اوصاف امیرالمؤمنین علیه السلام (بیش از 2هزار منقبت

مشخصات کتاب

سرشناسه : سعیدی، احمد، 1346 - عنوان و نام پدیدآور : اوصاف امیرالمومنین (علیه السلام) : اسامی، القاب و فضایل امام علی (علیه السلام) در بیش از دو هزار منقبت با تقریظ حضرت آیت الله خزعلی دام ظله/ احمد سعیدی. مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران: بنیاد بین المللی غدیر، 1388. مشخصات ظاهری : 408 ص. شابک : 44000 ریال : 978-964-973-236-7 وضعیت فهرست نویسی : فاپا یادداشت : کتابنامه: ص. [401]- 408. موضوع : علی بن ابی طالب (ع) ، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق -- فضایل موضوع : علی بن ابی طالب (ع) ، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق -- لقب ها موضوع : احادیث شیعه -- قرن 14 شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم) شناسه افزوده : بنیاد بین المللی غدیر رده بندی کنگره : BP37/4 /س7‮الف 8 1388 رده بندی دیویی : 297/951 شماره کتابشناسی ملی : 1853206

سخن ناشر

سال دهم هجرت، جریان حجّه الوداع، در سرزمین غدیر، به دستور پروردگار متعال و توسط رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله، امامت و وصایت امیر المؤمنین علی علیه السلام، به جهانیان اعلان گردید. از آن زمان، تاکنون، مظلومیت مردی که خود تاریخ ساز عصر رسول خداصلی الله علیه وآله و سپس نجات دهنده اسلام و مسلمین از انحرافات و کج روی ها بوده، هنوز ادامه دارد.

مظلومیت مردی که باتقواترین، عادل ترین و مبارزترین فرد در طول تاریخ بشریت است، مظلومیتی که منافقان، حسودان، کینه ورزان، مال اندوزان و فاسدان، همواره سعی در خاموش کردن و یا کم سو نمودن چراغ وجود پربرکت آن داشتند؛ ولیکن نه تنها در این فتنه جویی ها توفیقی نیافتند؛ بلکه نور پرفروغ و تابان آن عصاره خلقت، دیگر فرقه ها و ادیان را

نیز در پرتو خود روشنی بخشید.

آنچه در پیش رو دارید، مجموعه ای است در بیان اسامی و القاب و فضایل امام علی علیه السلام که با عنوان «اوصاف امیرالمؤمنین علیه السلام» آماده شده بود، که در مرحله نهایی خدمت حضرت آیت اللَّه خزعلی (دبیرکل بنیاد بین المللی غدیر) تقدیم و از محضر مبارک ایشان درخواست نمودیم که از راهنمایی ها و ارشادات خویش، ما را بهره مند سازند. ایشان نیز ضمن تقریظ مبارک خود، تذکراتی مرقوم داشتند که در تکمیل این اثر مورد توجّه قرار گرفت؛ از جمله:

الف) تا حدّ امکان سعی گردید با مراجعه به منابع برادران اهل سنّت، و تحقیق بیشتر در کتب آنان، مصادر و مسانید آنها ذکر شود. هرچند برخی از جاهلان متعصّب، در بسیاری موارد، فضایل آن مظلوم تاریخ را از کتاب ها و منابع خود حذف نموده اند.

ب) و نیز سعی گردید از اوصاف و عناوینی که غلو کنندگان درباره امیرالمؤمنین علیه السلام ذکر می کنند، پرهیز شود و فقط از مطالبی استفاده شود که علمای معروف شیعه در کتب خود آنها را ذکر نموده اند.

اینک جادارد از حضرت آیت اللَّه خزعلی «حفظه اللَّه» که باملاحظه متن کتاب و تقریظ مبارک خود، مارا مورد لطف قرار دادند و نیز از تولیت محترم مسجد مقدّس جمکران، حضرت آیت اللَّه وافی «حفظه اللَّه» که با الطاف خود، مجموعه انتشارات را حمایت و پشتیبانی می کنند، تشکر و قدردانی نمایم.

در پایان، از روحانی محقّق و پژوهشگر پرتلاش، برادر حاج احمد سعیدی که این مجموعه را گردآوری نموده اند، و نیز از برادران همکار در واحد پژوهش انتشارات؛ حجج اسلام رضا دیلمی، سید حمیدرضا موسوی، احمدرضا فیض پور و برادر ارجمند جناب آقای امیرسعید سعیدی در به ثمر رسیدن

این اثر، کمال تشکر و سپاس را دارم.

امید است مورد توجّه حضرت صاحب الزمان «عجّل اللَّه تعالی فرجه الشریف» قرار گرفته، خوانندگان و سروران گرامی ما را از راهنمایی ها، پیشنهادات و انتقادات خود محروم نفرمایند.

در ضمن، این اثر به مناسبت عید سعید غدیر از چاپ خارج و ان شاء اللَّه توسط بنیاد بین المللی غدیر استان ها، به فرهیختگان و علاقه مندان امیرمؤمنان علی بن ابی طالب علیهما السلام عرضه می گردد.

مدیر مسؤول انتشارات مسجد مقدّس جمکران حسین احمدی

تقریظ حضرت آیت اللَّه خزعلی (دامت برکاته)

الحمدللَّه ربّ العالمین و الصلوه والسلام علی سیدنا و نبینا محمّد و علی آله الطاهرین لا سیما بقیه اللَّه فی الأرضین و لعنه اللَّه علی أعدائهم أجمعین.

یا أباالحسن! یا أمیرالمؤمنین! روحی لتراب مقدمک الفداء!

کتاب فضل تو را آب بحر کافی نیست که تر کنی سر انگشت و صفحه بشماری.

مگر نه آنی که گفتی: «ینحدر عنی السیل ولا یرقی إلی الطیر» و فرمودی: «إنّ هیهنا لعلماً جمّاً لو أصبت له حمله» و بیان کردی: «لو کشف الغطاء ما ازددت یقیناً».

مگر ابن عباس درباره ات زبان نگشود و نگفت: «فضایل علی به سی هزار نزدیک تر است تا سه هزار».

مگر درباره سخنت نگفتند: «دون کلام الخالق و فوق کلام المخلوق».

هیچ کس را یارای بیان فضایل تو نیست! بهتر خاموش شدن و پرچم عجز و ناتوانی را برافراشتن است؛ ولی چه کنیم با جوشش درونی نسبت به عظیم العظماء؛ و چه توان کرد با ذوق و شوق و سوز و شور نسبت به این خجسته خصال!

از این رو می بینیم طلبه فاضل جناب آقای احمد سعیدی، که سوز و شوقش، او را به لا به لای اوراق کتاب های بسیار می برد و شب را تا سحر بیدار می دارد،

مدت مدیدی دو ماه رمضان را با عشق و علاقه سر می کند؛ بلکه نمی از یمی به دست آورد.

و در نتیجه بیش از دوهزار منقبت را به رشته تحریر می آورد. جزاه اللَّه أفضل جزاء المحسنین وحشره مع علی وآله الأطیبین.

در ختام چند نکته را متذکّر می شوم:

1. چه خوب است به کتب اهل سنّت در این باره مراجعه بیشتری داشته باشیم که سخن مخالف وقتی موافق افتد، دلگرمی بیشتری حاصل می شود؛(1)

خوشتر آن باشد که سرّ دلبران گفته آید از زبان دیگران بنگریم شافعی را که می گوید:

لو أنّ المرتضی أبدی محلّه لخرّ الناس طرّاً سجّداً له 2. در کتب خودی گاه افراد کذاب و اشخاص غالی دیده می شوند که فضایلی را ذکر می کنند که مناسب شأن ائمه علیهم السلام نیست و خود امامان علیهم السلام ما را از اینها برحذر داشته اند؛ پس در نقل فضایل دقّت بیشتری داشته باشیم.(2)

3. کتاب مفصلی چون این کتاب برای پژوهشگران مفید و سودمند است؛ ولی آنها معدودند و قلیل. عموم مردم به کتاب های جیبی و کوچک رو می آورند، خوب است آنها را از این خرمن پرفیض برخوردار کنیم.

در ختام توفیق وافر و حسن عاقبت جناب عالی را از خداوند سبحان مسألت دارم.

والسلام علیکم ابوالقاسم خزعلی 12/1/88

مقدمه

بسم اللَّه الرحمن الرحیم الحمد للَّه ربّ العالمین و صلّی اللَّه علی سیدنا محمّد و آله الطیبین الطاهرین ولعنه اللَّه علی أعدائهم أجمعین إلی یوم الدین.

در ابتدای مقدمه توجّه خوانندگان محترم را به چند نکته جلب می نمایم:

1 - امام رضاعلیه السلام در توصیف مقام و مرتبه امام معصوم می فرماید:

امام، یگانه روزگار است؛ نه کسی با او برابری می کند و نه دانشمندی همانند اوست؛ نه جایگزین دارد و نه

مثل و مانندی؛ همه فضیلت ها از آن اوست، بدون این که آن را کسب و تحصیل کرده باشد؛ بلکه از الطاف و تفضل خداوند متعال برای اوست. کیست که بتواند به شناخت حقیقی امام دست یابد یا او را انتخاب نماید؟ هیهات! هرگز! عقل ها در او گم گشته، خاطرها سرگردان، خردها حیران، چشم ها کور، بزرگان کوچک، حکیمان در حیرت، بردباران درمانده، خطیبان بی زبان، هوشمندان گیج و نادان، شاعران لال و گنگ، ادیبان و بلیغان ناتوان از توصیف یکی از شؤون و مقامات او و درک فضیلتی از فضایل اویند و همه به عجز و تقصیر اعتراف دارند. چگونه می توان کنه او را وصف کرد یا اسرارش را فهمید؟! کیست که بتواند جانشین او شود و نیازها را برآورد؟! هرگز! چطور و چگونه؟! او مانند ستاره ای است که از دسترس جویندگان و توصیف واصفان به دور است. اختیار بشر کجا و انتخاب امام کجا؟! عقل انسان کجا و مقام امام کجا؟! کجاست که همانند او یافت شود؟! آیا گمان می کنند چنین شخصیتی در غیر اهل بیت علیهم السلام یافت می شود؟! ...(3)

2 - چطور امیرمؤمنان علی علیه السلام پس از پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله، برترین انسان ها و اشرف مخلوقات است؟

از طرفی پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بارها فرمود: من برترین فرزند آدم و بهترین بشر هستم؛ همان طور که از جهت نبوّت هم اعظم و خاتم همه آنان است.

از طرفی دیگر، در آیه شریفه مباهله، علی علیه السلام به منزله جان پیامبر معرفی شده: «أَنْفُسَنا وَأَنْفُسَکُمْ»؛ یعنی ابوالحسن نزد پروردگار یگانه در حدّ رسول خداصلی الله علیه وآله، یا در درجه بعد قرار دارد و چون برای برتری پیامبر خاتم صلی الله علیه

وآله بر همه انسان ها دلیل قاطع داریم، پس خلیفه الرسول باید دومین شخصیت عالم باشد؛ یعنی امام علی علیه السلام بر سایر پیامبران نیز فضیلت دارد.

در کنار آیه شریفه، روایات متعدّدی از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمود: «عَلِی مِنِّی وَأَنَا مِنْهُ» و «أَنْتَ أَخِی فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَهِ».

3 - خاتم انبیا محمّد مصطفی صلی الله علیه وآله، بر اساس روایت ثقلین، که متواتر بین همه راویان و محدثان است، اهل بیت خود را همسنگ و عِدل قرآن قرار داده که هرگز از هم جدا نمی شوند.(4) از طرفی هم بر اساس آیه شریفه، قرآن کریم بر تمام کتب آسمانی گذشته برتری، تسلّط و هیمنه دارد.(5)

هر پیامبری نیز هم سطح و برابر با کتاب خودش می باشد؛ یعنی پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله بر تمام پیامبران و قرآن کریم بر تمام کتب آسمانی برتری دارد.(6) پس علی بن ابی طالب که افضل اهل بیت پیامبرعلیهم السلام و به منزله نفس و جان رسول خاتم است، بر تمام انبیای الهی علیهم السلام فضیلت و برتری دارد.

4 - روایات متعددی از امامان معصوم علیهم السلام رسیده که فرمودند: «ما مخلوق و بنده خدای متعال هستیم و بیشتر از بقیه مردم او را عبادت می کنیم؛ لکن خدا به ما مقامی داده که با اذن خودش، از علوم و اسرار عالم آگاهیم و می توانیم کارهایی بکنیم که دیگران از انجام آن عاجز و ناتوانند». به همین جهت فرمودند: «ما را از خدایی و ربوبیت پایین بیاورید، آن گاه هرچه خواستید درباره ما بگویید».(7)

پس آنان را که، به این توصیه توجّه نکرده، درباره امام غلوّ نمودند، طرد و تکفیر کرده و حکم به قتل غلوّ کنندگان داده اند.

5

- از چند مقدمه پیشین معلوم شد:

اوّلاً: مقام و مرتبه پیامبر و امام معصوم علیهم السلام بسیار بالا و برتر است.

ثانیاً: این مقام و مرتبه، نه تنها برای دیگران دست نیافتنی است؛ بلکه برای بسیاری حتی قابل فهم و درک هم نیست. لذا بسیاری از القاب و اوصاف دیگر در مورد سید الاوصیاء بود که حقیر به گوشه ای از آنها دست پیدا کردم؛(8) و از آنجا که چون برخی از این القاب و اوصاف را خود نیز نفهمیده و قادر به درک آن نبودم و هم از برخی خوانندگان مثل خود واهمه غلوّ داشتم، به پیشنهاد اساتید و دوستان، از ذکر آن در این کتاب خودداری نمودم.

قابل ذکر است که نگارنده مجموعه ای از اسامی، اوصاف و القاب پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله را در کتاب «اوصاف الرسول»، و نیز اسامی، اوصاف و القاب حضرت مهدی - عجّل اللَّه تعالی فرجه الشریف - را در کتاب «اوصاف المهدی»، که در هرکدام بیش از پانصد عنوان از اسامی، اوصاف، القاب و کنیه های آن بزرگواران، با بهره گیری از آیات قرآن کریم، احادیث، ادعیه و زیارات و کتب گذشتگان گردآوری نموده که توسط انتشارات مسجد مقدّس جمکران به زیور طبع آراسته گردید.

با توجّه به نکات ذکر شده، پس از توفیقی که در تدوین این دو اثر نصیب شد، از سوی برخی اساتید عزیز و دوستان گرامی پیشنهاد گردید که این کار پیرامون امیر المؤمنین هم صورت گیرد؛ ولی بسیار روشن بود که اسامی، اوصاف و القاب امام المتقین بیش از آن است که بتوان در یک کتاب مختصر جمع آوری نمود! و نیز فضایل و مناقب افضل السابقین بسیار والاتر و بالاتر

از آن است که حتی بتوان فقط شماره نمود! خدای متعال و رسول گرامی او و امامان معصوم و سایر مردم، از دوست و دشمن، آن قدر در مورد آن آیت الحق سخن گفته اند که حدّ و حصری ندارد. تا آنجا که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «اگر همه درختان قلم شوند و دریاها مرکّب، و تمام جنّیان حساب گر شوند و آدمیان نویسنده، باز هم نمی توانند فضایل اخو الرسول را برشمارند».(9)

به هر حال، علیرغم عجز و ناتوانی در بیان اسامی و توصیف القاب و حدّ و حصر اوصاف آن صاحب الفضایل عزم جزم و تصمیم راسخ گرفته شد و با عنایات ذات باری تعالی و استمداد از خود آن آیت اللَّه الکبری، اسامی، اوصاف و القاب آن سید الکونین جمع آوری و با جست و جوی عناوین و بهره گیری از کتاب های مختلف شیعه و اهل سنّت، آغاز گردید و سپس برای استناد و استخراج مصادر آنها، به آیات قرآن کریم و احادیث پیامبرصلی الله علیه وآله و روایات معصومین علیهم السلام مراجعه گردید.(10)

این کار، از ماه مبارک رمضان 1428 ه.ق شروع گردید و تا پایان یافتن آن، به دو ماه مبارک رمضان، که متعلق به آن شهید قدر و محراب است، برخورد نمود؛ لذا تمام شب های ماه مبارک تا هنگام سحر، به این مهم اختصاص یافت، که خود همین احیای دو ماهه نیز توفیق بزرگی برای حقیر بود که شکری مضاعف را می طلبد.

امّا القاب و فضایل آن أمیر لو کشف بیش از آن بود که به پایانی برسیم. مولایی که دوست و دشمن از او می گویند؛ آقایی که مسلمان و مسیحی، دیندار و بی دین به وی افتخار

می کنند؛ امامی که می گویند دوستان از ترس، فضایلش را بازگو نکردند و دشمنان نیز به جهت بغض و کینه ای که نسبت به وصی مصطفی داشتند، مناقبش را مخفی کردند. با این حال، فضایل و مناقبش جهان را پر نموده است.(11)

از جمله می توان به نامه(12) امام علی علیه السلام به مالک اشتر اشاره کرد، که توسط سازمان ملل متّحد، به عنوان منشور ملل انتشار پیدا می کند.

اینک ما نیز، فقط کمی بیش از دوهزار از این هزاران مناقب را، آن هم در حدّ شماره، بیان کردیم. گرچه مطلب بیش از این حرف ها است؛ همان طور که وقتی به ابن عباس گفتند: فضایل علی علیه السلام چقدر زیاد است؟! فکر کنم به سه هزار برسد. ابن عباس گفت: چرا نمی گویی سی هزار؟!

لذا نگارنده خود را بسیار کوچک تر از آن می داند که، در این مقدمه، بخواهد به بیان خوبی های آن صفوه اللَّه بپردازد؛ بلکه غرض، فقط گزارش قطره ای از آن دریای بیکران بود.

نگارنده بر این باور است که خواننده محترم با مطالعه دقیق این کتاب، به یقین در بسیاری از موارد، اشک از دیدگانش جاری می گردد؛ آن گاه که مقام والای خلیفه اللَّه را نزد پروردگار ذو الجلال ببیند؛ آن گاه که توصیفات جبرئیل امین از مقام البدر المنیر را بخواند، و آن گاه که تعریفات پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله را از أنیس الرسول مشاهده کند؛ آن گاه که شجاعت ها و جان بازی های أسد اللَّه و أسد رسوله را می خواند، اشک بهجت و عشق سر می دهد؛ امّا آن گاه که همین فاتح خیبر، قهرمان قهرمانان را در کوچه های بنی هاشم، غریب و تنها، با دستانی بسته و ریسمانی به گردن می بیند... بغض گلویش می ترکد و اشک حسرت می ریزد!...

.

و اینک این زحمت ناچیز و البته مجموعه نورانی را به خاک پاک قدم فرزند برومندش، وارث پیامبران، یادگار امامان، پیشوای مسلمانان و شیعیان، امید و سرور آزادگان و مستضعفان، آن که امروز وارث و صاحب اصلی غدیر است؛ یعنی مهدی موعود موجود، امام زمان «عجّل اللَّه تعالی فرجه الشریف»، نثار و پیش کش می کنم.

جا دارد یاد حضرت امام خمینی رهبر کبیر انقلاب اسلامی قدس سره و شهدای گران قدر انقلاب اسلامی و دفاع مقدّس و همرزمان شهیدم(13): علی اسکندری، علی بختیاری، علی رضا چوپان، شیخ علی فردوسی، علی فردوسیان، علی متحدّی (اسماعیل)، علی متحدّی (حسینعلی)، علی میقانی، علی نگهبان را گرامی داشته، برای سرافرازی نظام جمهوری اسلامی ایران و سلامتی مقام معظّم رهبری حضرت آیت اللَّه العظمی خامنه ای «حفظه اللَّه» دعا کنیم.

در پایان از بذل توجّه حضرت آیت اللَّه خزعلی - دامت برکاته - به جهت راهنمایی ها و تقریظی که بر این کتاب نگاشتند، و توجّه ویژه مدیریت محترم انتشارات مسجد مقدّس جمکران، حجّه الاسلام والمسلمین احمدی قمی در چاپ و نشر این اثر، و نیز همکاری خالصانه طلبه محقّق و پژوهشگر مدقّق، جناب آقای احمدرضا فیض پور در به ثمر رسیدن این اثر تشکر می نمایم.

شهر مقدّس قم - احمد سعیدی لیالی قدر رمضان المبارک 1430 ه.ق شهریور 1388 ه.ش خداوند متعال فرموده است:

ولایت علی بن ابی طالب دژ محکم من است هرکه ولایت او را بپذیرد از عذاب آتش در امان خواهد بود.

امالی شیخ صدوق: 306؛ شواهد التنزیل: 1 / 170؛ بحارالانوار: 39 / 246

اختصاصی ترین لقب

1 أَمِیرُ الْمُؤمِنین

«امیر المؤمنین» به معنای امیر، فرمان روا، آقا و سالار همه ایمان آورندگان به خدا و رسول است که از زیباترین، مشهورترین، مهم ترین و اختصاصی ترین

لقب امام علی علیه السلام می باشد.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: این لقب به علی اختصاص دارد که خداوند متعال برای او برگزیده، نه قبل از ایشان و نه بعد از ایشان برای کسی نامیده نشده است.(14)

هرچند برخی از غاصبان، هم خلافت و مقام امیر المؤمنین را غصب کردند و هم نام و لقب مبارک حضرت را، در صورتی که نقل شده: حتی برای سایر امامان نیز، از این عنوان استفاده نشود.(15)

از امام صادق علیه السلام سؤال شد: آیا با عنوان «امیر المؤمنین» به امام زمان علیه السلام سلام کنیم؟

فرمود: هرگز؛ چون این اسمی است که خداوند فقط برای امام علی علیه السلام برگزیده است و هیچ کس، نه قبل از وی و نه بعد از وی، به آن نامیده نشده؛ مگر کافر باشد.(16)

خداوند به جبرئیل امر کرد که با این عنوان به علی علیه السلام سلام کند.

امیر المؤمنین گفت: ای رسول خدا! صدایی را می شنوم؛ ولی چیزی را نمی بینم. حضرت فرمود: این جبرئیل است که این گونه سلام می کند و می گوید که مردم نیز چنین کنند.

در اخبار و روایات متعددی وارد شده که رسول خداصلی الله علیه وآله به مردم امر فرمود:

«سَلِّمُوا عَلی عَلِی ّ بِإِمْرَهِ الْمُؤْمِنِینَ».(17)

«علی علیه السلام را با عنوان امیرالمؤمنین سلام کنید».

شخص پیامبرصلی الله علیه وآله نیز، بسیاری از اوقات، آن حضرت را با این عنوان خطاب می کرد.

برخی از منابع و کتاب هایی که به این مطلب اشاره دارد، از این قرار است:

الارشاد مفید 1/48؛ الاصول الکافی 1/392؛ الخرائج والجرائح 2/805؛ الخصال صدوق 2/464؛ خصائص الأئمّه ص 67؛ رجال برقی ص 64؛ رجال کشّی ص 94؛ رساله فی معنی المولی ص 39؛ روضه الواعظین 1/99؛ سعد السعود ص 115؛ شرح

نهج البلاغه 12/26؛ الصراط المستقیم 2/54؛ الصوارم المهرقه ص 110؛ العدد القویه ص 182؛ عیون أخبار الرضا 2/68؛ الفصول المختاره ص 23؛ الفضائل ص 133؛ قصص الانبیاء راوندی ص 355؛ کتاب سلیم بن قیس ص 729؛ کشف الغمّه 1/340؛ کشف الیقین ص 112؛ مسار الشیعه ص 39؛ مناقب آل ابی طالب 3/53.

فصل اول:امیرالمؤمنین علیه السلام در لسان قرآن مبین

اشاره

در قرآن کریم آیات فراوانی آمده است که به تصریح و کنایه، فضایل و مناقب امیرمؤمنان علیه السلام اشاره نموده؛ هرچند به جهت صیانت قرآن از دست برد تحریف گران، به نام ایشان تصریح نشده است.

در روایتی نقل شده: در قرآن کریم، هرجا «یا أیها الذین آمنوا» آمده است، خطاب به علی علیه السلام است(18) و یا هرجا صفات مؤمنان را برمی شمرد، آن حضرت، فرد اعلای ایشان می باشد.

با این حال، ذکر تمام آن آیات و توضیح آنها در این مختصر نمی گنجد؛ پس فقط به برخی از القاب و فضایل ایشان در قرآن، که از وضوح بیشتری برخوردار است، اشاره می کنیم:

2 الْآمِرُ بِالْعَدْلِ

کسی که به عدل و عدالت، فرمان می دهد و خود نیز طبق آن عمل می کند. این عنوان از القابی است که در قرآن کریم به آن حضرت اشاره شده، و در آیه شریفه می فرماید:

«هَلْ یسْتَوِی هُوَ وَمَنْ یأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَهُوَ عَلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ»؛(19)

«آیا چنین انسانی، با کسی که امر به عدل و داد می کند و بر راهی راست قرار دارد، برابر است؟».

از امام باقرعلیه السلام نقل شده: مراد از کسی که به عدل امر می کند، علی بن ابی طالب علیه السلام است.(20)

3 الاْمِنُ بِاللَّهِ

ایمان آورنده به خدا. عباس بن عبدالمطلب و ابن ابی طلحه با یکدیگر مفاخره می کردند که من ساقی حاجیان هستم، آن دیگری هم می گفت: من مسجد الحرام را تعمیر کردم. امیرمؤمنان علیه السلام که از آنجا می گذشت، فرمود: من هم به خدا و روز قیامت ایمان آوردم.

ابن عباس می گوید: آیه شریفه نازل شد و کار علی را برتر دانست:

«أَجَعَلْتُمْ سِقایهَ الْحآجِ ّ وَعِمارَهَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ کَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیوْمِ الْآخِرِ وَجاهَدَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ لایسْتَوُونَ عِنْدَاللَّهِ وَاللَّهُ لایهْدِی الْقَوْمَ الظّالِمِینَ»؛(21)

«آیا سیراب کردن حُجّاج، و آباد ساختن مسجد الحرام را، همانند (عمل) کسی قرار دادید که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و در راه او جهاد کرده است؟! (این دو) نزد خدا مساوی نیستند و خداوند گروه ظالمان را هدایت نمی کند».(22)

4 آیهُ الْمُتَوَسِّمِینَ

جابر انصاری گوید: گروهی از اهل یمن به محضر رسول خداصلی الله علیه وآله شرفیاب شده و عرض کردند: وصی شما کیست؟

حضرت فرمود: همان کسی که خدای تعالی شما را بر اعتصام به او فرمان داده است:

«وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَلَا تَفَرَّقُوا»؛(23)

«و همگی به ریسمان الهی [قرآن و اسلام، و هر وسیله وحدت چنگ زنید و پراکنده نشوید».

گفتند: این حبل چیست و چگونه است؟

فرمود: همان فرمایش خداوند؛

«إِلّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنَ النّاسِ»(24)

«مگر با ارتباط به خدا، و ارتباط به مردم».

پس حبل (ریسمان) از جانب خدا، کتاب اوست و حبل از جانب مردم، وصی من است.

گفتند: وصی شما کیست؟ فرمود: همان که خدای تعالی درباره اش فرمود:

«أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»؛(25)

«(این دستورها برای آن است که) مبادا کسی در روز قیامت بگوید: افسوس بر من، به خاطر کوتاهی هایی که در اطاعت

فرمان از خدا کردم».

گفتند: جنب اللَّه چیست؟ فرمود: همان که در موردش آمده:

«یا لَیتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً»؛(26)

«(از شدّت حسرت، دست خود را به دندان می گزد و می گوید:) ای کاش با رسول (خدا) راهی برگزیده بودم!»

وصی من، همان سبیل به سوی من است.

گفتند: او را به ما نشان ده که خیلی مشتاق او هستیم. فرمود:

«هُوَ الَّذِی جَعَلَهُ اللَّهُ «آیهً لِلْمُتَوَسِّمِینَ»(27) فَإِنْ نَظَرْتُمْ إِلَیهِ نَظَرَ «لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَی السَّمْعَ وَهُوَ شَهِیدٌ»(28) عَرَفْتُمْ أَنَّهُ وَصِیی کَما عَرَفْتُمْ أَنِّی نَبِیکُمْ»؛(29)

«او کسی است که خدای تعالی وی را «نشانه حقّ جویان» قرار داده، پس اگر به خوبی به او نظر کنید مانند «کسی که عقل و گوش سالم دارد»، حتماً خواهید یافت که او وصی من است، همان طور که مرا به عنوان پیامبر شناختید...».

5 الْإِحْسانُ

«إِنَّ اللَّهَ یأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسانِ»؛(30)

«خدای تعالی به عدل و احسان و بخشش به نزدیکان فرمان می دهد».

در مورد این آیه، روایات متعددی نقل شده که: مراد از عدل در این آیه، رسول خداصلی الله علیه وآله، و مراد از احسان، علی بن ابی طالب علیه السلام است.(31)

6 الْأَذانُ

اعلان و آگاهی دادن. آیه شریفه «وَأَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ»(32) اعلان و اطلاعیه ای از جانب خدا و رسولش است.

امیرالمؤمنین علیه السلام نیز فرموده است:

«قالَ اللَّهُ تَعالی «وَأَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ» فَأَنَا ذلِکَ الْأَذانُ»؛(33)

«اینکه خداوند می فرماید: «و این اعلامی است از ناحیه خدا و پیامبرش» من آن اذان هستم».

جریان نزول سوره برائت (توبه) و مأمور شدن ابوبکر برای اعلان آن در مکّه و سپس فرستادن علی علیه السلام به این مأموریت و برگرداندن ابوبکر، در تاریخ معروف و ثبت شده است.(34)

7 الْأُذُنُ الْواعِیهُ

به معنای گوش شنوا و فراگیرنده می باشد، پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَنِی أَنْ أُدْنِیکَ وَأُعَلِّمُکَ لِتَعِی، وَأُنْزِلَتْ هذِهِ الْآیهُ: «وَ تَعِیها أُذُنٌ واعِیهٌ»(35) فَأَنْتَ الْأُذُنُ الْواعِیهُ»؛(36)

«ای علی! خدا به من فرمان داده که تو را نزدیک گردانم و تو را چنان بیاموزم تا همه را فرا بگیری و این آیه نازل شد... تو همان اذن واعیه هستی».

و امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنَا الْأُذُنُ الْواعِیهُ یقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: «وَتَعِیها أُذُنٌ واعِیهٌ»»؛(37)

«من همان (اذن واعیه) گوش شنوا هستم که خدای تعالی فرموده: «و گوش های شنوا آن را دریابد و بفهمد»».

امام باقرعلیه السلام نیز فرمود:

«اَلْأُذُنُ الْواعِیهُ أُذُنُ عَلِی ّ»؛(38)

«گوش شنوا، همان گوش علی علیه السلام است».

لذا در زیارت آن حضرت آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا عَینَ اللَّهِ النّاظِرَهَ وَیدَهُ الْباسِطَهَ وَأُذُنَهُ الْواعِیهَ»؛(39)

«سلام بر تو ای چشم بینای خدا و دست گشاده خدا و گوش شنوای او».

8 الْإِسْلامُ

اسلام با تمام احکام و اصول و فروع خود، در پیامبرصلی الله علیه وآله و امام معصوم تجسم یافته است؛ یعنی امام همان اسلام مجسّم است.

امام صادق علیه السلام می فرماید: امیرمؤمنان علیه السلام بر منبر کوفه چنین خطبه خواند:

«وَاللَّهِ! إِنِّی لَدَیانُ النّاسِ یوْمَ الدِّینِ وَقَسِیمُ اللَّهِ بَینَ الْجَنَّهِ وَالنّارِ... أَنَا الْإِسْلامُ الَّذِی ارْتَضاهُ لِنَفْسِهِ، کُلُّ ذلِکَ مَنّاً مِنَ اللَّهِ»؛(40)

«به خدا قسم که من حاکم مردم در روز قیامت هستم، منم که مردم را برای بهشت و جهنم تقسیم می کنم... من همان اسلامی هستم که خداوند آن را پسندیده است. تمام اینها منت و افتخاری است از جانب خداوند متعال».

حضرت در این خطبه به این آیه شریفه اشاره فرموده: «اَلْیوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دِیناً»؛(41)

«امروز،

دین شما را کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفتم».

9 الْإِمامُ الْمُبِینُ

پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله امام علی علیه السلام را مصداق امام مبین بیان کرده و در خطبه غدیر فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ! ما مِنْ عِلْمٍ إِلّا وَقَدْ عَلَّمْتُهُ عَلِیاً، وَهُوَ الْإِمامُ الْمُبِینُ»؛(42)

«ای مردم هیچ علمی نبود جز اینکه آن را به علی آموختم و او امام مبین است».

امام باقرعلیه السلام می فرماید: هنگامی که آیه شریفه «وَکُلَّ شَی ءٍ أَحْصَیناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ» نازل شد، مردم از پیامبر سؤال کردند: آیا این امام مبین، تورات و انجیل و قرآن است؟

فرمود: خیر، آن علی بن ابی طالب علیه السلام است.(43)

ابن عباس به نقل از امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«أَنَا وَاللَّهِ الْإِمامُ الْمُبِینُ أُبِینُ الْحَقَّ مِنَ الْباطِلِ وَرَثْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله»؛(44)

«به خدا قسم! من امام مبین هستم که حقّ را از باطل جدا و مشخص می کنم و این را از رسول خداصلی الله علیه وآله به ارث برده ام».

10 الْإِنْسانُ

در مورد آیه «وَقالَ الْإِنْسانُ ما لَها»(45) نقل شده فرمود: مراد از آن، امیر المؤمنین علیه السلام است.(46) چنان که روزی این آیه را نزد ایشان قرائت کردند، فرمود:

«فَأَنَا الْإِنْسانُ الَّذِی یقُولُ ما لَکَ»؛(47)

«من آن انسانم که به زمین گوید تو را چه شده؟».

همچنین است «الانسان» در آیه شریفه «خَلَقَ الْإِنْسانَ * عَلَّمَهُ الْبَیانَ»(48)

«انسان را آفرید. و به او، بیان را آموخت».

امام رضاعلیه السلام فرمود: مراد از این انسان، امیرمؤمنان علیه السلام است که هرچه را مردم به آن نیاز دارند، خداوند به علی علیه السلام آموخت.(49)

11 أُولِی الْأَمْرِ

«... أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ»؛(50)

«... اطاعت کنید خدا را! و اطاعت کنید پیامبر خدا و اولو الأمر (اوصیای پیامبر) را».

جابر انصاری می گوید: به رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد این آیه عرض کردم: ما خدا و رسول او را شناختیم، پس اولی الامر کیانند؟ فرمود:

«هُمْ خُلَفآئِی یا جابِرُ! وَأَئِمَّهُ الْمُسْلِمِینَ بَعْدِی، أَوَّلُهُمْ عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(51)

«آنان جانشینان من هستند ای جابر، آنان امام مسلمانان بعد از من هستند که اول ایشان علی بن ابی طالب علیه السلام است».

سلمان فارسی از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل کرده: مراد از اولی الامر علی بن ابی طالب علیه السلام است.(52)

12 أَوْلی بِالْمُؤْمِنِینَ

کسی از جانب خدای تعالی مقامی دارد که نسبت به مردم و مؤمنان از خودشان هم به خودشان سزاوارتر و اولاتر باشد. این مقام طبق آیه شریفه «النَّبِی أَوْلی بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ»(53) مخصوص پیامبرصلی الله علیه وآله است؛ لکن هر آنچه پیامبر دارد، امام معصوم نیز دارا می باشد، که از این جمله است امام علی علیه السلام.(54)

امام هادی علیه السلام در زیارت امام علی علیه السلام در روز غدیر می فرماید:

«وَأَشْهَدُ أَنَّهُ... أَوْلی بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، کَما جَعَلَهُ اللَّهُ کَذلِکَ»؛(55)

«گواهی می دهم که خداوند تو را بر مؤمنان سزاوارتر از خودشان قرار داد، چنان که خداوند نیز رسول خدا را چنین مقامی عنایت فرمود».

13 الْإِیمانُ فِی الْقُرْآنِ

یکی از نام های امام علی علیه السلام در قرآن، ایمان است که به کنایه از آن حضرت تعبیر شده؛ چنان که امام باقرعلیه السلام در مورد آیه شریفه «وَمَنْ یکْفُرْ بِالْإِیمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِی الْآخِرَهِ مِنَ الْخاسِرِینَ» فرمود:

«اَلْإِیمانُ فِی بَطْنِ الْقُرْآنِ عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ، فَمَنْ کَفَرَ بِوِلایتِهِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ»؛(56)

«مراد از ایمان در قرآن کریم، علی بن ابی طالب است، هرکس به ولایت او کافر شود تمام اعمالش نابود می شود».

در حدیث بعدی از ابن عباس نقل شده که گفته: برای علی بن ابی طالب علیه السلام نام های زیادی است که مردم خبر ندارند. گفتیم: کدام نام است؟ گفت: از جمله اینکه خدای تعالی در قرآن کریم او را «الایمان» نامیده و فرموده:

«وَمَن یکْفُرْ بِالْإِیمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِی الْآخِرَهِ مِنَ الْخاسِرِینَ»؛(57)

«و هرکس انکار کند آنچه را باید به آن ایمان بیاورد، اعمال او تباه می گردد، و در سرای دیگر، از زیان کاران خواهد بود».

همچنین است ایمان در آیه: «حَبَّبَ إِلَیکُمُ الْإِیمانَ»(58) که امام صادق علیه السلام فرموده است.(59)

14 بِئْرٌ مُعَطَّلَهٌ

«وَبِئْرٍ مُعَطَّلَهٍ وَقَصْرٍ مَشِیدٍ»؛(60)

«و چه بسیار چاه پرآب بی صاحب ماند، و چه بسیار قصرهای محکم و مرتفع».

امیر المؤمنین علیه السلام در مورد این آیه فرمود:

«فَالْقَصْرُ مُحَمَّدٌ وَالْبِئْرُ الْمُعَطَّلَهُ وِلایتِی، عَطَّلُوها وَجَحَدُوها وَمَنْ لم یقِرَّ بِوِلایتِی لَمْ ینْفَعْهُ الْإِقْرارُ بِنُبُوَّهِ مُحَمَّدٍصلی الله علیه وآله»؛(61)

«همانا مراد از قصر، محمّد است و چاه معطل مانده، ولایت من است که آن را معطل گذاشته و انکار کردند، هر که به ولایت من اقرار نکند اقرار به نبوّت برای او نفعی ندارد».

15 بَأْسٌ شَدِیدٌ

بأس به معنای سخت و شجاع و مراد کسی است که با شجاعت و دلاوری خود موجب عذاب دشمنان است.

از امام باقر و امام رضاعلیهما السلام روایت شده که فرمودند: مراد از «لِینْذِرَ بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ»(62) علی علیه السلام است.(63)

«وَهُوَ لَدُنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله قاتَلَ مَعَهُ عَدُوَّهُ»؛(64)

«او نزد رسول خداصلی الله علیه وآله با دشمنان آن حضرت جنگ می کند».

16 بابُ الْحِطَّهِ

آن گاه که بنی اسرائیل مرتکب گناه شدند، به ایشان امر شد که بگویید: «حِطَّه» و داخل باب شوید تا خدا شما را بیامرزد.(65)

این جریان به باب الحطّه معروف شد؛ اگرچه بسیاری نپذیرفتند، به همین مناسبت رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«مَثَلُ أَهْلِ بَیتِی مَثَلُ بابِ حِطَّهٍ فِی بَنِی إِسْرائِیلَ»؛(66)

«اهل بیت من همانند باب الحطه در بنی اسرائیل هستند، که تمسّک به ایشان موجت مغفرت است».

از امیر مؤمنان علیه السلام هم نقل شده که فرمود:

«أَنَا بابُ حِطَّهٍ»؛(67)

«من باب حطه و مغفرت الهی هستم».

امام صادق علیه السلام در آداب زیارت امام علی علیه السلام فرمود: خود را به قبر حضرت بچسبان و بگو:

«یا وَلِی اللَّهِ! یا حُجَّهَ اللَّهِ! یا بابَ حِطَّهِ اللَّهِ...»؛(68)

«ای ولی خدا، ای حجت خدا و ای باب حطه و مغفرت الهی! ...».

17 بَدِّلْهُ

«ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیرِ هذَا أَوْ بَدِّلْهُ»؛(69)

«قرآنی غیر از این بیاور، یا آن را تبدیل کن».

مفضل بن عمر می گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد این آیه شریفه پرسیدم، فرمود: دشمنان گفتند: به جای علی علیه السلام، فرد دیگری را جانشین خود قرار بده.(70) آیه شریفه در پاسخ فرمود:

«قُلْ ما یکُونُ لِی أَنْ أُبَدِّلَهُ مِن تِلْقآئِ نَفْسِی إِنْ أَتَّبِعُ إِلّا ما یوحی إِلَی»؛(71)

«بگو: من حق ندارم که از پیش خود آن را تغییر دهم، و فقط از چیزی که بر من وحی می شود، پیروی می کنم».

18 بُرْجُ السَّمآءِ

برج السماء؛ کاخ و قصر باعظمت آسمانی است. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بعد از تلاوت آیه شریفه «وَالسَّمآءِ ذاتِ الْبُرُوجِ» به ابن عباس فرمود:

«یابْنَ عَبّاسِ! إِنَّ اللَّهَ یقْسِمُ بِالسَّمآءِ ذاتِ الْبُرُوجِ وَیعْنی بِهِ السَّمآءُ وَبُرُوجُها؟ قُلْتُ: یا رسولَ اللَّهِ! فَما ذاکَ؟ قالَ: أمَّا السَّمآءُ فَأَنَا وَأَمَّا الْبُرُوجُ فَالْأَئِمَّهُ بَعْدِی أَوَّلُهُمْ عَلِی وَآخِرُهُمْ الْمْهَدِی»؛(72)

«ای فرزند عباس! خداوند متعال به آسمان که دارای برج هاست قسم می خورد، و مرادش آسمان و بروج آن است. گفتم: ای رسول خدا منظور از آن چیست؟

فرمود: مراد از آسمان من هستم و امّا بروج، امامان بعد از من هستند که اوّل ایشان علی و آخر آنان مهدی است».

19 الْبَصِیرُ

«وَما یسْتَوِی الْأَعْمی وَالْبَصِیرُ * وَلَا الظُّلُماتُ وَلَا النُّورُ * وَلَا الظِّلُّ وَلَا الْحَرُورُ»؛(73)

«و نابینا (کور) و بینا. و نه تاریکی ها و نه روشنایی. و نه سایه (آرام بخش) و نه باد داغ و سوزان هرگز برابر نیستند».

از ابن عباس نقل شده:

«مراد از اعمی، ابوجهل است و مراد از بصیر، امیرالمؤمنین علی علیه السلام. مقصود از ظلمات، ابوجهل است و مقصود از نور، علی علیه السلام. و منظور از حرور (آتش جهنّم)، ابوجهل است و منظور از ظلّ (بهشت)، علی علیه السلام».(74)

20 بَعْضُ ما یوحی

«فَلَعَلَّکَ تارِکٌ بَعْضَ ما یوحَی إِلَیکَ وَضَآئِقٌ بِهِ صَدْرُکَ»؛(75)

«شاید (ابلاغ) بعض آیاتی را که به تو وحی می شود، (به خاطر عدم پذیرش آنها) ترک کنی (و به تأخیر اندازی)، و سینه ات از این جهت تنگ (و ناراحت) شود».

امام صادق علیه السلام فرمود: این آیه شریفه در شأن امام علی علیه السلام نازل شده؛ چون رسول خداصلی الله علیه وآله می دانست برخی مردم جاهل با آن مخالفت می کنند؛ لیکن خدای تعالی حضرت را تسکین داد: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ سَیجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدّاً»؛(76)

«مسلّماً کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام می دهند، خداوند رحمان محبّتی برای آنان در دلها قرار می دهد».(77)

21 التِّجارَهُ المُنْجِیهُ

امام علی علیه السلام فرموده است:

«أَنَا التِّجارَهُ المُرْبِحَهُ الْمُنْجِیهُ مِنَ الْعَذابِ الْأَلِیمِ الَّتِی دَلَّ عَلَیها فِی کِتابِهِ، فَقالَ: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلی تِجارَهٍ تُنْجِیکُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِیمٍ»؛(78)

«من همان تجارت پرسود و نجات دهنده از عذاب دردناک هستم که آیه شریفه در باره آن فرموده است: ای کسانی که ایمان آورده اید! آیا شما را به تجارتی راهنمایی کنم که شما را از عذاب دردناک رهایی می بخشد؟!».(79)

22 الثَّوابُ عِنْدَ اللَّهِ

«ثَواباً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوابِ»؛(80)

«این پاداشی است از طرف خداوند، و بهترین پاداش ها نزد پروردگار است».

از اصبغ بن نباته نقل شده: امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد این آیه، خطاب به من فرمود:

«أَنْتَ الثَّوابُ وَأَصْحابُکَ الْأَبْرارُ»؛(81)

مراد از ثواب تویی، و یاران تو نیز ابرار هستند».

23 جَنْبُ اللَّهِ

«یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»؛(82)

«افسوس بر من از کوتاهی هایی که در اطاعت فرمان خدا کردم».

از امام کاظم علیه السلام در مورد این آیه سؤال شد، فرمود: مراد از جنب اللَّه در این آیه شریفه، امیرالمؤمنین علیه السلام است.(83)

و مراد از جنب اللَّه؛ یعنی اطاعت من اطاعت خداست، پس هرکه در اطاعت من تفریط کند از اطاعت خدا کم گذاشته است.(84)

در خطبه غدیر رسول خداصلی الله علیه وآله نیز آمده و خود امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«أَنَا جَنْبُ اللَّهِ وَأَنَا بابُ اللَّهِ»؛(85)

«منم جنب اللَّه و منم باب اللَّه».

امام صادق علیه السلام نیز در زیارت مخصوصه آن حضرت می فرماید:

«وَأَنَّکَ جَنْبُ اللَّهِ وَوَجْهُهُ الَّذِی مِنْهُ یؤْتی ؛(86)

«گواهی می دهم که تو جنب اللَّه هستی و نیز آن وجه الهی که از آن وارد می شوند».

از امام باقرعلیه السلام نقل شده که فرمود: معنای جنب اللَّه یعنی هیچ کسی از رسول خداصلی الله علیه وآله به خدا نزدیک تر نیست و نیز کسی هم از وصی رسول به رسول نزدیک تر نیست، یعنی در قرب و نزدیکی مثل جنب اوست.(87)

24 حَبْلُ اللَّهِ

آیه شریفه می فرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَلَا تَفَرَّقُوا»؛(88) «و همگی به ریسمان الهی چنگ زنید، و پراکنده نشوید».

حبل یعنی ریسمان و هر آنچه که واسطه و اتصال بین دو چیز قرار می گیرد، حبل اللَّه یعنی آنچه که انسان را به خدا متصل می نماید.

بین خدا و انسان دو قسم حبل اللَّه است؛ یکی کتاب خدا و قرآن و دیگری پیامبر و امامان. از جمله ایشان امام علی علیه السلام است که پیامبر خداصلی الله علیه وآله در روز غدیر فرمود: ای مردم حاضران به غایبان برسانید:

«أَلا قَدْ خَلَّفْتُ فِیکُمْ کِتابَ اللَّهِ، فِیهِ النُّورُ وَالْهُدی وَالْبَیانُ، ما

فَرَّطَ اللَّهُ فِیهِ مِنْ شَی ءٍ حُجَّهُ اللَّهِ لِی عَلَیکُمْ، وَخَلَّفْتُ فِیکُمُ الْعَلَمَ الْأَکْبَرَ عَلَمَ الدِّینِ وَنُورَ الْهُدی وَصِیی عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ، إِلّا هُوَ حَبْلُ اللَّهِ فَاعْتَصِمُوا بِهِ جَمِیعاً وَلا تَفَرَّقُوا»؛(89)

«آگاه باشید که من بین شما کتاب خدا را باقی گذاشتم که نور و هدایت و بیان در آن است، که خداوند هیچ چیزی را در آن کم نگذاشته و حجّت خدا بر شما می باشد، همچنین بزرگ ترین پرچم و نشانه را برای شما گذاشتم، پرچم دین و نور هدایت که جانشین من یعنی علی بن ابی طالب است؛ بدانید که او حبل اللَّه است پس همگی به او چنگ زنید و متفرق نشوید».

25 الْحُجَّهُ الْبالِغَهُ

دلیل و حجّتی که به همه می رسد و عالم و جاهل به آن آگاهی پیدا می کنند، لذا این حقّ خداست که روز قیامت با همه احتجاج کند. همان که خدای تعالی در آیه قرآن فرموده: «فَللَّهِ ِ الْحُجَّهُ الْبالِغَهُ» و علی حجت بالغه الهی است.

در حدیثی طولانی نقل شده: پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در حالی که فضایل و مناقب امیرالمؤمنین علیه السلام را بیان می فرمود، به یک باره عباس عموی آن حضرت از جا برخاست و بین دو چشم علی را بوسید و گفت: به خدا قسم که تو حجت بالغه خدایی، برای هر کسی که به خدا و روز قیامت ایمان داشته باشد.(90)

در یکی از زیارات مطلقه امیرالمؤمنین علیه السلام آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلی حُجَّهِ اللَّهِ الْبالِغَهِ»؛(91)

«سلام بر تو که حجت بالغه الهی هستی».

26 حِزْبِیلٌ

حزبیل نام همان مؤمن آل فرعون است که در قرآن به آن اشاره شده است، که می فرماید:

«وَقالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ یکْتُمُ إِیمانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَجُلاً أَنْ یقُولَ رَبِّی اللَّهُ وَقَدْجآءَکُمْ بِالْبَیناتِ مِنْ رَبِّکُمْ وَإِنْ یکُ کاذِباً فَعَلَیهِ کَذِبُهُ وَإِنْ یکُ صادِقاً یصِبْکُمْ بَعْضُ الَّذِی یعِدُکُمْ إِنَّ اللَّهَ لا یهْدِی مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ کَذّابٌ»؛(92)

«و مرد مؤمنی از آل فرعون که ایمان خود را پنهان می داشت گفت: آیا می خواهید مردی را بکشید به خاطر این که می گوید: پروردگار من "اللَّه" است، در حالی که دلایل روشنی از سوی پروردگارتان برای شما آورده؟! اگر دروغ گو باشد، دروغ دامن خودش را خواهد گرفت؛ و اگر راست گو باشد، بعضی از عذابهایی را که وعده می دهد به شما خواهد رسید؛ خداوند کسی را که اسراف کار و بسیار دروغگوست هدایت نمی کند».

امام علی علیه السلام فرموده است:

«أَنَا اسْمِی فِی الْاِنْجِیلِ اِلْیا، وَفِی صُحُفِ اِبْراهِیمِ حِزْبِیلٌ»؛(93)

«نام من

در انجیل، الیا و در صحف ابراهیم، حزبیل است».

27 الْحَسْرَهُ

«وَإِنَّهُ لَحَسْرَهٌ عَلَی الْکافِرِینَ»؛(94)

«و آن مایه حسرت کافران است».

از امام صادق علیه السلام نقل شده: مراد از «الحسره» در این آیه شریفه امیرالمؤمنین علیه السلام است.(95)

بسیاری افراد روز قیامت، به جهت کوتاهی در حقّ وی، فریاد واحسرتا سر می دهند:

«یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»؛(96)

«افسوس بر من از کوتاهی هایی که در اطاعت فرمان خدا کردم».

28 الْحَقُ

«وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ شآءَ ...»؛(97)

«بگو: این حقّ است از سوی پروردگار شما! هرکس می خواهد...».

در مورد این آیه، از امام باقرعلیه السلام نقل شده که فرمود: مراد از حقّ در این آیه، ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام است.(98) همچنین است آیه شریفه:

«أَفَمَن یعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَیکَ مِنْ رَبِّکَ الْحَقُّ کَمَنْ هُوَ أَعْمی ...»؛(99)

«آیا کسی که می داند آنچه ازطرف پروردگارت بر تو نازل شده حق است، مانند کسی است که نابینا است؟! ...».

هم از ابن عباس و هم از امام باقرعلیه السلام نقل شده: مراد از حقّ، علی بن ابی طالب علیه السلام است.(100)

29 حَقُّ الْیقِینِ

حقیقت و اصل یقین خالص.

«وَإِنَّهُ لَحَقُّ الْیقِینِ»؛(101)

«و آن یقین خالص است».

در تفسیر این آیه شریفه، از امام صادق علیه السلام نقل شده: مراد علی بن ابی طالب علیه السلام است.(102)

30 الْخاشِعُ فِی الْقُرْآنِ

«وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاهِ وَإِنَّها لَکَبِیرَهٌ إِلّا عَلَی الْخاشِعِینَ»؛(103)

«ازصبر و نماز یاری جویید و بااستقامت و مهار هوس های درونی و توجه به پروردگار، نیرو بگیرید. این کار جز برای خاشعان گران است».

الخاشع یکی از اسامی قرآنی امیرمؤمنان علیه السلام است. ابن عباس درباره آیه شریفه می گوید:

«اَلْخاشِعُ الذَّلِیلُ فِی صَلاتِهِ الْمُقْبِلُ عَلَیها: رَسُولُ اللَّهِ وَعَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(104)

«مراد از خاشع و کسی که در نمازش خاشع و ذلیل است و به آن اقبال دارد، رسول خداصلی الله علیه وآله و علی بن ابی طالب علیه السلام است».

31 خَصْمُ الْکُفّارِ

«هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ»؛(105)

«اینان دو گروه اند که درباره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند».

روایات بسیاری در کتب شیعه و اهل سنّت نقل شده: این آیه شریفه درباره امیرالمؤمنین علی علیه السلام و حمزه و عبیده در جنگ بدر نازل شده است.(106)

32 دابَّهُ الْأَرْضِ

جنباننده و گرداننده روی زمین، چنان که آیه شریفه می فرماید:

«وَإِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دآبَّهً مِنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَ النّاسَ کانُوابِآیاتِنالایوقِنُونَ»؛(107)

«وقتی فرمان عذاب آنها رسد (و در آستانه رستاخیز قرار گیرند)، جنبنده ای را از زمین برای آنها خارج کنیم که با آنان تکلّم می کند (و می گوید) که مردم به آیات ما ایمان نمی آوردند».

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره این آیه شریفه فرمود:

«عَلِی دآبَّهُ الْأَرْضِ وَفاصِلُ الْقَضآءِ»؛(108)

«علی علیه السلام همان گرداننده زمین و فیصله دهنده قضاوت ها می باشد».

از امیرمؤمنان علیه السلام نیز نقل شده که فرمود:

«أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَأَنَا دآبَّهُ الْأَرْضِ»؛(109)

«من بنده خداوند، و همان جنباننده و گرداننده زمین هستم».

33 الدّاعِی

«یوْمَئِذٍ یتَّبِعُونَ الدّاعِی لا عِوَجَ لَهُ»؛(110)

«در آن روز، همه از دعوت کننده الهی پیروی نموده، و قدرت بر مخالفت او ندارند».

امام کاظم علیه السلام از امام صادق علیه السلام فرمود: از پدرم درباره این آیه پرسیدم، فرمود: مراد از داعی، علی علیه السلام است.(111)

34 دِینُ الْحَقِ ّ

«هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی وَدِینِ الْحَقِ ّ لِیظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ»؛(112)

«او کسی است که رسول خود را با هدایت و دین حق فرستاد تا او را بر همه ادیان غالب سازد، هر چند مشرکان کراهت داشته باشند».

محمّد بن فضیل می گوید: امام کاظم علیه السلام در مورد این آیه شریفه فرمود:

«هُوَ الَّذِی أَمَرَ رَسُولَهُ بِالْوِلایهِ لِوَصِیهِ، وَالْوِلایهُ هِی دِینُ الْحَقِ ّ»؛(113)

«او آن است که خداوند پیامبرصلی الله علیه وآله را امر فرمود برای وصی خود به ولایت که ولایت همان دین حقّ است».

35 الذّاکِرُ

کسی که ذکر خدای تعالی را می گوید و او را در هر حال به یاد می آورد.

امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید:

«أَنَا الذّاکِرُ یقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: «اَلَّذِینَ یذْکُرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَقُعُوداً وَعَلی جُنُوبِهِمْ»(114)»؛(115)

«من همان ذاکری هستم که خداوند می فرماید: «کسانی که در حال ایستاده، نشسته و به پهلو خوابیده به یاد خدا هستند»».

36 ذِکْرُ الرَّسُولِ

ابن عباس درباره آیه «ذِکْراً رَسُولاً»(116) گوید:

«اَلنَّبِی ذِکْرٌ مِنَ اللَّهِ وَعَلِی ذِکْرٌ مِنْ مُحَمَّدٍ، کَما قالَ: «وَإِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَلِقَوْمِکَ وَسَوْفَ تُسْئَلُونَ»(117)؛

«رسول خدا ذکری از خداست و علی نیز ذکری از محمّد است، چنان که خدا فرموده است: «و این مایه یادآوری (و عظمت) تو و قوم تو است» و به زودی سؤال خواهید شد».(118)

37 ذُو الْقَلْبِ

کسی که دارای قلب و عقل است، چنان که امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

أَنَا ذُوالْقَلْبِ فَیقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: «إِنَّ فِی ذلِکَ لَذِکْری لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ »؛(119)

«من صاحب قلبی هستم، که خداوند فرموده: «در این تذکّری است برای آن که قلب دارد»».(120)

38 ذُو مَتْرَبَهٍ

«أَوْ مِسْکِیناً ذا مَتْرَبَهٍ»؛(121)

«یا مستمندی خاک نشین را».

نقل شده: امام باقرعلیه السلام در مورد این آیه فرمود: مراد امیرالمؤمنین علیه السلام است؛ او مترب بالعلم است؛ از نظر علم از همه بی نیاز است، و به اندازه کل زمین علم دارد.(122)

39 ذِی الْقُرْبی

مراد از ذی القربی در آیات شریفه، اهل بیت پیامبر و افضل ایشان امیرمؤمنان علیه السلام است.(123)

از جمله در آیه شریفه می فرماید:

«وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَی ءٍ فَأَنَّ للَّهِ ِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبی ..»؛(124)

«بدانید هر غنیمتی بدست آورید، خمس آن برای خدا و پیامبر، و برای ذی القربی و ... است».

40 الرّاکِعُونَ فِی الْقُرْآنِ

«إِنَّما وَلِیکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یقِیمُونَ الصَّلاهَ وَیؤْتُونَ الزَّکاهَ وَهُمْ راکِعُونَ»؛(125)

«سرپرست و ولی شما، تنها خدا و پیامبر او است و آنها که ایمان آورده اند؛ همانها که نماز را برپا می دارند، و در حال رکوع، زکات می دهند».

شیعه و سنّی نقل کرده اند: این آیه، فقط در حقّ امیرمؤمنان علیه السلام نازل شده، وقتی در مسجد و در حال رکوع به فقیر و سائل کمک کرد.

پیامبر و اصحاب به مسجد آمدند، از فقیر سؤال کردند: چه کسی به تو کمک کرد، گفت: «ذاکَ الرّاکِعُ» که علی بن ابی طالب باشد.(126)

41 الرِّجالُ عَلَی الْأَعْرافِ

«وَبَینَهُما حِجابٌ وَعَلَی الأَْعْرافِ رِجالٌ یعْرِفُونَ کُلاًّ بِسِیماهُمْ»؛(127)

«و در میان آن دو گروه [بهشتیان و دوزخیان ، حجابی است، و بر اعراف، مردانی هستند که هریک از آن دو را از چهره شان می شناسند».

حضرت زهراعلیها السلام فرمود: از پدرم رسول خداصلی الله علیه وآله پرسیدم: مراد از اعراف در این آیه کیانند؟

آن حضرت فرمود:

«هُمُ الْأَئِمَّهُ بَعْدِی عَلِی وَسِبْطای وَتِسْعَهٌ مِنْ صُلْبِ الْحُسَینِ، هُمْ رِجالُ الْأَعْرافِ»؛(128)

«مراد امامان پس از من هستند، ایشان علی و دو سبط من و نه امام از نسل حسین علیهم السلام که مردان اعراف هستند».

بنابراین فقط کسانی وارد بهشت می شوند که ایشان را بشناسند و کسانی داخل جهنم می شوند که منکر ایشان باشند.

42 الرَّحْمَهُ

«قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذلِکَ فَلْیفْرَحُوا هُوَخَیرٌ مِمّا یجْمَعُونَ»؛(129)

«بگو: به فضل و رحمت خدا باید خوشحال شوند؛ این از تمام آنچه جمع کرده اند، بهتراست».

«... وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیکُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّیطانَ إِلّا قَلِیلاً»؛(130)

«... و اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود، جز عدّه کمی، همگی از شیطان پیروی می کردید».

یکی از اسامی قرآنی امیرمؤمنان علیه السلام رحمت است؛ چنان که ابن عباس درباره آیه می گوید:

«بِفَضْلِ اللَّهِ النَّبِی صلی الله علیه وآله وَبِرَحْمَتِهِ عَلِی علیه السلام»؛(131)

«مراد از فضل خدا، رسول خداست و مراد از رحمت، علی بن ابی طالب است».

همچنین در تفسیر قمی آمده است:

«اَلْفَضْلُ رَسُولُ اللَّهِ وَالرَّحْمَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام، فَبِذلِکَ فَلْیفْرَحُوا، قالَ: فَلْیفْرَحْ شِیعَتُنا هُوَ خَیرُ مِمّا أُعْطِی أَعْداؤُنا مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّهِ»؛(132)

«مراد از فضل، رسول خدا و منظور از رحمت، امیرمؤمنان است، پس (شیعیان ما) به آن باید خوشحال باشند؛ چون این بهتر از طلا و نقره ای است که به دشمنان ما داده شود».

43 الزُّجاجَهُ

حباب شفّاف و درخشنده. و مصباح نیز یعنی چراغ؛

«فِیها مِصْباحٌ الْمِصباحُ فِی زُجاجَهٍ»؛(133)

«آن چراغ در حبابی قرار گیرد، حبابی شفاف و درخشنده همچون یک ستاره فروزان».

فرمود: «مراد علم رسول اللَّه صلی الله علیه وآله است که بر قلب امیرمؤمنان علیه السلام وارد شده».(134)

44 الزُّلْفَهُ

ذا زلفه؛ کسی که رتبه و درجه ای دارد.

«فَلَمّا رَأَوْهُ زُلْفَهً سِیئَتْ وُجُوهُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَقِیلَ هذَا الَّذِی کُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ»؛(135)

«وقتی آن (وعده الهی) را از نزدیک می بینند، صورت کافران زشت و سیاه می گردد، و به آنها گفته شود: این همان چیزی است که می خواستید».

امام صادق علیه السلام فرمود: مراد از زلفه در این آیه، امیرالمؤمنین علیه السلام است.

«إِذا رَأَوْا مَنْزِلَتَهُ وَمَکانَهُ مِنَ اللَّهِ أَکَلُوا أَکُفَّهُمْ عَلی ما فَرَّطُوا فِی وِلایتِهِ. وَإِذا رَأَوْا صُورَهَ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ یوْمَ الْقِیامَهِ سِیئَتْ وُجُوهُ الَّذِینَ کَفَرُوا»؛(136)

«هرگاه مقام و منزلت آن حضرت را نزد خدای متعال ببینند، به خاطر کوتاهی که در ولایت آن حضرت داشتند دست های خود را می خورند و می گزند؛ هرگاه صورت امیرالمؤمنین را ببینند چهره کافران سیاه و غم آلود می شود.

در یکی از زیارات مطلقه آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ... وَالزُّلْفَهُ وَالْکَوْثَرُ»؛(137)

سلام بر تو ای صدیق اکبر ... ای زلفه و کوثر».

45 الزَّیتُونُ

زیتون هم از القاب قرآنی امیرمؤمنان علیه السلام گفته شده است؛ چنان که در تفسیر قمی ذیل آیه شریفه نقل شده است: «وَالتِّینِ وَالزَّیتُونِ»(138) مراد از تین، رسول خداست و مقصود از زیتون، امیرالمؤمنین است.(139)

46 السّائِقُ

یکی دیگر از القاب قرآنی امام علی علیه السلام سائق است، به معنای سوق دهنده و یا راننده است.

«وَجآءَتْ کُلُّ نَفْسٍ مَعَها سآئِقٌ وَشَهِیدٌ»؛(140)

«هر انسانی وارد محشر می گردد در حالی که همراه او حرکت دهنده و گواهی است».

امام صادق علیه السلام در مورد این آیه شریفه فرمود:

«اَلسّائِقُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَالشَّهِیدُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله»؛(141)

«مراد از سائق امیرمؤمنان علیه السلام است و شهید (شاهد) نیز رسول خداصلی الله علیه وآله می باشد».

47 السّابِقُونَ

«وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ * أُولَئِکَ الْمُقَرَّبُونَ»؛(142)

«و سومین گروه، پیشگامان پیشگامند، آنها مقرّبانند».

ابن عباس می گوید: از پیامبر خداصلی الله علیه وآله درباره این آیه سؤال کردم، فرمود:

«قالَ لِی جَبْرَئِیلُ: ذلِکَ عَلِی وَشِیعَتُهُ هُمُ السّابِقُونَ إِلَی الْجَنَّهِ الْمُقَرَّبُونَ مِنَ اللَّهِ بِکَرامَتِهِ لَهُمْ»؛(143)

«جبرئیل به من گفت: مراد از سابقون علی و شیعیان او هستند که به سوی بهشت سبقت گرفته اند و از نزدیکان به خدا هستند که خداوند این کرامت را به آنان داده است».

48 السّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ

در مورد آیه شریفه: «وَالسّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِینَ وَالْأَنْصارِ»(144) نقل شده که: ایشان چند نفر انگشت شمارند و اوّل ایشان هم علی علیه السلام است که از همه زودتر ایمان آورده است.(145)

49 السّاجِدُ

کسی که برای خدا سجده می کند.

«أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آنآءَ اللَّیلِ ساجِداً وَقآئِماً یحْذَرُ الْآخِرَهَ وَیرْجُوا رَحْمَهَ رَبِّهِ»؛(146)

«(آیا چنین کسی باارزش است) یا کسی که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام، از عذاب آخرت می ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است؟!».

از القاب امیرالمؤمنین علیه السلام در قرآن کریم، بوده و این آیه درباره آن حضرت نازل شده.(147)

50 السَّبِیلُ

راه. از القاب مولا علی علیه السلام در قرآن است.

«یا لَیتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً»؛(148)

«ای کاش با رسول خدا راهی برگزیده بودم».

امام باقرعلیه السلام در مورد این آیه شریفه فرمود:

«یا لَیتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ عَلِیاً»؛(149)

«ای کاش همراه پیامبر، علی را قبول می کردم».

51 سَلَمُ رَسُولِ اللَّهِ

امیرالمؤمنین علیه السلام به طور خالص و مخلص، تسلیم و در اختیار رسول خداصلی الله علیه وآله بود.

«ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَجُلاً فِیهِ شُرَکَآءُ مُتَشاکِسُونَ وَرَجُلاً سَلَماً لِرَجُلٍ هَلْ یسْتَوِیانِ مَثَلاً»؛(150)

«خداوند مثالی زده است: مردی که مملوک شریکانی است و درباره اش مدام با هم مشاجره می کنند، و مردی که تنها تسلیم یک نفر است؛ آیا این دو یکسانند؟!».

امیرالمؤمنین علیه السلام در مورد این آیه شریفه فرموده است:

«وَأَنَا السَّلَمُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله یقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ «وَرَجُلاً سَلَماً لِرَجُلٍ»؛(151)

«من آن رجل سَلم برای رسول خداصلی الله علیه وآله هستم که خداوند متعال می فرماید رجلاً سلماً لرجل».

ابو خالد کابلی نیز از امام باقرعلیه السلام همین آیه را سؤال کرده که امام فرمود:

«الرَّجُلُ السَّلَمُ لِرَجُلٍ، عَلِی علیه السلام وَشِیعَتُهُ»؛(152)

«همانا رجل سَلم، علی و شیعیان او هستند».

52 الشّاهِدُ

شخصی به امام علی علیه السلام عرض کرد: بهترین منقبت شما چیست؟ فرمود: آنچه در مورد من در قرآن نازل شده است.

گفت: چه چیزی نازل شده است؟

فرمود: «أَفَمَنْ کانَ عَلی بَینَهٍ مِنْ رَبِّهِ وَیتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ...»(153)

«أَنَا الشّاهِدُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله»؛(154)

«من همان شاهد پیامبر خدایم».

امام باقرعلیه السلام نیز فرموده است:

«إِنَّما نُزِلَتْ «أَفَمَنْ کانَ عَلی بَینَهٍ مِنْ رَبِّهِ» یعْنِی رَسُولَ اللَّهِ. «وَیتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ» یعْنِی عَلِیاً أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ»؛(155)

«مراد از آیه «آیا آن کس که دلیل آشکاری از پروردگار خویش دارد» رسول خداصلی الله علیه وآله و مراد از آیه «و به دنبال آن، شاهدی از سوی او می باشد» امیر مؤمنان علی علیه السلام می باشد».

53 الشَّجَرُ

«وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ یسْجُدانِ»؛(156)

«و گیاه و درخت برای او سجده می کنند».

روایت شده که فرمود: مراد از نجم رسول خداصلی الله علیه وآله و مقصود از شجر، امیرمؤمنان علیه السلام است با سایر امامان علیهم السلام.(157)

54 الشَّجَرُ بَینَهُمْ

«فَلا وَرَبِّکَ لایؤْمِنُونَ حَتّی یحَکِّمُوکَ فِیما شَجَرَ بَینَهُمْ، ثُمَّ لایجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّا قَضَیتَ وَیسَلِّمُوا تَسْلِیماً»؛(158)

«به پروردگارت سوگند! آنها ایمان نمی آورند مگر اینکه در اختلافات خود، تو را به داوری طلبند؛ و سپس از داوری تو، در دل خود احساس ناراحتی نکنند و کاملاً تسلیم باشند».

از امام صادق علیه السلام روایت شده: مراد از «شجر» در آیه، امیرمؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام است.(159)

55 شَجَرَهٌ مُبارَکَهٌ

«یوقَدُ مِن شَجَرَهٍ مُبارَکَهٍ زَیتُونَه»؛(160)

«این چراغ با روغنی افروخته می شود که از درخت پربرکت زیتونی گرفته شده».

روایت شده: مراد از شجره مبارکه، علی بن ابی طالب علیه السلام است.(161)

56 شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ

«أَفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلَی نُورٍ مِنْ رَبِّهِ»؛(162)

«آیا کسی که خدای تعالی سینه اش را برای اسلام گشاده و بر فراز مرکبی از نور الهی قرار گرفته (همچون کوردلان گمراه است؟!)».

در روایت آمده: این آیه شریفه در مورد علی علیه السلام و حمزه نازل شده است.(163)

57 الشَّفْعُ

«وَالْفَجْرِ * وَلَیالٍ عَشْرٍ * وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ»؛(164)

«به سپیده دم سوگند * و به شب های ده گانه * و به زوج و فرد».

جابر جعفی در مورد آیه شریفه می گوید: امام به من فرمود: ای جابر! «وَالْفَجْرِ» جدّ من است «وَلَیالٍ عَشْرٍ» ده امام می باشند «وَالشَّفْعِ» امیرالمؤمنین، «وَالْوَتْرِ» هم اسم قائم است.(165)

58 صاحِبُ آیهِ الْبَرائَهِ

آیات ابتدایی سوره مبارکه توبه می فرماید:

«وَأَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَی النّاسِ یوْمَ الْحَجِ ّ الأَْکْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِی ءٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ وَرَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَیرٌ لَکُمْ وَإِنْ تَوَلَّیتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیرُ مُعْجِزِی اللَّهِ وَبَشِّرِ الَّذِینَ کَفَرُوا بِعَذابٍ أَلِیمٍ * إِلَّا الَّذِینَ عاهَدتُمْ مِنَ الْمُشْرِکِینَ ثُمَّ لَمْ ینقُصُوکُمْ شَیئاً وَلَمْ یظاهِرُوا عَلَیکُمْ أَحَداً فَأَتِمُّوا إِلَیهِمْ عَهْدَهُمْ إِلی مُدَّتِهِمْ إِنَّ اللَّهَ یحِبُّ الْمُتَّقِینَ * فَإِذَا انْسَلَخَ الأَْشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ حَیثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ کُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تابُوا وَأَقامُوا الصَّلاهَ وَآتَوا الزَّکاهَ فَخَلُّوا سَبِیلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ»؛(166)

«و این، اعلامی است از ناحیه خدا و پیامبرش به (عموم) مردم در روز حج اکبر [عید قربان] که: خدا و پیامبرش از مشرکان بیزارند! با این حال، اگر توبه کنید، برای شما بهتر است! و اگر سرپیچی نمایید، بدانید شما نمی توانید خدا را ناتوان سازید (و از قلمرو قدرتش خارج شوید)! و کافران را به مجازات دردناک بشارت ده! * مگر مشرکانی را که با آنها عهد بستید، و چیزی از آن را در حقّ شما فروگذار نکردند، و احدی را بر ضدّ شما تقویت ننمودند؛ پیمان آنها را تا پایان مدّتشان محترم بشمرید؛ زیرا خداوند پرهیزگاران را دوست دارد. * (امّا) وقتی ماه های حرام پایان گرفت، مشرکان را هرجا یافتید به قتل برسانید، و آنها را اسیر سازید و

محاصره کنید، و در هر کمین گاه، بر سر راه آنها بنشینید! هرگاه توبه کنند و نماز را برپا دارند و زکات را بپردازند، آنها را رها سازید؛ زیرا خداوند آمرزنده و مهربان است!

از ابن عمر نقل شده: پیامبر خداصلی الله علیه وآله ابوبکر را با آیات برائت به مکّه فرستاد، وقتی به ذوالحلیفه رسید، علی علیه السلام را به دنبال وی فرستاد تا آیات را تحویل بگیرد.

ابوبکر گفت: مگر مشکلی پیش آمده؟

فرمود: نه.

ابوبکر خدمت رسول خداصلی الله علیه وآله آمد و گفت: مطلب چیست؟ حضرت فرمود: دستور الهی است که این آیات را یا من باید قرائت کنم یا کسی که از خودم باشد... .

امام علی علیه السلام آیات برائت را به مکّه آورد و در مراسم حج در حضور مشرکان و سران آنان، این آیات را با شجاعت ابلاغ نمود.(167)

59 صاحِبُ آیهِ إِنَّما وَلِیکُمُ اللَّهُ

«إِنَّما وَلِیکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یقِیمُونَ الصَّلاهَ وَیؤْتُونَ الزَّکاهَ وَهُمْ راکِعُونَ»؛(168) «سرپرست و ولی شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده اند؛ همانها که نماز را برپا می دارند، و در حال رکوع، زکات می دهند».

این آیه شریفه درباره امام علی علیه السلام نازل شده؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله آن را تأیید کرده است:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ أَقامَ الصَّلاهَ وَآتَی الزَّکاهَ وَهُوَ راکِعٌ یرِیدُ وَجْهَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِی کُلِ ّ حالٍ»؛(169)

«علی بن ابی طالب علیه السلام نماز اقامه نمود و زکات پرداخت کرد؛ در حالی که در رکوع بود و خواهان قرب الهی در هر حالی است».

شأن نزول آیه: وقتی این آیه نازل شد، رسول خداصلی الله علیه وآله به طرف مسجد آمد، سائلی را دید که از مسجد بیرون می آمد، فرمود: آیا کسی به تو چیزی

داد؟ گفت: آری آن آقایی که مشغول نماز است. و او امیرمؤمنان علیه السلام بود که در حال رکوع به سائل فقیر کمک نمود.(170)

60 صاحِبُ آیهِ النَّجْوی

پیامبرصلی الله علیه وآله خوش مشرب و خوش برخورد و با مردم مهربان و خودمانی بود، اصحاب هم همیشه و هروقت دوست داشتند به خدمت حضرت می رسیدند و با ایشان خلوت نموده، تقاضای ملاقات خصوصی می کردند و از هر دری سخن می گفتند. گاه این مجالس طولانی و زیاد می شد و پیامبر خداصلی الله علیه وآله را از کارهایش بازمی داشت، تا اینکه آیه شریفه نازل شد:

«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا ناجَیتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَینَ یدَی نَجْویکُمْ صَدَقَهً ذلِکَ خَیرٌ لَکُمْ وَأَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ»؛(171)

«ای کسانی که ایمان آورده اید! هنگامی که می خواهید با رسول خدا نجوا کنید (و سخنان درگوشی بگویید)، قبل از آن صدقه ای (در راه خدا) بدهید. این برای شما بهتر و پاکیزه تر است و اگر توانایی ندارید، خداوند غفور و رحیم است».

امّا آنان که فقیر بودند، چیزی نداشتند که بدهند و آنان که پول داشتند بخل ورزیدند و ندادند. تنها کسی که به این آیه عمل کرد امام علی علیه السلام بود.(172) چنان که حضرت فرمود: در قرآن آیه ای است که هیچ کسی غیر از من به آن عمل نکرد، نه قبل از من و نه بعد از من، و آن آیه مناجات است؛ چون من یک دینار داشتم آن را به چند درهم فروخته و هرگاه خدمت حضرت می رسیدم یک درهم صدقه می دادم.

تا اینکه آیه نسخ شد با آیه: «ءَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَینَ یدَی نَجْویکُمْ صَدَقاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتابَ اللَّهُ عَلَیکُمْ فَأَقِیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ وَأَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِیرٌ بِما

تَعْمَلُونَ»؛(173)

«آیا ترسیدید فقیر شوید که از دادن صدقات قبل از نجوا خودداری کردید؟! اکنون که این کار را نکردید و خداوند توبه شما را پذیرفت، نماز را برپا دارید و زکات را ادا کنید و خدا و پیامبرش را اطاعت نمایید و (بدانید) خداوند از آنچه انجام می دهید باخبر است».(174)

61 صاحِبُ آیهِ وَالنَّجْمِ

«وَالنَّجْمِ إِذا هَوی ماضَلَ صاحِبُکُمْ وَماغَوی ؛(175)

«سوگند به ستاره هنگامی که افول می کند، هرگز دوست شما (محمّد) منحرف نشده و مقصد را گم نکرده است».

ابن عباس در مورد نزول این آیه می گوید: شبی نماز عشا را با رسول خداصلی الله علیه وآله خواندیم، پس فرمود: امشب نور ستاره ای از آسمان در خانه یکی از شما سقوط می کند، هرکه باشد او جانشین من خواهد بود. آن شب، خیلی ها منتظر ماندند و بیش از همه پدرم عباس بن عبدالمطلب بود، ولی نور آن ستاره بر خانه علی بن ابی طالب علیه السلام فرود آمد.

منافقین گفتند: رسول خداصلی الله علیه وآله در محبت به علی خیلی زیاده روی می کند. آن گاه این آیه نازل شد که پیامبرصلی الله علیه وآله در محبت به علی گمراه نشده و از پیش خود نیز چیزی نمی گوید.(176)

62 صاحِبُ الْأَعْرافِ

«وَنادی أَصْحابُ الأَْعْرافِ رِجالاً یعْرِفُونَهُمْ بِسِیماهُمْ ...»؛(177)

«و اصحاب اعراف، مردانی (دوزخیان) را که از سیمایشان آنها را می شناسند، صدا می زنند...».

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره این آیه فرمود:

«یا عَلِی! إِنَّکَ وَالْأَوْصِیاءِ مِنْ بَعْدِکَ أَعْرافٌ بَینَ الْجَنَّهِ وَالنّارِ»؛(178)

«ای علی! تو و جانشینان بعد از تو همان اعراف بین بهشت و جهنم هستند».

علی علیه السلام نیز در قسمتی از خطبه خود فرمود:

«سَلُونِی قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِی، أَنَا یعْسُوبُ الْمُؤْمِنِینَ وَغایهُ السّابِقِینَ وَلِسانُ الْمُتَّقِینَ وَخاتِمُ الْوَصِیینَ وَخَلِیفَهُ رَبِ ّ الْعالَمِینَ، أَنَا قَسِیمُ النّارِ، أَنَا صاحِبُ الْجِنانِ، أَنَا صاحِبُ الْأَعرافِ، أَنَا صاحِبُ الْحَوْضِ»؛(179)

«بپرسید از من قبل از آنکه مرا از دست بدهید، من یعسوب مؤمنان و غایت سابقان هستم، من زبان تقواپیشگان، و خاتم جانشینان و جانشین پروردگار جهانیان هستم، من تقسیم کننده آتش جهنم و صاحب بهشت هستم، من صاحب اعراف و صاحب حوض کوثر

می باشم».

