قرآن از ديدگاه قرآن و عترت

مشخصات كتاب

سرشناسه : بيستوني محمد، ۱۳۳۷ - عنوان و نام پديدآور : قرآن از ديدگاه قرآن و عترت/ تاليف محمد بيستوني.
مشخصات نشر : قم بيان جوان ۱۳۸۷.
مشخصات ظاهري : [۹۱] ص.
شابك : ۱۰۰۰۰ ريال 964-8399-90-5
وضعيت فهرست نويسي : برونسپاري (فاپا (چاپ دوم))
يادداشت : چاپ اول: ۱۳۸۵ (فيپا).
يادداشت : چاپ دوم.
يادداشت : كتابنامه: ص. [۸۸]؛ همچنين به صورت زيرنويس.
موضوع : قرآن-- بررسي و شناخت
موضوع : قرآن-- تحقيق
رده بندي كنگره : BP۶۵/۴ ۱۳۸۷ /ب۹۵ق۴
رده بندي ديويي : ۲۹۷/۱۵۹
شماره كتابشناسي ملي : م۸۵-۴۴۷۰۷

فهرست مطالب

موضوع صفحه
مقدمه ••• 6
قــرآن پيشــوا و رحمـت است••• 14
قــرآن نيكـوترين سخن است••• 15
قرآن هميشـــه نــــو اســت••• 17
قرآن هميشه به روز و تازه است••• 19
قـــرآن شفــــادهنـــده بـــــزرگ‌تــريــن بيمــاريهـــاست••• 20
قـــرآن شفــاي دردهــاي جسمــــي و روحــــي شمــــاست••• 22
قــرآن ثــــروتـي اســت كه بــدون آن تــوانگــري نبــاشــد••• 22
بزرگي و شرافت انسان‌ها بستگي به نسبت تعهد آنها به قرآن دارد••• 23
علــوم و اخبــار موجود درقرآن••• 24
آمـــوختــــــــن‌قــــــرآن••• 25
ضرورت توجه به محتواي قرآن••• 27
ثــواب آمــوزش دادن قــرآن••• 28
تــرغيــب به حفظ كردن قرآن••• 28
فهـم قــرآن••• 30
تشــــويـــق بـــه مــــــرور كـــــردن قـــرآن در ذهـــــن••• 31
پــــاداش قـــرآن دانــــان••• 31
آنچه كه زيبنده قرآن‌دان است••• 32
تشـــويــق بــه تـلاوت قرآن••• 33
(89)
فهرست مطالب
موضوع صفحه
جايگاه انسان در بهشت متناسب با نسبت پايبندي به قرآن است••• 34
خواندن قـرآن با صداي خوش••• 35
حـــق تــلاوت••• 37
دورافكنـدن قـــرآن••• 41
آداب قرائــت قـــرآن••• 43
تــــلاوت‌هاي ممنـــــــوع••• 49
كسي كه قرآن لعنتش مي‌كنـد••• 49
قــــــاريـــــان نــابكــار••• 50
گــونـــه‌هاي قــــاريــــان••• 51
آداب گـــوش‌دادن بــه قـرآن••• 54
ظــاهــر و بــاطــن قـــرآن••• 56
پــرهيــز از تفسيـر بــه رأي••• 57
قـــرآن شنــاس كيســـت؟••• 59
انـــــواع آيــــات قــــرآن••• 61
آيــات محكــم و متشــــابه••• 65
اشـــارتهـــاي قـــرآن••• 67
وجـــوه قـرآن••• 69
اُمّ القـــــرآن••• 70
فضيلت تــلاوت آيَـةُ الْكُرْسيّ••• 72
(90)
فهرست مطالب
موضوع صفحه
هـــدف نهــايـي قــرآن، عمــل بـه محتـــواي آن اســـت••• 76
قرآن بايد در متــن زنـدگي همــه مردم حضـــور داشته باشد••• 77
با آيــات قـرآن در جهت منافع خود ، گــزينشي رفتــار نكنيد••• 78
قـــــرآن راه مستقيـــم خــوشبختـــي••• 78
قرآن مايه حيات دل‌هاوزندگي جان‌هاست••• 79
درمــان و نوسـازي در پــرتــو قـــرآن••• 82
قــرآن بــه زبــان آسان نازل شده است••• 83
قرآن شفادهنده‌اي است كه بيماري‌هاي وحشت‌انگيز را بزدايد••• 84
ارتبــاط بــا قـــرآن بــراي همگــان به سادگي فراهم است••• 86

اَلاِْهْداءِ

اِلي سَيِّدِنا وَ نَبِيِّنا مُحَمَّدٍ
رَسُولِ اللّهِ وَ خاتَمِ النَّبِيّينَ وَ اِلي مَوْلانا
وَ مَوْلَي الْمُوَحِّدينَ عَلِيٍّ اَميرِ الْمُؤْمِنينَ وَ اِلي بِضْعَةِ
الْمُصْطَفي وَ بَهْجَةِ قَلْبِهِ سَيِّدَةِ نِساءِ الْعالَمينَ وَ اِلي سَيِّدَيْ
شَبابِ اَهْلِ الْجَنَّةِ، السِبْطَيْنِ، الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ وَ اِلَي الاَْئِمَّةِ التِّسْعَةِ
الْمَعْصُومينَ‌الْمُكَرَّمينَ مِنْ‌وُلْدِالْحُسَيْنِ لاسِيَّما بَقِيَّةَ‌اللّهِ فِي الاَْرَضينَ وَ وارِثِ عُلُومِ
الاَْنْبِياءِ وَ الْمُرْسَلينَ ، الْمُعَدِّ لِقَطْعِ دابِرِ الظَّلَمَةِ وَ الْمُدَّخِرِ لاِِحْياءِ الْفَرائِضِ وَمَعالِمِ‌الدّينِ ،
الْحُجَّةِ‌بْنِ‌الْحَسَنِ صاحِبِ الْعَصْرِ وَ الزَّمانِ عَجَّلَ اللّهُ تَعالي فَرَجَهُ الشَّريفَ فَيا مُعِزَّ
الاَْوْلِياءَوَيامُذِلَ‌الاَْعْداءِاَيُّهَاالسَّبَبُ‌الْمُتَّصِلُ‌بَيْنَ‌الاَْرْضِ‌وَالسَّماءِقَدْمَسَّنا
وَ اَهْلَنَا الضُّـــرَّ في غَيْبَتِـــكَ وَ فِراقِـــكَ وَ جِئْنـا بِبِضاعَـةٍ
مُزْجاةٍ مِنْ وِلائِكَ وَ مَحَبَّتِكَ فَاَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ مِنْ مَنِّكَ وَ
فَضْلِكَ وَ تَصَدَّقْ عَلَيْنا بِنَظْرَةِ رَحْمَةٍ مِنْكَ
اِنّا نَريكَ مِنَ الْمُحْسِنينَ
(4)
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ
اَلْحَمْدُالِلّهِ الَّذي اَنْزَلَ الْكِتابَ هُديً لِلْمُتَّقينَ وَ الصَّلوةُ وَالسَّلامُ عَلي رَسُولِهِ مُحَمَّدٍ الصّادِعِ بِالْحَقِّ الصّادِقِ الاَْمينِ وَ عَلي اَهْلِ بَيْتِهِ الاَْطْيَبينَ الاَْطْهَرينَ الْهُــداةِ الْمَهْــدِيّينَ سِيَّمَا الْكَهْـفُ الْحَصيـنُ وَ الاِْمامُ الْمُبينُ صاحِبِ الْعَصْرِ وَ الـزَّمـانِ الْحُجَّــةِ بْنِ الْحَسَنِ الْمَهْــدِيِّ عَجَّــلَ اللّهُ تَعالي فَرَجَهُ الشَّريفَ
مجمــوعه گــرانقــدر «قرآن از ديدگاه قرآن و عترت» تــأليــف فاضــل گرانمايه جناب آقاي دكتربيستوني دامت‌بركاته را مطالعه كردم از مدارك شناخته شده و معتبره جمع آوري شده و به عباراتي زيبا ترجمه شده است. اين كتاب پيرامون قرآن كريم و تلاوت آن و تدبّر در آيات شريفه و پند گرفتن و بكاربستن آنها نوشته شده است، مطالعه آن، خواننده را با مقام عالي قرآن و منزلت والاي آن آشنا مي‌كند تا قاري قرآن بداند كه با چه كتاب عظيمي روبرو است و چگــونــه بايد آن را ارج نهد و از آن براي سعادت دنيــا و آخــرت خـــويش بهــــــره‌منــد گـــــردد.
برادر عزيز ما جناب آقاي حاج علي اصغر سليم زيد عزه العالي به نشر اين كتاب همت گماشته و قاريان قرآن مجيد را به مطالعه آن دعوت مي‌نمايد خداي متعال اين حسنه را از ايشان بپذيرد و والدين ايشان را از ثواب آن بهره‌مند سازد.
شيخ محمد تقي شريعتمداري
16 ذيقعده‌الحرام 1427
(5)

مقــدمه

قرآن كريم از روزهاي آغازين نزول تاكنون كانون توجه و بحث و گفتگوي اشخاص و تمدن‌هاي مختلف بوده است. به نحوي كه بسياري از پيشرفت‌هاي اعتقادي، علمي، اجتماعي، سيــاسي و اقتصــادي جــوامع مختلف مستقيم يا غيرمستقيم از اين سرچشمه نور و هدايت سيراب شده و تـأثيـر پذيرفته است.
اين كتاب آسماني راهنماي زندگي و عمل و چراغ فروزان جاودانه‌اي است بر معبر تاريخ كه در تاريكزار زندگي انسان و در سده‌هاي دراز، انبوه انسان‌هاي سرگشته را به مقصد اعلا و مقصود والا رهنمون گشته است. به همين سبب است كه خداوند سبحان در كنار ابلاغ قرآن كريم، تبيين و تفسير آن را برعهده پيامبر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله گذاشته و با صراحت فرمود: «وَ اَنْزَلْنا اِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنّاسِ ما نُزِّلَ اِلَيْهِمْ : و اين قرآن را به سوي تو فرود آورديم، تا براي مردم آنچه‌را به‌سوي ايشان نازل شده است توضيح دهي» (44/نحل).
شواهد و قراين قطعي قرآني، روايي و تاريخي گواهي مي‌دهد كه رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله از آغاز فرود آمدن قرآن‌كريم به تفسير و تبيين‌آن مي‌پرداخت و به‌پيروي‌از سيره آن حضرت، اهل بيت عليهم‌السلام و بعضي از صحابه نيز به تفسير قرآن كريـم روي آورده و مكاتـب تفسيـري به وسيلـه شاگـردان بـارز صحـــابــه ـ يعني تابعين ـ گسترش يافت و بعد از آنان انديشمندان مسلمان در طــول قــرون گــذشتـه با روش‌هــاي گــوناگــون به تفسيـر قرآن كريم پرداخته و مي‌پــردازنــد.
كتابي كه ما و شما هم اكنون در محضر آن هستيم معرفي قرآن كريم از نگاه اهل بيت عليهم‌السلام مي‌باشد كه بنابه سفارش و تشويق برادر فرزانه جناب‌آقاي‌حاج‌علي اصغر سليم و با استفاده از كتاب سفينة‌البحار مرحوم حاج شيخ عباس قمي و مجموعه 15 جلدي ميزان الحكمة، تأليف آية‌اللّه ري شهري تدوين شده است كه بدينوسيله از ايشـان تشكـر و قـدرداني مي‌شود.
هدف‌از گردآوري‌اين مجموعه‌آشنايي بازيبايي‌ها و عظمت‌اين‌كتاب‌آسماني به زبان ساده و مختصرمي‌باشدكه موجب انس هر چه بيشتر جامعه خصوصاجوانان‌عزيزباقرآن‌كريم‌خواهد بود.
اميد است با ترويج فرهنگ قرآن كريم و بكارگيري محتواي آن در زندگي فردي و اجتماعي، جــزء مخــاطبين بيان اعتراض‌آميز پيامبر اكرم صلي‌الله‌عليه‌و‌آله در روز قيامت نباشيم آنجا كه مي‌فرمايد: «يا رَبِّ اِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هذَاالْقُرْانَ‌مَهْجُورا» پروردگارا! اين قوم من از قرآن دوري جستند.(1)
دكتر محمد بيستوني
تهران ـ 17/5/85
مصادف با 13 رجب سالروز ولادت قرآن ناطق علي‌ابن ابيطالب عليه‌السلام
(1) 30 / فرقان .
(6)
نَوِّرُوا بُيُوتَكُمْ بِتَلاوَةِ الْقُرْآنِ
خانه‌هاي خود را با خواندن قرآن نوراني كنيد
الكتاب
«وَ لَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعا مِنَ الْمَثَانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ(1).»
«و بــراستــي كـه تــو را سبـع المثاني (سوره فاتحه) و قرآن بزرگ عطا كرديم».
«وَ لَقَــدْ يَسَّــرنَــا الْقُــرْآنَ لِلـذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ(2) »
«و قطعا قرآن را براي پندآموزي آسان كرده‌ايم. پس آيا پند گيرنده‌اي هست؟»
1
رســولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
اَيُّهَــا النّــاسُ اِنَّكُــم في زَمــانِ هُــدْنَةٍ و أَنْتُــم علــي ظَهــرِ سَفَــرٍ وَ السَّيرُ بِكُم سَريعٌ فقَدْ رَأَيْتُمُ اللَّيْلَ و النَّهارَ وَالشَّمْسَ و الْقَمَرَ يُبْلِيانِ كُلَّ جَديدٍ وَ يُقَــرِّبانَ كُلَّ بَعيــــدٍ و يَــــأْتِيــانِ بِكُــلِّ مَــوعِــدٍ وَ وَعيــدٍ، فَأَعِــدُّوا الْجِهـــازَ لِبُعــدِ الْمَفــــازِ .
فَقامَ المِقدادُ بنُ الاَْسْوَدِ الكِنْـديُّ فقالَ : يا رَسُولَ اللّهِ ، فَما تَأْمُرُنا نَعْمَلُ ؟ فَقالَ أِنّها دارُ بَلاءٍ و ابتِلاءٍ و انقِطاعٍ و فَناءٍ فَاِذا التَبَسَت عَلَيكُمُ الاُمُورُ كَقِطَعِ اللَّيلِ المُظلِمِ فَعَلَيْكُم بِالْقُرآنِ فَاِنَّهُ شافِعٌ مُشَفَّعٌ وَ ماحِلٌ مُصَدَّقٌ ، مَنْ جَعَلَهُ أَمامَهُ قادَهُ اِلَي الجَنَّةِ و مَن جَعَلَهُ خَلفَهُ ساقَهُ اِلَي النّارِ وَ هُوَ الدَّليلُ‌يَدُلُّ عَلَي‌السَّبيلِ و هُوَكِتابُ تَفصيلٍ و بَيانٍ و تَحصيـلٍ، وَ هُوالْفَصلُ لَيسَ بِالْهَزلِ و لَهُ ظَهْرٌ و بَطنٌ ، فَظاهِرُهُ حُكْمُ‌اللّه‌ِ و باطِنُهُ عِلمُ اللّه‌ِ تَعالي ، فظاهِرُهُ وَثيقٌ وَ باطِنُهُ لَهُ تُخومٌ و علي تُخومِه تُخومٌ ، لا تُحصي عَجائِبُهُ وَ لا تُبلي غرائبُهُ فيهِ مَصابيحُ الهُدي و مَنارُ الحِكمَةِ و دليلُ المَعرِفَةِ لِمَن عَرَفَ النَّصَفَةَ ، فَلْيوغِ (3) رجُلٌ
(1) 87 / حِجر
(2) 17 / قمر
(3) كذا في المصدر و الصحيح فَلْيُرْعِ.
(7)
بَصَرَهُ، ولْيَبلُغِ النَّصَفَةَ نَظرُهُ، يَنجُ(1) مِن عَطَبٍ(2) وَ يَتَخَلَّص مِن نَشَبٍ(3) فأنّ التَّفكُّرَ حَياةُ قَلبِ البَصيرِ، كما يَمشي المُستَنيــرُ، والنـــورُ يُحْسِــنُ التَّخلُّصَ وَ يُقِــلُّ التَّــربُّصَ.(4)
رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
اي مردم ! شما در زمان آسايش مهلت و آرامش هستيد و بر مركب سفر سواريد و شتابان شما را به پيش مي‌برد . شاهد بوده‌ايد كه شب و روز و خورشيد و ماه ، هر نوي را كهنه مي‌كنند و هر دوري را نزديك مي‌گردانند و هر وعده و وعيدي را به‌انجام‌مي‌رسانند.پس،براي‌پيمودن‌اين‌صحراي‌دورودراز زادوتوشه‌فراهم‌آوريد.
مقدادبن‌اسودكندي برخاست و عرض كرد : اي رسول خدا ! مي‌فرماييد چه كنيم؟ فرمود : دنيا سراي بلا و ابتلا و به سرآمدن و نيست شدن است. پس ، هرگاه كارها همچون پاره‌هاي شب تار بر شما تاريك و شبهه‌ناك شد ، به قرآن روي آوريد ؛ زيرا قرآن شفيعي است كه شفاعتش پذيرفته است و شاكي و خصمي است كه شكايتش قبول مي‌شود. هر كه قرآن را فراپيشِ خود قراردهد، او را به سوي بهشت كشاند و هركه آن را پشت سر خويش نهد ، به سوي دوزخش براند . قرآن راهنمايي است كه راه را نشان مي‌دهد ، قرآن كتاب تفصيل و روشنگري و تحصيل (حقايق) است . جداكننده ميان حق و باطل است و شوخي بردار نيست . ظاهري دارد و باطني ، ظاهرش حكم و دستور خداست وباطنش علم خداي متعال. پس، ظاهر آن محكم و استوار است و باطنش عمق‌ها دارد و عمق‌هايش باز عمق‌ها دارد. شگفتي‌هايش بي‌شمار است و عجايب و غرايبش كهنه نمي‌شود . چراغ‌هاي هدايت و پرتوگاه‌هاي حكمت در قرآن‌است . براي كسي كه انصاف داشته باشد
(1) فـي المصـــدر «ينجـــو» و الصحيـــح ما أثبتنـــاه .
(2) العطـــــب: الهــــــلاك. (لســـان العرب: 1/610) .
(3) اَنْشَبَ في‌الشي‌ء:اذا وقع فيما لا مخلص له منه. (لسان العرب: 1/757).
(4) نــوادرُ الــرّاونــــــدي : 21 ، 22 .
(8) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
راهنماي به سوي معرفت و شناخت است . پس ، بايد آدمي دقت‌نظر كند و انصاف را پيش چشمش آرد، تا از هلاكت رهايي يابد و از تنگنا به درآيد ؛ زيراكه‌انديشيدن، مايه حيــات دل شخص بينــا و بـا بصيــرت است، همچنان‌كه آدمي به‌نور چراغ در تاريكي‌ها راه مي‌پيمــايــد و نيكـو مي‌رهــد و كــم (در شبهــات و تــاريكــي‌هــا) منتظــر مي‌ماند .
2
الحارثُ الأعوَرُ: دَخَلتُ علي اميرِ المؤمنينَ عليِ‌بنِ‌ابي طالبٍ عليه‌السلام ، فقلتُ : يا اميرَ المؤمنينَ،إنّاإذاكُنّاعِندَكَ‌سَمِعَناالذينَسُدُّ(نَشُدُّ) بِه دينَنا ، و إذا خَرَجنا مِن عِنْدِكَ‌سَمِعْنا أشيــاءَ مُخْتَلِفَةً مَغموسَةً، لانَــدري ماهِيَ؟ قالَ: أوَ قَــد فَعَلــوهــا؟ قال قلــتُ: نَعَــم.
قالَ : سَمِعتُ رسولَ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله يقولُ : أتاني جَبرَئيلُ فقالَ : يا محمّدُ ؛ سَيَكُونُ فـي اُمَّتِكَ فِتنَـــةٌ. قلــتُ: فَمَــاالْمَخْــرَجُ مِنهــا ؟ فقـــالَ : كتابُ اللّهِ ، فيهِ بَيانُ ما قَبلَكُــم مِــن خَبــرٍ وَ خَبــرُ ما بَعـــدَكُم، و حُكــمُ مابَينَكُم... (1)
حارث اعور گفت : خدمت اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه‌السلام رسيدم و عرض كردم: يا اميرالمؤمنين، ما وقتي در حضور شما هستيم، سخناني مي‌شنويم كه با آنها دين خود را استوار مي‌گردانيم. اما وقتي از خدمت‌شمامي‌رويم، مطالب گوناگون تاريكي مي‌شنويم كه نمي‌دانيم چيستند (با سخنان شبهه‌انگيزي روبه‌رو مي‌شــويــم). حضـرت فــرمــود: آيا مرتكب آن كار شدند؟(مقصود مخالفت با حضرت مي‌باشد) عرض كردم: آري. فرمود: شنيــدم كــه رســول خـــدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله مي‌فــرمــايــد: جبــرئيــل نــزد من آمد و گفــت: اي محمّــد! بــزودي در ميان امّتت فتنه‌اي پديد خواهد آمد. من گفتــم: راه نجــات از آن، چيســت؟ گفــت: كتاب خدا، كه در آن خبرهاي پيش از شمــا و بعــد از شمــا و حكــم آنچــه ميــان شمــاست، بيــان شده است .
(1) تفسيرالعيّاشيّ: (ج1، ص3، حديث2،انظرتمام‌الحديث).
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (9)
3
رســولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
عن‌الحسن‌بن‌علي عليه‌السلام قال قيل : اِنَّ اُمَّتَكَ سَتُفتَتَنُ ، فَسُئِلَ : مَا الْمَخْرَجُ مِن ذلكَ ؟ ـ : فقال كتابُ اللّهِ العَزيزُ ، اَلَّذي لايَأتيهِ‌الْباطِلُ مِن بَينِ يَدَيْهِ وَ لا مِن خَلفِه، تَنزيلٌ مِن حَكيــمٍ حَميــدٍ، مَـنِ ابتَغَــي الْعِلــمَ فــي غَيـــــرِه اَضَلَّـــــهُ اللّه‌ُ... (1)
چون به رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله گفته شد: بــزودي امّت تو گرفتار فتنه خواهد شد، (پس پرسيدند) راه خلاص از آن چيست؟ فرمود: كتاب گرامي خدا، همان كه باطل نــه از پيــش رو و نــه از پشت ســرش بدو راه نيابد، فرود آمده، از سوي حكيمي ستـــوده است. هر كه علم را در جز قرآن بجويد، خــداونــد گمــراهش كنـــد.
4
أميــرُالْمُــــؤْمِنينَ عليه‌السلام :
في‌صفِة‌القرآنِ ـ: جَعَلَــهُ اللّه‌ُ رِيّــا لِعَطَــشَ العُلَماءِ، و رَبيعا لِقُلوبِ الفُقَهاءِ، وَ مَحاجَّ لِطُــرُقِ الصُّلَحــاءِ، و دَواءً ليـسَ بَعــــدَهُ داءٌ، و نــــورا ليـــسَ مَعــــهُ ظُلمَـــــةٌ .(2)
امام علي عليه‌السلام ، در وصف قرآن، مي‌فرمايد: خداوند، قرآن را مايه زدودن عطش دانشمندان و بهار دلهاي فهميدگان و شاهراه درستكاران قرار داد و دارويي كه با وجــود آن ديگــر دردي بــاقـي نمي‌مـاند و نوري كه با آن ظلمتي همراه نيست .
5
عنــــه عليه‌السلام :
اعلَمُوا أنَّ هذاالقرآنَ هُو الناصِحُ الذي لا يَغُشُّ، و الهادي الذي لا يُضِلُّ، و المُحَدِّثُ
(1) تفسيــــر العيّـــاشــيّ : (ج 1، ص 6 ، حديث 11 ، انظـــر تمـــام الحديث) .
(2) نهـــج البــلاغة: الخطبــة 198، شرح نهج البلاغه لابن أبي الحديد: 10/199.
(10) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
الذي لايَكذِبُ، وَ ماجالَسَ هذَاالْقُرْآنَ اَحَدٌاِلاّقامَ عَنْهُ بِزِيادَةٍ اَوْ نُقْصانٍ ؛ زِيادَةٍ في هُدًي اَوْ نُقْصــانٍ مِــنْ عَمًـي .(1)
بدانيدكه اين قرآن خيرانديشي است كه خيانت نمي‌ورزد و راهنمايي است كه گمراه نمي‌كند و گوينده‌اي‌است كه دروغ نمي‌گويد. هيچ‌كس با اين قرآن ننشست، مگر اين‌كه با افزايشي يا كاهشي از نزد آن برخاست: افزايش در هدايت از كاهش در كــوري و گمـراهي .
6
عنــه عليه‌السلام :
اِنَّ اللّهَ سُبْحــانَهُ لَــمْ يَعِــظْ اَحَــدا بِمِثْلِ هــذَا الْقُرْآنِ فَاِنَّهُ حَبْلُ‌اللّهِ الْمَتينُ وَ سَبَبُهُ الاَْمينُ، و فيِــه رَبيـــــعُ القَلـــبِ، و يَنــابيــعُ العِلــــمِ، و ما للقَلــبِ جَــلاءٌ غَيرُهُ.(2)
خداوند سبحان، هيچ كس را به چيزي مانند اين قرآن اندرز نداده است ؛ زيرا قرآن ريسمان محكم خدا و دستاويــز مطمئن اوست. در اين قرآن بهار دل است و چشمــه‌هـاي دانـش و بــراي صيقــل دادن دل، چيـــزي جــز آن وجود ندارد.
7
عنــه عليه‌السلام :
فَالْقُرْآنُ آمِرٌ زاجِرٌ ، وَ صامِتٌ ناطِقٌ، حُجَّةُ‌اللّهِ عَلي خَلْقِه، اَخَذَعَلَيْهِ ميثاقَهُمْ، وَارْتَهَنَ عَلَيْهِـــــــمْ اَنْفُسَهُـــمْ.(3)
قرآن فرمان دهنده‌اي است بازدارنده و خاموشي است گويا. حجت خدا بر خلق
(1) نهـــج البــلاغة: الخطبــة 176، شـرح نهـج البلاغة لابن أبي الحديد: 10/18.
(2) نهــج البــلاغة: الخطبــة 176، شـرح نهـج البلاغة لابن أبي الحديد: 10/31.
(3) نهــج البــلاغــة: الخطبـة 183، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: 10/115.
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (11)
اوست، از آنان نسبت به (عمل به) قرآن پيمان گرفت و جانشان را گروگان آن كرد.
8
عنــه عليه‌السلام :
اَفضَـــــلُ الــــذِّكــــرِ القــــرآنُ، بِـــه تُشــرَحُ الصُّــدورُ و تَستَنيــرُ السَّــرائـرُ .(1)
بهترين يادآوري (و سخن) قرآن است ؛ با قرآن است، كه سينه‌ها فراخ مي‌شود و درونها روشـــن مي‌گــــردد.
9
عنـه عليه‌السلام :
فَتَجلّي لَهُم سبحــانَهُ فــي كتابِه مِن غَيرِ ان يَكُونوا رَأوهُ بمــا أراهُم مِن قُــدرَتِــه.(2)
خداوند سبحان، خــويش را در كتــابش به آنچه از قدرتش نمود، بــي آن كــــه او را ببيننـــــد، نشـــــان داد .
10
الامــامُ زيــنُ العــابـــديــن عليه‌السلام :
لَوْ ماتَ مَنْ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لَمَا اسْتَوْحَشْتُ بَعْدَ اَنْ يَكُـونَ الْقُــرْآنُ مَعِــيَ.(3)
اگر همه مردم از شرق تا غرب عالم بميرند، با وجود قرآن در كنار من، هرگز احساس وحشت وتنهايي نكنم.
(1) غـــررالحكـم: 3255 .
(2) نهــــج البــلاغـــه : خطبه 147 ، شرح نهج البلاغه لابن أبي الحديد : 9/103 .
(3) الكـــافي : 2/602/13 .
(12) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
11
الإمــــامُ الصّـادقُ عليه‌السلام :
مَــــن لــــم يَعـــــرِفِ الحَــــــقَّ مِــــــن القــــــرآنِ لــم يَتَنَكَّـــبِ الفِتَــــنَ .(1)
كسي كه حقيقت را از طريق قـرآن نشنــاســد، از (گــزنـد) فتنه‌ها بر كنار نماند.
12
أميــرُ الْمُــــؤْمِنينَ عليه‌السلام :
القــــــرآنُ أفضَــــــلُ الهِـــــدايَتَيـــــنِ.(2)
قـرآن، بـرتـرين دو هدايت (كننده) اسـت .
13
اللّــــهَ اللّــــهَ فِــي الْقُــــرْآنِ ، لا يَسْبِقْكُـــمْ بِــــالْعَمَـــلِ بِــــه غَيْــــرُكُــــمْ .(3)
خدا را! خـدا را! دربـاره قرآن، مبادا ديگـران در عمـل به آن، بر شما پيشي گيرند.
14
أميـــرُالْمُــؤْمِنينَ عليه‌السلام :
كتابُ‌اللّه‌ِ تُبصِرُونَ بِه ، و تَنطِقُونَ بِه ، و تَسمَعُونَ بِه ، و يَنطِقُ بَعضُهُ بِبَعضٍ، و يَشهَدُ بَعضُــهُ علي بَعــضٍ، و لا يَختَلِــفُ في اللّهِ، و لا يُخــالِفُ بِصــاحِبِــه عــنِ اللّــهِ . (4)
اين كتاب خداست كه با آن (حق را) مي‌بينيد و مي‌گوييد و مي‌شنويد و قسمتي از آن برقسمت ديگرش ، گويا مي‌گردد و برخي از آن، بر برخي ديگر گواهي مي‌دهد و درباره خدا (حق و احكام او يا جذب خلق به سوي خدا) اختلافي ندارد و پيرو خود را از خدا، جدا نمي‌سازد.
(1) المحاسن : 1/341/702 .
(2) غـــرر الحكــم : 1664 .
(3) نهــج البلاغة: الكتاب 47 .
(4) نهج البلاغه ، خطبه 133 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (13)

