسه میباشد و کلیه علماء و مروجین معاصر آن سامان چه آنانی که مقیم آنجا میباشند و چه آنانیکه در حوزه‌های مختلف قم و مشهد و غیره مشغول بتحصیلند برای فرا گرفتن دوره مقدماتی و سطوح اولیه و وسطی در این مدرسه تلمذ نموده‌اند، تا پیش از سال 1346 شمسی پس از فوت جد نامبرده‌اش و فوت آیه‌الله فیروز جاهی مدرسه علمیه بصورت مخروبه درآمده و نزدیک بود بتصرف اجنبی درآید و آثارش بکلی محو شود که معظم‌له با تحمل زحمات فراوان و کمی بودجه از قم ببخش بند پی و قریه نامبرده رفت و آمد نموده تا آنکه مدرسه مزبوره را مجددا احیاء و مرمت و تأسیس و تشکیل حوزه علمیه در بخش بند پی با همکاری و تشریک مساعی مراجع بزرگ تقلید قم نموده بالنتیجه جمعیت زیادی از طلاب محترم آن سامان و سواد کوه باین بخش و این مدرسه اجتماع نموده و در تحت برنامه خاص مطابق برنامه مدرسه حضرت آیه‌الله العظمی گلپایگانی مدظله العالی اجراء می‌شود و با آنکه هر چند سال یکبار چندین نفر از طلاب آنحوزه پس از فرا گرفتن دوره مقدماتی و مقداری از سطوح بحوزه‌های علمیه قم و مشهد منتقل می‌شوند در حال حاضر در حدود چهل نفر از طلاب آن سامان و سواد کوه در آنجا سکونت دارند و جناب مترجم محترم ما بتدریس و تربیت آنان و اقامه جماعت و خدمات دیگر روحی و دینی اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

امین الواعظین، ابراهیم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج محمّد علی تاجر اصفهانی، عالم و فاضل، و واعظ کامل بوده، در سال 1275 در اصفهان متولّد شده، و در نزد فضلا و علمای این شهر مانند: حاج میرزا بدیع درب امامی، و حاج سید مهدی نحوی، و آقا سید محمّد باقر درچه‌ای تلمّذ نموده، چندین سال نیز در اعتاب مقدّسه نزد اساتید آنجا تحصیل کرده، واعظی بلیغ بود.
در حدود 1325 به ایران مراجعت نموده، مدّتی در اصفهان، و گاهی در یزد ساکن شده، و سرانجام در قریه سده ماربین که اکنون به نام همایون شهر معروف است در سال 1358 وفات یافته، در قبرستان خوزان مدفون گردید.
وی را تألیفات عدیده است که از آن جمله است:
1- امان الخائفین، در امامت 2- البراهین الباهرة، در مذّمت دنیا و مدح آخرت 3- تحفة المعاد للعباد 4- روح العالمین، در توحید 5- شهاب الثاقب در مدح امام غائب علیه‌السلام 6- طریقة الحق، در نبوّت 7- کهف العارفین، در اخلاق و غیره از نظم و نثر 8- قصیده‌ای در مرثیه استادش میرزای شیرازی گفته، و در آن نام عدّه‌ای از علما را مذکور داشته است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

امینی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حسین امینی شاهرودی از دانشمندان و ائمه جماعت معاصر کرمانشاه است.
وی در یکی از مضافات شاهرود بدنیا آمده و پس از خواندن مقدمات و ادبیات و قسمتی از سطوح در شاهرود و غیره مهاجرت به نجف اشرف نموده و پس از تکمیل سطوح چندین سال از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمود شاهرودی و آیت‌اللَّه العظمی خوئی مدظله و آیات دیگر فقهاً و اصولا استفاده نموده و بنابر تقاضای بعضی از مؤمنین کرمانشاه و امریه بعضی از مراجع بزرگ نجف برای خدمت و ارشاد مردم به کرمانشاه عزیمت و رحل اقامت افکنده و به اقامه جماعت و ترویج دین و تدریس پرداخته.
و ضمناً مبتلا به سوانحی گردیده و مدتی در تهران و نقاط دیگر به طور اضطرار و اجبار و اکراه اقامت نموده و مجدداً به کرمانشاه بازگشت و به خدمات روحی و دینی اشتغال دارد از آثار ایشانست تأسیس درمانگاهی که با همکاری جمعی از مؤمنین برای مستمندان نموده‌اند
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

اندامی، آذر

قرن:14
جنسیت:زن
ملیت:ایران
دکتر آذَر اَندامی (به انگلیسی: Azar Andami ) (زاده ۱۳۰۵ - درگذشته ۱۳۶۳) از پژوهشگران انستیتو پاستور ایران بود. بخاطر خدمات علمی و انسانی او یکی از حفره‌های برخوردی روی سیاره ناهید، به نام وی «اندامی» نامگذاری شده است. آذر اندامی در سال ۱۳۰۵ در محله ساغریسازان رشت متولد شد. او فرزند چهارم و تنها دختر خانواده بود. مقطع ابتدایی را در دبستان بانوان رشت با یک سال جهش تحصیلی به پایان برد. بعد از اخذ مدرک پایان سال نهم تحصیلات عمومی از دبیرستان فروغ رشت، پدرش با اینکه فردی روشنفکر بود از ادامه تحصیل او ممانعت کرد و وی را به دانشسرای مقدماتی رشت فرستاد. در سال ۱۳۲۴ از دانشسرا فارغ التحصیل شد. و در سال ۱۳۲۵ به استخدام وزارت فرهنگ درآمد و معلم شد. درسال ۱۳۲۹ و در حین کار دیپلم طبیعی را با امتحان متفرقه دریافت کرد. در سال ۱۳۳۱ با شرکت در کنکور دانشگاه تهران در رشته پزشکی این دانشگاه پذیرفته شد. در سال ۱۳۳۷ موفق به دریافت گواهینامه دکترای پزشکی گردید و بلافاصله به گذراندن دوره تخصصی زنان و زایمان مشغول شد. پس از پایان دوره تخصصی به وزارت بهداری آن زمان منتقل شد و در نهایت به کار در انستیتو پاستور پرداخت. او پس از مدتی با استفاده از بورس تحصیلی انستیتو پاستور به پاریس رفت و در سال ۱۳۴۶ موفق به اخذ گواهینامه باکتریولوژی گردید. در سال ۱۳۵۳ موفق به دریافت دانشنامه تخصصی علوم آزمایشگاهی بالینی شد. او در سال ۱۳۵۷ بازنشسته شد. چندین بار به کشورهای فرانسه و بلژیک سفر کرد و حاصل این سفرها مقالات علمی بود که در مجلات معتبر به چاپ رسید. پس از بازنشستگی چون خانه‌نشینی را نمی پسندید به بیمارستان باهر رفت و ریاست آزمایشگاه تشخیص طبی آنجا را بر عهده گرفت. پس از مدتی در مطب همسرش، دکتر خلعتبری، در خیابان حسام‌السلطنه به کار مداوای بیماریهای زنان و زایمان مشغول شد. در همین سالها بود که به تومور مغزی مبتلا شد. یک روز در مطب در حین معاینه بیمار، تعادل خود را از دست داد و بر روی او سقوط کرد. در ۲۸ مرداد سال ۱۳۶۳ به علت آمبولی ریه که از عواقب بیماری سختش بود درگذشت. در سال ۱۹۹۲، اتحادیه بین‌المللی ستاره‌شناسی (IAU) حفره‌ای به قطر ۳۰ کیلومتر در طول جغرافیای ۲۶ درجه و ۵۵ دقیقه و عرض جغرافیایی ۱۷ درجه و ۴۵ دقیقه با قله‌ای مرکزی را در جنوب سیاره زهره به نام اندامی نامگذاری کرد. آذر اندامی تنها زن ایرانی بود که نامش به این شورا فرستاده شد و بانی این کار دخترش بود.

اندرمانی، محمود

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
میرزا محمود اندرمانی از علماء پرهیزکار ری بود و تحصیلاتش در تهران نزد آیات و دانشمندان بزرگ تکمیل نموده و در زاویه مقدسه ری در مسجد سر تخت به اقامه جماعت و خدمات دینی اشتغال داشته تا بعد از سال 1300 قمری از دنیا رفته و مرحوم آخوند ملا رضا قلی مذکور بامامت و خدمات دینی بجای آن مرحوم اشتغال یافت.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

انصاری دارابی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علی آقای انصاری دارابی فرزند حجةالاسلام شیخ محمد فخر بن شیخ زکریا نصیرالاسلام بن شیخ عبدالرحمن زاهد از فضلاء و فقهاء و برادر حجةالاسلام آقا شیخ یحیی انصاری معاصر بوده است وی در سال 1345 قمری در نودایجان داراب متولد شده و پس از خواندن مقدمات به نجف اشرف مهاجرت و در آنجا از محضر آیات عظام استفاده نموده آنگاه به شیراز مراجعت و از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید نورالدین حسینی بهره‌مند گردیده تا در ایام شباب که با زهد و تقوا می‌زیسته در سال 1370 قمری در داراب به مرض سکته قلبی وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

انصاری دارابی، یحیی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
یحیی انصاری متخلص به (اشراق) بن حجةالاسلام شیخ محمد فخر بن شیخ زکریا نصیرالاسلام ابن حاج شیخ عبدالرحمن زاهد از فضلاء باتقوا و شعراء باکمال حوزه علمیه قم است، وی در سال 1306 شمسی در سرکوه داراب متولد شده و پس از خواندن دروس جدید مقدمات را در خدمت آقای شیخ عبدالکریم مدرس حجةالاسلام انصاری شیرازی و عموی گرام خود حاج شیخ ابوالحسن انصاری فراگرفته و در سال 1325 شمسی به شیراز آمده و از مدرسین سطوح آنجا و بالاخص مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید نورالدین مجتهد شیرازی متون فقه و اصول سطحی را آموخته و به تدریس ادبیات و منطق پرداخته تا در سال 1331 شمسی به قم مهاجرت نموده و مکاسب و کفایه را از محضر آیت‌اللَّه سلطانی بروجردی و شرح منظومه و حکمت الهی را از حجةالاسلام منتظری و شرح تجرید را از آیت‌اللَّه فکور یزدی آموخته و در درس خارج اصول آیت‌اللَّه العظمی امام خمینی و آیت‌اللَّه العظمی بروجردی حاضر شده و ضمناً دروس عقلی مانند اسفار اربعه و الهیات شفاء را از محضر علامه طباطبائی استفاده نموده تا به مقام عالی علم و کمال رسیده و به تدریس سطوح فقه و اصول و حکمت و غیره اشتغال و از مدرسین لایق حوزه گردیده است.
دارای تألیفات ارزنده عدیده می‌باشد که مخطوط مانده است و آنها از اینقرار است:
1- اصطلاحات حکمت متعالیه (به فارسی)
2- آهنگ آزادی از سرکوه داراب
3- سروشی از غیب (تفسیر سوره‌ی نبأ به فارسی)
4- اشعار و قصائد و غزلیات
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

انصاری محلاتی، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فقیه.
تولد: 1289.
درگذشت: 1375، قم.
آیت‌الله میرزا حسن انصاری محلاتی در حوزه‌ی علمیه‌ی قم و در محضر آیت‌الله العظمی حائری یزدی به تحصیل پرداخت. در ادامه تحصیلات خود، از حوزه فقه و اصول حضرات آیات عظام خوانساری، کوه‌کمره‌ای و بروجردی بهره گرفته و به مدارج عالی فقاهت دست یافت و مدت‌ها در درس فلسفه حضرات امام خمینی (ره) حاضر شد و شرح منظومه و بخشی از اسفار را در خدمت ایشان تلمذ نمود.
آیت‌الله انصاری محلاتی در شهر قم درگذشت و پیکر ایشان در حرم حضرت معصومه (س) به خاک سپرده شد.
آقامیرزا حسن انصاری از علماء ابرار و فضلاء اخیار و قدماء با فضل و تقوای حوزه علمیه قم است.
وی در قصبه محلات (وطن مادری نگارنده) که در هجده فرسخی قم واقع است متولد شده و برای تحصیل علوم و تکمیل فضائل به قم مهاجرت نموده و اکنون بیش از چهل سال است که در این شهر اقامت دارند. ایشان پس از فراغت از سطوح چندین سال از درس خارج فقه و اصول مرحوم آیت‌الله العظمی حجت و آیت‌الله العظمی خونساری و بالاخص آیت‌الله العظمی بروجردی قدس‌الله اسرارهم استفاده نموده تا به مدارج عالیه علم و دانش رسیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

انصاری، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ میرزا حسن بن العلامه آیه‌الله حاج میرزا محمد جعفر انصاری از علماء و مدرسین مبرز حوزه علمیه اهواز میباشند و در مسجد نور که یکی از مساجد مرکز شهر اهواز است اقامه جماعت مینمایند در ترویج دین بالاخص نقل تفسیر و اخبار و احادیث کوشش خاصی دارند و مورد احترام عامه مردمند. دارای تألیفاتی میباشند که نامهای آنها را می‌نگارم:
1- خلاصه مناسک حج مطبوع 2- کتاب سراج المؤمنین 3- شرح صرف و نحو 4- کتاب محمدیه.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

انصاری، حیدر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حیدر انصاری از علماء و ائمه جماعت معاصر و نارمک تهران می‌باشند وی در سال 1304 خورشیدی در شهرستان نجف‌آباد متولد گردیده و در ده سالگی به دبستان رفته و دوره ابتدائی را در کمتر از سه سال به پایان رسانیده و پس از آن به دروس دینی پرداخته و در مدت کوتاهی قواعد تجوید و قرائت و رساله عملیه و درس اخلاق را فراگرفته و به تحصل صرف و نحو اشتغال یافته و با تشویق و راهنمائی مرحوم حجةالاسلام حاج شیخ احمد نجف‌آبادی به اصفهان آمده و سپس به قم وارد و ادبیات و مقداری از سطوح فقه و اصول را در این مرکز علمی به پایان رسانیده و بعد از شهریور 1321 به نجف اشرف مهاجرت و بقیه سطوح را تکمیل و از دروس خارج مرحوم آیت‌اللَّه حکیم و آیت‌اللَّه شاهرودی و خارج فقه و اصول آیت‌اللَّه العظمی خوئی استفاده نموده و منظومه سبزوار را از آقا شیخ صدرآباد کوبه‌ای و خلاصه الحساب مرحوم شیخ بهائی و سی فصل هیئت خواجه نصیرالدین طوسی را از مرحوم حاج شیخ اسداللَّه زنجانی مناظرات دینی و مذهبی را از آیت‌اللَّه حاج شیخ مجتبی لنکرانی و مرحوم علامه امینی صاحب الغدیر استفاده کرده و در سال 1331 شمسی به ایران مراجعت و به امر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی در شهرستان سنقر کردستان به اقامه جماعت و تبلیغ و ترویج احکام دینی پرداخت و در آن منطقه خدمات برجسته و شایانی انجام داد از قبیل تعمیر و نوسازی مساجد و تأسیس بنیاد مساجد و غسالخانه‌های فراوان در آبادیهای حوزه سنقر و تأسیس دبستان روزانه و آموزشگاه شبانه (حیدری) که اکنون چند نفر از شاگردان همان دبستان به کسوت روحانیت درآمده و در قم و غیره سرگرم تحصیل علوم دینی می‌باشند.
آقای انصاری در راه مبارزه با خرافات و عقاید مذاهب باطله و برانداختن عادات و رسوم زشت از هیچ چیز نهراسیده و شجاعانه و مدیرانه کوشیده و به قول بزرگان محلی چهره آن سامان را عوض کرده و بالاخره در سال 1343 با دعوت و اصرار عده‌ای از خویشان و دوستانشان به تهران آمده و در مسجد جامع نارمک (موسسه اسلامی نارمک) در معیت ابوالزوجه خود جناب حجةالاسلام حاج سید محمدتقی واحدی به اقامه جماعت و بیان احکام اشتغال دارند و قسمت عمده از برنامه‌های این موسسه به وسیله ایشان اجرا می‌گردد.
آقای انصاری در بحث و جدل در موضوعات دینی و اجتماعی نبوغ و تخصص ویژه‌ای دارد و به قول معروف هر کس با ایشان بحث و مناظره کند در همان مجلس اول مغلوب می‌گردد و ایشان با اینکه واعظ و منبری رسمی نیست ولی در اداره کردن مجالس سنگین و بزرگ بسیار توانا و زبردست می‌باشد.
ایشان دارای تالیفات و آثار قلمی عدیده‌ای هستند که از نظر دانشمندان می‌گذرانم.
1- کتاب محرک احساسات- راجع به خداشناسی پیامبر شناسی و امام شناسی چاپ علمیه اسلامیه
2- رساله راه حل- پاسخ یاوه‌های مردوخ کردستانی که تاکنون بیش از یکصد هزار نسخه از آن چاپ و منتشر شده است.
3- رساله رهبران جهانی- درباره پاره‌گی از امتیازات ویژه و کلی پیامبران و امامان (ع)که تاکنون شش بار و هر بار هم پنجهزار نسخه به طبع و نشر رسید است.
4- شناسنامه (خر) که تاکنون هفت مرتبه و هر مرتبه پنجهزار نسخه چاپ و بخش شده است.
5- شناسنامه جدید (جلد دوم شناسنامه خر) که پنج مرتبه به طبع رسیده است.
6- شناسنامه باغ وحش.
7- مقالات متفرقه که در سالنامه پیام اسلام و اطلاعات و کیهان و ندای حق منتشر شده است.
8- اشعار و قصاید که پاره‌ای از آنها چاپ شده.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

انصاری، عطاء

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عطاء انصاری بن المرحوم العلامه حاج شیخ عباس انصاری از علماء فضلاء معاصر تهران است.
وی در تهران متولد شده و پس از دوران صبا و خواندن دروس جدید و مقدمات و ادبیات به قم مهاجرت نموده و از محضر آیات عظام مرحوم آیةاللَّه محقق داماد و آیت‌اللَّه شریعتمداری و بالاخص آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و دیگران استفاده نموده و پس از فوت مرحوم والدش به تهران برگشته و بجای آن مرحوم به اقامه جماعت و تدریس فقه و اصول و غیره اشتغال دارند.
نگارنده گوید: اقای انصاری از افاضل با تقوی و دارای مکارم اخلاق و محامد آداب و اکنون در مدرسه عبداللَّه خان بازار بتدریس مشغول و در مسجد مرحوم والدش بوظائف دینی و روحی مشغول می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

انصاری، محمد جواد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن العالم الجلیل الشیخ مرتضی معروف بشیخ آقا بزرگ بن العلامه شیخ محمد حسن انصاری سابق الذکر برادر ارجمند آیه‌الله شیخ علی انصاری مذکور. عالمی جلیل‌القدر فاضل پارسا و پرهیزکار میباشد.
وی صاحب ملکات فاضله و اخلاق حمیده و خصال و صفات جمیله و بارزی است که او را از همگنان ممتاز میسازد.
تولدش در سال 1322 قمری پس از فوت مرحوم والدش اتفاق افتاد و در دامن جد والا تبارش نشو و نما نمود و بعد از وفات او نزد برادر برومندش آقا شیخ میرزا محمد جعفر تربیت یافت و تحصیلاتش را بپایان رسانید.
معظم‌له فعلا از مدرسین حوزه علمیه اهواز و از جبینش اثار بزرگی و متانت و تقوی و ورع آشکار و هویداست و بدین جهت از موثقین ائمه جماعت شهرستان اهواز و مردم با او عقیدتی کامل دارند و کتابی در اخبار ائمه معصومین علیهم‌السلام تألیف نموده‌اند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

انصاریان، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حسین فرزند حاج شیخ محمدباقر انصاریان خونساری از گویندگان و نویسندگان معاصر تهرانست. در 18 آبان‌ماه 1323 شمسی در خونسار متولد شده و در تحت تربیت پدری متدین و اهل حال پرورش یافته نشو و نما یافته و هفتمین جد ایشان عارف بزرگ شیخ عرفان بوده که در حمله افاغنه از اصفهان به خونسار آمده و قبرش در سرچشمه خونسار مزار و دارای صحن و سرا و گنبد و بارگاه است و اصلا از طایفه انصار مدینه است.
والده ماجده‌اش علویه از سادات مصطفوی است که به عفت و پرهیزگاری و پاکدامنی موصوفه می‌باشد. و این توفیقات ایشان در راه تبلیغ اسلام و معارف اهل‌بیت و تألیفات عدیده از اثر دعاء مادرشان و بالاخص مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمدتقی خونساری رحمه‌اللَّه علیه می‌باشد که از خدای متعال خواستند او روحانی و خدمتگذار آستان ولایت و خاندان رسالت و بالاخص سالار شهیدان حضرت ابی‌عبداللَّه الحسین علیه‌السلام باشند.
ایشان در اوائل عمر با خاندانش مهاجرت به طهران نموده و در خیابان خراسان ساکن و در مدرسه ابتدائی و دبیرستان مرحوم حاج شیخ علی‌اکبر برهان انار اللَّه برهانه دروس جدید را فراگرفته و به تشویق حکیم الهی میرزا مهدی الهی قمشه‌ای درسال 1341 شمسی به قم آمده و به دروس دیگر پرداخته و از محضر حاج شیخ محمد وحید و مرحوم حاج شیخ محمدجواد خندق‌آبادی و آقای ناطق نوری و حاج شیخ رحمت‌اللَّه فشارکی و حاج آقا جمال مرتضوی و آقای جوادی استفاده و مقدمات و سطوح وسطی را خوانده و پس از آن سطوح عالیه را در طهران از حاج میرزا ابوالقاسم فلسفی و حاج میرزا علی آقای فلسفی آموخته و باز به قم آمده و از محضر و دروس آقای فاضل لنکرانی و حاج شیخ مصطفی اعتمادی و آقای خزعلی و حاج شیخ یوسف صانعی فراگرفته و به درس خارج آیت‌اللَّه حاج میرزا هاشم آملی و حاج شیخ ابوالفضل خونساری و آقای منتظری و مشکینی و یزدی شرکت و استفاده نموده و دروس اخلاق و عرفان را از محضر و بیانات آیت‌اللَّه حاج شیخ علی‌اکبر برهان و میرزا مهدی الهی قمشه‌ای و آخوند ملا علی همدانی و آیت‌اللَّه العظمی میلانی در مشهد مقدس آموخته و در تهران و سایر نقاط کشور به ترویج احکام اسلامی و نشر معارف اشتغال داشته و دارند و برای صراحت لهجه و انتقادات از رژیم طاغوتی گذشته کرارا بازداشت و زندانی شده و پس از مدتی آزاد و به خدمات خود تداوم بخشیده است.
دارای تألیفات سودمندیست که به طبع رسیده است.
1- اسلام و کار و کوشش
2- اسلام و علم و دانش
3- از اسلام چه می‌خواهید
4- معنویت اساسی‌ترین نیاز عصر
5- حج وادی ایمن
6- لقمان حکیم چاپ چهارم
7- مناجات عارفان طبع ششم
8- عرفان اسلام حدود 14 مجلد
9- به سوی قرآن و اسلام
10- مقدمه بر دیوان وحدت
11- مقدمه حقوق کیفری
12- مقدمه‌ای بر معاد
13- مقدمه‌ای بر قضاء در اسلام
14- چهره‌های محبوب و منفور در قرآن
15- سیری در اخلاق اسلامی
16- مرز روشنائی
17- شرح دیوان و کلمات باباطاهر
18- فروغی از تربیت اسلامی
19- حسینیه انصاریان (انصار الحسین) در خیابان باغ حاج محمدحسن خیابان ری- که بسیار مجلل و مکمل آماده برای تبلیغ احکام اسلامی و نشر معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام و تدریس و تعلیم و تعلم می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

انگجی، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید حسن بزرگترین فرزند مرحوم آیه الله حاج سید ابوالحسن انگجی ره و از علماء اعلام و دانشمندان کرام تبریز است که در مهد علم و مجد تربیت شده و مقدمات و سطوح را از علماء تبریز مخصوصا والد ماجد خود و مرحوم آیه الله حاج میرزا صادق آقا و دیگران خوانده و مسافرت به قم نموده و از محضر مرحوم آیه الله حایری و آیه الله حجت کوهکمری استفاده کرده آنگاه به تبریز مراجعت و به وظائف دینی از اقامه جماعت در مسجد مدرسه طالبیه و مباحثات پرداخته است ادام الله توفیقاته.
از تألیفات ایشان است رساله‌ای در کر که به طبع رسیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

انگجی، محمد علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمد علی سومین فرزند آیه الله العظمی حاج میرزا ابوالحسن انگجی است که در حجر دانش و تقوا نشو و نما نموده و پس از خواندن مقدمات و ادبیات، سطوح عالی را از مرحوم والدش و آیات دیگر تبریز استفاده نموده و بعد به قم مهاجرت و چندین سال از محضر مرحوم آیه الله حایری و آیه الله حجت و آیات دیگر بهره‌مند شده آنگاه بوطن خود معادوت نموده تا در اوائل حکومت دکتر مصدق السلطنه از طرف مردم تبریز برای مجلس پارلمان انتخاب و به طهران آمده و یکدوره وکالت نموده و چندین سال در طهران اقامت و بعد به تبریز مراجعت نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

انگجی، مهدی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
میرزا مهدی بن العلامه العلام و الفقیه القمقام آیت‌اللَّه الملک العلام السید المیرزا ابوالحسن انگجی تبریزی از علماء بنام طهران بودند و در مسجد ملک آباد اقامه جماعت می‌نمودند.
ولادت آن مرحوم در تبریز واقع شده و در مهد تربیت آیت‌اللَّه والد پرورش یافته و مقدمات و قسمتی از سطوح را در تبریز خوانده آنگاه در سال 1340 قمری مهاجرت به قم فرموده و سطوح عالی را از مرحوم آیت‌اللَّه میرزا محمد همدانی فراگرفته و بدرس خارج علامه بزرگوار آیت‌اللَّه العظمی حجت و مدتی هم بدرس خارج آیةاللَّه حایری موسس حوزه حاضر شده و پس از آن به تبریز مراجعت و به تدریس فقه و اصول و اقامه جماعت و ترویج دین پرداخته و پس از آن مهاجرت به تهران نموده و در مسجد مذکور به اقامه جماعت و تدریس فقه و اصول و ارشاد مردم مشغول شده تا در سال 1383 که وفات نموده و با تشییع عظیمی جنازه‌اش حمل به قم و در مسجد موزه مدفون گردیده است. دارای تألیفات عدیده می‌باشند: 1- رساله‌ای در تنجیس متنجس و عدمه 2- تقریرات اساتید در فقه و اصول. از باقیات الصالحات ایشانست 1- جناب حجه‌الاسلام آقا سید علی انگجی که سالها در قم اقامت و از محضر آیات عظام بالاخص آیت‌اللَّه العظمی شریعتمداری و آیةاللَّه علامه طباطبائی و آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی استفاده نموده و بمدارج فضل و کمال رسیده و پس از فوت مرحوم والدش بجای ایشان به اقامه جماعت و وظائف دینی و روحی اشتغال دارد.
از آثار و تألیفات اوست:
1- تفسیر سوره‌ی نور که جامع جهات مختلفه فقهیه و اخلاقیه و غیره می‌باشد.
2- تقریرات دراسات آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی.
3- تقریرات درس آیت‌اللَّه العظمی شریعتمداری.
2- دومین فرزند معظم له است دکتر سید هادی انگجی که سیدی شریف و طبیبی معروف است در تبریز که از دانشگاه تهران فارغ التحصیل شده و تخصصی در جراحی دارد و اکنون رئیس بیمارستان (شیر و خورشید) تبریز است.
3- سومین فرزند ایشان آقای مهندس سید رضا انگجی است که متصدی امور کارخانه برق و آب است در استان آذربایجان، خداوند توفیق آنان را در خدمات دینی و اجتماعی زیاد فرماید.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

انواری، ابوالحسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ ابوالحسن بن آیت‌اللَّه حاج شیخ حسین قاتوقی (انواری) از علماء معاصر زنجانست.
وی در سال 1350 قمری در زنجان متولد شده و در بیت علم پرورش یافته و پس از خواندن مقدمات به قم آمده و بعد از اتمام سطح در خدمت مدرسین حوزه در سال 1373 قمری هجرت به نجف اشرف نموده و از محضر مرجع اعلا و زعیم اعظم آیت‌اللَّه العظمی خوئی مدظله فقها و اصولا استفاده نموده آنگاه به وطن مراجعت و به خدمات دینی از اقامه جماعت و تدریس و تبلیغ دین پرداخته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

انواری، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج شیخ محمد انواری یزدی در سال 1322 ق در یزد متولد و پس از گذرانیدن دوران کودکی بتحصیل علوم دینی پرداخته و ادبیات و منطق و قسمتی از شرح لمعه و قوانین و رسائل را خدمت مرحوم والدش حجه‌الاسلام آقای شیخ محمد باقر انواری در یزد خوانده و قسمتی از رسائل و مکاسب و کفایه را خدمت سایر علماء و دانشمندان یزد آموخته و مقداری هم در مشهد مقدس از محضر مرحوم آیه‌الله حاج شیخ هاشم قزوینی استفاده کرده و آنگاه بقم آمده و از محضر مرحوم آیه‌الله حجت کوه کمری و آیه‌الله العظمی بروجردی و آیه‌الله حاج سید محمد تقی خونساری استفاده نموده آنگاه به یزد برگشته و بخدمات دینی پرداخته و در خلال آن بنابر دعوت همشهریهای مقیم بمبئی بهندوستان برای تبلیغ مسافرت و در پونه و نقاط دیگر خدمات ترویجی نموده و پس از آن مراجعت بوطن و بنابر دعوت جمعی از مؤمنین بندرعباس عزیمت بآنسامان نموده و تا حال تحریر شش سال است که در بندر مزبور و حومه آن بانجام وظائف دینی اشتغال دارد ادام‌الله توفیقاته.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

انواری، یحیی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
یحیی بن آیت‌اللَّه حاج میرزا محمود انواری مذکور از فضلاء حوزه علمیه قم و علماء معاصر همدان است.
وی در همدان تولد یافته و در مهد تربیت والد ماجدش تربیت و پس از رشد و خواندن دروس ابتدائی و ادبیات به قم آمده سطوح را از مدرسین حوزه آموخته و پس از پایان آن به درس مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه العظمی موسوی و آیت‌اللَّه شریعتمداری و آیت‌اللَّه مرعشی نجفی و آیت‌اللَّه گلپایگانی حاضر شده و از خرمن علوم و فیوض آنها بهره‌مند گردیده و می‌گردد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

انیس طباطبایی، جعفر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س سیزدهم ق)، شاعر و عالم. وی از سادات بلند مقام بود و اجدادش نیز از جمله‌ی دانشمندان و به زهد و علم و فضل مشهور بودند. پدر وی از عتبات عالیه به تهران آمد و انیس همراه وی بود. پنج یا شش سال در تهران مشغول تحصیل شد و تمام قواعد نحو و اشتقاقات صرف و قوانین منطق و محاسن بدیع و نکات معانی و دقایق بیان را آموخت. پس از آن به منظور تکمیل علوم به عتبات رفت و مجدداً به تهران بازگشت و در مجالس تدریس پدرش شرکت می‌کرد. او در سرودن به ویژه قصیده توانا بود. وی در جوانی درگذشت.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :حدیقة الشعراء (199 -198 /1)، فرهنگ سخنوران (105)، گنج شایگان (143 -141)، مجمع الفصحا (134/4).

ایازی، ابوالحسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ ابوالحسن قوام‌الدین ایازی بن حجه الاسلام والمسلمین المرحوم الشیخ حیدر ایازی از علماء معاصر مازندران و مقیم در رستمکلاء که در یازده کیلومتری بهشهر است میباشد.
وی در سال 1308 شمسی در قریه مزبور متولد شده و در مهد علم پرورش یافته و تحصیلات مقدماتی را در محضر مرحوم والد و حوزه‌های مازندران خوانده و بقم مهاجرت نموده مدت دوازده سال در این شهرستان مذهبی از اساتید بزرگ سطح و خارج مخصوصا درس حضرت آیه‌الله العظمی بروجردی بهره‌مند شده سپس بنجف اشرف مشرف گردیده و مدت 8 سال از محضر آیات عظام استفاده نموده آنگاه بدرخواست اهالی خود بمازندران مراجعت و در قریه رستمکلاء وطن اصلی اقامت و تشکیل حوزه علمیه داده و تاکنون مدت ده سالست که حوزه با توجه امام عصر عجل‌الله فرجه دائر و طلاب علوم دینی از اوائل صرف و نحو تا پایان سطح عالی اشتغال دارند و در حال حاضر بالغ بر دویست نفر طلاب در حوزه رستمکلاء مشغول هستند و در خلال این مدت عده کثیری از فضلاء آنجا بنجف و قم و مشهد مسافرت و از محضر اعلام و آیات استفاده میکنند.
از آثار ایشانست: 1- تقریرات فقه و اصول اساتید نجف که مخطوط است 2- منظومه هدیه الانوار که قسمتی از اشعارش باشعر ابن مالک تضمین شده است اجازات جامعی از علماء نجف دارند. ادام‌الله توفیقاته.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

ایروانی، مرتضی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید مرتضی ایروانی از علماء برجسته معاصر تهران است.
وی در سال 1324 ق در تبریز متولد گردیده و مقدمات را در تبریز خوانده و سطوح را خدمت مرحوم آیت‌اللَّه حاج میرزا ابوالحسن انگجی و مرحوم آیت‌اللَّه حاح شید محمد مولانا و آیت‌اللَّه حاج میرزا علی اصغر ملکی تلمذ نموده و در سال 1348 ق به قم مهاجرت کرده و از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حایری یزدی و آیت‌اللَّه حجت کوهکمری استفاده فقه و اصول نموده و علوم عقلی و حکمت را از محضر مرحوم آیت‌اللَّه میرزا محمد علی شاه آبادی بهره‌مند و در سال 1355 قمری منتقل به تهران و در خیابان مولوی ابتداء و بعد مختاری (خیابان امیریه) سکونت و تاکنون بالغ بر چهل سال است که در مسجد چهار راه مختاری به اقامه جماعت و ترویج دین و خدمات مذهبی اشتغال دارند.
نگارنده گوید: جناب آقای ایروانی عالمی با متانت و دانشمندی با کیاست و فضیلت و موصوف بفضل و تقوی و اهل ولاء و محبت و مواظب زیارت حضرت امام زاده عبدالعظیم حسنی علیه‌السلام و همه روزهای پنجشنبه مرتب با توجه مخصوصی موفق می‌باشند ادام اللَّه توفیقه و انار اللَّه برهانه.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

ایوبی، ربیعه

قرن:6
جنسیت:زن
ملیت:ایران
643 -561 ق؛ از زنان دانشمند و خیر. وی دختر نجم‌الدین ایوب و خواهر سلطان صلاح‌الدین ایوبی (589 -567 ق) و همسر مظفرالدین کوکبری، فرمانروای اربل، بود. وی مدرسه صاحبه- و به نوشته برخی منابع مدرسه حنبلیه- را در دمشق بنا نهاد و وقف کرد.
پادشاهان ایوبی، برادرها و فرزندانشان، احترام خاصی برایش قائل بودند و برای دیدار او به منزلش می‌رفتند. ربیعه خاتون در شهر دمشق درگذشت.
برگرفته از کتاب :مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی
منابع زندگینامه :منابع: اعلام‌النساء، 444 -443 / 1؛ الاعلام، 40 / 3؛ تاریخ مشاهیر کرد، 186 / 3؛ لغت‌نامه دهخدا، ش، 276 / 108.

ایوبی، ملکه

قرن:6
جنسیت:زن
ملیت:ایران
دانشمند و کاردان ایوبی. وی دختر ملک عادل ابوبکر، و همسر ملک منصور ایوبی (620 -595 ق) بود. همسرش علاقه فراوانی به او داشت و پس از مرگ وی چنان متأثر و اندوهگین بود که لباس سیاه پوشیده و عمامه نیلی بر سر گذاشت و مدت زیادی سوگوار بود. شعرای عصر در مرگ وی قصاید و مراثی سوزناکی گفته‌اند؛ از جمله حسام‌الدین خشتری قصیده‌ای به این مطلع سرود:
الطرف فی لجة والقلب فی سعر
له دخان زفیر طار بالشرر
(در غمش، چشم، غرق دریای اشک و قلب در آتشی است که لهیب آن شراره می‌افکند.) و در یکی از ابیات آن به پوشش سیاه ملک منصور اشاره کرده است:
ما کنت اعلم ان الشمس قد غربت
حتی رایت الدجی ملقی علی القمر
نمی‌دانستم که خورشید غروب کرده است
تا آنکه سیاهی را بر ماه افکنده دیدم)
برگرفته از کتاب :مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی
منابع زندگینامه :منابع: تاریخ مشاهیر کرد، 185 / 3؛ خیرات حسان، 93 / 3.

آبشادی، موسی

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(ز 1091 ق)، عالم. از آثارش: «اغاثة اللهوف فی عمل الخسوف والکسوف»، که در تاریخ 1091 ق از تألیف آن فراغت یافت؛ «تنقیح الافکار فی اعمال اللیل والنهار»؛ «المنن الارشادیة فی العمل بالتیجة الآبشادیة».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ایضاح المکنون (105 /1)، معجم المؤلفین (40 /13)، هدیة العارفین (481 /2).

آذر فَرنبغ فَرخزادان

قرن:3
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س سوم ق)، دانشمند زرتشتی و نخستین مؤلف کتاب پهلوی «دینکرد». نام وی در کتاب دینکرد به عنوان موبد بهدینان آمده است. وی با زرتشتی مسلمان شده‌ای به نام اَبالیش در حضور مأمون خلیفه‌ی عباسی مناظره کرده که شرح آن در رساله‌ی پهلوی «گُجَستَک اَبالیش» آمده است. آذر فرنبغ دانشمند بزرگی بوده است. چنان که غالباً به افوال وی استناد می‌کرده‌اند. آذر فرنبغ مؤلف کتابی که در اصول دین زرتشتی بوده است به نام «آیین نامه» که کتاب چهارم «دینکرد» خلاصه‌ای از آن است. آذر فرنبغ در این کتاب با دید فلسفی اصول دین زرتشتی را بیان می‌کند. در «متون پهلوی» اندرزهایی به آذر فرنبغ نسبت داده شده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام (285 -284 ،248 ،195 ،134 -129)، تاریخ ادبیات در ایران (139 -135 /1)، تاریخ مردم ایران قبل از اسلام (490 -489 /1)، تمدن ساسانی (142 -140 /1)، دانشنامه‌ی ایران و اسلام (61 -60 /1)، در قلمرو وجدان (288)، سبک‌شناسی (54 /1).

آذرباد ایمیدان

قرن:3
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س سوم ق)، عالم دینی. وی آخرین مدوّن کتاب «دینکرد» است. او از معاصران زاداسپرم مؤلف کتاب «گزیده‌ها» بود، و از پیشوایان بهدینان. مسعودی در «التنبیه والاشراف» از موبدی به نام اسفندیار پسر آذرباد پسر انمید (به جای ایمید امید) نام می‌برد که در سال 325 ق به قتل رسیده، به نظر می‌رسد که این اسفندیار پسر همان آذرباد ایمیدان باشد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام (137 ،131 -128)، التنبیه والاشراف (104).

آرانی کاشانی، غلامرضا

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1265 -1192 ق)، عالم دینی. تحصیلات خود را نزد میرزای قمی، سید محمد مجاهد و ملا احمد نراقی به پایان برد. اثر وی «قلائد اللئالی» نام دارد که در احوال زهاد و مشایخ است. کتاب شامل بیست باب است و هر باب ده حکایت در احوال زهاد و در ذیل هر باب بیاناتی دارد. این کتاب در واقع شرح «جامع الحکایات» نصراللَّه ترمذی است. وی در وادی السلام نجف مدفون است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (161 /17)، مکارم الآثار (1799 /5).

آستارایی، اسحاق

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1391 ق)، فقیه و مدرس. در قصبه ارچوان آستارا متولد شد. پس از تحصیل ادبیت در زادگاهش، به لنکران رفت و از آنجا به اردبیل مهاجرت کرد. وی نزد افتخارالعلما و شیخ عبداللَّه تحصیل علوم کرد و در سال 1340 ق به خراسان مسافرت کرد و از محضر درس آقا شیخ حسن برسی و میرزا ابوالقاسم حکمی و آقا بزرگ حکیم و ادیب نیشابوری و میرزا هاشم بهره برد و در 1345 ق به قم رفت و در حوزه درس آیت‌اللَّه حائری و آیت‌اللَّه حجت و آیت‌اللَّه خوانساری و آیت‌اللَّه بروجردی حاضر شد. از ابتدای تأسیس مدرسه حجتیه قم عهده‌دار امور مدرسه بود. در قم درگذشت و در مقبره ابوالحسن در بقعةالعلماء دفن شد. از آثار وی: «تقریرات» درس آیت‌اللَّه حائری و «تقریرات» درس آیت‌اللَّه حجت در کفایه و فقه و مکاسب.[1]
مرحوم مبرور حجه‌الاسلام آقای آمیرزا اسحق آستارائی از افاضل حوزه و مبرزین اصحاب و خواص رفقاء مرحوم آیت‌الله حجت به فضل و دانش معروف و به متانت و حسن افعال موصوف بوده است والدش مرحوم آقاعباس تاجر قفقازیست در قصبه ارچوان نزدیک شهر آستارا متولد شده و پس از گذرانیدن. ایام کودکی در همانجا به تحصیل ادبیات پرداخته و در سال 1336 ق به لنکران آمده و از آنجا به اردبیل مهاجرت کرده و نزد مرحومین افتخار العلماء و شیخ عبدالله تحصیل مقدمات نموده و در سال 1340 ق به خراسان مسافرت و از محضر درس مرحوم آقاشیخ حسن برسی و میرزا ابوالقاسم حکمی و آقابزرگ حکیم و ادیب نیشابوری و میرزا هاشم استفاده نموده و در سال 1345 ق مهاجره به قم و از محضر مرحوم آیت‌الله حایری و آیت‌الله حجت و خونساری استفاده کامل نموده و هم به درس مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی حاضر شده و از اول تاسیس مدرسه حجتیه تصدی امور مربوط به مدرسه از تمام جهات از طرف مرحوم آیت‌الله حجت به ایشان محول بوده است.
از آثار اوست مقداری از تقریرات درس مرحوم آیت‌الله حایری و تقریرات درس مرحوم آیت‌الله حجت در کفایه وقفه و مکاسب اجازاتی هم از آیات عظام گذشته داشته است در ماه ذی‌الحجه 1391 قمری از دنیا رفته و در مقبره ابوحسین در بقعه العلماء مدفون گردیده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] آثار الحجة (42 /2)، گنجینه‌ی دانشمندان (55 -54 /2).

آشتیانی، هدایت اللَّه

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1310 ق)، شاعر و دانشمند. وی فرزند میرزا حسین آشتیانی و پدر دکتر محمد مصدق و برادرزاده‌ی میرزا حسن مستوفی الممالک اول از رجال بزرگ عصر ناصری، و آشنا به معارف اسلامی بود. بین میرزا هدایت‌اللَّه و پسر عمویش، میرزا یوسف مستوفی الممالک دوم، یا بر اثر فتنه‌انگیزی دیگران یا رقابت، همواره اختلاف بود. امّا هنگامی رنجیدگی میرزا هدایت‌اللَّه به اوج رسید که با همه‌ی کدورت با مستوفی الممالک مجبور شد، بعد از مرگ میرزایوسف، به امر ناصرالدین شاه معاون یا نایب میرزاحسن مستوفی الممالک سوم باشد و دنباله‌رو پسربچه‌ای یازده ساله شود و کارها را او بگرداند و عنوان شغل از آن دیگری باشد، آن هم طفلی نابالغ. وی چندی وزیر لشکر و مدتی هم وزیر دفتر بود و گاهگاهی هم شعر می‌سرود. در تأویل آیات و تحقیق بطون روایات از دانشوران شمرده می‌شد. میرزا هدایت‌اللَّه بر اثر مرض و با فوت کرد. اثر او است: «تحفة الخواص»، در فضائل امیرالمومنین (ع) و اسامی آن حضرت استخراج شده از قرآن.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :حدیقه الشعراء (2060 -2057 /3)، الذریعة (166 /26)، شرح حال رجال (427 -422 /4)، المآثر والآثار (198)، مؤلفین کتب چاپی (772 -771 /6)، مجمع الفصحا (1171 /6).

آصفی، حسین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
میرزا حسین بن آصفی عالمی کامل و بزرگوار از تلامذه میرزای شیرازی بود. و قبل از 1310 وفات نمود.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

آغا سلطان

قرن:10
جنسیت:زن
ملیت:ایران
پس از 938 ق، از زنان فاضل، عابد و نیکوکار. او دختر طهماسب قلی بیگ از بزرگان دولت صفوی بود. آغاسلطان در دربار پادشاهان صفوی بزرگ شد و علوم و فنون اسلامی و ادبیات را از فاضلترین علمای اصفهان فراگرفت. وی در اصفهان آثار و اقدامات ارزشمندی انجام داد که از جمله آنها تعمیر و بنای یک قسمت از مسجد جامع اصفهان و تعمیر و تزیین قسمت دیگری است که صاحب بن عباد بنا نهاده بود. به نوشته تذکرةالقبور، آغا سلطان در اصفهان درگذشت و در بقعه علی بن سهل دفن شد.
برگرفته از کتاب :مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی
منابع زندگینامه :منابع: اعیان‌الشیعه (مستدرکات)، 8 / 4؛ تذکرةالقبور، 28؛ گنجینه آثار تاریخی اصفهان، 101 ،92.

آغاز کوچک

قرن:13
جنسیت:زن
ملیت:ایران
(س سیزدهم ق)، شاعر و دانشمند. پدرش شاهزاده سیف‌اللَّه سردار مفخم، و از طرف مادر نیز به سلاطین صفویه می‌رسید و فرزندزاده‌ی معتمدالدوله میرزا عبدالوهاب نشاط بود. این رباعی از او است:
گویند بهشت و حور و کوثر باقیست
در روز جزا دوزخ و محشر باقیست
دوزخ چه بود بغض علی و آلش
جنت به محبت پیمبر باقیست
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ریاحین الشریعه (322 /3)، زنان سخنور (8 -7 /1)، مشاهیر زنان (6).

آغازی شیرازی، سکینه عفت

قرن:14
جنسیت:زن
ملیت:ایران
(ز 1303 ش)، از زنان دانشمند و معارف‌پرور شیراز. وی مادر شاعر معاصر دکتر مهدی حمیدی بود. در مورد وی گفته‌اند: «اول کسی که در تأسیس مدرسه‌ی نسوان کوشش کرد و مدرسه‌ی نسبتاً آبرومندی را دایر نمود خانم سکینه‌عفت آغازی بود که در سال 1339 ق به تشویق میرزای رحمت، رییس فرهنگ وقت، دبستانی به نام عفتیه در منزل شخصی تأسیس کرد که در آذرماه 1303 ش دولتی شد و هنوز هم دایر است، و این اولین مدرسه‌ی دخترانه است که دولتی شده».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :دانشمندان و سخن‌سرایان فارس (38 /1).

آقا مجتهد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمّد علی فرزند علاّمه جلیل آقا سید صدرالدین عاملی موسوی اصفهانی، از بزرگان و مفاخر علمای شیعه، و از جمله کسانی است که قبل از رسیدن به سنّ بلوغ به درجه اجتهاد نائل شده، و اجتهادش مورد قبول و گواهی مجتهدین بزرگ قرار گرفته است، به طوری که کتاب 1- البلاغ المبین در احکام صبیان و مجانین او را که در سنّ دوازده سالگی تألیف نموده چون به نظر سیّد حجة الاسلام شفتی رسانید، فوق العاده مورد اعجاب و تحسین قرار گرفته، و سیّد اجتهاد مؤلّف آن را گواهی فرموده، و دختر خود را به حباله نکاح او درآورد.
دیگر از تألیفات صاحب عنوان:
2- احیاء التقوی، در شرح دروس است که ناتمام مانده 3- دیوان اشعار فارسی و عربی 4- العلائم فی شرح المراسم 5- منظومه‌ای در وقف که در کتاب «معجم رجال الفکر و الادب» به او اشاره شده است.
مادر صاحب عنوان: جان جان خاتون دختر شیخ جعفر کاشف الغطاء می‌باشد که در بقعه تکیه مادر شاهزاده در تخت فولاد مدفون می‌باشد.
صاحب عنوان در 18 ذی حجة الحرام سال 1274 به سن 35 سالگی در اصفهان وفات یافته، جنازه‌اش را به نجف برده، در آن ارض مقدّس مدفون ساختند. (تولدش: حدود 1239)
از اشعار فارسی اوست:
نقاش خواست نقش دهان ترا کشد
از بس که تنگ بود، بر او عرصه تنگ شد
به استشاره رندان گسسته‌ام تسبیح
بیار خوشه تا کی که استخاره کنم
خرمن حسن ترا روزی که می‌کردند جمع
آفتاب از دامن یک خوشه چین افتاده بود
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

آقاسی، عباس

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1265 -1198ق)، عالم و شاعر، متخلص به فخری. در چهارده سالگی به عتبات رفت و به خدمت آخوند ملا عبدالصمد عارف همدانی درآمد و در محضر او علوم دینی و طبیعی و ریاضی آموخت. پس از شهادت آخوند همدانی به دست وهابیان در 1216 ق میرزا آقاسی به ایران بازگشت و تربیت فرزندان عباس میرزا بویژه محمد میرزا را بر عهده گرفت. وی سرانجام به وزارت محمدشاه رسید و شاه که او را مرشد و پیشوای طریقت خود می دانست سالها اداره مملکت را به کف بی‌کفایت او سپرد. در عتبات از دنیا رفت و همان جا دفن شد. از آثارش: «سهام عباسیه»، در فقه؛ «شیم فخری»، در زمینه شریعت و طریقت؛ «نگارنامه»، در جغرافیا؛ «دیوان» شعر.[1]
حاج میرزا آقاسی بن میرزا سلیم ایروانی از طایفه پات. وی چون به نام جدش موسوم بود، او را به جهت احترام میرزا آقاسی نامیدند. در سال 1190، ه.ق.برای تحصیل علوم دینی به عتبات رفت و در خدمت ملا عبدالصمد همدانی به تحصیل پرداخت و بعد از شهادت آن استاد به سال 1214 به ایروان برگشت و پس از چندی به تبریز مهاجرت کرد و مورد تفقد نایب‌السلطنه عباس میرزا قرار گرفت و به سمت ملا باشی اولاد وی منصوب گردید. در زمان پادشاهی محمدشاه وی به صدارت عظمی رسید. پس از فوت پادشاه اخیر به سبب مخالفان بسیاری که داشت ناگزیر به حضرت عبدالعظیم پناه برد و سپس به عتبات رفت و در 1265 ه.ق. در کربلا درگذشت.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] حدیقة الشعراء (1291 -1287 /2)، دانشمندان آذربایجان (295 -294)، دایرةالمعارف فارسی (826 /1)، الذریعه (260 /12 ،812 /9)، روضة الصفا (171 -167 /10)، ریاض العارفین (272)، شرح حال رجال (209 -203 /2)، طرائق الحقائق (317 -299 /3)، لغت‌نامه (ذیل/ فخری)، المآثر والآثار (157)، مجمع الفصحا (820 -817 /5)، مکارم الآثار (1791 /5 ،78 -76 /1)، ناسخ التواریخ، قاجاریه (248 -241 /2).

آگه، هادی

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(ز 1104 ق)، عالم و شاعر، متخلص به آگه. مشهور به هادی. از احوال او اطلاع چندانی در دست نیست، جز اینکه برخی از تألیفات خود را در هندوستان به پایان برده است. از آثار وی «کفایة المهمات»، به فارسی، در عقاید و اعمال و آداب در یک مقدمه و سی فصل و خاتمه؛ «منهج الصالحین»، که شناخت حقیقت نیت در این کتاب بخوبی آمده است. از اشعار او است:
آگه این نکته کرده‌ام تحقیق
حبّ آل محمد است ایمان
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (194 /23 ،102 /18)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 799 /12).

آل آقا، عبداللَّه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عبداللَّه بن العلامه الجلیل حاج آقا احمد آل آقا از علماء مبرز معاصر تهران است. وی در سال 1317 ق در تهران متولد شده و در تحت تربیت والد ماجدش پرورش یافته و اولیات و سطوح را در تهران خوانده و در سال 1344 ق به قم مهاجرت نموده و سطوح عالی را از مرحوم ادیب تهرانی و مرحوم آیةاللَّه میرزا همدانی فراگرفته و دروس خارج فقه و اصول تحلیلی را از محضر مرحوم آیةاللَّه العظمی حایری و پس از رحلت ایشان از آیةاللَّه حجت و نیز از موقع ورود آیةاللَّه العظمی بروجردی تا اواخر سال 1373 ق از محضر آن زعیم اعظم استفاده نموده تا سال مزبور که مرحوم والدش برحمت حق پیوست بالضروره به تهران عزیمت و به اقامه جماعت در مسجد آقا محمود و خدمات دیگر دینی پرداخته است.
نگارنده گوید: مترجم معظم ما از دانشمندان اصیل و ریشه‌دار ایران و تهرانست زیرا آن جناب از احفاد نابغه بزرگ و علامه سترک وحید علی الاطارق آقای آقا محمد باقر بهبهانی قدس سره مجدد مذهب و دین در صده دوازدهم هجری بوده چنانچه حقیر در فوائد البهبهانیه گفتم:
قد قام منها علماء الاهل
کآیه اللَّه وحید الفحل
مجدد دین بعون الاکبری
فی مائه الثانیه و العشری
و شرح احوال این بیت عالیه و سلسله جلیله (آل آقا) در کتب تراجم بخصوص در کتاب زندگانی وحید بهبهانی تألیف دانشمند معظم استاد مکرم حجه‌الاسلام حاج شیخ علی دوانی مفصلا و مبسوطا مسطور است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

آل طاهر، محمدحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ محمدحسین آل طاهر خمینی از فضلاء معاصر و علماء خمین است که در سال چند ماهی در قم و چند ماهی در شهرستان خمین به وظائف دینی و روحی اشتغال دارد وی پس از تولد و خواندن مقدمات و مبادی اولیه در سال 1365 قمری به قم آمده و بعد از خواندن سطوح وسطی و عالی و تکمیل آن در خدمت اساتید و مدرسین حوزه علمیه مدت پنج سال از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی استفاده کرده و بعد از ایشان از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ عبدالنبی عراقی و آیت‌اللَّه العظمی مرعشی نجفی مدظله و آیت‌اللَّه العظمی امام خمینی و آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی و آیت‌اللَّه العظمی شریعتمداری بهره‌مند شده است.
تالیفات و آثار مطبوع ایشان از اینقرار است 1- رساله الهدایه 2- رساله در تواریث الزوجین 3- تقریرات بحث مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ عبدالنبی عراقی النجفی.
و آثار مخطوط ایشان 1- فضائل الشیعه یک جلد 2- شرح فارسی سیوطی 2 جلد 3- شرح فارسی کتاب صلوة الجمعه اجلد 4- شرح فارسی صمدیه اجلد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

آل طبیب، کاظم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
در سال 1339 قمری در شوشتر به دنیا آمده و پس از خواندن مقدمات و ادبیات مسافرت به قم نموده و از محضر آیات قم مرحوم ادیب تهرانی و آیت العظمی مرعشی نجفی و آیت‌اللَّه خونساری و آیت‌اللَّه حجت استفاده و پس از آن مهاجرت به نجف اشرف و چند سالی از محضر آیتین اصفهانی و حاج شیخ کاظم شیرازی استفاده کرده سپس به واسطه ضعف و کسالت والدش به اهواز آمده و در مسجد آن مرحوم که در خیابان وکیلی واقع است (خیابان کاشانی) تاکنون به امامت و خدمات دینی و اجتماعی اشتغال دارد و از دانشمندان متقی و پارسا و موصوف به فضل و دانش می‌باشند و عده‌ای از محصلین اهواز دراسات ایشان استفاده می‌نمایند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

آل علی شاهرودی، جواد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید جواد حسینی آل علی شاهرودی دومین فرزند مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید حسین حسینی آل علی شاهرودی طاب ثراه.
داماد بزرگ آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمود حسینی شاهرودی در بیست و هفتم جمادی‌الاولی 1348 قمری در نجف اشرف متولد شده و در بیت علم و تقوی پرورش یافته و به تحصیلات اولیات و ادبیات و سطوح عالیه پرداخته و پس از آن دروس خارج فقه و اصول و غیره را از آیات عظام نجف اشرف و بالاخص فقه و اصول مرحوم آیت‌اللَّه العظمی شاهرودی قدس‌اللَّه سره استفاده تا نائل به درجات و مدارک علمی از آیات عظام نجف اشرف و بالاخص فقه و اصول مرحوم آیت‌اللَّه العظمی شاهرودی قدس‌اللَّه سره استفاده تا نائل به درجات و مدارک علمی از آیات عظام گردیده و خود در نجف و چند سالی در مسجد یکی از محلات نجف به نام خوان مخضر (میدان میوه فروشان) اقامه جماعت و ارشاد مؤمنین می‌نمود و سفرهای متعددی هم به عنوان بعثه دینیه آیت‌اللَّه العظمی شاهرودی به حج مشرف و رسیدگی به امور حجاج مقلدین آن مرحوم را می‌نمود.
در سال 1395 شمسی به واسطه فشار و مزاحمت حکومت بعث عراق به ایرانیهای مقیم عراق ناچار به مهاجرت به کویت شده و تا سال 1370 قمری اقامت و به خدمات دینی و روحی و علمی از اقامه جماعت و تبلیغ دین و بخصوص نشر معارف اهل‌البیت علیهم‌السلام داشته و خدمات چشمگیری نموده است.
خدمات معظم‌له در کویت
1- تأسیس مدرسه علمی از طرف حضرت آیت‌اللَّه العظمی خوئی مد ظله الوارف.
2- تدریس در آن و سرپرستی و رسیدگی به امور طلاب آن.
تألیفات و آثار علمی ایشان در کویت
در مدت اقامتشان در کویت در مواقع فراغت تألیفات سودمندی نموده که فهرست آنها را از نظر کاوشگران می‌گذرانم.
1- الامام المهدی و ظهوره.
2- الانسان فی مراحل الست که چندین بار به عربی به چاپ رسیده و به فارسی نیز ترجمه شده و بار دوم به وسیله حجةالاسلام آقای نفسی در کراچی ترجمه باردو چاپ شده.
3- کتاب آداب الحرمین که تا این تاریخ هفت نوبت طبع و منتشر شده است و ترجمه آن به فارسی دو مرتبه و هر بار در تیراژ بیست هزار چاپ و نشر گردیده.
4- شخصیه المسلم.
5- الارث فی الجداول- مخطوط و بعضی مخطوطات دیگر.
و نیز از این بزرگوار خدمات دیگری در عراق و نجف اشرف و برخی از شهرستانی ایران (از قبیل کمک به بناء مسجد و حسینیه و خیریه‌های دیگر) شده که شایان تقدیر می‌باشد.
بیمارستان چشم پزشکی پیامبران
اخیرا آنجناب موفق شدند که در تهران فلکه دوم صادقیه خیابان باغ فیض- خیابان پیامبران- خیابان ابوذر، بیمارستانی به خیریه اختصاصی چشم پزشکی پیامبران به مساحت 27 هزار متر مربع که زیربنای آن 20400 متر مربع و دارای پنج بلوک که بعضی در شش طبقه است و در آن عملیات و جراحی‌های چشم در سطح بالا انجام می‌گیرد که در واقع بیمارستان بی‌نظیریست در ایران بلکه در خاورمیانه.
ایشان پس از مدت پانزده سال اقامت در کویت در سال 1370 شمسی برابر 1410 قمری هجرت به قم نموده و به تتمیم طبع مولفات خودشان و رسیدگی بیمارستان مذکور مشغول می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

آل‌احمد طالقانی، محمدتقی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمدتقی (آل‌احمد) طالقانی فرزند مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید احمد طالقانی که به امر زعیم اعظم آیت‌اللَّه بروجردی رهبری شیعیان مدینه را به عهده داشتند تولد ایشان در 1325 ق واقع شده و چند سالی در قم تحصیل نموده و بعد به نجف اشرف مهاجرت و از محضر آیت‌اللَّه اصفهانی و دیگران بهره‌مند شده و بر حسب امریه، مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی به مدینه طیبه عزیمت نموده و به خدمات دینی و روحی و ارشاد شیعیان مدینه و راهنمائی حجاج بیت‌اللَّه الحرام اشتغال داشته تا در 14 شعبان 1372 ق وفات و در قبرستان بقیع به خاک رفته است.
(1372 -1325 ق)، عالم دینی و مرجع شیعیان مدینه. در تهران به دنیا آمد. پس از طی مقدمات و سطوح اولیه در اوایل تشکیل حوزه علمیه به قم رفت و پس از پایان سطوح به نجف اشرف مهاجرت کرد و از حوزه‌ی درس و بحث آیت‌اللَّه اصفهانی و آیت‌اللَّه عراقی استفاده کرد. وی داماد آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدتقی آملی بود. در سال 1370 ق به امر آیت‌اللَّه بروجردی رهبری شیعیان مدینه را عهده‌دار شد و در آنجا به نشر احکام جعفری پرداخت و راهنمای حجاج بیت‌اللَّه الحرام گشت. آل‌احمد بطور ناگهانی در مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع دفن شد.[1]
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] آثار الحجة (349 -378 / 2)، گنجینه‌ی دانشمندان (66 / 7).

آلاشتی سوادکوهی، محمدزمان

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س سیزدهم و چهاردهم ق)، دانشمند و عالم دینی. در بابل علوم مقدماتی را فراگرفت. پس از آن به تهران آمد و در مدرسه‌ی مهد علیا و عبداللَّه‌خان تحصیل کرد، فقه و اصول را نزد حاج ملا هادی طهرانی مدرس و علوم عقلی را در خدمت آقا علی و میرزا ابوالحسن جلوه و هندسه و حساب را از میرزا حسین سبزواری فراگرفت. سه مرتبه به زیارت مکه معظمه مشرف گشت و مدت یکسال در مدینه اقامت کرد. بعد از آن پنج سال در نجف مجاورت اختیار کرد و ملازم مدرس محقق گیلانی بود. مدتی را نیز در سامراء گذراند. وی در مدت عمر خویش ریاضتهای سختی را متحمل گشت و در تهذیب نفس کوشید.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :التدوین فی احوال جبال شروین (283 -282).

آل‌شریف اصفهانی، آمنه

قرن:12
جنسیت:زن
ملیت:ایران
(س دوازدهم و سیزدهم ق)، فاضل، عابد و زاهد. شریف ابوالحسن عاملی اصفهانی، از علمای بزرگ و از شاگردان علامه مجلسی، جد مادری او است. وی مادر شیخ باقر اصفهانی نجفی پدر شیخ محمد حسن نجفی صاحب «جواهر» است. جدّه عالی مادری آمنه‌خانم، مادر شریف ابوالحسن عاملی، نیز آمنه است که از سادات بزرگ و خواهر امیرمحمد صالح خاتون‌آبادی، داماد مجلسی، است. لقب «شریف» این خاندان از رهگذر سیادت این آمنه است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ریحانه (212 -211 /3).

آل‌طاهر، جلال

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
جلال آل‌طاهر فرزند آقا شیخ حسین (نواده مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ احمد) از ائمه جماعت معاصر کرمانشاه می‌باشند.
تولد ایشان در سال 1307 شمسی در خمین واقع شده و تحصیلات مقدماتی خود را در نزد جدش تکمیل و چندین سال از محضر اساتید قم استفاده نموده و سپس در کرمانشاه متوطن گردیده و از محضر درس آقای اسلامی و آیت‌اللَّه حاج شیخ عبدالجواد اصفهانی که مدتی به امر مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی در کرمانشاه اقامت داشتند استفاده نموده فعلا در مسجد اشجاری به امامت و ارشاد خلق مشغول می‌باشد
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

آل‌طیب شوشتری، کاظم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(تو 1339 ق)، عالم دینی و مدرس. در شوشتر متولد شد. پس از تحصیل مقدمات و ادبیات به قم مهاجرت کرد و از محضر استادانی چون ادیب تهرانی و آیت‌اللَّه نجفی مرعشی و آیت‌اللَّه خوانساری و آیت‌اللَّه حجت بهره برد و سپس به نجف رفت و چند سالی در حوزه درس آیت‌اللَّه اصفهانی و آیت‌اللَّه شیخ محمد کاظم شیرازی شرکت کرد. آنگاه به اهواز بازگشت و به تدریس و ترویج امور دینی پرداخت.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :آثار الحجة (217 /2)، گنجینه‌ی دانشمندان (142 -141 /3).

آملی مازندرانی، ابراهیم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(تو 1262 ق)، عالم. ملقب به ملاباشی. اهل علم و عرفان و مردی صوفی و درویش بود. در سال 1280 ق برای تحصیل به تهران رفت و علوم معقول و منقول را فراگرفت. سپس به عرفان و تصوف روی آورد و توسط حاج میرزا عبدالکریم ملاباشی تبریزی نزد حاجی استاد غلامرضا شیشه‌گر رفت. بعد از آن به صفی علیشاه ارادت ورزید و در سال 1294 ق که منوّر علیشاه به تهران آمد از وی امضاء دستورالعمل گرفت. از فیض صحبت و برکت و تربیت آنان به درجات عالیه علم و عرفان رسید و با رجال و اعیان تهران آشنایی و معاشرت به هم رسانید، و در خدمت به مردم کوتاهی نکرد و به همین سبب لقب ملاباشی گرفت و به تولیت کتابخانه‌ی مدرسه‌ی سپهسالار منصوب شد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :طرائق الحقائق (589 -588 /3)، مکارم الآثار (1673 /5).

آملی، شمس‌الدین، محمد

قرن:8
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف بعد از 753 ق)، عالم شیعی. شمس‌الدین از معاصران سلطان محمد خدابنده و از مدرسان مدرسه‌ای بود که سلطان محمد خدابنده در سلطانیه بنا کرده بود. از علمای معقول و منقول بود که با علامه حلی و قاضی عضد ایجی معاصر و مصاحب بود که همواره با قاضی عضد مناظره و مناقشه داشت. تا بعد از سال 753 ق زنده بود. آثارش به دو زبان فارسی و عربی بود از جمله: «نفائس الفنون فی عرائس العیون»، که کتاب جامعی است در علوم مختلف ادبی، دینی، عرفان، ریاضی، موسیقی و حکمی و از امهات کتبی است که در شرح موضوعات مختلف نوشته شده است؛ بار اول در 1892 م در بمبئی و پس از آن بارها در تهران چاپ شد؛ شرح «کلیات قانون» ابن‌سینا که در سال 753 ق به پایان برد؛ شرح «مختصر الاصول» ابن‌حاجب؛ شرح «کلیات طب» سید شرف‌الدین ایلاقی.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ایضاح المکنون (663 /1)، تاریخ ادبیات در ایران (277 ،273 ،178 -177 /3)، تاریخ در ایران (111 -110)، تاریخ مختصر موسیقی (127 -124)، تاریخ نظم و نثر (183)، دایرةالمعارف فارسی (277 ،247 /1)، الذریعه (241 /24 ،60 /18 ،302 /16 ،56 /14)، ریاض العلماء (13 /7)، ریحانه (65 -64 /1)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 204 -203 /8)، فرهنگ ادبیات فارسی (516 ،7)، فرهنگ نفایس الفنون (پیش گفتار)، کشف الظنون (1966)، مؤلفین کتب چاپی (790 -789 /5)، مجالس المؤمنین (216 -213 /2)، معجم المؤلفین (7 /12 ،314 /11 ،68 -67 /9)، نام‌آوران فرهنگ (567)، هدیة الاحباب (101)، هدیة العارفین (159 /2).

آملی، عزالدین

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س دهم ق)، عالم شیعی. شیخ عزالدین معاصر شاه طهماسب صفوی و ملازم تاج‌الدین حسن وزیر مازندرانی و همدرس محقق کرکی و شیخ ابراهیم قطیفی بود که هر سه از شاگردان علی بن هلال جزائری به شمار می‌رفتند. وی در شهر ساری وفات یافت و در همان جا دفن شد. آثارش: رساله‌ی «حسینیه» با دیباچه و دو باب؛ «بیان اعتقادات قلبیّه و ذکر عبادات شرعیه» به نام تاج‌الدین حسن وزیر؛ ترجمه شرح «نهج‌البلاغه» ابن میثم بحرانی به فارسی به نام آن وزیر؛ «لمعه»؛ در نکاح دائم و متعه.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ ادبیات در ایران (1474 ،274 /5)، تاریخ نظم و نثر (396)، الذریعه (353 /18 ،135 /14 ،20 /7)، ریاض العلماء (199 -198 ،13 /7 ،312 /3)، ریحانه (64 /1)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 139 -138 /10)، الکنی والالقاب (8 /2)، معجم المؤلفین (280 -279 /6)، هدیة الاحباب (101).

آملی، هاشم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1371 -1292 ش)، عالم و مدرس. مراحل ابتدایی تحصیلات را در شهر خویش و سطوح را در مدرسه سپهسالار (مدرسه عالی شهید مطهری کنونی) تهران فراگرفت. برای تکمیل تحصیلات عالیه به قم رفت و نزد آیت‌اللَّه حائری، آیت‌اللَّه حاج میر سید علی یثربی، حاج میرزا محمدعلی شاه‌آبادی و حاج سید محمد حجت کوه کمری تلمذ کرد. سپس به نجف رفت و نزد استادانی چون آقا سید ابوالحسن اصفهانی، میرزای نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی فقه و اصول را فراگرفت. سپس به تدریس پرداخت. در سال 1381 ق به قصد معالجه و دیدار بستگان و دوستان و دعوت جمعی از استادان به قم عزیمت نمود و به تدریس فقه و اصول پرداخت آثار وی: «کشف الحقایق»؛ «المعالم المأثوره»؛ «مجمع الافکار»؛ «منتهی الافکار»؛ «بدایع الافکار فی الاصول».[1]
فقیه.
تولد: 1322(1282 ق.)، توابع لاریجان آمل.
درگذشت: 7 اسفند 1371.
آیت‌الله العظمی هاشم آملی پس از طی تحصیلات ابتدایی برای کسب علوم دینی به تهران رفت و مورد توجه آیت‌الله سید حسن مدرس واقع شد. ایشان در فرصت کوتاهی ادبیات، منطق و سطوح عالیه را به پایان رسانید. اساتید وی در این برهه، آیت‌الله سید محمد تنکابنی و آیت‌الله یدالله نظرپاک بوده‌اند.
در همین ایام که حوزه‌ی علمیه‌ی قم با استقرار آیت‌الله العظمی عبدالکریم حائری یزدی شکل گرفته بود، ایشان برای تحصیلات عالیه به قم عزیمت کرد و به فراگیری علوم اسلامی پرداخت. در این دوران علاوه بر حضور در محفل درس آیت‌الله مؤسس، در جلسات درس اساتید دیگر از جمله آیت‌الله سید علی یثربی کاشانی و آیت‌الله شاه‌آبادی و آیت‌الله کوه کمره‌ای نیز شرکت کرد.
پس از پنج سال تحصیل و تدریس در حوزه‌ی علمیه‌ی قم با اخذ درجه اجتهاد از آیت‌الله العظمی حائری و آیت‌الله حجت کوه کمره‌ای برای ادامه تحصیل عازم نجف شد و در درس آیات عظام محمد حسین نایینی، ضیاءالدین عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی شرکت کرد.
ایشان توانست در این دوره کلیه‌ی مطالب دروس اساتید خود را تقریر نماید و در مدت کوتاهی با توصیه اساتید خود پس از چندین سال تدریس سطوح عالیه به تدریس خارج پرداخت. همچنین در سال 1381 ق. عازم قم شد و در آنجا به تدریس فقه و اصول پرداخت.
از جمله آثار ایشان که به رشته تقریر درآمده و به طبع رسیده به شرح زیر هستند: کشف الحقایق عن الفقه الجعفری فی المکاسب که تقریر درس بیع و خیارات ایشان است که بعضی از مجلدهای آن به چاپ رسیده است (جلد چهارم به تحریر سید جعفر حسینی طبرسی در نجف در سال 1380 ق. به چاپ رسیده است)، العالم المأثوره در طهارت؛ منتهی الافکار حاوی مباحث الفاظ اصول فقه (به عربی، جلد دوم، نجف، 1380 ق.) همچنین برخی از آثار قلمی ایشان به شرح زیر است، بدایع الافکار فی الاصول یک دوره مباحث اصول فقه تقریر درس آیت‌الله العظمی ضیاءالدین عراقی (به زبان عربی) است. از این دوره مبحث الفاظ به طبع رسیده است. کتاب الرهن؛ کتاب الاجاره؛ کتاب الصوم؛ رسالة النیة؛ رساله الخلل فی الصلاة؛ حاشیه‌ای بر التحصیل بهمنیار که در زمان تلمذ ایشان نزد استاد نظرپاک تألیف شده است، تعلیقة عروة الوثقی.
آیت‌الله العظمی میرزا هاشم آملی به دنبال یک بیماری طولانی در هفتم اسفند ماه 1371 درگذشت.
یکی از مدرسین عالی قدر و علماء بزرگ حوزه علمیه جناب حجه‌الاسلام والمسلین آیت‌الله آقای آقامیرزا هاشم آملی است وی در حدود 1323 قمری در یکی از قراء لاریجان آمل به دنیا آمده و تحصیلات مقدماتی را در آمل از جناب ثقه‌الاسلام آقا شیخ احمد آملی و ثقه‌الاسلام آقا سید تاج فراگرفته سپس به تهران آمده و کتب فلسفه شوارق و منظومه. و اشارات و امور عامه و الهیات اسفار را از استاد این فنون مرحوم میرزا طاهر تنکابنی و میرزا یدالله نظرپاک آموخته و سطوح وسطی شرح لمعه و قوانین را از حجه‌الاسلام آقا شیخ حسین آملی و حاج شیخ محمدعلی لواسانی و میرزا عبدالله غروی آملی و سطوح عالی را از مرحوم حجت‌الاسلام آقای میرزا محمدرضا فقیه لاریجانی و حجت‌الاسلام آقای آقا سید محمد تنکابنی فراگرفته آنگاه عزیمت قم نموده و چند سالی از محضر و ابحاث فقه و اصول مرحوم آیت‌الله حایری و آیت‌الله حجت استفاده نموده و پس از آن مهاجرت به نجف اشرف و مدت سی سال از محضر وحید عصر مرحوم آیت‌الله آقا ضیاءالدین عراقی و آیت‌الله میرزا حسین نائینی و آیت‌الله العظمی اصفهانی استفاده کافی و وافی نموده تا به درجه اعلاء اجتهاد ارتقاء یافته و ضمنا در همان حوزه مقدسه برای جماعتی از محصلین و فضلاء تدریس فقه و اصول را می‌نمود در مدت بیست سال چهارده دوره اصول و چهارده دوره مکاسب شیخ انصاری را تدریس نموده تا بعد از فوت مرحوم آیت‌الله اصفهانی در عهد ریاست آیت‌الله العظمی بروجردی به قم مراجعت نموده و تشکیل حوزه تدریس داده و در مدت دوازده سال دو دوره اصول و خیارات مکاسب را تا آخر و طهاره را از عروه در قم تدریس نموده و اکنون نیز در مسجد اعظم حوزه درس را دارند و عده‌ای از فضلاء شمال و غیره به درسشان حاضر شده و از بیاناتشان استفاده می‌کنند از آثار ایشانست 1- کتابی در اصول 2- کتابی در فقه از صلوه، زکاه، قضا، اجاره، غصب، رهن، بیع در پنج مجلد.
برگرفته از کتاب :گلزار مشاهیر
منابع زندگینامه :[1] کیهان فرهنگی (س 10، ش 1، ص 59)، گنجینه‌ی دانشمندان (54 -53 /2)، مؤلفین کتب چاپی (745 -744 /6).

آوی، شمس‌الدین، ابویوسف محمد

قرن:7
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(ز 705 ق)، عالم دینی. وی از شاگردان فخرالمحققین فرزند علامه حلی است و از معاصران ابوالفتوح آوی است که همزمان با هم از فخرالمحققین به دریافت اجازه مفتخر شده‌اند.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :طبقات اعلام الشیعه (قرن 208 /8).

آیةاللهی شیرازی، محمدجواد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدجواد بن میرزا محمدرضا آیةاللهی شیرازی از افاضل علماء معاصر شیراز بوده‌اند.
وی در 4 ربیع‌الاول 1309 ق در شیراز متولد و از مدرسین بزرگ شیراز و غیره علوم معموله را فراگرفته و به تالیف و تصنیف پرداخته و بعضی از آنها را بطبع رسانیده که از آنهاست.
1- حرمة حلق اللحیه 2- زینب بیگم 3- المنظومة الکسائیه 4- مروارید غلطان 5- النجبة فی صلوة الجمعه و از تالیف چاپ نشده ایشان کتب زیر است.
1- حذف الشعور 2- کلمة الحق 3- عصم العفائف 4- درر الفواید 5- ایقاظ الهجعة 6- کشف المقنعه 7- زندگانی حضرت احمد (شاه‌چراغ).
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

آیت میردامادی، محمد حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن سید جعفر، عالم فاضل زاهد ادیب شاعر متخلص به «آیت» در شب جمعه 23 ربیع الثانی 1303 متولد، و نزد علمای اصفهان تحصیل نموده، و در سده‌ی ماربین مولد و موطن خویش مرجع امور شرعیه بوده، و در شب جمعه اول ربیع‌الثانی 1380 وفات یافته، در امام‌زاده سید محمد مدفون گردید.
وی را تألیفاتی است:
1 - دیوان اشعار 2 - رساله صومیه، در مواعظ ماه مبارک رمضان 3 - رساله در قاعده‌ی علی الید، تقریرات استادش اقا میرزا محمد حسین نائینی 4 - عشریه؛ و غیره. [شرح حال وی قبلا نیز ذکر شد]
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

آیت‌اللَّه زاده اصفهانی، محمدرضا

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمدرضا بن السید العلام آیت‌اللَّه آقای حاج سید محمد حسین بن آیت‌اللَّه السید علی بروجنی اصفهانی از علماء و ائمه جماعت معاصر تهران است وی در سال 1345 ق در نجف اشرف متولد شده و در بیت علم و شرف و دامن والده ماجده‌اش صبیه‌ی آیت‌اللَّه العظمی آقا سید ابوالحسن اصفهانی قدس اللَّه سره تربیت یافته و از محضر مرحوم والدش و مرحوم آیه‌اللَّه العظمی آقا میرزا عبدالهادی شیرازی و آیت‌اللَّه حاج سید یحیی یزدی استفاده نموده و در سال 1331 شمسی مهاجرت به ایران و در تهران رحل اقامت افکنده و از محضر و ابحاث آیه‌اللَّه العظمی آقای حاج سید احمد خونساری استفاده نموده و ضمنا بتدریس متون فقه و اصول و تفسیر و اقامه نماز جماعت در مسجد بازار و اول کوچه‌ی غریبان و چند سالی است که در مسجد ارباب محمدتقی واقع در خیابان دلگشا به اقامه جماعت و وظائف دینی و روحی اشتغال دارند.
و معظم له سبط مرحوم زعیم‌الشیعه فی عصره آیت‌اللَّه العظمی اصفهانی و داماد مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ موسی خونساری طاب ثراهما میباشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

آیت‌اللَّه زاده شیرازی، جلال‌الدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(تو 1330 ق)، دانشمند. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه‌ی شریعت شیراز به پایان رساند و علوم دینی را نزد حاج حکیم و شیخ‌احمد دارابی و شیخ محمدعلی موحد حکیم آموخت. سپس به اصفهان رفت و اصول فقه و مقداری حکمت الهی را نزد شیخ میرزا حسن قاضی عسکر و سید صدرالدین کوپائی فراگرفت. «کفایة الاصول» و سطوح فقه را نزد آقا میرزا محمدعلی شاه‌آبادی تکمیل کرد و سپس به زراعت پرداخت. از اقدامات او بنیاد پلهای فهلیان و شاپور، تصویب ساخت راه کازرون به اهواز به منظور اتصال شیراز به خرمشهر، تأسیس دانشکده‌ی پزشکی و دانشسرای کشاورزی در شیراز.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :دانشمندان و سخن سرایان فارس (45 -44 /1)، زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (62 -61 /1).

