در محضر فقيه: گفتگويي جامع پيرامون مسايل خمس

مشخصات كتاب

‏سرشناسه: حسيني شيرازي‏، سيدصادق‏، ۱۳۲۰ -
‏عنوان و نام پديدآور: در محضر فقيه: گفتگويي جامع پيرامون مسايل خمس/ مطابق با فتواي سيدصادق حسيني‏شيرازي؛ گردآورنده محمد آخوند.
‏مشخصات نشر: تهران: سميع، ۱۳۹۱.
‏مشخصات ظاهري: ۷۲ ص.
‏شابك: 978-600-5622-42-3
‏وضعيت فهرست نويسي: فيپا
‏يادداشت: كتاب حاضر قبلا تحت عنوان " در محضر فقيه‏: گفتگوهايي جامع در خصوص مسائل خمس و بهره‏وري اجتماع از آن‏" توسط انتشارات لانه كوير در سال ۱۳۸۳منتشر شده است.
‏عنوان ديگر: در محضر فقيه‏: گفتگوهايي جامع در خصوص مسائل خمس و بهره‏وري اجتماع از آن‏.
‏موضوع: خمس
‏موضوع: فتوا‏هاي شيعه -- قرن ۱۴
‏شناسه افزوده: آخوند، محمد، ۱۳۴۶ -‏، گردآورنده
‏رده بندي كنگره: BP۱۸۸/۶‏/ح‏۵۴د۴ ۱۳۹۱
‏رده بندي ديويي: ۲۹۷/۳۵۶
‏شماره كتابشناسي ملي: ۲۷۲۶۱۰۷

مقدمه

از ديرگاه فهم بعضي از مسائل شرعي براي پاره‌اي از مكلفين سخت ودشوار بوده، براي درك يك مطلب مي‌بايست وقت زيادي را جهت يادگيري آن صرف نمايند. شايد سرگرم شدن به كارهاي دنيوي، مشغله زياد وگرفتاري‌هاي فراوان عصر حاضر باشد كه اين امر رفته رفته در ميان بيشتر جوانان سرايت كرده است و فاصله‌اي بين جوانان عزيز و تعاليم، دستورات وفرامين الهي وشرعي ايجاد شده، باعث گرديده اين مسايل جزو ابهامات واموري باشند كه تعطيل شده ومتروكه قرار گيرند، در اين كتابچه بر آن شديم تا با بيان يكي از مسائل مهم فقهي كه همواره در جامعه كاربرد فراوان دارد. اين معضل را تا اندازه‌اي حل نماييم. بحث فقهي خمس كه از زن ومرد، پير وجوان، مكلف ما را هر ساله به خود جلب وجذب مي‌كند، اگر در بيان مسائل شرعي خمس جاذبه‌اي نباشد دگرباره اين شكاف وفاصله ميان دو طيف را لمس خواهيم كرد.
پس بر ما لازم شد تا بحث خمس را در قالب در محضر فقيه جامع الشرايط حضرت آيت الله العظمي حاج سيد صادق حسيني شيرازي «دام ظله» در آورده وبا زباني ساده آن را به رشته تحرير در آوريم باشد تا مورد استفاده همگان خصوصاً جوانان متدين وعزيز قرار گيرد.
والسلام علي من اتبع الهدي
صفر المظفر 1423هجري قمري
محمدآخوند

خمس چيست؟

خمس واژه‌اي است لغوي وشرعي كه در قرآن احاديث وكتب فقهي از آن مكرر ياد شده است.
خمس، حق خدا وحق رسول خدا «صلي الله عليه وآله وسلم» وحق امام زمان عليه السلاموحق سادات است و فرد مكلف بايد هرساله مقداري (يك پنجم) از درآمد وارباح خويش را در اين راه صرف كند.
خمس چيست وچگونه بايد آن را پرداخت كرد؟
آيا خمس بر همه واجب است، يا شامل افراد خاصي مي‌شود؟
در اين زمينه براي هرچه بهتر اداء نمودن اين امر واجب، لازم است به گوشه‌هايي از اين بحث (فقهي- به صورت پرسش وپاسخ) اشاره كنيم تا هر شخص مسلماني بتواند به راحتي وظيفه شرعي خويش را بداند ودر اين راستا هر ساله آن را به وجه احسن ادا بنمايد.

خمس بر چه كسي واجب است؟

بر هر شخص مسلماني كه در آمدي داشته باشد (گرچه پول تو جيبي كه پدر به او مي‌دهد باشد) وبه سن تكليف برسد (دختر با اتمام نه سالگي وپسر با اتمام پانزده سالگي قمري) بايد سر سال خمسي داشته باشد.
در روايت آمده است افرادي كه ساليانه خمس خود (20%) را به عنوان سهم مبارك امام عليه السلاموسهم سادات محاسبه نكند، خدا رحمت وبركتش را از زندگي آنان بر مي‌دارد، … حقيق علي الله عزوجل أن يمنع رحمته ممن منع حق الله في ماله … بر خدا سزاوار است رحمتش را از زندگي كسي كه حق الهي را پرداخت نكند بر دارد.
سر سال داشتن، يعني يك روز از سال را معين بنمايد ودر آن روز مايملك وتمام داريي‌ها، در آمد وهزينه‌ها، پس انداز وموجودي زندگي خود را محاسبه كند تا مازاد بر مؤونه خود را جهت پرداخت خمس بررسي نمايد.
شخصي كه اولين سال سن تكليف اوست ومي‌خواهد سال براي خود قرار دهد، بايد آنچه پول ويا جنس ومانند آن كه مؤونه به حساب نيايد، بلكه مربوط به كار وسرمايه كاري باشد را محاسبه نمايد وخمس آن را بدهد، مثلاً: اگر مجموعا پنج هزار تومان داشت هزار تومان آن خمس است وچهار هزار تومان حلال براي او مي‌ماند كه سال بعد هر چه بيشتر از آن (چهار هزار تومان مخمس) داشت، خمس آن بيشتر را بايد پرداخت نمايد (وآنچه را بين سال براي خورد وخوراك ولباس ومسكن و … ) مصرف نموده حلال وگواراي او است.