قرآن پيشوا و رحمت است

الكتاب
«وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَي إِمَاما وَ رَحْمَةً وَ هذَا كِتَابٌ مُصَدِّقٌ لِسَانا عَرَبِيّا لِيُنْذِرَ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ بُشــرَي لِلْمُحْسِنِيــنَ(1).»
«و پيش از آن، كتابِ موسي پيشوا و رحمت بود. و اين قرآن به زبــان عــربــي كتابي تصــديق كننـده (آن) است. تا كســاني را كــه ستــم كــرده‌اند هشدار دهـد و بــــراي نيكوكاران مژده‌اي باشد» .
«أفَمَنْ كَانَ عَلـي بَيِّنَـةٍ مِـنْ رَبِّـهِ وَ يَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَي إِمَاما وَ رَحْمَةً(2).»
«آيــا كســي كه از جــانب پروردگارش بر حجّتي روشن است و شاهدي از (خويشان) او پيــرو او اســت و پيش ازوي (نيز) كتاب موسي پيشوا و رحمت بوده است (همچون كافر گمــراه اســت)؟»
15
أميــرُالْمُـؤْمِنينَ عليه‌السلام :
اِنَّــهُ سَيَــأْتـي عَلَيْكُــمْ مِــنْ بَعْــدي زَمــانٌ لَيْــسَ فيــهِ شَــيْ‌ءٌ اَخْفــي مِــنَ الْحَـقِّ ، وَ لا اَظْهَــرَ مِــنَ الْبــاطِــلِ ... فَــالْكِتــابُ وَ اَهْلُــهُ فــي ذلِــكَ الــزَّمــانِ فِي النّـاسِ وَ لَيْسَــا فيهِــمْ ، وَ مَعَهُــمْ وَ لَيْسَــا مَعَهُــمْ ! لاَِنَّ الضَّـلالَةَ لاتُوافِقُ الْهُدي، وَ اِنِ اجْتَمَعا . فَــاجْتَمَــعَ الْقَــوْمُ عَلَــي الْفُــرْقَــةِ ، وَ افْتَــرَقُــوا عَلَــي الْجَمــاعَةِ، كَــاَنَّهُــمْ اَئِمَّــةُ الْكِتابِ وَ لَيْسَ الْكِتابُ اِمامَهُمْ ، فَلَمْ يَبْقَ عِنْدَهُمْ مِنْهُ اِلاَّ اسْمُـــــهُ ، وَ لا يَعْـــرِفُـــونَ اِلاّ خَطَّــهُ وَ زَبْـــرَهُ .(3)
بزودي پس از من روزگاري بر شما بيايد، كه در آن روزگار چيزي ناپيداتر از حـق نيست و آشكارتر از باطل نه... پس، قرآن و اهل آن در آن روزگار در ميــان مــردم
(1) 12 / احقـاف
(2) 17 / هود
(3) نهج البلاغة : الخطبة 147 .
(14) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
هستنــد و نيستنــد. بــا آنــان هستنــد و نيستنــد! (بـه ظـاهـر در ميـان مـردم بــه ســرمــي‌بـرنـد امــا در انـديشـه و كــردار با مــردم آن روزگــار فــاصله زيادي دارند) ؛ زيرا كه گمراهي با هدايت سازش نمي‌كنــد، هــر چنــد در كنار هم باشند. پس مردم بر تفرقه و جدايي همـداستانند و دسته جمعي متفرقند، گويي كه آنان پيشوايان قرآنند نه قرآن پيشواي آنان. پس، در ميــان آنان از قرآن جز نامش، چيزي باقي نماند و جز خط و رسمش، چيز ديگري از آن نشناسند .

قرآن نيكوترين سخن است

الكتاب
«اللّه‌ُ نَــزَّلَ أَحْسَــنَ الْحَـدِيثِ كِتَــابــا مُتَشَابِها مَثَانِيَ تَقْشَعِـرُّ مِنْـهُ جُلُــودُ الَّــذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُـمْ ثُـمَّ تَليـنُ جُلُـودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلَي ذِكْرِ اللّه‌ِ(1).»
«خدا نيكوترين سخن را (به صورت) كتابي همسان ، متضمن وعده و وعيد نازل كرده است. آنان كه از پروردگارشان مي‌هراسند، پوست بدنشان از آن به لرزه مي‌افتد. سپس پـوستشـان و دلشـان به يـاد خدا نرم مي‌گردد» .
16
رسـولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
إنَّ أحسَــنَ الحَــديثِ كتــابُ اللّــهِ ، و خَيــرُ الهُــدي هُـــدي محمّدٍ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله ، و شَـرَّ الاُمــورِ مُحـدَثـاتُهــا . (2)
نيكوترين‌سخن، كتاب خداست و بهترين روش، روش محمد صلي‌الله‌عليه‌و‌آله است و بدترين امور (دردين)،بدعتهاست.
(1) 23 / زمــر
(2) البحــــار : 7/122/23 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (15)
17
أميـرُ الْمُـــؤْمِنيــنَ عليه‌السلام :
أِنَّ أحسَـــنَ الْقَصصِ و أبْلَــغَ الْمَــوعِظَــةِ و أنفَــعَ التَّــذكُّرِ كِتابُ اللّهِ جَـلَّ و عَزَّ .(1)
بهترين داستان و رساترين اندرز و سودمندترين پند، كتاب خداي عزّ و جلّ است.
18
رسـولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
أصـــــدَقُ القَــولِ و أبلَــــغُ المَـــوعِظَــــةِ و أحسَــــــنُ القَصصِ كتــابُ اللّــهِ . (2)
راست‌تـــرين سخــن و رسـاتــرين انــدرز و بهتــرين داستان، كتاب خداست.
19
أميـرُ الْمُـــؤْمِنينَ عليه‌السلام :
تَعَلَّمُوا كتابَ اللّهِ تباركَ و تعالي ؛ فَأِنّهُ أحسَنُ الحَديثِ و أبلَغُ المَوعِظَةِ ، و تَفَقَّهُوا فيه فَأِنّهُ رَبيعُ القُلوبِ ، وَ اسْتَشْفُوا بِنُورِه فَأِنَّه شِفاءٌ لِما فِـي الصُّــدورِ ، و أحسِنُوا تِلاوَتَهُ فَــأِنّــهُ أحْسَنُ الْقَصصِ . (3)
كتاب خداي تبارك و تعالي را بياموزيد ؛ زيرا كه آن نيكوترين سخن و رساترين اندرز است و قرآن را بفهميد ؛ زيرا كه آن بهار دلهاست و از نور آن شفا جوييد ؛ زيرا كه آن شفابخش بيماري‌هاي سينه‌هاست و آن را نيكو تلاوت كنيد ؛ زيرا كه آن بهتـرين ، داستـــان است .
(1) الكافـــي : 8/175/194 .
(2) الفقيــه : 4/402/5868 .
(3) تحــــــف العقـــــول : 150 .
(16) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
20
عنــــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
فَضــلُ القـــــرآنِ علــي ســــائــرِ الكــلامِ كَفَضـلِ اللّه‌ِ علـي خَلقِـهِ .(1)
برتري قرآن بـر ديگـر سخنان، همچـون بـــرتــري خــدا بــر خلـــــق خـــــــود اســــت.
21
أميرُ الْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام :
أحسِنُـوا تِـلاوَةَ القــرآنِ فــإنّــهُ أنفَــعُ القَصــصِ، واستشفُوا بِه فانّهُ شِفاءُ الصُّدورِ. (2)
قـــرآن را نيكـــو (و با دقت) تـــلاوت كنيـــد ؛ زيـــرا كه آن، ســـودمنـــدترين داستان است از آن شفـــا جـــوييـــد ؛ زيـــرا كـــه آن، شفــــاي سينـه‌هـــاست.

قرآن هميشه نو است

22
أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام :
لا تُخْلِقُــــــــهُ كَثْــــــــرَةُ الـــــــــرَّدِّ ، وَ وُلُـــــــوجُ السَّمْـــــــعِ .(3)
قرآن هر اندازه هم تكرار شود و به گوش خورد، باز كهنه نمي‌شود .
23
الإِمـامُ الصّادقُ عليه‌السلام
لمّـا سُئــلَ: مــا بـــالُ القــــرآنِ لا يَــــزدادُ علَي النَّشــرِ و الــدَّرسِ إلاّ غَضــاضَةً؟ ـ: قــال لأنَّ اللّه‌َ تبــاركَ و تعــالي لــم يَجعَلْــهُ لِــزمـــانٍ دونَ زَمـــانٍ، و لا لِنـــاسٍ
(1) البحار: 77/114/8 و 92/19/18 .
(2) غررالحكم: 2543 .
(3) نهـــج البـــلاغة: الخطبـــة 156، شــرح نهج البــلاغــة لابن أبي الحديد: 9/203 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (17)
دونَ نـــاسٍ، فهُـــو فــي كــلِّ زَمــــانٍ جَــديــدٌ، و عِنــــد كُلِّ قَــومٍ غَــضٌّ إلي يَــــــومِ القِيــــــامَةِ .(1)
از امام صادق عليه‌السلام سؤال شد: چه سرّي است كه قرآن هر چه بيشتر خوانده و بحث شــود، بر تــازگي و طــراوت آن افــزوده مي‌شــود؟ حضرت فرمود: چون خــداي تبارك و تعــالي، آن را تنهــا براي زمــاني خــاص و مــردمي خاصّ قــرار نداده است. از اين رو، در هر زماني و براي هر مــردمــي، تا روز قيامت، تازه و باطراوت‌است.
24
الإِْمـــامُ‌الـرِّضــا عليه‌السلام :
فــي صِفَــةِ القــرآنِ ـ : هُــو حَبــلُ اللّه‌ِ المَتيـنُ ، و عُـرْوَتُـهُ الْـوُثْقـي ، و طَــريقَتُــهُ الْمُثلــي ، اَلْمُــؤدِّي اِلَـي الْجنّةِ، وَ الْمُنجي مِنَ‌النّارِ ، لا يَخلُقُ عَلَي الاْءَزْمِنَةِ ، و لا يَغِثُّ عَلَي الاْءلسِنَةِ ، لاِءنّه لَمْ يُجْعَــلْ لِــزَمــانٍ دونَ زَمانٍ ، بَل جُعِلَ دَليلَ البُرهانِ ، وَ الْحُجَّةَ عَلي كُلِّ إنسانٍ ، لايَــأتيــهِ البــاطِــلُ مِن بَيــنِ يَــدَيــهِ و لا مـِن خَلفِـه تَنـزيلٌ مِـن حَكيـــــمٍ حَميــــدٍ . (2)
امام رضا عليه‌السلام ، در وصف قرآن ، مي‌فرمايد : قرآن ريسمان محكم خدا و دستگيره استــوارش و راه بــرتــر اوست كه به بهشــت مي‌كشــاند و از آتش مي‌رهــاند و بر اثر گذر زمان‌ها، كهنه نمي‌شود و برسرزبان‌ها ، انحطاط و تباهي نمي‌پذيرد ؛ چرا كه قرآن براي زمان خــاصّي قــرار داده نشــده . بلكــه به عنــوان راهنمــاي به سوي برهان و حجت بر هر انســـاني در نظـر گرفته شده است . نه از پيش رو و نه از پشت سـرش بــاطـل بــه آن راه نيــابد ، فـرود آمده از سوي حكيمــي ستــــوده ، اســت .
(1) البحار: 92/15/8. و عن يعقوب بن السكّيت النحوي قال: سألت أبا الحسن الثالث عليه‌السلام ما بال القـرآن ـ و ذكر نحوه ـ البحار: 92/15/9 .
(2) عيــون اخبــار الرضـا 7 2/130/9 .
(18) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت

قرآن هميشه به روز و تازه است

25
عُيُونُ أَخْبار الرِّضا عليه‌السلام : عَنِ الرِّضا، عَنْ أَبيهِ عليهماالسلام ،
أَنَّهُ سُئِلَ أَبُو عَبْدِاللّه‌ِ عليه‌السلام : ما بـالُ الْقُــرْآنِ لا يَــزْدادُ عَلَي النَّشْــرِ وَ الدَّرْسِ إلاّ غَضّاً؟ : فَقالَ: لأَِنَّ اللّه‌َ تَبارَكَ وَ تَعالي لَمْ يَجْعَلْهُ لِــزَمـــانٍ دُونَ زَمـــانٍ، وَ لا لِنـــاسٍ دُونَ نـــاسٍ، فَهُوَ فــي كُــلِّ زَمــانٍ جَــديــدٌ، و عِنْـدَ كُلِّ قَــوْمٍ غَــضٌّ إلي يَومِ القِيامَةِ .(1)
كتاب عيون اخبار الرضا (از شيخ صدوق "ره"): از حضرت رضا عليه‌السلام از پدرش عليهم‌السلام سؤال شد از امام ششم عليه‌السلام : چه دليلي است در كار قرآن كه در اثر نشــر و درس آن زيــاد نمــي‌شــود مگــر تــازگــي و طراوت آن پس فرمود: اين بــراي آن اســت كه خــداونــد تبــارك و تعــالي آن را قــرار نــداده براي زماني غيــر زمان ديگر و نه براي مردمي غير مردم ديگر (اختصاص به يك زمان و يك عدّه خاص ندارد) پس آن در هر زماني تازه است و در نزد هر قومي تازه و نو رسيـده است تا روز قيامت.
(1) سَفينَـــــةُ الْبِحـــــــار، شيــــخ عبـــاس قمـــي، جلـــــد چهـــارم .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (19)

قرآن شفادهنده بزرگ‌ترين بيماريهاست

الكتاب
«وَ نُنَــزِّلُ مِــنَ الْقُــرْانِ مــا هُــوَ شِفــاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنينَ وَ لا يَزيدُ الظّالِمينَ اِلاّ خَسارا(1).»
«و از قـــرآن آنچـــه را كـــه بــراي مــؤمنــان مــايــه درمــان و رحمــت است، نازل مي‌كنيـم (ولي) ستمگران را جز زيــان نمــي‌افــزايــد».
«يآاَيُّهَاالنّاسُ قَدْجآءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ شِفاءٌ لِما فِي الصُّدُورِ وَ هُدًي وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنينَ(2).»
«اي مردم! به يقين براي شما از جانب پروردگارتان اندرزي و درماني براي آنچه در سينه‌هاست و رهنمود و رحمتي براي مؤمنان، آمـده اســت».
«وَ لَوْ جَعَلْناهُ قُرْانا اَعْجَمِيّا لَقالُوا لَوْلا فُصِّلَتْ اياتُهُ‌ءَ اَعْجَمِيٌّ وَ عَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذينَ امَنُوا هُديً وَ شِفاءٌ وَ الَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ في اذانِهِــمْ وَقْــرٌ وَ هُوَ عَلَيْهِـمْ عَميً اُولئِكَ يُنادَوْنَ مِنْ مَكانٍ بَعيدٍ(3).»
«و اگر اين كتاب را قرآني غير عربي گردانيده بوديم، قطعا مي‌گفتند: چرا آيه‌هاي آن روشن بيان نشده‌است؟ كتابي‌غيرعربي و (مخاطب آن) عرب زبان؟ بگو: اين كتاب براي كساني كه ايمان آورده‌اند رهنمود و درماني است و كساني كه ايمان نمي‌آورند، در گوشهايشان سنگيني است و قرآن برايشان نامفهوم است و (گويي) آنان را از جايي دور ندا مي‌دهند» .
26
أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام :
اِنّ فيــهِ شِفــاءً مِــن أكبَــرِ الــــداءِ، و هُــو الكُفــرُ والنِّفــاقُ، و الغَــيُّ و الضَّلالُ. (4)
در قــرآن، درمان بزرگترين دردهــاست: درد كفــر و نفــاق و تبـاهي و گمراهي.
(1) 82 / اســراء
(2) 57 / يونس
(3) 44 / فصّلت .
(4) نهج البلاغة: الخطبة 176، شرح نهج‌البلاغة لابن أبي الحديد: 10/19.
(20) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
27
الإِمــامُ الحَسَــنُ عليه‌السلام :
اِنَّ هذَا الْقُرآنَ فيهِ مَصابيحُ النُّورِ وَ شِفاءُ الصُّدُورِ فَلْيَجْلُ جالٍ بِضَوْئِه وَلْيُلْجِمُ‌الصِّفةَ قَلبَــهُ ، فَأِنَّ التّفكيَرَ حَياةُ الْقَلــبِ الْبَصيـرِ كمــا يَمشِــي الْمُستَنيرُ فِي الظُّلُماتِ بِالنّـورِ.
براستي كه در اين قرآن، چراغ‌هاي روشنايي (بخش) و شفاي سينه‌ها (و بيماري‌هاي دلهــا) است . پس ، جــلا دهنــده ، بــايــد كه به نــور آن (ديده دل خويش را) جلا دهد و قلبش را بدان صفت لگام زند ؛ زيراكه انديشيدن مايه حيات دل شخص با بصيرت‌است ، همچنان كه آدمي در تاريكي‌ها، با كمك نور راه خود را مي‌پيمايد .
28
أميــرُالْمُـؤْمِنيــنَ عليه‌السلام :
علَيكُـــم بكتــابِ اللّه‌ِ ؛ فــإنّــهُ الحَبــلُ المَتيـــنُ، و النـــورُ المُبيـــنُ، و الشِّفـــاءُ النـــافِـــعُ... مَــن قــالَ بـــهِ صَــدَقَ، و مَــن عَمِــلَ بــهِ سَبَـــــقَ. (1)
بر شما باد به كتاب خدا، كه آن ريسمان محكم و نور روشنگر و داروي سودمند و شفابخش است... هر كه به آن سخن گويد راست گفته است و هر كه به آن عمل كند، پيشــــي گيـــــــرد. (2)
(1) نهــج البــلاغـــة: الخطبـة 156، شــرح نهــج البلاغة لابن أبي الحــديــد: 9/203 .
(2) به نظــر مي‌رســد اشــاره حضــرت اين باشد كه چنيــن كسي از جملــه سابقــون اســت كه در آيــه «السّابِقُــونَ السّابِقُـونَ اُؤلئِـكَ الْمُقَرَّبُــونَ» (10 و 11 / واقعه) به آن اشــاره شــده اســت.
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (21)

قرآن شفاي دردهاي جسمي و روحي شماست

29
إِنَّ الْقُرْآنَ هُوَ الدَّواءُ، وَ إِنَّ فيهِ شِفاءً مِنْ كُلِّ داءٍ، وَ إِنَّ مَنْ لَمْ يَسْتَشْفِ بِهِ فَلا شَفاهُ اللّه‌ِ، وَ مَنْ قَرَأَ مِائَةَ آيَةٍ مِنْ أَيِّ آيِ الْقُرْآنِ شاءَ ثُمَّ قالَ سَبْعَ مَرّاتٍ: يا اَللّه‌ُ، فَلَوْ دَعا عَلَي الصُّخُــورِ قَلَعَهــا. (1)
به درستي كه قرآن دواء است و به درستي كه در آن شفا است از هر دردي و بدرستي كه هر كس طلب تندرستي نكند از آن پس خداوند او را تندرست نگرداند و هركس صد آيه آن را بخواند از هر جاي قرآن كه باشد پس هفت بار يااللّه بگــويــد اگـر بر سنگهــاي سخـت نفرين كند خداوند آنهــا را از جا برمي‌كند .

قرآن ثروتي است كه با آن تهي‌دستي نباشد

30
الإمام الصّادقُ عليه‌السلام :
مَـن قَـــرَأ القـــرآنَ فهُــــو غِنـــــيً لا فَقــرَ بَعــــــدَهُ .(2)
هر كه قرآن خواندن بداند ، قرآن ثروتي است‌كه باآن تهي‌دستي‌نباشد.
31
أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام :
اعْلَمُـــوا أَنَّـــهُ لَيْــسَ عَلي اَحَدٍ بَعْدَ الْقُرْآنِ مِنْ فاقَـــةٍ، وَ لا لاَِحَــــدٍ قَبْــلَ الْقُــرْآنِ مِــنْ غِنًـــي؛ فَــاسْتَشْفُــــوهُ مِــنْ اَدْوائِكُــمْ ، وَ اسْتَعينُــوا بِــه عَلــــي لاَءْوائِكُــــمْ .
(1) سَفينَةُ الْبِحار، شيخ عباس قمي، جلد چهارم .
(2) معاني الأخبار: 279 .
(22) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
بــدانيـد كه هيــچ كــس را پس از آمـوختــن قــرآن، نيـازمنـــدي نيســت و هيچ كس را پيــش از آمــوختــن آن، تــوانگــري نــه . پس شفــاي دردهــاي خود را از قــرآن بخـــــواهيــد و در گرفتاري‌هايتان، از آن كمــــك طلبيـــــد.
32
رســولُ‌اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
مَن اُعطِيَ‌الْقرآنَ فَظَنَّ أنّ أحَدااُعطِيَ أكثَرَ مِمّااُعْطِيَ فَقَدْعَظَّمَ صَغيراو صَغَّرَ كبيرا. (1)
به هر كس (نعمت دانستن) قرآن داده شود و با اين حال گمان كند كه به ديگري نعمتي‌بالاتر و بيشترازاين‌نعمت‌او داده‌شده‌است، بيگمان‌كوچكي‌را بزرگ شمرده و بزرگي‌راكوچك.
(انظر) الغِني: باب 3112.