آیت‌اللهی شیرازی، محمدکاظم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(تو 1291 ش)، عالم. در شیراز متولد شد. ایام کودکی را تحت تربیت و پرورش پدرش گذراند و بعد از آن به تحصیل پرداخت و متون فقه و اصول را از مرحوم آیةاللَّه حاج شیخ‌علی ابیوردی و آیةاللَّه حاج شیخ بهاءالدین محلاتی فراگرفت. در سال 1364 ق به قم مهاجرت کرد و از محضر آیةاللَّه حجت و آیةاللَّه بروجردی و آیةاللَّه سید محمدتقی خوانساری و آیةاللَّه صدر استفاده نمود، سپس به شیراز رفت و به وظایف دینی، اقامه جماعت و تدریس و تبلیغ احکام پرداخت. از وی حدود 12 اثر باقی مانده است که از آن جمله: «تقریرات درس آیةاللَّه حجت»؛ «تقریرات آیةاللَّه خوانساری»؛ «تقریرات درس آیةاللَّه بروجردی»؛ «رساله‌ای در اجازه»؛ «رساله‌ای در غصب»؛ «رساله‌ای در شرکت».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :آثار الحجة (120 -119 /2)، گنجینه‌ی دانشمندان (437 -436 /5).

بافقی یزدی، محمدحسین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ملا محمدحسین بافقی یزدی صاحب کتاب التحفه الحسینیه فی الاحکام الشرعیه که به زبان عربی نوشته و نسخه‌ای از آن به خط مصنف مورخ 1281 در 193 ورق 91 سطری به شماره 596 در کتابخانه ملک موجود است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

بافقی، اسدالله

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ملا اسدالله بافقی برادر مرحوم حاج شیخ محمد تقی عالمی بارع و عابدی ناسک و زاهدی کم نظیر و دارای کرامات و مقامات معنوی بوده و بعضی وی را از جهاتی از مرحوم برادرش برتر میدانستند.
نگارنده در سفریکه آنمرحوم بمشهد مشرف و بری آمدند او را در منزل مرحوم برادرش زیارت کردم آثار صفا و معنویت از سیمایش هویدا بود در سال 1369 قمری سفری به یزد رفتم و از آنجا برای دیدن آن عالم ربانی ببافق مسافرت نموده و دو هفته‌ای توقف و از محضرش استفاده کردم. و مدت ده شب در حسینیه امامزاده سهل بن علی منبر رفته و انجام وظیفه نمودم. مردم بافق بآنمرحوم علاقه مخصوص و نظر خاصی داشتند و برای وی کراماتی قائل بودند و او را نمیدیدند مگر اینکه دست ویرا بوسیده و چیزی بعنوان تبرک میخواستند و او هم مرتب از جیب خود بمردم پول یا خرما و یا نبات و بادام و غیره میداد و ابدا تمام نمیشد و نمیدانم کیسه و جیب آن بزرگوار بکدام سیلو و انبار و خزینه راه داشت. شبها یا نمی‌خوابید یا بسیار کم میخوابید مسجدی داشت که بآنجا رفته و تا بصبح مناجات و عبادت مینمود. مزرعه‌ای داشت بنام حجتیه که نان و لباس کرباس خود را از آن مزرعه تحصیل مینمود.
از اشیاء نفیسه که نزد ایشان دیدم بادامی بود که بطور طبیعی در روی آن حک شده بود الله محمد علی فاطمه حسن حسین تا آخر ائمه علیهم‌السلام که نوشته بود (مهدی و لشگرش) و نیز انگشتر عقیق یمنی بسیار ظریف و نفیسی که آنرا اهدائی و اعطائی حضرت صدیقه کبری علیهاسلام میدانست و بر روی آن آیات رزق منقوش بود. (و من یتق‌الله یجعل له مخرجا و یرزقه من حیث لایتحسب و من یتوکل علی‌الله فهو حسبه ان‌الله بالغ امره قد جعل‌الله لکل شی‌ء قدرا). میفرمود توسلی بحضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نموده و از حضرتش چیزی خواستم پس روزی در منزلم نشسته بودم که گفتند کسی شما را میخواهد درب منزل رفتم زنی را دیدم در چادر و پوشیه سیاه که اصلا در بافق چنین لباسی معمول نبود گفت این را خانم برای شما داده بسته کوچکی بمن داد و رفت من از او نپرسیدم خانم کیست بسته را باز کردم دیدم این انگشتر است. فورا بخود آمدم که این زن با این لباس و چادر که بود و خانم کیست از عقب او آمد هرچه جستجو کردم اثری از او نیافتم و از هرکس استفسار کردم گفتند چنین زنی با این نشانی ندیدم دانستم این اعطائی از طرف بی‌بی دو جهان شفیعه روز جزا حضرت صدیقه طاهره سلام‌الله‌علیهاست.
دیگر از یادگارهای آن بزرگوار بحقیر دعائی است که میترسم اگر در اینجا یاد نکنم بمیرم و آن مخفی بماند و البته با من تعهد کرد که بنا اهل ندهی و من معتقدم که موفق نمیشود باین دعا مگر خواص از دوستان اهل‌بیت علیهم‌السلام و آن دعا اینست. میفرمود از پیغمبر اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم است این دعا.
دعاء کفن میت
قال رسول‌الله صلی‌الله علیه و آله. من کتب هذا الدعاء والقی فی کفن المیت او وضع فی یده لایعذب فی قبره والله والله والله.
بسم‌الله الرحمن الرحیم. اللهم ان قدومی الیک فاکرمنی فان الضیف اذا نزل بقوم یکرم و انت اولی بالکرامه الهی مادمت حیا عصیتک و انت احسنت علی (الی) فالان انقطع عصیانی فلاتقطع احسانک عنی یا رب اعتقنی من النار بمحمد و آله الاطهار الابرار الاخیار و صلی‌الله علی محمد و آله الطاهرین.
نگارنده گوید از آن تاریخ تااکنون بیش از چند نفری را که یاد میکنم موفق نشدم این دعاء را باو بدهم.
1- مرحوم آیه‌الله العظمی حجت 2- مرحوم آیه‌الله العظمی صدر 3- مرحوم آیه‌الله مجاهد حاج سید ابوالقاسم کاشانی.
4- مرحوم آیه‌الله حاج سید حسین قاضی که یک ماه مانده بفوتش این دعا را از حقیر گرفت و گویا پیش‌بینی مرگ خود را کرده بود.
5- مرحومه مغفوره صبیه جوانم که مناسب است خوابیکه بعد از فوت آن مرحومه یکی از بستگان بی‌اطلاع دیده بود بنگارم.
6- آیه‌الله حاج شیخ محمد رضا طبسی نجفی.
دیدن صبیه‌ام در خواب و دعاء مذکور
در دهم ماه رجب سال 1391 قمری بود که نگارنده مبتلا بداغ و مرگ ناگهانی صبیه‌ام مرحومه فاطمه رازی که همسر آقا سید حسین تقوی طهرانی از سادات اخوی تهران که جوان متدین و پرهیزکاریست شدم و خدا شاهد است که مرگ او چه ضربه‌ای بر من و بیت من وارد و چه داغی بر دل من و مادرش و کلیه بستگانم گذارد زیرا در میان 9 فرزندم مزایائی از تقوا و مواظبت بجامعه و توسل و عاشوراء و غیره داشت.
در آن ناراحتی عجیب که خود داشتم و انقلاب مادرش و همسر و تمام فامیل را میدیدم و از همه چی غافل بودم دیدم گویا بمن گفته میشود چرا دعاء را نمینویسی اینجا جای آنست. پس فورا در هنگامیکه مشغول غسل وی بودند، دعاء را نوشته و بخاله صبیه‌ام دادم و گفتم این را در کفن و یا دست راست او بگذار او هم گذارد کسی جز او و یکی دو نفر دیگر اطلاع نداشت و نمیدانستند چیست مدت دو سه ماه از این حادثه گذشت یکی از خویشان و ارحام که هیچ از این جریان خبر نداشت در تهران آنمرحومه را در خواب دید که در باغ بسیار زیبائی است و لباس سفید گل دوزی شده‌ای شبیه لباس سفید عروسهای ایران پوشیده و بی‌اندازه زیباست پرسید از او بگوئید چگونه گذشت و وضع تو چطور است. گفت بسیار خوبم و اینجا منزل من است گفتم جریان خود را بگو گفت وقتی من مردم میدیدم که شما چگونه ناراحتید و گریه میکنید میگفتم اگر برای من است منکه حالم خوب است تا مرا بقم آورده و در مقبره‌ام گذاردند و قبر مرا کندند بمن گفتند باید اینجا بروی گفتم من میترسم گفتند باید بروی گفتم پس چشمم را می‌بندم که نبینم ناگاه متوجه شدم در قبرم هستم وحشت مرا گرفت بمن گفته شد نترس چشمت را باز کن پیغمبر اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم آمده است بیادم آمد نامه‌ئی پدرم برای پیغمبر نوشته و در دستم گذارده‌اند گفتم چشمم را باز کرده و نامه را تقدیم میکنم... و آن نامه همین دعاء مذکور است... خداوند مرحوم حجه‌الاسلام بافقی و برادر بزرگوار مذکورش و ما را با نبی اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم و اهل بیتش محشور گرداند.
درخت خرما میترسد
از نوادری که در بافق دیده و شنیده‌ام این قضیه است در منزل مرحوم حاج ملا اسدالله درخت خرمای بزرگی بود و فرمود سالها بود که این درخت با این هیکل خرما نمیداد و هرچه او را تلقیح میکردیم (تلقیح خرما گرد مخصوصی از خرمای نر است که بخرمای ماده میزنند تا بار بدهد (اثر نمی‌کرد فرمود با دخترم تبانی کردم که من نردبان گذارده و ریسمانی برداشته با اره میروم که سر درخت خرما را ببرم تو بیا بگو میخواهی چکنی گفتم میخواهم سر این خرمای بی‌ثمر و فایده را ببرم و چوب او را بسوزانم زیرا فقط هیکل بزرگ کرده تو بیا شفاعت کن. پس من از نردبان بالا رفته و ریسمان بر گردن درخت بسته و اره گذاردم که سر درخت را ببرم دخترم آمد گفت بابا چه میکنی گفتم میخواهم سر این درخت بی‌فایده را ببرم گفت بابا امسال او را بمن ببخش اگر خرما نداد سال بعد منهم شما را کمک میکنم در بریدن و من گفتم بخدا قسم که خرما ندهد حتما سر او را بریده و میسوزانم آنرا پس از این تهدید درخت خرما از آن سال مرتب بار آورد و خرمای خوبی داد و مقداری از آن خرما باین نگارنده داد که بری آورم.
پس به آنمرحوم گفتم مگر درخت خرما تهدید را حس میکند و یا ترس دارد و تا اگر سرش را بریدند خشک میشود فرمود آری درخت خرما برزخ میان نباتات و حیوانات است چند خاصیت از خواص حیوانات در اوست:
1- میترسد چنانچه حیوانات میترسند.
2- اگر سرش را ببرند دیگر سبز نمیشود مانند حیوانات که اگر سرش را ببرند میمیرد درخت خرما هم میمیرد.
3- اگر سرش را آب بگیرد خفه میشود مانند حیوانات خشکی که اگر زیر آب بروند غرق شده و میمیرند.
4- تلقیح لازم دارد یعنی باید گردی از خرمای نر بخرمای ماده بزنند تا ثمر بدهد مانند حیوانات که باید نر با ماده جفت شود تا تولید مثل کند، و در روایات نبوی صلی‌الله علیه و آله هست که فرموده: اوصیکم بعمتکم النخله سفارش میکنم شما را درباره درخت خرما... انتهی.
مرحوم ثقه‌الاسلام بافقی در حدود سال 1375 قمری در بافق وفات نموده و در همانجا مدفون گردید اشعار بسیاری درباره حضرت ولی عصر عجل‌الله فرجه الشریف سروده و منبر بسیار شیرین و مؤثری داشت.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

بافقی، علی

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علی بن شاه محمود بافقی از معاصرین شیخ بهائی بوده و در رساله‌ای که از تألیفات اوست نوشته که بنده حقیر جامع این رساله علی بن شاه محمود بافقی در خدمت حضرت عالم کامل فاضل خاتم المجتهدین شیخ بهاءالدین محمد رضوان‌اللَّه علیه نشسته بودم که شخصی را آوردند و او از درد سر شکایت می‌کرد.
حضرت شیخ به دست خود این دعا مرا نوشت و به او داد.
بسم‌اللَّه الرحمن الرحیم لا اله الا اللَّه آدم صفی اللَّه لا اله الا اللَّه نوح نجی اللَّه لا اله الا اللَّه ابراهیم خلیل اللَّه لا اله الا اللَّه موسی کلیم اللَّه لا اله الا اللَّه عیسی روح اللَّه لا اله الا اللَّه محمد حبیب اللَّه صلی اللَّه علیه و آله لا اله الا اللَّه علی ولی اللَّه اسکن ایها الوجع بحق اللَّه العظیم. سکن له ما فی السموات و الارض و هو السمیع العلیم.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

بجستانی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ حسین بن العالم الجلیل الشیخ محمد ابراهیم بجستانی خراسانی از علماء متعصب و مجاهد معاصر تهران است که بعلم و تقوا موصوف می‌باشد. وی در سال 1385 شمسی هجری در مشهد مقدس متولد شده و در مهد علم و کمال پرورش یافته و پس از خواندن اولیات و مقدمات، سطوح را نزد آقای آقا شیخ عظیمی خوانده و در درس خارج آیةاللَّه العظمی آقای حاج حسین قمی و آیةاللَّه آقا زاده کفائی و آقای حاج میرزا احمد کفائی فقها و اصولا شرکت کرده و از محضرشان استفاده کافی و وافی برده و معارف الهی را هم از اسناد الاساتید آیةاللَّه عالم ربانی مرحوم حاج میرزا مهدی غروی اصفهانی بهره‌مند شده تا سال هزار و سیصد و چهل و یک شمسی هجری که اجبارا از مشهد منتقل به تهران و بعد از آن ابتلائات فراوان رحل اقامت باین شهرستان انداخته و در خیابان شهباز جنوبی با منطقی پر شور و حرارت به تبلیغ احکام و نشر معارف اسلام پرداخته و در مسجد رضوان اقامه جماعت و تنویر افکار می‌نماید. آثار و تألیفات ارزنده‌ای دارد که ذیلا می‌نگارم. 1- توسعه مسجد رضوان 2- سبائک الذهب 3- کشکول مخلاه 4- انموذج اخلاق الرسول و آل.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

بحرالعلوم تهرانی، محمدباقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمدباقر بحرالعلوم تهرانی از علماء مبرز و مروجین ممتاز معاصر تهران بودند، وی در تهران متولد شده و پس از خواندن مقدمات و سطوح اولیه از محضر آیات عظام تهران و نجف اشرف استفاده نموده و در مسجد فخریه (خیابان امیریه) به اقامه جماعت و خدمات دینی پرداخته و در هیئت بنی فاطمه مردم را بمواعظ حسنه و بیانات رشیقه و متقنه‌ی خود مستفیض نموده تا در سال 1382 قمری که بدرود حیات گفته و با تجلیل فراوان تشییع و حمل بشهر ری و در جوار حضرت امامزاده حمزه بن موسی و حضرت عبدالعظیم حسنی علیهماالسلام مدفون گردیده است.
نگارنده گوید: بحرالعلوم شهرت و لقب جماعتی از علماء مبرز نجف و تهران و رشت و قزوین و غیره می‌باشد. و اشهر مشاهیر آنان مرحوم آیةاللَّه العظمی و العلامه الکبری حاج سید مهدی بحر العلوم بروجردی طاب اللَّه ثراه عم گرام مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی که از متشرفین مسلم بودند و کرارا بشرف لقاء مولای ما حضرت ولی اللَّه اعظم صاحب الزمان عجل اللَّه فرجه الشریف مفتخر شده و قضایای آن در دار السلام عراقی و نجم الثاقب و منتهی الامال و کتب دیگر مسطور است.
از دانشمندان دیگری که باین لقب شهرت گرفته‌اند مرحوم علامه سید مهدی بحرالعلوم قزوینی بودند. وی نیز از علماء معاصر گذشته تهران بودند و با مرحوم حاج سید محمد باقر بحرالعلوم مذکور و حجةالاسلام حاج شیخ ابوالفضل خراسانی رحمه‌اللَّه و عده دیگری از علماء اتقیاء مراوده داشتند دارای علوم ظاهری و معنوی و مکاشفات و مقامات باطنی و حافظ قرآن و طرائف و نوادری بودند و با مؤمنین از جن رابطه داشتند. بعد از 1370 قمری در تهران از دنیا رفته و در قم در جوار حضرت فاطمه معصومه علیهاسلام مدفون شدند.
و دیگر از معروفین باین لقب مرحوم حاج بحرالعلوم رشتی برادر ثقةالاسلام و حاج شریعتمدار رشتی بودند. و آنها از گیلان و سالها مقیم اعتاب عالیات و در اواخر در تهران اقامت و از دنیا رفتند.
و دیگر از معروفین باین هویت آیت‌اللَّه حاج سید حسن بحرالعلوم رشتی معاصر است که ترجمه‌اش در ضمن علماء رشت خواهد آمد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

بحرالعلوم کرمانی، محمد تقی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج شیخ محمد تقی بحرالعلوم کرمانی عالمی جلیل و دانشمندی بزرگوار است در کرمان متولد شده و پس از نشو و نما و خواندن مقدمات و ادبیات بقم مهاجرت نموده و چندین سال از محضر آیات عظام حوزه و مدرسین بزرگ حضرت آیه‌الله العظمی بروجردی و آیات دیگر استفاده نموده تا بمدارج عالیه رسیده آنگاه برای تبلیغ به بندرشاه آمده و اهالی محترم بندر ویرا علما و عملا و خلقا پسندیده برای اقامت آنجناب اقداماتی نموده از جمله بحضرت آیه‌الله العظمی بروجردی ره نامه نوشته و از حسن عمل و خدمات معظم‌له تقدیر و تقاضای اقامت او را نمودند آیه‌الله مرحوم بایشان امر فرمودند که دعوت مردم را اجابت کنند پس ایشان پذیرفته و اکنون بالغ بر بیست سالست که در آنجا باقامه جماعت و ترویجات دینی و تبلیغات مذهبی اشتغال دارند و چون در آن حدود ترکمان که اغلب سنی حنفی و یا شافعی هستند حسن عمل و خدمات و اخلاق حمیده او را دیدند بسیار بایشان گرویده و از مذهب پدرانه خود دست کشیده‌اند.
نگارنده گوید آقای بحرالعلوم از اصدقاء و دوستان نزدیک حقیر است دارای محامد آداب و محاسن اخلاق و میهمان دوست و رفیق میباشند. از سالیکه به بندرشاه مهاجرت نموده‌اند تاکنون خدمات بزرگی انجام داده و بین برادران تسنن آن حدود و شیعیان التیام داده و دوستی و رفت و آمد برقرار کرده‌اند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

بحرانی، ابوالریاض، ابراهیم

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س دوازدهم ق)، عالم و شاعر امامی. در مدح امیرالمؤمنین- علیه‌السلام- و سایر معصومین (ع) قصایدی سروده است. از آثار وی: «الاقتباس والتضمین من کتاب اللَّه المبین فی اثبات عقایدالدین»، منظومه‌ای در اصول پنج‌گانه‌ی دین با ردّ مخالفین؛ «جامع الریاض فی مدح النبی و آله الحفّاظ»، که منظومه‌ای مشتمل بر چهارده روضه به عدد حضرات معصومین (ع)، و برخی از این روضه‌ها دارای اسامی خاص می‌باشند از جمله روضه‌ای که در مدح صاحب‌الزمان (عج) است که «بستان الاخوان» نامیده شده.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (57/5 ،267 -266 /2)، ریحانه (114/7).

بحرانی، ابوتراب

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1341 -1302 ق)، عالم دینی. در برازجان به دنیا آمد. نیاکان وی تا جدش شیخ عبد علی همگی از علمای ممتاز بحرین بودند. یکی از اجدادش به سواحل جنوبی ایران مهاجرت کرد و در آنجا خود و فرزندش خدمات ذیقیمتی به مردم آن سامان کردند، و در تصحیح عقاید اهالی دشتستان مجاهدت بسیار نمودند. شیخ ابوتراب پانزده سال در نجف و نزد علمای بزرگ عصر علم آموخت. سپس در بوشهر اقامت گزید و به تعلیم و ترویج مذهب پرداخت. رأی صادره‌ی وی در مورد یک دعوای خصوصی محکوم را به خشم آورد تا حدی که با تفنگ خویش شیخ ابوتراب و دختر بچه کوچک او را به قتل رساند، البته پس از رسیدگی معلوم شد که در اصل توطئه‌ای بوده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :شهیدان راه فضیلت (542 -541).

بحرانی، جعفر

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1091 /1088 ق)، عالم، محدث، مفسر و شاعر امامی. ساکن شیراز و حیدرآباد هند بود. وی با شیخ حر عاملی معاصر بود، و از شیخ علی بن سلیمان بحرانی و سید نورالدین عاملی برادر صاحب «مدارک»، روایت نموده است. سید نعمت الله جزایری، در شیراز، نزد وی تلمذ کرده است. سید علی خان، صاحب «السلافة»، نیز از شاگردان او است. شیخ سلیمان بن علی بن ابی‌ظبیه بحرانی نیز از وی روایت کرده است. بحرانی از دوستان نزدیک شیخ صالح بن عبدالکریم بحرانی بود که هر دو در شیراز ساکن بودند. شیخ صالح در شیراز باقی ماند اما، شیخ جعفر به حیدرآباد هند رفت و مقیم شد و در آنجا مرجعیت عام یافت و عهده‌دار امور دینی مردم شد و همان جا درگذشت. وی تصانیفی در تفسیر و حدیث و علوم عربی دارد که از آن جمله کتاب «اللباب» است. از دیگر آثار وی «دیوان» شعر است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (138 -136 /4)، الذریعه (194/9)، روضات الجنات (188 -187 /2)، ریحانه (231 -230 /1)، الکنی و الالقاب (94 -93 /3)، معجم المؤلفین (143/3).

بحرانی، شمس الدین

قرن:16
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
معروف به ملا شمسی. عالم و فاضل بوده، و جهت تحصیل معاش علاوه بر تحصیل علم، تجارت نیز می‌نموده. از بحرین به ایران آمده، در قمیشه ساکن شده، و هم در آنجا وفات یافته، در امام‌زاده شاه سید علی اکبر نزدیک قمیشه مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

بختیاری، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن‌علی بن ابی‌القاسم حسینی. عالم فاضل، و مدرس معروف. در 1304 در اصفهان متولد شده، و پس از تحصیل مقدمات به نجف مهاجرت نموده، خدمت آخوند خراسانی و میرزا محمد تقی شیرازی تحصیل نموده، و پس از فوت استاد، حوزه‌ی درس و مباحثه تشکیل داده، و به مصاهرت و دامادی مرحوم آیة الله اصفهانی مفتخر شده، و در 26 محرم سال 1368 وفات یافته.
کتب زیر از اوست:
1 - حاشیه بر وسیله‌ی مرحوم اصفهانی 2 - رساله در قاعده‌ی لا ضرر و لا ضرار؛ و غیره.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

بدری، مهدی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن محمد علی سینی حسینی بدری، عالم فاضل زاهد معمر، شاگرد آقا سید محمدباقر درچه‌ای. فوتش در صبح 3 شنبه 19 ربیع‌الثانی 1377.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

برازجانی، محمد حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1319 -1249 ش)، عالم دینی. معروف به مجاهد. در برازجان متولد شد. از روحانیون بنام برازجان و بنادر جنوب بود. در جنگ جهانی اول، بعد از تصرف بوشهر توسط انگلیسی‌ها، علیه آنها فتوای جهاد داد. و رییس علی دلواری به حکم او با انگلیسیها جنگید تا شهید شد. وی پس از پیروزی متفقین مدتی متواری بود. شیخ محمد حسین در اواخر عمر در تهران زیست و در این شهر وفات یافت.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (50/2)، شرح حال رجال (232 -231 /6)، علماء معاصرین (289 -288).

برقی، ابوجعفر احمد

قرن:3
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف ح 280 ق)، دانشمند و محدث شیعی. اصلا از مردم کوفه بود. او در یکی از خانواده‌های ایرانی که به برقی معروف بودند به دنیا آمد، زمانی که نیای بزرگ او توسط حجاج بن یوسف ثقفی زندانی شد و به قتل رسید، جدش، خالد، به همراه پدر خود به برقه از روستاهای قم گریخت. شیخ طوسی او را از اصحاب امام جواد (ع) و امام هادی (ع) می‌داند. وی کاملا ثقه بود اما، از راویان ضعیف بسیار روایت می‌کرد، و به مراسیل اعتماد داشت. وی به تهمت غالی بودن مدتی از قم تبعید شد. افرادی که برقی از آنها روایت کرده عبارت‌اند از: حضرت عبدالعظیم حسنی، آدم بن اسحاق قمی، حسن بن علی بن فضال، حسن و حسین بن سعید اهوازی، علی بن حکیم و غیره. شاگردان وی عبارت‌اند از: سعد بن عبدالله اشعری، سهل بن زیاد آدمی رازی، علی بن ابراهیم قمی، علی بن حسن مودب، علی بن حسین سعدآبادی قمی، محمد بن ابی‌القاسم ماجیلویه، داماد وی و غیره. برقی در حدود یک صد کتاب دارد. از تألیفات وی: «المحاسن»، در فقه و آداب شریعت؛ بزرگترین و معروفترین کتاب او، که مجموعه‌ی نفیسی از جمیع علوم و فنون است و بسیاری از علما و دانشمندان به شیوه‌ی آن کتاب نوشته‌اند؛ «کتاب العویص»؛ «کتاب التبصره»؛ «کتاب الرجال». در کتاب «تاریخ قم» در جاهای متعددی به نقل از برقی در مورد تاریخ به وجود آمدن شهر قم توضیحات مفیدی را ذکر کرده است؛ «اختلاف الحدیث»؛ «الانساب»؛ «الادب النفس»؛ «المنافع»؛ «المعیشه»؛ «المکاسب»؛ «مذام الاخلاق»؛ «المکارم الاخلاق»؛ «علل الحدیث»؛ «النجوم»؛ «السماء»؛ «البلدان و المساحة»؛ «النحو»، «الطب»؛ «الجمل»؛ «الشعر و الشعراء».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الاعلام (195/1)، اعیان الشیعه (107 -105 /3)، دانشنامه‌ی ایران و اسلام (1225 -1224 /9)، الذریعه (256/2 ،282/1)، رجال الطوسی (410 ،398)، رجال النجاشی (205 -204 /1)، روضات الجنات (54/1)، ریحانه (251 -250 /1)، الفهرست ابن‌ندیم، ترجمه (405)، الفهرست للطوسی (40 -37)، الکنی و الالقاب (79 -78 /2)، لغت‌نامه (ذیل/ احمد)، معجم الادباء (135 -132 /2)، معجم البلدان (464 -463 /1)، معجم رجال الحدیث (271 -261 ،230 -229 /2)، معجم المؤلفین (98 -97 /2)، مفاخر اسلام (381 -340 /1)، الوافی بالوفیات (392 -390 /7).

بروجردی، ابوالحسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج میر سید علی طباطبائی بن عبدالکریم بن علی بن میر سید محمّد (جدّ مرحوم آیة اللَّه العظمی حاج آقا حسین بروجردی).
عالم فاضل زاهد، از علما و مجتهدین بزرگ و مدّرسین اصفهان، و از شاگردان حاج سید مهدی نحوی، و آقا میرزا محمّد باقر چهار سوقی، و حاج میرزا بدیع درب امامی و دیگران بوده، سالها در نجف اشرف در حوزه علمیّه شرکت داشته و از محضر اساتید آنجا بهره‌مند گردیده، و پس از مراجعت به ایران مورد احترام و تجلیل واقع شده است.
در شب 18 ذی قعدة الحرام سال 1348 قمری به سنّ قریب به هفتاد سال وفات یافته، در تخت فولاد مدفون شد، و بعداً جهت او تکیه‌ای عالی بنا کردند که به نام او مشهور است، و جمعی کثیر از علما و شعرا در این تکیه مدفون می‌باشند.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

بروجردی، ابوالحسن عبیدالله

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س چهارم ق)، عالم و محدث. معروف به قاضی ابوالحسن بروجردی. ساکن بغداد بود و از علمای حدیث زمان بهره‌ها گرفت. از استادان وی می‌توان عبیدالله بن محمد بن محمد باغندی و حسین بن محمد انصاری و محمد بن عمران دینوری و محمد بن ابراهیم اصفهانی را نام برد. محمد بن جریر طبری نیز از مشایخ او است. در سال 371 ق، در بغداد مجلس املای حدیث داشت. عبدالعزیز بن علی ازجی و عبدالملک بن عمر رزاز و ابومنصور محمد بن عیسی همدانی از شاگردان وی بودند.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ بروجرد (34 -26 /2)، تاریخ بغداد (361/10).

بروجردی، ابوالمجد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام آقای آقا ابوالمجد بروجردی از علماء قم و حوزه علمیه و ائمه جماعت این شهرستانست تولدش در بروجرد واقع شده و پس از رشد و طی مقدمات هجرت به قم نموده و سطوح را تکمیل و سالهای آخر عمر مرحوم حایری را درک و از محضر پرفیض آن مرحوم استفاده و هم بعد از ایشان به درس آیت‌الله حجت و آیت‌الله خونساری و آیت‌الله فیض حاضر و از موقع ورود آیت‌الله بروجردی هم تا آخر عمر آن جناب حاضر درس معظم‌له شده و در پائین شهر قم به اقامه جماعت و تبلیغ و ترویج دین اشتغال داشته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

بروجردی، جعفر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید العلماء الاعلام و سند الفضلاء الکرام آقای حاج سید جعفر طباطبائی بروجردی داماد معظم آیت‌الله العظمی بروجردی و خواهرزاده آن جناب در سال 1333 هجری در بروجرد متولد شده والدشان مرحوم آقا فخرالدین که از علماء مورد احترام مردم بروجرد بودند عموزاده بلاواسطه آیت‌الله بروجردی است.
آقای آقا سید جعفر در سال 1351 به منظور ادامه تحصیل به قم مشرف و چند سالی فقه و اصول و ادبیات و حکمت را در محضر مدرسین مرحوم میرزا محمدعلی ادیب تهرانی و میرزا محمد همدانی و غیرهم تکمیل و پس از فوت مرحوم حایری در درس خارج مرحوم آیت‌الله خونساری و سایر آیات آن زمان شرکت نموده و بعد از ورود دائی عالیقدر خود آیت‌الله العظمی بروجردی به قم از محضرشان استفاده نموده و دروس آن مرحوم را نوشته‌اند و تاکنون سطوح عالیه را تدریس می‌کنند.
برادر معظم آن جناب حجه‌الاسلام آقای آقا سید شمس‌الدین طباطبائی احمدی از علماء متین و مورد احترام حوزه علمیه قم می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

بروجردی، صاحب الداری، عبدالحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام والمسلمین میرزا عبدالحسین بروجردی مشهور به صاحب الداری از علماء حوزه علمیه و معاضدین مرحوم آیت‌الله حایری فرزند مرحوم آخوند ملاعلی بروجردیست که در سال 1308 قمری در بروجرد تولید یافته در سلطان‌آباد عراق نزد مرحوم آقا نورالدین و آخوند ملاعلی عراقی درس خوانده و سال 1340 قمری به امر آیت‌الله حایری و استخاره آن مرحوم و آمدن این آیه (واتونی باهلکم اجمعین) پس از دو ماه از توقف آن مرحوم در قم شهریه طلاب اراک را داده و بعد به قم آمده و تا آخر عمر مرحوم حایری متصدی امور مدارس فیضیه و دارالشفا و امور طلاب و سرپرست کتاب خانه فیضیه بوده و هم از محضر آن جناب استفاده می‌نموده و پس از آمدن مرحوم بروجردی نیز به این سمت بود و هم از ابحاث آن مرحوم استفاده می‌کرد تا در اواخر عمر وی از دنیا رفته است خدایش رحمت کند زیرا حقوقی بر حوزه علمیه و طلاب و محصلین قم دارد از نوشته‌های ایشان است تعلیقه‌ای بر رجال ابی‌محمد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

بروجردی، علی اصغر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1276 -1231 ق)، عالم، متکلم امامی و شاعر، متخلص به اصغر و نیر. در بروجرد به دنیا آمد. مقدمات علوم را در زادگاهش فراگرفت. سپس به نجف رفت و از بزرگانی همچون شیخ محمد حسن نجفی، صاحب «جواهر»، و شیخ محمد حسین، صاحب «فصول»، و سید ابراهیم موسوی، صاحب «ضوابط» و شیخ حسن فقیه، فرزند شیخ جعفر کاشف الغطاء، استفاده کامل برد، و فیض حضور اکثر محدثان و مفسران و حکمای عصر خود را یافت. او شعر می‌سرود و در مثنوی‌اش اصغر تخلص می‌کرد، اما در «دیوان» خود تخلص نیر داشته است. وی آثار سودمندی به جای گذاشت، از جمله: «الافاضات الرضویة»، در نشئات مختلفه، از بدو خلقت تا محشر؛ «البوارق اللامعة»، در خلافت امیرالمؤمنین (ع)؛ «التیمم»؛ «در مکنون»، مثنوی عرفانی؛ «سیف الشیعة»؛ «سیف المجاهدین»، در احکام جهاد و دفاع؛ «شرح منظومه فقهیه»؛ «ضیاء النور»، مثنوی عرفانی عرفانی و اخلاقی؛ «عقائد الشیعة»؛ «اللؤلؤ المنثور»، در بعض خطب امیرالمؤمنین (ع)؛ «لآلی الکلام»، در فروع و احکام؛ «مخزن الاسرار»؛ «معدن الحکمة»؛ «منهج الحق»، در مسائل مختلفه بین الفریقین؛ «مهمات الاصول»، در اصول فقه؛ «نور الانوار»، در احوال حضرت قائم (عج).
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (167/8)، تاریخ بروجرد (352 -348 /2)، الذریعه (176/19 ،386/18 ،63/16 ،284/15 ،1241/9 ،73/5)، ریحانه (253/1)، لغت‌نامه (ذیل/ علی اصغر بروجردی)، المآثر و الآثار (217)، مؤلفین کتب چاپی (482 -480 /4). معجم المؤلفین (38/7)، مکارم الآثار (922 -921 /3).

بروجردی، غلامحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س چهاردهم ق)، عالم و مدرس. تحصیلات خود را در بروجرد شروع و برای تکمیل به قم رفت، سپس به تهران آمد و در مدرسه شیخ هادی ساکن و از استادان عصر بهره‌مند شد. آنگاه خود مدرس شد و مستعدان از محضرش استفاده‌ها بردند. از جمله شاگردانش، دهخدا است که مدتی در ادبیات از وی بهره گرفت. از جمله آثار علمی وی تصحیح چند کتاب است. از جمله: «النفلیة» شهید اول، در نوافل، که در 1308 ق در تهران به چاپ رسید؛ «تذکرة الفقهاء» و «مختلف الشیعة» علامه‌ی حلی که در 1323 و 1324 ق در تهران چاپ شد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ بروجرد (494 -493 /2).

بروجردی، غلامرضا

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
غلامرضا مولانا فرزند ملا علی‌اکبر بروجردی از افاضل اهل منبر و محدثین معاصر مقیم قم می‌باشند. ایشان در سال 1306 خورشیدی در شهرستان بروجرد به دنیا آمده و خواندن و نوشتن و مقداری از مقدمات عربی را نزد والدش فراگرفته است، و سپس سطوح ادبیات و فقه و اصول و منطق و فلسفه را از اساتید فنون یاد شده چون مرحوم حجةالاسلام والمسلمین حاج سید محسن شریعتمداری و مرحوم حجةالاسلام میرزا لطف‌اللَّه و مرحوم حجةالاسلام حاج سیدعبدالحسین خندانی و حجةالاسلام حاج شیخ علی محمد خرم‌آبادی و حجةالاسلام حاج شیخ محمد غروی و حجةالاسلام حاج شیخ علی جواهری و حدود هیجده سال تقریبا از محضر آیت‌اللَّه حاج شیخ علی محمد نجفی بروجردی و چند سالی در فصل تابستان از محضر آیت‌اللَّه العظمی حاج سید علی بهبهانی و رامهرمزی بهره‌مند شده و از خرمن آنان خوشه‌ها که بلکه دسته‌ها برداشته است.
اما آثار آقای مولانا
1- تبلیغ اسلام و ترویج دین و نشر معارف اهل‌البیت از طریق منبر که بسیار جالب و موثر در قلوب شنوندگان است.
2- درسهائی از توحید که دروسی است که در مدرسه ولی عصر عجل‌اللَّه فرجه الشریف در بروجرد برای طلاب القاء شده است.
3- تعلیقات بر کتاب صراط المستقیم که مقدمه‌ای است بر تفسیر قرآن تألیف آیت‌اللَّه سید حسین بروجردی صاحب کتاب نخبه‌المقال که در مصر چاپ شده و از طرف جامع‌الازهر ممنوع الانتشار شد ولی در تهران به وسیله آقای صدرالسادات دزفولی جلد اول آن به طبع و نشر رسید.
4- تعلیقات بر کتاب یاد شده بر جلد اول و دوم و سوم که در بیروت به طبع رسید.
5- الخاتم لوصی الخاتم تحقیق و تفسیر آیه الولایه که در بیروت به طبع رسیده است.
6- تذییل و تخریج الطالب فی شرح المکاسب تألیف آیت‌اللَّه اردکانی که در بیروت چاپ شده است.
7- تاریخ بروجرد از نظر جغرافیا و حکام و حوادث جلد اول در قم چاپ شد.
8- تاریخ بروجرد جلد دوم- دانشمندان از قرن چهارم تا چهاردهم که در قم چاپ شده است.
9- تحقیق و تخریج کتاب شریف عبقات‌الانوار تألیف میرحامد حسین هندی که ده جلد آن در قم به طبع رسیده است.
آثار مخطوط که در آستانه طبع می‌باشد
1- جلد سوم تاریخ بروجرد دانشمندان و شاعران
2- تعلیقات بر کتاب بحرانی که جلد اول در بیروت در آستانه طبع است.
3- تنظیم و تخریج تقریرات مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی در کفایه‌الاصول که در قم آماده طبع است.
4- المنظومه الفارسیه فی تفسیر القرآن الکریم فی بحر الهرج المسدس المحذوف .
5- المنظومه العربیه فی فقه اللمعه الدمشقیه
6- فهرس الاسماء و الالقاب والکنی
7- المواعظ و الخطب بالفارسیه چندین جلد
8- کشکول
9- دائر المعارف باللغه العربیه در مجلدات بسیاری.
10- الاوائل بنهج جدید.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

بروجردی، محسن

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1303 ق)، عالم. نسبتش به رفیع الدین محمد، صاحب «ابواب الجنان» می‌رسد. ملامحسن در بروجرد متولد شد و پس از تحصیل معارف اولیه نزد پدر، برای تکمیل به حوزه‌ی درس سید جعفر کشفی، سید حسین بروجردی صاحب «نخبة المقال»، حاج ملا اسداللَّه حجت الاسلام و سید شفیع جاپلقی رفت. از آثار او است: «مجمع المطالب و منتهی المآرب»، در تفسیر دو سوره‌ی حمد و توحید. طایفه‌ی محسنی در بروجرد اکنون از نوادگان ایشان به شمار می‌روند.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ بروجرد (463 /2)، الذریعه (44 /20)، المآثر والآثار (160).

بروجردی، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن حاج میر سید علی طباطبائی بروجردی، عالم فاضل محقّق، از شاگردان پدر خود و مرحوم حاج سید مهدی نحوی و دیگران بوده، و به عزّت و احترام می‌زیسته، در 22 رجب سال 1340 وفات یافته، در داخل بقعه مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

بروجردی، محمدحسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام آیت‌الله‌زاده معظم آقای آقا سیدمحمد حسن بن العلامه الکبری والایه العظمی الحاج آقا حسین البروجردی طباطبائی از علماء حوزه فرزند برومند زعیم اعظم است که ترجمه وی را در دو کتاب زندگانی آیت‌الله بروجردی آقای دوانی و آقای علوی ذکر کرده‌اند خلاصه آن این است که وی در سال 1346 ق در شهرستان بروجرد متولد شده و در تحت تربیت و مراقبت آن پدر بزرگوار تربیت یافته و به قم مهاجرت نموده و مقدمات و سطوح را به پایان رسانیده و از درس و بحث والد خود بهره‌های کافی برده و پس از فوت پدر به جای ایشان در مسجد اعظم که جای چندین جماعت است منحصرا به امامت اشتغال دارد و نیز تدریس هم می‌نمایند تکمیل مسجد اعظم هم در عهد تولیت و سرپرستی ایشان به کمک مردم و بعضی از مبادی عالیه گردیده و هنوز هم کاشیکاریهای قسمتی از آن باقیست.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

بروجردی، هادی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم جلیل و فاضل نبیل مروج الاثار و معظم شعایر الله آقای حاج شیخ هادی بروجردی از فضلاء و مبرزین تلامذه مرحوم آیت‌الله حجت و مرحوم آیت‌الله خونساری و بعد از ایشان مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی است ولادتش در بروجرد واقع و پس از دیدن قسمتی از مقدمات و سطوح به قم مهاجرت و تکمیل سطوح نموده و هم از محضر مرحوم آیت‌الله حایری و پس از آن مرحوم از آیات مذکوره استفاده نموده و در مسجد چهارمندان به اقامه جماعت و ترویج دین و تبلیغ احکام و هم تدریس اشتغال دارد. مورد توجه مردم آن ناحیه و کلیه مراجع و زعماء حوزه علمیه است در تعظیم شعایر مذهبی و اقامه عزا در وفیات ائمه علیهم‌السلام و گرفتن جشن در موالیدشان بسیار ساعی و کوشامی‌باشد نصب پرچمهای الوان در اعیاد مذهبی و پرچمهای سیاه در ایام وفیات در خیابانهای ارم و چهارمندان و سایر نقاط شهر قم از آثار ایشانست ادام الله توفیقاته.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

بروجنی، علی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج ملا محمد باقر. عالم فاضل، محقق جلیل.
در حدود 1265 متولد، و در اصفهان و نجف تحصیل نموده، از مجتهدین بارع، و محققین کامل بوده.
کتب چندی تألیف نموده، از آن جمله است:
1 - بحرالجواهر، در شرح جواهرالکلام 2 - تبصرة المتهجدین، در سال 1323 در اصفهان به چاپ رسیده، و فهرست تألیفات مأخوذ از آنجاست 3 - تفسیر قرآن، در چندین مجلد 4 - رساله در آداب و اعمال شب، از واجبات و مستحب، به پیوست کتاب تبصره به چاپ رسیده است 5 - شرح ریاض 6 - شرح بر کتاب نکاح؛ و غیره.
صاحب عنوان سال‌های در اصفهان در مدرسه‌ی الماسیه ساکن و به تدریس فقه و اصول مشغول بوده، و ظاهرا در اواخر عمر به موطن خویش مراجعت نموده، و حدود سال 1330 در آنجا وفات یافته است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

بروجنی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند سید ابوالقاسم حسینی. عالم فاضل، از شاگردان: حاج شیخ محمد باقر نجفی، و حاج میرزا بدیع درب امامی، و آخوند کاشی و جمعی دیگر از علمای اصفهان بوده، و در ربیع‌الثانی سال 1338 وفات یافته، در تکیه‌ی ملک در یکی از حجرات مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

برهانی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج سید محمّد برهانی یکی از دامادهای گرامی مرحوم آیه‌الله حاج سید محمّد مهری (رحمه‌الله) از علماء فاضل و محقق معاصر آبادانست.
وی در یک خانواده اصیل متولد و پس از تحصیلات مقدماتی بنجف اشرف مشرف شده و دروس مقدماتی را در مدرسه (بزرگ آخوند) بپایان رسانید و دروس عالی مذهبی را از محضر زعیم اعظم و مرجع اعلی آیه‌الله العظمی آقای خوئی مدظله کسب فیض نموده است. و پس از پایان تحصیلات و بازگشت بایران در مدارس علمیه تهران بتدریس و تعلیم پرداخته و سپس بقم رفته و از طرف آیه‌الله العظمی بروجردی رحمه‌الله به مأموریت مذهبی عازم شهرهای مختلف جنوب شده و در آبادان اقامت نموده و تاکنون بخدمت دینی از اقامه جماعت و تبلیغ احکام و تنویر افکار اشتغال دارند.
دارای آثار خیر و تألیفات سودمندی میباشد که بآنها اشاره میشود.
1- مسجد برهانی.
2- کتابخانه عمومی امام صادق علیه‌السلام که دارای چهار هزار جلد کتابهای ارزنده میباشد.
3- کتابخانه شخصی که بیش از دو هزار جلد کتاب نفیس دارند که مورد استفاده فضلا و دانشمندان است.
4- دانش در اسلام 7 مجلد که جلد اول آن منتشر شده است و جلد دوم انشاءالله منتشر خواهد شد.
5- حقوق اجتماعی بشر و معارف سجادیه که علوم مندرج در صحیفه سجادیه‌ی را تشریح و تفسیر نموده است.
6- تفسیر الرسول که از بهترین تألیفات معظم‌له است.
7- التفسیر عند الشیعه که حاوی بیوگرافی مفسرین شیعه است.
8- مسانید الرسول که احکام و اخلاق و علوم مستند از حضرت رسول صلی‌الله علیه وآله را جمع‌آوری نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

بسطامی، جلال‌الدین، ابومحمد عبدالله

قرن:5
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 452 ق)، عالم دینی. از علمای سده‌ی پنجم هجری است. از آثارش: «الاحسان فی فضیلة اعلام شعب الایمان»؛ «الاعلام فی رؤیة النبی (ص) فی المنام»؛ «التبصیر» یا «تبصیر البسطامی».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :کشف الظنون (340 ،127 ،16)، معجم المؤلفین (130/6)، هدیة العارفین (452/1).

بطحائی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید علی بطحائی در یکی از مضافات گلپایگان متولد شده و پس از خواندن دروس فارسی و مقدمات مهاجرت به قم نموده و سطوح اولیه و ادبیات و متون فقه و اصول را از مدرسین حوزه فراگرفته و پس از تکمیل آن به درس خارج آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی شرکت و استفاده نموده و پس از فوت ابوالزوجه‌اش مرحوم حجةالاسلام والمسلمین حاج شیخ علی‌اصغر فقیهی قزوینی به تهران منتقل و در مسدجد خیابان بی‌سیم نجف‌آباد به اقامه جماعت و ارشاد مردم و تبلیغ احکام اشتغال دارد.
دارای آثار عدیده مطبوع و غیره می‌باشد و از آنهائی که چاپ شده و نگارنده دیده‌ام کتب زیر است:
1- مناظره در حرمین شریفین با دانشمندان اهل سنت
2- آداب الحرمین
3- تقریرات در اساتید قم
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

بکائی جزی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
متولد 1280 و متوفی 1347 هجری قمری طلبه مدرسه صدر و به اتفاق حیدرعلی خان برومند از شاگردان مرحوم آقا میرزا علی نجف‌آبادی، آقا سیّد محمّد باقر درچه‌ای، مرحوم حاج آقا رحیم ارباب و مرحوم آیت‌اللّه آقا نجفی بوده است. در ابتدای شروع تحصیل در گز مدتی از شاگردان مرحوم آقا سیّد ابوتراب الحسینی معروف به آقا معلم جد پدری اینجانب بوده است.
برگرفته از کتاب :فرهنگ تاریخ گز و برخوار

بلیانی کازرونی، ابوالقاسم

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1014 ق)، عالم، نویسنده و شاعر، متخلص به قاسمی. او از شاگردان شیخ بهایی و افضل‌الدین ترکه بود. به قزوین و تبریز و کاشان و فارس و عراق سفر کرد. آثار وی «سلم السماوات»، در حکمت و احوال حکما و شعرا و دانشمندان که مشتمل بر هفت مرقوم است؛ «خطاب الغائبین»، به عربی. «دیوان» اشعار که نسخه ناتمامی از آن به شماره (516) در کتابخانه‌ی آستان قدس است که تحریر قرن یازدهم و شامل ششصد و پنجاه بیت از انواع شعرست، و جزو کتب وقفی ابن‌خاتون در سال 1067 ق هجری است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ایضاح المکنون (23/2)، تاریخ ادبیات در ایران (1592/5)، تاریخ تذکره‌های فارسی (660 -653 /2)، تاریخ نظم و نثر (813)، الذریعه (221/12)، فارسنامه‌ی ناصری (45/1).

بنابی، عباسعلی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف ح 1260 ق)، عالم دینی. اصل او از بناب در دو فرسنگی مراغه است. وی شاگرد علامه عارف ملا عبدالصمد همدانی، شهید به دست وهابیان، بود. در مراغه عهده‌دار مرجعیت عام مردم و سرپرست موقوفات بسیار بود. در همان جا از دنیا رفت و در مقبره‌ی قبر آقا دفن شد. به گفته‌ی آقا شیخ آقا بزرگ تهرانی وی دارای تصانیف بسیاری بوده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :طبقات اعلام الشیعه (قرن 695/13).

بنی‌هاشمی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید آقا بزرگ بنی‌هاشمی کرد کوهی عالمی ادیب و خدمتگزار و متنفذ و میهمان دوست بود و در کرد کوه و بندر گز و آن حدود نفوذی کامل داشت و در ایام محرم و ماه رمضان که مبلغین و محصلین از حوزه‌های قم و مشهد و نجف برای تبلیغ احکام بوی وارد میشدند با گرمی از آنان پذیرائی کرده و هر کدام را بمحل و قریه‌ای اعزام و توصیه مینمود.
دارای طبعی روان بود و اشعاری داشت که قسمتی از آن نزد فرزند فاضل و دانشمندش آقای بنی‌هاشمی در کرد کوه محفوظ مانده است یکی از آن تضمین اشعار نصاب‌الصبیان در مدح و ولایت علی علیه‌السلام است که وقتی برای مرحوم آیه‌الله العظمی قمی- ره- خواندند بسیار گریسته و فرمودند گویا این نصاب برای این تضمین سروده شده است و چون آن مفصل است نگارنده بعضی از آنرا می‌نگارم:
صبا زد به اهل محبت صلا
رسیدی چو در بحر قالوا بلی
پس از محکمین حصن الا ولا
به بحر تقارب تقرب نما
بدین وضع میزان طبع آزمای
چنین بلبل عشق شد نغمه خوان
که گر سدره خواهی کنی آشیان
علی را ولی الهی بدان
خرد گفت کی رهرو لامکان
چه گفتی بگو ای مه دل ربا
علی قائل لن ترانی بود
علی عین سبع المثانی بود
علی مفنی دار فانی بود
بهر جا که حق را نشانی بود
دلیلست و هادی تو گو رهنما
سرانجام فضلش نباشد پدید
بمعراج چون شد رسول مجید
هزاران قطار اندر آن ره رسید
پیمبر بهر سو نظر کرد دید
بعیر اشتر است و جرس چه درای
حرم بود بت خانه‌ی اشقیا
زیمن قدومش شدی با صفا
قدم زد چه بر شانه‌ی مصطفی
بسائید بر جای دست خدا
فخذ ران عقب پاشنه رجل پای
مرحوم آقا بزرگ بنی‌هاشمی در حدود 1380 قمری وفات نموده و جنازه‌اش حمل بمشهد و در جوار سلطان سریر ارتضا حضرت علی بن موسی‌الرضا علیه آلاف التحیه والثناء مدفون گردیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

بوشهری، عبداللَّه

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1292 -1251 ق)، عالم دینی و فقیه. در بوشهر به دنیا آمد. وی در نجف خدمت علمای بزرگواری همچون شیخ انصاری و علامه کوه‌کمری تحصیل کرد تا اینکه به دریافت اجازه‌ی اجتهاد از ایشان نایل آمد. وی در راه بازگشت به بوشهر از دنیا رفت. جنازه‌اش به نجف حمل و در آنجا دفن شد. از آثارش: منظومه‌ای در اصول فقه به نام «زهرة ارض الغری» است.[1]
وی شیخ عبدالله بن حسن بن محمد علی آل عبدالجبار بوشهری عالمی فقیه و دانشمندی نبیه و دارای منظومه‌ای در اصول فقه بوده و نام او را (زهره ارض الغری) گذارده بود تحصیلاتش در نجف خدمت علماء بزرگوار آن مانند شیخنا الانصاری و علامه کوهکمری و غیره بوده و پیش از رسیدن ببوشهر در سال 1292 وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] الذریعه (72/12)، طبقات الاعلام الشیعه (قرن 775 -774 /13)، گنجینه‌ی دانشمندان (239 ،238 -237 /3).

بهاء الدین محمّد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
بهاء الدین محمّد ملقّب به صدر الشریعه، عالم و فاضل، ادیب و شاعر، از رؤسای ملّت دین. در اصفهان خدمت حاج سید اسداللَّه بید آبادی و حاج شیخ محمّد باقر مسجد شاهی، و در طهران خدمت سید محمّد صادق سنگلجی، سپس مدّتی در خراسان در خدمت علمای آن سامان تحصیل نموده، و از عدّه‌ای از مجتهدین اجازه یافته، در اواخر عمر در طهران ساکن شده، در حدود سال 1316 در طهران وفات یافته، جنازه حمل به نجف شده، در مدرسه صدر مدفون گردید.
کتب زیر از اوست:
1- دیوان اشعار فارسی و عربی 2- فوائد البهائیّه، مطبوع؛ و غیره.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

بهاء ولد، بهاءالدین محمد

قرن:7
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 628 ق)، واعظ، صوفی و عارف. مشهور به سلطان العلماء. وی پدر مولانا جلال‌الدین بود و نسبش به ابوبکر خلیفه می‌رسید و مادرش از خاندان خوارزمشاهی بود و از تربیت یافتگان شیخ نجم‌الدین کبری. مدتی در خوارزم می‌زیست و به واسطه اختلافی که با سلطان محمد خوارزمشاه پیدا کرد در سال 610 ق از بلخ به آسیای صغیر هجرت کرد. در طول سفر در نیشابور با فریدالدین عطار دیدار کرد و در بغداد نیز چند منبر رفت و بعد از زیارت خانه خدا مدتی در شهرهای لارنده و ملطیه مسکن گزید و بالاخره به دعوت سلطان سلجوقی به سال 617 ق به قونیه رفت و در آنجا رحل اقامت افکند و همان جا درگذشت. وی از واعظان و منبریان مشهور زمان خود بود. یگانه اثر بازمانده از وی کتاب «معارف بهاء ولد» است که به همت استاد فقید بدیع الزمان فروزانفر چاپ شده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ایضاح المکنون (487/2)، تاریخ ادبیات در ایران (1022 -1019 /2)، تاریخ گزیده (669)، تاریخ نظم و نثر (121)، تذکرةالشعراء (214)، جستجو در تصوف (283 -277)، دایرةالمعارف فارسی (475/1)،، الذریعه (187/21)، فیه مافیه (12)، لغت‌نامه (ذیل/بهاءالدین ولد)، معجم‌المؤلفین (233/9)، مؤلفین کتب چاپی (735/5)، مناقب العارفین (55 -7)، نفحات‌الانس (460 -459)، هدیةالعارفین (110/2).

بهاری، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ محمد بهاری که از افاضل دانشمندان حوزه علمیه قم می‌باشد. وی در قم متولد شده و در کودکی با مرحوم والدش به تهران آمده و در آنجا نشو و نما و پرورش یافته و پس از تحصیلات جدیده بتحصیل علوم دین پرداخته و اولیات را نزد مرحوم والدش و مدرسین دیگر تهران خوانده آنگاه به قم مهاجرت نموده و سطوح نهائی نزد مدرسین عالی حوزه خوانده و از درس خارج آیةاللَّه العظمی بروجردی و پس از ایشان آیات ثلاثه آقای شریعتمداری و آقای مرعشی نجفی و آیةاللَّه گلپایگانی و دیگران استفاده نموده و از خرمن علوم آنان خوشه‌ها و توشه‌ها ذخیره کرده و پس از فوت مرحوم والدش به تهران منتقل و بجای ایشان به اقامه جماعت و خدمات دینی و روحی اشتغال دارد و حقا برای مرحوم والدش (ولد صالح یستغفر له) می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

بهاری، محمدحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدحسین بن العلامه المتتبع آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدباقر بهاری همدانی از علماء و ائمه جماعت معاصر همدانست.
وی در بیت علم و تقوا پرورش یافته و مبانی علمی را در همدان و غیره خوانده و اکنون در مسجد جامعه همدان به اقامه جماعت و خدمات دینی اشتغال دارند ادام‌اللَّه توفیقه و عزه.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

بهجتی اردکانی، محمد حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای آقا شیخ محمد حسین بهجتی اردکانی از افاضل برجسته و علماء شایسته حوزه‌ی قم است که سالها از محضر آیات عظام مرحوم آیه‌الله العظمی حجت و آیه‌الله العظمی بروجردی و سایر آیات استفاده کامل نموده و بمدارج عالیه علم و کمال رسیده است دارای طبع شعر میباشد.
(س چهارم ق)، فقیه، ادیب و شاعر. از علمای شایسته حوزه علمیه قم بود که سالها از محضر آیت‌اللَّه حجت و آیت‌اللَّه بروجردی و سایر آیات استفاده کامل کرد و به مدارج عالیه علمی رسید. وی دارای طبع شعر بود و قصیده‌ی مخمسی از وی در «گنجینه‌ی دانشمندان» آورده شده است.[1]
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)
منابع زندگینامه :[1] گنجینه‌ی دانشمندان (67/ 3).

بهشتی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید علی بهشتی بروجردی. تولد ایشان در بروجرد واقع شده و پس از فراگرفتن مقدمات و ادبیات به قم مهاجرت و سطوح وسطی و عالی را از مدرسین و اساتید حوزه علمیه به پایان رسانیده و به درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی و دیگران حاضر و استفاده نموده و پس از فوت مرحوم آقای بروجردی حسب‌الامر آقای گلپایگانی به شاه‌آباد مهاجرت و تااکنون اشتغال به اقامه جماعت و تبلیغ احکام و ارشاد مردم دارند.
و در شاه آباد منشأ خدمات اجتماعی و آثاری گردیده‌اند که از جمله تأسیس کتابخانه‌ای برای جوانان که ضمن آن کتابهای مذهبی به قیمت مناسب در دسترس جوانان قرار می‌گیرد و دیگر با همکاری جمعی از متدینین اقدام به تأسیس درمانگاه مهدیه نموده‌اند که برای فقرا و مستمندان بسیار مفید و مؤثر است.
برادر ارجمندشان جناب حجةالاسلام حاج سید عبدالحسین بهشتی نیز از فضلاء محترم حوزه علمیه قم به شمار می‌روند که سالیان دراز است از زادگاه خود هجرت و در دارالعلم قم رحل اقامت افکنده و از محاضر آیات عظام آقای بروجردی و آیت‌اللَّه شریعتمداری و آیت‌اللَّه گلپایگانی و غیرهم استفاده نموده و تا هم‌اکنون از شرکاء درس آیتین علمین مذکورین می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

بهشتی، محمد صادق

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن میر عبدالباقی میر محمدرضا حسینی.
عالم و زاهد و فاضل بوده، در محله‌ی لنبان مرجع امور دینی بوده، و در مسجد لنبان امامت می‌نموده.
در سلخ ربیع‌الثانی سال 1308 وفات یافته، در قسمت شمالی مسجد مصلی در تخت فولاد مدفون شده.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

بیدآبادی، اسدالله

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
معروف به حاج فاضل بیدآبادی، عالم فاضل، از مخصوصین حاج میرزا عبدالحسین مسجد شاهی، و پس از فوت ایشان به آخوند فشارکی پیوست. در مدرسه میرزا مهدی در محله بیدآباد امامت می‌فرمود؛ از مریدان و تربیت یافتگان حاج محمد جواد بیدآبادی. در 8 ذی قعده 1360 وفات یافته است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

بیدآبادی، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید محمد باقر ثانی بیدآبادی از علماء کاملین و ادباء و شعراء و فضلاء و علماء اخیار معروف بحاج آقا با پدر خود مرحوم حاج سید اسدالله حجه‌الاسلام از اصفهان بنجف مهاجرت نموده و سالها در نزد اساتید آنجا تحصیل نموده و پس از فوت عم بزرگوار خود (1320) به ایران مراجعت نموده و مورد توجه عموم طبقات و بالاخص اهالی بیدآباد قرار گرفته و منشاء خدماتی شایان در مسجد سید شده است که از آنجمله:
1- تهیه ضریح فولادی جهت قبر مرحوم سید حجه‌الاسلام و نصب آن در تاریخ 1322 و دیگر تهیه ساعت که در قسمت قبلی مسجد نصب گردیده است در نقباء البشر. گوید: در جریانات مشروطیت ایران بنجف مراجعت نموده و در سال 1373 مجددا باصرار مردم باصفهان معاودت کرده و مورد احترام و اکرام قرار گرفته و پس از شش ماه در سوم ماه رمضان همانسال وفات یافته و در مقبره جد خویش مدفون گردیده است. از اشعار اوست که بجد خویش حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام خطاب کرده و گوید:
یابن عم النبی ای معال
لک فی ارفع المدائح تذکر
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

بیدآبادی، محمّد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
معروف به آقا محمد عماد الاسلام، فرزند حاج سید جعفر.
عالم فاضل، و شاعر ادیب کامل متخلّص به «فخر» در حدود سال 1208 متولّد شده، و در سال 1340 در شیراز وفات یافته، در مقبره حضرت شاه چراغ علیه السلام مدفون گردید.
کتب زیر از تألیفات اوست:
1- فصول العلیّة، در آداب نماز شب، مطبوع 2- هدایة السالکین، در احادیث اربعین، غیر مطبوع. نسخه آن در نزد نگارنده موجود است و در 1316 تألیف شده است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

بیدآبادی، محمد حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن آقا میرزا هاشم بن حاج سید جعفر. عالم فاضل زاهد، از شاگردان آقا سید محمّد باقر درچه‌ای و آخوند کاشی و آخوند گزی و جمعی دیگر بوده، و امام مسجد علی قلی آقا و مسجد سیّد متوفّی در 10 ربیع الثانی سال 1369، و مدفون در بقعه مسجد سیّد.
مرحوم نیّر در تاریخ وفاتش گوید:
ارخ النیّر للعام و شهرٍ و الیوم
تنقص العشرة من (شهر ربیع الثانی)
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

بیدآبادی، محمد مهدی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن سید محمّد علی بن حاج سید محمّد باقر حجة الاسلام بیدآبادی، از علما و فضلا بوده، و در مسجد سیّد امامت داشته، در 12 شوال سال 1326 وفات یافته است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

بیدآبادی، مؤمن

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج سید محمّد باقر. عالم فاضل کامل، پس از حاج سید اسداللَّه اعلم و افقه اولاد سیّد بوده. وی بعد از فوت برادر، ریاست و عنوان کلّی یافته و در مسجد سید امامت داشته، و چون مادرش کنیز بوده، قدری سیاه چرده بوده است. در 6 رمضان سال 1294 وفات یافته، در مقبره پدر مدفون گردید.
مرحوم حاج میرزا بهاء الدین عاملی در مادّه تاریخ وفاتش ضمن قطعه‌ای گوید:
ماه صیام نزد رسول آمد از جهان
آن سیّدی که مؤمن آل رسول بود
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

بیدآبادی، یحیی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج میرزا شفیع مستوفی (متوفّی در سال 1281) عالم فاضل محقّق مجتهد، جامع معقول و منقول، و از مدّرسین فقه و اصول در اصفهان بوده، در 1250 متولّد، و در روز جمعه دوّم جمادی الاولی سال 1325 در اصفهان وفات یافته، در یکی از اطاقهای تکیه مزبور مدفون شد. مشارالیه رفیق و هم درس حاج میرزا حسین نوری بوده است، و در حدود سی مجلد کتاب و رساله و حاشیه نوشته که از آن جمله است:
1- رساله در تعیین ثقل اکبر، در افضلیّت عترت بر قرآن [هدایة المومنین]، و آن را در ردّ بر [رساله تبصره الاخوان] آخوند ملاّ اسمعیل خواجوئی نوشته است 2- رساله در خراج و مقاسمه 3- رساله در خمس 4- رسائلی در مباحث مختلفه فقه و اصول 5- حاشیه بر خاتمه مستدرک تالیف حاج میرزا حسین نوری.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

بیرجندی، علی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(شهادت 1270 ق)، عالم دینی. پس از شهادت پدرش سید غلامرضا بیرجندی به دست بابیان، در سن کمتر از سی سالگی، به جای پدر نشست و رهبری‌اش عمومیت یافت و مردم به گردش جمع شدند. لیکن چهل روز بیش نشد که بابیان او را نیز به نیرنگ زهر دادند و شهید ساختند. وی در کنار پدر به خاک رفت.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :شهیدان راه فضیلت (482).

پادشاه خاتون

قرن:7
جنسیت:زن
ملیت:ایران
694 ق، ملقب به صفوةالدین و مشهور به لاله خاتون از زنان عالم، فاضل، شاعر و فرمانروا. پدرش سلطان قطب‌الدین محمد (655 ق) حاکم کرمان و مادرش عصمت‌الدین قتلغ ترکان معروف به ترکان خاتون بود. او فضایل و کمالات فراوان داشت. ناصرالدین منشی کرمانی در سمط العلی للحضرة العلیا- که بیست سال پس از مرگ پادشاه خاتون تألیف کرده- وی را زنی «عادله عاقله فاضله کریمه متفضله بلند نهمت والاهمت خوب صورت با طهارت و عفت» توصیف می‌کند. پدرش لباس مردانه بر تن او می‌کرد و وی را سلطان حسن شاه می‌نامید. درباره علت این کار گفته شده که چون پادشاهان مغول عادت داشتند دختران زیبا را از گوشه و کنار جمع نموده و به دربار خود می‌آوردند و پس از چندی آنها را به امرا و غلامان خویش می‌بخشیدند، از اینرو به این حیله دست یازید. اما پس از آنکه سلطان قطب‌الدین درگذشت ترکان خاتون به نیابت از طرف فرزند خردسالش حکومت کرد و برای تثبیت قدرت خود، دخترش را به ازدواج اباقاخان (680 -663 ق) درآورد. پادشاه خاتون پانزده سال با اباقاخان زندگی کرد و پس از مرگ او، با پسرش گیخاتو- بنابر رسم مغولی- ازدواج کرد و به همراه او رهسپار روم گردید. بعد از مرگ ارغون خان (690 -683 ق)، گیخاتو پادشاه شد و لذا به ایران آمد و با اجازه همسرش حکومت کرمان را در دست گرفت تا بدین وسیله انتقام مادرش را از برادرش سیورغتمش بگیرد. پس از ورود به کرمان، برادر را به زندان افکند اما پس از چندی همسرش کرد و چین و دخترش شاه عالم او را نجات دادند.
سیورغتمش به عنوان عرض حال به دربار گیخاتو رفت ولی پادشاه خاتون مأمورانی در طلب وی فرستاد و او را به کرمان آوردند و سپس به فرمان پادشاه خاتون به قتل رسید (692 ق). دو سال بعد گیخاتو درگذشت و بایدو، داماد سیورغتمش و همسر شاه عالم جانشین او شد. کردوچین برای گرفتن انتقام همسرش، حکومت کرمان را از دامادش گرفت و بدانسو رهسپار شد. پادشاه خاتون با بزرگان شهر مشورت کرد. برخی نظر دادند که وی و همراهانش راه خراسان پیش گرفته و به غازان خان پناه آورند ولی برخی دیگر او را به ماندن در کرمان و تحصن در قلعه توصیه کردند. چند روز بعد لشکر کردوچین به حومه‌ی کرمان رسید. چند روزی به جنگ و جدال گذشت ولی اکثر امرا و بزرگان به نزد کردوچین رفتند. کردوچین به شهر وارد شد. به دستور او پادشاه خاتون را با اهانت و خواری از قلعه فرود آوردند. و زندانی کردند و اموال وی و امرا و اعیانی که دستگیر شده بودند به غارت رفت. پس به اشاره کردوچین پادشاه خاتون را به قتل رساندند. او را در دهی به نام مسکین، در نزدیک کرمان دفن کردند. پس از آنکه سلطان مظفرالدین محمدشاه به حکومت کرمان رسید دستور داد تا جنازه او را با تشریفات تمام به شهر آوردند و عزاداری رسمی برپا شد و در مدرسه مادرش ترکان خاتون دفن کردند.
پادشاه خاتون به علما و ادبا توجه خاص داشت. به نوشته تاریخ کرمان «در زمان سلطنت او به کرمان، علما و فضلا را رعایت و احترام می‌فرمود و غالب اوقات در مجلس او صحبت علمی داشته می‌شد.» وی خط نسخ را به زیبایی تمام می‌نوشت و شعر را نیز نیکو می‌گفت. وی قرآن‌ها و کتابهای متعددی به خط خودش نوشت که پس از خودش در کرمان و دیگر ولایات موجود بوده و به گفته ناصرالدین منشی «بر فضل و هنروری و وفور کمال و دانشوری او دلیلی واضح است.»
در مدت کوتاه سلطنتش به عدل و داد رفتار کرد و مدارس و عمارات متعددی بنا کرد و اوقافی برای آنها منظور نمود. از اشعار اوست:
من آن زنم که همه کار من نکوکاری است
به زیر مقنعه من بسی کله‌داری است
درون پرده عصمت که تکیه‌گاه من است
مسافران صبا را گذر به دشواری است
نه هر زنی به دو گز مقنعه است کدبانو
نه هر سری به کلاهی سزای سرداری است
به هر که مقنعه‌ای بخشم از سرم گوید
همه جای مقنعه تاج هزار دیناری است
من آن شهم ز نژاد شهان الغ سلطان
ز ما برند اگر در جهان جهان‌داری است
جمال طلعت خود را دریغ می‌دارم
زآفتاب که آن شهر کو؟؟؟؟؟ است
همیشه باد سر زن به زیر مقنعه‌ای
که تار و پود وی از عصمت و نکوکاری است
از رباعیات اوست:
سیبی که ز دست تو نهانی رسدم
زو بوی حیات جاودانی رسدم
چون نار دلم بخندد از شادی آن
کز دست و کف تو دوستگانی رسدم
بر لعل که دید هرگز از مشک رقم
یا غالیه بر نوش کجا کردستم
جانا اثر خال سیه بر لب تو
تاریکی و آب زندگانی است بهم[1]
(وف 694 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به لاله خاتون. ملقب به صفوةالدین. از مغولان ساکن کرمان بود. پدرش حاکم کرمان و مادرش ترکان خاتون بود. پس از مرگ پدر، پادشاه خاتون به خواست مادر خود با اباقاخان ازدواج کرد و پانزده سال با وی زندگانی کرد. پس از مرگ همسرش، بنابه رسم مغولی، با پسر اباقاخان، گیخاتو، ازدواج کرد و رهسپار روم شد. بعد از مرگ ارغون خان، گیخاتو پادشاه شد و پادشاه خاتون نیز به ایران آمد و با اجازه‌ی همسرش، پادشاهی کرمان را به دست گرفت. در زمان حکومت، به قصد انتقام مادرش، فرمان قتل برادر خود، سیورغتمش، را صادر کرد، ولی دو سال بعد که همسرش، گیخاتو، درگذشت و داماد سیورغتمش، جانشین او شد، کردوچین، همسر برادرش، حکومت کرمان را به دست گرفت و پس از جنگ وارد کرمان شد و پادشاه خاتون را با خواری زندانی کرد و سپس به قتل رسانید. جسد وی را در مدرسه‌ی مادرش ترکان خاتون دفن کردند. او خط نسخ را به زیبایی تمام می‌نوشت و شعر را نیز نیکو می‌گفت. از آثار وی قرآن‌ها و کتابهای متعددی است با خط زیبا که پس از خودش در کرمان و دیگر ولایات موجود بود؛ مدارس و عمارات متعددی نیز بنا کرد و اوقافی برای آنها منظور کرد.[2]
برگرفته از کتاب :مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی
منابع زندگینامه :[1] منابع: آتشکده آذر، 359؛ «پرده‌نشینان سخنگوی»، آریانا، سال دهم، شماره اول، 52 -50؛ از رابعه تا پروین، 66 -61؛ پشت پرده‌های حرمسرا، 192 -191؛ تاریخ ادبیات ایران، 658 / 3؛ تاریخ تذکره‌های فارسی، 610 / 1؛ تاریخ کرمان، تاریخ گزیده، 534 -533؛ تذکرةالخواتین، 60؛ تذکره کاظم، 582؛ جواهرالعجایب، 289 ،122 -121؛ حدیقةالشعراء، 2190 / 3؛ حدیقه عشرت، 12 -11؛ خیرات حسان، 47 / 3 ،69 / 1؛ الذریعه، 938 ،613 / 9؛ ریاحین‌الشریعه، 46 / 5؛ ریاض‌الجنه، روضه پنجم، قسم دوم، 908؛ ریاض‌العارفین، 217 -216؛ زنان سخنور، 65 -57؛ زن در ایران عصر مغول، 10؛ سمط العلی للحضرة العلیا، 79 -70؛ ستارگان کرمان، 319؛ صبح گلشن، 352 ،147، صحف ابراهیم، حرف، عرفات العاشقین. لغت‌نامه دهخدا، الافکار، 613 -612، نقل مجلس. ک 43 -42.
[2] از رابعه تا پروین (66 -61)، تاریخ ادبیات در ایران (658/ 3)، تاریخ تذکره‌های فارسی (610/ 1)، تاریخ گزیده (534 -533)، تذکره‌ی شاعران کرمان (426 -424)، جواهر العجایب (122 -121)، حبیب السیر (271 -270/ 3)، حدیقة الشعراء (2191 -2190/ 3)، خیرات حسان (48 -47/ 3 ،69/ 1)، الذریعه (938/ 9)، رباعی و رباعی‌سرایان (200 -164)، ریاحین الشریعه (46/ 5)، زنان سخنور (65 -57/ 1)، ستارگان کرمان (321 -319)، صبح گلشن (147)، کارنامه‌ی زنان (46 -44)، لغت‌نامه (ذیل/ پادشاه خاتون)، مجمع الفصحا (73/ 1)، مخزن الغرائب (810 -809/ 4 ،78/ 2)، مشاهیر زنان (43 -41)، نشتر عشق (497/ 2).