63 صاحِبُ الْبَینَهِ

«أَفَمَنْ کانَ عَلی بَینَهٍ مِنْ رَبِّهِ کَمَن زُینَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَاتَّبَعُوا أَهْوآءَهُمْ»؛(180)

«آیا آن که دلیل روشنی از سوی پروردگارش دارد، مانند کسی است که زشتی اعمال در نظرش آراسته شده و از هوای نفسش پیروی می کند؟».

در مورد این آیه شریفه گفته شده: مراد از کسی که دارای بینه است، امیرمؤمنان علیه السلام است.(181)

«أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ عَلی بَینَهٍ مِنْ رَبِّکَ»؛(182)

«گواهی می دهم که تو از جانب پروردگارت دارای بینه هستی».

64 صاحِبُ صِراطِ السَّوِی ّ

صراط السوی؛ راه عدل و حقّ و طریق واضح و روشنی که هیچ کژی و اعوجاج ندارد.

«فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحابُ الصِّراطِ السَّوِی ّ وَمَنِ اهْتَدی ؛(183)

«امّا به زودی می دانید چه کسی از اصحاب صراط مستقیم، و چه کسی هدایت یافته است».

امام باقرعلیه السلام در مورد این آیه شریفه فرمود:

«عَلِی صاحِبُ الصِّراطِ السَّوِی ّ»؛(184)

«علی علیه السلام صاحب صراط حق و راه روشن است».

امام صادق علیه السلام نیز فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَی اسْمِ اللَّهِ الرَّضِی، وَوَجْهِهِ الْمُضِی ءِ، وَجَنْبِهِ الْقَوِی، وَصِراطِهِ السَّوِی»؛(185)

«سلام بر نام نیکوی خدا و چهره درخشان حقّ و جانب قوی آن و راه عدل و داد و روشن خدا».

65 الصّادِقُ

صادق یکی دیگر از القاب قرآنی امام علی علیه السلام است؛ یعنی کسی که گفتار و رفتارش راست و درست و مطابق حقیقت است. خدای تعالی در آیه شریفه فرموده: «کُونُوا مَعَ الصّادِقِینَ»؛(186)

«ای ایمان آورندگان! با صادقان باشید».

و آن حضرت فرمود: «أَنَا ذلِکَ الصّادِقُ»؛(187) «من آن صادق هستم».

در زیارت مطلقه امیرمؤمنان علیه السلام آمده:

«وَالشّاهِدِینَ، عَلی أَنَّکَ صادِقٌ أَمِینٌ صِدِّیقٌ»؛(188)

«همه گواهی می دهند که تو صادق، امین و صدیق هستی».

66 صالِحُ الْمُؤْمِنِینَ

شایسته ترین مؤمن. هنگامی که آیه «وَصالِحُ الْمُؤْمِنِینَ...»(189) نازل شد،

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ صالِحُ الْمُؤْمِنِینَ»؛(190)

«ای علی! تو شایسته ترین مؤمنان هستی».

در جای دیگر فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً بابُ الْهُدی بَعْدِی وَالدّاعِی إِلی رَبِّی وَهُوَ صالِحُ الْمُؤْمِنِینَ»؛(191)

«همانا علی علیه السلام باب هدایت بعد از من، و دعوت گر به سوی خدا و شایسته ترین مؤمنان است».

در زیارت مطلقه آن حضرت آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلی صالِحِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(192)

«سلام بر شایسته ترین مؤمنان».

67 الصِّراطُ الْمُسْتَقِیمُ

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ الطَّرِیقُ الْواضِحُ، وَأَنْتَ الصِّراطُ الْمُسْتَقِیمُ»؛(193)

«ای علی! تو طریق واضح هستی و تو صراط مستقیم می باشی».

جابر انصاری گوید: پیامبر خداصلی الله علیه وآله اصحابش را حاضر کرده و با اشاره به علی علیه السلام فرمود:

«هذا صِراطٌ مُسْتَقِیمٌ فَاتَّبِعُوهُ»؛(194)

«علی صراط مستقیم است، پس اطاعتش کنید».

«وَإِنَّهُ فِی أُمِ ّ الْکِتابِ لَدَینا لَعَلِی حَکِیمٌ»؛(195)

«و آن در امّ الکتاب (لوح محفوظ) نزد ما بلندپایه و استوار است».

امام صادق علیه السلام در مورد این آیه فرمود:

«وَهُوَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ فِی أُمِ ّ الْکِتابِ فِی قَوْلِهِ «اِهْدِنا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ»»؛(196)

«مراد آیه، علی علیه السلام است که خداوند در سوره حمد فرموده: «ما را به راه راست هدایت کن»».

و در فرازی از زیارت آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلی صِراطِ اللَّهِ الْمُسْتَقِیمِ»؛(197)

«سلام بر آن که صراط مستقیم خداوند است».

68 الصِّهْرُ

صهر به معنای داماد است.

«وَهُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْمآءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَصِهْراً»؛(198)

«او کسی است که از آب، انسانی را آفرید؛ سپس او را نسب و سبب قرار داد».

ابن عباس گوید: هنگامی که این آیه نازل شد، پیامبرصلی الله علیه وآله دخترش را به عقد علی علیه السلام درآورد.

«فَکانَ لَهُ نَسَباً وَصِهْراً»؛

«پس هم پسرعمویش بود و هم دامادش».

و خود حضرت فرمود:

«أَنَا الصِّهْرُ یقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ «وَهُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْمآءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَصِهْراً»»؛(199)

«من همان صهر هستم که خدای تعالی در قرآن کریم به آن اشاره فرموده است».

69 الطَّرِیقَهُ

«وَأَلَّوِ اسْتَقامُوا عَلَی الطَّرِیقَهِ لَأَسْقَیناهُمْ مآءً غَدَقاً»؛(200)

«اگر آنها (جنّ و انس) در راه ایمان استقامت ورزند، با آب فراوان سیرابشان می کنیم».

از امام باقرعلیه السلام نقل شده: مراد از طریقه در آیه شریفه، ولایت علی و اوصیاعلیهم السلام است.(201)

70 الطُّورُ

«وَالطُّورِ* وَکِتابٍ مَسْطُورٍ* فِی رَقٍ مَنشُورٍ»؛(202)

«سوگند به کوه طور، و کتابی که نوشته شده، در شماره ای گسترده».

در زیارت مطلقه امیرمؤمنان علیه السلام، با اشاره به این آیه شریفه، به آن حضرت خطاب شده و این گونه شهادت می دهیم:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ الطُّورُ وَالْکِتابُ الْمَسْطُورُ»؛(203)

«گواهی می دهم که تو نور طور و حقیقت کتاب مسطور هستی».

71 طُورُ سِینِینَ

امام صادق علیه السلام در مورد آیه شریفه:

«وَالتِّینِ وَالزَّیتُونِ * وَطُورِ سِینِینَ * وَهذَا الْبَلَدِ الْأَمِینِ»(204) فرموده است:

«وَالتِّینُ الْحَسَنُ وَالزَّیتُونُ الْحُسَینُ وَطُورُ سِینِینَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَهذَا الْبَلَدُ الْأَمِینُ ذاکَ رَسُولُ اللَّهِ»؛(205)

«مراد از تین امام حسن علیه السلام است و زیتون امام حسین علیه السلام است، و طور سینین نیز امیرمؤمنان علیه السلام و شهر امین هم رسول خداصلی الله علیه وآله است».

72 الظِّلُ

سایه و خنکای بهشت.

همچنین مراجعه شود به: الْبَصِیرُ [19]

73 عَذابُ یوْمِ الظُّلَّهِ

امام علی علیه السلام با توجّه به آیه «فَکَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذابُ یوْمِ الظُّلَّهِ إِنَّهُ کانَ عَذابَ یوْمٍ عَظِیمٍ»؛(206)

«سرانجام او را تکذیب کردند، و عذاب روز سایبان (سایبانی از ابر صاعقه خیز) آنها را فراگرفت؛ یقیناً آن عذاب روز بزرگی بود».

فرموده است: «أَنَا عَذابُ یوْمِ الظُّلَّهِ»؛(207)

«من همان عذاب فراگیر برای کافران هستم».

74 الْعُرْوَهُ الْوُثْقی

دستگیره و حلقه محکم.

«لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ قَدْ تَبَینَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَی ّ فَمَنْ یکْفُرْبِالطّاغُوتِ وَیؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدْاِسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقَی لَا انْفِصامَ لَها وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ»؛(208)

«در قبول دین، اکراهی نیست؛ زیرا راه درست از راه انحرافی، روشن شده. بنابراین، هرکس به طاغوت (بت و شیطان و هر موجود طغیان گر) کافر شود و به خدا ایمان آورد، به دستگیره محکمی چنگ زده است، که گسستن برای آن نیست. و خداوند، شنوا و داناست».

«وَمَنْ یسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَی اللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَه الْوُثْقی وَ إِلَی اللَّهِ عاقِبَهُالْأُمُورِ»؛(209)

«هرکس روی خود را تسلیم خدا کند در حالی که نیکوکار باشد، به دستگیره و تکیه گاه محکمی چنگ زده؛ و عاقبت همه کارها به سوی خداست».

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ الْعُرْوَهُ الْوُثْقَی الَّتِی لَانْفِصامَ لَها»؛(210)

«تو همان دستگیره محکم الهی هستی که هیچ گسستی ندارد».

چنان که خود آن حضرت فرمود:

«أَنَا الْعُرْوَهُ الْوُثْقی وَکَلِمَهُ التَّقْوی ؛(211)

«من دستگیره محکم و کلمه تقوای الهی هستم».

و در زیارت آن حضرت گفته می شود:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَصَلِّ عَلی عَبْدِکَ وَأَمِینِکَ الْأَوْفی وَعُرْوَتِکَ الْوُثْقی ؛(212)

«خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد و بر بنده ات که امین باوفا و دستگیره محکم توست».

75 عَلِی حَکِیمٌ

امام صادق علیه السلام در مورد آیه شریفه «اهْدِنا الصِّرَ اطَ الْمُسْتَقِیمَ» فرمود:

«هُوَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَمَعْرِفَتُهُ وَالدَّلِیلُ عَلی أَنَّهُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ، قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ: «وَإِنَّهُ فِی أُمِ ّ الْکِتابِ لَدَینا لَعَلِی حَکِیمٌ»(213) وَهُوَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ فِی أُمِ ّ الْکِتابِ فِی قَوْلِهِ: «اهْدِنا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ»»؛(214)

«صراط مستقیم خدا، امیرمؤمنان و معرفت آن حضرت است. و دلیل بر اینکه علی علیه السلام امیرمؤمنان است، فرمایش خداوند متعال است که فرمود: «او در امّ الکتاب و در نزد ما «علی حکیم» است»

و لذا او امیرمؤمنان است، در امّ الکتاب که فرموده است: «ما را به سوی راه راست هدایت فرما»».

76 الْقائِمُ

قیام کننده؛ مراد کسی است که برای یاد و عبادت خداوند قیام می کند و از آخرت ترسان است. و امام علی علیه السلام نیز چنین بوده.

«أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آنآءَ اللَّیلِ ساجِداً وَقآئِماً یحْذَرُ الْآخِرَهَ»؛(215)

«(آیا چنین کسی باارزش است) یا کسی که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام، از عذاب آخرت می ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است؟!».

چنان که در احادیث وارد شده: این آیه شریفه در مورد علی علیه السلام نازل شده است.(216)

راوی می گوید: من یک شبانه روز همراه و ملازم امیرمؤمنان علیه السلام بودم، تمام ساعات را به عبادت و نماز و ذکر خدا و خدمت بندگان خدا مشغول بود.

77 الْقانِتُ

عبادت کننده و مطیع محض. چنان که از انس بن مالک نقل شده:

««أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آنآءَ اللَّیلِ ساجِداً وَقآئِماً یحْذَرُ الْآخِرَهَ» نُزِلَتْ فِی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(217)

«این آیه در مورد علی علیه السلام نازل شده است».

78 الْقُرْآنُ

«ق وَ الْقُرآنِ الْمَجِِیدِ»(218)

امیرمؤمنان علیه السلام در بیانی در تفسیر این آیه شریفه فرمود:

«أَنَا ق وَالقُرآنُ الْمَجِیدُ»؛(219)

«من ق و قرآن مجید هستم».

و مراد این است که من قرآن مجسّم هستم.

79 الْقَلَمُ

«ن وَالْقَلَمِ وَما یسْطُرُونَ»(220)

محمّد بن فضیل گوید: از امام کاظم علیه السلام در تفسیر آیه پرسیدم، فرمود: "ن" اسم رسول خداصلی الله علیه وآله است و "القلم" اسم امیرالمؤمنین علیه السلام است.(221)

80 قَلِیلٌ مِنَ الْآخِرِینَ

در احادیث معصومین علیهم السلام به امیرمؤمنان علیه السلام تفسیر شده است. امام صادق علیه السلام در مورد آیه «ثُلَّهٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ * وَقَلِیلٌ مِنَ الْآخِرِینَ»(222) فرمود:

«ثُلَّهٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ اِبْنُ آدَمَ الْمَقْتُولُ وَمُؤْمِنُ آلِ فِرْعَوْنَ وَقَلِیلٌ مِنَ الْآخِرِینَ عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(223)

«مراد از گروهی از اولین همانا فرزند مقتول آدم (هابیل) است و نیز مؤمن آل فرعون، و امّا منظور از "قلیل من الآخرین" امام علی علیه السلام است».

81 الْقَمَرُ

رسول خداصلی الله علیه وآله با توجّه به آیه قرآن، فرمود:

«إِذا فَقَدْتُمُ الشَّمْسَ فَتَمَسَّکُوا بِالْقَمَرِ... أَمَّا الشَّمْسُ فَأَنَا وَأَمَّا الْقَمَرُ فَعَلِی»؛(224)

«هرگاه خورشیدرا نیافتید به ماه تمسّک جویید و بدانید که من خورشیدم و علی نیز ماه است».

82 الْقَوْلُ الثّابِتُ

آیه شریفه می فرماید:

«یثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثّابِتِ فِی الْحَیاهِ الدُّنْیا وَفِی الْآخِرَهِ»؛(225)

«خداوند کسانی را که ایمان آوردند، به خاطر گفتار و اعتقاد ثابتشان، هم در این جهان، و هم در سرای دیگر استوار می دارد».

از ابن عباس نقل شده: مراد از قول ثابت ولایت امیرمؤمنان علیه السلام است.(226)

83 الْکِتابُ

«ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیبَ فِیهِ هُدی لِلْمُتَّقِینَ»؛(227)

«آن کتاب باعظمتی است که شک در آن راه ندارد؛ و مایه هدایت پرهیزکاران است».

امام باقرعلیه السلام در مورد این آیه شریفه فرمود:

«اَلْکِتابُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ لا شَکَّ فِیهِ أَنَّهُ إِمامٌ»؛(228)

«مراد از کتاب، امیرمؤمنان علیه السلام است که هیچ شکی در آن نیست که او امام است».

84 الْکِتابُ الْمَسْطُورُ

کتاب مسطور؛ کتاب مکتوب و نوشته شده. این عنوان با توجّه به آیه اول و دوم سوره طور به امیرمؤمنان علیه السلام نسبت داده شد، چنان که در یکی از زیارات آن حضرت آمده:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ الطُّورُ وَالْکِتابُ الْمَسْطُورُ»؛(229)

«گواهی می دهم که طور و کتاب مسطور تویی».

تو حامل لفظ و معنای کتاب، و عمل کننده به محتوای آن و جایگاه کتاب مسطور می باشی.(230)

85 الْکِتابُ النّاطِقُ

«هذا کِتابُنا ینْطِقُ عَلَیکُمْ بِالْحَقِ ّ»؛(231)

«این کتاب ماست که با شما به حق سخن می گوید (و اعمال شما را بازگو می کند)».

با توجّه به این آیه شریفه گفته شده: مراد از این کتاب ناطق، امیرالمؤمنین علیه السلام است.(232)

86 اللِّسانُ

«وَلِساناً وَشَفَتَینِ»(233)

امام باقرعلیه السلام فرمود: «لسان، امیرمؤمنان علیه السلام است و شفتین یعنی حسن و حسین علیهما السلام».(234)

87 اللِّسانُ الصِّدْقُ

زبان راست گو.

پیامبرصلی الله علیه وآله در مورد آیه «وَجَعَلْنا لَهُمْ لِسانَ صِدْقٍ عَلِیاً»(235) به علی علیه السلام فرمود:

«تو لسان صدقی که به ولایت تو هدایت شوند».(236)

88 مُؤْتِی الزَّکاهِ

کسی که زکات پرداخت کرده و انفاق نموده.

«إِنَّما وَلِیکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا اَلَّذِینَ یقِیمُونَ الصَّلاهَ وَیؤْتُونَ الزَّکاهَ وَهُمْ راکِعُونَ»؛(237)

«سرپرست و ولی شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده اند؛ همانها که نماز را برپا می دارند، و در حال رکوع، زکات می دهند».

این آیه شریفه در شأن آن حضرت نازل شد. امیرمؤمنان علیه السلام در مسجد، در حال نماز و هنگام رکوع انگشتر خود را به سائل داد.(238)

89 الْمُؤَذِّنُ

مؤذّن از اذان و به معنای اعلان کننده است. امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنَا الْمُؤَذِّنُ فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَهِ، قالَ اللَّهُ تَعالی «فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَینَهُمْ أَنْ لَعْنَهُاللَّهِ عَلَی الظَّالِمِینَ»(239) أَنَا ذلِکَ الْمُؤَذِّنُ»؛(240)

«من مؤذن در دنیا و آخرت هستم، همان که خداوند فرموده: مؤذن اعلان می کند که لعنت خدا بر ظالمان باد، من آن مؤذن هستم».

ابن عباس نیز در مورد این آیه روایت کرده:

«وَالْمُؤَذِّنُ یوْمَئِذٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ»؛(241)

«مؤذن از جانب خداوند و رسولش در آن روز، امیرمؤمنان علیه السلام است».

90 الْمُؤْمِنُ

ابن عباس می گوید: بین علی بن ابی طالب علیه السلام و ولید بن عقبه مشاجره سختی پیش آمد. ولید خطاب به علی علیه السلام گفت:

«أَنَا أَحَدُّ مِنْکَ سَناناً وَأَبْسَطُ مِنْکَ لِساناً وَأَمْلَأُ لِلْکَتِیبَهِ مِنْکَ»؛(242)

«تیراندازی من از تو دقیق تر و زبانم از تو بازتر و فصیح تر و نویسندگی من از تو بهتر است».

علی علیه السلام در پاسخ فرمود:

«اُسْکُتْ فَإِنَّما أَنْتَ فاسِقٌ»؛

«ساکت باش که تو فاسق هستی».

آن گاه این آیه شریفه نازل شد:

«أَفَمَن کانَ مُؤْمِناً کَمَنْ کانَ فاسِقاً لا یسْتَوُونَ»؛(243)

«آیا کسی که مؤمن است همانند کسی است که فاسق است».(244)

و هنگامی که ولید داشت از امیرالمؤمنین علیه السلام بدگویی می کرد، امام حسن علیه السلام فرمود:

«کَیفَ تَشْتَمُ عَلِیاً وَقَدْ سَمّاهُ اللَّهُ مُؤْمِناً فِی عَشْرِ آیاتٍ وَسَمّاکَ فاسِقاً؟»؛(245)

«چطور به علی علیه السلام بد می گویی؛ در حالی که خدای تعالی در ده آیه قرآن، او را مؤمن و تو را فاسق نامیده است».

91 الْمُؤْمِنُونَ

«... ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَکِینَتَهُ عَلی رَسُولِهِ وَعَلَی الْمُؤْمِنِینَ»؛(246)

«... سپس خدای تعالی آرامش و سکینه خود را بر پیامبرش و بر مؤمنان نازل کرد».

«هُوَ الَّذِی أَیدَکَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِینَ»؛(247)

«او همان کسی است که تو را با یاری خود و مؤمنان تقویت کرد».

گفته شده: مراد از «المؤمنون» در این دو آیه، علی علیه السلام و پیروان او هستند.(248) خداوند با نصرت خود و کمک امیرمؤمنان علیه السلام، پیامبرصلی الله علیه وآله را یاری و پیروز گردانید.(249)

92 ما أُنْزِلَ

«یا أَیهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیکَ مِنْ رَبِّکَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَاللَّهُ یعْصِمُکَ مِنَ النّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرِینَ»؛(250)

«ای پیامبر! آنچه را که از طرف پروردگارت بر تو نازل شده، کاملاً (به مردم) برسان! و اگر نکنی، رسالت او را انجام نداده ای! و خدای تعالی تو را از خطرات احتمالی مردم نگاه می دارد، و خدای تعالی جمعیت کافران (لجوج) را هدایت نمی کند».

رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد جانشین خود بارها فرموده بود، تا این آیه نازل شد که اعلان عمومی شود.(251)

پس در روز غدیر فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِی مَوْلاهُ».

آن گاه که از همه بیعت گرفت، و فرمود: «فَلْیبَلِّغِ الشّاهِدُ الْغائِبَ»؛

«هر کس من مولای او هستم، پس این علی علیه السلام مولای اوست... پس حاضران باید این خبر را به غایبان برسانند».

93 الْمُبْتَلی بِهِ

«إِنَّما یبْلُوکُمُ اللَّهُ بِهِ وَلَیبَینَنَّ لَکُمْ یوْمَ الْقِیامَهِ ما کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ»؛(252)

«خدای تعالی فقط شما را با این وسیله آزمایش می کند، و به یقین در روز قیامت، آنچه را در آن اختلاف داشتید، برای شما روشن می سازد».

امام صادق علیه السلام در این باره فرمود: مردم به وسیله امیرالمؤمنین علیه السلام امتحان می شوند.(253)

94 الْمُتَصَدِّقُ فِی الْمِحْرابِ

امام علی علیه السلام مصداق و شأن نزول این آیه است که فرمود:

«إِنَّما وَلِیکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یقِیمُونَ الصَّلاهَ وَیؤْتُونَ الزَّکاهَ وَهُمْ راکِعُونَ»؛(254)

«سرپرست و ولی شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده اند؛ همانها که نماز را برپا می دارند، و در حال رکوع، زکات می دهند».

حضرت علی علیه السلام در مسجد، در حال رکوع نماز بود که گدایی وارد شد، از مردم تقاضا کرد؛ ولی کسی جوابش نداد، امام با دستش اشاره کرد و انگشتر خود را به سائل داد.(255)

امام صادق علیه السلام نیز در زیارتش فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْمُتَصَدِّقُ بِالْخاتَمِ فِی الْمِحْرابِ»؛(256)

«سلام بر تو ای آقایی که انگشتر خود را در محراب عبادت و نماز به سائل صدقه دادی».

95 الْمَثَلُ الْأَعْلی

«وَللَّهِ ِ الْمَثَلُ الْأَعْلی وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ»؛(257)

«و برای خدا، صفات عالی است؛ و او قدرت مند و حکیم است».

و رسول خداصلی الله علیه وآله در این باره فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ حُجَّهُ اللَّهِ.. وَأَنْتَ الْمَثَلُ الْأَعَلی ؛(258)

«ای علی! تو حجت خدایی... تو مثل و صفت عالی خدا می باشی».

و در زیارت آن حضرت سلام می دهیم:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا حِجابَ الْوَری وَالدَّعْوَهُ الْحُسْنی وَالْآیهُ الْکُبْری وَالْمَثَلُ الْأَعْلی ؛(259)

سلام بر تو ای حجاب آفرینش... و دعوت حسنای الهی و آیت کبرای خدا و مثل اعلای او».

96 الْمُجاهِدُ

جهاد کننده در راه خدا. کسی که در کارهای مشکل، سعی و کوشش و تلاش می کند.

این کلمه بیشتر با عنوان «مجاهد فی سبیل اللَّه» به کار رفته و از القابی است که خدای متعال برای امیرمؤمنان علیه السلام بیان فرموده است:

«ذاکَ الْمُجاهِدُ فِی سَبِیلِی وَالْمُقاتِلُ لِناکِثِی عَهْدِی وَالْقاسِطِینَ فِی حُکْمِی وَالْمارِقِینَ مِنْ دِینِی»؛(260)

«او کسی است که در راه من جهاد می کند، و با پیمان شکنان عهد من جنگ می نماید، و با ظالمان و خوارج نیز قتال خواهد کرد».

چنان که در دعای عید غدیر نیز در توصیف آن حضرت آمده است:

«وَالْمُجاهِدِ فِی سَبِیلِکَ، لَمْ تَأْخُذْهُ فِیکَ لَوْمَهُ لآئِمٍ»؛(261)

«او مجاهد در راه توست، او کسی است که هیچ گونه سرزنشی در وی تأثیر نداشت».

همچنین مراجعه شود به: الْآمِنُ بِاللَّهِ [3]

97 الْمُحْسِنُ

یکی دیگر از اسامی قرآنی آن حضرت، «محسن» است، طبق آیه شریفه «وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ»؛(262) «و خداوند با نیکوکاران است».

چنان که خود آن حضرت فرمود:

«أَنَا الْمُحْسِنُ یقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ»؛(263)

«من همان محسن هستم که خدای تعالی فرمود: خداوند با نیکوکاران است».

98 الْمُرْتَضی مِنَ الرَّسُولِ

امیرمؤمنان علیه السلام به سلمان فرمود: آیا این آیه را قرائت کرده ای؟

«عالِمُ الْغَیبِ فَلا یظْهِرُ عَلی غَیبِهِ أَحَداً * إِلّا مَنِ ارْتَضی مِنْ رَسُولٍ»؛(264)

«دانای غیب اوست و کسی را بر اسرار غیبش آگاه نمی سازد مگر رسولانی که آنان را برگزیده».

سلمان گفت: بله، آقای من! امام فرمود: «أَنَا الْمُرْتَضی مِنَ الرَّسُولِ الَّذِی أَظْهَرَهُ عَلی غَیبِهِ»؛(265)

«من همان کسی هستم که توسط پیامبر انتخاب شده و او را بر علم غیب خود آگاه ساخته است».

99 الْمَشْهُودُ

یکی دیگر از اسامی امیرمؤمنان علیه السلام در قرآن کریم، مشهود است.

امام صادق علیه السلام در مورد آیه شریفه «وَشاهِدٍ وَمَشْهُودٍ»(266) فرمود:

«اَلنَّبِی وَأَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیهما السلام»؛(267)

«مراد از شاهد رسول خداصلی الله علیه وآله است و مراد از مشهود نیز امیرمؤمنان علیه السلام است».

در مورد شاهد و مشهود تفاسیر دیگری هم شده؛ مثلاً مراد روز جمعه و روز عرفه است.

در بخشی از زیارت حضرت علیه السلام وارد شده:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ... مَضَیتΠلِلَّذِی کُنْتَ عَلَیهِ شَهِیداً وَشاهِداً وَمَشْهُوداً»؛(268)

«گواهی می دهم تو بر دین خدا که بر آن بودی از جهان درگذشتی؛ در حالی که شهید شدی و شاهد و مشهود خدا بودی».

100 الْمُصَدِّقُ

«وَالَّذِی جآءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُولئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ»؛(269)

«امّا کسی که سخن راست بیاورد و کسی که آن را تصدیق کند، آنان پرهیزکارانند».

امام باقرعلیه السلام فرمود: مراد از «بِالصِّدْقِ» در آیه شریفه رسول خداصلی الله علیه وآله، و مراد از «صَدَّقَ بِهِ» (تصدیق کننده پیامبر) امیرمؤمنان علیه السلام است.(270)

101 مُطْعِمُ الطَّعامِ

«وَیطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلَی حُبِّهِ مِسْکِیناً وَیتِیماً وَأَسِیراً»؛(271)

«و غذای (خود) را با اینکه به آن علاقه و نیاز دارند، به مسکین و یتیم و اسیر می دهند».

این آیه در شأن امیرمؤمنان علیه السلام و خانواده آن حضرت نازل شده، که سه روز روزه گرفتند و هرشب، افطار خود را به مسکین و یتیم و اسیر اطعام دادند.(272)

امام هادی علیه السلام در زیارت آن حضرت به ایشان چنین خطاب می کند:

«أَنْتَ مُطْعِمُ الطَّعامِ عَلی حُبِّهِ مِسْکِیناً وَیتِیماً وَأَسِیراً لِوَجْهِ اللَّهِ، لا تُرِیدُ مِنْهُمْ جَزآءً وَلا شَکُوراً»؛(273)

«آن مطعم که در قرآن آمده، تو هستی که به مسکین و یتیم و اسیر اطعام دادی، آن هم به قصد قرب الهی که از ایشان هیچ گونه پاداشی و توقع تشکری نداشتی».

102 الْمُنْتَظِرُ

کسی که در انتظار امری است. امام علی علیه السلام منتظر شهادت در راه خدا بود.

در صدر اسلام برخی از دوستان حضرت در جنگ ها به شهادت رسیدند، ایشان نیز آرزو می کرد که به آنان برسد.

این آیه شریفه نازل شد:

«مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ ینتَظِرُ وَما بَدَّلُوا تَبْدِیلاً»؛(274)

«در میان مؤمنان مردانی هستند که بر عهدی که با خدا بستند، صادقانه ایستاده اند؛ بعضی پیمان خود را به آخر بردند (و در راه او شربت شهادت نوشیدند) و بعضی دیگر در انتظارند، و هرگز تغییر و تبدیلی در پیمان خود ندادند».

در احادیث وارد شده: مراد از «من ینتظر» امیرالمؤمنین علیه السلام است؛ چون حمزه و جعفر بن ابی طالب شهید شده بودند و علی علیه السلام در انتظار شهادت بود و خود حضرت قسم یاد کرد که:

«أَنَا وَاللَّهِ الْمُنْتَظِرُ»؛(275)

«سوگند به خدا! من منتظر (شهادت) هستم».

103 الْمُنْتَقِمُ

«فَإِمّا نَذْهَبَنَّ بِکَ فَإِنّا مِنْهُمْ مُنتَقِمُونَ»؛(276)

«و هرگاه تو را از میان آنها ببریم، حتماً از آنان انتقام خواهیم گرفت».

از جابر و ابن عباس نقل شده است: مراد از منتقمون، در آیه شریفه امیرالمؤمنین علیه السلام است؛ یعنی خدا به وسیله امام انتقام می گیرد.(277)

104 مَنْ طَهَّرَهُ اللَّهُ

کسی که خدای تعالی او را پاک و پاکیزه و دور از گناه قرار داد.

قاطبه علمای شیعه و اکثر مفسّرین اهل سنّت موافق هستند: آیه «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَیطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً»(278) در شأن علی و فاطمه و فرزندان ایشان علیهم السلام نازل شده است.(279)

105 مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ

کسی که تمام علم و دانش قرآن نزد اوست.

«قُلْ کَفی بِاللَّهِ شَهِیداً بَینِی وَبَینَکُمْ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ»؛(280)

«بگو: کافی است خداوند و کسی که علم کتاب نزد اوست، میان من و شما گواه باشند».

از رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد این آیه شریفه پرسیدند، فرمود:

«ذاکَ أَخِی عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(281)

«مراد از آن، برادرم علی بن ابی طالب است».

امام صادق علیه السلام نیز فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ»؛(282)

«سلام بر تو ای آنکه دانش تمام کتاب آسمانی و علوم الهی نزد اوست».

106 الْمُنْفِقُ

«الَّذِینَ ینْفِقُونَ أَمْوالَهُم بِاللَّیلِ وَالنَّهارِ سِرّاً وَعَلانِیهً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلا هُمْ یحْزَنُونَ»؛(283)

«آن کسانی که اموال خود را شب و روز، به صورت پنهانی و آشکارا انفاق می کنند، پاداش و مزدشان نزد پروردگار است؛ نه ترسی دارند، و نه غمگین می شوند».

از ابن عباس نقل شده: این آیه شریفه درباره امیرالمؤمنین علیه السلام نازل شده است.(284)

107 مَنْ کَفَی اللَّهُ بِهِ

کسی که خداوند به وسیله نیرو و قدرت او، دیگران را کفایت کرده. از جمله در جنگ بدر و احزاب و غیره. از ابن مسعود و امام صادق علیه السلام پیرامون آیه «وَکَفَی اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتالَ» نیز نقل شده که در شأن آن حضرت نازل شده است.(285)

امام صادق علیه السلام در زیارت آن حضرت فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا مَنْ کَفَی اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتالَ بِهِ یوْمَ الْأَحْزابِ»؛(286)

«سلام بر تو ای آقایی که خداوند متعال به جهت شجاعت و دلاوری او مسلمانان را از جنگ احزاب نجات داد و مؤمنان را کفایت کرد».

108 مَنْ لَهُ حُسْنُ مَآبٍ

«طُوبی لَهُمْ وَحُسْنُ مَآبٍ»؛(287)

«پاکیزه ترین (در زندگی) نصیبشان است، و بهترین سرانجام ها».

از رسول خداصلی الله علیه وآله، درباره این آیه سؤال شد، حضرت فرمود: این آیه در شأن امیرمؤمنان علیه السلام نازل شده است. و طوبی درختی است که اصل و ریشه آن، در خانه علی علیه السلام در بهشت و شاخه های آن در خانه دیگران است.(288)

امام صادق علیه السلام در زیارت حضرت فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا مَنْ لَهُ طُوبی وَحُسْنُ مَآبٍ»؛(289)

«سلام بر تو ای آنکه مقام طوبی (سرفرازی و بهجت) و نیکو منزل رجعت مخصوص اوست».

109 مَنْ لَهُ طُوبی

کسی که مقام و درخت طوبی مال او است.

همچنین مراجعه شود به: مَنْ لَهُ حُسْنُ مَآبٍ [108]

110 مَنْ یشْرِی نَفْسَهُ

کسی که نفس و جانش را با خدا معامله کند.

«وَمِنَ النّاسِ مَنْ یشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغآءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبادِ»؛(290)

«بعضی از مردم باایمان و فداکار، جان خود را به خاطر خشنودی خدا می فروشند و خدای تعالی نسبت به بندگان مهربان است».

ابن عباس نقل کرده: این آیه شریفه در شأن حضرت علی علیه السلام نازل شده، که شب هجرت، در جایگاه پیامبرصلی الله علیه وآله خوابید. این داستان، به داستان «لیله المبیت» نیز مشهور است.(291)

111 الْمِیزانُ

«اَللَّهُ الَّذِی أَنْزَلَ الْکِتابَ بِالْحَقِ ّ وَالْمِیزانَ»؛(292)

«خداوند کسی است که کتاب را به حق نازل کرد و میزان (سنجش حق و باطل و خبر قیامت) را».

از امام صادق علیه السلام نقل شده که در مورد این آیه فرمود: مراد از میزان، امیرمؤمنان علیه السلام است.

همچنین مراد از «میزان» در آیه: «وَالسَّمآءَ رَفَعَها وَوَضَعَ الْمِیزانَ»(293) امام علی علیه السلام است.(294)

112 النّاسُ

«أَمْ یحْسُدُونَ النّاسَ عَلی ماآتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ»؛(295)

«یا نسبت به مردم (پیامبر و خاندانش) و برآنچه خدا ازفضلش به آنان بخشیده، حسدمی ورزند؟».

در شرح این آیه شریفه آمده: مراد از الناس، امیرمؤمنان و سایر ائمه علیهم السلام هستند.(296)

113 النَّبَأُ الْعَظِیمُ

خبر مهم و بزرگ. از نام های قرآنی است که رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام خطاب کرد: «أَنْتَ النَّبَأُ الْعَظِیمُ»؛(297)

مراد همان نبأ عظیم است، که در آیه شریفه آمده است:

«عَمَّ یتَسآءَلُونَ * عَنِ النَّبَإِ الْعَظِیمِ * الَّذِی هُمْ فِیهِ مُخْتَلِفُونَ»؛(298)

«آن ها از چه چیز از یکدیگر سؤال می کنند؟! * از خبر بزرگ و پراهمیت (رستاخیز)! * همان خبری که پیوسته در آن اختلاف دارند».

حضرت نیز فرمود: «وَاللَّهِ أَنَا النَّبَأُ الْعَظِیمُ»؛(299)

«به خدا قسم من همان خبرمهم و بزرگ هستم».

امام صادق علیه السلام در زیارت آن حضرت فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا النَّبَأُ الْعَظِیمُ»؛(300)

«سلام بر تو ای نبأ عظیم».

114 النَّجْمُ

«وَعَلاماتٍ وَبِالنَّجْمِ هُمْ یهْتَدُونَ»؛(301)

«و نیز علاماتی را قرار داد؛ و (شب هنگام) به وسیله ستارگان هدایت می شوند».

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرموده بود:

«أَنْتَ نَجْمُ بَنِی هاشِمٍ»؛(302)

«تو ستاره درخشان بنی هاشم هستی».

امام باقرعلیه السلام در شرح آیه شریفه فرمود: مراد از نجم در آیه، امیرمؤمنان علیه السلام می باشد.(303)

115 النَّصِیرُ

«وَاجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطاناً نَصِیراً»؛(304)

«و از جانب خود، سلطان و حجّتی یاری کننده برایم قرار ده».

مراد از نصیر در آیه شریفه، علی علیه السلام است که هم امیر و هم وزیر است.(305)

116 نَفْسُ الرَّسُولِ

بارها گفت محمّد که علی جان من است هم به جان علی و جان محمّد صلوات!

«قُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْنآءَنا وَأَبْنآءَکُمْ وَنِسآءَنا وَنِسآءَکُمْ وَأَنْفُسَنا وَأَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَی الْکاذِبِینَ»؛(306)

«بگو: بیایید ما فرزندان خود را دعوت کنیم، شما فرزندان خود را؛ ما زنان خویش را دعوت نماییم، شما زنان خود را؛ ما از نفوس خود دعوت کنیم، شما هم از نفوس خود؛ آن گاه مباهله کرده و لعنت خدا را بر دروغ گویان قرار دهیم».

این آیه شریفه، به آیه مباهله معروف است، و اشاره دارد به اینکه: امیرالمؤمنین علیه السلام نفس رسول خداصلی الله علیه وآله است.

هنگامی که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: ما خودمان و جانمان و نفسمان را با خود می آوریم، رسول خداصلی الله علیه وآله از مردان فقط علی را با خودش به مباهله برد. از زنان هم فقط حضرت زهراعلیها السلام، و از فرزندان نیز امام حسن و امام حسین علیه السلام را همراه آورد. پس خداوند متعال نفس النبی را مانند نفس علی قرار داده است.(307)

پیامبرصلی الله علیه وآله نیز فرمود:

«عَلِی مِنِّی وَأَنَا مِنْ عَلِی ّ»؛(308)

«علی از من است و من از علی هستم».

اگرچه از لحاظ جسمی و مادی، جدای از رسول خداصلی الله علیه وآله است؛ ولی نفس و جان او همان نفس و جان رسول خداصلی الله علیه وآله است.

خود حضرت فرمود:

«عَلِی کَنَفْسِی لا فَرْقَ بَینِی وَبَینَهُ إِلَّا النُّبُوَّهُ»؛(309)

«علی مانند جان من است، بین من و او هیچ فرقی جز

نبوت نیست».

و نیز فرمود:

«عَلِی نَفْسِی وَأَخِی»؛(310)

«علی نفس من و برادر من است».

117 النَّقِیبُ

مانند کفیل و ضمین؛ کسی که در بین قوم اطلاع و آگاهی و معرفتش به مردم و امور آنان از همه بیشتر است.

«وَبَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَی عَشَرَ نَقِیباً»؛(311)

«و از آنها، دوازده (سرپرست) برانگیختیم».

با توجّه به آیه شریفه، رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«مِنْ أَهْلِ بَیتِی اِثْنا عَشَرَ نَقِیباً نُجَباءٌ مُحَدِّثُونَ مُفَهِّمُونَ»؛(312)

«از اهل بیت من دوازده نقیب نجیب که همه محدّث و مفهّم هستند، خواهد بود».

و امام علی علیه السلام اولین نقیب می باشد و آخر ایشان حضرت مهدی علیه السلام است.(313)

118 النُّورُ

از اسامی قرآنی امیرمؤمنان علیه السلام، نور است. «فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»؛(314)

«پس کسانی که به او ایمان آوردند، و حمایت و یاری اش کردند، و از نوری که با او نازل شده پیروی نمودند، آنان رستگارانند».

ابوبصیر می گوید: امام باقرعلیه السلام در مورد آیه شریفه فرمود:

«اَلنُّورُ هُوَ عَلِی علیه السلام»؛(315)

«مراد از نور، علی علیه السلام است».

همچنین مراجعه شود به: الْبَصِیرُ [19]

119 النُّورُ الْمُبِینُ

«قَدْ جآءَکُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَأَنْزَلْنا إِلَیکُمْ نُوراً مُبِیناً»؛(316)

«دلیل روشن از طرف پروردگارتان برای شما آمد، و نور آشکاری به سوی شما نازل کردیم».

امام صادق علیه السلام در این باره فرموده: مراد از برهان، محمّدصلی الله علیه وآله است و نور نیز علی علیه السلام است.(317)

120 الْواحِدَهُ

«قُلْ إِنَّما أَعِظُکُم بِواحِدَهٍ أَنْ تَقُومُوا للَّهِ ِ مَثْنی وَفُرادی ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا ما بِصاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّهٍ إِنْ هُوَ إِلّا نَذِیرٌ لَکُم بَینَ یدَی عَذابٍ شَدِیدٍ»؛(318)

«بگو: شما را تنها به یک چیز اندرز می دهم، و آن اینکه: دو به دو یا یک به یک برای خدا قیام کنید، سپس بیندیشید این دوست و همنشین شما (محمّد) هیچ گونه جنونی ندارد؛ او فقط بیم دهنده شما در برابر عذاب شدید الهی است».

از امام باقرعلیه السلام در مورد این آیه شریفه سؤال شد، فرمود: مراد ولایت علی علیه السلام است.(319)

121 الْوالِدُ

«وَوالِدٍ وَما وَلَدَ»؛(320)

«و قسم به پدر و فرزند».

از امام صادق علیه السلام در مورد آیه شریفه نقل شده که فرمود: مراد از «والِد» علی علیه السلام است، و «ما وَلَدَ» نیز امامان علیهم السلام هستند.(321)

همچنین از امام باقرعلیه السلام نقل شده:

«اَلْوالِدُ؛ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ، وَما وَلَدَ؛ الْحَسَنُ وَالْحُسَینُ».(322)

122 الْوُدُّ

خدای تعالی فرموده:

«إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ سَیجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدّاً»؛(323)

«مسلّماً کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند، خداوند رحمان محبّتی برای آنان در دلها قرار می دهد».

ابوبصیر می گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد این آیه پرسیدم، فرمود:

«وِلایهُ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ هِی الْوُدُّ الَّذِی قالَ اللَّهُ»؛(324)

«ولایت علی همان محبتی است که خدا فرموده».

123 الْوَسِیلَهُ

وسیله یعنی واسطه و چیزی که دیگران به واسطه آن، به خدا تقرب می جویند.

خداوند می فرماید: «وَابْتَغُوا إِلَیهِ الْوَسِیلَهَ»(325)؛

«و وسیله ای برای تقرّب به او بجویید».

و امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: من آن وسیله هستم، با فرزندانم.(326)

124 الْوِلایهُ

قرآن کریم می فرماید:

«هُنالِکَ الْوِلایهُ للَّهِ ِ الْحَقِ ّ هُوَ خَیرٌ ثَواباً وَخَیرٌ عُقْباً»؛(327)

«در آنجا ثابت گردید که ولایت (و قدرت) از آن خداوند برحقّ است! اوست که برترین ثواب و بهترین عاقبت را (برای مطیعان) دارد».

روایت شده که امام باقر و امام صادق علیهما السلام در مورد این آیه شریفه فرمودند: مراد از «الولایه» ولایت امیرمؤمنان علیه السلام است.(328)

125 هادِی الْأُمَّهِ

قرآن کریم می فرماید:

«إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِکُلِ ّ قَوْمٍ هادٍ»؛(329)

«تو فقط بیم دهنده ای! و برای هر گروهی هدایت کننده ای است».

ابن عباس می گوید: هنگامی که این آیه شریفه نازل شد، رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: من منذر هستم و علی نیز هادی است.(330)

در زیارت آن حضرت نیز، از امام صادق علیه السلام نقل شده:

«وَصَلِّ عَلی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ... الَّذِی جَعَلْتَهُ... هادِیاً لِأُمَّتِهِ»؛(331)

«خدایا درود فرست بر امیرمؤمنان، او که هادی برای امّت قرارش دادی».

126 الْیسْرُ

«یرِیدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیسْرَ وَلا یرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ»؛(332)

«خدای تعالی راحتی شما را می خواهد، نه زحمت شما را».

امام باقرعلیه السلام در تفسیر این آیه شریفه فرمود: مراد از یسر، حضرت علی علیه السلام است و دیگران عُسر هستند.(333)

فصل دوم:امیرالمؤمنین علیه السلام در بیان خاتم النبیین صلی الله علیه وآله

اشاره

فصل دوم:امیرالمؤمنین علیه السلام در بیان خاتم النبیین صلی الله علیه وآله

مقدمه

آنچه در این فصل می آید: اسامی، القاب، اوصاف و فضایل امام علی علیه السلام است که در کلمات گهربار پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله بیان شده است؛ چه اوصافی که از جانب خود در معرفی امام فرمودند، و یا از جانب خدای تعالی و جبرئیل به ایشان ابلاغ شده و مأمور به بیان آن بودند. و آن حضرت در خلوت و جلوت و در خطبه عمومی و مجلس خصوصی، به ذکر فضایل و مناقب ایشان پرداخته است و ما از لابه لای احادیث آن حضرت و زیارات و خطبه های ایشان جمع آوری نموده ایم.

127 الْآخِذُ

گیرنده و حفظ کننده سنّت پیامبر؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ الآخِذُ بِسُنَّتِی وَالذّآبُّ عَنْ مِلَّتِی»؛(334)

«ای علی! تو همانی که سنّت مرا اخذ و حفظ نموده و از ملّت و آیین من دفاع خواهی کرد».

128 آخِرُ النّاسِ عَهْداً بِالرَّسُولِ

آخرین کسی که با پیامبر خداصلی الله علیه وآله وداع نمود و او را به خاک سپرد.

رسول خداصلی الله علیه وآله با اشاره به امام علی علیه السلام فرمود:

«هذا عَلِی أَوَّلُ النّاسِ إِیماناً وآخِرُهُمْ بِی عَهْداً، وَأَوَّلُ النّاسِ فِی الْقِیامِ یوْمَ الْقِیامَهِ»؛(335)

«این علی علیه السلام، نخستین ایمان آورندگان و آخرین کسی است که با من وداع می کند و اوّلین کسی است که روز محشر، به همراه من برمی خیزد».

129 آصِفُ الْأُمَّهِ

آصف، نام وزیر و خواهرزاده و جانشین سلیمان علیه السلام بود که او را وصی خود قرار داد.(336)

ابن عباس نقل می کند: رسول خداصلی الله علیه وآله در معرفی امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ! مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ قِیلاً وَأَصْدَقُ مِنْهُ حَدِیثاً؟! مَعاشِرَ النّاسِ! إِنّ رَبَّکُمْ جَلَّ جَلالُهُ أَمَرَنِی أَنْ أُقِیمَ لَکُمْ عَلِیاً عَلَماً وَإِماماً وَخَلِیفَهً... إِنَّ عَلِیاً صِدِّیقُ هذِهِ الأُمَّهِ وَفارُوقُها وَمُحَدِّثُها، إِنَّهُ هارُونُها وَیوشَعُها وَآصِفُها وَشَمعُونُها ...»؛(337)

«ای مردم! چه کسی از خدا بهتر سخن می گوید و چه کسی از او راستگوتر است؟ ای مردم! خدای شما به من فرمان داده که علی را برای شما معرفی کنم که او امام و خلیفه باشد. بدانید علی صدّیق این امّت است، او فاروق و محدّث این امّت است، او هارون و یوشع و آصف و شمعون این امّت است».

130 آیهُ اللَّهِ الْکُبْری

کبری مثل عظمی اسم تفضیل و مؤنث اکبر یعنی بزرگ تر و بزرگ ترین؛ بنابراین علی علیه السلام آیت و نشانه بزرگ خدا و بزرگ ترین آنها می باشد.(338) این عنوان از القاب امام علی علیه السلام است که رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد آن حضرت فرمود:

«أَنْتَ کَلِمَهُ اللَّهِ الْعُلْیا وَآیهُ اللَّهِ الْکُبْری وَلا یقْبَلُ اللَّهُ الإِیمانَ إِلّا بِوِلایتِکَ»؛(339)

«ای علی! تو عالی ترین کلمه خدا و بزرگ ترین نشانه خدایی، و خداوند ایمان کسی را قبول نمی کند؛ مگر با ولایت تو باشد».

خود امیرمؤمنان علیه السلام نیز فرموده:

«أَنَا الْحُجَّهُ الْعُظْمی وَالآیهُ الْکُبْری ؛(340)

«من بزرگ ترین حجّت خدا و بزرگ ترین آیه و نشانه او هستم».

و در دعای افتتاح در شب های ماه مبارک رمضان می خوانیم: «اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی عَلِی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ... وَآیتِکَ الْکُبْری ؛(341)

«خدایا درود فرست بر امیرمؤمنان علیه السلام ... او که بزرگ ترین آیه و نشانه توست».

همچنین در نماز عید

غدیر گفته می شود:

«اَللَّهُمَّ بَلی شَهِدْنا بِمَنِّکَ وَلُطْفِکَ بِأَنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ رَبُّنا وَمُحَمَّدٌ عَبْدُکَ وَرَسُولُکَ نَبِینا وَعَلِی أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ وَالْحُجَّهُ الْعُظْمی وَآیتُکَ الْکُبْری ؛(342)

«بار الها! به منّ و کرم و لطف تو گواهی می دهیم که تو همان خدایی هستی که غیر از تو نیست و محمّد بنده و رسول تو، پیامبر ماست و علی، امیرمؤمنان و بزرگ ترین دلیل و نشانه تو است».

131 آیهُ الْحَقِ ّ

آیه الحق به معنای نشانه حقّ و حقیقت است و البته حقّ محض و خالص خدای تعالی است، پس علی علیه السلام نشانه خداوند است، از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمود:

«عَلِی آیهُ الْحَقِ ّ وَرایهُ الْهُدی ؛(343)

«علی علیه السلام نشانه خدا و پرچم هدایت است».

132 أَبْصَرُ الْمُؤمِنِینَ

روزی رسول خداصلی الله علیه وآله دستی به کتف علی علیه السلام زده و فرمود: ای علی! هفت خصلت در تو هست که هیچ یک از قریش نمی تواند با تو رقابت و احتجاج کند.

آن هفت خصلت چنین است:

«... أَنْتَ أَوَّلُهُمْ إِیماناً بِاللَّهِ وَأَوْفاهُمْ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَقْوَمُهُمْ بِأَمْرِ اللَّهِ وَأَقْسَمُهُمْ بِالسَّوِیهِ وَأَعْدَلُهُمْ فِی الرَّعِیهِ وَأَبْصَرُهُمْ فِی الْقَضِیهِ وَأَعْظَمُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ یوْمَ الْقِیامَهِ مَزِیهً»؛(344)

«تو اولین ایمان آورنده به خدا از بین مؤمنان و وفادارترین آنان به عهد خدا و برپادارترین فرد به امر خدا و تقسیم کننده به تساوی و عادل ترین آن ها با مردم و عالم ترین آنان به قضایا و حوادث می باشی و کسی هستی که روز قیامت درجه و مزیتش از همه عظیم تر است».

133 ابْنُ عَمِ ّ الرَّسُولِ

حضرت علی علیه السلام پسر عموی رسول خداصلی الله علیه وآله است، البته در دایره دین الهی قرابت نسبی و سببی جایگاهی ندارد؛ لکن در کنار سایر مناقب و فضایل علی علیه السلام، این قرابت و نزدیکی با پیامبر خداصلی الله علیه وآله خود ارزش و فضیلتی دیگر محسوب می گردد.

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی أَخِی وَصاحِبِی وَابْنُ عَمِّی».(345)

در زیارت مخصوصه آن حضرت در روز یکشنبه آمده است:

«... وَبِحَقِّ ابْنِ عَمِّکَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ وَعَلَیهِمْ أَجْمَعِینَ».(346)

134 أَبُو الْأَئِمَّهِ

پدر امامان، عنوانی است که رسول خداصلی الله علیه وآله در حقّ حضرت فرمود:

«أَنْتَ الْإِمامُ، أَبُوالْأَئِمَّهِ أَحَدَ عَشَرَ مِنْ صُلْبِکَ»؛(347)

«تو امام هستی، پدر یازده امام که همه از صلب تو هستند».

امام علی علیه السلام پدر امامان معصوم علیهم السلام است؛ یعنی همه امامان از نسل او و از فرزندان امام حسین علیه السلام هستند؛ چنان که در یکی از زیارات مطلقه آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلی أَبِی الْأَئِمَّهِ وَخَلِیلِ النُّبُوَّهِ وَالْمَخْصُوصِ بِالْأُخُوَّهِ»؛(348)

«سلام بر پدر امامان و دوست پیامبر، همان که به جهت برادری پیامبرصلی الله علیه وآله امتیاز ویژه یافت».

135 أَبُو الْأَئِمَّهِ الزُّهَرِ

زُهَر جمع زهره است و به معنای درخشنده و نورانی؛ یعنی امامان ما همه چنین هستند و امیر مؤمنان پدر ایشان است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در مورد علی علیه السلام فرموده است:

«أَلا إِنَّهُ الْمُبَلِّغُ عَنِّی وَالْإِمامُ بَعْدِی وَأَبُوالْأَئِمَّهِ الزُّهَرِ»؛(349) «بدانید او از جانب من ابلاغ می کند، او امام بعد از من و پدر امامان درخشنده و نورانی است».

136 أَبُو الْأَئِمَّهِ الْمَهْدِیینَ

پدر امامان هدایت یافته.

از کلمات گهربار پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله است که در روز غدیر درباره حضرت علی علیه السلام فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً مِنِّی وَأَنَا مِنْ عَلِی ّ، خُلِقَ مِنْ طِینَتِی وَهُوَ إِمامُ الْخَلْقِ بَعْدِی... خَیرُ الْوَصِیینَ وَزَوْجُ سَیدَهِ نِسآءِ الْعالَمِینَ وَأَبُوالْأَئِمَّهِ الْمَهْدِیینَ»؛(350)

«علی، از من است و من از علی هستم، خلقت او از طینت من است، او بعد از من امام مردم است ... علی بهترین جانشینان و همسر بهترین زنان جهان است و پدر امامان هدایت یافته می باشد».

137 أَبُو الْأُمَّهِ

پدر امّت. یکی از کنیه های امام علی علیه السلام است که همراه پیامبر خداصلی الله علیه وآله، پدر امّت هستند.

امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: رسول خداصلی الله علیه وآله به من فرمود:

«یا عَلِی! فَقُلْتُ: لَبَّیکَ یا رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وآله. قالَ: أَنَا وَأَنْتَ أَبَوا هذِهِ الْاُمَّهِ فَلَعَنَ اللَّهُ مَنْ عَقَّنا، قُلْ: آمِینَ. فَقُلْتُ: آمِینَ»؛(351)

«ای علی! و من گفتم: بله ای رسول خدا! فرمود: من و تو دو پدر این امّت هستیم. خدا لعنت کند هر کس که حقّ ما را رعایت نکند و از ما نافرمانی کند، فرمود: بگو آمین، و من هم گفتم: آمین».

138 أَبُو تُرابٍ

پدر خاک. از کنیه های ویژه امیرالمؤمنین علیه السلام است که پیامبر خداصلی الله علیه وآله به آن حضرت نسبت داده و از کنیه هایی است که امام علی علیه السلام نیز آن را بسیار دوست می داشت و اگر کسی او را با آن کنیه صدا می کرد، بسیار خوشحال می شد.(352)

درمورد علّت نام گذاری آن، مطالب متعددی گفته شده؛ از جمله اینکه: روزی حضرت بر روی زمین در حال سجده بود و گرد و خاک بر سر و رویش نشسته بود، پیامبرصلی الله علیه وآله این منظره را دید و فرمود:

«إِنَّما أَنْتَ أَبُوتُرابٍ».

و در موارد مختلف نیز، با عنوان «ابوتراب» ایشان را مورد خطاب قرار می داد.(353)

139 أَبُو ذُرِّیهِ الرَّسُولِ

پدر فرزندان پیامبر.

این عنوانی دیگر است که رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام نسبت داده؛(354) چون همسرش فاطمه زهراعلیها السلام دختر پیامبر است، فرزندان ایشان ذرّیه رسول خداصلی الله علیه وآله می باشند؛ لذا با این عنوان در موارد بسیاری از امیرالمؤمنین تعریف و تمجید شده است؛ از جمله در یکی از زیارات آن حضرت آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وَلِیکَ وَأَخِی نَبِیکَ... وَأَبِی ذُرِّیتِهِ»؛(355)

«خدایا! درود فرست بر علی، که ولی تو و برادر پیامبرت ... و پدر ذرّیه آن جناب است».

140 أَبُو الرَّیحانَتَینِ

پدر دو ریحانه و دسته گل (امام حسن و امام حسین علیهما السلام) پیامبرصلی الله علیه وآله سه روز قبل از رحلت، به امام علی علیه السلام چنین فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَبَا الرَّیحانَتَین، أُوصِیکَ بِرَیحانَتَی مِنَ الدُّنْیا...»؛(356)

«سلام بر تو ای پدر دو دسته گل، از این دنیا تو را به گل های خودم سفارش می کنم».

141 أَبُو السِّبْطَینِ

سبطین تثنیه سبط و به معنای نوه می باشد. رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ أَبُو سِبْطَی»؛(357)

«تو پدر دو سبط من هستی».

امام حسن و امام حسین علیهما السلام دو سبط و نوه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله هستند، امام علی علیه السلام نیز داماد پیامبرصلی الله علیه وآله و پدر ایشان است؛ لذا به حضرت این گونه سلام می کنیم:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَبا سِبْطَی رَسُولِ اللَّهِ»؛(358)

«سلام برتو ای پدر دو سبط (نوه) رسول خدا».

142 أَبُو الشُّهَداءِ

پدر شهیدان. و منظور آن آقایی است که همه فرزندان او را یا شهید کردند و یا اسیر و آواره و یا تبعید نمودند.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی سَیدُ الشُّهَداءِ وَأَبُوالشُّهَداءِ الْغُرَباءِ»؛(359)

«علی آقای شهیدان و پدر شهیدان است که در غربت به شهادت رسیدند».

در فرازی از دعای ندبه نیز اشاره دارد:

«وَالْأُمَّهُ مُصِرَّهٌ عَلی مَقْتِهِ، مُجْتَمِعَهٌ عَلی قَطِیعَهِ رَحِمِهِ وَإِقْصآءِ وُلْدِهِ، إِلَّا الْقَلِیلَ مِمَّنْ وَفی لِرِعایهِ الْحَقِّ فِیهِمْ، فَقُتِلَ مَنْ قُتِلَ، وَسُبِی مَنْ سُبِی، وَأُقْصِی مَنْ أُقْصِی»؛(360)

«و همه امّت، کمر بر دشمنی آنها بسته و متّفق شدند تا نسل پیامبر را قطع کنند و فرزندانش را آواره نمایند، مگر عدّه کمی که در رعایت حقّ اهل بیت علیهم السلام وفادار ماندند، پس عدّه ای کشته شدند و عده ای اسیر گشتند و برخی نیز آواره شدند».

143 أَبُو الْغُرَباءِ

پدر غریبان. و منظور آن آقایی است که همه فرزندانش غریب گشتند و در غربت به شهادت رسیدند، یا اسیر و آواره و یا تبعید شدند.

همچنین مراجعه شود به: أَبُو الشُّهَداءِ [142]

144 أَبُو الْمُؤْمِنِینَ

پدر مؤمنان. پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود:

«أَنَا وَعَلِی أَبُو الْمُؤْمِنِینَ، فَمَنْ سَبَّ أَحَدَنا فَعَلَیهِ لَعْنَهُ اللَّهِ»؛(361)

«من و علی پدر مؤمنان هستیم، هرکس یکی از ما را دشنام و ناسزا دهد، پس لعنت خدا بر او باد».

145 أَبُو وُلْدِ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به فاطمه زهراعلیها السلام فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً أَخِی وَصَفِیی وَأَبُو وُلْدِی»؛(362)

«همانا علی، برادر و برگزیده من است، او پدر فرزندان من می باشد».

146 اِتِّباعُهُ فَرِیضَهُ اللَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«أَلا إِنَّ وِلایهَ عَلِی ّ وِلایهُ اللَّهِ، وَحُبَّهُ عِبادَهُ اللَّهِ، وَاتِّباعَهُ فَرِیضَهُ اللَّهِ، وَأَوْلِیاءَهُ أَوْلِیاءُ اللَّهِ، وَأَعْداءَهُ أَعْداءُ اللَّهِ، وَحَرْبَهُ حَرْبُ اللَّهِ وَسِلْمَهُ سِلْمُ اللَّهِ»؛(363)

«آگاه باشید! ولایت علی همان ولایت خداست، دوست داشتن او عبادت و پیروی از او واجب و فریضه الهی است، دوستان او دوستان خدا و دشمنان او دشمنان خدایند، جنگ او جنگ خدا و صلح او صلح خداست».

147 اِتِّباعُهُ فَضِیلَهٌ

کسی که پیروی و اطاعت از او، موجب فضیلت و برتری شخص پیروی کننده است.

پیامبرصلی الله علیه وآله در فضایل امام علی علیه السلام فرمود:

«حُبُّ عَلِی نِعْمَهٌ وَاتِّباعُهُ فَضِیلَهٌ دانَ بِهِ الْمَلائِکَهُ وَحَفَّتْ بِهِ الْجِنُّ الصّالِحُونَ، لَمْ یمْشِ عَلَی الْأَرْضِ ماشٍ بَعْدِی إِلّا کانَ هُوَ أَکْرَمَ مِنْهُ عِزّاً وَفَخْراً وَمِنْهَاجاً لَمْ یکُ فَظّاً عَجُولاً وَلا مُسْتَرْسِلاً لِفَسادٍ وَلا مُتَعَنِّداً حَمَلَتْهُ الْأَرْضُ فَأَکْرَمَتْهُ لَمْ یخْرُجْ مِنْ بِطْنِ أُنْثی بَعْدِی أَحَدٌ کانَ أَکْرَمَ خُرُوجاً مِنْهُ وَلَمْ ینْزِلْ مَنْزِلاً إِلّا کانَ مَیمُوناً أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَیهِ الْحِکْمَهَ وَرَدّاهُ بِالْفَهْمِ تُجالِسُهُ المَلائِکهُ وَلا یراها»؛(364)

«دوستی حضرت علی علیه السلام نعمت خدا و پیروی از او فضیلت است که فرشتگان نیز به آن معتقدند و صالحان از جن به گرد اویند. بعد از من کسی بزرگوارتر از علی علیه السلام بر روی زمین راه نرفته است جز آنکه علی علیه السلام بهتر از اوست، او عزت و افتخار و دلیل راه است، نه سخت و شتاب کار و نه سهل انگار در فساد است و نه عنادورز. زمین او را برداشته و گرامی داشته. پس از من کسی گرامی تر از او از مادر متولد نشده و هر کجا فرود آمده میمنت داشته است. خدا بر وی حکمت فرو فرستاده و اورا با فهمش پوشانیده

است.فرشتگان با وی همنشین باشند؛ ولی آنان را نبیند».

148 أَجِیرُ هذَا الْخَلْقِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیر مؤمنان علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنَا وَأَنْتَ أَجِیرا هذَا الْخَلْقِ، فَمَنْ مَنَعَنا أَجْرَنا فَعَلَیهِ لَعْنَهُ اللَّهِ، أَمِّنْ یا عَلِی! فَقُلْتُ: آمِینَ یا رَسُولَ اللَّهِ»؛(365)

«ای علی! من و تو اجیر این خلق هستیم، پس هر که اجر ما را نپردازد، لعنت خدا بر او باد، بگو آمین ای علی! من هم گفتم آمین ای رسول خدا».

149 أَحَبُّ إِخْوانِ الرَّسُولِ

رسول اکرم صلی الله علیه وآله درباره امیر مؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَحَبُّ إِخْوانِی إِلَی عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ، وَأَحَبُّ أَعْمامِی إِلَی حَمْزَهُ»؛(366)

«محبوب ترین برادرانم، علی است و بهترین عموهایم حمزه است».

150 أَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَی اللَّهِ

محبوب ترین خلق نزد خدا.

روزی مرغ بریانی را برای رسول خداصلی الله علیه وآله هدیه آوردند، آن حضرت از خدای تعالی درخواست کرد: خدایا! محبوب ترین بندگانت را نزد من بفرست تا در خوردن این مرغ، با من شریک شود. مدتی نگذشت امیرالمؤمنین وارد شد. بدین سبب، امام علی علیه السلام به «أَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَی اللَّهِ»، و این جریان به داستان «طیر مشوی» معروف شد.(367)

151 أَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَی الرَّسُولِ

امیرالمؤمنین علیه السلام دوست داشتنی ترین افراد نزد رسول خداصلی الله علیه وآله بود؛ چون ایشان به آن جناب فرموده بود:

«أَنْتَ أَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَی»؛(368)

«تو محبوب ترین مردم نزد من هستی».

و در جای دیگر فرمود:

«اللَّهُمَّ عَلِی أَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَی»؛(369)

«خدایا! علی محبوب ترین خلق نزد من است».

152 أَحَبُّ الرِّجالِ

عایشه از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل می کند:

«فاطِمَهُ أَحَبُّ النّاسِ إِلی رَسُولِ اللَّهِ وَزَوْجُها عَلِی أَحَبُّ الرِّجالِ إِلَیهِ»؛(370)

«فاطمه محبوب ترین مردم نزد رسول خداصلی الله علیه وآله و شوهرش علی محبوب ترین مردم نزدشان بود».

153 أَحَدُ الثَّقَلَینِ

در احادیث متعددی از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمود:

«إِنِّی تارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَینِ کِتابَ اللَّهِ وَعِتْرَتِی»؛(371)

«من از بین شما می روم؛ ولی دو گوهر گرانبها نزد شما باقی می گذارم، یکی کتاب خدا و دیگری عترت و اهل بیت من است».

مراد از عترتی، اهل بیت پیامبرعلیهم السلام می باشد که فرد اکمل و اتمّ عترت رسول خداصلی الله علیه وآله نیز امام علی علیه السلام است، او هم داماد و هم پسرعموی پیامبر و هم جانشین و خلیفه ایشان می باشد.

154 أَحْسَنُ النّاسِ خُلْقاً

کسی که در میان مردم، اخلاقش از همه بهتر و نیکوتر است.

پیامبرصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ أَحْسَنُهُمْ خُلْقاً وَأَصْدَقُهُمْ لِساناً»؛

«ای علی! اخلاق تو از همه بهتر و زبان تو از هم راست گوتر است».

155 أَحْلَمُ النّاسِ

حلم صفتی است که با آن، خشم و غضب و احساسات کنترل می شود و علی علیه السلام که مظهر اسمای الهی است، نه تنها حلیم است؛ بلکه از همه مردم هم حلیم تر می باشد.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی أَشْجَعُ النّاسِ قَلْباً وَأَحْلَمُ النّاسِ حِلْماً»؛(372)

«علی شجاع ترین و بردبارترین مردم است».

156 أَخْلَصُ الْمُؤْمِنِینَ إِیماناً

امام علی علیه السلام، هم اولین مؤمن به رسول خدا و هم امیرمؤمنان است و هم در بین مؤمنان، ایمانش خالص ترین ایمان هاست.

پیامبرصلی الله علیه وآله به آن جناب فرمود:

«أَنْتَ أَوَّلُ الْمُؤْمِنِینَ إِسْلاماً وَأَخْلَصُهُمْ إِیماناً»؛(373)

«تو اولین کسی هستی که به اسلام پیوسته و ایمانت خالص ترین ایمان است».

لذا در زیارت مخصوص آن حضرت آمده:

«یا أَبَالْحَسَنِ! أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ أَوَّلَ الْقَوْمِ إِسْلاماً، وَأَخْلَصَهُمْ إِیماناً»؛(374)

«گواهی می دهم که تو اولین مسلمان در قوم بودی و نیز خالص ترین ایمان را داشتی».

157 أَخُو الرَّسُولِ

کسی که پیامبرصلی الله علیه وآله او را برادر خود گرفت. آن گاه که پیامبر خداصلی الله علیه وآله بین مسلمانان عقد و پیمان اخوت و برادری برقرارنمود، علی علیه السلام تنها ماند. پس عرض کرد: یا رسول اللَّه! آیا مرا با کسی برادر نکردی؟ فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ أَخِی»؛(375)

«ای علی! تو برادر من هستی».

و در جای دیگر نیز فرمود:

«مَکْتُوبٌ عَلی بابِ الْجَنَّهِ: لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، عَلِی أَخُو رَسُولِ اللَّهِ»؛(376)

«بر بالای در بهشت چنین نوشته شده است: خدایی جز اللَّه نیست، محمّد رسول خدا و علی برادر پیامبر خداست».

و ما هم این گونه شهادت می دهیم:

«وَأَشْهَدُ أَنَّ عَلِیاً عَبْدُ اللَّهِ وَأَخُو رَسُولِ اللَّهِ»؛(377)

«گواهی می دهم که علی علیه السلام بنده خدا و برادر رسول خداست».

158 أَرْأَفُ الْمُؤْمِنِینَ

کسی که نسبت به مؤمنان از همه مهربان تر و رؤوف تر می باشد.

این عنوان و لقبی است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ أَوَّلُ الْمُؤْمِنِینَ بِاللَّهِ إِیماناً وَأَوْفاهُمْ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَقْوَمُهُمْ بِأَمْرِ اللَّهِ وَأَرْأَفُهُمْ بِالرَّعِیهِ»؛(378)

«تو اولین ایمان آورنده به خدا و باوفاترین آنان به پیمان الهی هستی و از همه بیشتر به امر الهی قیام می کنی و به مردم از همه مهربان تر هستی».

159 أَزْهَدُ النّاسِ

زاهدترین مردم.

وقتی از رسول خداصلی الله علیه وآله سؤال شد:

«مَنْ أَزْهَدُ النّاسِ وَأَفْقَرُهُمْ؟»؛

«چه کسی از همه مردم زاهدتر می باشد؟»

ایشان در پاسخ فرمود: او علی علیه السلام است که وصی و جانشین من می باشد.(379)

160 أَسْخَی الْأُمَّهِ

با سخاوت ترین مردم. عنوان و لقبی است که رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده است:

«یا عَلِی! أَنْتَ أَفْضَلُ أُمَّتِی فَضْلاً... وَأَشْجَعُهُمْ قَلْباً وَأَسْخاهُمْ کَفّاً»؛(380)

«ای علی! تو بافضیلت ترین امّت من، و نیز تو شجاع ترین و باسخاوت ترین امّت من می باشی».

161 أَسْخی مِنَ الْفُراتِ

رسول خداصلی الله علیه وآله با اشاره به امیرالمؤمنین علیه السلام، خطاب به ابوهریره فرمود:

«هذَا الْبَحْرُ الزّاخِرُ، هذَا الشَّمْسُ الطّالِعَهُ، أَسْخی مِنَ الْفُراتِ کَفّاً، وَأَوْسَعُ مِنَ الدُّنْیا قَلْباً، فَمَنْ أَبْغَضَ فَعَلَیهِ لَعْنَهُ اللَّهِ»؛(381)

«این (علی علیه السلام) دریای پربار علم است، این (علی علیه السلام) خورشید تابان است، که دستش باسخاوت تر از فرات (رودخانه بزرگ)، و قلبش گسترده تر از دنیا است، پس هرکه با او دشمنی ورزد، لعنت خدا بر او باد».

162 أَسَدُ اللَّهِ

شیر خدا. کنایه از کسی است که بسیار شجاع و نترس است و دارای نیرویی الهی می باشد. هنگامی که از رسول خداصلی الله علیه وآله سؤال کردند: چه کسی از همه زاهدتر و فقیرتر است؟

حضرت در پاسخ فرمود:

«عَلِی وَصِیی وَابْنُ عَمِّی وَأَخِی وَحَیدَرِی وَکَرّارِی وَصَمْصامِی وَأَسَدِی وَأَسَدُ اللَّهِ»؛(382)

«علی، که جانشین و پسرعموی من است، او که برادر و حیدر و کرار و صمصام من و شیر خدا و من است».

در قسمتی از زیارت آن حضرت آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلی أَسَدِ اللَّهِ فِی الْوَغی ؛(383)

«سلام بر او که شیر خدا بود در جنگ و جهاد».

163 أَسَدُ رَسُولِ اللَّهِ

شیر رسول خدا.

عنوانی است که خود پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرموده است. طبق حدیثی که در «اسد اللَّه» گفته شد.

164 أَسْمَحُ الْأُمَّهِ

اسمح از واژه سمح؛ کسی است که از همه بخشنده تر و باسخاوت تر باشد.

رسول خداصلی الله علیه وآله طبق حدیثی فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ أَقْدَمُ أُمَّتِی سِلْماً، وَأَکْثَرُهُمْ عِلْماً، وَأَصَحُّهُمْ دِیناً، وَأَفْضَلُهُمْ یقِیناً، وَأَکْمَلُهُمْ حِلْماً، وَأَسْمَحُهُمْ کَفّاً، وَأَشْجَعُهُمْ قَلْباً، وَهُوَ الْإِمامُ وَالْخَلِیفَهُ بَعْدِی»؛(384)

«علی بن ابی طالب علیه السلام مقدم ترین مسلمان امّت من است، او از همه بیشتر علم دارد، دینش از همه صحیح تر، یقینش از همه برتر، حلم و بردباری اش از همه کامل تر، از همه سخاوت مندتر و از همه شجاع تر است، او امام و خلیفه بعد از من است».

165 أَشْجَعُ الْأُمَّهِ

شجاع ترین و نترس ترین افراد امّت. کسی که قلبی محکم و نترس دارد.

در زیارت آن حضرت آمده:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ... أَشْجَعَهُمْ قَلْباً»؛(385)

«گواهی می دهم که تو... دلت از همه قوی تر و شجاع تر بود».

همچنین مراجعه شود به: أَسْخَی الْأُمَّهِ [160]

166 أَشْجَعُ النّاسِ

شجاع ترین مردم.

همچنین مراجعه شود به: أَحْلَمُ النّاسِ [155]

167 أَشْرَفُ أَهْلِ الْبَیتِ

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به فاطمه زهراعلیها السلام در مورد همسرش امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«هُوَ أَشْرَفُ أَهْلِ بَیتِکَ حَسَباً وَأَکْرَمُهُمْ مَنْصَباً»؛(386)

«علی علیه السلام شریف ترین فرد اهل بیت از حیث نسب و گرامی ترین آنان از جهت منصب و مقام است».

168 أَصْحابُهُ الْأَبْرارُ

رسول خداصلی الله علیه وآله به حضرت علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ الثَّوابُ وَأَصْحابُکَ الْأَبْرارُ»؛(387)

«تو ثواب و پاداش هستی و یاران تو خوبان هستند».

169 أَصْحابُهُ فِی الْجَنَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به حضرت علی علیه السلام فرمود:

«یاعَلِی! أَبْشِرْ فَإِنَّکَ وَأَصْحابُکَ وَشِیعَتُکَ فِی الْجَنَّهِ»؛(388)

«ای علی! بشارت باد بر تو! همانا تو و یاران و پیروانت در بهشت خواهید بود».

170 أَصَحُّ الدِّینِ

دینش صحیح ترین دین و آیین است.

همچنین مراجعه شود به: أَسْمَحُ الْأُمَّهِ [164]

171 أَصْدَقُ النّاسِ

کسی که زبانش از همه راست گوتر است.

همچنین مراجعه شود به: أَحْسَنُ النّاسِ خُلْقاً [154]

172 أَصْلُ الدِّینِ

اصل واساس دین به پذیرش ولایت و امامت علی و امامان از فرزندان آن حضرت علیه السلام است، چنان که پیامبر خداصلی الله علیه وآله به آن حضرت فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ أَصْلُ الدِّینِ وَمَنارُ الْإِیمانِ وَغایهُ الْهُدی ...»؛(389)

«ای علی! تو اصل و اساس دین و پایان هدایت و نتیجه هدایت هستی ...».

به همین جهت فرمود: اگر کسی در بهترین مکان روی زمین (کعبه) و در بهترین زمان ها و ساعات به عبادت خدا مشغول شود، روزها را روزه بگیرد و شب ها را به شب زنده داری بگذراند؛ امّا ولایت اهل بیت علیهم السلام را نداشته باشد، خداوند هیچ عملی از او را نمی پذیرد.(390)

173 أَصْلُ الرَّسُولِ

مراد از اصل، همه کاره بودن است. رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد حضرت علی علیه السلام فرمود:

«عَلِی أَصْلِی وَجَعْفَرٌ فَرْعِی»؛(391)

«علی اصل من و جعفر فرع من است».

174 الْأَصْلَعُ

دارای صورت کشیده. اصلع کسی است که موی جلوی سر او ریخته باشد.

رسول خداصلی الله علیه وآله به عمار فرمود: بعد از من اختلاف و کشمکش پیش می آید و برخی شمشیر می کشند، هر وقت چنین شد:

«فَعَلَیکَ بِهذَا الْأَصْلَعِ عَنْ یمِینِی عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ»؛(392)

«تو ملازم این اصلع باش که در کنار من است؛ یعنی علی بن ابی طالب علیه السلام».

اگر همه مردم به طرفی رفتند و این اصلع (علی علیه السلام) به طرف دیگر رفت، تو به طرف علی علیه السلام برو.

175 أَعْداؤُهُ أَعْداءُ اللَّهِ

دشمنان او دشمنان خدا هستند؛ پس هرکه با او دشمنی کند، گویا با خدا دشمنی کرده است.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَرِیضَهُ اللَّهِ [146]

176 أَعْداؤُهُ أَعْداءُ الرَّسُولِ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ وَصِیی وَخَلِیفَتِی وَوَزِیرِی وَوارِثِی وَأَبُو وُلْدِی، شِیعَتُکَ شِیعَتِی وَأنْصارُکَ أَنْصارِی وَأَوْلِیآؤُک أَوْلِیآئِی وَأَعْدآؤُکَ أَعْدآئِی»؛(393)

«ای علی! تو وصی و جانشین و وزیر و وارث و پدر فرزندان منی، پیروان تو پیروان من، و یاران تو یاران من هستند، دوستان تو دوستان من، و دشمنان تو دشمن من هستند».

177 أَعْدَلُ النّاسِ

هرجا سخن از عدل باشد، نام علی علیه السلام درکنار آن می درخشد و هر وقت نام علی علیه السلام را به یاد آوریم، عدالت خود به خود به ذهن می آید.

دوره کوتاه حکومت آن حضرت، نمونه ماندگار حکومت عادلانه برای تمام جهانیان است؛ تا جایی که گفته اند: علی علیه السلام به جهت شدّت رفتار عادلانه به شهادت رسید. و این هم امضای رسول خداصلی الله علیه وآله که فرموده:

«أَما وَاللَّهِ! إِنَّهُ أَوَّلُکُمْ إِیماناً بِاللَّهِ وَأَعْدَلُکُمْ فِی الرَّعِیهِ»؛(394)

«آگاه باشید که علی علیه السلام اولین مؤمن از بین شماست و عادل ترین شما بین مردم است».

178 الْأَعَزُّ عِنْدَ الرَّسُولِ

امام علی علیه السلام از رسول خداصلی الله علیه وآله پرسید: آیا من نزد شما محبوب ترم یا فاطمه؟ فرمود:

«فاطِمَهُ أَحَبٌّ إِلَی مِنْکَ وَأَنْتَ أَعَزٌّ عَلَی مِنْها»؛(395)

«فاطمه علیها السلام نزد من محبوب تر از تو است و تو عزیزتر از او هستی».