شخصي كه از تكليف او گذشته والآن مي‌خواهد براي سال اول خمس حساب بنمايد، بايد تمام زندگيش را به قيمت روز عرفي محاسبه كند، از قبيل: خانه، ماشين، لباس و وسايل ديگر زندگي وهم چنين پول، مغازه، ماشين آلات و وسايل كار وهر آنچه كه متعلق به كار وي (از قبيل اجناس مغازه، قيمت خود مغازه «سر قفلي»، موجودي حساب بانكي، چك‌هاي دريافتي از فروشندگان و … ) مي‌باشد، البته آنچه مربوط به مؤونه زندگي انسان است بعد از دادن خمس حلال مي‌شود وحساب آن كنار گذاشته وسال بعد حساب نمي‌گردد، مانند منزل مسكوني واثاث آن وماشين سواري و …، اما آنچه مربوط به پول، جنس، كسب وكار انسان است بايد بعد از دادن خمس، رقم باقي را در دفتري ثبت نمايد تا سال بعد، سر سال بعدي نيز همه در آمد خود را حساب كند، آن گاه هر چه بيشتر از سال قبل بود، آن بيشتر را نيز تخميس نمايد، و هم چنين سال هاي بعد.
براي روشن شدن مسائل فقهي خمس بهتر است از طريق گفتگو وسئوال وجواب قدم به قدم، به جلو برويم تا مطالب خمس بيش از پيش واضح وروشن گردد.

محمد وفقيه

محمد به دوران تكليف رسيده است وبر اثر كار وفعاليت مقداري پول، مغازه، اجناس وماشين آلات، وخلاصه سرمايه كاري براي كسب وكار خود فراهم نموده است وهم اينك مشغول كسب وكار در بازار است، وي مواظب است تا مبادا لقمه حرامي مصرف بنمايد وبراي آن كه حقوق شرعي خود را به نحو اكمل واتم پرداخته باشد، نزد مرجع جامع الشرايط خود رفته ومي‌خواهد سر سال خمسي خود را محاسبه كند.
اينك كنار مرجع بزرگوارش نشسته وبعد از سلام واحوال پرسي مي‌خواهد درباره پاره‌اي از مسايل خمسي بحث وگفتگو كند.
مح مد: لطفاً بيان فرماييد در چه مواردي خمس واجب مي‌شود؟
فقيه: خدا بر انسان واجب فرموده است كه بابت يكي از هفت چيز خمس بدهد.
محمد: آيا مي‌شود آنها را بيان فرماييد؟
فقيه: بله با تمامي اشتياق، آن هفت چيز عبارت‌اند از:
1: غنيمت: چيزهايي كه مسلمانان «در جنگي كه به اذن پيامبر «صلي الله عليه وآله وسلم» ويا امام معصوم عليه السلام يا نايب او بر پا شده» از كفار به دست آورده‌اند.
2: معدن: چه روان باشد مانند نفت، يا غير روان مانند طلا ونقره ومانند آن، به شرط آن كه ارزش آن به حد نصاب برسد، يعني: بعد از كم كردن مخارجي كه براي آن هزينه شده است به مقدار ارزش پانزده مثقال طلا يا يك صد وپنج مثقال نقره به بالا باقي باشد.
3: گنج: وآن مالي است كه در زمين يا كوه يا ديوار يا درخت پنهان باشد به طوري كه به آن گنج بگويند به شرط آن كه در زمين (دار الحرب) يا زمين‌هاي مرده (باير) كه به آن موات گفته مي‌شود وصاحب ندارد پيدا شده باشد ويا در زمين خراب كه مالك نداشته باشد ويا در زمين آباد شده به احياء ويا در زمين خريده شده در صورتي كه بداند اين گنج مال فروشندگان آن زمين نيست، البته اگر آن گنج طلا ونقره باشد بايد به حد نصاب برسد، يعني: بعد از كم كردن مخارجي كه براي آن كرده به مقدار اولين نصاب طلا ونقره كه در احكام زكات آمده بوده باشد.
4: جواهراتي كه به واسطه فرو رفتن به دريا به دست مي آيد مانند مرواريد ومرجان به شرط آن كه معادل يك دينار شرعي (كه هيجده نخود طلا است) باشد، البته بعد از كم كردن مخارج بيرون آوردن آن.
5: مال حلال مخلوط به حرام به شرط آن كه صاحب مال ومقدار آن معلوم نباشد وطوري مخلوط شده باشد كه نتواند آنها را از يكديگر تشخيص دهد.
6: زميني كه كافر ذمي از مسلمان بخرد، بنابر احتياط واجب در بعضي از اقسام آن بايد قيمت خمس زمين را آن كافر ذمي بدهد.
7: منافع كسب، خواه مانند تجارت ويا صنعت وزراعت باشد، خواه مانند اجاره دادن املاك بوده يا اجير شدن خود شخص باشد.
محمد: تشكر مي‌كنم واز شما خواهشمندم درباره بركت بخشيدن خداي متعال به زندگي آن دسته از افرادي كه سرسال مالي خود حقوق شرعي خود را پرداخت مي‌كنند توضيحي بفرماييد؟
فقيه: بله با كمال ميل فرض كنيد، درختي هر سال يك صد سيب ثمر مي‌دهد. در روزهاي آخر زمستان صاحب خانه كشاورزي را دعوت مي‌كند تا مقداري از شاخ و برگ هاي اين درخت را هرس كند. شخصي در خانه با مشاهده چنين حالتي زبان اعتراض گشوده ومي‌گويد: آقا چرا شاخ وبرگ‌هاي درخت خانه‌مان را مي‌بري؟ اگر هر ساله اين درخت به ما يك صد سيب ثمر مي‌داد، با اين كار امسال فقط هشتاد سيب بيشتر ثمر نخواهد داد. كشاورز لبخندي مي‌زند و به آن معترض مي‌گويد: درست است، امسال ثمره اين درخت بيش از هشتاد سيب نيست، ولي در عوض اين هشتاد سيب بزرگ تر، آبدارتر و بهتر از ميوه هاي سال‌هاي گذشته خواهد بود.