پاکدل، عباس

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حسن فرزند حاج میرزا عباس پاکدل از فضلاء و ائمه جماعت و مدرسین معاصر شیراز است. وی در سال 1311 شمسی در طبس به دنیا آمده و پس از خواندن دروس ابتدائی در سن 17 سالگی به تحصیل علوم دینی پرداخته و مقدمات و ادبیات و تفسیر و اخلاق را در مدت هشت سال در حوزه طبس نزد اساتید آنجا مانند حاج شیخ محمد ابراهیم مجتهد نجفی و حاج شیخ محمدعلی امینیان مدرس و حاج شیخ غلامرضا نمائی و دیگران خوانده و بعدا به مشهد مقدس رضوی هجرت نموده و مدت هفت سال توقف و سطوح عالی را (رسائل و مکاسب و کفایه) و نیز مقداری از تفسیر و فلسفه و معقول و اخلاق را در خدمت حاج شیخ هاشم قزوینی و حاج شیخ کاظم دامغانی و حاج میرزا جواد آقای تهرانی و حاج شیخ مجتبی قزوینی و سایرین تحصیل نموده و نیز مقداری از درس خارج آیت‌اللَّه میلانی استفاده کرده سپس عزیمت به قم و از محضر آیت‌اللَّه بروجردی و آیت‌اللَّه خمینی و سایرین بهره‌مند گردیده و پس از آن مهاجرت به نجف اشرف و حدود بیست سال در آن بلده طیبه اقامت و پس از مطالعه در دروس آیات عظام و مدرسین کرام آن سامان فقه و اصول آیت‌اللَّه العظمی خوئی مدظله العالی را اختیار و پس از شرکت در یکدوره اصول معظم له دیگر فقط به درس فقه معظم‌له حاضر و خود به تدریس سطوح اشتغال و در آن سامان به مصاهرت و دامادی مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ حسنعلی طوبائی شیرازی، موفق و در سال 1359 شمسی عزیمت به ایران نموده و مدتی در قم اقامت و برای صله ارحام و دیدن بستگان سببی خود به شیراز آمده و با اصرار آنان و دوستان دیگر عزم رحیل مبدل به اقامت و توطن در شیراز شده و پس از استحضار علماء بزرگوار شیراز مخصوص مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ بهاءالدین محلاتی و فرزند برومند و فاضلش حاج شیخ مجدالدین محلاتی ابراز خرسندی کرده و محل نمازش مسجد مولا را واگذار و به اقامه جماعت در آنجا در شبها و تدریس فقه و اصول و غیره پرداخته و در ظهرها در مسجد ساجدین دروازه کازرون امامت نموده و مسئولیت و اداره تدریس دو حوزه علمیه شیراز را به عهده گرفته و آنها از این قرار است:
1- حوزه علمیه امام رضا علیه‌السلام مدرسه مقیمیه و مسجد مشیرالملک و مکتب مقدس حضرت زهرا علیهاالسلام به تدریس سطوح عالی اشتغال دارند.
2- حوزه علمیه امام سجاد علیه‌السلام و مدرسه آقا قاسم مشغول می‌باشند.
مرحوم والدش حاج میرزا عباسعلی نیز از روحانیون خدمتگزار طبس و مورد وثوق و اعتماد و اطمینان مردم آن سامان بوده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

پناهنده، رسول

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج شیخ غلامرضا پناهنده متولد سال 1323 ه. ش که تحصیلات اولیه خودش را در مدرسه کازرونی اصفهان شروع و بعداً علوم حوزوی را در مدرسه نیم آورد جده بزرگ زیر نظر مدرسین زمان خویش ادامه و به حوزه علمیه قم وارد و در مدارس حجتیه و فیضیه قم دوره‌های سطح و خارج فقه و اصول را در زمره شاگردان آیات عظام حسین نوری همدانی- حسینعلی منتظری- یوسف صانعی مرحوم آیت الله گلپایگانی- وحید خراسانی- محقق داماد و با شرکت در بحث‌های اخلاقی و سیاسی حضرت امام خمینی قدس سره و در نهایت پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران وارد خدمات اجتماعی خویش گردیده و با شروع تدریس دروس معارف اسلامی و علوم معقول و منقول در دانشکده ادبیات و علوم اسلامی دانشگاه اصفهان فعالیت فرهنگی ر انیز شروع و در ادوار دوم و سوم مجلس شورای اسلامی ایران بنمایندگی از منطقه برخوار و میمه انتخاب و با عضویت در هیئت مدیره مرکزی ائمه جمعه اصفهان و نمایندگی در بنیاد 15 خرداد در سال 1381 ه. ش بعلت عارضه قلبی در سن 58 سالگی دار فانی را وداع‌و بدیار باقی شتافته‌اند روان ایشان شاد باد.
برگرفته از کتاب :فرهنگ تاریخ گز و برخوار

پیرسید، اسداللَّه

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید اسداللَّه بن سید صدرالدین بن سید محمدهاشم نزیل (قزوین) متوفی 1339 ق از احفاد میر محمدعلی معروف به (پیر سید) که در سادات محله رامسر مدفون و صاحب مزار و کرامات می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

پیرنیا، محمد کریم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمد کریم پیرنیا در سال 1299 شهر یزد متولد شد . وی پس از اخذ دوره دبستان و دبیرستان با یک آزمو ن در دانشکده هنر های زیبا در رشته معماری قبول شد و شرو ع به کسب علم نمود .
گروه : هنر
رشته : معماری
والدین و انساب : محمد کریم پیرنیا در سال 1299 از پدری نائینی و مادری یزدی درشهر یزد متولد شد .
اوضاع اجتماعی و شرایط زندگی : محمد کریم پیرنیا دردورا ن کودکی به این علت که پدرش به یزد تبعید شده بود و اجازه خروج از این شهر را نداشتند تا بعد که این امکان فراهم شد وبرای کارهایی که باید انجام می دادبه اکثر نقاط کشور مسافرت کرد . یزد زمستانهای بسیار سرد وتابستانهای گرمی دارد . درآن زمان مردم اعم از اعیان و طبقه پایین از پانزدهم اردیبهشت به کوهستانهای اطاف می رفتند که هوای مطلوبی دارد و تا آخر تابستان آنجا می ماندند . اکثر مردم از خودشان جایی برای این مدت اسکانشان نداشتند و معمولا باغهایی را اجاره می کردند . پدر بزرگ او هم مثل سایر مردم باغی را اجاره می کرد وبه آنجا می رفتند .یزد واقعا یکی از شهر های آرام دنیاست ، اما به علت کمبود آب دراین منطقه ، بین مردم در گیری پیش می آمد و حتی گاهی قتل هایی هم اتفاق می افتاد . در همان باغی که اجاره می کردند ، کنار جوی آب ، چاهی درست کرد و به تقلید از قناتها ی یزد ،با درست کرد ن چند پشته ، آب را به بالا می کشاند و به قول مقنی ها ،آ ب آفتابی شد . در آنجا باغ و خیابانی درست کرده بود و به جای درخت ،عدس کاشت و با قوطی کبریت شروع به خشت زدن کرد و با همین خشت ها استخری درست کرد .به قدری این عمل مورد توجه قرار گرفت که مردم برای تماشای آن می آمدند . اواخر تابستان هم که ما باغ را ترک می کردند ، صاحب باغ اطراف مزرعه ای را که اومی ساخت ،خارکریز کرد تا آب آن را از بین ببرد . خلاصه طوری بود که علاوه بر بچه ها ،بزرگتر ها هم از این کار او خوششان می آمد .
تحصیلات رسمی و حرفه ای : محمد کریم پیرنیا دوران دبستان را درمدرسه اسلام و بعد از تاسیس مدرسه دولتی به دلیل با لا بودن کیفیت این گونه مدارس نسبت به مدرسه های قدیمی ، «در مدرسه نمره دو »ادامه تحصیل داد . دوران تحصیل را در «دبیرستان ایرانشهر » یزد که فقط دوره علمی داشت گذراندم . بعد از طی دوره علمی دریزد برای ادامه تحصیل به تهران آمد .در کنکور اولین دوره «دانشکده هنرها زیبا » به دلیل علاقه ای که به هنر معماری کشور خود داشت شرکت کرد و قبول شد .
خاطرات و وقایع تحصیل : تمام دوستان محمد کریم پیر نیا که در دانشگاه با وی بودند بعد ها جزو هنرمندان ممتاز نه تنها ایران ، بلکه در جهان بودند .محل دانشکده آن موقع در «مدرسه هروی » (علوم قدیمه ) و مدرسه سپهسالار بود . این دو مدرسه را با تغییراتی که در آنها انجام شده بود ، به دانشکده هنر های زیبا تبدیل کرده بودند . دانشکده هنرهای زیبا در آن سالها فقط سه رشته معماری ، نقاشی ،مجسمه سازی داشت و برای شرکت در دوره معماری ، دیپلم کامل متوسطه لازم بود اما برای رشته نقاشی و مجسمه سازی سیکل اول متوسطه کافی بود .مجسمه سازی به دلیل اینکه داوطلب زیادی نداشت ، به تدریج تعطیل شد . باوقوع مسائل شهریور 20 دانشکده به زیر زمین دانشکده فنی منتقل وبعد ها به ساختمان فعلی انتقال داده شد که البته سا ختمان آن هنوز تکمیل نشده وبه شکل فعلی که وجود دارد ، نبود . شخصی بودبه اسم استاد مندلی که چون با سواد بود به او مندلی می گفتند . ایشان اهل میبد بود . ملا مندلی اطلاعات عجیب و غریبی درسینه اش داشت . بعد ازاینکه از مدرسه بر می گشتنددور ایشان جمع می شدندو اوبه قول خودش «نکیر » می کرد ، یعنی با سر انگشت یا چوب خطهایی روی زمین می کشید و توضیحاتی خاصه در مورد «هنجار »می داد . هنجار واقعا مثل یک کامپیوتر کارهای عجیب و غریبی می کرد .به هر حال از ملا مندلی کسب اطلاعات می کردو گاهی هم می شد که پاسبانی می آمد و جمع آنهارابه هم می زد و ازملامندلی می خواست که دیگر معرکه نگیرد ولی هیچ کس اجازه نمی داد و درمکانی دیگر جمع شان را تشکیل می دادند و از وجود ملامندلی استفاده می کردند . وی وقتی که همین موضوع هنجارو کاربرد آن را برای مرحوم دکتر محسن هشترودی گفت ایشان خیلی تعجب کرد و می دانید که ایشان هم به ریاضیات غربی و هم ریاضیات شرقی مسلط بود . دکتر هشترودی می گفت که چنین چیزی رانه در ریاضیات غرب و نه درشرق ندیده است ،و این رامختص معماران قدیمی ایران می دانست که سینه به سینه نقل شده است .ایشان علاقمند بود که برای به جاماندن هنجار ،به طور مشترک کاری انجام دهند ولی متاسفانه به علت فوت ایشان این کار میسر نشد . بعد از این باز هم به دنبال کسی بود که اینکار را پی گیری کند تا دکتر پیرنیا ی ریاضی دان ، برای این کار اعلام آمادگی کرد ولی متاسفانه ایشان هم مرحوم شد .
هم دوره ای ها و همکاران : از همدوره ایهای محمد کریم پیرنیا می توان به مهندس زهره بزرگمهر و مهندس معماریان که زحمت چاپ بعضی از کتابهای او را کشیده بودند اشاره کرد .
وقایع میانسالی : محمد کریم پیرنیا از این دوران چنین یاد می کند: بعد از بازنشسته شدن تجربیات و تحقیقات چندین ساله ام را خواستم روی کاغذ بیاورم ، ولی متاسفانه به علت لرزش دست و بعد هم از کار افتادن آن ، میسر نشد .اما تعدادی زیادی از نوارهای صحبتهای بنده در دانشگاههای تهران ، شهید بهشتی و فارابی و «میراث فرهنگی » موجود است که دوستان زحمت پیاده کردن آنها را کشیده اند .
زمان و علت فوت : محمد کریم پیرنیا درسال 1376 دارفانی را وداع گفت .
مشاغل و سمتهای مورد تصدی : محمد کریم پیرنیا مدتها معاونت «حفاظت آثر باستانی »را به عهده داشتم و کار ترمیم و تعمیر آثارباستانی بود .
جوائز و نشانها : گرفتن سه مدال که در طول دانشگاه به دلیل نوشتن سه رساله گرفته بود . --------------------------------------------------------------------------------
آثار :
1 آشنایی با معماری اسلامی ایران « ساختمان درون شهری و برون شهری»
ویژگی اثر : این اثر در 1371 انتشارات دانشگاه علم وصنعت ایران به چاپ رسیده است این کتاب شامل ده بخش و پنج پیوست است همراه با واژه نامه و فهرست منابع . که این مجموعه ای از سخنرانیها، مقالات و مواد درسی استاد است که توسط غلامحسین معماریان جمع آوری و تنظیم وتدوین شده است .
2 اثر
ویژگی اثر : این فصلنامه علمی ، فنی ، هنری سازمان میراث فرهنگی کشور شماره 2- زمستان 1370 به چاپ رسیده است . این فصلنامه بیستمین شماره است و استاد مطالب خود را به تقریرات استاد کریم پیرنیا درزمینه معماری سنتی و هنر های وابسته اختصاص داده است . مطالب این کتاب که در خقیقت سلسله درسهای استاد در طول سالیان متمادی برای دانشجویان واهل فن بوده، تحت عنوان «گنبد های ایران » جمع آوری شده است . در یک بخش به چگونگی ساخت گنبد ها و در بخش دیگر به طرح خصوصیات هندسی وفنی گنبد ها اشاره شده است .
3 اثر
ویژگی اثر : درفصلنامه علمی ، هنری سازمان میراث فرهنگی کشور پائیز1373به چاپ رسیده است . بیست و چهارمین شماره اثر . سومین دفتر از تقریرات استاد پیرنیا درزمینه معماری است که توسط زهره بزرگمهر تنظیم و تدوین شده است . مطالب این مجموعه «چفدها و طاقها » بخشی دیگراز مبحث «ساخت وسازه »و روش عملی کاربست آن در معماری ایرانی است .
4 ارمغانهای ایران به جهان معماری «جناغ وکلیل »
ویژگی اثر : این اثر در مجله هنر ومردم به شماره 142 در سال دوازدهم 1353 به چاپ رسیده است که این مقاله تحت عنوان شرح تاثیرات معماران ایرانی است در کار معماران خارجی .
5 ارمغانهای ایران به جهان معماری گنبد
ویژگی اثر : این اثرد ر مقاله هنر ومردم به شمارهای 136و137 در سال 12به چاپ رسیده است . دراین مقاله به شیوه های کار معماران ایرانی درساخت گنبد و کاربردو ویژگیهای بناهای گنبدی پرداخته و در ادامه تاثیرات این گونه معماری را درروند کار معماران خارجی مورد بررسی قرار می دهد .
6 ارمغانهای معماری ایرا ن به جهان معماری «پادیاو»
ویژگی اثر : این اثر در هنر و مردم در سال 12 و شماره 1353،139به چاپ رسیده است که در رابطه با مکانی برای شست وشوی و طهارت بود که به آن پادیاو می گفتند و طشت آب که در آن شست شوی انجام می شد پادیاب دان می نامیدند .
7 بادگیر و خیشخان
ویژگی اثر : این در مجله هنر و معماری به شماره 10 و 11 به چاپ رسیده است . این مقاله ،به بررسی جنبه های تاریخی و نیز کیفیت فنی بادگیر و نقش آن در زندگی مردم نواحی مختلف ایران می پردازد .
8 بازار ایران
ویژگی اثر : این اثر در باستان شناسی و هنرایران به شماره 3 درسال1348 به چاپ رسیده است که در باره خصوصیات نیکو و پسندیده پیشه وران و بازاریان و زندگی و کسب مسالمت آمیز آنها در کنار هم و مشخصات معماری و ساختمان بازارهای ایرانی و بر شمردن ویژگیهای منحصربه فرد هر دکان که کالایی خاص را به فروش می رساند ه است .
9 بناهای تاریخی هر کشور درحکم شناسنامه های فرهنگی است
ویژگی اثر : در مجله هنر و معماری شماره 17 این اثر استاد به چاپ رسیده است .در این مقاله ،بناهای تاریخی و معماری اصیل ایرانی را از دیدگاه هویت فرهنگی مورد بررسی قرار داده است .وی ضمن بر شمردن برخی از خصوصیات معماری ایرانی و تناسب آن با شرایط اجتماعی ، اقلیمی و فرهنگی مردم ، آثار مثبت این قرابت را در تاریخ معروفی چون مساجد ، کاخها ، آتشکده ها ،مزارها و .... اشاره شده و دروصف هرکدام از آنها به تفضیل سخن رانده شده است .
10 بیماری بو لو ار
ویژگی اثر : این مقاله در مجله هنر ومردم در سال ششم به شماره 69 به چاپ رسیده است که دریک کلام شکوائیه نویسنده از تخریب بناهای سنتی و زیبا که هر کدام انبوهی از خاطرات تلخ وشیرین را با خود دارند و رشد بی رویه بلوارها و خیابانها و آسمان خراشها است که با ویرانی و نابودی بناهای کهن ، ابزار وجود می کنند .
11 تویزه ـ قوس ـدور
ویژگی اثر : این اثر در هنر ومعماری درشماره 8 و در سال 1349 به چاپ رسیده است. مطالب آن تحت عنوان بررسی نقاط ضعف و قوت سبکهای قدیم پارتی و پارسی و سبکهای جدید خراسانی و رازی و آذری و اصفهانی که با ذکر دلیل در رابطه با هر کدام بررسی های انجام داده است
12 خیز و اندام گنبد های ایرانی
ویژگی اثر : در مجله هنر و معماری شماره 10و 11 به چاپ رسیده است . در این مقاله به بررسی ویژگیهای گنبد و خصوصیات آن و نیز انواع مختلف گنبد درسیر تاریخی زندگی مردم ایران پرداخته شده است و در جای جای مقاله مثالهای ازگنبد های معروف ایرانی چون گنبد : حرم مطهر امام رضا (ع) ، آرامگاه سلطان محمد خدابنده در سلطانیه ، مقبره شاه نعمت الله ولی در ماهان کرمان ، جامع قزوینی و. ..... همراه با تصاویری از این مکانها آورده شده است .
13 در درگاه و کتیبه آستانه حضرت عبدالعظیم (ع)
ویژگی اثر : در باستان شناسی و هنر ایران در شماره دوم و در سال 1348 بهار به چاپ رسیده است . که دررابطه با تاریخ و قدمت این بنای معماری است
14 درو پنجره درمعماری ایران
ویژگی اثر : این مقاله در بهار 1348 و شماره 2 و در مجله باستان شناسی و هنر ایران تحت عنوان چگونگی استفاده معماران از در و پنجره در معماری بنا ها اشاره رفته است .
15 راه و رباط
ویژگی اثر : این اثر وی درانتشارات امین ، تابستان 1370 به چاپ رسیده است. راه و رباط در دوبخش یکی راه و بناهای وابسته به آن در دوره پیش از اسلام و در بخش دوم راه ورباط های دوره های اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است .
16 سبک آذری
ویژگی اثر : این اثردرفرهنگ ومعماری ایران درسال 1354 به شماره اول به چاپ رسید ه است که دارای خصوصیات و نشانه هایی است که نگارنده مقاله ، به شکلی مبسوط به آنها پرداخته و با در نظر گرفتن تمامی جووانب ، به شرح آن مبادرت کرده است .
17 شیوه های معماری ایرانی
ویژگی اثر : موسسه نشر هنر اسلامی وابسته به معاونت امور فرهنگی اجتماعی و هنری بنیاد مستضعفان و جانبازان ، در هشت بخش ، که چاپ اول در زمستان 1369 است . این کتاب د ررابطه به منطق و حکمت کارهایی که در زمینه معماری در طول تاریخ انجام شده است و نیز تحولاتی که درمدت سه یا چهارهزار سال ، این پدیده دستخوش آن بوده و همچنین نقاط اوج ، فواید ، ایرادها و ...پرداخته شود .و بخشهای هشت گانه آن عبارتند از : ـ اصول معماری ایرانی - شیوه های معماری ایرانی - شیوه اصفهانی -شیوه های پارسی - شیوه های پارتی - شیوه های آذری - شیوه های خراسانی ـ شیوه های رازی
18 طاق گنبد
ویژگی اثر : این مقاله که در حقیقت ادامه ای بر مقاله« خیز و اندام گنبد های ایرانی »استاد می باشد ، به مساله طاق گنبد توجه کرده و اقسام مختلف طاقهای ایرانی را از لحاظ شکل و طرز اجرا بر می شمارد .
19 طاق و چف
20 مردم ورای در معماری ایران
ویژگی اثر : در فرهنگ و زندگی به شماره 24 و در سال 1355 تحت عنوان خصوصیات مردم ورای درمعماری ایران که نویسنده به جوانب آن اشاره کرده است.
21 مروری بر کتاب (نظری اجمالی بر شهر نشینی و شهر سازی ایران )
ویژگی اثر : که این مقاله در مجله اثربه شماره 1 درسال 1358 به چاپ رسیده است . در این مقاله استاد به چگونگی و ویژگیهای معماری ایران د ر رابطه با خصوصیتهای اجتماعی مردم می پردازد .
22 مساجد
ویژگی اثر : این مقاله در خصوص معرفی مسجد به عنوان یک مرکز مهم مردمی و همچنین مشخصات مساجد اسلامی از بدو پیدایش و سیرتحولی آنها در طول زمان نگاشته شده است . دراین مقاله همچنین قسمتهای مختلف یک مسجد بصورت تفکیکی مدرد بررسی قرار گرفته و در هر مورد مثالهایی پیرامون مساجد معروف اسلامی به میان آورده شده است .
23 معماری مساجد ایران راهی به سوی ملکوت
ویژگی اثر : این اثر در فصلنامه هنر و به شماره سوم درسال 1362 به چاپ رسیده است که عنوان این مقاله است سیر مسجدسازی در ایران و ویژگیهای معماری هر مسجد در ادوار مختلف و جمع بندی خصوصیات تمامی مساجد ، مطلبی است که نویسنده در این مقاله بازبانی روان و سلیس و دیدی مو شکافانه و دقیق و تحلیل به آن پرداخته است .
24 هندسه در معماری ایران
ویژگی اثر : این کتاب در اسفند ماه سال 1360 در نشریه سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران به چاپ رسیده است .

پیشوا، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید احمد پیشوا فرزند حاج سید محمدصادق پیشوا از دانشمندان خدوم و علماء اعلام و فضلاء کرام شیراز می‌باشند (که در سال 1318 شمسی به فشار حکومت وقت شهرت خود را از بحرالعلوم تبدیل به پیشوا نمودند).
معظم‌له در سال 1350 قمری در شهر کازرون دیده به دنیا گشوده و در بیت علم و تقوا پرورش یافته و مقدمات و سطوح را از مرحوم والد و عموی بزرگوارش حاج سید محمدرضا شریعتمدار آموخته و در سال 1335 شمسی مشرف به نجف اشرف شده و از ابحاث و دراسات سطوح و خارج آیات عظام چون میرزا حسن یزدی و استاد حاج شیخ محمدتقی جعفری و علامه حاج میرزا باقر زنجانی و آیت‌اللَّه حاج میرزا عبدالهادی شیرازی و آیت‌اللَّه حاج سید محسن حکیم و آیت‌اللَّه حاج سید ابوالقاسم خوئی مدظله استفاده نموده و پس از آن برای تبلیغ اسلام و ترویج احکام به زادگاه خود کازرون مراجعت و به اقامه جماعت و وظائف روحی و دینی و اجتماعی پرداخته و خدمات شایانی نموده تا سال 1348 شمسی شش سال پس از انقلاب پانزده خرداد چهل و دو به شیراز مهاجرت نموده و بنابر اصرار و استقبال گرم عده کثیری از مردم شیراز رحل اقامت افکنده و در مسجد نو برابر مشهد و مزار حضرت احمد بن موسی (شاه چراغ) علیهماالسلام به اقامه جماعت و تبلیغ احکام و ترویج دین اشتغال یافته و مورد استقبال پرشور و هیجان مردم شیراز قرار گرفته که محسود برخی از همگنان و ابناء نوع شده تا در سال 1405 قمری برابر 1363 شمسی روی جهاتی از رفتن به مسجد نو خودداری و در منزل شخصی به وظائف روحی خود تداوم داده و تا حال تحریر این کتاب موفق به تدریس فقه و اصول می‌باشند.
آثار و تألیفات ایشان
1- کتاب آئینه سیاه، برداشتی از سوره مبارکه لقمان.
2- علی علیه‌السلام، از دیدگاه دگران- مخطوط.
3- تجدید و نوسازی مسجد جامع کازرون.
4- تأسیس کتابخانه ولی عصر عجل‌اللَّه فرجه متصل به مسجد.
5- احداث لوله‌کشی قسمتی از شهر قبل از اقدام شهرداری کازرون به لوله‌کشی تمام شهرستان کازرون.
6- خرید دویست هزار متر مربع زمین در قسمت شرقی کازرون به نام باغ فردوس جهت دفن مؤمنین.
7- سنگ فرش و تعمیر مسجد نو شیراز.
8- تأسیس بنیاد (مهدی) و صندوق قرض‌الحسنه.
9- تأسیس بیت‌المهدی و مدرسه علمیه امام مهدی (ع).
نگارنده گوید: آقای پیشوا منتسب به علامه بحرالعلوم است که ترجمه‌اش زیب و زینت کتب تراجم مانند اعیان الشیعه و روضات الجنات و معارف الرجال و فوائد الرضویه و ریحانه الادب و ده‌ها کتاب رجالی و تراجم دیگر می‌باشد. و او شاگرد علامه وحید بهبهانی بوده و بارها به شرف و فیض ملاقات و زیارت مولایمان حضرت بقیه‌اللَّه اعظم امام زمان عجل‌اللَّه فرجه الشریف رسیده که این نویسنده روسیاه همواره گفته و می‌گویم:
به امید دیدن او همه عمر زنده باشم
چه نباشد این سعادت نه من و نه زندگانی
حاج میرزا حسین نوری در جنه‌النعیم و نجم‌الثاقب خود حکایات تشرف آن بزرگوار را ذکر فرموده است. علامه بحرالعلوم قدس اللَّه سره که بعد از استادش وحید بهبهانی ریاست عامه و مرجعیت تامه داشت در نجف از دنیا رفته و در نزدیک مقبره شیخ طوسی در مقبره شخصی دفن شده است طاب اللَّه ثراه و قبرش از مزارات خاصه نجف است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

پیشوائی، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید احمد بن العالم الربانی آیةاللَّه المرحوم حاج سید علی‌اکبر یزدی از علماء محترم معاصر تهران است.
وی در سال 1338 قمری ه. در نجف اشرف متولد شده و در سن کودکی در خدمت مرحوم والدش در سال 1341 قمری به قم مهاجرت نمود و پس از خواندن دروس جدید و مقدمات، ادبیات را از مرحوم حجةالاسلام حاج شیخ محمد علی ادیب تهرانی و سطوح را از مرحوم آیت‌اللَّه محقق داماد و حجةالاسلام آقا سید رضای سید صفی و بعضی از آیات دیگر آموخته و در درس خارج مرحومین آیتین حجت و خونساری شرکت و پس از آن بالغ بر پانزده سال از محضر و دراسات فقهی و اصولی مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی استفاده کامل و ضمناً تدریس متون فقه و اصول را نموده تا سال 1380 قمری که بنابر دعوت جمعی از مردم متدین خیابان سلسبیل تهران به تهران عزیمت و تاکنون در خیابان (بوستان سعدی) سکونت و در (مسجد الصادق) به اقامه جماعت و ترویج دین و تبلیغ احکام و مواعظ حسنه و غیره اشتغال دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

پیشوائی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام والمسلمین آقای حاج سید حسین بن آیت‌الله حاج سید علی‌اکبر یزدی سابق‌الذکر از فضلاء و علماء حوزه علمیه و شهرستان مذهبی قم و ائمه جماعت مسجد امام است که به جای مرحوم والدش اقامه جماعت دارد دانشمندیست باتقوا و عالمی است با فضیلت در سال 1304 شمسی یعنی چهل و نه سال قبل در این شهرستان به دنیا آمده و در مهد علم و کمال تربیت یافته و پس از دوران مقدمات با معیت برادر ارجمندش حجه‌الاسلام حاج سید احمد پیشوائی مقیم تهران که ترجمه‌اش در جلد سوم خواهد آمد سطوح عالی را از اساتید حوزه مانند آیت‌الله العظمی مرعشی و آیت‌الله امام خمینی و دیگران فراگرفته و پس از فراغت از آن به درس مرحوم آیت‌الله حجت و آیت‌الله خونساری و دیگران حاضر شده و در غالب دروس با این نگارنده شرکت داشته و از بدو ورود مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی تا آخر عمر آن مرحوم حاضر ابحاث فقه و اصول آن جناب شده و پس از وی از دروس آیات و زعماء دیگر حوزه مخصوص آیت‌الله العظمی نجفی مرعشی که نهایت توجه و عنایت را به ایشان داشته و دارند استفاده‌های کافی و سرشار نموده و در مسجد امام و محله خود کوچه معروف به حاج نوفل به ترویج دین و تبلیغ احکام و تفسیر قرآن و هم تدریس فقه و اصول اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

تالهی تویسرکانی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علی تألهی از علما اعلام معاصر است در تویسرکان که اکنون در آن سامان به اقامه جماعت و خدمات دینی اشتغال دارد وی عالمی بزرگوار و جلیل القدر و از شیوخ و کبار دانشمندان حاضر است که تحصیلات خود را در ایران و عراق به پایان رسانیده و از محاضر آیات عظام نجف اشرف استفاده نموده و در شهرستان تویسرکان را محل سکونت و خدمات دینی خود قرار داده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

تبریزی، تقی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام آقای حاج میرزا تقی تبریزی معروف بزرگ ری از تلامذه مبرز و مهذب آیت‌الله حجت و آیت‌الله العظمی آقای نجفی مرعشی است که از جهت تعذیب اخلاق و متانت کردار و وقار رفتار و صفاء معنویت کم‌نظیر است.
در تبریز متولد شده و پس از رشد و دیدن باره‌ای از علوم ادبیت و عربیت به قم مهاجرت نموده و پس از پایان سطوح در درس مرحوم سید استاد ما آیت‌الله حجت شرکت نموده و تا هم اکنون از مباحث فقه و اصول آیت‌الله نجفی مرعشی استفاده می‌نماید.
دارای فضائل نفسانی و ملکاتیست که در ج 2 کتاب آثارالحجه اشاره کرده‌ام دلباخته و شیفته و عاشق مولای ماست و با مرحوم جمال السالکین و زین‌المشتاقین عالم و عارف کامل حاج ملامحمود زنجانی مشهور به حاج ملا آقاجان که در معنویت و صفا و خلوص و اخلاص در عصر خود نادره بود صداقت تام و رفاقت مخصوصی داشت و آن مرحوم چنان مشتاق و مجذوب سالکی بود که به هر کس نزدیک می‌شد او را مانند خود مجنون محبوب کرده و واله و شیدا می‌نمود که بی‌اختیار بگوید:
ای مولای من امام زمان من.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

تبریزی، تیلی، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام والمسلمین آقای حاج میرزا حسن تیلی تبریزی از خواص اصحاب و مبرزین تلامذه مرحوم آیت‌الله حجت و علماء حوزه علمیه است در سال 1385 شمسی در یکی از مضافات تبریز به دنیا آمده و مرحوم والدش حجه‌الاسلام حاج ملا علی تیلی ملقب به معین‌الشریعه که از علماء آذربایجان بودند وی را تربیت تا پس از طی مقدمات و خواندن سطوح خدمت مرحوم آیت‌الله حاج میرزا ابوالحسن انگجی و مرحوم آیت‌الله حاج مولینا در سال 1319 به ملازمت مرحوم آیت‌الله حجت به قم مهاجرت نموده و از همان تاریخ مرتبا در مباحثات فقه و اصول و رجال آن مرحوم شرکت و در تمام مسافرتهای وی به شهر ری و مشهد ملازم آن مرحوم و محرم اسرار ایشان بوده تا پس از فوت ایشان به درس آیت‌الله العظمی بروجردی شرکت نموده و تاکنون که دوازده سال از فوت بروجردی می‌گذرد در کمال متانت و ظرافت در قم زندگانی می‌نماید اطال‌الله عمره و توفیقاته.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

تبریزی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام مرحوم میرزا حسین تبریزی از افاضل حوزه علمیه و مبرزین تلامذه و مرحوم آیت‌الله حجت داماد مرحوم آیت‌الله حاج سید محمدباقر قزوینی به کثرت فضل و تقوا موصوف و به علم و کمال قدس و صفا معروف و در نهایت تعفف زندگی می‌کرد و در میان شاگردان مرحوم آیت‌الله حجت به زیادی فهم و بینش مشار بالبنان بود و برای این نگارنده و بعضی دیگر دروس استاد را تقریر می‌نمود و مقداری از مکاسب شیخ و بعض سطوح دیگر را خواندم بسیار متواضع و منیع‌الطبع و کثیرالصمت و قلیل‌الکلام بود فقط در موقع سوال به سخن می‌آمد کمتر کسی را از تلامذه سید استادمان به رتبه فضل و تهذیب و کمالات معنوی وی یافتم جناب حاج میرزا عبدالکریم حق‌شناس طهرانی که از علماء آن سامانست و در مسجد امین‌الدوله تهران امامت می‌نماید در میان حوزه ایشان را انتخاب و به وضع زندگیش رسیدگی می‌کرد و از تحقیقاتش استفاده می‌نمود.
در اوائل ماه شعبان سال 1365 ق وی را به قصد زیارت حضرت رضا علیه‌السلام به تهران برده ولی متاسفانه در آنجا ناگهانی بدرود حیات گفته در سنین کمتر از چهل سال و دوستان خود را به مرگ خود داغدار نمود جنازه او را با تجلیل به شهر ری برده و در جوار مرقد محمد بن بابویه شیخ صدوق دفن نمودند رحمه‌الله علیه.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

تبریزی، عبدالرحیم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام والمسلمین آقای حاج میرزا عبدالرحیم مدرس تبریزی از علماء حوزه و مبرزین تلامذه مرحوم آیت‌الله خونساری و آیت‌الله حجت و مدرسین و حوزه علمیه شهیر به مدرس ماهر تبریزی فرزند جناب آقای محمدتقی تبریزی خیابانیست در سال 1285 شمسی هجری متولد شده و پس از مقدمات سطوح اولیه و عالیه را در تبریز خدمت مرحوم آقا سید علی‌اکبر مرعشی و حاج میرزا علی‌اصغر ملکی و حاج سید محمد مولینا و آیت‌الله آقا میرزا رضی و آقای سید عبدالحجه ایروانی و جاج میرزا عبدالعلی اخوی مرحوم آیت‌الله آقا میرزا صادق آقا و بعضی دیگر خوانده و مقداری از محضر مرحوم آقا میرزا صادق و آقای انگجی در تبریز استفاده نموده و بعد از آن رهسپار قم شده و از محاضر آیات عظام قم چون آقای شاهرودی و آیت‌الله حجت و آیت‌الله صدر و اکثرا آیت‌الله خونساری و آیت‌الله فیض استفاده نموده و هم از محضر آیت‌الله العظمی بروجردی کامیاب و بهره‌مند گردیده و معقول را هم از خدمت آقای حاج شیخ مهدی مازندرانی و مرحوم آقامیرزا مهدی آشتیانی فراگرفته و اینک به تدریس و تالیف اشتغال دارد.
آثار قلمی ایشان از این قرار است:
1- رساله در رضاع
2- حاشیه بر کفایه
3- شرح منظومه راجع به مباحثات معقول.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

تبریزی، عبدالرسول

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج میرزا عبدالرسول مرزبانی تبریزی از فضلاء محترم قم و خواص اصحاب و شاگردان آیت‌اللَّه العظمی مرعشی مدظله بودند که در سال 1393 قمری برای دهمین بار مشرف به مدینه شده و در آنجا به سکته قلبی از دنیا رفته و در نزدیکی قبر ائمه علیهم‌السلام مدفون شده‌اند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

تبریزی، عبدالله

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام آقای شیخ عبدالله تبریزی از علماء و اتقیاء تبریزی و قدماء حوزه علمیه قم است که محلی به زیور علم و حلم و تقوا و متانت است ولادتش در آذربایجان واقع شده و پس از رشد و خواندن مقدمات و سطوح وسطی به قم مهاجرت نموده و سطوح عالی فقه و اصول را نزد مدرسین بزرگ حوزه تکمیل نموده و به درس سید استاد ما مرحوم آیت‌الله حجت حاضر و فقها و اصولا از آن مرحوم استفاده کرده و از منقطعین به آن جناب بود، و پس از فوت آن مرحوم به حوزه درس آیت‌الله العظمی بروجردی حاضر شده و تا پایان عمر آن جناب بهره‌های کافی برده و تا هم اکنون به مباحثات خصوصی و تدریس اشتغال دارد- عالمی متین و دانشمندی آرام و متقی و پرهیزکار و منیع‌الطبع و زکی‌النفس و نقی‌القلب می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

تبریزی، مهدی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام مرحوم آقای سید مهدی تبریزی از فضلاء با ورع حوزه علمیه و تلامذه مبرز مرحوم آیت‌الله حجت است که از مسقط الراس خود در زمان مرحوم آیت‌الله حایری هجرت به قم نموده و سطوح خویش را از اساتید بزرگ قم تکمیل نموده و در شمار اصحاب و شاگردان آیت‌الله آقا سیدمحمد حجت رحمه‌الله درآمده و تا آخر عمر آن جناب حدود 17 سال فقه و اصول را استفاده نموده و هم چندین سال درس و بحث آیت‌الله العظمی بروجردی بهره‌مند گردیده است.
از نوشته‌های ایشانست دروس فقه و اصول مرحوم آیت‌الله حجت قدس‌الله سره.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

تحریری، محمود

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ محمود تحریری تهرانی یکی از چهره‌های درخشان و فضلاء موصوف به تقوا و ائمه جماعت معاصر تهران است. وی در حدود 1342 قمری در تهران دیده به دنیا گشوده و پس از رشد و خواندن دروس فارسی مقدمات و اولیات را در تهران فراگرفته سپس مهاجرت به قم نموده و متون فقه و اصول را از مدرسین حوزه آموخته آنگاه به درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقای بروجردی و حضرت آیت‌اللَّه العظمی نایب‌الامام آقای خمینی مدظله العالی و دیگر آیات شرکت و از خرمن علوم آنان استفاده نموده و بعد از فوت مرحوم آقای بروجردی به زادگاه خود مراجعت و بنابر دعوت عده‌ای از مؤمنین غرب تهران در مسجد خیابان اصطخر به اقامه جماعت و تبلیغ احکام و ترویج مذهب حقه اثناعشریه پرداخته و تا حال تحریر نیز به خدمات دینی در آن محیط اشتغال دارند.
نویسنده گوید: جناب آقای تحریری دانشمندی باتقوا و دارای محامد آداب و محاسن اخلاق و در میان اقران خود موصوف به ورع و پاکی و مبرا از رذائل اخلاقی و دارای ولایت کامل و از مخلصین مخصوص خاندان رسالت و جداً خالص در محبت اهل‌بیت عصمت علیهم‌السلام است منبری مفید و آموزنده دارد و از مرز قرآن و احادیث عترت (دو ثقل بزرگ و دو امانت پیامبر (ص) تجاوز نمی‌کند.
نیست در لوح دلش جز الف قامت دوست
چه کند حرف دیگر یاد نداد استادش
در مصائب اهل‌بیت نبوت سلام‌اللَّه علیهم اجمعین خود می‌گرید و دیگران را نیز می‌گریاند. سیمائی ملکوتی و بیاناتی لاهوتی دارد.
در مبارزه بر علیه طاغوت و عوامل آن تا حد قدرت و توانائی خود با کسالت مزاجش کوتاهی را روا نداشته و مسجدش یکی از سنگرهای مبارزه بوده و هست و نویسنده هم که در ماه صفر 1399 ق بهمن ماه 1357 شمسی ده شبی را در آنجا برنامه تبلیغی داشته شاهد عینی مبارزات تربیت یافتگان ایشان بودم.
از باقیات‌الصالحات ایشان فرزندان صالح و شایسته‌ای به نام آقا شیخ باقر و آقا شیخ کاظم که اکنون در قم به تحصیل علم و کمال اشتغال دارند.
آقای تحریری از شیفتگان و دلباختگان سالار شهیدان محبوب سالکان راه حق و معشوق عاشقان جمال مطلق حضرت ابی‌عبداللَّه الحسین علیه الصلوة والسلام است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هشتم)

ترابی، رشید

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
رشید ترابی واعظی توانا و خطیبی اریب و فاضلی حسیب بودند.
وی در آنجا پرورش و تحصیل خود را در مدرسةالواعظین هندوستان تکمیل و در کراچی که یکی از پایگاه‌های مهم شیعه هندوستانست اقامت اختیار و از طریق منبر به تبلیغ ولایت و فضائل اهل‌بیت رسالت علیهم‌السلام پرداخته و در شهرهای بمبئی و حیدرآباد و رنگون و مسقط و لگنهو وحیدآباد سند و لاهور و کویته ط و زنگبار و غیره مسافرت و منبرهای پرشوری رفته است.
مرحوم رشید ترابی بیشتر اساس و برنامه منبرش گفتن مطاعن غاصبین و ظالمین اهل‌بیت و خاندان مظلوم پیغمبر علیهم‌السلام و فضائل آن برگزیدگان عالم بود و مردم پاکستان و هندوستان و غیره توجه و علاقه تامی به منبر و سخنان او داشتند و در هر کجا منبر می‌رفت جای بر مردم تنگ می‌شد و ده‌ها هزار نفر برای استماع بیانات او شرکت و ابراز احساسات و تظاهرات به رسم و عادت خود می‌نمودند.
وی به زبان فارسی و عربی و اردو انگلیسی و غیره وارد و صحبت می‌کرد و همه طبقات را مستفیض می‌نمود.
نگارنده ده شب اول محرم را قبل از منبر وی در حسینیه انجمن ایرانیان در سال 1389 ق منبر رفتم و نسبت به حقیر محبت و علاقه داشت.
فرزندان متعددی داشت که در میان آنان جناب مستطاب حجةالاسلام و فاضل علام آقای حاج میرزا عقیل ترابی از افاضل معاصر است.
وی چندین سال در عصر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی در قم اشتغال به تحصیل داشت و در اواخر عمر آن مرحوم مسافرت به نجف و چند سالی از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حکیم و آیت‌اللَّه العظمی خوئی و دیگران استفاده نموده و بعد به امر مرحوم آیت‌اللَّه حکیم به لندن عزیمت و برای رهبری شیعه هندی انگلستان در آنجا اقامت و به خدمات دینی و تبلیغ دین اسلام و ترویج احکام اشتغال یافته و تا حال تحریر نیز در آنجا به انجام وظائف موفق می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

ترشیزی، محمدحسین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ محمدحسین ترشیزی (کاشمری) عالمی جلیل و فاضلی کامل از شاگردان مجدد شیرازی در سامرا و ملازمین علامه آقا شیخ اسماعیل کاشمری بوده و مضافاً بر تبحر در فقه و اصول ید طولائی در علم طب داشته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

تفسیری تبریزی، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ حسن فرزند حجت‌الاسلام مرحوم حاج میرزا علی مرندی یکی از علماء و ائمه جماعت معاصر تهران بودند- والد ماجدش در سال 1290 قمری پس از اتمام تحصیلات در نجف اشرف به تبریز مراجعت و در کوی امیرخیز اقامت و در آن موقع با مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید ابوالقاسم کوهکمری که در آن محل بودند وصلت کرده و از طیبه عفیفه و صالحه آن مرحوم اولین فرزند را در سال 1300 همان مترجم ما دارا شدند. آن مرحوم در سن 6 سالگی در مکتب مرحوم حاج ملا حسن که از ادباء و فضلاء عصر خود بودند مشغول تحصیل علم و کمال گشته و مقدمات را همان مکتب فراگرفته و در سن 10 سالگی در مدرسه طالبیه به تحصیل علوم صرف و نحو اشتغال ورزیده و در حدود 15 سالگی مطول را از مرحوم حجت‌الاسلام حاج شیخ حسینعلی تبریزی که در علوم ادبی عربی شهرت به سزائی داشته و سپس شرایع و شرح لمعه را از عالم ربانی آمیرزا رضا نوری فراگرفته و در حدود 20 سالگی رسائل و مکاسب را از محضر مرحوم آیت‌اللَّه آقا سید ابوالحسن انگجی فراگرفته و شرح اشارات و تجرید خواجه نصیرالدین طوسی را در محضر مرحوم صراف تلمذ نموده و پس از پایان مراحل تحصیلات و کسب اجازه در نقل احادیث از مراجع عالیقدر آن زمان مانند مرحوم آیت‌اللَّه العظمی اصفهانی و حاج عبدالکریم حایری و مرحوم آیت‌اللَّه حجت در سال 1335 قمری بنا بر تقاضای اهالی کوی اهراب به آن محل منتقل و در مسجد معروف ملا محسن به اقامه نماز جماعت و ارشاد وعظ پرداخته و در سال 1316 و 1317 شمسی به ترجمه و تفسیر قرآن با تشریک مساعی مرحوم حاج میرزا علی خیابانی موفق و در کتابفروشی اقبال چاپ و منتشر گردیده و در آن موقع از طرف یکی از اساتید شایسته دانشگاه تهران به لقب تفسیری مشهور و معروف شدند.
فقید سعید مدت 30 سال به تهذیب اخلاق و تقویت روحی انسان‌ها پرداخت و عده‌ای از فضلاء و اخیار از بیانات و دروس آموزنده و سازنده او استفاده نموده و به مراتب عالیه رسیده‌اند که از آنهاست استاد محمد تقی جعفری تبریزی دانشمند محترم و نویسنده ارجمند معاصر که درباره ایشان چنین می‌گوید.
(یکی از موفقیت آمیزترین دورانهای زندگی اینجانب دورانی بود که در تبریز موفق به حضور در جلسات وعظ و ارشاد فقید سعید گذشته توصیف حالات ربانی مرحوم حجت‌الاسلام والمسلمین عالم ربانی آقای حاج شیخ حسن تفسیری قدس‌اللَّه سره و نورانیتی در هنگام ارشاد چهره او را فرامی‌گرفت که امکان ناپذیر یا خیلی دشوار است آنچه توصیف و تشریح امواج روحانی که از دل سرمی‌کشد و در دل‌ها می‌نشیند امکان‌پذیر نباشد.
او که می‌گفت راه بروید خود در حال توقف وجود نبود بلکه خود راه میرفت و به دیگران می‌گفت راه بروید. می‌گفت راستگو باشید خود واقعا از دروغ متنفر بود او از آن جمله مربیان زندگی اسلامی بود که طعم سازندگی اسلام را حقیقتا چشیده بود هرگز فراموش نمی‌کنم که وقتی آیات قرآنی را تفسیر می‌فرمود همین‌که آیه یا آیاتی را می‌خواند خود الفاظ قرآنی تجسم معنی به خود می‌گرفت و درون شنوندگان را دگرگون می‌کرد. یکی دیگر از با عظمت‌ترین امتیازات آن مرد کمال یافته این بود که هیچ مطلبی را بدون ماخذ صحیح عظمی یا نظمی مطرح نمی‌کرد.
امتیاز دیگری که همه آشنایان آن مرحوم در او دیده‌اند خود سازی شایسته‌ای بود که در کمتر اشخاص دیده می‌شود حالات ربانی آن مرحوم به خوبی اثبات می‌کند که از خودخواهی گذشت به خودیابی رسیده وسپس به آن خود سازی که انسان را به بارگاه خدا رهنمون می‌شود موفق گشته بود.
شادروان تفسیری در سال 1324 شمسی به تهران مهاجرت و به علت استقبال علاقمندی مردم تهران و آذربایجانیهای مقیم مرکز در آن اقامت نموده و در یکی از مساجد بازار به اقامت جماعات اشتغال و به تدریج مجالس وعظ و خطابه مجدد آغاز گردیده در این مجالس عده‌ای از معاریف علماء مبارز از بیانات و منابر شادروان تفسیری استفاده می‌نموند.
در طول زندگی حدود 30 بار مشرف به عتبات عالیات و مشهد مقدس رضوی و دوازده بار توفیق زیارت بیت‌اللَّه الحرام را داشته و در خلال سفر حج همیشه به عنوان مرجع مسائل دینی حجاج بوده‌اند.
فقید سعید دارای فضائل اخلاقی فوق‌العاده بوده و در مراتب زهد و تقوا کم نظیر بوده‌اند به نحوه‌ای که عده‌ای از رفقا و دوستان نزدیکش وی را مقدس اردبیلی عصر خود می‌ستودند از صفات برجسته آن مرحوم امانت در قول و فعل که سخت مراقب و مواظب به معنی واقعی امین بود.
غیب و بدگوئی از دیگران در حضور ایشان غیر ممکن بود به احدی اجازه بدگوئی و غیبت از دیگران را نمیدادند. امر به معروف و نهی از منکر را برای خود فریضه می‌دانست (چنانچه بر هر متمکنی فریضه است) و عمل می‌کرد و از کسی باک نداشت. به نماز و قرآن عشق و علاقه عجیبی داشت و تمام نوافل را به جا می‌آورد.
در بزرگداشت مساجد و احترام معبدی آنها سعی فراوانی داشت. مساجد زیادی در تهران شاهد نماز و نیایش و سجود آن فقید سعید می‌باشد به زیارت عاشورا مداومت داشت و در وصیتنامه خود نوشته و تاکید کرده بود که زیارت‌نامه عاشورا موقع دفن به سینه او گذارند. عشق عجیبی به حضرت سید الشهداء علیه‌السلام داشت و هر وقت یاد آن شهید مظلوم می‌کرد بی‌اختیار اشک می‌ریخت.
از مستمندان و فقیران دستگیری می‌کرده و برای خود یک امر لازم و واجب می‌دانست و برای علما و سادات احترام بسیاری قائل بود.
مرحوم تفسیری سه ماه قبل از فوتش کلیه کتابهای خود را به کتابخانه دارالتبلیغ اسلامی قم اهداء نمود و باقیات الصالحات بعد از مرگ خود قرار داد. و در بیستم جمادی‌الاولی 1397 قمری برابر نوزدهم اردیبهشت 1356 شمسی پس از یک دوره نقاهت کوتاه دعوت حق را لبیک گفته و در گورستان بهشت زهرا تهران در آرامگاه مخصوص (شماره 328) به خاک سپرده شد در تهران و قم و تبریز مجالس عدیده‌ای از طرف علماء و مراجع عظام برای بزرگداشت او برگزار شد. دارای سه فرزند ذکور به نام آقایان حاج علی- حاج محمد- حسین آقا از تجار محترم تهران می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هشتم)

تقوی شیرازی، عبدالعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید عبدالعلی بن العالم المجاهد الکامل آیت‌اللَّه الحاج سید هدایت‌اللَّه تقوی شیرازی از علماء خدوم و مروجین حقیقی خاندان رسالت و ولایت علوی معاصر تهران است که جمع نموده مقام فضل و تقوی عمل و اخلاص را در سال 1362 قمری برابر با 1320 شمسی در تهران در بیت علم و فضیلت دیده به جهان گشود و در مهد تقوی و دانش پرورش یافته و در سن 14 سالگی برای تحصیل مهاجرت به قم نمود و اولیا و ادبیات و سطوح را در قم خوانده و پس از فوت مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی چندی در تهران توقف و سطوح را در مدرسه عالی سپه سالار از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمد علی لواسانی استفاده- و سپس به نجف عزیمت نموده و بقیه سطوح عالی را از آیت‌اللَّه حاج سید اسداللَّه مدنی و آیت‌اللَّه حاج شیخ جواد تبریزی فراگرفته و از درس خارج آیت‌اللَّه حاج شیخ محمد حسن صافی اصفهانی بهره‌مند شده و در سال 1391 قمری به واسطه کسالت والد ماجدش که منجر به فوت ایشان شده مراجعت به تهران و بعد از رحلت آن مرحوم بنابر اصرار بسیاری از متدینین و دوستان والدش و امریه حضرات آیات عظام خوئی و شاهرودی و مراجع بزرگوار قم برای اداره مسجد والدش معروف به (مسجد سنگی) واقع در خیابان ادیب الممالک خیابان ری از برگشت به نجف اشرف معذور و تا حال حاضر با اقامه جماعت و تبلیغ احکام و ترویج دین و تدریس علوم دینیه و نشر معارف اهل بیت وحی و رسالت اشتغال و جدا از مدافعین ولایت علوی معاصر و مجاهدین با وهابی مسلک‌ها و سنی منش‌های وطنی و ضد ولایتی‌ها می‌باشد معظم‌له در میان روحانیون مرکز و مراجع و آیات بزرگ تقلید و نجف و بالاخص از نظر حضرت نایب الامام آقای خمینی مدظله از محبوبیت مخصوصی برخوردار است و در مسافرتش به لندن برای معالجه برای ملاقات و زیارت معظم‌له سفری به پاریس نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هشتم)

تقوی، جلال‌الدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای سید جلال‌الدین تقوی فرزند محمدشریف از ادباء و فضلاء معروف شهرضا و سومین فرزند پدر است. وی در سال 1282 شمسی در شهرضا متولد و پس از تحصیلات ابتدائی علوم ادبی و عربی را در آنجا از حکیم فرزانه فراگرفته آنگاه به اصفهان آمده و چند سالی در مدرسه (جده بزرگ) تحصیل نموده و سپس در تهران در مدرسه سپهسالار علوم ادبی و عربی و پاره‌ای از علوم جدید را تکمیل کرده است.
معظم له دارای طبعی روان و قریحه‌ای سرشار می‌باشد و اشعار ایشان مکرراً در جرائد و مجلات بطبع رسیده است
(تو 1282 ش)، شاعر و روزنامه‌نگار. وی در شهرضای اصفهان به دنیا آمد، و پس از طی دوره‌ی ابتدایی، صرف و نحو و منطق را در خدمت حکیم فرزانه فراگرفت، سپس چند سالی در مدرسه‌ی جده‌ی بزرگ اصفهان و مدرسه‌ی سپهسالار تهران به تکمیل علوم ادبی و عربی و برخی علوم جدید پرداخت. تقوی از طبع شعری سرشار برخوردار بود و اشعارش در مجلات به چاپ می‌رسید. مدت سه سال هم روزنامه‌ی «شهرضا» را منتشر ساخت که بعدها به علل قانونی تعطیل شد.[1]
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)
منابع زندگینامه :[1] دانشمندان و سخن‌سرایان فارس (33 -32/ 2)، زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (273 -272/ 2).

تنکابنی، ابوجعفر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید ابوجعفر بن السید محمدحسین تنکابنی دائی میرزا محمد تنکابنی صاحب (قصص‌العلماء)
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

تنکابنی، صدرالدین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
صدرالدین بن سید محمدهاشم تنکابنی متوفی 1316 قمری از احفاد میرزا محمدعلی (پیر سید) مذکور.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

تنکابنی، علی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید علی بن سید محمد سعید بن الامیر سید علی بن الامیر سید عبدالباقی تنکابنی متولد 1238 و متوفی 1334 قمری
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

تنکابنی، محمدحسن

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمد حسن متوفی قبل از 1290 قمری از بنی‌اعمام صاحب (قصص‌العلماء) بوده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

تنکابنی، محمدرحیم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدرحیم تنکابنی از شاگردان میرزا محمد تنکابنی صاحب (قصص‌العلماء) متوفی سال 1302 قمری
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

تنکابنی، محمدعلی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدعلی تنکابنی متوفی قبل از 1320 قمری
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

توحیدی، رضا

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فقیه.
تولد: 1332 ق.، تبریز.
درگذشت: 1366.
آیت‌الله رضا توحیدی مقدمات را در مدرسه‌ی ملی که زیر نظر علما اداره می‌شد تا کلاس هشتم گذرانید و قسمتی از سطوح عالیه را (رسائل مکاسب) در تبریز طی نمود. در سال 1363 ق. برای تکمیل تحصیلات به نجف رفت و مدت بیست و پنج سال در نجف مشغول تحصیل و تدریس شد. در آنجا از محضر اساتیدی چون آیت‌الله سید محمود شاهرودی و آیت‌الله العظمی خویی و آیت‌الله آقا شیخ حسن حلی و آیت‌الله حکیم و آیت‌الله حسن حمامی و آیت‌الله سید ابراهیم اصطهباناتی معروف به آقا سید میرزا آقا و علمای دیگر در چندین دوره اصول را پشت سر گذاشت و خارج صلوة آقا رضا همدانی را از اول تا آخر و اجاره و حج عروه را از محضر آیت‌الله شاهرودی استفاده نمود و هم قسمت زیادی از فقه و اصول و اخلاق را از محضر آیت‌الله سید محمدهادی میلانی (در موقعی که در کربلا و نجف بود) بهره‌مند شد و نیز تقریرات علامه نایینی اعم از مباحث الفاظ و عطیه را در محضر علامه حلی استفاده نمود. شانزده سال نیز در یکی از مساجد نجف به اقامه نماز جماعت و تبلیغات دینی پرداخت و به بعد از مدتی به تبریز درآمد و در مسجد توحید به اقامه جماعت و خدمات روحی و دینی اشتغال پیدا نمود.
مشایخ اجازه ایشان عبارتند از آیت‌الله سید محمدهادی میلانی، آیت‌الله شاهرودی، آیت‌الله خویی، آیت‌الله میرزا سید عبدالهادی شیرازی، آیت‌الله حکیم، آیت‌الله شریعمتداری.
آثار علمی آیت‌الله توحیدی به شرح زیر است: تفسیر قرآنی به نام اللئالی المنضودة فی تفسیر الایات المأثوره؛ نفخة القدیر فی شرح خطبة الغدیر؛ القرآن والحجة؛ اربعینات؛ الدراسات الدینیه؛ تقریرات دروس فقه و اصول از آیت‌الله شاهرودی، آیت‌الله خویی و علامه حلی، شرح حدیث اهلیلجه به قلم روز.
رضا بن محمد علی بن عبدالحسین بن محمد حسین معروف بتوحیدی از علماء اعلام و دانمشندان بنام معاصر تبریز است.
وی در سال 1332 قمری در بلده تبریز متولد شده و در خاندان عفیف و پاکدامنی پرورش یافته است.
دروان صباوت را در مدرسه ملی که به نظارت علماء اداره می‌شد تا کلاس هشتم گذرانیده و قسمتی از سطوح عالیه (رسائل و مکاسب) را در تبریز طی نموده و در سال 1363 هجری قمری برای تکمیل تحصیلات از هر گونه علائق مادی دست کشیده به آستان بوسی باب مدینه العلم نجف اشرف علی مشرفها و ساکنها آلاف التحیه و الشرف مشرف شده و مدت 25 سال در محضر پر برکت مولای متقیان حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام مشغول تحصیل و تدریس و از محاضر آیات عظام و اساتید کرام آیت الله العظمی حاج سید محمود شاهرودی و آیت الله العظمی خوئی و آیت الله آقا شیخ حسین حلی و آیه الله حکیم و آیت الله سید حسین حمامی و آیت الله حاج سید ابراهیم اصطهباناتی معروف به آقا سید میرزا آقا و سایر بزرگان در چندین دوره اصول آقایان نامبرده را دیده و خارج صلوه حاج آقا رضا همدانی را از اول تا آخر و اجاره و حج عروه را از محضر آیت الله شاهرودی استفاده نموده و هم قسمت زیادی از فقه و اصول و اخلاق را از محضر آیت الله العظمی میلانی (در موقعی که در کربلا و نجف بودند) بهره‌مند شده و نیز تقریرات نائینی اعم از مباحث الفاظ و عقلیه را در محضر آقای حلی کامیاب شده و در مدت شانزده سال هم در یکی از مساجد نجف اشرف اقامه نماز جماعت و ضمنا مشغول تبلیغات دینی از مسائل و اصول عقائد و احکام نموده تا چند سال قبل که به وطن مراجعت و در خیابان نادر تبریز در مسجد «توحید» باقامه جماعت و خدمات دینی و روحی اشتغال دارند.
از آثار قلمی و علمی ایشان کتب زیر است که به آن اشاره می‌شود:
1- تفسیر قرآن بنام «اللئالی المنضوده فی تفسیر الایات المأثوره» از اول فاتحه الکتاب تا آخر سوره بقره و سوره الرحمن و سوره الواقعه و سوره الحدید و مجادله و سوره فجر را تمام نموده‌اند.
2- نفحه القدیر فی شرح الخطبه الغدیر حاوی یک مقدمه و پنج اصل «توحید، نبوت، عدل، امامت، معاد» و خاتمه در دو مجلد.
3- القرآن و الحجه، کتابی است معادله و موازنه می‌کند حضرت حجت (عج) را با قرآن از حیث آثار و خصایص.
4- اربعینیات کتابی است حاوی چهل حدیث آنهائی که متضمن عدد چهل و مطالبی است.
5- الدراسات الدینیه. کتابیست علمی، اخلاقی، دینی، انتقادی، اجتماعی، فلسفی، در حدود پانصد صفحه.
6- تقریرات دروس فقهیه و اصولیه از آقای شاهرودی و آقای خوئی و آقای حلی.
7- شرح حدیث اهلیلجه بقلم امروز.
مشایخ اجازه مترجم معظم:
1- آیت الله العظمی میلانی. 2- آیت الله العظمی شاهرودی 3- آیت الله العظمی خوئی 4- آیت الله العظمی میرزا عبدالهادی شیرازی 5- آیت الله العظمی حکیم طاب ثراه 6- آیه الله العظمی شریعتمداری.
نگارنده گوید آیت الله توحیدی از علماء متین و دانشمندان موصوف به تقوا و دارای صفات جمیله و خصال حمیده و محاسن اخلاق و محامد آداب و اهل سلوک و معنویت است در محرم و صفر سال 1391 قمری که باعتاب عالیات مشرف بودند چند روزی در کاظمین و سامرا درک مصاحبت ایشان را نموده و از حالات و روحیات ایشان استفاده نمودم، در مشاهد مشرفه توجه مخصوص و حال خاصی دارند ادام الله توفیقه.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

توحیدی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علی توحیدی از علماء مبرز و محترم معاصر شاهرود است.
ایشان تحصیلات خود را در مشهد و نجف اشرف به پایان رسانیده و سالها از محضر آیات عظام و مراجع بزرگ حوزه نجف استفاده نموده و سپس به وطن مراجعت و تا حال حاضر در مسجد مدرسه قلعه به اقامه جماعت و تدریس و خدمات دینی اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

توسلی، مریم

قرن:14
جنسیت:زن
ملیت:ایران
تولد: 1343.
درگذشت: 1363.
از آثار اوست: برداشتی از انشراح، انفطار والرحمن (مشهد، 1364).
برگرفته از کتاب :گلزار مشاهیر

تویسرکانی، ابوالحسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند میرزا عبدالغفار. از محترمین علمای اصفهان و متنفّذین به شمار می‌رفت، و مانند برادر خود در مسجد حاج محمّد جعفر آباده‌ای امامت می‌فرمود. در 1295 متولّد، و در صبح 3 شنبه 18 محرّم سال 1383 وفات یافت.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

تویسرکانی، علی اکبر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علی اکبر بن العلامه الشیخ محمد امین تویسرکانی عالمی فاضل و ادیبی شاعر از شاگردان مرحوم آیه الله میرزا محمد تقی شیرازی و مورد توجه و مقسم شهریه آن مرحوم بودند تا در سال 1342 در موقع مراجعت از حج وفات نمودند.
آثار علمی ایشان از این قرار است: 1- دیوان شعری در مدح و مراثی ائمه معصومین علیهم‌السلام 2- منظومی مانند نان و حلوای شیخ بنام (قند و چاهی).
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

تویسرکانی، محمد ابراهیم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمد ابراهیم بن العالم الجلیل الشیخ محمد حسن توسرکانی از علماء مبرز این شهرستان و مقیم بروجرد بوده و بعد از فوت مرحوم والد مذکورش که از شاگردان مرحوم علامه رجالی آقا سید شفیع جاپلقی صاحب (الروضه البهیه) ریاست و مرجعیت به وی رسیده و در ذی الحجه 1325 قمری وفات نموده است
دارای دو فرزند عالم به نام حجه الاسلام آقا شیخ مجتبی تویسرکانی که از شاگردان مرحومین آیتین خراسانی و یزدی و حجت الاسلام آقا شیخ مصطفی بوده که وی نیز از علماء مبرز بوده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

تویسرکانی، محمد باقر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند مرحوم حاج میرزا عبدالغفّار حسینی، عالم فاضل، مجتهد زاهد، از علمای اخیار، و فضلا و ابرار، در غرّه جمادی الاولی سال 1293 متولّد، و در شب دوّم ربیع الاول 1374، وفات یافته، در تخت فولاد جنب پدر بزرگوار خود مدفون گردید.
مشارالیه از شاگردان حاج میرزا بدیع درب امامی، و پدر والا گهر خود، و میرزا حسین همدانی، و آخوند کاشی، و آقا سید محمّد باقر درچه‌ای بوده، فقیهی جامع و منزوی بود. بیشتر اوقات در کتابخانه خود به مطالعه مشغول بود، و جمعی از فضلا و دوستانش به منزل او رفته، به مباحثه مشغول بودند.
کتب زیر از اوست:
1- تعیلقات بر حواشی مغنی 2- حواشی بر شرایع 3- حواشی بر شرح لمعه 4- حواشی بر تفسیر روح البیان شیخ اسماعیل حقّی 5- المآثر الباقریّة، در چندین مجلّد، در فوائد رجالی و متفرّقات.
مادّه تاریخ وفاتش این است:
اذ جمع الواحد فی الجمع قل
اقترب الباقر بالباقر
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

تویسرکانی، محمد رضا

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
السید محمد رضا بن السید معصوم تویسرکانی عالمی جلیل از شاگردان علامه سید ابراهیم قزوینی صاحب (ضوابط) در کربلا بوده و بعد از سال 1256 قمری وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

تهجدی، محمدصالح

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدصالح بن مرحوم آیت‌اللَّه حاج میرزا سید علی تهجدی ساوه‌ای از علماء معاصر شهرستان ساوه می‌باشد.
وی در سال 1319 شمسی در ساوه متولد شده و در بیت علم و سیادت پرورش یافته و در سال 1329 شمسی برای تحصیل علوم دینیه و نیل به درجه اجتهاد و مقامات علمی با مرحوم والد خود عازم نجف اشرف شدند. و مدت بیست و دو سال در حوزه نجف اشرف و مکتب علی علیه‌السلام به فراگرفتن و تدریس علوم مشغول بوده و از محاضر آیات عظام و مراجع تقلید مانند مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقای حکیم و آیت‌اللَّه العظمی آقای خوئی و سایر اساتید بزرگ استفاده و در سال 1351 شمسی به دعوت اهالی ساوه که در ضمن طومارهای بزرگ از مراجع تقلید خواسته بودند نامبرده را مجبور نمودند که به ساوه بیایند.
مراجعت به ایران نموده و فعلا در این شهرستان مشغول انجام امور مذهبی و امامت مسجد جامع و مورد احترام مردم ساوه می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

تهرانی، ابوالقاسم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
مرحوم سید ابوالقاسم تهرانی از علماء محترم و ائمه جماعت شهرستان قم بوده است که در اوائل تاسیس حوزه از تهران مهاجرت به قم نموده و سالهای متمادی از فیض محضر و درس مرحوم آیت‌الله حایری بهره‌مند شده و پس از ایشان از محضر و درس مرحومین علمین آیت‌الله حجت و آیت‌الله خونساری طاب ثراهما و بعد از ورود مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی به درس ایشان حاضر شده و در زمان ریاست آن مرحوم به رحمت حق و اصل و در جوار فاطمه معصومه علیهاالسلام مدفون شده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

تهرانی، جواد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1368 -1283 ش)، عالم دینی. در تهران به دنیا آمد. پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی در تهران، در عصر آیت‌الله حایری رهسپار قم شد و سطوح نهایی «مکاسب» و «کفایه» را در محضر آیت‌الله مرعشی نجفی و مدرسان دیگر فراگرفت. به نجف رفت و در آنجا از محضر آیت‌الله حاج شیخ مرتضی طالقانی و آیت‌الله حاج شیخ محمدتقی آملی بهره‌مند شد، و به تهران بازگشت و پس از اقامتی کوتاه به مشهد رفت، و در آنجا از محضر حاج شیخ هاشم قزوینی بهره‌ها برد. از آن پس در حوزه درس خارج آیت‌الله میرزا مهدی غروی اصفهانی حاضر شد و به مدت ده سال تا پایان عمر این استاد در نزد وی بود. بعد از فوت آن مرحوم خود رسماً حوزه‌ی درس خارج تشکیل داد و عده‌ی بسیاری از مبانی علمی و اخلاقی و معارف وی استفاده نمودند. او یکی از مروجان مبانی تفکیک و اصول مکتب تفکیک بود. از آثار وی: «فلسفه بشری و اسلامی»؛ «عارف و صوفی چه می‌گوید»؛ «میزان المطالب».[1]
مدرس، فقیه
تولد: 1283، تهران.
درگذشت: دوم آبان 1368.
آیت‌الله جوادآقا تهرانی خراسانی، فرزند محمدتقی، در خانواده‌ای مذهبی به دنیا آمد. پس از تحصیل دوره ابتدایی و اخذ گواهی سیکل از مدرسه‌ی ثروت تهران، برای فراگیری علوم دینی راهی قم شد و پس از چند سال سکونت در آن شهر و گذراندن مقدمات و بخشی از سطوح، به نجف اشرف رفت و از محضر آیت‌الله مرتضی طالقانی و آیت‌الله محمدتقی آملی (صاحب دررالفوائد، تعلیقه بر شرح منظومه سبزواری) کسب فیض کرد. آنگاه به امر مادرش به تهران بازگشت و پس از مدتی اقامتی کوتاه در تهران، در سن سی سالگی (سال 1313) به مشهد رفت. نخست از حضور آیت‌الله هاشم قزوینی بهره گرفت. از آن پس به حوزه درس خارج فقه و اصول و معارف آیت‌الله میرزا مهدی غروی اصفهانی حاضر گشت و تا پایان عمر ایشان (19 ذیحجه 1365 ق.) یعنی نزدیک به ده سال از محضر ایشان استفاده کرد و مبانی اصولی میرزای نایینی را، و همچنین فقه و معارف اهل‌بیت (ع) را فراگرفت. این دوره‌ی طولانی باعث شد که میرزای اصفهانی تأثیر فوق‌العاده‌ای بر وی بگذارد، چنانکه تا پایان عمر، در تبیین و ترویج مبانی و خط مشی علمی ایشان کوشش داشت و در کتابها و درسهای خود همواره به تفسیر و تقریر معارف براساس آرا و اندیشه‌های استاد می‌پرداخت و بدین گونه یکی از مروجان مبانی «تفکیک» و اصول «مکتب تفکیک» به حساب می‌آمد.
آیت‌الله تهرانی خراسانی پس از این دوره فراگیری، به تدریس و تألیف پرداخت. سالیانی دراز (حدود چهل سال) به حوزه‌ی علمیه‌ی مشهد خدمت کرد و خارج فقه و اصول درس و معارف تدریس می‌کرد و به درخواست طلاب و یکی دو دوره به تدریس شرح منظومه‌ی سبزورای پرداخت. سپس به تفسیر قرآن همت گماشت. محل تدریس ایشان غالبا مدرس فوقانی مدرسه‌ی میرزا جعفر بود. پس از بسته شدن مدرسه در مسجد حاج ملا حیدر درس می‌گفت.
از جمله فعالیتهای اجتماعی او می‌توان به تأسیس اولین خیریه‌ی درمانی مشهد، به نام «درمانگاه خیریه بینوایان» بنا به اشارت و مساعدت ایشان و جمعی از دوستان پزشکی وی، در سال 1334 اشاره نمود. هر هفته یک شب در جلسه‌ی هیئت‌ی مدیره‌ی آن شرکت می‌کرد تأسیس نخستین صندوق قرض‌الحسنه ایران نیز که در سال 1342 در مشهد آغاز به کار کرد تا با تأیید و مساعدت ایشان صورت گرفت؛ این مؤسسه بعدها به صورت مجموعه‌ای شامل صندوق قرض‌الحسنه، فروشگاه تعاونی و کتابخانه درآمد. ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی به دفعات برای دیدار با امام خمینی (ره) در فرصت‌های مختلف، به صورت انفرادی یا با هیئت‌هایی از علما و روحانیون به قم و تهران آمد. ضمنا با وجود کهولت، چندین بار به جبهه‌های دفاع مقدس نیز رفت.
در امر تألیف و نوشتن تلاش داشت برای خود عنوانی قائل نشود و به تعبیرهایی نظیر (ج- زراع) یا «ج» یا «جواد» بسنده می‌کرد و بعدها تحت نام «جواد تهرانی» می‌نوشت. از جمله آثار چاپ شده ایشان این کتاب هاست: فلسفه بشری و اسلامی؛ عارف و صوفی چه می‌گویند؟ (تهران، 1367)؛ میزان الطالب (در دو جلد)؛ آیین زندگی و درسهای اخلاق اسلامی؛ بررسی پیرامون اسلام (رد بر کسروی)؛ اصول و عقاید؛ بهایی چه می‌گوید؛ آئین زندگی در اخلاق اسلامی.
آیت‌الله جواد آقا تهرانی خراسانی در سن هشتاد و پنج سالگی درگذشت.
حجةالاسلام والمسلمین آیت‌اللَّه آقای حاج میرزا جواد تهرانی از علماء ربانی و آیات صمدانی و مدرسین برجسته معاصر مشهد مقدسند (کرارا به معظم‌له مراجعه نمودم که بیوگرافی خود را مرحمت نمایند ولی اجابت نفرمودند) اما وجدان نگارنده اجازه نداد که از ذکر معظم‌له صرف‌نظر کنم و قطعا ارباب فضل و دانش و شاگردان آن جناب هم به این امر راضی نیستند که کتاب ما خالی از نام ایشان باشد.
اجمالا آن بزرگوار در حدود سال 1330 قمری در تهران چشم به جهان گشوده و در بیت دیانت و تقوا پرورش یافته و پس از خواندن دروس فارسی و جدید و اولیات و ادنیات در عصر مرحوم آیت‌اللَّه حایری یزدی رهسپار قم شده و سطوح نهائی مکاسب و کفایه را از محضر آیت‌اللَّه العظمی مرعشی نجفی مدظله و مدرسین دیگر حوزه استفاده نموده.
آنگاه مهاجرت به مشهد و در جوار سلطان سریر ارتضا حضرت علی بن موسی‌الرضا علیه آلاف التحیه و الثناء رحل اقامت افکنده و از درس و محضر مرحوم مبرور عالم ربانی و آیت سبحانی آیت‌اللَّه آقای حاج میرزا مهدی غروی اصفانی تا آخر عمر آن مرحوم استفاده فقه و معارف اهل‌بیت عصمت علیهم‌السلام نموده.
و ضمنا به تدریس فقه و اصول پرداخته تا بعد از فوت آن مرحوم که خود رسما حوزه درس خارج تشکیل و عده زیادی از افاضل دانشمندان از مبانی علمی و اخلاقی و معارف آن جناب استفاده نموده و می‌نمایند.
نگارنده گوید: جناب آقای تهرانی از جهت تواضع و محاسن اخلاق و محانمد آداب نسخه اول استادش مرحوم میرزا مهدی اصفهانی می‌باشند و جدا از نوادر دانشمندان عصر محسوب می‌شوند.
آثار و تالیفات علمی چندی دارند که بعضی از آنها مانند کتاب عارف و صوفی چه می‌گوید به طبع رسیده است.
برگرفته از کتاب :گلزار مشاهیر
منابع زندگینامه :[1] کیهان فرهنگی (س 9، ش 12، ص 40 -39)، گنجینه‌ی دانشمندان (127 -126 /7).

تهرانی، محمدتقی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام مرحوم حاج شیخ محمدتقی تهرانی از ائمه جماعت مسجد امام و علماء حوزه علمیه و تلامذه قدیمی مرحوم آیت‌الله حایری و آیت‌الله حجت و آیت‌الله خونساری و آیت‌الله العظمی بروجردیست، پس از فوت مرحوم حایری برای ترویج دین و تبلیغ احکام به شهریار تهران و قصبه رباط کریم چند سالی اقامت نموده و آنگاه به قم مراجعت و تا حدود سال 1382 قمری به وظائف دینی و روحی شاغل سپس دعوت حق را لبیک اجابت گفته و به سرای باقی خرامیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

تهرانی، محمدصادق

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام والمسلمین حاج شیخ محمدصادق بن میرزا ابوالقاسم تهرانی از دانشمندان فاضل و اخیار معروف به تقوا و پرهیزکاری حوزه علمیه قم و شهرستان مذهبی قم است مرحوم والد مذکورش از متدینین واقعی و عبادالله الصالحین بوده که تا آخر عمرش جز کسب رضای خدا هدفی نداشت و جدش مرحوم میرزا علی‌اکبر سیاه‌پوشان از رجال معروف زمان ناصرالدین‌شاه بود که همه عمر برای ماتم حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام لباس سیاه را از تن بیرون نکرد شب و روز کارش گریه بود بخصوص در ایام عاشورا که دستمالها از گریه و اشک چشمش تر نموده و برای کفن و قیامت خود ذخیره می‌نمود و نیز مادران وی از زنان پارسا و قانتات عابدات ذاکرات با کیات صالحات روز کار بوده‌اند و هم پدران مادری ایشان از مومنین کاملین و اتقیاء زمان خود و بسیار معتقد و صوام و قوام بوده‌اند.
وی در اواخر ذی‌الحجه 1331 ق در چنین خاندانی متولد و در حجر این پدران متدین و مادران صالحه تربیت و پس از رشد و خواندن مقدمات و ادبیات به مشهد مقدس رفته و بعضی از سطوح را خدمت مرحوم حاج شیخ حبیب‌الله گلپایگانی که از ائمه جماعت مسجد گوهرشاد و معروف به قدس و تقوا بود خوانده و بعد از دو سال به تهران آمده و از مرحوم حاج میرزا عبدالعلی تهرانی که از علماء اتقیاء تهران بود استفاده کرده و بعد به قم مهاجرت نموده و از اساتیدی مانند مرحوم ادیب تهرانی و سید مهدی کشفی و حاج شیخ عباس تهرانی و آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی و مرحوم آیت‌الله شاهرودی سطوح را تکمیل و به درس خارج آیت‌الله حجت و آیت‌الله صدر حاضر شده و بعد به درس مرحوم علامه بزرگ آیت‌الله بروجردی شرکت نموده و ضمنا در مسجد جامع قم به اقامه جماعت و ترویج دین اشتغال دارد و بعد از فوت مرحوم آیت‌الله بروجردی- ره- به آیت‌الله العظمی امام خمینی مدظله پیوسته و از اصحاب خاص آن جناب گردید و به همین جهت گاهی گرفتار و به معذورات شدیدی مبتلا شده است.
آثار ایشان 1- کتابی است در شرح احوال علماء قم که از زمان مرحوم حایری تا عصر حاضر از دنیا رفته و دارای اثرات نورانی بوده‌اند به نام آثارالنوریه یا (جلوه درخشان).
2- سفور التهافت یا (رسوائی یاوه‌گویان) که همان تهافت و تناقض‌گوئی جمعی از مبدعین قرون گذشته و عصر حاضر است که همان بطلان ادعاء آنهاست از قول خودشان.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

تهرانی، محمود

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ محمود تهرانی از تلامذه امام شیرازی و متوفی 1304 قمری.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

ثابتی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علی بن العالم الجلیل آخوند ملا محمدتقی ثابتی از فضلاء بارع قم و علماء ائمه جماعت معاصر همدان است.
وی در قریه و هنده متولد شده و در کودکی پدر را از دست داده و در تحت تربیت و پرورش برادر جلیل‌القدر خود نشو و نما نموده و پس از فراگرفتن مقدمات و سطوح اولیه به قم مهاجرت و سطوح نهائی از مدرسین بزرگ حوزه چون آیت‌اللَّه العظمی مرعشی نجفی مدظله و آیت‌اللَّه العظمی امام خمینی و گلپایگانی و دیگران به پایان رسانیده و چند سالی از خارج فقه و اصول مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حجت کوه‌کمره‌ای و بالاخص مرحوم مبرور آیت‌اللَّه العظمی بروجردی بالغ پانزده سال استفاده نموده و پس از فوت آن مرحوم به همدان رحل اقامت افکنده و به خدمات دینی از قبیل اقامه جماعت و ارشاد مردم و تدریس سطوح فقه و اصول و غیره تا حال حاضر اشتغال دارد.
نگارنده گوید مترجم گرامی ما مانند برادر بزرگوارش به تقوا و ورع و متانت موصوف و دارای محامد آداب و محاسن اخلاق می‌باشد (و مذرایته و عرفته مارایت منه الا جمیلا) آری از آن پدر متقی برادر سازنده و مربی لایق برجسته‌ای انتظار این گونه فرزند صالح و فاضل و برومندی می‌رود ادام اللَّه توفیقه و عزه .
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

ثاراللهی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج میرزا محمد ثاراللهی همدانی- که از دانشمندان موصوف به دیانت و تقوا و مروجین معروف به صفا و دانش است در سال 1321 ق در یکی از قراء همدان تولد یافته و در خاندان زهد و تقوا تربیت شده و مقدمات فارسی و عربی را در مکتب خانه آن قریه خدمت میرزا علی‌اکبر عالم آنجا آموخته و در سال 1339 ق به عراق سلطان‌آباد مسافرت و به ادامه تحصیل پرداخته و پس از انتقال مرحوم آیت‌الله حایری به قم ایشان هم در سال 1340 به قم آمده و سطوح را خدمت آیت‌الله آخوند ملاعلی همدانی و آیت‌الله گلپایگانی و مرحوم آیت‌الله یثربی کاشانی خوانده و به درس مرحوم آیت‌الله حایری حاضر و از فقه و احوال آن مرحوم استفاده و پس از فوت ایشان به تبلیغ دین و ترویج احکام و مبارزه با فرقه ضاله نموده و چندی هم مرحوم آیت‌الله بروجردی برای تبلیغ و ارشاد مردم به کردستان و نقاط دیگر رفته و خدمات عالی انجام داده و مورد توجه آیت‌الله گردیده‌اند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

ثانی بید آبادی، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج سید اسداللَّه بن حاج سید محمّد باقر شفتی. از علمای کاملین، و ادبا و شعرا و فضلا و علمای اخیار، معروف به حاج آقا. با پدر خود از اصفهان به نجف مهاجرت نموده، و سالها در نزد اساتید آنجا تحصیل نموده، و پس از فوت عمّ بزرگوار خود (1320) به ایران مهاجرت نموده، و مورد توجّه عموم طبقات بالاخص اهالی بید آباد قرار گرفته، و منشأ خدماتی شایان در مسجد سید قرار گرفته که از آن جمله است: تهیّه ی ضریح فولادی جهت قبر مرحوم سیّد حجة الاسلام و نصب آن در تاریخ 1322، و دیگر تهیه ی ساعت که در قسمت قبله ی مسجد نصب گردیده است.
در نقباء البشر (: 195) فرماید: در جریانات مشروطیّت ایران به نجف مراجعت نموده، و در سال 1323 مجدّداً به اصرار مردم به اصفهان معاودت کرده، مورد احترام و اکرام قرار گرفته، پس از شش ماه در سوّم رمضان 1333 وفات یافته، در مقبره جدّ خویش مدفون گردید.
در کتاب معجم رجال الفکر و الادب (: 35) درباره ی او فرماید: عالم فاضل ادیب جلیل شاعر رقیق الطبع، له شعر، کثیر، منه:
یابن عمّ النبیّ ایّ معالٍ
لک فی ارفع المدائح تذکر
در کتاب شعراء الغری در دو محل نامی از او برده شده، یکی به نام حاج آقا، و دوّم: سید باقر. همچنین در اعیان الشیه، و در الحصون الشیعه و دیگر کتب از او به احترام نام برده شده، طالبین مراجعه فرمایند.
اشعار کتیبه‌های شمالی مسجد سید (پشت بقعه ی سید و قرینه ی آن) از مرحوم حاج میرزا فتح اللَّه میر محمّد صادقی فرزند میرزا کوچک است، وی ادیب فاضل شاعر ماهر بوده، به فارسی و عربی شعر می‌سروده، اشعار مادّه تاریخ فوت آقا میرزا محمّد باقر چهارسوقی نیز از اوست.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

ثانی بیدآبادی، اسداللَّه

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1290 -1227 ق)، عالم دینی. وی در مجله‌ی بیدآباد اصفهان متولد شد و در محضر پدرش تربیت یافت و چون از مقدمات فراغت یافت نزد پدر و دیگر عالمان اصفهان به تحصیل علوم پرداخت تا اینکه عازم نجف شد و در آنجا در محضر صاحب «جواهر» و دیگران به تلمذ پرداخت و به مقامات عالیه‌ی علم و عمل رسید. پس از آن به اصفهان بازگشت و در آن شهر به تدریس و امامت پرداخت و پس از مرگ پدر مرجعیت تامه یافت. پس از آن به اصفهان بازگشت و در آن شهر به تدریس و امامت پرداخت و پس از مرگ پدر مرجعیت تامه یافت. پس از مدتی به عتبات رفت و مدرسه‌ی سهله را تعمیر کرد و برای آوردن آب فرات به نجف اقدام کرد. وی در حسن خط و سرودن شعر نیز بهره‌ی کافی داشت. حاج سید اسداللَّه از پدرش و حاج میرزا حسین بن میرزا خلیل از او روایت می‌کرد. وی را پس از مرگ مقابل قبر شیخ مرتضی نصاری دفن کردند. از آثار وی: کتابی در رجال؛ شرح «زیارت عاشورا»؛ «منتخب المناقب»؛ «مناسک حج»، به فارسی.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :آثار ملی اصفهان (192)، تذکره القبور (127)، الذریعه (75/16)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 126 -124 /13)، المآثر و الاثار (184 ،139)، مکارم الاثار (838 -836 /3)، نامها و نامدارهای گیلان (42 -41).