179 أَعْظَمُ الْمَزِیهِ

فضیلت و درجه و امتیازش از همه بیشتر است. عنوان و افتخاری دیگر از رسول خداصلی الله علیه وآله برای امیرمؤمنان علیه السلام است.

همچنین مراجعه شود به: أَبْصَرُ الْمُؤْمِنِینَ [132]

180 أَعْظَمُ الْمُؤْمِنِینَ جِهاداً

پیامبرصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ أَوَّلُ الْمُؤْمِنِینَ مَعِی إِیماناً وَأَعْظَمُهُمْ جِهاداً وَأَعْلَمُهُمْ بِآیاتِ اللَّهِ»؛(396)

«تو اولین مؤمنان بودی که به همراه من ایمان آوردی و بزرگ ترین آنان در جهاد، و عالم ترین ایشان نسبت به آیات الهی هستی».

181 أَعْلَمُ الْأُمَّهِ

داناترین و عالم ترین مردم؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده:

«أَعْلَمُکُمْ عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(397)

«عالم ترین شما (امّتم) علی بن ابی طالب است».

«أَعْلَمُ أُمَّتِی مِنْ بَعْدِی عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(398)

«عالم ترین امّتم بعدمن، علی بن ابی طالب است».

و شواهد فراوانی هم در این زمینه است؛ از جمله اینکه تمام اصحاب در مسایل خود به آن حضرت رجوع می کردند و به او نیاز داشتند؛ ولی او در هیچ مسأله ای به آنان رجوع نکرده؛ یعنی سؤالی و نیازی نداشته.

و پیامبر به ایشان فرمود: «أَنْتَ أَخِی وَوارِثِی»؛ وارث یعنی کسی که علم پیامبر را ارث برده، که فرموده: «تَرِثُ مِنِّی ما وَرَثَ الْأَنْبِیاءُ» آنچه که پیامبران ارث بردند، تو هم از من به ارث بردی، که آن کتاب خدا و سنّت پیامبر است.(399)

182 أَعْلَمُ بِالسُّنَّهِ

آگاه ترین فرد به سنّت و روش پیامبراکرم صلی الله علیه وآله، که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«أَعْلَمُ بِالسُّنَّهِ وَالْقَضآءِ بَعْدِی عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(400)

«آگاه ترین فرد به سنّت و قضاوت بعد از من، علی بن ابی طالب علیه السلام است».

از امامان معصوم علیهم السلام رسیده که فرموده اند:

«أَهْلُ الْبَیتِ أَدْری بِما فِی الْبَیتِ»؛(401)

«اهل خانه و خاندان، بهتر از هر کسی می دانند که در آن خانه و خاندان چه بوده و چه می گذرد».

و عایشه نیز به آن اعتراف داشت.(402)

183 أَعْلَمُ الْمُؤْمِنِینَ بِآیاتِ اللَّهِ

در بین مؤمنان از همه بیشتر به آیات قرآن آشنایی و علم دارد.

همچنین مراجعه شود به: أَعْظَمُ المُؤْمِنِینَ جِهاداً [180]

184 أَعْلَمُ النّاسِ

از همه بیشتر می داند و به همه چیز علم دارد؛ چنان که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله تأیید فرموده:

«عَلِی أَشْجَعُ النّاسِ قَلْباً وَأَحْلَمُ النّاسِ حِلْماً... وَأَعْلَمُ النّاسِ عِلْماً»؛(403)

«علی شجاع ترین و بردبارترین ... و عالم ترین مردم است».

به همین جهت خودش بارها می فرمود:

«سَلُونِی قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِی»؛(404)

«قبل از اینکه من را از دست بدهید، هرچه می خواهید بپرسید».

و قسم یاد می فرمود که من به راه های آسمان بیشتر از راه های زمین آگاهی دارم... .(405)

185 اِفْتِخارُ النَّبِی ّ

ابن عمر می گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«یفْتَخِرُ یوْمَ الْقِیامَهِ آدَمُ بِابْنِهِ شَیثٍ، وَأَفْتَخِرُ أَنَا بِعَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ»؛(406)

«در روز قیامت، حضرت آدم علیه السلام به فرزندش شیث و من به علی بن ابی طالب علیه السلام افتخار می کنم».

186 أَفْضَلُ الْأُمَّهِ یقِیناً

بین امّت، یقین او از همه برتر است.

همچنین مراجعه شود به: أَسْمَحُ الْأُمَّهِ [164]

187 أَفْضَلُ الْأَوْصِیاءِ

امیرالمؤمنین علیه السلام از همه اوصیا و جانشینان پیامبران، بافضیلت تر است و این افتخاری است که خدای تعالی داده و پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نیز آن را اعلان نموده و فرموده است:

«إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ اخْتارَ مِنَ الْأَیامِ الْجُمُعَهَ، وَمِنَ الشُّهُورِ شَهْرَ رَمَضانِ، وَمِنَ اللَّیالِی لَیلَهَ الْقَدْرِ، وَاخْتارَنِی عَلی جَمِیعِ الْأَنْبِیاءِ، وَاخْتارَ مِنِّی عَلِیاً وَفَضَّلَهُ عَلی جَمِیعِ الْأَوْصِیاءِ»؛(407)

«خداوند از بین روزها، روز جمعه را برگزید، و از بین ماه ها، ماه رمضان را و از بین شب ها، شب قدر را. از بین همه پیامبران، مرا انتخاب کرد و علی را از من انتخاب نمود و او را بر همه اوصیا فضیلت بخشید».

188 أَفْضَلُ الْخَلائِقِ

از همه مردمان بهتر و بافضیلت تر است، آن هم در روزی که همه پرونده ها رو می شود. امام علی علیه السلام در دفاع از مظلومیت خود فرمود: چه کسی به غیر از من می تواند ادّعا کند که رسول خداصلی الله علیه وآله در باره او چنین فرموده:

«أَنْتَ أَفْضَلُ الْخَلآئِقِ عَمَلاً یوْمَ الْقِیامَهِ...»؛(408)

«تو بهترین آفریدگان هستی، عمل تو در روز قیامت از همه مردم برتر است».

189 أَفْضَلُ السّابِقِینَ

در بین سابقین و اصحاب پیامبر و مسلمانان صدر اسلام، از همه بافضیلت تر است.

لقبی که رسول خداصلی الله علیه وآله برای امام علی علیه السلام به کار برده است:

«یا عَلِی! أَنْتَ سَیدُ الْوَصِیینَ وَوارِثُ عِلْمِ النَّبِیینَ وَخَیرُ الْخَلآئِقِ وَأَفْضَلُ السّابِقِینَ»؛(409)

«ای علی! تو سرور جانشینان، وارث علم پیامبران و بهترین آفریدگان و بافضیلت ترین سابقان در اسلام هستی».

190 أَفْضَلُ مِنَ الْعَرْشِ وَ الْکُرْسِی ّ

فضیلتش از عرش و کرسی هم بیشتر است، دراین باره رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده:

«وَفَتَقَ نُورَ عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ فَخَلَقَ مِنْهُ الْعَرْشَ وَالْکُرْسِی، وَعَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ وَاللَّهِ أَفْضَلُ مِنَ الْعَرْشِ وَالْکُرْسِی ّ»؛(410)

«آن گاه خدا نور علی بن ابی طالب علیه السلام را شکافت و عرش و کرسی را از آن آفرید، پس به خدا قسم که علی علیه السلام از عرش و کرسی افضل است».

191 أَفْضَلُ مِنْ کِتابِ اللَّهِ

فضیلتش از کتاب خدا (قرآن) هم بیشتر است، زید بن ثابت می گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله در ضمن حدیثی فرمود:

«إِنِّی تارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَینِ کِتابَ اللَّهِ وَعَلِی بْنَ أَبِی طالِبٍ. وَاعْلَمُوا أَنَّ عَلِیاً لَکُمْ أَفْضَلُ مِنْ کِتابِ اللَّهِ؛ لِأَنَّهُ مُتَرْجِمٌ لَکُمْ عَنْ کِتابِ اللَّهِ تَعالی ؛(411)

«من دو گوهر گران بها برای شما به یادگار می گذارم: کتاب خدا (قرآن) و علی بن ابی طالب علیه السلام. امّا بدانید که علی علیه السلام برای شما از قرآن کریم هم برتر است؛ زیرا او بیان کننده و مفسّر کتاب خدا برای شما می باشد».

192 أَفْضَلُ مِنَ الْمَلآئِکَهِ

فضیلتش از ملائکه بیشتر است.

در حدیثی طولانی از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله آمده:

«... ثُمَّ فَتَقَ نُورَ أَخِی عَلِی ّ فَخَلَقَ مِنْهُ الْمَلآئِکَهَ، فَالْمَلآئِکَهُ مِنْ نُورِ أَخِی عَلِی ّ وَنُورُ عَلِی ّ مِنْ نُورِ اللَّهِ وَعَلِی أَفْضَلُ مِنَ الْمَلآئِکَهِ»؛(412)

«... آن گاه نور برادرم علی علیه السلام را شکافت و از آن فرشتگان را آفرید، پس فرشتگان از نور برادرم علی علیه السلام هستند و نور علی علیه السلام نیز از نور خداست و علی علیه السلام افضل از ملائکه می باشد».

193 أَفْضَلُ النّاسِ

بافضیلت ترین و برترین انسان ها، رسول خداصلی الله علیه وآله در خطبه غدیر درباره علی علیه السلام فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ! فَضِّلُوا عَلِیاً؛ فَإِنَّهُ أَفْضَلُ النّاسِ بَعْدِی مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثی ..»؛(413)

«ای مردم! علی را از همه برتر بدانید؛ چرا که او بعد از من، از هر مرد و زنی والاتر است».

194 أَقْدَمُ الْأُمَّهِ سِلْماً

در اسلام آوردن، بر افراد امّت مقدم است.(414)

همچنین مراجعه شود به: أَسْمَحُ الْأُمَّهِ [164]

195 أَقْرَبُ الْخَلائِقِ بِالرَّسُولِ

نزدیک ترین افراد به رسول خداصلی الله علیه وآله، امام علی علیه السلام است. آن قدر نزدیک است که خدای تعالی در قرآن کریم آن دو را با یک عبارت "أنفسنا" نام برده؛ یعنی جان آن دو یکی است.

همچنین مراجعه شود به: سَیدُ الْمُسْلِمِینَ [447]

196 أَقْسَمُ بِالسَّوِیهِ

در تقسیم عادلانه از همه بهتر عمل می کند.

همچنین مراجعه شود به: أَبْصَرُ الْمُؤْمِنِینَ [132]

197 أَقْضَی النّاسِ

قضاوتش از همه دقیق تر و مطابق با واقع است. این مدال افتخاری است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله آن را به علی علیه السلام نسبت داده است.

به اتفاق و اجماع راویان آمده است که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«أَقْضاکُمْ عَلِی»؛(415)

«قاضی ترین شما علی است».

و در جای دیگر فرمود:

«أَقْضی أُمَّتِی وَأَعْلَمُ أُمَّتِی بَعْدِی عَلِی»؛(416)

«قاضی ترین و داناترین شما در امّتم بعد از من، علی علیه السلام است».

از عمر بن خطاب رسیده که گفت: «أقضانا علی»؛(417) «قضاوت علی از همه ما بهتر است».

به همین جهت، قضاوت های عجیب امام علی علیه السلام نیز معروف است و کتاب های متعددی در این مورد نوشته شده است.

198 أَقْوَمُ الْمُؤْمِنِینَ

پایدارتر و ثابت قدم تر از همه مؤمنان است.

همچنین مراجعه شود به: أَبْصَرُ الْمُؤْمِنِینَ [132]

199 أَکْثَرُ الْأُمَّهِ عِلْماً

علم و دانش او از همه اهل امّت بیشتر است.

همچنین مراجعه شود به: أَبْصَرُ الْمُؤْمِنِینَ [132]

همچنین مراجعه شود به: أَسْمَحُ الْأُمَّهِ [164]

200 أَکْثَرُ الْقَوْمِ یقِیناً

امام علی علیه السلام یقینش از همه مردم بیشتر بود؛ چون علم و آگاهی و معرفت آن حضرت از همه بیشتر بود؛ لذا به خداوند و معاد باور و یقین کامل داشت.

جابر بن عبد اللَّه انصاری از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نقل کرده که فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ أَقْدَمُ أُمَّتِی سِلْماً وَأَکْثَرُهُمْ عِلْماً وَأَصَحُّهُمْ دِیناً وَأَکْثَرُهُمْ یقِیناً»؛(418)

«علی بن ابی طالب علیه السلام ازهمه زودتر مسلمان شد و از همه بیشتر علم دارد، دینش از همه صحیح تر و یقین او از همه مردم بیشتر است».

201 أَکْرَمُ أَهْلِ الْبَیتِ

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: امام علی علیه السلام از حیث منصب و مقام، گرامی ترین فرد اهل بیت است.

همچنین مراجعه شود به: أَشْرَفُ أَهْلِ الْبَیتِ [167]

202 أَکْرَمَتْهُ الْأَرْضُ

کسی که زمین هم او را گرامی داشته است.

همچنین مراجعه شود به: اِتِّباعُهُ فَضِیلَهٌ [147]

203 أَکْمَلَ اللَّهُ بِهِ الدِّینَ

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ! إِنَّما أَکْمَلَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ دِینَکُمْ بِإِمامَتِهِ»؛

«ای مردم! خداوند دین شما را تنها با امامت علی علیه السلام کامل می داند».

در روایات متعدد و متواتر نقل شده، که آیه شریفه: «اَلْیوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیکُمْ نِعْمَتِی»(419) فقط در مورد علی بن ابی طالب علیه السلام نازل شده، نه هیچ یک از مردم. پس با قبول ولایت او، دین کامل و نعمت الهی تمام می شود،(420) چنان که امام صادق علیه السلام فرمود:

«وَکانَ کَمالُ الدِّینِ بِوِلایهِ عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ»؛(421)

«کامل شدن دین به ولایت و امامت علی بن ابی طالب علیه السلام می باشد».

204 أَکْمَلُ الْأُمَّهِ

کامل ترین فرد از امّت.

همچنین مراجعه شود به: أَسْمَحُ الْأُمَّهِ [164]

205 إِمامُ الْأَبْرارِ

پیشوا و رهبر نیکوکاران و افراد نیک رفتار. و این عنوانی است که خداوند متعال در شب معراج درباره امیرمؤمنان به پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی رایهُ الْهُدی وَإِمامُ الْأَبْرارِ وَقاتِلُ الْفُجّارِ»؛(422)

«علی علیه السلام پرچم هدایت و امام نیکان و کشنده فاجران است».

و در عبارتی از زیارت آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلی إِمامِ الْأَبْرارِ».(423)

206 إِمامُ الْأَتْقِیاءِ

امام پرهیزکاران و خداترسان و تقواپیشگان. و این عبارتی است، که در یکی از دعاهای مأثوره وارد شده:

«سَیدُ الْأَوْصِیآءِ وَإِمامُ الْأَتْقِیآءِ، یعْسُوبُ الدِّینِ، عَلِی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ...»؛(424)

«... آن که آقای جانشینان و امام تقواپیشگان و پیشوای اهل دین است، علی علیه السلام می باشد که امیر مؤمنان است».

207 الْإِمامُ الْأَزْهَرُ

ازهر به معنای درخشنده تر و نورانی تر.

ابوذر غفاری نقل می کند: در محضر رسول خداصلی الله علیه وآله بودم که علی بن ابی طالب علیه السلام وارد شد، پیامبر خوشحال شد و به من فرمود: آیا این را می شناسی؟

گفتم: برادر و همسر دختر و پسر عموی شما و پدر حسن و حسین است.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«یا أَباذَرٍّ! هذَا الْإِمامُ الْأَزْهَرُ وَرُمْحُ اللَّهِ الْأَطْوَلُ وَبابُ اللَّهِ الْأَکْبَرُ، فَمَنْ أَرادَ اللَّهَ فَلْیدْخُلِ الْبابَ»؛(425)

«ای ابوذر! این درخشنده ترین امام و نیزه قدرت و باب بزرگ الهی است، پس هر که می خواهد به خدا برسد، باید از درب آن وارد شود».

208 إِمامُ الْأُمَّهِ

امیرمؤمنان علی علیه السلام، امام و پیشوای امّت اسلامی است، او رهبر امّت محمّدصلی الله علیه وآله است، پیامبرصلی الله علیه وآله بارها خطاب به آن حضرت فرموده:

«أَنْتَ إِمامُ أُمَّتِی»؛

«تو امام امّت من هستی».

و نیز به یکی از اصحاب فرمود:

«یابْنَ سَمُرَهِ! إِذَا اخْتُلِفَتِ الْأَهْوآءُ وَتَفَرَّقَتِ الْآراءُ، فَعَلَیکَ بِعَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ، فَإِنَّهُ إِمامُ أُمَّتِی وَخَلِیفَتِی عَلَیهِمْ مِنْ بَعْدِی»؛(426)

«ای فرزند سمره! هرگاه آرا و نظرات مردم مختلف و پراکنده شد، تو در طرف و گروه علی بن ابی طالب علیه السلام باش؛ چون او امام امّت من و نیز خلیفه من بر ایشان بعد از من است».

209 الْإِمامُ الْأَوَّلُ

پیامبر خاتم الهی صلی الله علیه وآله دوازده جانشین وخلیفه داشت؛ یعنی بعد از رسول اسلام صلی الله علیه وآله دوازده امام هستند که اولین ایشان امیرالمؤمنین علیه السلام است. و این نیز طبق انتخاب و گزینش خداوند و اعلان آن توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله صورت گرفته است؛ چنان که بارها می فرمود:

«اَلْأَئِمَّهُ مِنْ بَعْدِی اِثْنا عَشَرَ، أَوَّلُهُمْ أَنْتَ یا عَلِی وَآخِرُهُمُ الْقآئِمُ»؛(427)

«امامان بعد از من دوازده نفرند که اولین آنان تو هستی ای علی! و آخر ایشان قائم است».

210 إِمامُ الْأَوْلِیاءِ

پیشوای دوستان خدا. لقبی است که خدای تعالی در شب معراج برای علی علیه السلام به کار برده.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: خداوند با من عهدی بست، گفتم: این چه عهدی است؟ فرمود:

«یا مُحَمَّدُ! اِسْمَعْ، عَلِی رایهُ الْهُدی وَإِمامُ أَوْلِیآئِی وَنُورُ مَنْ أَطاعَنِی»؛(428)

«ای محمّد! بشنو که علی علیه السلام پرچم هدایت و امام اولیای من و نور کسی است که از من اطاعت کند».

211 إِمامُ أَهْلِ الدُّنْیا

امیرمؤمنان علیه السلام، امام و پیشوای الهی است برای تمام مردم دنیا؛ چه خود بدانند یا ندانند، چه بخواهند یا نخواهند، و امام برای همه رحمت است.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«إِنَّهُ مِحْنَهُ الْوَری وَالْحُجَّهُ الْعُظْمی وَالآیهُ الْکُبْری وَإِمامُ أَهْلِ الدُّنْیا»؛(429)

«علی علیه السلام امتحان شده و خالص شده مردم است که دیگران نیز به وسیله او امتحان می شوند. او حجّت اعظم و آیت بزرگ خدا و امام اهل دنیا است».

212 إِمامُ أَهْلِ الطّاعَهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله در توضیح بخشی از جریان معراج می فرماید که خدای تعالی فرمود:

«عَلِی حُجَّتِی بَعْدَکَ عَلی خَلْقِی وَإِمامُ أَهْلِ طاعَتِی»؛(430) «پس از تو، علی علیه السلام حجّت من بر بندگانم و پیشوای اهل طاعت من می باشد».

213 إِمامُ الْبَرَرَهِ

امام پاکان و نیکان. عمروبن عاص در مکاتبه با معاویه به وی نوشت: رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی إِمامُ الْبَرَرَهِ، وَقاتِلُ الْفَجَرَهِ، مَنْصُورُ مَنْ نَصَرَهُ، مَخْذُولُ مَنْ خَذَلَهُ»؛(431)

«علی علیه السلام امام نیکان و جنگ کننده با فاجران است، هرکه او را یاری کند خودش یاری می شود و هرکه او را خوار کند خودش خوار می شود».

214 إِمامُ التُّقی

پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ صاحِبُ حَوْضِی وَوارِثُ عِلْمِی وَحامِلُ لِوائِی وَمُنْجِزُ وَعْدِی وَمُفَرِّجُ هَمِّی وَمُسْتَوْدِعُ مَوارِیثِ الْأَنْبیآءِ وَأَنْتَ أَمِینُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَخَلِیفَتُهُ عَلی خَلْقِهِ وَأَنْتَ مِصْباحُ النَّجاهِ وَطَرِیقُ الْهُدی وَإِمامُ التُّقی وَالْحُجَّهُ عَلَی الْوَری وَأَنْتَ الْعَلَمُ الْمَرْفُوعُ فِی الدُّنْیا وَالصِّراطُ الْمُسْتَقِیمُ یوْمَ الْقِیامَهِ»؛(432)

«ای علی! تو صاحب حوض من، و وارث علم من و حامل لوای من هستی، تو وعده های مرا وفا می کنی، و همّ و غمّ مرا برطرف می نمایی، تو امانت دار میراث پیامبران، و امین خدا در زمین و خلیفه او بر مردم هستی، تو چراغ نجات و راه هدایت، و پیشوای پرهیزکاران و حجّت بر همه مردم می باشی، تو پرچم برافراشته در دنیا و صراط مستقیم در آخرت می باشی».

215 إِمامُ الْخَلْقِ

کسی که امام و پیشوای همه مخلوقات است.

همچنین مراجعه شود به: أَبُو الْأَئِمَّهِ الْمَهْدِیینَ [136]

216 إِمامُ الشِّیعَهِ

أنس بن مالک گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: هفتاد هزار نفر داخل بهشت می شوند که نه حسابی دارند و نه عذابی.

آن گاه به علی علیه السلام توجّه کرده، و فرمود:

«هُمْ شِیعَتُکَ وَأَنْتَ إِمامُهُمْ»؛(433)

«آنان شیعیان تو هستند و تو هم امام ایشان هستی».

217 إِمامُ الْقَوْمِ

از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمود: «برای خداوند، لوایی است از نور که دو هزار سال قبل از خلقت آسمان و زمین آفریده شده، و بر روی آن نوشته است: «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، خَیرُ الْبَرِیهِ آلُ مُحَمَّدٍ» و صاحب آن لواء، علی علیه السلام است که «امام القوم» است.(434)

218 إِمامُ الْقِیامَهِ

جلودار روز قیامت. این لقب را رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام نسبت داده است.(435)

219 إِمامُ کُلِ ّ مُؤْمِنٍ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امیر مؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ مَوْلی کُلِ ّ مُسْلِمٍ وَإِمامُ کُلِ ّ مُؤْمِنٍ وَقائِدُ کُلِ ّ تَقِی ّ، وَبِوِلایتِکَ صارَتْ أُمَّتِی مَرْحُومَهً وَبِعَداوَتِکَ صارَتِ الْفِرْقَهُ الْمُخالَفَهُ مِنْها مَلْعُونَهً»؛(436)

«ای علی! تو مولای هر مسلمان و امام هر مؤمن و جلودار هر باتقوایی هستی، به ولایت توست که امّت من امّت مرحومه شدند، و به خاطر دشمنی با توست که عدّه ای از مخالفان ملعون شده اند».

220 إِمامُ کُلِ ّ مُسْلِمٍ

امام و پیشوای هر مسلمان در هرجای جهان است. هرکه پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله را قبول داشته باشد، باید او را هم به امامت و رهبری بپذیرد.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«مَنْ أَحَبَّ أَنْ یسْتَمْسِکَ بِدِینِی وَیرْکَبُ سَفِینَهَ النَّجاهِ بَعْدِی فَلْیقْتَدِ بِعَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ وَلْیعادِ عَدُوَّهُ وَلْیوالِ وَلِیهُ؛ فَإِنَّهُ وَصِیی وَخَلِیفَتِی عَلی أُمَّتِی فِی حَیاتِی وَبَعْدَ وَفاتِی وَهُوَ إِمامُ کُلِ ّ مُسْلِمٍ وَأَمِیرُ کُلِ ّ مُؤْمِنٍ بَعْدِی، قَوْلُهُ قَوْلِی وَأَمْرُهُ أَمْرِی وَنَهْیهُ نَهْیی وَتابِعُهُ تابِعِی وَناصِرُهُ ناصِرِی وَخاذِلُهُ خاذِلِی»؛(437)

«هرکه دوست دارد به دین من چنگ زند و بعد از من بر کشتی نجات سوار شود، باید به علی بن ابی طالب علیه السلام اقتدا کند، دشمنان او را دشمن بدارد و دوستانش را دوست بدارد، چون او وصی و جانشین بر امّت من است؛ چه در حیات من و چه پس از وفات من، و او امام هر مسلمانی و امیر هر مؤمنی بعد از من است، سخن او سخن من، امر او امر من و نهی او نهی من است، پیرو او پیرو من و یاور او یاور من است، و هرکه او را خوار کند مرا خوار کرده است».

221 إِمامُ الْمُؤْمِنِینَ

علی بن ابی طالب علیه السلام، هم اولین ایمان آورنده به خدا و رسولش بود و هم امیرمؤمنان و هم امام آنان، او امام و رهبر ایمان آورندگان است، لذا همه مؤمنان باید به او اقتدا کنند.

این از القابی است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام داده است؛ چنان که انس بن مالک گوید: در خدمت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بودم، که فرمود:

«یا أَنَسَ بْنَ مالِکٍ! یدْخُلُ عَلَی رَجُلٌ إِمامُ الْمُؤْمِنِینَ وَسَیدُ الْمُسْلِمِینَ وَخَیرُ الْوَصِیینَ. فَضُرِبَ

الْبابُ فَإِذاً عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(438)

«ای اَنس! اینک مردی بر من وارد می شود که امام مؤمنان و آقای مسلمانان و بهترین جانشین است. در همان لحظه درب خانه زده شد و علی بن ابی طالب علیه السلام داخل شد».

222 إِمامُ الْمُتَّقِینَ

امام تقواپیشگان، امام پرهیزکاران و امام خداترسان. او هم باتقواترین پرهیزکاران و نیز امام خداترسان می باشد.

و این ندایی است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: از مرکز عرش به گوش می رسد:

«هذا عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ، وَصِی رَسُولِ رَبِ ّ الْعالَمِینَ وَإِمامُ الْمُتَّقِینَ»؛(439)

«این علی بن ابی طالب علیه السلام، جانشین پیامبر پروردگار جهانیان و امام پرهیزکاران است».

چنان که در فرازی از زیارت آن حضرت نیز آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلی أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ عَبْدِ اللَّهِ وَأَخِی رَسُولِ اللَّهِ الصِّدِّیقِ الْأَکْبَرِ وَسَیدِ الْمُسْلِمِینَ وَإِمامِ الْمُتَّقِینَ»؛(440)

«سلام بر امیر مؤمنان، بنده خدا و برادر رسول خداصلی الله علیه وآله، او که صدّیق اکبر و سرور مسلمانان و امام پرهیزکاران است».

223 الْإِمامُ الْهادِی

امام هدایت گر. رسول خداصلی الله علیه وآله در خطبه غدیر درباره امام علی علیه السلام فرمود:

«خَلِیفَهُ رَسُولِ اللَّهِ وَأَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَالْإِمامُ الْهادِی»؛

«علی علیه السلام، جانشین رسول خدا، و امیرمؤمنان و پیشوای هدایت گر است».

224 إِمامُ الْهُدی

امام و پیشوای هدایت.

علی علیه السلام مردم را از ضلالت و گمراهی به سعادت هدایت می کند. هرکه می خواهد به هدایت برسد، باید پشت سر او حرکت کند.

چنان که پیامبرصلی الله علیه وآله به علی علیه السلام فرمود: جبرئیل در مورد تو خبری به من داد که چشم مرا روشن و قلب مرا شاد نمود، جبرئیل گفت: خدای تعالی به تو سلام رسانده و می فرماید:

«إِنَّ عَلِیاً إِمامُ الْهُدی وَمِصْباحُ الدُّجی وَالْحُجَّهُ عَلی أَهْلِ الدُّنْیا»؛(441)

«همانا علی علیه السلام امام هدایت و چراغ تاریکی ها و حجّت بر تمام اهل دنیا است».

در زیارتی مربوط به آن حضرت آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا إِمامَ الْهُدی ؛(442)

«سلام بر تو ای امام هدایت».

225 إِمامُ یوْمِ الْغَدِیرِ

روز غدیر روزی بود که به دستور خداوند متعال، امامت علی بن ابی طالب علیه السلام اعلان شد و پیامبراکرم صلی الله علیه وآله در شأن و فضیلت شان فرمود:

«لَوْ کانَتِ الْبِحارُ مِداداً وَالْغِیاضُ أَقْلاماً، وَالسَّماواتِ صُحُفاً وَالْجِنُّ وَالْإِنْسُ کُتّاباً، لَنُفِدَ الْمِدادُ وَکَلَّتِ الثَّقَلانِ أَنْ یکْتُبُوا مِعْشارَ عُشْرِ فَضائِلِ إِمامِ یوْمِ الْغَدِیرِ...»؛(443)

«اگر همه دریاها مرکّب و همه درختان قلم، همه آسمانها دفتر، و همه جن و انسان نویسنده شوند، مرکب ها تمام می شود و جن و انسان از نوشتن باز می مانند قبل از آن که بخواهند یک درصد از فضایل علی علیه السلام در روز غدیر را بنویسند».

226 أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ

هر امر و فرمانی بدهد، گویا رسول خداصلی الله علیه وآله امر و فرمان داده است، چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرموده است:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ خَلِیفَهُ اللَّهِ وَخَلِیفَتِی، وَحُجَّهُ اللَّهِ وَحُجَّتِی، وَبابُ اللَّهِ وَبابِی، وَصَفِی اللَّهِ وَصَفِیی، وَحَبِیبُ اللَّهِ وَحَبِیبِی، وَخَلِیلُ اللَّهِ وَخَلِیلِی، وَسَیفُ اللَّهِ وَسَیفِی، وَهُوَ أَخِی وَصاحِبِی وَوَزِیرِی وَوَصِیی، مُحِبُّهُ مُحِبِّی وَمُبْغِضُهُ مُبْغِضِی، وَوَلِیهُ وَلِیی وَعَدُوُّهُ عَدُوِّی، وَزَوْجَتُهُ ابْنَتِی وَوُلْدُهُ وُلْدِی، وَحِزْبُهُ حِزْبِی وَقَوْلُهُ قَوْلِی وَأَمْرُهُ أَمْرِی، وَهُوَ سَیدُ الْوَصِیینَ وَخَیرُ أُمَّتِی»؛(444)

«علی بن ابی طالب علیه السلام خلیفه خدا و من است، او حجّت خدا و من، و باب خدا و باب من است، او برگزیده خدا و من، و دوست خدا و من است، او خلیل خدا و من، و شمشیر خدا و من است، او برادر و همراه و وزیر و وصی من است، دوستدار او دوستدار من، کینه ورز با او کینه ورز با من، ولی او ولی من و دشمن او دشمن من است، همسر او دختر من است و فرزندانش فرزندان من، حزب او حزب من،

سخن او سخن من و فرمان او فرمان من است، او آقای جانشینان و بهترین امّت من است».

227 الْأَمِیرُ

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امیرمؤمنان علیه السلام فرموده است:

«یا عَلِی! أَنْتَ الْإِمامُ بَعْدِی وَالْأَمِیرُ...»؛(445)

«ای علی! تو بعد از من امام و امیر می باشی».

228 أَمِیرُ الْبَرَرَهِ

آقا و سرور همه خوبان و نیکان عالم.

همچنین مراجعه شود به: قاتِلُ الْفَجَرَهِ [576]

229 أَمِیرُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ

پادشاه، فرمانروا، فرمانده و امیر سفیدرویان و آبرومندان. از عناوینی است که پیامبر خداصلی الله علیه وآله آن حضرت را ملقّب فرموده است.

چنان که امام باقرعلیه السلام می فرماید: پیامبر خداصلی الله علیه وآله دست علی علیه السلام را به سینه چسبانیده و فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ أَصْلُ الدِّینِ وَمَنارُ الْإِیمانِ وَغایهُ الْهُدی وَأَمِیرُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ، أَشْهَدُ لَکَ بِذلِکَ»؛(446)

«ای علی! تو اصل و اساس دین، نشانه ایمان، انتهای هدایت و امیر نخبگان و سفیدرویان هستی و من این را برای تو گواهی می دهم».

230 أَمِیرُ الْقُری

فرمانروای شهرها و آبادی ها.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امیرمؤمنان علیه السلام فرموده است:

«إِنَّکَ مَنارُ الْأَنامِ وَغایهُ الْهُدی وَأَمِیرُ الْقُری ؛(447)

«همانا تو تابلوی نورانی مردم و نهایت هدایت و امیر شهرها و آبادی ها هستی».

231 أَمِیرُ الْکُلِ ّ

فرمانروای همگان در همه جا. برگرفته از حدیث رسول خداصلی الله علیه وآله است که فرمود:

«أَنْتَ (یا عَلِی) أَمِیرُ مَنْ فِی السَّمآءِ وَأَمِیرُ مَنْ فِی الْأَرْضِ وَأَمِیرُ مَنْ مَضَی وَأَمِیرُ مَنْ بَقی ؛

«ای علی! تو هم بر آسمانی ها و هم بر زمینیان امیری، هم بر گذشتگان و هم بر آیندگان امیری».

232 أَمِیرُ کُلِ ّ مُؤْمِنٍ

زیباترین عنوان و لقب آن است که پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله آن را برای شخص انتخاب نماید، امیر همه مؤمنان نیز از آن لقب هاست، که فرمود:

«مَنْ أَحَبَّ أَنْ یسْتَمْسِکَ بِدِینِی وَیرْکَبُ سَفِینَهَ النَّجاهِ بَعْدِی، فَلْیقْتَدِ بِعَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ ... وَهُوَ إِمامُ کُلِ ّ مُسْلِمٍ وَأَمِیرِ کُلِ ّ مُؤْمِنٍ بَعْدِی»؛(448)

«هرکه دوست دارد به دین من متمسک شود و بعد از من بر کشتی نجات سوار شود، باید به علی بن ابی طالب علیه السلام اقتدا کند؛ چرا که او امام همه مسلمانان و امیر همه مؤمنان بعد از من است».

233 أَمِیرُ النَّحْلِ

از امام رضاعلیه السلام نقل شده: این عنوان را پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله برای امیرمؤمنان علیه السلام به کار برده است؛ البته برای وجه تسمیه آن چند قول بیان شده است که به کتب مربوطه مراجعه شود.(449)

234 الْأَمِینُ

امین از امانت؛ کسی است که دیگران او را به امانت داری و درست کاری قبول دارند و او مورد اعتماد و اطمینان و وثوق آنان است.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: اگر علی علیه السلام برای ثقلین هم شهادت دهد، خدا شهادت او را قبول می کند؛ چون:

«إِنَّهُ الصّادِقُ الْأَمِینُ»؛(450)

«همانا علی راست گو و امین است».

در قسمتی از زیارت آن حضرت نیز آمده:

«الشّاهِدِینَ عَلی أَنَّکَ صادِقٌ أَمِینٌ صِدِّیقٌ»؛(451)

«فرشتگان الهی گواهی می دهند که تو راستگو و امین و صدّیق هستی».

235 أَمِینُ اللَّهِ

کسی که مورد اعتماد و اطمینان خدا است و از جانب او در امان و امنیت هستند. او امین اللَّه است، امین خدا بر خلق او، چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«أَنْتَ أَمِینُ اللَّهِ فی أَرْضِهِ»؛(452)

«ای علی! تو امین خدا در روی زمین هستی».

و خود آن حضرت فرموده است:

«أَنَا الْعُرْوَهُ الْوُثْقی وَکَلِمَهُ التَّقْوی وَأَمِینُ اللَّهِ عَلی أَهْلِ الدُّنْیا»؛(453)

«من محکم ترین دست گیره و کلمه تقوی هستم، من امین خدا بر اهل دنیایم».

در ابتدای زیارت امین اللَّه نیز آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَمِینَ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَحُجَّتَهُ عَلی عِبادِهِ، اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ»؛(454)

چنان که در دعای روز عید غدیر در توصیف آن حضرت آمده است:

«مَوْضِعُ سِرِّ اللَّهِ وَأَمِینُ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ»؛(455)

«تو محلّ اسرار خدا و امین الهی بر مردم هستی».

236 أَمِینُ الْأُمَّهِ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ أَمِینُ أُمَّتِی وَحُجَّهُ اللَّهِ عَلَیها بَعْدِی»؛(456)

«ای علی! تو امین امّت من، و حجّت خدا بر مردم بعد از من می باشی».

237 أَمِینُ الرَّسُولِ

امام علی علیه السلام نزدیک ترین فرد به رسول خداعلیه السلام و مورد اعتماد و اطمینان او، و در یک کلمه امین او بود که بارها نیز به این مطلب اشاره نموده، از جمله فرموده است:

«عَلِی أَخِی وَوارِثِی وَوَزِیرِی وَأَمِینِی وَالْقآئِمُ بِأَمْرِی»؛(457)

«علی علیه السلام برادر و وارث و وزیر و امین من است که به امر من قیام می کند».

در قسمتی از زیارت آن حضرت آمده است:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ أَخُو رَسُولِ اللَّهِ وَوَصِیهُ وَوارِثُ عِلْمِهِ وَأَمِینُهُ عَلی شَرْعِهِ»؛(458)

«گواهی می دهم تو برادر رسول خدا و جانشین و وارث علم و امین او بر شریعتش هستی».

238 أَمِینُ الْقُرْآنِ

این فرمایش رسول خداصلی الله علیه وآله است که درباره آیه «وَلِکُلِ ّ قَوْمٍ هادٍ» به امیر مؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ مَنارُ الْأَنامِ وَرایهُ الْهُدی وَأَمِینُ الْقُرْآنِ»؛(459)

«تو منار و نمایش گر مورد توجّه مردم، و پرچم هدایت و امین قرآن هستی».

پس هرچه امیر مؤمنان علیه السلام از جانب قرآن کریم بفرماید و یا آیات آن را تفسیر نماید، مورد قبول است.

239 أَمِینُ الْمَفاتِیحِ

دارنده و امانت دار کلیدها. رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد امام علی علیه السلام فرمود:

«صاحِبُ رایتِی فِی الْقِیامَهِ وَأَمِینِی عَلی مَفاتِیحِ خَزائِنِ رَبِّی»؛(460)

«علی علیه السلام صاحب پرچم من در قیامت است، و او امین بر کلیدهای خزینه های پروردگارم است».

240 اِنْتَجاهُ اللَّهُ

خدای تعالی با او نجوا کرده است.

پیامبرصلی الله علیه وآله در روز طائف، علی علیه السلام را خواست و با او به نجوا پرداخت، مردم گفتند: نجوای پیامبرصلی الله علیه وآله با پسر عمویش طولانی شد، حضرت فرمود:

«مَا انْتَجَیتُهُ وَلکِنَّ اللَّهَ انْتَجاهُ»؛(461)

«من با علی علیه السلام نجوا نمی کردم؛ بلکه این خدا بود که با علی علیه السلام نجوا می کرد».

241 الْأَنْزَعُ

پیشانی بلند. انزع از ماده نزع گرفته شده است، و در لغت؛ کسی است که موهای دو طرف پیشانی اش ریخته باشد. امّا در اصطلاح؛ کسی است که از شرک گرفته شده باشد.

ابن عباس به روایت از رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«مَنْ أَرادَ النَّجاهَ غَداً، فَلْیأْخُذْ بِحُجْزَهِ هذَا الْأَنْزَعِ یعْنِی عَلِیاً»؛(462)

«هرکه می خواهد فردای قیامت از عذاب نجات یابد، دامن این پیشانی بلند را بگیرد؛ یعنی علی امیرالمؤمنین علیه السلام را».

242 الْأَنْزَعُ الْبَطِینُ

در این باره، تفاسیر متعددی شده است. علاّمه مجلسی در این باره می گوید: انزع بطین؛ کسی که هیچ گونه شرکی در او راه ندارد و قلب و دلش سرشار از علم و ایمان است.(463)

معنای دیگر برای بطین: این کلمه بر وزن فُعَیل؛ کسی که شکم کوچکی دارد.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرموده:

«یا عَلِی! فَابْشِرْ فَإِنَّکَ الْأَنْزَعُ الْبَطِینُ، مَنْزُوعٌ مِنَ الشِّرْکِ، بَطِینٌ مِنَ الْعِلْمِ»؛(464)

«ای علی! بشارت باد بر تو که انزع بطین هستی؛ یعنی از هرگونه شرک جدا شدی و دلت از علم و ایمان سرشار گردیده است».

243 أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَیهِ الْحِکْمَهَ

خداوند متعال حکمت را بر او نازل کرده.

همچنین مراجعه شود به: اِتِّباعُهُ فَضِیلَهٌ [147]

244 أَنْصارُهُ أَنْصارُ اللَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«یاعَلِی! شِیعَتُکَ شِیعَهُ اللَّهِ وَأَنْصارُکَ أَنْصارُ اللَّهِ»؛(465)

«ای علی! پیروان تو پیرو خدا و یاوران تو یاران خدا هستند».

اصبغ بن نباته گوید: امیر مؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ! شِیعَتِی أَوْلِیآءُ اللَّهِ وَأَنْصارِی أَنْصارُ اللَّهِ»؛(466)

«من امیر مؤمنان هستم، شیعیان و پیروان من دوستان خدا و یاوران من یاوران خدا هستند».

245 أَنْصارُهُ أَنْصارُ الرَّسُولِ

یاران امام علی علیه السلام، یاران رسول خداصلی الله علیه وآله هستند.

همچنین مراجعه شود به: أَعْداؤُهُ أَعْداءُ الرَّسُولِ [176]

246 إِنْکارُهُ إِنْکارُ اللَّهِ

حذیفه بن اسید غفاری گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله به من فرمود:

«یا حُذَیفَهُ! إِنَّ حُجَّهَ اللَّهِ عَلَیکُمْ (عَلَیکَ) بَعْدِی عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ، الْکُفْرُ بِهِ کُفْرٌ بِاللَّهِ، وَالشِّرْکُ بِهِ شِرْکٌ بِاللَّهِ، وَالشَّکُّ فِیهِ شَکٌّ فِی اللَّهِ، وَالْإِلْحادُ فِیهِ إِلْحادٌ فِی اللَّهِ، وَالْإِنْکارُ لَهُ إِنْکارٌ للَّهِ ِ، وَالْإِیمانُ بِهِ إِیمانٌ بِاللَّهِ»؛(467)

«ای حذیفه! همانا علی بن ابی طالب علیه السلام بعد از من حجّت خدا بر شماست، کفر به او کفر به خدا و شرک به او شرک به خداست. شک در او شک در خدا و الحاد و انکار او، الحاد و انکار خداست و ایمان به او ایمان به خدا می باشد».

247 أَوْسَعُ قَلْباً

دارای وسعت قلب و سعه صدر است.

همچنین مراجعه شود به: أَسْخی مِنَ الْفُراتِ [161]

248 الْأَوْفی

وفادارترین فرد؛ عهد و پیمان ها را تمام و کمال انجام می دهد. رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود: هفت خصلت در تو هست که هیچ کس نمی تواند با تو احتجاج کند:

«أَنْتَ أَوَّلُ الْمُؤْمِنِینَ بِاللَّهِ إِیماناً وَأَوْفاهُمْ بِعَهْدِاللَّهِ ...»؛(468)

«تو اولین ایمان آورندگان به خدا و باوفاترین آنان به عهد خدا هستی ...».

و در جمع اصحاب نیز اعلام فرمود:

«یا أَیهَا النّاسُ! إِنَّ عَلِیاً أَوْفاکُمْ بِعَهْدِ اللَّهِ»؛(469)

«ای مردم! علی علیه السلام وفادارترین شخص به عهد خداوند است».

و در زیارت آن حضرت، این گونه آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَصَلِّ عَلی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَبْدِکَ الْمُرْتَضی وَأَمِینِکَ الْأَوْفی ؛(470)

«خدایا درود فرست بر محمّد و آلش و بر امیر مؤمنان که بنده پسندیده و امین با وفای توست».

249 أَوَّلُ الْاِثْنَی عَشَرَ

حضرت علی علیه السلام اولین امام از میان دوازده امام و جانشین پیامبرصلی الله علیه وآله است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«إِنَّهُ سَیکُونُ بَعْدِی إِثْناعَشَرَ إِماماً وَمِنْ بَعْدِهِمْ إِثْناعَشَرَ مَهْدِیاً؛ فَأَنْتَ یا عَلِی! أَوَّلُ الإِثْنَی عَشَرَ الْإِمامِ، سَمّاکَ اللَّهُ فِی السَّمآءِ عَلِیاً الْمُرْتَضی ؛(471)

«ای علی! بعد از من، دوازده امام و دوازده مهدی خواهد بود که تو اولین آن دوازده امام هستی، و خداوند متعال در آسمان ها تو را علی مرتضی نامیده است».

250 أَوَّلُ الْأَوْصِیاءِ

اوصیا جمع وصی به معنای جانشینان است، و امام علی علیه السلام اولین آن جانشینان است، پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به فاطمه زهراعلیها السلام فرمود:

«إِنَّ اللَّهَ اطَّلَعَ إِلَی الْأَرْضِ اطِّلاعَهً فَاخْتارَنِی نَبِیاً وَثانِیهً فَاخْتارَ بَعْلَکَ وَصِیاً أَوَّلَ الْأَوْصِیاءِ»؛(472)

«خداوند متعال به زمین توجّهی فرمود و مرا پیامبر قرار داد، دیگر بار توجّهی نمود و شوهرت را به عنوان وصی و اولین وصی مقرّر فرمود».

و در عبارت دیگر فرمود:

«أَوَّلُ الْأَوْصِیاءِ بَعْدِی أَخِی عَلِی»؛(473)

«اولین جانشین بعد از من، برادرم علی است».

251 أَوَّلُ الْمُؤْمِنِینَ

چه افتخاری بالاتر از آن است که دوست و دشمن به آن معترف باشند.

عمر بن خطّاب نقل می کند: رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ إِسْلاماً، وَأَنْتَ أَوَّلُ الْمُؤْمِنِینَ إِیماناً»؛(474)

«تو اولین مسلمان و اولین مؤمن هستی».

قبلاً گفته شد که پیامبرصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود: تو هفت خصلت داری که در هیچ کس دیگر وجود ندارد، از جمله اینکه تو اوّل المؤمنین هستی.(475)

252 أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ

اولین کسی که دین مبین اسلام را پذیرفت.(476)

همچنین مراجعه شود به: أَوَّلُ الْمُؤْمِنِینَ [251]

253 أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ

اولین کسی که به خدا ایمان آورد. این افتخاری است که پیامبرصلی الله علیه وآله به آن شهادت داده.

«إِنَّ عَلِیاً أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ»؛(477)

«علی علیه السلام اولین کسی بود که به خدا و رسولش ایمان آورد».

254 أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِالرَّسولِ

اولین کسی که به پیامبری رسول خداصلی الله علیه وآله ایمان آورد.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«هذا أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِی وَأَوَّلُ مَنْ صَدَّقَنِی، وَهُوَ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ وَهُوَ الْفارُوقُ الْأَکْبَرُ الَّذِی یفْرِقُ بَینَ الْحَقِ ّ وَالباطِلِ»؛(478)

«این (علی علیه السلام) اولین کسی است که به من ایمان آورد و مرا تصدیق کرد، او صدیق اکبر و فاروق اکبر است که بین حقّ و باطل را جدا می کند».

همچنین مراجعه شود به: أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ [253]

255 أَوَّلُ مَنْ صَدَّقَ الرَّسُولَ

اولین کسی که به رسول خداصلی الله علیه وآله ایمان آورد و او را تصدیق نمود.

همچنین مراجعه شود به: أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِالرَّسُولِ [254]

256 أَوَّلُ مَنْ صَلّی مَعَ الرَّسُولِ

اولین کسی که به همراه رسول خداصلی الله علیه وآله و پشت سر او نماز گزارد.

ابن عباس می گوید: آیه «وَالَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّهِ هُمْ فِیها خالِدُونَ» فقط درباره علی علیه السلام نازل شده؛ چون او اوّلین کسی بود که پس از پیامبرصلی الله علیه وآله نماز خواند.(479)

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نیز آن را تأیید کرده و فرموده:

«یا عَلِی! أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ صَلّی مَعِی»؛(480)

«ای علی! تو اوّلین کسی بودی که با من نماز خواندی».

امام علی علیه السلام نیز فرمود:

«أَنَا أَوَّلُ مَنْ صَلّی مَعَ رَسُولِ اللَّهِ»؛(481)

«من اولین کسی بودم که همراه رسول خداصلی الله علیه وآله به نماز ایستادم».

257 أَوَّلُ مَنْ یدْخُلُ الْجَنَّهَ

امام علی علیه السلام اولین کسی است که وارد بهشت می شود. حضرت فرمود: رسول خداصلی الله علیه وآله به من فرمود: تو اولین داخل شونده بهشت هستی.

گفتم: یعنی قبل از شما وارد بهشت می شوم؟

فرمود: آری؛ چون تو پرچمدار و صاحب لوای من هستی. تو هم در دنیا و هم در آخرت پرچمدار من هستی، و پرچمدار نیز جلوتر حرکت می کند. من آن روزی را می بینم که تو وارد بهشت شده ای و لوای حمد نیز، در دست توست و همه در زیر آن هستند.(482)

258 أَوَّلُ مَنْ یصافِحُ الرَّسُولَ

اولین کسی که با رسول خداصلی الله علیه وآله مصافحه می کند. روایت شده که روزی پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله دست علی علیه السلام را گرفت و فرمود:

«إِنَّ هذا أَوَّلُ مَنْ یصافِحُنِی یوْمَ الْقِیامَهِ وَهذَا الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ»؛(483)

«این علی علیه السلام اولین کسی است که روز قیامت با من مصافحه خواهد کرد، این صدّیق اکبر است».

259 أَوَّلُ مَنْ یقْرَعُ بابَ الْجَنَّهِ

اولین کسی که درِ بهشت را می کوبد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله خطاب به علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! إِنَّکَ أَوَّلُ مَنْ یقْرَعُ بابَ الْجْنَّهِ فَتَدْخُلُها بِغَیرِ حِسابٍ بَعْدِی»؛(484)

«ای علی! تو اولین کسی هستی که روز قیامت درِ بهشت را می کوبی و بعد از من، بدون حساب وارد بهشت می شوی».

260 أَوْلَی النّاسِ بِالنّاسِ

نسبت به مردم از همه ایشان به آنان سزاوارتر است.

رسول خداصلی الله علیه وآله می فرماید: خدای تعالی فرمود:

«اِخْبِرْ عَلِیاً بِأَنَّهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَسَیدُ الْمُسْلِمِینَ وَأَوْلَی النّاسِ بِالنّاسِ»؛(485)

«به علی خبر بده که او امیر مؤمنان و سرور مسلمانان و سزاوارترین مردم به ایشان است».

261 أَوْلَی النّاسِ بِالنَّبِیینَ

بین مردم از همه بیشتر به پیامبران، نزدیک تر و شایسته تر است.

این افتخاری برای امیر مؤمنان از جانب رسول خداصلی الله علیه وآله است. انس بن مالک می گوید: روزی نزد پیامبر خداصلی الله علیه وآله بودم که فرمود:

«اَلآنَ یدْخُلُ سَیدُ الْمُسْلِمِینَ وَأَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَخَیرُ الْوَصِیینَ وَأَوْلَی النّاسِ بِالنَّبِیینَ»؛(486)

«هم اینک آقای مسلمانان و مولای مؤمنان و بهترین جانشین و کسی که از همه سزاوارتر به پیامبران است، داخل خواهد شد».

چیزی نگذشت که علی علیه السلام وارد شد.

262 أَوْلِیآؤُهُ أَوْلِیآءُ اللَّهِ

دوستان او دوستان خدا هستند؛ یعنی هرکه او را دوست بدارد، خدا را دوست داشته است. همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَرِیضَهُ اللَّهِ [146]

263 أَوْلِیآؤُهُ أَوْلِیآءُ الرَّسُولِ

دوستان او دوستان رسول خداصلی الله علیه وآله هستند.

همچنین مراجعه شود به: أَعْداؤُهُ أَعْداءُ الرَّسُولِ [176]

264 الْإِیمانُ بِهِ إِیمانٌ بِاللَّهِ

ایمان به او، با ایمان به خدا عجین شده است.

همچنین مراجعه شود به: إِنْکارُهُ إِنْکارُ اللَّهِ [246]

265 الْإِیمانُ مُخالِطُ دَمِهِ

ایمان با خون او عجین و مخلوط شده است.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«اَلْإِیمانُ مُخالِطُ لَحْمِکَ وَدَمِکَ، کَما خالَطَ لَحْمِی وَدَمِی»؛(487)

«ایمان با گوش و خون تو عجین شده؛ همان طور که با گوشت و خون من مخلوط شده است».

266 الْإِیمانُ مُخالِطُ لَحْمِهِ

ایمان با گوشت او عجین و مخلوط شده.

همچنین مراجعه شود به: الْإِیمانُ مُخالِطُ دَمِهِ [265]

267 إِیمانُهُ أَرجَحٌ

ایمانش از همه برتری دارد.

عمر بن خطّاب گفته: گواهی می دهم از رسول خداصلی الله علیه وآله شنیدم که فرمود:

«لَوْ أَنَّ السَّماواتِ السَّبْعِ وَالْأَرَضِینَ السَّبْعِ وُضِعْنَ فِی کَفَّهِ مِیزانٍ وَوُضِعَ إِیمانُ عَلِی ّ فِی کَفَّهِ مِیزانٍ لَرَجَحَ إِیمانُ عَلِی ّ!»؛(488)

«اگر همه هفت آسمان و هفت زمین را در یک کفه ترازو بگذارند و ایمان علی علیه السلام را در کفه دیگر بگذارند، ایمان علی علیه السلام برتر از آنها می باشد».

268 بابُ اللَّهِ

راه و درگاه و دروازه خدا؛ یعنی اگر کسی بخواهد به خدا برسد باید از علی بگذرد، باید معرفت، ولایت و محبت علی را داشته باشد.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرموده است:

«یا عَلِی! أَنْتَ حُجَّهُ اللَّهِ وَأَنْتَ بابُ اللَّهِ وَأَنْتَ الطَّرِیقُ إِلَی اللَّهِ...»؛(489)

«ای علی! تو حجّت خدا و باب الهی و راه رسیدن به خدایی».

چنان که خود مولا نیز فرموده است:

«أَنَا عَینُ اللَّهِ وَأَنَا یدُ اللَّهِ وَأَنَا جَنْبُ اللَّهِ وَأَنَا بابُ اللَّهِ»؛(490)

و امام صادق علیه السلام فرموده است:

«کانَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ علیه السلام بابَ اللَّهِ الَّذِی لا یؤْتی إِلّا مِنْهُ»؛(491)

«امیر مؤمنان همان باب اللَّه است که هر که بخواهد به خدا برسد باید از او بگذرد».

269 بابُ الجَنَّهِ

درِ بهشت. یعنی کسی از غیر راه علی علیه السلام نمی تواند به بهشت برسد.

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود:

«أَنَا مَدِینَهُ الْجَنَّهِ وَعَلِی بابُها، فَمَنْ أَرادَ الْجَنَّهَ فَلْیأْتِها مِنْ بابِها»؛(492)

«من شهر بهشت هستم و علی درب آن است و هر که می خواهد داخل آن شود باید از درب آن وارد شود».

امام کاظم علیه السلام نیز فرمود:

«إِنَّ عَلِیاًعلیه السلام بابٌ مِنْ أَبْوابِ الْجَنَّهِ فَمَنْ دَخَلَ بابَهُ کانَ مُؤْمِناً وَمَنْ خَرَجَ مِنْ بابِهِ کانَ کافِراً»؛(493)

«همانا علی علیه السلام دری از درهای بهشت است، پس هرکه به آن وارد شود، مؤمن است و هرکه از آن خارج گردد، کافر است».

270 بابُ حِکمَهِ النَّبِی ّ

در چندین روایت وارد شده: پیامبر خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنَا مَدِینَهُ الْحِکْمَهِ وَأَنْتَ بابُها»؛(494)

«ای علی! من شهر حکمت هستم و تو باب و درب آن هستی».

و نیز: «أَنَا مَدِینَهُ الْحِکْمَهِ وَعَلِی بابُها»؛(495)

«من شهر حکمت هستم و علی درب آن است».

و هرکه بخواهد وارد شهر حکمت پیامبرصلی الله علیه وآله شود، راهی جز از درب آن؛ یعنی عبور از امیرالمؤمنین علیه السلام و تبعیت از آن حضرت ندارد.

در فرازی از زیارت حضرت نیز آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وَلِیکَ وَأَخِی نَبِیکَ وَوَزِیرِهِ... وَبابِ حِکْمَتِهِ»؛(496)

«خدایا درود فرست بر ولی خودت که برادر و وزیر ... و باب حکمت پیامبرت می باشد».

271 بابُ الدِّینِ

رسول خداصلی الله علیه وآله در این مورد فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ بابُ الدِّینِ، مَنْ دَخَلَ فِیهِ کانَ مُؤْمِناً وَمَنْ خَرَجَ مِنْهُ کانَ کافِراً»؛(497)

«علی بن ابی طالب علیه السلام دروازه دین است، هر که داخل آن شود مؤمن خواهد بود و هر که از آن خارج شود کافر است».

272 بابُ الرَّحْمَهِ

مسیر و طریق نزول رحمت خدا بر بندگان، پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«نَحْنُ مَعْدِنُ الْحِکْمَهِ وَبابُ الرَّحْمَهِ»؛(498)

«ما گنجینه حکمت و درگاه رحمت الهی هستیم».

در زیارت آن حضرت علیه السلام آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا بابَ الرَّحْمَهِ»؛(499)

«سلام بر تو ای درگاه رحمت خدا».

273 بابُ الرَّسُولِ

پیامبرصلی الله علیه وآله در معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ خَلِیفَهُ اللَّهِ وَخَلِیفَتِی وَحُجَّهُ اللَّهِ وَحُجَّتِی وَبابُ اللَّهِ وَبابِی»؛

«علی علیه السلام هم خلیفه خدا و هم خلیفه من است، او حجّت خدا و حجّت من، و باب خدا و باب من است».

و خود حضرت نیز فرموده: من «بابُ النَّبِی ّ الْمُصْطَفی هستم.(500)

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

274 بابُ عِلْمِ النَّبِی ّ

یکی از بزرگ ترین افتخارات علی علیه السلام این است که درب ورودی علم پیامبرصلی الله علیه وآله است.

پیامبرصلی الله علیه وآله می فرماید: من شهر علم هستم؛ یعنی هرچه علم و دانشی وجود داشته باشد، در سینه پیامبرصلی الله علیه وآله است و علی علیه السلام نیز راه ورودی آن می باشد.

پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله بارها فرموده است:

«أَنَا مَدِینَهُ الْعِلْمِ وَعَلِی بابُها»؛(501)

«من شهر علم هستم و علی هم دروازه آن».

و هرکس بخواهد داخل شهر شود، باید از درب آن وارد شود؛ پس باید برای رسیدن به علم و دانش پیامبر، از دروازه علی علیه السلام گذشت و به او مراجعه نمود.

275 بابُ الهُدی

پیامبر خداصلی الله علیه وآله درباره امام علی علیه السلام فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً بابُ الْهُدی بَعْدِی وَالدّاعِی إِلی رَبِّی»؛(502)

«همانا علی باب هدایت بعد از من است و دعوت کننده به سوی پروردگارم می باشد».

در زیارت مطلقه و در فرازی از آن خطاب به امام علی علیه السلام عرض می شود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ! أَشْهَدُ أَنَّکَ کَلِمَهُ التَّقْوی وَبابُ الْهُدی وَالْعُرْوَهُ الْوُثْقی ؛(503)

«گواهی می دهم که تو کلمه تقوی و باب هدایت و ریسمان محکم الهی هستی».

276 بابُهُ مَفْتُوحٌ

پیامبرصلی الله علیه وآله از جانب خداوند مأمور شد همه درهای رو به مسجد را ببندد مگر در خانه حضرت علی علیه السلام را. پس فرمود:

«فَإِنِّی أُمِرْتُ بِسَدِّ هذِهِ الْأَبْوابِ غَیرِ بابِ عَلِی ّ»؛(504)

«همانا من مأمور شدم به بستن همه درها به جز در خانه علی».

277 باهَ اللَّهُ بِهِ

خدا به وجود او فخر و مباهات نموده است.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده است: بعد از پایان جنگ بدر نشسته بودم که جبرئیل آمد و عرضه داشت: ای رسول خدا! خداوند تو را سلام رسانده و می فرماید:

«باهَیتُ الْیوْمَ بِعَلِی ّ مَلائِکَتِی...»؛(505)

«من امروز پیش فرشتگان به وجود علی فخر و مباهات نمودم».

278 الْبَحْرُ الزّاخِرُ

دریای خروشان و پربار علم.

همچنین مراجعه شود به: أَسْخی مِنَ الْفُراتِ [161]

279 بَحْرُ الْعِلْمِ

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امیرمؤمنان علیه السلام و فاطمه زهراعلیها السلام فرمود: در آیه شریفه «مَرَجَ الْبَحْرَینِ یلْتَقِیانِ»(506) مراد خدای متعال از ارسال کردن دو بحر این است:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ بَحْرُ الْعِلْمِ وَفاطِمَهُ بَحْرُ النُّبُوَّهِ»؛(507)

«علی بن ابی طالب علیه السلام دریای علم است و فاطمه زهراعلیها السلام دریای نبوّت است».

280 بَطْشَهُ اللَّهِ

قدرت و مجازات و عذاب خداوند. رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! إِنَّکَ لِسانُ اللَّهِ الَّذِی ینْطِقُ مِنْهُ وَأَنَّکَ لَبَأْسُ اللَّهِ الَّذِی ینْتَقِمُ بِهِ وَأَنَّکَ لَسَوْطُ عَذابِ اللَّهِ الَّذِی ینْتَصِرُ بِهِ وَأَنَّکَ لَبَطْشَهُ اللَّهِ الَّتِی قالَ اللَّهُ: «وَلَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنا فَتَمارَوْا بِالنُّذُرِ»(508)»؛(509)

«ای علی! تو زبان گویای خدایی که از جانب او سخن می گویی، تو نشانه غضب و شدت خدایی که به وسیله تو انتقام می گیرد، تو وسیله عذاب خدا هستی که با آن بر دشمنان غالب می شود، و تو همان بطشه خدا هستی که خدای تعالی فرموده: او آنها را از مجازات ما بیم داد، ولی آنها بر مجادله و القای شکّ اصرار داشتند!».

281 الْبَطَلُ الْجَسُورُ

پهلوانی که همه از او حساب می برند.

ابن عباس نقل می کند: بعد از نماز در محضر رسول خداصلی الله علیه وآله نشسته بودم، مطلبی پیش آمد که امیرمؤمنان علیه السلام را طلب کرد و به حذیفه فرمود:

«یا حُذَیفَهُ! اِنْطَلِقْ إِلی حُجْرَهِ کاشِفِ الْکُرُوبِ وَعَبْدِ عَلّامِ الْغُیوبِ وَاللَّیثِ الْهَصُورِ وَاللِّسانِ الشَّکُورِ وَالذبرِ الْغَیورِ وَالْبَطَلِ الْجَسُورِ وَالْعالِمِ الصَّبُورِ الَّذِی حَوَی اسْمَهُ التَّوْراهُ وَالْاِنْجِیلُ وَالزَّبُورُ، اِنْطَلِقْ إِلی حُجْرَهِ ابْنَتِی فاطِمَهَ وَائْتِنِی بِبَعْلِها عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ»؛(510)

«ای حذیفه! برو منزل کسی که گرفتاری ها را آسان می کند، آن بنده خدای دانای غیب؛ آن شیر بیشه شجاعت، که زبان بسیار سپاس گزار دارد، و در مقابل دشمنان خشن و غیرت مند است، آن قهرمان چالاک و آن دانشمند صبور که نامش در تورات و انجیل و زبور آمده، برو به منزل دخترم فاطمه، و شوهرش علی بن ابی طالب را بیاور».

282 الْبَطِینُ

همچنین مراجعه شود به: الْأَنْزَعُ الْبَطِینُ [242]

283 بُغْضُهُ نِفاقٌ

پیامبرصلی الله علیه وآله درباره علی علیه السلام فرمود: «حُبُّهُ إِیمانٌ وَبُغْضُهُ نِفاقٌ، اَلنَّظَرُ إِلَیهِ رَأْفَهٌ وَمَوَدَّتُهُ عِبادَهٌ»؛(511)

«دوستی با علی نشانه ایمان است و بغض با او علامت نفاق، نگاه به چهره او مهربانی و مودت و علاقه به او عبادت است».

284 بِمَنْزِلَهِ إِسْحاقَ

اسحاق فرزند ابراهیم، یکی از پیامبران است. به منزله اسحاق، تشبیهی است برای امام علی علیه السلام که پیامبرصلی الله علیه وآله بیان فرموده. در حدیثی امام صادق علیه السلام از پدران بزرگوارش نقل می کند:

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَهِ هِبَهِ اللَّهِ مِنْ آدَمَ وَبِمَنْزِلَهِ سامٍ مِنْ نُوحٍ، وَبِمَنْزِلَهِ إِسْحاقَ مِنْ إِبْراهِیمَ وَبِمَنْزِلَهِ هارُونَ مِنْ مُوسی وَبِمَنْزِلَهِ شَمْعُونَ مِنْ عِیسی إِلّا أَنَّهُ لا نَبِی بَعْدِی»؛(512)

«ای علی! تو برای من مثل هبه اللَّه هستی برای آدم، و مثل سام هستی برای نوح و مانند اسحاق هستی برای ابراهیم و شبیه هارون هستی برای موسی و به منزله شمعون برای عیسی می باشی، جز اینکه بعد از من دیگر پیامبری نخواهد بود، (یعنی تو پیامبر نیستی)».

285 بِمَنْزِلَهِ رَأسِ النَّبِی ّ

رسول خداصلی الله علیه وآله در بیانی فرمود:

«عَلِی مِنِّی بِمَنْزِلَهِ رَأْسِی مِنْ بَدَنِی»؛(513)

«علی برای من بمانند سر است برای بدن من».

286 بِمَنْزِلَهِ سامٍ

سام فرزند حضرت نوح بود که به دستور خداوند جانشین وی شد.(514) تشبیهی برای امیرالمؤمنین علیه السلام از جانب رسول خداصلی الله علیه وآله است که فرمود: «ای علی! تو برای من مثل سام هستی برای نوح، که جانشین وی شده بود، جز اینکه تو پیامبر نیستی»؛ یعنی با اینکه پیامبر نیست امّا او را با پیامبران تشبیه نموده است.

همچنین مراجعه شود به: بِمَنْزِلَهِ إِسْحاقَ [284]

287 بِمَنْزِلَهِ شَمْعُونَ

چنان که گفته شد: پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله برای بیان مقام و عظمت امیرالمؤمنین علیه السلام او را به پیامبران و جانشینان ایشان تشبیه نموده است.

از جمله فرمود: «ای علی! تو برای من مانند شمعون برای عیسی هستی که جانشین او بود، تو جانشین من هستی؛ ولی فقط پیامبرنیستی».

همچنین مراجعه شود به: بِمَنْزِلَهِ إِسْحاقَ [284]

288 بِمَنْزِلَهِ الْکَعْبَهِ

تشبیه جالب اینکه پیامبرصلی الله علیه وآله علی علیه السلام را به خانه کعبه تشبیه نموده، آنجا که رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ بِمَنْزِلَهِ الْکَعْبَهِ تُؤْتی وَلا تَأْتِی، فَإِنْ أَتاکَ هؤُلآءَ الْقَوْمُ فَسَلَّمُوا لَکَ هذَا الْأَمْرَ فَاقْبِلْهُ مِنْهُمْ وَإِنْ لَمْ یأْتُوکَ فَلا تَأْتِهِمْ»؛(515)

«ای علی! تو همانند کعبه هستی که دیگران باید به طرف و طواف تو بیایند نه تو به سوی آنان بروی، اگر آمدند و تسلیم امامت تو شدند آنها را بپذیر و اگر نیامدند، با ایشان کاری نداشته باش».

289 بِمَنْزِلَهِ هارُونَ

هارون برادر حضرت موسی علیه السلام هم پیامبر بود و هم جانشین حضرت موسی علیه السلام شد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله امیرمؤمنان علیه السلام را با هارون که پیامبرالهی است، مقایسه فرموده؛ لکن تصریح فرموده: با این تفاوت که علی علیه السلام پیامبر نیست.

این حدیث، از احادیث متواتر و معروف است که تمام راویان شیعه و سنّی آن را نقل کرده اند که پیامبر خداصلی الله علیه وآله بارها فرمود:

«عَلِی مِنِّی بِمَنْزِلَهِ هارُونَ مِنْ مُوسی إِلّا أَنَّهُ لا نَبِی بَعْدِی»؛(516)

«علی برای من مثل هارون برای موسی است جز این که بعد از من پیامبری نخواهد بود».

از جانب خدای تعالی و توسط جبرئیل به رسول خداصلی الله علیه وآله ابلاغ شده که: خداوند متعال تو را سلام می رساند و می فرماید:

«عَلِی مِنْکَ بِمَنْزِلَهِ هارُونَ مِنْ مُوسی وَلا نَبِی بَعْدَکَ».(517)

290 بِمَنْزِلَهِ هِبَهِ اللَّهِ

اولین وصی روی زمین، هبه اللَّه فرزند آدم که هم خود پیامبر بود و هم جانشین حضرت آدم علیه السلام شد.(518)

پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«ای علی! تو برای من مثل هبه اللَّه برای آدم هستی؛ یعنی جانشین من می باشی، امّا فقط پیامبر نیستی؛ چون من خاتم الانبیاء هستم.

همچنین مراجعه شود به: بِمَنْزِلَهِ إِسْحاقَ [284]

291 بَهْجَتُهُ بَهْجَهُ سُلَیمانٍ

کسی که خوش رویی و زیبایی چهره اش، مانند حضرت سلیمان علیه السلام است.

پیامبراعظم صلی الله علیه وآله در مورد شباهت علی علیه السلام به سایر پیامبران فرمود:

«شَبَهَتْ لِینُهُ بِلِینِ لُوطٍ، وَخُلْقُهُ بِخُلْقِ یحْیی وَزُهْدُهُ بِزُهْدِ أَیوبَ، وَسَخآؤُهُ بِسَخآءِ إِبْراهِیمَ، وَبَهْجَتُهُ بِبَهْجَهِ سُلَیمانَ بْنِ داوُدَ وَقُوَّتَهُ بِقُوَّهِ داوُد»؛(519)

«نرم خویی علی علیه السلام به حضرت لوطعلیه السلام شباهت دارد، اخلاقش به اخلاق یحیی علیه السلام، زهدش به زهد ایوب علیه السلام، سخاوتش به سخاوت ابراهیم علیه السلام، بهجت او به سلیمان علیه السلام و نیروی او به نیروی داودعلیه السلام شباهت دارد».

292 بِهِ یهتَدِی الْمُهْتَدُونَ

هدایت یافتگان به وسیله او هدایت می یابند.

پیامبرصلی الله علیه وآله در این باره فرمود:

«أَنَا الْمُنْذِرُ وَأَنْتَ الْهادِی مِنْ بَعْدِی. یا عَلِی! بِکَ یهْتَدِی الْمُهْتَدُونَ»؛(520)

«من بیم دهنده هستم و تو هم هادی. ای علی! همه به وسیله تو هدایت می یابند».

293 بَیتُ اللَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله از جانب خدای تعالی درباره امام علی علیه السلام فرموده است:

«جَعَلْتُهُ الْعَلَمَ الْهادِی مِنَ الضَّلالَهِ، وَبابِی الَّذِی أُوتِی مِنْهُ، وَبَیتِی الَّذِی مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً مِنْ نارِی وَحِصْنِی الَّذِی مَنْ لَجَأَ إِلَیهِ حَصَّنَهُ مِنْ مَکْرُوهِ الدُّنْیا وَالْآخِرَهِ، وَوَجْهِی الَّذِی مَنْ تَوَجَّهَ إِلَیهِ لَمْ أَصْرِفْ وَجْهِی عَنْهُ»؛(521)

«من علی علیه السلام را پرچم هدایت گر مردم از گمراهی قرار دادم، او باب من است که مردم باید به آن درآیند، خانه من است. هرکه داخل آن شود از آتش عذاب درامان است، دژ محکم من است هرکه بدان پناه برد از بدی دنیا و عذاب آخرت محفوظ می شود، و او وجه من است هرکه بدان رو کند، از او رو برنگردانم».

294 بَیتُهُ بَیتُ النَّبِی ّ

امام علی علیه السلام می فرماید: روزی خواستم وارد خانه آن حضرت شوم، اجازه گرفتم، ایشان اجازه دادند. وقتی داخل شدم، فرمود:

«أَما عَلِمْتَ أَنَّ بَیتِی بَیتُکَ، فَما لَکَ تَسْتَأْذِنُ عَلَی!»؛(522)

«مگر نمی دانی خانه من خانه تو است؛ پس چرا اجازه می گیری؟!».

295 تابِعُهُ تابِعُ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله در ولایت، فضیلت و منقبت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«أَمْرُهُ أَمْرِی، نَهْیهُ نَهْیی وَتابِعُهُ تابِعِی»؛

«فرمان او فرمان من است، و نهی او نهی من و تابع او تابع من است».

همچنین مراجعه شود به: إِمامُ کُلِ ّ مُسْلِمٍ [220]

296 تُجالِسُهُ الْمَلآئِکَهُ

فرشتگان الهی با او همنشین می شوند.

همچنین مراجعه شود به: اِتِّباعُهُ فَضِیلَهٌ [147]

297 تُقاتِلُهُ الْفِئَهُ الْباغِیهُ

گروهی ستمکار و تجاوزگر با او می جنگند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! سَتُقاتِلُکَ الْفِئَهُ الْباغِیهُ وَأَنْتَ عَلَی الْحَقِ ّ، فَمَنْ لَمْ ینْصُرْکَ یوْمَئِذٍ فَلَیسَ مِنِّی»؛(523)

«ای علی! به زودی گروهی ستمکار و تجاوزگر با تو می جنگند، و تو بر حقّ هستی، پس هرکس تو را در آن روز یاری نرساند، از من نیست».

298 تَقِی الْقَلْبِ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بین اصحاب خود با اشاره به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«هذا عَلِی قَدْ أَتاکُمْ تَقِی الْقَلْبِ، نَقِی الْکَفَّینِ»؛(524)

«این علی است که به سوی شما می آید، با قلبی خالص و صاف و دستی پاک و سالم».

299 الثَّقَلُ الْأَصْغَرُ

در پی حدیث معروف ثقلین، پیامبرصلی الله علیه وآله در روز غدیر فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ! إِنَّ عَلِیاً وَالطَّیبِینَ مِنْ وُلْدِی هُمُ الثَّقَلُ الْأَصْغَرُ وَالْقُرْآنُ هُوَ الثَّقَلُ الْأَکْبَرُ، فَکُلُّ واحِدٍ مُنْبِئٌ عَنْ صاحِبِهِ وَمُوافِقٌ لَهُ، لَنْ یفْتَرِقا حَتّی یرِدا عَلَی الْحَوْضَ»؛(525)

«ای مردم! بدانید علی و فرزندان پاک و مطهر من همان ثقل اصغر و قرآن کریم، ثقل اکبر هستند که هر کدام از دیگری خبر می دهند و سازگار می باشند، این دو از یکدیگر جدا نمی شوند تا در حوض کوثر بر من وارد گردند».

300 الْجامِعُ لِلْمَکارِمِ

تمام مکارم و بزرگواری ها را در خود جمع کرده است. پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله در مورد امام علی علیه السلام فرمود:

«هذَا الْجامِعُ لِلْمَکارِمِ، الْحاوِی لِلْفَضآئِلِ، الْمُشْتَمِلُ عَلَی الْجَمِیلِ»؛(526)

«این علی کسی است که همه مکارم و فضیلت ها را در خود جمع کرده و دارای زیبایی هاست».

301 جَبْرَئِیلُ عَنْ یمِینِهِ

رسول اعظم صلی الله علیه وآله فرمود:

«ما بَعَثْتُهُ فِی سَرِیهٍ وَلا أَبْرَزْتُهُ بِمُبارَزَهٍ إِلّا رَأَیتُ جَبْرائِیلَ عَنْ یمِینِهِ وَمِیکائِیلَ عَنْ یسارِهِ وَمَلَکَ الْمَوْتِ أَمامَهُ وَسَحابَهً تَظِلُّهُ حَتّی یعْطِیهُ اللَّهُ خَیرَ النَّصْرِ وَالظَّفَرِ»؛(527)

«من علی علیه السلام را به هیچ مأموریت و جنگی اعزام نکردم جز اینکه می دیدم جبرئیل از سمت راست و میکائیل از سمت چپ و ملک الموت از مقابل او هستند و ابری نیز بر او سایه افکن است تا اینکه خداوند بهترین فتح و پیروزی را نصیب می کرد».

302 جَلِیلٌ فِی السَّمآءِ

در آسمان دارای جلالت و عظمت و مقام والایی است.

در یکی از زیارات آن حضرت آمده است:

«کُنْتَ کَما قالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ وَآلِهِ... کَبِیراً فِی الْأَرْضِ، جَلِیلاً فِی السَّمآءِ»؛(528)

«تو همان گونه که رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده... در زمین، بزرگ و در آسمان، باجلالت می باشی».

303 جَنْبُ اللَّهِ الظّاهِرُ

مراد از جَنب اللَّه یعنی سمت و سویی که همه برای رسیدن به خدا باید متوجه آن ناحیه شوند؛ پس اطاعت از امام، اطاعت از خداست.

ابوذر غفاری از پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله نقل می کند که حضرت در مورد امام علی علیه السلام فرمود:

«هُوَ عَینُ اللَّهِ النّاظِرَهُ وَأُذُنُهُ السّامِعَهُ وَلِسانُهُ النّاطِقَهُ فِی خَلْقِهِ، وَیدُهُ الْمَبْسُوطَهُ عَلی عِبادِهِ بِالرَّحْمَهِ، وَوَجْهُهُ فِی السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَجَنْبُهُ الظّاهِرُ الْیمِینُ وَحَبْلُهُ الْقَوِی الْمَتِینُ»؛(529)

«علی چشم بینای خدا و گوش شنوا و زبان گویای او بین بندگان است، او دست گشاده خدا بر بندگان برای رحمت به ایشان است، وجه خدا در آسمانها و زمین، علی علیه السلام است. او جَنب اللَّه ظاهر و ریسمان محکم الهی است».

304 جُنَّهُ الرَّسُولِ

کسی که سپر بلای رسول خداست.

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «برای علی علیه السلام در بهشت اسامی متعددی است، این بشارت پروردگارم به من بود که من هم به علی علیه السلام بشارت دادم».

«عَلِی مَحْمُودٌ عِنْدَ الْحَقِ ّ مُزَکّی عِنْدَ الْمَلائِکَهِ وَخاصَّتِی وَخالِصَتِی وَظاهِرَتِی وَمِصْباحِی وَجُنَّتِی وَرَفِیقِی، آنَسَنِی بِهِ رَبِّی»؛(530)

«علی پسندیده نزد خدا و پاکیزه نزد فرشتگان است، او فرد خاص و خالص من است، او پشتوانه و چراغ من است، او سپر بلا و رفیق همراه من است، خداوند به وسیله او با من انس می گیرد».

305 حاسِدُهُ حاسِدُ الرَّسُولِ

پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله در مورد امام علی علیه السلام فرمود:

«مَنْ حَسَدَ عَلِیاً فَقَدْ حَسَدَنِی، وَمَنْ حَسَدَنِی فَقَدْ کَفَرَ»؛(531)

«هرکس به علی علیه السلام حسد ورزد، هرآینه به من حسد ورزیده، و هرکس به من حسد ورزد، هرآینه کافر است».