بزرگي‌وشرافت‌انسان‌ها بستگي به‌نسبت آگاهي‌آنها به‌قرآن دارد

33
قالَ رَسُولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
أَشْــــــرافُ اُمَّتــــي حَمَلَــةُ الْقُرْآنِ وَ أَصْحــابُ اللَّيْــلِ. (2)
اشـــراف و بــزرگــان امّت مــن قــرآن دانـــان و شــب‌زنــده‌داران هستنــد .
(1) معاني‌الأخبار:279.
(2) سَفينَةُ الْبِحار، شيخ عباس قمي، جلد چهارم .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (23)

علوم و اخبار موجود در قرآن

34
أميــرُالْمُــؤْمِنيــنَ عليه‌السلام :
فِـي‌الْقُـــرْآنِ نَبَـــأُ مــا قَبْلَكُــمْ ، وَ خَبَــرُ مـا بَعْــدَكُــمْ ، وَ حُكْـــمُ مـــا بَيْنَكُــمْ .(1)
در قرآن اخبار پيشينيان و اخبار آيندگان و احكام امور جاري شمـا آمــده است .
35
عنــه عليه‌السلام :
ألا إنَّ فيــهِ عِلــمَ مـا يَـأتِي، و الحَديثَ عنِ الماضِي، و دَواءَ دائكُم، و نَظمَ ما بينَكُم .(2)
بدانيد، كه در قرآن علوم مربوط به آينده و سخن از گذشته و داروي درد شما و آنچـــــه مــــايــه نظـــم و ســامـــان ميـــان شمـــاســت، وجــــود دارد.
36
الإمـــامُ الصّــادقُ عليه‌السلام :
فيــهِ خَبَــرُكُمْ وَ خَبَـــرُ مَنْ قَبْلَكُمْ وَ خَبَــرُ مَــنْ بَعْــدَكُــمْ وَ خَبَــرُ السَّمــاءِ وَ الاَْرْضِ وَ لَـــــــوْ اَتـــــــاكُـــمْ مَـــنْ يُخْبِـــــــرُكُــــمْ عَـــــنْ ذلِـــــكَ لَتَعَجَّبْتُـــــمْ .(3)
اخبار مربوط به شما و پيشينيان و آيندگان شما و خبرهاي آسمانها و زمين، در اين قــرآن است و اگــر كســي بيــايد كه شما را از آنها آگاه كند، بيگمان شگفت‌زده خــواهيــــد شـــد .
(1) نهــج البــلاغــة: الحكـمــة 313، شرح نهــج البــلاغــة لابن أبي الحديد: 19/220 .
(2) نهـج البــلاغــة: الحكــمة 158، شــرح نهـج البـلاغة لابن أبي الحــديـــد: 9/217 .
(3) الكافي : 2/599/3 و 1/60/6 .
(24) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
37
الإمـــامُ الصّــادقُ عليه‌السلام :
ما مِن أمرٍ يَختَلِفُ فيهِ اثنانِ أِلاّ و لَهُ أصلٌ في كتابِ اللّهِ عَزَّ و جلَّ، و لكـن لا تَبلُغُهُ عُقـــولُ الــرِّجــالِ . (1)
هيچ موضوعي نيست كه دو نفر در آن اختلاف نظر پيدا كنند، مگر اين كه ريشه آن در كتــاب خــداي عــز و جــل هســت، امــا خـردهاي مردم به آن نمي‌رسد.

آموختن قرآن

38
الإمـــامُ الصّــادقُ عليه‌السلام :
يَنْبَغــي لِلْمُــؤْمِــنِ اَنْ لا يَمُــوتَ حَتّــي يَتَعَلَّــمَ الْقُــرْآنَ اَوْ يَكُــونَ فــي تَعَلُّمِه. (2)
ســزاوار است كـه مــؤمــن پيش از آن كــه بميــرد، قرآن را بياموزد يا در حال آمــوختــن آن بميـرد.
39
رســولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
القـــرآنُ مَــــأدُبَـــــةُ اللّه‌ِ، فَتَعَلَّمـــــــوا مَـــــأدُبَتَــــــهُ مــــا استَطَعتُــــــــم .(3)
قـرآن سفــره ضيــافــت خــداست . پس تا مي‌توانيد از ضيافت او فراگيـريد .
(1) الكـافي : 2/599/3 و 1/60/6 .
(2) الدعوات للراونديّ : 220/600 .
(3) البحــار: 92/19/18 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (25)
40
أميـــرُالْمُـــؤْمِنينَ عليه‌السلام :
تَعَلَّمُــوا الْقُــرْآنَ فَــاِنَّــهُ اَحْسَــنُ الْحَــديــثِ، وَ تَفَقَّهُــوا فيــهِ فَــاِنَّــهُ رَبيــعُ الْقُلُــوبِ ، وَ اسْتَشْفُــوا بِنُــوِره فَــاِنَّـهُ شِفـاءُ الصُّـــدُورِ ، وَ اَحْسِنُــوا تِـــلاوَتَـهُ فَـاِنَّــهُ اَنْفَـــــعُ الْقَصَـــصِ . (1)
قــرآن را بيــامــوزيــد، كه آن نيكــوتــريــن سخــن اســت. در آن انــديشــه كنيــد، كه آن بهــار دلهــاست. از نــورش شفــا جــوييــد، كــه آن شفابخش سينه‌هاست و نيكو (و بــا دقّت) بخــوانيــدش ؛ زيــرا كــه آن سودمنــدتـرين داستــــــان اســـت .
41
رَسُــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
إن أرَدتُم عَيشَ السُّعَداءِ و مَوتَ الشُّهَداءِ و النَّجاةَ يَومَ الحَسرَةِ و الظِّلَّ يَومَ الحَرورِ و الهُــدي يَومَ الضَّلالَةِ فَادرُسُوا القرآنَ ؛ فإنّهُ كلامُ الرَّحمنِ و حِرزٌ مِن الشَّيطانِ و رُجحـانٌ في الميزانِ.(2)
اگر زندگي نيكبختان و مردن شهيــدان و نجــات در روزحسرت و داشتن‌سايه در روز ســوزان و هــدايت در روز گمــراهي را مي‌خــواهيــد، قرآن را ياد بگيريد؛ زيــرا كه قرآن، سخن خداي مهربان و مايه حفظ از شيطان و سنگيني ترازو(ي اعــمال) است .
(1) نهج البلاغة: الخطبة 110 .
(2) البحار : 92/19/18 .
(26) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
42
عنــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
خِيــارُكُـم مَــــن تَعَلَّمَ القـرآنَ و عَلَّمَــــــهُ. (1)
بهتـرين شما، كسـي است كـه قــرآن را بيــامـوزد و (به ديگــران) آموزش دهد.
43
الإمــــامُ الصّادقُ عليه‌السلام :
مَنْ ماتَ مِنْ اَوْلِيائِنا وَ شيعَتِنا وَ لَمْ يُحْسِنِ الْقُرْآنَ عُلِّمَ في قَبْرِه لِيَرْفَعَ اللّهُ فيهِ دَرَجَتَهُ، فإنَّ دَرَجــاتِ الجَنَّةِ علي قَدرِ عَدَدِ آياتِ القرآنِ فيقالُ لقارِئِ القرآنِ: اِقرَأْ وَ ارْقَ .(2)
هركس از دوستان و شيعيان ما كه بميرد و قرآن را خوب بلد نباشد، در قبرش قرآن به آو آموخته شود تا خداوند به سبب آن درجه‌اش را بالا برد؛ زيرا درجات بهشت به اندازه شمار آيات قرآن است. پس به قرآن خوان گفته شــود: بخـوان و بـالا رو .

ضرورت توجه به محتواي قرآن

44
عَنْهُ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله قالَ: كَـــمْ مِــنْ قـــارِئِ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ يَلْعَنُهُ! (3)
پيامبر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله فرمود: چه بسيــار از قــاريــان قرآن كه قرآن آنها را (به دليل عدم تــوجـــه بـــه محتــوا و پيــام قــرآن) لعنــت مي‌كنــد.
(1) البحـــــــار: 92/186/2.
(2) البحـــــار: 92/188/10 .
(3) سَفينَـــــــةُ الْبِحــــــار، شيــــــخ عبـــــاس قمـــي، جلـــد چهـــارم .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (27)

ثواب آموزش دادن قرآن

45
أميـــــرُالْمُــــؤْمِنيـــنَ عليه‌السلام :
حَــقُّ الـوَلَــدِ عَلَـي الْـوالِـدِ أن يُحَسِّــنَ اسْمَــهُ، و يُحسِّـنَ أدَبَـهُ، و يُعَلِّمَهُ القرآنَ.(1)
ازجمله حقوق‌فرزند برپدر،اين‌است‌كه نامي‌نيكو براو بنهد و بخوبي تربيتش كند و قــرآن را به او بيــامــوزد.

ترغيب به حفظ كردن قرآن

46
الإمــــــام الصّـــــادقُ عليه‌السلام :
اَلْحـــافِظُ لِلْقُــــرْآنِ الْعــامِــلُ بِــه مَـــعَ السَّفَــــرَةِ الْكِـــــــرامِ الْبَــــــــــرَرَةِ.(2)
حافظ قرآن كه به آن عمل كند، همراه فرشتگان پيغام‌آور ارجمند و نيكوكار، است.
47
رَسُــــــــــــــــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
لعليٍّ عليه‌السلام ـ : اُعَلِّمُكَ دُعاءً لا تَنسَي الْقرآنَ ، قُلْ : اَللّهُمَّ ارحَمْني بِتَركِ مَعاصِيكَ أبدا ما أبقَيتَني، وَارْحَمْني مِن تَكَلُّفِ ما لا يَعنِيني ، وارزُقْني حُسنَ النَّظَرِ فيما يُرضِيكَ ، و ألزِمْ قَلبي حِفظَ كتابِكَ كما عَلَّمتَني ، وارزُقْني أن أتلُوَهُ علَي النَّحوِ الذي يُرضيكَ عَنِّي . اللّهُمّ نَوِّرْ بكتابِكَ بَصَري ، واشرَحْ به صَدري ، و أطلِقْ بِه لِساني ، واستَعمِلْ بِه بَدَني، و
(1) نهج البلاغه : الحكمة 399 .
(2) الكــــــــافــــــي : 2/603/2 .
(28) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
قَــوِّني بِــه علــي ذلــكَ ، و أعِنِّي علَيهِ ، إنّهُ لا يُعينُ علَيهِ ألاّ أنتَ ، لا إله اِلاّ أنتَ .(1)
پيامبرخدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله به علي عليه‌السلام فرمود: دعايي به‌تو مي‌آموزم كه قرآن را فراموش نكني ، بگو : بارخدايا! به من رحمت آر كه تا زنده هستم ، هيچ گاه نافرماني تو نكنم و به من رحمت آر كه در چيزهاي بيهوده ، به زحمت نيفتم و نيك‌انديشي در آنچه كه تو را خشنود مي‌كند ، روزيم فرما و حفظ كردن كتابت را آن گونه كه به من آموختي با قلبم ملازم و همراه گردان و تلاوت آن را به گونه‌اي‌كه تو را از من خشنودگرداند، روزيم فرما . بارخدايا! به وسيله كتابت ديده (بصيرت) مرا روشن گردان و سينه‌ام را فراخ ساز و زبانم را باز و گويا كن و پيكرم را در راه آن به كار گير و در اين باره با قرآن نيرويم بخش و بر آن كمكم فرما ، كه در اين زمينه جز تو كسي كمك نكند . معبــودي جــز تـو نيست .
48
رَسُولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله ـ مِن دعائِه ـ :
اللّهُمّ ارحَمْني بتَركِ مَعاصِيكَ أبَدا ما أبقَيتَني ، وارزُقْني حُسنَ النَّظرِ فيما يُرضِيكَ عَنّي ، و ألزِمْ قَلبي حِفظَ كتابِكَ كما عَلَّمتَني ، واجعَلْني أتلُوهُ علَي النَّحوِ الذي يُرضِيكَ عَنّي . اللّهُمّ نَوِّرْ بكتابِكَ بَصَري ، و اشرَحْ بِه صَدري، و فَرِّحْ بِه قَلبي، و أطلِقْ بِه لِساني، و استَعمِــلْ بِــه بَــدَنـي، و قَــوِّني علـي ذلــكَ ، فــإنّــهُ لا حَولَ و لا قُوّةَ ألاّ بكَ . (2)
بارخدايا! به من رحمت آر كه تا زنده هستم، هيچگاه نافرماني تو نكنم و نيك‌انديشي در هر آنچه كه تو را خشنود مي‌سازد ، روزيم فرما و حفظ كردن
(1) البحــار : 92/208/5 .
(2) قرب الإسناد : 5/16 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (29)
كتابت را بدان گونه كه به من آموختي ، بادلم ملازم و همراه گردان و چنان كن كه قــرآن را آن گــونــه كــه تــو را از من خشنــود مي‌گــردانــد ، تلاوت كنم. بار خدايا! ديده (بصيرت) مرا به كتابت روشن نمــا و بــه وسيلــه آن سينــه‌ام را فراخ گردان و دلم را با آن شاد ساز و زبانم را به آن باز و گويا كن ، بدنم را در راه آن بــه كـار گيـــر و در ايــن زمينــه نيــرويــم بخش ؛ زيرا كه هيچ حركت و قــدرتي جـز به وسيله تــو نيست .
(انظر) الأمثال: باب 3617.
الترغيب و الترهيب:2/360 «دعاء حفظ‌القرآن»

فهم قرآن

49
و رُوِيَ أَنَّ رَجُلاً تَعَلَّمَ مِنَ النَّبِيِّ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله الْقُرْآنَ، فَلَمَّا انْتَهي إِلي قَوْلِهِ تَعالي: «فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرا يَــرَهُ. وَ مَن يَعْمَــلْ مِثْقَــالَ ذَرَّةٍ شَــرّا يَــرَهُ» (1)، قــالَ: يَكْفيني هــذِهِ، وَ انْصَـــرَفَ، فَقــالَ رَسُــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله : اِنْصَــرَفَ الــرَّجُــلُ وَ هُــوَ فَقيــهٌ. (2)
مردي از پيامبر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله قرآن مي‌آموخت پس وقتي كه رسيد به گفتار خداي تعالي (فَمَنْ يَعْمَل مثقــال... پــس هــر كــس بــه انــدازه سنگينــي ذره‌اي كــار خيــر انجــام داده آن‌را مي‌بيند) گفت: همين يك آيه مرا كفايت مي‌كند و برگشت. پس رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله فــرمــود: اين شخص در حـــالي از نزد ما رفت كه فقيه (داناي به قرآن و دين) شد .
(1) 7 ـ 8 / زلزال .
(2) سَفينَةُ الْبِحار، شيخ عباس قمي، جلد چهارم .
(30) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت

تشويق به مرور كردن قرآن در ذهن

50
الإمـــــامُ الصّــــادقُ عليه‌السلام :
مَن نَسِيَ سُورَةً مِن القرآنِ مُثِّلَت لَهُ في صُورَةٍ حَسَنةٍ و دَرَجةٍ رَفيعَةٍ ، فإذا رَآها قالَ: مَنْ‌أنتِ؟ ماأحسَنَكِ! لَيتَكِ‌لي! فتقولُ: أماتَعرِفُني؟ أناسُورَةُ‌كذاوكذا،لَوْ لَمْ تَنسَني لَرَفَعتُكَ إلي هذا المَكانِ.(1)
هركس سوره‌اي از قرآن را فراموش كند ، آن سوره (در بهشت) به صورتي زيبا و درجه‌اي رفيع در برابرش مجسم مي‌شود و چون او را ببيند ، گويد : تو كيستي؟ چقدر زيبايي ! كاش از آنِ من بودي . جواب دهد : مرا نمي‌شناسي ؟ من فلان و بهمان سوره هستم.اگر مرا فراموش نكرده بودي ، تو را به اين مكان بالا مي‌آوردم .
(انظر) وسائل الشيعة: 4/845 باب 12
الكافي: 2/576

پاداش قرآن دانان

51
رسـولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
حَمَلَـةُ الْقُـــرْآنِ هُــمُ الْمَحْفُـوفُـونَ بِــرَحْمَــةِ اللّهِ اَلْمُلْبَسُـونَ بِنُورِ اللّهِ عَزَّ و جلَّ .(2)
اين قرآن دانانند كه محاط در رحمت‌خدا و پوشيده‌به‌نور خداي عز و جل هستند.
52
عنــــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
حَمَلَــةُ الْقُرْآنِ عُرَفاءُ اَهْلِ الْجَنَّةِ ، وَ الْمُجاهِدُونَ في سَبيلِ اللّه‌ِ قُوّادُها ، وَ الرُّسُلُ سادَةُ
(1) ثواب الأعمال : 283/1 .
(2) جــــــامـــــع الأخبـــــار : 115/202 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (31)
اَهْــــــلِ الْجَنَّــةِ . (1)
قرآن دانـان، رؤساي (قبيلـه) بهشتيانند و مجـاهـــدانِ در راه خــــدا، سرداران بهشــت و پيـامبـران، ســروران اهـل بهشت هستند.
53
أميـــرُالْمُــؤْمِنيــنَ عليه‌السلام :
اِقـرَؤوا القــرآنَ و استَظهِــرُوهُ ، فإنّ اللّــهَ تعـــالي لا يُعَذِّبُ قَلبا وِعـاءَ(2) القرآنِ.(3)
قرآن را بخوانيد و آن را حفظ كنيد ؛ زيرا خداي متعال دلي را كه ظرف قرآن است، عـــذاب نمـي‌كنـــــد.

آنچه كه زيبنده قرآن‌دان است

54
رســولُ‌اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
إِنَّ اَحَــقَّ النّاسِ بِالتَّخَشُّــعِ فِي السِّرِّ وَ الْعَلانِيَةِ لَحامِلُ الْقُرْآنِ وَ اِنَّ اَحَقَ‌النّاسِ فِي السِّرِّ وَ الْعَــلانِيَــةِ بِالصَّــلاةِ وَ الصَّــوْمِ لَحــامِلُ الْقُــــرْآنِ. (4)
سزاوارترين مردم به خشوع داشتن نهاني و آشكار در برابر خدا، قـرآن‌دان است. سزاوارترين مردم به نماز خواندن و روزه گرفتن در آشكار و نهان، قرآن‌دان است.
(1) مستــدرك الــوســائل : 11/7/12275 .
(2) كذا في المصدر، و الظاهر: وعي القرآنَ .
(3) جـــامـع الأخبــــار : 115/205 .
(4) الكافي : 2/604/5 .
(32) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت

تشويق به تلاوت قرآن

الكتاب
«اِنَّ الَّذينَ يَتْلُونَ كِتابَ اللّهِ وَ اَقامُوا الصَّلوةَ وَ اَنْفَقُوا مِمّا رَزَقْناهُمْ سِــرّا وَ عَـلانِيَةً يَــرْجُــونَ تِجــــارَةً لَــنْ تَبُــــورَ». (1)
«همانا كساني كه كتاب خدا را تلاوت مي‌كنند و نماز را به پاي مي‌دارند و از آنچه روزيشــان كـرده‌ايـم، در نهــان و آشكــار، انفاق مي‌كنند، اميد به تجارتي بسته‌اند كه هــرگــز كســاد نمي‌شود».
55
أميــــرُالْمُــؤْمِنينَ عليه‌السلام :
لِقــــاحُ الإيمانِ تِــلاوَةُ القــــــرآنِ.(2)
بارور شــدن ايمـــان به تـــلاوت قــرآن اســـت.
56
عنه عليه‌السلام :
مَـــن أنِـــسَ بِتِــــــلاوَةِ‌القــــرآنِ لــــــم تُــــوحِشُــهُ مُفــــارَقَــةُ الإخـــوانِ . (3)
هر كه به تلاوت قرآن انس گيرد ، جـدايي برادران او را به وحشت تنهايي نيندازد .
57
رَسُــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
علَيكَ بقِراءةِ‌القرآنِ؛ فأنّ‌قِراءتَهُ كَفّارةٌ‌للذُّنوبِ،و سَترٌفي‌النارِ، و أمانٌ مِن العذابِ . (4)
(1) 29 / فــــــاطـــر
(2) غررالحكم: 7633 .
(3) غررالحكم : 879 .
(4) البحار : 92/17/18 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (33)
برتو باد، خواندن قرآن؛ زيرا خواندن‌آن كفّاره‌گناهان‌است و پرده‌اي دربرابرآتش و موجب‌ايمني‌از عذاب.
58
أميـــرُالْمُـــؤْمِنيــنَ عليه‌السلام
عندَ خَتمِهِ القرآنَ ـ : اللّهُمّ اشرَحْ بالقرآنِ صَدري ، واستعمِلْ بالقرآنِ بَدَني ، و نَوِّرْ بالقرآنِ بَصَري ، و أطلِقْ بالقرآنِ لِساني ، و أعِنِّي علَيهِ ما أبقَيتَنِي ، فإنّهُ لا حَولَ و لاقُــــــوّةَ إلاّ بــــكَ .(1)
أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام : پس از ختم قرآن ، اين دعا را مي‌خواند : بارخدايا! سينه‌ام را با قرآن فـــراخ گــردان و بــدنــم را بـــا (احكام) قــرآن به كار گيــر و ديده‌ام را با قرآن روشنايي بخش و زبانم را با قرآن باز و گويا كن و تا زنده‌ام ، مرا براي عمل به قـرآن يــاري فــرمــا ، كــه حـركــت و قــدرتــي جــز به وسيلـه تو نيست . البحار: 92/369 باب 126

جايگاه انسان در بهشت متناسب با نسبت پايبندي به قرآن است

59
إنَّ دَرَجاتِ الْجِنانِ عَلي عَدَدِ آياتِ الْقِرْآنِ، فَإذا كانَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُقالِ لِقارِئِ الْقُرْآنِ: اِقْـــــــــــــرَأْ وَ ارْقَ .(2)
درجـــات بهشـت بر عــدد آيات قرآن است، پس هنگامي كه قيامت شود گفته مي‌شـــود به خــواننـــده قــرآن بخـــوان و بـــالا رو .
(1) البحار : 92/209/6 .
(2) سَفينَةُ الْبِحار، شيخ عباس قمي، جلد چهارم .
(34) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت

خواندن قرآن با صداي خوش

60
رَسُـــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
إنّ حُسـنَ الصَّــوتِ زينَـةٌ للقـرآنِ . (1)
صداي خـوش، زيــــور قــرآن اســـت .
61
عنـه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
زَيِّنُــوا القــرآنَ بِــــأــواتِكُـــم.(2)
قــرآن را با صــداهــاي (خــوش) خود، زينت بخشيد.
62
عنـه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
لمّاسُئلَ‌عن‌أحسَنِ‌الناسِ صَوتا بالقرآنِ ـ: مَن‌إذا سَمِعتَ‌قِراءَتَهُ‌رَأيتَ‌أنّهُ‌يَخشَي‌اللّهَ. (3)
در پــاســخ به ايــن ســؤال كــه چــه كســي قــرآن را از همه خوشتر مي‌خواند ، فرمود : كسي كه هرگاه قرآن خواندن او را بشنــوي ، تــرس و خشيّـت از خــدا را در او ببيني .
(1) البحــار : 92/190/2 .
(2) البحار : 92/190/2 و ص 195/10 .
(3) البحار : 92/190/2 و ص 195/10 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (35)
63
عنـه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
إنَّ مِن أحسَنِ الناسِ صَوتا بالقرآنِ الذي إذا سَمِعتُمُوهُ يَقرَأُ حَسِبتُموهُ يَخشَي اللّهَ.(1)
از جمله خـوش صـداترين مردم در قـرائت قـــرآن ، كســي است كـــه وقتــي بشنـــوي قـــرآن مي‌خـــــوانــد گمــان بـــري كـــه از خــدا مي‌تــرســـد .
64
الإمامُ الصّادقُ عليه‌السلام :
كانَ عليُّ بنُ الحسينِ صلواتُ‌اللّهِ علَيهِ أحسَنَ الناسِ صَوتا بِالْقرآنِ، و كانَ السَّقّاؤونَ يَمُرُّونَ فَيَقِفُونَ بِبابِه يَسمَعُونَ قِراءَتَهُ، و كانَ أبو جعفرٍ عليه‌السلام أحسَنَ‌النــاسِ صَـــوتا. (2)
علي‌بن الحسين صلوات اللّه عليه قرآن را ازهمه‌مردم خوش‌تر مي‌خواند . به طوري كه وقتي سقّاها از در خانه حضرت مي‌گذشتند، مي‌ايستادند و به صداي قرآن خواندن ايشان گوش مي‌كردند. حضرت باقر عليه‌السلام ، نيز خوش آوازترين مردم بود .
65
عنــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
مــا بَعَـثَ اللّـهُ عَـزَّ و جـلَّ نبيّـا إلاّ حَسَـنَ الصَّـوتِ.(3)
خـداوند عز و جل هيچ پيامبري را مبعوث نكرد مگــر اين كــه خــوش‌آواز بود .
(1) التــرغيــب و التـرهيب : 2/364/9 .
(2) الكافي : 2/616/11 وح 10 .
(3) الكــافي : 2/616/11 وح 10 .
(36) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت

حق تلاوت

الكتاب
«اَلَّذينَاتَيْناهُمُ‌الْكِتابَ‌يَتْلُونَهُ‌حَقَ‌تِلاوَتِهِ‌اوُلئِكَ‌يُؤْمِنُونَ‌بِهِ وَ مَنْ‌يَكْفُرْ بِهِ‌فَاوُلئِكَ‌هُمُ‌الْخاسِرُونَ(1)»
«كساني كه به آنان كتاب داديم، آن را چنان كه حق تلاوت آن است، تلاوت مي‌كنند. آنان به آن كتاب ايمان دارند و هر كه به آن كفر ورزد، پس ايشان همان زيـانكـارانند» .
66
أميـــرُالْمُــؤْمِنيـنَ عليه‌السلام :
اِلَي اللّهِ أشكُو مِن مَعشَرٍ يَعيشُونَ جُهّالاً و يَموتُونَ ضُلاّلاً ، ليسَ فيهِم سِلعَةٌ أبوَرُ مِنَ‌الْكِتابِ إذاتُلِــيَ حَــقَّ تِــلاوَتِــه، و لاسِلعَةٌ أَنفَقُ بَيعا و لا أغلي ثَمَنا مِن الْكِتابِ إذا حُرِّفَ عَن مَـواضِعِـه ! (2)
به خدا شكايت مي‌برم ، ازجماعتي‌كه نادان مي‌زيَند و گمراه مي‌ميرند . آن گاه كه كتاب خدا چنان‌كه بايد و حق‌آن‌است، تلاوت شود، درميان‌آنان كالايي بي‌رونق‌تر از آن نيست و آن گاه كه معانيش تحريف شود متـاعي با رونق‌تر و پربهاتر از آن ، برايشـان وجود ندارد .
67
عنــه عليه‌السلام :
اِنَّــهُ سَيَــأْتي عَلَيْكُــمْ مِنْ بَعْــدي زَمــانٌ لَيْسَ فيــهِ شَيْ‌ءٌ اَخْفي مِنَ الْحَقِّ ، وَ لا اَظْهَرَ مِنَ الْباطِلِ... لَيْسَ عِنْدَ اَهْلِ ذلكَ الــزَّمانِ سِلْعَــةٌ أَبْوَرَ مِنَ الْكِتابِ اِذا تُلِيَ حَقَّ تِلاوَتِه ، وَ لا اَنْفَقَ مِنْهُ اِذا حُرِّفَ عَنْ مَواضِعِـــه . وَ لا فِــي الْبِـــلادِ شَـــيْ‌ءٌ اَنْكَـــرَ مِنَ
(1) 121 / بقـره
(2) نهــج البــلاغــه: خطبـه 17 ، شـــرح نهــج البــلاغــه لابـــن أبـــي الحــديـــد : 1/284 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (37)
الْمَعْـــرُوفِ ، وَ لا اَعْرَفَ مِنَ الْمُنْكَرِ ! فَقَدْ نَبَـــذَ الْكِتـــابَ حَمَلَتُهُ ، وَ تَناساهُ حَفَظَتُهُ، فَالْكِتابُ يَوْمَئِذٍ وَ اَهْلُهُ طَريدانِ مَنْفِيّانِ... وَ مِنْ قَبْلُ ما مَثَّلُوا بِالصّالِحيـــنَ كُلَّ مُثْلَةٍ. (1)
به زودي پس از من زماني بر شما بيايد، كه در آن زمان چيزي ناپيداتر از حق و پيداتر از باطل وجود ندارد... در ميان مردم آن روزگار كالايي كسادتر از كتاب خدا، هرگاه كه به درستي و چنان كه حق آن است تلاوت شود، وجود ندارد و هرگاه معــانيش تحــريف شــود، متــاعي پر رونق‌تر از آن نيست. در شهرها چيزي ناپسنــدتــر از كــار نيــك و پسنــديــده‌تــر از كــار زشت وجود نــدارد ؛ زيــرا قــرآن‌دانان آن را بــه كنــاري افكنــده‌انــد و حافظانش، آن را بــه دست فراموشي سپرده‌اند. در آن روزگـــار قــرآن و اهــل آن، مطرود هستند... و پيش از آن زمــان، انواع سختي‌ها و شكنجـــه‌هــا در حــق درستكاران اعمال شد.
68
الإمـــامُ الصّـــادقُ عليه‌السلام
في قولِه تعالي:«الَّذينَ آتَيناهُمُ الكِتابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِه» ـ : يُرَتِّلُونَ آياتِه و يَتَفَهَّمونَ مَعانِيَهُ ، و يَعمَلُونَ بِأحكامِه، و يَرجُونَ وَعدَهُ ، و يَخشَونَ عَذابَهُ ، و يَتَمَثَّلُونَ قصَصَهُ ، و يَعتَبِرُونَ أمثالَهُ ، و يَأتُونَ أوامِرَهُ ، و يَجتَنِبون نَواهِيَهُ . ما هُو واللّهِ بِحفظِ آياتِه و سَردِ حُروفِه ، و تِلاوَةِ سُوَرِه و دَرسِ أعشــــارِه و أخمـــاسِــه ، حَفِظُوا حُروفَهُ و أضــاعُـوا حُــدودَهُ ، و إنّما هو تَدَبُّرُ آياتِه ، يقولُ اللّه‌ُ تعالي:« كِتابٌ أنْــزَلنــاهُ إلَيــكَ مُبـــارَكٌ لِيَــدَّبَّــروا آيـــاتِـــه(2).»
(1) نهــج البــلاغـة ، الخطبــة 147، شــرح نهــج‌البــلاغة لابن أبي الحديد: 9/104 راجع تمـام الخطبة.
(2) تنبيه الخواطر : 2/236 .
(38) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
درباره آيه «كساني كه به آنان كتاب داديم ، آن را تلاوت مي‌كنند آن گونه كه حق تلاوت آن است» ، فرمود : آياتش را روشن و شمرده مي‌خوانند ، سعي مي‌كنند معانيش را بفهمند ، احكام و فرامينش را به كار مي‌بندند ، به وعده‌اش اميدوارند ، از عذابش مي‌ترسند ، از داستانهايش سرمشق مي‌گيرند ، از مثلهايش پند مي‌گيرند ، امرهايش را به جا مي‌آورند و از نهي‌هايش دوري مي‌كنند . به خدا سوگند كه حق تلاوت قرآن به حفظ آيات و پشت سر هم خواندن حروف و كلمــاتش و تــلاوت ســوره‌اي و بررسي شماره‌هاي آيات آن، نيست. حروف و كلماتش را حفظ كردند و حــدود و معــانيش را فــرو گــذاشتنــد، جز اين نيست كه حق تلاوت قرآن به تدبّر و تأمل در آيات آن‌است؛ خــداي متعــال مي‌فرمايد: «كتابي است خجستــه كـــه ســوي تــو فـرو فــرستــاديــم، تا در آيـــات آن تدبّـر كنند» .
69
رَسُـولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
فــي قـــولِــه تعــالي: «يَتْلُــونَــهُ حَــقَّ تِــلاوَتِــه» ـ : يَتَّبِعُــونَــهُ حَـقَّ اتِّبــاعِــه.(1)
درباره آيه «آن را تلاوت مي‌كنند آن گونه كه حق تلاوت آن است» ، فرمود : (يعني) از آن چنان كه بايد و شايد ، پيروي مي‌كنند .
(1) الدّر المثنور : 1/272 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (39)
70
الإمامُ زينُ العابدين عليه‌السلام :
عنـــدَ خَتمِــهِ القــرآنَ ـ :اللّهُــمّ فــإذ أفَــدْتَنــا الْمَعــونَةَ علــي تِــلاوَتِه و سَهَّلْتَ جَــواسِيَ ألسِنَتِنا بِحُسنِ عِبــارَتِه فَاجْعَلْنا مِمَّــن يَــرعاهُ حَقَّ رِعايَتِه ، و يَدِينُ لَـــــكَ بِــاعْتِقـــادِ التَّسليــمِ لِمُحْكَــمِ آيـــــاتِـــه. (1)
پس از ختم قرآن ، مي‌گفت : بارخدايا ! اكنون كه در تلاوت قرآن به ما كمك عطا فرمودي و زبان زمخت ما را به عبارت زيبا و لطيف قرآن روان ساختي ، پس ما را از كساني قرار ده كه آن را آن گونه كه حق و سزاوار است رعـــايت مي‌كننـــد (و به كــار مي‌بنــدنــد) و با اعتقــاد بـــه تسليــم در بــرابــر آيات محكـــم آن ، تو را اطاعت مي‌نمايند .
71
الإمــامُ الحســـــنُ عليه‌السلام :
اِعْلَمُــوا عِلْمــا يَقينــا أنّكُم ... لَنْ تَتْلُوا الْكتابَ حَقَّ تِلاوَتِه حتّي تَعرِفُوا الذي حَرَّفَهُ ، فــإذا عَــرَفتُــم ذلـــكَ عَــرَفتُــمُ البِــدَعَ و التَّكلُّفَ.(2)
يقين‌بدانيدكه‌شما... كتاب‌خدا راهرگز، چنان‌كه بايدوشايد ، تلاوت نخواهيد كرد، مگر آن گاه كه بشناسيد چه‌كسي آن را تحريف مي‌كند ؛ زيرا كه هرگاه آن را شناختيد،بدعت‌ها و توجيهات‌متكلفانه‌رامي‌شناسيد.
(1) الصحيفة السجاديــة : 158 الدعـــاء 42 .
(2) البحــار : 78/105/3 .
(40) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
72
أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام :
أيــنَ القَــومُ الــذينَ دُعُـــوا إلَــي الإســلامِ فَقَبِلُــوهُ و قَـرَؤوا القرآنَ فَأحكَموهُ ؟ (1)
كجــاينــد آن مــردمي كه به اسلام فــراخــوانــده شدند و آن را پذيرفتند و قـــرآن را خواندنــد و استــوارش گــردانيـدنـد ؟
73
عنـه عليه‌السلام :
أوِّهِ علــي إخـوانيَ الذينَ تَلَوُا القرآنَ فَأحكَمُوهُ،و تَدَبَّرُوا الفَرضَ فَأقامُوهُ ، أحيَوا السُّنَّـةَ و أماتُوا البِدعَــةَ ، دُعُــوا للجِهــادِ فَــأجــابـوا ، و وَثِقُوا بالقــائدِ فَـاتَّبَعُوهُ ! (2)
دريغـــا ، بر آن برادران من كه قرآن را تلاوت كردند و استوارش گردانيدند و درباره فرايض ، انديشيدند و آن‌ها را برپا داشتند و سنّت (پيامبر) را زنده نگه داشتند و بدعت را ميراندند . به جهاد فراخوانده شدند و اجابت كردند و به رهبر خـــويش اطمينـــان كـردند و از او پيروي نمودند .

دورافكندن قرآن

الكتاب
«وَ اِذْ اَخَـــذَ اللّـــهُ ميثـــاقَ الَّـــذينَ اُوتُــوا الْكِتــابَ لَتُبَيِّنُنَّــهُ لِلنّاسِ وَ لا تَكْتُمُـــونَـــهُ فَنَبَذُوهُ وَراءَ ظُهُـــورِهِــمْ وَ اشْتَـــــــرَوْا بِــهِ ثَمَنــا قَليــلاً فَبِئْـــسَ مـــا يَشْتَـــــرُونَ (3)»
«و (ياد كن) هنگامي را كه خــداونــد از كســاني كه به آنان كتاب داده شده، پيمان
(1) نهـــج البــلاغـة : الخطبــة 121 و 182 .
(2) نهج البلاغة : الخطبة 121 و 182 .
(3) 187 / آل عمـــران
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (41)
گرفت كه حتما بايد آن را (به وضوح) براي مردم بيان نماييد و كتمانش نكنيد. پس، آن (عهد) را پشت سر خـــود انــداختنــد و در بــرابــر آن، بهـــايي ناچيــز به دست آوردند و چه بد معامله‌اي كردند» .
«وَ لَمّا جاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّهِ مُصَدِّقٌ لِما مَعَهُمْ نَبَذَ فَريقٌ مِنَ الَّذينَ اوُتُوا الْكِتابَ كِتابَ اللّهِ وَراءَ ظُهُـورِهِمْ كَـاَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ(1)»
«و آن‌گاه‌كه فرستاده‌اي از جانب خدا برايشان آمد ـ كه آنچه را با آنان بود تصديق مــي‌داشــت ـ گــروهــي از اهــل كتــــاب، كتــاب خــدا را پشت ســر افكندند، چنــان كـه گـويي نمـي‌داننــد» .
74
الإمـامُ الجـوادُ عليه‌السلام :
و كُلُّ اُمّةٍ قد رَفَعَ‌اللّهُ عَنهُم عِلمَ الكتابِ حِينَ نَبَذُوهُ و وَلاّهُم عَدُوَّهُم حينَ تَوَلَّوهُ، و كانَ مِن نَبذِهِمُ الكتابَ أن أقاموا حُروفَهُ و حَرَّفُوا حُدودَهُ، فهُم يَروُونَهُ و لايَرعَونَهُ، وَالْجُهّــالُ يُعجِبُهُــم حِفظُهُــم لِلـــرِّوايَةِ، وَ الْعُلَمــاءُ يَحــزُنُهُــم تَركُهُم لِلرِّعايَةِ. (2)
هر امتي ، آن گاه كه كتاب آسماني خود را رها كرد و دور افكند ، خداوند علم آن را از آنان گرفت و آن گاه كه دشمنان خود را به دوستي و سرپرستي گرفتند ، خداوند آن دشمنان را بر ايشان ولايت و حكومت داد . دورافكندن كتاب ، به اين بود كه حروف و كلمات آن را برپا داشتند و معانيش را تحريف كردند ؛ كتاب را مي‌خوانند و روايت مي‌كنند اما آن را رعايت نمي‌كنند و به‌كارنمي‌بندند. نادانان از اينكه آن راخوب‌مي‌خوانندوحفظ‌مي‌كنند، خوشحالند و دانايان از اينكه آن را رعــايت‌نمي‌كنند و به كار نمي‌بندند، اندوهناكند .
(1) 101 / بقــره
(2) الكافي : 8/53/16 .
(42) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
75
أميـــرُالْمُـــــؤْمِنينَ عليه‌السلام :
مَــن قَـــرَأَ القـــرآنَ فمــاتَ فَـدَخَـلَ النارَ فهُو ممَّن كانَ يَتَّخِذُ آيــاتِ اللّه‌ِ هُــزُوا.(1)
هر كه قرآن خوان باشد و بميرد و (با اين حال) به دوزخ رود، او از كساني بوده كه آيـات خــدا را بــه ريشخنــد مي‌گـرفتـه اســت .

آداب قرائت قرآن

1 ـ تميـــز كــردن دهـان

76
رَسُـولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
نَظِّفُـوا طَـريقَ القرآنِ،قيلَ: يارسولَ‌اللّه‌ِ، و ما طَريقُ القرآنِ ؟ قالَ : أفواهُكُم ، قيلَ : بماذا ؟ قالَ : بالسِّواكِ ؟ (2)
گذرگاه قرآن را نظافت كنيد. عرض شد: اي رسول خدا ، گذرگاه قرآن چيست؟ فرمود: دهـانهايتان؛ عــرض شد: با چــه تميزش كنيم؟ فرمود: با مســواك زدن.

2 ـ پنـــاه بــردن بـه خــدا

«فَــإِذَا قَــــــرَأْتَ الْقُـــــرْآنَ فَـــــاسْتَعِــذْ بِــــاللّه‌ِ مِــــنَ الشَّيْطَــــانِ الـــــرَّجِيـــــمِ» . (3)
«پـــس هــــرگــــاه قـــرآن خــوانــدي، از شيطـــان رجيــــم بــه خــــدا پناه بر».
(1) نهج البلاغة : الحكمة 228 .
(2) البحـــــار : 92/213/11 .
(3) 98 / نحــل
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (43)
77
الإمـــامُ الصّـــــادقُ عليه‌السلام :
أغلِقُــوا أبـــوابَ المَعصيَــةِ بِالاِْسْتِعاذَةِ ، وَ افْتَحُــوا أبوابَ الطّـاعَــةِ بــالتَّسميَــةِ . (1)
درهاي معصيــت را با استعــاذه (گفتــن جملـه «اعوذ باللّه من الشيطان الرجيم») ببنديد و درهاي طاعت را با تسميه (گفتن جمله «بسم‌اللّه‌الرحمن‌الرحيم») بگشـــــــــــاييـــــد .
78
الإمــــامُ الصّــــادقُ عليه‌السلام :
لَمّــا سُئــلَ عَــنِ التَّعــوُّذِ عِنْدَ افْتِتاحِ كُلِّ سُورَةٍ ـ : نَعَم، فَتَعَوَّذْ بِاللّه‌ِ مِن الشَّيطانِ الــرَّجيــمِ ، و ذَكَــرَ أنَّ الـرَّجيــــمَ أخبَــثُ الشَّيــاطينِ . (2)
در پاسخ به سؤال از استعاذه در هنگام شروع هر سوره‌اي، فرمود: آري، از شيطان رجيـــم و فــرمــود كه رجيــم، پليــدتــرين شياطين است ، به خـدا پنـاه بـر .
(انظر) عنوان 379 «الاستعاذة»

3 ـ تـــــرتيــــــل (روشـــــــن و شمـــــرده خـــــوانــــدن)

«أَوْ زِدْ عَلَيْــــــــهِ وَ رَتِّــــــــــلِ الْقُـــــــــرْآنَ تَــــــرْتِيــلاً(3)»
«يــا بر آن (نصف) بيفزاي و قرآن را شمـرده شمـرده بخـوان».
(1) البحــــــار : 92/216/24 .
(2) تفسيــر العيّاشــيّ : 2/270/68 .
(3) 4 / مزّمّل
(44) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
79
رَسُـولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
في قولِه تعالي:«وَ رَتِّلِ القُرآنَ تَرتيلاً» : بَيِّنْهُ تِبيانا ، وَ لاتَنثُرْهُ نَثرَ البَقْلِ ، و لا تَهُذَّهُ هَذَّ الشِّعــرَ ، قِفُــوا عندَ عَجائبِهِ ، حَرِّكُوا بِه القُلوبَ، وَ لايَكُنْ هَمُّ أحَدِكُم آخِرَ السُّورَةِ .(1)
درباره آيه «و رتل القــرآن تــرتيلاً» فــرمـود : قـرآن را روشن و شمرده بخوان و آن را مانند تخم علف پاش مده و همچون شعر به شتاب و بــريـده و بريده مخوان . در شگفتيهايش درنگ كنيد ، دل‌ها را با آن به تپش و حركت درآوريد و همــه كـوشش شما اين نباشد كه سوره را به‌آخر برسانيد .
80
أميــرُ الْمُــــؤْمِنيــنَ عليه‌السلام :
أيضا ـ بَيِّنْــهُ تِبْيــانــا وَ لا تَهُذَّهُ هَذَّ الشِّعْرِ وَ لا تَنْثُرْهُ نَثْرَ الرَّمْلِ وَ لكِنِ أَفْزِعُوا قُلُوبَكُمُ الْقــاسِيَـــةَ وَ لا يَكُــــنْ هَــمُّ اَحَــدِكُـمُ آخِــرَ السُّـــورَةِ . (2)
نيزدرباره‌همين‌آيه، مي‌فرمايد: قرآن‌را روشن و واضح بخوان و مانند شعر به شتاب و بريده‌مخوان و چون‌ريگ پراكنده‌اش مساز. بلكه‌دل‌هاي‌سخت‌خودرا (به وسيله آن) به بيــم و هراس افكنيد و تمام سعي شما اين نباشد كه سوره را به پايان بريد.
81
عنـه عليه‌السلام :
اَمَّا اللَّيْــلَ فَصافُّونَ اَقْدامَهُمْ ، تــاليــنَ لاَِجْــزاءِ الْقُــرْآنِ يُرَتِّلُونَها تَرْتيلاً . يُحَزِّنُونَ
(1) نوادرُ الرّاوندي : 30 .
(2) الكافي : 2/614/1 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (45)
بِــــه اَنْفُسَهُــــــــمْ وَ يَسْتَثيـــــــرُونَ بِــــــه دَواءَ دائِهِـــمْ. (1)
در وصـــف پـــرهيـــزگـــاران، مي‌فــرمــايد: شب هنگــام به پــامي‌خيــزنــد و آيات قرآن را با تأمل و شمرده مي‌خوانند و جان‌هايشان را با خـــوانــدن آن انــدوهنـــاك مي‌ســـازنــد و داروي درد و بيمــاري خود را در آن مي‌جـــــوينــــــد.

4 ـ تــدبّـــر

«أَفَــلا يَتَـــدَبَّـــرُونَ الْقُـــرْآنَ أَمْ عَلـــي قُلُــوبٍ أَقْفـــالُهـــا» .(2)
«آيا در قرآن تدبّر نمي‌كنند يا بر دلهايشان قفل‌ها زده شده است»؟
«كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إلَيْكَ مُبـــارَكٌ لِيَـدَّبَّرُوا آياتِهِ و لِيَتَذَكَّرَ أُولُو الأَلْبابِ» .(3)
«كتابي است فرخنده كه آن را سوي تو فــروفــرستاديم، تا در آياتش تدبّر كنند و خــردمنــدان پنـــد گيــرند».
«أَفَلَــمْ يَـــدَّبَّــرُوا الْقَــوْلَ أَمْ جـاءَهُـم مـا لَـمْ يَأْتِ آباءَهُمُ الاَْوَّلِينَ» .(4)
«آيادر (عظمت)اين سخن نينديشيده‌اند، ياچيزي براي‌آنان‌آمده‌كه براي پدران پيشين آنهـــــا نيــامـــده اســت»؟
«أَفَـلا يَتَـدَبَّــرُونَ الْقُـرْآنَ وَ لَـوْ كــانَ مِــنْ عِنْــدِ غَيْـرِاللّه‌ِ لَـوَجَـدُوا فِيهِ اخْتِلافا كَثِيــرا(5).»
«آيا درقرآن تدبّرنمي‌كنند؟ اگراز نزدغيرخدابود،هرآينه درآن اختلاف بسياري مي‌يافتند».
82
أميــــرُالْمُــــؤْمِنيــنَ عليه‌السلام :
ألا لا خَيرَ في قِــراءةٍ لَيْسَ فيهـا تَدَبُّــرٌ ، ألا لا خَيــرَ في عِبــادَةٍ لَيْـسَ فيها تَفَقُّهٌ . (6)
(1) نهج‌البلاغة: الخطبة 193 .
(2) 24 / محمّــد
(3) 29 / ص
(4) 68 / مؤمنون
(5) 82 / نساء
(6) البحار : 92/211/4 و ص 216/22 .
(46) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
بدانيد كه در قرآن خواندني كه با تدبّر همراه نباشد ، خيري نيست ؛ بدانيد كه در عبادتي كه با فهــم توأم نباشد ، خيري نيست .
83
الإمامُ زينُ العابدين عليه‌السلام :
آيــاتُ القــرآنِ خَــزائنُ العِلــمِ ، فكُلَّما فَتَحتَ خِزانَةً فيَنبغي لكَ أن تَنظُرَ فيها . (1)
آيه‌هاي قرآن گنجينه‌هاي دانش هستند. پس، هرگاه گنجينه‌اي گشوده شد ، شايسته است‌كه درآن نظرافكني.
84
أميـــرُ الْمُــؤْمِنيـنَ عليه‌السلام :
تَــدَبَّــروا آيــاتِ القــرآنِ و اعتَبِــرُوا بِـه ، فَأِنّهُ أبلَغُ العِبَرِ . (2)
درآيات‌قرآن‌تدبّركنيدوازآن‌عبرت‌آموزيد؛زيراكه‌قرآن‌رساترين‌پندهاوعبرتهاست.
85
الإمـــامُ الصّـــادقُ عليه‌السلام :
لَمّا سُئِلَ عَنْ قِــراءةِ الْقُــرآنِ في ليلَــةٍ ـ : لا يُعجِبُني أن تَقرَأهُ فـي أقَلَّ مِن شَهرٍ . (3)
(1) البحار : 92/211/4 و ص 216/22 .
(2) غـررالحكم : 4493 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (47)
در پاسخ به سؤال از ختم‌كردن قرآن‌دريك‌شب ، فرمود : خوش ندارم كه آن را در كمتراز يك‌ماه بخواني .
(انظر) العبادة: باب 2491 .