مصداق اين مثال در مورد افرادي است كه يك صد تومان پول دارند وبيست تومان آن را خمس مي‌دهند گرچه پول ايشان (بعد از جدا نمودن خمس) هشتاد تومان بيشتر نيست ولي خداي متعال در اين پول حلال كه هشتاد تومان مي‌باشد بركتي گذارده، كه در مبلغ يك صد تومان (كه هنوز حقوق خدا وحقوق مردم در آن است) نگذاشته است خداي متعال در قرآن مجيد مي‌فرمايد: « … ويربي الصدقات» خدا صدقات را افزون بخشد. در اين صورت خمس، بركات نفقات وانفاق در راه خدا را افزايش مي‌دهد، يعني: بركت از آن زندگي كسي است كه حقوق شرعي خود را بدهد ودر روايات متعددي اين معني واين گونه مطالب به چشم مي‌خورد كه اين كتاب از حوصله بيان آن خارج است.
محمد: از بيان جنابعالي ومثال شيرين شما سپاس گذارم، حال لطفاً بفرماييد از ديدگاه اقتصادي چگونه مي‌توان بحث خمس را توجيه نمود، طوري كه جوانان متدين ما قانع شوند؟
فقيه: اسلام بهترين الگوي اقتصادي را براي جهان به ارمغان آورده وتطبيق نظام اقتصادي اسلام ضامن ريشه كن شدن فقر از جامعه بشري است. از جمله احكام اقتصاد اسلامي مسئله خمس وزكات است كه بايد توسط مراجع تقليد در مواردي كه رضايت امام زمان عليه السلام در آن است از ترويج دين مبين اسلام وتقويت مسلمين تا رفع احتياج ونيازمندي فقرا، صرف وخرج گردد، شما ببينيد اگر تمامي مردم حقوق شرعي خود را سالانه مرتب پرداخت مي‌كردند وعلما وفقها اين مبالغ هنگفت را در جاي مناسب خرج مي‌كردند عزّت وآقايي مسلمانان تضمين شده وهيچ فقير، مستمند، محتاج، بي‌خانمان وبي‌سر وساماني بر روي كره زمين نمي‌ماند. هم چنين هيچ بيماري به دليل فقر وتنگدستي بي‌معالجه از بيمارستان خارج نمي‌شد. وبيماران از نبود دارو و درمان نمي‌مردند. مثلاً: گفته مي‌شود در كشور دانمارك دو ماليات بر مردم مقرر نموده اند، زيرا اقتصادانان آن كشور بررسي‌ها وتحقيقاتي كردند وبه اين نتيجه رسيدند كه بهترين الگوي مالياتي خمس و زكات اسلامي است، به همين جهت دو نوع ماليات از مردم مي‌گيرند، يكي با نام (ممس) كه همان بر گرفته از خمس اسلامي است، دومي (مزكات) كه همان زكات اسلامي است البته نه به همان درصد اسلامي. بله آنان توانستند با اين برنامه ورهنمودهاي اسلام درباره مصرف و رسيد‌گي به امور اقتصادي مردم، فقر را نوعاً از جامعه خود بزدايند، لذا اگر اقتصاد اسلام صحيح نبوي را پياده كنيم نبود فقر، بيماري، بي‌خانماني وريشه‌كن شدن فساد را لمس خواهيم كرد.
محمد: از فرمايشات روشن گرانه شما متشكرم، بفرماييد در وضع كنوني آيا بر هر فرد مسأله داني شرعاً واجب است، مردم مسلمان را نسبت به اين گونه احكام اسلامي فراموش شده آگاه سازد يا خير؟
فقيه: بله وظيفه هر فرد مسلمان ومسأله دان است كه ديگران را از مسائل شرعي ومواردي كه خود به آن دچار شده است آگاه سازد. يعني: بيان تمام مسائل شرعي مبتلا به، يكي از واجبات كفايي است.
محمد: لطفاً بفرماييد خداي متعال در كجاي قرآن بحث خمس را ياد آور شده است؟
فقيه: در سوره انفال آيه 41 خداي تبارك وتعالي فرموده است: «واعلموا أنّما غنمتم من شيء فأنّ للّه خمسه وللرّسول ولذي القربي واليتامي والمساكين وابن السبيل إن كنتم آمنتم باللّه» وبدانيد هر گونه غنيمت (در آمد واستفاده) به شما رسد، خمس آن خاص خدا، رسول خدا وخويشان (اهل بيت) او وهم چنين يتيمان، مسكينان وواماندگان در راه «از سادات» است، اگر شما به خدا ايمان آورده‌ايد. اين آيه مباركه اربابان خمس را خدا، رسول واهل بيت او كه امروز حق امام زمان عليه السلام ومعروف به سهم مبارك امام است، هم چنين يتيمان، مسكينان وواماندگان در راه «از سادات» كه امروز حق سادات ومعروف به سهم سادات است معرفي نموده است. مسلمانان در زمان پيامبر اكرم «صلي الله عليه وآله وسلم» حقوق شرعي خود را به حضرت مي‌پرداختند. بعد از پيامبر در زمان حضور ائمه اطهار «عليهم السلام» مردم مسلمان، حقوق شرعي را به امام خود مي‌پرداختند ودر زمان غيبت صغراي امام زمان عليه السلام حقوق شرعي را به چهار نايب خاص آن حضرت مي‌رساندند. در دوران غيبت كبري مانند امروز مردم مسلمان حقوق شرعي خود را به نواب عام امام زمان عليه السلامكه مراجع جامع الشرايط كنوني تقليد هستند مي‌پردازند.