306 حامِلُ اللِّواءِ

لواء به معنای پرچم و علامت و نشانه است که در جنگ ها به کار می گرفته اند و مرکزیت سپاه یا فرماندهی را مشخص می کرده است. و امیرمؤمنان علیه السلام پرچم دار مخصوص پیامبر خداصلی الله علیه وآله است در دنیا و آخرت.

در روایتی امام علی علیه السلام می فرماید: رسول خداصلی الله علیه وآله به من فرمود: «اولین کسی که داخل بهشت می شود تو هستی». گفتم: آیا قبل از شما وارد می شوم؟ فرمود: آری!

«... لِأَنَّکَ صاحِبُ لِوائِی فِی الْآخِرَهِ کَما أَنَّکَ صاحِبُ لِوائِی فِی الدُّنْیا وَحامِلُ اللِّواءِ هُوَ الْمُتَقَدِّمُ»؛(532)

«چون تو صاحب لوای من در آخرت هستی همان طور که صاحب لوای من در دنیا می باشی، و پرچمدار نیز مقدم بر دیگران است».

در زیارت آن حضرت نیز آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلی صاحِبِ الْحَوْضِ وَحامِلِ اللِّواءِ»؛(533)

«سلام بر صاحب حوض کوثر و حامل پرچم شفاعت».

307 الْحاوِی لِلْفَضائِلِ

کسی که فضیلت ها و خوبی ها را در خود جمع کرده است.

همچنین مراجعه شود به: الْجامِعُ لِلْمَکارِمِ [300]

308 حَبْلُ اللَّهِ الْقَوِی

امام، ریسمان قوی و محکم خدا در بین بندگان است.

همچنین مراجعه شود به: جَنْبُ اللَّهِ الظّاهِرُ [303]

309 حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِینُ

ریسمان محکم الهی. ابوذر از قول پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در مورد سفر معراج چنین نقل می کند: «هنگامی که به آسمان ششم رسیدم، فرشتگان به استقبالم آمدند و بر من سلام کردند. گفتم: آیا ما را می شناسید؟ گفتند: آری، ای رسول خدا! چطور شما را نشناسیم؛ در حالی که خداوند بهشتی را خلق کرده که بر در آن درختی است و بر هر برگ آن نوشته شده:

«لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ عُرْوَهُ اللَّهِ الْوَثِیقَهُ وَحَبْلُ اللَّهِ الْمَتِینُ».

از جانب ما به او هم سلام برسان که خیلی مشتاق وی هستیم.(534)

پس در زیارت آن حضرت آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا حَبْلَ اللَّهِ الْمَتِینِ»؛(535)

«سلام بر تو ای ریسمان محکم خداوند».

و خود آن حضرت نیز فرموده است:

«أَنَا حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِینُ»؛(536)

«من حبل اللَّه و ریسمان محکم خدا هستم».

همچنین مراجعه شود به: جَنْبُ اللَّهِ الظّاهِرُ [303]

310 حُبُّهُ إِیمانٌ

محبّت و دوست داشتن او، جزیی از ایمان است.

همچنین مراجعه شود به: جَنْبُ اللَّهِ الظّاهِرُ [303]

311 حُبُّهُ بَراءَهٌ مِنَ النّارِ

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«حُبُّ عَلِی ّ بَراءَهٌ مِنَ النّارِ»؛(537)

«محبّت علی علیه السلام نجات دهنده از آتش است».

312 حُبُّهُ جَوازُ الصِّراطِ

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره محبت علی علیه السلام فرمود:

«لِکُلِ ّ شَی ءٍ جَوازٌ، وَجَوازُ الصِّراطِ حُبُّ عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ»؛(538)

«برای هرچیزی مجوز عبور لازم است و مجوز عبور از پل صراط، محبت امام علی علیه السلام است».

313 حُبُّهُ حَسَنَهٌ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«حُبُّ عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ حَسَنَهٌ لا یضُرُّ مَعَها سَیئَهٌ»؛(539)

«دوستی و محبت علی علیه السلام حسنه ای است که با وجود آن، سیئات ضرری نمی رساند».

314 حُبُّهُ شَجَرَهُ طُوبی

رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد امام علی علیه السلام فرمود:

«إِنَّ اللَّهَ تَعالی أَلْقی فِی رَوْعِی أَنَّ حُبَّهُ شَجَرَهُ طُوبَی الَّتِی غَرَسَهَا اللَّهُ تَعالی بِیدِهِ»؛(540)

«خدای تعالی در قلب من انداخت که دوستی و محبت نسبت به علی علیه السلام، همان شجره طوبایی است که خدای تعالی با دست خود کاشته است».

315 حُبُّهُ عِبادَهُ اللَّهِ

محبّت و دوست داشتن او، عبادت خدا محسوب می شود.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَرِیضَهُ اللَّهِ [146]

316 حُبُّهُ عُرْوَهُ الْوُثْقی

پیامبر خداصلی الله علیه وآله در مورد دوستی و ولایت امام علی علیه السلام فرمود:

«مَنْ أَحَبَّ أَنْ یتَمَسَّکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقی فَلْیتَمَسَّکْ بِحُبِ ّ عَلِی ّ وَأَهْلِ بَیتِی»؛(541)

«هرکه دوست دارد به دستگیره محکم خدا تمسک جوید باید به دوستی علی و اهل بیت من متمسک شود».

317 حُبُّهُ عُنْوانُ صَحِیفَهِ الْمُؤْمِنِ

پیامبرصلی الله علیه وآله در فضیلت امیرمؤمنان علیه السلام فرموده:

«عُنْوانُ صَحِیفَهِ الْمُؤْمِنِ یوْمَ الْقِیامَهِ حُبُّ عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ»؛(542)

«عنوان نامه اعمال هر مؤمنی در روز قیامت محبت علی بن ابی طالب علیه السلام است».

318 حُبُّهُ نِعْمَهٌ

محبّت و دوست داشتن او، نوعی نعمت در دنیا و آخرت محسوب می شود.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَضِیلَهٌ [147]

319 حُبُّهُ واجِبٌ

بر همه واجب است که او را از صمیم قلب دوست داشته باشند.

رسول خداصلی الله علیه وآله در این باره امر می فرماید:

«یجِبُ عَلَیکُمْ أَنْ تُحِبُّوهُ»؛(543)

«بر همه شما واجب است که علی علیه السلام را دوست داشته باشید».

320 حُبُّهُ یأْکُلُ الذُّنُوبَ

رسول اعظم صلی الله علیه وآله فرمود:

«حُبُ عَلِی ّعلیه السلام یأْکُلُ الذُّنُوبَ کَما تَأْکُلُ النّارُ الْحَطَبَ»؛(544)

«دوستی و محبّت علی علیه السلام گناهان را می خورد همان طور که آتش، هیزم را می خورد».

321 حُبُّهُ یخْمِدُ النِّیرانَ

دوستی با علی علیه السلام آتش جهنّم را خاموش می کند. رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«حُبُّهُ یخْمِدُ النِّیرانَ»؛(545)

«محبت و دوست داشتن علی علیه السلام آتش جهنم را خاموش می کند».

322 حُبُّهُ یذِیبُ السَّیئاتِ

دوستی با علی علیه السلام گناهان و بدیها را ذوب می کند. رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«أَیهَا النّاسُ! مَنْ أَرادَ أَنْ یطْفِئَ غَضَبَ اللَّهِ، وَمَنْ أَرادَ أَنْ یقْبَلَ عَمَلُهُ، فَلْیحِبَّ عَلِی بْنَ أَبِی طالِبٍ، فَإِنَّ حُبَّهُ یزِیدُ الْإِیمانَ، وَإِنَّ حُبَّهُ یذِیبُ السَّیئاتِ کَما تُذِیبُ النّارُ الرَّصاصَ»؛(546)

«ای مردم! هرکس می خواهد خشم و غضب خدا را خاموش کند و اعمالش پذیرفته شود، پس باید علی بن ابی طالب علیه السلام را دوست بدارد؛ زیرا دوستی با علی، ایمان را فزونی می بخشد و گناهان را ذوب می کند همان طور که آتش سرب را ذوب می کند».

323 حُبُّهُ یزِیدُ الاِْیمانَ

دوستی با علی علیه السلام ایمان را فزونی می بخشد.

همچنین مراجعه شود به: حُبُّهُ یذِیبُ السَّیئاتِ [322]

324 حَبِیبُ اللَّهِ

دوست و محبوب خدا. خدا او را دوست دارد. این سخن رسول خداصلی الله علیه وآله است که فرمود: «آن گاه که مرا به معراج بردند، بر باب الجنّه دیدم، نوشته بود:

«لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، عَلِی حَبِیبُ اللَّهِ، اَلْحَسَنُ وَالْحُسَینُ صَفْوَهُ اللَّهِ، فاطِمَهُ أَمَهُ اللَّهِ، عَلی باغِضِهِمْ لَعْنَهُ اللَّهِ»؛(547)

«خدایی جز اللَّه نیست، محمّد فرستاده خداست، علی دوست خداست، حسن و حسین برگزیده خدایند و فاطمه بانوی الهی است؛ بر دشمنان و کینه ورزان آنان لعنت خدا باد».

و در زیارت آن حضرت، سلام می دهیم:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا حَبِیبَ اللَّهِ»؛(548)

«سلام بر تو ای امیرمؤمنان و سلام بر تو ای دوست محبوب خدا».

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

325 حَبِیبُ الرَّسُولِ

علی علیه السلام دوست و محبوب رسول خداصلی الله علیه وآله بود. جریان فتح خیبر و حدیث "رایه" نیز از قضایای متواتر و قطعی است که شیعه و سنّی نقل کرده اند.

غزوه خیبر مدتی طول کشیده بود و پیامبر هر گروهی را که با فرماندهی کسی می فرستاد، توفیقی نداشتند، یک روز فرمود:

«لَأُعْطِینَّ الرّایهَ غَداً رَجُلاً یحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَیحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ کَرّاراً غَیرَ فَرّارٍ لا یرْجِعُ حَتّی یفْتَحَ اللَّهُ عَلی یدَیهِ»؛(549)

«فردا پرچم و فرماندهی را به مردی خواهم داد که خدا و رسول را دوست دارد و خدا و رسول هم او را دوست دارند، او فقط حمله می کند و فرار ندارد و برنمی گردد مگر اینکه خدا به دست او فتح و پیروزی را نصیب کند».

و احادیث متعددی وارد شده که حضرت رسول صلی الله علیه وآله فرمود:

«حَبِیبِی عَلِی»؛(550)

«دوست و حبیب من علی علیه السلام است».

و این دوستی میان رسول خدا و امیرمؤمنان دوجانبه بوده؛ چنان که

امیرالمؤمنین علیه السلام در این باره فرموده است:

«أَنَا أَخُو رَسُولِ اللَّهِ وَوَصِیهُ وَحَبِیبُهُ»؛(551)

«من برادر رسول خدا و جانشین و دوست او هستم».

و در زیارت آن حضرت آمده است:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وَلِیکَ وَأَخِی نَبِیکَ وَوَزِیرِهِ وَحَبِیبِهِ وَخَلِیلِهِ...»؛(552)

«خدایا درود فرست بر ولی خودت که برادر، وزیر، حبیب و خلیل پیامبرت می باشد».

326 حَبِیبُ قَلبِ الرَّسُولِ

دوست صمیمی و یار نزدیک پیامبرصلی الله علیه وآله.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به آن حضرت فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ صاحِبُ حَوْضِی وَصاحِبُ لِوائِی وَحَبِیبُ قَلْبِی»؛(553)

«ای علی! تو صاحب اختیار حوض و پرچمدار منی، تو دوست قلبی من هستی».

327 حَبِیبُهُ حَبِیبُ الرَّسُولِ

حضرت فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ سَیدٌ فِی الدُّنْیا وَسَیدٌ فِی الْآخِرَهِ، حَبِیبُکَ حَبِیبِی، وَحَبِیبِی حَبِیبُ اللَّهِ»؛(554)

«ای علی! تو آقایی در دنیا و آخرت. دوستدار تو دوستدار من است و دوستدار من، دوستدار خدای تعالی است».

328 الْحِجابُ وَ السِّتْرُ

ابوذر می گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله به من فرمود:

«یا أَباذَرُ! لَوْلا عَلِی ما بانَ الْحَقُّ مِنَ الْباطِلِ وَلا الْمُؤْمِنُ مِنَ الْکافِرِ وَلا عُبِدَ اللَّهُ؛ لِأَنَّهُ ضَرَبَ رُؤُوسَ الْمُشْرِکِینَ حَتّی أَسْلَمُوا وَعَبَدُوا اللَّهَ، وَلَوْلا ذلِکَ لَمْ یکُنْ ثَوابٌ وَلا عِقابٌ، وَلا یسْتُرُهُ مِنَ اللَّهِ سِتْرٌ وَلا یحْجُبُهُ مِنَ اللَّهِ حِجابٌ، وَهُوَ الْحِجابُ وَالسِّتْرُ»؛(555)

«ای ابوذر! اگر علی علیه السلام نبود حقّ و باطل معلوم نمی شد، مؤمن از کافر مشخص نمی شد، و اصلاً خدا عبادت نمی گردید، چون علی بود که گردن سرکردگان شرک را زد تا اسلام آورند و خدا را عبادت نمایند. اگر چنین نبود ثواب و عقابی نبود. هیچ پرده و پوششی بین او و خدا نیست، هیچ حجاب و مانعی بین او و خدای تعالی نیست، او خود واسطه و پرده بین خدا و خلق است».

329 حُجَّهُ اللَّهِ

حجت یعنی دلیل و مدرک؛ و به معنای کسی یا چیزی است که فردی به وسیله آن با دیگران احتجاج می کند. حجّه اللَّه؛ دلیل و مدرک خدا.

رسول خداصلی الله علیه وآله به حضرت اعلان فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ حُجَّهُ اللَّهِ وَأَنْتَ بابُ اللَّهِ»؛(556)

«ای علی! تو حجّت خدا و باب اللَّه هستی».

و امیرالمؤمنین علیه السلام در مورد آیه: «قُلْ فَللَّهِ ِ الْحُجَّهُ» فرموده است:

«أَنَا حُجَّهُ اللَّهِ وَأَنَا خَلِیفَهُ اللَّهِ»؛(557)

«من حجّت خدا و جانشین او در زمین هستم».

در دعای توسل از آن حضرت می خواهیم:

«یا حُجَّهَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ! یا سَیدَنا وَمَوْلانا! إِنّا تَوَجَّهْنا وَاسْتَشْفَعْنا وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ»؛(558)

«ای حجّت خدا بر بندگانش، ای آقا و مولای ما! همانا ما به تو روی آوردیم و از تو طلب شفاعت نمودیم و نزد خداوند، تو را وسیله قرار دادیم».

330 حُجَّهُ اللَّهِ الْواضِحَهُ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله درباره روز قیامت فرمود:

«أَنْتَ فِی ذلِکَ الْیوْمِ أَمِینُ اللَّهِ وَحُجَّهُ اللَّهِ الْواضِحَهُ»؛(559)

«ای علی! تو در آن روز امین خدا و حجّت آشکار او هستی».

331 حُجَّهُ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله در آن حدیث مفصل فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ خَلِیفَهُ اللَّهِ وَخَلِیفَتِی وَحُجَّهُ اللَّهِ وَحُجَّتِی»؛(560)

«علی بن ابی طالب خلیفه خدا و من است، او حجت خدا و حجت من است».

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

332 الْحُجَّهُ الْعُظْمی

بزرگ ترین حجّت خدا.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ! إِنَّهُ مِحْنَهُ الْوَری وَالْحُجَّهُ الْعُظْمی وَالْآیهُ الْکُبْری وَإِمامُ أَهْلِ الدُّنْیا»؛(561)

«ای مردم! علی مایه آزمایش و امتحان همگان است، او حجّت بزرگ خدا و آیت کبرای او و امام اهل دنیاست».

در دعای بعد از نماز عید غدیر آمده است: هنگامی که در عالم ذرّ، خدای تعالی با بندگان خود «پیمان الست» برقرار نمود و بر خدایی و یکتایی خود پیمان گرفت، همه گفتند: آری، همه شهادت می دهیم:

«بِأَنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، أَنْتَ رَبُّنا وَمُحَمَّدٌ عَبْدُکَ وَرَسُولُکَ نَبِینا وَعَلِی أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ وَالْحُجَّهُ الْعُظْمی وَآیتُکَ الْکُبْری وَالنَّبَأُ الْعَظِیمُ»؛(562)

«به اینکه تو همان خدایی هستی که جز تو خدایی نیست و تو پروردگار مایی، و محمّد، بنده و رسول تو، پیامبر ماست و علی نیز امیرمؤمنان و حجّت عظمی و آیت کبری و نبأ عظیم است».

و خود آن حضرت نیز فرمود:

«أَنَا الْحُجَّهُ الْعُظْمی وَالْآیهُ الْکُبْری ؛(563)

«من حجّت عظمی و آیت کبری هستم».

333 حُجَّهُ الْقِیامَهِ

روز قیامت حجّت و دلیل خدای تعالی بر بندگان است.

رسول خداصلی الله علیه وآله با اشاره به علی علیه السلام فرمود:

«أَنَا وَهذا حُجَّهٌ عَلی أُمَّتِی یوْمَ الْقِیامَهِ»؛(564)

«من و علی علیه السلام در روز قیامت، بر امّتم حجّت هستیم».

334 حُجَّهُ الْوَری

حجّت و دلیل خدا بر بندگان.

همچنین مراجعه شود به: إِمامُ التُّقی [214]

335 حَرْبُهُ حَرْبُ اللَّهِ

هرکس با علی علیه السلام جنگ کند، گویا با خدا جنگیده است.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَرِیضَهُ اللَّهِ [146]

336 حَرْبُهُ حَرْبُ الرَّسُولِ

هرکس با علی علیه السلام جنگ کند، گویا با رسول خداصلی الله علیه وآله جنگیده است. رسول خداصلی الله علیه وآله بارها و در موارد مختلف آن را فرموده است و شیعه و سنّی آن را نقل کرده اند:

«یا عَلِی! أَنْتَ الْإِمامُ وَالْخَلِیفَهُ بَعْدِی، حَرْبُکَ حَرْبِی وَسِلْمُکَ سِلْمِی»؛(565)

«ای علی! تو امام و جانشین پس از منی، هرکه با تو جنگ کند، گویا با من جنگیده و هرکه با تو سازش کند، با من سازش کرده است».

337 حِزْبُ أَعْدائِهِ حِزْبُ الشَّیطانِ

حزب و گروه دشمنان علی علیه السلام، همان حزب شیطان است.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«حِزْبُ عَلِی ّ حِزْبُ اللَّهِ، وَحِزْبُ أَعْدائِهِ حِزْبُ الشَّیطانِ»؛(566)

«حزب و گروه علی علیه السلام همان حزب خداست و حزب دشمنان او حزب شیطان است».

338 حِزبُهُ حِزْبُ اللَّهِ

هرکه در حزب و گروه او باشد، جزو حزب و گروه خدای تعالی است.

همچنین مراجعه شود به: حِزْبُ أَعْدائِهِ حِزْبُ الشَّیطانِ [337]

339 حِزْبُهُ حِزْبُ الرَّسُولِ

هرکه در گروه او باشد، جزو گروه پیامبرصلی الله علیه وآله خواهد بود؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله در معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده است:

«حِزْبُهُ حِزْبِی وَقَوْلُهُ قَوْلِی»؛(567)

«حزب و گروه او همان حزب من است، و سخن او نیز سخن من است».

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

340 حِصْنُ هذِهِ الْأُمَّهِ

دژ و قلعه امّت پیامبرصلی الله علیه وآله.

ابن عباس نقل می کند: رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«سِبْطُ هذِهِ الْأُمَّهِ الْحَسَنُ وَالْحُسَینُ، وَحِصْنُ هذِهِ الْأُمَّهِ عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(568)

«دو جگرگوشه این امّت، حسن و حسین علیهما السلام هستند، و دژ و قلعه محکم این امّت، علی علیه السلام است».

341 حَفَّتْ بِهِ الْجِنُّ الصّالِحُونَ

نیکان از جنّ او را دربر گرفته اند.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَضِیلَهٌ [147]

342 الْحَقُّ عَلی لِسانِهِ

فقط حقّ بر زبان او جاری است و هرچه می گوید حقّ است.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به ایشان فرمود:

«یا عَلِی! إِنَّ الْحَقَّ مَعَکَ وَالْحَقُّ عَلی لِسانِکَ وَفِی قَلْبِکَ وَبَینَ عَینَیکَ؛(569)

«ای علی! همانا حقّ با تو و برزبان توست و در قلب تو و در مقابل توست».

و در زیارت آن حضرت می گوییم:

«أَشْهَدُ أَنَّ الْحَقَّ مَعَکَ وَإِلَیکَ وَأَنْتَ أَهْلُهُ وَمَعْدِنُهُ»؛(570)

«گواهی می دهم که حقّ با تو و به سوی توست و تو اهل و اصل و ریشه حقّ هستی».

343 الْحَقُّ فِی قَلْبِهِ

حقّ و حقیقت در تمام وجود او جا گرفته و در قلب او غیر از حقّ چیزی وجود ندارد.

همچنین مراجعه شود به: الْحَقُّ عَلی لِسانِهِ [342]

344 الْحَقُّ مَعَ عَلِی ّ

یکی از بزرگ ترین افتخارات امیرمؤمنان علیه السلام این است که نه تنها او با حقّ است، بلکه حقّ نیز با اوست. رسول خداصلی الله علیه وآله از خداوند خواسته است که حقّ را به دور علی علیه السلام بگرداند.

اینکه کسی با حقّ باشد خوب است، اگرچه این افراد زیاد نیستند؛ بلکه مهم تر آن است که حقّ به دنبال کسی باشد.

از روایات اجماعی و متواتر رسول خداصلی الله علیه وآله درباره امیرالمؤمنین علیه السلام این است که فرمود:

«عَلِی مَعَ الْحَقِ ّ وَالْحَقُّ مَعَ عَلِی ّ، اَللَّهُمَّ أَدِرِ الْحَقَّ مَعَ عَلِی ّ حَیثُما دارَ»؛(571)

«علی با حقّ است و حقّ با علی، خدایا حق را با علی بگردان هر کجا علی می رود».

و در جای دیگر فرمود:

«عَلِی مَعَ الْحَقِ ّ وَالْحَقُّ مَعَ عَلِی ّ، یدُورُ مَعَهُ حَیثُما دارَ عَلِی»؛(572)

«علی با حقّ است و حقّ هم با علی است، و هر کجا علی برود حقّ هم با او می رود».

345 حَقُّهُ حَقُّ الْوالِدِ

حقّ پدری بر گردن مسلمانان دارد.

جابر بن عبداللَّه انصاری نقل می کند که رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده است:

«حَقُّ عَلِی ّ عَلی هذِهِ الْأُمَّهِ کَحَقِ ّ الْوالِدِ عَلَی الْوَلَدِ»؛(573)

«حقّ علی بر امّت، مثل حقّ پدر بر فرزند است».

346 حَلْقَهُ بابِ الْجَنَّهِ

دستگیره آویخته بر در بهشت.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در این باره فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ حَلْقَهٌ مُعَلَّقَهٌ بِبابِ الْجَنَّهِ، مَنْ تَعَلَّقَ بِها دَخَلَ الْجَنَّهَ»؛(574)

«علی بن ابی طالب علیه السلام حلقه و دستگیره آویخته بر در بهشت است هرکه به آن بیاویزد، داخل بهشت می شود.

347 حَلَّ لَهُ ما حَلَّ لِلرَّسُولِ

هرچه برای پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله حلال بود، برای علی علیه السلام هم حلال بود.

رسول اکرم صلی الله علیه وآله درباره امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود:

«لا یحِلُّ لِأَحَدٍ أَنْ یجْنُبَ فِی هذَا الْمَسْجِدِ إلّا أَنَا وَعَلِی وَفاطِمَهُ وَالْحَسَنُ وَالْحُسَینُ وَمَنْ کانَ مِنْ أَهْلِی فَإِنَّهُ مِنِّی»؛(575)

«برای هیچ کس جایز نیست که در مسجد جُنب شود؛ جز من و علی و فاطمه و حسن و حسین و هر که از اهل من است چون او هم از من است».

348 حُورُهُ أَکْثَرُ مِنْ وَرَقِ الشَّجَرِ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در مورد شب معراج فرمود:

«دَخَلْتُ الْجَنَّهَ فَرَأَیتُ حُورَ عَلِی ّ أَکْثَرَ مِنْ وَرَقِ الشَّجَرِ وَقُصُورَ عَلِی ّ کَعَدَدِ الْبَشَرِ»؛(576)

«داخل بهشت که شدم حوری های علی علیه السلام را بیش از برگ درختان دیدم و قصرهای او را به تعداد افراد بشر».

349 حَیاتُهُ حَیاتُ النَّبِی ّ

رسول اکرم صلی الله علیه وآله خطاب به علی علیه السلام فرمود:

«حَیاتُکَ حَیاتِی وَمَوتُکَ مَوْتِی»؛(577)

«زندگی تو زندگی من و مرگ تو مرگ من است».

350 حَیدَرُ الرَّسُولِ

حیدر به معنای شیرمرد و فرد شجاع است.

از رسول خداصلی الله علیه وآله سؤال شد: در میان مردم، زاهدترین و فقیرترین شخص کیست؟

آن حضرت در پاسخ فرمود:

«عَلِی وَصِیی وَابْنُ عَمِّی وَأَخِی وَحَیدَرِی وَکَرّارِی وَصَمْصامِی وَأَسَدِی وَأَسَدُ اللَّهِ»؛(578)

«امام علی علیه السلام که وصی و پسرعمو و برادر من و شیر دلاور و شمشیر قدرت من است، او که شیر خدا و رسول اوست».

351 خاتِمُ أَلْفِ وَصِی ّ

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره امام علی علیه السلام فرمود:

«إِنِّی خاتِمُ أَلْفِ نَبِی ّ، وَأَنَّکَ خاتِمُ أَلْفِ وَصِی ّ»؛(579)

«من آخرین از هزار پیامبر هستم و تو آخرین از هزار وصی می باشی».

352 خاتَِمُ الْأَوْلِیاءِ

نگین و آخرین و سرآمد اولیا و دوستان خدا.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنَا خاتَِمُ الْأَنْبیاءِ وَأَنْتَ یا عَلِی خاتَِمُ الْأَوْلِیاءِ»؛(580)

«من خاتم پیامبران و تو ای علی! خاتم اولیای الهی هستی».

353 خاتَِمُ الْوَصِیینَ

خاتَم یعنی نگین و انگشتری و سبب زینت دیگران، و اگر خاتِم باشد یعنی در بین همه اوصیای پیامبران، او آخرین وصی می باشد.

عنوانی است از جانب رسول خداصلی الله علیه وآله برای امام علی علیه السلام که فرمود:

«أَنَا خاتَِمُ النَّبِیینَ وَعَلِی خاتَِمُ الْوَصِیینَ»؛(581)

«من خاتم پیامبران و علی خاتم جانشینان است».

از خود حضرت نیز وارد شده و در زیارت ایشان آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِ ّ عَلی سَیدِی وَمَوْلای أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ خاتَِمِ الْوَصِیینَ وَسِیدِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(582)

«خدایا بر آقا و مولای من امیرمؤمنان درود فرست که خاتم جانشینان و آقای مؤمنان است».

354 خاذِلُهُ خاذِلُ الرَّسُولِ

خوار کننده امیرالمؤمنین علیه السلام خوار کننده رسول خداصلی الله علیه وآله است. و گویا پیامبر را خوار کرده. رسول اکرم صلی الله علیه وآله درباره ایشان فرمود:

«ناصِرُهُ ناصِرِی وَخاذِلُهُ خاذِلِی»؛

«یاور او یاور من است و خوار کننده او خوار کننده من است».

همچنین مراجعه شود به: إِمامُ کُلِ ّ مُسْلِمٍ [220]

355 خازِنُ عِلْمِ الرَّسُولِ

آن وجود نازنین هم خازن علم الهی است، هم خازن علم رسول اوست.

از حضرت نقل شده که فرمود:

«عَلِی خازِنُ عِلْمِی»؛(583)

«علی گنجینه و مخزن علم من است».

و خود ایشان هم فرموده:

«أَنَا بابُ مَدِینَهِ الْعِلْمِ وَخازِنُ عِلْمِ رَسُولِ اللَّهِ»؛(584)

«من باب شهر علم و گنجینه علم رسول خدایم».

356 خاصَّهُ أَهْلِ الْبَیتِ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«إِنَّ عَلِی بْنَ أَبِی طالِبٍ خاصَّهُ أَهْلِی وَحَبِیبِی إِلی قَلْبِی»؛(585)

«همانا علی بن ابی طالب فرد ویژه اهل بیت من و دوست و محبوب قلب من است».

357 خاصَّهُ الرَّسُولِ

فرد مخصوص و برگزیده رسول خداصلی الله علیه وآله.

همچنین مراجعه شود به: جُنَّهُ الرَّسُولِ [304]

358 خاصِفُ النَّعْلِ

کفش و نعلین پیامبر را وصله و پینه می کرد. رسول خداصلی الله علیه وآله در چند مورد این عنوان را برای امیرمؤمنان علیه السلام به کار برده است.

ابوسعید خدری گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«إِنَّ مِنْکُمْ مَنْ یقاتِلُ عَلی تَأْوِیلِ الْقُرْآنِ کَما قاتَلْتُ عَلی تَنْزِیلِهِ. فَقالَ أَبُوبَکْرٍ: أَنَا هُوَ یا رَسُولَ اللَّهِ؟ قالَ: لا، قالَ عُمَرُ: أَنَا هُوَ یا رَسُولَ اللَّهِ؟ قالَ: لا، وَلکِنَّهُ خاصِفُ النَّعْلِ...»؛(586)

«از بین شما کسی است که بر تأویل قرآن خواهد جنگید؛ چنان که من بر تنزیل آن جنگیدم. هر کدام از ابوبکر و عمر گفتند: آیا من هستم؟ فرمود: نه، بلکه او خاصف النعل است».

ابو بصیر می گوید: دقت کردیم دیدیم او علی علیه السلام است که کفش رسول خداصلی الله علیه وآله را وصله و پینه می کرد.

در حدیث دیگر، رسول خداصلی الله علیه وآله آیه «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِکُلِ ّ قَوْمٍ هادٍ»؛(587) «تو فقط بیم دهنده ای! و برای هر گروهی هدایت کننده ای است»، را قرائت کرد و فرمود:

«أَنَا الْمُنْذِرُ، أَتَعْرِفُونَ الْهادِی؟ قُلْنا: لا یا رَسُولَ اللَّهِ! قالَ: هُوَ خاصِفُ النَّعْلِ»؛(588)

«من منذر هستم، آیا هادی را می شناسید؟ گفتیم: نه، ای رسول خدا، فرمود: او همان خاصف النعل است».

پس همه گردن ها به سمت در گردانیده شد، ناگاه علی بن ابی طالب علیه السلام از حجره ای خارج شد؛ درحالی که نعلین رسول خداصلی الله علیه وآله دردستش بود و آن را می دوخت.

در زیارت آن حضرت نیز آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا کاشِفَ الْمَحْلِ وَخاصِفَ النَّعْلِ وَسَیدَ الْأَهْلِ»؛(589)

«سلام برتو ای برطرف کننده سختی ها، وصله زننده نعلین پیامبر و ای آقای اهل بیت!».

359 خالِصَهُ الرَّسُولِ

خالص و خلاصه رسول خداصلی الله علیه وآله.

همچنین مراجعه شود به: جُنَّهُ الرَّسُولِ [304]

360 خَتَنُ الرَّسُولِ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«أَما أَنْتَ یا عَلِی! فَخَتَنِی وَأَبُو وُلْدِی وَأَنْتَ مِنِّی وَأَنَا مِنْکَ»؛(590)

«ای علی! تو شوهر دختر من و پدر فرزندان من هستی، و تو از من و من از تو هستم».

361 خَشِنٌ فِی ذاتِ اللَّهِ

هنگامی که برخی افراد از سخت گیری و حفظ بیت المال توسط امام علیه السلام به رسول خداصلی الله علیه وآله گله کردند، پیامبر فرمود:

«أَیهَا النّاسُ! لا تَشْکُوا عَلِیاً، فَوَاللَّهِ إِنَّهُ لَأَخْشْنَ فِی ذاتِ اللَّهِ وَفِی سَبِیلِ اللَّهِ»؛(591)

«ای مردم از علی گلایه و شکایت نکنید، به خدا قسم علی برای خدا و در راه خدا سخت گیر است».

362 خِصْبُ الْبِلادِ

باعث آبادانی و آسایش و راحتی شهرها است.پیامبرصلی الله علیه وآله درباره امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده:

«... فَزَینَ اللَّهُ بِهِ الْمَحافِلَ وَأَکْرَمَ بِهِ الْعَساکِرَ، وَأَخْصَبَ بِهِ الْبِلادَ وَأَعَزَّ بِهِ الْأَجْنادَ، مَثَلُهُ کَمَثَلِ بَیتِ اللَّهِ الْحَرامِ یزارُ وَلا یزُورُ، وَمَثَلُهُ کَمَثَلِ الْقَمَرِ إِذا طَلَعَ أَضآءَ الظُّلْمَهَ، وَمَثَلُهُ کَمَثَلِ الشَّمْسِ إِذا طَلَعَتْ أَنارَتِ الدُّنْیا، وَصَفَهُ اللَّهُ فِی کِتابِهِ وَمَدَحَهُ بآیاتِهِ وَوَصَفَ فِیهِ آثارَهُ وَأَجْری مَنَازِلَهُ، فَهُوَ الْکَرِیمُ حَیاً وَالشَّهِیدُ مَیتاً ...»؛(592)

«... خداوند محافل را به وسیله او زینت داده، لشکرها را به او کرامت داده، شهرها را به وسیله او پر آب نموده، و سپاهیان را به سبب او گرامی داشته است، مَثل او مانند کعبه است که همه به زیارتش می روند ولی او به زیارت کسی نمی رود، مَثل او مانند ماه باشد هنگامی که طلوع می کند تاریکی ها را روشن می کند، و مانند خورشید است هنگامی که بتابد همه دنیا را نورانی می کند، او کسی است که خداوند در قرآن توصیفش نموده و ستایش وی را کرده، و آثار و منازل او را بیان داشته است، او زندگی اش با بزرگواری و مرگش با شهادت است».

363 خُلْقُهُ خُلْقُ یحْیی

خلق و خو و اخلاقش بسان اخلاق و خلق و خوی یحیی علیه السلام می باشد.

همچنین مراجعه شود به: بَهْجَتُهُ بَهْجَهُ سُلَیمانَ [291]

364 خَلِیفَهُ اللَّهِ

خلیفه از خلف و به معنای جانشین و قائم مقام می باشد. مقام خلیفه اللَّه، منصبی است که خدای تعالی به امیرالمؤمنین علیه السلام داده و رسول خداصلی الله علیه وآله آن را اعلان فرموده:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ خَلِیفَهُ اللَّهِ وَخَلِیفَتِی»؛(593)

«علی بن ابی طالب خلیفه خدا و خلیفه من است».

خود آن حضرت نیز فرمود:

«أَنَا حُجَّهُ اللَّهِ وَأَنَا خَلِیفَهُ اللَّهِ»؛(594)

«من حجّت خدا و خلیفه اویم».

و در زیارت آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا خَلِیفَهَ اللَّهِ»؛(595)

«سلام بر تو ای خلیفه خدا».

365 خَلِیفَهُ الرَّسُولِ

جانشین رسول خداصلی الله علیه وآله. جانشین بلافصل آن حضرت است؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله بارها و در مواقع مختلف تصریح فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً وَصِیی وَخَلِیفَتِی»؛(596)

«علی علیه السلام وصی و جانشین من است».

لذا در فرازی از زیارت آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا خَلِیفَهَ الرَّسُولِ عَلی أُمَّتِهِ»؛(597)

«سلام بر تو ای خلیفه و جانشین پیامبر خدا بر امّت آن حضرت».

و به آن حضرت این گونه سلام می کنیم:

«اَلسَّلامُ عَلی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ وَصِی ّ رَسُولِ اللَّهِ وَخَلِیفَتِهِ»؛(598)

«سلام بر امیرمؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام که وصی رسول خداصلی الله علیه وآله و جانشین وی است».

366 خَلِیفَهُ خَیرِ الْمُرْسَلِینَ

جانشین بهترین فرستادگان و پیامبران.

رسول خداصلی الله علیه وآله برای امیرمؤمنان علیه السلام، جانشین خود به کار برده است. آن حضرت خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ زَوْجُ سَیدَهِ نِسآءِ الْعالَمِینَ وَخَلِیفَهُ خَیرِ الْمُرْسَلِینَ»؛(599)

«ای علی! تو همسر بهترین زنان جهانیان و خلیفه بهترین پیامبران هستی».

367 خَلِیلُ اللَّهِ

خلیل یعنی دوست صمیمی و نزدیک به هم. خلیل اللَّه کسی است که فقط با خدا دوستی دارد، و این لقبی است که رسول خداصلی الله علیه وآله برای امام علی علیه السلام بیان فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ خَلِیفَهُ اللَّهِ وَخَلِیفَتِی وَخَلِیلُ اللَّهِ وَخَلِیلِی»؛(600)

«علی علیه السلام خلیفه خدا و من است و او دوست و خلیل خدا و من است».

368 خَلِیلُ النَّبِی ّ

دوست صمیمی و یار جانی پیامبرصلی الله علیه وآله.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بارها و بارها امام علی علیه السلام را خلیل خود خوانده است، چنان که آن حضرت فرموده است:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ خَلِیلِی وَوَزِیرِی»؛(601)

«علی فرزند ابوطالب، خلیل و وزیر من است».

رسول خداصلی الله علیه وآله هنگام رحلت، فرمود: خلیل و یار صمیمی مرا بگویید بیاید.

عایشه کسی را به دنبال پدر خود ابوبکر فرستاد؛ ولی پیامبر اعتنایی نکرد.

بار دیگر فرمود: ادْعُوا لِی خَلِیلِی. حفصه کسی را به دنبال پدر خود عمر فرستاد، ولی پیامبرصلی الله علیه وآله باز اعتنایی نفرمود.

بار سوم، فاطمه زهراعلیها السلام همسرش علی علیه السلام را صدا زد و پیامبرصلی الله علیه وآله او را در آغوش گرفت.(602)

لذا در زیارت آن حضرت آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وَلِیکَ وَأَخِی نَبِیکَ وَوَزِیرِهِ وَحَبِیبِهِ وَخَلِیلِهِ»؛(603)

«خدایا درود فرست بر ولی خودت که برادر و وزیر و حبیب و خلیل پیامبرت می باشد».

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

369 خَیرُ الْآخِرِینَ

بهترین خلق خدا از ابتدا تا آخر. ابوذر نقل می کند: رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام نظر کرد و فرمود:

«هذا خَیرُ الْأَوَّلِینَ وَخَیرُ الْآخِرِینَ مِنْ أَهْلِ السَّماواتِ وَأَهْلِ الْأَرَضِینَ»؛(604)

«این علی بهترین خلق خدا از ابتدا تا آخر است، از اهل آسمان ها و اهل زمین».

370 خَیرُ إِخْوَهِ الرَّسُولِ

بهترین برادر رسول خداصلی الله علیه وآله. از عایشه نقل شده: رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«خَیرُ إِخْوَتِی عَلِی وَخَیرُ أَعْمامِی حَمْزَهُ»؛(605)

«بهترین برادر من علی، و بهترین عموهایم حمزه است».

371 خَیرُ الْأَصْحابِ

بهترین صحابی و یار رسول خداصلی الله علیه وآله.

اصحاب و یاران پیامبرصلی الله علیه وآله (غیر از برخی منافقان و نااهلان که خود را به پیامبر نزدیک می کردند) اغلب مردانی مؤمن، بزرگ، مجاهد و مقاوم بودند و با کمک رشادت ها و مبارزات آنان بود که اسلام گسترش پیدا کرد. در بین همه آنان، علی بن ابی طالب علیه السلام برجسته ترین و بهترین صحابی رسول خداصلی الله علیه وآله بوده، و پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نیز به آن گواهی داده است:

«خَیرُ مَنْ أَخْلَفُ بَعْدِی وَخَیرُ أَصْحابِی عَلِی»؛(606)

«بهترین فردی که بعد از خود باقی می گذارم و بهترین یاوران من علی است».

372 خَیرُ الْأُمَّهِ

بهترین فرد امّت.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ خَیرُ هذِهِ الْأُمَّهِ مِنْ بَعْدِی وَفاطِمَهُ وَالْحَسَنُ وَالْحُسَینُ، فَمَنْ قالَ غَیرَ هذا فَعَلَیهِ لَعْنَهُ اللَّهِ»؛(607)

«علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام بهترین افراد امّت بعد از من هستند، هر که غیر از این بگوید لعنت خدا بر او باد».

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

373 خَیرُ الْأَوْصِیآءِ

علی علیه السلام نه تنها بین اصحاب رسول خداصلی الله علیه وآله بلکه از بین تمام اوصیای سایر پیامبران نیز او بهترین آنان است؛ چنان که پیامبر گواهی داده:

«عَلِی وَصِیی وَهُوَ خَیرُ الْأَوْصِیاءِ فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَهِ»؛(608)

«علی جانشین من و بهترین جانشینان است در دنیا و آخرت».

و در جای دیگر فرمود:

«أَنَا خَیرُ النَّبِیینَ وَعَلِی خَیرُ الْأَوْصِیاءِ مِنْ أَهْلِ بَیتِی»؛(609)

«من بهترین پیامبران هستم و علی بهترین اوصیا از اهل بیت من است».

همچنین فرمود:

«أَخِی خَیرُ الْأَوْصِیاءِ وَسِبْطَی خَیرُ الْأَسْباطِ وَسَوْفَ یخْرِجُ اللَّهُ تَبارَکَ وَتَعالی مُنْ صُلْبِ الْحُسَینِ أَئِمَّهَ أَبْرارٍ»؛(610)

«برادرم علی بهترین اوصیا و دو سبط من بهترین اسباط هستند و به زودی خداوند از صلب حسین، امامان ابرار را به دنیا خواهد آورد».

374 خَیرُ الْأَوَّلِینَ

بهترین پیشینیان.

همچنین مراجعه شود به: خَیرُ الْآخِرِینَ [369]

375 خَیرُ الْبَرِیهِ

بهترین مردم و خلق خدا.

البته پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بهترین و برگزیده ترین تمام مخلوقات خدای تعالی است و کسی به مقام و مرتبه او نمی رسد؛ ولی بعد از او، علی بن ابی طالب علیه السلام چنین مقامی را دارد. امام باقرعلیه السلام فرموده است:

«قالَ رَسُولُ اللَّهِ مِنَ الْخَیرِ لِعَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام ما لَمْ یقُلْ لِأَحَدٍ، قالَ: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیرُ الْبَرِیهِ»(611)؛ فَعِلِی وَاللَّهِ خَیرُ الْبَرِیهِ»؛(612)

«رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد امیرمؤمنان، آنقدر از خیر و خوبی فرموده که درباره کس دیگری چنین نگفته است، ایشان در آیه شریفه «کسانی که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، بهترین مخلوقات خدایند» فرمود: به خدا قسم! علی خیر البریه و بهترین مردم و خلق خدا است».

و در جای دیگر، پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«اُولئِکَ هُمْ خَیرُ الْبَرِیهِ، أَنْتَ وَشِیعَتُکَ یا عَلِی»؛(613)

«مراد از بهترین مردم و خلق خدا (در آیه)، تو و شیعیان تو هستند ای علی!».

پس هر زمان، علی علیه السلام وارد مجلسی می شد، اصحاب پیامبر می گفتند:

«قَدْ جآءَ خَیرُ الْبَرِیهِ»؛

«هرآینه بهترین مردم وارد شده است».

376 خَیرُ الْبَشَرِ

بهترین بشر.

بیشتر منابع اهل سنت از عایشه و ... و نیز تمام شیعه آن را از اصحاب حضرت نقل کرده اند که رسول خداصلی الله علیه وآله بارها فرمود:

«عَلِی خَیرُ الْبَشَرِ مَنْ أَبی فَقَدْ کَفَرَ»؛(614)

«علی علیه السلام بهترین انسان و بشر است، هر که قبول نکند، کافر است».

«عَلِی خَیرُ الْبَشَرِ لا یشُکُّ فِیهِ إِلّا کافِرٌ»؛(615)

«علی بهترین انسان است که غیر از کافر کسی در او شک ندارد».

377 خَیرُ الْخَلْقِ

بهترین و برترین مردم.

امام علی علیه السلام بعد از رتبه رسول خداصلی الله علیه وآله، برترین شخصیت عالم است، چنان که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«خَیرُ الْخَلْقِ بَعْدِی وَسَیدُهُمْ أَخِی هذا وَهُوْ إِمامُ کُلِ ّ مُسْلِمٍ»؛(616)

«بهترین خلق بعد از من و آقای آنان، این برادرم (علی) است، او که امام همه مسلمانان است».

همچنین در زیارت مطلقه آن حضرت آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَبْدِکَ وَخَیرِ خَلْقِکَ بَعْدَ نَبِیکَ»؛(617)

«خدایا درود فرست بر امیرمؤمنان که عبد تو و برترین خلق بعد از رسول توست».

378 خَیرُ الرِّجالِ

بهترین مردان و مردمان.

بیان پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله است که فرمود:

«خَیرُ رِجالِکُمْ عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(618)

«بهترین مردان شما علی علیه السلام است».

379 خَیرٌ مِنَ الحَسَنِ وَ الْحُسَینِ

حضرت در بیانی فرمود:

«اَلْحَسَنُ وَالْحُسَینُ سَیدا شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّهِ وَأَبُوهُما خَیرٌ مِنْهُما»؛(619)

«حسن و حسین دو آقای جوانان اهل بهشت هستند و پدرشان بهتر از آن دو است».

380 خَیرُ مَنْ خَلَّفَ الرَّسُولِ

بهترین جانشین و یادگار پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله. بهترین کسی که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بعد از خود باقی گذاشته است. این بیان را سلمان فارسی نقل می کند که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«إِنَّ أَخِی وَوَزِیرِی وَخَیرَ مَنْ أَخْلَفُ بَعْدِی عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(620)

«همانا برادر و وزیرمن و بهترین کسی که بعداز خود به یادگار می گذارم علی بن ابی طالب است».

381 خَیرٌ مِنْ عِبادَهِ الثَّقَلَینِ

اشاره دارد به اینکه عبادت علی علیه السلام از عبادت ثقلین (تمامی انس و جنّ) بالاتر و برتر است. چنان که پیامبرصلی الله علیه وآله در ماجرای جنگ خندق، هنگام ضربت شمشیر علی علیه السلام به فرق عمرو بن عبدود، در شأن عمل آن حضرت فرمود:

«لَضَرْبَهُ عَلِی ّ خَیرٌ مِنْ عِبادَهِ الثَّقَلَینِ»؛(621)

«هرآینه ضربت علی علیه السلام در جنگ خندق، بهتر و برتر از تمام عبادات جنّ و انس است».

382 خَیرُ الْمَوْلُودِ

بهترین مولود.

جابر انصاری گوید: از رسول خداصلی الله علیه وآله درباره میلاد امیرالمؤمنین علیه السلام سؤال کردم، فرمود:

«آه آه! لَقَدْ سَأَلْتَنِی عَنْ خَیرِ مَوْلُودٍ وُلِدَ بَعْدِی عَلی سُنَّهِ الْمَسِیحِ، إِنَّ اللَّهَ تَبارَکَ وَتَعالی خَلَقَنِی وَعَلِیاً مِنْ نُورٍ واحِدٍ قَبْلَ أَنْ خَلَقَ الْخَلْقَ بِخَمْسِ مِأَهِ أَلْفِ عامٍ»؛(622)

«آه، آه! از بهترین مولودی پرسیدی که بعد از من بر سنّت مسیح خلق شده است. خداوند من و علی را از نور واحد خلق کرده، پانصد هزار سال قبل از اینکه دیگران را خلق کند».

383 خَیرُ النّاسِ

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره امام علی علیه السلام فرموده:

«إِنَّ عَلِی بْنَ أَبِی طالِبٍ خَیرُ النّاسِ»؛(623)

«علی بن ابی طالب بهترین مردم است».

384 خَیرُ الْوَصِیینَ

بهترین جانشینان.

ملائکه و فرشتگان الهی در شب معراج، درباره امیرمؤمنان علیه السلام به پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله گفتند:

«مُحَمَّدٌ خاتِمُ النَّبِیینَ وَعَلِی خَیرُ الْوَصِیینَ»؛(624)

«محمّدصلی الله علیه وآله خاتم پیامبران، و علی علیه السلام بهترین جانشینان است».

و رسول خداصلی الله علیه وآله نیز بارها این عنوان را فرموده که: «عَلِی خَیرُ الْوَصِیینَ».(625)

385 خِیرَهُ اللَّهِ

برگزیده و انتخاب شده خدا.

رسول خداصلی الله علیه وآله جریان سفر معراج را تعریف فرمود تا رسید به اینجا:

«ما مِنْ مَوْضِعٍ فِیهِ مَکْتُوبٌ: مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ إِلّا وَفِیهِ مَکْتُوبٌ: عَلِی خِیرَهُ اللَّهِ»؛(626)

«در هیچ جایی ندیدم که نوشته شده باشد محمّد رسول اللَّه، مگر اینکه دیدم در کنار آن نوشته شده است: علی خیره اللَّه».

امام صادق علیه السلام در زیارت آن حضرت فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا خِیرَهَ اللَّهِ عَلَی الْخَلْقِ أَجْمَعِینَ»؛(627)

«سلام بر تو ای برگزیده خدا بر تمام خلق جهان».

386 دابَّهُ الْجَنَّهِ

عمرو بن الحمق نقل می کند: رسول خداصلی الله علیه وآله با اشاره به علی علیه السلام، خطاب به من فرمود:

«یا عَمْرْوُ! هَلْ رَأَیتَ دآبَّهَ الْجَنَّهِ تَأْکُلُ الطَّعامَ وَتَشْرِبُ الشَّرابَ وَتَمْشِی فِی الْأَسْواقِ؟ هذا دابَّهُ الْجَنَّهِ»؛(628)

«ای عمرو! آیا گرداننده بهشت را دیده ای که غذا بخورد و نوشیدنی بنوشد و در بازارها راه برود؟ این آقا همان گرداننده بهشت است».

387 الدّاعِی إِلَی اللَّهِ

مردم را به سوی خدا فرا می خواند و به دین خدا دعوت می کند.

پیامبرصلی الله علیه وآله راجع به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً بابُ الْهُدی بَعْدِی وَالدّاعِی إِلی رَبِّی»؛(629)

«همانا علی علیه السلام بعد از من باب هدایت و دعوت گر به سوی پروردگارم می باشد».

در زیارت مربوط به آن حضرت آمده است:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وَلِیکَ وَأَخِی نَبِیکَ وَوَزِیرِهِ... وَالدَّاعِی إِلی شَرِیعَتِهِ»؛(630)

«خدایا درود فرست بر ولی خودت که برادر و وزیر پیامبرت ودعوت گر به شریعت اوست».

388 دانَ بِهِ الْمَلائِکَهُ

فرشتگان الهی به او اعتقاد دارند.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَضِیلَهٌ [147]

389 دَمُهُ دَمُ الرَّسُولِ

خونش از خون پیامبرصلی الله علیه وآله است.

امام علی علیه السلام با پیامبر خداصلی الله علیه وآله همخون هستند، این عنوانی است که رسول اکرم صلی الله علیه وآله بارها خطاب به امام علی علیه السلام فرموده است:

«أَنْتَ أَخِی وَوَصِیی وَوارِثِی، لَحْمُکَ مِنْ لَحْمِی وَدَمُکَ مِنْ دَمِی»؛(631)

«تو برادر، وصی و وارث من هستی، گوشت تو از گوشت من و خون تو از خون من است».

390 الدَّیانُ

دیان از اسمای الهی و به معنای قهّار و حاکم و قاضی و جزا دهنده است. از انس بن مالک نقل شده است که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«إِذا کانَ یوْمُ الْقِیامَهِ نادی مُنادٍ: یا عَلِی یا وَلِی! یا سَیدُ! یا صابِرُ! یا دَیانُ! یا والِی! یا هادِی! یا زاهِدُ! یا طَیبُ! یا طاهِرُ! مُرْ أَنْتَ وَشِیعَتُکَ إِلَی الْجَنَّهِ بِغَیرِ حِسابٍ»؛(632)

«هنگامی که قیامت فرا برسد منادی ندا می کند: ای علی، ای ولی، ای سید، ای صابر، ای دیان، ای والی، ای هادی، ای زاهد، ای طیب، ای طاهر! خودت و شیعیانت بدون حساب وارد بهشت شوید».

391 دَیانُ الدِّینِ

کسی که قاضی دین است و پاداش و کیفر خوب و بدی را می دهد. از القاب امامان علیهم السلام و به خصوص امام علی علیه السلام است.

رسول خداصلی الله علیه وآله از جانب خدای تعالی فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ حُجَّتِی عَلی خَلْقِی وَدَیانُ دِینِی»؛(633)

«علی بن ابی طالب حجّت من بر خلق است و نیز قاضی دین من است».

در زیارت مربوط به آن حضرت آمده است:

«وَدَیانَ الدِّینِ بِعَدْلِکَ»؛(634)

«او جزا دهنده و قاضی دین است که به عدل تو قضاوت می کند».

392 دَیانُ هذِهِ الْأُمَّهِ

امام صادق علیه السلام نقل می کند: رسول اکرم صلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ دَیانُ هذِهِ الْأُمَّهِ وَالْمُتَوَلِّی حِسابِهِمْ»؛(635)

«ای علی! تو حسابرس و قاضی و حاکم این امّت و متولی و مسؤول حساب و کتاب آنان می باشی».

عبارت «عَلِی دَیانُ هذِهِ الْأُمَّهِ» را اهل سنت نیز در کتب خود نقل کرده اند.(636)

393 الدِّینُ مَعَ عَلِی ّ

رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد امام علی علیه السلام فرمود:

«لا یزالُ الدِّینُ مَعَ عَلِی ّ وَعَلِی مَعَهُ حَتّی یرِدا عَلَی الْحَوْضَ»؛(637)

«پیوسته دین با علی و علی با دین است تا این که هر دو در نزد حوض کوثر به نزد من آیند».

394 دِینُهُ سالِمٌ

در آخرین جمعه ماه شعبان، رسول خداصلی الله علیه وآله در خطبه اش فضایل ماه رمضان را بیان می کرد، امام علی علیه السلام سؤال کرد: بهترین کار در این ماه چیست؟ پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: ورع و خودداری از گناه. پیامبر همان طور که به علی نگاه می کرد، گریه اش گرفت، امام پرسید: چه شد؟ حضرت فرمود: «روزی را می بینم که در این ماه مشغول نماز هستی و شقی ترین فرد از اولین و آخرین «فَضَرَبَکَ ضَرْبَهً عَلی قَرْنِکَ فَخُضِبَ مِنْها لَحْیتُکَ»؛ با شمشیر خود بر فرق و پیشانی تو ضربتی می زندکه محاسن و ریش تو از خون فرق سرت خضاب و رنگین می شود».

امام علی علیه السلام پرسید:

«یا رَسُولَ اللَّهِ! وَذلِکَ فِی سَلامَهٍ مِنْ دِینِی؟»؛

«آیا در آن هنگام دین من سالم است؟»

حضرت فرمود: «فِی سَلامَهٍ مِنْ دِینِکَ»؛

«آری دین تو سالم است».

«مَنْ قَتَلَکَ فَقَدْ قَتَلَنِی وَمَنْ أَبْغَضَکَ فَقَدْ أَبْغَضَنِی وَمَنْ سَبَّکَ فَقَدْ سَبَّنِی لِأَنَّکَ مِنِّی کَنَفْسِی ...»؛(638)

«هرکه تو را بکشد مرا کشته است، هر که با تو دشمنی کند با من دشمنی کرده و هر که به تو دشنام دهد مرا دشنام داده است».

395 الذّائِدُ

دفاع از چیزی و طرد و راندن اجنبی از آن. در فرازی از زیارت مطلقه آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا ذائِداً عَنِ الْحْوْضِ أَعْداءَ اللَّهِ»؛(639)

«سلام بر تو ای آقایی که دشمنان خدا را از حوض کوثر دور می کنی».

و این عنوان از حدیثی گرفته شده که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امّ سلمه فرمود:

«اِسْمَعِی وَاشْهَدِی هذا عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ وَصِیی وَخَلِیفَتِی مِنْ بَعْدِی وَقاضِی عِداتِی وَالذّائِدُ عَنْ حَوْضِی»؛(640)

«ای امّ سلمه! بشنو و شاهد باش که این علی جانشین و خلیفه بعد از من است که وعده های

مرا انجام می دهد و از حوض من دفاع می کند».

396 الذّآبُ

کسی که از خانواده و قوم خود به سختی دفاع و پشتیبانی می کند، لقبی است که رسول خداصلی الله علیه وآله برای امام علی علیه السلام به کار برده؛ از جمله در روز فتح خیبر به ایشان فرمود:

«أَنْتَ الآخِذُ بِسُنَّتِی وَالذّآبُّ عَنْ مِلَّتِی»؛(641)

«ای علی! تو سنّت مرا اخذ و نگه داری می کنی و از دین و ملّت من دفاع می نمایی».

و امام هادی علیه السلام نیز در زیارت روز عید غدیر به آن حضرت خطاب می کند:

«وَأَنْتَ وَلِی اللَّهِ وَأَخُو رَسُولِهِ، وَالذّآبُّ عَنْ دِینِهِ»؛(642)

«تو ولی خدا و برادر رسول خدایی و از دین او دفاع می نمایی».

397 الذُّبَرُ الْغَیورُ

فردی که با دشمنان خشن و سخت بوده و بسیار غیرتمند است.

همچنین مراجعه شود به: اَلْبَطَلُ الْجَسُورُ [281]

398 ذُخْرُ الرَّسُولِ

گنجینه و ذخیره پیامبرصلی الله علیه وآله.

گویند: رسول خداصلی الله علیه وآله پس از ولادت علی علیه السلام، علاقه شدیدی به وی داشت و حتی به مادرش می فرمود: گهواره او را نزدیک رختخواب من بگذار. و در تربیت و شست و شوی او کمک می کرد، موقع خواب او را تکان می داد و بر سینه خود می گذاشت و می فرمود:

«هذا أَخِی وَوَلِیی وَناصِرِی وَصَفِیی وَذُخْرِی وَکَهْفِی وَظَهْرِی وَظَهِیرِی وَوَصِیی وَزَوْجُ کَرِیمَتِی وَأَمِینِی عَلی وَصِیتِی وَخَلِیفَتِی»؛(643)

«این، برادر، ولی و ناصر من است، او برگزیده و ذخیره و پناه و پشتیبان من است، او جانشین و همسر دخترم می باشد، او امانت دار وصیتم و خلیفه من است».

399 ذُرِّیهُ النَّبِی ّ فِی صُلْبِهِ

امام صادق علیه السلام به نقل از پیامبرصلی الله علیه وآله می فرماید:

«إِنَّ اللَّهَ تَعالی جَعَلَ ذُرِّیهَ کُلِ ّ نَبِی ّ فِی صُلْبِهِ، وَجَعَلَ ذُرِّیتِی فِی صُلْبِ عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ مَعَ فاطِمَهَ ابْنَتِی»؛(644)

«خداوند متعال ذریه هر پیامبری را در صُلب خودش قرار داد و ذریه مرا در صُلب علی بن ابی طالب و دخترم فاطمه قرار داد».

400 ذِکْرُ عَلی عِبادَهٌ

یادآوری نام و یاد او، عبادت خدا به حساب می آید.

ابن عباس نقل کرده که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«ذِکْرُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ عِبادَهٌ وَذِکْرِی عِبادَهٌ وَذِکْرُ عَلِی ّ عِبادَهٌ وَذِکْرُ الْأَئِمَّهِ مِنْ وُلْدِهِ عِبادَهٌ»؛(645)

«ذکر خدای متعال عبادت است، ذکر من عبادت است، ذکر علی علیه السلام عبادت است و ذکر امامان از فرزندان وی نیز عبادت است».

از عایشه همسر پیامبرصلی الله علیه وآله نیز این حدیث نقل شده است.(646)

401 ذُو الْقَرْنَینِ

ذوالقرنین لقب عبداللَّه بن ضحّاک بن معد، یکی از مؤمنان و صالحان و دانشمندان روزگار بوده؛ ولی پیامبر نبود.(647)

رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده است:

«یا عَلِی! أَنْتَ نَذِیرُ أُمَّتِی وَأَنْتَ رَبِیها وَأَنْتَ صاحِبُ حَوْضِی وَأَنْتَ ساقِیها وَأَنْتَ یا عَلِی ذُوقَرْنَیها»؛(648)

«ای علی! تو انذاردهنده امّت من، تو پرورش دهنده امّت من، تو صاحب حوض کوثر و ساقی آن و تو ای علی! ذوالقرنین این امّت هستی».

در وجه تسمیه آن برای امیرمؤمنان علیه السلام گفته شده: چون دو بار به فرق آن جناب ضربت خورده: یکی روز خندق و یکی شب نوزدهم ماه رمضان.

و نیز گفته شده: چون دارای شمشیر دو لبه بوده است. یا اینکه بر آن سیطره و تسلط دارد.

402 ذُو قَرْنَی الْجَنّهِ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«یا عَلِی! إِنَ لَکَ کَنْزاً (بَیتاً) فِی الْجَنَّهِ وَأَنْتَ ذُوقَرْنَیها»؛(649)

«ای علی! برای تو در بهشت، خانه و گنجی است و تو ذوالقرنین آن و صاحب دو طرف آن هستی».

403 رَأْسُ الدِّینِ

جابر انصاری می گوید: از رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد امیرمؤمنان علیه السلام پرسیدم، حضرت ضمن تعریف و تمجید مفصل از ایشان، جریان شب ولادت را توضیح دادند که به ابوطالب چنین تبریک گفته شد:

«هُوَ إِمامُ الْمُتَّقِینَ وَناصِرُ الدِّینِ وَقامِعُ الْمُشْرِکِینَ وَغَیظُ الْمُنافِقِینَ وَزَینُ الْعابِدِینَ وَوَصِی رَسُولِ رَبِ ّ الْعالَمِینَ، إِمامٌ هُدی وَنَجْمٌ عَلاً وَمِصْباحٌ دُجی وَمُبِیدُ الشِّرکِ وَالشُّبَهاتِ، وَهُوَ نَفْسُ الْیقِینِ وَرَأْسُ الدِّینِ»؛(650)

«او پیشوای پرهیزکاران و یاری دهنده دین خدا است، او درهم کوبنده مشرکان و به خشم آورنده منافقان است، او زینت عبادت کنندگان و جانشین رسول پروردگار جهانیان، امام هدایت، ستاره ای برجسته، چراغ تاریکی ها و نابود کننده شرک و شبهات، او حقیقت یقین و سرآغاز دین است».

404 الرّآدُّ عَلَیهِ زاهِقٌ

از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمود:

«اَلْمُخالِفُ لِعَلِی ّ بَعْدِی کافِرٌ، وَالشّاکُّ بِهِ مُشْرِکٌ مُغادِرٌ، وَالْمُحِبُّ لَهُ مُؤْمِنٌ صادِقٌ، وَالْمُبْغِضُ لَهُ مُنافِقٌ، وَالْمُحارِبُ لَهُ مارِقٌ، وَالرّآدُّ عَلَیهِ زاهِقٌ، وَالْمُقْتَفی لِأَثَرِهِ لاحِقٌ»؛(651)

«هرکه بعد از من با علی مخالفت کند کافر است، هرکه در او شک کند مشرک خائن است، دوستدار او مؤمن واقعی، و دشمن او منافق است. هرکه با او جنگ کند از دین خارج شده. هرکه حکم او را رد کند نابود می شود. و هرکه پیروی او نماید، به حقیقت ملحق شده است».

405 راعِی الْأُمَّهِ

راعی در لغت، نگهبان و محافظ و مراقب و مراعات کننده است، به چوپان نیز "راعی" گویند؛ چون مراقب و محافظ گوسفندان است.

امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: رسول خداصلی الله علیه وآله به من فرمود:

«یا عَلِی! أَنَا وَأَنْتَ راعِیا هذِهِ الْأُمَّهِ فَلَعَنَ اللَّهُ مَنْ ضَلَّ عَنّا»؛(652)

«ای علی! من و تو دو نگهبان و مراقب این امّت هستیم، پس هرکه از ما گمراه شود لعنت خدا بر او باد».

406 رایهُ الْهُدی

علامت و پرچم هدایت. رایه از رؤیت به معنای دیدن؛ یعنی علامتی که دیگران او را ببینند و به او اقتدا کنند تا هدایت شوند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید: خدای تعالی در شب معراج درباره امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«عَلِی رایهُ الْهُدی وَإِمامُ الْأَبْرارِ وَقاتِلُ الْفُجّارِ»؛(653)

«علی علیه السلام پرچم هدایت و پیشوای نیکان و کشنده فاجران است».

407 الرَّبّانِی

خداشناس. به کسی گویند که خدای تعالی را زیاد پرستش می کند.

گفته شده: ربّانی را هنگامی به کار می برند که بخواهند علم خداشناسی را به کسی اختصاص دهند. ربّانی؛ یعنی کسی که تمسّک شدید به دین خدا و طاعت او دارد.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده است:

«عَلِی رَبّانِی هذِهِ الْأُمَّهِ»؛(654)

«علی بالاترین خداشناس این امّت است».

408 رَبُّ الْأَرْضِ

پرورش دهنده زمین. رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد امام علی علیه السلام فرمود:

«لا یرْتابُ فِیهِ إِلّا مُشْرِکٌ، وَهُوَ رَبُّ الْأَرْضِ وَسَکْنِها وَکَلِمَهُ التَّقْوی ؛(655)

«در مورد فضایل علی علیه السلام، کسی جز مشرک شک نمی کند، او پرورش دهنده ساکنان زمین است، و او کلمه تقوی است».

409 رَداهُ اللَّهُ الْفَهْمَ

خداوند لباس و ردای فهم و دانش را بر او پوشانده است.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَضِیلَهٌ [147]

410 رَزُّ الْأَرْضِ

رزّ؛ میخ و پایه و استوانه و چیزی است که اشیا را با آن به زمین می چسبانند و میخکوب می کنند.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده است:

إِنِّی وَأَحَدَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِی وَأَنْتَ یا عَلِی! رَزُّ الْأَرْضِ(656) - أَعْنِی أَوْتارُها وَجِبالُها - بِنا أَوْتَدَ اللَّهُ الْأَرْضَ أَنْ تَسِیخَ بِأَهْلِها، فَإِذا ذَهَبَ الْاِثْناعَشَرَ مِنْ وُلْدِی ساخَتِ الْأَرْضُ بِأَهْلِها وَلَمْ ینْظَرُوا»؛(657)

«من و یازده نفر از فرزندان من و تو ای علی! پایه و میخ های زمین هستیم؛ لذا به سبب ماست که خدا زمین را میخکوب و محکم نموده است تا اهل آن نابود نشوند. پس هرگاه این دوازده نفر از فرزندان من بروند، زمین اهلش را نابود می کند و به کسی هم مهلت داده نمی شود».

411 رِضاهُ حُکْمٌ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید: در شب معراج خداوند متعال به من فرمود: سلام مرا به علی برسان و به او بگو:

«إِنَّ غَضَبَهُ عِزٌّ وَرِضاهُ حُکْمٌ»؛(658)

«همانا خشم و غضب او سخت و گران است و رضایت او همان حکم خداست».

412 رَفِیقُ الرَّسُولِ

رفیق از رفق و مدارا و همراهی، در دنیا و آخرت همیشه همراه رسول خداصلی الله علیه وآله است که در درجه اوّل، مخصوص امیرمؤمنان علیه السلام است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به حضرت علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ مَعِی فِی قَصْرِی فِی الْجَنَّهِ مَعَ فاطِمَهَ بِنْتِی، وَهِی زَوْجَتُکَ فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَهِ وَأَنْتَ رَفِیقِی»؛(659)

«ای علی! تو در بهشت در قصر من و همراه من، و همراه دخترم فاطمه هستی، او در دنیا و آخرت همسر توست و تو رفیق و همراه من هستی».

همچنین مراجعه شود به: جُنَّهُ الرَّسُولِ [304]

413 رُکْنُ اللَّهِ

رکن؛ پشتیبان، پایه و اساس هر چیزی.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ دَیانُ هذِهِ الْأُمَّهِ وَالْمُتَوَلِّی حِسابِهِمْ وَأَنْتَ رُکْنُ اللَّهِ الْأَعْظَمِ یوْمَ الْقِیامَهِ»؛(660)

«ای علی! تو قاضی این امّت هستی که حساب امّت را رسیدگی می کنی تو از ارکان بزرگ الهی در روز قیامت هستی».

414 رُکْنُ الْأَرْضِ

رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد امام علی علیه السلام فرمود:

«وَهُوَ نُورُ الْأَرْضِ وَرُکْنُها»؛(661)

«علی علیه السلام نور و پشتوانه زمین است».

415 الرُّکْنُ الْأَکْبَرُ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ عَلَمُ اللَّهِ بَعْدِی الْأَکْبَرُ فِی الْأَرْضِ وَأَنْتَ الرُّکْنُ الْأَکْبَرُ فِی الْقِیامَهِ»؛(662)

«ای علی! تو بعد از من در زمین، بزرگ ترین پرچم افراشته خدا هستی و در روز قیامت نیز رکن اکبر خدا می باشی».

416 رُکْنُ الْإِیمانِ

حضرت در بیانی فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ رُکْنُ الْإِیمانِ وَعَمُودُ الدِّینِ»؛

«ای علی! تو رکن مهم ایمان و پایه خیمه دین هستی».

417 رُمْحُ اللَّهِ

نیزه و تیر غیب خدای تعالی.

همچنین مراجعه شود به: اَلْإِمامُ الْأَزْهَرُ [207]

418 رُوحُهُ رُوحُ الرَّسُولِ

روح و جانش، همان روح و جان رسول خداصلی الله علیه وآله است، و این از جمله فضایل ویژه امام علی علیه السلام است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله درباره امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! رُوحُکَ مِنْ رُوحِی»؛(663)

«ای علی! روح و جان تو از روح و جان من است».

419 الزّاهِدُ

نسبت به دنیا و امور مادّی آن بسیار بی اعتنا و بی علاقه باشد.

همچنین مراجعه شود به: الدَّیانُ [390]

420 زَوْجُ ابْنَهِ الرَّسُولِ

علی علیه السلام همسر یگانه دختر و یادگار رسول خداصلی الله علیه وآله در دنیا و آخرت است؛ چنان که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی مِنِّی وَأَنَا مِنْ عَلِی ّ، وَهُوَ زَوْجُ ابْنَتِی»؛(664)

«علی علیه السلام از من است و من از علی علیه السلام هستم و او همسر دخترم می باشد».

در زیارت به آن حضرت سلام می دهیم:

«اَلسَّلامُ عَلی أَخِی رَسُولِ اللَّهِ وَابْنِ عَمِّهِ وَزَوْجِ ابْنَتِهِ»؛(665)

«سلام بر برادر رسول خدا و پسرعمویش و همسر دخترش».

421 زُهْدُهُ زُهْدُ أَیوبَ

زهد و بی اعتنایی امام علی علیه السلام به دنیا، مانند زهد حضرت ایوب علیه السلام است.

همچنین مراجعه شود به: بَهْجَتُهُ بَهْجَهُ سُلَیمانَ [291]

422 زَهْرَهُ الْجَنَّهِ

درخشنده و نورافشان. بهشت روشنایی خود را از نور جمال علی علیه السلام می گیرد؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی یزْهَرُ لِأَهْلِ الْجَنَّهِ کَکَوْکَبِ الصُّبْحِ لِأَهْلِ الدُّنْیا»؛(666)

«علی علیه السلام برای بهشتیان چنان می درخشد که ستاره صبح برای اهل دنیا».

423 زِینَهُ الْمَجالِسِ

از عایشه نقل شده که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«زَینُوا مَجالِسَکُمْ بِذِکْرِ عَلِی ّ»؛(667)

«مجالس خود را به ذکر علی علیه السلام زینت بخشید».

424 زِینَهُ الْمَحافِلِ

در هر مجلسی و محفلی باشد یا ذکری از او شود، زینت آن محفل خواهد بود.

همچنین مراجعه شود به: خَصْبُ الْبِلادِ [362]

425 زَینَهُ اللَّهُ بِالزُّهْدِ

رسول اکرم صلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! إِنَّ اللَّهَ تَعالی قَدْ زَینَکَ بِزِینَهٍ لَمْ تَزَینَ الْعِبادَ بِزِینَهٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ تَعالی مِنْها، وَهِی زِینَهُ الْأَبْرارِ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ، الزُّهْدُ فِی الدُّنْیا»؛(668)

«ای علی! خداوند متعال تو را به چیزی زینت داده که تاکنون کسی را به آن زینت نداده است که محبوب تر نزد خدا باشد، و آن زینت ابرار است که زهد در دنیا می باشد».

426 السّابِقُ

از دیگران جلو رفته و سبقت گرفته است.

اکثر محدثان از ابن عباس نقل کرده اند که «سابق هذه الاُمّه» امیرالمؤمنین است.(669)

خود حضرت نیز فرمود:

«أَنَا صِنْوُ رَسُولِ اللَّهِ وَالسّابِقُ إِلَی الْإِسلامِ»؛(670)

«من نزدیک ترین فرد به رسول خدا و پیش قدم در اسلام هستم».

427 سابُّهُ سابُّ الرَّسُولِ

از جهت قرابت و نزدیکی به رسول خداصلی الله علیه وآله در درجه ای است که هرکس به او بد بگوید یا او را دشنام دهد، گویا به پیامبر دشنام داده است، چنان که آن حضرت فرمود:

«مَنْ سَبَّ عَلِیاً فَقَدْ سَبَّنِی، وَمَنْ سَبَّنِی فَقَدْ سَبَّ اللَّهُ»؛(671)

«هرکس علی علیه السلام را دشنام دهد، هرآینه مرا دشنام داده است. و هرکس مرا دشنام دهد، هرآینه خدای تعالی را دشنام داده است».

همچنین مراجعه شود به: دِینُهُ سالِمٌ [394]

428 ساقِی الْکَوْثَرِ

آب رسان؛ کسی که به دیگران نوشیدنی و آب می دهد.

به تصریح رسول خداصلی الله علیه وآله امام علی علیه السلام ساقی حوض کوثر می باشد.

از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله روایت شده که فرمود:

«أَنَا وارِدُکُمْ عَلَی الْحَوْضِ وَأَنْتَ یا عَلِی السّاقِی»؛(672)

«من بر سر حوض کوثر بر شما وارد می شوم و تو ای علی ساقی آن هستی».

در تفسیر آیه شریفه «وَسَقیهُمْ رَبُّهُمْ»(673) نیز گفته شده که مراد علی بن ابی طالب علیه السلام است.(674)

429 سامِعُ الوَحْی

وحی خدا را می شنود.

مطابق حدیث متواتری که در بسیاری از کتب حدیثی آمده: رسول خداصلی الله علیه وآله در جریان آغاز نزول وحی که امیرمؤمنان علیه السلام نیز در کنار ایشان حضور داشت، فرمود:

«إِنَّکَ تَری ما أَری وَتَسْمَعُ ما أَسْمَعُ إِلّا أَنَّکَ لَسْتَ بِنَبِی ّ وَلکِنَّکَ لَوَزِیرٌ وَإِنَّک لَعَلی خَیرٍ»؛(675)

«آنچه من می بینم تو هم می بینی و هر چه من می شنوم تو هم می شنوی، تو فقط پیامبر نیستی، لکن وزیر پیامبری و تو بر مسیر خیر و طریق سعادت قرار داری».

430 سَبِیلُ الْجَنَّهِ

راه رسیدن به بهشت، در پیروی از علی علیه السلام است. پیامبر خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! إِنَّکَ لَسَبِیلُ الْجَنَّهِ وَرایهُ الْهُدی وَعَلَمُ الْحَقِ ّ وَإِمامُ مَنْ آمَنَ بِی وَوَلِی مَنْ تَوَلّانِی»؛(676)

«ای علی! همانا تو راه بهشت و پرچم هدایت و نشانه حقّ هستی، تو امام مؤمنان به من و ولی هر کسی می باشی که ولایت مرا قبول دارد».

431 سِرُّهُ سِرُّ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«إِنَّ حَرْبَکَ حَرْبِی وَسِلْمَکَ سِلْمِی وَأَنَّ سِرَّکَ سِرِّی وَعَلانِیتَکَ عَلانِیتِی»؛(677)

«ای علی! جنگ تو جنگ من است و صلح تو صلح من می باشد، راز و سرّ تو راز و سرّ من است و آشکار تو آشکار من است».

432 سَفِینَهُ النَّجاهِ

کشتی نجات بشریت. رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد مقام امام علی علیه السلام فرمود:

«مَنْ أَحَبَّ أَنْ یرْکَبَ سَفِینَهَالنِّجاهِ فَلْیوالِ عَلِیاً بَعْدِی»؛(678)

«هرکه دوست دارد بر کشتی نجات سوار شود باید ولایت علی را بعد از من بپذیرد».

و در جای دیگر رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«لِکُلِ ّ أُمَّهٍ صِدِّیقٌ وَفارُوقٌ، وَصِدِّیقُ هذِهِ الْأُمَّهِ وَفارُوقُها عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ. إِنَّ عَلِیاً سَفِینَهُ نِجاتِها وَبابُ حِطَّتِها»؛(679)

«برای هر امتی صدیق و فاروقی است و صدیق و فاروق این امّت علی بن ابی طالب است، همانا علی کشتی نجات و درگاه مغفرت است».

خود امیرالمؤمنین علیه السلام نیز فرمود:

«أَنَا بابُ الْمَقامِ... وَسَفِینَهُ النِّجاهِ، مَنْ رَکِبَها نَجی وَمَنْ تَخَلَّفَ عَنْها غَرِقَ»؛(680)

«من باب المقام و کشتی نجات هستم که هر که بر آن سوار شود نجات می یابد و هر که از آن تخلف کند غرق می شود».

و در زیارت آن حضرت می خوانیم:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ وَالْأَئِمَّهَ مِنْ وُلْدِکَ سَفِینَهُ النَِّجاهِ وَدَعائِمُ الْأَوْتادِ»؛(681)

«گواهی می دهم که تو و امامان از فرزندان تو کشتی نجات و پایه های محکم دین هستید».

433 سِلْمُهُ سِلْمُ اللَّهِ

سلم به معنای سلامت و سازش است؛ صلح و سازش امام علی علیه السلام همان صلح و سازش خدای تعالی است.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَرِیضَهُ اللَّهِ [146]

434 سِلْمُهُ سِلْمُ الرَّسُولِ

سلم به معنای سلامت و سازش است؛ یعنی جایگاه امیرالمؤمنین علیه السلام عین همان جایگاه رسول خدا است، هرکه با علی صلح و سازش داشته باشد، گویا با پیامبرصلی الله علیه وآله سازش نموده است، و این را رسول خداصلی الله علیه وآله بارها فرموده و موافق و مخالف نیز نقل کرده اند:

«یا عَلِی! حَرْبُکَ حَرْبِی وَسِلْمُکَ سِلْمِی»؛(682)

«ای علی! جنگ تو جنگ من است و سازش تو سازش من است».

435 سَوْطُ عَذابِ اللَّهِ

او چوب و شلاق خدای تعالی بر گردن مشرکان و ظالمان است.

همچنین مراجعه شود به: بَطْشَهُ اللَّهِ [280]

436 السَّیدُ

آقا و سرور و بزرگ هر قوم و جمعیت.

همچنین مراجعه شود به: الدَّیانُ [390]

437 سَیدُ الْآخِرَهِ

بزرگ و سرور در روز قیامت.