5 ـ خشـوع

«اَلَمْ يَأْنِ لِلَّــذيــنَ امَنـُوا اَنْ تَخْشَـــعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللّهِ وَ مـا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَ لايَكُونُوا كَالَّذينَ اوُتُــوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ فَطالَ عَلَيْهِمُ الاَْمَدُ فَقَسَــتْ قُلُــوبُهُــمْ وَ كَثيــرٌ مِنْهُــمْ فـــاسِقُـــونَ(1).»
«آيا براي كساني كه ايمان آورده‌اند زمان آن نرسيده است كه دلهايشان براي ياد خدا و آنچه از حق نازل شده است خاشع شود و چونان كساني نباشند كه پيش از اين به آنها كتاب(آسماني)داده‌شده و روزگاردرازي‌برآنهاگذشت‌وپس‌دلهايشان‌سخت‌شد و بسياري از آنــان فـاسقـاننـد»؟
86
كانَ [الرِّضا عليه‌السلام في طريقِ خُراسانَ [يُكثِرُ بِاللَّيلِ في فِراشِه مِن تِلاوَةِ الْقرآنِ، فَإذا مَرَّ بِــآيَــةٍ فيهــا ذِكـرُ جَنّـةٍ أو نارٍ بَكي و سَألَ اللّه‌َ الجَنَّـةَ و تَعَــوَّذَ بِــه مِــن النــارِ . (2)
در راه سفر به خراسان ، شب‌ها در بسترش بسيار قرآن مي‌خـــوانـــد و هرگــاه به آيه‌اي كه در آن از بهشت يا آتش ياد شده بود مي‌رسيـــد ، مي‌گــريســت و بهشــت را از خـــدا مســــألـت مي‌كـــرد و از آتـــش به او پنــــاه مي‌بـــرد .
87
رَسُـــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
أنّــــي لاَءعْجَــــبُ كَيْـــــفَ لا أشيــــبُ إذا قَـــــرَأتُ القــــــرآنَ ! (3)
من در شگفتم كه وقتي قرآن مي‌خوانم، چگونه مويم سفيد نمي‌شود .
(1) الكافـي : 2/617/1 .
(2) 16 / حديد
(3) عيـــون أخبـــار الــرِّضــا عليه‌السلام : 2/182/5 .
(4) البحار : 16/258/42 .
(48) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت

تلاوت‌هاي ممنوع

88
رَسُــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
اقْرَؤُوا الْقُرْآنَ بِأَلْحانِ الْعَرَبِ وَ اَصْواتِها وَ اِيّاكُمْ وَ لُحُونَ اَهْلِ الْفِسْقِ وَ اَهْلِ الْكَبائِرِ؛ فَاِنَّهُ سَيَجيءُ مِنْ بَعْدي اَقْوامٌ يُرَجِّعُونَ الْقُرْآنَ تَرْجيعَ الْغِناءِ وَالنَّوْحِ وَالرُّهْبانِيَّةِ، لايَجُوزُ تَـراقِيَهُــمْ قُلُــوبُهُــمْ مَقْلُــوبَــةٌ وَ قُلُــوبُ مَـنْ يُعْجِبُهُ شَأْنُهُمْ. (1)
قرآن را با لحنها و آوازهاي عرب بخوانيد و از (به كاربردن) لحنهاي فاسقان و گنهكاران دوري كنيد ؛ زيرا بزودي پس از من مردماني بيايند كه صداي قرآن خواندشان را، همچــون آوازه خــوانــي و نوحه‌گري و سرودخواني كشيشان، در گلو بچرخانند و از گلويشان فــراتــر نرود. دلهايشان و دلهاي كساني كه از قــرآن خــوانــدن آنهــا خــوششـان آيد، وارونـه است .
89
عنــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
إنّــي أخــافُ علَيكُمُ اسْتِخفــافــا بـالــدّينِ ... و أنْ تَتَّخِـذُوا الْقـرآنَ مَـــزاميـــرَ.(2)
نگراني من براي شمااين‌است كه دين را سبك شماريد... و قرآن‌راوسيله‌آواز كنيد .

كسي كه قرآن لعنتش مي‌كند

90
رَسُــــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
رُبَّ تـــالِ القــــــرآنِ و القــــــــرآنُ يَلعَنُـــــهُ.(3)
اي بسا قرآن خواني ، كه قــــرآن لعنتش مي‌كنـد .
(1) الكافي : 2/614/3 .
(2) البحـار : 92/194/8 .
(3) البحار : 92/184/19 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (49)
91
عنــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
أنــتَ تَقــرَأُ القـــرآنَ مــــا نَهــــاكَ، فـــإذا لــــم يَنهَــكَ فَلَســتَ تَقـــــــرؤهُ .(1)
تو تا زماني قرآن مي‌خواني كه تو را (از گناهان) باز دارد. پس اگر باز نداشت، قـــــرآن نخـــــوانـــده‌اي.

قاريان نابكار

92
مصباحُ‌الشَّريعةِ:قالَ‌النبيُّ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
أكثَرُ مُنافِقي اُمَّتي قُرّاؤهـا . (2)
مصباح الشريعة : پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله فرمود: بيشتر منافقان امّت من، قاريان آن هستند .
93
رَسُــــــــــــــــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
إنّ في جَهنَّــمَ رَحــاءً مِن حَـديــدٍ تُطحَنُ بها رُؤوسُ القُرّاءِ ، و العُلَماءِالمُجـرمينَ . (3)
در دوزخ آسيابي آهني است، كه باآن سرهاي‌قاريان‌و علماي گنهكار آرد مي‌شود .
94
الإمـامُ البــاقرُ عليه‌السلام :
مَــن دَخَــلَ علــي إمــامٍ جـائرٍ فَقَرَأَ علَيهِ القرآنَ يُريدُ بذلكَ عَرَضا مِن عَرَضِ الدنيا
(1) شرح نهج‌البلاغة لابن أبي الحديد: 10/23 .
(2) مصبــاح الشــريعة : 373 .
(3) جامع الأخبار : 130/254 .
(50) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
لُعِـــنَ القـــارئُ بِكُـــلِّ حَـرفٍ عَشـرَ لَعنـاتٍ و لُعِنَ المُستَمِعُ بكُلِّ حَــــرفٍ لَعنَـةً.(1)
هركس نزد پيشوايي ستمگر برود و به قصد رسيدن به مال و منالي از دنيا براي او قرآن بخواند، قاري درازاي هر حرفي كه مي‌خواند ده لعنــت مي‌شــود و شنونده بــراي هر حـــرفــي يــك لعنـت .
95
رَسُـولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
مَــــن تَعَلَّــــمَ القـــــرآنَ لِلــــدّنيـــا و زينَتِهــــا حَــــرَّمَ اللّهُ علَيــــهِ الْجَنّـــةَ.(2)
هر كس قرآن را براي دنيا و زيور آن فراگيرد ، خداوند بهشت را بر او حرام گرداند . (انظر) العلم: باب 2893.

گونه‌هاي قاريان

96
الإمـامُ الصّـادقُ عليه‌السلام :
القُرّاءُ ثلاثةٌ : قاري‌ءٌ قَرَأَ (القرآنَ) لِيَستَدِرَّ بِه المُلوكَ و يَستَطيلَ بِه علَي الناسِ فذاكَ مِن أهلِ النارِ ، و قارئٌ قَرَأَ القرآنَ فَحَفِظَ حُروفَهُ و ضَيَّعَ حُدودَهُ فذاكَ مِن أهلِ النارِ ، و قارئٌ قَرَأَ (القرآنَ) فاستَتَرَ بهِ تَحتَ بُرنُسِهِ فهُو يَعمَلُ بمُحكَمِه و يُؤمِنُ بمُتَشابِهِهِ و يُقيمُ فَرائضَهُ و يُحِلُّ حَلالَهُ و يُحَرِّمُ حَرامَهُ فهذا مِمَّن يُنقِذُهُ اللّهُ مِن مُضِلاّتِ الفِتَنِ و هُو مِن أهلِ الجَنّةِ و يُشَفَّعُ فيمَن شاءَ. (3)
(1) الاختصـاص : 262 .
(2) البحار : 77/100/1 .
(3) الخصــال : 143/165 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (51)
قاريان سه‌گونه‌اند : قاريي كه قرآن مي‌خواند ، تا بدان وسيله از شاهان به نوايي برسد و بر مردم فخر و بزرگي فروشد ، چنين كسي از دوزخيان است . قاريي كه قرآن مي‌خواند و حروف و كلماتش را حفظ مي‌كند ، اما معانيش را رها مي‌كند . اين نيز از دوزخيان است و قاريي كه قرآن مي‌خــوانــد و بــا آن در زيــر كـلاه برك خود پنهان مي‌شود و به آيات محكم آن عمل مي‌كنــد و به آيــات متشــابهش ايمــان مي‌آورد و فرايضش را به جا مي‌آورد و حــلالش را حــلال و حــرامش را حــرام مي‌شمارد ؛ اين قاري از كساني است كه خداوند او را از گمــراهــي‌هــاي فتنــه نجــات مي‌دهد و از بهشتيان‌است و درباره هركه خواهد ، شفاعت مي‌كند .
97
رَسُـــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
قُرّاءُ الْقرآنِ ثَلاثةٌ : رجُلٌ قَرَأَ الْقرآنَ فَاتَّخَذَهُ بِضاعَةً فَاسْتَجْرّبه الْمُلوكَ وَ اسْتَمالَ بِهِ النّاسَ ، و رَجُلٌ قَرَأَ الْقرآنَ فَأقامَ حُروفَهُ و ضَيَّعَ حُدودَهُ ، كَثُرَ هؤلاءِ مِن قُرّاءِ الْقرآنِ لاكَثَّرَهُمُ اللّهُ تعالي ! و رجُلٌ قَرَأَ الْقرآنَ فَوَضَعَ دَواءَ الْقرآنِ علي داءِ قلبِه فَأسْهَرَ بِه لَيلَهُ و أظْمَأَ بِه نَهارَهُ ، و قامُوا في مَساجِدِهِم وحَبَوا بهِ تَحتَ بَرانِسِهِم، فهؤلاءِ يَدفَعُ اللّهُ مِـن‌الْكِبريتِ الأحمَـــرِ . (1)
قاريان قرآن سه گونه‌اند : مردي كه قرآن مي‌خواند و آن را وسيله‌اي براي سودجوئي از شاهان و جلب توجه مردم قرار مي‌دهد و مردي كه قرآن مي‌خواند و الفاظ و كلماتش را برپامي‌دارد و معانيش را فرومي‌گذارد . اين دسته از قاريان قرآن تعدادشان زياد است و خدا امثال آنها را زياد نكناد و مردي كه قرآن
(1) ميزان الحكمة، آية‌اللّه محمّدي ري شهري، جلد دهم .
(52) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
مي‌خواند و دارو و مرهم قرآن را بر روي درد دل خويش مي‌نهد . شبش را با آن به بيداري مي‌گذراند و روزش را با آن به تشنگي سپري مي‌كند . (آن را) در مسجدهايشان به پا مي‌دارند و زير كلاه بركيهاي خود مي‌خزانندش. اينانند كه خداوند به بركت وجودشان ، بلا را مي‌گرداند و دشمنان را از ميان مي‌برد و باران آسمان را فرو مي‌فــرستــد ؛ بــه خــدا ســوگنــد كه اين قاريان از كبريت احمر كميـــاب‌تــرنــد .
98
الإمـامُ الصّادقُ عليه‌السلام :
إنَّ مِن الناسِ مَن يَتَعَلَّــمُ القــرآنَ لِيُقــالَ : فــلانٌ قارِئٌ ! و مِنهم مَن يَتَعَلَّمُهُ فَيَطلُبُ بِه الصَّوتَ فيقالُ : فلانٌ حَسَنُ الصَّوتِ ! و ليسَ في ذلك خَيرٌ ، و مِنهُم مَن يَتَعَلَّمُهُ فيَقــومُ بِه في ليلِــه و نَهــارِه ، لا يُبـــالِي مَـن عَلِـمَ ذلــكَ و مَــن لــم يَعلَمْــهُ . (1)
بــرخــي از مــردم قـــرآن را فرامي‌گيــرنــد ، براي اين كه بگــوينــد فــلاني قاري است . برخي آن را مي‌آموزند ، تا با صــداي خوش بخوانند و مردم بگويند فـلاني صــوتي خوش دارد . در اين‌ها خيري نيست (كارشان ارزشــي نــدارد) . بــرخــي هم قــرآن را فــرامي‌گيــرند و شب و روزشـــان را با آن به سر مي‌برند و اهميتي نمي‌دهند كه كسي ايـن مطلـب را مي‌دانــد يــــا نمي‌دانـــد .
99
رَسُــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
مَن قَرَأَ الْقرآنَ يُريدُ بِه السُّمعَةَ و الْتِماسَ شي‌ءٍ لَقِيَ اللّهَ عَزَّوَجلَّ يَومَ الْقِيامَةِ و وَجْهُــهُ عَظْمٌ لَيْسَ عَلَيْهِ لَحْمٌ ... و مَن قَرَأَ الْقرآنَ و لَمْ يَعْمَلْ بِـه حَشَـرَهُ اللّهُ يَومَ الْقِيامَةِ أعْمـــي فَيَقــولُ: «رَبِّ لِمَ حَشَـــرْتَني أعْمـــي...»؟! (2)
(1) الكــــــافـي ، 2/608/6 .
(2) ثواب الأعمال : 337/1 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (53)
هر كه براي شهرت طلبي و رسيــدن به چيزي قــرآن بخــواند ، در روز قيــامت بـا چهــره‌اي استخواني و بي‌گــوشـت ، خــداي عـز و جـل را ديــدار كنــد ... و هــر كــه قرآن بخــوانــد و بــه آن عمــل نكنــد ، خداوند در روز قيامت او را كور محشور گرداند، پس بگـويـد: «پروردگارا ! چرا مرا كور محشور كردي ...» .
(انظر) العلم: باب 2867.

آداب گوش‌دادن به قرآن

الكتاب
«وَ اِذا قُــرِءَ الْقُـرْآنُ فَاسْتَمِعُـوا لَــهُ وَ اَنْصِتُــوا لَعَلَّكُــمْ تُــرْحَمُونَ(1).»
«هرگاه‌قرآن خوانده‌شود،به‌آن‌گوش‌دهيدوخاموش‌بمانيد،شايدكه‌موردرحمت‌قرار گيريد».
«قُلْ امِنُوا بِه اَوْلا تُؤْمِنُوا اِنَّ الَّذينَ اُوتُـوا الْعِلْـمَ مِنْ قَبْلِه اِذا يُتْلي عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلاَْذْقانِ سُجَّدا. وَ يَقُولُونَ سُبْحـــانَ رَبِّنــا اِنْ كــانَ وَعْــدُ رَبِّنــا لَمَفْعُــولاً. وَ يَخِــــرُّونَ لِــلاَْذْقــانِ يَبْكُــونَ وَ يَزيدُهُمْ خُشُوعا(2).»
«بگو: به آن ايمان بياوريد يا ايمان نياوريد، همانا كساني كه پيش از آن علم داده شده‌اند، هرگاه (قرآن) بر آنان تلاوت شود، به چانه‌ها به خاك سجده مي‌افتند و مي‌گويند: منزه است پروردگار ما، همانا وعده پروردگار ما شدني است. و به چانه‌ها به خـاك مي‌افتند (و) مي‌گريند و بر كــرنش آنها افـــزوده مي‌شود» .
«اوُلئِكَ الَّذينَ اَنْعَمَ اللّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ‌النَّبيّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ ءَادَمَ وَ مِمَّنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ وَ مِنْ ذُرِّيَّةِ اِبْراهيمَ وَاِسْرائيلَ وَ مِمَّنْ هَدَيْنا وَ اجْتَبَيْنا اِذا تُتْلي عَلَيْهِمْ ايــاتُ الــرَّحْمنِ خَــرُّوا سُجَّــدا وَ بُكِيّــا(3).»
«آنان كساني از پيامبران بودند كه خداوند برايشان نعمت ارزاني داشت: از فرزندان آدم
(1) 204 / اعــــــراف
(2) 107 ـ 109 / اسراء
(3) 58 / مــــــريـــم
(54) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
بودند و از كساني كه همراه نوح (بر كشتي) سوار كرديم و از فرزندان ابراهيم و اسرائيل و از كساني كه (آنان را) هدايت نموديم و برگزيديم (و) هرگاه آيات (خداي) رحمان بر آنان خـوانــده مي‌شـد، سجـــده‌كنــان و گـريـان به خاك مي‌افتادند» .
«اَلَمْ يَأْنِ لِلَّذينَ امَنـُوا اَنْ تَخْشَـعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللّهِ وَ مـا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَ لا يَكُونُوا كَالَّذينَ اوُتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ فَطالَ عَلَيْهِمُ الاَْمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ كَثيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ(1).»
«آيا براي كساني كه ايمان آورده‌اند وقت آن نرسيده كه دلهايشان به ياد خدا و آن حقيقتي كه نازل شده نرم (و فروتن) گردد و مانند كساني نباشند كه از پيش بدانها كتاب داده شده و (عمر و) انتظار بر آنان بــه درازا كشيـد و دلهايشان سخت گرديد و بسياري از آنها فاسق بودند؟»
100
الإمـامُ الصّادقُ عليه‌السلام :
لمّــا سَأَلـهُ زُرارَةُ عــن وُجــوبِ الاْءنْصـاتِ وَ الاِْسْتِماعِ عَلي مَن يَسمَعُ القرآنَ ـ : نَعَم ، إذا قُــــرئَ القــــــرآنُ عِنـــدكَ فقـــد وَجَــبَ علَيــكَ الاِْسْتِمــاعُ وَ الاْءنصــاتُ. (2)
در پاسخ سؤال زراره از وجوب خاموش ماندن و گوش دادن بر كسي كه قرآن را مي‌شنود، فرمود: آري، هرگاه‌قرآن درحضور تو خوانده شد، واجب است كه گوش كني‌وخاموش‌ماني.
101
الإمــامُ البــاقرُ عليه‌السلام :
إنّ اللّه‌َ يقولُ للمؤمنينَ: «و إذا قُرِئَ القُرآنُ» يَعني في الفَريضَةِ خَلفَ الإمامِ
(1) 16 / حديد
(2) البحار : 92/222/7 و ص 221/3 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (55)
«فاسْتَمِعُــــــــــــوا...». (1)
خداوند به مؤمنان مـي‌فـرمايند : «هــرگــاه قـــرآن خــوانــده شــد» يعنـــي در نمــاز واجــب پشــت ســر امــام جمــاعـت، «پـــس گـــوش كنيـــد...» .

ظاهر و باطن قرآن

102
الإمامُ زينُ العابدين عليه‌السلام :
كتــابُ اللّهِ عَـزَّ و جـلَّ علــي أربَعــةِ أشيــاءَ : علَــي العِبـارَةِ و الإشارَةِ ، و اللَّطــائفِ ، و الحَقــائــقِ . فــالعِبــارَةُ للعَوامِّ ، و الإشارَةُ للخَواصِّ، و اللَّطــائــفُ لــلأوليـــاءِ والحقـــائقُ لـلأنبيــاءِ . (2)
كتاب خداي عزوجل بر چهار چيز است : عبارت (ظاهر) ، اشاره ، لطايف و حقايق . عبارت براي عامه مردم است، اشاره براي خواص، لطايف‌براي‌اولياء و حقــايــق براي انبيـاء .
103
الإمــــامُ البــــاقـرُ عليه‌السلام :
إنَّ للقــرآنِ بَطنــا ، و للبَطــنِ بَطنٌ ، و لَهُ ظَهرٌ ، و للظَّهرِ ظَهرٌ ، ... و ليسَ شي‌ءٌ أبعَدَ مِن عُقولِ الرِّجالِ مِن تَفسيــرِ القــرآنِ ، إنّ الآيَةَ لَتَكُونُ أوَّلُها في شي‌ءٍ و آخِرُها في
(1) البحار : 92/222/7 و ص 221/3 .
(2) البحار : 92/20/18 و ص 95/48 .
(56) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
شــــي‌ءٍ، و هُـو كـــلامٌ مُتَّصِـلٌ يَتَصـــرَّفُ علـــي وُجـــوهٍ.(1)
همانا قرآن باطني دارد و باطنش نيز باطني دارد . و ظاهري دارد و ظاهرش نيز ظاهري دارد ... از دسترس خرد مردان چيزي دورتر از تفسير قرآن نيست ؛ (زيرا) آيه قرآن آغازش دربــاره چيـــزي اســت و پــايــانش دربــاره چيــزي ديگر . درحالي كه آن گفتاري پيوسته است كـه به شكل‌ها و معاني گوناگون حمل‌مي‌شود.
104
أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام :
الْقُـــــــرْآنَ ظــــاهِـــرُهُ اَنيـــــقٌ وَ بــاطِنُــهُ عَميـــــقٌ.(2)
قرآن ظاهرش زيبا و شگفت‌انگيز است و بـاطنش ژرف .
105
الإمامُ الصّادقُ عليه‌السلام :
القـــــرآنُ كُلُّـــــــهُ تَقـــــريــــعٌ، و بــاطِنُــهُ تَقـريبٌ .(3)
قـرآن سـراسـر كوبنده است و بـاطنش نـزديك كننده.
(انظر) البحار: 92/78 باب 8.

پرهيز از تفسير به رأي

106
رَسُـــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
قـــالَ اللّه‌ُ جــــلَّ جــلالُــه : مــا آمَـــنَ بـي مَــــن فَسَّــرَ بِــرَأيِــه كَــــــلامــي.(4)
بـه من ايمان نياورده است، كسـي كه سخن مرا بر اساس رأي خودش تفسير كند.
(1) البحار : 92/20/18 و ص 95/48 .
(2) نهج البلاغة: الخطبة 18 .
(3) معـــانـــي الأخبـــــــار: 232/1 .
(4) البحار : 92/107/1 و ص 110/11 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (57)
107
الإمامُ‌الصّادقُ عليه‌السلام :
مَـن فَسَّــــرَ القــرآنَ بِــرَأيِــه فَـأصـابَ لم يُؤجَرْ ، و إن أخطَــأَ كـانَ إثمُهُ علَيهِ . (1)
كســي كــه قــرآن را بــه رأي خــود تفسيــر كنــد و تفسيــرش درست باشد ، مــأجور نيست و اگــر نــادرســت بــاشـد ، گنــاهش بـــه گــردن اوســت .
108
عنــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
مَـــــن تَكَلَّــمَ فــي القــــرآنِ بِـــرَأيِــه فَــأصـابَ فَقَـــد أخطَــأَ.(2)
هر كه در قرآن مطابق نظر خود سخن بگويد و سخنش درست هم باشد، باز خطا كرده است .
109
عنــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
مَـن قـالَ في القــرآنِ بغَيــرِ ما عِلــمٍ جـاءَ يَومَ القِيامَةِ مُلجَمـــا بلِجــامٍ مِن نـارٍ . (3)
هــر كــه در بــاب قـــرآن نــدانستــه چيــزي بگــويــد ، روز قيــامــت درحالي آورده شـــــود كـــه لگــــامــي از آتــش بــر او زده شــده اســـت .
110
عنــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
أكثَرُ ما أخــافُ علي اُمَّتي مِن بَعدي رجُلٌ يَتَأوَّلُ القرآنَ يَضَعُهُ علي غيرِمَواضِعِه . (4)
بيشتـريـن چيزي كه بعد از خود براي امتم از آن مي‌ترسم ، مردي است كه قرآن را
(1) البحار : 92/107/1 و ص 110/11 .
(2) البحـــار : 92/111/20 .
(3) البحــــار : 92/111/20 .
(4) منيـــة المريــــد : 369 .
(58) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
تـأويـل نابجا كند .
111
أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام :
مِـن كتــابٍ لَهُ إلي معــاويةَ ـ: فَعَــدَوْتَ علَــي الدُّنيا بِتأويلِ الْقرآنِ.(1)
در نامه‌اي به معاويه ، مي‌فرمايد: با تأويل قرآن ، در پي دنيا تاختي .
(انظـــر) عنـــوان 176 «الـــــرأي(2)»
تفسير الميزان: 3/44 «ما معنَي التأويل؟»

قرآن شناس كيست؟

112
الإمامُ‌البـــاقرُ عليه‌السلام :
لِقَتادةَ بنِ دِعامَةَ ـ : يا قَتادَةُ ، أنتَ فَقيهُ أهلِ البصرةِ ؟ فقالَ : هكذا يَزعُمونَ ، فقالَ أبوجعفرٍ عليه‌السلام : بَلَغَني أنّكَ تُفَسِّرُ القرآنَ ، قالَ لَهُ قَتادَةُ : نَعَم، فقالَ أبوجعفرٍ عليه‌السلام : بِعِلمٍ تُفَسِّرُهُ أم بجَهلٍ؟ قالَ: لا،بِعلمٍ ـ إلي أن‌قالَ ـ ياقَتادَةُ،إنّمايَعرِفُ‌القرآنَ‌مَن‌خُوطِبَ‌بِه. (2)
بــه قتــادة بــن دعــامه فــرمــود : اي قتــاده ! تــو فقيه بصريان هستي ؟ عرض كرد : اين طــور خيــال مي‌كنند . امام باقر عليه‌السلام فــرمــود : شنيــده‌ام كه تفسير قرآن مي‌گويي . قتــاده عــرض كــرد : آري . امام باقر عليه‌السلام فرمود : از روي علم تفسيرش مي‌كني يا از روي ناآگاهي ؟ عــرض كــرد : نــه ، از روي علـــم ـ تا آنجا كه فرمود ـ اي قتاده ! قرآن را در حقيقت كســـي مي‌شنــاســد ، كه مخــاطب آن بـــوده است .
(1) نهج البلاغة : الكتاب 55 .
(2) الكافي : 8/311/485 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (59)
113
أميــرُ الْمُـــؤْمِنيـنَ عليه‌السلام :
ذلِـكَ الْقُرْآنُ فَاسْتَنْطِقُوهُ ، وَ لَنْ يَنْطِقَ ، وَ لكِــنْ اُخْبِــرُكُمْ عَنْــهُ.(1)
ايـــن قـــرآن اســـت، پس آن را بــه زبـــان آوريـــد، امـــا او هــرگـــز (خــودش) سخن نخواهــد گفت، بلكـــه مــن شمــا را از آن آگـــــاه مي‌كنم .
114
أميـــرُالْمُــؤْمِنيـنَ عليه‌السلام :
في تَوصيفِ عِترَةِ النبيِّ صلواتُ اللّه‌ِ علَيهِم ـ : هُم أزِمَّةُ الحَقِّ ، و أعلامُ الدِّينِ ، و ألسِنَةُ الصِّـدقِ ، فَـأنـزِلُوهُــم بأحسَنِ مَنــازِلِ القــرآنِ ، وَرِدُوهُـم وُرودَ الهِيمِ العِطاشِ .(2)
در وصف عترت پيامبر صلوات اللّه عليهم ، مي‌فرمايد : آنان زمام‌هاي حق هستند (شما را به سوي حق مي‌كشانند) و نشانه‌هاي دين و زبان‌هاي راستي و راستگويي . پس آنان را در بهترين منزلگاه‌هاي قرآن فرود آوريد و همچون اشتران تشنه‌به‌سوي‌آنهابشتابيد.
115
الإمـــامُ الصّــــادقُ عليه‌السلام :
إنَّ اللّهَ جَعَــلَ وَ لا يَتَنا أهلَ الْبَيتِ قُطبَ الْقرآنِ ، و قُطبَ جَميعِ الكُتبِ ، علَيها يَستَــديــرُ مُحكَــمُ الْقـــرآنِ ، و بِهــا نَـوَّهَــتِ الكُتبُ(3) و يَستَبيــنُ الإيمـــانُ . (4)
(1) نهــج البـلاغـة: الخطبــة 158، شــرح نهــج البلاغة لابن أبي الحديد: 9/217 .
(2) نهــــج البــلاغــــــة : الخطبــــــة 87 .
(3) في البحار : 92/27/29 «و بها يوهَبُ الكتب».
(4) تفسير العيّاشي : 1/5/9 .
(60) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
خداوند ولايت ما ، اهل بيت ، را قطب قرآن و قطب همه كتاب‌ها(ي آسماني) قرار داده است ، كــه قــرآنِ محكــم بــر گــرد آن مي‌چرخد و به آن ولايت ، كتــاب‌هـــا(ي الهــي) نـــداء مي‌دهــد و ايمــان روشــن و آشكــار مي‌شود .