محمد: از توضيح مفيد وكامل شما نهايت امتنان را دارم، حال بفرماييد حقوق شرعي را فقها در چه زمينه‌اي بايد صرف بنمايند؟
فقيه: مصرف خمس جهت احياي امر به معروف، اصلاح جامعه و زدودن ريشه مفاسد و منكرات است و براي تقويت حوزه‌هاي علميه، دانش پژوهان علوم اهل بيت «عليهم السلام» تربيت خطبا ومبلغين وارسال آنان براي راهنمايي وارشاد مردم و هم‌چنين براي مساعدت و ياري رسانيدن به يتيمان، مسكينان و واماندگان در راه «از سادات» نيز از خمس استفاده مي‌شود، البته مخفي نماند كه حق سادات را به ساداتي مي‌شود داد كه شرعاً فقير باشند يعني مخارج سال خود وزن و بچه خود را نداشته باشند و اين غير از واماندگان در راه است كه بايد از خمس به آنها داده شود گرچه در شهر خود ثروتمند باشند.
محمد: آيا به كساني كه از طريق مادر نسبتشان به سيادت مي‌رسد خمس مي‌ر‌سد يا خير؟
فقيه: خير، بايد از طرف پدر سيد باشند.
محمد: لطفاً بفرماييد به چه كسي سيد مي‌گويند؟
فقيه: به كسي كه از پدر به هاشم جد پيامبر «صلي الله عليه وآله وسلم» برسد سيد مي‌گويند.
محمد: شخصي كه سيد نيست ولي همسرش علويه است، مي‌تواند به همسرش سهم سادات پرداخت كند يا خير؟
فقيه: خير مادامي كه (علويه) واجب النفقه او (شوهر) خواهد بود بنابر احتياط واجب جايز نيست.
محمد: شخصي كه سيد نيست مي‌تواند حقوق شرعي خود را به پدر زن يا مادر زن بدهد.
فقيه: اگر پدر زن سيد ويا مادر زن علويه بوده ومستحق باشند مي‌تواند از سهم سادات به ايشان پرداخت كند.
محمد: اگر مغازه وكسب وكار شخصي وسعت داشته باشد واصلاً توجهي به اين مطلب ندارد كه ساليانه چقدر پس انداز واضافه بر در آمد داشته است، آيا مي‌تواند ساليانه پولي را علي الحساب پرداخت نمايد تا وقت مناسب فرا رسد وزندگيش را محاسبه كند؟
فقيه: خلاف احتياط است.
محمد: بفرماييد خمس را چگونه تقسيم مي‌كنند؟
فقيه: همان گونه كه اشاره شد مقدار خمس را بايد دو قسمت كنند:
يكي: سهم امام عليه السلام وآن در حال حضور به خود امام عليه السلامودر حال غيبت به مجتهد جامع الشرايط تعلّق دارد.
دوم: سهم سادات وآن نيز به خود امام عليه السلام در حال حضور وبه مرجع تقليد در حال غيبت پرداخته مي‌شود، يا با اجازه او به يتيمان فقير ومسكينان، وابن السبيل (واماندگان در راه) داده مي‌شود.
محمد: به بعضي از مردم كه حقوق شرعي نمي‌دهند گفته مي‌شود: چرا سر سال نداريد وحقوق شرعي نمي‌دهيد؟ آنها مي‌گويند، ما همواره بدهكار هستيم، چگونه خمس بدهيم لطفاً بفرماييد وضعيت اينان چگونه خواهد بود؟
فقيه: اين نكته را بايد بيان كنم كه سر سال گذاشتن يك مطلب است وخمس دادن مطلبي ديگر، اينها دو مقوله از هم جدا مي‌باشند، هر مكلفي بايد يك روز از سال را روز حساب رسي خود قرار بدهد ودر آن روز محاسبه كند. پس اگر از سرمايه پارسال مبلغي اضافه داشت خمس آن را پرداخت مي‌كند واگر اضافه نداشت خمس بر او واجب نيست.
محمد: آيا سال خمسي فقط بايد سال قمري باشد يا خير؟
فقيه: بله محمد آقا، ولي در صورت ضرورت سال شمسي هم اشكالي ندارد.
محمد: پس با اين بيان اشخاصي كه در كشورهاي اروپائي زندگي مي‌كنند وتاريخشان تاريخ ميلادي است ويا در يكي از كشورهاي دور زندگي مي‌كنند براي پرداخت حقوق شرعي بايد چكار بكنند؟
فقيه: در صورت امكان سال خمسي خود را سال قمري قرار دهند، ولي در صورت ضرورت اشكالي ندارد.
محمد: آقا خدمت شما رسيده‌ام تا بعد از حسابرسي و رسيدگي به وضعيت مالي، حقوق شرعي خود را بدهم. حال بفرماييد از چه راهي بايد شروع كنم؟
فقيه: محمد آقا، آيا اين اولين سال است كه مي‌خواهي خمس بدهي؟
محمد: بله امسال سال اول خمسي من است وتا كنون سرسال نداشتم.
فقيه: پس كل مايملك خود از قبيل اموال نقدي واموالي كه از ديگران طلب كار هستي، مغازه، شركت، ماشين آلات وآنچه كه مستملكات شخصي خود به حساب آيد ولي از مؤونه حساب نمي‌شود را عرفاً محاسبه كن آن هم به قيمت روز (كه از تو خريداري مي‌كنند) تا خمس آن را بدهي واما چيزهايي كه از مؤونه خود است مانند لباس، اثاث منزل، ماشين شخصي وخانه با شما مصالحه مي‌نماييم.