ثانی گیلانی اصفهانی، زاهد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل، و شاعر ادیب عارف، از اعقاب شیخ زاهد گیلانی عارف مشهور است. از شاگردان آخوند ملا علی نوری بوده، پس از تحصیل علوم ظاهر خدمت حسین علی شاه رسیده.
در سال 1222 در سفر حج در کاظمین وفات یافته. از اشعار اوست:
عمری به در مدرسه‌ها بنشستیم
با اهل ریا و کبر و کین پیوستیم
از یک نظر عاشق رندی آخر
هم از خود و هم ز غیر خود وارستیم
سلسله‌ی ایشان به سلسله‌ی مشایخ بیدآباد معروفند، و جمعی کثیر عالم و فاضل در بین آنها بوده، و عده‌ای از آنها به مقام قضاوت این شهر رسیده‌اند.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

ثقة الاسلام، عبدالله

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن سید محسن بن میر محمّد باقر بن میر سید علی مدرس میر محمّد صادقی. عالم جلیل، در 12 ربیع الثانی سال 1285 در اصفهان متولّد گردیده، مقدّمات علوم را در اصفهان نزد علمای این شهر آموخته، در سنّ هیجده سالگی به عتبات عالیات جهت تکمیل تحصیلات مهاجرت نموده، در آن ارض اقدس مدّتی نزد جمعی از دانشمندان تلمّذ نموده که از آن جمله است: میرزا محمّد علی رشتی، و میرزا محمد حسن شیرازی، و حاج میرزا حبیب اللَّه رشتی، و آقا سید محمد کاظم یزدی، و قسمت عمده تحصیلات او نزد آخوند خراسانی بوده، و از خواصّ آن مرحوم به شمار می‌آمده، و در 1230 به ایران معاودت نموده، به درس و بحث و اقامه جماعت اشتغال جسته.
سرانجام در قبل از ظهر روز 6 ماه صفر سال 1382 وفات یافته، در تخت فولاد درتکیه میر محمّد صادقیها جنب تکیه ملک مدفون گردید.
کتب زیر از تألیفات اوست:
1- ارشاد المسلمین، در نسب نامه خود. و در این کتاب از او استفاده شده است 2- انیس العارفین، در احوال برزخ و جنّت و نار، مطبوع 3- تقریرات اصولّیه اساتیدش 4- حاشیه بر طهارت شیخ 5- خلاصة الاصول، از محبث الفاظ تا محبث تعادل و تراجیح 6- رساله در اصول دین 7- رساله در لباس مشکوک 8- رساله در تقلید اعلم 9- رساله در عدالت 10- رساله در قاعده من ملک شیئاً 11- رساله در قاعده میسور 12- رساله در وضو، طبق رساله شیخ اسماعیل مقرّی که تمام سطرها اگر خوانده شود مسأله وضو است، و کلمات اوّل سطرهای هر صفحه غرض از تألیف است، و کلمات وسط سطرها اگر جمع شود مسأله لغز است، و کلمات آخر سطرها بیان ذکر دعایی است به جهت علاج جراحات 13- رساله‌ای در طرق روایت خود و اجازه آنها به فرزندش فاضل بزرگوار آقا سید محمّد کاظم 16- کتابی در مجازاتهای معاصی (حدود و دیات و تعزیزات) 15- مبک المؤمنین 16- مشکول، مانند کشکول 17- مقتصر المقال، در علم رجال 18- نور الایمان، ردّ بر بابیّه؛ و رسائل عدیده دیگر.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

ثمری، محمد ابراهیم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ محمد ابراهیم بن خیر الحاج آقای حاج اکبر آقای ثمری گلپایگانی از فضلاء محترم و بنام حوزه علمیه قم است در علیشاه عوض، وی در سال 1311 شمسی در گوگد گلپایگان (زادگاه آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی) متولد شده و پس از رشد مقدمات و ادبیات را در حوزه مرحوم آیت‌اللَّه حاج میرزا هدایت وحید در گلپایگان خوانده و در سال 1365 قمری به قم مهاجرت نموه و سطوح را در خدمت آیت‌اللَّه صدوقی یزدی و آیت‌اللَّه سلطانی و حجةالاسلام آقای حاج شیخ اسداللَّه نوراللهی و حجةالاسلام آقای حاج آقا رضای صدر تکمیل نموده سپس بدرس خارج آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی و آیت‌اللَّه موسوی شرکت نموده و از خرمن علوم آنان بهره‌ها برده آنگاه در سال 1388 ق حسب‌الامر آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی به علیشاه عوض عزیمت نموده و در مسجد جامع آنجا به اقامه جماعت و خدمات دینی و نشر معارف اسلامی اشتغال دارند.
از آثار ایشانست: تعمیر اساسی مسجد جامع و چند باب دکان و مؤسسه‌ی برای مصارف و مخارج مسجد و کتابخانه‌ای برای مسجد که در شرف تکمیل می‌باشد و نیز جلسات متعددی برای تنویر افکار جوانان و مبارزه با افراد منحرف و ضد ولایت در علیشاه عوض و مناطق دیگر شهریار دارند ادام اللَّه توفیقه.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

جابری، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدرضا بن حاج محمدحسین جابری ابلولانی گلپایگانی از علماء متورع و پرهیزکار این دیار بوده که سالها در اصفهان اشتغال به تدریس و تدرس داشته است.
و پس از رسیدن به حد کمال به موطن خود برگشته و به انجام وظائف دینی و علمی پرداخته و از ورع او آنکه از وجوه شرعیه استفاده نمی‌نموده در دوران تحصیل هم شهریه نمی‌پذیرفته.
بلکه چون تاجرزاده بوده و پدرش از متمکنین بنام گلپایگان بوده دستگیری از مستمندان بسیاری نموده و به طلاب بی‌بضاعت کمکهائی نموده آن مرحوم همشیره‌زاده آیت‌اللَّه آقا شیخ محمد سعید است و به مصداق الولد الحلال یشبه بالعم و الخال خلقا و علما و ادبا شباهت تام بخال مفضال خود داشته و صاحب ترجمه دائی حاج آقاعلی قاضی‌زاده می‌باشد.
حجةالاسلام والمسلمین آقای میرزا عباسعلی قاضی زاهدی می‌فرمودند در وقتی که من تازه به اصفهان رفته بودم مرحوم حاج ملا محمدرضا از فضلای نامی حوزه‌ی اصفهان به شمار می‌رفت.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

جاودان، عبدالحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجةالاسلام والمسلمین آقای حاج شیخ عبدالحسین نجل عالم جلیل مرحوم حاج شیخ مرتضی حمام گلشنی از علماء محترم معاصر تهرانست وی در 1286 شمسی در تهران متولد و در تحت تربیت چندین پدر صالح و بزرگواری پرورش یافته و پس از رشد و خواندن مقدمات و قسمتی از سطوح رسائل را خدمت مرحوم حجةالاسلام حاج سید محمد تنکابنی و کفایه را نزد مرحوم حجةالاسلام حاج شیخ عباس حایری خوانده و خارج فقه و اصول را از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدرضا تنکابنی استفاده نموده و بعد از فوت مرحوم والدش بجای او به خدمات دینی و تدریس و گفتن تفسیر و معارف اسلامی در جلسات هفتگی و غیره تا هم‌اکنون اشتغال دارد. نگارنده گوید: آقای جاودان از دانشمندان متین و دارای محامد اخلاق و آداب و مانند والدش مورد وثوق و اعتماد و توجه مردم می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

جبل عاملی، عباس

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ ابراهیم بن حاج شیخ عباس عاملی از احفاد مولانا شیخ بهاءالدین عاملی از زهاد و عباد علماء قم بودند در سال 1296 در قریه جبع از قراء لبنان متولد شده سال 1323 ق به نجف اشرف مشرف و از مرحوم آیت‌الله حاج شیخ احمد کاشف الغطا و شیخ علی محمد یزدی و آیت‌الله سید عبدالحسین شرف‌الدین عاملی استفاده نموده و در سال 1338 ق به قم مهاجرت و از موقع ورود آیت‌الله حایری تا وفات آن مرحوم از محضرش استفاده کرده و در سال 1370 ق وفات و در خاک قم مدفون گردیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

جدلی، محمد ابراهیم

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از علمای ازکیا عالم فاضل عظیم القدر بوده، در سال 1199 وفات یافته، در تخت فولاد جنب قبر ملاّ اسماعیل خواجوئی مدفون شد؛ قبری بلند بسته دارد
مادّه تاریخ وفاتش را رفیق شاعر اصفهانی ضمن اشعاری گوید:
شد ز جهان و رفیق از پی تاریخ گفت
رفت ببزم جنان زبده ارباب علم
همچنین مشهور شاعر اصفهانی در مرثیه و تاریخ او گوید:
شد دریغا ز لوح هستی محو
نام ملا محمد ابراهیم
حیف از آن فاضل عظیم الشأن
آه از آن عالم خبیر علیم
گر شد اجزای او چو گل اوراق
گر شد اعضای او چو عظم رمیم
گفت مشهور بهر تاریخش
شد بجنت مقام ابراهیم
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

جرجانی اصفهانی، ابوعبدالله محمد

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س چهارم ق)، عالم و متکلم امامی. وی اصلا از مردم جرجان بود که در اصفهان سکنی داشت. او در ابتدا معتزلی بود که به دست عبدالرحمان بن احمد جیرویه رجوع به مذهب امامیه کرد. نجاشی در کتاب «رجال» حود وی را ستوده و می‌نویسد: از اصحاب جلیل و عظیم‌القدر است. از جمله آثار وی «الجامع فی سائر ابواب الکلام کبیر»؛ «المسائل و الجوابات فی الامامه»؛ «موالید الائمه (ع)»؛ «مجالس مع ابی‌علی الجبائی»؛ «الامامه»؛ «النقض علی الجبائی»، در امامت.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (289/24 ،236/23 ،366/19 ،335/2)، رجال النجاشی (298 -297 ،47 /2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 282 -281 ،147 /4)، الفهرست ابن‌ندیم، ترجمه (332)، معجم رجال الحدیث (246/16).

جرفادقانی، اباالقاسم

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
اباالقاسم بن محمد ربیع جرفادقانی صاحب مصنفات بسیار و حواشی بر کتب معقول و منقول و علامه مجلسی حوزه اجازه او را از ملامهر علی گلپایگانی نقل کرده و او معاصر مجلسی او بوده.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

جرفادقانی، محمد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمد بن علی گلپایگانی حکیم بوده و فرزانه و عالمی بوده یگانه دارای تألیفاتی بود از قبیل تکلمة الصافی و تقریب المرام علی القسم الاول من تهذیب الکلام و کشکول و غیره و از کتب مطبوعه ایشان است کتاب واردات غیبی این کتاب در دهه اول ذی‌القعدة الحرام 1248 قمری به دست مولفش پایان پذیرفته و پس از گذشتن هفتاد و سه سال بعد از تألیف در ذیقعده 1321 به طبع رسیده تاریخ ولادت و رحلت آن مرد بزرگ بر ما مجهول است و توضیحا نامبرده اهل گوگد گلپایگان بوده.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

جرقویه‌ای، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج ملا علی نیز از علمای نامدار، و به زهد و تقوی معروف بوده، در اصفهان خدمت آقا میرزا ابوالمعالی کلباسی و حاج میرزا بدیع درب امامی تلمذ نموده، و در حدود 1325 وفات یافته، در مولد خود مدفون شده است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

جزایری شوشتری، عبداللطیف

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید عبداللطیف بن سید احمد بن سید محمد بن سید طیب جزایری شوشتری فاضلی بزرگوار بوده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

جزایری شوشتری، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمدعلی بن سید محمود بن سید احمد بن سید محمدرضا بن سید علی‌اکبر بن سید عبداللَّه بن سید نورالدین بن علامه محدث سید نعمت‌اللَّه جزایری شوشتری عالمی باورع و فاضلی متقی بوده است.
وی در 12 ماه رمضان 1297 ق متولد شده و مقدمات را خدمت شیخ محمدعلی شیخ‌الاسلام خوانده و از محضر علامه آقای آسید عبدالصمد جزایری استفاده نموده آنگاه مهاجرت به نجف اشرف نموده و به درس میرزا محمدعلی رشتی و علامه یزدی آقا سید کاظم صاحب عروه حاضر شده و از آن دو بزرگوار کاملا بهره‌مند گردیده و بعد به شوشتر مراجعت و به وظائف شرعی قیام نموده تا در روز دوشنبه ششم ذی‌الحجه 1356 ق وفات نموده است. رساله‌ای در امامت دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

جزایری، جواد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج آقا جواد جزایری از (احفاد مرحوم علامه کبیر و محدث خبیر مرحوم سید نعمت‌اللَّه جزایری شوشتری صاحب تألیفات بزرگ) می‌باشد دارای کمالات نفسانی و معنوی و از علماء متمکن عصر خود و به دیانت و تقوا موصوف و مورد توجه عموم مردم خرم‌آباد و لرستان بوده و در سال 1383 قمری وفات نموده است.
فرزندان ارجمندی دارد که یکی از آنها به نام مرحوم آقا سید مغیث‌الدین از طلاب قم بود که در سنین جوانی و عنفوان شباب 22 سالگی وفات نمود و پدر پیر خود را داغدار و مصیبت‌زده نمود.
2- جناب حجةالاسلام آقای حاج آقا عماد جزایری که در مهد علم و تقوا پرورش و سالها در قم اقامت و از محضر مراجع و آیات سطحاً و خارجاً فقهاً و اصولاً استفاده کامل نمود و بعد از فوت مرحوم والد به خرم‌آباد مراجعت و تا هم‌اکنون به اقامه جماعت و خدمات دین اشتغال دارد.
3- جناب حجةالاسلام آقا سید نورالدین جزایری که در قم اقامت و به تکمیل مبانی علمی از محضر آقایان اشتغال دارد بسیار متین و متواضع و موصوف به تقوا می‌باشد
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

جزایری، عبدالغفور

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید عبدالغفور بن سید محمدرضا جزایری عالمی کامل و فاضلی جلیل بوده و در سال 1322 ق وفات نموده.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

جزایری، عبدالکریم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید عبدالکریم معروف به آغا کب یعنی آغا بزرگ بن سید حسین بن سید عبدالکریم بن سید حسن بن سید عبداللَّه بن سید نورالدین ابن علامه سید نعمت‌اللَّه جزایری عالمی متقی از شاگردان میرزاء شیرازی و معاصرین او بوده و در سال 1310 وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

جزایری، عبداللَّه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید عبداللَّه بن سید محمد بن سید محمد شفیع جزایری شوشتری از فضلاء باکمال و ورع در اصفهان بوده و در جمعه 4 ربیع‌الثانی 1357 ق وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

جزایری، عیسی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج آقا عیسی جزایری از علماء بزرگ خرم‌آباد و مورد توجه و علاقه مردم لرستانست. ایشان در خرم‌آباد متولد شده و پس از پرورش و خواندن مقدمات و سطوح در عصر مرحوم آیت‌اللَّه حایری به قم آمده و از محضر آنجناب و آقایان دیگر استفاده نموده و بعد مراجعت به خرم‌آباد و تا حال (تحریر این کتاب ه.ش 1353) به اقامه جماعت و خدمات دینی اشتغال دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

جزایری، فخرالدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید فخرالدین بن حجةالاسلام حاج سید علی بن آیت‌اللَّه میر محمد علی جزایری از علماء محترم معاصر تهران است.
وی در سال 1308 ق متولد شده و در خاندان فضیلت تربیت شده و پس از خواندن متون فقهی و اصول نزد مدرسین و علماء تهران مانند آقا سید محمد مدرسی یزدی و مرحوم آقا شیخ مسیح طالقانی و آقا شیخ علی نوری و در سال 1343 قمری به قم مهاجرت کرده و از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حایری و آیات دیگر استفاده نموده و در اواخر مرحوم آقای حایری به تهران مراجعت و تاکنون به اقامه و ترویجات دینی اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

جزایری، محمدحسین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدحسین بن سید عبدالصمد بن احمد بن محمد بن طیب بن نورالدین الموسوی جزایری عالمی فاضل بوده و در سال 1273 در شوشتر متولد و در سال 1336 ق وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

جزایری، نصراللَّه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید نصراللَّه بن العلامه الورع حاج سید حسن بن آیت‌اللَّه میر محمدعلی جزایری از علماء معاصر بودند.
وی از دانشمندان بنام سلسله‌ی جزایری تهران بودند و عمری را بتقوی و فضیلت گذرانیده و بسهم خود خدماتی انجام داده و به اجل محتوم باجداد خویش ملحق گردیدند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

جزائری، علی‌اصغر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید علی‌اصغر بن سید حسین بن سید علی موسوی جزایری شوشتری معروف به حکیم عالمی نویسنده و فاضلی جلیل بوده و در سال 1348 ق وفات نموده است.
آثار بسیاری دارد که از آنهاست (مختصر معنی اللبیب و شرح عیون‌الاخبار و لوامع‌الاخبار در شرح عیون و ترجمه لالی الاخبار و مجموعه در ادعیه و زیارات و تألیفات دیگر.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

جزی اصفهانی، عبدالرزاق

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از علمای قرن چهاردهم در اصفهان (حدود 1330 هجری قمری) و از ملازمین مرحوم آخوند فشارکی متوفی 1314 و مدفون به تکیه آقاحسین خوانساری بوده و از شاگردانش شیخ اسماعیل بن نقری بن محمّد حسن معزالدین اصفهانی متولد 1309 و متوفی به 1363 است. محضر بسیاری از علمای درجه یک حوزه را درک کرده است. از مرحوم ملّا عبدالرزاق جزی اطلاع بیشتری در دست نیست ولی همعصر با حاج میرزا بدیع و سیّد مهدی درچه‌ای بوده است.
برگرفته از کتاب :فرهنگ تاریخ گز و برخوار

جزی اصفهانی، محمّدعلی

قرن:9
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن سلطان محمّدالحسینی العریضی الجزی الاصفهانی از شاگردان علامه شیخ علی ابن ابراهیم ابن سلیمان قطیفیه البحرانی بوده و در شرح احوالاتش در الذریعه جلد 13 ص 145 آمده است. کتاب استادش «شرح ترددات النافع فی مختصر الشرایع» را با ضمائمی به عنوان «قوله، و اوله الحمداللّه الذی بنعمه ثم الصالحات و نشکراللّه بشکرة ترفع المحذورات الی آخره» و مرحوم آقابزرگ تهرانی در الذریعه نقل کرد که: «رأیت نسخته منه فی مکتبة الشیخ محمّدالسماوی فی النجف ضمن مجموعه مع المقتصر ابن فحد حلّی و هی بخط تلمیذ المؤلف السید محمّد علی بن سلطان محمّد العریضی الحسینی الجزی فرغ من نسخها فی صفر سنه 955 هجری قمری فی حیاته الاستاده المؤلف و مانضم الیها فی المجموعه بخط هذا السید ایضاً».
برگرفته از کتاب :فرهنگ تاریخ گز و برخوار

جزی، محمّدتقی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
جد مادری مرحوم آخوند گزی است که فاضل و زاهد و از علماء و مقدسین و پیشوایان مردم برخوار و از شاگردان حاج سیّد محمّدباقر حجةالاسلام و حاجی کلباسی و مقبول‌القول نزد آن دو و دیگران بوده و در موطن خویش وفات یافته است. تکیه‌ای داشته معروف به مقبره و فرزندش ملاّ محمّدباقر ابوالفقرا دایی مرحوم گزی صاحب عنوان که در یک محل مدفون بوده‌اند. محل آن در جنوب پارک عمومی گز و نزدیک به مقبره شاه نعمت‌اللّه است.
برگرفته از کتاب :فرهنگ تاریخ گز و برخوار

جعفری همدانی، غلامحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ غلامحسین جعفری همدانی از علماء ابرار معاصر تهرانست و در یکی از شبستانهای جنوبی مسجد جامع به اقامه جماعت و ترویجات دینی اشتغال دارد.
تولد آنجناب در حدود سال 1325 ق در ده هنجرین در جزین همدان واقع شده و در تحت تربیت مرحوم والدش که مرد متدین و با تقوا و به عدالت موصوف و به تقوا و پرهیزکاری معروف بوده نشو و نما یافته و در محل خود تحصیل مقدمات نموده و به همدان آمده و قسمتی از ادبیات را در آنجا خوانده آنگاه به قم مشرف و مقداری از سطوح را چند سالی در حوزه علمیه قم فراگرفته و بعد مهاجرت به نجف نموده و کفایه را نزد مرحوم میرزا ابوالحسن مشکینی سطحا و خارجا استفاده نموده و بعد در درس مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقا ضیاءالدین عراقی فقها و اصولا شرکت کرده و هم از دروس اصول و فقه فقیه اهل البیت آیت‌اللَّه العظمی اصفهانی و مقداری هم در درس مرحوم آیت‌اللَّه نائینی آیت‌اللَّه حاج شیخ محمد حسین اصفهانی حاضر شده و از معقول مرحوم آیت‌اللَّه آقا سید حسین باد کوبه‌ای بهره‌مند گردیده است چندین سال در نجف بتدریس متون فقه و اصول اشتغال داشتند تا در سال 1368 ق که به ایران مراجعت و در تهران رحل اقامت افکنده و تا هم اکنون بخدمات دینی و روحی و تدریس اشتغال دارند در امور دینی بسیار متعصب و غیور و در امر بمعروف و نهی از منکر حتی المقدور کوتاهی نمی‌کند و در همین زمینه ابتلا آتی داشته و تحمل مشاقی در راه دین نموده است.
از آثار قلمی ایشان است: 1- جزاوتی از دروس و مباحثات آیت‌اللَّه مشکینی. 2- جزوات تقریرات دروس آیت‌اللَّه اصفهانی. 3- دوره‌ی تقریرات دروس آیت‌اللَّه آقا ضیاء الدین عراقی 4- تقریرات درس آیت‌اللَّه نائینی. 5- تقریرات دروس آیت‌اللَّه حاج شیخ محمد حسین اصفهانی.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

جعفری، یعقوب

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
یعقوب فرزند مرحوم محمدحسین جعفری نیز از افاضل نویسندگان و مدرسین معاصر حوزه علمیه و مجتمع مجله مکتب اسلام می‌باشند.
وی در سال 1325 شمسی در شهر مراغه به دنیا آمده و پس از خواندن دروس ابتدایی و اولیه در مدرسه جامع و مدرسه امامزاده مراغه به تحصیل علوم دینیه پرداخته و مقدمات و مقداری از سطوح را در مراغه خدمت مرحوم آقا شیخ حسین پیشنماز و مرحوم حاج شیخ رضا ساجدی و حاج شیخ احمد امینی و حاج سید جواد مقدسی و آقای هبةالهی خوانده و در سال 1341 شمسی عزیمت به قم نموده و علیرغم مشکلات مالی و کمبودهای شکننده‌ای با اهتمام تمام به درس و بحث پرداخته و دوره سطح را از محضر اساتیدی مانند آقایان ستوده و اعتمادی و مکارم و سبحانی به پایان رسانیده و همزمان با آن دروس عقلی را از مرحوم آیت‌اللَّه مطهری و آقای حسن‌زاده آملی استفاده کرده و خود نیز به تدریس کتب سطح مشغول بوده و در کنار این تدریس و تدرس دوره عالی دارالتبلیغ اسلامی قم را به اتمام رسانیده و پس از آن به درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه شریعتمداری و آیت‌اللَّه گلپایگانی و آیت‌اللَّه آملی حدود پانزده سال شرکت و ادامه داده و در ایام تعطیل و موسم تبلیغ محرم و ماه رمضان در مساجد مهم شهر مراغه تبلیغ احکام و ترویج دین و نشر معارف جعفری نموده و خدمات ارزنده‌ای از ارشاد نسل جوان و روشن کردن افکار آنان نموده و در ضمن اشتغال به دروس متداوله به نویسندگی علاقه شدیدی داشته و در سن 18 سالگی نخستین سلسله مقالات تحت عنوان درس زندگی در مجله کتابخانه مسجد اعظم به چاپ رسیده و از آن پس در روزنامه ندای حق و مجلاتی مانند نسل نو و پیام شادی و مکتب اسلام مرتبا مقالات ایشان منتشر می‌شد و مدتی هم سر دبیری مجله نسل نو و مدیریت داخلی مکتب اسلامی را به عهده داشته‌اند و در حال حاضر نیز عضویت هیئت تحریریه مکتب اسلام را دارا هستند.
آثار طبع شده ایشان به قرار زیر است:
1- انسان در جهان بینی اسلامی
2- ابعاد حکومت اسلامی
3- بینش تاریخی قرآن
4- مسلمانان در بستر تاریخ 5- خوارج در تاریخ
آثار مخطوط آماده طبع
1- قرآن در قرآن
2- بینش تاریخی نهج‌البلاغه
3- شرح دوازده بند محتشم کاشانی تحت عنوان (آن سر که شد به نیزه)
4- تاریخ علم کلام
5- حدوث و قدم قرآن- و غیره جزوه‌های دیگری مانند:
6- نور هدایت در تفسیر قرآن
7- آداب و اخلاق در حدیث
8- النور المبین فی شرح تبصره المتعلمین
9- طبقات متکلمین شیعه
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

جلال الدین جعفر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1337-1281) در شب 6 ذی حجه سال مرقوم وفات یافته، در نجف مدفون گردید. از علمای اصفهان به شمار می‌رفت.
فرزند ایشان مرحوم حاج میرزا عبدالحسین نیز عالم و امام جماعت مسجد شاه بود، و در شب 22 رجب سال 1348 وفات یافت.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

جلالی تهرانی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید محمد ابن العالم الجلیل الحاج السید علینقی الموسوی الجلالی تهرانی مذکور از فضلاء دانشمندان تهران و سبط آیت‌اللَّه حاج سید محمدصادق لاله‌زاری می‌باشد.
معظم له در حدود سال 1355 قمری در تهران متولد شده و پس از تربیت- در بیت علم و سیادت و تحصیلات ابتدائی و مقدمات به قم آمده و سطوح را از مدرسین حوزه آموخته و بدروس خارج آیات عظام مانند آیت‌اللَّه مرحوم محقق یزدی و آیت‌اللَّه العظمی امام خمینی و حضرت آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیات دیگر شرکت تا سال 1382 قمری که در تهران اقامت گزیده و بخدمات دینی و روحی اشتغال دارد.
مؤلف گوید: آقای جلالی دانشمندی با استعداد و فاضلی برومند و در میان اقران خود مانند والد ارجمندش بمتانت و ظرافت ممتاز و بشرافت حسب و نسب سرافراز میباشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

جلالی همدانی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمد جلالی بن حاج سید جلال‌الدین از علماء محترم معاصر (مجاور) مشهد مقدس است.
وی در سال 1325 قمری در تهران متولد شده و بعد از پرورش در تحت تربیت مرحوم والدش به تحصیل علوم فارسی و عربی پرداخته و در معیت آن مرحوم از تهران عزیمت عراق نموده ولکن به اصرار بستگان و دوستان همدانی رحل اقامت در همدان افکنده و پس از خواندن مقدمات و سطوح مهاجرت به قم و از محضر آقایان استفاده نموده آنگاه به همدان مراجعت و به خدمات دینی پرداخته تا سال 1392 قمری که به مشهد منتقل و مجاور حضرت ثامن‌الحجج علیه الصلوه والسلام را اختیار فرمودند.
دارای آثار خیر و باقیات الصالحات در همدان و حومه آن و مشهد مقدس می‌باشند و از جمله آن آثار.
1- درمانگاه مهدیه همدان است که مجهز و همه روزه از بیماران بینوا و غیره پذیرائی و معالجه نموده و می‌نماید.
2- مهدیه همدان از موسسه‌های بسیار مجهز دینی می‌باشد زیرا دارای مسجد و پرورشگاه و درمانگاه و بانگ قرض‌الحسنه و سالن تبلیغات می‌باشد.
و در همین سالن در ایام دینی و روزهای شریف سخنرانی‌های مذهبی و نشر معارف اسلام و حقایق دینی می‌شود.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

جلیلی، حسام‌الدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حسام‌الدین جلیلی از علماء و ائمه جماعت معاصر کرمانشاه می‌باشد.
وی در سال 1349 ق در نجف اشرف متولد شده و در سال 1350 ق با مرحوم والدش به کرمانشاه آمده و بعد از طی دوران کودکی مشغول به تحصیل دبستان و دبیرستانی گردیده و در روز عید فطر سال 1366 ق در سن هفده سالگی در لباس مقدس روحانیت وارد و به خواندن مقدمات و ادبیات عرب نزد مرحوم والدش پرداخته و تا مقداری از سطوح را در وطن خویش خوانده و در سال 1371 ق به قم مهاجرت و بقیه سطوح را در خدمت حاج شیخ محمدتقی ستوده اراکی و آقا میرزا علی آقای مشکینی و آقا شیح جواد تبریزی و آیت‌اللَّه حاج سید محمدباقر سلطانی و معقول را خدمت مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمد فکوری خوانده.
و پس از تکمیل سطوح از درس خارج آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه العظمی امام خمینی و پس از فوت مرحوم آقای بروجردی از محضر آیت‌اللَّه العظمی شریعتمداری و مقداری از آیت‌اللَّه العظمی مرعشی نجفی و آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی استفاده نموده و در سال 1389 قمری به واسطه مریضی و کهولت مرحوم والدش حسب‌الامر مراجع عظام به وطن خود کرمانشاه برگشته و بعد از فوت والدش در مسجد عمادالدوله به اقامه جماعت و خدمات دینی اشتغال دارد.
دارای تألیفات عدیده می‌باشد که هیچکدام به طبع نرسیده و نگارنده هم زیارت نکرده‌ام و نیز اجازات چندی در امور حسبیه و روایتی دارند و در حال حاضر سرپرستی مدرسه عمادالدوله نیز به عهده ایشانست.
نگارنده گوید: مترجم عزیز ما در تمام اخلاق و رفتار و حتی طرز لباس و عمامه (اشبه الناس خلقا و خلقا و لباسا) به پدر بزرگوارش می‌باشد و به قول شاعر عرب.
بابه اقتدی عدی فی الکرم
فمن یشابه ابه فما ظلم
و به گفته شاعری فارسی زبان
گرچه گل رفت و گلستان شد خراب
بوی گل را از چه جویم از گلاب
مردم کرمانشاه همان نظری که به مرحوم والدش داشتند به ایشان دارند و وی را به همان دیده می‌نگرند ادام‌اللَّه توفیقه و عزه.
و مخفی نماند که ترجمه ایشان و والد مبرورشان باید در باب اعلام معاصرین کرمانشاه یاد شود ولی چون در آن هنگام به واسطه گرفتاری و ابتلاء این حقیر مفقود و مجددا وقتی رسید که جلد ششم تمام و منتشر از این‌رو در اینجا تدارک نمودیم.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

جمال‌الدین، اسدآبادی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
اسدآبادی (سید) بن صفدر متفکر و مصلح اجتماعی شرق (و. اسدآباد 1254- مقت. 1314 ه.ق.) مردی آزادی خواه و آزادمنش و دارای افکار و عقاید فسلفی و سیاسی و اجتماعی و طرفدار استقرار دموکراسی در ممالک شرق و ایجاد وحدت میان مسلمانان و تشکیل اتحادیه دول اسلامی. وی همه عمر را با استبدار سلاطین ایران و عثمانی و مصر و سیاست استعماری انگلستان در مبارزه بود و پیوسته به شرق و غرب سفر سفر میکرد. در پاریس روزنامه عروةالوثقی را انتشار داد و به سیاست انگلستان در شرق حمله کرد. در قاهره و استانبول و هند و افغانستان طی نطقهای پرشوی افکار آزادیخواهانه را به مردم تلقین کرد. در سال 1306 ه.ق. به امر ناصرالدین شاه بار دوم تبعید گردید و به لندن رفت و روزنامه ضیاءالخافقین را به زبانهای عربی و انگلیسی منتشر کرد و مجددا مورد تعقیب واقع شد و ناچار خاک اروپا را ترک کرد و به استانبول رفت. سلطان عبدالحمید عثمانی برای ایجاد اتحادیه مسلمین از او به گرمی پذیرائی کرد اما وقتی متوجه شد که سید قصد دارد پادشاه ایران را به ریاست چنان اتحادیه‌ای منصوب کند سید را مسموم کرد.
برگرفته از کتاب :فرهنگ فارسی معین (جلد پنجم)

جوان، علی

قرن:20
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علی جوان (زادهٔ ۹/۱۰/۱۳۰۵ در تهران از پدر و مادری آذری الاصل) دانشمند و مخترع ایرانی است. وی اولین لیزر گازی دنیا که ترکیبی از دو گاز هلیوم و نئون است و به همین نام نیز معروف است را اختراع کرد. این لیزر از نوع لیزرهای بی خطر به حساب می‌آید و رنگ آن سرخ است. این لیزر در آزمایشگاه‌های دانشگاه‌ها برای بررسی پدیده‌هایی مانند تداخل امواج و آزمایش دو شکاف یانگ کاربرد دارد.
پیشینه:
علی جوان پس از گذراندن تحصیلات در دبیرستان البرز، تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه تهران داد. سپس در سال ۱۹۴۸ به ایالات متحده آمریکا مهاجرت می‌کند و تحصیلات خود را در مقطع دکترای فیزیک در دانشگاه کلمبیا ادامه می‌دهد. وی در سال ۱۹۶۴ با درجه دانشیاری به عضویت هیات علمی موسسه فناوری ماساچوست (MIT)در آمد. وی در حال حاضر استاد بازنشسته موسسه فناوری ماساچوست در ایالات متحده آمریکا می‌باشد. گرایش وی در فیزیک، اتمی - مولکولی و اپتیک است.
او در MIT یک تحقیق بزرگ را پایه گذاری کرد که باعث ایجاد بزرگترین تحقیق لیزری در دهه های شصت و هفتاد میلادی شد. بسیاری از بنیان های اولیه در استفاده از لیزر در آنجا به وقوع پیوست. این بنیان ها شامل؛ ابداعات زیادی در زمینه اسپکتروسکوپی لیزری بصورت Sub-Doppler ؛ اولین استفاده از لیزر برای آزمایش دقیق نسبیت و ایزوتروپی در فضا؛ ابداع تکنولوژی اندازه گیری فرکانسی دقیق در طیف نوری و اولین ساخت ساعت های اتومیک لیزری می باشند.
پروفسور جوان در زمینه های تازه تحقیق مانند پژوهش اخیرش برای جستجوی اثرات هدایت نورهای هم جهت شونده توسط یک آنتن نوری به سوی اندازه نانو از ماده فعال است.
او در تحقیقات گسترده ای از لیزرهای پرانرژی و رادارهای مولتی استاتیک
لیزری که توسط ساعت های نوری دقیق کنترل می شود، گرفته تا لیزرهای تشخیصی پزشکی شرکت داشته است. پایان نامه های تحقیقاتی بسیاری از دانشجویان فیزیک تحت نظر او بوده است.
برای تحقیقات در زمینه لیزرهای گازی، پروفسور جوان در سال 1964 مدال Stewart Ballentine، در سال 1966 مدال Fany & John Hertz Foundation در سال 1975 مدال Fredrick Ives و در سال 1993 مدال جهانی آلبرت انیشتین را دریافت کرد.
او عضوی از آکادمی ملی علوم و آکادمی هنر و علم آمریکا و عضو افتخاری موسسه Trieste برای ترویج علوم می باشد. در سال 1966 او به عنوان Guggeheim Fellow و در سالهای 1979 و 1995 به عنوان Humbolt Foundation Fellow شناخته شد.
افتخاراتپ:
•در سال ۱۹۶۰ وی موفق به اختراع لیزر گازی شد.
•این فیزیکدان ایرانی در سال ۱۹۷۵ مهم‌ترین نشان انجمن نورشناسی آمریکا یعنی مدال فردریک ایوز را دریافت کرد. در جمله‌ای که در کنار این نشان حک شده‌است از آقای جوان به خاطر «پدید آوردن یک دستگاه نورشناختی (لیزر گازی) با کاربردهای بی‌سابقه در پژوهش‌های علمی» قدردانی فراوان شده‌است.
•علی جوان در سال ۱۹۹۳ جایزهٔ علمی جهانی آلبرت اینشتین را دریافت نمود.
•او همچنین در سال ۲۰۰۷ رتبه دوازدهمین آدم باهوش را در جهان کسب کرد.

جوزی، حافظ ابوالقاسم اسماعیل

قرن:5
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن محمّد بن فضل بن علی بن احمد قرشی طلحی بستی جوزی ملقّب به قوام السنة. از مشاهیر علمای اهل سنّت، و از اساتید سمعانی است.
سمعانی در کتاب انساب گوید: الجوزی (به ضمّ جیم) به زبان اصفهانی به معنی جوجه است، و صاحب عنوان در اصفهان بدین نام شهرت داشته است. متولّد 475، فوتش در سال 535 روی داده است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

جولانی، هادی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
هادی تالهی جولانی از علماء و ائمه جماعت و زهاد معاصر همدانست.
این بزرگوار که اکنون عمر شریفش از هشتاد متجاوز است. در محله جولان همدان متولد شده و در همدان و غیره تحصیل علم و کمال نموده و پس از آن به خدمات دینی از امامت و تبلیغ احکام و غیره پرداخته و از غالب اجتماعات و معاشرتهائی که غالبا بر ضرر انسان تمام می‌شود کناره‌گیری و اجتناب نموده است .
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

جویباره‌ای، مهدی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم و فاضل، و مرجع مرافعات در اصفهان بوده، در دوم شوال 1261 متولد، و در صبح شنبه 20 ذی حجه‌ی سال 1325 وفات یافته، در تکیه‌ی فاضل سراب مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

جهرمی، محمدباقر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای شیخ محمدباقر جهرمی از افاضل علماء زمان خود و اصلش از جهرم ولی مقیم کربلاء معلی و معروف به حکیم بود برای او تقریظ نفیسی بر (شرح اشارات) خواجه نصیرالدین طوسی دارد که تاریخش (1255) قمری و از آن کمال فضل تبحرش معلوم می‌گردد. وی بعد از آن از دنیا رفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

جیلانی اصفهانی، محمد رفیع

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل، و فقیه جامع، در متولد شده، پس از تحصیل مقدمات به اصفهان مهاجرت نموده، و سال‌ها به تکمیل فضایل و معلومات خود گذرانیده. در نجف به درس سید بحر العلوم و دیگران حاضر شده.
کتب زیر از اوست:
1- اصل الاصول، در شرح معالم، مفصل 2- جواهر الاصول، حاشیه بر معالم تا آخر تعادل و تراجیح 3- حواشی بر دره‌ی بحرالعلوم 4- رساله در جمعه 5- کشف المدارک، تعلیقه بر مدارک، مطبوع 6- اللثالی الثمنیة در شرح نهج‌البلاغه؛ و غیره.
صاحب عنوان در حدود سال 1245 به بعد در نجف وفات یافته.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

چرندابی، محمدعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج میرزا محمدعلی چرندابی تبریزی از علماء فضلاء معاصر تهران است.
وی در حدود 1334 ق در محله چرنداب تبریز متولد شده و پس از طی دوران صباوت و پرورش صحیح مقدمات و ادبیات و قسمتی از سطوح را در تبریز خوانده آنگاه مهاجرت به قم نموده و پس از تکمیل سطوح از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حجت کوه کمری و بعض دیگر استفاده نموده سپس هجرت به نجف اشرف و چندی از دروس و محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی اصفهانی و آیات دیگر بهره‌مند شده و بواسطه عدم مساعدت هوا به ایران مراجعت و چندی از آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و دیگران مستفیض و بنابر اصرار و تقاضای عده‌ای از مومنین تبریز بوطن برگشته و بخدمات دینی از اقامه جماعت و تدریس و غیره پرداخته تا در سال 1376 قمری که بواسطه جهانی منتقل به تهران و تا اکنون به اقامه جماعت و وظائف روحی اشتغال دارند.
نگارنده گوید: جناب آقای چرندابی دانشمندی ظریف و با تقوا و خوش مجلس و خوش سفر می‌باشد. در سال 1359 ق سفری در مصاحبت ایشان بقصد عراق نموده و حدود دو ماه از محضرشان استفاده خاطره‌های شیرین و عجیبی از آن سفر دارم که از آنها حادثه طوفان آبادان و خرمشهر و بصره و حومه آنها بود که در آن طوفان میلیونها خسارت مالی به ایران و عراق وارد و در اول طوفان ما بر بلم کوچکی سوار و از عراق به ایران برمی‌گشتیم که هوا منقلب و اگر لطف و ترحم پروردگار شامل حال این حقیر و مترجم محترم نشده بود غرق آن طوفان و طعمه کوسه ماهی‌ها و نهنگ‌های خلیج فارس شده بودیم بخاطر دارم که معظم له با حال عجیب و اضطراب غریبی متوسل بذکر غریق شده و مرتبا میگفت: (نجاه منک یا سید الکریم نجنی و خلصنی بحق بسم اللَّه الرحمن الرحیم) پس خداوند مهربان بفضلش ما را از غرقاب و آن طوفان شدید نجات بخشید و الحمد لله رب العالمین.
و چون بساحل رسیدیم و در منزل میزبان خود وارد شدیم و شب را در آنجا ماندیم ثلثی از شب نگذشته بود که دیدیم آب از زمین اطاق می‌جوشد تا آمدیم حرکت کنیم که تمام اطاقها و منزل و کوچه‌ها و نخلستانها و خلاصه همه آن محیط را آب فراگرفت ناچار چند شبانه روز در کشتی بسر بردیم تا بعد از پانزده روز که آب فرونشست و ما از آنجا حرکت نمودیم.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

حاج آخوند، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام مرحوم آقاحسین بن العلامه حاج ملا غلامرضای قمی چهارمین فرزند آن مرحوم از علماء باتقوا و فضیلت قم بوده‌اند تولدش در قم واقع شده و در مهد علم و تقوا تربیت یافته و سالها از مرحوم آیت‌الله حایری و آیت‌الله حجت و آیت‌الله خونساری و آیت‌الله فیض و بالاخص آیت‌الله العظمی بروجردی استفاده کرده تا دعوت حق را لبیک اجابت گفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

حاج آخوند، عبدالهادی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج میرزا عبدالهادی بن العلامه حاج ملا غلامرضا دومین فرزند آن مرحوم از علماء بارع و متین قم بوده که در خاندان علم و کمال نشو نما یافته و از محضر آیات عظام حایری و حجت و خونساری و فیض و آیت‌الله العظمی بروجردی استفاده نموده و با کبر سن و قد خمیده‌اش از شرکت در دروس حضرات کوتاهی نمی‌کرد تا در اواخر ریاست مرحوم آیت‌الله بروجردی رحلت نموده و در قبرستان شیخان مدفون شده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

حاج آخوند، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام آقامحمد بن العلامه حاج ملا غلامرضا سومین فرزند آن مرحوم است که در دامن علم و کمال تربیت نموده و سالها از محضر آیات عظام حوزه علمیه مانند دو برادر گذشته‌اش استفاده نموده تا به سرای جاوید منتقل شده است.
مولف گوید بیت مرحوم آیه‌الله حاج ملا غلامرضا بیت علم و فضل و معنویت و از بیوتات شریفه شهرستان قم است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

حاج فاضل، محمدعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدعلی معروف به (حاج فاضل) از علماء اعلام و مدرسین گرام و حکماء فحام معاصر مشهد بوده است.
شرح کمالات این علام ربانی هنوز زبانزد دانشمندان خراسانست و مردمی که از بیانات او استفاده کرده‌اند هم اکنون در قید حیوتند.
بسیاری از علماء حاضر خراسان خود را از شاگردان ایشان معرفی می‌کنند.
آقای مروج در سوانح می‌نویسد: وی در روز دوشنبه ششم ربیع‌الثانی 1342 ق وفات و در مقبره خالصی مدفون در ماده تاریخش چنین سروده.
سال تاریخ حاجی فاضل
آن حکیم و فقیه با ایمان
ساعد از گفته شفیق نوشت
بهر تاریخ فوت (یا غفران)
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

حاج معتمد، اسماعیل

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
اسماعیل معروف به (حاج معتمد) خراسانی که از وعاظ و منبریهای محترم تهرانست.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

حافظیان، ابوالحسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید ابوالحسن حافظیان خراسانی از روحانیون و دانشمندان متقی کراچی می‌باشد.
وی در مشهد مقدس متولد شده و در بیت سیادت پرورش یافته و از محضر مرحوم جمال‌السالکین آقای حاج شیخ حسنعلی اصفهانی و آیت‌اللَّه آقا میرزا مهدی اصفهانی غروی و دیگران استفاده و کسب فیض نموده مخصوص در قسمت علوم غریبه و ادعیه محربة زحمات فراوان کشیده و بیش از سی سالست که برای خدمت بیشتری به کراچی در پاکستان رفته و در ضمن تجارت انجام وظیفه نموده است.
اکثر مردم کراچی از ایرانی و هندی اعتقاد مخصوصی بدعاء و نفس او دارند از باقیات الصالحات و آثار اوست ضریح نقره و طلاکاری حضرت علی بن موسی‌الرضا (ع) که به نقشه‌ی و همت والای او و کمک مردم و بودجه خود حضرت رضا (ع) ساخته و بر روی قبر مطهر نصب گردید و قبلا ضریح فولادین داشت که جلب نظر نمی‌نمود
و دیگر تأسیس و توسعه انجمن کراچی و صندوق اعانات و اکنون ریاست انجمن بعهده معظم له می‌باشد
عارف.
تولد: 1282، مشهد.
درگذشت: 1360، مشهد.
سید ابوالحسن حافظیان مشهدی ابتدا به فراگرفتن ادبیات و ریاضی و طب قدیم و نجوم و هیئت و فقه و اخلاق پرداخت، لیکن به زودی وارد ریاضیات و تحصیل علوم غریبه گشت.
حافظیان، در حوزه‌ی مشهد با آیت‌الله مجتبی قزوینی آشنا شد و از طریق ایشان بود که با ذکر مقامات و کرامات و علوم سید موسی زرآبادی، وی را متوجه‌ی ایشان کرد. و همین باعث شد تا حافظیان به راهنمایی و همراهی مجتبی قزوینی در سال 1348 ق. به قزوین مسافرت کند و به محضر سید برسد و به کسب مراحلی نایل آید.
سید ابوالحسن حافظیان سال‌ها در یکی از حجره‌های فوقانی صحن عتیق رضوی (صحن انقلاب)- حجره‌های رو به قبله، در سمت شمال شرقی- به عبادت و ریاضت اشتغال داشت. از آثار ایشان، یکی لوح محفوظ است و دیگری کتابی در شرح آن و نیز لوح جنةالاسماء که با دقت و زیبایی نوشته است.
همچنین ضریح مبارک حضرت امام
رضا (ع) از آثار حافظیان است. ایشان سال‌ها پیش، به فکر تعویض ضریح قبلی- که فرسوده شده بود- افتاد، و پس از اتمام ساختن ضریح، به وسیله هنرمندان اصفهانی و مشهدی، و انتقال ضریح سابق به موزه‌ی آستان قدس رضوی، ضریح جدید نصب گردید و به روز نیمه شعبان سال 1379 ق.، از آن پرده‌برداری شد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

حایری، صدرالدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
صدرالدین حایری از علماء مبرز و دانشمندان ممتاز معاصر شیراز است.
وی پس از تولید و پرورش در حجر علم و تقوا مقدمات و ادبیات و سطوح را از مدرسین بزرگ فراگرفته و مهاجرت به نجف اشرف نموده و از محضر آیات عظام و مراجع بزرگ استفاده نموده و پس از آن به شیراز آمده و به وظائف دینی از اقامه جماعت و ترویج دین و تبلیغ احکام و تفسیر قرآن و تالیف پرداخته و در دوران خدمتش ابتلاءاتی پیدا نموده و گرفتاریهائی داشته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حایری، عبدالحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید عبدالحسین بن آقا سید علی بن سید جواد بن حسن بن سلمان بن درویش بن احمد آل طعمه موسوی حایری متولد 1299 و متوفی 1380 ق فاضلی جلیل و ادیبی متقی بوده است و آل طعمه از خاندان مجد و جلال کربلا و از خزان و خدام آستان قدس حسینی بوده‌اند و از همین سلسله است جناب سلالة السادات الاطیاب حاج سید عبدالمهدی بن حاج سید عباس معاون التولیه آل طعمه موسوی مقیم تهران که از تجار خیر می‌باشند
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

حایری، علی‌اصغر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ علی‌اصغر بن ملا آغابابا حایری عالمی متقی و فاضلی جلیل بود و در سال 1325 ق وفات نمود
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

حائری بروجنی، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن ابوالقاسم بن حسن حسینی بختیاری.
عالم فاضل، از شاگردان فاضل اردکانی و شیخ زین العابدین مازندرانی بوده، و در صحن حضرت اباالفضل علیه السلام اقامه جماعت می‌فرموده. در 1320 و اندی به ایران مراجعت نموده و در نزد عوام و خواص، محترم و به وظایف شرعی قیام فرموده.
در 1339 وفات یافته. [در تکیه ی ملک در تخت فولاد مدفون است].
تقریرات اساتید خود را در فقه و اصول به رشته ی تحریر درآورده است.
وی را دو برادر عالم است:
1- سید علی (فوت 1312.)
2- سید محمّد. هر دو از علما و فضلا بوده‌اند.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

حائری شیرازی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آسید حسین بن سید محمدرضا حسینی حایری شیرازی عالمی فاضل از شاگردان شیخ فضل‌اللَّه نوری بوده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حائری، رضا

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
رضا الحائری المعروف (به کتاب فروش) متوفی حدود 1307 قمری و مدفون در زاویه صحن شریف نزدیک شبکه سرداب.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حبیب آبادی، نصرالله

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج ملا اسماعیل، عالم فاضل، از شاگردان آقا سید محمد باقر درچه‌ای بوده، و در 1283 متولد، و در ذی‌حجه‌ی سال 1335 در مشهد مقدس در سفر زیارت وفات یافته و مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

حجازی، عبدالرسول

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید عبدالرسول حجازی برادر معظم آقای حجازی که در غرب تهران حدود سلسبیل اقامت و به خدمات دینی اشتغال دارد
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حجازی، عبدالرضا

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
استاد دکتر سید عبدالرضا حجازی از مشاهیر خطباء و گویندگان و معاریف وعاظ و نویسندگان عصر حاضر می‌باشد. در تهران و تمام نقاط کشور شهرت بسزائی دارند.
معظم‌له دارای بیانی شیرین و منطقی شیوا و علمی می‌باشند این واعظ عالیقدر به زبان عصری داد سخن می‌دهد و تمام طبقات مردم را از عالم و عامی و دیروزی و امروزی بخصوص نسل جوان را بهره‌مند می‌سازد.
در سال 1313 خورشیدی در شهرضای اصفهان متولد گردیده و پس از خواندن دروس جدید و مقدماتی به اصفهان آمده و مدت سه سال از محضر مرحوم حجه‌الاسلام عالم ربانی حاج میرزا علی آقا شیرازی استفاده کرده و در سال 1329 شمسی وارد حوزه علمیه قم گردیده است.
و پس از تکمیل نمودن سطوح عالیه از محضر مرحوم آیت‌الله العظمی آقای بروجردی و حضرت آیت‌الله العظمی مجاهد امام خمینی استفاده کرده ایشان معقول و تفسیر قرآن را نزد علامه بزرگ آقای طباطبائی تبریزی فراگرفته و در سال 1340 به تهران آمده و در راه انتشار اسلام و تبلیغ احکام به اشتغال ورزیده است.
این واعظ گرامی در اثر نبوغ و استعداد ذاتی و تحقیقات علمی که دارد در شمار وعاظ نامی کشور درآمده است. استاد حجازی گوینده مجاهدیست که در این پست حساس مصائب فراوان و سوانح زیادی را تحمل کرده و مورد غبطه بسیاری قرار گرفته است. وی دوره لیسانس را در دانشکده الهیات دانشگاه تهران و دوره دکترا را در دانشگاه آنکارا طی نموده است و نه تنها از رهگذر خطابه و سخنرانی خدمات شایانی به اسلام کرده است‌بلکه با قلم شیوای خود نیز افکار نسل جوان را روشن و متوجه بمبانی اعتقادی و دینی نموده است.
آثار علمی ارزنده ایشان که به طبع رسیده و مورد استفاده عموم مخصوص نسل جوان و تحصیل کرده می‌باشد از این قرار است 1- کتاب سیستم اقتصادی اسلام پیرامون مبادی اقتصادی و روشهای عالی اسلام و اولین کتابیست که در سال 1338 شمسی به زبان پارسی در این رشته به تحریر آمده است.
2- کتاب رسالت قرآن در عصر فضا و از جمله شاهکارهای علمی و ادبی فارسی است که در طی یکسال سه مرتبه به چاپ رسیده و پر تیراژترین کتاب اسلامی است که در این چند سال اخیر منتشر شده است و اخیرا آقای سید علی که یکی از فضلاء نجف است آن را به عربی ترجمه کرده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

حجازی، مهدی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید مهدی حجازی از علماء محترم معاصر شهرضا هستند که در آنجا به امامت و خدمات دینی اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حجت، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام آقا سید حسن بن العلامه السید محمد الحجه الکوه کمری دومین فرزند آن مرحوم دارای مقام علم و کمال است که در سال 1342 قمری در تبریز متولد و در سال 1349 در خدمت والدش به قم مهاجرت و پس از خواندن مقدمات و سطوح به درس خارج پدر شرکت نموده و هم از آیت‌الله العظمی بروجردی استفاده کرده و تاکنون که به تدریس اشتغال دارد. دارای تالیفاتی در فقه و اصول می‌باشند که بعضی به طبع رسیده و برخی هم مخطوط مانده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

حجتی کرمانی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ علی کرمانی دومین فرزند روحانی آن مرحوم است. وی نیز در کرمان دیده به دنیا گشوده و پس از خواندن دروس جدید به تحصیل علوم عربی و ادبی در مدرسه معصومیه کرمان پرداخته و برای تکمیل رهسپار قم و سطوح را از اساتید حوزه تکمیل و به درس خارج فقه و اصول آیت‌اللَّه امام خمینی و آیت‌اللَّه شریعتمداری و آیت‌اللَّه حاج شیخ مرتضی حایری و آیت‌اللَّه گلپایگانی شرکت و هم فلسفه و تفسیر را نزد استاد علامه طباطبائی خوانده و مدت دو سال هم در نجف اشرف اقامت و از آیات عظام آنجا استفاده نموده و جمعاً بیش از بیست سال در قم اقامت و اشتغال به تحصیل و تدریس و تألیف داشته تا یکی از گویندگان و نویسندگان مشهور حوزه علمیه گردیده و هم از اعضاء هیئت تحریریه مجله وزین مکتب اسلام بوده است
معظم له در سال 1343 شمسی با بیت اصیل و شریف آیت‌اللَّه صدر وصلت و به مصاهرت و دامادی حضرت حجةالاسلام والمسلمین حاج سید رضای صدر دامت برکاته درآمده و در سال 1351 شمسی منتقل به تهران گردیده و اکنون به عللی در کرمانشاه بسر می‌برند.
دارای تألیفات عدیده می‌باشند که از آنها کتب زیر به طبع رسیده و یا آماده برای طبع می‌باشند 1- اسلام و تبعیضات نژادی 2- اسلام آئین زندگی 3- فاجعه تمدن و رسالت اسلام 4- چهارده استان 5- اسلام و فرهنگ قرن بیستم 6- عقل و احساس 7- تاریخ و علوم قرآن 7- زن و انتخابات 8- بلاهای اجتماعی قرن ما (این دو کتاب اخیر 8 -7 به همکاری چند تن از دانشمندان مانند جناب آقای عمید زنجانی و زین‌العابدین قربانی به رشته تحریر درآمده است)
9- عصر امتیاز ماشین 14 -10 مقاله 12 -11 داستان و...
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

حجتی کرمانی، محمدجواد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدجواد حجتی کرمانی که از دانشمندان و افاضل نویسندگان و بنام حوزه علمیه قم می‌باشند.
وی در کرمان متولد شده و در حجر والد چنان پدری پرورش یافته و مقدمات و ادبیات و قسمتی از سطوح را در مدرسه معصومیه کرمان از مرحوم والدش و آیت‌اللَّه صالحی و دیگران فراگرفته آنگاه عزیمت به قم نموده و از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و مراجع دیگر استفاده و فلسفه را نزد استاد علامه طباطبائی فراگرفته است
نگارنده گوید: آقای حجتی از دوستان نزدیک حقیر است و از سال 1371 قمری که به کرمان تبعید شدم و به امر مرحوم والدش به دیدنم آمده و مأنوس بوده‌ایم ایشان را به تقوا و کمالات و فضائل اخلاقی و انسانی شناخته‌ام دارای آثار ارزنده‌ای که از آنها کتب زیر است می‌باشد 1- اسرار سقیفه 2- جلوه مسیح در پیرامون مسیحیت. ترجمه سه جلد تفسیر (المیزان) و غیره
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

حججی، رضا

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
رضا فرزند مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ احمد حججی از علماء و ائمه جماعت معاصر آبادان است. وی در سال 1312 شمسی در شهرستان نجف آباد متولد گردید و تحصیلات ابتدائی خود را در آنجا به اتمام رسانیده و در اثر پیش‌آمد فوت والدش به امر و راهنمائی عمویش حجةالاسلام حاج شیخ ابوالقاسم عزیمت به قم نموده و در حوزه علمیه قم به معاونت حجةالاسلام حاج شیخ محمدحسین موحد (عمه‌زاده خودش) مقدمات و سطوح عالیه را به اتمام رسانیده و مدتی از درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی و آیت‌اللَّه امام خمینی و علامه طباطبائی استفاده نموده و برحسب درخواست عده‌ای از مومنین و ساکنین آبادان رحل اقامت در آن شهر صنعتی افکنده و در آنجا به اقامه جماعت و ارشاد مردم اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

حججی، سجاد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید سجاد حججی از علماء محترم و ائمه جماعت فعال شهرستان میانه است.
وی در سال 1307 شمسی در میانه متولد شده و دوران تحصیلات ابتدائی را در دبستان میانه گذرانیده سپس در سن 17 سالگی موفق به ورود در سلک سربازی حضرت ولی عصر عجل‌اللَّه فرجه‌الشریف گردیده و مدت کوتاهی در میانه تحصیل مقدمات نموده و در سال 1366 قمری به قم مهاجرت و از محاضر اساتید عالیقدر آقای حاج میرزا مسلم سرایی و آقای حاج میرزا علی مشکینی و آقای حاج شیخ نصرت میانه‌چی و بعد سطوح عالی را از محضر آیت‌اللَّه حاج میرزا محمد مجاهدی و آیت‌اللَّه سلطانی و آیت‌اللَّه العظمی نجفی مرعشی و درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حجت و آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و حاج شیخ عباسعلی شاهرودی استفاده نموده و بنابر درخواست اهالی میانه و امریه مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی (بمیانه) وطن خویش مراجعت و به انجام وظائف دینی از اقامه جماعت و وعظ و تدریس و غیره پرداخته است آثار و خدمات ایشان از این قرار است.
1- تعلیم و تربیت محصلین علوم دینی 2- تأسیس کتابخانه برای مطالعه عموم داشن پژوهان در سال 1382 ق در جنب مدرسه طلاب دینی در زمینی به مساحت 350 متر دارای سالن مطالعه و مخزن و کریدور حیاط مجزا و وسائل لازمه و جمع‌آوری کتب سودمند و مورد استفاده همگانی.
3- تجدید بنای مسجد حضرت موسی بن جعفر علیهماالسلام (مشهور به کربلائی تقی) به اضافه تأسیس یک قرائت خانه فوقانی مجزا و دارای کتب و وسائل لازم آن و بهره‌برداری از آن از سال 1387 ق شده است.
4- تأسیس مکتب قرآن مجید در ماه‌های تعطیلی (سه ماهه) برای آشنا ساختن جوانان به قانون آسمانی قرآن و احادیث و تربیت اخلاقی آنان و تشکیل کلاسهای متعدد بهمین منظور که از سال 1388 ق شروع به کار کرده‌اند.
5- تجدید بنای مسجد مرحوم حاج سید حسین و تکمیل آن در سال 1490 ق گردیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

حسن زاده آملی، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام والعلم الاعلام آقا شیخ حسن حسن زاده آملی متولد 1307 شمسی از افاضل ممتاز حوزه علمیه صاحب تقویم رسمی و تألیفات ارزنده است. تولدش در آمل واقع شده و در مهد علم و تقوا تربیت یافته و دروس مقدماتی را تا متوسطه خوانده و بدروس علمیه عربی پرداخته و سپس بتهران عزیمت نموده و از اساتید بزرگ تهران چون مرحوم آیه‌الله آملی و آیه‌الله شعرانی و آیه‌الله حاج میرزا احمد آشتیانی و آیه‌الله حاج سید ابوالحسن رفیعی قزوینی و دیگران در رشته‌های علوم عقلی و نقلی استفاده نموده آنگاه بقم مهاجرت و رحل اقامت افکنده و از محضر آیات عظام حوزه علمیه چون آیه‌الله آملی حاج میرزا هاشم و دیگران بهره‌مند گردیده و در مدرسه علمیه سعادت بتدریس فقه و اصول اشتغال دارد.
دارای تألیفات عدیده‌ای مانند تقویم حسن زاده و 5 جلد شرح نهج‌البلاغه مرحوم میرزا حبیب‌الله هاشمی خوئی از جلد 15 تا جلد 19 میباشد. و کتابی در ولایت و غیره دارند که 15 مجلد آن بطبع رسیده و بقیه آماده برای طبع میباشد.
مرحوم آیه‌الله حاج میرزا ابوالحسن شعرانی تقریظ مفصلی برای شرح ایشان مرقوم که در اول جلد 15 شرح نهج‌البلاغه خوئی مذکور میباشد و در آخر جلد 14 شرح مزبور درباره‌ی معظم له چنین نوشته‌اند:
(ثم ان حضره الفاضل الادیب العالم الاریب الجامع بین العلوم العقلیه والنقلیه والحائز للملکه العلمیه والعملیه الشیخ المؤتمن الشیخ حسن الاملی ضاعف‌الله قدره و اجزل اجر له تصدی لشرح باقی کتاب نهج‌البلاغه و هوالحری به والمتوقع منه و هو کما قال بعض الانصار کما قیل عذیقها المرجب و جذیلها المحکل فقد جربته سنوات عند قرائه مختلف العلوم علی حاز الرتبه القصوی و فاز بالقدح المعلی و نرجو من‌الله له التوفیق و لنا.
العبد ابوالحسن الشعرانی
تألیفات و تصحیحات
آثار عرفانی و اخلاقی
لقاء الله
وحدت از دیدگاه عارف و حکیم
انه الحق
ولایت تکوینی
عرفان و حکمت متعالیه
الهی نامه متن الهی نامه
انسان در عرف عرفان
کلمه علیا در توقیفیت اسماء
اصول و امّهات حکمی و عرفانی
تصحیح رساله مکاتبات
تصحیح و تعلیق تمهید القواعد
تصحیح . تعلیق شرح فصوص قیصری
تصحیح و تحشیه رساله تحفة الملوک فی السیر و السلوک
مفاتیح المخازن
شرح فصوص الحکم
مشکاة القدس علی مصباح الأنس
شرح طایفه ای از اشعار و غزلیات حافظ
نور علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور
باب رحمت
نامه ها برنامه ها
قرآن و عرفان و برهان از هم جدایی ندارند
آثار فلسفی و منطقی
اتحاد عاقل به معقول
نصوص الحکم بر فصوص الحکم
رساله جعل
صد کلمه
تصحیح اسفار اربعه
تصحیح و تعلیق کتاب نفس شفاء
رساله ای در تضاد
رساله ای در اثبات عالم مثال
رساله ای در حرکت جوهری
ممدّ الهِمَم فی شرح فصوص الحِکَم
رساله نفس الأمر
نهج الولایه
درر القلائد علی غررِ الفَرائد
النور المتَجَلّی فی الظّهور الظِّلّی
مفاتیح الاَسرار لسلّاک الأسفار
سرح العیون فی شرح العیون
گشتی در حرکت
الحجج البالغة علی تجرد النفس الناطقة
گنجینه گوهر روان
رساله ای در اثبات عالم مثال
رساله مُثُل
تصحیح و تعلیق شرح اشارات
ترجمه و شرح سه نمط آخر اشارات
تصحیح و تعلیق شفا
ترجمه و تعلیقِ الجمع بین الرَّأیَین
رساله اعتقادات
الأصول الحکمیّة
رساله رؤیا
من کیستم
رسالة فی التضاد
دروس معرفت نفس
نثر الدراری علی نظم اللئالی
آثار فقهی
رساله ای در مسائل متفرقه فقهی
تعلیقات علی العروة الوثقی فی الفقه
وجیزه ای در مناسک حج
آثار تفسیری
تصحیح خلاصة المنهج
انسان و قرآن
آثار کلامی
خیر الأثر در رد جبر و قدر
تقدیم و تصحیح و تعلیق رساله قضا و قدر محمد دهدار
لیلةالقدر و فاطمه علیها السلام
رسالة فی الإمامة
رساله ای در کسب کلامی
فصل الخطاب فی عدم تحریف کتاب ربّ الأرباب
رسالة حول الرؤیا
آثار روایی
تصحیح نهج البلاغه
تصحیح سه کتاب (ابی الجعد ، نثر اللئالی ، طب الأئمّة)
تکملة منهاج البراعة
مصادر و مأاخذ نهج البلاغه
انسان کامل از دیدگاه نهج الیلاغه
شرح چهل حدیث در معرفت نفس
رساله ای در اربعین
آثار ریاضی و هیوی
دروس معرفة الوقت و القبلة
رساله کلّ فی فلک یسبحون
رساله ای در تناهی ابعاد
تصحیح کتاب الإستیعاب فی صنعة الأصطرلاب للبیرونی
تعیین سمت قبله مدینه
الصحیفة العسجدیّة فی آلاتٍ رصدیّة
الکوکب الدرّی فی مطلع التّاریخ الهجری
رساله سی فصل
تعلیق تحفة الأجِلَّة فی معرفة القبلة
رساله قطب نما و قبله نما
تعلیقه بر رساله مولا مظفر
رساله میل کلّی
رساله ظِلّ
رساله تکسیر دایره
تصحیح کتاب المناظر فی کیفیّة الابصار
رساله ای در اختلاف منظر و انکسار نور
رسالة فی تعیین البُعد بین المرکزین و الأوج
رسالة فی الصّبح و الشّفق
رساله ای پیرامون فنون ریاضی
رساله ای در مطالب ریاضی
دروس هیأت و دیگر رشته های ریاضی
تصحیح و تعلیق شرح جغمینی
تصحیح و تعلیق تحریر اصول اقلیدس
تصحیح و تعلیق اُکَرِ مانالاؤس
تصحیح و تعلیق تحریر اُکَرِ ثاوذوسیوس
شرح زیج بهادری
تصحیح و تعلیق شرح بیرجندی بر زیج الغ بیک
تصحیح و تعلیق شرح بیرجندی بربیست باب
تصحیح و تعلیق تحریر مجسطی
استخراج جداول تقویم
تصحیح و تعلیق الدّرّ المَکنون و الجوهر المَصون
دروس معرفت اوفاق
شرح قصیده کُنوز الأسماء آثار ادبی
تقدیم و تصحیح و تعلیق نصاب الصِّبیان
تصحیح کلیله و دمنه
تصحیح و اعراب اصول کافی
دیوان اشعار
قصیده یَنبوع الحیاة
مصادر اشعار دیوان منصوب به امیر المؤمنین
تعلیقه بر باب توحید حدیقة الحقیقة
تصحیح گلستان سعدی
تعلیقه بر قسمت معانی مطوَّل
امثال طبری
آثار متفرقه
تقدیم و تصحیح و تعلیق خزائن
هزار و یک نکته
هزار و یک کلمه
مجموعه مقالات
ده رساله فارسی
کشیکل
مصاحبات مناجات علامه حسن زاده
- الهی، تا تو لبیک نگویی من کجا الهی گویم؟
- الهی، همه گویند: بده و حسن گوید: بگیر
- الهی، همه از تو دوا خواهند و حسن از تو درد
- الهی، همه، حیوانات را در کوه و جنگل می بینند و حسن در شهر و ده
- الهی، عمری آه در بساط نداشتم و اینک جز آه در بساط ندارم
- الهی، شکرت که دنیایم آخرتم شد
- الهی، من در ذات خود متحیرم چه رسد به ذات تو
- الهی، شیدایی جانان را با حور و غلامان چه کار
- الهی، روزم را چون شبم روحانی بگردان و شبم را چون روز نورانی
- الهی، در جوانی شکستم که پیری، خود شکستگی است
- الهی، آن که تو را دوست دارد، چگونه با خلق ات مهربان نیست؟
- الهی، اگر من بنده تو نیستم، تو که مولای من هستی!
- الهی، گرگ و پلنگ را می توان رام کرد با نفس سرکش چه کنم؟
- الهی، اگر ستارالعیوب نبودی، ما از رسوایی چه می کردیم؟!
- الهی، قربان لب و دهانم بروم که به ذکر تو گویایند

توصیه‌هایی از علامه حسن‌زاده آملی
دهان روح و تن
انسان دو دهان دارد: یکی گوش که دهان روح او است و دیگر دهان که دهان تن او است. این دو دهان خیلی محترم‌اند. انسان باید خیلی مواظب آن‌ها باشد. یعنی باید صادرات و واردات این دهنها را خیلی مراقب باشد. آن‌هایی‌که هرزه خوراک می‌شوند، هرزه کار می‌گردند. کسانی که هرزه شنو می‌شوند، هرزه گو می‌گردند. وقتی واردات انسان هرزه شد، صادرات او هم هرزه و پلید و کثیف می‌شود. یعنی قلم او هرزه و نوشته‌هایش زهرآگین خواهد داشت. حضرت وصی، امیرالمؤمنین، علیه السلام فرمود: عمل نبات است و هیچ نبات از آب بی‌نیاز نیست و آب‌ها گوناگون‌اند. هر آبی که پاک است، آن نبات هم پاک و میوه‌اش شیرین خواهد بود; و هر آبی که پلید است، آن نبات هم پلید و میوه او تلخ است.* خود عمل، حاکی است که از چه آبی روییده شده است. وقت اندک و کار بسیار
بدان که باید تخم و ریشه سعادت را در این نشأ، در مزرعه دلت‌بکاری و غرس کنی. این‌جا را دریاب، این‌جا جای تجارت و کسب و کار است; و وقت هم خیلی کم است. وقت‌خیلی کم است و ابد در پیش داریم. این جمله را از امیرالمؤمنین علیه السلام عرض کنم، فرمود: «ردوهم ورود الهیم العطاش» ; یعنی شتران تشنه را می‌بینید که وقتی چشمشان به نهر آب افتاد چگونه می‌کوشند و می‌شتابند و از یکدیگر سبقت می‌گیرند که خودشان را به نهر آب برسانند، شما هم با قرآن و عترت پیغمبر و جوامع روایی که گنج‌های رحمان‌اند این چنین باشید. بیایید به سوی این منبع آب حیات که قرآن و عترت است. وقت‌خیلی کم است و ما خیلی کار داریم. امروز و فردا نکنید. امام صادق علیه السلام فرمود: «اگر پرده برداشته شود و شما آن سوی را ببینید، خواهید دید اکثر مردم به علت تسویف، به کیفر اعمال بد این‌جای خودشان مبتلا شده‌اند .» تسویف یعنی سوف سوف کردن، یعنی امروز و فردا کردن، بهار و تابستان کردن، امسال و سال دیگر کردن. وقت نیست، و باید به جد بکوشیم تا خودمان را درست‌بسازیم.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

حسنی بسطامی، عبدالرسول

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ عبدالرسول بن العالم الجلیل ملا فضل‌الله بسطامی بن العلامه ملا نور محمد (از اعاظم شاگردان مرحوم حجه‌الاسلام شفتی اصفهانی) میباشد. وی در سال 1290 شمسی در بسطام متولد شده و پس از رشد در سال 1348 قمری برای تحصیل بقم آمده و ادبیات را از مرحوم حاج شیخ ابوالقاسم نحوی و مرحوم حجه‌الاسلام ادیب تهرانی فرا گرفته و سطوح را از آیه‌الله حاج شیخ علی‌اصغر صالحی کرمانی و آیه‌الله العظمی آقای نجفی مرعشی و مرحوم آیه‌الله حاج شیخ عباسعلی شاهرودی و مرحوم آیه‌الله حاج میرزا شهاب همدانی و مرحوم آقا شیخ حسین گیلانی و مرحوم آیه‌الله حاج شیخ مهدی مازندرانی بپایان رسانیده و از درس خارج مرحوم آیه‌الله العظمی حجت و آیه‌الله خونساری و دیگران استفاده نموده و پس از دوازده سال توقف در قم در سال 1360 قمری مهاجرت به بسطام نموده و تاکنون بتلبیغ احکام و ترویج دین و اقامه جماعت اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

حسنی، اسماعیل

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید اسماعیل فرزند آقا سید ابوالقاسم حسنی نجف‌آبادی از علماء و فضلاء روشن فکر و با تدبیر نجف‌آباد بوده است. وی در سال 1303 شمسی در نجف‌آباد چشم به دنیا گشود و بعد از نشو و نما و پرورش در بیت سیادت و تحصیلات ابتدائی به اصفهان رفته و مدت سه سال در مدرسه جده بزرگ مشغول به مقدمات بوده تا اینکه در سال 1320 شمسی مهاجرت به قم نموده و سطوح اولیه را خدمت حجةالاسلام والمسلمین حاج شیخ اسداللَّه نوراللهی و حجةالاسلام حاج سید مرتضی علوی فریدنی و آیت‌اللَّه حاج شیخ محمد فکور و آیت‌اللَّه حاج شیخ عبدالجواد جبل العاملی فراگرفته و در درس خارج آیت‌اللَّه العظمی بروجردی شرکت نموده و از آیت‌اللَّه امام خمینی بهره نموده و برای ارشاد مردم به تبلیغ اسلام و ترویج احکام به اطراف اصفهان و محال بختیار و غیره مسافرت و خدماتی از قبیل بناء مساجد و حمام و راه‌سازی و آب لوله‌کشی و غیره نموده تا در جمادی‌الثانی 1394 قمری که به جرم دفاع از سالار شهیدان حضرت اباعبداللَّه الحسین (ع) از طرف حامیان نویسنده کتاب ضد مقام علمی و ولایتی آن حضرت و خاندان جلیل رسالت (کتاب شهید جاوید) به واسطه ضربات چوب که بر گردن ایشان اصابت کرده بوده مریض شد و یکسال بعد از ضربات مانند اجداد طاهرین خود شهیدا از دنیا رفته و به اسلاف پاک خود ملحق و به رحمت حق پیوست. اللهم العن اول ظالم ظلم حق محمد و آل محمد و آخر تابع له علی ذلک. اللهم العنهم جمیعا.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

حسنی، علی‌اکبر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علی‌اکبر حسنی فرزند آقاحبیب‌اللَّه از فضلاء روشنفکر و اعضاء رئیسیه مجله وزین مکتب اسلام می‌باشند.
وی چنانچه مرقوم فرموده‌اند در اسفند ماه 1317 شمسی در پرشکوه لنگرود گیلان به دنیا آمده و پس از خواندن دروس ابتدائی جدید را در محل به اصرار و تاکید پدر متدین و متعبد و پرهیزکارش برای تحصیل علوم دینی در سال 1332 شمسی عزیمت به قم نموده و در مدرسه (خان) آیت اللَّه بروجدری و بعد مدرسه ملاصادق پس از آن فیضیه و دارالشفا اقامت و به تحصیل مقدمات و ادبیات و سطوح پرداخته و در درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ عباسعلی شاهرودی شرکت و جزوه تقریرات درس ایشان را نوشته و قسمتی از اسفار را از محضر علامه طباطبائی استفاده نموده و مدت دو سال هم از درس خارج امام راحل (ره) بهره‌مند گردید و نیز تا سال 1357 شمسی اوائل انقلاب در دروس خارج مراجع بزرگ و معروف آن عصر شرکت نموده و خود به تدریس سطوح متوسط پرداخته و همزمان با آن عضویت شوراء نویسندگان در راه حق و نیز از سال 1350 -1369 شمسی به عضویت هیئت تحریریه مجله وزین مکتب اسلام نشریه حوزه علمیه قم درآمده که هنوز هم ادامه دارد و چند سال نیز به عنوان مدیر داخلی مجله مزبور فعالیت داشته است.
آقای حسنی از اول انقلاب خالصانه در دانشگاه اسلامی اشتغال به تدریس داشته و خدمات بسیاری نموده‌اند. و هم در مدرسه عالی قضائی و تربیتی طلاب قم و مجتمع آموزش عالی قضائی علوم اداری قم و دانشکده سپاه قم به تدریس مشغول و هم در دانشگاه آزاد قم اشتغال به تدریس دارند و هم در مدرسه علمیه حقانی مشغول می‌باشند و هم در کمیته تألیف و اصلاح کتابهای درسی دانشگاه فعالیت علمی و تحقیقی دارند.
آثار علمی و تألیفات آموزنده آقای حسنی
علاوه بر مقالات متعدده در مؤسسه راه حق و مجله صف وابسته ارتش پس از انقلاب و مقالات متعدد مکتب اسلام و سایر مجلات تألیفات دیگری دارند که یادآور می‌شوم.
1- سازش دین و دانش
2- ترجمه اسلام در سر دو راهی به اتفاق یکی از افاضل
3- مسائل از دیدگاه اسلام با همکاری برخی از دوستان
4- شیعه از دیدگاه پیامبر اسلام ترجمه و نگارش
5- نقش سیاسی و تاریخی فدک ترجمه الفدک آیت‌اللَّه صدر
6- امام چهارم پاسدار انقلاب خونین کربلا
7- پدیده‌های اسرارآمیز
8- سفری به اعماق وجود انسان
9- تکوین شخصیت
10- اسلام و سیاستهای استعماری این کتابها عموما قبل از انقلاب به طبع رسیده است.
11- نظری به قوانین اسلام
12- جزوهای بسیار دیگر که در دانشگاه طهران تکثیر نشر شده است و نیز کتب و جزوات دیگری که از یاد آن خودداری شد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

حسین سبزواری، محمدعلی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمدعلی بن سید محمدتقی بن سید محمدکاظم حسینی سبزواری عالمی متبحر و فاضلی متقی از اجلاء و اعلام اهل فضل در معقول و منقول و فقه و اصول و طب و ریاضیات و حکمت و غیرها مضافاً بر این معلمات، بسیار محتاط و متقی و زاهد و صالح بوده است.
وی در شب 28 ماه صفر 1338 ق در کاظمین از دنیا رفته و در حجره قبلی در زاویه شرقی سحن شریف مدفون شده است.
دارای 3 فرزند صالح به نام 1- سید محمدتقی متوفی 1384 ق
2- سید هاشم
3- سید محمدسعید تاجر بوده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حسینی استرآبادی، شرف‌الدین

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 965 ق)، عالم امامی. وی از علمای بزرگ امامی و از شاگردان محقق کرکی بود. از آثارش: «تاویل الایات الظاهر فی فضل العتره الطاهره» یا «الایات الباهره»؛ «الفوائد الغرویه» در شرح «الجعفریه» استادش محقق کرکی.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (353 -352 /16 ،305 -304 /3 ،46/1)، ریحانه (198/3)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 145/10)، لغت نامه (ذیل/ علی)، معجم المؤلفین (33/7)، هدیه العارفین (747 ،745 /1).