انواع آيات قرآن

الكتاب
«هُوَ الَّذي اَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ اياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ اُمُّ الْكِتابِ وَ اُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَاَمَّا الَّذينَ في قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْويلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْويلَهُ اِلاَّ اللّهُ وَ الــرّاسِخُــونَ فِــي الْعِلْــمِ يَقُـولُـونَ امَنّا بِـهِ كُـلٌّ مِـنْ عِنْـدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ اِلاّ اوُلُوا الاَْلْبــابِ»
«او كسي است كه اين كتاب (قرآن) را بر تو فرو فرستاد. پاره‌اي از آن، آياتي محكم (صريح و روشن) است. آنها اساس كتابند و (پاره‌اي) ديگر متشابهاتند (كه تأويل پذيرند). اما كساني كه در دلهايشان انحراف است، براي فتنه‌جويي و طلب تأويل آن (به دلخواه خود،) از متشابه آن پيروي مي‌كنند ؛ با آن كه تأويلش را جز خدا و ريشه‌داران در دانش كسي نمي‌داند. (آنان كه) مي‌گويند: ما بدان ايمان آورديم، همه (چه محكم و چــه متشــابــه) از جــانب پــروردگـار ماست. و جز خردمندان كسي متذكّر نمي‌شود» .
116
رَسُـــــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
إنّ‌القرآنَ نَزَلَ علي خَمسةِ وُجوهٍ : حَلالٍ ، و حَرامٍ ، و مُحكَمٍ ، و مُتَشابِهٍ، و أمثالٍ. فَاعْمَلُوا بِالْحَلالِ، و دَعُواالْحَرامَ واعْمَلُوابِالْمُحكَمِ، و دَعُواالْمُتَشابِهَ، واعْتَبِرُوا بالأمثالِ.(1)
(1) البحار : 92/186/3 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (61)
قرآن، برپنج وجه نازل‌شده‌است: حلال‌وحرام‌و محكم و متشابه و مثل‌ها. پس‌به‌حلال‌عمل كنيد وازحرام بازايستيد و محكم‌رابه‌كاربنديد و بامتشابه كاري‌نداشته‌باشيد و ازمثل‌هاعبرت گيريد.
117
رَسُــــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
اُنــزِلَ القــرآنُ علــي سَبعَةِ أحرُفٍ: آمِرٍ، و زاجِرٍ، و تَرغيبٍ، و تَرهيبٍ، و جَدَلٍ، و قَصــصٍ، و مَثَــلٍ.(1)
قرآن، بر هفت حرف نازل شده‌است : امر و نهي و ترغيب‌كردن و ترساندن و جدل و داستـان و مَثَــل.
118
أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام :
إنّ اللّه‌َ تباركَ و تعالي أنزلَ القرآنَ علي سَبعَةِ أقسامٍ ، كُلٌّ مِنها شافٍ كافٍ ، و هي: أمرٌ، و زَجرٌ، و تَرغيبٌ ، و تَرهيبٌ ، و جَدَلٌ ، و مَثَلٌ ، و قَصصٌ ، و فِي القرآنِ ناسِخٌ و مَنسوخٌ و مُحكَمٌ و مُتشابِهٌ، و خاصٌّ و عامٌّ، و مُقدَّمٌ و مُؤَخَّرٌ، و عَزائمُ و رُخَصٌ ، و حَلالٌ و حَرامٌ ، و فَرائضُ و أحكامٌ، و مُنقَطِعٌ و مَعطوفٌ ، و مُنقَطِعٌ غيرُمَعطوفٍ ، و حَرفٌ مَكانَ حَرفٍ .
و مِنهُ ما لَفظُهُ خاصٌّ، و مِنهُ مالَفظُهُ عامٌّ مُحتَمِلُ العُمومِ، و مِنهُ ما لَفظُهُ واحِدٌ و مَعناهُ جَمعٌ ، و مِنهُ ما لَفظُهُ جَمعٌ و مَعناهُ واحِدٌ ، و مِنهُ ما لَفظُهُ ماضٍ و مَعناهُ مُستَقبَلٌ ، و مِنهُ ما لَفظُهُ علَي الخَبَرِ و مَعناهُ حِكايَةٌ عن قَومٍ آخَرَ ، و مِنهُ ما هُو باقٍ مُحرَّفٌ عن جِهَتِهِ ، و مِنهُ ما هُو علي خِلافِ تَنزيلِه ، و مِنهُ ما تَأويلُهُ في تَنزيلِه، و مِنهُ ما تأويلُهُ قَبلَ تَنزيلِه، و مِنهُ ما تأويلُهُ بَعدَ تَنزيلِه . و مِنهُ آياتٌ بَعضُها في سُورَةٍ و تَمامُها في سُورَةٍ اُخري ، و مِنهُ آياتٌ نِصفُها مَنسوخٌ و نِصفُها مَتروكٌ علي حالِه ، و مِنهُ آياتٌ مُختَلِفَةُ اللَّفظِ مُتَّفِقَةُ المَعني ، و مِنهُ آياتٌ مُتَّفِقَةُ اللَّفـــظِ مُختَلِفَـــةُ المَعنــي ، و مِنــهُ آياتٌ فيها رُخصَـــةٌ و إطلاقٌ بعدَ العَزيمَةِ ، لأنَّ اللّه‌َ عَـزَّوجــلَّ يُحِبُّ أن يُؤخَذَ بِرُخَصِه كما يُـــؤخَذُ بِعَزائمِه .
(1) ميزان الحكمة، آية‌اللّه محمّدي ري شهري، جلد دهم .
(62) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
و منه رُخصَةٌ صاحِبُها فيها بالخِيارِ إن شاءَ أخَذَ و إن شـاءَ تَـرَكَها ، و مِنهُ رُخصَةٌ ظاهِرُها خِلافُ باطِنِها يُعمَلُ بظاهِرِها عندَ التَّقيَّةِ و لا يُعمَلُ بباطِنِها مَع التَّقيَّةِ ، و مِنهُ مُخاطَبَةٌ لِقَومٍ و المَعني لآخَرينَ ، و مِنهُ مُخاطَبَةٌ للنبيِّ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله و مَعناهُ واقِعٌ علي اُمَّتِهِ ، و مِنهُ لايُعرَفُ تَحريمُهُ إلاّ بتَحلِيلِهِ، و مِنهُ ماتَأليفُهُ و تَنزيلُهُ عليغيرِ معني ما اُنزِلَ فيهِ . و مِنهُ رَدٌّ مِن‌اللّهِ‌تعالي واحتِجاجٌ علي جَميعِ‌المُلحِدينَ والزَّنادِقةِ والدَّهريّةِ والثَّنَويّةِ و القَدَريّةِ والمُجَبِّرَةِ وعَبَدَةِ‌الأوثانِ وعَبَدَةِ‌النِّيرانِ ، و مِنهُ احتِجاجٌ علَي‌النَّصاري في‌المَسيحِ عليه‌السلام ، و مِنهُ‌الرَّدُّ علَي‌اليَهودِ،ومِنهُ‌الرَّدُّعليمَن‌زَعَمَ أنَ‌الإيمانَ‌لايَزيدُ ولا يَنقُصُ و أنَّ الكُفرَ كذلكَ ، و مِنهُ رَدٌّ علي مَن زَعَمَ أن ليسَ‌بَعدَالمَوتِ و قَبلَ القِيامَةِ ثَوابٌ و عِقابٌ . (1)
خداي‌تبارك و تعالي، قرآن‌را بر هفت‌قسم نازل فرموده‌است‌كه هر بخشي ازآن شفادهنده و كفايت كننده است . اين هفت قسم عبارتند از : امر و نهي و ترغيب و ترساندن‌وجدل و مَثَل‌وداستان . در قرآن آيات ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه و خاص‌وعام‌ومقدّم‌ومؤخر و واجبات و رخصت‌هاوحلال‌وحرام‌وفرايض و احكام و منقطع و معطوف و منقطع نامعطوف و حرفي به جاي حرف ديگر، وجود دارد .
بعضي از كلمات قرآن ، لفظش خاصّ است و بعضي لفظش عام است و عموميت را مي‌رساند و برخي لفظش مفرد است و معنايش جمع و برخي لفظش جمع است و معنايش مفرد . برخي لفظش ماضي است و معنايش مستقبل . برخي لفظش خبري است ومعنايش حكايت ازقومي ديگر. بعضي از آنها باقي است و از جهت و معناي اصليش (به معنـــاي ديگـــر) بــرگـردانـده شده است . بعضي از آنها معنايي خلاف تنزيلش دارد و برخي تأويل و تنزيلش يكي است و بعضي تــأويلــش پيــش از تــنزيــل آن اســت و بعضــي تــأويلش بعداز تنزيلش .
در قرآن آياتي هست كه قسمتي از آن ، در سوره‌اي است و دنباله آن در سوره‌اي ديگر ، آياتي هست كه نصفش منسوخ است و نصفش به حال خود باقي است (و
(1) البحـــــار : 93/4 و (ص 11 انظـــر تمــــام الكلام) و 92/382/15 و ص 383/19 و ح 21.
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (63)
نسخ نشده) ، بعضي از آيات آن الفاظشان متفاوت اما معنايشان با هم يكسان است،آياتي‌هم هست كه لفظشان يكسان ، اما معنايشان متفاوت است . بعضي آيات ناظر به رخصت است و بعد از قطعيت ، دســت بــازگــذاشتـــه شده است ؛ زيرا خداوند عزّ و جلّ دوست دارد كه همان‌گونه كه به واجبات و احكام قطعيش عمل مي‌شود به اجازات و رخصتهايش نيز عمل شود .
بعضي از قرآن، رخصت است و شخص مكلف آزاد است اگر خواست آنها را انجام دهد و اگر خواست ترك كند . بعضي از آن رخصتي است كه ظاهرش برخلاف باطنش مي‌باشد ، به ظاهر آن به گاه تقيه عمل مي‌شود ولي به باطن آن حتي از باب تقيه هم نمي‌توان عمل كرد . بعضي از قسمت‌هاي قرآن خطابش به عــده‌اي است ولي مقصود ديگران هستند . برخي از آن مخاطبش پيامبر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله است، امّا متعلّقــش امّـت او هستنـد . بعضــي از قسمــت‌هاي آن هســت كه حرام شمــردنش جــز با حــلال شمــردن آن شنــاخته نمي‌شــود و قسمــت‌هايي هــم در قــرآن هست كه تأليف و تنـزيل آن بر غير معنايي است كه درباره آن نازل شــده است .
بعضي از قسمت‌هاي قرآن ، هست كه پاسخ خداي متعال و حجت آوري او بر همه ملحدان و زنديقان و دهريه و ثنويه و قدريه و جبريه و بت‌پرستان و آتش‌پرستان ، است و قسمت‌هايي از آن ، احتجاج بر ضد ترسايان (و اعتقادشان) درباره مسيح عليه‌السلام است و قسمت‌هايي از آن ردّ بر يهود و قسمت‌هايي از آن پاسخ به‌كساني‌است‌كه مي‌گويند، نه ايمان قابل افزايش و كاهش است نه‌كفر. قسمت‌هايي از آن نيز در پاسخ به كساني است كه خيــال مي‌كننــد بعــد از مــرگ و پيش از قيـامـت پــاداش و كيفــري در كــار نيست .
(64) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت

آيات محكم و متشابه

119
أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام
لمّا سُئـلَ عــن تَفسيــرِ المُحكَمِ و المُتَشابِهِ مِن كتابِ اللّه‌ِ عَزَّوجلَّ ـ : أمّا المُحكَمُ الذي لم يَنسَخْهُ شي‌ءٌ مِن القــرآنِ فهُــو قَــولُ اللّه‌ِ عَــزَّ و جــلَّ : «هُــوَ الّذي أنزَلَ عَلَيكَ الكِتابَ مِنهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ اُمُّ الكِتابِ و اُخَرُ مُتَشابِهاتٌ» و إنّمــا هَلَــكَ الناسُ في المُتَشابِه لأنَّهُم لم يَقِفُوا علي مَعناهُ و لَم يَعرِفُوا حَقيقَتَهُ ، فَوَضَعُوا لَهُ تأويلاتٍ مِن عندِ أنفُسِهِم بآرائهِم‌واستَغنَوابذلكَ‌عن‌مَسألةِ‌الأوصياءِ ... . و أمّا المُتَشابِهُ مِنَ القرآنِ فهُو الّذي اِنْحَرَفَ مِنهُ ، مُتَّفِقُ اللَّفظِ مُختَلِفُ الْمَعني ، مِثلُ قَولِه عَزَّوجلَّ : «يُضِلُّ اللّه‌ُ مَن يَشاءُ و يَهدِي مَن يَشاءُ» فَنَسَبَ الضَّلالَةَ إلي نَفْسِهِ في هذا الْمَوضِعِ ، و هذا ضَلالُهُم عَنْ طــريــقِ الْجَنّــةِ بِفِعْلِهِــم ، وَ نَسَبَــهُ إلَــي الْكُفّــارِ في مَوضِعٍ آخَرَ و نَسَبَهُ إلَي الإْصنامِ في آيَةٍ‌اُخري . (1)
در پاسخ به سؤال از معناي محكم و متشابه در كتاب خداي عزوجل ، فرمود : محكم آن آيه‌اي است كه چيزي از قرآن آن را نسخ نكرده است ؛ اين است سخن خداي عزوجل كه مي‌فرمايد : «اوست كسي كه كتاب را بر تو نازل كرد . برخي از آن آيــاتي محكمنــد كــه آنهــا ام‌الكتــابنــد و بــرخــي ديگـر متشــابهند» .
مردم ، در آيات متشابه به هلاكت درافتاده‌اند ؛ زيرا معناي آن‌ها را نفهميدند و حقيقت آنها را نشناختند . از اين رو ، با آراي شخصـي خود آنها را تــأويــل و تــوجيه كردند و بـدين سـان خـود را از رجـوع به اوصيـاء و پـرسيـدن از آنها بي‌نياز دانستند ... .
امّا متشابه قرآن ، آن است كه از آن منحرف‌شده‌است.لفظش‌يكي‌ومعنايش‌متفاوت
(1) البحار : 93/4 و (ص 11 انظر تمام الكلام) و 92/382/15 و ص 383/19 و ح 21.
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (65)
است، مانند اين سخن خداي عز و جل: «خدا هر كه را بخواهد گمراه مي‌كند و هر كه را خواهد هدايت مي‌كند».در اين جا گمراه كردن را به خودش نسبت داده است و اين گمراه كردن آنها از راه بهشت است به سبب افعال و اعمال خودشان . در جــايي ديگر گمراهي را به كفّار نسبــت داده و در آيــه‌اي ديگــر به بت‌ها منتسب كـرده است .
(انظر) الضلالة: باب 2383
القضـــاء (1): باب 3353
الفتنـــــــة: بـــاب 3151
120
الإمــامُ الصّــادقُ عليه‌السلام
لمّــا سُئـلَ عـنِ المُحكَـمِ و المُتَشــابِه ـ : اَلْمُحكَمُ ما نَعمَلُ بِــه ، وَ الْمُتَشابِهُ مَااشْتَبَهَ‌عَليجاهِلِهِ. (1)
امام صادق عليه‌السلام ، در پاسخ به سؤال از محكم و متشابه، فرمود: محكم آن آيه‌اي است كه به آن عمــل مي‌كنيم و متشابه آيه‌اي است كه بـر كسي كه از آن شناخت ندارد مشتبه مي‌شود .
121
عنــه عليه‌السلام :
أيضــا ـ : اَلْمُحكَـــمُ مـا يُعمَــلُ بِــهِ، وَ الْمُتَشـابِـهُ الّـــذي يُشبِـهُ بَعضُــهُ بَعضــا. (2)
نيـز در پــاســخ به هميــن پــرسش، فـــرمـــود: محكـــم آن اســـت كـــه بدان عمل مي‌شود و متشابه آن است كه برخي از آن با برخي ديگر ، شبيه است .
(1) البحار : 93/4 و (ص 11 انظر تمام الكلام) و 92/382/15 و ص 383/19 و ح 21.
(2) البحار : 93/4 و (ص 11 انظر تمام الكلام) و 92/382/15 و ص 383/19 و ح 21.
(66) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
122
عنـه عليه‌السلام :
إنّ القــرآنَ فيـــهِ مُحكَــمٌ و مُتَشــابِــهٌ، فأمّا المُحكَمُ فنُؤمِنُ بِه و نَعمَلُ بِه و نَــديـنُ بِـــــه ، و أمّـــا المُتَشــابِــهُ فنُــؤمِـنُ بِـه و لا نَعمَـــلُ بِـــه.(1)
همانا در قرآن محكمي‌است و متشابهي . به آيات محكم ، ايمان داريم و بدانها عمــل مي‌كنيم و به آيات متشــابه ايمــان داريم ولـي به كــارشان نمي‌بنــديم .

اشارتهاي قرآن

123
الإمـــــــامُ الصّـــــادقُ عليه‌السلام :
إنَّ اللّه‌َ بَعَــثَ نَبيِّــهُ ب«إيّاكَ أعنــي و اسمَعـي يــا جـــارَة».(2)
خـــداونـــد پيــامبــر خــود را بـر طبــق ضرب‌المثل «به در مي‌گويم كه ديوار بشنود»، مبعوث كرده‌است .
124
عنــه عليه‌السلام :
نَــــــزَلَ القــــرآنُ ب«إيّــاكَ أعنـــي و اسمَعــي يا جارَة».(3)
قرآن مطابق ضرب‌المثـل «به در مي‌گـويـم كـه ديـوار بشنـود»، نـازل شده است .
(1) البحار : 93/4 و (ص 11 انظر تمام الكلام) و 92/382/15 و ص 383/19 و ح 21.
(2) البحــــار : 92/381/12 .
(3) الكافــي : 2/631/14 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (67)
125
عنـــه عليه‌السلام :
مــا عاتَــبَ اللّهُ نَبيَّــهُ فَهُــوَ يَعنـي بِه مَن قد مَضي فِي الْقرآنِ مِثلُ قَولِه: «و لولا أنْ ثَبَّتْنــاكَ لَقَــدْ كِــدْتَ تَـــــرْكَـنُ إلَيهِــم شَيئـا قَليـــلاً» عَنــي بــذلــكَ غَيــرَهُ. (1)
هرچه خداي عزوجل به پيامبرش عتاب فرموده، مقصود از آن ديگران است، مانند اين سخن خداوند كه: «اگر نبود كه ما تو را استوار گردانيديم، نزديك بود كه به سوي آنها اندكي متمايل شوي»، مقصود از اين كلام (و عتاب) غير پيامبر است.
126
الإمـامُ الــــرِّضـا عليه‌السلام
في قولِه تعالي : «عَفا اللّهُ عَنكَ لِمَ أذِنْتَ لَهُم» ـ : هذا مِمّا نَزَلَ ب«إيّاكَ أعني و اسمَعي يــا جــارَة» ... و كــذلـكَ قولُهُ عَزَّ و جلَّ : «لِئنْ أشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ...» و قولُهُ عَــزَّ و جــــلَّ : «و لَـــولا أنْ ثَبَّتْنـــاكَ لَقَـــــدْ كِــــدْتَ تَــــرْكَــنُ إلَيْهِــمْ...» . (2)
امام رضا عليه‌السلام ، درباره آيه «خدا تو را ببخشد چرا به آنها اجازه دادي» ، فرمود : اين از جمله آياتي‌است كه طبق ضرب‌المثل «به در مي‌گويم كه ديوار بشنود»، نازل شده است ... همچنين آيه «اگر شرك آوري ، هر آينه عمل تو بر باد رود...» و نيز آيه «اگر نبود كه ما تورا استوار گردانيديم، هر آينه نزديك بود كه به سوي آنها اندكي متمــــــايــل شـــــوي...».
(1) تفسير العيّاشيّ : 1/10/5 .
(2) عيـون أخبــارالرِّضــا 7 : 1/202/1 .
(68) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت

وجوه قرآن

127
أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام ـ لِعَبــدِاللّه‌ِ بــنِ العبّــاسِ لَمّا بَعَثَهُ لِلاِْحْتِجاجِ علَي الخَوارجِ ـ : لاتُخــاصِمْهُم بــالقــرآنِ؛ فــإنَّ القــرآنَ حَمّالٌ ذو وُجوهٍ ، تَقولُ و يَقولونَ ، و لكنْ حــاجِجْهُــم (خــاصِمْهُــم) بِــالسُّنَّــــةِ ، فــإنّهُــم لــن يَجِـــدُوا عَنهــا مَحيصــا.(1)
امام علي عليه‌السلام ، هنگامي كه عبداللّه‌بن عباس را براي گفتگو با خوارج و اقامه حجت بر آنان فرستاد ، به او فرمود : با آنان به وسيله قرآن ستيزه مكن ؛ زيرا قرآن وجوه گوناگوني دارد . تو چيزي مي‌گويي و آنها چيزي مي‌گويند ، بلكه با آنان به وسيله سنّت احتجاج كن ؛ زيرا كه آنان در برابر سنت راه گريزي (و توجيهي) نـدارنـد .
128
عِكـرَمَــةُ :
سَمِعتُ ابنَ‌عبّاسٍ يُحَدِّثُ عَنِ الْخَوارجِ الذّينَ أنكَرُوا الْحُكومَةَ فَاعتَزَلُوا عليَ‌بنَ أبي‌طالبٍ ، قالَ : فَاعْتَزَلَ مِنهُم اِثْنا عَشَرَ ألفا فَدَعاني عليٌّ فَقالَ : اِذهَبْ إلَيْهِم فَخاصِمْهُم وَادْعُهُم إلَي الْكتابِ وَ السُّنَّةِ، ولا تُحاجَّهُم بِالْقرآنِ فإنّهُ ذو وُجوهٍ، وَ لكنْ خــاصِمْهُــم بالسُّنَّـةِ. (2)
شنيدم كه ابن‌عباس درباره خوارج ، همانان كه حكميت را نپذيرفتند از علي‌بن‌ابي‌طالب جدا شدند ، سخن مي‌گويد. او گفت: دوازده هزار نفر از خوارج از سپاه علي كنــاره گــرفتنــد ؛ علــي مــرا فــراخــوانــد و فرمود : نزد ايشان برو و آنان را به كتاب و سنت فراخوان و به وسيله قرآن با آنان احتجاج نكن ؛ زيرا قرآن وجوه گـونـاگـون دارد ، بلكه به وسيلــه سنّــت (پيامبر) باايشان بحث كن .
(1) نهج البلاغة : الكتاب 77 .
(2) الــــــــــدّر المنثــــــــور : 1/40 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (69)
129
رَسُــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
القـــرآنُ ذو وُجــوهٍ ، فَاحمِلُوهُ علي أحسَــنِ وُجوهِه.(1)
قرآن، وجوه گوناگون دارد. پس آن را بـر بهترين وجـوهش حمـل (و معنا) كنيـد .