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره علی علیه السلام فرموده است:

«فَوَاللَّهِ! إِنَّهُ سَیدٌ فِی الدُّنْیا وَسَیدٌ فِی الْآخِرَهِ»؛(683)

«به خدا قسم! علی علیه السلام آقای در دنیا و آقای در آخرت است».

و در جای دیگر، خطاب به ایشان فرمود:

«أَنْتَ سَیدٌ فِی الدُّنْیا وَسَیدٌ فِی الْآخِرَهِ»؛(684)

«تو در دنیا و آخرت سرور و بزرگ هستی».

438 سَیدُ الْأَوْصِیاءِ

آقا و بزرگ جانشینان.

این لقب و فضیلتی است که رسول خداصلی الله علیه وآله برای امیرمؤمنان بیان فرموده است:

«أَنَا سَیدُ الْأَنْبِیاءِ وَأَنْتَ سَیدُ الْأَوْصِیاءِ»؛(685)

«من آقا و سرور پیامبران هستم و تو نیز سرور جانشینان».

پیامبرصلی الله علیه وآله نیز هیچ گاه از جانب خود چیزی نمی گوید و هرچه می فرماید از جانب خدا است، این مطلب را نیز جبرئیل از جانب خدا ابلاغ نمود:

«یا مُحَمَّدُ! إِنَّ اللَّهَ جَعَلَکَ سَیدَ الْأَنْبِیاءِ وَجَعَلَ عَلِیاً سَیدَ الْأَوْصِیاءِ»؛(686)

«ای محمّد! همانا خداوند تو را سید پیامبران و علی را سید اوصیاء قرار داده است».

و در زیارت آن حضرت آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَصَلِّ عَلی أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ عَبْدِکَ الْمُرْتَضی وَسَیدَ الْأَوْصِیاءِ»؛

«خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد و نیز درود فرست بر امیرمؤمنان که بنده پسندیده تو و آقای جانشینان است».

439 سَیدُ أَهْلِ الْجَنَّهِ

سرور بهشتیان، آقا و رهبر اهل بهشت.

رسول خداصلی الله علیه وآله در بیانی فرمود:

«نَحْنُ وُلْدُ عَبْدِالْمُطَّلِبِ، سادَهُ أَهْلِ الْجَنَّهِ: أَنَا وَحَمْزَهُ وَجَعْفَرُ وَعَلِی وَالْحَسَنُ وَالْحُسَینُ وَالْمَهْدِی»؛(687)

«ما فرزندان عبدالمطلب، آقایان و سروران اهل بهشت هستیم: من و حمزه و جعفر و علی و حسن و حسین و مهدی علیهم السلام».

440 سَیدُ الْخَلائِقِ

بزرگ و آقای همه مردمان، چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«أَنَا سَیدُ الْأَوَّلِینَ وَالْآخِرِینَ وَأَنْتَ یا عَلِی! سَیدُ الْخَلایقِ بَعْدِی أَوَّلُنا کَآخِرِنا وَآخِرُنا کَأَوَّلِنا»؛(688)

«من آقای اولین و آخرین هستم و تو ای علی! آقای همه خلایق بعد از من هستی، اوّلین ما مثل آخرین ماست و آخرین ما مثل اوّلین ماست».

441 سَیدُ الدُّنْیا

ابن عباس می گوید: پیامبر خداصلی الله علیه وآله نگاهی به امیرالمؤمنین علیه السلام کرد و فرمود:

«أَنْتَ سَیدٌ فِی الدُّنْیا وَسَیدٌ فِی الْآخِرَهِ، مَنْ أَحَبَّکَ فَقَدْ أَحَبَّنِی وَمَنْ أَحَبَّنِی فَقَدْ أَحَبَّ اللَّهِ وَمَنْ أَبْغَضَکَ فَقَدْ أَبْغَضَنِی وَمَنْ أَبْغَضَنِی فَقَدْ أَبْغَضَ اللَّهَ»؛(689)

«تو در دنیا و آخرت آقایی، هر که تو را دوست بدارد مرا دوست داشته و هر که مرا دوست بدارد خدا را دوست داشته است. هرکه تو را دشمن بدارد مرا دشمن داشته و هرکه مرا دشمن بدارد با خدا دشمنی نموده است».

442 سَیدُ شَبابِ الْعَرَبِ

سرور جوانان عرب.

عایشه از پیامبرصلی الله علیه وآله نقل می کند که فرمود:

«مَنْ سَرَّهُ أَنْ ینْظُرَ إِلی سَیدِ شَبابِ الْعَرَبِ فَلْینْظُرْ إِلی عَلِی ّ»؛(690)

«هر که دوست دارد به سرور جوانان عرب نگاه کند به علی نگاه کند».

443 سَیدُ الشُّهَداءِ

سرور و سالار شهیدان.

انس بن مالک گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«یدْخُلُ عَلَیکُمْ مِنْ هذَا الْبابِ خَیرُ الْأَوْصِیاءِ وَسَیدُ الشُّهَداءِ وَأَدْنَی النّاسِ مَنْزِلَهً مِنَ الْأَنْبِیاءِ، فَدَخَلَ عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ علیه السلام»؛(691)

«اینک بهترین اوصیا و سرور شهیدان و کسی که منزلتش از همه به پیامبران نزدیک تر است وارد می شود، آن گاه علی بن ابی طالب داخل شد».

و امام صادق علیه السلام نیز در زیارت مخصوص آن حضرت سلام می کند:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیدَ الشُّهَداءِ»؛(692)

«سلام بر تو ای سید و بزرگ شهیدان راه خدا».

البته پس از شهادت حسین بن علی علیهما السلام و واقعه تاریخی عاشورا، عنوان سید الشهداء برای امام حسین علیه السلام بیشتر به کار می رود، همان طور که این عنوان در صدر اسلام نیز تا مدتی برای حضرت حمزه علیه السلام معروف بود.

444 سَیدُ الصِّدِّیقِینَ

آقا و بزرگ راست گویان.

ابوذر گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام نگاهی کرد و فرمود:

«هذا خَیرُ الْأَوَّلِینَ وَخَیرُ الْآخِرِینَ مِنْ أَهْلِ السَّماواتِ وَأَهْلِ الْأَرَضِینَ، وَهذا سَیدُالصِّدِّیقِینَ وَسَیدُ الْوَصِیینَ»؛(693)

«این بهترین فرد اولین و آخرین از اهل آسمان ها و زمین ها و آقای صدیقان و جانشینان است».

و در زیارت آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیدَ الْوَصِیینَ وَأَمِینَ رَبِ ّ الْعالَمِینَ وَسَیدَ الصِّدِّیقِینَ»؛(694)

«سلام بر تو ای سرور و آقای جانشینان و امین پروردگار جهانیان و آقای راست گویان».

445 سَیدُ الْعَرَبِ

آقا و سرور عرب.

عایشه نقل می کند: رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی سَیدُ الْعَرَبِ»؛(695)

«علی آقا و سرور عرب است».

گفتم: مگر شما سید العرب نیستید؟ فرمود:

«أَنَا سَیدُ وُلْدِ آدَمَ وَعَلِی سَیدُ الْعَرَبِ»؛(696)

«من سرور و آقای فرزندان آدم هستم و علی علیه السلام سید و آقای عرب است».

گفتم: مراد از سید چیست؟ فرمود:

«مَنِ افْتَرَضَتْ طاعَتُهُ کَمَا افْتَرَضَتْ طاعَتِی»؛(697)

«کسی که اطاعتش واجب است؛ همان طور که اطاعت من واجب است».

446 سَیدُ الْمُؤْمِنِینَ

سرور و آقای مؤمنان.

از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمود:

«عَلِی سَیدُ الْمُؤْمِنِینَ»؛(698)

«علی سرور مؤمنان است».

و در زیارت آن حضرت نیز آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِ ّ عَلی سَیدِی وَمَوْلای أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ خاتِمِ الْوَصِیینَ وَسَیدِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(699)

«خدایا درود فرست بر امیر مؤمنان مولا و سرور من که نگین جانشینان و سرور مؤمنان است».

447 سَیدُ الْمُسْلِمِینَ

سرور و آقای مسلمانان.

امیرمؤمنان علیه السلام می فرماید: از رسول خداصلی الله علیه وآله ده ویژگی برای من بیان شده، شب و روز به داشتن هریک از آنها خوشحال هستم.

اصحاب گفتند: برای ما بیان کنید.

حضرت فرمود: رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ الْوَصِی وَأَنْتَ الْوَزِیرُ وَأَنْتَ الْخَلِیفَهُ فِی الْأَهْلِ وَالْمالِ، وَلِیکَ وَلِیی وَعَدُوُّکَ عَدُوЙћ̘̠وَأَنْتَ سَیدُ الْمُسْلِمِینَ مِنْ بَعْدِی، وَأَنْتَ أَخِی، وَأَنْتَ أَقْرَبُ الْخَلائِقِ مِنِّی فِی الْمَوْقِفِ، وَأَنْتَ صاحِبُ لِوائِی فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَهِ»؛(700)

«ای علی! تویی جانشین، تویی وزیر و خلیفه من از اهل و مال، دوست تو دوست من است و دشمن تو دشمن من است، تو سید و سالار مسلمانان بعد از من می باشی، تو برادر و نزدیک ترین فرد به من هستی در روز قیامت، تو صاحب و پرچمدار من در دنیا و آخرت هستی».

در زیارت آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیدَ الْمُسْلِمِینَ»؛(701)

«سلام بر تو ای سرور و سالار مسلمانان».

448 سَیدُ الْوَصِیینَ

سرور و آقای جانشینان.

امام علی علیه السلام جانشین پیامبر؛ بلکه اوّلین جانشین، و جانشین بلافصل پیامبر است.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به آن حضرت فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ سَیدُ الْوَصِیینَ وَوارِثُ عِلْمِ النَّبِیینَ وَخَیرُ الصِّدِّیقِینَ وَأَفْضَلُ السّابِقِینَ»؛(702)

«ای علی! تو آقای وصیان، وارث پیامبران، بهترین صدیقان و برترین فرد از سابقان هستی».

در زیارت آن حضرت عرض می کنیم:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیدَ الْوَصِیینَ»؛(703)

«سلام بر تو ای آقای جانشینان».

همچنین مراجعه شود به: سَیدُ الصِّدِّیقِینَ [444]

449 سَیدُ وُلْدِ آدَمَ

بهترین فرزند آدم علیه السلام.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ سَیدُ وُلْدِ آدَمَ ما خَلَا النَّبِیینَ وَالْمُرْسَلِینَ»؛(704)

«غیراز پیامبران، تو بهترین فرزند آدم هستی».

450 سَیفُ اللَّهِ

شمشیر خدا.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی آیهُ الْحَقِ ّ وَرایهُ الْهُدی عَلِی سَیفُ اللَّهِ»؛(705)

«علی علیه السلام نشانه حقّ و پرچم هدایت و شمشیر قدرت خدای تعالی است».

و در عبارت دیگر فرمود:

«عَلِی سَیفُ اللَّهِ عَلی أَعْدائِهِ»؛(706)

«علی علیه السلام شمشیر قدرت خدای تعالی بر گردن دشمنانش می باشد».

451 سَیفُ الرَّسُولِ

علی هم سیف اللَّه است و هم سیف رسول. علی علیه السلام سرباز فداکار پیامبر؛ و جانباز و فدایی راه خدا بود.

سیف الرسول مقامی است که رسول خداصلی الله علیه وآله به جهت شجاعت و فداکاری امیرمؤمنان علیه السلام، به ایشان داده است.

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

452 سَیفُ نِقْمَهِ اللَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله می فرماید: خداوند بر در بهشت فردوس، درختی خلق فرموده که بر تمام برگ های آن نوشته شده:

«لا إِلهَ إلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ عُرْوَهُ اللَّهِ الْوَثِیقَهِ وَحَبْلُ اللَّهِ الْمَتِینُ وَعَینُهُ فِی الْخَلائِقِ أَجْمَعِینَ وَسَیفُ نِقْمَتِهِ عَلَی الْمُشْرِکِینَ»؛(707)

«لا اله الاّ اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی بن ابی طالب ریسمان محکم و مطمئن و متین خداست، علی چشم خدا بر تمام مردم است، و علی شمشیر غضب و انتقام خدا بر مشرکان است».

این عنوان با عبارات دیگری از جمله: «أَنْتَ أَسَدُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَسَیفُ نِقْمَتِهِ عَلی أَعْدائِهِ» نیز بیان شده که در کتب حدیث آمده است.(708)

453 الشّاکُّ بِهِ مُشْرِکٌ

هرکه در ولایت او شک کند، مشرک است.

همچنین مراجعه شود به: الرّآدُّ عَلَیهِ زاهِقٌ [404]

454 شَبِیهُ عِیسی

سلمان فارسی می گوید: روزی با عدّه ای از اصحاب در خدمت پیامبرصلی الله علیه وآله بودیم که فرمود:

«إِنَّهُ یدْخُلُ السّاعَهَ شَبِیهُ عِیسَی بْنِ مَرْیمَ»؛

«هم اینک شخصی که شبیه عیسی بن مریم است داخل می شود».

یکی از افراد که آنجا نشسته بود، رفت بیرون که برگردد تا او آن فرد باشد، ناگاه علی علیه السلام داخل شد.(709) آن گاه رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«یا عَلِی! إِنَّ فِیکَ شِبْهاً مِنْ عِیسَی بِنْ مَرْیمَ، أَحَبَّتْهُ النَّصاری حَتّی أَنْزَلُوهُ بِمَنْزِلَهٍ لَیسَ بِها، وَأَبْغَضَهُ الْیهُودُ حَتّی بَهَتُوا أُمَّهُ»؛(710)

«ای علی! همانا در تو شباهتی از عیسی بن مریم است، نصاری آن قدر او را دوست داشتند او را به مقام بالایی بردند در حالی که آن گونه نبود، و یهود نیز آنقدر با او دشمنی کردند که حتی به مادرش هم بهتان زدند».

و امیرمؤمنان علی علیه السلام نیز فرمود:

«یهْلَکُ فِی رَجُلانِ: مُحِبٌّ مُفْرِطٌ بِما لَیسَ فِی، وَمُبْغِضٌ یحْمِلُهُ شَنَئاتِی عَلَی أَنْ یبْهَتَنِی»؛(711)

«دو دسته به جهت من هلاک شدند: دسته ای که در دوستی من افراط و غلوّ کردند و دسته ای که بغض و کینه آنان آنقدر شد که به من تهمت زدند».

455 الشَّجَرَهُ الْواحِدَهُ

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! النّاسُ مِنْ شَجَرَهٍ شَتّی وَأَنَا وَأَنْتَ مِنْ شَجَرَهٍ واحِدَهٍ»؛(712)

«ای علی! مردم از اصلها و ریشه های گوناگون و پراکنده اند؛ ولی من و تو از یک ریشه و اصلیم».

456 الشِّرْکُ بِهِ شِرْکٌ بِاللَّهِ

هرکه برای او شریک در خلافت قرار دهد، گویا برای خدا شریک قرار داده است.

همچنین مراجعه شود به: إِنْکارُهُ إِنْکارُ اللَّهِ [246]

457 الشَّکُّ فِیهِ شَکٌّ فِی اللَّهِ

هرکه در مقام و مرتبه او شک و تردید کند، گویا در خدا شک کرده است.

همچنین مراجعه شود به: إِنْکارُهُ إِنْکارُ اللَّهِ [246]

458 شَمْسُ السَّماءِ السّابِعَهِ

پیامبرصلی الله علیه وآله در فضایل امام علی علیه السلام فرمود:

«عَلِی فِی السَّمآءِ السّابِعَهِ کَالشَّمْسِ بِالنَّهارِ فِی الْأَرْضِ وَفِی السَّمآءِ الدُّنْیا کَالْقَمَرِ بِاللَّیلِ فِی الْأَرْضِ. أَعْطَی اللَّهُ عَلِیاً مِنَ الْفَضْلِ جُزْءاً لَوْ قُسِمَ عَلَی أَهْلِ الْأَرْضِ لَوَسِعَهُمْ وَأَعْطاهُ اللَّهُ مِنَ الْفَهْمِ لَوْ قُسِمَ عَلی أَهْلِ الْأَرْضِ لَوَسِعَهُمْ»؛(713)

«علی علیه السلام در آسمان هفتم همانند خورشید است در وسط روز، و در آسمان دنیا مانند ماه است در شب تاریک. خداوند آن قدر به علی فضیلت داده که اگر به همه اهل زمین تقسیم کنند به همه خواهد رسید و آن قدر فهم و دانش به وی داده که اگر به همه اهل زمین بدهند، به همه خواهد رسید».

459 الشَّمْسُ الطّالِعَهُ

خورشید تابان و نورافشان.

همچنین مراجعه شود به: أَسْخی مِنَ الْفُراتِ [161]

460 شَمْعُونُ الْأُمَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله امیرمؤمنان علیه السلام را به شمعون وصی حضرت عیسی علیه السلام تشبیه کرده و ایشان را شمعون این امّت نامیده است.

همچنین مراجعه شود به: آصِفُ الْأُمَّهِ [129]

461 الشَّهِیدٌُ

امام علی علیه السلام اولین و شجاع ترین مبارز صدر اسلام، در کنار پیامبرصلی الله علیه وآله با کافران و مشرکان تا آخرین نفس جهاد نمود. اجر و مزد جهاد نیز، چیزی جز شهادت نیست.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در بیانی فرمود:

«فَهُوَ الْکَرِیمُ حَیاً وَالشَّهِیدُ مَیتاً»؛(714)

«زندگی او با کرامت و بزرگواری و مرگش نیز با شهادت است».

و به آن حضرت، این گونه سلام می دهیم:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الصِّدِّیقُ الشَّهِیدُ»؛(715)

«سلام بر تو ای صدیق و شهید».

امام هادی علیه السلام فرمود: نزد قبر امیرالمؤمنین علیه السلام این گونه گواهی دهید:

«فَأَشْهَدُ أَنَّکَ لَقِیتَ اللَّهَ وَأَنْتَ شَهِیدٌ»؛(716)

«گواهی می دهم که تو خدا را ملاقات نمودی در حالی که شهید شدی».

462 شِیعَتُهُ أَوْلِیآءُ اللَّهِ

کسی که شیعیان و پیروان او دوستان خدایند و خدا آنان را دوست دارد.

همچنین مراجعه شود به: أَنْصارُهُ أَنْصارُ اللَّهِ [244]

463 شِیعَتُهُ شِیعَهُ اللَّهِ

شیعه و پیرو او، شیعه خدا است.

همچنین مراجعه شود به: أَنْصارُهُ أَنْصارُ اللَّهِ [244]

464 شِیعَتُهُ شِیعَهُ الرَّسُولِ

پیروان او، پیروان رسول خداصلی الله علیه وآله هستند.

همچنین مراجعه شود به: أَعْداؤُهُ أَعْداءُ الرَّسُولِ [176]

465 شِیعَتُهُ الْفائِزُونَ

رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد حضرت و پیروانش چنین فرمود:

«شِیعَهُ عَلِی ّ هُمُ الْفائِزُونَ یوْمَ الْقِیامَهِ»؛(717)

«شیعیان علی رستگاران روز قیامت هستند».

466 شِیعَتُهُ فِی الْجَنَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به حضرت علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ وَشِیعَتُکَ فِی الْجَنَّهِ»(718)؛

«ای علی! تو و پیروانت در بهشت خواهید بود».

467 الصّابِرُ

صبر کننده و شکیبا و تحمل کننده.

حضرت در خطبه اش چنین بیان فرمود: صبر کردم درحالی که خار در چشم و استخوان در گلو داشتم، صبر کردم در حالی که میراث خود را بر باد رفته می دیدم، مدت طولانی با چنین وضعی صبر نمودم.

امام هادی علیه السلام در زیارت مخصوصه آن حضرت در روز غدیر می فرماید:

«وَأَنْتَ الصّابِرُ فِی الْبَأْسآءِ وَالضَّرّآءِ وَحِینَ الْبَأْسِ»؛(719)

«تو صبر کننده در سختی ها و سستی ها هستی و در هر زمان که مشکلی پیش آید».

امام صادق علیه السلام در زیارت آن حضرت فرموده:

«وَجاهَدَ النّاکِثِینَ فِی سَبِیلِکَ، وَالْقاسِطِینَ فِی حُکْمِکَ، وَالْمارِقِینَ عَنْ أَمْرِکَ، صابِراً مُحْتَسِباً»؛(720)

«امیرمؤمنان در راه تو با پیمان شکنان جهاد نمود و با قاسطین و با مارقین از امر تو مبارزه نمود، در حالی که صبر و شکیبایی را پیشه خود ساخته بود».

همچنین مراجعه شود به: الدَّیانُ [390]

468 صاحِبُ الْإِلْهامِ

از جانب خدا به او الهام می شود؛ یعنی به پیامبر وحی و به امیرالمؤمنین علیه السلام الهام می شد.

ابن عباس از قول پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نقل می کند که حضرت فرمود:

«أَعْطانِی اللَّهُ خَمْساً وَأَعْطی عَلِیاً خَمْساً، أَعْطانِی جَوامِعَ الْکَلِمِ وَأَعْطی عَلِیاً جَوامِعَ الْعِلْمِ، وَجَعَلَنِی نَبِیاً وَجَعَلَهُ وَصِیاً، وَأَعْطانِی الْکَوْثَرَ وَأَعْطاهُ السَّلْسَبِیلَ، وَأَعْطانِی الْوَحْی وَأَعْطاهُ الْإِلْهامَ، وَأَسْری بِی إِلَیهِ وَفَتَحَ لَهُ أَبْوابَ السَّمآءِ وَالْحُجُبَ حَتّی نَظَرَ إِلَی وَنَظَرْتُ إِلَیهِ»؛(721)

«خداوند متعال پنج عطیه به من و پنج عطیه هم به علی علیه السلام داده است؛ به من جوامع الکلم داده و به علی علیه السلام جوامع العلم را. مرا پیامبر نموده و علی علیه السلام را جانشین. به من کوثر را داده و به علی علیه السلام چشمه سلسبیل را. به من وحی می شود و به علی علیه السلام الهام. مرا به نزد خود بالا برد و برای علی علیه

السلام نیز درهای آسمان و حجاب ها گشوده شد؛ به گونه ای که هم او مرا می دید و هم من او را می دیدم».

469 صاحِبُ التَّأْوِیلِ

تأویل ازجهتی در مقابل تنزیل است؛ مراد از تنزیل این است که قرآن کریم نازل شده و مراد از تأویل آن است که باید طبق آن عمل نمود. و از جهتی تأویل؛ یعنی تفسیر و باطن قرآن.

رسول خداصلی الله علیه وآله بارها به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: من برای تنزیل قرآن جنگیدم و تو برای تأویل آن جنگ خواهی کرد.(722)

و در زیارت حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلی مَنْ عِنْدَهُ تَأْوِیلُ الْمُحْکَمِ وَالْمُتَشابَهِ»؛(723)

«سلام بر آقایی که تأویل آیات محکم و متشابه قرآن نزد اوست».

470 صاحِبُ التّاجِ

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«إِذا کانَ یوْمُ الْقِیامَهِ یؤْتی بِکَ عَلی حِجْلَهٍ مِنْ نُورٍ، عَلی رَأْسِکَ تاجٌ مِنَ النُّورِ، لَهُ أَرْبَعَهُ أَرْکانٍ، عَلی کُلِ ّ رُکْنٍ ثَلاثَهُأَسْطُرٍ: لا إِلهَ إِلَّااللَّهُ، مُحَمَّدٌرَسُولُ اللَّهِ، عَلِی وَلِی اللَّهِ»؛(724)

«ای علی! هنگامی که روز قیامت شود تو را با حجله ای از نور می آورند، که بر سر تو نیز تاجی از نور با چهار رکن قرار دارد، بر هر رکن آن سه سطر نوشته شده: لا اله الا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، علی ولی اللَّه».

471 صاحِبُ الْجِنانِ

صاحب اختیار بهشت؛ دوستانش را به بهشت راه می دهد و دشمنانش را از آن دور می کند.

ابن عباس نقل می کند: پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ صاحِبُ الْجِنانِ وَقَسِیمُ النِّیرانِ، أَلا وَإِنَّ مالِکاً وَرِضْوانَ یأْتِیانِ غَداً عَنْ أَمْرِ الرَّحْمنِ فَیقُولانِ لِی: یا مُحَمَّدُ! هذِهِ هِبَهُ اللَّهِ إِلَیکَ، فَسَلِّمْها إِلی عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ، فَأَدْفَعُها إِلَیکَ، مَفاتِیحُ الْجَنَّهِ وَالنّارِ یوْمَئِذٍ بِیدِکَ تَفْعَلُ بِها ما تَشآءُ»؛(725)

«ای علی! تو صاحب اختیار بهشت و تقسیم کننده آتش هستی، بدان که در روز قیامت مالک و رضوان که مأموران بهشت و جهنم هستند از جانب پروردگار پیش من می آیند و می گویند: ای محمّد! این هدیه خدا برای توست، پس آن را به علی بده. من هم آن را به تو می دهم، کلیدهای بهشت و جهنم در آن روز به دست توست، هر چه بخواهی خواهی کرد».

472 صاحِبُ الْجَوازِ

برگه عبور و مجوّز افراد را صادر می کند.

پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله فرمود:

«إِذا کانَ یوْمَ الْقِیامَهِ وَنَصَبَ الصِّراطَ عَلی جَهَنَّمَ، لَمْ یجُزْ عَلَیهِ إِلّا مَعَهُ جَوْازٌ فِیهِ وِلایهُ عَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ»؛(726)

«آن گاه که روز قیامت فرا برسد و پل صراط را بر روی جهنم نصب کنند، هیچ کسی نمی تواند از آن عبور کند؛ مگر اینکه جواز عبور داشته باشد و آن جواز ولایت علی بن ابی طالب است ...».

473 صاحِبُ جَوامِعِ الْعِلْمِ

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ الْإِلْهامِ [468]

474 صاحِبُ الْحَقِ ّ

همچنین مراجعه شود به: الْحَقُّ عَلی لِسانِهِ [342]

475 صاحِبُ الْحَوْضِ

بر سر حوض (کوثر) می ایستد، دوستانش را سیراب و دشمنانش را از آن دور می کند.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ صاحِبُ الْحَوْضِ لا یمْلِکُهُ غَیرُکَ»؛(727)

«ای علی! تو صاحب حوض کوثر هستی که غیر از تو مالک آن نخواهد شد».

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ الْأَعْرافِ [62]

در زیارت آن حضرت سلام می دهیم:

«اَلسَّلامُ عَلی صاحِبِ الْحَوْضِ وَحامِلِ اللِّوآءِ»؛(728)

«سلام بر صاحب حوض کوثر و حمل کننده لوای رسول خداصلی الله علیه وآله».

476 صاحِبُ الدَّرَجَهِ

پیامبر خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا أَبَاالْحَسَنِ! أَنْتَ عُضْوٌ مِنْ أَعْضائِی تَنْزِلُ حَیثُ نَزَلْتُ، وَإِنَّ لَکَ فِی الْجَنَّهِ دَرَجَهً، وَهِی دَرَجَهُ الْوَسِیلَهِ، فَطُوبی لَکَ وَلِشِیعَتِکَ مِنْ بَعْدِکَ»؛(729)

«ای علی! تو عضوی از اعضای من هستی، هرجا فرود آیم تو هم فرود آیی، و همانا برای تو در بهشت درجه ای است که آن درجه «وسیله» است. پس خوشا به حال تو و شیعیان پس از تو».

477 صاحِبُ الرّایهِ

پرچم اسلام و یا پرچم مخصوص پیامبرصلی الله علیه وآله به دست اوست.(730)

همچنین مراجعه شود به: أَمِینُ الْمَفاتِیحِ [239]

478 صاحِبُ الرَّسُولِ

همراه و صحابی رسول خدا؛ آن هم صحابی مخصوص که پیامبر خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی أَخِی وَصاحِبِی وَابْنُ عَمِّی»؛(731)

«علی برادر و همراه و پسرعموی من است».

و در جای دیگر فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ صاحِبِی عَلَی الْحَوْضِ غَداً وَأَنْتَ صاحِبِی فِی الْمَقامِ الْمَحْمُودِ»؛(732)

«ای علی! تو در فردای قیامت برسر حوض کوثر همراه من هستی و در مقام محمود نیز همراه من می باشی».

479 صاحِبُ السَّلْسَبِیلِ

صاحب اختیار چشمه سلسبیل.

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ الْإِلْهامِ [468]

480 صاحِبُ السَّنامِ

سنام هم اسم کوهی است و هم به معنای قسمت بلند هر چیزی است و علی علیه السلام صاحب مقام بلند و رفیع است.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«عَلِی دَیانُ هذِهِ الْأُمَّهِ وَالشّاهِدُ عَلَیها وَالْمُتَوَلِّی لِحِسابِها، وَهُوَ صاحِبُ السَّنامِ الْأَعْظَمِ»؛(733)

«علی علیه السلام قاضی و حاکم این امت و گواه بر آنان است، او حسابرس اعمال آنان و صاحب مقام بلند و باعظمت است».

481 صاحِبُ الْعَصا

دارنده عصای مخصوص بهشتی؛ چنان که ابوسعید از پیامبرصلی الله علیه وآله نقل می کند که فرمود:

«یا عَلِی! مَعَکَ یوْمُ الْقِیامَهِ عَصاً مِنْ عَصَی الْجَنَّهِ تَذُودُ بِهَا الْمُنافِقِینَ عَنْ حَوْضِی»؛(734)

«ای علی! روزقیامت یک عصای بهشتی همراه توست که منافقان را ازکنار حوضم دورمی کنی».

امام صادق علیه السلام از امیرمؤمنان علیه السلام نقل می کند که آن حضرت فرمود:

«أَنَا قَسِیمُ اللَّهِ بَینَ الْجَنَّهِ وَالنّارِ وَأَنَا الْفارُوقُ الْأَکْبَرُ وَأَنَا صاحِبُ الْعَصا وَالْمَیسَمِ»؛(735)

«منم تقسیم کننده بهشت و جهنم، از جانب خدا، منم فاروق اکبر و نیز من هستم صاحب عصا و علامت گذارنده».

482 صاحِبُ الْکُرسِی ّ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علیه السلام فرمود:

«تُعْطی مَفاتِیحُ الْجَنَّهِ ثُمَّ یوضَعُ لَکَ کُرْسِی یعْرَفُ بِکُرْسِی ّ الْکَرامَهِ فَتَقْعُدُ عَلَیهِ»؛(736)

«روز قیامت، کلیدهای بهشت را به تو می دهند، سپس برایت کرسی نصب می نمایند که به کرسی کرامت معروف است، پس تو بر آن می نشینی».

483 صاحِبُ الْکَنْزِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! لَکَ کَنْزٌ فِی الْجَنَّهِ وَأَنْتَ ذُوقَرْنَیها»؛(737)

«ای علی! برای تو در بهشت گنجی است و تو حافظ و صاحب هر دو طرف آن هستی».

484 صاحِبُ الْکَوْثَرِ

صاحب اختیار حوض کوثر رسول خداصلی الله علیه وآله.

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ الْإِلْهامِ [468]

485 صاحِبُ اللِّواءِ

جابر انصاری می گوید: در محضر رسول خداصلی الله علیه وآله صحبت از بهشت به میان آمد، حضرت فرمود: اولین کسی که وارد بهشت می شود، علی علیه السلام است.

ابودجانه انصاری گفت: مگر شما نفرمودید بهشت بر همه حرام است تا اینکه شما داخل شوید؟ فرمود: آری؛ ولی علی صاحب لواء و پرچم است و صاحب لواء نیز جلوتر حرکت می کند؛ پس به آن حضرت سلام می شود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا صاحِبَ اللِّواءِ»؛(738)

«سلام بر تو ای صاحب لواء».

486 صاحِبُ لِواءِ الْحَمْدِ

پرچم حمد را مقابل رسول خداصلی الله علیه وآله بلند می کند. این مقامی است که رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ صاحِبُ لِواءِ الْحَمْدِ فِی الْآخِرَهِ»؛(739)

«ای علی! تو پرچمدار حمد در آخرت هستی».

و امام صادق علیه السلام درزیارت آن حضرت فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وارِثَ عِلْمِ النَّبِیینَ، وَمُسْتَوْدَعَ عِلْمِ الْأَوَّلِینَ وَالْآخِرِینَ، وَصاحِبَ لِواءِ الْحَمْدِ»؛(740)

«سلام بر تو ای وارث علم پیامبران الهی و محل ودیعه و امانت علم و اسرار اولین و آخرین و صاحب پرچم حمد (شفاعت بزرگ رسول خدا)».

487 صاحِبُ لِواءِ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ صاحِبُ لِوائِی فِی الْآخِرَهِ کَما أَنْتَ صاحِبُ لِوائِی فِی الدُّنْیا، لَقَدْ سَعَدَ مَنْ تَوَلاّکَ وَشَقِی مَنْ عاداکَ»؛(741)

«ای علی! تو پرچمدار من در قیامت هستی؛ همان طور که در دنیا نیز پرچمدار من هستی. هرکه ولایت تو را پذیرفت، سعادتمند شد و هرکه با تو دشمنی کرد، شقی و بدبخت شد».

خود حضرت نیز فرموده است:

«أَنَا صاحِبُ لِواءِ رَسُولِ اللَّهِ فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَهِ»؛(742)

«من پرچمدار رسول خدایم در دنیا و آخرت».

488 صاحِبُ الْمَفاتِیحِ

کلیددار خزانه رحمت الهی.

از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده فرمود:

«وَبِیدِ عَلِی ّ مَفاتِیحُ خَزائِنِ رَحْمَهِ رَبِّی»؛(743)

«کلید خزینه های رحمت پروردگارم به دست علی بن ابی طالب است».

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ الْجِنانِ [471]

489 صاحِبُ مَفاتِیحِ الْجَنَّهِ

کسی که کلیدهای بهشت در اختیار اوست.

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ الْکُرْسِی [482]

490 صاحِبُ ناقَهِ الْجَنَّهِ

ناقه الجنّه؛ شتر بهشتی که امام علی علیه السلام بر آن سوار می شود و لوای حمد را به دست می گیرد و ندا می دهد: لا إله إلّا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، و همه تحت لوای او به سوی بهشت می روند.(744)

از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمود:

«أَمّا عَلِی فَعَلی ناقَهٍ مِنْ نُوقِ الْجَنَّهِ، زِمامُها مِنْ یاقُوتٍ»؛(745)

«امّا علی علیه السلام بر شتری از شترهای بهشت سوار می شود که زمام آن از یاقوت است».

491 صاحِبُ النُّورِ

صاحب نور.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«لِعَلِی ّ نُورانِ: نُورٌ فِی السَّماءِ وَنُورٌ فِی الْأَرْضِ، فَمَنْ تَمَسَّکَ بِنُورٍ مِنْهُما دَخَلَ الْجَنَّه وَمَنْ أَخْطَأَهُما دَخَلَ النّارَ وَما بَعَثَ اللَّهُ وَلِیاً إِلّا وَقَدْ دَعاهُ إِلی وِلایهِ عَلِی ّ طائِعاً أَوْ کارِهاً»؛(746)

«برای علی علیه السلام دو نور است: یکی در آسمان و یکی در زمین؛ هر که به یکی از آن دو متمسک شود داخل بهشت خواهد شد و هرکه به خطا رود داخل آتش می شود. خداوند هیچ ولیی را مبعوث نکرده؛ مگر اینکه او را به ولایت علی فراخوانده؛ چه خوش داشته باشد یا نداشته باشد».

492 الصِّدِّیقُ

تصدیق کننده و بسیار راست گو.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«الصِّدِّیقُونَ ثَلاثَهٌ: حِزْقِیلُ مُؤْمِنُ آلِ فِرْعَوْنَ، وَحَبِیبُ نَجّارٍ صاحِبُ آلِ یس، وَعَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(747)

«صدّیقان سه نفرند: حزقیل مؤمن آل فرعون، حبیب نجّار همنشین آل یس، و علی بن ابی طالب».

امام صادق علیه السلام نیز در زیارتش خطاب به آن حضرت فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الصِّدِّیقُ الرَّشِیدُ»؛(748)

«سلام بر تو ای صدیق رشید (راست گو و هدایت یافته)».

در زیارت دیگر آمده است:

«وَالشّاهِدِینَ عَلی أَنَّکَ صادِقٌ أَمِینٌ صِدِّیقٌ»؛(749)

«همه گواهی می دهند که تو صادق و امین راست گو هستی».

493 الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ

رسول خداصلی الله علیه وآله در خطاب به علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ یصافِحُنِی یوْمَ الْقِیامَهِ وَأَنْتَ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ»؛(750)

«تو اولین کسی هستی که در روز قیامت با من مصافحه می کند و تو صدیق اکبر هستی».

مولا علی علیه السلام در معرفی خود فرموده است:

«أَنَا أَخُو رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله وَخازِنُ عِلْمِهِ، أَنَا الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ وَلا یقُولُها غَیرِی إِلّا مُفْتَرٍ کَذّابٍ»؛(751)

«من برادر رسول خداصلی الله علیه وآله و خزینه دار علم او و صدیق اکبر هستم و این را غیر از من کسی نمی گوید مگر دروغ گوی افترازننده».

در فرازی از زیارت امیرمؤمنان علیه السلام آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَصَلِّ عَلی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَبْدِکَ الْمُرْتَضی .. وَصِدِّیقِکَ الْأَکْبَرِ»؛(752)

«خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد و نیز درود فرست بر امیرمؤمنان که بنده پسندیده توست... و او که صدیق اکبر است».

494 الصِّراطُ صِراطُهُ

راه او همان راه و صراط الهی است.

حضرت فرموده است:

«یا عَلِی! الصِّراطُ صِراطُکَ وَالْمَوْقِفُ مَوْقِفُکَ»؛(753)

«ای علی! راه، راه توست و جایگاه نیز جایگاه و مقام تو می باشد».

495 صَعِدَ عَلی مِنْکَبِ النَّبِی ّ

تنها کسی که بر شانه های پیامبرصلی الله علیه وآله بالا رفت، هنگام شکستن بت های کعبه در فتح مکّه، پیامبرصلی الله علیه وآله به علی علیه السلام فرمود:

«اصْعَدْ عَلی مِنْکَبَی...»؛(754)

«از شانه هایم بالا برو و بت ها را به زیر انداز».

496 صَفْوَهُ اللَّهِ

صاف و گزینش شده؛ یعنی امام علی علیه السلام گزینش شده خدای تعالی است.

امیرمؤمنان علیه السلام صفوه اللَّه است، که پیامبرصلی الله علیه وآله در این باره فرموده است:

«زَوَّجْتُ فاطِمَهَ أَمَتِی مِنْ عَلِی ّ صَفْوَتِی، اِشْهَدُوا مَلائِکَتِی»؛(755)

«فاطمه را تزویج نمودم به علی که انتخاب شده من است، پس ای فرشتگانِ من! شما شاهد باشید».

امام صادق علیه السلام درزیارت حضرت می فرماید:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ، اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا حَبِیبَ اللَّهِ، اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا صَفْوَهَ اللَّهِ»؛(756)

«سلام بر تو ای امیرمؤمنان، سلام بر تو ای محبوب خدا، سلام بر تو ای گزینش شده خدا».

497 صَفِی اللَّهِ

صفی؛ صافی و خالصی هر چیزی است، و صفی اللَّه؛ خالص شده خدا.

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره امیرمؤمنان علیه السلام فرموده:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ خَلِیفَهُ اللَّهِ وَخَلِیفَتِی وَصَفِی اللَّهِ وَصَفِیی»؛(757)

«علی علیه السلام جانشین خدا و من است، او صفی خدا و من است».

498 صَفِی الرَّسُولِ

خالص و خلاصه پیامبر. رسول خداصلی الله علیه وآله درباره امیرمؤمنان علی علیه السلام فرموده است:

«هذا أَخِی وَوَلِیی وَناصِرِی وَصَفِیی»؛(758)

«این علی برادر و ولی و یاور و صفی من است».

خود آن حضرت نیز فرموده است:

«أَنَا صَفِی رَسُولِ اللَّهِ وَصاحِبُهُ»؛(759)

«من صفی پیامبر و مصاحب و همراه او هستم».

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

همچنین مراجعه شود به: ذُخْرُ الرَّسُولِ [398]

همچنین مراجعه شود به: صَفِی اللَّهِ [497]

499 صَمْصامُ الرَّسُولِ

صمصام شمشیری است بسیار قاطع.

از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله سؤال شد: زاهدترین مردم کیست؟ فرمود:

«عَلِی وَصِیی وَابْنُ عَمِّی وَأَخِی وَحَیدَرِی وَکَرّارِی وَصَمْصامِی وَأَسَدِی وَأَسَدُ اللَّهِ»؛(760)

«علی زاهدترین مردم است، او که جانشین من، و پسر عمویم، و برادرم و شیر جنگجوی من و شمشیر قدرت من و شیر خداست».

500 صِهْرُ النَّبِی ّ

داماد رسول خداصلی الله علیه وآله. پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود:

«هذا أَخِی وَابْنُ عَمِّی وَصِهْرِی وَأَبُو وُلْدِی. اَللَّهُمَّ کُبَّ مَنْ عاداهُ فِی النّارِ»؛(761)

«این آقا، برادر و پسرعمویم و نیز داماد و پدر فرزندانم است. پروردگارا! هرکس را که با او دشمنی می کند، او را بر آتش افکن».

501 ضَرَبَ رُؤُوسَ الْمُشْرِکِینَ

سر و گردن سرکردگان شرک را زد.

همچنین مراجعه شود به: الْحِجابُ وَ السِّتْرُ [328]

502 طاعَتُهُ طاعَهُ الرَّسُولِ

ابوذر می گوید: روزی محضر رسول خداصلی الله علیه وآله بودیم که علی بن ابی طالب علیه السلام وارد شد. پیامبر با اشاره به وی فرمود:

«هذا إِمامُکُمْ مِنْ بَعْدِی، طاعَتُهُ طاعَتِی، وَمَعْصِیتُهُ مَعْصِیتِی، وَطاعَتِی طاعَهُ اللَّهِ وَمَعْصِیتِی مَعْصِیهُ اللَّهِ»؛(762)

«این علی پیشوای شما بعد از من است، اطاعت از او اطاعت از من است و نافرمانی از او نافرمانی از من است، و اطاعت و نافرمانی از من، اطاعت و نافرمانی از خداست».

503 طاعَتُهُ مَقْرُونَهٌ بِطاعَهِ اللَّهِ

پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله فرموده است:

«إِنَّ عَلِیاً خَلِیفَهُ اللَّهِ وَحُجَّهُ اللَّهِ وَإِنَّهُ إِمامُ الْمُسْلِمِینَ، طاعَتُهُ مَقْرُونَهٌ بِطاعَهِاللَّهِ وَمَعْصِیتُهُ مَقْرُونَهٌ بِمَعْصِیهِاللَّهِ»؛(763)

«همانا علی خلیفه و حجّت خدا و امام مسلمانان است، اطاعت از او همراه با اطاعت خدا و نافرمانی از او مقرون به معصیت خدا است».

504 طالُوتُ الْأُمَّهِ

طالوت یکی از نوادگان بنیامین است، داستان وی در چند آیه قرآن آمده که شجاع ترین، عالم ترین و زیباترین بنی اسرائیل بوده است.(764)

امام علی علیه السلام به منزله طالوت این امّت است، چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده است.

همچنین مراجعه شود به: آصِفُ الْأُمَّهِ [129]

505 الطّاهِرُ

پاک و طیب، چنان که خداوند متعال در آیه تطهیر(765) به آن گواهی داده است.

همچنین مراجعه شود به: الدَّیانُ [390]

506 الطَّرِیقُ إِلَی اللَّهِ

راهی که مقصد و منتهای آن، رسیدن به خدا می باشد. این لقبی است که رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان داده است:

«یا عَلِی! أَنْتَ حُجَّهُ اللَّهِ وَأَنْتَ بابُ اللَّهِ وَأَنْتَ الطَّرِیقُ إِلَی اللَّهِ»؛(766)

«ای علی! تو حجت و باب خدایی، و تو راه رسیدن به خدایی».

507 الطَّرِیقُ الْواضِحُ

راه آشکار هدایت الهی.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امیرمؤمنان علیه السلام فرموده است:

«أَنْتَ الطَّرِیقُ الْواضِحُ وَأَنْتَ الصِّراطُ الْمُسْتَقِیمُ»؛(767)

«ای علی! تو راه آشکار هدایت الهی و صراط مستقیم خدا می باشی».

508 طَرِیقُ الْهُدی

راه هدایت به سوی خدا است.

همچنین مراجعه شود به: إِمامُ التُّقی [214]

509 طُوبی لِمُحِبِّهِ

خوشا به حال دوستداران علی علیه السلام. عمّار نقل می کند: پیامبرصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! طُوبی لِمَنْ أَحَبَّکَ وَصَدَّقَ فِیکَ، وَوَیلٌ لِمَنْ أَبْغَضَکَ وَکَذَّبَ فِیکَ»؛(768)

«ای علی! خوشا به حال آنکه تو را دوست دارد و تو را تصدیق نماید، و وای بر کسی که با تو دشمنی کند و تو را تکذیب نماید».

510 الطَّیبُ

پاک و طاهر.

همچنین مراجعه شود به: الدَّیانُ [390]

511 ظاهِرَهُ الرَّسُولِ

پشتیبان رسول خداصلی الله علیه وآله.

همچنین مراجعه شود به: جُنَّهُ الرَّسُولِ [304]

512 ظَهْرُ الرَّسُولِ

پشتیبان رسول خداصلی الله علیه وآله.

علی بن ابی طالب علیه السلام، حامی و پشتیبان پیامبرصلی الله علیه وآله بود. در کلام رسول خداصلی الله علیه وآله آمده که درباره امام علی علیه السلام فرمود:

«هذا أَخِی وَوَلِیی وَناصِرِی وَصَفَیی وَذُخْرِی وَکَهْفِی وَظَهْرِی وَظَهِیرِی»؛(769)

«این علی برادر، ولی و یاور من است، او صفی و گنجینه و پناه و پشتیبان من است».

513 ظَهِیرُ الرَّسُولِ

ظهیر؛ شخص قوی و نیرومند که در خط مقدم دفاع می باشد.

«عَلِی ظَهِیرُ الرَّسُولِ»؛

«علی علیه السلام پشتیبان رسول خداصلی الله علیه وآله است».

همچنین مراجعه شود به: ظَهْرُ الرَّسُولِ [512]

514 عالِمُ الْأُمَّهِ

عالم و دانشمند امّت پیامبرصلی الله علیه وآله.

سلمان فارسی از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل می کند که آن حضرت فرمود:

«عَلَیکُمْ بِعَلِی ّ بْنِ أَبِی طالِبٍ؛ فَإِنَّهُ مَوْلاکُمْ فَأَحِبُّوهُ، وَکَبِیرُهُمْ فَاتَّبِعُوهُ، وَعالِمُکُمْ فَأَکْرِمُوهُ، وَقائِدُکُمْ إِلَی الْجَنَّهِ فَعَزِّرُوهُ»؛(770)

«بر شما باد به پیروی از علی بن ابی طالب؛ زیرا او مولای شما است، پس باید او را دوست بدارید. و بزرگ شما است، پس از او پیروی کنید. و عالم و دانشمند شما است، پس او را احترام و تکریم نمایید، و رهبر و پیشوای شما به سوی بهشت است، پس او را بزرگ شمارید».

515 الْعالِمُ الصَّبُورُ

دانشمند بردبار.

همچنین مراجعه شود به: اَلْبَطَلُ الْجَسُورُ [281]

516 الْعامِلُ بِما یرضَی اللَّهُ

علی علیه السلام به کارهایی می پردازد که موجب رضایت و خشنودی خدای تعالی است. رسول خداصلی الله علیه وآله چنین گواهی داد:

«وَالدّاعِی إِلَیهِ وَالْعامِلُ بِما یرْضاهُ وَالْمُحارِبُ لِأَعْدائِهِ وَالْمُوالِی عَلی طاعَتِهِ وَالنّاهِی عَنْ مَعْصِیتِهِ»؛(771)

«مردم را به کتاب خدا دعوت می کند، کارهایی می کند که موجب رضایت خدا باشد، با دشمنان خدا در پیکار است، در فرمان برداری از خدا سخت کوش، و مردم را از معصیت باز می دارد».

517 عَبْدُ عَلّامِ الْغُیوبِ

علی علیه السلام بنده آن خدایی است که به همه غیب ها آگاهی دارد.

همچنین مراجعه شود به: اَلْبَطَلُ الْجَسُورُ [281]

518 الْعَبْقَرِی

شخص والا و برتر و کامل از هر جهت.

ابن عباس نقل کرده: به همراه عدّه ای از اصحاب، محضر رسول خداصلی الله علیه وآله بودیم که امیرمؤمنان علیه السلام وارد شد، پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ (إِنَّکَ) عَبْقَریهُمْ»؛(772)

«ای علی! تو عبقری (گل سرسبد) اینان هستی».

519 عَدُوُّهُ عَدُوُّ اللَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«وَلِی عَلِی ّ وَلِی اللَّهِ وَعَدُوُّ عَلِی ّ عَدُوُ اللَّهِ»؛(773)

«دوست علی علیه السلام دوست خدا و دشمن علی علیه السلام دشمن خدا است».

520 عَدُوُّهُ عَدُوُّ الرَّسُولِ

علی علیه السلام نفس و جان پیامبرصلی الله علیه وآله و جانشین به حقّ اوست، در جای وی قرار گرفته؛ هرکه با او دشمنی کند، گویا با رسول خداصلی الله علیه وآله دشمنی کرده.

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

521 عَدُوُّهُ مُسْتَحِقُّ النّارِ

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«اِسْتَوْجَبَ الْجَنَّهَ مَنْ تَوَلّاکَ، وَاسْتَحَقَّ النّارَ مَنْ عاداکَ یا عَلِی»؛(774)

«ای علی! هرکه ولایت تو را بپذیرد، بهشت بر او واجب می گردد و هرکه با تو دشمنی کند، مستحقّ آتش است».

522 عَضُدُ الرَّسُولِ

یار و یاور و بازوی توانای رسول خداصلی الله علیه وآله.

پیامبرصلی الله علیه وآله مانند حضرت موسی علیه السلام از خدا خواسته بود کسی را برای او کمک قرار دهد و خداوند علی علیه السلام را کمک کار او قرار داد.(775)

رسول خداصلی الله علیه وآله در حدیثی به ابوذر فرمود:

«یا أباذَر! عَلِی أَخِی وَصِهْرِی وَعَضُدِی»؛(776)

«ای ابوذر! علی برادر و داماد و کمک من است».

523 عُضْوُ الرَّسُولِ

علی علیه السلام عضوی از اعضای رسول خدا است.

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ الدَّرَجَهِ [476]

524 العَظِیمُ عِنْدَ اللَّهِ

نزد خدای تعالی دارای قدر و منزلت بزرگی است. رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد امیرمؤمنان علیه السلام فرموده است:

«قَوِیاً فِی بَدَنِکَ مُتَواضِعاً فِی نَفْسِکَ، عَظِیماً عِنْدَاللَّهِ»؛(777)

«تو از جهت بدنی قوی هستی، در نفس خودت متواضع، و نزد خداوند نیز عظیم هستی».

رسول خداصلی الله علیه وآله به یکی از همسرانش فرمود:

«یا صَفِیهُ! إِنَّ عَلِیاً عَظِیمٌ عِنْدَ اللَّهِ»؛(778)

«ای صفیه! همانا مقام علی علیه السلام نزد خدای تعالی بسیار بزرگ است».

525 عَلَمُ اللَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ عَلَمُ اللَّهِ بِعْدِی الْأَکْبَرُ فِی الْأَرْضِ»؛(779)

«ای علی! تو بعد از من، بزرگ ترین پرچم و نشانه خدا در روی زمین هستی».

526 العَلَمُ الْأَکْبَرُ

پرچم و نشانه. علی بن ابی طالب علیه السلام علم اکبر است؛ چنان که پیامبرصلی الله علیه وآله در روز غدیر فرمود:

«وَخَلَّفْتُ فِیکُمُ الْعَلَمَ الْأَکْبَرَ عَلَمَ الدِّینِ وَنُورَ الْهُدی وَصِیی عَلِی بْنَ أَبِی طالِبٍ»؛(780)

«من در بین شما بزرگ ترین پرچم و نشانه را می گذارم، او که نشانه دین و نور هدایت است، او جانشین من همان علی بن ابی طالب است».

527 عَلَمُ الْحَقِ ّ

نشانه و پرچم حقّ و حقیقت. هرجا او باشد، حقّ آنجاست.

همچنین مراجعه شود به: سَبِیلُ الْجَنَّهِ [430]

528 عَلَمُ الدِّینِ

امام علی علیه السلام پرچم و علامت و نشانه ای برای دین خدا است.

همچنین مراجعه شود به: الْعَلَمُ الْأَکْبَرُ [526]

در اعمال غدیر در توصیف حضرت آمده:

«عَلَماً لِدِینِ اللَّهِ وَخازِناً لِعِلْمِهِ»؛(781)

«او پرچم و علامت برای دین خدا و خزانه دار علم الهی است».

529 الْعَلَمُ الْمَرْفُوعُ

پرچم برافراشته.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به آن حضرت فرمود:

«أَنْتَ الْعَلَمُ الْمَرْفُوعُ لِأَهْلِ الدُّنْیا، مَنْ تَبَعَکَ نَجی وَمَنْ تَخَلَّفَ عَنْکَ هَلَکَ»؛(782)

«تو پرچم برافراشته برای اهل دنیا هستی، هرکه پیرو تو شود نجات یابد و آن که از تو تخلف کند هلاک شود».

530 الْعَلَمُ الْهادِی

پرچم و نشانه هدایت الهی.

همچنین مراجعه شود به: بَیتُ اللَّهِ [293]

531 عَلَمُ الْهُدی

نشانه و پرچم هدایت؛ علامتی است که گم گشتگان راه خدا، با دیدن نور پرفروغ آن حضرت به خدا می رسند.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«إِنَّما أَنْتَ عَلَمُ الْهُدی وَنُورُ الدِّینِ وَهُوَ نُورُ اللَّهِ یا أَخِی»؛(783)

«همانا تو پرچم هدایت و نور دین هستی که آن نور خداست ای برادر من».

لذا به آن حضرت سلام می دهیم:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا عَلَمَ الْهُدی وَمَنارَ التُّقی ؛(784)

«سلام بر تو ای پرچم و شاخص هدایت و سلام بر تو ای منبع نور تقوا و پرهیزگاری».

532 عَلِی

والا و بلندمرتبه. این نام، برای اولین بار جهت امام نام گذاری شده؛ یعنی تاقبل ازایشان در عرب، کسی به این اسم نامیده نشده و فقط به عنوان صفت از آن استفاده می شده است.

مادرش فاطمه بنت اسد نقل می کند: هنگام خروج از خانه کعبه هاتفی ندا داد:

«یا فاطِمَهُ! سَمِّیهِ عَلِیاً فَهُوَ عَلِی وَاللَّهُ الْعَلِی الْأَعْلی یقُولُ: إِنِّی شَقَقْتُ اسْمَهُ مِنْ اِسْمِی»؛(785)

«ای فاطمه! اسم او را علی بنام، که او علی است و خدای عالی اعلی می فرماید: اسم او را از اسم خودم گرفتم».

و رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: خداوند دو نام از نام های خود را برای من و علی پدید آورد؛ خدا محمود است و من محمّد شدم، و خدا اعلی است و او علی شد.(786)

533 عَلِی عَلَی الْحَقِ ّ

علی علیه السلام هم با حق است و هم بر حق است، همه چیز علی صلی الله علیه وآله حق و حقیقت است؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده:

«عَلِی عَلَی الْحَقِ ّ فَمَنِ اتَّبَعَهُ اتَّبَعَ الْحَقَّ وَمَنْ تَرَکَهُ تَرَکَ الْحَقَّ»؛(787)

«علی بر حقّ است، هر که از وی تبعیت کند از حقّ پیروی کرده است، و هر که او را ترک کند از حقّ فاصله گرفته است».

534 عَلِی عَلَی الْخَیرِ

امیرالمؤمنین علی علیه السلام بر مسیر حقّ و خیر و طریق سعادت قرار دارد.

همچنین مراجعه شود به: سامِعُ الْوَحْی [429]

535 عَلِی عَلَی الصِّراطِ

امیرالمؤمنین علی علیه السلام روز قیامت، بر پل صراط می ایستد.

رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد امام علی علیه السلام فرمود:

«یقْعُدُهُ اللَّهُ یوْمَ الْقِیامَهِ عَلَی الصِّراطِ، فَیدْخِلُ أَوْلِیاءَهُ الْجَنَّهَ وَیدْخِلُ أَعْداءَهُ النّارَ»؛(788)

«خداوند روز قیامت علی علیه السلام را بر صراط می نشاند. پس او دوستان و محبّانش را به بهشت و دشمنانش را به آتش داخل می کند».

536 عَلِی فِی الْجَنَّهِ

ابن عمر از پیامبرصلی الله علیه وآله نقل می کند: آن حضرت به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ فِی الْجَنَّهِ، یا عَلِی! أَنْتَ فِی الْجَنَّهِ، یا عَلِی! أَنْتَ فِی الْجَنَّهِ»؛(789)

«ای علی! جایگاه تو در بهشت است، ای علی! جایگاه تو در بهشت است، ای علی! جایگاه تو در بهشت است».

537 عَلِی مَعَ الْحَقِ ّ

رسول خداصلی الله علیه وآله به طور مکرّر و به دفعات، درباره امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده است:

«عَلِی مَعَ الْحَقِ ّ وَالْحَقُّ مَعَ عَلِی ّ لا یفْتَرِقانِ حَتّی یرِدا عَلَی الْحَوْضَ»؛(790)

«علی با حقّ و حقّ نیز با علی است و از هم جدا نمی شوند تا کنار حوض کوثر برمن وارد شوند».

538 عَلِی مَعَ الْقُرْآنِ

علی علیه السلام هم با حقّ است هم با قرآن، چون حقّ و قرآن از هم جدا نمی شوند، علی علیه السلام هم از آنان جدا نمی شود و آنها هم با علی علیه السلام هستند. رسول خداصلی الله علیه وآله در این زمینه فرموده است:

«عَلِی مَعَ الْحَقِ ّ وَالْقُرْآنِ، وَالْحَقُّ وَالْقُرْآنُ مَعَ عَلِی ّ وَلَنْ یفْتَرِقا حَتّی یرِدا عَلَی الْحَوْضَ»؛(791)

«علی علیه السلام با حقّ و قرآن است، قرآن و حقّ هم با علی علیه السلام هستند و اینها از هم جدا نمی شوند تا اینکه بر سر حوض کوثر نزد من آیند».

539 عَلِی مِنَ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله بارها فرموده:

«عَلِی مِنِّی وَأَنَا مِنْ عَلِی ّ»؛(792)

«علی از من است و من از علی هستم».

امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده است: من و محمّد نور واحدی از نور خدا بودیم، خداوند متعال به آن نور امر کرد که دو قسم شود، یکی را گفت: محمّد شو و یکی را هم گفت: علی باش. به همین سبب رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: علی از من است و من هم از علی هستم.

«لا یؤَدِّی عَنِّی إِلّا عَلِی»؛

«و هیچ کس برای من علی نمی شود».(793)

540 عَمُودُ الدِّینِ

عمود و عماد به معنای پایه و ستون است و عمود الدین؛ یعنی ستون دین. و این از القابی است که رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرموده:

«عَلِی سَیدُ الْمُؤْمِنِینَ وَعَلِی عَمُودُ الدِّینِ»؛(794)

«علی آقای مؤمنان و پایه و اساس دین است».

امام صادق علیه السلام در زیارت آن حضرت فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا عَمُودَ الدِّینِ»؛(795)

«سلام بر تو ای عمود خیمه دین».

541 عِنْدَهُ آثارُ عِلْمِ النُّبُوَّهِ

جبرئیل بر پیامبرصلی الله علیه وآله نازل شد و گفت:

«یا مُحَمَّدُ! إِنَّکَ قَدْ قَضَیتَ نُبُوَّتَکَ وَاسْتَکْمَلْتَ أَیامَکَ، فَاجْعَلْ الْاِسْمَ الْأَکْبَرَ وَمِیراثَ الْعِلْمِ وَآثارَ عِلْمِ النُّبُوَّهِ عِنْدَ عَلِی ّ»؛(796)

«ای محمّد! همانا دوران نبوت و پیامبری تو به پایان رسیده و روزگارت به سر آمده، پس اسم اکبر خدا و میراث علم و آثار علم نبوت را نزد علی علیه السلام بسپار».

542 عِنْدَهُ الْاِسْمُ الْأَکْبَرُ

اسم اکبر خدا نزد او است.

همچنین مراجعه شود به: عِنْدَهُ آثارُ عِلْمِ النُّبُوَّهِ [541]

543 عِنْدَهُ مِیراثُ الْعِلْمِ

میراث علم و دانش نزد او است.

همچنین مراجعه شود به: عِنْدَهُ آثارُ عِلْمِ النُّبُوَّهِ [541]

544 عَیبَهُ الْعِلْمِ

ظرف و جایگاه علم و دانش.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده است:

«إِنِّی مُبَلِّغُکُمْ عَنِ اللَّهِ جَلَّ اسْمُهُ فِی أَمْرِ رَجُلٍ لَحْمُهُ مِنْ لَحْمِی وَدَمُهُ مِنْ دَمِی وَهُوَ عَیبَهُ الْعِلْمِ»؛(797)

«من از جانب خداوند مأمور هستم کسی را برای شما معرفی کنم که گوشت او از گوشت من است و خون او از خون من است، و او گنجینه تمام علوم است (که او امیرمؤمنان است)».

545 عَیبَهُ عِلْمِ النَّبِی ّ

مخزن و جایگاه علم و دانش پیامبرصلی الله علیه وآله.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی عَیبَهُ عِلْمِی»؛(798)

«علی صندوقچه علم من است».

546 عَینُ اللَّهِ النّاظِرَهُ

چشم بینای خداوند بر بندگان.

همچنین مراجعه شود به: جَنْبُ اللَّهِ الظّاهِرُ [303]

و از بیانات امام علی علیه السلام است که فرمود:

«أَنَا عِلْمُ اللَّهِ وَأَنَا قَلْبُ اللَّهِ الْواعِی وَلِسانُ اللَّهِ النّاطِقُ وَعَینُ اللَّهِ النّاظِرَهُ»؛(799)

«من علم خدایم، من آن قلبی هستم که خداوند آن را گنجینه علم خود قرار داده، من زبان گویا و چشم بینای خداوند هستم».

و به ایشان این گونه سلام می دهیم:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا عَینَ اللَّهِ النّاظِرَهَ»؛(800)

«سلام بر تو که چشم ناظر و بینای خدا هستی».

547 غاسِلُ الرَّسُولِ

پیکر پاک و مطهر رسول خداصلی الله علیه وآله را غسل داد.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به علی علیه السلام فرموده:

«أَنْتَ وَصِیی وَوارِثِی وَغاسِلُ جُثَّتِی وَأَنْتَ الَّذِی تُوارِینِی فِی حُفْرَتِی وَتُؤَدِّی دِینِی وَتُنْجِزُ عِداتِی»؛(801)

«ای علی! تو وصی و وارث منی، تو مرا غسل خواهی داد و پیکرم را به خاک می سپاری، تو دین مرا ادا و به وعده هایم وفا می نمایی».

و امام نیز گواهی داده:

«وَلَقَدْ وَلَّیتُ غُسْلَهُ وَالْمَلائِکَهُ أَعْوانِی»؛(802)

«همانا من متصدی غسل رسول خداصلی الله علیه وآله بودم و فرشتگان خدا مرا کمک می کردند».

و در بخشی از زیارت آن حضرت آمده:

«وَأَعانَتْهُ مَلآئِکَتُکَ عَلی غُسْلِهِ وَتَجْهِیزِهِ»؛(803)

«فرشتگان الهی برای غسل و تجهیز رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام کمک کردند».

548 غایهُ الْمُهْتَدِینَ

غایت، نهایت و مقصد هر چیزی. از بین هدایت یافتگان، امام علی علیه السلام در صدر و نهایت آن قرار دارد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله پس از نزول آیه شریفه: «إِنَّما أَنتَ مُنذِرٌ» به خدا عرض کرد: خدایا من منذر هستم، پس هادی چه کسی است؟

خداوند متعال فرمود:

«یا مُحَمَّدُ! ذاکَ عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ غایهُ الْمُهْتَدِینَ وَإِمامُ الْمُتَّقِینَ وَقائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ مِنْ أُمَّتِکَ بِرَحْمَتِی إِلَی الْجَنَّهِ»؛(804)

«آن هادی، علی علیه السلام است که غایت و مقصد هدایت یافتگان و امام پرهیزگاران و جلودار سفیدرویان و آبرومندان امّت تو است که با رحمت من به سوی بهشت می روند».

549 غایهُ الْهُدی

نهایت و آخرین مقصد هدایت.

خدای تعالی به رسول خودش صلی الله علیه وآله فرمود: به علی علیه السلام این گونه ابلاغ کن:

«إِنَّهُ غایهُ الْهُدی وَإِمامُ أَوْلِیائِی»؛(805)

«علی غایت هدایت و امام دوستان من است».

رسول خداصلی الله علیه وآله نیز دست علی علیه السلام را به سینه چسبانید و فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ أَصْلُ الدِّینِ، وَمَنارُ الْإِیمانِ، وَغایهُ الْهُدی ؛(806)

«ای علی! تو اصل و اساس دین و پرچم نورانی ایمان به خدا و غایت هدایت می باشی».

550 غَضَبُهُ عِزٌّ

خشم و غضب او سخت و بزرگ است.

همچنین مراجعه شود به: رِضاهُ حُکْمٌ [411]

551 غَیرُ مُداهِنٍ

رسول خداصلی الله علیه وآله در دین داری و خدامحوری علی علیه السلام فرموده است:

«فَإِنَّهُ خَشِنٌ فِی ذاتِ اللَّهِ، غَیرُ مُداهِنٍ فِی دِینِهِ»؛(807)

«همانا علی در راه خدا بسیار سخت گیر است و اهل سستی و مداهنه در دین نیست».

552 غَیظُ الْمُنافِقِینَ

امامی که وجودش سبب خشم منافقان است.

همچنین مراجعه شود به: رَأْسُ الدِّینِ [403]

553 فارِقُهُ فارِقُ اللَّهِ

حضرت فرموده است:

«مَنْ فارَقَ عَلِیاً فارَقَنِی وَمَنْ فارَقَنِی فارَقَ اللَّهَ»؛(808)

«هرکه از علی جدا شود، از من جدا شده و هرکه از من جدا گردد، از خدا جدا شده است».

554 الْفارُوقُ

جدا کننده؛ کسی که بین حقّ و باطل جدایی می اندازد.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرموده:

«أَنْتَ الْفارُوقُ الَّذِی تَفْرِقُ بَینَ الْحَقِ ّ وَالْباطِلِ»؛(809)

«ای علی! تو فاروق هستی که بین حقّ و باطل را جدا می کنی».

ای علی! هرکه به طرف تو آمد و تابع تو شد، به طرف حقّ رفته، و هرکه از تو جدا شد از حقّ جدا شده و به باطل گراییده است.

555 الْفارُوقُ الْأَعْظَمُ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ الْفارُوقُ الْأَعْظَمُ، وَأَنْتَ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ»؛(810)

«ای علی! تو بزرگ ترین فرق گذار بین حقّ و باطل هستی و نیز بزرگ ترین صدیق».

در فرازی از زیارت حضرت نیز آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْفارُوقُ الْأَعْظَمُ»؛(811)

«سلام بر تو ای فاروق اعظم».

556 الْفارُوقُ الْأَکْبَرُ

همچنین مراجعه شود به: أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِالرَّسُولِ [254]

557 فاصِلُ الْقَضاءِ

حکم کننده و فیصله دهنده قضاوت است.

رسول خداصلی الله علیه وآله می فرماید: فرشتگان خدا در شب معراج هنگام معرفی امیرمؤمنان گفتند:

«عَلِی دابَّهُ الْأَرْضِ(812) وَفاصِلُ الْقَضآءِ»؛(813)

«علی علیه السلام همان جنباننده و دابّه زمین و فیصله دهنده قضاوت است».

خود امیرالمؤمنین علیه السلام نیز فرمود:

«أَنَا بابُ الْمَقامِ وَحُجَّهُ الْخِصامِ وَدابَّهُ الْأَرْضِ وَصاحِبُ الْعَصا وَفاصِلُ الْقَضاءِ»؛(814)

«من باب مقام و حجّت بالغه بر دشمنان و دابه الارض و دارنده عصای بهشتی و فیصله دهنده قضاوت هستم».

558 الْفَتی

جوان و جوانمرد. مراد همان جوانمردی است که بر اثر شدت و سختی جهاد و مبارزه، شمشیرش شکست و جبرئیل برایش ذوالفقار آورد، و ندا داده شد:

«لا فَتی إِلّا عَلِی، لا سَیفٌ إِلّا ذُوالْفَقارِ»؛(815)

«هیچ جوانمردی همانند علی علیه السلام نیست و هیچ شمشیری چون ذوالفقار نیست».

امام علی علیه السلام در یکی از مناظراتی که با ابوبکر داشت فرمود: تو را به خدا! آیا آن جوانی که برایش از آسمان ندا داده شد:

«لا سَیفٌ إِلّا ذُوالْفَقارِ وَلا فَتی إِلّا عَلِی»

من هستم یا تو؟

ابوبکر گفت: تو هستی.(816)

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: من فتی و فرزند فتی (ابراهیم علیه السلام) و برادر فتی (علی علیه السلام) هستم.(817)

559 فَضائلُهُ لا تُحْصی

فضایل و خوبی هایش قابل شمارش نیست.

حضرت در بیانی فرمود:

«إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ لِأَخِی عَلِی ّ فَضائِلَ لا تُحْصی کَثْرَهً»؛(818)

«خداوند متعال آنقدر برای علی فضیلت قرار داده که از کثرت آن قابل شمارش نیست».

560 فَضَّلَهُ اللَّهُ

خدای تعالی او را بر دیگران فضیلت و برتری داده است.

رسول خداصلی الله علیه وآله در خطبه غدیر در مورد علی علیه السلام فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ! فَضِّلُوهُ فَقْدَ فَضَّلَهُ اللَّهُ وَأَقْبَلُوهُ فَقَدْ نَصَبَهُ اللَّهُ»؛(819)

«ای مردم! علی علیه السلام را از دیگران برتر بدانید که خدا او را برتر دانسته و ولایتش را بپذیرید که خدا او را به ولایت برگزیده است».

561 فَضْلُهُ کَفَضْلِ الشَّمْسِ

برتری او بر مردم، مثل برتری خورشید بر ماه و ستارگان است.

امام علی علیه السلام فرمود: آیا کسی غیر از من هست که رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به او فرموده باشد:

«فَضْلُکَ عَلی هذِهِ الْأُمَّهِ کَفَضْلِ الشَّمْسِ عَلَی الْقَمَرِ وَکَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلَی النُّجُومِ»؛(820)

«برتری تو بر این امّت، مثل برتری خورشید بر ماه است، و مثل برتری ماه بر ستارگان است».

562 فَضْلُهُ کَفَضْلِ الْقَمَرِ

برتری او، مثل برتری ماه بر ستارگان است.

همچنین مراجعه شود به: فَضْلُهُ کَفَضْلِ الشَّمْسِ [561]

563 فِعْلُهُ فِعْلُ الرَّسُولِ

کارش کار پیامبر است.

آن حضرت به علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! فِعْلُکَ فِعْلِی»؛(821)

«ای علی! کار و فعل تو، کار من است».

564 فِیهِ خِصالُ الْأَنْبِیاءِ

ویژگی ها و فضایل پیامبران را دارد.(822)

ابوذر غفاری نقل می کند: در یکی از روزها به همراه اصحاب محضر رسول خداصلی الله علیه وآله بودم، ایشان بلند شد و به رکوع و سجده و شکر خدا پرداخت، سپس فرمود:

«یا جُنْدَبُ! مَنْ أَرادَ أَنْ ینْظُرَ إِلی آدَمَ فِی عِلْمِهِ، وَإِلی نُوحٍ فِی فَهْمِهِ، وَإِلی إِبْراهِیمَ فِی خَلَّتِهِ، وَإِلی مُوسی فِی مُناجاتِهِ، وَإِلی عِیسی فِی سِیاحَتِهِ، وَإِلی أَیوبَ فِی صَبْرِهِ وَبَلائِهِ، فَلْینْظُرْ إِلی هذَا الرَّجُلِ الْمُقابِلِ الَّذِی هُوَ کَالشَّمْسِ وَالْقَمَرِ السّارِی وَالْکَوْکَبِ الدُّرِّی ّ، أَشْجَعُ النَّاسِ قَلْباً وَأَسْخَی النّاسِ کَفّاً، فَعَلی مُبْغِضِهِ لَعْنَهُ اللَّهِ وَالْمَلائِکَهِ وَالنّاسِ أَجْمَعِینَ»؛(823)

«ای جندب! هرکه می خواهد نگاه کند به آدم علیه السلام در علمش، و به نوح علیه السلام در فهمش، و به ابراهیم علیه السلام در خلیل بودنش، و به موسی علیه السلام در مناجاتش، و به عیسی علیه السلام در سیاحتش، و به ایوب علیه السلام در مصیبت و صبرش، پس به این مردی که از مقابل می آید نگاه کند، او همانند خورشید و ماه، و مانند ستاره درخشنده است. شجاع ترین و باسخاوت ترین مردم است. پس لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم بر دشمنان او باد».

ابوذر می گوید: پس همه نگاه کردند، دیدند علی بن ابی طالب علیه السلام وارد شد.

565 فِیهِ کَرائِمُ الْقُرْآنِ

ابن عباس از قول پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نقل می کند که حضرت فرمود:

«اِعْلَمُوا وَاللَّهُ أَنْزَلَ فِی عَلِی ّ کَرائِمَ الْقُرْآنِ»؛(824)

«بدانید خدای تعالی کرائم و محاسن (گنج های) قرآن را در مورد علی علیه السلام نازل فرموده است».

566 قائِدُ الْأُمَّهِ

رهبر و جلودار امّت. خاتم الانبیاصلی الله علیه وآله خطاب به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! فَسَأَلْتُ رَبِّی أَنْ یجْعَلَکَ قائِدَ أُمَّتِی إِلَی الْجَنَّهِ، فَأَعْطانِی»؛(825)

«ای علی! از خدا خواستم تو را رهبر و جلودار امّتم به سوی بهشت قرار دهد، پس عطا فرمود».

567 قائِدُ الْبَرَرَهِ

امام و جلودار و رهبر همه نیکان و خوبان عالم علی علیه السلام است.

خاتم الانبیاصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ قائِدُ الْبَرَرَهِ وَقاتِلُ الْفَجَرَهِ»؛(826)

«علی علیه السلام پیشوای نیکان و کشنده فاجران است».

568 قائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ

رهبر و پیشوای سفیدرویان و نخبگان. کسانی که از فرط رعایت تقوی و عبادت، تمام مواضع سجده آنان سفید و نورانی است.

این عنوان بارها در کلام رسول خداصلی الله علیه وآله و نیز امام علی علیه السلام و ادعیه و زیارات برای امیرمؤمنان به کار رفته است:

«أَنْتَ قائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ وَأَنْتَ یعْسُوبُ الْمُؤْمِنِینَ»؛(827)

«تو امام پرهیزکاران روسفید و پیشوا و پناه مؤمنان هستی».

569 قائِدُ کُلِ ّ تَقِی ّ

امام علی علیه السلام رهبر و پیشوای هر فرد باتقوا و پرهیزکار است.

همچنین مراجعه شود به: إِمامُ کُلِ ّ مُؤْمِنٍ [219]

570 قائِدُ الْمُؤْمِنِینَ

امام علی علیه السلام جلودار همه مؤمنان است. اوست که جلوتر از همه اهل ایمان حرکت می کند و همه را به بهشت وارد می نماید. رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ إِمامُ أُمَّتِی وَخَلِیفَتِی عَلَیها بَعْدِی وَأَنْتَ قائِدُ الْمُؤْمِنِینَ إِلَی الْجَنَّهِ...»؛(828)

«ای علی! تو امام امّت من هستی، تو جانشین بعد از من بر امّت هستی، و تو جلودار مؤمنان به سوی بهشت می باشی».

571 الْقآئِمُ بِأَمْرِ النَّبِی ّ

امام علی علیه السلام به فرمان پیامبر خداصلی الله علیه وآله قیام نموده و امور آن حضرت را انجام می دهد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در این زمینه فرمود:

«عَلِی أَخِی وَوارِثِی وَوَزِیرِی وَأَمِینِی وَالْقآئِمُ بِأَمْرِی»؛(829)

«علی برادر، وارث، وزیر و امین من و قیام کننده به امور من است».

572 الْقآئِمُ بِحُجَّهِ النَّبِی ّ

به سنّت الهی و حجّت پیامبرصلی الله علیه وآله قیام می کند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در مورد علی علیه السلام فرمود:

«عَلِی الْمُحْیی لِسُنَّتِی مِنْ بَعْدِی وَمُعَلِّمُ أُمَّتِی وَالْقآئِمُ بِحُجَّتِی»؛(830)

«علی علیه السلام احیا کننده سنّت بعد از من است، او معلم امّت من و قیام کننده به حجّت من می باشد».

573 الْقآئِمُ مِنْ وُلْدِهِ

قائم آل محمّدعلیهم السلام از فرزندان او است.

حضرت فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً وَصِیی وَمِنْ وُلْدِهِ الْقآئِمُ الْمُنْتَظَرُ الْمَهْدِی»؛(831)

«همانا علی علیه السلام وصی من است و آن مهدی منتظر و قائم از فرزندان اوست».

574 قاتَلَ عَلَی التَّأْوِیلِ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بر اساس تنزیل قرآن کریم، و امیرمؤمنان علی علیه السلام بر مبنای تأویل و تفسیر آیات قرآن با مخالفان به مبارزه پرداخته اند.

همچنین مراجعه شود به: خاصِفُ النَّعْلِ [358]

575 قاتِلُ الْفُجّارِ

امام علی علیه السلام با فاجران و فاسقان مبارزه نموده است.

در عهدنامه خدا با رسولش آمده است:

«عَلِی رایهُ الْهُدی وَإِمامُ الْأَبْرارِ وَقاتِلُ الْفُجّارِ»؛(832)

«علی علیه السلام پرچم هدایت و امام نیکان و قاتل فاسقان است».

576 قاتِلُ الْفَجَرَهِ

خدای تعالی به رسولش فرموده است:

«عَلِی قاتِلُ الْفُجّارِ» است؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نیز بارها به امّت خود این عنوان را اعلان فرموده:

«عَلِی أَمِیرُ الْبَرَرَهِ وَقاتِلُ الْفَجَرَهِ»؛(833)

«علی امیر نیکان و قاتل فاسقان است».

همچنین مراجعه شود به: أَمِیرُ الْبَرَرَهِ [228]

577 قاتِلُ الْقاسِطِینَ

امیرمؤمنان علیه السلام که به عنوان وصی و خلیفه بلافصل رسول خداصلی الله علیه وآله از جانب خدای تعالی منصوب شده بود، با توطئه چینی و رأی چند نفر انگشت شمار و سکوت عامّه مردم از امر خلافت کنار گذاشته، حدود بیست و پنج سال خانه نشین شد.

با کشته شدن عثمان، مردم به طرف آن حضرت هجوم آوردند؛ امّا امام فرمود: شما که به دولت دیگران عادت کردید، تحمل حکومت عادلانه مرا نخواهید داشت؛ پس مرا رها کنید.

ولی مردم اصرار و اجتماع کردند، آن گاه امام پذیرفت، سپس فرمود: بدانید درحکومت من، همه با هم برادر و برابرند، هرکس تا به حال سوء استفاده ای کرده، باید برگرداند... .