حسینی اشکوری، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شب 13 ربیع‌الاول سال 1350 ق در نجف اشرف متولد شده.
مرحوم پدرش حاج سید علی اشکوری از شاگردان آیت‌الله شیخ ضیاءالدین عراقی و آیت‌الله شیخ شعبان گیلانی بود و مقداری از تقریرات اصولی و فقهی‌آقا ضیاء را نوشته است.
جدش سید حسن بن سیدعلی بن سید معصوم حسینی اشکوری از یکی از محال گیلان به نحف اشرف هجرت نموده و از شاگردان آیت‌الله آخوند خراسانی بود و حدود سال 1367 در نجف بدرود حیات گفت.
نزد اساتید برجسته‌ی نجف تحصیلات مقدمات و سطوح را به پایان رساند و در خصوص علوم ادبی عرب تخصص پیدا نموده و کوشش زیادی کرده است.
در سن هیجده سالگی ترک تحصیل نموده از نجف به بغداد رفتند و چهارسال به کسب اشتغال داشته و وضع مادی و کسبشان بسیار خوب بود، اما چون در خود قدرت انجام کارهای علمی می‌دیدند خود لازم دانستند که در این راه بذل مساعی کنند لذا به نجف بازگشته و به ادامه‌ی تحصیل پرداختند.
در نجف اشرف از سال 1378 ق به کار نویسندگی و تحقیق و تصحیح کتابهای علمی عربی پرداخته و در راه احیاء و زنده نمودن کتب قدما تا توانستند جدیت کرده و در ظرف چند سال پاره‌ای از کتابهای مهم را تحقیق و چاپ نمودند.
در اثر پیش‌آمدهائی ناگزیر به سال 1391 ه به قم هجرت نموده و مشغول به تالیف و تحقیق شده‌اند.
بیشتر اوقاتشان صرف می‌شود در تالیف کتاب «مولفات الامامیه العربیه» که بیش از صد جلد می‌باشد، و کتاب «الاسماء و مصادر» که بیش از پنجاه جلد می‌باشد و «فهرست کتابخانه‌ی آیت‌الله مرعشی» که حدود بیست جلد می‌باشد.
سید احمد حسینی اشکوری فرزند عالم ربانی و زاهد سبحانی حاج سید علی فرزند سید حسن اشکوری در شب سیزدهم ربیع‌الاول 1350 قمری در نجف اشرف به دنیا آمده و در آنجا نشو و نما یافته و علوم اولیه و اولیات علوم دینیه را نزد افاضل علماء و مدرسین نجف خوانده و دروس عالیه را نیز به سبک سنتی معموله در نجف اشرف در خدمت جماعتی از برزگان آن سامان به اتمام رسانده.
و اکثر از درسهای خصوصی استفاده کرده و پس از فراغت از آن در سال 1380 ق به تألیف و به تحقیق پرداخته و شوق مفرطی به مطالعه و تحقیق آثار بزرگان داشته و موفق به مطالعه و بررسی صدها کتاب نویسندگان و مولفین شده و مسافرتها به داخل و خارج کشور برای مطالعه و دیدن کتب مطبوعه و غیره نموده است.
در اواخر 1391 قمری منتقل به ایران و در قم رحل اقامت افکنده و به تألیف و تحقیق و مباحثات پرداخته و از بسیاری از شهرها و استانها دیدن نموده و درباره کتب مخطوطه کاوش و تفحص به عمل آورده و از کتابخانه‌های عمومی و خصوصی دیدن کرده و بر بسیاری از مصادر صالحه و کتب مخطوطه قدیمه که از مواریث اسلامی بوده راه یافته و استفاده نموده و ده‌ها کتاب که از دانشمندان قدیم بوده به تحقیق ایشان به عراق و ایران و بیروت به طبع رسیده است.
و از کارها و تاسیسات ایشانست (مجمع الذخائر الاسلامیه) در قم و از تألیفات به چاپ رسسیده معظم له کتب زیر است:
1- الامام الحکیم در سال 1385 ق در نجف اشرف به طبع رسیده.
2- الامام الثائر در سال 1386 ق در نجف اشرف به طبع رسیده.
3- الامام الشاهرودی در سال 1386 ق در نجف اشرف به طبع رسیده.
4- فهرست مخطوطات رشتی که به کتابخانه آیت‌اللَّه الحکیم اهداء شده.
5- فهرست مخطوطات خزینه امیرالمؤمنین علیه‌السلام که در سال 1391 ق به طبع رسیده.
6- زندگانی شریف مرتضی در سال 1385 ق به طبع رسیده.
7- دلیل المخطوطات که جزء اول آن در سال 1397 در قم به طبع رسیده.
8- التعریف بالتراث مقالاتی که در مجله هادی چاپ شده.
9- فهرست مخطوطات کتابخانه آیت‌اللَّه گلپایگانی که جزء اول آن در سال 1357 به طبع رسیده است.
10- فهرست مخطوطات کتابخانه آیت‌اللَّه مرعشی (ره) که تاکنون بیست جلد آن به طبع رسیده است.
11- تراجم الرجال در قم چاپ شده.
12- اجازات الحدیث علامه مجلسی در سال 1410 ق در قم چاپ شده.
13- تلامذه شاگردان مجلسی در قم چاپ شده.
از کتابهائی که به عربی ترجمه نموده‌اند
1- القرآن فی الاسلام در سال 1393 ق در بیروت چاپ شده.
2- رابطه العالم الاسلامی.
و از تألیفات چاپ نشده ایشان کتب زیر است:
1- مهذب الذریعه الی تصانیف الشیعه.
2- المفصل فی تراجم الاعلام.
3- حدیث جوله.
4- نهج‌البلاغه فی الشعر العربی.
5- معجم الاعلام الامامیه.
6- مولفات الزیدیه.
7- قضیه حیاتی.
8- من کل لون (از هر رنگی).
9- فهرست مخطوطات کتابخانه حکیم در نجف.
10- التراث العربی در کتابخانه آیت‌اللَّه مرعشی.
11- اجازات الحدیث.
12- معجم المولفات القرانیه.
13- احسن المواثر فی اعلام القرن الخامس العشر.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

حسینی اصبهانی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حسین بن محمدرضا بن علی بن محمد الحسینی اصبهانی نجفی متولد 1287 ق و متوفی 1344 قمری که در ماده تاریخش علامه سماوی سروده است.
و کالحسین بن محمدالرضا
ابن علی الحسینی مضا
من اهل اصبهان سکان النجف
و من ذوی العلوم فیها والزلف
جاهد فی الولا و زار واعتصم
فارخوا (فی العمل الجهد ختم)
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حسینی تویسرکانی، محمد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمد شریف بن سید محمدطاهر حسینی تویسرکانی متوفی روز عرفه 1322 ق و مدفون در رواق مطهر سمت پائین پای مبارک.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حسینی خاتون آبادی، محمد صادق

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از علما و دانشمندان در 1140 وفات یافته، قبرش در تکیه‌ی خاتون‌آبادی‌ها است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

حسینی رشتی، احمد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید احمد بن سید کاظم بن سید قاسم حسینی رشتی عالمی ادیب بوده و در سال 1295 ق وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حسینی زرندی، محمود

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمود حسینی زرندی از فضلاء این سامان بوده و سالهای متمادی در حوزه علمیه قم کسب علم نموده و متون فقه و اصول را از مدرسین حوزه مانند آیت‌اللَّه مرعشی نجفی و دیگران فراگرفته آنگاه به تهران منتقل و به خدمات دینی مخصوص تألیف و تحشیه و تصحیح کتب و تفاسیر پرداخته تا در سال 1392 قمری که در آنجا وفات و در قم به خاک رفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حسینی سبزواری، اسداللَّه

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید اسداللَّه بن سید عبدالکریم بن سید عبداللَّه بن سید علی حسینی سبزواری الاصل ساکن دولت‌آباد اصفهان بوده و در حدود 1303 قمری در کاظمین از دنیا رفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حسینی شاهرودی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید حسین حسینی شاهرودی سومین فرزند مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمود حسینی شاهرودی قدس‌اللَّه سره می‌باشند که در حدود سال 1323 شمسی در نجف اشرف دیده به دنیا گشوده و در حجر والد بزرگوار و والده ماجده‌اش صبیه مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدتقی فاضل نیشابوری پرورش یافته و مقدمات را از اساتید حوزه نجف مانند آیت‌اللَّه حاج سید کاظم حایری خوانده و سطوح عالیه را از مدرسین آن سامان فراگرفته و در درس خارج برادر بزرگوارش حضرت آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمد شاهرودی شرکت و فقه و اصول را از آیت‌اللَّه العظمی خوئی و مرحوم آیت‌اللَّه صدر شهید استفاده نموده، تا در سال 1394 ق که از طرف حکومت یزدی عراق تسخیر به ایران گردیده و مانند برادر بزرگوارش مقیم حوزه علمیه قم شده و به تدریس سطوح عالیه کفایه و مکاسب پرداخته و در ابحاث و دراسات برادرش نیز شرکت نموده و می‌نماید. به فضل و دانش و تقوا موصوف می‌باشند و در غیاب برادر عزیزش در حسینیه نجفیهای قم به جای معظم‌له اقامه جماعت نموده و مورد توجه خاص معاودین محترم و غیره می‌باشند.
نگارنده بارها از ایشان خواستار شدم که ترجمه خود را به نگارنده به جهت پارسائی اجابت ننموده تا بعد از مدتی چند سطری مرقوم داشتند که تلخیص آن را نگاشتم.
از تألیفات ایشان تقریرات بحث برادر بزرگوارشان آیت‌اللَّه حاج سید محمد شاهرودی که جزو اول آن به طبع رسیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

حسینی شاهرودی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید علی حسینی شاهرودی در سال 1347 قمری در نجف اشرف متولد شده و پس از تربیت و نشو در بیت علم مقدمات و سطوح را از مدرسین حوزه علمیه نجف خوانده و به درس خارج والدش رفته و سالها استفاده نموده و آنگاه به اداره امور و کارهای والدش قیام و به قضاء حوائج مراجعین حتی‌المقدور و تا آنجائی که امکانات ایجاب می‌کرد مبادرت می‌نمود و در حال حاضر نیز این دو برادر درب منزل والد را باز و مانند زمان حیاة آن مرحوم رفت و آمد برقرار می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حسینی شیرازی، حسین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید حسین بن سید هدایةاللَّه بن سید عنایةاللَّه بن اسماعیل بن هدایةاللَّه بن عنایةاللَّه حسینی شیرازی معروف به دستغیب عالمی جلیل و فاضلی متقی از اولاد زید شهید و علماء بزرگ و معروف شیراز بوده و در مسجد حاج میرزا کریم اقامت داشته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حسینی شیرازی، فضل‌الله

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
امیر فضل‌اللَّه بن محب‌اللَّه حسینی شیرازی متوفی 1043 ق.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حسینی صدرالدین، یونس

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س دهم ق)، عالم دینی و مدرس. از مدرسان و دانشمندان معاصر شاه طهماسب صفوی بود که سالها در مدرسه‌ی سبز برامان و مدرسه‌ی بدیعیه و مدرسه‌ی غیاثیه هرات به تدریس اشتغال داشت. وی در روزگار چیرگی محمدخان شیبانی بر دیار خراسان، به منصب احتساب آن سامان گماشته شد. مدتی نیز منصب شیخ‌الاسلامی بلخ را عهده‌دار بود.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :حبیب السیر (352 / 4).

حسینی فسائی، کمال‌الدین

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
کمال‌الدین حسینی فسائی از دانشمندان و شعراء قرن دوازدهم هجریست. وی از افضال شاگردان آخوند فدشکوئی محمد مسیح بن اسماعیل و متخلص به (معنی) بوده.
دارای تألیفاتی می‌باشد که از آنها (1) حاشیه بر معالم الاصول (2) کتاب شواهد که شرح مطول است (3) رساله‌ای در حل شبهات کاتبی قزوینی.
از شاگردان وی مرحوم شیخ محمدعلی حزین صاحب تذکره و دیوان حزین می‌باشد، در تذکره‌اش می‌نویسد: راقم کتاب مغنی اللبیب را با تفسیر صغیر عروةالاسلام شیخ ابوعلی طبرسی علیه‌الرحمه و بعض مقاصد دیگر را در حضور باهرالنورش قرائت و استفاده نمودم.
وی در سال 1134 ق در هنگام محاصره اصفهان از طرف افغانیان زندگی را بدرود گفت و به سرای جاوید شتافت.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

حسینی همدانی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید حسین حسینی همدانی از افاضل معاصر حوزه علمیه قم می‌باشند. در سال 1324 شمسی در یکی از قراء همدان به نام (دمق) متولد شده و پس از خواندن درس ابتدائی برای فراگرفتن علوم به شهر همدان مهاجرت و پس از دو سال اقامت در همدان و کرمانشاه و قم و تکمیل ادبیات در سال 1341 شمسی به نجف اشرف مشرف شده و سطوح عالیه را از محضر اساتید عظام فراگرفته مخصوصا منطق را در خدمت فیلسوف عالی مقام و محقق والامقام مرحوم آیت‌اللَّه آقا شیخ صدرا که در معقول وحید عصر خود بود استفاده نموده و در این علم کتابهای مختلف علم منطق در سن بیست سالگی بین طلاب مشهور معروف گردیده و عده‌ای از طلاب نجف و قم از دروس وی استفاده نموده‌اند آقای حسینی پس از ده سال اقامت در نجف اشرف و استفاده از محضر مرحوم آیت‌اللَّه آقا میرزا باقر زنجانی و آیت‌اللَّه العظمی خوئی دام‌ظله در اثر ناهنجاری اوضاع عراق به ایران و قم مشرف و تاکنون به تدریس سطوح وسطی و استفاده از محضر آیات عظام اشتغال دارند دارای آثار ارزنده زیر می‌باشند.
1- کتاب (المحاکمه فی القضاء) تقریر درس آیت‌اللَّه حاج شیخ محمد طاهر خاقانی (آل شبیر).
2- الاجاره تقریر درس آیت‌اله حاج سید علامه فانی اصفهانی غیر مطبوع.
3- شرح حاشیه ملا عبداللَّه غیر مطبوع.
4- یادداشتهائی در علم منطق که مشتمل ببر مباحث مشکله علم منطق می‌باشد.
5- نوشته‌هائی در فقه و اصول غیر مطبوع.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هشتم)

حسینی، ابوالحسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقا سید ابوالحسن بن السید الجلیل مرحوم حاج میر باقر بن میر محمد بن سید یوسف حفید برادر آیه‌الله آقا سید عبدالغفار مذکور از علماء معاصر بابل و فضلاء با تقوا حوزه علمیه قم است. وی در سال 1304 شمسی در قریه درزی کلاء بابل متولد شده و تحصیلات ابتدائی را در شهرستان بابل خوانده و در سال 1320 شمسی بمشهد مقدس مشرف شده و مدت 9 ماه در آنجا توقف و بواسطه بروز جنگ بین‌المللی و ورود متفقین بایران با مشکلاتی روبرو شده که ناچار بوطن برگشته و مدت یکسال یا بیشتر توقف و مواجه با گرفتاریهای زیادی شده تا والدش وی را بقم آورده در سال 1363 قمری و شروع بتحصیل نموده و سطوح اولی و متوسط را نزد اساتید حوزه خوانده و سطوح عالی فقه و اصول را از محضر آیه‌الله آقای سلطانی بروجردی و آیه‌الله صدوقی و آیه‌الله فکور یزدی خوانده و خارج فقه و اصول را از محضر مرحوم آیه‌الله العظمی بروجردی و آیه‌الله حاج شیخ مهدی مازندرانی و آیه‌الله حاج شیخ عباسعلی شاهرودی و آیه‌الله العظمی مرعشی نجفی و دیگران استفاده کرده و ضمنا تدریس ادبیات و سطوح متوسط و عالی را نموده و در زمان آیه‌الله العظمی بروجردی امور طلاب و محصلین مازندرانی از قبیل تقسیم شهریه و غیره بایشان محوّل بوده و مدت هیجده سال در قم اقامت و اشتغال بتحصیل و تدریس داشته تا اواخر سال 1339 شمسی که بموجب دعوت و اصرار اهالی شهرستان بابل و حسب‌الامر آیه‌الله العظمی بروجردی به بابل آمده و تااکنون باقامه جماعت در مسجد بی‌سر تکیه و ارشاد مردم و تبلیغ احکام و نشر معارف اسلام و تدریس سایر امور دینی و روحی اشتغال دارد.
نگارنده گوید: مترجم معظم ما که این حقیر در قم آشنائی نزدیکی با او داشتم از علماء ابرار و فضلاء اخیار معاصر و در مکارم اخلاق و محامد آداب و ملکات فاضله و قدس و تقوا شباهت تامی بعموی معظمش مرحوم آیه‌الله آقا سید عبدالغفار طاب‌الله ثراه دارد و در مدت توقفش در قم مکروهی از او ندیده و مارأیت منه الا جمیلا. آری باید از بیت آن مرحوم که از شاگردان آیه‌الله عالم ربّانی حاج شیخ محمد بهاری و آیه‌الله التقی الورع الزکی حاج سید احمد کربلائی تهرانی بوده مانند آقای حسینی بیرون آید.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

حسینی، اشگوری، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید علی (نجفی) حسینی اشگوری از علماء معاصر نجف اشرف که به حسن اخلاق و تقوی مشهور و معروفند.
وی حدود 1320 ق هجری در نجف اشرف متولد شده و مراحل تحصیلی مقدماتی و سطوح را نزد اساتید معظم آنجا گذرانیده و سالها به درس خارج حضرات آیات عظام آقا ضیاءالدین عراقی و حاج شیخ شعبان گیلانی و حاج شیخ عبدالحسین رشتی حاضر شده و استفاده‌های فراوان برده و یک دوره تقریرات اصول آیت‌اللَّه عراقی را با سبکی روشن و مرتب نوشته‌اند.
معظم‌له در حسن اخلاق و نیکوئی معاشرت ممتاز و بین دوستان و آشنایان خود مشهورند و در تقوا و ورع گوی سبقت ربوده و دائما به ادعیه و اذکار مشغولند. وی عفت نفس را پیشه خود قرار داده و برای صاحبان اموال و مکنت خضوع نمی‌نمایند و در طول عمر به جز دست اساتید بزرگوار خود را نبوسیده فقط برای آنان تواضع و فروتنی نموده‌اند.
از باقیات الصالحات ایشان فرزندان برومند و دانمشندانی به نام 1- حجةالاسلام حاج سید احمد حسینی اشگوری صاحب کتاب (مولفین الامامیه) که ترجمه‌اش در جلد دوم ص 71 گذشت.
2- حجةالاسلام حاج سید نورالدین 3- حجةالاسلام حاج سید محمدرضا حسینی که از علماء مشتغل حوزه علمیه قم می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

حسینی، محمدرضا

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمدرضا حسینی بهشهری از علماء و ائمه جماعات فعال و مبارز شهر ری می‌باشد. ایشان در سال 1317 شمسی برابر 1358 قمری در بهشهر مازندران متولد شده و در سن پانزده سالگی در دهستان کوهسان در خدمت مرحوم آیت‌اللَّه عالم ربانی آقای کوهسانی مقدمات و قسمتی از سطوح را خوانده و پس از آن به قم آمده و سطوح عالی کفایه را در محضر آیت‌اللَّه سلطانی و آیت‌اللَّه منتظری استفاده نموده و بعد از اتمام آن به درس خارج آیت‌اللَّه العظمی خمینی و آیت‌اللَّه العظمی آقای گلپایگانی و آیت‌اللَّه العظمی آقای شریعتمداری حاضر و بهرمند شده سپس از طرف آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی عزیمت به شهر ری (حضرت عبدالعظیم حسنی) علیه‌السلام نمود در حالیکه قبل از آن از طرف معظم‌له در بعضی از شهرستانهای دیگر به خدمات دینی اشتغال داشته‌اند.
آقای حسینی پس از ورود به زاویه مقدسه مشغول به ارشاد و اقامه جماعت و تبلیغ احکام گردیده و احداث مسجدی به نام امام حسین علیه‌السلام و کتابخانه‌ای برای استفاده عموم و نیزصندوق قرض الحسنه نموده و از این مسیر خدمتی به اجتماع و مستمندان نموده‌اند.
معظم‌له دارای اجازات عدیده از مراجع و آیات عظام معاصر قم می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هشتم)

حسینی، موسی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
موسی حسینی که اصلا اهل قریه ایزی پنج کیلومتری شرقی سبزوار بوده و تحصیلات نهائی را در سامره در محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقای آقا میرزا حسن شیرازی به پایان برده و کتاب کفایةالاصول را ابتدا ایشان در سبزوار تدریس و رائج نموده است مردی محجوب و آرام و متقی بوده و در سال 1336 ق به رحمت حق واصل شده است. قبرش در مقبره مشهور به مقبره میرزا موسی باقی است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حقانی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حسین حقانی از فضلا بنام و مهذب و بارع زنجانی حوزه علمیه قم می‌باشند.
وی در زنجان متولد شده و پس از خواندن مقدمات و دروس مقدماتی و سطوح اولی به قم مهاجرت نموده و سطوح عالی را از مدرسین حوزه تکمیل و از محضر آیات عظام بروجردی و شریعتمداری و دیگران خارج فقه و اصول را استفاده نموده و خود به تداریس متون عالیه فقه و اصول پرداخته و اکنون از فضلاء بنام و مشهور حوزه علمیه قم می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حقایق، ابوالحسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج محمّد باقر حبیب آبادی برخواری اصفهانی، عالم فاضل و شاعر و ادیب بوده، و در شب جمعه دوّم ماه صفر سال 1328 وفات یافته، در تکیه فاضل سراب مدفون گردید.
مادّه تاریخ وفات میرزای شیرازی را ضمن قطعه‌ای گفته، تاریخ این است:
بهر تاریخ او حقایق گفت
گشت فائز بلطف ربّ سمیع
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

حقی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای شیخ محمد بن العالم العابد عبدالله سرابی حقی از فضلاء اعلام حوزه و مدرسین و نویسندگان کرام می‌باشند وی در سال 1348 قمری در شهرستان سراب آذربایجان متولد شده و پس از فراگرفتن مقدمات و ادبیات در سن 14 سالگی به تبریز رفته و به تکمیل علوم ادبی پرداخته سپس عازم قم شده و سطوح عالیه را نزد مدرسین مانند مرحوم آیت‌الله امام خمینی و آیت‌الله حاج سید حسین قاضی و آیت‌الله سلطانی و آیت‌الله حایری خوانده و پس از اتمام آن به نجف اشرف و مدتی از محضر اساتید بزرگ آنجا چون حضرت آیت‌الله العظمی خوئی مدظله و آیت‌الله میرزا باقر زنجانی و آیت‌الله العظمی مرحوم حکیم و بعضی دیگر استفاده کرده و ضمنا قسمتی از مباحث اعتقادی و اخلاقی را از آقای شیخ محمدعلی سرابی که از تلامذه مرحوم آیت‌الله میرزا مهدی اصفهانی بود بهره‌مند شده و مراجعت به قم نموده و از محضر آیت‌الله العظمی بروجردی و آیت‌الله العظمی حجت و آیت‌الله العظمی شریعتمداری و آیت‌الله العظمی امام خمینی کامیاب شده و به تدریس فقه و اصول و کلام و غیره پرداخته است.
مولف گوید استاد حقی از دانشمندان جدی و اشتغال زیادی به تفسیر و عقاید دارند و در حال حاضر هم جلسات بحث عقاید اسلامی دارند که بر مبنای کتاب و سنت و عقل مورد بررسی قرار داده و متعرض اقوال حکماء و متکلمین شده و گفتار آنان را رد و تحلیل می‌نمایند. و مدت سه سالست که جزء هیئت تحریریه مکتب اسلام بوده و در جلسه مهم پاسخ سؤالات شرکت دارند. و نیز در دارالتبلیغ اسلامی به تدریس اخلاق عالی اشتغال داشته‌اند.
آثار علمی استاد حقی مضافا بر تقریرات اساتید بزرگ در فقه و اصول چند مجلد کتاب است که می‌نگارم. 1- صحنه‌های خوش‌منظر در تفسیر سوره کوثر 2- راه و چاره یا پناه و پناهگاه در تفسیر معوذتین.
3- یگانه‌پرستی تفسیر مفصل از سوره مبارکه توحید 4- شرح دعاء افتتاح.
5- الاسماء والتسمیه 6- رساله‌ای در تفسیر آیه نور 7- رساله‌ای در لباس مصلی.
8- رساله‌ای در تقلید شرح بر عروه 9- تفسیر مهم و مفصل قرآن مجید.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

حکمت‌نیا، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج میرزا محمد باقر حکمت‌نیا آذرشهری از علماء معاصر آذرشهر است (در قصبه شاه آباد غرب کرمانشاه) در سال 1335 قمری در آذرشهر متولد شده و تا سن سیزده سالگی در محل خود پرورش یافته آنگاه در معیت برادر رضاعی خود آیه‌الله حاج سید اسدالله مدنی (مقیم خرم‌آباد) از آذرشهر بقم آمده و تا سن هیجده سالگی دوره سطح خود را بپایان رسانیده و در صراط تزکیه نفس و تهذیب اخلاق کوشیده و چندی در تهران توقف و چندی هم در شهر ری بتدریس و سرپرستی طلاب مدرسه برهانیه اشتغال داشته تا گاهیکه از طرف مرحوم آیه‌الله مجاهد کاشانی بمنظور مبارزه با منحرفین و جلوگیری از تبلیغات مسمومانه بهائیت اعزام بخلخال گردیده و پس از آن مدتی در تبریز اقامت نموده و بتبلیغ و خدمات مذهبی پرداخته و با تشکیل انجمن تبلیغات اسلامی خدمات شایانی انجام داده است تا در سال 1385 قمری که باز بقم برگشته و چند سالی در حوزه تدریس فقه و اصول و تعلیم اعتقادات نموده و شاگردان چندی تربیت تا سال 1346 شمسی که بنا بر دعوت و اسرار بعضی از اهالی محترم شاه‌آباد غرب برای ارشاد فرق مختلف اسلامی در آن سامان بآنجا منتقل و شروع بتبلیغات نموده و خدماتی انجام داده‌اند که ذیلا مینگارم.
1- ساختمان حجراتی در کنار مسجد شاه‌آباد بعنوان مدرسه علمیه و تربیت طلاب و مبلغین برای دهات اطراف.
2- راهنمائی و اعزام مبلغین دینی بدهات اطراف شاه‌آباد غرب در ایام محرم و ماه مبارک رمضان.
3- تصرف زمینی که گمراهان میخواستند در گوشه‌ای از شهر آنرا تبدیل به محفل کنند بنام مسجد امام علیه‌السلام.
4- بنیانگذاری مسجدی در کنار بقعه شاهزاده محمد که زیارتگاه عمومی است.
5- تعمیرات و تجدید بنای صحن و دیوار اطراف احمد بن اسحاق قمی در سرپل ذهاب با همکاری برخی از علماء و تجار کرمانشاه.
6- تجدید بناء مسجد کرند با همکاری جمعی از متدینین و یکنفر از تجار کرمانشاه.
7- رفع اختلافات مذهبی که میان فرق اهل حق و خانقاهیان و مؤمنین با بیانات جالب و تشکیل جلسات برای آقایان اهل حق و ارشاد آنان بمبانی شیعه و تبدیل نام (جمخانه) آنان به مسجد حق و تبدیل نام خانقاه به (مسجد مرتضی علی).
8- اقامه نماز جمعه و خدمات ارزنده دیگر در شاه‌آباد و اطراف آن.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

حکیم الهی، محمدعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
میرزا محمدعلی بن سید اسماعیل مشهور به حکیم الهی از علماء و فلاسفه جهرم بوده است.
وی در خدمت مرحوم میرزا ابراهیم محلاتی شیرازی و آقا میرزا حکیم جهرمی درس خوانده و در حکمت اسلامی ید طولانی داشت و در سال 1312 شمسی وفات نموده و در امامزاده حسین جهرم مدفون شده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

حکیم فرزانه، محمدهادی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ محمدهادی فرزانه شهررضائی یکی از اساتید بزرگوار و حکماء عالیمقدار معاصر و مفاخر استان اصفهان است پدرش مرحوم ملا محمدمهدی از جمله علماء و ائمه جماعت و از مراجع تقلید مردم شهررضا بوده.
محمدهادی فرزانه در سال 1302 قمری در خاندان علم و دانش و کانون فلسفه و حکمت پا به عرصه وجود گذاشته تحصیلات مقدماتی را از محضر پدر دانشمند خود استفاده کرده و سپس برای تحصیل منطق و حکمت و کلام مدت هفت سال محضر فیلسوف بزرگ میرزا نصراللَّه حکیم را درک و چون دارای استعدادی فوق‌العاده و هوش سرشار و تند بود همواره مورد احترام و علاقه استاد خود قرار می‌گرفت.
پس از فوت مرحوم میرزا نصراللَّه حکیم به اصفهان مهاجرت و فرائد و متاجر را نزد مرحوم ملا عبدالکریم کزی رحمت‌اللَّه علیه تکمیل و فقه و اصول را نزد آن مرحوم و سید محمدباقر و حاج میر محمدصادق و قسمتی را هم نزد مرحوم حاج میرزا عبدالحسین سید العراقین به اتمام رسانید و علم طب را خدمت مرحوم میرزا محمدباقر اصفهانی تحصیل و پس از اتمام تحصیلات به موطن اصلی خود (شهرضا) مراجعت و مشغول مطالعات علمی و تحقیقات فلسفی گردید.
اگر درباره مدارج علمی و مراتب فضل و دانش حکیم توجه شود به خوبی مسلم خواهد شد که از دانشمندان معاصر بلکه قرون اخیر کمتر کسی به پایه و مایه وی در عالم علم و حکمت پا به عرصه وجود نهاده است.
در انواع فنون حکمت طبیعی الهی و ریاضی و همچنین در ادبیات و علوم عربیه و علم کلام و فقه و اصول و عرفان استادی کامل محسوب و دانشمندی جامع معقول و منقول است.
از فلسفه متقدم بیشر به معلم ثانی ابونصر فارابی و شیخ الرئیس ابوعلی سینا معتقد بوده و درباره تصنیفات این دو فیلسوف شهیر تحقیقات مفصل و حواشی جامعی دارد و بالجمله برای تدریس تصنیفات ابن سینا (اشارات و شفا و قانون و غیره) اگر مدعی شویم بین حکماء معاصر منحصر می‌باشد تحقیقا به خطا نرفته‌ایم و روی همین اصل اساتید دانشگاههای اصفهان و تهران نیز مکرر محضر مشارالیه را درک و تقاضای مسافرت ایشان به اصفهان و تهران و تشکیل حوزه علمی و فلسفی را نموده‌اند ولی شخص ایشان همچنانکه عادت اساتید این فن است هرگز به قبول این امر تن درنداده و او اعتکاف و تدریس در موطن اصلی را بر مسافرت و مهاجرت اختیار کرده‌اند.
طریقه حکیم فرزانه در حکمت تقریبا نزدیک به مشائین است اینکه می‌گوئیم نزدیک به مشائین بدین مناسبت است که در بعضی موارد عقیده ایشان با نظریه حکماء و مشائین اختلاف دارد و دراثبات واجب‌الوجد و توحید او دارای برهانی است نزدیک برهان صدیقین و بالاخره در تطبیق اصول و قواعد حکمت با احکام و آداب شریعت استادی کامل می‌باشند.
همانطور که قبلا گفته شد حکیم فرزانه پس از فراغ و از تحصیل و بازگشت به موطن خود در منزل شخصی جلسات تدریس را دائر نموده و این همه روز صبحها از هنگام طلوع فجر تا پاسی از روز گذشته بدون وقفه و تعطیل و اغلب عصرها دائر و حکیم بزرگوار مدت چهل و هفت سال تمام به تدریس علوم مختلف و کتابهای گوناگون از ابتدائی تا عالی و از سطح تا خارج اشتغال ورزید و به هیچ عنوانی از ارشاد افکار مستعد و افاضه فیض به دوستداران و طالبان دانش مضایقه نمی‌کرد. تدریس و تعلیم و هیچ کتابی و کلاسی را ولو در سطح پائین دون شأن خود نمی‌دانست و از تدریس هیچ علمی و کتابی ولو در عالیترین سطح پروائی نداشت.
کلاسی پرشوکت و پر استفاده داشت و درب این کلاس و این مکتب به روی همه دوستداران دانش باز بود و جماعتی کثیر با اشتیاقی وافر از مجالس درس حکیم استفاده می‌کردند و برخوردار می‌شدند.
اهتمام این حکیم بزرگوار در افاده و افاضافه و تدریس بدون هیچگونه توقع و انتظار به حدی بود که تا روز دوشنبه اول آذرماه 1344 شمسی دو روز قبل از فوتش تدریس اسفار و مکاسب و قوانین و منظومه و حکمت اشراق را تعطیل ننمود.
دعوت دانشگاه از حکیم و پاسخ وی.
در سال 1325 خورشیدی دانشگاه تهران از حکیم فرزانه برای چندین بار به منظور تدریس فلسفه دعوت نود که ایشان به تهران عزیمت و در آنجا به تدریس اشتغال ورزد. ایشان در جواب چنین نوشتند که متاسفانه زمانی از من یاد شده است که قوت رو به ضعف و ضعف رو به قوت نهاده است.
پاسخ استاد بدیع‌الزمان فروزان‌فر به حکیم فرزانه.
محضر شریف جناب افضل المتاخرین زمانا قدوه اهل حکمت و معرفت آقای شیخ هادی فرزانه دامت افاضاته مرقومه شریفه را زیارت کردم از دیدار خط منیف نوری در دل و جان یافتم اما تقاضای تشریف‌فرمائی جنابعالی به تهران و تدریس در دانشگاه مبتنی بر چند امر بود.
1- اینکه علوم عقلی به علت عدم توجه در این نیم قرن اخیر مشرف به زوال و انقطاع است و حفظ آن بر عهده کسانی است که وارث به این علم و حامل این امانتند و شخص جنابعالی چنانکه شنیده‌ام دراین رشته کم‌نظیر هستید گمان می کنم که نشر و حفظ آن بیشتر در عهده آن جناب باشد تا دیگران خاصه این ضعیف را که درفنون حکمت خوضی پیوسته است و مفاد حدیث شزیف (فعلی العالم ان یظهر علمه) مصداقش در عهده ما نسبت به علوم عقلی وجود عالی است که ینبوع فضائل و معدن کمالات نفسانی و ملکی است.
2- آنکه وجود کثیرالخیر عالی در آن شهر مانند گوهری خسروانی و یا جوهری عرشی است که در کاهدان افتاده باشد و یا به دست آلودگان خاک رسیده و ارادتمند بر این عزیمت بود که آن گوهر در دست خریداران گوهرشناس باشد و در عرصه دانشگاه که مرکز حقیقی علم است نورپاشی کند چنانکه از هنگام دعوت جنابعالی همه روز قریب هزار طالب علم که متعطشان زلال حکمت و مشتاقان فیض دریای معرفت آن حکیم منفرد هستند مترصد خبر ورود قدوم کثیر البرکات جنابعالی بوده‌اند.
3- تصور می‌کردم بر شخص عالی که قطعا مایل به نشر علوم و معارف آل محمد علیهم‌السلام هستند اکنون که وسائل آن در تهران در حد امکان فراهم شده است خوشتر خواهد گذشت و از آفتاب فضائل عالی ذرات حقیر امثال این مستضعفین خواهند شد و همین امر موجب تقویت باطن و تائید ضمیر منیر آن دانشمند خواهد بود.
اما مسئله ضعف قوی و قوت جهات ضعف چنانکه می‌دانیم عوامل آن در تهران و شهرضا یکسان است بلکه شاید وسائل ظاهری تقویت به نیت در تهران فراهم‌تر می‌باشد و اما اشکالات خانوادگی آن هم هیچ است و تا حد امکان در آسایش خیال جنابعالی سعی خواهد رفت هیچ نگرانی نخواهد بود (واتونی باهلکم اجمعین) و اگر مختصر ملاحظه‌ای هم دارید ممکن است یک چند به عنوان تفرج و بر سبیل اختیار تشریف بیاورید بعد از آن راه شهرضا همیشه باز است و بازگشت میسر با کمال صدق نیت عرض می‌کنم که بنده در تقاضای خود مصرم و آن را به صلاح علم و صلاح شخص ارجمند عالی و آقازادگان که باید در محیط وسیعی زندگی کنند و حق‌تعالی شاهد است که هیچگونه غرض نفسانی ندارم و چه غرض تواند بود که بنده اینجا و جنابعالی در شهرضا جز عشق به فضیلت قرض نمی‌شود که به مقام عالی استادی دانشگاه که هم اکنون عده‌ای کثیر هرگونه وسیله‌ای می‌انگیزند تا بدان رتبه نائل آیند و کسی جوابشان باز نمی‌دهد وجود مبارک را دعوت کنند و مقدمات و وسائل آن را بدون طلب از جانب مستفیض عالی فذاهم آورند.
به هر حال اینکه خط عالی را زیارت کردم و ثمره وجود شریف، آقای دکتر فرزانه ایداله به مواهب التوفیق دیدار نمودم موجب تشکر و مسرت است و امیدوارم که حق‌تعالی اسباب دیدار و شرف دست بوسی و افاضات و افادات عالیه را هرچه زودتر میسر فرماید با تقدیم ارادت.
1335/9/16
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هشتم)

حکیم، محمدتقی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید محمدتقی بن السید احمد بن سید علی‌اکبر بن سید حسین بن سید علی بن سید محمد ابن السید طیب بن السید نورالدین بن العلامه السید نعمت‌اللَّه جزایری موسوی از علماء معاصر است در نیاوران شمیران.
تولد ایشان در دوشنبه 24 ربیع‌الثانی 1345 قمری برابر 9 تیر ماه 1305 شمسی در شوشتر واقع شده و در کودکی دروس ابتدائی را خوانده و به تحصیل صرف و نحو پرداخته و از محضر آیتین آقا سید محمدحسن آل‌طیب و آقا سید محمدجعفر مروج سطوح اولیه را فراگرفته و به قم عزیمت نموده و پس از خواندن قسمتی از سطوح وسطی به نجف اشرف مهاجرت و سطوح نهائی را از حجةالاسلام آقا شیخ محمدتقی ایروانی و مرحوم آیت‌اللَّه حاج میرزا حسن یزدی و آیت‌اللَّه حاج شیخ مجتبی لنکرانی و آیت‌اللَّه حاج سید عبدالاعلی سبزواری بپایان رسانیده آنگاه بدرس خارج مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حکیم و آیت‌اللَّه العظمی حاج سید ابوالقاسم خوئی شرکت نموده و بالغ بر یک سال و نیم از محضر آنان استفاده کرده سپس به اهواز مراجعت و چندی بتدریس علوم ادبی فقه و اصول اشتغال داشته و در سال 1340 شمسی منتقل به تهران و در مسجد جامع (حصار بوعلی) نیاوران به اقامه جماعت و ترویجات دینی مشغول می‌باشد.
آن جناب دارای اجازه روایتی از مرحوم آیت‌اللَّه تهرانی صاحب الذریعه می‌باشد.
تألیفات ایشان از این قرار است:
1- ترجمه حقوق زن در اسلام مطبوع تهران.
2- ترجمه حقوق و حدود آزادی زن در اسلام.
3- مناسک یا راهنمای اعمال حج چاپ هشتم.
4- راهنمای تجزیه و ترکیب و قواعد صرف و نحو عربی چاپ ششم.
5- سخنان حضرت موسی بن جعفر چاپ اول.
6- پدر و فرزند چاپ سوم.
7- فلسفه و اسرار حج چاپ دوم.
8- الهام از گفتار علی علیه‌السلام چاپ سوم.
9- درسهائی از مکتب امام صادق علیه‌السلام.
10- حواشی متفرقه بر بعضی از کتب درسی مانند هدایه و صمدیه و سیوطی و شرح لمعه و غیره مخطوط.
11- اربعین حدیث چهل حدیث اخلاقی و دینی و اجتماعی مخطوط.
12- (تعجب) ترجمه کتاب التعجب کراچکی.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

حلبی، محمود

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج شیخ محمودین صدیق المحدثین مرحوم حاج شیخ غلامرضا معروف به حلبی واعظ از دانشمندان مبرز و وعاظ نامی معاصر است در تهران تولد ایشان در روز یکشنبه 13 جمادی‌الاولی 1318 قمری در مشهد مقدس واقع شده و تحصیلات مقدماتی قرآن و کتب فارسی را در مکتبهای بعضی از معلمین نموده و ادبیات نحو و اشتقاق و معانی
بیان را خدمت مرحوم میرزا عبدالجواد ادیب نیشابوری و منطق را خدمت مرحوم حاجی محقق و شرح لمعه را خدمت مرحوم میرزا محمدباقر مدرس رضوی و مقداری از قوانین را خدمت مرحوم حاج میرزا جعفر شهرستانی که از مشاهیر مدرسین مشهد بودند تحصیل نموده آنگاه مدت دو سال دروس عقلی را نزد اساتید بزرگ فلسفه مانند مرحوم شیخ حسن کاشانی و مرحوم شیخ اسدالله یزدی و مرحوم حاج فاضل خراسانی خوانده سپس مدت چهار سال خدمت یگانه استاد فیلسوف عصر مرحوم آقا بزرگ شهیدی قدس سره اشارات و اسفار و بعضی دیگر از کتب فلسفه را تحصیل کرده.
پس از آن سطح کفایه را خدمت مرحوم آیت‌الله آقاشیخ محمد نهاوندی و مرحوم آیت‌الله حاج میرزا احمد کفائی و دروس خارج فقه و اصول را از محضر مرحوم آیت‌الله حاج میرزا محمد آقازاده خراسانی و آیت‌الله العظمی آقای حاج آقا حسین قمی قدس سره تحصیل نموده و پس از آن مدت چهار سال در محضر مرحوم آیت‌الله العظمی آقا میرزا محمدمهدی غروی اصفهانی حاضر شده و از اقیانوس علم و عرفان آن بزرگوار اغترات غرفه‌ای نموده و پس از واقعه جان گداز مسجد گوهرشاد که در سال 1313 شمسی واقع گردید مدت هشت سال مشغول امور فلاحتی شده و پس از انقلاب محور و آزادی محراب و منبر مجددا مراجعت به شهر نموده و از تحصیل و تدریس محروم فقط به امر منبر قناعت نموده تا در سال 1331 شمسی که به تهران هجرت و تاکنون که سال 1352 خورشید پست ساکن تهران و از طریق منبر به خدمات دینی و ترویج معارف اسلامی و سایر خدمات دینی اشتغال دارند.
مولف گوید. علامه حلبی از گویندگان نامی و خدمتگذاران سامی عصر حاضر است و اخلاص شدیدی بساحت مقدس حضرت ولی‌عصر عجل‌الله فرجه الشریف دارد و مبارزات علمی بسیاری با فرق ضد ولایت و منحرفین نموده و با مجادلات حسنه جماعت زیادی را برگردانیده و هدایت به پیروی از ائمه اثناعشر علیهم‌السلام نموده‌اند از آثار ایشانست انجمن جوانان که برای جلوگیری کردن از تبلیغات سوء فرقه ضاله و مبارزه کردن با آنها تاسیس و افراد بسیار مبرزی تربیت که بحمدالله تاکنون صدها نفر از منحرفین از طریقه حقه را به راه حق هدایت نموده‌اند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

حمزه‌ی اصفهانی، ابوعبداللَّه

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(360/350 -270 ق)، مورخ و ادیب. در اصفهان تولد یافت. مدتی در طلب علم سفر کرد و اکثر ایام عمر را در زادگاهش گذراند. اگرچه، غالبا به عنوان یک مورخ مشهور نام برده می‌شود اما، وی بیشتر به ادب و لغت توجه داشته است. مشهورترین اثر وی «سنی ملوک الارض و الانبیاء» است، که نمایانگر تفکر شعوبی نویسنده می‌باشد. چه، نامهای ایرانی را به صورت اصلی آن نگاشته است، حال آنکه اغلب مورخان آنها را معرب کرده‌اند. دیگر آثار وی: «التنبیه علی حدوث التصحیف»؛ «کبار البشر»؛ «الامثال»؛ «تاریخ اصفهان».[1]
اصفهانی، ابوعبداللَّه بن حسن (و. حدود 270- ف. حوالی 360 -350 ه.ق.) وی مؤلف کتاب سنی ملوک الارض و الانبیاء (سنی ملوک...)، کتاب التصحیف، کتاب کبار البشر و کتاب المثال است که همه آنها در دست است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] الاعلام (309/2)، اعیان الشیعه (240/6)، تاریخ ادبیات در ایران (643/1)، تاریخ در ایران (35 -34)، دایرةالمعارف فارسی (866/1)، الذریعه (265/17 ،288 -233 /3)، ریحانه (143/1)، سرآمدان فرهنگ (321/1)، فرهنگ ادبیات فارسی (185 ،117 -116)، الفهرست ابن ندیم، ترجمه (230)، کشف الظنون (1464 ،301 ،282 ،168)، لغت نامه (ذیل/ حمزه)، معجم الادباء (136 -94 /13)، معجم المولفین (78/4)، هدیه العارفین (336/1)، یادداشتهای قزوینی (163/4).

حمصی، محمد حسین بن محمد رضا

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل، فوت سلخ رمضان 1210.
ماده تاریخ وفاتش این است:
مایل زار حزین گفت به تاریخ این
باد بهشت برین جای محمد حسین
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

حمیدی، ابوالقاسم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید ابوالقاسم بن مرحوم آقا سید رحیم حمیدی همدانی از علماء و ائمه جماعت معاصر همدانست.
وی در سال 1322 در قریه (حصارخان) همدان به دنیا آمده و در سال 1324 قمری والد ماجدش آقا سید رحیم که مقام زهد و تقوایش محرز و مسلم همگان بود در آن محل فوت نموده و ایشان در تحت کفالت و سرپرستی مرحوم عمویش آقا سید شریف قرار گرفته و پس از رشد تحصیلات مقدماتی را در همدان طی نموده و پس از آن در عصر مرحوم آیت‌اللَّه حائری به قم مهاجرت و از محضر مدرسین و آیات و مراجع دینی و علمی قم استفاده نموده و پس از چند سال به واسطه کسالت مجبور به ترک تحصیل و یا دریافت اجازه در تصدی از شرعیه از مرحوم آیت‌اللَّه حائری و آیت‌اللَّه حجت به زادگاه خود برگشته و تاکنون به اقامه جماعت و ارشاد و هدایت مردم اشتغال دارند و به حمداللَّه در اثر تبلیغات موثر و طرز سلوک و روش ایشان مردم آن سامان نوعا متدین و دارای اخلاق دینی گردیده‌اند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

حیدری، محمدولی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدولی حیدری از علماء بزرگ معاصر شهرستان نهاوند است.
وی پس از تحصیل مقدمات در شهر کرمانشاه در سال 1340 قمری به نجف اشرف عزیمت کرده و در جوار مرقد مطهر حضرت امیر (ع) به تحصیل و استفاده از بحث مراجع بزرگ نجف پرداخته.
آنگاه به ایران مراجعت و در بلده طیبه قم به بحث و تدریس مشغول و از محضر و درس آیت‌اللَّه حایری استفاده نموده و پس از رحلت معظم‌له از محضر مرحوم آیت‌اللَّه خونساری بهره‌مند شده و در خلال توقف در قم مدت دو سال از طرف حضرت آیت‌اللَّه حایری به هرسین برای اداره امور مذهبی و تبلیغ رفته تا اینکه بعد از تکمیل تحصیلات و نیل به مقام اجتهاد و استنباط در سال 1368 قمری به تقاضا و درخواست اهالی نهاوند عزیمت به آن نموده و تاکنون در آنجا به اقامه امور دینی و انجام وظائف مذهبی اشتغال دارند.
خدمات برجسته مذهبی و اجتماعی معظم‌له در شهر نهاوند و قراء و قصبات اطراف آن در خلال 25 سال بر اهالی این شهر و آنهائی که ارتباطی دارند و یا به آنجا مسافرت کرده‌اند پوشیده نیست زیرا با همت و جدیت ایشان مساجد آبرومندی بنا شده و مساجدی که قبلا مخروبه بود به بهترین صورت تعمیر یافته است آثار خیر آن جناب از این قرار است.
1- در سال 1335 شمسی اقدام به ساختمان و تأسیس مدرسه علمیه نموده‌اند برای سکونت و تحصیل طلاب و مبلغینی که به این شهر رفت و آمد می‌کنند.
2- حسینیه‌ای در شهر نهاوند با اراده و اقدامات و همت اهالی ساخته که در منطقه غرب کم‌نظیر است.
3- تبلیغات مؤثری در این شهر نموده‌اند که بسیار ارزنده و آموزنده بوده و در اثر آن آلودگی و مفاسد کمتر دیده می‌شود.
4- مبارزات با فرق باطله و منحرفین که بحمداللَّه اکنون یا به کلی ریشه‌کن شده‌اند و یا در حال خمودگی و مردگی افتاده‌اند.
5- رسیدگی به وضع مبلغین و گویندگانی که به این شهر می‌آیند از جهت رفاه و آسایش آنان آثار قلمی معظم‌له نیز که به طبع رسیده است به قرار زیر است.
1- تنبیه الغافلین و ارشاد الجاهلین
2- خلاصه البیان فی احکام النسوان
3- دیوان شعر که هنوز به طبع نرسیده است.
معظم‌له در سال 1394 ق وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

خاتمی اردکانی، روح‌الله

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج آقا روح‌الله خاتمی اردکانی از علماء عصر اردکان دارای مقام علم و عمل و تقوا میباشد، معظم له در اردکان متولد شده و پس از خواندن ادبیات در یزد و اردکان باصفهان آمده و سطوح عالی و مسائل و مکاسب و غیره را نزد علماء اصفهان خوانده و مهاجرت بقم نموده و چندین سال از محضر مؤسس حوزه آیه‌الله العظمی حاج شیخ عبدالکریم حایری یزدی طاب‌الله ثراه استفاده نموده آنگاه باردکان مراجعت و باقامه جماعت و ترویج دین و تبلیغ احکام سیدالمرسلین علیه و علی آله صلوات المصلین و وظائف دینی و روحی پرداخت. وی والد حجه‌الاسلام والمسلمین خاتمی رئیس جمهور اسلامی ایران است.
مؤسس حوزه‌ی علمیه‌ی اردکان.
تولد: 10 رمضان 1324 ق.، اردکان.
درگذشت: 10 آبان 1367.
آیت‌الله سید روح‌الله خاتمی دوران طفولیت در اردکان طی کرد، همان جا به مکتب رفت و تا سیزده سالگی فارسی و عربی را آموخت. سپس در سال 12342 ق. به اصفهان رفت و در حوزه‌ی علمیه‌ی آن شهر به تحصیل مشغول شد. از جمله اساتید ایشان در این مرحله حاج میرزا علی آقای شیرازی و شیخ محمد خراسانی و در فقه و اصول به ترتیب آیت‌الله سید محمد نجف‌آبادی، آقا سید علی نجف‌آبادی و ایت‌الله رحیم ارباب بودند. در سال 1354 ق. از اصفهان به اردکان بازگشت. آیت‌الله خاتمی قصد داشت به نجف برود که مقدور نگردید. با شروع جنگ جهانی دوم، ایشان به همراه عده‌ای طلبه دیگر مدرسه‌ای را در اردکان ترمیم کردند که به تدریج به حوزه‌ی علمیه‌ی اردکان تبدیل شد.
(ح 1367 -1285 ق)، عالم دینی. در خانواده‌ای روحانی در اردکان به دنیا آمد. مقدمات علوم را در زادگاهش فراگرفت، پس از آن برای تکمیل تحصیلات خود به اصفهان رفت و از محضر اساتیدی چون حاج میرزا علی آقا شیرازی، حاج رحیم ارباب، حاج سید علی نجف آبادی و سید محمد نجف‌آبادی بهره‌ها گرفت و چندین سال در حوزه‌ی درس آیت‌اللَّه حایری یزدی در قم کسب فیض کرد. سپس به اردکان بازگشت و به ترویج دین و تبلیغ احکام پرداخت و در این شهر تشکیل حوزه‌ی علمیه داد. از آثار وی «آیینه‌ی مکارم» است.[1]
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] آینه‌ی دانشوران (25 -24)، کیهان فرهنگی (س 5، ش 9، ص 63)، گنجینه‌ی دانشمندان (67 -66/ 3 ،291/ 1).

خاتون آبادی علوی، احمد

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل متقّی.
سیّد عبداللَّه جزائری در اجازه ی کبیره ی خود گوید: از شرکای درس پدرم در اصفهان بود و نزد میر محمّد باقر و امیر محمّد صالح و دیگران تلمّذ می‌فرمود، سپس به مشهد رضوی منتقل شده و از علما و مدّرسین آنجا محسوب می‌شد. با وجود کمال تبحّری که در علم داشت در حکم و فتوی محتاط بود.
از تألیفاتش رساله‌ای است در جواب اعتراضاتی که علمای هند بر کتاب حقّ الیقین علاّمه ی مجلسی نموده‌اند.
در سال 1141 در مشهد وفات یافت.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

خاتون آبادی، ابوالفضل

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
برادر ایشان: مرحوم حاج میرزا ابوالفضل خاتون‌آبادی، عالم زاهد مقدس، و فقیه جامع، مدرس مدرسه‌ی ملا عبدالله، و امام جماعت در آن مدرسه و مسجد ساروتقی در بازار، و مورد وثوق و اعتماد قاطبه‌ی اهالی اصفهان بود، و در شب دوشنبه 11 رمضان المبارک 1388 در طهران وفات یافته، جنازه با احترامات لازمه به قم منتقل شده، در آن ارض اقدس مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

خاتون آبادی، امیر ابراهیم

قرن:16
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ عبدالنبی قزوینی مؤلّف تتمیم امل الامل کتاب «الرسائل الحکمیّه» را از تألیفاتش نام می‌برد، بنابراین صاحب عنوان عالم و حکیم و محقّق بوده است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

خاتون آبادی، عبدالحسین

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن میر محمّد باقر بن شاه مراد، عالم فاضل، محقّق مورّخ، از شاگردان ملاّ محمّد تقی مجلسی و ملاّ محمّد باقر سبزواری است.
در شعبان 1037 متولّد، و در 1097 یا 1100 وفات یافته، در مزار بابا رکن الدین مدفون گردید.
کتب زیر از اوست: 1- شرح بر شاطبیّه، در علم تجوید 2- شرح بر شافیه ی ابن حاجب 3- وقایع السنین و الاعوام، مشهورترین تألیفات اوست. 4- ترجمه ی رساله ی شهید ثانی در معنی ایمان «حقایق الایمان» و نسخه آن نزد نگارنده موجود است. تاریخ ترجمه: دوشنبه سلخ جمادی الاولی 1098.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

خاتون آبادی، عبدالغنی

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن میر معصوم عالم فاضل، و شیخ الااسلام اصفهان بوده، و در روز دوشنبه غره‌ی رمضان‌المبارک 1161 وفات یافته، در تخت فولاد مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

خاتون آبادی، عبدالواسع

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند میر محمد مهدی، مانند عموم خاندان خود عالم و فاضل بوده، و در 1151 وفات یافته، در قبرستان آب بخشان مدفون شده است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

خاتون آبادی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1326 -1254 ش)، عالم دینی. مشهور به امام جمعه. اصلا اصفهانی و ساکن تهران بود. تحصیلات خود را در نجف نزد آخوند ملا محمدکاظم خراسانی و دیگر علمای آن شهر سپری کرد و پس از اینکه به تهران باز آمد، به فعالیتهای آزادیخواهانه پرداخت. و در این راه مساعی بسیاری کرد. پس از فتح تهران توسط مشروطه‌خواهان، عضو هیات مدیره انقلاب شد و به جای برادرش، حاج میرزا ابوالقاسم که فردی مستبد بود از طرف مشروط خواهان امام جمعه تهران شد، تا روزگار مرگ.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :رجال عصر مشروطیت (28)، زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (254 -252 /1)، شرح حال رجال (219 -218 /3).

خاتون آبادی، معصوم

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن میر عبدالحسین، عالم فاضل زاهد محقّق بوده. گویند: آقا محمد بیدآبادی خوابی در جلالت قدر و عظمت شأن او دیده، و بدین جهت وصیّت کرده که در جنب او دفنش کنند؛ و همین موضوع، علّت اعتقاد بیشتر مردم بدو شده است.
در 1155 وفات یافته مادّه تاریخ وفاتش را خادم شاعر اصفهانی گوید:
زهد معصوم چون حدیثش بود
باز او شافعش بلطف و کرم
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

خاتون‌آبادی، محمد صادق

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل، در 22 ربیع‌الاول سال 1283 وفات یافته، قبرش مقابل تکیه‌ی مادر شاهزاده در تخت فولاد اصفهان است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

خادمی شیرازی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمد خادمی دارابی شیرازی فرزند مرحوم حاج شیخ عبداللَّه دارابی از افاضل دانشمندان و ائمه جماعت معاصر شیراز و مبلغین اسلام و مروجین معارف تشیع و بالاخص حضرت بقیه‌اللَّه اعظم حجه بن الحسن المهدی ارواحنا فداه می‌باشد و در مسجد فلکه اطلس شیراز اقامه جماعت نموده و به خدمات دینی و روحی اشتغال دارند. ایشان در سال 1346 قمری برابر 1306 شمسی در داراب به نام قریه الخیر علیا به دنیا آمده.
در نوجوانی وارد مدرسه علمیه داراب که در تحت تصدی و سرپرستی مرحوم حجةالاسلام حاج شیخ علی‌اصغر نجفی رضوان‌اللَّه علیه قرار گرفته و بعد از مدتی عزیمت به شیراز نموده و در حوزه علمیه شیراز مقدمات را شروع و بعد از مدتی هجرت به قم نموده و در قم از محضر مرحوم آیت‌اللَّه مرعشی نجفی قدس‌اللَّه سره مکاسب و کفایه را استفاده نموده و نیز از محضر آیت‌اللَّه مرعشی نجفی قدس اللَّه سره مکاسب و کفایه را استفاده نموده ونیز از محضر آیت‌اللَّه سلطانی کسب فیض کرده سپس مهاجرت به نجف اشرف کرده و حدود سه سال اقامت و از محضر آیات عظام. حوزه علمیه هزار ساله نجف بهره‌مند شده آنگاه مراجعت به قم نموده و مورد عنایت و لطف مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی رضوان‌اللَّه علیه قرار گرفته و بنابر دعوت عده‌ای از مردم شیراز از طرف آن مرحوم اعزام به شیراز شده و بیش از بیست سالست که در آنجا از برکات حضرت ولی اللَّه اعظم عجل‌اللَّه فرجه الشریف به خدمات دینی از اقامه جماعت و تبلیغات خالصه اشتغال دارند. دارای تألیفات سودمندی هستند که ذیلا می‌نگارم.
آثار علمی و تألیفات آقای خادمی
1- نشانه‌های ظهور حضرت ولی عصر عجل‌اللَّه فرجه الشریف
2- خورشیدی که از مکه طلوع می‌کند
3- خورشید ناپیدای فاطمه سلام‌اللَّه علیها (چهل حدیث)
4- حجت منتظر و دعاء
5- غیبت امام عصر (ع) یا پنهانی خورشید عدالت
6- مکتب مهدی و تکامل جهانی
7- خورشید هشتم امامت
8- کتاب رجعت- که در نیمه شعبان 1411 قمری منتشر گردید.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

خاقانی، عیسی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عیسی البصیر بن الشیخ صالح الجزایری الخاقانی عالمی پرهیزکار و فقیهی بزرگوار از علماء خرمشهر بودند. تولد آنجناب در جزایر در سال 1295 قمری واقع شد و در ماه رمضان 1352 ق وفات نمود تالیفی در احوال امیرالمؤمنین علیه‌السلام دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

خالدی قزوینی، سعدالدین

قرن:8
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 728 ق)، عالم دینی. معروف به خواجه خالدی. از عالمان فاضلی بود که غازان خان و امراء لشکر او به دست او مسلمان شدند. وی در قزوین درگذشت.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :حبیب السیر (220/3)، لغت نامه دهخدا (ذیل/ سعدالدین).

خالدی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم علوم اسلامی.
درگذشت: 6 شهریور 1363.
ملا سید علی خادلی، فرزند سید بابا شیخ آلمانه، در اواخر قرن سیزدهم شمسی در قریه آلمانه از توابع مریوان به دنیا آمد. وی در پانزده سالگی علوم عقیله و نقلیه را به پایان رسانید و از دست پدرش اجازه گرفت. او از همان آغاز جوانی شروع به تدریس کرد. ابتدا در کنار پدر و بعدها مستقل در ایران و عراق تدریس کرد. بسیاری از دانشمندان دینی را تا حد اجازه رسانید و آنان را مجاز فرمود. از 1335 تا 1339 همراه با خانواده در شهر پنجوین عراق ساکن شد و در ارشاد مردم و تدریس طلاب و پیشرفت فرهنگ و دانش اسالمی و مسائل دینی و اجتماعی کوشید. بعدها به واسطه اغتشاشات عراق در نتیجه تغییر حکومت‌ها و بر اثر سختی زندگی از سکونت در عراق منصرف شد و به ایران بازگشت و در قریه نی واقع بر ساحل دریاچه زریبار مریوان رحل اقامت افکند و به تدریس و راهنمایی دینی مردم اشتغال جست. در سال 1358 به شهر مریوان نقل مکان نمود و در مسجد چهارباغ امام جماعت و مدرس و خطیب گردید. همچنین در همان قریه به کار زراعت می‌پرداخت.
ملا سید علی خالدی در ششم شهریور 1363 درگذشت.
برگرفته از کتاب :گلزار مشاهیر

خالصی، محمدباقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدباقر فرزند عالم جلیل حاج شیخ عباس خالصی از فضلاء و نویسندگان حاضر حوزه علمیه قم می‌باشند که در شب جمعه 21 محرم‌الحرام 1361 قمری برابر هشتم آبانماه 1321 شمسی در یکی از قراء قائنات خراسان به دنیا آمده و همواره از دوستداران روحانیت بوده و از سن 6 سالگی مشغول به تعلم و فراگرفتن علوم اسلامی شده و مقدمات را در همان قریه خدمت پدرش خوانده و در سن 13 سالگی به مشهد آمده و در مدرسه ابدالخان ساکن و حدود هشت سال در آنجا اشتغال به درس و تحصیل ادبیات و اصول و فقه ابتدائی داشته و از محضر مرحوم ادیب نیشابوری استفاده کامل نموده و پس از شش ماه از رحلت مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی در سال 1341 شمسی به قم مهاجرت نموده، و در مدرسه فیضیه سکونت و به خواندن رسائل و مکاسب با تحقیق کامل و دقت بسیار پرداخته و پس از وقایع فیضیه و حوادث دیگر عزیمت به نجف اشرف نموده و در آنجا شروع به خواندن کفایه نموده و پس از اتمام آن به درس خارج فقه و اصول آیات عظام و بالاخص علامه محقق و استاد بزرگ آیت‌اللَّه خوئی شرکت و چندین سال از درس اصول ایشان و سایرین استفاده نموده تا پس از فشار دولت عراق به ایرانیان مقیم که خارج شوند با اصرار وارد ماجدش به قم آمده و اقامت در این شهر علمی و مذهبی را اختیار و به کار تحقیق و تألیف اشتغال دارند.
تألیفات ایشان مطبوعا و مخطوطا به قرار زیر است:
1- نقش ادیان در مبارزه با استعمار
2- پیامبر باسواد
3- اصول علمی انقلاب
4- شعار انقلاب
5- اسلام‌شناسی رد بر نوشته یک فرد مارکسیست
6- ده انتقاد و پاسخ به ترجمه رساله الفصول العشره فی الغیبه شیخ مفید (ره)
7- همگام با معارف اسلام ترجمه رساله سعدیه علامه حلی
اما مخطوطات:
1- شرح استدلالی لمعه ناتمام.
2- حاشیه بر اجود التقریرات.
3- رساله در تحقیق و بررسی ولایت فقیه در عصر غیبت.
4- جزوه‌ای درباره آزادی و جزواتی متعددی در فقه و اصول و غیره.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

خامنه‌ای، جواد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید جواد خامنه‌ای از علماء و ائمه جماعت محترم معاصر مشهد مقدسند. وی در حدود 1315 ق به دنیا آمده و پس از پرورش و خواندن اولیات و سطوح مهاجرت به نجف اشرف نموده و مدتها از آیات عظام آنجا استفاده و پس از آن به ایران مراجعت و در مشهد مقدس توطن نموده و با مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید هاشم میردامادی نجفی وصلت و صبیه کریمه ایشان را به همسری خواسته و در حوزه مشهد به تدریس و مباحثات فقه و اصول و در مسجد صدیقی‌های بازار سرشور به اقامه جماعت و خدمات دینی تا حال تحریر اشتغال دارند.
نگارنده گوید: آیت‌اللَّه خامنه‌ای از علماء متقی و بارع و دارای مقام فضل و ورع و مورد توجه و احترام همگان می‌باشند.
معظم‌له دارای سه فرزند برومند و دانشمند و روشنفکر بنام
1- استاد آقای حاج سید محمد خامنه‌ای مقیم تهران
2- خطیب و واعظ و استاد عالی مقام آقای حاج سید علی خامنه‌ای که از گویندگان و نویسنده نامی معاصر و جوان مشهد مقدسند و در این سن گوی سبقت از اقران و همگنان ربوده و مورد توجه عموم و بالاخص نسل جوان و روشنفکران می‌باشند.
از آثار مطبوع اوست کتب زیر.
1- نقش مسلمانان در آزادی هندوستان
2- صلح امام حسن (ترجمه صلح الحسن مرحوم آل یاسین)
3- آینده در قلمرو اسلام (ترجمه المستقبل لهذا الدین سید قطب)
4- ادعاء نامه علیه تمدن غرب (ترجمه الاسلام و مشکلات سید قطب با همکاری برادرش سید هادی خامنه‌ای
5- طرح کلی اندیشه اسلامی (بنام سید علی حسینی)
3- جناب ثقةالاسلام آقای سید هادی خامنه‌ای که نیز از فضلاء جوان مشهد و دارای آثار و تألیفاتی می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

خان نیشابوری

قرن:12
جنسیت:زن
ملیت:ایران
ز 1195 ق، معروف به مؤمنه نیشابوری از زنان فاضل و شاعر. وی دو اثر دارد: اول، ضیاءالمؤمنین که در پایان آن از خود چنین یاد می‌کند:
خان بی‌کس که مانده است حیران
یارب او را عطا نما ایمان
دومین کتاب نورنامه است از آفرینش پیامبر اکرم (ص) تا تولد و سپس زندگی ایشان و نیز زندگینامه حضرت فاطمه (س) و ظهور امام زمان (ع). در پایان از حیاةالقلوب مجلسی چنان یاد می‌کند که گویا منظومه‌اش را از آن گرفته است:
چون حیات‌القلوب را دیدم
چند روایت از آن پسندیدم
آغاز آن نیز چنین است:
ابتدا می‌کنم به بسم‌الله
بعد ان لا اله الا الله
حی و قیوم ذوالجلال و کریم
قادر و صانع و غفور و رحیم
برگرفته از کتاب :مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی
منابع زندگینامه :منبع: فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه گنج بخش، 1667 / 3.

خاوند شاه بلخی، برهان‌الدین محمد

قرن:9
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س نهم ق)، عالم دین و شاعر. پدر میرخواند است و نسبت وی به چهار واسطه به خاوند سید اجل بخاری از سادات بزرگ ماوراءالنهر می‌رسد. سید برهان‌الدین در کودکی پدرش را از دست داد و برای تحصیل علم به بلخ رفت و در اندک زمانی به مقام والایی رسید. از آنجا به هرات رفت و از صحبت مشایخ و علمای بزرگ آن شهر چون شیخ بهاءالدین عمر بهره‌مند شد، و پس از آن به هندوستان رفت. وی در پایان عمر از هندوستان به بلخ بازگشت و همان جا درگذشت. خاوندشاه شعر نیز می‌سرود. از وی «دیوان» شعری به جای مانده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ نظم و نثر (239)، حبیب السیر (105/4)، الذریعه (288/9)، روضه الصفا (1/ مقدمه)، ریحانه (55/6)، لغت نامه (ذیل/ خاوندشاه).