اُمّ القرآن

130
رَسُــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
«اَلحَمـــدُ لِلّـــهِ رَبِّ العــــالَميــنَ» اُمُّ القـــــرآنِ و اُمُّ الكتــابِ والسَّبـعُ المَثاني . (2)
سوره حمد، ام‌القران و ام‌الكتاب و سبع المثاني است .
131
عنـه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
«اَلحَمدُلِلّهِ رَبِّ العالَمينَ» سَبعُ آياتٍ ، «بسمِ اللّه‌ِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» إحداهُنَّ و هِي السَّبــعُ المَثاني و القرآنُ العَظيمُ ، و هِـي اُمُّ القــــرآنِ.(3)
سوره حمد، هفت آيه است «بسم اللّه الرحمن الرحيم» يكي از هفت آيه مي‌باشد. ســوره حمــــد، سبــع المثــــاني و قــــرآن عظيــــم و اُمّ القــرآن اســت .
132
عنــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
لِسَعيدِ بنِ المُعلّي إذا دَعاهُ و هُو في‌الصلاةِ فلَم يُجِبْهُ ـ : ألَم يَقُلِ اللّه‌ُ: «اسْتَجيبُوا لِلّهِ و
(1) ميزان الحكمة، محمّد ري‌شهري، جلد دهم .
(2) الدّر المنثور : 1/12 .
(3) الدّر المنثور : 1/12 .
(70) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
لِلرَّسولِ إذا دَعاكُم»؟! ثُمّ قالَ: لاَُعَلِّمَنَّكَ أعظَمَ سُورَةٍ في الْقرآنِ قَبْلَ أنْ تَخرُجَ مِن الْمَسجِدِ، فَأخَذَ بِيَدي، فلَمّا أرَدنا أنْ نَخرُجَ قُلْتُ : يارسولَ‌اللّه‌ِ، إنّكَ قُلْتَ : لاَُعَلِّمَنَّكَ سُــورَةً فــي الْقــرآنِ؟ قــال: «اَلحَمدُلِلّهِ‌رَبِ‌العالَمينَ» هي‌السَّبعُ‌المَثاني والقرآنُ‌العَظيمُ الذي اُوتيتُهُ . (1)
سعيد بن معلّي را كه در حال نماز بود صدازد اما او جواب نداد . رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله به او فرمود: مگر خداوند نفرموده است: «هرگاه خدا و رسول شما را صدا زدند ، جواب بدهيد»؟ سپس فرمود : پيش از آنكه مسجد را ترك كني، با عظمت‌ترين سوره قرآن را به تو مي‌آموزم. پس ، دستم را گرفت و چون نزديك در مسجد رسيديم ، عرض كردم : اي رسول خدا ، شما فرموديد كه : باعظمت‌ترين سوره قرآن را به تو مي‌آموزم . حضرت فرمود : «الحمداللّه رب العالمين» (سوره حمد) همان سبع المثاني و قــرآن عظيمــي اســت، كــه بــه مــن داده شــده است .
133
عنـــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
ما أنزَلَ اللّه‌ُ فِي التَّوراةِ وَ لا فِي الاْءِنجيلِ وَ لا فِي الزَّبورِ وَ لا فِي‌الْفُرقانِ مِثلَ اُمِّ القرآنِ.(2)
خداوند نه در تورات و نه در انجيل و نه در زبور و نه در فرقان ، همانند امّ‌القرآن نــــــازل نكــــــرده است .
134
عنــه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
مَــن قَــرَأَ فـاتِحَـةَ الكتــابِ فَكــأنَّمــا قَرَأَ التَّوراةَ و الإنجيلَ و الزَّبورَ و الفُرقانَ . (3)
(1) الدّر المنثـــور : 1/13 .
(2) الدّر المنثور : 1/13 .
(3) الدّر المنثـــور : 1/16 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (71)
هــر كــه فــاتحــة الكتاب را بخواند، چنان است كه تورات و انجيل و زبور و فـرقـان را خــــــوانــــده بـــاشـــد .
(انظر) الشيطان: باب 2023 .
تفسير الميزان: 3/43 «ما معني كون‌المُحكمات اُمّ الكتاب؟» .

فضيلت تلاوت آيَةُ الْكُرْسيّ

135
قِراءَةُ آيَةِ‌الْكُرْسِيِّ تَصْرِفُ أَلْفَ مَكْرُوهٍ مِنْ مَكْرُوهِ الدُّنْيا وَ الاْخِرَةِ، أَيْسَرُ مَكْرُوهِ الدُّنْيا الْفَقْرُ، وَ أَيْسَرُ مَكْرُوهِ الاْخِرَةِ عَذابُ الْقَبْرِ .
خواندن آية‌الكرسي هزار ناراحتي از ناراحتي دنيا و آخرت را برطرف مي‌سازد. كمترين ناراحتي دنيــا بي‌چيـزي و كمتـرين ناراحتي آخرت عذاب قبر مي‌باشد .
136
قالَ أميرُالْمُؤْمِنينَ عليه‌السلام :
إِذَا اشْتَكي أَحَدُكُمْ عَيْنَهُ فَلْيَقْرَأْ آيَةَ الْكُرْسِيِّ، وَلْيُضْمِرْ في نَفْسِهِ أَنَّها تَبْرَأُ، فَإنَّهُ يُعافي إنْ شــــاءَاللّه تَعــالــي .
در كتـــاب خصـــال (شيــخ صــدوق "ره") اميــرالمــؤمنيــن عليه‌السلام فرمود: هــرگــاه يكــي از شمــا چشمش درد داشتــه بــاشــد آيــة‌الكــرسي بخواند و در دلــش بگــذرانــد كه آية‌الكرسي او را خوب مي‌كند، پس شفا يابد انشاءاللّه
(72) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
137
در بخشــــي از خطبــــه فــدكيــه حضـــرت زهـــراء عليهاالسلام آمــده اســت: (1)
وَ هَذَا كِتَابُ اللّه‌ِ بَيْنَ أظْهُرِكُمْ اُمُورُهُ ظَاهِرَةٌ، وَ أحْكَامُهُ زَاهِرَةٌ وَ أعْلامُهُ بَاهِرَةٌ، وَ زَوَاجِرُهُ لاَئِحَةٌ و أوَامِرُهُ وَاضِحَةٌ، قَدْ خَلَّفْتُمُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ. أرَغْبَةً عَنْهُ تُريدونَ؟ أمْ بِغَيْرِهِ تَحْكُمُونَ؟ «بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلاً». «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الاْسْلاَمٍ دِينّا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي‌الاْآخِرَةِ مِــنَ الْخَــاسِــرِيـنَ»
در حالي كه كتاب خدا در بين شما مي‌باشد، مطالبش روشن و احكامش درخشان و نشانه‌هايش تابنده، و دور باش‌هايش نمايان، و دستورهايش واضح و آشكار، پشت سر بيفكنديدش. آيا روگرداندن از آن را اراده داريد؟ يا به غير آن مي‌خــواهيــد حكــم كنيــد؟ «بدل بدي است براي ستمكاران.» (50 / كهف) «و هركس جز اسلام ديني بجويد هرگز از وي پذيرفته نشود و در آخرت از زيانكــاران خـواهـد بود.» (85 / آل‌عمران)
138
قــالَ الاِْمــام الْعَسْكَـــــرِيُّ عليه‌السلام
«أكْثِرُوا ذِكْرَ اللّه‌ِ وَ ذِكْرَ الْمَوْتِ وَ تِلاوَةَ الْقُرانِ وَ الصَّلواةَ عَلَي النَّبِيِّ صلي اللّه عليه و آله فَانَّ الصَّلوةَ علي رَسُولِ اللّه‌ِ عَشْرَ حَسَناتٍ.» (2)
امام حسن عسگري عليه‌السلام فرمود:
«چند چيز را فراوان ياد كنيد: 1 ـ ياد خدا، 2 ـ يــاد مــرگ، 3 ـ تــلاوت قــرآن، 4 ـ صلــوات بــر پيــامبـر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله ، زيــرا صلــوات بر رسول خدا، ده حسنه دارد.»
1. نقل از كتاب (شرح خطبه فدك) ـ محمد تقي شريعتمداري صفحه 37 ـ 38 .
2. تحــف العقــول / ص 488، صحيفـه رستگـاري، احــاديــث قــــدســي .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (73)
139
قــالَ رَسُـــولُ اللّه‌ِ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
«نَوِّرُوا بُيُوتَكُمْ بِتَلاوَةِ الْقُرْآنِ وَ لا تَتَّخِذُوها قُبُورا كَما فَعَلَتِ الْيَهُودُ وَ النَّصاري، صَلَّوْا فِي‌الْكَنائِسِ وَ الْبِيَعِ وَ عَطَّلُوا بُيُوتَهُمْ، فَإنَّ الْبَيْتَ إِذا كَثُرَ فيهِ تِلاوَةُ الْقُرْآنِ كَثُرَ خَيْرُهُ وَ التَّسَعَ أَهْلُهُ وَ أَضاءَ لاِءَهْلِ السَّماءِ كَما تُضييُ نُجومُ السَّماءِ لاِءَهْلِ الدُّنْيا.»(1)
رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله فرمود:
«خانه‌هاي خود را با خواندن قرآن نوراني كنيد و آن را (صرفا) بر سر قبرها نبريد، چنانچه يهود و نصارا چنين رفتار كردند، در كنيسه‌ها و معبدهاي خود نماز خوانند و خانه‌هاي خود را خالي از آن (نماز و عبادت) رها كردند؛ زيرا چون در خانه، قرآن زياد تلاوت شود، خيرش فراوان گردد و اهل آن در گشايش قرار گيرند و براي آسمانيان بدرخشد، چنانچه اختران آسمان براي زمينيان مي‌درخشند.»
140
قـــــــالَ النَّبِــــيُّ صلي‌الله‌عليه‌و‌آله :
«مَـنْ كـانَ الْقُرْآنُ حَديثَهُ وَ الْمَسْجِدُ بَيْتَهُ بَنَي اللّه‌ُ لَهُ بَيْتا فِي‌الْجَنَّةِ.»(2)
رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله فرمود:
«كسي كه گفتارش قرآني و (از رفت و آمد زيادش به مسجد، گويي كه) خانه‌اش مسجـد بـاشد، خداوند براي او در بهشت خانه‌اي بنا مي‌سازد.»
1. الكافي، ج 2/ص 610، صحيفه رستگاري، احاديث‌قدسي‌چهارده‌معصوم‌وانبياءعليهم السلام، ص 87 .
2. وسائل الشيعة، ج 5/ ص 198، صحيفه رستگاري، احاديث قدسي چهارده معصوم و انبياء عليهم‌السلام، ص 90 .
(74) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
وَ قالَ الَّذينَ كَفَرُوا لَــوْلا نُــزِّلَ عَلَيْــهِ الْقُرانُ جُمْلَــةً واحِدَةً كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِه فُؤادَكَ وَ رَتَّلْنـــاهُ تَـــرتيـــلاً
و كافران گفتند: چرا قرآن يك‌جا نازل نمي‌شود؟ اين به خاطر آن است كه قلب تو را بر آن محكم داريم و آن را تدريجا بر تو خوانديم .(1)
واژه « تَرْتيل » از ماده « رَتَل » به معني منظم بودن و مرتب بودن است ، لذا كسي كه دنــدان‌هــايش خــوب و منظــم و مــرتــب بــاشــد ، عــرب بـــه او « رَتَل الاَْسْنان » مي‌گويد ، روي اين جهت ترتيـل به معـني پي در پي‌آوردن سخنــان يا آيــات روي نظـام و حساب گفته شده است .
در تفسيـــر كلمـــه «تَرْتيل» روايات‌جالبي‌نقل شده كه به يكي‌ازآن‌هاذيلاً اشـــاره مي‌كنيـــم :
در تفسير « مجمع البيان » از پيامبر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله چنين نقل شده كه به ابن عباس فرمود : اِذا قَرَأْتَ الْقُرْانَ فَرَتِّلْهُ تَرْتيـلاً : هنگامي كه قرآن را خواندي آن را با ترتيل بخوان » .
ابــن عبــاس مي‌گــويــد پرسيــدم : تـرتيل چيست ؟
پيامبر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله فرمود: «حروف و كلمات‌آن‌را كاملاًروشن‌اداكن،نه همچون خرماي خشكيده ( يا ذرات شن ) آن را پراكنده كن و نه همچون شعر آن را با سرعت پشت سر هم بخوان ، به هنگام برخورد با عجايب قرآن توقف كنيد و بينديشيد و دل‌ها را با آن تكان دهيد و هرگز نبايد همت شما اين باشد كه به سرعت سوره را به پــايــان رســانيــد » (بلكــه مهـم انديشه و تدبر و بهره‌گيري‌از قرآن است) . (2)
1- 32 / فرقان .
2- « مجمـــع البيـــان » ، ذيــل آيـــــه مــوردبحـــــث .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (75)

هدف نهايي قرآن، عمل به محتـواي آن است

اِنّــــا اَنْــزَلْنـهُ قُــــرْءنــا عَــــرَبِيّــا لَعَلَّكُــمْ تَعْقِلُـــــــــونَ
ما آن را قــرآن عربــي نــازل كرديــم تا شما درك كنيــد. (1)
هدف تنها قرائت و تلاوت و تيمّن و تبرّك با خواندن آيات آن نيست ، بلكه هدف نهايي درك اسـت ، دركـي نيرومند و پرمايه كه تمـام وجـود انسان را به سوي عمل دعوت كند. اما عربي بودن قرآن علاوه بر اين‌كه زبان عربي به شهادت آن‌ها كه اهل مطالعه در زبان‌هاي مختلف جهانند ، آن‌چنان زبان وسيعي است كه مي‌تواند ترجمان لسان وحي باشد و مفاهيم و ريزه كاري‌هاي سخنان خدا را بازگو كند ، علاوه بر اين ، مسلم است كه اسلام از جزيره عربستان از يك كانون تاريكي و ظلمت و توحش و بربريت طلوع كرد و در درجه اول مي‌بايست مردم آن سامان را گرد خود جمع كند ، آن‌چنان گويا و روشن باشد كه آن افراد بي‌سواد و دور از علم و دانش را تعليم دهد و در پرتو تعليمش دگرگون سازد و يك هسته اصلي براي نفوذ اين آيين در ساير مناطق جهان به وجود آورد. البته قرآن با اين زبان براي همه مردم جهان قابل فهم نيست ( و به هر زبان ديگري بود نيز همين گونه بود ) زيرا ما يك زبان جهاني كه همه مردم دنيا آن را بفهمند نداريم ، ولي اين مانع از آن نخواهد شد كه ساير مردم جهان از ترجمه‌هاي آن بهره گيرند و يا از آن بالاتر با آشنايي تدريجي به اين زبان ، خود آيات را لمس كنند و مفاهيم وحي را از درون همين الفاظ درك نمايند. به هر حال تعبير به « عربي بودن » كه در ده مورد از قرآن تكرار شده پاسخي است به آن‌ها كه پيامبر را متهم مي‌كردند كه او اين آيات را از يك فرد عجمي ياد گرفته و محتواي قرآن يك فكر وارداتي است و از نهاد وحي نجوشيده است. ضمنا اين تعبيرات پي در پي اين وظيفه را براي همه مسلمانان به وجود مي‌آورد كه همگي بايد بكوشند و زبان عربي را به عنوان زبان
1- 2 / يوسف .
(76) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
دوم خــود به صــورت همگـــانــي بيــاموزنــد از اين نظر كـــه زبــان وحـــــي و كليـــــد فهــــم حقــايــــق اســــــلام اســـــت .
قرآن بايد در متن زندگي همه مردم حضور داشته باشد
فَــــاِنَّمــــا يَسَّـــــرْنــــاهُ بِلِســـانِــــكَ لَعَلَّهُــــمْ يَتَــــذَكَّــــروُنَ
ما آن (قرآن) را بر زبان تو آسان سـاختيـم، تا متــذكر شــوند .(1)
با اين‌كه محتوايش فوق‌العاده عميق و ابعادش‌بسيار گسترده است ، اما ساده ، روان ، همه‌كس فهم و قابل استفاده براي همه قشرها مي‌باشد ، مثال‌هايش زيبا ، تشبيهاتش طبيعي و رسا ، داستان‌هايش واقعي و آموزنده ، دلايلش روشن و محكم ، بيانش ساده و فشرده و پرمحتوا و در عين حال شيرين و جذاب ، تا در اعماق قلوب انسان‌ها نفوذ كند ، بي‌خبران را آگاه و دل‌هاي آماده را متذكر سازد .
آيات فوق به‌خوبي نشان مي‌دهد كه قرآن مجيد تعلق به قشر و گروه خاصي ندارد، بلكه براي فهم و تذكر و پندگيري عموم است ، بنابراين آن‌ها كه قرآن را در پيچ‌وخم‌مفاهيم مبهم‌ومسائل‌نامفهومي قرارمي‌دهندكه درك‌آن‌تعلق‌به‌قشر خاصي دارد و حتي‌آن قشرهم‌چيزي‌ازآن نمي‌فهمنـــد، در حقيقت از روح قرآن غافلند .

قرآن بايد در زندگي همه مردم حضور داشته باشد

در شهر و روستا، در خلوت و جمع ، در دبستان و دانشگاه ، در مسجد و ميدان جنگ و در همه‌جا ، چراكه « خداونـد آن را سهل و ساده و روان ساخته تا همگان متـذكــر شــوند » .
و نيز اين آيه قلم بطلان بر افكار كساني كه قرآن را در طرز تلاوت و پيچ و خم قواعد تجويد خلاصه كرده و تنها همتشان ، اداي الفاظ آن از مخارج و رعايت آداب وقف و وصل است ، مي‌كشد و مي‌گويد : همه اين‌ها براي تذكر است ، تذكري كه عامل حركت و سازندگي در عمـل شـود ، رعايت ظواهر الفاظ در
1- 58 / دخان .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (77)
جاي خود صحيـح ولي هـدف نهـايـي ، معـــانــــي اســـت نــــه الفـــاظ.

با آيات قرآن درجهت منافع خود،گزينشي رفتارنكنيد

وَ قُلْ اِنّي اَنَـا النَّـذيرُ الْمُبيــنُ و بگــو من انـذار كننده آشكــارم .(1)
كَمـا اَنْـــزَلْنــا عَلَــي الْمُقْتَسِميـنَ
(ما بر آن‌ها عـــذابــي مي‌فــرستيــم) همــان‌گـونه كه بر «تجزيه گران» ( آيــات الهــي ) فـرستـاديــم .(2)
اَلَّــذيـنَ جَعَلُوا الْقُــــرانَ عِضيــنَ
همــان‌هــا كه قــرآن را تقسيــم كردند (آن‌چه به‌سودشان بود پذيرفتندو آن‌چــه بــرخــــلاف هــوس‌هــايشــان بــود تـرك نمــودنـد) .(3)

قرآن راه مستقيم خوشبختي

اِنَّ هذَا الْقُرْانَ يَهْدي لِلَّتي هِيَ اَقْوَمُ وَ يُبَشِّرُ الْمُؤْمِنينَ الَّذينَ يَعْمَلُونَ الصّالِحــاتِ اَنَّ لَهُــــــمْ اَجْــرا كَبيــرا
اين‌قرآن به‌راهي هدايت‌مي‌كند كه متين‌ترين راه‌ها است‌و به مؤمناني كه عمل صــالـح انجــام مي‌دهنـد بشـارت مي‌دهد كه براي آن‌ها پاداش بزرگي است .(4)
« اَقْوَمُ » از ماده « قيام » گرفته شده است و از آن‌جا كه انسان به هنگامي كه مي‌خواهد فعاليت پي‌گيري انجام دهد قيام مي‌كند و به كار مي‌پردازد از اين نظر قيام كنايه از حسن انجام امور و آمادگي براي فعاليت آمده است ، ضمنا « استقــامت » كــه از هميــن ماده گرفته شده است و « قَيِّم » كه آن‌هم از اين ماده است به معني ثابت و پابرجا است .
1- 89 / حجر .
2- 90 / حجر .
3- 91 / حجر .
4- 9 / اسراء .
(78) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
واز آن‌جا كه « اَقْوَمُ » صيغه « افعل تفضيل » است به معني پابرجاتر مي‌آيد و به اين ترتيب ، مفهوم آيه فوق چنين است كه « قرآن به طريقه‌اي كه پابرجاترين راه است دعوت مي‌كنـد » .
محكم‌تر و پابرجاتر از نظر عقايدي كه عرضه مي‌كند ، عقايدي روشن ، قابل درك خالي از هرگونه ابهام و خرافات ، عقايدي كه دعوت به عمل دارد ، نيروهاي انساني را بسيج مي‌كند و ميان انسان و قوانين عالم طبيعت هماهنگي برقرار مي‌سازد. آري قرآن به طريقه و روشي هدايت مي‌كند كه در تمام زمينه‌ها ثابت‌ترين طريقه است .
تعبيـر بـه بشـارت در مـورد مؤمنـان دليلش روشـن اسـت ، ولي در مورد افراد بي‌ايمان و طغيانگر در حقيقت يك نوع استهزاء است و يا بشارتــي است بـراي مؤمنــان كــه دشمنانشــان به چنيــن سرنوشتــي گــرفتــار مي‌شونــد .

قرآن‌مايه‌حيات دل‌هاوزندگي‌جان‌هاست

وَ كَذلِكَ اَوْحَيْنا اِلَيْكَ‌رُوحا مِنْ‌اَمْرِنا ماكُنْتَ تَدْريمَاالْكِتابُ وَ لاَ الاْيمانُ وَ لكِنْ جَعَلْنـــاهُ نُـــورا نَهـــدي بِـــه مَـنْ نَشــاءُ مِنْ عِبادِنا وَاِنَّكَ لَتَهْدي اِلي صِراطٍ‌مُسْتَقيمٍ
همان‌گونه‌كه برپيامبران پيشين‌وحي فرستاديم برتونيز روحي‌را به‌فرمان‌خود وحـــي كــرديــم، تو پيش از اين نمــي‌دانستــي كتــاب و ايمــان چيست ؟ ( و از محتواي قرآن آگاه نبودي ) ولي ما آن را نوري قرار داديم كه به‌وسيله آن هــركس از بنــدگـــان خــويش را بخــواهيــم هـــدايت مي‌كنيم و تو مسلما بـــه ســـوي راه مستقيــم هـــدايــت مي‌كنــي . (1)
تعبير به « كَذلِكَ » ( اين‌گونه ) ممكن است اشاره به اين باشد كه تمام انواع سه‌گانه وحي كه در آيه قبل آمده براي پيامبراسلام صلي‌الله‌عليه‌و‌آله تحقق يافت ، گاه مستقيما
1- 52 / شوري .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (79)
بــا ذات پاك پروردگار ارتباط مي‌يافت و گاه از طريق فرشته وحي و گاه با شنيـدن آوازي شبيـه امـواج صوتـي ، چنـان‌كـه در روايـات اسلامـي نيـز اشــاره بـه همـــه ايــن‌هـا شـده و شــرح آن را ذيل آيه گذشتـه بيــان كرديــم .
در ايــــن كــــه منظـــــور از «رُوح» در ايــــن جــــا چيســـت ، دو قــــول در ميــــان مفســران ديـــــده مي‌شـــود:
نخســت ايــن‌كــه منظور از آن قــرآن مجيــد اســت كه مايــه حيــات دل‌ها و زندگـي جان‌هـا است، ايــن قول را غالــب مفســران برگزيــده‌انــد .(1)
راغب در مفردات نيز مي‌گويد : « سُمِّيَ الْقُرْاآنُ رُوحا في قَوْلِهِ وَ كَذلِكَ اَوْحَيْنا اِلَيْـكَ رُوحا مِـنْ اَمْـرِنا و ذلِـكَ لِكَـوْنِ الْقُـرْاآنِ سَبَبا لِلْحَياةِ الاُْخْرَوِيَّةِ : قرآن در آيـــه : وَ كَذلِكَ اَوْحَيْنا ... روح ناميـده شــده ، زيــرا سبـب حيــات اخـروي اسـت » .
اين معني با قرائن مختلفي كه در آيه وجــود دارد مانند تعبير به « كَذلِــكَ » كه اشاره به مسأله وحي است و تعبير به « اَوْحَيْنا » و همچنين تعبيراتــي كه دربــاره قرآن در ذيل همين آيه آمده است ، كاملاً سازگار است .
گرچه « روح » در ساير آيات قـرآن غالبـا بـه معانـي ديگـري آمــده اســت ، ولي با توجه به قرائن فوق ظاهر اين است كه روح در ايـن‌جـا به معني قرآن است .
در تفسير آيه 2 سوره نحل : « يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالـرُّوحِ مِـنْ اَمْـرِه عَلـي مَــنْ يَشـاءُ مِنْ عِبــادِه » نيز گفتيم كه قرآن نشان مي‌دهد « روح » در آن آيه نيز بـه معنـي « قرآن و وحــي و نبــوت » اســت و در حقيقـت ايـن دو آيه يكديگر را تفسير مي‌كنند .
چگونه « قرآن » به‌منزله « روح » نباشد ، در حالي‌كه در آيه 24 انفال مي‌خوانيم : «يا اَيُّهَا الَّذينَ اآمَنُوا اسْتَجيبُوا لِلّهِ وَ لِلرَّسُولِ اِذا دَعاكُمْ لِما يُحْييكُمْ : اي كساني كه ايمــان آورده‌ايــد، اجابت كنيد دعــوت خــدا و پيامبرش را هنگامي كه شما را به‌سوي چيزي فرامي‌خواند كه مايه حيات شما است » .
1- « طبرسي » در « مجمع البيان » ، « شيــخ طـــوســي » در « تبيــان » .
(80) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
در دنبـــالــــه آيــه مــي‌افـــزايــــــــد : « مـــا كُنْـــــتَ تَـــــــدْري ... » .
ايــن لطــف خــدا بــود كه شــامـل حال تو شد و اين وحي آسماني بر تو نــازل گشــت و ايمـــان به تمــام محتــواي آن پيـــــدا كـــردي .
اراده خداوند بر اين تعلق گرفته بود كه علاوه بر هدايت تو به اين كتاب بزرگ آسماني و تعليمات آن ، بندگان ديگرش را در پرتو اين نور آسماني هدايت كند و شرق و غرب جهان بلكه تمام قرون و اعصار را تا پايان زير پوشـش آن قرار دهد .
بعضي از كج‌انديشان چنين پنداشته‌اند كه اين جمله نشان مي‌دهد، پيامبر قبل از نبوت ايمان به خدا نداشت، در حالي كه معني آيه روشن است، مي‌گويد : قبل از نــزول قـــرآن ، قــرآن را نمــي‌دانستــي و بــه محتــوا و تعليمــات آن آگــاهي و ايمان نداشتي ، اين تعبير هيچ منافاتي با اعتقاد توحيدي پيامبر و معرفت عالي او و آشنائيش به‌اصول عبادت و بندگي او ندارد، خلاصه عدم آگاهي به محتــواي قــرآن مطلبــي اســت و عــدم معرفة اللّه مطلب ديگر .
زندگي شخص پيامبر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله قبل از دوران نبـوت كه در كتب تاريـخ آمـده است ، نيز گواه زنده بر اين معني است و از آن روشن‌تر و بارزتر سخني است كه از امير مؤمنان علي در « نهج البلاغه » آمده : « وَ لَقَدْ قَـرَنَ اللّهُ بِه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله مِنْ لَـدُنْ اَنْ كـانَ فَطيـما اَعْظَـمَ مَلَـكٍ مِـنْ مَلائِكَتِـه ، يَسْلُـكُ بِـه طَريـقَ الْمَكـارِمِ وَ مَحاسِــنَ اَخْلاقِ الْعالَمِ ، لَيْلَــهُ وَ نَهـارَهُ: از همـان زمـان كـه رسـول خــدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله از شيــر باز گرفته شد ، خداونــد بزرگ‌تريــن فرشتــه از فرشتگان را با او قرين ساخت ، تا شب و روز وي را بــه راه‌هــاي مكــارم و طرق اخلاق نيك سوق دهد » .(1)
در پايان آيه مي‌افزايد : « وَ اِنَّــــكَ لَتَهْـــدي اِلـي صِــراطٍ مُسْتَقيمٍ » .
نه تنها قرآن نوري براي تو است كه نوري براي همگان است و وسيله هدايتي براي جهانيان به سوي صـراط مستقيــم ، اين يك موهبــت عظيم الهـي اسـت ،
1- «نهج البلاغه»، خطبه 192، خطبه قاصعة.
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (81)
براي رهروان راه حق و آب حياتــي اســت براي همـه تشنه‌كامـان .
همين معني به تعبير ديگري در آيه 44 سوره فصلت آمده : « قُلْ هُوَ لِلَّذينَ امَنُوا هُدًي وَ شِفاءٌ وَ الَّـذيـنَ لا يُؤْمِنُـونَ فـي اذانِهِـمْ وَقْــرٌ : بگــو ايـن كتـاب بـراي كســـانـي كـــه ايمـــان آورده‌انـــد ، مـايـــه حيـــات و شفــا اســت و كساني كه بـه آن ايمان نمـي‌آورنــد گــوشهـايشان سنگين است » .