محمد: بله آقا همه دارايي‌هاي خود را از قبل محاسبه كردم، تمام ما يملك من امروز در رابطه با پول وامور كاري از قبيل جنس ومغازه و … آن هم به ارزش روز يك ميليون تومان برآورد شده است وآنچه مربوط به مؤونه من مانند لباس واثاث وماشين شخصي وخانه نيز يك ميليون تومان ارزش دارد.
فقيه: بسيار خوب، آنچه در رابطه با مؤونه شما بود همه را گذشت كرده ومصالحه مي‌نماييم واما آنچه در رابطه با پول وكار شما بود، بايد با دادن يك پنجم آن، حق شرعي خود را اداء نمايي.
محمد: متشكرم، حال بفرماييد بيست درصد يك ميليون تومان چقدر مي‌شود؟
فقيه: بيست در صد يك ميليون تومان دويست هزار تومان مي‌شود باقي مانده از يك ميليون تومان هشتصد هزار تومان مي‌شود. اين مبلغ را فقط نه مبلغ مربوط به مؤونه خود را در نظر داشته باش ويا آن را در دفترچه‌اي ثبت كن تا سال آينده هر چه در زمينه كاري اضافه بر اين مبلغ درآمد داشتي فقط خمس آن اضافه را بايد بدهي. بله اين مبلغ (يعني: هشتصد هزار تومان) همان مبلغ مخمس تو مي‌باشد كه با دادن حق خدا رسول خدا واهل بيت «عليهم السلام» هم چنين حق يتيمان، مسكينان وواماندگان در راه از سادات وخلاصه دادن سهمين، حلال به دست تو قرار گرفته است وحال تو با اين پول حلال مي‌تواني به كار وشغل ودر آمد حلال خود بپردازي، البته مايملك شما از خانه وماشين و … نيز حلال شد وآنچه بين سال تا سر سال دوم هم براي مؤونه ودر شأن خود مصرف كني نيز حلال است وديگر محاسبه آن لازم نيست.
محمد: آقا متشكرم واز شما اجازه مي‌خواهم چند مسأله‌اي كه در ذهنم تداعي شده است از شما سؤال كنم.
فقيه: بله هيچ مانعي نيست، بفرماييد.
محمد: لطفاً بفرماييد سال ديگر چگونه حقوق شرعي‌ام را حساب كنم؟
فقيه: حساب شما ديگر بسيار ساده وآسان است، از امروز كه با مبلغ هشتصد هزار تومان سرمايه كاري وحلال، به زندگي خود وكار وكسبت ادامه مي‌دهي، هر كار وكسب حلالي كه تا سال ديگر كردي وهر توسعه كاري وفعاليت‌هاي تجاري وهر چه فايده ودرآمد وسود داشتي، همه آن براي تو حلال است ونيز هر چه را كه براي خانه وكاشانه وزندگي خود ومتعلقين خود در بين سال تهيه نمودي وبه مصرف رساندي همه آن حلال است، منتهي سر سال كه مي‌شود بايد آنچه پول وجنس و.. كه مربوط به كار است را محاسبه كنيد وخمس اضافه آنچه را كه در سال قبل داشتيد، پرداخت كنيد.
محمد با خوش‌حالي و شادابي مي‌رود و به كسب وكار، زندگي خود را همراه با موفقيت وكاميابي ادامه مي‌دهد. سال دوم حساب‌هاي خود را جمع وجور كرده به نزد مرجع تقليد خود مي‌آيد و بعد از سلام و تعارف عرضه مي‌دارد:
محمد: آقا امروز سر سال دوم من هست واموال خود را محاسبه كردم متوجه شدم كه خداي تبارك وتعالي به من بركت داده است وبر مقدار سرمايه‌ام هم اينك مبلغ يك ميليون تومان اضافه است، يعني: يك ميليون وهشتصد هزار تومان مجموع سرمايه‌ام شده است، حال بفرماييد چگونه محاسبه كنم؟
فقيه: پارسال مخمس پول شما چقدر بوده است؟
محمد: هشتصد هزار تومان (البته به غير از آنچه مصالحه نموديد براي من از خانه وماشين شخصي و … كه جزو مؤونه به حساب مي‌آمد وغير از آن دويست هزار تومان، خمسي كه پرداخت كردم).
فقيه: بنابراين مبلغ هشتصد هزار تومان (كه پول خمس داده شده است) را از مبلغ موجودي امسال منها مي‌كني، يك ميليون اضافه (همان گونه كه حساب كرديد) مي‌ماند كه بايد خمس مبلغ مانده را پرداخت كني.
محمد: هشتصد هزار تومان را كم كردم، موجودي امسال من يك ميليون تومان مي‌شود.
فقيه: پس حالا معلوم شد كه بايد (بيست درصد) يك ميليون تومان اضافه را خمس بدهي يعني مبلغ دويست هزار تومان.
محمد: امسال مجموع سرمايه كارم يك ميليون وهشتصد هزار تومان است وخمس آن بيشتر بايد باشد؟
فقيه: درست است ولي هشتصد هزار تومان، مبلغ مخمس سال گذشته شما بوده است؟
محمد: بله درست است، ولي چرا نبايد خمس آن را بدهم؟
فقيه: به خاطر اين است كه مخمس ديگر خمس ندارد، در اين صورت امسال اين مبلغ را بايد از كل رأس المال «سرمايه ودارايي» خود، كم كني.
محمد: بنابراين بايد هشتصد هزار تومان مخّمس سال گذشته‌ام را كم كنم، آن گاه يك ميليون برايم باقي مي‌ماند، حال خمس آن چقدر مي‌شود؟
فقيه: يك قاعده براي تحصيل مقدار خمس به شما تعليم مي‌دهم وآن اين است كه در هر يك صد هزار تومان، بيست هزار تومان خمس است. در نتيجه خمس يك ميليون تومان فقط مبلغ دويست هزار تومان مي‌باشد.