از همان ابتدا، گروهی از مسلمانان و حتی نزدیکان، که با آن حضرت بیعت کرده بودند، (ناکثین) بیعت خود را شکستند و جنگ جمل را به راه انداختند.

مدتی نگذشته بود که برخی به سرکردگی معاویه پیراهن عثمان را بالا آوردند و تهمت زدند که علی عثمان را کشته. بالاخره جنگ با این عدّه (قاسطین) در صفین اتفاق افتاد.

در آخرین لحظات، که سپاه امام در حال پیروزی بودند، معاویه و عمرو عاص حیله کرده و قرآن ها را بر نیزه زدند که ما هم قرآن را قبول داریم. جاهلان و خشک مقدّس ها که امام زمان خود را نمی شناختند دست از جنگ کشیدند و ولی خدا را نیز مجبور به حکمیت نمودند و حَکَم خود را بر امام تحمیل کردند.

چون

ابوموسی اشعری فردی ساده لوح بود، در ماجرای حکمیت از عمروعاص شکست خورد. جاهلان گفتند: هم ما و هم علی گناه کردیم، پس باید توبه کنیم.

در حالی که امام فرمود: شما خود گناه کرده، و عصیان نمودید، و بر امام زمان خود خروج کردید و دست به شورش زدید.

به هر حال، این عدّه (مارقین) که علیه امام زمان خروج کرده بودند، (خارجی و خوارج) در بین مسلمانان دست به قتل و غارت زدند، امام ناچار شد در نهروان با آنان بجنگد.

این یکی از پیش بینی های رسول خداصلی الله علیه وآله بود، ابن مسعود نقل می کند: روزی رسول خداصلی الله علیه وآله در منزل امّ سلمه بود که علی علیه السلام محضر حضرت رسید، بعد رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«یا أُمَّ سَلَمَهِ! هذا وَاللَّهِ قاتِلُ الْقاسِطِینَ وَالنّاکِثِینَ وَالْمارِقِینَ مِنْ بَعْدِی»؛(834)

«ای امّ سلمه! به خدا قسم این کشنده قاسطان و ناکثان و مارقان است».

عین این حدیث از جابر و امام باقرعلیه السلام هم نقل شده است.(835)

578 قاتِلُ الْکَفَرَهِ

با کافران و ملحدان، جهاد و مبارزه کرد.

رسول خداصلی الله علیه وآله در حضور و غیاب، خطاب به امیرمؤمنان علیه السلام فرموده است:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ قائِدُ الْبَرَرَهِ وَقاتِلُ الْکَفَرَهِ»؛(836)

«علی پیشوای نیکان و قاتل کافران است».

579 قاتِلُ الْمارِقِینَ

با خوارج (کسانی که از دین خارج شده اند) جنگ و جهاد کرد.

حضرت فرمود:

«أُمِرْتُ بِقِتالِ النّاکِثِینَ وَالْقاسِطِینَ وَالْمارِقِینَ»؛(837)

«من مأمورم با پیمان شکنان و ظالمان و خوارج جنگ کنم».

همچنین مراجعه شود به: قاتِلُ الْقاسِطِینَ [577]

580 قاتِلُ النّاکِثِینَ

کشنده و جهاد کننده با پیمان شکنان.

همچنین مراجعه شود به: قاتِلُ الْقاسِطِینَ [577]

581 قاتِلُهُ أَشْقَی الْآخِرِینَ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: آیا می دانی اشقی الاولین چه کسی است؟

عرض کرد: همان که ناقه صالح را کشت.

فرمود: راست گفتی، آیا می دانی اشقی الآخرین چه کسی است؟

عرض کرد: خدا و رسولش بهتر می دانند.

فرمود: قاتل تو اشقی الآخرین است که محاسن تو را به خون سرت خضاب می کند.(838)

582 قاتِلُهُ قاتِلُ الرَّسُولِ

از جهت قرابت و نزدیکی به رسول خداصلی الله علیه وآله در درجه ای است که هرکس او را بکشد، گویا پیامبر را کشته است.

همچنین مراجعه شود به: دِینُهُ سالِمٌ [394]

583 قاضِی دَینِ الرَّسُولِ

دین و دیون رسول خداصلی الله علیه وآله را ادا کرده و یا آنچه از امانت های مردم که در اختیار آن حضرت بود، را به صاحبان خود بازگرداند؛ هنگام هجرت از مکّه به مدینه، امیرمؤمنان علیه السلام برای انجام این کارها سه روز در مکّه باقی ماند. رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«وَأَنْتَ تَقْضِی دَینِی وَتُنْجِزُ عِداتِی عَنِّی»؛(839)

«تو ای علی! دیون مرا ادا می کنی و وعده های مرا انجام می دهی».

و در عبارت دیگر فرمود:

«أَنْتَ وَصِیی وَوَزِیرِی وَقاضِی دَینِی»؛(840)

«تو وزیر و جانشین و ادا کننده قرض ها و دیون من هستی».

584 قامِعُ الْمُشْرِکِینَ

امیر مؤمنان علی علیه السلام پهلوان و شجاعی بود که با فداکاری های خود، مشرکان را قلع و قمع و نابود کرد.

همچنین مراجعه شود به: رَأْسُ الدِّینِ [403]

585 قِبْلَهُ الْعارِفِینَ

همه عارفان و خداشناسان عالم رو به سوی او دارند و از او به خدا می رسند.

رسول خداصلی الله علیه وآله در جمعی فرمود:

«اَلسّاعَهُ یدْخُلُ عَلَیکُمْ مِنَ الْبابِ رَجُلٌ هُوَ سَیدُ الْوَصِیینَ ... قِبْلَهُ الْعارِفِینَ وَیعْسُوبُ الدِّینِ»؛(841)

«هم اینک فردی از این در بر شما وارد می شود که بزرگ وصیان و قبله عارفان و رهبر دین است».

586 قَبُولُ الْأَعْمالِ بِحُبِّهِ

پذیرش اعمال انسان ها در روز قیامت، به واسطه دوست داشتن علی علیه السلام می باشد.

همچنین مراجعه شود به: حُبُّهُ یذِیبُ السَّیئاتِ [322]

587 الْقُرْآنُ مَعَ عَلِی ّ

قرآن همیشه با امام علی علیه السلام و در جانب اوست و از او جدا نمی شود.(842)

همچنین مراجعه شود به: عَلِی مَعَ الْقُرْآنِ [538]

588 قَرِینُ الرَّسُولِ

قرین از قران و اقتران به معنای کسی که همیشه همراه دیگری است. و علی علیه السلام قرین رسول خداصلی الله علیه وآله است که حضرت بارها فرمود:

«هذا قَرِینِی فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَهِ»؛(843)

«علی قرین و همراه من است در دنیا و آخرت».

در بخشی از زیارت آن حضرت هم آمده:

«إِنَّهُ قَرِینُهُ فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَهِ»؛(844)

«علی، قرین رسول خدا در دنیا و آخرت است».

589 قَسِیمُ الْجَنَّهِ وَ النّارِ

بهشت و جهنم را تقسیم می کند؛ یعنی اینکه بهشت برای دوستان و شیعیان او و جهنم برای دشمنان و معاندان آن حضرت می باشد.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ قَسِیمُ الْجَنَّهِ وَالنّارِ تُدْخِلُ مُحِبِّیکَ الْجَنَّهَ وَمُبْغِضِیکَ النّارَ»؛(845)

«تو تقسیم کننده بهشت و جهنم هستی، دوستانت را به بهشت و دشمنانت را به جهنم داخل می کنی».

در زیارت آن حضرت نیز چنین آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلی قَسِیمِ الْجَنَّهِ وَالنّارِ»؛(846)

«سلام بر آن آقایی که تقسیم کننده بهشت و آتش است».

590 قُصُورُهُ کَعَدَدِ الْبَشَرِ

قصر و کاخ های بهشتی اش به تعداد افراد بشر است.

همچنین مراجعه شود به: حُورُهُ أَکْثَرُ مِنْ وَرَقِ الشَّجَرِ [348]

591 قَضِیبُ الْجَنَّهِ

دستگیره درب بهشت.

قضیب در لغت؛ شاخه درخت و شمشیر تیز و برّان و جایگاه دستگیری است.

حذیفه بن یمان از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل کرده که فرمود:

«إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ عَلِیاً قَضِیباً فِی الْجَنَّهِ، مَنْ تَمَسَّکَ بِهِ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّهِ»؛(847)

«خداوند متعال علی علیه السلام را به عنوان دستگیره درب بهشت قرار داده، هرکه به او تمسک جوید، حتماً از اهل بهشت خواهد شد».

592 الْقَمَرُ السّارِی

ماه روشنی بخش در گردش.

امیرالمؤمنین علی علیه السلام همانند ماه نورانی در میان مردم است.

همچنین مراجعه شود به: فِیهِ خِصالُ الْأَنْبِیاءِ [564]

593 قَمَرُ سَمآءِ الدُّنْیا

برای اهل دنیا چون ماه آسمان است.

همچنین مراجعه شود به: شَمْسُ السَّمآءِ السّابِعَهِ [458]

594 قُوَّتُهُ قُوَّهُ داوُدَ

در شجاعت و قدرت بازو به مانند حضرت داودعلیه السلام بود.

همچنین مراجعه شود به: بَهْجَتُهُ بَهْجَهُ سُلَیمانَ [291]

595 قَوْلُهُ قَوْلُ الرَّسُولِ

سخن او سخن رسول خداصلی الله علیه وآله است.

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

596 قَوِی فِی الْبَدَنِ

از لحاظ جسمی و بدنی، بسیار شجاع و قوی است.

در زیارت امیرالمؤمنین علیه السلام وارد شده:

«کُنْتَ کَما قالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله، قَوِیاً فِی بَدَنِکَ»؛(848)

«تو همان طور که رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده از لحاظ بدنی نیز قوی بودی».

597 کاشِفُ الْکُرُوبِ

برطرف کننده غم و اندوه.

همچنین مراجعه شود به: البَطَلُ الْجَسُورُ [281]

598 کَبِیرُ الْأُمَّهِ

بزرگ و سرور امّت اسلام.

همچنین مراجعه شود به: عالِمُ الْأُمَّهِ [514]

599 کَبِیرٌ فِی الْأَرْضِ

بین اهل زمین بزرگ و بزرگوار است.

در یکی از زیارات آن حضرت آمده:

«کُنْتَ، کَما قالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله، کَبِیراً فِی الْأَرْضِ، جَلِیلاً فِی السَّمآءِ»؛(849)

«تو همان گونه که رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده است در زمین بزرگ هستی و در آسمان با عظمت و جلالت می باشی».

600 الْکَرّارُ

کرّ و کَرّه؛ رجوع. «کرّ» در جنگ؛ یعنی کسی که دائماً در حال حمله به دشمن می باشد، و هیچ فراری ندارد. از القابی است که رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرموده، خصوصاً در جریان جنگ خیبر که فرمود:

«لَأَعْطِینَّ الرّایهَ غَداً رَجُلاً یحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَیحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ کَرّاراً غَیرَ فَرّارٍ لا یرْجِعُ حَتّی یفْتَحَ اللَّهُ عَلی یدَیهِ»؛(850)

«فردا پرچم را به مردی (علی علیه السلام) می دهم که هم او، خدا و رسولش را دوست دارد و هم خدا و رسولش، او را دوست دارند، او کرار (حمله برنده) غیر فرار است (فرار نمی کند)، برنمی گردد مگر اینکه خداوند پیروزی را نصیب وی کند».

601 کَرّارُ الرَّسُولِ

نقل شده که: از رسول خداصلی الله علیه وآله سؤال کردند، زاهدترین مردم کیست؟ فرمود:

«عَلِی وَصِیی وَابْنُ عَمِّی وَأَخِی وَحَیدَرِی وَکَرّارِی وَصَمْصامِی وَأَسَدِی وَأَسَدُ اللَّهِ»؛(851)

«علی وصی من، پسرعمو، برادر و حیدر و کرار من است، او شمشیر قدرت من و اسد اللَّه است».

درکنار القاب «کرّار غیرفرّار» و «کرّار الرسول»، عنوان «حیدر کرّار» نیز در ادبیات فارسی به کار می رود که به شجاعت و دلاوری آن امام اشاره دارد، چنان که شاعر می گوید:(852)

همچنان در قهر جباران به تیغ ذوالفقار

هیچ کس انباز و یار حیدر کرار نیست

602 کَرامَهُ الْعَساکِرِ

کسی که موجب بزرگی و عظمت لشکر و سپاه اسلام است.

همچنین مراجعه شود به: خِصْبُ الْبِلادِ [362]

603 الْکُفْرُ بِهِ کُفْرٌ بِاللَّهِ

کافر شدن به مقام او، کافر شدن به خدا است.

همچنین مراجعه شود به: إِنْکارُهُ إِنْکارُ اللَّهِ [246]

604 کُلُّ الْإِیمانِ

تمام هستی و وجود ایمان. در غزوه احزاب (خندق) که همه دشمنان اسلام به جنگ آمده بودند، وقتی علی علیه السلام در برابر عمرو بن عبدود قرار گرفت، پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود:

«بَرَزَ الْإِیمانُ کُلُّهُ إِلَی الشِّرْکِ کُلِّهِ»؛(853)

«امروز، تمام هستی و وجود ایمان (علی علیه السلام) در برابر همه شرک، ظاهر و آشکار شده است».

605 کَلِمَهُ اللَّهِ الْعُلْیا

کلمه؛ یعنی چیزی که برای نشان دادن و بیان داشتن آنچه در نهان و ذهن است. علی علیه السلام کلمه اللَّه است؛ یعنی خدای تعالی برای نشان دادن علوم و معارف و جلالت شأن خود، علی علیه السلام را خلق کرده است.(854)

رسول خداصلی الله علیه وآله در این مورد فرمود:

«عَلِی کَلِمَهُ اللَّهِ الْعُلْیا وَکَلِمَهُ أَعْدائِهِ السُّفْلی ؛(855)

«علی علیه السلام کلمه بلندمرتبه خداوند است و کلمه دشمنان او پست و پایین است».

606 کَلِمَهُ التَّقْوی

همه تقوا را در خود جمع نموده است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در مورد علی علیه السلام فرمود:

«هُوَ کَلِمَهُ التَّقْوی وَعُرْوَهُ اللَّهِ الْوُثْقی ؛(856)

«او پایه و اساس تقوا و دستگیره محکم الهی است».

در قسمتی از دعای بعد از زیارت حضرت هم آمده:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ کَلِمَهُ التَّقْوی وَبابُ الْهُدی ؛(857)

«گواهی می دهم تو کلمه تقوی و باب هدایت هستی».

607 کَلِمَهُ عَدْلٍ

رسول خاتم صلی الله علیه وآله فرمود:

«إِنَّ اللَّهَ تَعالی جَعَلَنِی مِیزانَ قِسْطٍ وَجَعَلَ عَلِیاً کَلِمَهَ عَدْلٍ»؛(858)

«خداوند متعال مرا ترازوی قسط قرار داد و علی را کلمه عدل قرارش داد».

608 کَلِیمُ الشَّمْسِ

امام علی علیه السلام با خورشید به گفت و گو پرداخت. و آن هم به فرمان رسول خداصلی الله علیه وآله که به آن حضرت فرمود:

«کَلِّمِ الشَّمْسَ»؛

«با خورشید سخن بگو».

تا بزرگواری و کرامت خداوند بر تو برای همه معلوم شود.

هنگامی که امام علی علیه السلام به خورشید سلام داد، خورشید در جواب گفت:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَخا رَسُولِ اللَّهِ وَوَصِیهُ وَحُجَّهَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ»؛(859)

«سلام بر تو ای برادر و جانشین رسول خدا و ای حجّت خداوند بر بندگان».

609 کَنْزُ اللَّهِ

گنج و ذخیره خداوند.

در بخشی از وصایای رسول خداصلی الله علیه وآله به مردم چنین آمده است:

«أَیهَا النّاسُ! هذا عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ کَنْزُ اللَّهِ الْیوْمَ وَما بَعْدَ الْیوْمِ»؛(860)

«ای مردم! این علی بن ابی طالب است گنج خدا برای امروز و فردای شما».

610 الْکَوْکَبُ الدُّرِّی

ستاره درخشنده.

همچنین مراجعه شود به: فِیهِ خِصالُ الْأَنْبِیاءِ [564]

امام صادق علیه السلام در زیارت آن حضرت فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَی الْکَوْکَبِ الدُّرِّی»؛(861)

«سلام بر ستاره درخشنده (ولایت و علم)».

611 کَهْفُ الرَّسُولِ

کهف؛ یعنی پناهگاه و دژ بسیار محکم.

کهف الرسول؛ کسی که پناه رسول خداصلی الله علیه وآله است. رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«هذا أَخِی وَوَلِیی وَناصِرِی وَصَفِیی وَذُخْرِی وَکَهْفِی»؛(862)

«این علی، برادر، ولی، ناصر، صفی و ذخیره و پناه من است».

612 لا تَأْخُذُهُ فِی اللَّهِ لَوْمَهٌ

فقط خدا را در نظر دارد و در این راه از هیچ ملامت و سرزنشی هراس ندارد. این بیان را رسول اکرم صلی الله علیه وآله در خطبه غدیریه خود فرمود.(863)

613 لا تَرْزَأُ الدُّنْیا مِنْهُ

سخن پیامبرصلی الله علیه وآله در مورد زهد و بی اعتنایی امام نسبت به دنیا چنین است:

«عَلِی لا یرْزَأُ مِنَ الدُّنْیا وَلا تَزْرَأُ الدُّنْیا مِنْهُ»؛(864)

«علی علیه السلام چیزی از مال دنیا اندوخته نکرد، دنیا هم برای فریب وی، چیزی از او به دست نیاورد».

614 لا حَسْرَهٌ لِمُحِبِّهِ

هنگام مرگ، حسرت وناراحتی ندارد.

حضرت فرموده است:

«یا عَلِی! حَسْبُکَ أَنْ لَیسَ لِمُحِبِّکَ حَسْرهٌ عِنْدَ مَوْتِهِ وَلا وَحْشَهٌ فِی قَبْرِهِ وَلا فَزَعٌ یوْمَ الْقِیامَهِ»؛(865)

«ای علی! برای تو همین بس که دوستانت نه حسرتی هنگام مرگ دارند و نه وحشتی در قبر و نه ترس و هراسی در روز قیامت».

615 لا وَحْشَهٌ لِمُحِبِّهِ

دوستان علی علیه السلام درقبر هیچ وحشتی ندارند.

همچنین مراجعه شود به: لا حَسْرَهَ لِمُحِبِّهِ [614]

616 لا یحْجُبُهُ مِنَ اللَّهِ حِجابٌ

هیچ حجاب و مانعی نمی تواند بین او و خدا فاصله شود.

همچنین مراجعه شود به: الْحِجابُ وَ السِّتْرُ [328]

617 لا یخْزِیهِ اللَّهُ أَبَداً

خدای تعالی هرگز او را خوار نگردانید.

از ابن عباس نقل شده: رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«لَأَبْعَثَنَّ رَجُلاً یحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ، وَلا یخْزِیهِ اللَّهُ أَبَداً»؛(866)

«هرآینه مردی را مأمور می کنم که خداوند و رسولش را دوست دارد، و خدای متعال نیز او را هرگز خوار نگرداند».

همه منتظر بودند، تا اینکه پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: علی کجاست؟!

618 لا یرْزَأُ مِنَ الدُّنْیا

چیزی از دنیا را اندوخته نکرده است.

همچنین مراجعه شود به: لا تَرْزَأُ الدُّنْیا مِنْهُ [613]

619 لا یسْتُرُهُ مِنَ اللَّهِ سَتْرٌ

هیچ پرده و پوششی بین او و خدا نیست.

همچنین مراجعه شود به: الْحِجابُ وَ السِّتْرُ [328]

620 لَحْمُهُ لَحْمُ الرَّسُولِ

با رسول خداصلی الله علیه وآله یکی است، حتی گوشت و پوست و خون او هم با گوشت و پوست و خون رسول خداصلی الله علیه وآله یکی است.

رسول خداصلی الله علیه وآله بارها به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ أَخِی وَوَصِیی وَوارِثِی، لَحْمُکَ مِنْ لَحْمِی»؛(867)

«تو برادر، جانشین و وارث من هستی، گوشت تو از گوشت من است».

621 اللُّحُوقُ بِهِ سَعادَهٌ

هرکه به او بپیوندد، سعادتمند می شود. جابر از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل کرده که فرمود:

«فَهُوَ سَیدُ الْأَوْصِیاءِ، اَللُّحُوقُ بِهِ سَعادَهٌ وَالْمَوْتُ فِی طاعَتِهِ شَهادَهٌ»؛(868)

«علی علیه السلام، آقای جانشینان است، هرکه به او بپیوندد، سعادتمند می شود، و مرگ در راه طاعت او شهادت می باشد».

622 اللِّسانُ الشَّکُورُ

زبان بسیار سپاسگزار. کسی که سر تا پا به شکر و سپاس خدا مشغول است.

همچنین مراجعه شود به: اَلْبَطَلُ الْجَسُورُ [281]

623 لَمْ یکُنْ فَظّاً عَجُولاً

در امورش سخت گیر و شتاب زده نیست.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَضِیلَهٌ [147]

624 لَمْ یکُنْ مُتَعَنِّداً

عنادورز و کینه توز نیست.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَضِیلَهٌ [147]

625 لَوْلاهُ لَمْ یکُنْ ثَوابٌ و لا عِقابٌ

اگر علی علیه السلام نبود، ثواب و عقاب هم نبود.

همچنین مراجعه شود به: الْحِجابُ وَ السِّتْرُ [328]

626 لَوْلاهُ ما بانَ الْحَقُ

اگر علی علیه السلام نبود حقّ و باطل معلوم نمی شد.

همچنین مراجعه شود به: الْحِجابُ وَ السِّتْرُ [328]

627 لَوْلاهُ ما بانَ الْمُؤْمِنُ

اگر امیرالمؤمنین علیه السلام نبود، مؤمن از کافر شناخته نمی شد.

همچنین مراجعه شود به: الْحِجابُ وَ السِّتْرُ [328]

628 لَوْلاهُ ما عُبِدَ اللَّهُ

اگر امام عابدان نبود، خدا هم عبادت نمی شد.

همچنین مراجعه شود به: الْحِجابُ وَ السِّتْرُ [328]

629 لَوْلاهُ ما عُرِفَ الْمُؤْمِنُونَ

اگر علی علیه السلام نبود، مؤمنان شناخته نمی شدند.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به علی علیه السلام فرمود:

«لَوْلاکَ یا عَلِی! ما عُرِفَ الْمُؤْمِنُونَ مِنْ بَعْدِی»؛(869) «ای علی! اگر تو نبودی، پس از من، مؤمنان شناخته نمی شدند».

630 اللَّیثُ الْهَصُورُ

قهرمان و شیر بیشه شجاعت.

همچنین مراجعه شود به: البَطَلُ الْجَسُورُ [281]

631 الْمُؤَدِّی

ادا کننده وظایف رسول خداصلی الله علیه وآله.

عایشه از پدرش نقل می کند: رسول خداصلی الله علیه وآله در روز غدیر دست علی علیه السلام را گرفت و فرمود:

«هذا وَلِیی وَالْمُؤَدِّی عَنِّی، وَإِنَّ اللَّهَ مُوالٍ لِمَنْ والاهُ وَمُعادٍ لِمَنْ عاداهُ»؛(870)

«این آقا، دوستدار من و ادا کننده وظایف من است، و همانا خدای تعالی دوست دارد کسی که او را دوست بدارد و دشمن است با کسی که او را دشمن بدارد».

در یکی از زیارات آن حضرت آمده است:

«وَالْمُؤَدِّی عَنْ نَبِیهِ»؛(871)

«وظایف رسول خداصلی الله علیه وآله را ادا می کند».

632 مُؤَمَّلُ الْمُسْلِمِینَ

محل آرزوی همه مسلمانان.

حضرت در بیانی فرمود:

«عَلِی سَیدٌ مُبَجَّلٌ مُؤَمَّلُ الْمُسْلِمِینَ، وَأَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ»؛(872)

«علی علیه السلام، آقایی است بزرگوار، که آرزوگاه مسلمانان و امیر مؤمنان می باشد».

633 الْمَأْمُونُ

از اسامی آسمانی امام علی علیه السلام مأمون است؛ امیرمؤمنان علیه السلام می فرماید: در آن شب که رسول خداصلی الله علیه وآله رحلت فرمود، وصایا و سفارشاتی به من نمود؛ از جمله فرمود:

«سَمّاکَ اللَّهُ فِی السَّمآءِ عَلِیاً الْمُرْتَضی وَأَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَالصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ وَالْفارُوقُ الْأَعْظَمُ وَالْمَأْمُونُ وَالْمَهْدِی»؛(873)

«خداوند تو را در آسمان به این اسامی نامیده است؛ علی مرتضی، امیرمؤمنان، صدیق اکبر، فاروق اعظم، مأمون و مهدی».

634 مُؤَیدُ الرَّسُولِ

تأیید کننده و یاری رساننده به پیامبرصلی الله علیه وآله. از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمود:

«دو هزار سال قبل از خلقت آسمان ها و زمین، بر درب بهشت نوشته شده بود: «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، أَیدْتُهُ بِعَلِی ّ».(874)

635 ما عَرَفَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّسُولُ

غیر خدا و رسولش او را نشناختند.

حضرت فرمود:

«یا عَلِی! ما عَرَفَ اللَّهُ إِلّا أَنَا وَأَنْتَ، وَما عَرَفَنِی إلَّا اللَّهُ وَأَنْتَ، وَما عَرَفَکَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَا»؛(875)

«ای علی! غیر از من و تو کسی خدا را نشناخت، من را هم کسی جز خدا و تو نشناخت، تو را هم غیر از خدا و من نشناخت».

636 الْمُبَجَّلُ

سید و بزرگوار، آقا.

همچنین مراجعه شود به: مُؤَمَّلُ الْمُسْلِمِینَ [632]

637 مُبْغِضُهُ مُبْغِضُ اللَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله از جانب خدای تعالی نقل می کند که در مورد علی علیه السلام فرموده:

«مَنْ أَحَبَّهُ أَحَبَّنِی وَمَنْ أَبْغَضَهُ أَبْغَضَنِی، فَبَشِّرْ بِذلِکَ»؛(876)

«هرکه علی را دوست داشته باشد مرا دوست داشته و هرکه او را دشمن بدارد مرا دشمن داشته است. او را به این موهبت بشارت ده».

638 مُبْغِضُهُ مُبْغِضُ الرَّسُولِ

جایگاه و شخصیت و مقام امام علی علیه السلام به گونه ای است که اگرکسی بااو دشمنی و عداوت و بغض داشته باشد، گویا با رسول خداصلی الله علیه وآله دشمنی کرده است.

حضرت فرمود:

«خُلِقْتُ أَنَا وَعَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ مِنْ نُورٍ واحِدٍ، فَمُحِبِّی مُحِبُّ عَلِی ّ وَمُبْغِضِی مُبْغِضُ عَلِی ّ»؛(877)

«من و علی علیهما السلام از یک نور واحد خلق شدیم، پس دوستدار من دوست علی علیه السلام است و دشمن من دشمن علی علیه السلام است».

639 مُبْغِضُهُ مُنافِقٌ

هرکه با علی علیه السلام بغض و کینه داشته باشد، منافق است.

همچنین مراجعه شود به: الرّآدُّ عَلَیهِ زاهِقٌ [404]

640 مُبِیدُ الشُّبَهاتِ

هر نوع شک و شبهه را از بین می برد.

همچنین مراجعه شود به: رَأْسُ الدِّینِ [403]

641 مُبِیدُ الشِّرْکِ

شرک و بت پرستی را نابود کرد.

همچنین مراجعه شود به: رَأْسُ الدِّینِ [403]

642 الْمُبَینُ

امام علی علیه السلام بیان کننده و توضیح دهنده مبهمات و مشتبهات و آنچه را که امّت در آن به مشکل افتاده اند، می باشد. رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ تُبَینُ لَهُمْ مَا اشْتَبَهَ عَلَیهِمْ بَعْدِی»؛(878)

«تو برای مردم بیان خواهی کرد هرآنچه را که برای آنان مشتبه شده است».

و نیز فرمود:

«عَلِی بابُ عِلْمِی وَمُبَینٌ لِأُمَّتِی ما أُرْسِلْتُ بِهِ مِنْ بَعْدِی»؛(879)

«علی درب علم من است و آنچه را بر من نازل شده، پس از من برای امّتم بازگو می کند».

643 الْمُتَرْجِمُ

قرآن را تفسیر و ترجمه می کند.

همچنین مراجعه شود به: أَفْضَلُ مِنْ کِتابِ اللَّهِ [191]

644 الْمُتَواضِعُ فِی النَّفْسِ

خودش را بسیار پایین می گیرد و تواضع دارد. در یکی از زیارات آن حضرت آمده:

«کُنْتَ کَما قالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله، قَوِیاً فِی بَدَنِکَ، مُتَواضِعاً فِی نَفْسِکَ»؛(880)

«تو همان طور که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: در راه خدا بسیار قوی؛ امّا نزد خودت متواضع بودی».

645 الْمُتَوَلِّی

ولی و سرپرست و صاحب اختیار. در اینجا مراد ولایت الهی است.

همچنین مراجعه شود به: دَیانُ هذِهِ الْأُمَّهِ [392]

646 الْمُجادِلُ

رسول خداصلی الله علیه وآله در خطبه غدیر فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ! هُوَ ناصِرُ دِینِ اللَّهِ وَالْمُجادِلُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ»؛(881)

«ای مردم! علی یاور دین خدا و مددکار رسول خداصلی الله علیه وآله است».

647 الْمُجْتَبی لِلْإِمامَهِ

برگزیده و انتخاب شده برای امامت.

علی علیه السلام از جانب خدا برای امامت مسلمانان برگزیده شده؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ أَخِی وَأَنَا أَخُوکَ، وَأَنَا الْمُصْطَفی لِلنُّبُوَّهِ وَأَنْتَ الْمُجْتَبی لِلْإِمامَهِ»؛(882)

«ای علی! تو برادر منی و من برادر توام، من برای پیامبری انتخاب شدم و تو برای امامت».

648 الْمُحارِبُ لَهُ مارِقٌ

هرکه با او جنگ و محاربه کند، از دین خارج شده است.

همچنین مراجعه شود به: الرّآدُّ عَلَیهِ زاهِقٌ [404]

649 مُحِبُّ اللَّهِ

خدا را دوست دارد، آن هم محبت واقعی که هم خدا و هم رسول گرامی اش آن را تأیید کرده و بارها فرموده اند: علی علیه السلام کسی است که «یحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَیحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ»؛(883)

«هم او خدا و رسولش را دوست دارد و هم خدا و رسولش او را دوست دارند».

همچنین مراجعه شود به: الْکَرّارُ [600]

650 مُحِبُّ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله را دوست دارد.

همچنین مراجعه شود به: مُحِبُّ اللَّهِ [649]

651 مَحْبُوبُ اللَّهِ

خدای تعالی او را دوست دارد.

همچنین مراجعه شود به: مُحِبُّ اللَّهِ [649]

652 مَحْبُوبُ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله او را دوست دارد.

این محبت از همان زمانی شروع شد که علی علیه السلام به دنیا آمد و در دامان فاطمه بنت اسد بزرگ شد، آن قدر به حضرت علاقه و محبت داشت که به مادرش می فرمود: گهواره او را نزدیک رختخواب من بگذار.(884)

همچنین مراجعه شود به: مُحِبُّ اللَّهِ [649]

653 مَحْبُوبُ الْمَساکِینَ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ

مستضعفان و مستمندان او را دوست دارند.

یک نوع دوستی که خدای تعالی آن را در دل ایشان انداخته است.

و فرمایش رسول خداصلی الله علیه وآله است که فرمود:

«یاعَلِی! إِنَ اللَّهَ تَبارَکَ وَتَعالی وَهَبَ لَکَ حُبَّ الْمَساکِینَ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ»؛(885)

«ای علی! خدای تعالی دوستی مستمندان و مستضعفان را به تو بخشیده است».

654 مُحِبُّهُ مُؤْمِنٌ

دوست دار او مؤمن است.

همچنین مراجعه شود به: الرّآدُّ عَلَیهِ زاهِقٌ [404]

655 مُحِبُّهُ مُحِبُّ اللَّهِ

هرکس او را دوست بدارد، خدا را دوست داشته است.

همچنین مراجعه شود به: مُبْغِضُهُ مُبْغِضُ اللَّهِ [637]

656 مُحِبُّهُ مُحِبُّ الرَّسُولِ

دوستدار او دوستدار رسول خداصلی الله علیه وآله است.

امیرالمؤمنین علی علیه السلام کسی است که هرکس او را دوست داشته باشد، رسول خداصلی الله علیه وآله را دوست داشته است؛ از جمله فرمود:

«مَنْ أَحَبَّ عَلِیاً أَحَبَّنِی وَمَنْ أَبْغَضَ عَلِیاً فَقَدْ أَبْغَضَنِی»؛(886)

«هرکس علی علیه السلام را دوست بدارد، مرا دوست داشته و هرکس علی علیه السلام را دشمن بدارد، با من دشمنی کرده است».

همچنین مراجعه شود به: أَمْرُهُ أَمْرُ الرَّسُولِ [226]

657 الْمُحَدَّثُ

از عالم بالا با او سخن گفته می شود؛ ولی به چشم چیزی نمی بیند. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً صِدِّیقُ هذِهِ الْأُمَّهِ وَفارُوقُها وَمُحَدَّثُها»؛(887)

«همانا علی علیه السلام، صدّیق و فاروق و محدّث این امّت است».

658 الْمَحْمُودُ عِنْدَ الْحَقِ ّ

نزد خدا پسندیده و مورد رضایت است.

همچنین مراجعه شود به: جُنَّهُ الرَّسُولِ [304]

659 مِحْنَهُ الْوَری

مورد آزمایش و امتحان برای خلق است و مردم به واسطه او امتحان می شوند.

همچنین مراجعه شود به: إِمامُ أَهْلِ الدُّنْیا [211]

660 مُحْیی السُّنَّهِ

سنّت پیامبرصلی الله علیه وآله را زنده می کند.(888)

همچنین مراجعه شود به: الْقآئِمُ بِحُجَّهِ النَّبِی ّ [572]

661 مُخالِفُهُ کافِرٌ

هرکه با امام مخالفت کند، کافر به خدا است.

همچنین مراجعه شود به: الرّآدُّ عَلَیهِ زاهِقٌ [404]

662 مَخْذُولٌ مَنْ خَذَلَهُ

هرکه او را خوار کند و قدمی علیه او بردارد، در حقیقت، خود را به زحمت انداخته و خوار نموده است.(889)

همچنین مراجعه شود به: إِمامُ الْبَرَرَهِ [213]

663 مَخْضُوبُ اللَّحْیهِ

سر و صورت و محاسنش به خون سرش خضاب و رنگین شده است.(890)

همچنین مراجعه شود به: دِینُهُ سالِمٌ [394]

664 مَدِینَهُ هُدی

شهر هدایت.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً مَدِینَهُ هُدی فَمَنْ دَخَلَها نَجی وَمَنْ تَخَلَّفَ عَنْها هَلَکَ»؛(891)

«همانا علی شهر هدایت است، هرکه به آن داخل شود نجات می یابد و هرکه از آن تخلف نماید هلاک می شود».

665 الْمُرْتَضی

از اسامی آسمانی امام و به معنای پسندیده خدای تعالی است.

همچنین مراجعه شود به: الْمَأْمُونُ [632]

ابن عباس می گوید:

«کان عَلِیاً یتْبَعُ فِی جَمِیعِ أَمْرِهِ مَرْضاهَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَلِذلِکَ سُمِّی الْمُرْتَضی ؛(892)

«علی علیه السلام پیوسته و در تمام امور تابع رضایت خدا و رسولش بود؛ پس او را مرتضی نامیدند».

و در بخشی از زیارت حضرت آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَصَلِّ عَلی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَبْدِکَ الْمُرْتَضی ؛(893)

«خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد و درود فرست بر علی علیه السلام که امیرمؤمنان و بنده پسندیده و مرتضای توست».

666 مَرْضِی اللَّهِ

مورد رضایت خدا است و خداوند از وی راضی و خشنود است.

امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: روزی محضر پیامبر خداصلی الله علیه وآله رسیدم که فرمود:

«أَصْبَحْتُ وَاللَّهِ یا عَلِی! عَنْکَ راضِیاً، وَأَصْبَحَ وَاللَّهِ رَبُّکَ عَنْکَ راضِیاً، وَأَصْبَحَ کُلُّ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَهٍ عَنْکَ راضِینَ إِلی أَنْ تَقُومَ السّاعَهُ»؛(894)

«به خدا قسم ای علی! من در حالی صبح کردم که از تو راضی هستم، خدا هم از تو راضی است و هر مرد و زن مؤمنی هم از تو راضی است، تا روزی که قیامت برپا شود».

667 مَرْضِی الرَّسُولِ

مورد رضایت رسول خدا است و حضرت از او خشنود است.

همچنین مراجعه شود به: مَرْضِی اللَّهِ [666]

668 الْمُزَکّی عِنْدَ الْمَلائِکَهِ

نزد فرشتگان، پاک و بی عیب است.

همچنین مراجعه شود به: جُنَّهُ الرَّسُولِ [304]

669 الْمُسْتَخْلَفُ

جانشین برگزیده.

حضرت فرمود:

«یا عَلِی! إِنَّکَ (مُؤْمِنٌ) مُسْتَخْلَفٌ، وَأَنَّکَ مَقْتُولٌ وَأَنَّ هذِهِ مَخْضُوبَهٌ مِنْ هذِهِ»؛(895)

«ای علی! همانا تو مؤمن و جانشین برگزیده بعد از من هستی؛ لکن تو مقتول و شهید خواهی شد و اینها (ریش تو) به اینها (خون سرت) خضاب و رنگین می شود.

670 الْمُسْتَوْدَعُ

مستودع از ودیعه؛ کسی که چیزی را نزد او به امانت و ودیعه گذاشته اند. امام علی علیه السلام امانت دار مواریث تمام پیامبران و امانت دار سرّ و علم رسول خداصلی الله علیه وآله است. چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله به ایشان فرمود:

«أَنْتَ مُسْتَوْدَعُ مَوارِیثِ الْأَنْبِیاءِ»؛(896)

«تو امانت دار مواریث پیامبران می باشی».

حضرت علی علیه السلام نیز فرمود:

«أَنَا وَصِیهُ وَوَزِیرُهُ وَمُسْتَوْدَعُ سِرِّهِ وَعِلْمِهِ»؛(897)

«من وصی و وزیر رسول خدا و امانت دار سرّ و علم او هستم».

امام صادق علیه السلام نیز در زیارت آن حضرت چنین سلام می کند:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وارِثَ عِلْمِ النَّبِیینَ، وَمُسْتَوْدِعَ عِلْمِ الْأَوَّلِینَ وَالْآخِرِینَ»؛(898)

«سلام بر تو ای وارث علم پیامبران خدا و محل ودیعه و امانت اسرار علم اولین و آخرین».

671 الْمُشْتَمِلُ عَلَی الْجَمِیلِ

زیبایی ها را در خود جمع کرده است.

همچنین مراجعه شود به: الْجامِعُ لِلْمَکارِمِ [300]

672 الْمُشَفَّعُ

شفاعتش به اذن و رضای خدا پذیرفته شده.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در این باره فرمود:

«إِنِّی لَأُشَفِّعُ یوْمَ الْقِیامَهِ فُأُشَفَّعُ وَیشَفِّعُ عَلِی فَیشَفَّعُ وَیشَفِّعُ أَهْلُ بَیتِی فَیشَفَّعُونَ»؛(899)

«من در روز قیامت شفاعت می کنم و شفاعتم قبول می شود. علی علیه السلام شفاعت می کند و شفاعتش پذیرفته می شود. اهل بیت من نیز شفاعت می کنند و شفاعت ایشان تأیید می شود».

673 مِصْباحُ الدُّجی

چراغ روشن برای شب تار و بسیار تاریک.

این لقبی است که خدای تعالی به وسیله آن امیرالمؤمنین علیه السلام را مفتخر فرموده؛ چنان که پیامبرصلی الله علیه وآله از قول جبرئیل به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود که خدای تعالی فرموده است:

«إِنَّ عَلِیاً إِمامُ الْهُدی وَمِصْباحُ الدُّجی وَالْحُجَّهُ عَلی أَهْلِ الدُّنْیا»؛(900)

«همانا علی علیه السلام امام هدایت و چراغ شب ظلمانی و حجت بر تمام اهل دنیاست».

سخن رسول خداصلی الله علیه وآله نیز چنین است:

«یا عَلِی! أَنْتَ مِصْباحُ الدُّجی وَأَنْتَ مَنارُ الْهُدی ؛(901)

«ای علی! تو چراغ شب تاریک و نور هدایت مردم هستی».

674 مِصْباحُ الرَّسُولِ

چراغ راه پیامبرصلی الله علیه وآله.

همچنین مراجعه شود به: جُنَّهُ الرَّسُولِ [304]

675 مِصْباحُ النَّجاهِ

چراغ راه نجات بندگان.

همچنین مراجعه شود به: إِمامُ التُّقی [214]

676 الْمُضْطَهَدُ

کنار زده شده و مقهور و مظلوم واقع شده.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ وَصِیی مِنْ بَعْدِی وَأَنْتَ الْمَظْلُومُ الْمُضْطَهَدُ بَعْدِی»؛(902)

«ای علی! تو وصی بعد از من هستی و تو مظلوم و مقهور بعد از من هستی».

677 الْمُطَهَّرُ

پاک و پاکیزه است و از هرگونه عیب و گناه و تقصیر و اشتباهی مبرّا و معصوم می باشد.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«یا أَیهَا النّاسُ! أَطِیعُوا عَلِیاً فَإِنَّهُ مُطَهَّرٌ مَعْصُومٌ»؛(903)

«ای مردم! از علی اطاعت کنید، که همانا او مطهر و معصوم است».

و امام صادق علیه السلام نیز شهادت می دهد:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ طُهْرٌ طاهِرٌ مُطَهَّرٌ، مِنْ طُهْرٍ طاهِرٍ مُطَهَّرٍ»؛(904)

«من گواهی می دهم که تو پاک پاک بودی و پاک شده از نسل پاک پاکان بودی».

678 الْمَظْلُومُ

حقّش پایمال و به او ستم شده است.

همچنین مراجعه شود به: الْمُضْطَهَدُ [676]

679 مَعْدِنُ حُکْمِ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ وارِثُ عِلْمِی وَمَعْدِنُ حُکْمِی وَالْإِمامُ بَعْدِی»؛(905)

«ای علی! تو وارث علم و معدن حکم من، و امام بعد از من می باشی».

680 الْمَعْصُومُ

پاک و مبرّا از گناه.

ادلّه و شواهد قرآنی و روایات فراوانی بر عصمت امامان، به ویژه امیرالمؤمنین علیه السلام وارد شده است.

همچنین مراجعه شود به: الْمُطَهَّرُ [677]

681 مَعْصِیتُهُ مَقْرُونَهٌ بِمَعْصِیهِ اللَّهِ

نافرمانی از او، نافرمانی از خداوند است.

همچنین مراجعه شود به: طاعَتُهُ مَقْرُونَهٌ بِطاعَهِ اللَّهِ [503]

682 مَعْصِیتُهُ مَعْصیهُ الرَّسُولِ

هرکه از علی علیه السلام نافرمانی کند، گویا از رسول خداصلی الله علیه وآله نافرمانی کرده است.

همچنین مراجعه شود به: طاعَتُهُ طاعَهُ الرَّسُولِ [502]

683 مُعَلِّمُ الْأُمَّهِ

معلّم امّت پیامبرصلی الله علیه وآله.

همچنین مراجعه شود به: الْقآئِمُ بِحُجَّهِ النَّبِی ّ [572]

684 مُعَلِّمُ الْقُرْآنِ

معلّم قرآن کتاب الهی.

رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد آن حضرت فرمود:

«عَلِی یعَلِّمُ النّاسَ بَعْدِی مِنْ تَأْوِیلِ الْقُرْآنِ ما لا یعْلَمُونَ»؛(906)

«علی علیه السلام معلم قرآن مردم است بعداز من، تأویل و تفسیرقرآن و آنچه نمی دانند به آنان می آموزد».

685 الْمَغْفُورُ

با تأیید رسول خداصلی الله علیه وآله بخشیده شده خدایی است. حضرت در بیانی به وی فرمود:

«أَلا أُعَلِّمُکَ کَلِماتٍ إِذا قُلْتَهُنَّ: غَفَرَ اللَّهُ لَکَ وَإِنْ کُنْتَ مَغْفُوراً لَکَ، قالَ: قُلْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَلِی الْعَظِیمُ، لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ الْحَلِیمُ الْکَرِیمُ، لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ سُبْحانَ رَبِ ّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ»؛(907)

«آیا می خواهی کلماتی به تو تعلیم کنم که هرگاه بگویی خدا تو را ببخشد؛ هرچند تو بخشیده شده خدایی، فرمود: بگو لا إله إلّا اللَّه ...».

686 الْمُفارَقُ

رسول اکرم صلی الله علیه وآله در بیانی فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ الْمُفارَقُ بَعْدِی»؛(908)

«ای علی! بعد از من همه از تو جدا می شوند».

687 مِفِتاحُ الْحِکْمَهِ

کلید حکمت.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«مَعاشِرَ النّاسِ! أَنَا دارُ الْحِکْمَهِ وَعَلِی مِفْتاحُها وَلَنْ یوصَلَ إِلَی الدّارِ إِلّا بِالْمِفْتاحِ»؛(909)

«ای مردم! من خانه حکمت هستم و علی کلید آن است، و کسی نمی تواند وارد آن خانه شود مگر به وسیله کلید آن».

688 مِفْتاحُ الْخَزانَهِ

کلید گنج.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«أَنَا خَزانَهُ الْعِلْمِ وَعَلِی مِفْتاحُهُ، فَمَنْ أَرادَ الْخَزانَهَ فَلْیأْتِ الْمِفْتاحَ»؛(910)

«من گنجینه علم و دانش هستم و علی کلید آن است، هر که می خواهد به آن گنجینه برسد باید به دنبال کلید آن باشد».

689 مُفْتَرَضُ الطّاعَهِ

اطاعت از فرامین و اوامر او بر همه واجب و فرض است.

رسول اکرم صلی الله علیه وآله در خطبه روز غدیر، در مورد امام علی علیه السلام فرمود:

«فَاعْلَمُوا مَعاشِرَ النّاسِ! أَنَّ اللَّهَ قَدْ نَصَبَهُ لَکُمْ وَلِیاً وَإِماماً مُفْتَرَضاً طاعَتُهُ عَلَی الْمُهاجِرِینَ وَالْأَنْصارِ، وَعَلَی التّابِعِینَ لَهُمْ بِإِحْسانٍ، وَعَلَی الْبادِی وَالْحاضِرِ وَعَلَی الْأَعْجَمِی ّ وَالْعَرَبِی ّ، وَالْحُرِّ وَالْمَمْلُوکِ، وَالصَّغِیرِ وَالْکَبِیرِ، وَعَلَی الْأَبْیضِ وَالْأَسْوَدِ»؛(911)

«ای مردم بدانید خدای تعالی علی علیه السلام را به عنوان رهبر و امام شما منصوب کرد، و اطاعت او را واجب نمود بر همه مهاجران و انصار و تابعین ایشان و بر هر بیابانی و شهری، و هر عجم و عرب، بنده و آزاد، کوچک و بزرگ، و سفید و سیاه».

در زیارت آن حضرت هم آمده:

«أَشْهَدُ أَنَّ طاعَتَکَ مُفْتَرَضَهٌ»؛(912)

«گواهی می دهم اطاعت و پیروی از تو، واجب و فریضه است».

و در تلقین میت نیز گفته می شود:

«أَشْهَدُ أَنَّ عَلِیاً وَصِیهُ، وَهُوَ الْخَلِیفَهُ مِنْ بَعْدِهِ وَالْإِمامُ الْمُفْتَرَضُ الطّاعَهِ مِنْ بَعْدِهِ»؛(913)

«گواهی می دهم علی علیه السلام وصی رسول خداصلی الله علیه وآله و جانشین بعد از ایشان است، و او امامی است که اطاعتش بعد از پیامبر واجب است».

690 مُفَرِّجُ الْکَرْبِ

گرفتاری ها و مشکلات را حل می کند و گشایش و فرج می آورد.

رسول خداصلی الله علیه وآله این عنوان را برای امام علی علیه السلام برگزیده و بارها تکرار فرموده که "تو مفرّج الکرب عن وجهی" هستی؛ به گونه ای که برای دیگران هم عادی شده بود؛ مثلاً در یک مورد پرونده اختلافی را به عمر ارجاع دادند، نتوانست جواب دهد، گفت:

«أَینَ أَبُوالْحَسَنِ مُفَرِّجُ الْکَرْبِ؟»؛(914)

«کجاست علی، که او گشاینده مشکلات است».

691 مُفَرِّجُ الْهَمِ ّ

گشاینده و برطرف کننده همّ و غمّ.

همچنین مراجعه شود به: إِمامُ التُّقی [214]

692 الْمُقاتِلُ

با دشمنان خدا، ناکثین و قاسطین و مارقین جهاد خواهد کرد.

همچنین مراجعه شود به: الْمُجاهِدُ [96]

693 الْمُقْتَدی

امام، جلودار و پیشوای عدّه ای است و آنان به وی اقتدا کردند و به دنبال وی می روند.

این یکی از القاب آن حضرت است.(915) و این هم فرمایش رسول خداصلی الله علیه وآله که فرمود:

«وَمَنِ اقْتَدی بِهِ هَداهُ»؛(916)

«هرکه به او اقتدا کند، هدایت می شود و به مقصد می رسد».

694 الْمُقْتَفی لِأَثَرِهِ لاحِقٌ

هرکه پیروی امام را بکند، به حقیقت رسیده.

همچنین مراجعه شود به: الرّآدُّ عَلَیهِ زاهِقٌ [404]

695 الْمَقْتُولُ

کشته شده و شهید.

همچنین مراجعه شود به: الْمُسْتَخْلَفُ [669]

696 مُقِیمُ الْحُجَّهِ

اقامه کننده و برپا دارنده حجّت خداوند.

پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله فرمود: جبرئیل به من گفت: خداوند به شما سلام می رساند و می فرماید:

«مُحَمَّدٌ نَبِی رَحْمَتِی وَعَلِی مُقِیمُ حُجَّتِی»؛(917)

«محمّد پیامبر رحمت من است و علی برپا دارنده حجّت من است».

697 مَلَکُ الْمَوْتِ أَمامَهُ

در هنگام جنگ، ملک الموت در برابر او، در حرکت بود.

همچنین مراجعه شود به: جَبْرَئِیلُ عَنْ یمِینِهِ [301]

698 الْمَمْسُوسُ

امام علی علیه السلام به جهت شدت علاقه، محبت و جلب رضایت خدا، چیز دیگری را در نظر نمی گیرد، گویا مجنون و دیوانه خدا است.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً مَمْسُوسٌ فِی ذاتِ اللَّهِ»؛(918)

«همانا علی مجنون و دلباخته ذات خدا است».

699 مَنارُ الْأَنامِ

تابلو و راهنمای همه بندگان.

روایت شده: رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد آیه شریفه «وَلِکُلِ ّ قَوْمٍ هادٍ» به علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ مَنارُ الْأَنامِ وَرایهُ الْهُدی وَأَمِینُ الْقُرْآنِ»؛(919)

«تو راهنمای مردم و پرچم هدایت هستی، و تو امین قرآن می باشی».

700 مَنارُ الْإِیمانِ

نشانه و نمایشگر ایمان به خدا.

پیامبرصلی الله علیه وآله دست علی علیه السلام را به سینه چسبانید و خطاب به ایشان فرمود:

«یاعَلِی! أَنْتَ أَصْلُ الدِّینِ وَمَنارُالْإِیمانِ وَغایهُ الْهُدی ؛(920)

«ای علی! تو اصل و اساس دین و نشانه بلند ایمان و مقصد هدایت هستی».

701 مَنارُ الْهُدی

منار؛ محل و جایگاهی است که در آن نور یا آتش می گذاشتند تا از راه دور دیده شود و مردم راه را پیدا کنند. علی علیه السلام نیز کسی است که در جایگاه هدایت مردم قرار گرفته است. منار الهدی از القابی است که خدای تعالی برای امیرمؤمنان در خطاب به رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«جَعَلْتُهُ الْعُرْوَهَ الْوُثْقی وَنُورَ أَوْلِیائِی وَمَنارَ الْهُدی ؛(921)

«من او را دستگیره محکم الهی و نور دوستان خود و تابلوی هدایت قرار دادم».

و پیامبرصلی الله علیه وآله برای همه اعلان فرمود:

«إِنَّ اللَّهَ جَلَّ جَلالُهُ جَعَلَ عَلِیاً وَصِیی وَمَنارَ الْهُدی بَعْدِی»؛(922)

«همانا خداوند متعال علی علیه السلام را جانشین من و مناره هدایت مردم بعد از من قرار داد».

702 مَنْ أَبْغَضَهُ اعْتَدی

هرکس علی علیه السلام را دشمن بدارد، از مسیر حقّ خارج شده است.

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود:

«مَنْ أَحَبَّ عَلِیاً فَقَدْ اهْتَدی وَمَنْ أَبْغَضَهُ فَقَدْ اعْتَدی ؛(923)

«هرکس او را دوست بدارد، هرآینه هدایت یافته است. و هرکس به او کینه ورزد، از مسیر حقّ خارج شده است».

703 مَنْ اِتَّبَعَهُ اِتّبَعَ الْحَقَ

هرکه علی علیه السلام را پیروی کند، از حقّ پیروی کرده است.

همچنین مراجعه شود به: عَلِی عَلَی الْحَقِّ [533]

704 مَنْ اِتَّبَعَهُ نَجی

تابع و پیروی کننده او نجات می یابد.

حضرت فرمود:

«یا عَلِی! مَنِ اتَّبَعَکَ نَجی وَمَنْ تَخَلَّفَ عَنْکَ هَلَکَ»؛(924)

«ای علی! هرکه از تو پیروی کند نجات می یابد و هرکه از تو تخلف کند هلاک می گردد».

705 مَنْ أَحَبَّهُ اهْتَدی

هرکس علی علیه السلام را دوست بدارد، هدایت یافته است.

همچنین مراجعه شود به: مَنْ أَبْغَضَهُ اعْتَدی [702]

706 مَنْ أَنْکَرَهُ هَوی

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در شأن امام علی علیه السلام فرمود:

«مَنْ عَرَفَهُ نَجی إِلَی الْجَنَّهِ وَمَنْ أَنْکَرَهُ هَوی إِلَی النّارِ»؛(925)

«هرکه او را شناخت به بهشت خواهد رفت و آن که او را انکار نماید به جهنم سقوط خواهد کرد».

707 مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ هَلَکَ

هرکه از او تخلف کند و پیرو راه او نباشد هلاک می گردد.

همچنین مراجعه شود به: مَنْ اتَّبَعَهُ نَجی [704]

708 مُنْجِزُ وَعْدِ الرَّسُولِ

وعده های رسول خداصلی الله علیه وآله را عملی کرد.

رسول خداصلی الله علیه وآله بارها در مورد امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود:

«قاضِی دِینِی وَمُنْجِزُ عِداتِی»؛(926)

«تو هستی که دین مرا ادا می کنی و وعده مرا انجام می دهی».

و در جای دیگر فرمود:

«إِنَّ وُلْدَکَ وُلْدِی وَأَنَّکَ مُنْجِزُ عِداتِی»؛(927)

«ای علی! فرزندان تو فرزندان من هستند، و تو وعده های مرا عملی می کنی».

709 مَنْ حَسَدَهُ فَقَدْ کَفَرَ

هرکس به علی علیه السلام حسد ورزد، کافر است.

همچنین مراجعه شود به: حاسِدُهُ حاسِدُ الرَّسُولِ [305]

710 مَنْزِلُهُ فِی الْجَنَّهِ

منزل و جایگاه او در بهشت است.

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَما تَرْضی أَنْ یکُونَ مَنْزِلُکَ فِی الْجَنَّهِ مُقابِلُ مَنْزِلِی؟ قالَ: بَلی بِأَبِی وَأُمِّی یا رَسُولَ اللَّهِ! قالَ: فَإِنَّ مَنْزِلَکَ فِی الْجَنَّهِ مُقابِلُ مَنْزِلِی»؛(928)

«ای علی! آیا راضی نمی شوی به اینکه خانه ات در بهشت روبه روی خانه من باشد؟! گفت: بلی، پدر و مادرم فدای شما، ای رسول خدا! پیامبر فرمود: همانا خانه تو در بهشت، روبه روی خانه من باشد».

711 مَنْزِلُهُ مَیمُونٌ

به هر کجا نظر کند و به هرکجا وارد شود آنجا را مبارک می کند.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَضِیلَهٌ [147]

712 الْمَنْزُوعُ

گرفته شده، جدا و کنده شده.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«فَابْشِرْ فَإِنَّکَ الْأَنْزَعُ الْبَطِینُ، الْمَنْزُوعُ مِنَ الشِّرْکِ، الْبَطِینُ مِنَ الْعِلْمِ»؛(929)

«بشارت باد بر تو که از شرک و بت پرستی جدا و کنده شدی، واز علم و دانش پرگشته ای».

713 مَنْصُورٌ مَنْ نَصَرَهُ

هرکه او را یاری کند، یاری می شود. بیانی است که رسول خداصلی الله علیه وآله در حقّ امیرمؤمنان علیه السلام فرموده و از خدای تعالی خواست:

«اَللَّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَعادِ مَنْ عاداهُ وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ»؛(930)

«خدایا دوست باش با هر که او را دوست دارد و دشمن باش با هر که او را دشمن می دارد، یاری کن هر که او را یاری کند و خوار کن هر که او را خوار کند».

714 مَنْ عَرَفَهُ نَجی

هرکه به معرفت او دست یابد، نجات می یابد.

همچنین مراجعه شود به: مَنْ أَنْکَرَهُ هَوی [706]

715 مَواعِیدُ اللَّهِ

خداوند در مورد او به دیگران وعده داده و یا تعهدی کرده است.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«هذا عَلِی إِمامُکُمْ وَوَلِیکُمْ وَهُوَ مَواعِیدُ اللَّهِ وَاللَّهُ یصَدِّقُ ما وَعَدَهُ»؛(931)

«این علی امام و صاحب اختیار شماست که خدا در مورد او به شما وعده و وعید داده و خدا به وعده هایش عمل می کند».

716 الْمُوالِی عَلی طاعَهِ اللَّهِ

بر طاعت و فرمان بری از خداوند پی گیر و سخت کوش است.

همچنین مراجعه شود به: الْعامِلُ بِما یرْضَی اللَّهُ [516]

717 الْمَوْتُ فِی طاعَتِهِ شَهادَهٌ

مرگ در راه اطاعت امام علی علیه السلام، مثل شهادت در راه خدا است.

همچنین مراجعه شود به: اللُّحُوقُ بِهِ سَعادَهٌ [621]

718 مَوْتُهُ مَوْتُ النَّبِی ّ

زندگی و مرگ او، همانند زندگی و مرگ رسول خداصلی الله علیه وآله است.

همچنین مراجعه شود به: حَیاتُهُ حَیاهُ النَّبِی ّ [349]

719 مَوَدَّتُهُ عِبادَهٌ

مودّت و محبّت به او عبادت است.

همچنین مراجعه شود به: بُغْضُهُ نِفاقٌ [283]

720 الْمَوْصُوفُ بِالصَّبْرِ وَالشُّکْرِ

امام علی صلی الله علیه وآله به شکرگزاری و صبر و پایداری توصیف شده است.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«أَلا وَإِنَّ عَلِیاً هُوَ الْمَوْصُوفُ بِالصَّبْرِ وَالشُّکْرِ»؛(932)

«آگاه باشید این علی همان است که به صبر و سپاس توصیف شده است».

721 مَوْضِعُ سِرِّ النَّبِی ّ

جایگاه اسرار و رازهای پیامبر خداصلی الله علیه وآله.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«إِنَّ وَصِیی وَمَوْضِعَ سِرِّی وَخَیرَ مَنْ أَتْرُکُ بَعْدِی وَینْجِزُ عِدَتِی ویقْضِی دَینِی عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(933)

«همانا جانشین من و جایگاه اسرار و رازهای من و بهترین یادگار بعد از من که به وعده هایم عمل می کند و دین و قرض مرا ادا می نماید، علی بن ابی طالب علیه السلام است».

یهودیان از ابوبکر سؤالاتی داشتند؛ ولی او از جواب بازماند، پس خدمت امام علی علیه السلام آمدند.

امیرمؤمنان علی علیه السلام ضمن پاسخ دادن به پرسش های آنان، در معرفی خود فرمود:

«أَنَا عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ، أَخُو النَّبِی ّ وَوَصِیهُ فِی خَلافَتِهِ کُلِّها وَصاحِبُ کُلِ ّ نَفِیسَهٍ وَغَزاهٍ وَمَوْضِعُ سِرِّ النَّبِی ّصلی الله علیه وآله»؛(934)

«من علی علیه السلام هستم، برادر پیامبر و جانشین وی در تمام امور، و صاحب خصلت ها و منقبت ها و جنگ ها و جایگاه سرّ پیامبر خداصلی الله علیه وآله هستم».

و در زیارت ایشان آمده است:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وَلِیکَ وَأَخِی نَبِیکَ وَوَزِیرِهِ، وَحَبِیبِهِ وَخَلِیلِهِ، وَمَوْضِعِ سِرِّهِ»؛(935)

«خدایا درود فرست بر ولی خود و برادر پیامبر که وزیر و حبیب و خلیل و جایگاه اسرار او است».

722 الْمُوفِی

وفا کننده به عهد و پیمان.

این از القابی است که رسول خداصلی الله علیه وآله هنگام رحلت، درباره امام علی علیه السلام فرموده:

«عَلِی أَخِی وَوارِثِی وَوَزِیرِی وَأَمِینِی وَالْقائِمُ بِأَمْرِی وَالْمُوفِی بِعَهْدِی عَلی سُنَّتِی»؛(936)

«علی علیه السلام برادر، وارث، وزیر و امین و قائم مقام من است، او طبق سنّت من به عهد من وفا می کند».

723 الْمَوْقِفُ مَوْقِفُهُ

همه باید در جایگاه و مقام او مستقر شوند.

همچنین مراجعه شود به: الصِّراطُ صِراطُهُ [494]

724 مَوْلَی الْأُمَّهِ

رهبر و پیشوای امّت پیامبرصلی الله علیه وآله.

همچنین مراجعه شود به: عالِمُ الْأُمَّهِ [514]

725 مَوْلَی الْبَرِیهِ

رهبر و پیشوای مردم.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید: جبرئیل از جانب خدای تعالی، فرشتگان را در مورد علی علیه السلام چنین گواه گرفت:

«أُشْهِدُکُمْ أَنَّهُ إِمامُ خَلْقِی وَمَوْلی بَرِیتِی»؛(937)

«شاهد باشید که او امام خلق من و مولای همه مردم است».

726 مَوْلَی الْخَلْقِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«یاعَلِی! أَنَا وَأَنْتَ مَوْلَیا هذَا الْخَلْقِ، فَمَنْ جَحَدَنا وِلائَنا وَأَنْکَرَنا حَقَّنا فَعَلَیهِ لَعْنَهُ اللَّهِ، أَمِّنْ یا عَلِی! فَقُلْتُ: آمِینَ یا رَسُولَ اللَّهِ»؛(938)

«ای علی! من و تو مولای این خلق هستیم، پس هرکه ولایت و حقّ ما را انکار کند، لعنت خدا بر او باد. آمین بگو ای علی! پس من هم گفتم: آمین ای رسول خدا».

727 مَوْلی کُلِ ّ مُؤْمِنٍ

آقا و سرور و صاحب اختیار هر مؤمن.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«عَلِی مَوْلی کُلِ ّ مُؤْمِنٍ بَعْدِی وَمُؤْمِنَهٍ»؛(939)

«علی علیه السلام بعد از من، مولای هر مرد و زن مؤمن و باایمانی است».

728 مَوْلَی الْمُؤْمِنِینَ

مولا و سرور همه مؤمنان.

رسول خداصلی الله علیه وآله به حضرت خدیجه علیها السلام فرمود:

«یا خَدِیجَهُ! هذا عَلِی مَوْلاکِ وَمَوْلَی الْمُؤْمِنِینَ وَإِمامُهُمْ بَعْدِی»؛(940)

«ای خدیجه! این علی مولای تو و مولای همه مؤمنان و امام ایشان بعد از من است».

موارد دیگری هست که فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ مَوْلَی الْمُؤْمِنِینَ».(941)

در اعمال روز عید غدیر نیز وارد شده:

«أَجَبْنا داعِی اللَّهِ، وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فِی مُوالاهِ مَوْلانا وَمَوْلَی الْمُؤْمِنِینَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(942)

«خدایا! ما دعوت الهی را اجابت کردیم و رسولت را تبعیت کردیم، در دوستی و ولایت مولایمان و مولای همه مؤمنان، او که امیرمؤمنان است».

729 مَوْلَی الْمُسْلِمِینَ

مولای همه مسلمانان.

امام صادق علیه السلام نقل فرمود: رسول خداصلی الله علیه وآله این مقام را به علی علیه السلام داده است:

«فَجَعَلَهُ مَوْلَی الْمُسْلِمِینَ وَإِمامَهُمْ»؛(943)

«رسول خداصلی الله علیه وآله، علی علیه السلام را مولای مسلمانان و امام ایشان قرار داده است».

730 الْمَهْجُورُ

کنار گذاشته شده؛ زیرا بعد از پیامبرصلی الله علیه وآله، علی علیه السلام را از حقّ خودش کنار می گذارند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ الْمَهْجُورُ بَعْدِی»؛(944)

«ای علی! بعد از من تو را از حقّت دور می کنند».

731 الْمَهْدِی

از اسامی آسمانی امیرمؤمنان علیه السلام است.

رسول خداصلی الله علیه وآله به یکی از اصحاب فرمود:

«عَلَیکَ بِعَلِی ّ؛ فَإِنَّهُ الْهادِی الْمَهْدِی النّاصِحُ لِأُمَّتِی»؛(945)

«بر تو باد به علی علیه السلام، که او هادی و مهدی است و او ناصح امّت من است».

امام صادق علیه السلام در زیارت آن حضرت فرمود:

«فَقَبَضْتَهُ إِلَیکَ شَهِیداً سَعِیداً وَلِیاً تَقِیاً رَضِیاً زَکِیاً، هادِیاً مَهْدِیاً»؛(946)

«خدایا او را با شهادت و سعادت به سوی خود بردی، او که ولی تقی و رضی و زکی و هادی مهدی بود».

همچنین مراجعه شود به: الْمَأْمُونُ [632]

732 مِیزانُ الْإِیمانِ وَ الْکُفْرِ

معیار و ملاک تشخیص مؤمن از کافر.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«لا یحِبُّکَ إِلّا مُؤْمِنٌ وَلا یبْغِضُکَ إِلّا کافِرٌ»؛(947)

«کسی غیر از مؤمن تو را دوست نمی دارد، و غیر از کافر نیز کسی با تو دشمن نیست».

733 مِیزانُ الْإِیمانِ وَ النِّفاقِ

شاخص و ترازوی شناخت مؤمن از منافق.

هرکه امام علی علیه السلام را دوست داشت، مؤمن و گرنه منافق است.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«لا یحِبُّکَ إِلّا مُؤْمِنٌ وَلا یبْغِضُکَ إِلّا مُنافِقٌ»؛(948)

«غیر از مؤمن تو را دوست ندارد و غیر از منافق نیز با تو دشمن نیست».

در صدر اسلام، هرگاه اصحاب می خواستند بدانند که فرزندان آنان مؤمن هستند یا نه. علی را به فرزند خود نشان می دادند و می گفتند: آیا این آقا را دوست داری یا نه؟(949)

به همین جهت، پیامبرصلی الله علیه وآله فرموده است: «هرکه علی علیه السلام را دوست بدارد، خدا را دوست داشته و هرکه با علی علیه السلام دشمنی کند، با خدا دشمنی کرده است».(950)

734 مِیزانُ الطَّهارَهِ

معیار سنجش طهارت و پاکی فرزند به دنیا آمده می باشد؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«لا یحِبُّکَ إِلّا طاهِرُ الْوِلادَهِ، وَلا یبْغِضُکَ إِلّا خَبِیثُ الْوِلادَهِ»؛(951)

«دوست نمی دارد تورا مگر حلال زاده، و دشمن نمی دارد تو را مگر آنکه ناپاک به دنیا آمده است».

735 مِیکائِیلُ عَنْ یسارِهِ

در جنگ ها میکاییل از چپ در کنارش بود.

همچنین مراجعه شود به: جَبْرَئِیلُ عَنْ یمِینِهِ [301]

736 النّاصِحُ

نصیحت کننده و راهنمایی کننده. با دلسوزی مردم را کمک، راهنمایی و نصیحت می کند.

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره امیرمؤمنان علیه السلام، به یکی از اصحاب خود فرمود:

«عَلَیکَ بِعَلِی ّ؛ فَإِنَّهُ الْهادِی الْمَهْدِی النّاصِحُ لِأُمَّتِی»؛(952)

«بر تو لازم است که همواره طرف علی باشی؛ چرا که او هدایت کننده و هدایت شده و ناصح امّت من می باشد».

در زیارتش سلام عرض می کنیم:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیدَ الْوَصِیینَ... وَالنّاصِحَ لِأُمَّهِ نَبِیهِ»؛(953)

«سلام بر تو ای آقای جانشینان... و ای کسی که ناصح امّت پیامبر بودی».

امام صادق علیه السلام نیز در زیارت امیرمؤمنان علیه السلام تصریح و تأیید می کند:

«وَنَصَحَ لَکَ مُجْتَهِداً حَتّی أَتاهُ الْیقِینُ»؛(954)

«گواهی می دهم که آن حضرت در نصیحت و هدایت خلق به راه حقّ تا هنگام شهادت سعی و کوشش نمود».

737 ناصِرُ دِینِ اللَّهِ

یاری کننده دین خدا.

همچنین مراجعه شود به: الْمُجادِلُ [646]

738 ناصِرُ الرَّسُولِ

از فرمایشات رسول خداصلی الله علیه وآله درباره امام علی علیه السلام چنین است:

«هذا أَخِی وَوَلِیی وَناصِرِی وَصَفِیی»؛(955)

«این علی برادر، ولی و ناصر و صفی من است».

739 ناصِرُهُ ناصِرُ الرَّسُولِ

اگر کسی امام علی علیه السلام را یاری و کمک کند، گویا رسول خداصلی الله علیه وآله را یاری کرده است.

همچنین مراجعه شود به: إِمامُ کُلِ ّ مُسْلِمٍ [220]

740 نَذِیرُ الْأُمَّهِ

انذار دهنده و بیم دهنده امّت؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ نَذِیرُ أُمَّتِی»؛(956)

«ای علی! تو بیم دهنده امّت من هستی».

741 نَصَبَهُ اللَّهُ

امیرالمؤمنین علی علیه السلام از جانب خدا برای امامت منصوب شده است.

همچنین مراجعه شود به: فَضَّلَهُ اللَّهُ [560]

742 النَّظَرُ اِلَیهِ رَأْفَهٌ

نگاه کردن به چهره علی علیه السلام، نوعی رأفت و مهربانی است، چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«اَلنَّظَرُ إِلَیهِ رَأْفَهٌ»؛(957)

«نگاه کردن به چهره علی علیه السلام مهربانی است».

743 النَّظَرُ اِلَیهِ عِبادَهٌ

نگاه کردن به چهره او نوعی عبادت است.

این کلام زیبای رسول خداصلی الله علیه وآله در حقّ امیرمؤمنان علیه السلام است:

«اَلنَّظَرُ إِلی وَجْهِکَ یا عَلِی عِبادَهٌ»؛(958)

«نگاه کردن به چهره تو ای علی! عبادت است».

744 نَظِیرُ النَّبِی ّ

شبیه و مانند پیامبرصلی الله علیه وآله.

رسول خداصلی الله علیه وآله در حقّ آن حضرت فرمود:

«ما مِنْ نَبِی ّ إِلّا وَلَهُ نَظِیرٌ فِی أُمَّتِهِ وَعَلِی نَظِیرِی»؛(959)

«پیامبری نیست مگر اینکه شبیه خود را در امّتش داشته باشد، و علی علیه السلام شبیه و نظیر من است در میان امّتم».

745 نِعْمَ الْأَخُ

علی علیه السلام بهترین برادر پیامبرصلی الله علیه وآله است.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان فرمود:

«نِعْمَ الْأَخُ أَنْتَ وَنِعْمَ الْخَتَنُ أَنْتَ وَنِعْمَ الصّاحِبُ أَنْتَ»؛(960)

«چه خوب برادری هستی تو و چه خوب داماد و صاحب و همراهی هستی».

746 نِعْمَ الْخَتَنُ

همسر دختر یا همان داماد هر شخصی را ختن گویند. علی علیه السلام داماد خوب پیامبرصلی الله علیه وآله و همسر فاطمه زهراعلیها السلام است.

همچنین مراجعه شود به: نِعْمَ الْأَخُ [745]

747 نِعْمَ الصّاحِبُ

علی علیه السلام بهترین یار و یاور و همراه رسول خداصلی الله علیه وآله بود.

همچنین مراجعه شود به: نِعْمَ الْأَخُ [745]

748 نَفْسُ الْیقِینِ

علی علیه السلام خودش حقیقت یقین است.

همچنین مراجعه شود به: رَأْسُ الدِّینِ [403]

749 نَقِی الْکَفَّینِ

دستانش از هر آلودگی و کژی پاک است.

همچنین مراجعه شود به: تَقِی الْقَلْبِ [298]

750 نُورُ اللَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله در این زمینه فرمود:

«عَلِی نُورُ اللَّهِ فِی بِلادِهِ وَحُجَّتُهُ عَلی عِبادِهِ»؛(961)

«علی علیه السلام نور خدا در شهرهایش و حجّت او بر بندگانش است».

و نیز از فرمایشات خود حضرت است که:

«أَنَا نُورُ اللَّهِ الَّذِی لا یطْفَأُ»؛(962)

«من نور خدایم که خاموش نمی شود».

پس به حضرت سلام می کنیم:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا نُورَ اللَّهِ فِی سَمائِهِ وَأَرْضِهِ»؛(963)

«سلام بر تو ای نور خدا در آسمان و زمین».

751 نُورُ الْأَرْضِ

زمین به نور جمال او روشن شده است.

همچنین مراجعه شود به: رُکْنُ الْأَرْضِ [414]

752 نُورُ بَصَرِ الرَّسُولِ

نور دیدگان پیامبرصلی الله علیه وآله.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

«فاطِمَهُ مُهْجَهُ قَلْبِی وَابْناها ثَمَرَهُ فُؤادِی وَبَعْلُها نُورُ بَصَرِی»؛(964)

«فاطمه جگرگوشه قلب من، و دو پسرش میوه دل من، و همسرش نور دیدگان من است».

753 نُورُ الدِّینِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«إِنَّما أَنْتَ عَلَمُ الْهُدی وَنُورُ الدِّینِ وَهُوَ نُورُ اللَّهِ یا أَخِی»؛(965)

«همانا تو پرچم هدایت و نور دین که نور خدایی است، می باشی ای برادر من».

754 نُورُ الرَّحْمنِ

به نقل از احمد بن حنبل، از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نقل شده که حضرت فرمود:

«کُنْتُ أَنَا وَعَلِی نُوراً بَینَ یدَی الرَّحْمنِ قَبْلَ أَنْ یخْلُقَ عَرْشَهُ بِأَرْبَعَ عَشَرَ أَلْفَ سَنَهٍ»؛(966)

«من و علی نوری بودیم نزد خدا، چهارده هزار سال قبل از این که عرش خود را بیافریند».

755 نُورُ الْهُدی

او نور و روشنایی هدایت است؛ یعنی هرکه بخواهد هدایت و راهنمایی شود، باید با نور وجود آن حضرت به مقصد برسد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بارها و به خصوص در روز غدیر فرمود:

«وَخَلَّفْتُ فِیکُمُ الْعَلَمَ الْأَکْبَرَ عَلَمَ الدِّینِ وَنُورَ الْهُدی وَصِیی عَلِی بْنَ أَبِی طالِبٍ»؛(967)

«من در بین شما پرچم بزرگ و پرچم دین که نور هدایت است را، جانشین قرار می دهم، او وصی من علی بن ابی طالب است».

756 نُورُهُ نُورُ الرَّسُولِ

امام علی علیه السلام و رسول خداصلی الله علیه وآله از یک نور آفریده شده اند.

همچنین مراجعه شود به: مُبْغِضُهُ مُبْغِضُ الرَّسُولِ [638]

757 وارِثُ الرَّسُولِ

وارث رسول خداصلی الله علیه وآله.

در یکی از احادیث وارد شده: خدای تعالی در مورد امیرالمؤمنین علیه السلام به پیامبرش فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً وارِثُکَ وَوارِثُ الْعِلْمِ مِنْ بَعْدِکَ»؛(968)

«همانا علی علیه السلام وارث تو و وارث تمام علوم بعد از تو است».

758 وارِثُ الْعِلْمِ

وارث علم و دانش رسول خداصلی الله علیه وآله.

پس به آن حضرت سلام داده می شود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وارِثَ الْعِلْمِ»؛(969)

«سلام بر تو ای وارث همه علوم».

همچنین مراجعه شود به: وارِثُ الرَّسُولِ [757]

759 وارِثُ عِلْمِ الرَّسُولِ

علم و دانش پیامبرصلی الله علیه وآله را به ارث برده؛ چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله فرموده است:

«یا أَبَا الْحَسَنِ! أَنْتَ وارِثُ عِلْمِی»؛(970)

«ای علی! تو وارث علم من هستی».

پس سلام بر او باد:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا زَوْجَ الْبَتُولِ وَوارِثَ عِلْمِ الرَّسُولِ»؛(971)

«سلام بر تو ای همسر زهرای بتول و وارث علم رسول خدا».

760 وارِثُ عِلْمِ النَّبِیینَ

امام علی علیه السلام نه تنها وارث علم پیامبرصلی الله علیه وآله؛ بلکه وارث علم تمام پیامبران الهی است، چنان که رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ سَیدُ الْوَصِیینَ وَوارِثُ عِلْمِ النَّبِیینَ»؛(972)

«ای علی! تو سید و آقای جانشینان و وارث علم پیامبران هستی».

امام رضاعلیه السلام نیز در جواب به مأمون فرمود:

«عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ علیه السلام أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَإِمامُ الْمُتَّقِینَ وَقائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ وَأَفْضَلُ الْوَصِیینَ وَوارِثُ عِلْمِ النَّبِیینَ وَالْمُرْسَلِینَ»؛(973)

«علی علیه السلام امیر مؤمنان و امام تقواپیشگان و پیشوای سفیدرویان آبرومند،و بهترین جانشینان و وارث علم همه پیامبران و رسولان خداست».

761 وارِثُ مُحَمَّدٍ

رسول خداصلی الله علیه وآله امیرمؤمنان علیه السلام را با عنوان «وارِثِی» خطاب می فرمود.

امام علی علیه السلام نیز فرموده است:

«إِنَّ اللَّهَ تَبارَکَ وَتَعالی خَصَّنِی بِما خَصَّ بِهِ أَوْلِیاءَهُ وَأَهْلَ طاعَتِهِ وَجَعَلَنِی وارِثَ مُحَمَّدٍصلی الله علیه وآله»؛(974)

«خداوند متعال مرا مخصوص گردانید به آنچه اولیا و اهل طاعت خود را مخصوص گردانیده و مرا وارث محمّد قرار داده است».

و ما هم چنین سلام می کنیم:

«السَّلامُ عَلَیکَ یا وارِثَ مُحَمَّدٍ سَیدِ رُسُلِ اللَّهِ»؛(975)

«سلام بر تو ای وارث محمّد که آقای همه پیامبران خداست».