درمان و نـوسازي در پرتو قـرآن

وَ نُنَـزِّلُ مِـنَ الْقُــرْانِ مــا هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنينَ وَ لا يَزيدُ الظّالِمينَ اِلاّ خَسارا
قرآن را نازل مي‌كنيم كه شفا و رحمت براي مؤمنان است و ستمگران را جز خســران ( و زيــان ) نمـي‌افــــزايــد.(1)
« شِفاء » معمولاً درمقابل بيماري‌ها و عيب‌ها و نقص‌ها است ، بنابراين نخستيــن كاري كـه قـرآن در وجـود انسان‌هـا مي‌كنـد همان پاك‌سـازي از انواع بيمـاري‌هــاي فكــــري و اخــلاقــي فــرد و جــامعــه اســـت .
پس از آن مــرحلــه « رَحْمَت » فــرامي‌رســد كــه مرحله تخلق به اخلاق الهي و جوانه زدن شكوفه‌هاي فضــايــل انســاني در وجــود افـــرادي است كه تحــت تــربيــت قــرآن قرار گرفته‌اند .
به تعبير ديگر «شِفــاء» اشــاره بــه «پــاكســازي» و «رحمــت» اشاره به «نوسازي» است و يا به تعبير فلاسفه و عرفاء اولي به مقــام « تَخْلِيَة » اشاره مي‌كنــد و دومــي بــه مقام « تَحْلِيَــة » .
1- 82 / اسـراء .
(82) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت

قرآن به زبان آسان نازل شده است

فَــاِنَّمـــا يَسَّــرْنـــاهُ بِلِســانِـكَ لِتُبَشِّــرَ بِــهِ الْمُتَّقيــنَ وَ تُنْــذِرَ بِــه قَوْمــا لُـــدّا
ما قرآن را بر زبان‌تو آسان ساختيم تا پرهيزكاران را به وسيله‌آن بشارت دهي و دشمنــان سـرسخــت را انــذار كنــــي . (1)
« لُدّ » جمع « اَلَدّ » به معني دشمني است كه خصومت شديد دارد و به كساني گفتـه مي‌شود كـه در دشمنـي كــردن متعصــب ، لجــوج و بي‌منطــق هستنــد .
« يَسَّرْناهُ » از ماده « تَيْسير » به معني تسهيل است ، خداوند در اين جمله مي‌فرمايد : « ما قرآن را بر زبان تو آسان كرديم تا پرهيزكاران را بشارت دهي و دشمنان سرسخت را انذاركني» اين‌تسهيل‌ممكن‌است‌ازجهات‌مختلف‌بوده‌باشد :
1 ـ از ايــن نظــر كــه قــرآن ، عربــي فصيــح و روانــي اســت كــه آهنگ آن در گوش‌هــا دل‌انگيـز و تــلاوت آن بــر زبــان‌هــا آســان اســت .
2 ـ ازنظراين‌كه‌خداوندآن‌چنان تسلطي‌به پيامبرش برآيات‌قرآن، داده‌بود كه به آساني و در همه جا و بــراي حــل هــر مشكــل، از آن استفاده مي‌كرد و پيــوستــه بـر مــؤمنان تــلاوت مي‌نمود .
3 ـ از نظر محتوا كه در عين عميق و پر مايه بودن درك آن سهل و ساده و آسان است ، اصولاً آن همه حقايق بزرگ و برجسته كه در قالب اين الفاظ محدود با سهولت درك معاني ريخته شده، خود نشانه‌اي است از آن‌چه در آيه فوق مي‌خوانيــم كــه بـــر اثـــر يــــك امــداد الهــي، صــــورت گرفتــه اســت .
در سوره قمر در آيات متعدد اين جمله تكرار شده است : « وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْـرِ فَهَـلْ مِـنْ مُــدَّكِـرٍ : مــا قـرآن را بـراي تــذكـر و يـادآوري آســان كرديـم آيا پنـد گيرنده‌اي هست » .
1- 97 / مــريــم .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (83)

قرآن شفادهنده‌اي است كه بيماري‌هاي وحشت‌انگيز را بزدايد

نُورا لا تَطْفَأُ مَصابيحُهُ ، وَ سِراجا لا يَخْبُو تَوَقُّدُهُ وَ بَحْرا لا يُدْرَكُ قَعْرُهُ ، وَ مِنْهاجا لا يُضِلُّ نَهْجُهُ ، وَ شُعاعا لا يُظْلِمُ ضَوْؤُهُ ، وَ فُرْقانا لا يُخْمَدُ بُرْهانُهُ ، وَ تِبْيانا لا تُهْدَمُ اَرْكانُهُ ، وَ شِفاءً لا تُخْشي اَسْقامُهُ ، وَ عِزّا لا تُهْزَمُ اَنْصارُهُ ، وَ حَقّا لا تُخْذَلُ اَعْوانُهُ . فَهُوَ مَعْدِنُ الاْيمانِ وَ بُحْبُوحَتُهُ ، وَ يَنابيعُ الْعِلْمِ وَ بُحُورُهُ ، وَ رِياضُ الْعَدْلِ وَ غُدْرانُهُ ، وَأثَافِيُّ الاِْسْلامِ وَ بُنْيانُهُ ، وَ اَوْدِيَةُ الْحَقِّ وَ غِيطانُهُ . وَ بَحْرٌ لا يَنْزِفُهُ الْمُسْتَنْزِفُونَ ، وَ عُيُونٌ لا يُنْضِبُها الْماتِحُونَ ، وَ مَناهِلُ لا يَغيضُها الْوارِدُونَ ، وَ مَنازِلُ لا يَضِلُّ نَهْجَهَا الْمُسافِرُونَ ، وَ اَعْلامٌ لايَعْمي عَنْهَاالسّائِرُونَ ، وَ آكامٌ لا يَجُوزُ عَنْهَا الْقاصِدُونَ . جَعَلَهُ اللّهُ رِيّا لِعَطَشِ الْعُلَماءِ ، وَ رَبيعا لِقُلُوبِ الْفُقَهاءِ ، وَ مَحاجَّ لِطُرُقِ الصُّلَحاءِ ، وَ دَواءً لَيْسَ بَعْدَهُ داءٌ ، وَ نُورا لَيْسَ مَعَهُ ظُلْمَةٌ(1) ، وَ حَبْلاً وَثيقا عُرْوَتُهُ ، وَ مَعْقِلاً مَنيعا ذِرْوَتُهُ، وَ عِزّا لِمَنْ تَوَلاّهُ ، وَ سِلْما لِمَنْ دَخَلَهُ ، وَ هُدًي لِمَنِ ائْتَمَّ بِه ، وَ عُذْرا لِمَنِ انْتَحَلَهُ، وَ بُرْهانا لِمَنْ تَكَلَّمَ بِه ، وَ شاهِدا لِمَنْ خــاصَــمَ بِــه ، وَ فَلْجــا لِمَــنْ حاجَّ بِه ، وَ حامِلاً لِمَنْ حَمَلَهُ ، وَ مَطِيَّةً لِمَنْ اَعْمَلَهُ ، وَ آيَـــةً لِمَــنْ تَــوَسَّــمَ ، وَ جُنَّــةً لِمَــنِ اسْتَلاْءَمَ ، وَ عِلْما لِمَنْ وَعي ، وَ حَديثا لِمَنْ رَوي ، وَ حُكْمـا لِمَـنْ قَضي
قرآن نوري است كه خاموشي ندارد ، چراغي است كه درخشندگي آن زوال نپذيرد ، دريايي است كه ژرفاي آن درك نشود ، راهي است كه رونده آن گمراه نگردد ، شعله‌اي است كه نور آن تاريك نشود ، جداكننده حق و باطلي است كه درخشش برهانش خاموش نگردد ، بنايي است كه ستون‌هاي آن خراب نشود ، شفادهنده‌اي است كه بيماري‌هاي وحشت‌انگيز را بزدايد ، قدرتي است كه يــاورانش شكست نــدارنــد و حقّي است كه يـاري‌كنندگانش مغلوب نشوند .
قرآن ، معدن ايمان و اصل آن است ، چشمه‌هاي دانش و درياهاي علوم است ، سرچشمه عدالت و نهر جاري عدل است، پايه‌هاي اسلام و ستون‌هاي محكم آن
1. نهــج البــلاغـــه : خطبــه 198 ، شرح نهج البلاغه لابن أبي الحديد : 10/199 .
(84) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
است، نهــرهــاي جــاري زلال حقيقت و سرزمين‌هاي آن است .
دريايي است كه تشنگان آن ، آبش را تمام نتوانند كشيد و چشمه‌اي است كه آبش كمي ندارد، محل برداشتِ آبي‌است كه هرچه ازآن برگيرند كاهش نمي‌يابد، منزلي‌است‌كه مسافران راه آن را فراموش نخواهند كرد و نشانه‌هايي است كه رونــدگـان از آن غفلت نمي‌كنند، كوهسار زيبايي اســت كه از آن نمي‌گذرنــد .
خدا قرآن را فرو نشاننده عطش علمي دانشمندان و باران بهاري براي قلب فقيهان و راه گسترده و وسيع براي صالحان قرار داده است . قرآن دارويي است كه با آن بيماري وجود ندارد ، نوري است كه با آن تاريكي يافت نمي‌شود ، ريسماني است كه رشته‌هاي آن محكم ، پناهگاهي است كه قلّه آن بلند و توان و قدرتي است براي آنكه قرآن را برگزيند ، محل امني است براي هركس كه وارد آن شود ، راهنمايي است تا از او پيروي‌كند، وسيله انجام وظيفه است براي آنكه قرآن را راه و رسم خود قرار دهد ، برهاني است بر آن كس كه با آن سخن بگويد ، عامل پيروزي است براي آن كس كه با آن استدلال كند ، نجات‌دهنده است براي آن كس كه حافظ آن باشد و به آن عمل كند و راهبر آن كه آن را به كار گيرد و نشانه هدايت است براي آن كس كه در او بنگرد ، سپر نگهدارنده است براي آن كس كه با آن خود را بپوشاند و دانش كسي است كه آن را به خاطر بسپارد و حديث كسي است كــه از آن روايت كند و فرمان كسي است كه با آن قضاوت كند . (1)
وَاللّهَ اللّهَ فِي الْقُرْآنِ ، لا يَسْبِقْكُمْ بِالْعَمَلِ بِه غَيْرُكُمْ . خدا را ! خدا را ! درباره قــرآن ، مبــادا ديگــران در عمـل كــردن بــه دستـوراتش از شمــا پيشــي گيرنــد . (2)
وَ تَمَسَّكْ بِحَبْلِ الْقُرْآنِ وَ اسْتَنْصِحْهُ ، وَ اَحِلَّ حَلالَهُ ، وَ حَرِّمْ حَرامَهُ . به ريسمان قـرآن چنـگ زن و از آن نصيحت‌پذير ، حلالش را حلال و حرامش را حرام بشمـار . (3)
1. «نهــــــج البـــلاغــــــه» ، خطبــــــه 198 .
2. «نهج البلاغه» ، نامه 47 .
3. «نهـج البلاغــه» ، نامه 69 .
قرآن از ديدگاه قرآن و عترت (85)

ارتباط با قرآن براي همگان به سادگي فراهم است

وَ لَقَـــدْ يَسَّــرْنَــــا الْقُــرْآنَ لِلـــذِّكْــــرِ فَهَـــلْ مِنْ مُــدَّكِـرٍ
ما قرآن را براي تذكر آسان ساختيم ، آيـا كسـي هست كــه متذكــر شود ؟ (1)
آري اين قرآن هيچ پيچيدگي ندارد و شرايط تأثير در آن جمع است ، الفاظش شيرين و جـذاب ، تعبيراتش زنده و پرمعني ، انذارها و بشارت‌هايش صريح و گويا ، داستان‌هايش واقعي و پرمحتوا، دلايلش قوي و محكم ، منطقش شيوا و متين ، خلاصه آن‌چه لازمه تأثير گذاردن يك سخن است ، در آن جمع است و به همين دليل هر زمان دل‌هاي آماده با آن تماس يابد ، مجذوب آن مي‌شود و در طول تاريخ اسلام نمونه‌هاي عجيب و شگفت‌انگيزي از تأثيـر عميـق قـرآن در دل‌هـاي آمــاده ديــده مي‌شود كه شاهد گوياي اين امر است .
ولـي چه مي‌توان كرد هنگامي كه نطفه حياتي يك بذر مرده باشد ، اگر در بهترين زمين‌هـا آن را جـاي دهنـد و از آب كوثـر زيـر نظـر بهتريـن باغبان‌هـا آبيـاري كننـد ، هرگــز نمـو نخـواهـد كرد و گل و گيــاهـي از آن نمـي‌رويـــد .
1- 17 / قمر .
(86) قرآن از ديدگاه قرآن و عترت
بسم اللّه الرحمن الرحيم
وَ عَنْ‌رَسولِ‌اللّه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله : قالَ‌مَنْ‌رَفَعَ‌قِرْطاسامِنَ‌الاَْرْضِ مَكتوبا فيهِ اسْمُ اللّه‌ِ اِجْلالاً لِلّه وَلاِسْمِهِ‌مِنْ‌اَنْ يُداسَ‌كانَ‌عِنْدَاللّه‌ِ مِنَ‌الصِّدّيقينَ وَ خُفِّفَ عَنْ والِدَيْهِ‌وَاِنْ‌كانا مُشْركَيْنِ
باب پنجاه و يكم في‌الخبار النبي والائمه صفحه 193 جلد يكم عربي بيروت
از رسول گرامي اسلام صلي‌الله‌عليه‌و‌آله
هر كه كاغذي (يا چيز ديگري) كه از نامهاي خدا در آن ثبت و نوشته شده باشد از زمين بردارد كه زيرپا نماند براي تجليل اسم پروردگار، خداوند او را جزو صديقان محسوب مي‌فرمايدوتخفيفي درعذاب پدرومادراو عنايت فرمايد اگر چه مشرك باشند.
ارشاد القلوب ديلمي ـ جلد 2
باب پنجاه و يكم ـ صفحه 252
يك توجه مختصر مشهود مي‌سازد كه «بِسْمِ‌اللّه‌ِالرَّحْمنِ‌الرَّحيم» داراي سه نام نيكوي الهي است و از قول رسول اكرم صلي‌الله‌عليه‌و‌آله روايت است كه هر كس يك بار «بِسْمِ‌اللّه‌ِالرَّحْمنِ‌الرَّحيم»بگويد چنين است كه چهار هزار عمل نيكو انجام‌داده باشد.
و هر كس نوشته‌اي‌را كه اين‌نام‌مبارك برآن باشد از زمين برگيرد جزء صديقان يعني راستگويان و راستكرداران در اوامر الهي نامش ثبت مي‌شود. و حتي خداوند گناهان والدين او را هم تخفيف مي‌دهد. نامها و صفتهاي خداي رحيم در قرآن كريم ـ صفحه 110 به نقل از كتاب كشف الاسرار
برادران و خواهران خوب و مسلمانم، از روزنامه‌ها و ساير نوشته‌ها كه آيات قرآن كريم در آنها چاپ
شده است در كارهاي نادرست و پست استفاده نشود كه در زباله‌دانها ريخته شود.
لطفا توجه بيشتري به متن دو حديث بنمائيد.
علي اصغر سليم
(87)

فهرست منابع

1 ـ قــرآن كـريــم 17 ـ مصبــاح الشـريعه
2 ـ نهــــج البــلاغه 18ـ الاختصــــــــاص
3 ـ قرآن‌شناسي جوان، محمد بيستوني 19ـ في لسان الميـــزان
4 ـ سفينــة‌البحــار، شيخ عباس قمـي 20ـ ثــواب الاعمــــال
5 ـ ميـزان الحكمـة، آية‌اللّه ري‌شهـري 21ـ منيـــة المـــريــد
6 ـ البحـــار 22ـ تفسيـــرالميـــزان
7 ـ نـوادرراونــــدي 23ـ الـــدّر المنثـــــور
8 ـ تفسير عيـــاشي 24ـ الصحيفة السجـادية
9 ـ غــرر الحكــــم 25ـ تنبيــه الخــواطــر
10ـ الكـــــــافــي 26ـ التـرغيـب والترهيب
11ـ المحــاســن 27ـ جــامــع الاخبـــار
12ـ الفقيــــه 28ـ الخصـال
13ـ تحـف العقـــول 29ـ مستــدرك الـوسائل
14ـ راجــع البحـــار 30ـ ثـــواب الاعمـال
15ـ عيون اخبار الرضا 31ـ الـدعـوات راونــدي
16ـ معــانـي الاخبـار

درباره مركز تحقيقات رايانه‌اي قائميه اصفهان

بسم الله الرحمن الرحیم
جاهِدُوا بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ في سَبيلِ اللَّهِ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (سوره توبه آیه 41)
با اموال و جانهاى خود، در راه خدا جهاد نماييد؛ اين براى شما بهتر است اگر بدانيد حضرت رضا (عليه السّلام): خدا رحم نماید بنده‌اى كه امر ما را زنده (و برپا) دارد ... علوم و دانشهاى ما را ياد گيرد و به مردم ياد دهد، زيرا مردم اگر سخنان نيكوى ما را (بى آنكه چيزى از آن كاسته و يا بر آن بيافزايند) بدانند هر آينه از ما پيروى (و طبق آن عمل) مى كنند
بنادر البحار-ترجمه و شرح خلاصه دو جلد بحار الانوار ص 159
بنیانگذار مجتمع فرهنگی مذهبی قائمیه اصفهان شهید آیت الله شمس آبادی (ره) یکی از علمای برجسته شهر اصفهان بودند که در دلدادگی به اهلبیت (علیهم السلام) بخصوص حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) و امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) شهره بوده و لذا با نظر و درایت خود در سال 1340 هجری شمسی بنیانگذار مرکز و راهی شد که هیچ وقت چراغ آن خاموش نشد و هر روز قوی تر و بهتر راهش را ادامه می دهند.
مرکز تحقیقات قائمیه اصفهان از سال 1385 هجری شمسی تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن امامی (قدس سره الشریف ) و با فعالیت خالصانه و شبانه روزی تیمی مرکب از فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مختلف مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.
اهداف :دفاع از حریم شیعه و بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام) تقویت انگیزه جوانان و عامه مردم نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی، جایگزین کردن مطالب سودمند به جای بلوتوث های بی محتوا در تلفن های همراه و رایانه ها ایجاد بستر جامع مطالعاتی بر اساس معارف قرآن کریم و اهل بیت علیهم السّلام با انگیزه نشر معارف، سرویس دهی به محققین و طلاب، گسترش فرهنگ مطالعه و غنی کردن اوقات فراغت علاقمندان به نرم افزار های علوم اسلامی، در دسترس بودن منابع لازم جهت سهولت رفع ابهام و شبهات منتشره در جامعه عدالت اجتماعی: با استفاده از ابزار نو می توان بصورت تصاعدی در نشر و پخش آن همت گمارد و از طرفی عدالت اجتماعی در تزریق امکانات را در سطح کشور و باز از جهتی نشر فرهنگ اسلامی ایرانی را در سطح جهان سرعت بخشید.
از جمله فعالیتهای گسترده مرکز :
الف)چاپ و نشر ده ها عنوان کتاب، جزوه و ماهنامه همراه با برگزاری مسابقه کتابخوانی
ب)تولید صدها نرم افزار تحقیقاتی و کتابخانه ای قابل اجرا در رایانه و گوشی تلفن سهمراه
ج)تولید نمایشگاه های سه بعدی، پانوراما ، انیمیشن ، بازيهاي رايانه اي و ... اماکن مذهبی، گردشگری و...
د)ایجاد سایت اینترنتی قائمیه www.ghaemiyeh.com جهت دانلود رايگان نرم افزار هاي تلفن همراه و چندین سایت مذهبی دیگر
ه)تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و ... جهت نمایش در شبکه های ماهواره ای
و)راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی (خط 2350524)
ز)طراحی سيستم هاي حسابداري ، رسانه ساز ، موبايل ساز ، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک ، SMS و...
ح)همکاری افتخاری با دهها مرکز حقیقی و حقوقی از جمله بیوت آیات عظام، حوزه های علمیه، دانشگاهها، اماکن مذهبی مانند مسجد جمکران و ...
ط)برگزاری همایش ها، و اجرای طرح مهد، ویژه کودکان و نوجوانان شرکت کننده در جلسه
ی)برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم و دوره های تربیت مربی (حضوری و مجازی) در طول سال
دفتر مرکزی: اصفهان/خ مسجد سید/ حد فاصل خیابان پنج رمضان و چهارراه وفائی / مجتمع فرهنگي مذهبي قائميه اصفهان
تاریخ تأسیس: 1385 شماره ثبت : 2373 شناسه ملی : 10860152026
وب سایت: www.ghaemiyeh.com ایمیل: Info@ghaemiyeh.com فروشگاه اینترنتی: www.eslamshop.com
تلفن 25-2357023- (0311) فکس 2357022 (0311) دفتر تهران 88318722 (021) بازرگانی و فروش 09132000109 امور کاربران 2333045(0311)
نکته قابل توجه اینکه بودجه این مرکز؛ مردمی ، غیر دولتی و غیر انتفاعی با همت عده ای خیر اندیش اداره و تامین گردیده و لی جوابگوی حجم رو به رشد و وسیع فعالیت مذهبی و علمی حاضر و طرح های توسعه ای فرهنگی نیست، از اینرو این مرکز به فضل و کرم صاحب اصلی این خانه (قائمیه) امید داشته و امیدواریم حضرت بقیه الله الاعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف توفیق روزافزونی را شامل همگان بنماید تا در صورت امکان در این امر مهم ما را یاری نمایندانشاالله.
شماره حساب 621060953 ، شماره کارت :6273-5331-3045-1973و شماره حساب شبا : IR90-0180-0000-0000-0621-0609-53به نام مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان نزد بانک تجارت شعبه اصفهان – خيابان مسجد سید
ارزش کار فکری و عقیدتی
الاحتجاج - به سندش، از امام حسین علیه السلام -: هر کس عهده دار یتیمی از ما شود که محنتِ غیبت ما، او را از ما جدا کرده است و از علوم ما که به دستش رسیده، به او سهمی دهد تا ارشاد و هدایتش کند، خداوند به او می‌فرماید: «ای بنده بزرگوار شریک کننده برادرش! من در کَرَم کردن، از تو سزاوارترم. فرشتگان من! برای او در بهشت، به عدد هر حرفی که یاد داده است، هزار هزار، کاخ قرار دهید و از دیگر نعمت‌ها، آنچه را که لایق اوست، به آنها ضمیمه کنید».
التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکری علیه السلام: امام حسین علیه السلام به مردی فرمود: «کدام یک را دوست‌تر می‌داری: مردی اراده کشتن بینوایی ضعیف را دارد و تو او را از دستش می‌رَهانی، یا مردی ناصبی اراده گمراه کردن مؤمنی بینوا و ضعیف از پیروان ما را دارد، امّا تو دریچه‌ای [از علم] را بر او می‌گشایی که آن بینوا، خود را بِدان، نگاه می‌دارد و با حجّت‌های خدای متعال، خصم خویش را ساکت می‌سازد و او را می‌شکند؟».
[سپس] فرمود: «حتماً رهاندن این مؤمن بینوا از دست آن ناصبی. بی‌گمان، خدای متعال می‌فرماید: «و هر که او را زنده کند، گویی همه مردم را زنده کرده است»؛ یعنی هر که او را زنده کند و از کفر به ایمان، ارشاد کند، گویی همه مردم را زنده کرده است، پیش از آن که آنان را با شمشیرهای تیز بکشد».
مسند زید: امام حسین علیه السلام فرمود: «هر کس انسانی را از گمراهی به معرفت حق، فرا بخواند و او اجابت کند، اجری مانند آزاد کردن بنده دارد».