خراسانی، ابراهیم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن شیخ اسماعیل. اصلاً از اهالی اصفهان است که در مشهد سکونت نموده و هم در آنجا وفات یافته.
عالمی جلیل، و فاضلی بی بدیل بوده، در سال 1290 در اصفهان متولّد گردیده، و در مشهد خدمت آقا سید علی حائری یزدی و شیخ اسماعیل ترشیزی تلمّذ می‌نموده، و در نجف و سامرا به درس اساتید حاضر شده، سپس به کرمانشاه و بعداً به مشهد مقدس مراجعت نموده و در آنجا در سال 1339 وفات یافته و مدفون گردیده است.
پدرش نیز از صلحا و اخیار بوده، و در سال 1330 در کاظمین وفات یافته است.
کتب زیر از تألیفات اوست:
1- احکام النجاسات 2- رساله در شک در رکعات نماز 3- منجرات المریض 4- المواقیت؛ و غیره.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

خراسانی، ابوالفضل

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
وی در تهران متولد و پس از خواندن اولیات و سطوح نزد والد ماجد و دیگران از اعلام تهران به قم مهاجرت کرده و چندین سال از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حایری و دیگران کسب فیض نموده آنگاه به تهران مراجعت و در مسجد مرحوم حاج شیخ عبدالحسین (مسجد آذربایجانیها) به اقامه جماعت و ترویج دین و تبلیغ احکام و تفسیر قرآن و گفتن درس اخلاق پرداخته تا در سال 1391 ق که از دنیا رفته است.
از تألیفات ارزنده و آموزنده آن جناب است کتاب (سفینه النجاه) فی المهلکات و المنجیات در چندین مجلد که در سال 1369 قمری بطبع رسیده است.
از باقیات الصالحات آن مرحوم است: فرزند ارجمندش حجةالاسلام حاج شیخ محسن خراسانی که سال‌ها در قم کسب علم و فضلیت نموده و پس از فوت مرحوم والدش بجای ایشان در مسجد مزبور بامامت و خدمات دینی و روحی اشتغال دارد.
نگارنده گوید: جناب آقای حاج شیخ محسن خراسانی از فضلاء معاصری است که بعلم و تقوا و متانت و اخلاق حمیده موصوف و بهترین یادگار و خلف صدق و صالح آن پدر بزرگوار است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

خراسانی، عبدالحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عبدالحسین فرزند عالم ربانی و خطیب سبحانی حاج شیخ محمدعلی خراسانی نجفی از افضال وعاظ و گویندگان حوزه علمیه نجف اشرف می‌باشند. وی در روز سوم جمادی‌الثانی سال 1345 قمری در نجف اشرف به دنیا آمده و در حجر تربیت پدر بزرگوارش پرورش یافته قرآن را در مدت شش ماه نزد خواهرش آموخته و مقدمات و ادبیات را از اساتید آنجا فراگرفته است.
و از همان اوان کودکی ابیاتی را که والده‌اش صبیه مرحوم حاج شیخ مهدی کاشانی مقسم شهریه مرحوم آقا سید محمدکاظم یزدی به او آموخته بود در منابر قرائت کرده و مورد تشویق و تحریص ایشان به منبر رفتن می‌گردید تا در سن 14 سالگی اشتغال به این امر داشت و والد مرحومش ایشان را ترغیب به تحصیل علم می‌نمود.
پس مقدمات و سطوح را خدمت مرحوم حاج شیخ علی‌اکبر شیرازی و برادر گرامیش حاج شیخ محمدتقی واعظ زاده و آقای شیخ علی‌اکبر کرمانی و آقا شیخ علی میامه‌ای و حاج شیخ ذبیح‌اللَّه قوچانی و حاج سید احمد اشکوری داماد آیت‌اللَّه العظمی اصفهانی و آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدتقی بروجردی و حاج سید علی قوچانی و حاج شیخ محمد حسین دهاقانی و حاج شیخ فاضل استرآبادی و حاج سید محمد حسن شیرازی نوه میرزا بزرگ شیرازی و حاج سید سجاد علوی گرگانی و آقاسید محمدباقر محلاتی خوانده و پس از آن به درس خارج فقه و اصول و تفسیر آیت‌اللَّه العظمی خوئی مدظله المعارف شرکت و استفاده نموده و بسیاری از دروس ایشان را در فروع علم اجمالی و بسیاری از کتاب صلوه وصوم و زکوه و حج و غیر آنها را به رشته تحریر درآورده و نیز یکدوره کامل اصول ایشان را نوشته و یک دوره دیگر به صورت حاشیه بر دوره اول مرقوم داشته و همینطور از اساتید دیگری که از آنها استفاده نموده آیات یاد شده زیرند:
1- آیت‌اللَّه حاج شیخ هاشم آملی
2- آیت‌اللَّه حاج سید محمود شاهرودی
3- آیت‌اللَّه حاج میرزا عبدالهادی شیرازی
4- آیت‌اللَّه حاج میرزا باقر زنجانی
5- آیت‌اللَّه حاج سید محسن حکیم
6- آیت‌اللَّه حاج شیخ کاظم شیرازی
7- آیت‌اللَّه حاج سید محمد هادی میلانی
8- آیت‌اللَّه حاج سید نصراللَّه مستنبط
داماد بزرگ آیت‌اللَّه الظمی خوئی که غالب تعطیلی‌های ماه رمضان و ایام عاشوراء و غیره از ایشان استفاده نموده است. و ایشان در ضمن تدریس سطوح در ایام عاشوراء و غیره در منازل آیات عظام منبر رفته و تبلیغ دین و ترویج احکام و نشر معارف و مصائب اهل‌البیت علیهم‌السلام نموده و ایفاء وظیفه می‌نمایند.
برادر بزرگوارشان جناب حجةالاسلام حاج شیخ محمدتقی واعظ زاده که حدود بیست سال از ایشان بزرگتر و اکنون حدود هشتاد و هفت سال از سن مبارکشان می‌گذرد در نجف اشرف اقامت و به وظایف دینی و روحی اشتغال دارند و آن جناب از شاگردان مرحوم آیت العظمی اصفهانی و آیت‌اللَّه میرزا عبدالهادی شیرازی و آیت‌اللَّه حاج سید محمود شاهرودی و آیت‌اللَّه حاج میرزا باقر زنجانی و بالاخص آیت‌اللَّه العظمی خوئی می‌باشد.
و ایشان نیز مانند والدشان از طریق منبر ایفاء وظیفه نمودند و مردم را متوجه به خاندان رسالت علیهم‌السلام می‌نمایند و ایشان دارای سه فرزند روحانی می‌باشند.
1- میرزا احمد که در قم اشتغال به تحصیل دارند.
2- آقا شیخ قاسم و آقا شیخ علی که این دو در نجف اشرف اشتغال به تحصیل علم و کمال دارند.
مترجم محترم پس از تسفیر به ایران از طرف بعث شوم عراق چندی در قم اقامت و چندین سال است که رسما در مشهد مقدس اقامت نموده و به خدمات دینی و روحی اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

خراسانی، محمد حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ محمد حسین بن العالم العلام الشیخ محمد علی خراسانی در اوائل جوانی از خراسان مهاجرت به تهران نموده و پس از خواندن اولیات و سطوح عالیه از محضر علامه آشتیانی بزرگ و اعلام دیگر استفاده کرده تا بمدارج عالیه علم و کمال رسیده و مورد توجه دانشمندان و مردم تهران گردیده و در مدرسه مروی حوزه تدریس سطوح و متون فقه و اصول داشته و کثیری مانند مرحوم علامه حاج شیخ آقا بزرگ تهرانی صاحب الذریعه و دیگران از وی استفاده نمودند و در مسجد حاج سید عزیزاللَّه بازار اقامه جماعت و ترویج دین و نشر معارف جعفری در منبر می‌کردند تا در سال 1347 ق که مشرف به مکه برای مناسک حج گردیده و بعد از فراغ از اعمال و مناسک حج در 17 ذی‌الحجه دعوت حق را لبیک گفته و در جوار خانه خدا در مقبره حضرت ابیطالب علیه‌السلام بخاک رفته است هنیئا له و طوبی له.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

خراسانی، محمد رضا

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج سید یوسف بن محمد حسینی. عالم جلیل و فاضل صالح زاهد از شاگردان و مخصوصین شیخ انصاری و از دوستان میرزای بزرگ شیرازی و میرزای رشتی بوده، چشمانش ضعیف و نابینا شده، لکن در اثر معجزه حضرت رضا علیه السلام شفا یافته.
در 22 ذی قعده الحرام 1302 در نجف وفات یافته، در وادی السلام مدفون گردیده.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

خراسانی، محمدجواد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ محمدجواد بن المرحوم حجةالاسلام و العالم العلام الشیخ محسن بن العالم الجلیل الشیخ (محولاتی) خراسانی از علماء ابرار معاصر تهران است.
وی در سال 25 ماه ربیع‌الاول 1331 ق در مشهد مقدس متولد شده و در بیت علم و حجر مادر علویه‌اش صبیه مرحوم سید المحدثین آقا سید محمد محولاتی واعظ مشهد مقدس پرورش یافته و دوران تحصیل را تا سطوح در مشهد مقدس نزد ادباء و فقهاء آنجا خوانده و در سال 1351 قمری مهاجرت به نجف اشرف نموده و از محضر مرحوم آیت‌اللَّه بزرگ آقا سید ابوالحسن اصفهانی و مرحوم آیت‌اللَّه آقا ضیاءالدین عراقی و آیت‌اللَّه آقا میرزا آقا اصطبهاناتی و مرحوم آیت‌اللَّه آقا سید محمد حسین بروجنی اصفهانی و آیت‌اللَّه حاج سید محمود شاهرودی و مقداری آیت‌اللَّه حاج آقا حسین قمی استفاده نموده و در سال 1361 ق به ایران مراجعت و قریب یکسال و نیم در مشهد و محولات توقف و در سال 1363 ق منتقل به تهران و تاکنون که سال 1394 قمریست در خیابان جوادیه (سر آسیاب دولاب) اقامت و در مسجد (حوادیه) آن به اقامه جماعت و ترویج دین و تبلیغ احکام و تألیف کتت مفیده اشتغال دارند.
تألیفات و آثار علمی معظم له از این قرار است:
1- تفسیر مبسوطی از قرآن مجید 2- کشف الایات 3- کشف اللغات و تفسیر لغات قرآن ببعض دیگر 4- کشف مطالب الایات 6- کشف مطالب القرآن 6- ظواهر الاثار در اخلاق 7- نخبه القضاء 8- ترجمه حدیث اهلیلجه 9- مقتل الحسین علیه‌السلام 10- تاریخچه احوال حضرت رسول صلی اللَّه علیه و آله و سلم 11- اربعینیات 12- خلاصه وقایع و علائم ظهور 13- منظومه در اصول عربی 14- شرح منظومه مذکور 15- تقریرات اصول 16- رساله در بحث از تقلید اعلم 17- رساله‌ای در طلب و اراده و دفع شبهه حبر 18- منظومه عربی در رجال موافق خلاصه علامه مطبوع 19- دیوان عربی در مدایح و مراثی اهلبیت عصمت علیهم‌السلام 20- دیوان فارسی در تظلم بحضرت ولی عصر (عجل) و پندیات 21- البدعه و التحرف یا آئین تصوف مطبوع 22- رضوان اللَّه اکبر در نقض خرابات و خانقاه مطبوع 23- حجت قوی در ابطال مثنوی 24- مهدی منتظر مطبوع 25- معارف الشیعه که از بهترین تألیفات معظم له و جامعه تشیع است نظما و شرحا چاپ افست و ده‌ها رساله دیگر عربی و فارسی.
سنت سنیه آن جناب
از سنن سنیه ایشان تشرف به مشهد مقدس است پیاده که چند سال است با عده‌ای از مؤمنین و علاقمندان اهل‌بیت عصمت علیهم‌السلام از تهران حرکت و حدود چهل شبانه روز در راه و ترویج عملی و لسانی نموده و در تمام منازل اقامه جماعت و تبلیغ احکام فرموده تا به مشهد مقدس و بدون تظاهرات دو سه روزی توقف و مراجعت می‌کنند.
نگارنده گوید: گرچه مادیون و اهل دنیا و یا مردم قشری این روش را نمی‌پسندند و می‌گویند عصر فضا و جت و کیهانست و باید هر کاری را برقی انجام داد ولی غافلند از این که سیر الی اللَّه و هجرت بسوی حق هرچه رنج و تعبش بیشتر باشد ثواب و اجرش زیادتر است.
در حالات حضرات ائمه معصومین علیهم‌السلام مخصوصا حضرت امام حسین مجتبی و حضرت سیدالشهداء علیهماالسلام مسطور و ماثور است که بیش از بیست مرتبه به حج مشرف شدند و با داشتن همه گونه وسیله آن روز خود پیاده می‌رفتند، تا جائیکه قدم‌های مبارکشان در اثر پیاده‌روی و تصادف با خار مغیلان و غیره مجروح می‌شد و وقتی اصحاب علت تحمل این مشقت را می‌پرسیدند پاسخ (افضل‌الاعمال احمزها) می‌شنیدند و چه خوب گفت حافظ شیرازی.
در بیان گر بشوق کعبه خواهی زد قدم
سرزنش‌ها گر کند خار مغیلان غم مخور
اوتاد و ابدال و رجال الغیب مسافرتهای مشاهد مشرفه را ماشیا حافیا انجام می‌دهند. حقیر در ماه رمضان سال 1368 ق که در دامغان بودم مرد نابیناء حافظ قرآنی را دیدم که پیاده به مشهد مشرف میشد و از آذربایجان پیاده آمده بود وقتی به او گفتم که تو نابینائی این کوهها و دره‌ها و فراز و نشیب‌ها و راه پر خطر را چگونه پیموده و میروی در جوابم گفت: (الذی خلقنی فهو یهدین) انشاءاللَّه داستان او را در ذکر دامغان در جلد چهارم خواهم نگاشت.
مرگ زائر مشهد و عنایت حضرت رضا علیه السلام
مناسب دیدم در اینجا حکایتی را که آیت‌اللَّه و عالم ربانی آقای حاج میرزا حسن لواسانی سلمه‌اللَّه در کتاب کشکول خود ذکر کرده خلاصه آن را نقل نمایم. گوید: مرد موثقی حکایت کرد که سه نفر از جوانان ثروتمند نجف اشرف خدمت یکی از علماء مبرز که در همسایگی وی بودند رفته و گفتند پدر ما حدود چهل سال است که تنها با یک الاغ به مشهد مقدس می‌رود و پنج ماه سفرش طول میکشد و حالا دیگر پیر و ناتوان و نیروی او کاسته شده ولی باز امسال هم عازم حرکت است هر چه ما او را منع می‌کنیم که از این مسافرت با این کیفیت باز داریم قبول نمیکند خواهش داریم شما بمنزل ما آمده و نصیحت فرمائید که از مسافرت خودداری کند زیرا می‌ترسیم در راه تلف شود پس آن عالم بمنزل آن شخص آمده و اظهار می‌کند فلانی شنیده‌ام عازم مشهد مقدس هستید می‌گوید آری انشاءاللَّه، آقا شروع بسخن کرده مطالبی را ذکر میکند که آن مرد را منصرف نماید پس آن شخص عرض میکند فرمایش شما درست و صحیح است لکن اصرار من بر این سفر جهت دارد من عرض می‌کنم و غرض خود را میگویم و با این هدف اگر منعم می‌فرمائید نمی‌روم. فرمودند بگو پس گفت آقا جان سی سال قبل رفیقی داشتم که با او این مسافرت را انجام میدادم پس در یکی از سفرها آن مرد مریض شد و در راه فوت نمود و من متحیر بودم که او را چکنم نه آب داشتم او را غسل دهم و نه کفنی که او را کفن کنم و نه برایم به تنهائی میسور بود که او را تجهیز نمایم و ترسیدم که اگر او را همانطور بگذارم و بده و آبادی نزدیک روم و مردم را خبر کنم، درنده‌ای او را بخورد پس وی را در زیر سنگ پنهان کرده و به آبادی که سر راه بود رفتم و اهل آنجا را خبر داده و از آنها کمک خواستم گفتند حالا که شب است صبر کن صبح با تو می‌آئیم و او را تجهیز می‌کنیم.
پس شب را در آن محل مانده و صبح باتفاق چند نفر از جوانهای آن ده آمدیم تا محل فوت او و هرچه تفحص کردیم اثری از وی نبود خیال کردم درندگان او را از زیر سنگ درآورده و برده‌اند شروع بگردش در آن بیابان کردیم و من متحیر بودم چه شده که ناگاه دیدم شخص بزرگواری در کنارم ایستاده و نفهمیدم آیا از آسمان آمد و یا از زمین و فرمود فلانی (و اسم مرا برد) برای چه ناراحت و سرگردانی. جریان را گفتم فرمود راحت باش که من دیشب او را تجهیز نموده و دفن کردم و اینهم قبر اوست و اشاره کرد به نقطه‌ای و دیدم صورت قبر است و بعد فرمود تو هم به هدف رسیدی گفتم چگونه من بمقصدم رسیدم و حال آن که هدفم مشهد و زیارت حضرت رضا علیه‌السلام است فرمود اگر صاحب قبر را میخواهی که نائل شدی و اگر قبر را میخواهی برو گفتم آقا جان شما کیستید فرمود من ابوالحسن علی بن موسی الرضا هستم به شیعیان ما خبر بده که هر کدام در مسیر و طریق زیارت ما از دنیا بروند ما می‌آئیم و او را تجهیز می‌کنیم و اگر تو می‌خواهی برگرد بوطنت و اگر میخواهی برو به مشهد پس خودم را بقدم مبارکش انداختم که ببوسم پس کسی را ندیدم شروع کردم بگریه و افسوس از این که چگونه این دولت مستعجل و فیض بزرگ از دستم رفت و حالا از آن تاریخ من هر سال مشرف می‌شوم که شاید در راه اجلم برسد و به فیضی که رفیقم نائل شد منهم نائل شوم.
حالا با این کیفیت اگر شما مرا منع می‌کنید می‌پذیرم. آن عالم جلیل فرمودند خیر منعت نمی‌کنم بلکه من هم رفیق سفر شما هستم و بسیار گریست و با آن شخص مسافرت نمود چند سالی تا هر دو در راه سفر مشهد از دنیا رفته و بفیض و هدف مقدسشان رسیدند. هنیئا لهم رزقنا اللَّه زیارتهم و شفاعتهم آمین یا رب العالمین.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

خسروشاهی، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید احمد بن العلامه الورع آیه الله حاج سید مرتضی خسروشاهی از علماء اعلام معاصر تبریز است.
وی در بیست و دوم ربیع الثانی 1330 ق در تبریز متولد شده و در مهد علم و شرف تربیت یافته و سطوح را در تبریز نزد والد خود و مرحوم آیه الله انگجی به پایان رسانیده و برای تکمیل مبانی علمی به قم مهاجرت نموده و در درس مرحوم آیه الله حایری یزدی و آیه الله حجت و بالاخص مرحوم آیه الله حاج سید محمد تقی خونساری حاضر شده تا به مدارج علم و کمال ارتقا یافته و ضمنا سالها در حوزه علمیه تدریس فقه و اصول و کلام اخلاق نموده تا بعد از فوت مرحوم والدش به تبریز مراجعت و تا هم اکنون به اقامه جماعت در مسجد والدش و به تدریس فقه و اصول در حوزه تبریز اشتغال دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

خسروی، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
احمد خسروی همدانی فرزند مرحوم علی حسین از فضلاء مبلغین و دانشمندان بنام حوزه علمیه قم می‌باشند که به زیور علم و دانش و ولایت و بینش آراسته و موصوفند.
ایشان در سال 1341 قمری در سایان در جزین همدان متولد شده و در محل خود پس از خواندن دروس فارسی اشتغال به علوم عربیت نموده و بعد عزیمت به همدان کرده و در حوزه همدان مدت 18 سال از اساتید و آیات عظام شهرستان استفاده نموده و در چهلمین روز درگذشت آیت‌اللَّه العظمی بروجردی اعلی اللَّه مقفامه به قم آمده و با تشویق و تاکید بعضی از آیات گذشته رضوان‌اللَّه تعالی علیه وآیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی مدظله و مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ راضی نجفی تبریزی استفاده نموده و از راه منبر و تبلیغ احکام اسلام و معارف فقه اهل بیت علیهم‌السلام خدمات بسیاری در قم و یزد و همدان و سایر نقاط نموده و می‌نماید.
نگارنده گوید: جناب حاج آقای خسروی واعظی متعظ و خطیبی بلیغ و ادیبی اریب و عالمی عامل و اهل ولایت و اخلاص به خاندان رسالت است منبری آموزنده و سازنده دارد که مستمعین و شنوندگان را تحت‌تاثیر حال و قال خود قرار می‌دهد خود می‌گرید و دیگران را می‌گریاند یا در منزل آیات عظام قم و مجالس و محافل مذهبی ایام محرم و صفر و فاطمیه و زینبیه و ماه رمضان که ماه عبادت و دعا و تبلیغ است با سخنان دلنشین خود همه را مجذوب می‌نماید مخصوص در موقع خواندن مصائب اهل‌البیت علیهم‌السلام.
چند سالی در ایام شهادت صدیقه صغراء نایبه الزهراء زینب کبری علیهاالسلام در منزل بنده سخنرانی نموده و عموم مردم خصوص دانشمندان حاضر را مستفیض می‌فرمودند.
تألیفاتی درباره چهارده معصوم علیهم‌السلام دارد که می‌فرمودند به هیچ از نوشته آثارم دلبستگی ندارم چون عمل خالص کساد است مگر اسامی شهداء کربلا روحی لهم الفداء که در مدتی که اشتغال به تشویق مؤمنین برای تکمیل کاشیکاری مسجد اعظم داشتم به خواهش حقیر از آیت‌اللَّه زاده بروجردی حشره‌اللَّه مع اجداده سلام‌اللَّه علیهم اجمعین دستور فرمودند در دیوار مسجد به یادگار ماند که در قم سابقه نداشته که امید دارم قبل از رسیدن اجلم به فریادم برسند.
آقای خسروی دارای فرزندانی می‌باشند که یکی از آنها به نام آقا شیخ علی خسروی از طلاب و محصلین حوزه علمیه‌اند و دو نفر دیگر آنان به نام آقا شیخ مرتضی خسروی شهید جنگ تحمیلی و دیگر به نام آقا شیخ مهدی خسروی شهید و مفقود الجسد از قربانیان حوزه علمیه‌اند جزاه اللَّه اجر الصابرین.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

خطیب کرمانشاهی، زکی، محمد زکی

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(مقتول 1159 ق)، عالم امامی، واعظ و ادیب. پدر و مادرش اهل سنت بودند. وی در هشت سالگی از نزد ایشان رفت و به اسماعیل خان حاکم همدان پناهنده شد و تحت نظر وی تربیت شد. وی پس از طی مراتب علمی شیخ‌الاسلام و امام جمعه کرمانشاه شد و جمع بسیاری در اثر مواعظ او هدایت یافتند. در اواخر عمرش به امر نادرشان، قاضی لشکر بود و پس از مدتی در اثر بدگویی اطرافیان به امر وی کشته شد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (66/7)، ریحانه (150/2).

خلخالی، ابراهیم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید ابراهیم بن المرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمد کاظم موسوی خلخالی از علماء محترم معاصر تهران است.
وی با دو برادر ارجمندش جنابان حجةالاسلام آقای حاج سید جواد و حجةالاسلام حاج سید علی کاظمی موسوی، در تهران به خدمات دینی و روحی اشتغال دارند.
والد معظم ایشان مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقای حاج سید محمد کاظم بن سید الجلیل آقا سید زین‌العابدین در حدود سال 1270 قمری هجری در قریه (کیوی) از قراء خلخال متولد گردیده و مرحوم والدش که از اجله سادات و اهل تقوا و شخص متهجد و مورد احترام مردم بوده در خدمت والد خود از تبریز مهاجرت به خلخال نموده و دارای هفت فرزند ذکور که پنج نفر از آنان از علماء مبرز و روحانیین بزرگوار با اسامی زیر بوده‌اند:
1- مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمد کاظم موسوی خلخالی مترجم معظم ما.
2- مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمد موسوی خلخالی مقیم و متوفی نجف (ترجمه وی در اعلام نجف خواهد آمد)
3- مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید حسن موسوی خلخالی مقیم تبریز.
4- مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید فاضل موسوی خلخالی مقیم رشت (ترجمه ایشان در ضمن ترجمه فرزند برومندش حاج سید محمد مهدی خواهد آمد)
5- مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید حسین موسوی خلخالی مقیم رشت و متوفی تهران 1393 مدفون قم.
و نامبردگان فوق هر یک در دوره حیات خود شخصیت بارز علمی و تقوائی و اجتماعی بوده‌اند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

خلخالی، شریف

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن‌سید عباس. عالم جلیل، از شاگردان حاج سید محمد باقر حجة الاسلام بوده، و بر کتاب «مطالع الانوار» استاد خود حواشی نوشته، و تا سال 1243 زنده بوده است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

خلخالی، نصراللَّه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ نصراللَّه ابن المرحوم حاج حسن الخلخالی النجفی مقیم نجف اشرف از ثقات و دانشمندان موجهین معاصر است در عراق. وی در نجف متولد شده و مانند والد ماجدش که با اهل علم و روحانیون اتصال و ارتباط داشت ایشان هم مورد توجه مراجع بزرگ نجف چون مرحوم آیت‌اللَّه العظمی اصفهانی و آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه العظمی حکیم و آیت‌اللَّه العظمی حاج سید احمد خوانساری می‌باشد وجوهی که از ایران برای حوزه علمیه نجف می‌رفته به وسیله ایشان بوده و می‌باشد.
نگارنده گوید آقای خلخالی مردی شریف و بزرگوار و خدمتگذار خدمات بسیاری به حوزه علمیه نجف اشرف نموده و حقوق زیادی بر روحانیت دارد و معظم له مضافاً بر این فضائل عالمی دانشمند و ادیبی ارجمند می‌باشد
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

خلیفه سلطانی، ابراهیم

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند سید علاء الدین حسین خلیفه سلطان است. مادرش دختر شاه عباس صفوی است. در سال 1038 متولّد، و در 1098 وفات یافته است.
مشارالیه در سنّ سه سالگی (سال سوّم سلطنت شاه صفی) به دستور شاه صفی کور شد، و با وجود این، تحصیل علم و دانش نموده و در جمیع علوم و فضائل بر امثال و اقران خویش فائق گردیده است.
در کتاب مقتبس الاثر(299:2) گوید: به ابن الخلیفه مشهور است.
در هر صورت، عالم فاضل و فقیه محدّث اصولی بوده، کتب زیر از تألیفات اوست:
1- حاشیه بر کتاب روضه [البهیّة] تا مبحث تیمم 2- حاشیه‌ای بر مدارک - حاشیه بر شرح لمعه تا آخر طهارت
در کتاب الذریعه(90:6 و 196) پس از آن که نام تألیفات او را ذکر می‌کند از قول قزوینی در تتیمم امل الآمل فرماید: یظهر منه قوة فکره و دقة نظره
صاحب عنوان هفت فرزند پسر داشته که عبارتند از: 1- میرزا جمال الدین محمّد 2- میرزا معین الدین محمّد 3- میرزا معزالدین محمّد 4- میرزا سیّد محمد 5- میرزا کمال الدین حسین 6- میرزا محمّد حسین 7- میرزا فضل اللَّه.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

خوارزمی، ضیاءالدین نوراللَّه

قرن:9
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 838 ق)، خطیب و عالم دینی. مردی فاضل و روشن‌ضمیر بود و سالهای بسیار در مسجد جامع شهر هرات به امر پیش‌نمازی و خطابت مشغول بود. بلاغت وی بدان حد بود که هر جمعه در مسجد جامع خطبه‌ای غیر مکرر انشاء می‌کرد و بر مردم تقریر می‌نمود. در هرات درگذشت و در گازرگاه پایین قبر خواجه عبداللَّه انصاری دفن شد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :حبیب السیر (13/4).

خوافی، نظام‌الدین عبدالرحیم

قرن:8
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س هشتم ق)، عالم دینی. مشهور به پیر تسلیم. وی در دوره‌ی ملک معزالدین حسین کرت در هرات اقامت داشت. چون ایمان را بر خلاف متقدمان و متاخران به تسلیم تعبیر کرد به پیر تسلیم مشهور شد. وی پس از صدور فتوای کفر غزها، توسط همین طایفه در هرات به قتل رسید.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :حبیب السیر (385 -384 /3).

خوانساری مهدویانی، یوسف

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل، داماد حاج آقا منیرالدین [بروجردی] و شاگرد او بوده، و در زمان حیات استاد [در سال 1319 ق] فوت شده.
وی را کتابی است به نام «سراج اللیل در شرح دعای کمیل».
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

خوانساری، زین العابدین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن‌سعید، از علمای اخیار، و فضلای ابرار بوده، در ذی قعده سال 1288 وفات یافته، جنب فاضلان مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

خوانساری، علی اکبر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
مولی علی اکبر، عالم جلیل، از شاگردان و خواص اصحاب سید حجة الاسلام، و مورد اعتماد و وثوق ایشان بوده، به طوری که آن بزرگوار پس از ساختن مسجد سید، مشارالیه را به امامت مسجد میرزا باقر منصوب نموده است.
پس از وفات او، جنازه به نجف اشرف منتقل شده، در وادی السلام مدفون گردید.
وی از شاگردان و مجازین از سید صدرالدین عاملی بوده (و در شب جمعه 14 محرم 1263 وفات یافته است).
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

خوانساری، فخرالدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند سید محمدرضا تقوی. عالم فاضل، از شاگردان: آقا سید محمد باقر درچه‌ای، و حاج میرزا بدیع درب امامی، و حاج شیخ محمدعلی مسجد شاهی، و آقا نجفی، و جهانگیرخان، و آخوند کاشی بوده، و پس از فوت مرحوم خان در مدرسه‌ی صدر تدریس و امامت می‌نموده.
در 23 محرم سال 1348 وفات یافته، در اول تخت فولاد در تکیه‌ی جهانگیرخان مدفون شد.
ماده تاریخ وفاتش این است:
آه همائی کشید از د و با صد فسوس
از پی تاریخ گفت: شد به جنان فخر دین
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

خوانساری، کمال الدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند صاحب عنوان: مرحوم آقا کمال الدین خوانساری، عالم عادل جلیل، و زاهد معمر ادیب و شاعر، از علمای کاملین، جامع معقول و منقول بود، در مسجد میرزا باقر امامت می‌نمود، و در آنجا سطوح تدریس می‌کرد. در حدود سال 1280 متولد، و در ظهر چهارشنبه 17 صفر سال 1361 وفات یافته، در مقبره‌ی زینبیه در اطاق آقا سید ابوالقاسم دهکردی مدفون شد.
کتب زیر از اوست:
1- ایرادات بر کتاب هزار مسأله، در فقه 2 - دیوان اشعار (جمع نشده است) 3 - کتابی در رد بابیه 4 - محاسن الذکر؛ و غیره.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

خوزانی، محمد ابراهیم

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابن غیاث الدین از علمای قرن دوازده هجری در اصفهان است. عالم فاضل کامل، متبحّر در فقه و اصول و حکمت بوده، اوایل قاضی اصفهان بوده، و سپس قاضی عسکر نادر شاه گردید.
از شاگردان و مجازین از امیر محمّد حسین خاتون آبادی و میر محمّد باقر خلیفه سلطانی است، و جمعی کثیر از او اجازه روایت یافته‌اند.
در سال 1160 در اصفهان وفات یافته، در مقبره آب بخشان مدفون گردید.
در فوائد الرضویة(9:1) درباره او گوید: متمهّر در اصول فقه، و حاذق در حکمت و معقول، دقیق الذهن، عمیق الفکر، کامل العلم، شیرین کلام و عذب البیان.
کتب زیر از تألیفات اوست:
- امان الحثیث فی درایة الحدیث 1- تفسیر آیه و اذا قری‌ء القرآن 2- تفسیر قرآن 3- حواشی بر کتب اربعه 4- رساله در تحریم غنا 5- رساله در این که درهم و دینار مانند هم است یا قیمت در آنها معتبر می‌باشد؛ 6- رساله در مشروعیّت تلقین میّت جهت اطفال؛ و غیره.
در کتاب روضات الجنات(:652) در ضمن شرح حال حاج شیخ محمد [بن محمد زمان] کاشانی از او نامی برده شده است.
در کتاب راهنمای دانشوران(259:1) گوید: خوزانی (با ضمّ و سکون) منسوب است به خوزان، و آن نام چندین موضع است، و از جمله قریه خوزان ماربین اصفهان است، و از منسوبین بدانجاست: قاضی محمّد ابراهیم خوزانی... و احمد بن محمد خوزانی اصفهانی، در طبقه شعرا.
از اشعار اوست:
خذفی الشباب من الهوی بنصیب
إنّ المشیب إلیه غیر حبیب
ودع اغترارک بالخضاب و عاره
فالشیب احسن من سواد خضیب
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

خوشنویسان تهرانی، محمود

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فاضل دانشمند و زاهد خردمند و عابد ناسک ارجمند مرحوم حاج میرزا محمود بن حاج حسام‌الدوله خوشنویسان تهرانی از زهاد و عباد حقیقی عصر خود (و برادر خوانده نگارنده) بودند و جدا از نوادر عصر خود بود که به کلی ترک دنیا کرده و رو به عقبی نهاده و غالب روزها روزه‌دار و شبها یا نمی‌خوابید و یا کم می‌خوابید.
او در حدود 1322 قمری در تهران متولد شده و با مرحوم والدش که از اشراف تهران بود مهاجرت به ارض اقدس نموده و به تحصیل علم و کمال پرداخته و از ابحاث اخلاق و عرفان مرحوم آیت‌اللَّه میرزا مهدی غروی اصفهانی استفاده نموده و از شرکت در اجتماعات و رفت و آمد با مردم اجتناب و به تهذیب نفس و اخلاق اشتغال جسته و سفری با شتر به مکه مشرف شده بودند.
و پس از فوت مرحوم والدش به عتبات عالیات مهاجرت و چندین سال در کربلا و نجف و در اواخر به سامرا هجرت نموده و در مدرسه کوچک میرزاء شیرازی که در زاویه مدرسه بزرگ قرار دارد سکونت نموده و مجرداً زندگی زاهدانه کرده تا در ماه صفر 1392 قمری که از دنیا رفته و جنازه‌اش را عده‌ای از سادات و فضلاء حمل به نجف اشرف و در وادی‌السلام به خاک سپردند.
نگارنده گوید: آن مرحوم دارای مقامات و منامات عجیبه و مکاشفات غریبه بود و اغلب مردم و اهل علم از او بی‌خبر بوده و او را نمی‌شناختند که چه مرد شریفی بود. بستگانش از برادران و بنی‌اعمام و دامادهایش تمامی از رجال نامی دولت و ثروت و افسران ارشد بودند ولی وی از همه آنان اعراض و به زهد و قناعت و مناعت طبع و اقبال به عبادت و بندگی خدا عمر خود را گذرانیده تا دعوت حق را لبیک گفت و حقاً صاحب نظر و مصداق این بیت بود.
نظر آنان که نکردند بدین مشتی خاک
الحق انصاف توان داد که صاحب نظرند
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

خونساری، جعفر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
جعفر خونساری فرزند برومند آیت‌اللَّه العظمی حاج سید احمد خونساری قدس اللَّه و داماد معظم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمدرضا گلپایگانی مدظله العالی از فضلاء آقازادگان معاصر می‌باشند. ایشان که یگانه فرزند روحانی آن مرحوم در سال 1356 قمری در قم به دنیا آمده و در بیت علم و ورع پرورش یافته و پس از خواندن دروس جدید به تحصیل علوم دینیه پرداخته و پس از خواندن مقدمات سطوح را در تهران از مرحوم حاج شیخ حسین زاهد و مرحوم حاج شیخ محمدباقر شریف‌زاده خوانده و سطوح عالی را از مدرسین مدرسه حاج ابوالفتح و مدرسه مروی و غیره استفاده نموده و خارج فقه را از آیت‌اللَّه العظمی حاج سید احمد خونساری که از نوادر فقهاء و آیات عظام و مراجع تقلید بزرگ زمان بودند استفاده نموده و متصدی برخی از امور و مراجعات به والد ماجدش بوده تا بیست و هفتم ربیع‌الثانی سال 1405 ق که ماده تاریخ رحلت آیت اللَّه خونساری است آن مرحوم با اعلان قبلی (یعنی یک هفته قبل از وفاتش) درگذشت. ایشان درب خانه پدر را مانند زمان آن مرحوم بازداشته و شبهای جمعه تمام سال و ایام عاشورا و ایام فاطمیه و مضافا شبهای قدر و احیاء (نوزدهم و بیست و یکم و سوم) ماه رمضان مجلس دعاء و احیاء و تبلیغ برقرار و علاقمندان و ارادتمندان به روحانیت و بالاخص آیت‌اللَّه خونساری اجتماع نموده و گویندگان خالص ایفاء وظیفه نموده و روح پرفتوح معظم‌له را برخوردار می‌کنند و آن مرحوم به این مجلس توجه و عنایت خاصی دارند چنانچه خود نگارنده در عالم خواب دیدم آقای حاج آقا جعفر که تربیت شده مکتب آن عالم ربانی و فقیه سبحانی و مرجع بصیر می‌باشند روشنفکر و دارای بصیرت و بینش عجیبی هستند جدا وارث اخلاق حمیده پدر بزرگوارش می‌باشند. دارای فرزند برومندی به نام آقای حاج سید مصطفی که داماد آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدرضای مهدوی دامغانی از علماء و مدرسین و مفسرین بزرگ مشهد مقدسند.
دامادهای روحانی عزیزی دارند که از فضلاء و آقازادگان محترم به نامهای زیر می‌باشند.
1- آقا سید محسن موسوی فرزند حجةالاسلام حاج سید علی‌اکبر موسوی یزدی.
2- آقا سید محسن محقق فرزند حجةالاسلام حاج سید علی محقق داماد.
3- آقا سید محمد مرتضوی فرزند حجةالاسلام حاج سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی.
4- مهندس محمود دیبائی فرزند حاج دیبائی قمی داماد مرحوم آیت‌اللَّه خونساری قدس‌اللَّه سره.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

خونساری، جواد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید جواد بن العالم الجلیل و الفقیه النبیل حاج سید حسن خونساری از علماء و ائمه جماعت معاصر همدان است.
وی در سال 1295 شمسی در همدان متولد شده و پس از پرورش در بیت علم و تقوا و خواندن فارسی با معیت برادر ارجمندش جناب حجةالاسلام والمسلمین آقای حاج آقا موسی آنف‌الذکر به قم مهاجرت نموده و سطوح را از مرحوم حجةالاسلام آقامیرزا محمد همدانی و مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ ابوالقاسم قمی و تفسیر را از مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید محمدباقر قزوینی استفاده نموده و بعد به درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقای حجت و آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمدتقی خونساری و آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدعلی حایری قمی شرکت و از محضر دراسات آنان و دیگران بهره‌مند شده و پس از آن به همدان مراجعت و تا حال حاضر به اقامه جماعت در مسجد جامع و مسجد دیگری و ترویج دین و تبلیغ احکام اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

خونساری، فضل‌اللَّه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید فضل‌اللَّه بن العالم الجلیل آقا سید علی‌اکبر خونساری خواهر زاده و داماد آیت‌اللَّه العظمی حاج سید احمد موسوی خونساری مد ظله از علماء بزرگوار معاصر تهران است.
وی در خونسار متولد شده و در مهد علم و کمال پرورش یافته و اولیات را در آنجا خوانده و به اصفهان مسافرت و یکسال در آنجا درس خوانده و در سال 1347 قمری مهاجرت به قم نموده و سطوح را نزد اساتید حوزه به اتمام رسانیده و حدود دو سال در حوزه درس آیت‌اللَّه العظمی حایری یزدی حاضر و استفاده نموده و بعد از فوت آن مرحوم یک دوره اصول مرحوم آیت‌اللَّه حجت را دیده و از محضر آیت‌اللَّه خونساری بهره‌مند شده و حدود نوزده سال فقه و اصول و علوم عقلیه و فلسفه و فلکیات را از آیت‌اللَّه العظمی حاج سید احمد خونساری مد ظله دائی بزرگوار خود بهره‌مند شده و هم از ابحاث عرفان و فلسفه مرحوم آیت‌اللَّه شاه آبادی استفاده نموده تا سال 1365 قمری که بر حسب تقاضا و اصرار جمعی از اهل تهران ساکن (خیابان شاه) برای اقامه جماعت در مسجد سجاد آن خیابان و ترویج دین مبین و ادامه بوظائف روحانیت مهاجرت به تهران نموده و تاکنون در آن محیط اشتغال به خدمات دینی و تدریس فقه و اصول دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

خونساری، محمدباقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید محمدباقر بن العلامه التقی آیت‌اللَّه حاج سید محمدتقی خونساری از علماء معاصر تهرانست وی در قم متولد و اولیات و سطوح را از مدرسین قم فراگرفته و چندی از محضر مرحوم والد و آیت‌اللَّه اراکی و آیت‌اللَّه العظمی بروجردی استفاده نموده آنگاه مهاجرت به نجف و از مراجع آن سامان مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حکیم و آیت‌اللَّه العظمی خوئی و آیت‌اللَّه العظمی میرزا عبدالهادی شیرازی و دیگران استفاده و چند سالی است مراجعت به ایران و در خیابان گرگان تهران رحل اقامت افکنده و به اقامه جماعت در مسجد شمال خیابان مزبور و ترویجات و نشر معارف اسلام اشتغال دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

خونساری، محمدعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج سید محمد علی بن العلامه الورع آیت‌اللَّه حاج سید محمد تقی موسوی خونساری از علماء فعال و مروج معاصر تهران است. وی نیز مانند برادرش در قم متولد و در مهد علم و تقوا پرورش یافته و اولیات و سطوح را از مدرسین حوزه آموخته و چندی از محضر مرحوم والد و آیت‌اللَّه اراکی و آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه العظمی شریعتمداری و دیگران استفاده نموده آنگاه بنابر دعوت عده‌ای از مؤمنین تهران رحل اقامت به آن سامان انداخته و در مسجد حضرت ولی عصر عجل اللَّه فرجه خیابان فرودگاه نزد کارخانه پپسی کولا به اقامه جماعت و تبلیغ احکام و تنویر افکار اشتغال دارد و در فن منبر نیز مهارت و استادی کامل دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

خونساری، محمدکاظم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ محمدکاظم بن العلامه آیت‌اللَّه حاج شیخ علی اکبر خونساری (متولد 1300 قمری و متوفی 18 جمادی‌الثانی 1359 قمری) از افاضل دانشمندان معاصر و اصحاب خاص آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمدرضا گلپایگانی می‌باشند.
در سال 1347 قمری در نجف اشرف متولد شده و پس از پرورش در بیت علم و تقوا در سن دوازده سالگی پدر را از دست داده و اولیات را در خدمت مرحوم آقا میرزا عبداللَّه تبریزی خسروشاهی و مرحوم والدش خوانده سپس سفری به هندوستان نموده و چند سالی در آنجا اقامت و پس از آن به ایران مراجعت و یک سال در قم اقامت و سطوح لمعه و قوانین را از آیت‌اللَّه صدوقی یزدی و آیت‌اللَّه حاج سید حسین بدلا آموخته آنگاه به نجف اشرف عزیمت و منطق را نزد شمس تبریزی و قسمتی از سطوح را از آیت‌اللَّه علامه فانی اصفهانی و مکاسب و کفایه را از مرحوم آیت‌اللَّه حاج میرزا حسن یزدی فراگرفته و دو دوره از اصول آیت‌اللَّه العظمی خوئی و خارج فقه را از معظم‌له و غیر ایشان استفاده نموده و مدت هشت سال متصدی بررسی نامه‌های وارده برای ایشان ونیز آیت‌اللَّه آقا میرزا عبدالهادی شیرازی از جهان تشیع و پاسخ آنان بوده تا سال 1395 قمری که به حکم تقدیر و اراده خداوند متعال مهاجرت به ایران و رحل اقامت در شهر مذهبی و علمی قم افکنده و بنابر دعوت رسمی آیت‌اللَّه العظمی آقای گلپایگانی تصدی رسیدگی به نامه‌های معظم‌له محول به ایشان گردیده و تا حال حاضر اشتغال به این پست بزرگ دارند.
از آثار ایشان است 1- تقریرات درس آیت‌اللَّه العظمی خوئی مدظله.
2- زندگینامه مفصل آیت‌اللَّه خوئی و آثار خالده ایشان که در نوع خود بی‌نظیر است.
3- شرح احوال رجال علمی خونسار.
والد ماجدشان از علماء بزرگ نجف اشرف بوده و مرحوم علامه رازی حاج شیخ بزرگ تهرانی قدس‌اللَّه سره وی را در نقباءالبشر کتاب رجالی خود یاد نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هشتم)

خونساری، موسی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید موسی خونساری بن العلامة الورع الحجة الایة السید حسن الموسوی الخونساری از علماء معاصر همدان است.
در سال 1329 قمری در همدان متولد شده و مقدمات را نزد والد معظم و سطوح را در قم نزد اساتید وقت فراگرفته و پس از رحلت مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حایری به همدان آمده و مشغول به ترویج و خدمات دینی از اقامه جماعت و تبلیغ احکام نموده و در زمان مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی مشرف به نجف گردید و مدت دو سال توقف و از ابحاث آیات عظام آنجا استفاده نموده تا اهالی همدان به وسیله حضرت آیت‌اللَّه العظمی بروجردی تقاضای معاودت ایشان را نموده و حسب‌الامر آن مرحوم به همدان مراجعت و با اکنون به انجام وظیفه دینی اشتغال دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

خوئی، عبدالصمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ عبدالصمد ابن المرحوم آقا میرزا مجتبی ادیب خوئی طاب ثراه (معروف به اولاد ملا محمدباقر خوئی) در سال 1327 ه. ق در شهر تهران متولد و در پنج سالگی در خدمت والدین خود عازم خوی شده و در آنجا تحصیلات ابتدائی و مقدمات عربی را نزد والد ماجدش خوانده و سطوح وسطی را نزد علمای بزرگ شهر خوی فراگرفته و در سن 21 سالگی در مدرسه نمازی شهر خوی بتدریس طلاب مشغول و بواسطه پیش آمد بعضی از حوادث بقصبه شبستر عزیمت و مدت یکسال و نیم از محضر آیت‌اللَّه شبستری استفاده نموده و آنگاه به تبریز آمده و در مدرسه طالبیه مشغول تدریس طلاب علوم دینیه شده و از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید مرتضی خسرو شاهی رسائل و مکاسب را فراگرفته و در سال 1350 ه.ق مهاجرت به قم نموده و مدت چهارده سال و نیم در حوزه مقدسه قم از محضر آیات عظام مرحوم آیت‌اللَّه حجت و آیت‌اللَّه حاج سید محمد تقی خونساری و اندکی هم از محضر آیت‌اللَّه بروجردی استفاده کرده و مقداری از حکمت و فلسفه را هم نزد مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ مهدی مازندرانی خوانده و در مدرسه دارالشفا و فیضیه به تدریس متون فقه و اصول پرداخته و عده‌ای بسیار از طلاب و محصلین در حوزه دروسش شرکت و بامور مدرسه دارالشفا هم رسیدگی می‌کردند تا در سال 1363 ق. ه که از طرف حضرت آیت‌اللَّه العظمی میلانی مد ظله انتخاب و با تصویب و موافقت آیات عظام قم اعزام به منطقه اسکرومیلان گردیده و سالهای متمادی در آن ناحیه که در تحت تسلط و نفوذ حزب منحله و منفوره توده‌ای‌های آذربایجان بود خدمات شایسته‌ای انجام داده و در مقابل حملات و تهمتها و اهانت‌های آن فرقه ضاله مقاومت و با عنایت حق جلت قدرته و الطاف حضرت ولی عصر عجل اللَّه فرجه الشریف تحمل شداید نموده و انجام وظائف محوله دینیه را از قبیل: تشکیل مدرسه علمیه دینیه و جمع‌آوری طلاب از اطراف و قراء آن صفحات در قصبه میلان و اعزام منبریهای طلاب را بدهات و قراء برای ترویجات دینی نموده‌اند.
نگارنده گوید: مترجم معظم ما از دانشمندان بسیار جدی و ساعی در امور دینی و از مروجین و خدمتگزاران بلیغ می‌باشد در مدت اقامتشان در میلان آثار بسیاری از قبیل ساختن حمام‌ها و مفروش کردن مساجد دهات و قراء آن سامان و تربیت طلاب و اعزام آنان به قم و غیره انجام داده‌اند تا در سال 1379 ق که جناب آقای حاج سید حسین مدنی (ابن عم مکرم حضرت آیت‌اللَّه المیلانی دام ظله) متولی مسجد حضرت ابوالفضل علیه‌السلام جوادیه تهران از حضرت آیت‌اللَّه العظمی بروجردی اعلی اللَّه مقامه کسب اجازه نموده و ایشان را به تهران دعوت و امامت مسجد مزبور را بعهده ایشان گذارده و تا حال حاضر حدود پانزده سال است در منطقه بزرگ و حساس جوادیه راه آهن بوظائف دینی و روحی اشتغال دارند و خدمات شایسته‌ای انجام داده‌اند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

خوئی، علی رضا

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علیرضای الخوئی خاکمردانی در حدود 1292 متولد و در نهم ماه رمضان 1350 در قریه شرفخانه واقع در ساحل دریاچه رضائیه بعالم بقارفت تألیفات و آثار ارزنده‌ای از خود گذاشت که از آنهاست تشریح الصدور فی وقایع الایام والدهور در 6 جلد 2- حل الاعضال 3- وسیلة القریه فی شرح دعاء الندبه 4- لسان التکلمه فی جواب الاسئله 5- شرح القصیدة العینیه 6- الرسالة الطیبه 7- تذکرة العارفین 8 و 9- دو وجیزه عربی و فارسی رد بر وهابیه 10- عقدالفرائد در شرح القصائد 11- شرح دعاء الصباح 12- تعدیل الاوج و الحضیض فی نقی الجبر والتفویض و چندین کتاب دیگر آن مرحوم از شاگردان مرحوم محقق خراسانی صاحب کفایه و حاج شیخ هادی تهرانی در نجف اشرف بوده است از قصائد ادبی او تخمیس شعر صاحب بن عباد است در مدح حضرت رضا علیه‌السلام که نمونه‌ای از افکار بلند و ذوق سلیم اوست.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

خوئی، محمد شفیع

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند محمد. در خوی از شهرهای آذربایجان متولد گردیده، و در تبریز و خوی تحصیل نموده تا به درجه‌ی اجتهاد رسیده، پس از جنگ ایران و روس جزو علمای مجاهد وارد شده، و به میدان جنگ شتافته، پس از آن مجبورا ترک آن حدود نموده، و به جهت اشتهار و قدرت سید حجة الاسلام به اصفهان آمده، نزد ایشان در کمال احترام می‌زیسته، و پس از آن که مسجد سید ساخته می‌شود مرحوم حجة الاسلام امامت یک وقت مسجد میرزا باقر را به ایشان واگذار نموده، و در کمال زهد و قناعت زندگی نموده، در سال 1265 وفات یافته، در مقبره‌ی کوچک مسجد سید مدفون می‌شود. ظاهرا وی را تألیفاتی بوده که از بین رفته است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

خوئی، محمدتقی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمدتقی موسوی خوئی نجفی فرزند برومند زعیم الشیعه و مدار الشریعه فقیه اهل البیت بشاره فرج ولی‌اللَّه اعظم حجه بن الحسن المهدی ارواحنا فداء آیت‌اللَّه العظمی حاج سیدابوالقاسم الخوئی روحی فداه و متع اللَّه الاسلام والمسلمین بطول بقاء می‌باشند.
معظم‌له در حدود 1367 قمری در نجف اشرف به دنیا آمده و در بیت مرجعیت و حجر علم و ورع پرورش یافته و مقدمات و ادبیات و پس از آن سطوح متوسط و عالی مکاسب و فرائد و کفایه را از مدرسین بزرگ حوزه علمیه نجف مانند مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید نصراللَّه مستنبط و والد ماجدش به کمال رسانیده سپس به درس خارج فقه و اصول پدر بزرگوارش حاضر و استفاده سرشار و تقریرات درس معظم‌له را به رشته تحریر و خود نیز تدریس سطوح عالی فرموده و پس از رحلت برادر عزیزش حجةالاسلام والمسلمین حاج سیدجمال خوئی متوفی تهران و مدفون قم متصدی به امور و کارهای مربوط به مقام زعامت و مرجعیت تشیع پدر عزیزش گردیده و مورد علاقه شدید آن جناب شده که در موقع بردن ایشان را از نجف با تمام اهل‌بیت و اصحابش به بغداد و خواستند آقا را به نجف برگردانند و نور چشم عزیزش مترجم محترم را نگهدارند آقا فرمودند من بدون سید محمدتقی نمی‌توانم یا مرا هم با ایشان نگهدارید و یا ایشان را با من بفرستید که دولت شوم بعث صدامی ایشان را در خدمت والدش به نجف برگردانیدند.
ایشان دارای استعداد زیادی می‌باشند و عمده کارهای حوزه علمیه را انجام داده و برای مقام زعامت عامه والدش بازوی توانا بوده و هستند.
تألیفات ایشان به قرار زیر است
تقریرات درس فقه والد ماجدش که چهار مجلد زیر است:
1- مضاربه
2- مساقاه
3- کتاب النکاح
4- کتاب النکاح وصیت
5- تقریرات درس اصول والد ماجدش.
6- تقریرات تفسیر والدش.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

خوئی، محمدحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید محمدحسین بن العالم الجلیل آقا سید کبیر خوئی از علماء محترم معاصر تهران است.
وی پس از تولد و پرورش در بیت علم و کمال و خواندن مقدمات و سطوح متوسط به قم مهاجرت نموده و سطوح نهائی را از مدرسین حوزه بپایان رسانیده آنگاه از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقا سید محمد حجت کوهکمری و آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیات دیگر استفاده نموده و بمدارج عالیه رسیده و بعد بنابر درخواست عده‌ای از دوستان و مومنین تهران منتقل به تهران گردیده و در مسجد سلمان واقع در خیابان شهباز تهران به اقامه جماعت و ترویجات دینی و تبلیغات مذهبی اشتغال دارند.
نگارنده گوید: آقای خوئی مزبور از بنی اعمام مرحوم علامه متتبع میرزا حبیب‌اللَّه هاشمی خودی صاحب شرح نهج‌البلاغه مطبوع می‌باشد، عالمی متین و دانشمندی باتقوا و متانت و دارای تالیفاتی می‌باشد.
مرحوم والدش حجةالاسلام آقا سید کبیر خوئی نیز از علماء محترم شهرستان خوی دارای تألیفات بوده که از آنها رساله‌ای بنام مثل و اندرز بسعی آن جناب بطبع رسیده است.
آن مرحوم در سال 1293 ق در شهرستان خوی محله شاهانه متولد و در سوم ذی القعده 1368 قمری در اثر تصادم از اسب همسایه‌اش بدرود حیات گفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

خوئی، مهرعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از دانشمندان خوی و ادبای این شهرستان و مخلصین پاکدل اهل‌بیت عصمت علیهم‌السلام است که در خوی نشو و نما یافته و بعد به خراسان و اصفهان و عراق مسافرت نموده و از محضر علماء کسب فیض کرده آنگاه به تبریز مراجعت و در سال 1263 به رحمت حق پیوسته است. تخلص وی فدوی می‌باشد.
فدوی مرد فاضل و کامل و عارف و مداح خاندان رسالت بوده و در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه‌السلام اشعار زیادی گفته که از آنها قصیده رآئیه او معروف می‌باشد و این چند بیت زیر آن است:
ها علی بشر کیف بشر
ربه فیه تجلی و ظهر
هو والمبدء شمس و ضیاء
هو والواجب نور و قمر
فلک فی فلک فیه نجوم
صدف فی صدف فیه درر
جنس الاجناس علی و بنوه
نوع الانوع الی حادی عشر
کل من مات و لم یعرفه
موته موت حمار و بقر
ما رمی رمیة الا و کفی
ما غزا غزوة الا و ظفر
اغمد السیف متی قایله
کل من جر دسیفا و شهر
اذ اتی احمد فی خم غدیر
بعلی و علی الرحل نبر
قبل تعیین وصی و وزیر
هل تری مات نبی و هجر
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

خیابانی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1338 -1297 ق)، عالم دینی و روزنامه‌نگار. در تبریز متولد شد. در کودکی به روسیه رفت و پس از بازگشت به تحصیل مقدمات و علوم متداول زمان چون هیات و حکمت و طبیعیات پرداخت و بعد از چندی به سلک روحانیت درآمد و امام جماعت مسجد کریم خان محله خیابانی تبریز شد. پس از اوج‌گیری جنبش مشروطه به این جنبش پیوست و نماینده‌ی انجمن ایالتی آن شهر شد. در دوره دوم مجلس به نمایندگی مردم تبریز انتخاب شد و در مدت نمایندگی خود با اولتیماتوم روسیه علیه ایران و قرار داد 1919 م وثوق‌الدوله مخالفت کرد. خیابانی در تبریز روزنامه‌ی «تجدد» را بنیان گذاشت و با نوشتن مقالاتی موفق به ساقط کردن دولت وثوق‌الدوله شد. وی در آذربایجان قیام و جنبشی راه انداخت که بوسیله مخبرالسلطنه سرکوب شد و خود نیز در این کشمکش کشته شد.[1]
از آزادیخواهان معروف آذربایجان در عهد مشروطیت است. وی در 1297 ه.ق در تبریز متولد شد. تحصیلات خود را در رشته‌ی علوم معقول و منقول ادامه داد و به کسوت روحانیت درآمد. پدرش پیشه‌ی تجارت داشت و بیشتر تجارت او با روس‌ها بود. قریب سی سال تجارتخانه‌ای در روسیه دائر کرده بود. شیخ محمد چندی نزد پدرش در روسیه باقی ماند. زبان روسی را فراگرفت و به تبریز بازگشت و امام مسجد کریم‌خان تبریز شد. هفته‌ای چند بار در مسجد منبر می‌رفت و سخنان تندی بر زبان می‌راند و از مشروطه و آزادی دفاع می‌نمود. در بین مردم تبریز خیلی زود وجهه خوبی پیدا کرد. در دوره‌ی دوم که جوانی سی‌ساله بود، به وکالت مجلس انتخاب گردید. در تهران به تبعیت از تقی‌زاده، وارد حزب دموکرات شد. وقتی مجلس دوم تعطیل شد، او به تبریز و سپس به روسیه رفت و چند سالی دیگر در روسیه باقی ماند. در آن ایام حکومت تزار در حال احتضار بود و مردم روسیه علیه خانواده‌ی سلطنتی قیام کرده بودند ولی هنوز انقلاب به ثمر نرسیده بود. خیابانی تحت تأثیر جنبش‌های سیاسی در روسیه قرار گرفت و به تبریز بازگشت و حزب دموکرات را در آنجا تأسیس کرد و روزنامه‌ای به نام تجدد انتشار داد. در انتخابات دوره‌ی چهارم که در دوران حکومت وثوق‌الدوله آغاز شد، شیخ به نمایندگی برگزیده شد. خیابانی منتظر فرصت بود تا اینکه قرارداد 1919 منتشر شد. وی قرارداد را بهانه قرار داده، علیه حکومت مرکزی قیام کرد و تمام تبریز را به تصرف خود درآورد و مخبرالسلطنه والی و سران حکومت را در تبریز به اسارت کشید. در همین ایام مشیرالدوله به جای وثوق‌الدوله رئیس‌الوزراء شد و برای جلوگیری از بحران به مخبرالسلطنه اختیارات نظامی داد. بین شیخ و قوای دولتی جنگ مسلحانه شروع شد و سرانجام شیخ در همان موقع به قتل رسید و طومار زندگی‌اش در سن 42 سالگی پیچیده شد.
برگرفته از کتاب :شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران (جلد اول)
منابع زندگینامه :[1] از صبا تا نیما (214 ،211 -208 /2)، تاریخ جراید (106 -105 /2)، شرح حال رجال (198 -196 /6).

داربوقی بارفروشی، محمد شفیع

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف بعد از 1272 ق)، عالم دینی. معروف به آخوند آقا. وی از اهالی دابوق بارفروش (بابل) بود. به کربلا رفت. از معاصران، مقلدان و شاگردان شریف العلماء بود. از آثارش: «مرصاد العباد»، در امامت، و ترجمه آن به فارسی؛ رساله‌ای در صلح حق رجوع.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (309/20)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 626/13).

دامغانی، احمد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س سیزدهم ق)، عالم. وی از علمای عصر فتحعلی شاه قاجار و از معاصران ملا حسن یزدی مولف «مهیج الاحزان» است. او در بلوک چناران سکنی کرد و در آنجا به انجام امور شرعی پرداخت. از آثارش: «تحفه المومن»؛ «مخوف المومنین»، در معاصی کبیره و تبعات آن، به فارسی؛ «تحفه المحققین»، به سبک «کشکول» با عناوین «تحقیق».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (171/26 ،467/3)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 71/13).

دامغانی، محمدرضا

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف ح 1300 ق)، عالم، ادیب و شاعر. وی از شاگردان برجسته‌ی آقا سید ابراهیم قزوینی، صاحب «ضوابط»، و هم دوره‌ی حاج ملا علی کنی بوده و با ملا آقای دربندی مکالماتی داشته است. او پس از تکمیل تحصیلات خود در کربلا به ایران بازگشت و در دامغان و مشهد به انجانم وظائف دینی پرداخت. در «المآثر و الآثار» از وی به عنوان مجتهد و عالم ربانی عصر ناصری نام برده شده است. وی از خود اشعاری به جای نهاده و کتاب «منتهی المقال فی علم الرجال» را به خط خویش نگاشته است.[1]
محمدرضا بن حبیب‌اللَّه دامغانی عالمی ادیب و فاضلی اریب بوده است. وی در کربلا نزد بزرگان علم تلمذ نموده و بعد به ایران برگشته و در دامغان و مشهد در سال 1288 قمری به اقامه جماعت و خدمات دینی اشتغال داشته است. اشعاری دارد که از آنهاست:
ستبقی خطوطی فی القراطیس برهة
و ایدی کتاب الخطوط تراب
و ما الدهر الا عیشة بعد عیشة
و ما العیش الا قیعة و سراب
و لا خیر فی الدنیا فان حلالها
علیه حساب و الحرام عقاب
آن بزرگوار بعد از سال 1290 قمری از دنیا رفته است رحمةاللَّه‌علیه.
جناب آقای شاه‌چراغی در کتکاب ارمغان دامغان (مخطوط) خود گوید: مرحوم حاج میرزا رضا مشهور به شریعتمدار از علماء بزرگ و مقتدر و باکفایت و معاصر دوره ناصری و از شاگردان مبرز آقا سید ابراهیم صاحب ضوابط و هم‌دوره مرحوم حاج ملا علی کنی معروف بوده است و با مرحوم ملا آقا دربندی مکالماتی داشته‌اند الی آخره.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] طبقات اعلام الشیعه (قرن 551 -550 ،542 -541 /13، قرن 728/14)، قصص العلماء (4)، گنجینه‌ی دانشمندان (114/5)، المآثر و الآثار (170).

دانش آشتیانی، ابوالقاسم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابوالقاسم بن العالم الجلیل المتقی الشیخ محمدتقی بن العالم الورع آخوند ملا احمد آشتیانی از علماء اخیار و فضلاء ابرار حوزه علمیه قم است که علم خود را مقرون به عمل و توام با حلم و وقار نموده است.
تولد آن جناب در سال 1329 قمری در آشتیان واقع شده و در مهد تربیت پدر متقی خود که از علماء آن سامان بود پرورش یافته و در سن 14 سالگی تحصیلات مقدماتی را فراگرفته و در سال 1344 قمری به قم آمده و به واسطه سوابق دوستی والدش با مرحوم آیت‌الله میرزا محمد فیض در تحت تربیت علمی و اخلاقی ایشان قرار گرفته و چند سالی را در منزل آن بزرگوار به سر برده و با راهنمائی آن مرحوم از روز اول در محضر فضلاء و دانشمندان راه یافته و تکمیل مقدمات را نزد بعضی از فضلاء عصر نموده و ادبیات را از مرحوم ادیب تهرانی و منطق را از آیت‌الله آقا سید مهدی کشفی تهرانی فراگرفته و سطوح را از آیت‌الله آخوند ملاعلی همدانی و قسمتی از سطح را از مرحوم آیت‌الله حجت و عمده آن را با تمام سطح مکاسب از مرحوم آیت‌الله خونساری بهره‌مند گردیده و قسمتی از کفایه را از آیت‌الله فیض و آیت‌الله حاج سید احمد خونساری خوانده و چند سالی هم در درس مرحوم آیت‌الله حایری حاضر شده و پس از فوت آن مرحوم از محضر بزرگان حوزه چون آیت‌الله حجت و آیت‌الله فیض و آیت‌الله خونساری استفاده نموده و در سال 1358 قمری به اصرار مردم آشتیان به آنجا مسافرت و اقامت نموده و به ترویج دین پرداخته و چند ماهی را هم در سال به قم به سر برده تا در ورود آیت‌الله العظمی بروجردی که رسما برای تکمیل مبانی علمی و استفاده از محضر علمی آن نابغه زمان و علامه دوران به قم مهاجرت و به درس آن مرحوم شرکت و مورد توجه مخصوص معظم‌له قرار گرفته و تولیت کتابخانه مسجد اعظم را به ایشان محول و تا هم‌اکنون به این سمت باقی و خدمات شایانی به این کتابخانه نموده و رقم کتب را به حدود شصت هزار رسانید.
آثار مرقومه ایشان علاوه بر جزوات درسی به قرار ذیل است:
1- مقالات علمی و اجتماعی و اخلاقی که در پاره‌ای از مجلات و جرائد منتشر گردیده است.
2- رساله‌ای به نام دو سرمایه نفیس در ترجمه (الثقلان) که شرح حدیث مشهور به ثقلین است که با حواشی نوشته و طبع شده.
3- رساله‌ای به نام سقیفه در ترجمه کتاب (السقیفه).
4- نشریه کتابخانه مسجد اعظم در دو مجلد به طبع رسیده.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

دانش آشتیانی، محمدحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
میرزا محمدحسین دانش آشتیانی (برادرزاده آیت‌اللَّه حاج میرزا ابوالقاسم دانش) از علماء و ائمه جماعت معاصر تهرانست.
وی در حدود سال 1347 قمری در آشتیان متولد شده و در بیت تقوا و دیانت و عنایت عم گرامش پرورش یافته و پس از رشد و خواندن دروس فارسی و قسمتی از مقدمات در سال 1363 ق به قم مهاجرت و به تحصیل ادبیات و سطوح پرداخته و متون فقه و اصول را از مدرسین بزرگ حوزه به پایان رسانیده.
آنگاه به درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید محمدتقی خونساری حاضر شده و سالها از محضر و درس آنان فقهاً و اصولا استفاده نموده و در سال 1378 ق به امر مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی به محلات قم مسافرت و حدود ده سالی در آنجا به اقامه جماعت و خدمات دینی پرداخته تا سال 1390 قمری که به تهران منتقل و در خیابان ژاله سکونت و در مسجد آنجا در نزدیکی میدان ژاله به امامت و تبلیغ دین و ترویج مذهب اشتغال دارند.
نگارنده گوید: جناب آقای دانش از فضلاء بارع و مهذب حوزه علمیه قم است و بیش از سی سال است که با ایشان رفاقت و دوستی داشته و دارم فاضلی متین و عالمی مبرز و دارای محاسن اخلاق و محامد آداب می‌باشد. و آثار و خدمات ایشان بناء مسجد بزرگ و باشکوه و غسالخانه‌ای در محلات می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

دانش پژوه زنجانی، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
احمد دانش پژوه زنجانی از دانشمندان معاصر زنجانست که تحصیلات خود را تا حدودی در حوزه علمیه قم به پایان رسانیده و به خدمات دینی و روحی اشتغال دارند. ایشان در تاریخ ربیع‌الاول 1354 قمری در زنجان مشغول به تحصیل شده و مقدمات و ادبیات را از اساتید عظام میرزا یحیی مدرس و حاج میرزا علینقی و حاج میرزا فتحعلی فراگرفته و دو جلد شرح لمعه را در خدمت حاج میرزا یعقوب علی داماد مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ فیاض زنجانی و حاج میرزا عبدالرحیم واسعی خوانده و اول ذیقعده 1359 قمری به قم مهاجرت و مکاسب را نزد آیت‌اللَّه حاج سید احمد شبیری زنجانی و آیت‌اللَّه حاج میرزا محمد مجاهد تبریزی خوانده و کفایه و رسائل رااز مرحوم آقای مجاهدی فراگرفته سپس به درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه حجت و آیت‌اللَّه العظمی بروجردی شرکت و استفاده و چندی هم از ابحاث رهبر و انقلاب امام راحل در مسجد سلماسی استفاده نموده است و اکنون به انجام وظائف دینی و روحی اشتغال دارند.
مقداری از تقریرات اساتید خود را به رشته تحریر آورده‌اند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

داودی، محمود

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ محمود داودی نژاد اراکی در سال 1320 شمسی در داودآباد اراک متولد شده و پس از رشد به اراک آمده و در مدرسه مرحوم آقا ضیاءالدین مقدمات را از مرحوم حاج شیخ قنبر رفیعی خوانده و در سال 1338 شمسی به قم آمده و سطوح را از حجةالاسلام آقای ستوده و آقای صلوتی و آقای مشکینی و آیت‌اللَّه سلطانی بپایان رسانیده و دروس خارج را از محضر استاد مشکینی و حجةالاسلام منتظری و آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی استفاده نموده آنگاه در سال 1351 شمسی حسب الامر آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی بکرشته شهریار که در جنب علیشاه عوض واقع است عزیمت نموده و تاکنون در مسجد آنجا به اقامه جماعت و تبلیغ احکام اشتغال دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

دختر شیخ مسعود

قرن:5
جنسیت:زن
ملیت:ایران
پس از 460 ق، از زنان دانشمند شیعه. وی فنون ادب و علوم اسلامی، مخصوصا حدیث را از محضر پدرش شیخ مسعود بن ورام فراگرفت. او همسر شیخ طوسی (460 -385 ق) بود و از همسر خود اجازه داشت و دارای سه فرزند بود: پسر او شیخ ابوعلی (پس از 515 ق) از علمای شیعه است. یکی از دخترهایش، دختران شیخ طوسی، همسر ابوعبداللَّه محمد بن احمد بن شهریار خازن نجفی است و شیخ ابوطالب حمزة بن ابوعبداللَّه محمد آل شهریار از بطن وی می‌باشد که نوه‌ی دختری شیخ طوسی است. از ذریه‌ی دختر دومش ابن ادریس حلی و سید بن طاووس به دنیا آمده‌اند.
برگرفته از کتاب :مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی
منابع زندگینامه :منابع: اعیان‌الشیعه، 275 / 2؛ دایرةالمعارف تشیع، 423 / 3؛ النساء المومنات، 270.

درب امامی اصفهانی، حسین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف بعد از 1281 ق)، عالم امامی. مشهور به درب امامی. چون اغلب افراد دانشمند، فاضل، ادیب و خطیب این خانواده در محله درب امام اصفهان زندگی می‌کردند به درب امامی شهرت دارند. سید حسین پس از فراگیری مقدمات مدتی در نجف در محضر علمایی همچون شیخ انصاری تلمذ کرد. از آثارش کتابت «القضاء و الشهادات» شیخ انصاری اسن که در تاریخ 1281 ق از آن فراغت یافته است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (141/17)، طبقات اعلام الشیعه قرن (384/13).

درب امامی، بدیع

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند سید مصطفی بن میر عبدالحمید بن میر سید محمّد موسوی.
عالم جلیل، و فاضل ادیب مجتهد فقیه، از مشاهیر علما و مدّرسین اصفهان.
به مناسبت سکونت در محّه درب امام بدین لقب مشهور گردید. پدرانش عموماً از فضلا و دانشمندان اصفهان بوده و قبر آنها (پدر و جدّش) در صحن درب امام می‌باشد.
مرحوم حاج میزا بدیع که [به گفته آخوند گزی:] واقعاً بدیع الزمان بوده در مدرسه نیم آورد، تدریس و در مسجد جنب بازارچه وزیر، املامت می نمود، و عمری، به زهد و تقوی و فقر و استغنا گذرانید، و علاوه بر کمالات مذکوره، در حسن خطّ و ادب شعر نیز شهرت داشته.
در نزد حاج ملا حسین علی تویسرکانی، و میر سید محمّد شهشهانی، و آقا میرزا محمّد باقر چهار سوقی، و حاج شیخ محمّد باقر نجفی درس خوانده و از هر سه نفر اجازه داشته.
کتب زیر از اوست:
1- حاشیه بر ریاض المسائل 2- حاشیه بر قوانین 3- دیوان اشعار 4- رساله در حجّیّت استصحاب به اخبار 5- رسال در خراج و مقاسمه؛ و غیره.
مشارالیه در عصر روز جمعه 21 شعبان سال 1318 به سنّ شصت و هفت سالگی وفات یافته، در تکیه میر سید محمّد شهشهانی در بقعه مدفون گردید.
مرحوم حاج میرزا حبیب اللَّه نیّر در تاریخ وفاتش گوید:
فیا نیّر اکتب لتاریخ فوته
بفردوس خلّد رواح البدیع
و مرحوم سید عبدالوّهاب مستشار دفتر، در تاریخ وفاتش گوید:
«بدیع هم به مکان رفیع جای گرفت»
از اشعار اوست:
جام و جانان، شمع و من جمعیم در یک انجمن
جام خندان است و جانان، شمع گریان است و من
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

درچه‌ای، ابوالعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل، امام مسجد قطبیّه، متوفّی در 8 جمادی الاولی سال 1380 در راه مشهد مقدّس، جنازه به مشهد منتقل شده و در آنجا مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

درچه‌ای، مهدی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از مشاهیر علما و مجتهدین، و اکابر فقها و مدّرسین، در اصفهان و نجف نزد علما تحصیل نموده و پس از وصول به مقامات عالیه علم و دانش به اصفهان مراجعت نموده، در مسجد نو بازار و مدرسه نیم آورد خارج فقه و اصول تدریس می‌نمود، و عدّه‌ای کثیر از فضلای طلاّب به درس او حاضر می‌شدند. در این اواخر، مجتهد اعلم و جامع الشرایط در اصفهان منحصر به او بود.
در صبح جمعه دهم ربیع المولود سال 1364 به سنّ متجاوز از نود وفات یافته، جنازه با تجلیل مناسب مقام او، در تخت فولاد در تکیه کازرونی جنب برادر مدفون گردید.
در ایّام تحصیل در نجف اشرف با مرحوم شیخ محمّد علی اوحدی سدهی (که او نیز از فضلا به شمار می‌رفت و چندین دوره به عنوان نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای ملّی شرکت نمود و در شب 2 شبه 11 جمادی الثانیه 1381 در طهران وفات یافت) معاشر و هم حجره بوده، و او از زهد و تقوای مرحوم آقا سید مهدی حکایت ها نقل می‌نمود که مقام، مناسب ذکر آنها نیست.
مرحوم حاج میرزا حبیب اللَّه نیّر در مرثیه و مادّه تاریخ وفات او گوید:
لهفنا من فقد کهف الناس دّریّ النسب
حجّة الاسلام کنز العلم اغلی من ذهب
قد اجاد النیّر التاریخ فیما قد کتب
(سیّد المهدیّ فی قدس الجنان قد ذهب)
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

درزی عزیزی، محمداسحاق

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ محمداسحق درزی عزیزی فرزند حجةالاسلام آقا شیخ محمدمهدی بن العالم الجلیل آقا شیخ محمداسماعیل درزی (که از تلامذه سیعد العلماء بوده است) از دانشمندان معاصر و مقیم قریه (بهنمیر) مازندران می‌باشد.
وی در سال 1350 قمری متولد شده و مقدمات را از مرحوم والدش که از شاگردان آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدحسن مازندرانی معروف به شیخ کبیر صاحب حاشیه (فرائدالاصول) آموخته و پس از فوت آن مرحوم در سال 1322 شمسی در مدرسه مولانا و مدرسه صدر بابل تحصیلات مقدماتی خدمت حاج شیخ علی موحد نموده و در سال 1327 شمسی به قم مهاجرت و چندی از آقای اعتماد تبریزی و پسرعموی خود آقا شیخ محمدحسین شریف‌زاده استفاده نموده.
ولی به واسطه کسالت شدید و امریه مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی برای معالجه به بیمارستان فیروزآبادی ری رفته و پس از بهبودی به حوزه درس عالم ربانی و آیت سبحانی مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمد کوهستانی پیوسته و مقداری از فقه و اصول و تفسیر را در آنجا خوانده و مورد لطف مخصوص آنجناب قرار گرفته.
و بعد در سال 1334 شمسی مجدداً به امر آن مرحوم به قم آمده و به درس استاد علی مشکینی و آیت‌اللَّه حاج سید محمدباقر سلطانی و علامه طباطبائی و آیت‌اللَّه حاج شیخ ابوالفضل زاهدی و درس هیئت مرحوم حاج شیخ محمد اردبیلی و رجال و فقه مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ عبدالنبی عراقی و درس خارج آیت‌اللَّه العظمی بروجردی شرکت و استفاده نموده و در سال 1338 شمسی بنابر دعوت اهالی بابلسر و زادگاهش قریه (عزیزک) که از مضافات بابلست به آنجا آمده و به امر مرحوم آیت‌اللَّه کوهستانی و آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدباقر آیت‌اللَّه‌زاده مازندرانی به قصبه (بهنمیر) اقامت و در مسجد جامع آنجا به اقامه جماعت و خدمات دینی اشتغال دارند
قصبه (بهنمیر) زادگاه جد مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ ولی‌اللَّه مدرس مازندرانی بوده ولی حدود یکصد و پنجاه سال از روحانی خالی بوده (با اینکه محیط آن حدود چهل هزار نفر جمعیت داشته است) از این جهت فرقه ضاله بهائیه در آنجا رخنه کرده و فعالیت زیادی نموده و در غالب شئون زندگی مردم خلط و آمیزش پیدا کرده بودند.
ایشان وظیفه خود دانسته که امریه آقایان را اطاعت و در آنجا ایفاء وظیفه نمایند و به حمداللَّه موفق شدند در طول 15 سال اقامتشان در آنجا جلوی نفوذ و پیشرفت آن حزب منفوره مردوده را گرفته و تعداد 17 خانوار را که عددشان 67 نفر می‌شود از زن و مرد ارشاد و هدایت نموده و برگردانند.
و خلاصه مبلغین ضال و مضل آنها را مجاب و محکوم نموده و شر رفت و آمدشان را از آن منطقه دور نمایند در سال 1342 شمسی مشرف به مکه معظمه و وراد در بیت‌اللَّه الحرام شده و با یکی از وزراء کشور سودان مباحثه در خلافت نموده و او را ملزم ساخته و نیز در سال 1347 شمسی با یکی از دانشمندان مصری گفتگو و او را مجاب ساخته‌اند.
آقای عزیزی دارای آثار خیر چندی می‌باشند که از آنهاست.
1- کتابخانه حضرت ولی عصر عجل اللَّه فرجه الشریف در (بهنمیر).
2- بناء پل آهنی جهت رابطه چند قریه و مسجد و تکایا و غیره.
دارای اجازات عدیده‌ای در امور حسبیه و روایتی از آیات عظام قم مانند آیت‌اللَّه العظمی مرعشی و آیت‌اللَّه العظمی آمیرزا هاشم آملی و مرحوم آیت‌اللَّه العظمی عراقی و آیت‌اللَّه العظمی میلانی مشهد مقدس می‌باشند.
از آثار قلمی ایشانست کتاب کشف‌الحقایق رد بر بهائیت و بابیت و ازلیت که مخطوط می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

درزی، ابوعبداللَّه محمد

قرن:4
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 411/410 ق)، عالم مذهب اسماعیلیه. معروف به نشتکین. وی از موسسان مذهب دروزیه است و نام این گروه ماخوذ از شهرت اوست. درزی نیز مثل حمزه بن علی زوزنی، که یکی از دیگر از موسسین این مذهب بود، ایرانی نژاد و اهل بخارا بود. در اواخر سال 407 ق به مصر رفت و به خدمت حاکم فاطمی رسید. گویند حاکم او را برای نشر دعوت خویش به شام فرستاد و وی در شام کشته شد. ولی به موجب روایات دروزیه، وی در اواخر عمر از حاکم برگشت و با او به دشمنی برخاست و در نتیجه، حمزه به عنوان یگانه فرستاده و داعی حاکم مورد متابعت دروزیه واقع شد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ و عقاید اسماعیلیه (229 -227) دایرةالمعارف فارسی (968/1).

درود آبادی همدانی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1343 -1280 ق)، عالم دینی. وی پس از تحصیلات مقدماتی به نجف اشرف مهاجرت نموده و درس ملا حسینقلی همدانی را در آنجا درک نمود. سپس به موطن خود بازگشت. از آثارش: «در المنضود فی اجوبه مسائل الیهود»؛ «شرح اسماء الحسنی»، عربی؛ «الشموس الطالعه فی مشارق زیارت الجامعه»، عربی.[1]
سید حسین بن سید محمدتقی درودآبادی همدانی متوفی 1344 عالمی جلیل و فقیهی فاضل و اخلاقی کامل از شاگردان میرزا بزرگ شیرازی در سامره و میرزا حبیب‌اللَّه رشتی و آخوند ملا حسینقلی همدانی و میرزا حسین خلیلی در نجف اشرف و داماد عالمه سید محمدشاه عبدالعظیمی و دارای مقامات معنوی و سیر و سلوکم و حسن باطن و تقوا و صلاح بوده و در حدود 1319 ق به همدان مراجعت و به خدمات دینی و وظائف شرعی پرداخته تا در سال 1344 ق وفات و در مقبره شخصی مدفون شده است.
آثار و تألیفات او از این قرار است 1- تنبیه الراقدین و جمال الوافدین در اخلاق 2- ملخص الاصول 3- الشموس الطالعه در شرح زیاره الجامعه 4- القسطاس المستقیم 5- الرد علی التثلیث 6- الدر المنضود 7- التحفه الرضویه 8- تفسیر القرآن ناتمام 8- شرح اسماء الحسنی وی دارای دو فرزند دانشمندان به نام آقا سید فخرالدین و آقا سید ابوالفضل عارفی بوده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)
منابع زندگینامه :[1] الذریعه (89/13 ،78/8)، مؤلفین کتب چاپی (713/2).