محمد: از قاعده علمي شما بسيار متشكرم، بنابراين قاعده، با پرداختن دويست هزار تومان مخمس امسال من باز مبلغ هشتصد هزار تومان مي‌باشد.
فقيه: احسنت محمد جان درست است واين مبلغ (هشتصد هزار تومان) مخمس امسالت را با مبلغ مخمس پارسال (هشتصد هزار تومان) جمع كن، در نتيجه يك ميليون وششصد هزار تومان پول مخمس تو مي‌شود، البته لازم است كه اين مبلغ را يادداشت كني تا سال ديگر چنانچه از اين مبلغ چيزي اضافه كسب نمودي، اين مبلغ (جمع مخمس امسال و پارسال) را از آن كم كني هر چه اضافه بر آن بود، خمس آن اضافه را پرداخت كني.
محمد: آقا، من امسال براي توسعه زندگي‌ام يخچال، فريزر، پنكه، كولر و … خريداري كرده‌ام، مبالغي را كه براي اين كار صرف كردم را به حساب خمسي امسال من نياورديد.
فقيه: بله كاملاً درست است واين يكي از عنايات خاصه خداي تبارك وتعالي است بر افرادي كه هر سال حقوق شرعي خود را مي‌پردازند، يكي از فوايد خمس دادن همين است كه هر چه «ميان سال» براي خود، خانواده خود، خانه و زندگيش به اندازه شأن خود مصرف كند، علاوه بر اين كه حلال وطاهر است جزو حساب خمسي سالش محسوب نمي‌شود.
محمد: مبلغي را به جهت خمس مي‌خواهم پرداخت كنم، ولي مي‌دانم اگر پرداخته شود ديگر نمي‌توانم با ما بقي موجود تجارت كنم، در اين صورت بايد چكار بكنم؟
فقيه: مي‌تواني از مرجع تقليد خود يا وكيل او اجازه تصرف در آن را بگيري ومبلغ را به صورت اقساط بپردازي، يا اين كه اين مبلغ را به مجتهد يا وكيل او پرداخت نمايي وايشان اين مبلغ را از شما گرفته ودست گردان مي‌كند وپس از آن به عنوان قرض الحسنه يك ساله به شما بر مي‌گرداند، اينك شما اين مبلغ را بدهكار مجتهد يا وكيل شرعي آن شده‌اي كه بايد به صورت اقساط در مدت معين پرداخت كني.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد مدت پرداخت اين مبلغ دست گردان شده تا چه وقت خواهد بود؟
فقيه: محمد جان پرداخت اين مبلغ بايد كمتر از يك سال (تا قبل از رسيدن سرسال آينده خمسي‌ات) صورت گيرد.
محمد: آقا، آيا مي‌توانم با كسي كه اعتقاد به دادن حقوق شرعي ندارد در كار وتجارت شريك بشوم يا خير؟
فقيه: بله واگر شريك شما عين مالي كه خمسش را نداده جزء سرمايه شراكت قرار دهد بنابر احتياط واجب اذن فقيه لازم است.
محمد: آقا فرزندي دارم كه وضع زندگيش مناسب است ولي خمس نمي‌دهد، آيا من كه پدر او هستم مي‌توانم او را مجبور به دادن حقوق شرعي بكنم يا خير؟
فقيه: اين را بدان شما بايد با او طوري برخورد نمايي كه هم قانع به حكم الهي گردد وهم تشويق به پرداخت سالانه حقوق شرعي بشود.
محمد: به چشم، انشاء الله همين كار را انجام خواهم داد.
فقيه: خدا به شما جزاي خير دهد، زيرا هدايت افراد مخصوصاً زن وفرزند خود يكي از واجبات الهي است واجر آن بسيار است.
محمد: آقا، سابقاً مبلغي به وكيل يكي از مراجع به عنوان خمس داده شد، ولي بعد از مدتي معلوم شد كه ايشان اين مبلغ را به مجتهد جامع الشرايط نرسانيده در اين صورت حكم چيست؟
فقيه: محمد آقا اشكالي ندارد زيرا از عهده دهنده حقوق شرعي خارج شده است وبهتر آن است كه از وكلاي مراجع همان طوري كه خود مراجع به مراجعين رسيد مهر شده مي‌دهند، درخواست رسيد مهر شده بنمايند.
محمد: آقا، من مقلد شما هستم، با وكيل حضرت عالي محاسبه سال نمودم، ولي بعد از پرداخت، ايشان رسيد مهر شده يكي ديگر از مراجع را براي من ارسال نمود، حكم آن چيست؟
فقيه: رسيد مرجع تقليد جامع الشرايط قبول است.
محمد: آقا لطفاً بفرماييد آيا به نظر جناب عالي مي‌شود حقوق شرعي را به غير از مجتهدي كه از او تقليد مي‌كند پرداخت بنمايد يا خير؟
فقيه: به مرجع جامع الشرايط قبول است انشاء الله تعالي.
محمد: آقا، آيا از سهم سادات مي‌شود براي چاپ كتاب‌هاي اسلامي واخلاقي و … استفاده نمود يا خير؟
فقيه: محمد آقا، سهم سادات راجع به سادات فقير است. اگر كتابي كه با سهم سادات چاپ شده به دست سادات فقير برسد اشكالي ندارد، ولي در غير اين صورت مشكل است.
محمد: آ‌قا بفرماييد كه فقر فقط در فقر مادي وتنگناي اقتصادي منحصر است يا كسي كه فقر معنوي وفرهنگي دارد نيز سهم امام يا سادات به او مي‌رسد؟
فقيه: محمد آقا كاملاً به جا گفتي، فقر تنها در فقر مادي منحصر نيست، بلكه فقر معنوي سخت‌تر است، لذا بايد با اجازه مرجع تقليد از حقوق شرعي براي رفع فقر معنوي از جامعه اسلامي استفاده نموده وكوشيد.