این وراثت و وصایت و خلافت نیز در تمام زمینه ها است؛ چه شخصی، و چه اجتماعی، و چه حکومتی:

«أَنْتَ الْوارِثُ وَالْوَصِی وَالْخَلِیفَهُ فِی الْأَهْلِ وَالْمالِ وَالْمُسْلِمِینَ»؛(976)

«تو وارث، وصی و خلیفه من هستی هم در اهل بیت هم در مورد اموال و هم بین مسلمانان».

762 وارَی النَّبِی فِی رَمْسِهِ

امام علی علیه السلام وارث و وصی و نزدیک ترین فرد به رسول خداصلی الله علیه وآله بود. و سزاوارتر از همه بود که برای امور بعد از رحلت آن حضرت قیام نماید. کفن و دفن آن جناب، یکی از این امور بود که شخص ایشان انجام داد، همان طور که رسول خداصلی الله علیه وآله در آخرین لحظات عمر شریف خود به ایشان فرمود:

«ثُمَّ وَجِّهْنِی إِلَی الْقِبْلَهِ تَوَلِ ّ أَمْرِی وَصَلِ ّ عَلَی أَوَّلَ النّاسِ وَلا تُفارِقْنِی حَتّی تُوارِینِی فِی رَمْسِی فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ تَعالی ؛(977)

«مرا رو به قبله نما و امور مرا خود به عهده بگیر و اولین نفری باش که بر من نماز می خوانی و از من جدا نشو تا اینکه پیکر مرا در قبر بگذاری و از خدای تعالی کمک بگیر».

در زیارت مخصوص امیرالمؤمنین علیه السلام، در فرازی از آن آمده:

«وَصَلّی عَلَیهِ وَواری شَخْصَهُ»؛(978)

«او که به پیکر

پیامبرصلی الله علیه وآله نماز خواند و جسد پاکش را در قبر نهاد».

763 والِدُ الْأُمَّهِ

پدر و بزرگ تر امّت.

جابر بن عبداللَّه می گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله در مورد علی بن ابی طالب علیه السلام فرمود:

«حَقُّ عَلِی ّ عَلی هذِهِ الْأُمَّهِ کَحَقِ ّ الْوالِدِ عَلَی الْوَلَدِ»؛(979)

«حقّ علی علیه السلام بر این امّت، مثل حقّ پدر بر فرزندان است».

764 والِدُ الْمُسْلِمِینَ

رسول خداصلی الله علیه وآله در حقّ امام علی علیه السلام فرمود:

«حَقُ ّ عَلِی ّ عَلَی الْمُسْلِمِینَ کَحَقِ ّ الْوالِدِ عَلی وُلْدِهِ»؛(980)

«حقّ علی علیه السلام بر مسلمانان همانند حقّ پدر بر فرزندانش می باشد، (گویا علی علیه السلام پدر همه مسلمانان است)».

765 والِدُ النّاسِ

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«حَقُّ عَلِی ّ عَلَی النّاسِ حَقُّ الْوالِدِ عَلی وُلْدِهِ»؛(981)

«حقّ علی برمردم مانندحقّ پدر برفرزندان است».

766 الْوالِی

سرپرست و حاکم.

همچنین مراجعه شود به: الدَّیانُ [390]

767 وَجْهُ اللَّهِ

وجه و جنب خدا؛ یعنی ناحیه و سمت و سویی که مردم با توجّه به آن ناحیه به سوی خدا می روند.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنَا رَسُولُ اللَّهِ وَالْمُبَلِّغُ عَنْهُ وَأَنْتَ وَجْهُ اللَّهِ وَالْمُؤْتَمُّ بِهِ»؛(982)

«من رسول خدایم و از جانب او ابلاغ می کنم و تو وجه خدایی که دیگران باید تو را امام خود قرار دهند».

و خود حضرت نیز فرمود:

«أَنَا وَجْهُ اللَّهِ وَأَنَا جَنْبُ اللَّهِ»؛(983)

«من وجه خدا و من جنب خدا هستم، که مردم با توجّه به ناحیه من، به سوی خدا می روند».

همچنین مراجعه شود به: بَیتُ اللَّهِ [293]

768 الْوَحِیدُ الشَّهِیدُ

انسان تنها و غریب که شهید می شود.

عایشه نقل می کند: پیامبرصلی الله علیه وآله را دیدم که علی علیه السلام را به خود چسبانده و بوسید و فرمود:

«بِأَبِی الْوَحِیدُ الشَّهِیدُ، بِأَبِی الْوَحِیدُ الشَّهِیدُ»؛(984)

«پدرم به فدای آن تنهای شهید، پدرم به فدای آن تنهای شهید».

769 الْوَزِیرُ

وزیر کسی است که تمام کارهای سنگین و مهم بر دوش او قرار می گیرد و به مقام بالاتر خود کمک می کند.

از القاب مهم امیرمؤمنان علیه السلام است، و رسول خداصلی الله علیه وآله بارها به آن حضرت فرمود:

«أَنْتَ الْوَزِیرُ وَالْوَصِی»؛(985)

«تو وزیر و وصی من هستی».

عبارت «أَنْتَ وَزِیرِی» نیز بارها تکرار شده.(986)

770 وَزِیرُ الرَّسُولِ فِی الْآخِرَهِ

وزیر رسول خداصلی الله علیه وآله در آخرت.

رسول خداصلی الله علیه وآله به امّ سلمه فرمود:

«یا أُمّ سَلَمَهِ! اسْمَعِی وَاشْهَدِی! هذا عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ وَزِیرِی فِی الدُّنْیا وَوَزِیرِی فِی الْآخِرَهِ»؛(987)

«ای ام سلمه! بشنو و گواه باش که این علی در دنیا و آخرت وزیر من می باشد».

771 وَزِیرُ الرَّسُولِ فِی الدُّنْیا

وزیر رسول خداصلی الله علیه وآله در دنیا.

همچنین مراجعه شود به: وَزِیرُ الرَّسُولِ فِی الْآخِرَهِ [770]

772 الْوَصِی

جانشین؛ کسی که وصایا و سفارشات خود را به او می کنیم، تا به انجام امور وی بپردازد.

رسول خداصلی الله علیه وآله از جانب خدای تعالی آن قدر این خطاب را به امیرمؤمنان علیه السلام کرده بود، که هرگاه به طور مطلق گفته می شد: «الوَصِی»، همه اذهان به جانب امام علی علیه السلام متوجه می شد. عنوان «یا عَلِی أَنْتَ الْوَصِی» در کتب متعددی نقل شده است.(988)

این امر نیز به فرمان خدای تعالی بوده؛ چنان که حضرت فرموده است:

«یا عَلِی! أَنْتَ وَصِیی أُوصِیتُ إِلَیکَ بِأَمْرِ رَبِّی»؛(989)

«ای علی! تو وصی من هستی و من نیز به امر خداوند به تو وصیت می کنم».

773 وَصِی رَسُولِ اللَّهِ

از القاب آسمانی امیرمؤمنان علیه السلام است که رسول خداصلی الله علیه وآله به ایشان فرمود: روز قیامت تو با چنان شکوه و عظمتی می آیی که همه می گویند: این یا فرشته است یا پیامبر. امّا ندا داده می شود که چنین نیست؛

«هذا عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ وَصِی رَسُولِ اللَّهِ رَبِ ّ الْعالَمِینَ»؛(990)

«این علی علیه السلام، فرزند ابوطالب جانشین رسول خداست که پروردگار جهانیان است».

فرازی از زیارت آن جناب:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وَصِی رَسُولِ رَبِّ الْعالَمِینَ»؛(991)

«سلام بر تو ای وصی پیامبر پروردگار جهانیان».

774 وَصِی الْمُصْطَفی

مصطفی لقب پیامبرصلی الله علیه وآله است و امام علی علیه السلام جانشین ایشان است.

رسول خداصلی الله علیه وآله می فرماید: بر تابلوی ورودی بهشت نوشته شده است:

«مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، عَلِی وَصِی الْمُصْطَفی ؛(992)

«محمّد رسول خدا و علی وصی مصطفی است».

از کتب اهل سنّت نقل شده: در صدر اسلام اشعار فراوانی با عنوان "وصی المصطفی" برای امام علی علیه السلام سروده شده است.(993)

775 وِقایهُ الرَّسُولِ

حافظ و سپر و نگهبان.

رسول خداصلی الله علیه وآله از جانب خداوند می فرماید:

«إِنَّ عَلِیاً قَدْ اِنْفَرَدَ عَنِ الْخَلْقِ بِالْبَیتُوتَهِ عَلی فِراشِ مُحَمَّدٍ وَوِقایهِ رُوْحِهِ بِرُوحِهِ»؛(994)

«این فقط علی علیه السلام بود که شب را در بستر رسول خداصلی الله علیه وآله خوابید و با به خطر انداختن جان خود، از جان پیامبر محافظت کرد».

776 وِلایتُهُ حِصْنُ اللَّهِ

ولایت علی علیه السلام دژ و قلعه محکم الهی است. هرکه به آن داخل شود، از هر گزندی در امان و محفوظ می ماند. رسول خداصلی الله علیه وآله از جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و لوح و قلم و از خداوند نقل فرموده:

«وِلایهُ عَلِی ّ حِصْنِی فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذابِی»؛(995)

«ولایت علی علیه السلام دژ محکم من است، هرکه در دژ من وارد شود، از عذاب ایمن می گردد».

همچنین مراجعه شود به: بَیتُ اللَّهِ [293]

777 وِلایتُهُ وِلایهُ اللَّهِ

ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام از جانب خدا است.

همچنین مراجعه شود به: اِتّباعُهُ فَرِیضَهُ اللَّهِ [146]

778 وِلایتُهُ وِلایهُ الرَّسُولِ

کسی که ولایتش، ولایت رسول خداصلی الله علیه وآله و از جانب ایشان است.

رسول خداصلی الله علیه وآله درمواردمختلف، به خصوص در روز غدیر، خطاب به مسلمانان فرمود:

«مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِی مَوْلاهُ»؛(996)

«هرکس که من مولای اویم، پس علی علیه السلام مولای او است».

این حدیث به تواتر در تمام کتب شیعه و اکثر کتب اهل سنّت ذکر شده است.

779 الْوَلِی

سرپرست و حاکم.

همچنین مراجعه شود به: الدَّیانُ [390]

780 وَلِی اللَّهِ

ابن مسعود از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل کرده: ایشان فرمود: بر درب بهشت نوشته شده است:

«لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، عَلِی وَلِی اللَّهِ»

رسول خداصلی الله علیه وآله نیز این گونه شهادت داد:

«عَلِی وَلِی اللَّهِ وَأَوْلِیاءُ عَلِی ّ الْمُفْلِحُونَ وَالْفائِزُونَ بِاللَّهِ»؛(997)

«علی علیه السلام ولی خدا است و دوستان او نیز رستگارانند و به فوز الهی رسیدند».

در زیارت آن حضرت نیز چنین آمده است:

«أَشْهَدُ لَکَ یا وَلِی اللَّهِ وَوَلِی رَسُولِهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ وَآلِهِ بِالْبَلاغِ وَالْأَدآءِ»؛(998)

«گواهی می دهم برای تو ای ولی خدا و رسولش! که وظیفه تبلیغ و رسالت خود را ادا نمودی».

781 وَلِی رَسُولِ اللَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنْتَ وَلِیی، وَوَلِیی وَلِی اللَّهِ»؛(999)

«تو ولی من هستی و ولی من ولی خدا است».

همچنین مراجعه شود به: وَلِی اللَّهِ [780]

782 وَلِی کُلِ ّ مُؤْمِنٍ

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید: این خدای تعالی است که امام علی علیه السلام را ولی هر مؤمنی بعد از من قرار داده است.(1000) پس حضرت فرمود:

«أَنْتَ إِمامُ کُلِ ّ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَهٍ وَوَلِی کُلِ ّ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَهٍ بَعْدِی»؛(1001)

«تو امام هر مرد و زن مؤمنی هستی و نیز ولی هر مرد و زن مؤمن بعد از من هستی».

783 وَلِی کُلِ ّ مُؤْمِنَهٍ

آن حضرت بر هر زن مؤمنی ولایت دارد.

همچنین مراجعه شود به: وَلِی کُلِ ّ مُؤْمِنٍ [782]

784 وَلِی الْمُؤْمِنِینَ

رسول خداصلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود:

«إِنَّکَ وَلِی الْمُؤْمِنِینَ بَعْدِی»؛(1002)

«همانا تو بعد از من، ولی و سرپرست مؤمنین هستی».

785 وَلِی الْمُتَّقِینَ

از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمود: در شب معراج، آن گاه که به محضر الهی رسیدم، خدای تعالی سه خصلت را در علی علیه السلام بیان فرمود:

«إِنَّهُ سَیدُ الْمُسْلِمِینَ وَوَلِی الْمُتَّقِینَ وَقائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ»؛(1003)

«همانا او سید و سرور مسلمانان و سرپرست و ولی پرهیزکاران و پیشوای روسفیدان است».

786 وَلِیهُ مُسْتَوْجَبُ الْجَنَّهِ

هرکه ولایت امام علی علیه السلام را بپذیرد، بهشت بر او واجب می گردد.

همچنین مراجعه شود به: عَدُوُّهُ مُسْتَحِقُّ النّارِ [521]

787 وَلیهُ وَلِی اللَّهِ

دوست او دوست خدا است.

همچنین مراجعه شود به: عَدُوُّهُ عَدُوُّ اللَّهِ [519]

788 وَیلٌ لِمُبْغِضِهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ سَیدٌ فِی الدُّنْیا... وَالْوَیلُ لِمَنْ أَبْغَضَکَ بَعْدِی»؛(1004)

«ای علی! تو در دنیا آقا و سرور هستی... وای بر آن که بعد از من، با تو دشمنی کند».

789 الْهادِی

هدایت کننده و راهنمایی کننده.

رسول خداصلی الله علیه وآله به یکی از اصحاب فرمود:

«عَلَیکَ بِعَلِی ّ؛ فَإِنَّهُ الْهادِی الْمَهْدِی»؛(1005)

«بر تو باد به ملازمت با علی علیه السلام، که او هدایت کننده هدایت شده است».

همچنین مراجعه شود به: الدَّیانُ [390]

790 هارُونُ الْأُمَّهِ

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً صِدِّیقُ هذِهِ الْأُمَّهِ وَفارُوقُها وَمُحَدَّثُها وَإِنَّهُ هارُونُها»؛(1006)

«همانا علی علیه السلام صدیق این امّت و فاروق و محدّث و هارون این امّت است».

791 یدُ اللَّهِ الْمَبْسُوطَهُ

دست گشوده خدا برای بندگان.

همچنین مراجعه شود به: جَنْبُ اللَّهِ الظّاهِرُ [303]

792 یعْسُوبُ الدِّینِ

سید، رئیس، پیشوا و رهبر دین.

از فرمایشات رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امیرمؤمنان علیه السلام است:

«أَنْتَ یعْسُوبُ الدِّینِ، وَالْمالُ یعْسُوبُ الْمُنافِقِینَ»؛(1007)

«تو یعسوب دین هستی و مال نیز یعسوب منافقان است».

امام صادق علیه السلام نیز در زیارت حضرت فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا یعْسُوبَ الدِّینِ»؛(1008)

«سلام بر تو که یعسوب دین هستی».

793 یعْسُوبُ الْمُتَّقِینَ

رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَإِمامُ الْمُسْلِمِینَ وَقائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ وَیعْسُوبُ الْمُتَّقِینَ»؛(1009)

«ای علی! تو امیرمؤمنان، امام مسلمانان، پیشوای سفیدرویان و رئیس پرهیزکاران هستی».

خود حضرت نیز فرمود:

«أَنَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَیعْسُوبُ الْمُتَّقِینَ»؛(1010)

«من امیرمؤمنان و رئیس پرهیزکارانم».

و در زیارت ایشان آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَصَلِّ عَلی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَبْدِکَ... وَیعْسُوبِ الْمُتَّقِینَ»؛(1011)

«خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد و نیز درود فرست بر بنده ات امیرمؤمنان که رئیس پرهیزکاران است».

794 یعْسُوبُ الْمُسْلِمِینَ

رسول خداصلی الله علیه وآله درباره امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«هذا یعْسُوبُ الْمُسْلِمِینَ»؛(1012)

«این علی پیشوای مسلمانان است».

و نیز فرمود:

«هُوَ یعْسُوبُ الْمُسْلِمِینَ وَإِمامُ الْمُتَّقِینَ»؛(1013)

«او رئیس مسلمانان و امام پرهیزکاران است».

795 یعْسُوبُ الْمُؤْمِنِینَ

در فرمایشی دیگر، رسول خداصلی الله علیه وآله خطاب به امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«یا عَلِی! أَنْتَ یعْسُوبُ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمالُ یعْسُوبُ الظّالِمِینَ»؛(1014)

«ای علی! تو یعسوب مؤمنان هستی و اموال دنیا نیز یعسوب ستمکاران است».

796 یعْطِیهُ اللَّهُ خَیرَ الظَّفَرِ

خدای تعالی بهترین پیروزی ها را نصیب او گردانیده است.

همچنین مراجعه شود به: جَبْرَئِیلُ عَنْ یمِینِهِ [301]

797 یعْطِیهُ اللَّهُ خَیرَ النَّصْرِ

خدای تعالی بهترین پیروزی ها را نصیب او گردانیده است.

همچنین مراجعه شود به: جَبْرَئِیلُ عَنْ یمِینِهِ [301]

798 یوشَعُ الْأُمَّهِ

برای امّت اسلام به منزله یوشع است.

همچنین مراجعه شود به: آصِفُ الْأُمَّهِ [129]

فصل سوم:امیرالمؤمنین علیه السلام از زبان امیرالمؤمنین علیه السلام

اشاره

امیرالمؤمنین علیه السلام از زبان امیرالمؤمنین علیه السلام

مقدمه

یکی از راه های شناخت هر فردی، نگرش در خصوصیات و ویژگی های او، و شنیدن سخنان و فرمایشات وی است.

علی بن ابی طالب علیه السلام نیز در مواقع مختلف، و به مناسبت های گوناگون، در جنگ و صلح، با دوست و دشمن، درخطبه و نامه و نصیحت، در خلوت و جلوت، خانه نشینی و حکومت، برای اظهار مقام ولایت و جایگاه امامت، به معرفی و بیان فضایل و مناقب خود پرداخته؛ که البته مقصود از بیان این فضایل در برخی موارد، بیان نعمت های الهی بوده و قصد خودستایی نیست.

799 آخِذُ حَقِ ّ الضَّعِیفِ

حقّ مظلوم و ضعیف را از ظالم می گیرد.

امیرمؤمنان علی علیه السلام در یکی از خطبه های نهج البلاغه، برخی از ویژگی های خودرا چنین بیان می فرماید:

«فَقُمْتُ بِالْأَمْرِ حِینَ فَشِلُوا وَتَطَلَّعْتُ حِینَ تَقَبَّعُوا وَنَطَقْتُ حِینَ تَعْتَعُوا وَمَضَیتُ بِنُورِ اللَّهِ حِینَ وَقَفُوا، وَکُنْتُ أَخْفَضُهُمْ صَوْتاً وَأَعْلاهُمْ فَوْتاً، فَطَرْتُ بِعِنانِها وَاسْتَبْدَدتُ بُرْهانَها کَالْجَبَلِ لا تُحَرِّکُهُ الْقَواصِفُ وَلا تُزِیلُهُ الْعَواصِفُ. لَمْ یکُنْ لِأَحَدٍ فِی مَهْمَزٌ، وَلا لِقائِلٍ فِی مَغْمَزٌ. اَلذَّلِیلُ عِنْدِی عَزیزٌ حَتّی آخِذَ الْحَقَّ لَهُ وَالْقَوِی عِنْدِی ضَعِیفٌ حَتّی آخِذَ الْحَقَّ مِنْهُ»؛(1015)

«آن گاه که همه سستی ورزیدند، من قیام کردم. هنگامی که همه خود را پنهان کردند، من به میدان آمدم. وقتی همه سکوت کردند، من به بیان حق پرداختم. آن گاه که همه توقّف کردند، من به نور خدا حرکت نمودم. به هنگام حرف و شعار صدایم پایین بود؛ امّا در مقام عمل، از همه پیشی گرفتم. زمام امور را به دست گرفتم و جلوتر از همه پرواز نمودم و پاداش آن را نیز دریافت کردم. مانند کوهی که تندبادها آن را حرکت نمی دهد و طوفان ها آن را از جای نمی کنند. کسی در من عیبی پیدا نکرد و هیچ سخن چینی

در من جای عیب جویی نیافت. افراد ضعیف و مظلوم، نزد من عزیز هستند تا حقّ آنان را بازستانم، و افراد قوی ظالم نزد من ضعیف هستند تا زمانی که حقّ مظلوم را از آنان بازگیرم».

800 الْآخِرُ

شخصی از امیرمؤمنان علیه السلام سؤال کرد: چگونه صبح کردید و در چه حالی هستید؟

حضرت فرمود:

«أَصْبَحْتُ وَأَنَا الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ وَالْفارُوقُ الْأَعْظَمُ وَأَنَا وَصِی خَیرِ الْبَشَرِ وَأَنَا الْأَوَّلُ وَأَنَا الْآخِرُ وَأَنَا الْباطِنُ وَأَنَا الظّاهِرُ وَأَنَا بِکُلِ ّ شَی ءٍ عَلِیمٌ وَأَنَا عَینُ اللَّهِ وَأَنَا جَنْبُ اللَّهِ وَأَنَا أَمِینُ اللَّهِ عَلَی الْمُرْسَلِینَ، بِنا عُبِدَ اللَّهُ وَنَحْنُ خُزّانُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَسَمائِهِ وَأَنَا أُحْیی وَأَنَا أُمِیتُ وَأَنَا حَی لا أَمُوتُ»؛(1016)

«صبح کردم در حالی که من صدّیق اکبر و فاروق اعظم هستم. من وصی بهترین بشر هستم. منم اول، منم آخر، منم باطن، منم ظاهر، من به هر چیزی عالم هستم. منم عین اللَّه، منم جنب اللَّه، من امین خدا بر پیامبران هستم. به واسطه ما خداوند عبادت می شود، ما خزینه های الهی در آسمان و زمین هستیم. من زنده می کنم، من می میرانم، و من زنده لایموت هستم».

سؤال کننده از این جواب امیرمؤمنان علیه السلام درشگفت ماند، پس حضرت فرمود:

«اوّل؛ یعنی اولین کسی هستم که به رسول خداصلی الله علیه وآله ایمان آوردم. آخر؛ یعنی آخرین کسی بودم که آن حضرت را زیارت کردم، آن گاه که ایشان را در قبر گذاشتم.

ظاهر؛ یعنی من ظاهر اسلام هستم. باطن؛ یعنی من مملوّ از علم و دانش هستم. به همه چیز آگاهم؛ یعنی هرچه را که خدا به پیامبرش آموخت، آن حضرت نیز همه را به من خبر داد.

من عین اللَّه هستم؛ یعنی چشم بینای خدا بر مؤمنان و کافران هستم. من

جنب اللَّه هستم، اشاره به فرمایش خدای تعالی است که می فرماید:

«یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»(1017)

«افسوس برمن از کوتاهی هایی که در اطاعت فرمان خدا کردم». پس هرکه درمورد من کوتاهی کند، در مقابل خدا کوتاهی کرده است.

من زنده کننده ام؛ یعنی سنّت رسول خداصلی الله علیه وآله را زنده می کنم. میراننده هستم؛ یعنی هرگونه بدعتی را نابود می کنم. من زنده ای هستم که مرگ ندارد، اشاره به فرمایش خدای تعالی است که فرمود: آنان که در راه خدا کشته شده اند را مرده نپندارید، بلکه ایشان زنده اند و نزد پروردگارشان روزی می خورند».

801 آنَسَ بِالْمَوْتِ

عاشق و دلباخته شهادت و مرگ در راه خدا.

آن حضرت قسم یاد کرده است:

«وَاللَّهِ لَابْنِ أَبِی طالِبٍ آنَسَ بِالْمَوْتِ مِنَ الطِّفْلِ بِثَدْی أُمِّهِ»؛(1018)

«به خدا قسم که (علی) فرزند ابوطالب عاشق تر و مأنوس تر به مرگ و شهادت است تا علاقه طفل شیرخوار به پستان مادرش».

802 آیهُ اللَّهِ الْعُظْمی

عظمی اسم تفضیل و مؤنث اعظم به معنای بزرگ و بزرگ ترین است و آیت یعنی نشانه و علامت. پس آیت اللَّه العظمی به معنای بزرگ ترین نشانه و علامت خدا؛ یعنی هرکه بخواهد خدا را بشناسد، ببیند و درک کند، باید علی علیه السلام را ببیند، بشناسد و درک کند.

خود حضرت فرمود:

«أَنَا آیهُ اللَّهِ الْعُظْمی وَالْمُعْجِزُ الْباهِرُ»؛(1019)

«من بزرگ ترین آیه و نشانه خدا و معجزه آشکار هستم».

از امام صادق علیه السلام در زیارت آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا آیهَ اللَّهِ الْعُظْمی ؛(1020)

«سلام بر تو ای بزرگ ترین آیت و حجت خدا».

803 آیهُ السّابِقِینَ

علّامه مجلسی در بحارالانوار، از کتاب منتخب البصائر حدیثی را از امام باقرعلیه السلام نقل کرده: امیرالمؤمنین علیه السلام در خطبه ای ضمن معرفی خود فرمود:

«وَأَنَّ لِی الْکَرَّهَ بَعْدَ الْکَرَّهِ وَالرَّجْعَهَ بَعْدَ الرَّجْعَهِ، وَأَنَا صاحِبُ الرَّجَعَاتِ وَالْکَرَّاتِ، وَصاحِبُ الصَّوْلاتِ وَالنَّقِماتِ وَالدُّولاتِ الْعَجِیباتِ، وَأَنَا قَرْنٌ مِنْ حَدِیدٍ، وَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَأَخُو رَسُولِ اللَّهِ، أَنَا أَمِینُ اللَّهِ وَخازِنُهُ وَعَیبَهُ سِرِّهِ، وَحِجابُهُ وَوَجْهُهُ وَصِراطُهُ وَمِیزانُهُ، وَأَنَا الْحاشِرُ إِلَی اللَّهِ، وَأَنَا کَلِمَهُ اللَّهِ الَّتِی یجْمَعُ بِهَا الْمُفْتَرِقَ وَیفَرِّقُ بِهَا الْمُجْتَمِعَ، وَأَنَا أَسْمآءُ اللَّهِ الْحُسْنی وَأَمْثالُهُ الْعُلْیا وَآیاتُهُ الْکُبْری وَأَنَا صاحِبُ الْجَنَّهِ وَالنّارِ أُسْکِنُ أَهْلَ الْجَنَّهِ الْجَنَّهَ وَأُسْکِنُ أَهْلَ النّارِ النّارَ، وَإِلَی تَزْوِیجُ أَهْلِ الْجَنَّهِ وَإِلَی عَذَابُ أَهْلِ النّارِ وَإِلَی إِیابُ الْخَلْقِ جَمِیعاً، وَأَنَا الإِیابُ الَّذِی یئُوبُ إِلَیهِ کُلُّ شَی ءٍ بَعْدَ الْقَضآءِ وَإِلَی حِسابُ الْخَلْقِ جَمِیعاً، وَأَنَا صاحِبُ الْهِباتِ، وَأَنَا الْمُؤَذِّنُ عَلَی الأَعْرافِ، وَأَنَا بارِزُ الشَّمْسِ، وَأَنَا دابَّهُ الأَرْضِ، وَأَنَا قَسِیمُ النّارِ، وَأَنَا خازِنُ الْجِنانِ وَصاحِبُ الأَعْرافِ، وَأَنَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَیعْسُوبُ الْمُتَّقِینَ وَآیهُ السَّابِقِینَ وَلِسانُ النَّاطِقِینَ وَخَاتِمُ الْوَصِیینَ وَوارِثُ النَّبِیینَ وَخَلِیفَهُ رَبِ ّ الْعالَمِینَ وَصِراطُ رَبِّی الْمُسْتَقِیمُ وَفُسْطاطُهُ وَالْحُجَّهُ عَلَی أَهْلِ السَّماواتِ وَالْأَرَضِینَ وَما فِیهِما وَما

بَینَهُما، وَأَنَا الَّذِی احْتَجَّ اللَّهُ بِهِ عَلَیکُمْ فِی ابْتِداءِ خَلْقِکُمْ، وَأَنَا الشّاهِدُ یوْمَ الدِّینِ، وَأَنَا الَّذِی عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَالْبَلایا وَالْقَضایا وَفَصْلَ الْخِطَابِ وَالأَنْسابَ، وَاسْتُحْفِظْتُ آیاتِ النَّبِیینَ الْمُسْتَخْفِینَ الْمُسْتَحْفَظِینَ، وَأَنَا صاحِبُ الْعَصا وَالْمِیسَمِ، وَأَنَا الَّذِی سُخِّرَتْ لِی السَّحابُ وَالرَّعْدُ وَالْبَرْقُ وَالظُّلَمُ وَالْأَنْوارُ وَالرِّیاحُ وَالْجِبالُ وَالْبِحارُ وَالنُّجُومُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ، أَنَا الْقَرْنُ الْحَدِیدُ، وَأَنَا فارُوقُ الْأُمَّهِ، وَأَنَا الْهادِی، وَأَنَا الَّذِی أَحْصَیتُ کُلَّ شَی ءٍ عَدَداً بِعِلْمِ اللَّهِ الَّذِی أَوْدَعَنِیهِ، وَبِسِرِّهِ الَّذِی أَسَرَّهُ إِلی مُحَمَّدٍصلی الله علیه وآله وَأَسَرَّهُ النَّبِی صلی الله علیه وآله إِلَی، وَأَنَا الَّذِی أَنْحَلَنِی رَبِّی اسْمَهُ وَکَلِمَتَهُ وَحِکْمَتَهُ وَعِلْمَهُ وَفَهْمَهُ، یا مَعْشَرَ النَّاسِ! اسْأَلُونِی قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِی»؛(1021)

«همانا برای من است حمله بعد از حمله ای، و رجعت بعد از رجعتی، من دارای رجعت های پی در پی هستم، من دارای صولت و نقمت دولت های عجیب هستم، من همتا و حریف شجاعان هستم، من بنده خدا و برادر رسول اویم، من امین خدا و ذخیره و گنجینه اسرار اویم، من حجاب و وجه خدا و راه مستقیم و میزان الهی هستم.

من متصل و چسبیده به سوی خدایم، من همان کلمه خدایم که به وسیله او پراکندگی ها را جمع می کند و جمع دشمنان را پراکنده می نماید، من اسماء الحسنی هستم، من امثال العلیا و آیات کبرایم، صاحب اختیار بهشت و جهنم می باشم، بهشتیان را در بهشت ساکن می کنم و جهنمیان را به دوزخ می فرستم. تزویج بهشتیان و تعذیب جهنمیان به عهده من است، همه خلق به سوی من خواهند آمد؛ چون بعد از قضای خدا، محل رجوع همه چیز هستم و حساب همه مردم با من است.

آن که دارای بخشش های زیاد است منم، مؤذن بر اعراف من هستم، خورشید تابنده

و فروزنده منم، آن دابّه و جنباننده زمین منم، تقسیم کننده بهشت و جهنم منم، خازن و نگهبان بهشت و صاحب اعراف منم. من امیر مؤمنان و پیشوای پرهیزکاران هستم، من آیت سبقت گرفتگان به اسلام و زبان گویندگان هستم، من بهترین جانشینان و وارث پیامبران هستم، من خلیفه خدای جهانیان و راه مستقیم و خیمه گاه اویم، من حجّت خدا بر اهل آسمان ها و زمینیان، و هرآنچه در آنها و بین آنهاست می باشم، من همان کسی هستم که خدا به وسیله او بر شما در ابتدای خلقت احتجاج می کند و من گواه روز قیامت هستم.

من همانم که به همه مرگ و میرها و بلایا و قضایا و فصل الخطاب و نسب ها آگاهی دارم، آیات و نشانه های پیامبران مستخفین. من صاحب عصا و دارنده علامت می باشم، من همانم که ابر و رعد و برق و تاریکی و روشنایی و باد و کوه ها و دریاها و ستارگان و خورشید و ماه در تسخیر من است.

من همتا و حریف شجاعان می باشم. منم فاروق امّت، منم هادی، منم که شماره هر چیزی را به علم الهی می دانم، همان علمی که خدا در من نهاده و با همان سری که خدا آن را به محمّدصلی الله علیه وآله سپرد و پیامبرصلی الله علیه وآله نیز آن را در اختیار من گذاشت. منم آن کس که خدای تعالی اسم و کلمه و حکمت و علم و فهم خود را به من بخشید. ای مردم! از من بپرسید قبل از این که مرا از دست بدهید».

804 أَبُو الْحَسَنِ

پدر حسن. از کنیه های معروف امام علی علیه السلام؛ چون امام حسن علیه السلام اولین فرزند و پسر آن حضرت بود، کنیه

ایشان به ابوالحسن معروف شد، چنان که در دعای توسل عرض می کنیم:

«یا أَبَاالْحَسَنِ، یا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ، یاعَلِی بْنَ أَبِی طالِبٍ»؛(1022)

«ای پدر حسن، ای امیرمؤمنان و ای علی بن ابی طالب».

805 أَبُو الْحُسَینِ

آن حضرت هم پدر امام حسن است و هم پدر امام حسین علیه السلام؛ اگرچه امام حسن علیه السلام زودتر به دنیا آمد، امیرالمؤمنین علیه السلام به ابوالحسن معروف شد؛ لیکن عبارت ابوالحسین نیز وارد شده، چنان که در زیارت مطلقه آن حضرت آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَبَا الْحَسَنِ وَالْحُسَینِ»؛(1023)

«سلام بر تو ای پدر حسن و حسین علیهما السلام».

806 أَبُو الْعِتْرَهِ

پدر عترت و بزرگ خاندان پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله؛ چنان که خود آن حضرت فرمود:

«أَنَا إِمامُ الْبَرِیهِ وَوَصِی خَیرِ الْخَلِیقَهِ وَزَوْجُ سَیدَهِ نِسآءِ هذِهِ الْأُمَّهِ وَأَبُو الْعِتْرَهِ الطّاهِرَهِ»؛(1024)

«من امام خلایق و جانشین بهترین خلق خدایم، من همسر بهترین زنان این امّت و پدر عترت طاهره هستم».

807 أَبُو الْقُصَمِ

در هنگامه جنگ و غزوه احد که درگیری شدید شد، رسول خداصلی الله علیه وآله به سوی امام علی علیه السلام فرستاد و فرمود: پرچم را پیش ببر. پس علی علیه السلام نیز چنین کرد، مبارز طلبید و فرمود:

من ابو القصم هستم؛ کسی که می بُرد و شکست می دهد و جلو می رود.(1025)

808 أَبُو الْمَساکِینَ

امام علی علیه السلام در حقّ همه بیچارگان و فقرا و مساکین نهایت رعایت را می نمود و خود نیز در حدّ پایین ترین افراد جامعه زندگی می کرد، امام صادق علیه السلام می فرماید: حضرت امیرعلیه السلام در خطبه اش فرمود:

«أَنَا الْهادِی، وَأَنَا الْمُهْتَدِی، وَأَنَا أَبُوالْیتامی وَالْمَساکِینَ»؛(1026)

«منم هدایت کننده، منم هدایت یافته و منم پدر یتیمان و مساکین».

809 أَبُو الْیتامی

پدر یتیمان؛ چه یتیمان ظاهری؛ آنان که پدر خود را از دست داده بودند، حضرت در حقّ آنان پدری می فرمود، و چه یتیمان باطنی؛ کلّ امّت اسلام که بعد از رسول خداصلی الله علیه وآله یتیم شده بودند. چون پیامبر فرموده بود: ما (من و علی) پدر امّت هستیم.

همچنین مراجعه شود به: أَبُو الْمَساکِینَ [808]

810 أَحْرَصَ عَلَی الْجَماعَهِ

بیش از همه نسبت به وحدت و اتّحاد امّت و جماعت اسلامی کوشا بود.

اولین منادی وحدت امّت اسلامی و کسی که از تمام حقوق مسلّم خود به جهت جلوگیری از تفرقه امّت اسلام گذشت و تا آنجا که به نفع دین بود سکوت کرد، او خلیفه بحقّ و بلافصل رسول خداصلی الله علیه وآله بود:

«وَلَیسَ رَجُلٌ فَاعْلَمْ أَحْرَصَ عَلی جَماعَهِ أُمَّهِ مُحَمَّدٍصلی الله علیه وآله وَأُلْفَتَها مِنِّی»؛(1027)

«در امّت اسلام هیچ کسی وجود ندارد که به وحدت و جماعت امّت محمّدصلی الله علیه وآله و انس و الفت آنان به یکدیگر، از من دلسوزتر باشد».

811 أَحَقُّ النّاسِ بِالْخِلافَهِ

نسبت به خلافت و جانشینی رسول خداصلی الله علیه وآله از همه سزاوارتر است.

هنگامی که شورای شش نفره عمر، تصمیم به انتخاب عثمان گرفتند، از مردم اقرار گرفت:

«لَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّی أَحَقُّ النّاسِ بِها مِنْ غَیرِی وَوَاللَّهِ لَأَسْلِمَنَّ ما سَلِمَتْ أُمُورُ الْمُسْلِمِینَ»؛(1028)

«همه شما می دانید که من از همه به خلافت سزاوارترم، ولی به خدا سوگند! به جهت سامان یافتن امور مسلمین سکوت می کنم».

812 أَخْفَضُ النّاسِ صَوْتاً

در مقام حرف و شعار، صدایش از همه پایین تر است.

همچنین مراجعه شود به: آخِذُ حَقِ ّ الضَّعِیفِ [799]

813 أَخُو النَّبِی ّ

برادر پیامبر.

خود حضرت فرمود:

«أَنَا عَلِی بْنُ أَبِی طالِبِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَلِّبِ، أَخُو النَّبِی ّ وَزَوْجُ ابْنَتِهِ فاطِمَهُ»؛(1029)

«من علی فرزند ابوطالب، نوه عبدالمطلب، برادر پیامبر و همسر دخترش فاطمه هستم».

و در زیارت آن حضرت وارد شده است:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وَلِیکَ وَأَخِی نَبِیکَ وَوَزِیرِهِ»؛(1030)

«خدایا درود فرست بر علی که ولی تو و برادر و وزیر پیامبر توست».

814 أَسْبَقُ السّابِقِینَ

امام حسن علیه السلام به نقل از پدر بزرگوارش امیرمؤمنان علیه السلام، در مورد آیه شریفه «وَالسّابِقُونَ السّابِقُونَ * أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ»(1031) فرمود:

«إِنِّی أَسْبَقُ السّابِقِینَ إِلَی اللَّهِ وَإِلی رَسُولِهِ وَأَقْرَبُ الْمُقَرَّبِینَ إِلَی اللَّهِ وَإِلی رَسُولِهِ»؛(1032)

«من سابق ترین سبقت گیران به خدا و رسول او و من نزدیک ترین مقربان به خدا و رسول هستم».

815 أَسْمآءُ اللَّهِ الْحُسْنی

محل تجلّی و مظهر اسمای نیکوی الهی.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

816 أَعْلَمُ بِالقُرْآنِ

از همه بیشتر به قرآن علم و آگاهی دارد.

آن حضرت در بیانی فرمود:

«واللَّهِ إِنِّی أَعْلَمُ بِالْقُرْآنِ وَتَأْوِیلِهِ مِنْ کُلِ ّ مُدَّعِ عِلْمِهِ، وَلَوْلا آیهٌ فِی کِتابِ اللَّهِ لَأَخْبَرْتُکُمْ بِما یکُونُ إِلی یوْمِ الْقِیامَهِ»؛(1033)

«به خدا سوگند! من از هر کسی بیشتر به قرآن و تأویل آن علم دارم، از هرکه ادّعا کند، اگر نبود آیه ای در قرآن، هرآینه به شما خبر می دادم آنچه را که قرار است تا روز قیامت اتفاق بیفتد».

817 أَعْلَمُ بِطُرُقِ السَّمآءِ

به راه های آسمان آگاهی دارد، حتی دانش او به آسمان ها بیشتر از زمین است.

آن حضرت در بیانی فرمود:

«فَوَاللَّهِ إِنِّی بِطُرُقِ السَّمآءِ أَعْلَمُ بِطُرُقِ الْأَرْضِ»؛(1034)

«به خدا قسم! من به راه های آسمان آشناتر هستم تا راه های زمین».

818 أَعْلَی النّاسِ

در مقام عمل از همه بالاتر است.

همچنین مراجعه شود به: آخِذُ حَقِ ّ الضَّعِیفِ [799]

819 أَقْرَبُ الْمُقَرَّبِینَ

مقرّبین کسانی هستند که به قرب الهی بار یافته اند و به درجات بالا رسیده اند؛ ولی در بین آنان، امیر مؤمنان علیه السلام ازهمه نزدیک تر است.

همچنین مراجعه شود به: أَسْبَقُ السّابِقِینَ [814]

820 اِکْتَفی بِطِمْرَیهِ

به کمترین امکانات دنیوی اکتفا و قناعت نموده است. پس فرمود:

«أَلا وَإِنَّ إِمامَکُمْ قَدْ اِکْتَفی مِنْ دُنْیاهُ بِطِمْرَیهِ وَمِنْ طَعامِهِ بِقُرْصَیهِ...»؛(1035)

«آگاه باش امام شما از دنیای خود به دو جامه فرسوده و دو قرص نان رضایت داده است».

821 اِکْتَفی بِقُرصَیهِ

از مواهب دنیا به دو قرص نان اکتفا نمود.

همچنین مراجعه شود به: اِکْتَفی بِطِمْرَیهِ [820]

822 إِلَیهِ إِیابُ الْخَلْقِ

با توجّه به آیات قرآن و سخن آن حضرت، بازگشت همه به نزد امام می باشد.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

823 إِلَیهِ تَزْوِیجُ أَهْلِ الْجَنَّهِ

تزویج بهشتیان به وسیله ایشان است.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

824 إِلَیهِ حِسابُ الْخَلْقِ

حساب و کتاب مردم به دست ایشان است.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

825 إِلَیهِ عَذابُ أَهْلِ النّارِ

مجازات جهنمیان به دست ایشان است.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

826 إِمامُ الْبَرِیهِ

پیشوا و رهبر خلایق.

اصبغ بن نباته از آن حضرت نقل کرده که فرمود:

«أَنَا إِمامُ الْبَرِیهِ وَوَصِی خَیرِ الْخَلِیقَهِ»؛(1036)

«من امام بندگان و جانشین بهترین آفریده و خلق خدایم».

827 الْأَمانُ

حضرت فرموده است:

«أَنَا وَأَهْلُ بَیتِی أَمانٌ لِأَهْلِ الْأَرْضِ کَما أَنَّ النُّجُومَ أَمانٌ لِأَهْلِ السَّمآءِ»؛(1037)

«من و اهل بیت من موجب امان و امنیت مردم روی زمین هستیم؛ همان گونه که ستارگان امان اهل آسمان می باشند».

حافظ رجب برسی از علمای قرن نهم نیز در توصیف خود از امیرالمؤمنین علیه السلام می گوید:

«أَنْتَ الْأَمانُ مِنَ الرَّدی أَنْتَ النَّجاهُ مِنَ الْمَهالِکِ، أَنْتَ الصِّراطُ المْسُتَقِیمُ قَسِیمُ جَنّاتِ الْأَرائِکِ»؛(1038)

«تو موجب امان و امنیت از رذالت و نجات از هلاکت هستی، تو راه مستقیم خدا و تقسیم کننده بهشت های الهی هستی».

828 أَمِیرُ الْکَلامِ

سخن و کلام او و سایر امامان علیهم السلام برترین و بالاترین کلام هاست. شاهد آن نیز، کتاب ارزشمند نهج البلاغه است، چنان که فرموده:

«وَإِنّا لَأُمَراءُ الْکَلامِ، وَفِینا تَنَشَّبَتْ عُرُوقُهُ وَعَلَینا تَهَدَّلَتْ غُصُونُهُ»؛(1039)

«همانا ما امیران سخن هستیم، درخت سخن در ما ریشه دوانده، و شاخه های آن بر ما سایه افکنده است».

829 أَمِینُ رَبِ ّ الْعالَمِینَ

امین و امانت دار پروردگار جهانیان.

خود حضرت فرموده:

«أَنَا أَخُو سَیدُ الْمُرْسَلِینَ وَأَمِینُ رَبِ ّ الْعالَمِینَ»؛(1040)

«من برادر آقای پیامبران و امین پروردگار جهانیان هستم».

پس در لسان امامان علیهم السلام و دعاها نیز جاری شده و در یکی از زیارات آن حضرت آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیدَ الْوَصِیینَ، وَأَمِینَ رَبِّ الْعالَمِینَ»؛(1041)

«سلام بر تو ای آقای جانشینان و امین پروردگار جهانیان».

830 الْأَوَّلُ

اولین کسی که به رسول خداصلی الله علیه وآله ایمان آورده.

همچنین مراجعه شود به: الْآخِرُ [800]

831 أَوَّلُ مُؤْمِنٍ بِالرَّسُولِ

اولین کسی که به پیامبرصلی الله علیه وآله ایمان آورد.

علی علیه السلام می فرماید: در جریان آغاز دعوت پیامبرصلی الله علیه وآله و دشمنی قریش، آنان می گفتند: محمّد ساحر و کذّاب است؛ امّا من می گفتم:

«لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، إِنِّی أَوَّلُ مُؤْمِنٍ بِکَ یا رَسُولَ اللَّهِ وَأَوَّل مَنْ أَقَرَّ بِأَنَّ الشَّجَرَ فَعَلَتْ ما فَعَلْتَ بِأَمْرِ اللَّهِ تَعالی تَصْدِیقاً بِنُبُوَّتِکَ وَإِجْلالاً لِکَلِمَتِکَ...»؛(1042)

«خدایی جز اللَّه نیست، همانا من اولین مؤمن به تو هستم ای رسول خدا، و نخستین کسی هستم که اقرار می کنم درخت با فرمان خدا برای تصدیق نبوت و بزرگ داشت دعوت رسالت، آنچه را خواستی (حرکت کردن درخت از جای خود) انجام داد».

832 أَوَّلُ مَنْ أَجابَ

اولین کسی که دعوت حقّ و پیامبر را اجابت نموده است.

حضرت در نهج البلاغه فرموده است:

«اَللَّهُمَّ إِنِّی أَوَّلُ مَنْ أَنابَ وَسَمِعَ وَأَجابَ، لَمْ یسْبَقْنِی إِلّا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله بِالصَّلاهِ»؛(1043)

«خدایا! من اولین کسی هستم که به تو روی آوردم، دعوتت را شنیده و اجابت نمودم. در نماز، کسی جز رسول خداصلی الله علیه وآله بر من پیشی نگرفت».

833 أَوَّلُ مَنْ أَنابَ

اولین کسی که به سوی خدا روی کرده و ایمان آورده است.

همچنین مراجعه شود به: أَوَّلُ مَنْ أَجابَ [832]

834 أَوَّلُ مَنْ بایعَ

اولین کسی که با رسول خداصلی الله علیه وآله بیعت نموده.

امیرالمؤمنین علیه السلام در نامه ای به معاویه فرمود:

«أَنَا أَوَّلُ مَنْ بایعَ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وآله تَحْتَ الشَّجَرَهِ فِی قَوْلِهِ تَعالی «لَقَدْ رَضِی اللَّهُ عَنِ المُؤْمِنِینَ اِذْ یبایعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَهِ»»؛(1044)

«من اولین کسی بودم که با رسول خداصلی الله علیه وآله در زیر درخت بیعت نمودم همان که خداوند در آیه فرموده: خدا از مؤمنان، هنگامی که زیر آن درخت با تو بیعت کردند، راضی و خشنود شد».

835 أَوَّلُ مَنْ سَمِعَ

اولین کسی که سخن خدا و رسولش را با جان و دل گوش داد.

همچنین مراجعه شود به: أَوَّلُ مَنْ أَجابَ [832]

836 أَوْلی بِالرَّسُولِ

از همه به پیامبرصلی الله علیه وآله نزدیک تر و سزاوارتر است. حضرت فرمود:

«أَنَا أَوْلی بِرَسُولِ اللَّهِ حَیاً وَمَیتاً، وَأَنَا وَصِیهُ وَوَزِیرُهُ وَمُسْتَوْدَعُ سِرِّهِ وَعِلْمِهِ»؛(1045)

«من از همه به رسول خداصلی الله علیه وآله سزاوارترم؛ چه در هنگام حیات و چه بعد از رحلت آن حضرت، و من وصی، جانشین و وزیر و امانت دار سرّ و علم او هستم».

837 أَهْلُ مُوالاتِهِ مَرحُومُونَ

حضرت بر منبر کوفه می فرمود:

«أَهْلُ مُوالاتِی مَرْحُومُونَ وَأَهْلُ عِداوَتِی مَلْعُونُونَ»؛(1046)

«دوستداران ولایت من مورد رحمت خدایند و دشمنان من مورد لعن خدایند».

838 الْإِیابُ

بازگشتن و محل بازگشت مردم.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

839 بَأْسُ اللَّهِ

جابر بن عبداللَّه انصاری از امام باقرعلیه السلام نقل می کند: هنگامی که امیرالمؤمنین علیه السلام از نهروان به سمت کوفه برمی گشت، برای مردم خطبه خواند، و این در حالی بود که خبر دشنام معاویه به آن حضرت رسیده بود. حضرت ایستاد و پس از حمد و ثنای الهی و درود بر پیامبر و ذکر نعمت های خدا فرمود: اگر آیه شریفه «وَأَمّا بِنِعْمَهِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ»(1047) نبود، این سخنان را نمی گفتم، تا رسید به اینجا:

«أَنَا أَخُو رَسُولِ اللَّهِ وَابْنُ عَمِّهِ، وَسَیفُ نِقْمَتِهِ وَعِمادُ نُصْرَتِهِ وَبَأْسِهِ وَشِدَّتِهِ، أَنَا رَحی جَهَنَّمَ الدّائِرَهِ وَأَضْراسِهَا الطّاحِنَهِ، أَنَا مُوتِمُ الْبَنِینَ وَالْبَناتِ وَقابِضُ الْأَرْواحِ وَبَأْسُ اللَّهِ الَّذِی لا یرُدُّهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِینَ، أَنَا مُجْدِلُ الْأَبْطالِ وَقاتِلُ الْفُرْسانِ وَمُبِیرُ مَنْ کَفَرَ بِالرَّحْمنِ وَخَیرُ الْأَنامِ، أَنَا سَیدُ الْأَوْصِیاءِ وَوَصِی خَیرِ الْأَنْبِیاءِ، أَنَا بابُ مَدِینَهِ الْعِلْمِ وَخازِنُ عِلْمِ رَسُولِ اللَّهِ وَوارِثُهُ، أَنَا زَوْجُ الْبَتُولِ سَیدَهِ نِساءِ الْعالَمِینَ»؛(1048)

«من برادر رسول خداصلی الله علیه وآله و پسرعموی اویم؛ من شمشیر قدرت و اساس نصرت او هستم؛ من آسیاب گردان جهنم و سنگ کوبنده آن هستم، من یتیم کننده فرزندان کافران هستم، منم که قبضِ روح می کنم، من عذاب الهی بر مجرمان هستم، من به زمین زننده پهلوانان، کُشنده جنگجویان و به هلاکت رساننده هرکس که به خدای رحمان کافر شود، هستم. منم آقای اوصیا و وصی بهترین پیامبران، من باب مدینه و گنجینه علم رسول خدا و وارث اویم. من همسر بهترین زنان عالم هستم».

840 بابُ الْإِیمانِ

درب ورودی ایمان به خدا.

امام صادق علیه السلام از بیان آن جناب فرموده است:

«أَنَا الْفارُوقُ الْأَکْبَرُ وَقَرْنٌ مِنْ حَدِیدٍ وَبابُ الْإِیمانِ»؛(1049)

«من جدا کننده بزرگ (بین حقّ و باطل) هستم، من سپر و نیزه آهنین و باب

ایمان می باشم».

و در زیارت آن حضرت آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا بابَ الْإِیمانِ»؛(1050)

«سلام بر تو ای علی! که باب ایمان هستی».

841 بابُ الْمَقامِ

مقام هم به معنای منزلت و جاه و هم به معنای مکان و هنگام اقامت گزیدن؛ امام علی علیه السلام در جایگاهی است که شایسته اقامت گزیدن است.

امیر المؤمنین علیه السلام بارها فرمود:

«أَنَا بابُ الْمَقامِ وَحُجَّهُ الْخِصامِ»؛(1051)

«من باب مقام و دلیل بر دشمنان هستم».

شاید منظور این باشد که درک مقام ابراهیم در حج و عمره فقط با ولایت ما قبول می شود و یا اینکه ما محل و مقام ایستادن نزد پروردگار هستیم برای حسابرسی در روز قیامت.(1052)

چنان که امام صادق علیه السلام خود را به قبر شریف آن حضرت چسبانید و فرمود:

«بِأَبِی أَنْتَ وَأُمِّی یا بابَ الْمَقامِ»؛(1053)

«پدر و مادرم فدای تو ای درگاه مقام».

842 بابُ النَّبِی ّ

هرکه می خواهد پیامبر خداصلی الله علیه وآله را بشناسد و به او برسد، باید علی علیه السلام را بشناسد و تابع او باشد، چنان که خود آن حضرت فرموده است:

«أَنَا الْحُجَّهُ الْعُظْمی وَالآیهُ الْکُبْری وَالْمَثَلُ الْأَعْلی وَبابُ النَّبِی ّ الْمُصْطَفی ؛(1054)

«من عظیم ترین و بزرگ ترین آیه و حجّت خدایم، من مثل اعلی و باب پیامبر برگزیده هستم».

843 بارِزُ الشَّمْسِ

خورشید تابنده و فروزنده.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

844 الْباطِنُ

مملوّ از علم و ایمان.

همچنین مراجعه شود به: الْآخِرُ [800]

845 الْباقِرُ لِلْباطِلِ

شکافنده باطل.

امام علی علیه السلام در نهج البلاغه، در یکی از خطبه هایش فرموده است:

«وَأَیمُ اللَّهِ! لأََبْقَرَنَّ الْباطِلَ حَتّی أُخْرِجَ الْحَقَّ مِنْ خاصِرَتِهِ»؛(1055)

«به خدا قسم که درون باطل را می شکافم و حقّ را از پهلوی آن بیرون می کشم».

846 الْبَحْرُ الْقَمْقامُ

دریای بسیار بزرگ.

از امام علی علیه السلام نقل شده است که فرمود:

«أَنَا الْبَحْرُ الْقَمْقامُ الزّاخِرُ»؛(1056)

«من دریای بیکران و پربار هستم».

847 تابِعُ الرَّسُولِ

از رسول خداصلی الله علیه وآله تبعیت و پیروی می کرد، که خود می فرماید:

«وَلَقَدْ کُنْتُ أَتَّبِعُهُ اتِّباعَ الْفَصِیلِ أَثَرَ أُمِّهِ...»؛(1057)

«من همواره تابع و همراه پیامبر بودم؛ همان طور که بچه شتر و فرزند، به دنبال مادرش است».

848 تُراثُهُ نَهْباً

ارث و میراث خلافت او را غصب کرده و به تاراج بردند؛ چنان که حضرت فرمود:

«أَری تُراثِی نَهْباً»؛(1058)

«میراث خلافت را که حقّ من بود، غارت شده می بینم».

و البته برای جلوگیری از تفرقه بین امّت نوپای اسلامی سکوت فرمود.

849 تَرْجُمانُ وَحْی اللَّهِ

مفسّر قرآن کریم و تبیین کننده وحی الهی.

حضرت می فرماید:

«أَنَا تَرْجُمانُ وَحْی اللَّهِ، أَنَا مَعْصُومٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ»؛(1059)

«من مفسّر قرآن کریم و تبیین کننده وحی الهی هستم. من معصوم از جانب خداوند هستم».

850 الْحاشِرُ إِلَی اللَّهِ

متصل شده و چسبیده به قرب خدای تعالی.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

851 حامِلُ سُورَهِ التَّنْزِیلِ

آن گاه که سوره برائت نازل گردید و قرار شد به مردم مکّه اعلان شود، پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله ابتدا ابوبکر را فرستاد؛ ولی وحی آمد: ای پیامبر! یا خودت باید این کار را انجام دهی یا کسی که مثل خودت باشد. پس علی علیه السلام را فرستاد، و حضرت نیز با شجاعت تمام در بین مشرکان قریش و مکّه حاضر شد و آن سوره را در مجامع عمومی حج اعلان کرد.

خود حضرت می فرماید:

«أَنَا حامِلُ سُورَهِ التَّنْزِیلِ إِلی أَهْلِ مَکَّهَ بِأَمْرِ اللَّهِ تَعالی ؛(1060)

«منم آن کسی که سوره نازل شده برائت را به امر خدای تعالی به سوی اهالی مکّه حمل نمودم».

852 الْحامِلُ عَلَی الْفَرَسَینِ

فرسین؛ یعنی فارسین به معنای دو اسب است. یا اینکه در برخی جنگ ها بر اسب بعد از اسبی سوار می شده؛ خود آن حضرت در بیانی فرموده است:

«أَنَا الضّارِبُ بِالسَّیفَینِ وَالْحامِلُ عَلی فَرَسَینِ»؛(1061)

«من با دو شمشیر جهاد کردم و بر دو اسب سوار شدم».

853 حامِلُ النّاسِ إِلَی الْجَنَّهِ

حضرت در وجوب اطاعت از امامت خود و تشویق مردم می فرماید:

«فَإِنْ أَطَعْتُمُونِی فَإِنِّی حامِلُکُمْ إِنْ شآءَ اللَّهُ عَلی سَبِیلِ الْجَنَّهِ، وَإِنْ کانَ ذا مَشَقَّهٍ شَدِیدَهٍ وَمَذاقَهٍ مَرِیرَهٍ»؛(1062)

«اگر از من اطاعت کنید به خواست خدا شما را به راه بهشت خواهم برد؛ هرچند سخت و دشوار و پر از تلخی ها باشد».

854 حِجابُ الْوَری

حجاب و واسطه آفرینش مخلوقات. و از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شده که فرمود:

«أَنَا بابُ الْمَقامِ وَحُجَّهُ الْخِصامِ وَحِجابُ الْوَری ؛(1063)

«من باب مقام و حجّت بر دشمنان و حجاب و واسطه آفرینش مخلوقات هستم».

در زیارت آن حضرت آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا حِجابَ الْوَری وَالدَّعْوَهَ الحُسْنی ؛(1064)

«سلام برتو ای واسطه آفرینش و دعوت نیکو».

855 حُجَّهُ اللَّهِ عَلَی الْأَبْرارِ

او حجت برای نیکان و نیکوکاران است. حضرت در خطبه روز غدیر فرمود:

«أَنَا حُجَّهُ اللَّهِ عَلَی الْفُجّارِ وَالْأَبْرارِ وَنُورُ الْأَنْوارِ»؛(1065)

«من حجّت خدا بر تبهکاران و نیکوکارانم، من نور انوارم».

و در زیارت به آن حضرت سلام می دهیم:

«اَلسَّلامُ عَلی حُجَّهِ الْأَبْرارِ»؛(1066)

«سلام بر آن که حجت ابرار است».

856 حُجَّهُ اللَّهِ عَلَی الْفُجّارِ

حجّت خدا بر فاجران و بدکاران است.

همچنین مراجعه شود به: حُجَّهُ اللَّهِ عَلَی الْأَبْرارِ [855]

857 حُجَّهُ الْأَنْبِیآءِ

پیامبران به وسیله او، بر دشمنان خود احتجاج می کنند.

امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنَا شَجَرَهُ النَّدی وَحِجابُ الْوَری وَصاحِبُ الدُّنْیا وَحُجَّهُ الْأَنْبِیآءِ»؛(1067)

«من درخت بخشنده و پرثمر و حجاب و واسطه آفرینش مردم و صاحب دنیا و دلیل و راهنمای پیامبران الهی هستم».

858 حُجَّهُ الْخِصامِ

حجّت و دلیل بر ضدّ دشمنان و کافران.

همچنین مراجعه شود به: بابُ الْمَقامِ [841]

859 الحُجَّهُ عَلَی السَّماواتِ وَ الْأَرَضِینَ

حجّت بر اهل آسمان و زمین و آنچه در آنها و بین آنهاست، می باشد.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

860 حَجِیجُ الْقِیامَهِ

گواه و شاهد و دلیل روز قیامت.

حضرت فرمود:

«أَنَا شاهِدٌ لَکُمْ وَحَجِیجُ یوْمِ الْقِیامَهِ عَلَیکُمْ»؛(1068)

«من اکنون گواه شمایم و روز قیامت دلیل بر شما خواهم بود».

861 حَجِیجُ الْمارِقِینَ

با حجّت و برهان، مارقین و از دین خارج شدگان را مغلوب می کند.

این دفاعیه حضرت در برابر تهمت ها است:

«أَنَا حَجِیجُ الْمارِقِینَ وَخَصِیمُ النّاکِثِینَ وَالْمُرْتابِینَ»؛(1069)

«من مارقین از دین خارج شده را با برهان قاطع مغلوب می کنم، و دشمن ناکثین پیمان شکن و تردیدکنندگان در دین هستم».

862 حَی لا یمُوتُ

زنده ای که نمی میرد.

همچنین مراجعه شود به: الْآخِرُ [800]

863 خازِنُ الْجِنانِ

کلیددار و نگهبان.

امیرمؤمنان علیه السلام در معرفی خود فرموده است:

«أَنَا قَسِیمُ النّارِ وَخازِنُ الْجِنانِ وَصاحِبُ الْحَوْضِ»؛(1070)

«من قسمت کننده آتش جهنم و خزینه دار بهشت و صاحب حوض کوثر هستم».

864 خازِنُ عِلْمِ اللَّهِ

خزینه دار علم خداوند. امام علی علیه السلام چنین مقام و منزلت و جایگاهی دارد که فرمود:

«أَنَا بابُ اللَّهِ وَأَنَا خازِنُ عِلْمِ اللَّهِ»؛(1071)

«من باب خدا و خزینه دار علم خدایم».

چنان که در توصیف آن حضرت آمده است:

«عَلَماً لِدِینِ اللَّهِ وَخازِناً لِعِلْمِهِ»؛(1072)

«او علامت بر دین خدا و خازن علم الهی است».

865 خَصِیمُ الْمُرْتابِینَ

با تردیدکنندگان در دین، دشمن است.

همچنین مراجعه شود به: حَجِیجُ الْمارِقِینَ [861]

866 خَصِیمُ النّاکِثِینَ

با پیمان شکنان دشمن است.

همچنین مراجعه شود به: حَجِیجُ الْمارِقِینَ [861]

867 الْخَمِیصُ

گرسنه و شکم خالی؛ کنایه از کسی که تشنه دیدار و لقای خداوند است. حضرت فرمود:

«یأْتِینِی أَمْرُ اللَّهِ وَأَنَا خَمِیصٌ، إِنَّما هِی لَیلَهٌ أَوْ لَیلَتانِ»؛(1073)

«امر خدا برای من خواهد آمد و من فرمانروای گرسنه هستم، و آن هم یک شب یا دو شب دیگر».

و در همان شب، به شهادت رسید.

868 الدَّلِیلُ

دلالت و راهنمایی اش بر چیزهای دیگر بسیار واضح و مشخص است.

حضرت فرمود:

«أَنَا داعِیکُمْ إِلی طاعَهِ رَبِّکُمْ وَمُرْشِدُکُمْ إِلی فَرائِضِ دِینِکُمْ وَدَلِیلُکُمْ إِلی ما ینْجِیکُمْ»؛(1074)

«من شمارا به اطاعت پروردگارتان می خوانم و به واجبات دینتان هدایت می کنم و راهنمای شمایم به آنچه شما را رستگار و نجات دهد».

در یکی از زیارات مطلقه امیرالمؤمنین علیه السلام، امام صادق علیه السلام از خدا می خواهد:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ... وَالدَّلِیلِ عَلی مَنْ بَعَثْتَهُ بِرِسالاتِکَ»؛(1075)

«خدایا درود فرست بر امیرمؤمنان، همان که او را دلیل بر رسالت پیامبرت قرارش دادی».

869 دَیانُ النّاسِ

قاضی و جزا دهنده و حاکم مردم، در دنیا و آخرت، چنان که آن حضرت فرمود:

«أَنَا دَیانُ النّاسِ یوْمَ الْقِیامَهِ وَقَسِیمُ اللَّهِ بَینَ أَهْلِ الْجَنَّهِ وَالنّارِ»؛(1076)

«من دیان مردم در روز قیامت هستم و قسیم خدا بین اهل بهشت و جهنم هستم».

و نیز فرمود:

«أَنَا یعْسُوبُ الْمُؤْمِنِینَ وَإِمامُ الْمُتَّقِینَ وَدَیانُ النّاسِ یوْمَ الدِّینِ»؛(1077)

«من پیشوای مؤمنان و امام پرهیزکاران و جزا دهنده مردم در روز جزا هستم».

870 ذُو الْبَیعَتَینِ

با پیامبرصلی الله علیه وآله دو بار بیعت کرده، و در دو بیعت مهم مسلمانان با پیامبرصلی الله علیه وآله حضور داشته است؛ یکی بیعت فتح و دیگری بیعت رضوان. این مطلب را امیرالمؤمنین علیه السلام در حضور مردم بیان داشت و همه تصدیق کردند.(1078)

871 ذُو الْهِجْرَتَینِ

دوبار هجرت کرده است. از فضایلی است که خود امیرالمؤمنین علیه السلام بیان فرمود:

«أَنَا الَّذِی هاجَرْتُ الْهِجْرَتَینِ وَبایعْتُ الْبَیعَتَینِ؛(1079)

«منم آنکه دو بار هجرت و دو بار بیعت نمودم».

یک بار هجرت از مکّه به حبشه، و یک بار هم هجرت از مکّه به مدینه.(1080)

872 رَحْی جَهَنَّمَ

صاحب اختیار و آسیاب گردان جهنم است و کفار را به آن داخل می کند.

از بیانات امیرالمؤمنین علیه السلام است که فرموده:

«أَنَا رَحْی جَهَنَّمَ الدّائِرَهِ وَأَضْراسِهَا الطّاحِنَهِ»؛(1081)

«منم آسیاب گردان جهنم و سنگ کوبنده آن».

همچنین مراجعه شود به: بَأْسُ اللَّهِ [839]

873 رِقُّ الْمَنْشُورِ

رقّ یعنی جلد صحیفه و برگه و کتاب سفید، رق منشور به معنای صحیفه گشوده شده و از القابی است که خود امام علی علیه السلام فرموده:

«أَنَا الرَّقُّ الْمَنْشُورُ»؛(1082)

«من همان کتاب منتشره هستم.

در یکی از زیارات امیرالمؤمنین علیه السلام آمده:

«أَشْهَدُأَنَّکَ الطُّورُ وَالْکِتابُ الْمَسْطُورُ وَالرَّقُّ الْمَنْشُورُ»؛(1083)

«گواهی می دهم که تو طور و کتاب نوشته شده و صحیفه گشوده شده الهی هستی (یعنی تو محل کتاب مسطور و منشور هستی)».

874 زَوْجُ الْأَرامِلِ

ارمله کسی است که همسرش فوت کرده و به مساکین و فقرا نیز ارامل گفته می شود. حضرت در خطبه ای فرمود:

«أَنَا الْهادِی وَأَنَا الْمُهْتَدِی، وَأَنَا أَبُوالْیتامی وَالْمَساکِینَ وَزَوْجُ الْأَرامِلِ»؛(1084)

«منم هدایت کننده، منم هدایت شده، و منم پدر یتیمان و مساکین و بی سرپرستان».

875 زَوْجُ الْبَتُولِ

همسر فاطمه زهراعلیها السلام، شوهر بتول، بتول از القاب حضرت فاطمه زهراعلیها السلام است.

همچنین مراجعه شود به: بَأْسُ اللَّهِ [839]

876 زَینُ الدِّینِ

زینت دین و مکتب.

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«أَنَا زَینُ الدِّینِ، أَنَا قاضِی الدِّینِ، أَنَا أَبُوالْحَسَنِ وَالْحُسَینِ»؛(1085)

«من زینت دین و حکم کننده در مکتب هستم، من پدر حسن و حسین علیهما السلام هستم».

همچنین مراجعه شود به: أَبُوالْحَسَنِ [804]

877 سامِعُ رِنَّهِ الشَّیطانِ

صدای ناله شیطان را در آغاز بعثت شنید.

حضرت در این باره می فرماید:

«وَلَقَدْ سَمِعْتُ رَنَّهَ الشَّیطانِ حِینَ نَزَلَ الْوَحْی عَلَیهِ، فَقُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! ما هذِهِ الرَّنَّهُ؟ فَقالَ: هذَا الشَّیطانُ قَدْ أَیسَ مِنْ عِبادَتِهِ»؛(1086)

«من صدای ناله شیطان را شنیدم، آن گاه که وحی بر پیامبر نازل شد، گفتم: ای رسول خدا! این چه ناله ای بود؟ فرمود: این ناله شیطان بود که از پرستش خود مأیوس شده».

878 سَبِیلُ اللَّهِ

راه خدا و مسیر خط خدا؛ یعنی هرکس می خواهد به خدا برسد، باید از این مسیر حرکت کند.

امام علی علیه السلام در معرفی خود فرموده است:

«أَنَا سَبِیلُ اللَّهِ وَبِهِ عَزَمْتُ عَلَیهِ»؛(1087)

«من راه خدایم و برآن ثابت قدم و مصمّم هستم».

و در زیارت مطلقه آن حضرت آمده است:

«وَأَشْهَدُ أَنَّکَ جَنْبُ اللَّهِ وَأَنَّکَ سَبِیلُ اللَّهِ»؛(1088)

«گواهی می دهم تو جنب اللَّه و سبیل اللَّه هستی».

879 سُخِّرَتْ لَهُ السَّحابُ وَ الْبَرْقُ

خدای تعالی، ابر و رعد و برق، باد و کوه و دریا، و ستارگان و خورشید و ماه را در تسخیر او قرار داده است.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

880 السِّراجُ

چراغ راه در تاریکی.

حضرت فرمود:

«إِنَّما مَثَلِی بَینَکُمْ کَمَثَلِ السِّراجِ فِی الظُّلْمَهِ، یسْتَضِی ءُ بِهِ مِنْ وَلَجِها»؛(1089)

«همانا من در میان شما، مانند چراغ نورانی و روشنی بخش در تاریکی هستم، هرکه به آن روی آورد، از نورش بهره می گیرد».

881 سَفِیرُ السُّفَراءِ

نماینده و پیک و سفیر همه سفیران.

حضرت در مناسبتی فرمود:

«أَنَا الْحُجَّهُ الْبالِغَهُ وَالْکَلِمَهُ الْباقِیهُ وَأَنَا سَفِیرُ السُّفَراءِ»؛(1090)

«حجّت بالغه الهی و کلمه باقی خدا من هستم، و من سفیر همه سفیران هستم».

882 سَیفُ نِقْمَهُ الرَّسُولِ

شمشیر شدّت و عذاب رسول خداصلی الله علیه وآله.

از امیرمؤمنان علیه السلام نقل شده که فرمود:

«أَنَا أَخُو رَسُولِ اللَّهِ وَابْنُ عَمِّهِ وَسَیفُ نَقْمَتِهِ وَعِمادُ نُصْرَتِهِ»؛(1091)

«من برادر رسول خداصلی الله علیه وآله و پسر عموی او و شمشیر قدرت و اساس پیروزی های او هستم».

883 صاحِبُ أَلْفِ بابٍ

رسول خداصلی الله علیه وآله آن قدر از علوم و اسرار عالم را به علی علیه السلام تعلیم فرمود که فقط خدا می داند. امام علی علیه السلام نیز فرمود:

«عَلَّمَنِی رَسُولُ اللَّهِ أَلْفَ بابٍ یفْتَحُ مِنْ کُلِ ّ بابٍ أَلْفَ بابٍ»؛(1092)

«رسول خداصلی الله علیه وآله هزار باب از علم به من آموخت که از هر بابی، هزار باب دیگر گشوده می شود».

884 صاحِبُ أَمْرِ النَّبِی ّ

امیرمؤمنان علیه السلام در معرفی خود فرمود:

«صارَ مُحَمَّدٌ نَبِیاً مُرْسَلاً وَصِرْتُ أَنَا صاحِبُ أَمْرِ النَّبِی ّ»؛(1093)

«محمّدصلی الله علیه وآله پیامبر مرسَل شد و من صاحب امر آن حضرت شدم».

885 صاحِبُ بَدْرٍ وَ حُنَینٍ

در جنگ های صدر اسلام؛ به خصوص غزوه بدر و حنین جان فشانی های زیادی از خود نشان داد.

از فرمایشات خود حضرت است که فرمود:

«أَنَا صاحِبُ بَدْرٍ وَحُنَینٍ، أَنَا الضّارِبُ بِالسَّیفَینِ»؛(1094)

«منم صاحب افتخارات جنگ بدر و حنین، منم مبارزه کننده با دو شمشیر».

به سبب فداکاری و جانبازی های مهم حضرت، شمشیر ایشان شکست. پس برایش از آسمان، ذوالفقار آمد.

886 صاحِبُ الْبَصِیرَهِ

دارای بینش و بصیرت و آگاهی.

حضرت فرمود:

«إِنِّی لَعَلی بَینَهٍ مِنْ رَبِّی وَبَصِیرَهٍ مِنْ دِینِی وَیقِینٍ مِنْ أَمْرِی»؛(1095)

«من همواره از جانب پروردگارم با دلیل روشن هستم و در دینم با بینش، و در کارم بر یقین می باشم».

امام حسن عسکری علیه السلام می فرماید: پدرم امام هادی علیه السلام در روز عید غدیر امیرمؤمنان علیه السلام را چنین زیارت فرمود:

«وَأَنْتَ عَلی نَهْجِ بَصِیرَهٍ وَهُدی، وَهُمْ عَلی سُنَنِ ضَلالَهٍ»؛(1096)

«تو بر راه و روش علم و آگاهی و هدایت بودی، امّا دشمنان تو بر سبیل گمراهی بودند».

887 صاحِبُ الْجَنَّهِ

خدای تعالی، اختیار بهشت را به او سپرده.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

888 صاحِبُ الْجُنَّهِ

جُنّه یعنی سپر؛ آن گاه که امیرالمؤمنین علیه السلام را تهدید به ترور کردند، حضرت فرمود:

«وَإِنَّ عَلَی مِنَ اللَّهِ جُنَّهٌ حَصِینَهٌ، فَإِذا جآءَ یوْمِی انْفَرَجَتْ عَنِّی وَأَسْلَمَتْنِی فَحِینَئِذٍ لا یطِیشُ السَّهْمُ وَلا یبْرَأُ الْکَلْمُ»؛(1097)

«همانا از جانب خدا بر من پوشش و سپر محکمی قرار دارد که مرا حفظ نماید، هرگاه روز اجل فرا رسد، سپر از من دور شده، مرا تسلیم مرگ می کند؛ آن گاه نه تیر کسی خطا می رود و نه زخم بهبود می یابد».

889 صاحِبُ الدُّنْیا

صاحب اختیار امور دنیا؛ این به جهت ولایتی است که خدای تعالی به آن حضرت عطا فرموده، چنان که در بیانات خود حضرت آمده:

«أَنَا شَجَرَهُالنَّدی وَحِجابُ الْوَری وَصاحِبُ الدُّنْیا»؛(1098)

«منم درخت بخشنده و واسطه آفرینش مردم و صاحب اختیار امور دنیا».

890 صاحِبُ الدَّوْلاتِ

دارای دولت های گوناگون، و رجعت های متعدد دارد.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

891 صاحِبُ دَوْلَهِ الدُّوَلِ

آن حضرت فرموده است:

«أَنَا صاحِبُ الْکَرّاتِ وَدَوْلَهِ الدُّوَلِ»؛(1099)

«من صاحب رجعت ها و صاحب دولت هایم».

رجعت یعنی پس از ظهور امام زمان علیه السلام برخی از بهترین مؤمنان و بعضی از بدترین انسان ها زنده می شوند و به دنیا برمی گردند. شاید مراد از «دوله الدول»، علم آن حضرت به حکومت هر دولتی باشد. و شاید مراد غلبه آن حضرت در جنگ ها باشد؛ چون دولت به معنای غلبه است. احتمال دارد اینکه دولت هر صاحب دولتی از انبیا و اولیا و اوصیا، به جهت ولایت و نور آن حضرت است.(1100)

892 صاحِبُ الرَّجَعاتِ

چند نوبت رجعت خواهد کرد.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

893 صاحِبُ الرَّجْعَهِ بَعْدَ الرَّجْعَهِ

رجعت بعد از رجعت دارد.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

894 صاحِبُ السِّنِینَ

صاحب راه روشن و آشکار.

امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده است:

«أَنَا بابُ الْإِیمانِ وَصاحِبُ الْمَیسَمِ وَصاحِبُ السِّنِینَ»؛(1101)

«من باب ایمان و صاحب علامت گذارنده و صاحب سنین و روش آشکار هستم».

895 صاحِبُ السَّیفِ

دارنده قدرت و شمشیر. آن حضرت در معرفی خویش فرموده:

«صارَ مُحَمَّدٌ صاحِبَ الدَّعْوَهِ، وَصِرْتُ أَنَا صاحِبَ السَّیفِ»؛(1102)

«پیامبر صاحب دعوت شد و من صاحب شمشیر شدم».

896 صاحِبُ الصَّوْلاتِ

صاحب پهلوانی ها و فداکاری ها.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

897 صاحِبُ الْفِرْقَهِ النّاجِیهِ

در روایات متعددی از پیامبر و امامان علیهم السلام نقل شده که به تفرقه امّت اشاره و فقط یک گروه را اهل نجات معرفی نمودند، از جمله امام علی علیه السلام فرموده:

«لَتَفْرَقَنَّ هذِهِ الْأُمَّهِ عَلی ثَلاثَ وَسَبْعِینَ فِرْقَهً، وَالَّذِی نَفْسِی بِیدِهِ إِنَّ الْفِرَقَ کُلَّها ضآلَّهٌ إِلّا مَنِ اتَّبَعَنِی وَکانَ مِنْ شِیعَتِی»؛(1103)

«این امّت هفتاد و سه فرقه شوند، قسم به آن که جانم به دست اوست، همه فرقه ها گمراهند، مگر گروهی که از من پیروی کنند و شیعه من شوند».

898 صاحِبُ الْقِبْلَتَینِ

کسی که به سمت هر دو قبله نماز خوانده، هم بیت المقدس و هم کعبه؛ و از اولین مؤمنان به خدا و اسلام است. خود حضرت فرموده: من خودستایی نمی کنم؛ ولی اینها نعمت های خدا بر من است:

«أَنَا صاحِبُ الْقِبْلَتَینِ وَحامِلُ الرّایتَینِ»؛(1104)

«من صاحب دو قبله و دارنده دو پرچم هستم».

899 صاحِبُ الْکَرّاتِ

کرّه؛ رجوع و رجعت. رجعت از مباحث اعتقادی شیعه است. و امام علی علیه السلام نیز رجعت های متعدد دارد.

گاه مراد از کرّه، حملات مکرر به دشمنان است. خود آن حضرت فرمود:

«أَنَا صاحِبُ الْکَرّاتِ وَدَوْلَهِ الدُّوَلِ»؛(1105)

«من صاحب رجعت ها و صاحب دولت هایم».

900 صاحِبُ الْکَرَّهِ بَعْدَ الْکَرَّهِ

رجعت بعد از رجعت؛ یا کسی که حملات مکرر دارد.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

901 صاحِبُ کُلِ ّ نَفِیسَهٍ وَ غَزاهٍ

یهودیانی که پس از رحلت پیامبرصلی الله علیه وآله برای دریافت پاسخ به پرسش های خود آمده بودند، ابوبکر از جواب آنان بازماند. امام علی علیه السلام ضمن پاسخ دادن به پرسش های آنها، به معرفی خود پرداخت:

«أَنَا عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ، أَخُو النَّبِی ّ... وَصاحِبُ کُلِ ّ نَفِیسَهٍ وَغَزاهٍ»؛(1106)

«من علی علیه السلام هستم، برادر پیامبرصلی الله علیه وآله و صاحب هر غنیمت پربها و جنگ هایم».