درودی سبزواری، محمدابراهیم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمدابراهیم بن میرزا معصوم بن ابراهیم بن معصوم العلوی درودی سبزواری عالمی جلیل و متقی در 8 ماه رجب 1282 ق متولد و مهاجرت به نجف و از علامتین خراسانی و یزدی و خلیلی تهرانی و شیخ محمدتقی کاظمینی (آل اسداللَّه) استفاده کرده و به سبزوار مراجعت و در سن 74 سالگی در سال 1366 ق وفات و در نزدیکی قبر امامزاده یحیی سبزوار مدفون شده است.
فرزند فاضلش آقا سید محمد مهدی در اوان شباب در سال 1350 قمری وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

درویش برهان، علی

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س دهم ق)، عالم امامی. از دانشمندان بزرگ دین در قرن دهم هجری است و از آثار اوست: «بحر المناقب»، در فضایل امیرالمومنین (ع)، به عربی و مختصر آن «در بحر المناقب»، به فارسی، که بعد از 911 ق و قبل از 971 ق تالیف و اختصار شده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ریحانه (218/2)، الذریعه (49 -48 /3)، ریاض العلماء (325/3).

دزفولی کاظمی، عبدالحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1339 ق)، عالم دینی. جدش برادر شیخ اسداللَّه دزفولی کاظمی، صاحب «مقابس» است. فرزندش شیخ محمدعلی معزی شرح حال او را نگاشته و یادآورد شده است که کتاب «شرح التبصره»، ناتمام، و شرح «خطبه همام» به فارسی و منظوم، از آثار وی است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :طبقات اعلام الشیعه (قرن 1046/14).

دزفولی، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س چهاردهم ق)، عالم دینی. وی از شاگردان فاضل اردکانی و شیخ زین‌العابدین مازندرانی بود. از آثارش: «قسطاس الاوزان فی تعیین موازین البلدان»؛ حاشیه بر «متاجر» شیخ مرتضی انصاری.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (219/3)، الذریعه (79/17)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 87/14).

دزفولی، حسین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1322 ق)، عالم دینی. وی در خوزستان متولد شد و بعد از تحصیل مقدمات به نجف رفت و در آنجا در حوزه درس علامه انصاری و دیگر بزرگان دین شرکت جست و بعد از مدتی به کسب درجه اجتهاد نایل شد. آنگاه به سرزمین خود بازگشت و در آنجا به ترویج دین مبادرت کرد. شیخ مهدی بیگدلی دزفولی، صاحب «ذخیره العباد» و ترجمه آن «طریق النجاه»، از شاگردان برجسته او بود. وی در دزفول درگذشت و همان جا دفن شد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (170/15)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 598/14).

دزفولی، عبدالرسول

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1333 ق)، عالم دینی. از دانشمندان دینی متورع روزگار خود بود که در نجف نزد میرزا حسین خلیلی شاگردی کرد. وی سالیانی ملازم حلقه‌های دروس بود تا اینکه به درجه کمال رسید. پس از آن به دستور استادش، خلیلی، مدتی در بنادر به ترویج دین پرداخت. وی از شماری از عالمان چون میرزا حسین خلیلی و میرزا محمدباقر اصطهباناتی شهید و ملا محمدعلی خوانساری و سید اسداللَّه رشتی اشکوری و شیخ عباس کاشف الغطاء و سید ابوتراب خوانساری اجازه روایت دریافت کرد. وی صاحب تقریراتی در «مساله النهی»، در عبادت، و «فضولی در ایقاعات» و «حجیت قطع» و «قاعده‌ی ید» و... است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :طبقات اعلام الشیعه (قرن 1119 -1118 /14).

دزفولی، علی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1330 ق)، عالم دینی. وی در نجف از شاگردان میرزا حبیب‌اللَّه رشتی و ملا محم شرابیانی بود و تقریرات دروس این دو را گردآوری کرده و از هر دو استاد اجازه دریافت کرد. در نجف درگذشت و در وادی‌السلام دفن شد. از دیگر آثارش شرح «الکفایه» استادش ملا محمدکاظم خراسانی، از اول مباحث الالفاظ تا آخر النسخ، است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :طبقات اعلام الشیعه (قرن 1551/14).

دزفولی، محمدتقی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف بعد از 1291 ق)، عالم دینی. معرف به ملا باشی. او عالمی ماهر در معقول و حدیث بود. در تهران سکونت داشت. ناصرالدین‌شاه از وی خواست تا «غایه المرام» سید هاشم بحرانی را ترجمه کند و او این کار را انجام داد و ترجمه را که دارای یک مقدمه و پانصد و شصت باب و خاتمه بود «کفایه الخصام فی فضائل الامام» نامید. از دیگر آثار وی: «السهابه»، در غزوات صحابه که ترجمه «تاریخ الواقدی» است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (91/18 ،260/12)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 222/13).

دستجردی، بدرالدین حسن

قرن:16
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(؟)، عالم دینی. از اهالی دستجرد از بلوک جهرود قم بود. در زادگاهش برآمد آنگاه به قم مهاجرت کرد و در آنجا توطن نمود. شیخ منتجب‌الدین در «فهرست» خود وی را صالح توصیف کرده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (174/5)، ریاض العارفین (235/1)، فهرست منتخب‌الدین (60).

دستجردی، شرف‌الدین محمد

قرن:16
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(؟)، عالم دینی. مقیم قریه زیناباد بود، منتجب‌الدین در «فهرست» خود وی را فقیه فاضل توصیف کرده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ریاض العلماء (118/5)، فهرست منتجب‌الدین (179).

دستغیب شیرازی، محسن

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1319 ق)، عالم دینی. سید محسن دستغیب مقیم بندرعباس بود و از علمای روزگار خود. وی صاحب آثاری از جمله «اصول الدین» است که به فارسی نگاشته است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (192/2)، ریحانه (220/2)، مؤلفین کتب چاپی (222/5).

دستغیب، محمود

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمود بن سید هدایةاللَّه دستغیب متولد 1322 و متوفی 1382 ق.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

دشتکی، صدرالدین، ابونصر محمد

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(ز 961 ق)، عالم امامی. معروف به صدرالدین ثانی یا امیر صدرالدین ثانی و یا صدرالدین واعظ. شهرت وی بیشتر به سبب توبه‌ی حقیقی او است. صاحب «روضات الجنات» گوید که نظیر توبه صدرالدین از کسی معهود نبوده و هیچ کدام از اهل توبه به آثاری مانند آثار توبه‌ی وی موفق نیامده‌اند. وی از مشایخ روایت و اجازه بوه و برای یکی از علمای امامیه سید علی بن قاسم حسینی عریضی یزدی اجازه فاخری نوشته است. از آثار وی: رساله «الذکری» یا «الخمریه»، در تحریم خمر که در رشته‌ی خود بی‌نظیر است. لفظ «الذکری» برابر با 961 ق سال تالیف رساله می‌باشد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (38/10 ،253/7)، روضات الجنات (171 -170 /7)، ریحانه (427 -426 /3)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 220 -219 /10)، الکنی و الالقاب (411/2)، مجالس المومنین (233/2)، هدیه الاحباب (187 -186).

دعاءنویس، عزیزاللَّه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید عزیزاللَّه تهرانی علی بن السید نصراللَّه بن السید ابی‌القاسم ابن السید علی نقی الخراسانی تهرانی معروف بدعاء نویس، عالمی بزرگ و پارسائی بزرگوار بودند.
وی از شاگردان مرحوم علامه حاج شیخ تهرانی بودند و سالها در نجف اشرف ملازم ابحاث مشاهیر فقهاء آن سامان بودند و در ضمن اشتغال مواظب وظائف شرعیه و زیارات مخصوصه و نوافل و ریاضات شرعیه و ملتزم غالب مستحبات بودند و در مشاهد مشرفه حالاتی داشتند و بسیار در آن اماکن مقدسه توقف می‌نمودند و برای ایشان منامات و مکاشفات و مشاهدات عجیبه بوده است که یکی از آنها را در اینجا می‌نگارم:
تشرف آن مرحوم بمکه معظمه بطی الارض بملازمت حضرت ولی عصر عجل اللَّه فرجه
در ایامی که اشتغال بتحصیل داشتند در نجف مشرف می‌شوند بکربلا برای زیارت حضرت حسین علیه‌السلام و شبکه ضریح مطهر را گرفته و دعا می‌کند برای توفیق تشرف به مکه معظمه و قسم می‌دهد خدای متعال را بحق پیغمبر و آل طاهرینش علهیم‌السلام اینکه حاجتش را رد نکند. پس از حرم بیرون آمده شخصی را ملاقات میکند و میگوید آیا مایل هستید پیاده بمکه برویم میگوید آری پس با هم توافق کرده وقت معین و مکان مخصوصی را تعیین می‌نماید برای مسافرت و امر می‌کند که توشه کمی بردارد و در آن وقت و آن مکان حاضر شده و باتفاق از کربلا بیرون می‌روند و چون کمی راه می‌روند بیک چشمه آب صاف رسیده و آن شخص قبله را برای او تعیین و می‌گوید همینجا باش تا عصر که من می‌آیم و می‌رود آنگاه وقت موعد آمده و کمی راه می‌روند بچشمه آب دیگر رسیده و باز قبله را نشان او داده و می‌فرماید شب را در اینجا باش تا صبح که نزد تو می آیم و می‌رود و صبح حاضر شده و می‌روند تا به چشمه سوم رسیده و قبله را برای او مشخص و می‌گوید اینجا بیتوته کن تا صبح که بیایم و در موقع وعده آمده تا هفت روز بهمین کیفیت که هیچ آبادی نمی‌بینند و در روز هفتم خانه‌ها و آبادی می‌بیند پس آن شخص میفرماید برو تا باین شهر برسی وقتی به آن آبادی میرسد می‌بیند که مکه مکرمه است و دیگر رفیق سفرش را نمی‌بنید و بعد از مدت طولانی حجاج می‌رسند که در میان آنها جمعی از اهل تهران که از آنها پسر عمویش حاج سید خلیل اللَّه تهرانی بوده و همگی تعجب می‌کنند و ایشان قضیه را نقل می‌نماید و بعد از اداء مناسک مراجعت می‌کنند و تمام حجاج ویرا بی نهایت احترام می نمایند.
و سفر دیگر به مکه مشرف شده و به تهران مراجعت و بریاضات شرعیه اشتغال می‌ورزد و خوراک و خواب خود را کم و به عبادات از صیام نهار و قیام لیل پرداخته و شبهای جمعه در حرم سیدنا عبدالعظیم حسنی علیه‌السلام تا صبح بیتوته نموده و یک ختم قرآن تلاوت می‌نمود. مشهور به مستجب الدعوه شده و دعایش مجرب بود. برای هر کس مینوشت و دعا میکرد مستجاب میشد و از این جهت معروف بدعانویس شد و عوام تصور می‌کردند تسخیر جن دارد زیرا مصروعین و غشی‌ها را نزد او آورده و ایشان دعا نموده و یا دعا می‌دادند فورا خوب میشد، بسیاری از بیماران را عافیت بخشیده و رفع ابتلاها بدعاء وی می‌شد تا در سال 1322 ق در تهران رحلت نموده و در رواق مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی علیه‌السلام مدفون گردید.
از باقیات الصالحات ایشان است دو فرزند عالم و متقی ایشان بنام حجةالاسلام آقا سید میرزا حسن تهرانی متوفی سال 1328 ق در نجف و حجةالاسلام آقا سید محمدتقی تهرانی که شب‌های جمعه مانند مرحوم پدرش در جوار حضرت عبدالعظیم علیه‌السلام احیاء داشت و در سال 1349 ق وفات نمود.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

دعوتی، ابوالفتح

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای میر ابوالفتح دعوتی از افاضل دانشمندان و مدرسین و نویسندگان خدمتگذار و پارسای حوزه علمیه است در مهرماه 1316 شمسی در خرم‌آباد متولد شده و پس از پایان تحصیلات متوسطه به تحصیلات علوم قدیمه پرداخته و بعد از پایان سطوح نهائی از درس خارج آیت‌الله العظمی شریعتمداری و گلپایگانی و امام‌خمینی و مرحوم محقق یزدی استفاده نموده و در رشته الهیات و معارف اسلامی دارای گواهی لیسانسیه می‌باشند و اکنون اشتغال به تدریس و تربیت محصلین و دانش‌آموزان جوان و تالیف کتب در فنون مختلفه دارند، آثار عدیده‌ئی دارند که قسمتی از آن مطبوع می‌باشد و آنها از این قرار است: 1- کتاب آفرینش جهان در اثبات خدا و مسائل مربوط به توحید و بحثهائی پیرامون تکامل 2- سرودهای جاودان در پاره داستانها و پندها و نصایح 3- پاسخ کسرویان در رد مرام کسروی و پیروانش 4- کتاب شق القمر 5- پیدایش موجودات زنده 6- کشتی نوح 7- خانه بلبلان 8- عیسی مصلوب در مورد اشتباه داستان صلیب و مصلوب 9- شیعیان لبنان 10- سلسله داستانهای مصور قرآن کریم 11- مقالاتی در مجله وزین مکتب اسلام از آغاز انتشار 12- مجله کودک 13- همکاری در مجله پیام شادی.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

دماوندی زواری، احمد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید احمد بن محمدحسن بن مهدی بن ابی‌القاسم ملقب به آقا بزرگ ابن سید زین‌العابدین طباطبائی زواری از علماء گذشته دماوند بوده است.
وی در سال 1273 قمری در قریه لومان که در دو فرسخی دماوند است متولد شده و در دوران کودکی مادر را از دست داد و عمه‌اش در تهران وی را پرورش نموده تا سن 18 سالگی که پدرش در دماوند وفات و ناچار به دماوند برگشته و به انجام وظائف دینی پرداخته و مصائب بسیاری بر وی وارد شده تا در سال 1316 قمری مهاجرت به عتبات عالیات نموده و چندین سال از ابحاث آیت‌اللَّه حاج میرزا حسین خلیلی و علامه یزدی استفاده نموده و مدتی هم هجرت به سامراء نموده در سال 1324 قمری به اتفاق مهاجرین به کاظمین برگشته در سال 1335 و در ماه رجب 1338 قمری مشرف به کربلای معلی شده و در شب نیمه شعبان آن وفات و در صحن شریف حضرت عباس مدفون گردیده است. و این بزرگوار پدر همسر مرحوم علامه بزرگوار حاج شیخ آقا بزرگ تهرانی صاحب (الذریعه الی تصانیف الشیعه) می‌باشد که در سال 1336 قمری با معظم له وصلت نموده است
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

دماوندی، ابوالقاسم

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ملا ابوالقاسم بن نجف قلی دماوندی عالمی جلیل بوده است وی در خاندان تقوا تولد و پرورش یافته و پس از خواندن مقدمات به نجف مهاجرت و از مرحوم علامه میرزا حبیب‌اللَّه رشتی استفاده فقه و اصول و از مرحوم زاهد سالک عالم ربانی آخوند ملا حسینقلی همدانی کسب اخلاق و سلوک نموده و هم از ملا لطف‌اللَّه اسکی و میرزا حسین خلیلی تهرانی بهره‌مند شده و اول به افتخار مصاهرت آیت‌اللَّه سید میرزا حسین اصفهانی و بعد از آن با ملا علی‌محمد کتبی بن علامه ملا باقر بهبهانی نجفی صاحب (دمعة الساکبه) وصلت نموده و در حدود 1320 قمری در نجف بدرود حیات گفته و بعد از مدت کمی پدر و برادرش حاج محمد رحیم و حاج حبیب‌اللَّه که از تجار و اخیار دماوند بوده‌اند وفات نموده‌اند
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

دماوندی، احمد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید احمد بن اسماعیل بن محمدتقی بن عبدالغفور کته میری مرعشی دماوندی دانشمندی بزرگوار بوده است
وی در دماوند متولد و پرورش یافته و بعد مهاجرت به نجف و در درس شیخنا الانصاری شرکت نموده و بعد به علامه سید حسین کوه‌کمری پیوسته و با مرحوم علامه ملا قربانعلی زنجانی صداقت تام داشته و در تهران پس از عمر طولانی در سال 1341 قمری وفات و در سر قبر (آغا) مدفون گردیده است
دارای دو فرزند عالم بنام آقا سید محمدباقر معروف به بحرالعلوم و آسید جعفر واعظ که در سال 1336 قمری در جوانی در زمان پدرش وفات نمودند بوده است
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

دماوندی، محمدرضا

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدرضا دماوندی از علماء فاضل معاصر دولت ناصری بوده که پس از فراگرفتن مقدمات و سطوح به سامره مشرف و به درس آیت‌اللَّه العظمی میرزاء بزرگ (مجدد) شیرازی شرکت نموده و بیشتر از محضر مرحوم عالم ربانی آیت‌اللَّه حاج شیخ حسنعلی تهرانی (جد آیت‌اللَّه مروارید معاصر) و علامه فشارکی سید محمد (سید استاد) و آیت‌اللَّه میرزا محمدتقی شیرازی استفاده نموده و پس از یکسال از فوت میرزاء بزرگ شیرازی سال 1313 قمری به تهران برگشته و در مدرسه مروی به تدریس پرداخته تا به اجل محتوم از دنیا رفته است.
(وف بعد از 1313 ق)، عالم دینی و مدرس. پس از فراگیری مقدمات و سطوح به سامراء رفت و در محضر درس میرزای بزرگ شیرازی شرکت کرد اما بیشترین بهره‌گیری وی از حوزه‌ی درس حاج شیخ حسنعلی تهرانی و سید محد فشارکی اصفهانی و میرزا محمدتقی شیرازی بود. در 1313 ق به تهران بازگشت و در مدرسه مروی، تا پایان عمر، به تدریس اشتغال داشت.[1]
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] طبقات اعلام الشیعه (قرن 729/ 14)، گنجینه‌ی دانشمندان (157/ 5).

دوز دوزانی، محسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
میرزا محسن به العلامه آیت‌الله العظمی آقای حاج میرزا محمود بن العلامه الحجه آقا میرزامحمد حسن مشهور به (حاج فخرالعلماء) دوزدوزانی از فضلاء مدرسین حوزه علمیه قم است.
در بیست و پنجم ماه رمضان 1347 قمری در تبریز متولد شده و بعد از پایان تحصیلات جدید به علوم قدیمه پرداخته و مقدمات و سطوح اولیه را در تبریز از مرحوم والدش فراگرفته و در 16 ذی‌الحجه 1368 ق که والدش رحلت نمود برای تکمیل مبانی علمیه مهاجرت به قم و بعد از اتمام سطوح عالی مکاسب و کفایه در جلسات بحث خارج فقه و اصول آیت‌الله العظمی شریعتمداری و آیت‌الله العظمی امام خمینی شرکت نموده و دروس اصول معظم‌له را در 600 صفحه به عنوان تقریرات به رشته تحریر آورده و ضمنا به تدریس متون عالیه فقه و اصول پرداخته است.
بالغ بر یکصد نفر از محصلین و طلاب علوم دینی آذربایجانی و غیره در درسش حاضر می‌شوند بیانی شیرین و فصیح دارند که شاگردان خود را کاملا روشن و بهره‌مند می‌نمایند. دارای تالیفات هستند که از نظر طالبین می‌گذرانم.
1- اجود الشروح در شرح کتاب معالم الاصول که با تقریظ آیت‌الله العظمی شریعتمداری در سال 1376 به طبع رسیده است.
2- حاشیه‌ای بر رسائل شیخنا الانصاری 3- حاشیه بر تقریرات مرحوم علامه نائینی.
4- تلخیص امالی سید مرتضی رحمه‌الله 5- شرح بر کفایه الاصول.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

دوست محمدی، هادی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ هادی دوست محمدی خوانساری از افاضل حوزه علمیه و اعضاء محترم مجله وزین مکتب اسلام است که بیوگرافی خود را بنابر درخواست نگارنده به شرح زیر مرقوم داشته‌اند.
در فروردین سال 1321 شمسی در فریدن چهارمحال بختیار متولد شده و از شش سالگی ضمن خواندن دروس ابتدایی ادبیات را در محضر والدش حجةالاسلام شیخ محمد علی دوست محمدی و عموهایش حجج اسلام آقایان مروجی قرار گرفته و در دوازده سالگی در خوانسار به محضر مرحوم آیت‌اللَّه حاج آقا حسین علوی رضوان‌اللَّه تعالی مشرف شده و در حوزه درس ایشان و محضر آیت‌اللَّه حاج سید محمدعلی ابن الرضا کسب فیض نموده، و در 16 سالگی مهاجرت به قم نموده و مورد توجه و راهنماییهای مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید محمود روحانی و حاج میرزا ابوالحسن روحانی قرار گرفته و به تکمیل دروس ادبیات و معانی بیان و منطق پرداخته و از محضر اساتید حوزه چون آقا حاج شیخ رحمت‌اللَّه فشارکی و حاج شیخ مصطفی اعتمادی و حاج شیخ رضا آدینه‌وند (نحوی) استفاده نموده سپس به تحصیل شرح لمعه و مکاسب بعد از خواندن معالم الاصول اشتغال و از آقایان امینیان و مشکینی بهره‌مند شده و کفایه را از محضر آیت‌اللَّه حاج سید محمدباقر سلطانی طباطبایی استفاده کرده و دروس عقاید و بررسی ادیان و فن نویسندگی و قسمتی از اخلاق را از محضر استاد محقق ناصر مکارم آموخته و تاریخ تحلیلی اسلام و رجال و قسمتی از رسائل را از درس استاد حاج شیخ جعفر سبحانی فراگرفته و علم درایه و حدیث شناسی را از محضر استاد حاج آقاموسی شبیری زنجانی بهره‌مند شده و در درس تفسیر را از بیانات حج شیخ ابوالقاسم خزعلی و مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید مرتضی شبستری استفاده نموده و پس از آن چندی هم از محضر و ابحاث مرحوم علامه طباطبائی صاحب تفسیر المیزان مستفیض گشته و هم از ابحاث و دراسات الهیات مرحوم شهید استاد مطهری و فلسفه تطبیقی را از محضر آقامهدی حایری استفاده نموده و زبان انگلیسی را هم مدت کوتاهی از تدریس استاد سید محمد بهشتی فیض برده است و در ضمن تمام این دروس شدیدا تحت تاثیر روحیات و اخلاقیات استاد علامه طباطبائی و شهید مرتضی مطهری و مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ عباس تهرانی و مرحوم آیت‌اللَّه حاج آقاحسین فاطمی رحمه‌اللَّه علیهم قرار گرفته و همواره در محضرشان شرکت و از انفاس قدسیه و ملکوتی آنان بهره‌مند شده است.
درس خارج فقه را از محضر آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و نیز امام راحل استفاده کرده و پس از رحلت آیت‌اللَّه بروجردی و تبعید امام راحل به ترکیه از محضر آیت‌اللَّه گلپایگانی و آیت اللَّه شریعتمداری و آیت‌اللَّه حاج میرزا هاشم آملی و مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ مرتضی حائری و نیز آیت‌اللَّه حاج سید مصطفی خوانساری استفاده نموده و از هر کدام از این آیات بهره‌های بسیاری برده است.
آثار و تألیفات ایشان
در سال 1350 شمسی به عضویت هیئت تحریریه مکتب اسلام انتخاب و برای داشتن ذوق و استعداد فوق‌العاده آشنا به انواع و سبک قلم فرساء و نگارشهای گوناگون شده و علاوه بر تبلیغ از راه منبر در سراسر کشور موفق به نگارش و از طریق مطبوعات پاسخگوئی سئوالات مردم که از داخل و خارج به دفتر مجله می‌رسید قدرت پاسخگوئی و توان بیشتری در بیان مطالب و تدریس نیز به دست آورده و با الطاف غیبیه و عنایات الهی موفقیتهای چشمگیری نصیبش گردیده است.
پس از انتشار مقالات مختلفه پیرامون موضوعات گوناگون اسلامی نخستین اثر مدون کتابی به نام (راه نفوذ در دلها) در اخلاق و روانشناسی به چاپ رسانید سپس کتابهائی دیگر که ذیلا یاد می‌شود منتشر نمودند.
1- راه نفوذ در دلها.
2- مسئولیت و نظارت مردم در حکومت اسلامی (تحلیل مباحث فقهی و اجتماعی).
3- نامه عصائی به یک دختر (تحلیلی از دیدگاه اسلام نسبت به یک زن رماتیک).
4- ریشه‌یابی انحرافات جوانان.
5- آئین اعتدال، نه افراط و تفریط.
6- ایمان و عمل.
7- رسالت شیعه.
8- چرا استعمار از ایدئولوژی اسلام می‌ترسد؟
9- رسالت انقلابیون.
10- شخصیت زن از دیدگاه قرآن.
11- حج باشکوهترین تجلی وحدت (ابعاد عبادی اخلاقی اجتماعی سیاسی حج).
12- رساله‌ای در لوث و قسام (فقهی، استدلالی، تحقیقی).
13- مقدمه‌ای بر تاریخ تحلیلی اسلام.
14- روانشناسی و تربیت و اخلاقی اسلامی (که در دانشگاه تدریس می‌شود).
15- چهار کتاب مصور در ادبیات کودکان و ده‌ها مقاله در مطبوعات کشور.
آقای دوست محمدی اکنون با تحقیق و تدریس و نگارش در حوزه علمیه قم عضو هیئت علمی دانشگاه تهران می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

دولت آبادی، احمد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از رؤسای علمای اصفهان. در قبل از طلوع آفتاب روز چهارشنبه 11 ذی‌قعده 1277 متولد، و در 1346 وفات یافته، در تکیه‌ی آقا میرزا محمد باقر چهارسوقی مدفون گردید.
مشارالیه در حسن معاشرت و اخلاق، ممتاز بوده و در اواخر عمر به مرض جنون مبتلا شده، در حال مرض فوت کرد.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

دهاقانی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام والمسلمین آقای حاج شیخ محمدحسین از دانشمندان بنام و بزرگوار حوزه علمیه نجف و معاودین محترم آن سامان است که در ذی‌الحجه 1391 ق مانند دیگران به حکم اجبار به ایران و به قم اقامت نموده است.
وی پس از نشو و نمای در محل خود به اصفهان آمده و به تحصیل علوم دینی پرداخته و بعد از خواندن سطوح مهاجرت به نجف نموده و از محضر آیت‌الله العظمی اصفهانی و آیات دیگر استفاده و به تدریس فقه و اصول پرداخته تا در سال مزبور که معاودت به ایران و در قم المحمیه اقامت فرموده و اشتغال به تدریس فقه و اصول دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

دهدشتی، محمد کاظم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقا سید محمد کاظم دهدشتی از علماء معاصر آبادانست. که پس از خواندن مقدمات و ادبیات و قسمتی از سطوح مهاجرت بنجف اشرف نموده و مدت پانزده سال در جوار مولی الموحدین امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه‌السلام اقامت و سطوح نهائی را از مدرسین بزرگ فرا گرفته آنگاه بدرس خارج فقه آیه‌الله العظمی حکیم و آیه‌الله آقا میرزا باقر زنجانی سلمه‌الله حاضر و مبانی فقه را از این دو اسطوانه علمی فرا گرفته و مبانی اصول را از محضر زعیم اعظم معاصر حضرت آیه‌الله العظمی حاج سید ابوالقاسم خوئی مدظله العالی فرا گرفته و به مباحثات اشتغال داشته تا سال 1381 قمری که عده‌ی از اهالی آبادان طوماری بمحضر مقدس آیه‌الله العظمی شاهرودی و آیه‌الله العظمی آقا سید عبدالهادی شیرازی قدس‌الله سره مرقوم داشته که مترجم معظم ما را برای ارشاد و هدایت بآبادان اعزام فرمایند. پس حسب‌الامر آقایان مذکور بآبادان آمده و مسجد بزرگی بنام بهبهانیهای مقیم آبادان تأسیس و باقامه جماعت و تنویر افکار و تبلیغ احکام و نشر معارف اسلام پرداخته است.
از آثار ایشانست کتابخانه‌ای بنام حضرت ولی عصر عجل‌الله فرجه در جنب مسجد مزبور که تاکنون حدود پنجهزار جلد کتاب دارد و هر روزه حدود پنجاه نفر برای مطالعه مراجعه مینمایند و وسائل آسایش از هر جهت آماده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

ده‌سرخی اصفهانی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج سید محمود بن العلامه السید مهدی بن سید اسدالله موسوی ده‌سرخی نجفی از علماء فاضل و فضلاء کامل معاودین حوزه نجف اشرف است که در قم رحل اقامت انداخته است.
اصلا از شهرک سه کیلومتری شهرکرد اصفهان بوده و مرحوم جدشان بده سرخ لنجان که شش فرسخی اصفهانست هجرت نموده و ایشان در سال 1345 قمری در آنجا به دنیا آمده و والدش در روز شنبه دهم رجب 1354 قمری در اصفهان فوت نموده و در تخت فولاد مدفون شده است.
وی در سال 1366 ق به تحصیل علوم دینی پرداخته و در سال 1368 قمری هجرت به قم و بعد از چند ماهی عزیمت به نجف نموده و سطوح عالی را به پایان رسانیده و دروس عالی را از آیت‌الله آقا سید علی فانی اصفهانی و مرحوم آیت‌الله حاج میرزا حسن یزدی و مرحوم آیت‌الله العظمی آقا سید عبدالهادی شیرازی و آیت‌الله حکیم و بیشتر آیت‌الله العظمی خوئی مدظله آموخته تا به مدارج عالیه علم رسیده و مفتخر به دریافت اجازات از اساتید و آیات عظام نجف شده و پس از 24 سال اقامت در نجف به حکم اجبار دولت شوم بعث عراق به ایران مراجعت و در قم رحل اقامت انداخته است آثار ارزنده‌ای دارد که ذیلا می‌نگارم.
1- سراج المبتدئین در شرح منیه المرید شهید ثانی که در سال 1376 در اصفهان به طبع رسیده.
2- کتاب هدایه‌الطالبین شرح آداب المتعلمین در سال 1376 در نجف چاپ شده.
3- کتاب مفاتیح الصحه فی طب النبی و الائمه علیهم‌السلام فارسی در سال 1379 در نجف چاپ شده.
4- کتاب رمز الصحه عربی در سال 1381 در نجف طبع شده.
5- کتاب الجمان الحسان فی احکام القران در سال 1382 در تهران چاپ افست شده است.
6- مفتاح الکتب الاربعه فهرست کافی و تهذیب و استصبار و من لایحضره الفقیه درسی مجلد که تاکنون پنج جلد آن طبع شده است.
7- حظ الشباب در خلاصه و ترجمه خصال مرحوم شیخ صدوق که به طبع نرسیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

دهلوی، شاه ولی الله

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابوالفیاض قطب الدین احمد بن عبدالرحیم معروف به « شاه ولی الله دهلوی » و « محدث دهلوی » ( 1114 ـ 1176 ق / 1753 ـ 1762 م ) دانشمند مسلمان ( قرآن شناس ، حدیث پژوه ، فقه پژوه و متکلم ) و اسلام شناس و احیاگر / اصلاحگری عرفانی مشرب بزرگ اندیشه دینی / اخلاقی و اجتماعی / سیاسی در قرن دوازدهم هجری / هجدهم میلادی در شبه قاره ی هند ، ( متولد و متوفی و مدفون در دهلی ) .
وی دارای آثار عدیده ، در حدود یکصد اثر به دو زبان فارسی و عربی است که از آن میان در حدود سی و پنج اثر چاپ و به انگلیسی و زبانهای دیگر ترجمه شده است . اولین معلم او پدرش شاه [ کلمه ی شاه ، لقب طریقتی / عرفانی است ] عبدالرحیم عمری ( م 1131 / 1719 م ) ، موسس و مدیر مدرسه ی علمیه ی رحیمیه در دهلی بود . معروف است که در هفت سالگی قرآن کریم را حفظ کرد . در پانزده سالگی به توصیه ی پدر به طریقت صوفیانه ی نقشبندیه وارد شد . سپس استاد و مدیر مدرسه ی پدر گردید .
در سال 1143 به حج رفت و این فریضه ی دینی واجب را به جای آورد ؛ و چهارده ماه در حرمین شریفین ، به ویژه مدینه رحل اقامت افکند و نزد علمای بزرگ آنجا به تجدید و توسعه ی آموخته های خود ، به ویژه در زمینه ی حدیث پرداخت .
در سال 1145 ق / 1732 م به هند بازگشت و از آن پس عمر خود را یکسره وقف تعلیم و تالیف و ارشاد یاران طریقت خود کرد . یک دهه ی بعد ، اثر گران سنگ علمی ـ اجتماعی خود حجت الله البالغه را به عربی نوشت ( چاپ قاهره ، 2 جلد ، 1952 ـ 1953 ) . در این کتاب صلای احیاگری و بازگشت به خلوص اولیه ی فرهنگ و علوم اسلامی ، با تاکید بر قرآن و حدیث ، و نیز چاره اندیشی های اجتماعی برای حل معضلات مسلمانان در داده است . نگرش و اندیشه ی صوفیانه ی او ته رنگی در آثارش دارد و هدفش به بار آوردن تهذیب نفس و وسعت مشرب است ، و در هر حال برجسته و موکد نیست .
تجددگرایان مسلمان نظیر علامه محمد اقبال لاهوری ( م 938 ) و فضل الرحمن ( م 1988 ) در او شخصیت وحدت بخش تفرقه ها و تحزب ها و فرقه گرایی های فقهی / حقوقی و ایدئولوژیک می دیدند که دعوتگر به اجتهادی نوین است و روی آوردن به باطن کتاب و سنت .
او دارای زندگینامه ی خودنوشت کوتاهی به نام الجزء اللطیف فی ترجمه ی العبد الضعیف ( به فارسی ) است و در کتاب انفاس العارفین هم اشارات زندگینامه ای دارد . نهضت فرهنگی و اجتماعی ـ سیاسی ای که او ، فرزندان ( به ویژه عبدالعزیز از میان پنج پسرش ) و شاگردانش به بار آورند ، به تعبیر عبیدالله سندی ( م 1944 ) « نهضت ولی الله » نام گرفت . پس از تاسیس پاکستان و استقلال آن ، شاه ولی الله به صورت قهرمان ملی و متفکر سیاسی ـ اجتماعی تلقی شد ؛ و به او همان شأنی را دادند که به عارف مسلمان هندی و مصلح دینی ـ اجتماعی قرن هفدهم میلادی یعنی شیخ احمد سرهندی داده بودند . امروزه ، چنان که اشاره شد ، نهضتهای بزرگ دینی اسلامی در گستره ی جنوب آسیا ، به ویژه گروهی به نام دیوبندی Deobandis ـ که تکثرگرایی و روحیه و پیش زمینه ی عرفانی دارند ـ خود را ملهم از آراء و آثار شاه ولی الله و فرزندش شاه عبدالعزیز می دانند . جنبش هایی که کما بیش صوفی / تصوف ستیزند ، نظیر اهل حدیث ، حتی پیروان مولانا مودودی ، در زندگی و آثار شاه ولی الله ، بازگشت به مبانی اصلی شریعت ، طرد سیاسی تاثیرات و نفوذ فرهنگی / استعماری بیگانه ، و در یک کلام ، سرچشمه ی اعتقادات اصلاح طلبانه ی خود را می یابند . در زمان حیات شاه ولی الله ، مخالفتهای فرقه های نژادی غیرمسلمان هندی نظیر « جات » و « مراتهه » ، و قهراً پس از وفاتش اشغال و استعمار انگلستان در کار بود . نواده ی او شاه اسماعیل شهید با وجود تلاش برای برانداختن رسوم خرافه آمیز محلی بعضی از توده های مسلمانان ، و نیز اعتقاد به لزوم جهاد با نیروهای غیرمسلمان و اشغالگر هند ، در عین حال ـ مانند جدش شاه ولی الله ـ دارای آثار عرفانی بر وفق مکتب بن عربی است . دسته ی دیگری از پیروان او که برجسته ترین آنها شاگرد و خویشاوند نزدیک او محمد عاشق ( م 1773 ) بود ، در عمل ، پیگیر گرایشهای عرفانی شاه ولی الله شدند .
شاه ولی الله مردی کوشا و کثیرالتالیف بود . آثار او را تا یکصد کتاب و رساله هم برشمرده اند که در حدود سی اثر از آنها به چاپ رسیده ( و بقیه یا به صورت نسخه ی خطی است یا از بین رفته است ) . آثار او به دو زبان عربی ـ زبان رسمی و علمی سراسر جهان اسلام از آغاز تا امروز ـ و فارسی ـ زبان رسمی و ادبی هشتصد ساله ی هندوستان از عهد غزنویان تا استعمار بریتانیا ـ نوشته شده است .
بعضی از آثار فارسی او ( که در آن زمان ، زبان ادبی و رسمی / اداری هند بود ) عبارتند از :
1 ـ الطاف القدس فی معرفه لطائف النفس ( چاپ هند ، 1964 م )
2 ـ الانتباه فی سلاسل اولیاء الله
3 ـ اتحاف النبیه فی ما یحتاج الیه المحدث و الفقیه ( لاهور ، 1969 م ) .
و مهمتر از نظر بحث و تحقیق ، آثار قرآن پژوهی اوست که برجسته ترین آنها عبارتند از :
4 ـ فتح الرحمن فی ترجمه ی القرآن که پایان ترجمه و پاکنویس آن به تصریح خود شاه ولی الله در 1151 ق / 1738 م بوده و در کراچی و بعشی شهرهای هند کراراً چاپ شده و بحث درباره ی آن موضوع اصلی این مقاله است .
5 ـ الفوز الکبیر فی اصول التفسیر که رساله ای کم حجم و پر مغز درباره ی اصول و مبانی تفسیر قرآن است که هم به مسائل زبانی / ادبی و بلاغی و هم عناصر و ارکان و اصول تفسیر نگاری در پنج مبحث و بخش اصلی پرداخته است . ( کراچی ، 1964 م ) ترجمه ی عربی این کتاب در جهان اسلام ( عرب زبان ) اشتهار و به حق اعتبار دارد و تحت عنوان ترجمه ی الفوز الکبیر ... بارها در کراچی و کشورهای عربی به طبع رسیده است . ترجمه ی انگلیسی اش به کوشش گ . هـ . جلبنی ( G.H.Jalbani ) با عنوان The Principle of Quran Commentary انتشار یافته است ( اسلام آباد ، 1985 م )
6 ـ المقدمه فی قوانین الترجمه رساله ای کوتاه و چاپ نشده در باب اصول و روشهای درست ترجمه ی قرآن است .
7 ـ نامه های فارسی او در چندین کتابخانه از کتابخانه های هند نگهداری می شود که گزینه هایی از آنها به اردو ترجمه و چاپ شده است . برگرفته از کتاب :بررسی ترجمه های امروزین فارسی قرآن کریم

دیانی، خلیل‌اللَّه

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ خلیل‌اللَّه دیانی از فضلاء اراکی حوزه علمیه قم می‌باشند که ترجمه خود را در این اواخر ارسال داشتند و ما در اینجا استدراک نمودیم ایشان در سال 1312 ق در (عنبرته) متولد شده و در سال 1322 شمسی به شهرستان اراک آمده و به تحصیل مقدمات و فقه و اصول پرداخته و در سال 1326 ش مسافرت به تهران نموده و در مدرسه مروی سطوح را در خدمت آیت‌اللَّه حاج میرزا باقر آشتیانی و آیت‌اللَّه حاج شیخ زین‌العابدین سرخه‌ای و مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدتقی آملی تکمیل نموده و به درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدرضا تنکابنی و مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید ابوطالب مدرسی یزدی حاضر شده و در سال 1340 شمسی مهاجرت به شهرستان علمی و دینی قم نموده و تا هم‌اکنون از محضر آیات عظام و مراجع مستفید و در اوقات فراغت به مطالعه کتب علمی اشتغال دارند دارای تألیفات و آثار عدیده‌ای می‌باشند که بعضی از آنها به طبع رسیده و آن از این قرار است.
1- کتاب مرگ سرخ (در فداکاری سالار شهیدان حضرت حسین (ع)).
2- کتاب عبرت‌انگیز که محتوی مطالب متنوع و به صورت کشکول می‌باشد.
3- کتاب چهل داستان که محتوی پندهای تاریخی است.
4- کتاب تاریخ شیعه از منابع اهل سنت در چند جلد.
5- کتاب تقریرات دروس اساتید.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

دیباجی، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج سید احمد دیباجی حسینی بن السید الجلیل ثقةالاسلام و مروج الاحکام دین المبین حاج سید نصراللَّه الدیباجی اصفهانی سدهی (همایونشهری) که منسوب بحضرت سید محمد دیباج فرزند بلافصل حضرت صادق آل‌محمد علیهم‌السلام می‌باشد.
از علماء محترم و ائمه جماعت معاصر است در رستم‌آباد شمیران تهران. وی در سال 1352 ق- ه متولد شده و پس از دوران کودکی و خواندن دروس جدید و مقدمات در عصر زعیم اعظم آیت‌اللَّه العظمی آقای بروجردی طاب ثراه به قم آمده و سطوح را از اساتید برجسته حوزه فراگرفته و در سال 1378 قمری مهاجرت به نجف اشرف و بتحصیل پرداخته و پس از تکمیل سطوح از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محسن طباطبائی حکیم و آیت‌اللَّه العظمی آقای حاج سید محمود شاهرودی و زعیم بزرگوار آیت‌اللَّه العظمی آقای حاج سید ابوالقاسم خوئی مد ظله استفاده‌های شایانی نموده و علوم مختلفه را نزد اساتید عالیقدر تعلم نموده و در علم حدیث و درایه و فن رجال از خریت این فن مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمد محسن آقا بزرگ تهرانی (صاحب الذریعه الی تصانیف الشیعه) بهره‌های کافی و وافی برده است اجازات چند از آیات عظام و مراجع تقلید روایتی و علمی و غیره دارد.
ایشان در ماه رجب (1385) از نجف اشرف بقصد مشهد مقدس رضوی هجرت نموده و از آنجا به تهران تشریف آوردند و در رستم‌آباد شمیران توقف و بنا بدعوت عده‌ای از موجهین و محترمین در مسجد مهدیه رستم‌آباد به اقامه جماعت و خدمات دینی شایانی اشتغال دارد و ضمناً از درس فقه حضرت آیت‌اللَّه العظمی آقای حاج سید احمد خوانساری دامت برکاته استفاده می‌نمایند.
بعضی از آثار علمی و تألیفات ایشان کتب زیر است:
1- تقریرات فقه.
2- تقریرات اصول فقه.
3- زبده المعانی درباره علم بدیع و عروض.
4- مختصر المنطق.
5- تفسیر القرآن العظیم.
6- کشکول در علوم مختلفه در دو جلد
7- الاجازات الی طرق الاحادیث و الروایات.
8- تبویب الذریعه در شش مجلد که جلد اول آن چاپ و منتشر شده.
معظم له داماد حجةالاسلام والمسلمین آقای حاج شیخ حسین زمردی ذاکر تهرانی داماد معظم علامه کبیر تهرانی قده صاحب الذریعه، و برادر ایشان ثقه المحدثین عماد الاعلام صاحب مقالاتی در نامه دانشوران، آقای حاج سید رضا دیباجی واعظ محترم در اهواز. و برادر دیگر ثقةالاسلام آقای سید ابوالقاسم دیباجی داماد آیت‌اللَّه آقا حاج سید اسماعیل مرعشی از محصلین بارع و گویندگان ماهر حوزه علمیه قم و آثار چاپ شده ایشان کتاب در «آغوش هماهنگی» و پاورقی به کتاب «سیمای بلال حبشی» می‌باشد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

دیلمی، وهسودان

قرن:6
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س ششم ق)، عالم. معروف به امیر زاهد سیف‌الدوله یا سیف‌الدین امیر زاهد. شیخ منتجب‌الدین از او به عنوان صالح فاضل نام می‌برد. بعضی از مراجع نام صاحب عنوان را وهشوذان ذکر کرده‌اند. برخی تحت وهودان بن دشمن و نان بن مردافکن آورده‌اند. از آثار وی: کااب «الواریخ»؛ کتاب «النجوم»؛ «معرفه الجهات».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (80/24 ،256/21 ،473/4)، روضات النات (166 -165 /8)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 330/6)، فوائد الرضویه (702)، فهرست منتجب‌الدین (196)، معجم المؤلفین (175/13).

دینوری کسار، ابونصر احمد

قرن:5
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 433 ق)، قاری. او از علمای قرن پنجم است که در قراآت صاحب تصنیف می‌باشد. اثر او به نام «المنیه فی القراآت» است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :کشف الظنون (1886)، معجم المؤلفین (205/1)، هدیه العارفین (75/1).

دینوری، کاظم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
کاظم بن العلامه العلام آیه الله حاج میرزا احمد مجتهد بن العالمه الحجه المیرزا محمد مجتهد قراچه داغی تبریزی برادر زاده مرحوم مبرور آیه الله حاج میرزا صادق آقای تبریزی از علماء مبرز معاصر تبریز و از بیوتات اصیله و علمیه آذربایجان می‌باشند که تا هفت پشت تمامی از مراجع اعلام و آیات عظام آذربایجان بوده‌اند. وی در تبریز متولد شده و در بیت علم و کمال پرورش یافته و پس از خواندن اولیات و مبادی علوم سطوح فقه و اصول را خدمت مرحوم والد و دیگران فراگرفته آنگاه مهاجرت به نجف اشرف نموده و از محضر آیات عظام مرحوم آیه الله العظمی اصفهانی و آیه الله ضیاء الدین عراقی و آیه الله نائینی و آیه الله غروی اصفهانی و دیگران استفاده نموده سپس به وطن مراجعت و به انجام وظائف دینی و روحی از قبیل اقامه جماعت و تدریس و ترویج دین پرداخته و تاکنون باین سمت اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

ذوالریاستین، عبدالحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید عبدالحسین ذوالریاستین از علماء سامرا و مدیر و سرپرست مدرسه میرزاء و سرپرست حوزه سامره بودند و مورد فشار و ایذاء دولت بعث و بالاخره در سال 1391 ق اخراج به ایران و اکنون در تهران اقامت دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

ذوالقدر، قربانعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
قربانعلی فرزند آقا لطفعلی ذوالقدر از فضلاء محترم و مدرسین گرامی زنجانی حوزه علمیه قم می‌باشند. ایشان در طلیعه فجر روز جمعه عید نوروز سال 1314 شمسی برابر شانزدهم ذی‌حجه 1353 قمری در قریه‌خان احمد حصاری (هشت فرسنگی زنجان) از مادری با ایمان و تقوی به دنیا آمده.
در سن شش سالگی به مکتب رفته و علوم اولیه آن زمان را خوانده و در سال 1332 شمسی در سن 18 سالگی به زنجان آمده و پس از دو سال در آنجا در سن بیست سالگی در سال 1334 شمسی در عصر زعامت آیت‌اللَّه العظمی بروجردی قدس‌اللَّه سره مهاجرت به قم نموده و به تکمیل سطوح عالیه پرداخته و کفایه الاصول را از محضر آیت‌اللَّه سلطانی بروجردی استفاده کرده و پس از اتمام سطح به درس خارج آیت‌اللَّه محقق داماد و پس از فوت ایشان به درس خارج فقه آیت‌اللَّه حاج شیخ مرتضی حایری و اصول آیت‌اللَّه حاج میرزا هاشم آملی شرکت نموده است.
و نیز مدت سه سال از خارج فقه آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی مدظله بهره‌مند گردیده و نیز از ابحاث فقه و اصول آیات عظام دیگر هم مستفیض شده و پس از خواندن علوم عقلی چون منظومه سبزواری مدت دو سال هم در درس اسفار علامه طباطبائی رضوان‌اللَّه علیه شرکت نموده و هم در جلسات تدریس اسفار مرحوم شهید مطهری حاضر و استفاده کرده تا در عداد فضلاء زنجانی حوزه علمیه قم محسوب و از همان اوان تحصیلش به تدریس دروس خوانده‌اش مشغول بوده و مرتب به تدریس ادامه داده تا الان که به تدریس سطوح عالیه فقه و اصول اشتغال دارند و جلسات درسشان مورد توجه محصلین و فضلاء می‌باشد.
و ایشان در انقلاب اسلامی ملت مسلمان ایران شرکت داشته و قلما و لسانا بر علیه نظام رژیم منفور ستمشاهی تبلیغات نموده و متحمل مشاق و صدماتی نیز شده است جزاه اللَّه خیر الجزاء.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

ذوعلم فشارکی، محمد حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند محمد باقر. عالم عامل، و فاضل بزرگوار، از شاگردان آخوند محمد حسین فشارکی و داماد ایشان، و امام مسجد یزدآباد. از موثقین علمای اصفهانی، و محبوب القلوب عند الخواص و العوام بود.
تألیفاتی دارد، از ان جمله است: نور الآفاق، در شرح دعای مکارم الاخلاق که بسیار خوب و محققانه نوشته شده، و تاکنون چندین مرتبه به طبع رسیده است، در دو مجلد.
مشارالیه در 7 ماه صفر سال 1373 در مسافرت در رامسر وفات یافته، جنازه به قم منتقل گردیده، در مقبره‌ی شیخان مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

رازانی، محمدحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ محمدحسین رازانی بروجردی از فضلاء و دانشمندان معاصر تهران می‌باشند. وی در سال 1322 ق در بروجرد چشم بجهان گشوده و تحصیلات مقدماتی را در بروجرد بانجام رسانیده و برای تکمیل و خاتمه‌ی تحصیل در ابتداء تاسیس حوزه علمیه قم در زمان مرحوم آیت‌اللَّه حایری به آن دیار مهاجرت نموده در سلک شاگردان آن مرحوم قرار گرفتند. پس از فوت آن مرحوم به بروجرد مراجعت نموده اشتغال بتحصیل و مباحثات علمی داشتند.
این مرد علمی مجددا در زمان مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی به قم معاودت کرده و در ضمن اشتغال بتدریس به پاره‌ای از اصلاحات و انتظامات حوزه علمیه حسب‌الامر مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی توفیق یافت.
چند سال قبل مشارالیه مسافرتی به آمریکا کرده و در ضمن تحقیق و بررسی اوضاع مسلمانان و انجام پاره‌ای مراسم دینی و مذهبی حضرات مراجع قم مخصوصا حضرت آیت‌اللَّه العظمی آقای گلپایگانی را بگرفتاری مسلمانان آن منطقه و احتیاج مبرم آنها به رهبران مذهبی متذکر نمود که خوشبختانه از طرف معظم له در این قسمت اقداماتی شده و میشود.
حجةالاسلام رازانی پس از مراجعت از آمریکا در طهران ساکن و به اشتغالات علمی و تدریس سطوح عالیه در پاره‌ای از مدارس می‌پردازند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

رازی بغدادی، عمر

قرن:8
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 728 ق)، عالم شافعی. وی نویسنده‌ای فاضل و شافعی مذهب بود. از آثار: «مسامره الندمان و موانسه الاخوان فی الاخبار و الاشعار».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ایضاح المکنون (473/2)، ری باستان (338/2)، معجم المؤلفین (312/7)، هدیه العارفین (789/1).

رازی، ابوثابت

قرن:3
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س سوم ق)، صوفی و دانشمند. از مشاهیر علما و قُرّاء و فقرا بود. او معاصر با یوسف بن حسین متوفی به سال 304 ق است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ری باستان (273 /2)، نفحات الانس (100 ،99).

رازی، جمال‌الدین مرتضی

قرن:5
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س پنجم ق)، عالم دینی. از آثارش کتاب «نزهه الکرام و بستان العوام» است که رضی‌الدین علی بن طاووس در «فرج المهموم» از وی نقل کرده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (124 -123 /24)، ری باستان (352/2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 163/5)، معجم المؤلفین (238/9).

رازی، محمد شریف

قرن:15
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجت‌الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد شریف رازی، در سال 1300ش (1340ق) در خاندانی متدین در شهر ری به دنیا آمد. در سیزده سالگی پدر را از دست داد و پس از آن به کار و کسب و تحصیل علوم جدید و مقدمات علوم دینی پرداخت. وی در هفده سالگی با صلاحدید آیت‌اللَّه شیخ محمدتقی بافقی که دوران تبعیدش را در شهر ری می‌گذارند، به قم رفت و به تکمیل سطوح عالی حوزه همت گماشت. حجت‌الاسلام شریف رازی پس از آن رهسپار حوزه علمیه نجف اشرف گردید و مدتی از درس سید ابوالحسن اصفهانی و شیخ غلامحسین اردبیلی بهره برد. ایشان همچنین پس از چند ماهی که از دروس آیت‌اللَّه میرزا مهدی اصفهانی در مشهد مقدس استفاده نمود، در قم رحل اقامت افکند و یکسره به درس فقه و اصول حضرات آیات: سید محمد حجت کوه کمره‌ای و سیدحسین بروجردی حاضر شد و مبانی علمی خویش را استوار ساخت. حجت‌الاسلام شریف رازی در سال 1333ش به شهر ری رفت و در مدت اقامت پنج ساله در آنجا، در تاسیس، مدیریت و تدریسِ مدرسه بُرهانیه نقش مهمی ایفا نمود. از آن پس به قم بازگشت و به تالیف و تحقیق و تبلیغ دین در داخل و خارج کشور اشتغال ورزید. وی از بسیاری از بزرگان شیعه اجازات امور حسبیه و روایتی دریافت داشت که از جمله آنها، اجازات روایی حضرات آیات: شیخ آقابزرگ تهرانی، شیخ علی‌اکبر نهاوندی و سیدشهاب‌الدین مرعشی نجفی بود. حجت‌الاسلام شریف رازی در ضبط تاریخ حوزه‌های علمیه و بزرگان شیعه اهتمامی خاص داشت و با تالیف و نگارش کتاب‌های آثارُالحُجَّه یا دایرةالمعارف حوزه علمیه قم در 2 جلد و نیز گنجینه دانشمندان درباره شرح حال زندگی علمای معاصر شیعه در ایران و عراق، در 9 جلد، در احیا و بزرگداشت نام و یاد علمای شیعه قدمی بلند و گامی ارجمند برداشت. علاوه بر این از شریف رازی آثار با ارزش دیگری بر جای مانده که اختران فروزان ری و تهران، کرامات صالحین، چرا شیعه شدم، مشاهیر دانشمند اسلام، تعلیقه بر وسایل الشیعه در 5 جلد و تعلیه بر بحارالانوار در 6 جلد و... از آن جمله‌اند. معظمٌ‌له سرانجام پس از عمری تحقیق و نگارش، در بیست و پنجم فروردین 1379ش برابر با هفتم محرم 1420ق در هفتاد و نه سالگی بدرود حیات گفت و در قبرستان شیخان قم مدفون گردید.

رازینی، حسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام و قدوه الاعلام آقای میرزا حسن بن حاج رجبعلی رازینی همدانی از علماء اعلام و حجج اسلام حوزه علمیه قم می‌باشد در تاریخ 1316 قمری در قریه رازین همدان متولد شده و در خانواده اصیل و پدر سخاوتمندی تربیت یافته و مقدمات را در آن حدود خوانده و با شوقی فراوان برای ادامه تحصیل به همدان آمده و با فشار و سختی فراوان در همدان توقف نموده و مقدمات و ادبیات را خوانده و به اتفاق برادر خود آقاشیخ علی مهدوی به قم مهاجرت نموده و از محضر اساتید حوزه و بالاخص مرحوم آیت‌الله حایری بهره‌مند شده و در شدت و عسرت طاقت‌فرسائی در آن زمان به تحصیل پرداخته و در سال 1351 ق با مرحوم آیت‌الله حایری به عنوان تبلیغ و تدریس به همدان مراجعت نموده و در اطراف همدان به اقامه جماعت و ارشاد عوام اشتغال یافته تا در سال 1390 هجری که مهاجرت به قم نموده و رحل اقامت افکنده است دارای پنج فرزند ذکور به نامهای ذیل است که همه اهل فضل و کمال و در حوزه به تدریس و درس و بحث اشتغال دارند.
1- میرزا محمد 2- میرزا ابوالقاسم 3- میرزا محمود 4- میرزا اسماعیل 5- میرزا علی رضای رازینی ادام‌الله توفیقاتهم و برکاتهم.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

ربانی شیرازی، عبدالرحیم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام آقای آقا میرزا عبدالرحیم شیرازی از علماء و فضلاء به نام حوزه علمیه است. وی در شیراز متولد شده و پس از طی مقدماتی برای تکمیل مبانی علمی و تحصیل کمالات به قم مهاجرت نموده و سطوح و متون فقهی و اصولی را از مدرسین بزرگ چون مرحوم آیت‌الله حاج سید محمد محقق داماد یزدی و دیگران فراگرفته و دروس فقه و اصول استدلالی و تحلیلی را از محضر مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی و آیت‌الله العظمی امام خمینی. و نیز بعضی دیگر استفاده نموده و به تالیف و مباحثات خصوصی پرداخته است.
از آثار اوست تعلیقات بر وسائل الشیعه از اول طهارت تا آخر دیات که 16 مجلد آن به طبع رسیده و نیز آثار دیگری از تعلیقات بر بحارالانوار و غیره دارد که بعضی مطبوع و برخی هم مخطوط مانده است.
عالم.
تولد: 1303، دارالفضیله شیراز.
درگذشت: 17 اسفند 1360، بین راه دلیجان- محلات.
آیت‌الله عبدالرحیم ربانی شیرازی، فرزند حاج مهدی، ایام کودکی را در مکتبخانه‌ها و جوانی را در مداس علمیه‌ی شیراز به سر آورد. هنوز به بیست سالگی نرسیده بود که از پدر مستقل شد و حجره‌ای برای خود دست و پا کرد. در جوانی به حزب «برادران» پیوست که به رهبری آیت‌الله آقا سید نورالدین حسینی برای مقابله با تجاوزات استعمارگران خارجی و عمال داخلی آنها به حریم اسلام و روحانیت تأسیس شده بود و رسما به فعالیت‌های حزبی و سیاسی پرداخت. همزمان با آن برای تکمیل اطلاعات دینی خود به مدرسه‌ی علمیه‌ی آقا باباخان رفت. سپس در زمان مرجعیت آیت‌الله سید حسین بروجردی به قم مشرف شد. در قم، چند سالی در مدرسه‌ی حجتیه سکنی گزید تا آن که ازدواج کرد و به منزلی که در یکی از محله‌های قدیمی قم اجاره کرده بود، نقل مکان نمود. ایشان برای امرار معاش به خرید و فروش می‌پرداخت.
شروع مبارزات آیت‌الله ربانی شیرازی با رضاشاه، ایستادگی در مقابل برنامه کشف حجاب بود. ایشان تصمیم گرفت آیات و روایاتی را که دلالت بر لزوم پوشش برای زن دارد، استخراج نموده و آنها را به صورت اعلامیه‌ای نوشته و بر معابر عمومی نصب نماید. برای کسب اجازه به نزد آیت‌الله آقا سید نورالدین رفت که به وی اجازه داده شد. از دیگر فعالیت‌های او در زمان اقامت در حوزه‌ی علمیه‌ی شیراز، مبارزه با فرقه‌های مذهبی و سیاسی نظیر بهاییان و صوفیان دراویش و نیز تبلیغات حزب توده در سال‌های 1320 بود.
آیت‌الله ربانی در مدت اقامت خود در شیراز به مرتبه‌ای از دانش رسید که دیگر ادامه تحصیلش در آن شهر امکان نداشت. از همین روی علیرغم مساعد نبودن شرایط و آماده نبودن زمینه مهاجرت، سرانجام در سال 1327 راهی شهر مقدس قم گردید و بلافاصله در حوزه‌ی درس آیت‌الله بروجردی حاضر شد.
از جمله آثار ایشان به این شرح هستند: تصحیح و تعلیق وسائل الشیعه؛ تصحیح و تعلیق بحارالانوار؛ قضاءالحقوق فی ترجمة الصدوق؛ حرکت طبیعی از دو دیدگاه؛ رساله در عدم تحریف قرآن مجید؛ کتاب صلاة و ادعیه و قرآن و ملابس که به سبک جدیدی نوشته شده است؛ مقدمه بر بحارالانوار و وسایل الشیعه؛ مقدمه‌ی مبانی الاخبار (در 94 صفحه، در ترجمه صدوق علیه‌الرحمه)؛ رساله‌ها و جزوه‌های پراکنده و چاپ نشده.
آیت‌الله ربانی شیرازی برای شرکت در جلسات شورای نگهبان از شیراز عازم تهران بود در بین راه دلیجان محلات، اتومبیل حامل ایشان پس از ترکیدن لاستیک آن توسط گلوله از جاده منحرف و واژگون شد. کمی پس از واژگون شدن اتومبیل حامل ایشان مینی‌بوسی از راه رسید و تنها ایشان را که حتی به مقدار کمتری از بقیه‌ی همراهان خود، دچار آسیب دیدگی و جراحت شده بودند با خود به یکی از درمانگاه‌های شهرستان محلات بردند و مصببین بدون آنکه هیچ گونه رد پایی از خود به جا بگذارند، محل را ترک کرده و متواری شدند. هنوز ساعاتی چند از انتقال به درمانگاه نگذشته بود که درگذشت.
برگرفته از کتاب :گلزار مشاهیر

رجائی، محمد حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند آقا سید محمود بن محمد جواد موسوی.
عالم جلیل، معروف به بلند، از اجله‌ی شاگردان آقا سید محمد باقر درچه‌ای و آقا نجفی و شیخ محمدعلی نجفی و از ائمه‌ی جماعت و موثقین بود. در سال 1348 در مسافرت عتبات در کرمانشاه وفات یافت.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

رجائی، محمود

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج سید محمد باقر بن عماد الاعلام مرحوم حاج سید محمود رجائی موسوی از علماء و مدرسین معاصر اصفهانست.
در سال 1319 قمری در اصفهان متولد و در خدمت برادرش مرحوم حجه‌الاسلام والمسلمین آقای آقا حسین رجائی به تعلم و تربیت پرداخته و ادبیات و علوم و مقدمات و سطوح را در اصفهان خوانده و بدرس خارج مرحوم آیه‌الله حاج سید محمد صادق مدرس حاضر شده و از خواص اصحاب ایشان گردیده و پس از فوت آن مرحوم در سال 1359 قمری بنجف اشرف مهاجرت و از دروس مرحوم آیه‌الله العظمی آقای آقا سید ابوالحسن اصفهانی و آیه‌الله حاج شیخ کاظم شیرازی و مقداری هم مرحوم آیه‌الله آقا ضیاءالدین عراقی و بعد آیه‌الله آقا سید عبدالهادی شیرازی و پس از فوت آنان از محضر و حوزه درس حضرت آیه‌الله العظمی خوئی مدظله استفاده نموده آنگاه از طرف آیات مذکور باصفهان آمده و بانجام وظائف دینی و روحی اشتغال دارند. معظم‌له در تأسیس حسینیه اصفهانیها در مشهد با علماء دیگر همکاری داشته و جزء امناء آن میباشند. از باقیات الصالحات ایشان فرزند فاضل و برومند ایشان آقای آقا سید محمود رجائی که اکنون در تهران سکونت دارند و جناب دانشمند گرامی آقای آقا سید محمد رجائی که از فضلاء اصفهان میباشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

رحمانی همدانی، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
احمد فرزند مالک رحمانی همدانی از افاضل گویندگان و نویسندگان معاصر تهرانست که در تاریخ 1314 شمسی برابر 1355 قمری در جوقیات همدان که دو فرسخ شهر فاصله دارد، متولد شده و پس از گذرانیدن دوران کودکی و خواندن دروس فارسی مقدمات و ادبیات و سطوح اولیه را در مدرسه مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدعلی عالمی دامغانی خوانده و سطوح وسطی نهائی را در خدمت مرحوم حاج شیخ اسداله حجت همدانی و مرحوم حاج سیدمصطفی هاشمی و حاج شیخ علی انصاری به پایان رسانیده و کفایه‌الاصول را متنا و خارجا و نیز معارج عروه‌الوثقی علامه یزدی و تفسیر را از محضر مرحوم آیت‌اللَّه آخوند ملاعلی همدانی بهره‌مند گردیده و استفاده کامل نموده است.
و از معنویات و اخلاقیات آن عالم ربانی حظ وافر برده و در سال 1344 شمسی برابر 1385 قمری به تهران مهاجرت و رحل اقامت افکنده و از راه و طریق منبر رفتن به تبلیغ اسلام و ترویج دین و نشر معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام پرداخته و تا حال تحریر این کتاب سال 1411 قمری مفتخر به این خدمت می‌باشد و جدا منبری ولایتی و آموزنده و سازنده دارد. دارای تألیفات مفید و ارزنده است که از آنها کتب زیر است:
1- الامام علی بن ابی‌طاب علیه‌السلام که به طبع رسیده و مطبوع همگان بالاخص اهل فضل می‌باشد.
2- فاطمه الزهراء علیهاسلام که جامع و مفیدترین کتاب در فضائل و زندگانی آن حضرت است. و با بهترین کاغذ و جلد منتشر شد.
3- مقاله تکامل در سایه اهل‌بیت که در گفتار وعاظ به طبع رسیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

رحمانی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ حسین رحمانی از علماء محترم و ائمه جماعت این شهرستانست.
دارای مقام علم و تقوا میباشد، نگارنده در کوهستان در منزل مرحوم آیه‌الله کوهستانی بدیدارشان نایل گردیدم ایشان برادر ارجمند حجه‌الاسلام آقای آقا شیخ ابوالقاسم رحمانی مقیم تهرانست که سالها در محله خلیل محله بهشهر سکونت و حوزه علمیه داشته ولکن چند سالیست که بواسطه بعضی از جهات منتقل بتهران و در خیابان ژاله اقامت و بخدمات دینی اشتغال دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

رحمت‌خواه تبریزی، اسماعیل

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
جناب مستطاب حجه‌الاسلام و فخر الفضلاء الکرام آقای حاج میرزا اسمعیل رحمت‌خواه تبریزی از افاضل برجسته حوزه علمیه قم است وی در تبریز متولد شده و پس از خواندن مقدمات و سطوح اولیه به قم آمده و سطوح عالی را نزد مدرسین بزرگ به پایان رسانیده و چندی از محضر مرحوم آیت‌الله العظمی حجت و آیت‌الله العظمی بروجردی استفاده نموده و پس از فوت مرحوم آیت‌الله حجت به حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی پیوسته و در لجنه احقاق الحق آن جناب شرکت نموده و خدماتی انجام داده و تا حال حاضر از ابحاث فقه معظم‌له استفاده نموده است.
و با جناب مستطاب حجه‌الاسلام والمسلمین آقای فقیه و حجه‌الاسلام والمسلمین آقای مستقیم و حجه‌الاسلام آقای حاج میرزا حسن غفاری‌نژاد و حجه‌الاسلام والمسلمین آقای نصیری مباحثه داشتند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

رستگار، یعسوب‌الدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابومحمد یعسوب‌الدین فرزند حاج میرزا احمد فرزند محمدصادق فرزند محمد مشهور به رستگار از افاضل دانشمندان و اکابر مفسرین معاصر حوزه علمیه قم می‌باشند.
ایشان اصلا اهل کلا (کوزه‌گر) محله از محلات شهرستان جویبار مازندران می‌باشند که در سال 1319 شمسی متولد شده و پس از تحصیل کلاس ششم ابتدائی و کتابت یک جلد کلام‌اللَّه مجید با ترجمه با خط خود جهت تحصیل علوم دینیه عازم مشهد مقدس شده و ادبیات را از محضر استاد کل ادیب نیشابوری و تمام دروس سطح را با تدریس در مدت پنجسال در مدرسه خیرات خان و استفاده تفسیر و روایت و اخلاق از زاهد زمان آیت‌اللَّه حاج میرزا حبیب‌اللَّه گلپایگانی و شرکت درس خارج آیت‌اللَّه العظمی میلانی قدس‌اللَّه سرهما عزیمت به قم نموده و از محضر آیات عظام قم بالاخص مرحوم شریعتمداری تبریزی و آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی و مرحوم آیت‌اللَّه محقق داماد یزدی و آیت‌اللَّه حاج میرزا هاشم آملی تا سال 1355 شمسی استفاده نموده و در تمام دوران تحصیلات سطح و خارج و تعطیلات تابستانی و اعیاد و وفیات و تعطیلی‌های دیگر به کار نوشتن تفسیر وزین و جامع البصائر و کتب دیگر که یادآور می‌شوم اشتغال داشته است پس تفسیر را در چهل جلد مسوده و به صورت شصت جلد مبیضه درآورده که در سال 1356 شمسی شروع به طبع آن نموده و تا سال 1364 شمسی بیست و یک جلد آن به طبع رسیده است. و چند سالی به علل عدم امکانات ادامه طبع آن متوقف ولی در سال 1369 شمسی جلد پنجاه و هشتم آن نیز از طبع خارج و به طبع مجلدات دیگر اشتغال دارند و انشاءاللَّه به زودی تمام آن به طبع خواهد رسید.
آثار علمی مفسر بزرگوار آقای رستگار
1- تفسیر البصائر
2- مفتاح البصائر
3- تبصره البصائر
4- حماسه‌ای از تفسیر البصائر
5- حبل‌المتین من فقه آل یاسین
6- خلاصه الاصول
7- تبویب عناوین نهج‌البلاغه
8- روحانیت و روحانی
9- اصول پنجگانه دین مبین اسلام
10- فروع ده‌گانه دین مبین اسلام
11- ابوالفضل العباس حامی ولایت و مظهر شهامت و استقامت
12- خاطرات هزار و یکصد و شصت روزه
13- مازندران پس از طوفان نوح تاکنون
آقای رستگار دانشمندی غیور و ولایتی و دارای محاسن اخلاق و محامد آداب و گذشته از آثار علمی دارای فرزندان فاضل و برومندیست که در حوزه علمیه به تحصیل دروس استدلالی فقه و اصول و تدریس متون و سطوح متوسط و عالی اشتغال دارند و از فضلاء جوانان حوزه محسوب و انشاءاللَّه در آینده نزدیک مانند والدشان از علماء خدوم بدین و ملت خواهند بود.
روزهای جمعه دوره سال را به یاد ولی‌اللَّه اعظم حضرت بقیه‌اللَّه عجل‌اللَّه فرجه الشریف در منزلشان مجلس باشکوهی که مجتمع افاضل حوزه علمیه قم می‌باشد برقرار است.
نگارنده گوید: تفسیر وزین البصائر معظم‌له را مطالعه کرده‌ام انصافا زحمات بسیاری را متحمل شده و به اعتقاد قاصرم تفسیری جامع‌تر از آن نوشته نشده زیرا انسان را از بسیاری از تفاسیر عامه و خاصه (سنی و شیعه) مستغنی و بی‌نیاز می‌دارد جزاه اللَّه عن الاسلام والقرآن و عدیله خیر الجزاه و افضل الجزاء و اکثر الجزاء.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

رسولی محلاتی، هاشم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج سید هاشم بن مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید حسین رسولی محلاتی از افاضل دانشمندان و نویسنده‌گان معاصر شمیران و مقیم امامزاده قاسم شمیران میباشند.
وی در 28 ماه رمضان سال 1348 قمری در محلات متولد شده و در بیت علم و سیادت پرورش یافته و پس از خواندن دروس جدید و مقدمات سطوح عالی را از مدرسین قم چون آیت‌اللَّه صدوقی و حاج شیخ اسداللَّه اصفهانی و حاج شیخ حسینعلی منتظری و آیت‌اللَّه سلطانی و دیگران فراگرفته و از دروس و محضر آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه العظمی موسوی و غیر هم استفاده نموده و چندی هم در نجف از محضر مرحوم آیت‌اللَّه حکیم و خوئی و شاهرودی بهره‌مند تا بمدارج عالیه علم ارتقاء یافته است.
آثار ارزنده از تألیفات و ترجمه کتب مفیده علمی و حدیثی دارد که از آنها کتب زیر است:
1- تصحیح اثبات الهداه شیخ عاملی (صاحب وسائل الشیعه) در هفت جلد بطبع رسیده است.
2- ترجمه مقاتل الطالبین که بسعی مکتبه صدوق بطبع رسیده است.
3- ترجمه مفاتیح الجنان محدث قمی که بسعی مطبوعات فراهانی طبع شده.
4- ترجمه قسمت آخر اصول کافی طبع اسلامیه.
5- ترجمه روضه کافی در 2 جلد طبع اسلامیه.
6- تحقیق و بررسی مولفات شیخ طوسی و شروح و تعلیقات آنها.
7- ترجمه ارشاد مفید در 2 مجلد طبع اسلامیه.
8- ترجمه سیره ابن هشام در 2 جلد طبع اسلامیه.
9- ترجمه الانصاف مرحوم بحرانی طبع قم در یک مجلد.
10- ترجمه صحیفه علویه.
11- کیفر گناه بطبع رسیده است.
12- آداب معاشرت در اسلام.
13- راه مبارزه با گناه.
14- تاریخ انبیاء در 2 مجلد که علمیه اسلامیه بطبع رسانیده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

رسولی، محمدعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج شیخ محمدعلی رسولی اراکی از فضلاء باتقوا و فعال حوزه علمیه قم است که به زیور علم و حلم و حسن اخلاق آراسته است.
وی در سال 1308 شمسی در کرم‌رود اراک متولد شده و پس از تحصیل ابتدائی با شوق فراوان به مدرسه حاج محمد ابراهیم اراک وارد و به تحصیل علوم دینی پرداخته و پس از خواندن ادبیات خدمت آقا شیخ قنبر رفیعی به قم مشرف و سطوح را از مرحوم آیت‌الله امام خمینی و آیت‌الله سلطانی و آیت‌الله فکور یزدی فراگرفته و در حوزه خارج آیت‌الله العظمی بروجردی حاضر مدت 18 سال از آن نابغه علم و فقاهت استفاده نموده و در ضمن آن نیز به درس آیت‌الله العظمی شریعتمداری و آیت‌الله العظمی گلپایگانی و بعضی دیگر حاضر و از خرمن علم و فیضشان بهره‌ها برده است.
آقای رسولی در خلال تحصیل و تدریس در اوقات تعطیل ماه رمضان و محرم و صفر برای تبلیغ دین و ترویج مذهب مسافرتهائی به اطراف نموده و آثار و باقیات الصالحاتی از خود گذارده است که به بعضی از آن اشاره می‌شود.
1- مسجد آبرومند و مجللی در سه بند خوزستان نزدیکی بندر ماه‌شهر و بندر شاه‌پور با تمام وسائل آن از خانه‌ای برای امام جماعت آن و غیره.
2- مسجدی در قریه آجین و دوجین
3- مسجدی در اطراف ساوه.
4- مسجد بزرگ کوچه حاج زینل قم که رو به ویرانی نهاده بود ولی اکنون با وضع جالبی تعمیر و بنا و مورد استفاده عموم است.
5- مسجدی در قریه ثامن ملایر
6- حسینیه‌ای در هندیجان.
7- کمک مستقیم و غیرمستقیم در ساختمان چند مسجد در اراک.
8- رساله‌ئی در لزوم وفا به عهد دارند. و اکنون جلساتی در هیآت مذهبی دارند که برای مردم تفسیر و بیان احکام و اخلاق و معارف می‌نمایند زادالله فی توفیقاته.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

رشاد، محمدباقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ محمدباقر رشاد زنجانی از علماء ابرار و دانشمندان اخیار و پرهیزکار معاصر تهران است. وی که حدود هشتاد سال از عمرش می‌گذرد عالمی متقی و فاضلی منزوی و از مدافعین جدی ولایت و مقیم خیابان عباسی (خیابان شیر و خورشید) تهران میباشد.
معظم له بیش از سی سالست از طون خود مهاجرت و رحل اقامت بمرکز کشور و عاصمه تشیع (تهران) انداخته و از شرکت در اجتماعات و مجالس و محافل عمومی و خصوصی خودداری و در مسجد (صاحب الزمان عجل اللَّه فرجه) به اقامه جماعت و ترویجات دینی و تبلیغات مذهبی و مبارزه با مخالفین ولایت وهابی مسلکیها و سنی مآب‌ها اشتغال دارد.
رساله‌های بسیاری در رد منکرین دعاء ندبه و مخالفین ولایت تکوینی اهلبیت رسالت حضرت مولی الموحدین امیرالمؤمنین امام الکل فی الکل علی علیه‌السلام و ائمه علیهم‌السلام بنام حقیقت ولایت و غیره تألیف و بطبع رسانیده و بسهم خود جواب یاوه سرائیهای بوالفضول‌ها را داده است.
نگارنده یک مرتبه موفق بزیارت این عالم ربانی شده و از سیمایش نور خدا و محبت اهل‌بیت عصمت علیهم‌السلام و بالاخص مولای متقیان علیه صلوات اللَّه المنان را مشاهده کرده و درک فیض نموده‌ام.
محمدباقر بن آیت‌اللَّه آقا شیخ کاظم بن حاج محمدعلی از علماء زنجانی معاصر تهرانست. وی در در سال 1312 ق در زنجان متولد شده و پس از پرورش در بیت علم و خواندن مقدمات و ادبیات مهاجرت به نجف اشرف نموده و از محضر و درس مرحوم علامه یزدی حاج سید محمدکاظم (صاحب عروة) و بالاخص علامه کوه‌کمری مرحوم آسید محسن شاگرد مخصوص علامه تهرانی حاج شیخ هادی ره استفاده سرشار نموده و پس از آن مراجعت به زنجان و به خدمات دینی از قبیل اقامه جماعت و تدریس و غیره اشتغال داشته تا در سال 1321 شمسی و فتنه (پیشروری) عزیمت به تهران نموده و در خیابان عباسی رحل اقامت افکنده و در مسجد حضرت (صاحب‌الزمان عجل اللَّه فرجه الشریف) آنجا به امامت و ترویج مذهب و دفاع از حریم ولایت پرداخته و غالباً در انزوا در منزل خویش به مطالعات کتب علمی اشتغال دارد.
نگارنده گوید: آیت‌اللَّه رشاد عالمی بارع و مهذب و متقی می‌باشد.
آثاری که از آنجناب منتشر شده کتب و رسالات زیر است.
1- وسیله راجع به شعائر مذهبی مربوط به حضرت سیدالشهداء اروحنا له الفداء (سینه‌زنی و غیره)
2- اکمال الوسیله نظما و نثرا در همان موضوع.
3- حقیقت ولایت راجع به ولایت تکوینی.
4- دفع‌الاوهام شرح چند جمله از فرمایش مولای متقیان علی (ع).
5- برهان قاطع جواب شبهات طباطبائی علیه ما علیه همکار بوالفضول برقعی
6- ذخیره راجع به استخاره و مشروعیت مهر نماز
7- نشریه راجع به مأثور بودن و مستحب بودن دعا شریف ندبه
8- حاشیه به رباب نکاح ریاض (شرح کبیر) مخطوط کتب و حواشی و رساله‌های دیگر.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

رشتی، ابوالفضل

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
ابوالفضل رشتی از اجلاء علماء عصر ناصری و متوفی 1316 قمری بوده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

رشتی، ابوطالب

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س سیزدهم ق)، عالم دینی. وی از علمای کاظمین و از شاگردان شیخ محمدعلی بن شیخ مقصود مازندرانی کاظمی بود. او در محضر درس شیخ محمد حسن آل‌یاسین نیز حاضر می‌شد. از آثارش کتابت نسخه‌ای از «المدارک» است. وی بر آن حاشیه‌هایی نگاشته که بر فضل و فقاهت او دلالت دارد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :طبقات اعلام الشیعه (قرن 39 -38 /13).