محمد: آقا به علويه‌اي كه فقير بوده سهم سادات داده‌اند. آيا اين خانم مي‌تواند، اين سهم سادات را براي خرجي فرزندانش كه سيد نيستند صرف بنمايد يا خير؟
فقيه: بله اگر خرجي فرزندان به عهده آن خانم باشد اشكالي ندارد.
محمد: شايع شده است كه اگر سيد تالار منزلش از طلا هم باشد مي‌توان به او سهم سادات داد، آيا چنين كلامي صحيح است يا خير؟
فقيه: خير صحيح نيست.
محمد: لطفاً بفرماييد اگر شخصي باشد كه با وكالتي كه از قبل داشت مي‌توانست در حقوق شرعي تصرف بنمايد، حال مجتهد او از دار دنيا رفته است. آيا باز ايشان مي‌تواند با همان وكالت در حقوق شرعي تصرف بنمايد يا خير؟
فقيه: بدان كه با فوت مجتهد وكالت نيز باطل مي‌شود وبايد در اين گونه مسايل به فقيه زنده جامع الشرايط رجوع بنمايد.
محمد: آقا، اگر شخصي به سيدي مبلغي پول يا جنس داد بعد از مدتي او فقير ومستمند بشود، آيا مي‌شود آن مبلغ را به عنوان حقوق شرعي محاسبه نمود يا خير؟
فقيه: بله، اشكال ندارد، اما از مرجع تقليد خود بايد اجازه بگيرد.
محمد: آقا به سيدي كه فقير ومستمند است ولي حقوق شرعي را در راه خلاف شرع صرف مي‌كند يا سيدي كه فقير است ولي تجاهر به فسق مي‌كند مي‌توان حقوق شرعي داد يا خير؟
فقيه: خير جايز نيست.
محمد: آقا، سؤال ديگرم اين است اگر در ميان سال مغازه خريدم يا براي مغازه ام اجناسي تهيه كردم، آيا آن هم همانند خانه واثاثيه خانه سر سال خمس ندارد؟
فقيه: خير اين موضوع با موضوع خريد خانه واثاثيه خانه فرق مي‌كند وسابق اشاره كرديم آنچه مربوط به پول وكار وسرمايه كاري است بايد موجودي كرد وسر سال آن را محاسبه نمود.
محمد: آيا خريد ماشين جزو درآمد كاري محسوب مي‌شود كه بايد سر سال خمس آن را داد يا جزو مؤونه زندگي حساب مي‌شود كه اگر وسط سال خريداري شود، خمس ندارد؟
فقيه: اگر شما ماشين را براي زندگي شخصي خود وخانواده‌ات خريداري كردي از مؤونه زندگي است وخمس ندارد، ولي اگر وسيله نقليه را براي تجارت وكار ومسافركشي تهيه كرده‌اي بايد موجودي كرد وسر سال آن را محاسبه نمود.
محمد: آقا بفرماييد اگر ماشين را براي خانه وزندگي وهم براي كار وكاسبي خريداري كرده به اين گونه كه پنجاه درصد براي استفاده زندگي وپنجاه درصد براي استفاده كاري، در اين صورت چگونه محاسبه مي‌شود؟
فقيه: محمد آقا! در مثالي كه شما زديد بايد مقدار نصف ماشين را خمس بدهي، يعني: به همان كه براي كار وكاسبي از آن وسيله نقليه استفاده مي‌كني بايد خمس همان مقدار را بدهي.
محمد: آقا لطفاً كمي اين مطلب را بيشتر توضيح بدهيد.
فقيه: فرض مي‌كنيم شما ماشيني را به قيمت پنج ميليون تومان خريداري مي‌كنيد. اگر استفاده تمامي اين ماشين براي كار وكاسبي باشد بايد يك ميليون آن كه خمس مبلغ كل اين ماشين است را بپردازي واگر استفاده تمامي اين ماشين براي خانه وزندگي باشد هيچ خمس ندارد. ولي اگر پنجاه درصد آن براي خانه وزندگي است وپنجاه درصد آن براي كار وكاسبي، بايد پنجاه درصد قيمت ماشين، يعني: خمس آن (دو ميليون ونيم كه نصف قيمت ماشين است) كه پانصد هزار تومان است را بپردازي زيرا نصف ديگر ماشين مؤونه زندگي شما است وخمس ندارد.
محمد: آقا بفرماييد اگر در كار وتجارت شريك داشته باشيم، چگونه بايد خمس خود را محاسبه كنم؟
فقيه: قاعده حساب درآمد شخصي در صورت شريك داشتن به اين گونه است كه: اگر شريك پنجاه درصد با شما در كار شريك باشد، هنگام محاسبه بايد پنجاه درصد در آمد يك سال را محاسبه نمايي وخمس آن را بدهي.
محمد: با تشكر از لطف شما بفرماييد چك‌هايي كه در بازار جهت فروش اجناس به ما مي‌دهند هنگام سر سال خمسي من كه در يك روز معين است مي‌رسد وهنوز اين چك ها به حساب نيامده ووصول نشده، آن مبالغ چك را چگونه محاسبه كنم؟
فقيه: محاسبه اين گونه چك‌ها دو راه دارد:
يك: آن كه جزو سرمايه سال حساب كنيد وخمس آن را بپردازيد.
دو: آن كه جزو سرمايه محاسبه نشود منتهاي مراتب هر وقت هر چكي كه پاس شد، آن را جزو سرمايه آورده وخمس آن را فوراً پرداخت نماييد.