902 صاحِبُ اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ

علم لوح محفوظ در نزد اوست.

از فرمایشات امیرمؤمنان علیه السلام است که فرمود:

«أَنَا صاحِبُ اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ، أَلْهَمَنِی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عِلْمَ ما فِیهِ»؛(1107)

«من دارنده لوح محفوظ هستم که خداوند علم هرچه در آن است، را به من الهام فرموده است».

903 صاحِبُ الْمِیسَمِ

میسم؛ وسیله ای که با آن، بر روی چیزی علامت گذاری می کنند. امام علی علیه السلام صاحب میسم است و این اشاره به حدیثی است که می فرماید: او همان دابّه ای است که در آخر الزمان ظاهر می شود و همراه او عصا و میسم است که با آن مؤمن و کافر را از یکدیگر جدا و علامت گذاری می نماید. بر پیشانی مؤمن می نویسد: این مؤمن است و بر پیشانی کافر می نویسد: این کافر است.(1108)

چنان که خود آن حضرت نیز فرموده:

«أَنَا صاحِبُ الْمِیسَمِ وَأَنَا الْفارُوقُ الْأَکْبَرُ»؛(1109)

«من صاحب میسم و بزرگ ترین فاروق هستم، فرق گذارنده حقّ و باطل».

در زیارت امیرمؤمنان علیه السلام نیز آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا عَمُودَ الدِّینِ وَوارِثَ عِلْمِ الْأَوَّلِینَ وَالْآخِرِینَ، وَصاحِبُ الْمِیسَمِ وَالصِّراطِ الْمُسْتَقِیمِ»؛(1110)

«سلام بر تو ای پایه استوار دین خدا و وارث علم اولین و آخرین، ای صاحب میسم و ای صراط مستقیم الهی».

904 صاحِبُ النّارِ

امام صادق علیه السلام فرمود: روز قیامت منبری قرار می دهند که همه خلایق آن را می بینند و شخصی بر آن نشسته، آن گاه فرشته ای از راست و چپ او بلندمی شود و ندا می دهد: این علی بن ابی طالب، صاحب بهشت و صاحب آتش است، هرکه رابخواهد درآن واردمی کند.(1111)

و خود آن حضرت نیز فرمود:

«صارَ مُحَمَّدٌ صاحِبُ الْجَنَّهِ وَصِرْتُ أَنَا صاحِبُ النّارِ أَقُولُ لَها خُذِی هذا وَذَرِی هذا»؛(1112)

«محمّد صاحب بهشت شد و من صاحب آتش و به آن فرمان می دهم که این را بگیر و این را رها کن، (دوست و دشمن من معلوم می شوند)».

905 صاحِبُ النَّشْرِ

نشر و خلق مخلوقات، به سبب آن حضرت و نور سایر امامان علیهم السلام بوده.

از امیرمؤمنان علیه السلام نقل شده که فرموده است:

«صارَ مُحَمَّدٌ صاحِبَ الْجَمْعِ وَصِرْتُ أَنَا صاحِبُ النَّشْرِ»؛(1113)

«محمّد صاحب جمع و من صاحب نشر شدم».

906 صاحِبُ النَّشْرِ الْآخِرِ

امام صادق علیه السلام از امیرمؤمنان علیه السلام نقل می کند که فرمود:

«أَنَا الْفارُوقُ الْأَکْبَرُ وَصاحِبُ الْمَیسَمِ وَأَنَا صاحِبُ النَّشْرِ الْأَوَّلِ وَالنَّشْرِ الْآخِرِ»؛(1114)

«منم فاروق اکبر، و صاحب میسم (مؤمن و کافر را علامت می گذارم) منم صاحب نشر اوّل و آخر».

نشر اول؛ یعنی خلقت و نشر اولیه به سبب من بوده و نشر آخر نیز؛ یعنی رجعت و قیامت به سبب من خواهد بود.

907 صاحِبُ النَّشْرِ الْأَوَّلِ

صاحب خلقت اولیه.

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ النَّشْرِ الْآخِرِ [906]

908 صاحِبُ النَّقِماتِ

سختی ها را به جان خرید.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

909 صاحِبُ الْهِباتِ

بخشش و کرم او زیاد است.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

910 صاحِبُ الْهُدَّهِ

در نفخه صور می دمد و آن را آرام می کند.

در کلام خود آن حضرت بیان شده است:

«صارَ مُحَمَّدٌ صاحِبَ الرَّجْفَهِ، وَصِرْتُ أَنَا صاحِبَ الْهُدَّهِ»؛(1115)

«رسول خداصلی الله علیه وآله صاحب الرجفه است (در نفخه صور می دمد) و من صاحب الهدّه هستم (صور را آرام می کنم)».

911 صاحِبُ الْیقِینِ

دارای یقین و علم و آگاهی در حدّ اعلی

حضرت فرموده:

«إِنِّی لَعَلی یقِینٍ مِنْ رَبِّی وَغَیرِ شُبْهَهٍ فِی دِینِی»؛(1116)

«من از جانب پروردگارم بر یقین هستم و در امور دینم هیچ شک و شبهه ای ندارم».

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ الْبَصِیرَهِ [886]

912 الصّامِتُ

امیرالمؤمنین علیه السلام ضمن حدیث طولانی، در معرفی خود به سلمان و جندب فرمود: من و رسول خداصلی الله علیه وآله نور واحد بودیم، رسول خدا شد محمّد مصطفی و من شدم وصی مرتضی؛ محمّدصلی الله علیه وآله شد ناطق و من شدم صامت؛ زیرا در هر عصر و زمانی لازم است یکی ناطق باشد و یکی صامت.(1117)

913 الصِّدِّیقُ الْأَوَّلُ

اولین کسی که رسالت و نبوت پیامبرصلی الله علیه وآله را تصدیق و گواهی نمود. شخصی احوال امام را از آن حضرت جویا شد، فرمود:

«أَصْبَحْتُ وَأَنَا الصِّدِّیقُ الْأَوَّلُ وَالْفارُوقُ الْأَعْظَمُ»؛(1118)

«من در حالی روز خود را آغاز کردم که اولین تصدیق کننده رسالت هستم، و من بزرگ ترین فرق گذارنده بین حقّ و باطل می باشم».

914 صِراطُ اللَّهِ

امام علی علیه السلام راه و خط رسیدن به خدای تعالی هست؛ هرکه می خواهد به خدا برسد، باید پیرو او شود. و خودش فرمود:

«أَنَا صِراطُ اللَّهِ الَّذِی مَنْ لَمْ یسْلُکْهُ بِطاعَهِ اللَّهِ فِیهِ هَوی بِهِ إِلَی النّارِ»؛(1119)

«من آن راه خدا هستم که اگر کسی آن را با طاعت خدا نپیماید، به جهنم خواهد رفت».

915 صِنْوُ الرَّسُولِ

نزدیک ترین فرد و هم ریشه با رسول خدا.

حضرت فرمود:

«أَنَا صِنْوُ رَسُولِ اللَّهِ وَالسّابِقُ إِلَی الْإِسْلامِ وَکاسِرُ الْأَصْنامِ وَمُجاهِدُ الْکُفّارِ وَقامِعُ الْأَضْدادِ»؛(1120)

«من نزدیک ترین فرد به رسول خدا و پیش قدم در اسلام هستم، من بت شکن و پیکارگر با کافران و ریشه کن کننده دشمنانم».

و در اشعار به آن اشاره شده:(1121)

مَنْ کانَ صِنْوَ النَّبِی ّ غَیرَ عَلِی ّ

مَنْ غَسَّلَ الطُّهْرَ ثُمَّ واراها

کَلّا وَحَقُّ أَمِیرِ النَّحْلِ حَیدَرَهٌ

صِنْوُ النَّبِی ّ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ عَلِی

916 صِهْرُ خَیرِ الْأَنامِ

داماد بهترین مخلوق خدا که پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله باشد. امام علی علیه السلام هم کفو و هم شأن و همسر فاطمه زهراعلیها السلام یگانه دختر و یادگار رسول خداصلی الله علیه وآله است. خود حضرت نیز فرمود:

«أَنَا صِهْرُ خَیرِ الْأَنام وَأَنَا سَیدُ الْأَوْصِیاءِ»؛(1122)

«من داماد بهترین خلق خدایم و من آقای اوصیایم».

917 الضّارِبُ بِالسَّیفَینِ

با دو شمشیر می جنگید.

آن حضرت فرمود:

«أَنَا صاحِبُ بَدْرٍ وَحُنَینٍ، أَنَا الضّارِبُ بِالسَّیفَینِ»؛(1123)

«من صاحب جنگ بدر و حنین هستم و جنگ کننده به دو شمشیر می باشم».

مراد از دو شمشیر، چند وجه متصوّر است:

یکی شمشیر تنزیل در زمان رسول خداصلی الله علیه وآله و دیگری شمشیر تأویل بعد از حضرت است.

یا اینکه: در برخی جنگ ها، دو شمشیر به دست می گرفته. و یا شمشیرش می شکست و شمشیر دیگر می گرفت، چنان که در جریان جنگ احد شمشیرش شکست و رسول خداصلی الله علیه وآله ذوالفقار را به ایشان داد.

و یا اینکه: مراد «ذوالفقار» بوده که دو لبه یا دو تیغه داشته است.(1124)

918 الطّاعِنُ بِالرُّمْحَینِ

پرتاب کننده نیزه و کشنده کافران و مشرکان به وسیله نیزه.

«أَنَا الضّارِبُ بِالسَّیفَینِ، أَنَا الطّاعِنُ بِالرُّمْحَینِ»؛(1125)

«من جنگ کننده با دو شمشیر هستم، من پرتاب کننده دو نیزه هستم».

919 طَوی لَهُ الْبَعِیدَ

خدای تعالی، دور را برایش نزدیک می کند.

امام علی علیه السلام به سلمان فارسی فرمود:

«أَنَا الَّذِی هَوَّنَ اللَّهُ عَلَیهِ الشَّدائِدَ وَطَوِی لَهُ الْبَعِیدَ»؛(1126)

«من همان کسی هستم که خداوند متعال، شداید را برایش آسان می کند و دور را برایش نزدیک می نماید».

920 الظّاهِرُ

امام علی علیه السلام نشانه و ظاهر اسلام است و اسلام در او ظهور یافته است.

همچنین مراجعه شود به: الْآخِرُ [800]

921 عالِمٌ بِالْاِنْجِیلِ

امیرمؤمنان علیه السلام در بیانی فرمود:

«أَنَا وَاللَّهِ أَعْلَمُ بِالتَّوْراهِ مِنْ أَهْلِ التَّوْراهِ، وَأَعْلَمُ بِالْاِنْجِیلِ مِنْ أَهْلِ الْاِنْجِیلِ، وَأَعْلَمُ بِالْقُرْآنِ مِنْ أَهْلِ الْقُرْآنِ»؛(1127)

«به خدا قسم! من به تورات از اهل تورات هم آشناترم و به انجیل هم از اهل انجیل آگاه ترم و به قرآن نیز از اهل قرآن به آن آشناتر هستم».

922 عالِمٌ بِالتَّوْراهِ

عالم به تورات، حتی عالم تر از اهل آن است.

همچنین مراجعه شود به: عالِمٌ بِالْإِنْجِیلِ [921]

923 عالِمٌ بِالْقُرْآنِ

به کتاب خدا، قرآن از همه عالم تر و آگاه تر است.

همچنین مراجعه شود به: عالِمٌ بِالْإِنْجِیلِ [921]

924 الْعالِمُ الرَّبّانِی

عالم خدایی و خداشناس و خداگونه.

امیرمؤمنان علیه السلام به سلمان فرمود:

«عالِمُ الْغَیبِ فَلا یظْهِرُ عَلی غَیبِهِ أَحَداً * إِلّا مَنِ ارْتَضی مِنْ رَسُولٍ»؛(1128)

«دانای غیب اوست و هیچ کس را بر اسرار غیبش آگاه نمی سازد، مگر رسولانی که آنان را برگزیده و مراقبینی از پیش رو و پشت سر برای آنها قرار می دهد».

آیا این آیه شریفه را قرائت کرده ای؟

سلمان گفت: آری، ای آقای من!

فرمود: «أَنَا الْمُرْتَضی مِنَ الرَّسُولِ الَّذِی أَظْهَرَهُ عَلی غَیبِهِ، أَنَا الْعالِمُ الرَّبّانِی»؛(1129)

«من همان انتخاب شده از رسول هستم که او را بر غیب خود آگاه نموده، من عالم ربّانی هستم».

925 عَبْدُ اللَّهِ

بنده خدا. و این بالاترین افتخار آن حضرت است که می فرماید:

«أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَأَخُو رَسُولِ اللَّهِ»؛(1130)

«من بنده خدا و برادر رسول خدایم».

در اعمال روز عید غدیر آمده:

«وَأَجَبْنا داعِی اللَّهِ، وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فِی مُوالاهِ مَوْلانا وَمَوْلَی الْمُؤْمِنِینَ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ عَلِی بْنِ أَبِی طالِبٍ، عَبْدِ اللَّهِ وَأَخِی رَسُولِهِ»؛(1131)

«ما دعوت کننده به سوی خدا را اجابت کردیم و پیامبر را تبعیت نمودیم در دوستی و موالات مولایمان و مولای همه مؤمنان و امیرمؤمنان علی بن ابی طالب که بنده خدا و برادر رسول خداست».

در دعای افتتاح نیز می گوییم:

«اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی عَلِی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ، وَوَصِی رَسُولِ رَبِّ الْعالَمِینَ، عَبْدِکَ وَوَلِیکَ»؛(1132)

«خدایا درود فرست بر علی که امیرمؤمنان و وصی پیامبر پروردگار عالمیان است او که عبد محض و ولی توست».

هنگام زیارت آن حضرت شهادت می دهیم:

«وَأَشْهَدُ أَنَّ عَلِیاً عَبْدُ اللَّهِ وَأَخُو رَسُولِ اللَّهِ»؛(1133)

«گواهی می دهم علی علیه السلام بنده خدا و برادر رسول خدا است».

926 عَبْدٌ مِنْ عَبِیدِ مُحَمَّدٍ

یکی از احبار یهود خدمت حضرت آمد، سؤالات گوناگونی پرسید و ایشان جواب دادند، در پایان پرسید: آیا تو پیامبر هستی؟ حضرت فرمود:

«وَیلَکَ! إِنَّما أَنَا عَبْدٌ مِنْ عَبِیدِ مُحَمَّدٍ»؛(1134)

«وای بر تو! من بنده ای از بنده های محمّد هستم».

شیخ صدوق در ادامه گفته: مراد این است که من بنده اطاعت او هستم.

927 عِلْمُ اللَّهِ

هرچه قرار بوده که خدای تعالی از علم و دانش برای بشر و مخلوقاتش بدهد، به پیامبر خدا و امیرمؤمنان علیهما السلام داده است.

از فرمایشات آن حضرت است که فرمود:

«أَنَا عِلْمُ اللَّهِ وَأَنَا قَلْبُ اللَّهِ الْواعِی»؛(1135)

«من علم خدا هستم، و من قلب و گنجینه حفظ شده خدایم».

928 عَلی جآدَّهِ الْحَقِ ّ

بر سبیل و راه حقّ و حقیقت است.

حضرت فرمود:

«إِنِّی لَعَلی جآدَّهِ الْحَقِ ّ وَإِنَّهُمْ لَعَلی مَزَلَّهِ الْباطِلِ»؛(1136)

«همانا من در راه حقّ هستم و دشمنان من بر پرتگاه باطل می باشند».

929 عِمادُ نُصْرَهِ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله یاران و یاوران و اصحاب زیادی داشتند و آن حضرت را در جنگ و غیر آن کمک می کردند؛ لکن آنکه از همه بیشتر ناصر ایشان بود، امیرمؤمنان علیه السلام بود و آن حضرت نیز به این مطلب افتخار می کرد:

«أَنَا أَخُو رَسُولِ اللَّهِ وَابْنُ عَمِّهِ وَسَیفُ نِقْمَتِهِ وَعِمادُ نُصْرَتِهِ»؛(1137)

«من برادر رسول خدا و پسر عموی او و شمشیر قدرت و اساس پیروزی او هستم».

930 عَمَلَ بِالثِّقْلِ الْأَکْبَرِ

امام علی علیه السلام در برابر نامردمی مردمان از ایشان اقرار می گیرد و چنین می فرماید:

«وَأَعْذَرُوا مَنْ لا حُجَّهَ لَکُمْ عَلَیهِ (وَهُوَ أَنَا) أَلَمْ أَعْمَلْ فِیکُمْ بِالثِّقْلِ الْأَکْبَرِ وَأَتْرُکْ فِیکُمُ الثِّقْلَ الْأَصْغَرَ، قَدْ رَکَزْتُ فِیکُمْ رایهَ الْإِیمانَ وَوَقَفْتُکُمْ عَلی حُدُودِ الْحَلالِ وَالْحَرامِ، وَأَلْبَسْتُکُمُ الْعافِیهَ مِنْ عَدْلِی وَفَرَشْتُکُمُ الْمَعْرُوفَ مِنْ قَوْلِی وَفِعْلِی، وَأَرَیتُکُمْ کَرائِمَ الْأَخْلاقِ مِنْ نَفْسِی، فَلا تَسْتَعْمِلُوا الرَّأْی فِیما لا یدْرِکُ قَعْرَهُ الْبَصَرُ وَلا تَتَغَلْغَلُ إِلَیهِ الْفِکْرُ»؛(1138)

«ای مردم! از کسی که بر ضد او دلیلی ندارید عذرخواهی کنید و آن من هستم. آیا من در میان شما به ثقل اکبر که قرآن است، عمل نکردم؟! آیا ثقل اصغر را، که عترت پیامبرتان است، حفظ نکردم؟! آیا پرچم ایمان را در بین شما استوار نساختم؟ آیا شما را بر حدود حلال و حرام خدا آگاه نکردم؟ آیا با عدل خود جامه عافیت بر شما نپوشاندم؟ آیا با سخن و رفتار خود نیکی ها را رواج ندادم؟ آیا زیبایی ها و ملکات نفسانی را به شما نشان ندادم؟ پس به وهم و خیال خود عمل نکنید آنجا که چشم دل ژرفای آن را نمی بیند و فکرتان توانایی راه یافتن به آن را ندارد».

931 عِنْدَهُ عِلْمُ الْبَلایا

علم و دانش تمام حوادث و بلاها نزد اوست و از همه آنها آگاهی دارد.

این از بیانات خود آن حضرت است که بارها فرمود: از من بپرسید هرچه می خواهید قبل از آنکه مرا از دست بدهید، سپس می فرمود:

«أَلا تَسْأَلُونَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْمَنایا وَالْبَلایا وَالْقَضایا وَفَصْلُ الْخِطابِ»؛(1139)

«آیا از کسی که علم و دانش همه آرزوها و بلاها و وقایع آینده و فیصله دهنده کلام در اختیار اوست پرسش نمی کنید؟!».

932 عِنْدَهُ عِلْمُ الْقَضایا

به همه قضایای عالم آگاهی دارد.

همچنین مراجعه شود به: عِنْدَهُ عِلْمُ الْبَلایا [931]

933 عِنْدَهُ عِلْمُ الْمَنایا

به همه مرگ و میرها آگاهی دارد.

همچنین مراجعه شود به: عِنْدَهُ عِلْمُ الْبَلایا [931]

934 عَینُ اللَّهِ

چشم بینای خدا بر بندگان و مخلوقات.

چنان که خود آن حضرت در بیانی فرمود:

«فَأَمّا عَینُ اللَّهِ، فَأَنَا عَینُهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ وَالْکَفَرَهِ»؛(1140)

«و امّا اینکه من چشم خدا هستم؛ یعنی من چشم خدا بر مؤمنان و کافران هستم».

935 عَینُ الْیقِینِ

حقیقت و اصل یقین.

امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنَا عَینُ الْیقِینِ، أَنَا الْمَوْتُ الْمُمِیتُ»؛(1141)

«من حقیقت و عین یقین هستم، من مرگ میراننده هستم».

936 غایهُ السّابِقِینَ

نهایت هدف و آرزوی همه سابقان.

در فرمایش امیرمؤمنان علیه السلام آمده است:

«سَلُونِی قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِی، أَنَا یعْسُوبُ الْمُؤْمِنِینَ وَغایهُ السّابِقِینَ»؛

«بپرسید از من قبل از اینکه مرا از دست بدهید، من پیشوای مؤمنان و جلودار و نهایت هدف سابقان هستم».

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ الْأَعْرافِ [62]

937 الْفُراتُ الزّاخِرُ

چشمه سرشار مثل فرات.

امیرمؤمنان علیه السلام در بیانی فرموده است:

«أَنَا الْقَمَرُ الزّاهِرُ بِالْعِلْمِ الَّذِی عَلَّمَنِی رَبِّی، وَالْفُراتُ الزّاخِرُ أَشْبَهْتُ مِنَ الْقَمَرِ نُورَهُ وَبَهائَهُ وَمِنَ الْفُراتِ بَذْلَهُ وَسَخائَهُ»؛(1142)

«من ماه درخشنده به علمی ام که پروردگارم بدان آموخته، من چشمه سرشار هستم، شباهت من به ماه، در نور و جمال آن، و شباهتم به فرات، از جهت بخشش و سخاوت آن است».

938 الْفُسْطاطُ

خیمه و چادر.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

939 فَقَأَ عَینَ الْفِتْنَهِ

چشم فتنه را درآورد.

امام در ابتدای یکی از خطبه ها بعد از جنگ با خوارج نهروان در مورد ویژگی های خود چنین می فرماید:

«أَیهَا النّاسُ! فَإِنِّی فَقَأْتُ عَینَ الْفِتْنَهِ وَلَمْ یکُنْ لِیجْتَرِئَ عَلَیها أَحَدٌ غَیرِی بَعْدَ أَنْ ماجَ غَیهَبُها وَاشْتَدَّ کَلَبُها ...»؛(1143)

«ای مردم! من بودم که چشم فتنه را درآوردم و جز من کسی جرأت چنین کاری نداشت، آن گاه که امواج سیاهی ها بالا گرفت و به آخرین درجه شدت خود رسید».

940 فِیهِ یرْتابُ الْمُبْطِلُونَ

از امیر مؤمنان علیه السلام نقل شده که فرموده است:

«وَفِی یرْتابُ الْمُبْطِلُونَ»؛(1144)

«و باطل گرایان در من شک و تردید می کنند».

941 قابِضُ الْأَرْواحِ

ارواح را قبض می کند.

امیرمؤمنان علیه السلام در بیانی فرموده:

«أَنَا قابِضُ الْأَرْواحِ»؛(1145)

«من قبض کننده روح ها و جان ها هستم».

شاید مراد این باشد که: من کفار را به قتل می رسانم و سبب قبض روح آنان می شوم. یا مراد این است که: هنگام قبض روح آنان حاضر می شوم و به اجازه من قبض روح می شوند. شاید هم مراد آن باشد که: آنها حقیقتاً قابض الارواح باشند. علّامه مجلسی رحمه الله نظر وسط را بهتر می دانند به اینکه قبض ارواح با حضور و اذن آن حضرت انجام می شود.(1146)

942 قاتِلُ الْأَقْرانِ

در یکی از حکمت های امیرمؤمنان علیه السلام آمده است که فرمود:

«أَنَا قاتِلُ الْأَقْرانِ وَمُجَدِّلُ الشُّجْعانِ»؛(1147)

«من جنگ کننده با پهلوانان و کشنده شجاعان هستم».

943 قاتِلُ الْفُرْسانِ

کسی که شجاعان، جنگجویان و سوارکاران را در میدان جنگ به قتل می رساند.

همچنین مراجعه شود به: بَأْسُ اللَّهِ [839]

944 قامَ بِالْأَمْرِ حِینَ فَشَلَ الْقَوْمَ

آن گاه که همه مردم از ترس، سست و فشل شدند، او برای امر دین قیام کرد.

همچنین مراجعه شود به: آخِذُ حَقِ ّ الضَّعِیفِ [799]

945 قامِعُ الْأَضْدادِ

درهم کوبنده و ریشه کن کننده دشمنان.

همچنین مراجعه شود به: صِنْوُ الرَّسُولِ [915]

946 الْقُرْآنُ النّاطِقُ

قرآن سخنگو و تجسّم عینی آن. تعبیری است در مقابل قرآن صامت؛ یعنی آنچه در اوراق مکتوب و نوشته شده است.(1148)

سپاه معاویه به هنگام شکست، قرآن ها را به جهت مکر و حیله، بر سر نیزه کردند.

آن حضرت در واکنش به این حیله فرمود:

«أَنَا الْقُرْآنُ النّاطِقُ» و نیز: «أَنَا کَلامُ اللَّهِ النّاطِقُ».(1149)

947 قَرْنُ الْحَدِیدِ

شجاع و سخت، همتا و حریف قهرمانان.

همچنین مراجعه شود به: بابُ الْإِیمانِ [840]

948 الْقَسْوَرُ

اسد و مرد شجاع.

امام علی علیه السلام به یکی از اصحابش فرمود:

«أَما عَلِمْتَ أَنِّی اللَّیثُ وَأَنِّی الضَّرْغامُ وَالْقَسْوَرُ وَالْحَیدَرُ»؛(1150)

«مگرنمی دانی من لیث، ضرغام و قسور و حیدر هستم (که مراد مرد شجاع و دلاور است)».

949 قَسِیمُ اللَّهِ

از فرمایشات امیرمؤمنان علیه السلام است که فرمود:

«أَنَا قَسِیمُ اللَّهِ بَینَ الْجَنَّهِ وَالنّارِ لا یدْخُلُهُما داخِلٌ إِلّا عَلی أَحَدِ قِسْمَی»؛(1151)

«من تقسیم کننده بهشت و جهنم هستم. کسی داخل آنها نمی شود، مگر بریکی ازدو تقسیم من».

950 الْقَضَمُ

امام صادق علیه السلام فرمود: مشرکان قریش کودکان را اجیر کرده بودند تا پیامبر را سنگ بزنند. علی علیه السلام متوجه شد، پس روز بعد همراه رسول خداصلی الله علیه وآله حرکت کرد و هرکه به پیامبر سنگ می زد، امام علی علیه السلام هم دفاع و تلافی می نمود، همه بچه ها گریان به خانه برگشتند و می گفتند:

«قَضَمْنا عَلِی، قَضَمْنا عَلِی». به همین جهت «القضم» نامیده شد.(1152)

امیرمؤمنان علیه السلام به طلحه عبدری فرمود:

«أَنَا الْقَضَمُ، أَنَا عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ»؛(1153)

«من همان قضم، علی فرزند ابوطالب هستم».

951 قَلْبُ اللَّهِ

امیرمؤمنان علیه السلام در معرفی خود فرمود:

«أَنَا عِلْمُ اللَّهِ وَأَنَا قَلْبُ اللَّهِ الْواعِی»؛(1154)

«من علم خدایم، من قلب حفظ شده خدایم».

قلب واعی؛ یعنی خدای تعالی آن را برای علم خویش برگزیده و گنجینه علم خود قرار داده و برای طاعت خود معین فرموده است.

قلب اللَّه نیز مثل عبد اللَّه است.(1155)

952 الْقَمَرُ الزّاهِرُ

ماه درخشنده و نورانی.

امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنَا الْقَمَرُ الزّاهِرُ بِالْعِلْمِ الَّذِی عَلَّمَنِی رَبِّی»؛(1156)

«من ماه درخشنده ام به وسیله علمی که خدای تعالی آن را به من آموخته است».

953 کابُّ الدُّنْیا

کوبنده دنیا.

امام علی علیه السلام این بیان را در مذمّت دنیا فرمود:

«أَنَا کابُّ الدُّنْیا لِوَجْهِها وَقادِرُها بِقَدَرِها وَناظِرُها بِعَینِها»؛(1157)

«من دنیا را بر زمین کوبیده و چهره اش را به خاک مالیده ام و بیش از آنچه ارزش دارد بهایش نداده ام، با دیده سزاوار خودش نگریسته ام».

954 کاسِرُ الْأَصْنامِ

بت شکن، درهم کوبنده بت ها.

همچنین مراجعه شود به: صِنْوُ الرَّسُولِ [915]

955 کاسِرُ النَّواجِمِ

درهم شکننده شجاعان و نام آوران جنگ.

امام علی علیه السلام، قهرمان قهرمانان، در توصیف شجاعت خود فرموده است:

«أَنَا وَضَعْتُ فِی الصِّغَرِ بِکَلاکِلِ الْعَرَبِ، وَکَسَرْتُ نَواجِمَ قُرُونِ رَبِیعَهٍ وَمُضَرٍ»؛(1158)

«من در خردسالی، بزرگان عرب را به خاک افکندم، و شجاعان دو قبیله معروف ربیعه و مضر را درهم شکستم».

956 کَالْجَبَلِ

در روایات نقل شده که امامان معصوم علیهم السلام فرمودند: مؤمن باید مانند کوه استوار باشد که هیچ بادی آنان را نلرزاند. امام علی علیه السلام نیز از همه استوارتر و راسخ تر است، چنان که در زیارت مربوطه آن حضرت چنین آمده است:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ کَالْجَبَلِ لا تُحَرِّکُهُ الْعَواصِفُ، وَلا تُزِیلُهُ الْقَواصِفُ»؛(1159)

«گواهی می دهم تو مانند کوه استوار بودی که هیچ تندبادی تو را حرکت نمی دهد و هیچ طوفانی آن را تکان نمی دهد».

همچنین مراجعه شود به: آخِذُ حَقِ ّ الضَّعِیفِ [799]

957 کَلِمَهُ اللَّهِ الْکُبْری

کلمه؛ یعنی چیزی که برای نشان دادن و بیان داشتن آنچه نهان و در ذهن است. علی علیه السلام کلمه اللَّه است؛ یعنی خدا برای نشان دادن علوم و معارف و جلالت شأن خود، علی علیه السلام را خلق کرده است.(1160)

امیرالمؤمنین علیه السلام در بیانی فرمود:

«أَنَا کَلِمَهُ اللَّهِ الْکُبْری ؛(1161)

«من کلمه برتر الهی هستم».

958 الْکَلِمَهُ الْباقِیهُ

از عناوینی است که حضرت به مناسبتی برای خود فرمود.

همچنین مراجعه شود به: سَفِیرُ السُّفَراءِ [881]

959 لا یرْقی إِلَیهِ الطَّیرُ

آن شخص والامقام و بلند آشیانی که هیچ تیزپروازی را یارای رسیدن به درجه بلند او نیست. حضرت در این مورد فرمود:

«أَما وَاللَّهِ لَقَدْ تَقَمَّصَها فُلانٌ، وَإِنَّهُ لَیعْلَمُ أَنَّ مَحَلِّی مِنْها مَحَلُّ الْقُطْبِ مِنَ الرَّحا، ینْحَدِرُ عَنِّی السَّیلُ وَلا یرْقی إِلَی الطَّیرُ»؛(1162)

«به خدا قسم! خلیفه اول در حالی جامه خلافت را بر تن کرد که می دانست من محور و سنگ آسیای خلافت هستم، سیل دانش و فضایل از وجود من سرازیر می شود و هیچ بلندپروازی نمی تواند به مقام والای من پرواز نماید».

960 لِسانُ اللَّهِ

از فرمایشات آن حضرت است که فرمود:

«أَنَا لِسانُ اللَّهِ النّاطِقُ»؛(1163)

«من زبان گویای خدا هستم».

و در زیارت آن حضرت آمده است:

«اَللَّهُمَّ صَلِ ّ عَلی سَیدِی وَمَوْلای أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَلِسانِکَ النّاطِقِ بِأَمْرِکَ»؛(1164)

«خدایا درود فرست بر آقا و سید و مولای من امیرمؤمنان که زبان گویای توست به امر تو».

961 اللِّسانُ الصّادِقُ

زبان راستگو، عنوانی دیگر از کلام مولا علی علیه السلام در معرفی خویش است:

«أَنَا عَینُ اللَّهِ وَلِسانُهُ الصّادِقُ»؛(1165)

«من چشم بینای خدا و زبان صادق اویم».

962 اللِّسانُ الْمُبِینُ

زبان روشنگر و بیان گر حقّ و حقیقت. و این زبان گویای امیرمؤمنان علیه السلام است، چنان که خود آن حضرت نیز فرموده است:

«أَنَا شَجَرَهُ النَّدی وَحِجابُ الْوَری وَصاحِبُ الدُّنْیا وَحُجَّهُ الْأَنْبِیاءِ وَاللِّسانُ الْمُبِینُ»؛(1166)

«من درخت بخشنده و حجاب و واسطه آفرینش هستم، من اختیاردار دنیا و حجت پیامبران و زبان واضح و گویای حقّ هستم».

963 لِسانُ الْمُتَّقِینَ

زبان گویای تقواپیشگان است.

همچنین مراجعه شود به: صاحِبُ الْأَعْرافِ [62]

964 لِسانُ النّاطِقِینَ

امام زبان گویای گویندگان است.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

965 لَمْ یکُنْ فِیهِ مَغْمَزٌ

هیچ سخن چینی نمی تواند در مورد او حرفی بزند.

همچنین مراجعه شود به: آخِذُ حَقِ ّ الضَّعِیفِ [799]

966 لَمْ یکُنْ فِیهِ مَهْمَزٌ

هیچ عیب جویی نمی تواند در او ایرادی بیابد.

همچنین مراجعه شود به: آخِذُ حَقِ ّ الضَّعِیفِ [799]

967 الْمُؤْتَمِنُ

امین و امانت دار و کسی که دیگران او را به امانت داری قبول دارند.

حضرت فرمود:

«أَنَا خازِنُ عِلْمِ اللَّهِ وَأَنَا الْمُؤْتَمِنُ عَلی سِرِّ اللَّهِ»؛(1167)

«من گنجینه علم، و امانت دار اسرار خدا هستم».

968 مُؤَدَّبُ الرَّسُولِ

رسول خداصلی الله علیه وآله او را ادب و تربیت نموده.

امیرمؤمنان علیه السلام به یار مخصوص خود، کمیل فرمود:

«یا کُمَیلُ! إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ أَدَّبَهُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَهُوَ أَدَّبَنِی وَأَنَا أُءَدِّبُ الْمُؤْمِنِینَ وَأَوْرِثُ الْمُکَرَّمِینَ»؛(1168)

«ای کمیل! همانا خداوند رسول خودش را ادب آموخت و ایشان نیز مرا ادب آموخت و من هم ادب آموزنده مؤمنان هستم، و به ارث گذارنده بزرگواران می باشم».

969 مُؤَدِّبُ الْمُؤْمِنِینَ

امامی که خود تربیت یافته رسول خدا است، مؤمنان را نیز تربیت می کند.

همچنین مراجعه شود به: مُؤَدَّبُ الرَّسُولِ [968]

970 الْمَأْمَنُ

محلّ و جایگاه امن و امان؛ یعنی کسی که دیگران را در امنیت خود می گیرد.

امیرمؤمنان علیه السلام در خطبه ای فرمود:

«أَنَا مَلْجَأُ کُلِ ّ ضَعِیفٍ وَمَأْمَنُ کُلِ ّ خائِفٍ»؛(1169)

«من پشت و پناه هر ضعیفی و موجب امنیت هر ترسانی هستم».

971 ما حازَ مِنَ الْأَرْضِ

آن حضرت با وجود زحمات فراوانی که در کشاورزی و زراعت و کندن چاه و آبادانی متحمّل شد، زمینی را به ملکیت خود درنیاورد.

«فَوَاللَّهِ ما کَنَزْتُ مِنْ دُنْیاکُمْ تَبْراً وَلا ادَّخَرْتُ مِنْ غَنائِمِها وَفْراً وَلا أَعْدَدْتُ لِبالِی ثَوْبِی طَمْراً وَلا حِزْتُ مِنْ أَرْضِها شِبْراً»؛(1170)

«سوگند به خدا! من از دنیای شما طلا و نقره ای نیندوخته، از غنیمت های آن چیزی ذخیره نکردم، بر دو جامه کهنه ام لباسی نیفزودم، و از زمین آن حتی یک وجب هم در اختیار نگرفتم».

972 ما شَکَّ فِی الْحَقِ ّ

در راه حقّ، هیچ شک و تردیدی به خود راه نداد، چنان که فرمود:

«ما شَکَکْتُ فِی الْحَقِ ّ مُذْ أُرِیتُهُ»؛(1171)

«از آن روزی که حقّ بر من روشن شد، هرگز دچار تردید نشدم».

973 ما کَنَزَ مِنَ الدُّنْیا

آن حضرت هیچ گنجی از طلا و ثروت برای خود ذخیره نکرد.

همچنین مراجعه شود به: ما حازَ مِنَ الْأَرْضِ [971]

974 مُبِیدُ مَنْ کَفَرَ بِالرَّحْمنِ

هرکه به خدای رحمان کافر شود، حضرت او را می کشد و از بین می برد.

از فرمایشات خود امیرمؤمنان علیه السلام است که در بیانی فرمود:

«أَنَا مُجَدِّلُ الْأَبْطالِ وَقاتِلُ الْفُرْسانِ وَمُبِیدُ مَنْ کَفَرَ بِالرَّحْمنِ»؛(1172)

«من شکست دهنده پهلوانان و کشنده سواران جنگ جو و به هلاکت رساننده هرکسی هستم که به خدای رحمان کافر شود».

975 الْمُتَخَتِّمُ بِالْیمِینِ

در بیانی حضرت فرمود:

«أَنَا الْمُتَخَتِّمُ بِالْیمِینِ وَالْمُعَفِّرُ لِلْجَبِینِ»؛(1173)

«من هستم که انگشتر به دست راست می کنم و پیشانی بر خاک می سایم».

976 مُجَدِّلُ الْأَبْطالِ

پشت پهلوانان را به خاک می مالد.

ازتوصیفات امیرمؤمنان علیه السلام است که حضرت در حقّ خودشان فرموده است.(1174)

977 الْمُحارِبُ

جنگ کننده؛ امّا جنگ با چه چیزی؟ حضرت پاسخ داده است:

«إِنِّی مُحارِبُ أَمَلِی وَمُنْتَظِرُ أَجَلِی»؛(1175)

«همانا من با آرزویم در جنگم و در انتظار أجل و مرگ خود می باشم».

978 الْمُحْیی

زنده کننده مردگان.

همچنین مراجعه شود به: الْآخِرُ [800]

979 الْمُرْشِدُ

راهنما؛ افراد را به راه رشد و کمال و سعادت راهنمایی می کند. چنان که درباره امام علی علیه السلام گفته اند:

«هُوَ وَصِی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله وَخَلِیفَتُهُ، الْإِمامُ الْعادِلُ وَالسَّیدُ الْمُرْشِدُ»؛(1176)

«علی علیه السلام جانشین رسول خداصلی الله علیه وآله و خلیفه او، امام عادل و آقا و مرشد است».

و این هم سخن رسول خداصلی الله علیه وآله که فرمود:

«وَمَنِ اسْتَرْشَدَهُ أَرَشَدَهُ»؛(1177)

«هر کس از او راهنمایی بخواهد راهنمایی اش خواهد کرد».

همچنین مراجعه شود به: الدَّلِیلُ [868]

980 مُشْتاقُ لِقآءِ اللَّهِ

مشتاق ملاقات و دیدار پروردگار.

پس چنین بیان فرمود:

«إِنِّی وَاللَّهِ لَوْ لَقَیتُ وَهُمْ طُلّاعُ الْأَرْضِ کُلُّها ما بالَیتُ وَلَا اسْتَوْحَشْتُ، وَإِنِّی مِنْ ضَلالِهِمُ الَّذِی هُمْ فِیهِ وَالْهُدَی الَّذِی أَنَا عَلَیهِ لَعَلی بَصِیرَهٍ مِنْ نَفْسِی وَیقِینٍ مِنْ رَبِّی، وَإِنِّی إِلی لِقاءِ اللَّهِ لَمُشْتاقٌ وَحُسْنِ ثَوابِهِ لَمُنْتَظِرٌ راجٍ»؛(1178)

«به خدا سوگند! من اگر تنها هم با دشمنان روبه رو شوم، در حالی که آنان تمام روی زمین را پر کرده باشند، نه باکی داشته و نه می هراسم. من به گمراهی آنان و هدایت خود که بر آن استوارم، آگاهم و از طرف پروردگارم به یقین رسیده ام، همانا من برای ملاقات خدایم، مشتاق و به پاداش او امیدوارم».

981 مِصْباحُ الظِّلامِ

چراغ تاریکی ها.(1179)

982 مَضی بِنُورِ اللَّهِ

با نور و هدایت خدا حرکت می کند.

همچنین مراجعه شود به: آخِذُ حَقِ ّ الضَّعِیفِ [799]

983 الْمُطَلِّقُ

طلاق دهنده دنیا، که حضرت فرمود:

«إِنِّی طَلَّقْتُ الدُّنْیا ثَلاثاً بِتاتاً لا رَجْعَهَ لِی فِیها وَأَلْقَیتُ حَبْلَها عَلی غارِبِها»؛(1180)

«همانا من دنیا را سه طلاقه کردم، طلاقی قطعی که هیچ حقّ رجوعی نداشته باشم، و مهار آن را بر کوهانش انداخته ام».

984 الْمُعْجِزُ الْباهِرُ

ابن عباس از امیرمؤمنان علیه السلام نقل کرده که حضرت در بیانی فرمود:

«أَنَا الْآیهُ الْعُظْمی وَالْمُعْجِزُ الْباهِرُ»؛(1181)

«من آیت و نشانه بزرگ خدایم، و من معجزه آشکار اویم».

در زیارت به حضرت سلام داده می شود:

«اَلسَّلامُ عَلی صاحِبِ الْمُعْجِزِ الْباهِرِ، وَالنّاطِقِ بِالْحِکْمَهِ وَالصَّوابِ»؛(1182)

«سلام بر او که دارای معجزات ظاهر و باطن است، سلام بر او که دارای سخن های حکمت و صواب است».

985 المُعَفِّرُ لِلْجَبِینِ

برای خدا پیشانی به زمین می ساید.

همچنین مراجعه شود به: الْمُتَخَتِّمُ بِالْیمِینِ [975]

986 مُفَرِّجُ الْکُرُباتِ

برطرف کننده غم و اندوه و گرفتاری ها.

حضرت در نامه ای خطاب به ابوبکر فرمود:

«أَنَا مُکَسِّرُ الرّایاتِ فِی غُطامِطِ الْغَمَراتِ وَمُفَرِّجُ الْکُرُباتِ عَنْ وَجْهِ خِیرَهِ الْبَرِیاتِ»؛(1183)

«من درهم شکننده پرچم ها و سپاهیان در وسط میدان های سخت و خطرناک هستم، من برطرف کننده غم و اندوه ها از چهره بهترین خلق خدایم».

987 مُکَسِّرُ الرّایاتِ

درهم شکننده پرچم های دشمنان.

همچنین مراجعه شود به: مُفَرِّجُ الْکُرُباتِ [986]

988 مُکَسِّرُ رُؤُوسِ الْفُرْسانِ

در میدان جنگ، فرماندهان، جنگ جویان و قهرمانان را از پای درآورده، سر آنان را خرد و آنها را به هلاکت می رساند.(1184)

989 مَلْجَأُ کُلِ ّ ضَعِیفٍ

پناه هر فرد ضعیف.

همچنین مراجعه شود به: الْمَأْمَنُ [970]

990 الْمُمِیتُ

میراننده.

همچنین مراجعه شود به: الْآخِرُ [800]

991 الْمُنادِی

ندا کننده و مؤذّن.

«وَاسْتَمِعْ یوْمَ ینادِ الْمُنادِ مِنْ مَکانٍ قَرِیبٍ»؛(1185)

«و گوش فرا ده و منتظر روزی باش که منادی از مکانی نزدیک ندا می دهد».

امیرمؤمنان علیه السلام با توجّه به آیه شریفه فرمود:

«أَنَا الْمُنادِی مِنْ مَکانٍ قَرِیبٍ قَدْ سَمِعَهُ الثَّقَلانِ الْجِنُّ وَالْإِنْسُ وَفَهِمَهُ قَومٌ»؛(1186)

«من آن منادی هستم که از جایی نزدیک صدا می زنم به گونه ای که هر دو گروه جن و انس بشنوند و برخی مردم بفهمند».

992 مَنْ احْتَجَّ اللَّهُ بِهِ

خدا به وسیله او بر دیگران احتجاج می کند.

همچنین مراجعه شود به: آیهُ السّابِقِینَ [802]

993 مُنْتَظِرُ الثَّوابِ

به جهت اطمینان به عقاید و کردار خود، در امید و انتظار ثواب و پاداش خداوند است.

همچنین مراجعه شود به: مُشْتاقُ لِقآءِ اللَّهِ [980]

994 الْمُواسِی

مساوات یعنی با کسی برابر بودن است؛ ولی مواسات یعنی دیگری را بر خود مقدّم کردن و خود را فدای او نمودن است، آن هم نهایت همکاری و همیاری در حقّ کسی کردن است، و امیرمؤمنان علیه السلام نسبت به رسول خداصلی الله علیه وآله با جان و مال خود کمک کار بود، که فرمود:

«وَلَقَدْ واسَیتُهُ بِنَفْسِی فِی الْمَواطِنِ الَّتِی تَنْکُصُ فِیهَا الْأَبْطالُ وَتَتَأَخَّرُ فِیهَا الْأَقْدامُ نَجْدَهً أَکْرَمَنِی اللَّهُ بِها»؛(1187)

«همانا با جان خود، پیامبرصلی الله علیه وآله را یاری کردم، در جایی که قدم های شجاعان می لرزید و فرار می کردند، این دلیری را خدا به من عطا فرمود».

چنان که در زیارتش سلام می دهیم:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیدَ الْوَصِیینَ وَالتّالِی لِرَسُولِهِ، وَالْمُواسِی لَهُ بِنَفْسِهِ»؛(1188)

«سلام بر تو ای آقای جانشینان، ای کسی که پیرو رسول خداصلی الله علیه وآله بوده و با جان خویش نسبت به وی فداکاری کردی».

995 المَوْتُ الْمُمِیتُ

بعد از این که فدک را از حضرت زهراعلیها السلام غصب کردند، امام علی علیه السلام در خطبه ای فرمود:

«إِنْ نَطَقْتُ تَقُولُونَ حَسَدَ وَإِنْ سَکَتْتُ فَیقالُ جَزَعَ ابْنُ أَبِی طالِبٍ مِنَ الْمَوْتِ. هَیهات، هَیهاتَ! أَنَا السّاعَهُ یقالُ لِی هذا، أَنَا عَینُ الْیقِینِ، أَنَا الْمَوْتُ الْمُمِیتُ»؛(1189)

«اگر حرفی بزنم می گویند حسادت می کند و اگر سکوت کنم گفته می شود: پسر ابو طالب از مرگ می ترسد؛ امّا هرگز و هیهات! من خودم «الساعه مرگ» هستم که این گونه گفته می شود، من خودم عین الیقین و موت میراننده هستم».

996 الْمُوتِمُ

خود آن حضرت در معرفی خویش فرمود:

«... أَنَا مُوتِمُ الْبَنِینَ وَالْبَناتِ»؛(1190)

«من به قتل رساننده کافران و یتیم کننده پسران و دختران آنان هستم».

997 مُورِثُ أَدَبِ الْمُکَرَّمِینَ

ادب همه اولیا و بزرگواران را به ارث برده.

همچنین مراجعه شود به: مُؤَدَّبُ الرَّسُولِ [968]

998 نَطَقَ حِینَ تَتَعْتَعَ الْقَوْمُ

آن گاه که همه از سخن بازماندند و حقّ را پوشاندند، او به بیان حقّ پرداخت.

همچنین مراجعه شود به: آخِذُ حَقِ ّ الضَّعِیفِ [799]

999 النِّعْمَهُ

امیرالمؤمنین علیه السلام در بیانی فرمود:

«أَنَا النِّعْمَهُ الَّتِی أَنْعَمَ اللَّهُ عَلی خَلْقِهِ»؛(1191)

«من آن نعمتی هستم که خدای تعالی نسبت به بندگانش ارزانی داشته است».

1000 نُقْطَهُ الْباءِ

مراد نقطه بای بسم اللَّه الرحمن الرحیم است، که حضرت فرمود:

«کُلَّما فِی الْقُرْآنِ فِی الْحَمْدِ، وَکُلَّما فِی الْحَمْدِ فِی الْبَسْمَلَهِ، وَکُلَّما فِی الْبَسْمَلَهِ فِی الْباءِ، وَکُلَّما فِی الْباءِ فِی النُّقْطَهِ وَأَنَا النُّقْطَهُ الَّتِی تَحْتَ الْباءِ»؛(1192)

«هرچه در قرآن آمده، در سوره حمد خلاصه شده؛ و هرچه در سوره حمد آمده، در بسم اللَّه الرحمن الرحیم خلاصه شده؛ و هرچه در بسم اللَّه الرحمن الرحیم است، در بای آن خلاصه شده، و هرچه در «باء» آمده، در نقطه آن است و من آن نقطه باء می باشم».

1001 النُّمْرُقَهُ

تکیه گاه.

امام علی علیه السلام در معرفی خود فرمود:

«نَحْنُ النُّمْرُقَهُ الْوُسْطی بِها یلْحَقُ التّالِی وَإِلَیها یرْجِعُ الْغالِی»؛(1193)

«ما تکیه گاه میانه ایم، عقب ماندگان به ما ملحق می شوند و پیش تاختگان به ما بازمی گردند».

یعنی هیچ افراط و تفریط در آن نیست، و در همه امور متعادل می باشد.

1002 نُورُ الْأَنْوارِ

سرچشمه نور همه نورها و روشنایی ها.

همچنین مراجعه شود به: حُجَّهُ اللَّهِ عَلَی الْأَبْرارِ [855]

1003 وارِثُ الْأَرْضِ

امام علی علیه السلام در معرفی خود فرمود:

«أَنَا وارِثُ الْأَرض وَأَنَا سَبِیلُ اللَّهِ»؛(1194)

«من وارث زمین، من طریق و راه خدا هستم».

1004 وَسِیلهُ الرَّسُولِ

او واسطه بین رسول خداصلی الله علیه وآله و امت است.

امیرمؤمنان علیه السلام فرموده است:

«أَنَا وَسِیلَتُهُ بَینَهُ وَبَینَ أُمَّتِهِ»؛(1195)

«من واسطه بین پیامبرصلی الله علیه وآله و امت او هستم».

1005 وَصِی الْأَوْصِیاءِ

عنوانی از خود آن حضرت است که فرمود:

«أَنَا وَصِی الْأَوْصِیاءِ»؛(1196)

«من جانشین اوصیای گذشته ام».

امام صادق علیه السلام نیز به آن حضرت این گونه سلام می کند:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وَصِی الْأَوْصِیآءِ»؛(1197)

«سلام بر تو ای وصی و جانشین اوصیای پیامبران الهی».

1006 وَصِی خاتِمِ النَّبِیینَ

جانشین آخرین پیامبر خداصلی الله علیه وآله.

امام علی علیه السلام فرمود:

«أَنَا وَصِی خَیرِ الْأَنْبِیاءِ، وَوَصِی سَیدِ الْأَنْبِیاءِ، وَوَصِی خاتِمِ النَّبِیینَ»؛

«من جانشین بهترین پیامبران، و جانشین سرور و خاتم پیامبران هستم».

1007 وَصِی خَیرِ الْأَنْبِیاءِ

وصی و جانشین بهترین پیامبران.

بیان دیگری از امام در دفاع از حقّ وصایت خودش، که فرمود:

«أَنَا سَیدُ الْأَوْصِیاءِ وَوَصِی خَیرِ الْأَنْبِیاءِ»؛(1198)

«من آقای جانشینان و جانشین بهترین پیامبران هستم».

1008 وَصِی خَیرِ الْبَشَرِ

وصی و جانشین بهترین انسان.

آن حضرت فرموده است:

«أَنَا وَصِی خَیرِ الْبَشَرِ»؛(1199)

«من جانشین بهترین بشر هستم».

1009 وَصِی خَیرِ الْخَلِیقَهِ

جانشین بهترین خلق خدا.

امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«أَنَا إِمامُ الْبَرِیهِ وَوَصِی خَیرِ الْخَلِیقَهِ»؛

«من امام مردم و جانشین بهترین مخلوقات هستم.(1200)

همچنین مراجعه شود به: أَبُو الْعِتْرَهِ [806]

1010 وَصِی سَیدِ الْأَنْبِیاءِ

جانشین آن که سرور همه پیامبران است.

همچنین مراجعه شود به: وَصِی خاتِمِ النَّبِیینَ [1006]

1011 وَضَعَ کَلاکِلَ الْعَرَبِ

بزرگان و پهلوانان عرب را به خاک افکنده.

همچنین مراجعه شود به: کاسِرُ النَّواجِمِ [955]

1012 وُلِدَ عَلَی الْفِطْرَهِ

بر فطرت توحیدی تولد یافته و هیچ چیز از شرک و کفر در او راه نیافته و برای لحظه ای کافر و مشرک نبوده است، بیان آن حضرت چنین است:

«فَإِنِّی وُلِدْتُّ عَلَی الْفِطْرَهِ وَسَبَقْتُ إِلَی الْإِیمانِ وَالْهِجْرَهِ»؛(1201)

«... من بر فطرت توحیدی تولد یافتم و در ایمان و هجرت، از همه پیش قدم تر بودم».

1013 هَوَّنَ اللَّهِ عَلَیهِ الشَّدائِدَ

خدای تعالی همه سختی ها را برایش آسان گردانید.

همچنین مراجعه شود به: طَوی لَهُ الْبَعِیدَ [919]

1014 یدُ اللَّهِ

دست قدرت خدا، چنان که حضرت فرمود:

«أَنَا عَینُ اللَّهِ وَأَنَا یدُ اللَّهِ»؛(1202)

«من چشم بینا و دست قدرت خدایم».

و در عبارت دیگر فرمود:

«أَنَا یدُاللَّهِ الْمَبْسُوطَهُ عَلی عِبادِهِ بِالرَّحْمَهِوَالْمَغْفِرَهِ»؛(1203)

«من همان دست گسترده الهی بر بندگان خدایم که موجب رحمت و مغفرت ایشان است».

1015 یری نُورَ الْوَحْی وَ الرِّسالَهِ

هنگام بعثت رسول خداصلی الله علیه وآله، امام علی علیه السلام به آن حضرت عرض کرده بود:

«أَری نُورَ الْوَحْی وَالرِّسالَهِ وَأَشُمُّ رِیحَ النُّبُوَّهِ»؛(1204)

«من نور وحی و رسالت را می بینم و بوی نبوت را استشمام می کنم».

رسول خداصلی الله علیه وآله نیز آن را تأیید فرمود، که: «إِنَّکَ تَسْمَعُ ما أَسْمَعُ وَتَری ما أَری ؛(1205)

«همانا تو می شنوی هرآنچه را که من می بینم، و می بینی هرآنچه را که من می بینم».

1016 یشُمُّ رِیحَ النُّبُوَّهِ

بوی نبوت را استشمام می کرد.

همچنین مراجعه شود به: یری نُورَ الْوَحْی وَ الرِّسالَهِ [1015]

1017 ینْحَدِرُ عَنْهُ السَّیلُ

سیل علم و دانش از بلندای مقام آن حضرت و کوهسار وجود او جریان می یابد.

همچنین مراجعه شود به: لا یرْقی إِلَیهِ الطَّیرُ [959]

فصل چهارم:امیرالمؤمنین علیه السلام در کلام ائمّه معصومین علیهم السلام

اشاره

امیرالمؤمنین علیه السلام در کلام ائمّه معصومین علیهم السلام

مقدمه

آنچه در این فصل می آید عناوین و القاب و بیان فضایلی است که امامان معصوم علیهم السلام، با توجّه به شناختی که از مقام شامخ امیرمؤمنان علی علیه السلام داشتند، بیان نموده اند و ما آنها را از لا به لای احادیث و دعاها و زیارت نامه های مخصوصه امام علی علیه السلام جمع آوری نموده ایم.

1018 آثِرُ الْآخِرَهِ

آخرت را نسبت به دنیا برگزیده است.

امام هادی علیه السلام در زیارت روز غدیر فرموده:

«وَآثَرْتَ الْآخِرَهَ عَلَی الْأُولی فَزَهِدْتَ»؛(1206)

«(سلام بر تو ای امیر مؤمنان که) آخرت را بر دنیا برگزیدی و زاهدانه زندگی کردی».

1019 الْآمِرُ بِالْمَعْرُوفِ

امر به معروف و نهی از منکر از بزرگ ترین واجبات الهی است که بنابر فرمایش امامان معصوم علیهم السلام: اگر به این دو واجب (امر به معروف و نهی از منکر) عمل شود، تمام احکام دین نیز برپا می گردد و اسلام زنده می ماند.

امیرالمؤمنین نیز مانند پیامبر اکرم و سایر امامان علیهم السلام به خوبی به این واجب الهی عمل نمود، در زیارت آن حضرت عرض می کنیم:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ أَقَمْتَ الصَّلاهَ وَآتَیتَ الزَّکاهَ وَأَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَیتَ عَنِ الْمُنْکَرِ»؛(1207)

«گواهی می دهم تو نماز را بپا داشتی و زکات را ادا نمودی و امر به معروف و نهی از منکر کردی».

ابن عباس در سخنرانی خود در بصره گفت:

«... مَعَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَابْنِ عَمِ ّ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله الآمِرِ بِالْمَعْرُوفِ وَالنّاهِی عَنِ الْمُنْکَرِ»؛(1208)

«به همراه امیر مؤمنان و پسر عموی رسول خداصلی الله علیه وآله، همان که امر کننده به معروف و نهی کننده از منکر بود».

خود حضرت نیز فرمود:

«به خدا سوگند! من شما را به هیچ طاعتی وادار نمی کنم مگر این که پیش از خود عمل کرده ام، و از هیچ معصیتی شما را باز نمی دارم جز این که پیش از آن خود ترک کرده ام».(1209)

1020 آیهُ الرِّسالَهِ

نشانه و علامت و شاهد برای رسالت.

خدای تعالی برای رسالت و نبوّت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله آیات و نشانه ها و معجزات بسیاری اقامه فرموده که یکی از این آیات و نشانه ها، شخص امیرالمؤمنین علیه السلام است.

در یکی از زیارات مطلقه امام علی علیه السلام آمده:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَصَلِّ عَلی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ... أَخِی نَبِیکَ وَوَصِی رَسُولِکَ... الَّذِی جَعَلْتَهُ سَیفاً لِنُبُوَّتِهِ، وَآیهً لِرِسالَتِهِ»؛(1210)

«خدایا درودفرست بر محمّد و آل محمّد و درود فرست بر علی که امیرمؤمنان و برادر و جانشین پیامبرت

می باشد، همان که او را شمشیر نبوی و آیت و نشانه رسالت قرارش دادی».

1021 الْأَبْطَحِی

ابطحی منسوب به ابطح (حجاز) است و بطحاء سرزمینی است که در منطقه حجاز قرار دارد. و علی علیه السلام، که در مکّه به دنیا آمده است را ابطحی می گویند.

پس از واقعه عاشورا، در جریان اسارت اهل بیت امام حسین - علیهم السلام - به شام، امام سجادعلیه السلام در مسجد اموی، مقابل یزید، به معرفی خود و اجداد طاهرینش پرداخته و با اشاره به اینکه: من فرزند مکه و منی و زمزم و صفا هستم، خطاب به یزید و حاضرین مجلس فرمود:

«أَنَا ابْنُ عَلِی الْمُرْتَضَی. أَنَا ابْنُ مَنْ ضَرَبَ خَراطِیمَ الْخَلْقِ حَتّی قالُوا لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ. أَنَا ابْنُ مَنْ ضَرَبَ بَینَ یدَی رَسُولِ اللَّهِ بِسَیفَینِ، وَطَعَنَ بِرُمْحَینِ، وَهَاجَرَ الْهِجْرَتَینِ، وَبَایعَ الْبَیعَتَینِ، وَقَاتَلَ بِبَدْرٍ وَحُنَینٍ، وَلَمْ یکْفُرْ بِاللَّهِ طَرْفَهَ عَینٍ. أَنَا ابْنُ صالِحِ الْمُؤْمِنِینَ، وَوارِثِ النَّبِیینَ، وَقامِعِ الْمُلْحِدِینَ وَیعْسُوبِ الْمُسْلِمِینَ، وَنُورِ الْمُجاهِدِینَ وَزَینِ الْعابِدِینَ، وَتاجِ الْبَکّائِینَ وَأَصْبَرِ الصّابِرِینَ، وَأَفْضَلِ الْقائِمِینَ مِنْ آلِ یاسِینَ رَسُولِ رَبِ ّ الْعالَمِینَ. أَنَا ابْنُ الْمُؤَیدِ بِجَبْرَئِیلَ الْمَنْصُورِ بِمِیکائِیلَ، أَنَا ابْنُ الْمُحامِی عَنْ حَرَمِ الْمُسْلِمِینَ، وَقَاتِلِ الْمارِقِینَ وَالنّاکِثِینَ وَالْقاسِطِینَ، وَالْمُجاهِدِ أَعْداءَهُ النّاصِبِینَ، وَأَفْخَرِ مَنْ مَشی مِنْ قُرَیشٍ أَجْمَعِینَ، وَأَوَّلِ مَنْ أَجابَ وَاسْتَجابَ للَّهِ ِ وَلِرَسُولِهِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ، وَأَوَّلِ السّابِقِینَ وَقاصِمِ الْمُعْتَدِینَ وَمُبِیدِ الْمُشْرِکِینَ، وَسَهْمٍ مِنْ مَرامِی اللَّهِ عَلَی الْمُنافِقِینَ، وَلِسانِ حِکْمَهِ الْعابِدِینَ، وَناصِرِ دِینِ اللَّهِ وَوَلِی ّ أَمْرِ اللَّهِ وَبُسْتانِ حِکْمَهِ اللَّهِ وَعَیبَهِ عِلْمِهِ، سَمِحٌ سَخِی بَهِی بُهْلُولٌ زَکِی أَبْطَحِی رَضِی، مِقْدامٌ هُمامٌ صابِرٌ صَوّامٌ مُهَذَّبٌ قَوّامٌ، قاطِعُ الْأَصْلابِ وَمُفَرِّقُ الْأَحْزابِ، أَرْبَطُهُمْ عِناناً وَأَثْبَتُهُمْ جَناناً، وَأَمْضاهُمْ عَزِیمَهً وَأَشَدُّهُمْ شَکِیمَهً، أَسَدٌ بَاسِلٌ یطْحَنُهُمْ فِی الْحُرُوبِ إِذَا ازْدَلَفَتِ الْأَسِنَّهُ، وَقَرُبَتِ الْأَعِنَّهُ، طَحْنَ الرَّحی وَیذْرُوهُمْ

فِیها ذَرْوَ الرِّیحِ الْهَشِیمِ، لَیثُ الْحِجازِ وَکَبْشُ الْعِراقِ، مَکِّی مَدَنِی خَیفِی عَقَبِی بَدْرِی أُحُدِی شَجَرِی مُهاجِرِی، مِنَ الْعَرَبِ سَیدُها وَمِنَ الْوَغی لَیثُها، وارِثُ الْمَشْعَرَینِ، وَأَبُوالسِّبْطَینِ الْحَسَنِ وَالْحُسَینِ، ذاکَ جَدِّی عَلِی بْنُ أَبِی طالِبٍ ...»؛(1211)

«من پسر علی مرتضی هستم، من پسر کسی هستم که بینی گردن کلفتان مشرک را به خاک مالید تا «لا إله إلاّ اللَّه» گفتند. من پسر کسی هستم که دررکاب رسول خداصلی الله علیه وآله با دو شمشیر و دو نیزه می جنگید، کسی که دوبار هجرت کرد، دوبار بیعت کرد و در دو جنگ بدر و حنین (که از همه سخت تر بود) شرکت داشت و برای یک لحظه هم به خدای تعالی کافر نشد.

من پسر شایسته ترین مؤمن و وارث پیامبران و درهم کوبنده ملحدان هستم، من پسر پیشوای مسلمانان و نور مجاهدان و زینت عابدان و تاج گریه کنندگان و صبورترین صابران و برترین قیام کنندگان از آل یاسین رسول پروردگار جهانیان هستم. من فرزند آن کسی هستم که توسط جبرئیل تأیید شده و به کمک میکائیل نصرت شده است.

من پسر مدافع از حرم مسلمانان هستم، که با خوارج و پیمان شکنان و ظالمان جنگ نمود و با دشمنان ناصبی جهاد کرد. من پسر باافتخارترین فرد از قریش هستم، او که اولین کسی بود که دعوت خدا و پیامبرش را اجابت کرده، جلودار همه پیشگامان بود، درهم کوبنده متجاوزان و کشنده مشرکان و تیر غیب به هدف خورده بر منافقان، او که زبان حکمت عابدان و یاری کننده دین خدا و اختیاردار امور او و بوستان حکمت های الهی و گنجینه علم خدا بود.

او که بسیار بخشنده و باسخاوت، خوش رو، شوخ طبع و زیرک بود، ابطحی، خشنود خوشایند، پیش قدم، بااهتمام و

بلند همت، شکیبا، بسیار روزه دار، پاک، نمازگزار، قطع کننده نسل و ریشه دشمنان، پراکنده کننده احزاب بود، آن گاه که شمشیرها درهم می آمیختند و عنان اسب ها به هم نزدیک می شد، همانند سنگ آسیا آنان را خُرد می کرد، و چون توفان آنان را درهم می کوبید.

شیر حجاز، پهلوان عراق، آن که از اهل مکه و مدینه و خیف و عقبه و بدر و احد و اهل بیعت شجره و هجرت کننده بود. او که بین عرب، سید است و هنگام غوغاها شیر آنان بود، وارث اهل مشعر، پدر حسن و حسین دو سبط پیامبر، او جدّ من علی بن ابی طالب است».

1022 أَبُو الْأَئِمَّهِ الْأَبْرارِ

پدر امامان نیک و نیکوکار.

در یکی از زیارات آن حضرت آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلی أَبِی الْأَئِمَّهِ الْأَبْرارِ»؛(1212)

«سلام بر پدر امامان نیک رفتار».

1023 أَبُو الْأَئِمَّهِ الْأَشْرافِ

پدر امامان باشرافت و بزرگوار.

در فرازی از زیارت امام علی علیه السلام آمده:

«اَلسَّلامُ عَلی أَبِی الْأَئِمَّهِ الْأَشْرافِ»؛(1213)

«سلام بر پدر امامان شریف و بزرگوار».

1024 أَبُو الْأَئِمَّهِ الْأَطْهارِ

پدر امامان پاک و طاهر و معصوم.

در یکی از زیارات مخصوصه آمده:

«اَلسَّلامُ عَلی أَبِی الْأَئِمَّهِ الْأَطْهارِ»؛(1214)

«سلام بر پدر امامان پاک و پاکیزه».

1025 أَبُو الْأَئِمَّهِ الرّاشِدِینَ

راشد؛ هدایت کننده به راه رشد و کمال.

امام علی علیه السلام پدر امامان هدایت کننده است، چنان که در یکی از دعاهای مأثور وارد شده:

«قائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ، أَبِی الْأَئِمَّهِ الرّاشِدِینَ، عَلِی ّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(1215)

«پیشوای سفیدرویان و نخبگان، و پدر امامان راشدین، علی که امیرمؤمنان است».

1026 أَبُو الْأَئِمَّهِ الطّاهِرِینَ

جابر انصاری می گوید: همراه رسول خداصلی الله علیه وآله و امام علی علیه السلام از کنار نخلی می گذشتیم، که درخت نخل ندا داد:

«هذا مُحَمَّدٌ سَیدُ الْأَنْبِیاءِ، وَهذا عَلِی سَیدُ الْأَوْصِیاءِ أَبُوالْأَئِمَّهِ الطّاهِرِینَ»؛(1216)

«این محمّد است آقای پیامبران و این هم علی که آقای اوصیاست و پدر امامان طاهرین است».

1027 أَبُو الْأَنامِ

پدر همه خلایق و مردم.

در زیارت آن حضرت وارد شده است:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَبَا الْأَنامِ، وَمُکَسِّرَ الْأَصْنامِ، وَکَلِیمَ الْأَقْوامِ»؛(1217)

«سلام بر تو ای پدر خلق و ای کسی که بت ها را شکستی و با اقوام مختلف سخن گفتی».

1028 أَثْبَتُ الْقَوْمِ جَناناً

ثابت قدم ترین فرد از جهت قلب و درون.

همچنین مراجعه شود به: الْأَبْطَحِی [1021]

1029 الْأُحُدِی

امیرالمؤمنین علیه السلام در جنگ احد حاضر بوده و از اسلام دفاع نموده، که البته بزرگ ترین مجاهد و مدافع حریم دین و پیامبر بود.

همچنین مراجعه شود به: الْأَبْطَحِی [1021]

1030 أَحْسَنُ الْخَلقِ عِبادَهً

بهترین عبادت ها را برای خدای تعالی به جا آورده است.

در زیارت مخصوص آن حضرت در روز غدیر آمده است:

«أَنْتَ أَحْسَنُ الْخَلْقِ عِبادَهً، وَأَخْلَصُهُمْ زَهادَهً»؛(1218)

«تو نیکوترین عابدان از خلق هستی و نیز خالص ترین زاهدان می باشی».

1031 أَخْلَصُ الْخَلقِ زُهادَهً

زهد و ترک دنیای او خالص تر از همه است؛ آن هم زهد برای خدا.

از عناوینی است که امام علی علیه السلام را با آن ستوده اند.

همچنین مراجعه شود به: أَحْسَنُ الْخَلْقِ عِبادَهً [1030]

1032 أَخْوَفُ الْقَوْمِ للَّهِ ِ

هرچه شناخت انسان نسبت به خدای تعالی بیشتر باشد، عظمت و جلالت خدا را بیشتر درک می کند و به همین نسبت نیز، بیشتر از همه برای خدا حساب باز می کند و حریم او را نگه می دارد. علی علیه السلام که اعرف مردم به خدای تعالی است، باید خداترس ترین آنان هم باشد. در زیارت مخصوص آن جناب آمده است:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ أَوَّلَ الْقَوْمِ إِسْلاماً... وَأَخْوَفَهُمْ للَّهِ ِ»؛(1219)

«گواهی می دهم تو اولین مسلمان بودی و نیز خداترس ترین مردم».

1033 أَذَبُّ النّاسِ

پشتیبان و حمایت کننده مردم.

امام هادی علیه السلام در زیارت یوم غدیر فرمود:

«أَنْتَ أَحْسَنُ الْخَلْقِ عِبادَهً وَأَخْلَصُهُمْ زَهادَهً وَأَذَبُّهُمْ عَنِ الدِّینِ»؛(1220)

«ای علی! تو بهترین مردم هستی در عبادت، و خالص ترین ایشان هستی در تقوا و پارسایی، و پشتیبان و حمایت کننده ایشان در دفاع از دین».

1034 الْأُذُنُ السّامِعَهُ

گوش شنوای خداوند.

در یکی از زیارات امیرالمؤمنین علیه السلام آمده:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا نُورَ اللَّهِ فِی سَمائِهِ وَأَرْضِهِ وَأُذُنَهُ السّامِعَهُ»؛(1221)

«سلام بر تو ای نور خدا در زمین و آسمان و ای گوش شنوای خدا».

1035 أَرْبَطُ الْقَوْمِ عِناناً

رام کننده ترین سرکشان.

همچنین مراجعه شود به: الْأَبْطَحِی [1021]

1036 أَرْفَعُ الدَّرَجَهِ

بالاترین مقام را نزد خدا و بالاترین درجه را بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در بهشت دارد. امام علی علیه السلام دارای چنین درجه و مقامی است که از بین مردم رفیع ترین درجه مال اوست.

در زیارت مخصوص آن حضرت آمده:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ أَوَّلَ الْقَوْمِ إِسْلاماً وَأَرْفَعَهُمْ دَرَجَهً»؛(1222)

«گواهی می دهم که تو اولین مسلمان هستی و بالاترین مقام و درجه را دارا می باشی».

1037 أَزْهَدُ الزّاهِدِینَ

زاهدترین زاهدان، یکی دیگر از القاب امیرالمؤمنین علیه السلام است. امام عسکری علیه السلام از پدر بزرگوارش نقل می کند: پدرم امیرالمؤمنین علیه السلام را چنین زیارت فرمود:

«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ وَسَیدَ الْوَصِیینَ، وَأَوَّلَ الْعابِدِینَ وَأَزْهَدَ الزّاهِدِینَ»؛(1223)

«سلام بر تو ای امیرمؤمنان و آقای جانشینان، سلام بر تو ای اولین عبادت کنندگان و زاهدترین زاهدان».

1038 أَسَدُ اللَّهِ الْغالِبُ

در هر مبارزه ای پیروز میدان است.

امام سجادعلیه السلام در معرفی جدّ خود فرمود:

«أَسَدُ اللَّهِ الْغالِبِ، مَطْلُوبُ کِلِ ّ طالِبٍ»؛(1224)

«شیر و شجاع پیروزمند، او که مورد طلب هر جوینده کمالی است.

1039 أَسَدُّ الْقَوْمِ رَأْیاً

هرچه بگوید حقّ است، هر رأی و حکمی بدهد صحیح و محکم است، و امام علی علیه السلام چون اعلم همه مردم و اعرف به امور است و از همه جا و همه چیز خبردارد، رأی و نظرش چنین است، در زیارت مخصوصه آمده:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ أَسَدَّهُمْ رَأْیاً»؛(1225)

«گواهی می دهم رأی تو محکم ترین رأی قوم بود».

1040 اِسْمُ اللَّهِ الرَّضِی

نام مورد پسند و رضایت خدای تعالی؛ یعنی علی نام خدا است، که در زیارت مطلقه آن حضرت نیز آمده است:

«اَلسَّلامُ عَلَی اسْمِ اللَّهِ الرَّضِی»؛(1226)

«سلام بر اسم پسندیده الهی!».

1041 أَشَدُّ الْقَوْمِ خِصاماً

در هنگام مقابله و مبارزه با دشمن، نیرومند و شدید و مقاوم است.

در زیارت مطلقه امیرالمؤمنین علیه السلام آمده:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ ... أَشَدَّهُمْ خِصاماً»؛(1227)

«گواهی می دهم تو شدیدترین و نیرومندترین افراد در جنگ با دشمن بودی».

1042 أَشَدُّ الْقَومِ شَکِیمَهً

در برابر ظلم تسلیم نمی شود.

همچنین مراجعه شود به: الْأَبْطَحِی [1021]

1043 أَشْرَفُ عِتْرَهِ الرَّسُولِ

عترت و خاندان رسول خداصلی الله علیه وآله شریف ترین و نجیب ترین خلق هستند؛ خصوصاً حضرت زهرا و دوازده امام علیهم السلام که از طهارت و عصمت برخوردارند؛ دربین ایشان، امیرالمؤمنین علیه السلام از جایگاه ویژه ای برخوردار است.

در زیارت مربوط به آن حضرت آمده است:

«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وَلِیکَ وَأَخِی نَبِیکَ ... وَأَشْرَفِ عِتْرَتِهِ الَّذِینَ آمَنُوا بِهِ»؛(1228)

«خدایا درود فرست بر ولی خودت و برادر پیامبرت، او که شریف ترین فرد خاندان و عترت رسول خداست از بین آنان، که به خدا و رسول ایمان آورده اند».

1044 أَشْرَفُ الْوَصِیینَ

شریف ترین و بزرگوارترین جانشین از بین همه جانشینان پیامبران است.

در تفسیر امام عسکری علیه السلام آمده است:

«إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ یعْنِی یأْمُرُکُمْ إِلی مُخالَفَهِ أَفْضَلُ النَّبِیینَ وَمُعانَدَهِ أَشْرَفِ الْوَصِیینَ»؛(1229)

«اینکه شیطان دشمن آشکاری است یعنی به مخالفت با افضل پیامبران و دشمنی با اشرف جانشینان امر می کند».

1045 أَصْبَرُ الصّابِرِینَ

بین صابران از همه صبورتر است.

همچنین مراجعه شود به: الْأَبْطَحِی [1021]

1046 الْأَصْلُ الْقَدِیمُ

اصل؛ اصل امامان علیهم السلام و شروع کننده آنان. و قدیم؛ آغازگر زمانی ایشان، نه قدیم ازلی.(1230)

در یکی از زیارات مطلقه مربوط به آن حضرت، از امام صادق علیه السلام روایت شده:

«اَلسَّلامُ عَلَی الْأَصْلِ الْقدِیمِ وَالْفَرْعِ الْکَرِیمِ»؛(1231)

«سلام بر امامی که اصل و حقیقت قدیم و فرع با کرامت و جود است».

مراد این است که: سلام بر روح پاک آن حضرت که در عالم ارواح، واسطه و مظهر لطف و احسان قدیم الهی است و مقدّم بر آدم و عالم وجود بوده و نیز سلام بر جسم پاک عنصری او که در عالم اجسام، باکرامت و بابرکت ترین موجودات بود.

1047 أَعْتَقَ أَلْفَ مَمْلُوکٍ

امام صادق علیه السلام در رفتار امام علی علیه السلام فرمود:

«وَلَقَدْ أَعْتَقَ أَلْفَ مَمْلُوکٍ مِنْ صُلْبِ مالِهِ، کُلَّ ذلِکَ تَحْفِی فِیهِ یداهُ وَتَعَرُّقَ جَبِینِهِ الْتِماسَ وَجْهِ اللَّهِ وَالْخَلاصَ مِنَ النّارِ، وَما کانَ قُوتُهُ إِلَّا الخِلُ ّ وَالزَّیتُ وَحَلْواءُ التَّمْرِ إِذا وَجَدَهُ، وَمَلْبُوسُهُ الْکَرابِیسُ»؛(1232)

«آن حضرت هزار برده را با مال خود که از دست رنج و زحمت و عرق پیشانی به دست آورده بود آزاد کرد، آن هم فقط به جهت قرب خدا و نجات از آتش؛ غذای او چیزی جز سرکه و روغن نبود، شیرینی اش خرما بود اگر آن را می یافت، و لباسش نیز از جنس کرباس بود».

1048 أَعْظَمُ الْقَوْمِ حِلْماً

بردباری اش از همه بیشتر است؛ چنان که امام حسین علیه السلام فرمود:

«إِنَّ عَلِیاً کانَ أَوَّلَ الْقَوْمِ إِسْلاماً وَأَعْلَمَهُمْ عِلْماً وَأعْظَمَهُمْ حِلْماً وَأَنَّهُ وَلِی کُلِ ّ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَهٍ»؛

«همانا علی علیه السلام از بین قوم و قبیله خود، اولین کسی بود که اسلام آورد، عالم ترین و بردبارترین آنان بود، او سرپرست هرمرد و زن مؤمنی است».

1049 أَفْخَرُ مَنْ مَشی مِنْ قُرَیشٍ

باافتخارترین فرد از قریش، که بر زمین پا گذاشته است.

همچنین مراجعه شود به: الْأَبْطَحِی [1021]

1050 أَفْضَلُ الْأَتْقِیاءِ

برترین فرد از تقواپیشگان و پرهیزکاران. امام سجادعلیه السلام در وصف امیرمؤمنان علیه السلام فرمود:

«سَیدُ الْأَوْصِیاءِ وَأَفْضَلُ الْأَتْقِیاءِ، عَلِی سَیدُ الْأَبْرارِ، وَقائِدُ الْأَخْیارِ وَأَفْضَلُ أَهْلِ دارِ الْقَرارِ، بَعْدَ النَّبِی ّ الزَّکِی ّ الْمُخْتارِ»؛(1233)

«امام علی علیه السلام آقای اوصیا و برتر از همه اتقیا است، او آقای ابرار و پیشوای اخیار و نیکان است، او برترین فرد دنیا و آخرت بعد از رسول پاک و برگزیده خداوند است».

1051 أَفْضَلُ أَهْلِ الدّارِ

بهترین فرد در دنیا و آخرت می باشد.

همچنین مراجعه شود به: أَفْضَلُ الْأَتْقِیاءِ [1051]

1052 أَفْضَلُ القآئِمِینَ

برترین قیام کنندگان در راه خدا.

همچنین مراجعه شود به: الْأَبْطَحِی [1021]

1053 أَفْضَلُ الْمَناقِبِ