رشتی، اسداللَّه

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
اسداللَّه رشتی عالمی جلیل از شاگردان میرزای رشتی بوده و در رشت در حدود 1321 وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

رشتی، قوام الدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند حاج میرزا عبدالرزاق. عالم زاهد متقی، در سال 1315 متولد، و در 7 صفر 1365 در طهران وفات یافته، در قم مدفون گردید.
مشارالیه در اصفهان مقدمات علوم را آموخته، و از بدو تأسیس حوزه‌ی علمیه‌ی قم بدان شهر مهاجرت نموده، و در خدمت علمای آن سامان بالاخص مرحوم حاج شیخ عبدالکریم یزدی تحصیلات خویش را به پایان رسانیده است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

رشتی، نظام‌الدین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1336 -1277 ق)، عالم دینی. ساکن رشت بود. در محضر میرزا حبیب‌اللَّه رشتی و شیخ هادی تهرانی تلمذ نمود. سید محمود تبریزی، پدر سید شهاب‌الدین تبریزی، از وی روایت کرده است. از آثارش: «ارشاد الصبیان»؛ «تشریح الحساب»، در شرح «خلاصة الحساب» شیخ‌بهائی؛ «حجیة القطع والظن».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (275/ 6 ،188 -187/ 4)، ریحانه (207 -206/ 6).

رضوانی فسائی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید محمد ملقب (به فصیح‌الزمان) و متخلص به رضوانی فرزند سید ابوالقاسم فسائی از خطباء و وعاظ و شعراء عصر قاجار و بعد از آن بوده است. وی در سال 1240 شمسی در شهر فسا متولد و در 16 سالگی به اصفهان رفته و دو سال در آن شهر به تحصیل مقدمات پرداخت سپس به قم آمده و ده سال در این شهر مذهبی و علمی تکمیل علوم عقلیه و نقلیه نموده و در بیست و هشت سالگی به تهران مهاجرت و به وعظ و خطابه پرداخت و در دربار ناصرالدین شاه راه یافت و از او لقب (فصیح‌الزمان) گرفت.
برای نگارنده حکایت کرد که وقتی ناصرالدین شاه در حرم حضرت عبدالعظیم (ع) هدف تیر میرزا رضای کرمانی قرار گرفت و مقتول شد من از ملازمین رکاب بودم و صدر اعظم وی مرده او را به سینه چسبانیده و با او صحبت می‌کرد که مردم ندانند شاه کشته شده تا اغتشاش و بلوا کنند.
و پس از قتل شاه در سال 1313 قمری برای تسلیت ولیعهد مظفرالدین میرزا به تبریز رفت و با وی به تهران برگشت و ملقب به (سلطان الواعظین) شد.
مرحوم فصیح‌الزمان سالهای متمادی در تهران منبر می‌رفت و شور و نشوری برپا می‌کرد و همواره خاص و عام برای استماع اشعار نغز و گفتار سراپا مغزش بر یکدیگر سبقت جسته و استفاده می‌کردند. وی در سال 1324 شمسی در تهران وفات نمود و باسلاف پاک خویش پیوست.
(1324 -1255/ 1240 ش)، شاعر. ملقب به فصیح‌الزمان. در فسا به دنیا آمد. در شانزده سالگی برای تحصیل علم به اصفهان رفت و مدت دو سال در آن شهر به کسب دانش پرداخت و از آنجا به قم رهسپار گردید و قریب ده سال نیز در این شهر به تکمیل علوم عقلی و نقلی اشتغال ورزید. در سی سالگی به تهران آمد و در سلک وعاظ درآمد و چون مردی ادیب بود به دربار ناصرالدین شاه راه یافت و به فصیح‌الزمان ملقب شد. پس از قتل ناصرالدین شاه به تبریز رفت و با مظفرالدین‌شاه آشنایی یافت و از آن جا به اتفاق او به تهران عزیمت کرد و لقب سلطان الواعظین یافت. در تهران درگذشت و در ابن‌بابویه دفن است. اثر وی «کلیات» اشعار است که منتخبی از آن به نام «گلهای فصیح‌الزمان رضوانی» به کوشش سید هادی حایری در شیراز به چاپ رسیده است.[1]
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)
منابع زندگینامه :[1] الذریعه (371 -370/ 9)، دانشمندان و سخن‌سرایان فارس (621 -614/ 2)، سخنوران نامی معاصر (1556 -1551/ 3)، فرهنگ سخنوران (385)، گلزار معانی (295 -286)، مؤلفین کتب چاپی (274/ 5)

رضوی برقعی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید حسین رضوی برقعی بن السید الجلیل آسید جعفر بن سید محمدتقی بن سید رضی‌الدین از علماء و ائمه جماعت معاصر قم می‌باشد
وی در شب عاشورای سال 1346 قمری برابر 1305 شمسی از مادر علویه متولد شده و از هفت سالگی شروع بتحصیل نموده و پس از خواندن دوره‌ی ابتدائی به خواندن علوم عربیه و دینی پرداخته و مقدمات و ادبیات و سطوح وسطی را در قم نزد فضلاء حوزه علمیه قم تکمیل نموده و در سن 17 سالگی به نجف اشرف مهاجرت نموده و سطوح عالی فرائد و مکاسب و کفایه را از مدرسین بزرگ نجف چون آیت‌اللَّه حاج سید اسداللَّه مدنی و آیت‌اللَّه حاج سید عبدالاعلی سبزواری و مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدتقی بروجردی و مرحوم حاج میرزا حسن یزدی و آقای حاج شیخ محمدحسین دهاقانی و آقای آشیخ احمد فیاض فراگرفته و قسمتی از منظومه را از مرحوم حکیم ربانی آشیخ صدراء بادکوبه‌ای و هیئت و تشریح الافلاک را خدمت مرحوم آقا شیخ جمیل عرب و مرحوم آقا میرزا محمد اردبیلی آموخته و بعد از فراغت از سطوح به درس خارج سیدالفقهاء والمجتهدین زعیم حوزه علمیه نجف آقای خوئی مدظله و مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقای حاج سید محسن حکیم و مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید محمود شاهرودی حاضر شده و پس از هفت سال استفاده از محاضر و دراسات آیات عظام نجف به قم مراجعت و از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و پس از ایشان شیخ‌الفقهاء والمجتهدین آیت‌اللَّه حاج شیخ محمدعلی اراکی و مرحوم آیت‌اللَّه حاج سید محمد داماد بهره‌مند گردیده و بعد از آن اشتغال به تدریس متون فقه و اصول و ترویج دین و اقامه جماعت در مسجد سنگ‌بند و مسجد گذرسیدان تا حال حاضر دارند. از آثار قلمی ایشانست تقریرات فقه مرحوم آیت‌اللَّه حکیم و تقریرات فقه و اصول آیت‌اللَّه خوئی مدظله
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

رضوی خوانساری، زین العابدین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزند سید محمد حسن بن محمد بن میر علی اکبر نقوی در حدود سال 1225 متولد، و در 13 ربیع المولود سال 1307 وفات یافته، در تخت فولاد مدفون گردید.
در اصفهان خدمت جمعی از اعاظم علما همچون: میر سید حسن مدرس، و ملا حسین علی تویسرکانی، و آقا سید محمد شهشهانی تلمذ فرموده، و به آقایان مسجد شاه اختصاص یافته، در محله‌ی مسجد حکیم سکونت، و در مسجد علی اکبر امامت می‌نموده.
وی از جمله کسانی است که به شرف ملاقات حضرت ولی عصر - عجل الله تعالی فرجه الشریف - نایل گردیده، و از او کرامات و استجابت دعوات منقول است.
تألیفاتی دارد، از آن جمله است: 1- ترجمه‌ی کتاب انوار نعمانی تألیف سید نعمت الله جزائری که به نام آقا نجفی به طبع رسیده است. 2- حسام الشیعة که به نام [بعضی از علمای اعلام و فضلای کرام حاضرین مجلس شریف و محفل منیف سرکار شریعتمدار] آقا نجفی به طبع رسیده است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

رضوی دولت‌آبادی، محمدعلی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1328 ق)، عالم شیعی. وی به رضوی نجفی و غروی نیز مشهور بود. از آثار وی: «الوجیزه فی اعتقاد الامامیه».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :معجم المؤلفین (11/11).

رضوی قمی، جواد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید جواد بن سید علیرضا رضوی قمی عالمی کبیر و فقیهی متبحر و رجالی ماهر و در اصل آقا سید محمدتقی ملقب به آقا جواد ولی لقب بر اسمش غلبه کرده و معروف به سید جواد شده وی از شاگردان علامه شیخ محمدتقی اصفهانی صاحب (حاشیه معالم) و دارای تألیفاتی بنام (مقالید الاحکام) (و ینابیع الحکم) بوده و در سال 1303 وفات نموده.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

رضوی، ابوصالح

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف ح 1090 ق)، عالم امامی. نسبش با هیجده واسطه به جناب موسی مبرقع، فرزند امام جواد (ع) می‌رسد. گفته‌اند که مادرش، فخرالسناء بیگم، دختر شاه عباس اول بود. وی از علمای دوره‌ی شاه عباس دوم بود. در مشهد، نقیب‌الاشراف سادات رضویه تقویه بود. وی مدرسه‌ی صالحیه را- که امروزه به نام مدرسه‌ی نواب مشهور است- در 1086 ق بنا نهاد و املاک بسیاری بر آن مدرسه و طلاب علوم دینی وقف کرد و کتابهای بسیاری را نیز بر طلاب وقف کرد. او همچنین ایوان حرم مطهر رضوی را تعمیر کرد. صاحب «الذریعه» وی را سید صالح خراسانی یا میرزا محمدصالح رضوی خوانده و کتاب؛ دقایق الحقایق» را- که مجموعه‌ی رباعیات جمعی از شعرای متقدم و متاخر ایران به ترتیب حروف هجا است- از آثار وی می‌داند. در «اعیان الشیعه» و «ریحانه الادب» نام کتاب، «دقایق الخیال» ذکر شده است. در «طبقات اعلام الشیعه» براساس آورده‌ی «الشجره الطیبه» صاحب عنوان تحت نام میر محمدصالح نواب، فرزند میرزا محسن نواب نیز آمده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (362/2)، ریحانه (157 -156 /7)، الذریعه (235 -234 /8)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 290 ،283 /11).

رضوی، شمس‌الدین محمد

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(ح 1090- ز 1135 ق)، عالم و نویسنده شیعی. وی از عالمان و سرکشیکان خدام مشهد رضوی بود. در ابتدای کتابش، «وسیله الرضوان»، نسب خویش را به امام جواد (ع) رسانیده است وی خود گوید که شیخ حر عاملی را در کودکی درک کرده و عده‌ای دیگر از علمای اعلام و نصراللَّه مدرس حائری و لطف‌اللَّه و محمد گیلانی و احمد عاملی نجفی و مقصود و محمدقاسم و محمدهادی اصفهانی و موسی بن علی نجفی و حسین بن حسن طالقانی و میر علینقی اردبیلی و محمد معصوم یزدی و عبدالرزاق مشهدی و بسیاری دیگر را نیز درک کرده و در اکثر آثارش از آنها روایت کرده است. از آثارش: «وسیله الرضوان»، در کرامات سلطان خراسان، که در 1135 ق تالیف شده «حبل المتین»، در معجزات امیرالمومنین علی (ع)؛ «تزیین المجالس».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (412/9)، الذریعه (78 -77 /25 ،240 -239 /6 ،173 -172 /4)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 670 -669 /12)، معجم المؤلفین (197/11).

رضوی، محمدامین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ محمدامین رضوی از علماء مبرز رضائیه مقیم تهران می‌باشند ترجمه خویش را چنین نگاشته‌اند:
در حدود 12 کیلومتری شهر نقده، دهکده‌ای به نام «راهدهنه» هست که سابقاً بزرگ بوده و حاکم‌نشین سلدوز بوده است و نگارنده‌ی سطور در 1344 ه.ق 2 شعبان تقریباً 3 ساعت از شب دوشنبه گذشته در همین محل متولد شده‌ام و شش کلاس دبستان و مقداری هم از صرف و نحو را در خدمت پدرم در همانجا خوانده‌ام و تا قریب به 16 سالگی در آنجا به سر برده‌ام.
شیخ رضاقلی اینجانب در ارومیه و تبریز و نجف اشرف به تحصیل علوم پرداخته و در کاظمین عموزاده‌هایش را یافته است و آنها خواسته‌اند که ایشان را در کاظمین نگاه دارند ولی او ایران را ترجیح داده و به ارومیه برگشته است، شیخ رضاقلی در فقه و اصول و ریاضیات و طب قدیم و هیأت و تقویم‌نویسی و زیج‌شناسی آن روزگار مطلع بوده و در ادبیات مهارت داشته و استاد کم‌نظیری بوده است.
و مدتی در ایام جوانی معلم شاهزاده ملک قاسم میرزا و یا فرزندان او بوده، یکی از اساتید ایشان حاجی میرزا احمد آقا تبریزی است که تعلیقات ایشان در حواشی شرح لمعه به خط عبدالرحیم چاپ شده است و یکی دیگر از اساتید ایشان شیخ محمد حسن مجتهد ارموی بوده که از شاگردان بنام شیخ مرتضی انصاری مشهور بوده و شیخ محمدصادق فخرالاسلام ارموی صاحب انیس‌الاعلام هم دین مبین اسلام را از او یاد گرفته و شیخ انصاری می‌فرموده که شیخ محمدحسن برای همه‌ی آذربایجان کافی است، رحمهم‌اللَّه‌اجمعین.
شیخ رضاقلی از ارومیه به سلدوز منتقل می‌شود و در آنجا در سنه‌ی 1297 ه.ق از زوجه‌ی افشاریه‌ی ایشان، والد بزرگوارم آقای حاجی شیخ عباسقلی رضوی که اکنون در سن 96 می‌باشند متولد شدند، و در سال تولد ایشان شیخ عبیداللَّه گیلانی از عراق به ایران حمله آورده و گروه بسیار زیادی از شیعیان ایران را که پیرمردان رضائیه در حدود یکصد و پنجاه هزار نفر می‌گفتند کشته است و همو بود که عسکرآباد را قتل‌عام کرده بود.
ایشان اول در خدمت پدرشان و بعد در نجف اشرف به تحصیل پرداخته‌اند و زوجه‌ی اخیرشان؛ مادر مکرمه‌ی نگارنده از طایفه‌ی «قره پایاق» هستند و بنابراین: حقیر از امهات اربعه: عرب و کرد و افشار و قره پایاق متولد شده‌ام، و نسب پدران ما هم به عرب می‌رسد و شاید که از ایران به عراق رفته بوده‌اند.
حقیر در 11 محرم‌الحرام سنه‌ی 1359 ه.ق در نزد پدرم به خواندن صرف میر شروع کرده‌ام و در 1320/3/12 ش برای تحصیل از سلدوز خارج و بعد از 11 روز سفر پرمشقت به قم رسیدم و تا رجب 1364 ه.ق در قسمت فوقانی ناحیه‌ی غربی نیمه‌ی شمالی مدرسه‌ی فیضیه سکونت گزیدم و بعد تا 12 شوال 1371 در خارج از فیضیه منزل داشتم.
شرح منظومه‌ی سبزواری و اسفار ملاصدرا را در درس آقای حاجی سید محمدحسن طباطبائی مؤلف المیزان فی تفسیر القرآن بالقرآن استماع کردم و از بدو ورود آیت‌اللَّه حاجی آقا حسین بروجردی به شهر قم به هر دو درس ایشان می‌رفتم، و در قم در حین تحصیل از صرف میر گرفته تا کفایه و مکاسب و رسائل درس گفته‌ام.
در 15 صفرالخیر 1372 ه.ق در رضائیه سکونت گزیدم و الحمدللَّه در آن شهر به تبلیغات عالی و پرثمر موفق شدم و به مطالعه‌ی در آیات کریمه و احادیث شریفه پرداختم و همه‌ی کتابهای علمیم را در آنجا به رشته‌ی تحریر کشیدم و یا یادداشت کردم و از 15 شعبان 1390 ه.ق برابر 1349/6/25 ش در تهران رحل اقامت افکنده‌ام تا خدا چه خواهد.
نوشته‌های حقیر، همه از قرآن کریم و احادیث شریفه‌ی مرویه از معصومین علیهم‌السلام سرچشمه گرفته و عبارتند از:
1- تجسم عمل یا تبدل نیرو به ماده، در تبریز در 1385 ه.ق و بعد در تهران 1350 ش چاپ شده است.
2- آغاز و انجام جهان، در رضائیه در 1348/8/20 ش چاپ شده است.
3- ساختمان آینده‌ی انسان، هنوز چاپ نشده است.
4- کتابی در حل شبهه‌ی آکل و مأکول، چاپ نشده.
5- پیدایش انسان، چاپ نشده.
6- احادیث منتخبه از روضه‌ی کافی که در تهران تلخیص و ترجمه کرده‌ام و در 1351/7/20 چاپ شده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

رضوی، محمدتقی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از علماء متقی فرزند مرحوم حاج سید اسحاق و در مسجد امام اقامه نماز جماعت می‌نمود. شرحی بر خطبه حضرت صدیقه سلام‌اللَّه‌علیها به عربی نگاشته که در تهران به طبع رسیده و در سال 1334 ق فوت نمود و در شیخان مدفون شد.
(1344 -1287 ق)، عالم دینی. از علمای متقی بود. در قم درگذشت و در قبرستان شیخان دفن شد. از اثر معروف وی «الدره البیضاء فی شرح خطبه فاطمه الزهراء (ع)» که دارای عناوین: متن و شرح و لغت و اعراب و معنی است. هر یک از قطعات خطبه تا پایان تحت این عناوین آورده شده است. این کتاب به همت برادرش آقا حسین بن اسحاق رضوی در 1354 ق به طبع رسید.[1]
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] الذریعه (93/ 8)، زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (333/ 3)، مؤلفین کتب چاپی (195/ 2).

رفیع، نورالدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج آقا نورالدین شریعتمدار رفیع بن آیت‌اللَّه حاج میرزا ابوالحسن شریعتمدار مذکور است وی در سال 1318 ق در شهر رشت تولد یافته و مقدمات را در مدرسه مستوفی آن شهر خوانده آنگاه به تهران آمده و سطوح را از محضر اساتید فن فراگرفته و حکمت و شرح منظومه را از مرحوم حاج آخوند هیدجی آموخته سپس برای تکمیل معلومات مهاجرت به نجف و قریب پانزده سال توقف و از محاضر آیات عظام اصفهانی و نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی استفاده کرده و تقریرات آنان را برشته تحریر درآورده پس از آن به تهران مراجعت و در خیابان صفی‌علی شاه سکونت و به خدمات روحی و دینی پرداخته تا در سال 1386 ق رحلت و جنازه‌اش حمل به نجف و در مقبره خانوادگی در صحن مطهر دفن گردیده است.
دارای آثار و تألیفاتی در فقه و اخلاق می‌باشد که فرزندان ارجمندش به طبع خواهند رسانید.
نگارنده گوید: آن مرحوم دارای اخلاقی حمیده و خصالی پسندیده بود و منزلش محل رفت و آمد و نزول آیات عظام معاصر بوده و خود حقیر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج سید یونس اردبیلی و آیت‌اللَّه العظمی حاج سید علی مدد قائینی را در بیت معظم له دیدن نمودم.
از باقیات الصالحات آن مرحوم فرزند برومند ایشان جناب حجةالاسلام حاج شیخ مرتضی رفیع می‌باشد که در خانه پدر را بازداشته و مانند نیاکان و اسلاف خود بوظائف روحی و دینی اشتغال دارد.
(1386 -1318 ق)، عالم دینی. در رشت به دنیا آمد. مقدمات را در مدرسه‌ی مستوفی رشت خواند و سطوح را نزد استادان تهران آموخت. حکمت و «شرح منظومه» را نزد حاج آخوند هیدجی فراگرفت. سپس برای تکمیل تحصیلات به نجف رفت و پانزده سال از محضر آیت‌اللَّه اصفهانی و آیت‌اللَّه نایینی و آقا ضیاءالدین عراقی استفاده برد و تقریرات آن را تحریر کرد. با دریافت اجازه‌ی اجتهاد به تهران بازگشت و به تدریس و تبلیغ پرداخت. در تهران درگذشت و جنازه‌اش به نجف حمل و در صحن علوی دفن شد. وی آثار و تالیفاتی در فقه و اخلاق دارد.[1]
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] زندگینامه‌ی رجال و مشاهیر (337/ 3)، گنجینه‌ی دانشمندان (471 -470/ 4).

رفیعی، محمدباقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای آقاشیخ محمدباقر بن مرحوم حاج میرزا علی‌اکبر رفیعی از علماء و خدمتگذاران دینی حوزه علمیه است.
وی در بیستم ماه شعبان 1332 قمری در کرم‌رود اراک متولد شده و مقدمات و سطح را در مدرسه حاج محمد ابراهیم خوانساری اراک خوانده و رسائل و مکاسب را از مرحوم آیت‌الله آقا شیخ محمد سلطان و کفایه را از مرحوم آیت‌الله آقا سید محسن غروی استفاده کرده و منظومه سبزواری را از آیت‌الله آقا سید کاظم گلپایگانی فراگرفته و در سال 1355 قمری به قم مهاجرت نموده و حدود 9 ماه به درس مرحوم آیت‌الله حایری و پس از فوت آن مرحوم به درس آیت‌الله العظمی آقای حجت حاضر شده و مدت 18 سال هم از محضر و ابحاث آیت‌الله العظمی بروجردی بهره‌مند گردیده و هم اسفار را از علامه حکمت آیت‌الله العظمی امام خمینی استفاده نموده است.
مولف گوید آقای رفیعی عالمی پرهیزکار و دانشمندی عالی مقدار است که به سهم خود در راه ترویج دین و تبلیغ احکام سعی بلیغ داشته و چند سالی در مسجد سلیمان و خوزستان و مناطق گرم سیری اقامت نموده و چندی هم در شهر ما (زاویه مقدسه حضرت عبدالعظیم حسنی علیه‌السلام) رحل اقامت افکنده و چندی هم در آشتیان به منظور خدمت دینی و روحی توقف نموده است.
از نوشته‌های ایشانست تقریرات اصول و فقه مرحوم آیت‌الله حجت.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

رکن کرمانی، رکن‌الدین

قرن:7
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س هفتم ق)، عالم و شاعر، متخلص به رکن. خانواده‌ی وی از ابهر بودند. اما رفیع‌الدین در کرمان ساکن شد و به همین جهت به کرمانی مشهور شد. در «تذکره‌ی روز روشن» از وی با نسبت مکرانی یاد شده و آقابزرگ تهرانی رکن‌الدین بکرانی و مکرانی را یکی می‌داند. رکن‌الدین معاصر غازان خان و حمداللَّه مستوفی بود. وی صاحب «دیوان» اشعار است که در آن به مدح ملوک آل‌مظفر مبارزالدین محمد المظفر، جلال‌الدین شاه شجاع و قطب‌الدین شاه محمود پرداخته است و در آن از شاه ابواسحاق که در نبرد با امیر مبارزالدین بود، یاد کرده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ گزیده (731)، تاریخ نظم و نثر (222)، تذکره‌ی روز روشن (309)، تذکره‌ی شاعران کرمان (259 -258)، حبیب السیر (191/3)، الذریعه (384 -383 /9)، ریاض العارفین (195)، ستارگان کرمان (207 -206)، فرهنگ سخنوران (394).

رموزی سمرقندی

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(ز 994 ق)، شاعر، دانشمند. وی از دانشمندان سمرقند بود. در علم رموز بسیار ماهر بود و در معما و موشح و تاریخ و قافیه و عروض دست داشت. میراشرف در پایان زندگی اختلال حواس یافت. از آثار وی: «دیوان» اشعار.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ نظم و نثر (596).

رواسی، صدرالدین

قرن:9
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 871 ق)، صوفی و عالم. وی از خلفای شیخ زین‌الدین خوافی و از علوم ظاهری و باطنی بهره‌مند بود. در اوایل چندی در مدینه اقامت داشت و سپس به وطنش اسفراین بازگشت و در آنجا به ارشاد پرداخت. وی در شهر هرات درگذشت.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :حبیب السیر (103/4)، لغت نامه (ذیل/ صدرالدین)، مجالس النفائس (202 ،28).

روحانی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حجه‌الاسلام آقای حاج سید محمدعلی بن العلامه الحاج میرزا ابوالقاسم بن العلامه السید صادق الحسینی الروحانی از علماء اخیار و ائمه جماعت مسجد امام دارای مقام علم و کمال و قدس و تقوا می‌باشد. عالمی است موفق و سالکی است موید، در غالب زیارات مخصوصه حضرت رضا علیه‌السلام با شوقی وافر به مشهد رضوی مشرف و افاضاتی از حضرتش دریافت نموده و می‌نمایند. نگارنده در بسیاری از اوقات وی را با توجهی مخصوص در آن روضه منوره دیده و التماس دعا گفته‌ام. تحصیلات مقدمات و ادبیات و متون فقه و اصول را از اساتید بزرگ حوزه مرحوم والد خوانده و از آیت‌الله امام خمینی و آیت‌الله العظمی بروجردی و پس از فوت ایشان آیت‌الله العظمی شریعتمداری و دیگران استفاده نموده و ضمنا مباحثات اصولی و فقهی داشته و در ظهر و شب هم در مسجد امام علیه‌السلام به جای والد مرحوم اقامه جماعت می‌نمایند زادالله فی توفیقاته.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

روحانی، عبدالحسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ عبدالحسین روحانی بن العالم الجلیل حاج شیخ اسماعیل مذکور از علماء محترم معاصر محلات می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

روحی، عبدالوهاب

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ عبدالوهاب روحی یزدی از علماء و قدماء حوزه علمیه و مبرزین شاگردان مرحوم آیت‌الله حجت موصوف به فضل و دیانت و تقوا و متانت می‌باشد. تولد ایشان در یزد واقع شده و در زمان مرحوم آیت‌الله حایری به قم مهاجرت نموده و پس از پایان سطوح چندی از دروس آیت‌الله حایری استفاده و پس از ایشان از محضر آیات عظام حجت و خونساری و صدر و بالاخص آیت‌الله العظمی بروجردی رضوان‌الله علیهم استفاده نموده و تا هم اکنون به تدریس فقه و اصول اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد دوم)

رودباری، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حسین رودباری که اکنون در رشت اقامت و به وظائف دینی و روحی اشتغال دارند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

روشنی، حسین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ حسین روشنی از علماء و ائمه جماعت معاصر تهران و داماد مرحوم آیت‌اللَّه حاج شیخ هدایت‌اللَّه وحید گلپایگانی می‌باشد.
وی در حدود سال 1345 ق در (گوگد) که یکی از مضافات گلپایگان است متولد و پس از خواندن مقدمات به قم مهاجرت (چندی در مدرسه دارالشفاء هم حجره نگارنده بودند) و در حوزه علمیه سطوح را از مدرسین عالی حوزه خوانده و از محضر مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه العظمی گلپایگانی و بعضی آیات دیگر استفاده نموده و در سال 1374 ق به تهران منتقل و تاکنون در مسجد خیابان ایرانمهر به اقامه جماعت و خدمات دینی اشتغال دارد.
نگارنده گوید: جناب آقای روشن از دانشمندان متقی و با متانت و موصوف بورع و محامد اخلاق و آداب می‌باشد و هرگز از وی مکروهی ندیده و نشنیده‌ام ادام اللَّه توفیقه و کثر اللَّه آثاره.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

روضاتی، احمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج میر سید احمد روضاتی اصفهانی بن مرحوم حجةالاسلام و المسلمین حاج سید محمد باقر بن مرحوم علامه فقیه آیت‌اللَّه آقا میرزا جلال‌الدین روضاتی ابن مرحوم علامه کبیر شهیر آیت‌اللَّه اقا سید محمد مسیح بن مرحوم علامه مشهور در آفاق آیت‌اللَّه العظمی آقا سید محمد باقر خونساری صاحب کتاب معروف (روضات‌الجنات) از علماء معاصر تهران است. وی در هفتم ماه رجب سال 1347 ق در اصفهان بدنیا آمده و پس از تحصیلات علوم جدید بتحصیل علوم دینی پرداخته و مقدمات و سطوح عالی را در اصفهان خوانده آنگاه به قم آمده و کفایه را از محضر آیت‌اللَّه العظمی مرعشی نجفی مد ظله و آیت‌اللَّه حاج شیخ مرتضی حایری فراگرفته و بدرس خارج مرحومین آیتین خونساری و حجت شرکت نموده و در خلال آن شرح تجرید و شرح شوارق لاهیجی را از حضرت آیت‌اللَّه العظمی حاج احمد خونساری مد ظله استفاده نموده و از محضر و درس فقه و مقداری اصول آیت‌اللَّه العظمی بروجردی اعلی اللَّه مقامه بهره‌مند گردیده و تقریرات دروس ایشان را برشته تحریر درآورده خصوصا مسئله لباس مشکوک را بصورت رساله جداگانهای بنام (السبیل المسلوک فی اللباس المشکوک) نوشته و پس از ده سال اقامت در قم باصفهان مراجعت و بتدریس معالم و شرح لمعه در مدرسه صدر و اقامه جماعت در مساجد اجداد خود مانند (مسجد البادران هنگام ظهر و مسجد خیابان هنگام شب و مسجد شیخ بهائی هنگام صبح) و بیان درس تفسیر قرآن کریم برای مؤمنین اشتغال داشته سپس بر حسب تصادف به تهران آمده و جمعی از مومنین و نماز گزاران (مسجد الرحمن) واقع در شمال تهران از معظم له برای اقامه جماعت در آن مسجد تقاضا نموده و ایشان هم اجابت و تا این تاریخ بانجام وظیفه اشتغال دارد.
نگارنده گوید: علامه روضاتی معاصر را از اولی که در حوزه علمیه قم دیده و آشنا شده اهل مطالعه و تألیف و تصنیف یافتم همواره موفق بوده و میباشد و از تالیفاتی که از آن جناب بطبع رسیده کتب زیر می‌باشد:
1- کتاب (المستدرکات علی روضات الجنات) که مدت 12 سال در تألیف آن رنج برده و هر چه از قلم جدش در اصل کتاب ساقط شده از تراجم دانشمندان شیعه و سنی همه را با مدارک متقن تا عصر حاضر استدراک نموده که با اصل روضات طبع میشود.
2- کتاب (مناهج المعارف یا فرهنگ عقاید شیعه) که اصل کتاب از تألیفات جد اعلای وی مرحوم آیت‌اللَّه العظمی حاج میرزا ابوالقاسم خونساری معروف به میر کبیر است که از شاگردان علامه مجلسی صاحب بحارالانوار بوده و یکدوره اصول دین را بفارسی در کمال تحقیق تألیف فرموده و این کتاب در (300 صفحه) بطبع رسیده و نصف از کتاب پاورقی‌های مبوسط ایشانست و مقدمه مبسوطی مشتمل بر شرح حال مؤلف و خاندان و فرزندان او نوشته است و کتاب بسیار نفیسی میباشد.
3- (سلسله المخطوطات) و آن عبارت از چاپ کتابهای دانشمندان قدیم است که چاپ نشده بضمیمه مقدمه و پاورقیها که دو نمونه آن بطبع رسیده است:
1- کتاب (النهریه) که چهار رساله فقهی است با مقدمه و پاورقی ایشان که در سال 1377 ق بطبع رسیده.
2- کتاب (زواهر الجواهر) که با مقدمه و تذییل ایشان در سال 1379 چاپ شده است.
3- کتاب (گفتگوی شیعه و سنی) که تاکنون دو مرتبه چاپ شده است.
4- کتاب (فلسفه روزه) که نیز دو مرتبه بطبع رسیده است.
5- کتاب (میزان‌الانساب) که اصلش از تألیفات جد وی مرحوم آیت‌اللَّه العظمی میرزا محمد هاشمی چهار سوقی صاحب (کتاب مبانی الاصول) با مقدمه و تذییل زیادی از ایشان در سال 1373 ق چاپ شده است.
6- کتاب (فوائد منطقی) با شرح کبرای منطق که اصل آن تألیف اسفرائینی با مقدمه و پاورقی در سال 1385 در اصفهان چاپ شده است.
7- مقدمه مبسوطی بر کتاب سفینه البحار مرحوم محدث قمی.
8- مقدمه بر کتاب رسائل شیخ انصاری.
9- مقدمه بر کتاب حاشیه جواد بر قوانین که بطبع رسیده است.
10- ندای شیعه از انتشارات (مسجد الرحمن) که تاکنون چندین شماره آن بنامهای زیر چاپ شده: 1- چرا امام حسین علیه‌السلام قیام فرمود. 2- چرا ما باید فقط مسلمان باشیم 3- بررسی کوتاهی از شخصیت حضرت زهراء علیهاسلام. 4- چرا ما باید فقط شیعه باشیم.
11- کتاب (شیعه و ترقیات شگفت‌آور آنان) که در طی 12 شماره از روزنامه چهل ستون از شماره 142 تا (155) سال هزار و سیصد و هفتاد و چهار قمری در اصفهان چاپ شده است.
اما تألیفات چاپ نشده آن جناب از این قرار است:
1- السبیل المسلوک در لباس المشکوک.
2- (مغانم الفصول فی شرح معالم الاصول) که شرح مزجی بر کتاب معالم الاصول است و مرحوم علامه رازی در (جلد 14 کتاب الذریعه ص 70) و در حرف میم هم در جلد 21 ص 293 آن را ذکر کرده است.
3- رساله در عدالت.
4- سیر علم الاصول فی مختلف العصور که تاریخچه‌ای است از علم اصول.
5- موقظ الاعلام فی تراجم الاسره و الاقوام در سه مجلد تألیف نموده و شرح حال و تراجم سه خاندان بزرگ در آن ذکر شده و مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانی هم در کتاب (مصفی المقال فی مصنفی علم الرجال در صفحه‌ی 64 آنرا معرفی کرده است).
6- کتاب (المشایخ و الاساتذه) که شرح حال اساتید و مشایخ اوست و مرحوم صاحب الذریعه در جلد 21 ص 39 آن را یاد کرده است.
7- کتاب محاسن الاجازات فی سلسله الروایات که نیز آن مرحوم در جلد 20 ص 133 آنرا تعریف نموده.
8- کتاب (سیره صاحب الروضات و حیاته العلمی)
9- کتاب (علماء الاسره) که شرح حال علماء خاندان خود را نوشته است.
10- کتاب مناظرات مذهبی در 3 مجلد که جلد اول آن بنام (گفتگوی شیعه و سنی) چاپ شده است.
11- صوفی بازی در 2 جلد رد بر صوفیه.
12- پاسخ پرسشها در سه مجلد که جلد اول آن (فلسفه روزه) بچاپ رسیده.
13- فرهنگ منظوم یا شرح نصاب.
14- فلسفه نماز.
15- در پیرامون کتاب فلسفه روزه.
16- کتاب ماحرای (ریش و سبیل) در اثبات حرمت ریش تراشی نوشته است.
17- گمراهان باب و بهاء.
18- کتاب (الفوائد النمینه) در دو مجلد که صاحب الذریعه در جلد 16 صفحه‌ی 329 یاد کرده است.
19- قلائد العقیان ترجمه سوره حمد از تفسیر تبیان شیخ طوسی.
20- ترجمه مسکن الفوائد شهید ثانی.
21- کتاب (الوجوه الکشره فی ترجمه ابن العشه که شرح حال عجیب و غریب ابن العشره است و مختصر آنرا در مقدمه (زواهر الجواهر) بطبع رسیده است.
22- حواشی بر کتب درسی.
23- حواشی بر کتب رجالی.
علامه روضاتی معاصر دارای بیست و سه اجازه روایتی جامع و غیره از آیات عظام و مشایخ کرام اجازه گذشته و معاصرین میباشد که برای رعایت اختصار از ذکر آنان خودداری نمودم و شرح حال و مآثر و آثار آن جناب را اکثر نویسندگان رجالی حاضر در کتب خود ذکر کرده‌اند و ترجمه و شرح احوال خاندان و اسلاف جلیل ایشان زینت‌بخش کتب رجالی میباشد و ما بعضی از آنها را در باب اصفهان نگاشتیم.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد چهارم)

روضاتی، مجتبی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
در دوشنبه 23 شعبان 1302 متولّد، و در شب 4 شبنه 8 رجب 1383 وفات یافته، از شاگردان آقا سید محمّد باقر درچه‌ای و جمعی دیگر از فضلای اصفهان بود.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

روضاتی، محمد باقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
بیت روضاتی اصفهان از بیوتات اصیل و ریشه‌دار علمی استان اصفهانست.
سر سلسله این بیت مرحوم مبرور سیدالفقهاء والمجتهدین آیه‌الله حاج سید محمد باقر موسوی خونساری صاحب کتاب مستطاب (روضات الجنات) میباشد.
این بیت بیش از یکقرن است که در اصفهان و غیره خدمتگزار دین بوده و هستند.
از این بیت رجال علم و دانشمندان بزرگ برخاسته‌اند و اکنون مردان با فضیلتی از این بیت در اصفهان مانند حضرت حجه‌الاسلام والمسلمین حاج سید محمود روضاتی بخدمات دینی اشتغال دارند.
از معاریف معاصر این بیت جناب حجه‌الاسلام والمسلمین حاج سید احمد روضاتی مقیم تهرانست.
والد آنجناب مرحوم حجه‌الاسلام والمسلمین حاج سید محمد باقر روضاتی فرزند فقیه مجتهد آیه‌الله آقا میرزا جلال‌الدین روضاتی در 12 ربیع المولود 1316 قمری در اصفهان متولد شده و تحصیلات خود را نزد علماء اصفهان مانند مرحوم آقای حاج شیخ علی یزدی و آقا میرزا احمد مدرس اصفهانی و حاج میرزا محمد رضا خونساری و آقا شیخ محمد خراسانی و آقا سید مهدی درچه‌ای و آقای حاج میرزا محمد صادق مدرس در فقه و اصول تلمذ نموده و از مرحوم آیه‌الله آقا شیخ محمد حسین فشارکی و آیه‌الله العظمی آقا سید ابوالحسن اصفهانی و آیه‌الله العظمی بروجردی و آیه‌الله صدر و آیه‌الله حاج سید محمد تقی خونساری اعلی‌الله مقامهم اجازه روایتی داشته و تا آخر عمر در مسجد خیابان و مسجد شیخ بهائی اقامه جماعت و ترویج دین و بیان احکام نموده تا در روز 29 ماه رجب 1383 قمری در اصفهان وفات نموده و با تشییع کم نظیری در تکیه (مقبره) جد خود صاحب روضات مدفون و جمعی از ادباء و شعراء اصفهان در رثاء ایشان قصائدی گفته‌اند از جمله آقای برنا گوید:
باقر عالم فاضل ز جهان کرد عبور
شد پناهنده بدرگاه خداوند غفور
زد رقم از پی تاریخ وفاتش (برنا)
باقر عالم و زاهد بجنان شد مسرور
1383 قمری
از آثار اوست کتاب کوچکی در نحو فارسی که ظاهرا شرح و ترجمه (عوامل ملا محسن) است.
2- کتابی در شرح لغات تاریخ معجم 3- جنگی در متفرقات شبیه کشکول.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

روضاتی، محمد حسن

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
فرزندش میرزا محمّد حسن از علما و ائّمه جماعت در مسجد جوزدان بود. فقیهی منزوی، و دانشمندی وارسته بود.
در 13 ماه صفر 1298 متولّد، و در 17 شعبان 1380 وفات یافته، در جنب تکیه ی کازرونی در تکیه‌ای مخصوص مدفون گردید.
مادّه تاریخ وفاتش را صغیر شاعر معاصر گوید:
سالکی سر کرد در جمع و پی تاریخ گفت
در جزا سید حسن محشور گردد با حسین
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

روغنی، محمدصالح

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س یازدهم ق)، عالم دینی. از علمای عهد صفوی و از شاگردان میرداماد است، صاحب «ریاض العلماء» وی را از شاگردان ملا خلیل قزوینی می‌داند. آثار وی که ظاهرا همه به فارسی است عبارت‌اند از: رساله در «اکل آدم من الشجره»؛ «برکات المشهد المقدس» یا «ترجمه‌ی عیون اخبار الرضا (ع)»، که در 1075 ق در مشهد رضوی تالیف شده؛ «ترجمه‌ی توحید مفضل»؛ «ترمه‌ی صحیفه‌ی سجادیه»؛ «ترجمه‌ی عهدنامه مالک اشتر»؛ «ترجمه‌ی محاضرات راغب»؛ «شرح نهج‌البلاغه»؛ «شرح اشعار مثنوی»؛ شرح فارسی «دعای سمات»؛ «مقامات»؛ «الامامه».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (129 ،128 /14 ،104/11 ،112/4 ،88/3 ،327/2)، ریاض العلماء (263/2)، ریحانه (343/2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 284 -283 /11)، فوائد الرضویه (547)، مؤلفین کتب چاپی (523/3)، مینودر (931 ،764 ،200 ،199 -198 /2).

رویانی لاهیجی، نظام‌الدین، عبدالقادر

قرن:9
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 925 ق)، ریاضیدان و دانشمند. از شاگردان ملا علی قوشچی بود. نخست در گیلان می‌زیست؛ سپس به دربار سلطان حسین بایقرا رفت و از آن پس در هرات مقیم مدرسه‌ی شاه بود تا در آنجا درگذشت. از جمله آثارش: «تحفه نظامیه» در حساب به نام سلطان یحیی کیا؛ «زیج مخلص میرزایی» که به نام سلطان میرزا علی تالیف کرده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ نظم و نثر (270)، الذریعه (478/3).

رویدشتی، حمیده

قرن:11
جنسیت:زن
ملیت:ایران
دختر محمد شریف بن شمس الدین محمد رویدشتی اصفهانی. پدرش به ملاّ شریفا معروف بوده و از شاگردان شیخ بهائی بوده و از مشایخ علامه مجلسی است.
امّا حمیده از زنان عالمه و فاضله اصفهان است که در خدمت پدر درس خوانده، و حواشی بر کتب حدیث و رجال نوشته، و از مطالعه کتب او مقام احاطه و تتّبع مشارالیها بر احوال رجال معلوم می‌شود.
گویند پدرش بطور مزاح می‌فرموده است: حمیده را با رجال، ربطی است و مرادش علم رجال بوده است.
تألیفات مشارالیها عبارت است از:
1- حواشی بر استبصار شیخ طوسی. 2- حواشی بر کتب اخبار که در الذریعه(114:10) به «رجال حمیده» تعبیر فرموده است. در 1087 وفات یافته.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

ریحان یزدی، علیرضا حسینی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1363 -1290 ش)، فقیه، مفسر، مورخ، رجالی، نویسنده و شاعر. در یزد متولد شد. پس از تصحیل مقدمات در بیست و یک سالگی برای تکمیل تحصیلات خود به قم مهاجرت کرد و از محضر آیت‌اللَّه حائری و استادان دیگر استفاده برد. سپس به تهران آمد و به انجام وظائف مذهبی و ترویج دین مشغول شد. گاه گاهی شعر می‌سرود. و غزلیاتی دارد. از آثارش: «آینه‌ی دانشوران»، دائرةالمعارف گونه‌ای حاوی بیوگرافی علمای یزد و معاصران نویسنده در قم و تاریخ تاسیس حوزه؛ «درس انشاء یا علم بیان»؛ «تفسیر ریحان»؛ ترجمه‌ی فارسی سره «بلوهر»؛ «کتابهایی که خوانده‌ام».[1]
سید علی‌رضا (ریحان) یزدی که سالهاست در تهران اقامت دارند و در آنجا در مسجد سجاد یزدیها در خیابان میرفندرسکی اقامه جماعت می‌نمایند و هم چند ماهی به هند مسافرت و در حیدرآباد و بمبئی تبلیغ دین و ضمنا تتبع در کتابخانه‌های آن سامان می‌نمایند.
آقای ریحان محرم 1330 قمری در یزد به دنیا آمده و در حال حاضر شصت و پنجسال از عمرش می‌گذرد.
وی ترجمه خود را در کتاب دانشمندان گمنام یا آئینه دانشوران خود به طور مفصل نوشته است طالبین به آنجا مراجعه نمایند.
آثار قلمی ریحان از این قرار است: 1- آئینه دانشوران 2- درس انشاء یا علم بیان 3- بازرگانی محمد (ص) 4- تفسیر ریحان 5- بلوهر ترجمه فارسی سره از عربی 6- کتابهائی که خوانده‌ام مشتمل بر دوازده جلد 7- داماد کربلا.
آقای ریحان سفرهای عدیده به کشور پهناور هندوستان نموده و از بسیاری از شهرهای مهم آن دیدن و کتابخانه‌های عمومی و خصوصی آنجا را دیده و از هر باغ گلی چیده و از هر خرمن خوشه‌ای برداشته و به نام (آنچه من دیده و خوانده‌ام) تدوین نموده است.
نگارنده در دو سفری که در سال 1389 و سال 1390 قمری به هندوستان رفتم دو ماهی در مدینه هتل حیدرآباددکن با معظم‌له مصاحب و مجاور و ناظر سعی و کوشش ایشان بودم ادام‌اللَّه توفیقه.
وی دارای ذوق سرشار و طبع روان و موزونی می‌باشد و اشعار بسیاری سروده که شایسته است جمع گردد به صورت دیوان ریحان درآید.
شاعر، عالم دینی.
تولد: 1330، ق.، یزد.
درگذشت: 1367.
سید علیرضا مدرس متخلص به «ریحان یزدی». فرزند سید محمد مدرس، از تربیت شدگان حوزه‌ی درس عبدالکریم مهرجردی یزدی و یکی از روحانیون یزد بوده است. وی صاحب تألیفاتی چون بازرگانی محمد (ص) و درس انشاء و آینه‌ی دانشوران است. وی شعر نیز سروده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)
منابع زندگینامه :[1] آثار الحجه (263 -262 /2)، آیینه‌ی دانشوران (مقدمه)، تاریخ تذکره‌های فارسی (822/2)، تذکره سخنوران یزد (545 -541)، الذریعه (19/26)، گنجینه‌ی دانشمندان (457 ،451 /7)، مؤلفین کتب چاپی (566 -565 /4).

ریزی، اسماعیل

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل محقّق، از فضلای شاگردان میرزای شیرازی بوده، و پس از وفات ایشان مدّتی در نجف اشرف به درس آقا سید محمّد کاظم یزدی حاضر شده، و در مسافرتی که به قصد زیارت مشهد مقدّس به ایران آمد، در ماه صفر سال 1338 در اصفهان وفات یافته، در صحن تکیه حاج آقا مجلس مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

ریزی، جعفر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از علما و فقها در قرن سیزدهم بوده. دخترش مریم نیز فاضل و دانشمند بود، و کتابت «مطالب السؤوال» را در رمضان المبارک 1287 به انجام رسانیده. و از آن مقام علم و فضل دختر و پدر آشکار است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

ریزی، حسن

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از مبرزّین شاگردان حاجی آباده‌ای و ملاّ حسین علی تویسرکانی، عالم فاضل بوده، در شب عاشورای سال 1299 وفات یافته، در بقعه تکیه آباده‌ای مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

ریزی، عبدالوهاب

قرن:16
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم و فاضل و مجتهد جامع بوده، در اصفهان نزد سیّد حجّة الاسلام، و در نجف تحصیل نموده، و پس از مراجعت در وطن خویش ساکن گردیده، و به ترویج دین و اجرای احکام پرداخته، و پس از وفات، در مسجد خویش، در اطاقی مخصوص مدفون گردید.
صاحب عنوان، عالم و فاضل محقّق جامع مجتهد فقیه اصولی، در اصفهان و نجف اشرف در نز اساتید آنجا تلمّذ نموده، و از اساتید خود به دریافت اجازه ی روایت و اجتهاد مفتخر گردیده، که عبارتست از اجازه از حاج میرزا حبیب اللَّه رشتی، و آقا سید محمّد کاظم یزدی، و آخوند ملاّ محمّد کاظم خراسانی.
پس از تکمیل تحصیلات به اصفهان مراجعت نموه، و گاهی در شهر، و اغلب در قصبه ی ریز ساکن بوده، و در همانجا وفات یافته، و جنازه ی او با تجلیل و تکریم به شهر منتقل گردیده، در تکیه ی آقا شیخ مرتضی ریزی (برادر نامبرده) مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

رئیسی، علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید علی رئیسی بن السید الجلیل حاج سید مصطفی رئیس‌الذاکرین گرگانی از افاضل دانشمندان معاصر گرگانست وی در گرگان متولد شده و در حجره والد ماجدش پرورش یافته و مقدمات و ادبیات را در آنجا خوانده و پس از فراگرفتن سطوح فقه و اصول برای تکمیل مبانی علمی مهاجرت به نجف اشرف نموده و از دروس خارج و محضر آیت‌اللَّه العظمی شاهرودی و آیت‌اللَّه العظمی خوئی مدظله و مراجع دیگر استفاده نموده و پس از آن مراجعت به وطن و به خدمات دینی از قبیل امامت و تدریس و اداره عده‌ای از محصلین علوم دینیه گرگان پرداخته و تا حال تحریر اشتغال به انجام وظائف دینی و روحی دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

رئیسی، محمدتقی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ محمدتقی بن مرحوم آقا شیخ حسین (معروف به شیخ رئیس) از علماء معاصر قوچان است. وی در سال 1312 قمری در قوچان متولد شده و مقدمات فارسی و عربی را در قوچان تحصیل کرده و فقه را نزد مرحوم آقا شیخ محمد کبیر آموخته آنگاه به نجف اشرف مشرق شده و سطح کفایه را خدمت مرحوم آیت‌اللَّه العظمی آقا سید ابوالحسن اصفهانی و خارج را خدمت آن مرحوم و آقا ضیاءالدین عراقی خوانده و بعد به قوچان مراجعت و به تدریس فقه و اصول پرداخته و پس از چندی به مشهد مقدس عزیمت و رحل اقامت افکنده و تاکنون حدود سی سالست که در ارض اقدس به تدریس مکاسب و رسائل و کفایه و امامت در مسجد امین مشهد اشتغال دارد.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

زابلی، ابوالثنا احمد

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س دهم ق)، عالم. وی از علمای اهل سنت قرن دهم هجری می‌باشد که از آثارش کتاب «اعراب القرآن» است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ریحانه (351/2)، لغت نامه (ذیل/ زابلی).

زارجی یزدی، علی‌اکبر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علی‌اکبر زارجی یزدی بنابر نقل نجوم السماء امام جمعه یزد از شاگردان سید علی طباطبائی صاحب ریاض است و در سال 1296 وفات نمود.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد هفتم)

زاهد قمی، موسی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ موسی فرزند علی زاهد قمی در سال 1327 قمری در نجف از صبیه مرحوم محمد تقی قائم‌مقام نوری که از اعیان دولت قاجاریه بوده متولد شده و در بیت علم و زهد پرورش یافته و پس از خواندن مقدمات و سطوح از دراسات فقه و اصول آیت‌اللَّه العظمی میرزا عبدالهادی شیرازی و آیت‌اللَّه میرزا محمود شیرازی سامرائی و شیخ محمدتقی آل‌راضی استفاده نموده است.
نگارنده گوید: مترجم معظم ما در قضاء حوائج اخوان و مساعدت به مستمندان سعی بلیغ و همت عالی دارد دارای سه فرزند ذکور است 1- آقا عبدالصاحب خیاط 2- آقا شیخ محمدرضا 3- آقا شیخ عبدالرسول که از فضلاء و محصلین جدی هستند ادام اللَّه توفیقاتهم آمین یا رب العالمین.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

زاهد، قاسم

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
از علما و زهاد زمان خود بوده، در سال 1145 وفات یافته، جنب فاضل هندی مدفون گردیده.
ماده تاریخ وفاتش این است:
از دهر چو شیخ قاسم زهد شعار
بگرفت ز امر حق به فردوس قرار
تاریخ وفات او رقم زد خادم
آسود ز عفو قاسم جنت و نار
برخی وی را ملا محمد قاسم بن حاج محمد حسن کلباسی می‌دانند، و اشتباه است. وی نیز از علمای راسخین، و زاهد و عابد بوده؛ و در قرن سیزدهم می‌زیسته، و ظاهرا در نجف از دنیا رفته است.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

زرآبادی، جلیل

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید جلیل حسینی فرزند عالم جلیل سید موسی فرزند سید علی فرزند سید مهدی فرزند میر بزرگ ابن میر بابا بن میر فاضل که منسوب و منتهی به جناب زید شهدید فرزند امام زین‌العابدین علیه‌السلام می‌شود. در یازدهم ذیقعده الحرام 1331 قمری در شهر قزوین سالروز میلاد مسعود حضرت رضا علیه‌السلام به دنیا آمده و در بیت علم و ورع پروش یافته و در حجر و دامن مادر موسویه با فضیلت دختر عالم متقی حاج سید احمد تنکابنی تربیت شده و مقدمات و ادبیات را در خدمت والد ماجدش خوانده و پس از رحلت آن بزرگوار در تحت سرپرستی و ارشاد مجسمه تقوا و ورع عالم زاهد مرحوم حاج شیخ علی‌اکبر الهیان که از نوادر عصر در محیط قزوین بودند و تربیت روحی و معنوی قرار گرفته و در همان ایام نیز از انفاس قدسیه و رهنمودهائی دائی بزرگش استاد اخلاقش مرحوم حاج شیخ مجتبی قزوینی صاحب بیان لقرآن بهره‌مند گردیده و سطوح را در قزوین در خدمت آیات عظام حاج سید ابوالحسن رفیعی و حاج آقا سید هبه‌اللَّه کلانتری و حاج سیدمحمد تنکابنی به پایان رسانیده و در سال 1367 قمری مهاجرت به قم نموده و از محضر و دروس اعلام قم چون مرحوم حاج شیخ عباسعلی شاهرودی و آقا سید محمد حجت و حاج سید محمدتقی خونساری و حاج آقا حسین طباطبائی بروجردی استفاده کرده و از درس و بحث اصول امام خمینی (ره) مدت 8 سال حداکثر استفاده را نموده و همینطور مدت هفت سال از اسفار و تفسیر علامه طباطبائی صاحب تفسیر المیزان مستفیض شده تا سال 1377 قمری که با مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی مدت سه سال در آستانه اشرفیه لاهیجان اقامت و سرپرستی حوزه علمیه آن سامان و مراجعات حومه را به عهده داشته و در سال 1380 قمری به قزوین مراجعت و تاکنون به اقامه جماعت و تدریس و تبلیغ احکام اسلام اشتغال دارند. دارای اجازات عدیده اجتهاد و روایتی از آیات گذشته و حاضرین می‌باشند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد نهم)

زرتشت بهرام پژدو

قرن:7
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س هفتم ق)، دانشمند، پزشک، نویسنده و شاعر. اهل خواف خراسان و به قولی اهل ری بوده است. در دوران حکومت ایلخانان زندگی می‌کرد. در جوانی بین دبیری و علوم شرعی زرتشتی و نجوم و هیات و حساب را فراگرفت و بعد از آن به شاعری پرداخت. آنچه که از آثار وی باقی است، چند منظومه‌ی فارسی است که به جهت اشتمال بر مقدار زیادی لغات پهلوی و روایات دینی زرتشتی اهمیت خاص دارد. این منظومه‌ها عبارتند از: «ارداویرافنامه»؛ «منظومه‌ای در باب زرتشت و هزاره‌های زرتشتی»؛ «داستان چنگر نگهاجه»؛ «داستان شاهزاده‌ی ایران زمین و عمر خطاب»؛ بعضی اثری بنام «زرتشت نامه» به وی نسبت می‌دهند و این بخاطر افزودن اشعاری توسط همین بهرام است حال آن که این اثر از آن کیکاووس رازی، پسر کیخسرو، از شاعران گمنام زرتشتی است.[1]
زردشت بهرام پژدو (زردشت پسر بهرام پسر پژدو) شاعر زردشتی (قر. 7 ه.)، نخستین گوینده مسلم زردشتی که از او آثار مهمی به ما رسیده. نوشته‌های وی- که موضوع آنها بخشهایی از ادبیات مزدیسنا و مخصوصا داستان زردشت پیامبر است بر همه آثار زردشتیان ایران و هند برتری دارد. احتمالا خاندان او از خواف و خود وی ساکن ری بود. از آثارش «زراتشت‌نامه» (ه.م.)، «ارداویر افنامه» (2 اردوایر افنامه) داستان چنگرنگهاجه، داستان شاهزاده ایران زمین با عمر بن خطاب، خمسه زردشت است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] تاریخ ادبیات در ایران (517 -506 ،435 ،338 -337 /3)، تذکره شاعران کرمان (272 -265)، دایرةالمعارف فارسی (1171/1)، ستارگان کرمان (220 -212).

زرکوب

قرن:7
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(بخش 1) شیرازی، شیخ‌الاسلام عزالدین مودود بن محمد بن محمود ذهبی (و. 562- ف. 663 ه.ق.). وی از اهل شیراز و جدش اصفهانی‌الاصل بود.
برگرفته از کتاب :فرهنگ فارسی معین (جلد پنجم)

زرندی، محمدباقر

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدباقر بن حسن زرندی دانشمندی فاضل از اعلام قم بوده است و در سال 1224 قمری در مدرسه فیضیه تدریس می‌نموده و از محضر مرحوم علامه محقق میرزا ابوالقاسم قمی صاحب قوانین استفاده نموده و در حدود سال 1230 در قم وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

زروانداد

قرن:16
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(؟)، عالم دین. پسر مهرنارسه پسر ورازگ بود که نسبش به خانواده‌ی سپند یاد، یکی از هفت خاندان ممتاز اشکانی می‌رساند. وی از هیربدان هیربد بود که بعد از موبدان موبد، برترین مقام روحانی بود. در حاشیه کتاب «تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام» آمده که وی یکی از روحانیون مانوی است که نامه‌ای را خطاب به مارامو، رهبر مانویان در بخش‌های شرقی ایران می‌نویسد.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام (341)، تمدن ساسانی (69/1).

زعیم‌الدوله تبریزی، محمدمهدی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1333 ق)، عالم، نویسنده و روزنامه‌نگار. مشهور به رییس الحکماء و دکترا میرزا مهدیخان زعیم‌الدوله. اهل تبریز بود. از استانبول به مصر رفت و در قاهره اقامت گزید و در آن جا به انتشار روزنامه فارسی «حکمت» مبادرت کرد. کتابی به زبان فارسی در اصول و فرع ادیان جهان نگاشت و در آن کتاب به تفصیل در رد فرقه بابیه سخن گفته است. وی نیز مفصلی در رد و تاریخ بابیه نوشته و آن را «باب الابواب» نامید. سپس از آن کتاب، کتاب مختصری در تاریخ بابیه انتخاب کرد و آن را «مفتاح باب الابواب» نامید. سپس از آن کتاب، کتاب مختصری در تاریخ بابیه انتخاب کرد و آن را «مفتاح باب الابواب» نامید. از دیگر آثار وی: «فرهنگ مهدی»؛ «جهان‌نمای مهدی».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :از صبا تا نیما (251/1)، تاریخ انقلاب مشروطیت (1583 ،197 ،87)، تاریخ جراید (230 -228 /2)، دانشمندان آذربایجان (409)، شرح حال رجال (7 -6 /4)، علماء معاصرین (130)، مؤلفین کتب چاپی (401 -399 /6).

زفره‌ای، ابوالقاسم

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
معروف به حاجی آخوند، فرزند ملاّ علی.
عالم فاضل زاهد متّقی، از مدّرسین سطوح در اصفهان، و محدّثین و واعظین بود. اغلب فضلای معاصر اصفهان از شاگردان ایشانند.
کتب زیر از تألیفات ایشان است:
1- رساله در اصول دین، که به طبع رسیده 2- کتابی در قاعده دایره هندی 3- کتابی در علوم غریبه 4- کتابی در مکروهات موجب فقر.
صاحب عنوان در علوم غریبه و جفر و اعداد طلسمات نیز زحماتی کشیده و در این موارد، کارهایی بدو نسبت می‌دهند.
در روز دوشنبه 28 رمضان المبارک 1352 به سنّ قریب به نود سال در اصفهان وفات یافته. در بقعه ی تکیه ی بروجردی مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

زفره‌ای، ابوتراب

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
عالم فاضل، ساکن قریه برزان، از شاگردان شیخ مرتضی ریزی و آقا میرزا محمد هاشم چهار سوقی بوده، و در رمضان سال 1334 فوت شده، در صحن تکیه شیخ مرتضی مدفون گردید.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

زکی غزنوی، ظهیرالدین، ابوالمحامد محمد

قرن:6
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س ششم ق)، دانشمند. وی از دانشمندان قرن ششم هجری بود که در علم هیئت و نجوم مهارت داشت و کتابی به فارسی در نجوم نوشت. اثر وی: «کفایه التعلیم فی صناعه التنجیم» که از سال (542 -540 ق) مشغول تالیف آن بوده است و شرف بر سوی (وف 636) آن را به نام «مفاتیح النجوم و مصابیح العلوم» تلخیص کرده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ نظم و نثر (125)، الذریعه (90/18).

زکی کرمانی، حیدرعلی

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حیدرعلی بن محمد زکی کرمانی عالمی فاضل بوده و بعد از 1223 وفات نموده.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

زمان کرمانی، اکبر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ ملا اکبر زمان کرمانی از اعیان علماء زمان خود در یزد و معاصر سلطان محمد شاه قاجار بوده و در سفر خراسان و زیارت مشهدالرضا (ع) در حدود سال 1250 قمری وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

زنجانی، ابوالفضل

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
میرزا ابوالفضل زنجانی برادر حجةالاسلام حاج شیخ علی شمس زنجانی از دانشمندان فاضل و باتقوای حوزه علمیه قم است. وی در حدود سال 1340 قمری در زنجان متولد شده و پس از خواندن دروس مقدماتی در سال 1358 ق به قم مهاجرت نموده و سطوح وسطی و نهائی را خدمت آیت‌اللَّه حاج سید احمد زنجانی و مدرسین سطوح قم خوانده و پس از آن از محضر و درس خارج مرحوم آیت‌اللَّه العظمی بروجردی و آیت‌اللَّه شریعتمداری و آیات دیگر استفاده نموده و پس از فوت مرحوم آیت‌اللَّه بروجردی به امر زعماء و مراجع عظام حوزه علمیه قم به صحنه مهاجرت و به وظائف دینی از اقامه جماعت و تبلیغ دین و ترویج احکام و فضائل امیرالمؤمنین و ائمه معصومین علیهم صلوات المصلین اشتغال دارد.
نگارنده گوید. مترجم محترم ما از فضلاء پرهیزکار می‌باشد در سال 1361 ق باتفاق ایشان و جناب حجةالاسلام حاج سید قوام‌الدین موسوی زنجانی مسافرتی از طریق (صلوات) به عتبات عالیات نموده که خاطرات شیرین آن سفر پس از گذشت سی و سه سال هنوز از خاطرم نرفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

زنجانی، ابوتراب

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید ابوتراب زنجانی از علماء مقیم نجف و معاصر با مرحوم آیت‌اللَّه آشیخ عبداللَّه مازندرانی معروف بوده و در حدود 1330 ق وفات نموده
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

زنجانی، اسحاق

قرن:11
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1100 ق)، دانشمند. وی در اکثر علوم دست داشت. از آثار وی: حاشیه بر «رساله‌ی الاسطرلاب» ابن ماردینی؛ «سراج القلوب» در شرح «ضیاء القلوب» در تصوف؛ «منظومه العقائد»؛ نظم «ترتیب العلوم».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :معجم المؤلفین (232/2)، هدیه العارفین (201/1).

زنجانی، اسماعیل

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1332 ق)، عالم و قاضی. وی مدت زیادی را در نجف برای تحصیل علم گذرانید، و در هما جا درگذشت. از آثار وی حاشیه بر «ریاض المسائل» سید علی طباطبائی است.[1]
اسماعیل زنجانی متوفی 1332 ق از فضلاء حوزه نجف بوده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)
منابع زندگینامه :[1] الذریعه (99/6)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 148/14)، معجم المؤلفین (270 -269 /2).

زنجانی، حسن

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف بعد از 1245 ق)، عالم دینی. وی به خط خود «شرح الباب الحادی عشر» را نوشت و از نگارش آن در 1245 ق فراغت یافت و از آن فضل و بزرگی و پیشگامی‌اش معلوم می‌شود.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :طبقات اعلام الشیعه (قرن 321/13).

زنجانی، زین‌الدین

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
زین‌الدین زنجانی از فضلاء معاصر تهرانست وی در زنجان متولد و در حجر تربیت چنان پدری پرورش یافته و پس از خواندن مقدمات و سطوح اولیه مدتی در مشهد کسب علم نموده و پس از آن به قم آمده و از محضر آیت‌اللَّه حجت ره و آیت‌اللَّه العظمی بروجردی استفاده نموده و به امر آن مرحوم برای تبلیغ دین چندی در آب گرم قزوین اقامت و بعد رحل اقامت به تهران افکنده و تا حال تحریر در آن عاصمه به خدمات دینی اشتغال دارند. آثار ارزنده علمی دارند که به آنها اشاره می‌شود.
1- رساله‌ای در غیبت
2- الفوائد در مسائل متفرقه
3- رساله‌ای در حق و حکم
4- کتابی در رد صوفیه.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

زنجانی، عبدالعلی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1349 -1268 ق)، عالم. از آثار وی: شرح «دعاء صباح»؛ حاشیه بر «رسائل».[1]
عبدالعلی بن مولی عبدالصمد بن مولی علی‌اکبر بن محمد سعید زنجانی متولد 1268 و متوفی 1349 قمری دانشمندی بزرگوار و فقیهی پرهیزکار از شاگردان ملا قربانعلی زنجانی و علامه شیخ محمدحسن مامقانی و علامه ملامحمد شربیانی و دارای تألیفات و آثار عدیده بوده است.
عبدالعلی بن علی نقی بن مصطفی سعدآبادی زنجانی متوفی حدود 1357 قمری عالمی فاضل و دانشمندی بزرگوار و کامل از شاگردان آیت‌اللَّه آخوند خراسانی و علامه یزدی (صاحب عروه) و شریعت اصفهانی بوده است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :[1] معجم المؤلفین (226/5).

زنجانی، محمدحسن

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(1256- ح 1340 ق)، عالم و نویسنده. وی با دوستی علم، نشو و نما یافت. مبادی و مقدمات را نزد برخی اساتید آن زمان فراگرفت و دروس عالی را نزد علمای اعلام و بزرگان زمان؛ تا اینکه به تألیف و تصنیف روی آورد. از آثارش: «انیس الطلاب»، در زندگی بسیاری از علمای زنجان؛ «تبیان البیان فی قواعد القران»؛ «توضیح المشکلات»، در نحو و صرف و عروض؛ «لوائح الادله فی فوائح العدیله»؛ «روشن ضمیر»، در شرح «دعاء جوشن صغیر»؛ «قسطاس المقادیر و مقیاس المعائیر»؛ «منهج الرشاد»، در شرح «الارشاد» شیخ مفید؛ «قنوان الصنوان»، در شرح «نصاب الصبیان»؛ «فرمایش محمدیه»، در تجوید؛ منظومه «تصریف» زنجانی، در سیصد بیت.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (373/18 ،81/17 ،498/4 ،332/3 ،460/2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 427 -426 /14)، علماء معاصرین (129 -128)، معجم المؤلفین (211 -210 /9).

زنجانی، مهدی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 1346 ق)، عالم. از اثرش: «المصائب و المواعظ»، در سه مجلد؛ «رسائل».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :معجم المؤلفین (29/13).

زواره‌ای، صفی‌الدین محمد

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
صفی‌الدین محمد بن عمدة القضاة غیاث‌الدین علی زواره‌ای عالم فاضل، معروف به قاضی صفی، متوفی در 15 شعبان سال 995.
ماده تاریخ وفاتش این است:
تاریخ فوت قاضی دنیا ودین که رفت
از مرگ او هر آینه بر روزگار حیف
جستم ز عقل گفت که بر لوح دل همین
حیف از جهان دانش و دین صد هزار حیف
ماده تاریخ دیگر: «وای از مرگ جانشین رسول».
در فهرست مؤلفین (601:5) وی را سید جلال‌الدین طباطبائی معرفی می‌کند، و گوید: از آثارش: توقیعات کسری انوشیروان عادل است که از عربی به فارسی ترجمه نموده، و چندین مرتبه‌ی در هند و تبریز و طهران به چاپ رسیده، و در لندن با ترجمه‌ی انگلیسی آن در 1310 قمری چاپ شده است.
در هر حال از عبارت سنگ قبر، عدم سیادت او ظاهر است. قبرش در ایوانچه‌ی غربی بقعه‌ی امام‌زاده اسماعیل در کنار جاده می‌باشد.
برگرفته از کتاب :دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

زین‌الدین محمد

قرن:3
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
در فهرست منتجب‌الدین است که وی مردی ادیب و فاضل و طبیب است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد اول)

زین‌الدینی، عنایت‌الله

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
آقای حاج سید عنایت‌الله زین‌الدینی بن السید الاعلام آقا سید سیف‌الله مدفون در قریه رشیدی چاپلق در تاریخ 25 شهر ذی‌الحجه الحرام 1315 قمری متولد شده و پس از پایان کودکی در حجر تربیت پدر معظم خود بتحصیل فارسی پرداخته و بعد از فراغت از آن مقداری از مقدمات را نزد وی استفاده کرده آنگاه باراک آمده و مقدمات را نزد مرحوم حاج ملا عبدالحمید انجدانی که یکی از علماء نحو بوده استفاده و مقداری از سطح را خدمت مرحوم آقای حاج شیخ عباس اردیس آبادی مدرس که یکی از علماء جلیل و از صاحبان مقامات عالیه و کرامت باهره بوده خوانده و پس از چند سالی در سال 1341 بقم مهاجرت نموده و از محضر مرحوم آیه‌الله حایری و بعضی دیگر استفاده کرده و ثانیا باراک برگشته و از محضر مرحوم سلطان العلماء و مرحوم آیه‌الله میرزا ابوالحسن مجتهد بهره‌مند شده و مدتی هم از محضر مرحوم آیه‌الله حاج آقا حسن فرید محسنی خارج فقه و اصول را استفاده کرده و اکنون بالغ بر چهل و پنج سال است که در اراک اقامه جماعت دارد و هم بتبلیغ احکام و نشر آثار اهل‌بیت علیهم‌السلام مشغول می‌باشد. فرزند ارجمند ایشان آقای عزالدینی از علماء و فضلاء مبرز حوزه علمیه قم هستند.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

زینتی بلیانی

قرن:10
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س دهم ق)، دانشمند و شاعر. در استرآباد کسب دانش کرد و به همین جهت به استرآبادی معروف شد. علاوه بر آگاهی از دانشهای مختلف در سرودن شعر نیز توانا بود. از اوست:
به کف تیغ جفا، سویم عتاب‌آلود می‌آید
من از هجران او جان داده او بیهوده می‌آید
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :تاریخ نظم و نثر (677 -676)، تذکره‌ی روز روشن (334)، فرهنگ سخنوران (421)، مرآت الفصاحه (256).

ساروی، جعفر

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
شیخ جعفر از علماء عصر ناصرالدین شاه در ساری بوده و فاضل مراغی وی را در کتاب خود ذکر کرده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

ساروی، صادق

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
صادق ساروی از علماء معاصر ناصرالدین شاه بوده و بعد از 1306 ق وفات نموده.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

ساروی، علی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
علی ساروی از افاضل علماء معاصر ناصرالدین شاه بوده و فاضل مراغی او را در (المآثر والاثار) یاد کرده و گفته بعد از 1306 ق از دنیا رفته است.
علی ساروی معاصر ناصرالدین شاه بوده و بعد از 1306 وفات نموده است. [با علی ساروی که فاضل مراغی در (المآثر والاثار) او را ستوده اشتباه نشود]
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

ساروی، محمدتقی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدتقی از اعلام گذشته ساری بوده و فاضل مراغی او را در (المآثر والاثار) بنام حاج ملا محمدتقی ذکر کرده و ظاهراً بعد 1306 وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

ساروی، محمدصادق

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدصادق ساروی در عصر ناصرالدین شاه بوده و در سال 1292 ق شاه مزبور را در مازندران ملاقات کرده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

ساغر شیرازی، محمد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س سیزدهم ق)، عالم و شاعر، متخلص به ساغر. اصل وی از اعراب خزاعه بود که در شیراز متولد شد. وی به حسن خلق و زهد و تقوی و بذله‌گوئی و نیک محضری موصوف و در مسجد عتیق شیراز امامت جماعت بود. ساغر از معاصران رضا قلی خان هدایت بود و در سرودن شعر نیز توانا.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :دانشمندان و سخن‌سرایان فارس (12 -10 /3)، الذریعه (416 -415 /9)، ریاض العارفین (261)، ریحانه (412 -411 /2)، سفینه المحمود (547 -546 /2)، طرائق الحقائق (614/3)، فارسنامه‌ی ناصری (1084 -1083 /2)، لغت نامه (ذیل/ ساغر)، مجمع الفصحا (401 -400 /4)، مرآت الفصاحه (260 -258)، مصطبه خراب (78)، مکارم الآثار (1258/4)، نگارستان دارا (202).

سالکی، محمد

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حاج شیخ محمد فرزند رکن‌الاسلام معروف بسالکی بابلی از فضلاء این شهر بوده و در زمان مرحوم آیه‌الله العظمی حایری برای تحصیل و تکمیل مراتب علمی بقم آمده و پس از چند سال با احراز مقامات فضل و دانش از حیث فقه و اصول و حکمت و ادبیات مراجعت ببابل نموده و از راه منبر و وعظ و خطابه و تبلیغات و مبارزات با منحرفین خدماتی انجام داده تا در چند سال قبل از دنیا رفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد سوم)

سامان، علینقی

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س دوازدهم ق)، عالم امامی. وی فقیهی همعصر علامه‌ی مجلسی است. فتاوای او در حاشیه‌ی «سوال و جواب» علامه مجلسی نوشته شد. از دیگر آثار او حاشیه بر «اثبات الرجعه» میرمحمد مومن است.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (242/12 ،9/6)، ریحانه (415 -414 /2).

ساوجی، صالح

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(س دوازدهم ق)، عالم امامی. وی از علمای بزرگ عهد شاه سلطان حسین صفوی و معاصر صاحب «ریاض» بود. پس از وفات جدش نظام‌الدین محمد، صاحب «نظام الاقوال»، پدر ش ملا محمدمحسن به جای او عهده‌دار امر تدریس در حضرت عبدالعظیم در شهر ری شد و چون پدرش از دنیا رفت صاحب عنوان به جای او نشست و به تدریس مشغول شد. از آثارش: «الحدیده الحسینیه فی قطع لسان اعوان الامویه»، به عربی و ترجمه‌اش به فارسی به نام «المقمعه الحسینیه»؛ «الدره العلویه فی الامامه»، در اثبات حقانیت طریقه‌ی اثنی عشریه.
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :الذریعه (120/22 ،101/8 ،379/6)، ریحانه (420 -419 /2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 373 -372 /12).

ساوجی، محسین

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
غلامحسین ساوجی عالمی بزرگ و فاضلی بزرگوار از شاگردان علامه ملا علی قارپوزآبادی زنجانی و متوفی حدود 1300 قمری بوده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

ساوجی، محمدتقی

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدتقی بن عبدالرزاق ساوجی عالمی فاضل بوده و در حدود 1290 قمری وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

ساوجی، هدایت‌اللَّه

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
هدایت‌اللَّه مشهور به آغا بن هدایت‌اللَّه ساوجی عالمی جلیل از شاگردان میرزا حسین خلیلی و علامتین یزدی و خراسانی بوده و در حدود 1333 قمری در کربلا وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

سایح علوی، ابوبکر علی

قرن:3
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف 305 ق)، دانشمند. از احفاد حضر امام حسن مجتبی می‌باشد که در علم کیمیا بصیر بود، از بیم سلطان همیشه از شهری به شهری می‌رفت به همین جهت به سایح و سیاح شهرت یافت. از آثار وی: «الاصول»؛ «الحجر الطاهر»؛ «الحقیر النافع»؛ «الطاهر الخفی»؛ «الحقیر النافع»؛ «الشعر و الدم و البیض و عمل میاههما»؛ «رساله الیتیم».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :ریحانه (410 -409 /2)، الفهرست لابن ندیم (506)، لغت نامه (ذیل/ سائح، علی)، معجم المؤلفین (194/7)، هدیه العارفین (676/1).

سبزواری علوی، محمدباقر

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
محمدباقر بن سید محمدعلی ده زمینی سبزواری علوی عالمی فاضل از شاگردان علامه شیخ هادی تهرانی و پسر خاله آیت‌اللَّه شریعتمداری بوده و قبل از او در سال 1343 قمری وفات نموده است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

سبزواری، جعفر

قرن:12
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
(وف قبل از 1218 ق)، عالم شیعی. وی از مردم سبزوار و خواهرزاده‌ی سید محمد، فرزند میر شاه قاسم بود. سید جعفر امام جمعه‌ی مشهد بود و در آنجا زندگی می‌کرد و از معاصران وحید بهبهانی و میرزا مهدی شهید بود. در مشهد به تدریس علوم دینی و نشر احکام شرعی می‌پرداخت، پیش از کشته شدن میرزا مهدی درگذشت و پیکرش را در پایین پای امام رضا (ع) در کنار گور داییش به خاک سپردند. از آثار وی: «ریاض الانوار فی احوال الائمه الاطهار»؛ «اسرار الصلاه»؛ «رساله‌ای در تجوید»؛ «رساله‌ای در حرمت کشیدن توتون».
برگرفته از کتاب :اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
منابع زندگینامه :اعیان الشیعه (108/4)، الذریعه (320/11 ،48/2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 237/13)، معجم المؤلفین (139/3).

سبزواری، جواد

قرن:13
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
سید جواد سبزواری عالمی جلیل و ادیبی فاضل و تقریظی به (عقبات‌الانوار) نوشته و در حدود 1310 قمری از دنیا رفته است.
برگرفته از کتاب :گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

سبزواری، حسین علی

قرن:14
جنسیت:مرد
ملیت:ایران
حسینعلی سبزواری عالمی فاضل و پارسا از شاگردان مرحوم آیت‌اللَّه شریعتمدار سبزواری از قریه (