محمد: آقا بفرماييد اگر شخصي مغازه‌اي به مبلغ ده ميليون تومان خريداري كند، سال اول آن را جزو بقيه سرمايه خود محاسبه كرد وخمس آن را نيز پرداخت نمود. حال كه سال دوم مي‌رسد، آيا مبلغ مغازه را نيز بايد به حساب آورد يا خير؟
فقيه: مغازه را بايد هر ساله وبه قيمت روز محاسبه نمود، مثلاً اگر قيمت مغازه امسال پانزده ميليون تومان است، بايد مبلغ پانزده ميليون تومان براي مغازه موجودي كنيد وچنانچه با محاسبه بقيه سرمايه، موجودي شما اضافه برسال گذشته بود، خمس آن اضافه را بايد بدهيد.
محمد: آقا لطفاً بفرماييد آيا مي‌شود، ارزش مغازه را هرسال به همان قيمت خريداري شده حساب كنم، ولي هر وقت آن مغازه را فروختم خمس آنچه اضافه برخريد بوده است را فوراً بپردازم؟
فقيه: آري چنين كاري را مي‌تواني انجام دهي، ولي بايد با اجازه خاص مرجع تقليد يا وكيل او باشد.
محمد: آقا بفرماييد موجودي هر سال خمسي را بايد نسبت به موجودي سال خمسي قبل قرار داد، يا نسبت به موجودي كمترين سال خمسي يا بيشترين سال خمسي؟ مثلاً اگر سال اول پول مخمس يك ميليون تومان بوده است، سال دوم دو ميليون تومان، سال سوم به خاطر مخارج دامادي فرزندش، موجودي او صفر شده است در سال چهارم دو ميليون تومان موجودي او گرديد، آيا در اين سال (سال چهارم) بايد به سال قبل كه موجودي او صفر بود است نگاه كند وخمس دو ميليون تومان را بدهد، يا نگاه به دو سال قبل كند كه مخمس دو ميليون تومان بوده والان نيز دو ميليون تومان است پس خمسي بر ذمه او نيست، يا نگاه به سال اول كند كه يك ميليون تومان مخمس او بوده، والآن دو ميليون تومان موجودي او است، پس خمس يك ميليون تومان برذمه او است؟
فقيه: احسنت محمد جان سؤال جالبي نمودي جوابش اين است كه هر سال خمسي را بايد نسبت به موجودي سال گذشته محاسبه نمود، در نتيجه ودر فرض سؤال كه سال چهارم موجودي او دو ميليون تومان سرمايه بود است، بايد به سال سوم كه موجودي او صفر بود است نگاه كند وخمس همه دو ميليون تومان را بدهد.
محمد: آقا عده‌اي براي خود هنگامي كه در قيد حيات‌اند، قبري خريداري مي‌كنند، به مرور زمان قيمت وارزش آن قبر نيز بالا رفته، آيا صاحب قبر بايد خمس مازاد را بپردازد يا خير؟
مثلاً: چند سال قبل اين قبر را يك هزار تومان خريداري كرده است ولي بعد از ده سال قيمت آن به يك ميليون تومان رسيده است، در اين صورت بايد چكار كند؟
فقيه: محمد آقا، بدان كه قاعده تعلق خمس به اشياء خريداري شده وعدم تعلق خمس به آن البته غير از اشيائي كه ارتباط به كار دارد كه آن حتماً مورد تعلق خمس است اين است كه: اگر آن شئ مؤونه فعلي او بود، يعني: احتياج به آن پيدا كرده باشد وآن را مورد استفاده قرار داده است، خمس به آن تعلّق نمي‌گيرد، ولي اگر مؤونه فعلي او نبود، يعني: آن را وسط سال خريداري كرد ومورد احتياج او واقع نشد واز آن استفاده ننمود تا سر سال او شد، خمس به آن تعلّق مي‌گيرد، حال همانند كفن وقبر ومانند آن كه وسط سال خريداري شده وتا سر سال آن را داشته، طبق قاعده، خمس به آن تعلق مي‌گيرد، حال كه مي‌خواهد خمس آن را بدهد بايد به ارزش روز حساب كند وخمس آن را بپردازد.
محمد: آقا از بيان اين قاعده سپاس گذارم، آنچه از اين قاعده استفاده شد اين است كه سر سال بايد مثل كفن وقبر ومانند آن را به ارزش روز محاسبه نمود وخمس آن را داد حال اگر اين كار نشود، دفن كردن ميت در آن قبر وبا آن كفن (غير مخمس) چه حكمي دارد؟
فقيه: محمد جان، اگر آن كفن، يا قبر با عين مالي كه مخمس نيست خريده شده باشد دفن و كفن كردن ميت در آن جايز نيست.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد صاحب قبر مي‌تواند خمس آن را وصيت كند، كه بعد از مرگ وقبل از دفن قيمت روز قبر را تعيين نمايند وخمس آن را از تركه او بپردازند، سپس او را در آن قبر دفن بنمايند؟
فقيه: بله محمد آقا اين هم مي‌شود، ولي اين مطلب را بايد ياد آوري كنم، كه وراث به چه ضمانتي مي‌توانند به اين وصيت جامه عمل بپوشاند، ممكن است قبل از دفن بر سر ارث نيز نزاع نمايند وبارها چنين خبرهايي به گوش من و شما رسيده است.
محمد: آري آقا درست مي‌فرماييد، در اين باره ضمانتي نمي‌توان داد.
فقيه: بله لذا چه بهتر انسان خود وارد عمل شده وزندگي خود را محاسبه كند وحقوق شرعيه خود را با دست خود بپردازد.
محمد: آقا، حال فرض بفرماييد كه وارث ميت نبودند تا خمس قبر را بپردازند، در اين صورت اگر ميت دفن نشود بي احترامي به او است بنابراين بايد چكار كرد؟
فقيه: محمد آقا، در اين صورت اگر تهيه قبر ديگري ممكن نباشد، او را در همان قبر دفن كنند وفوراً خمس آن را بدهند.
محمد: آقا، اگر پدري به اولاد خود مغازه‌اي را به عنوان هديه داده است آيا اين مغازه خمس دارد يا خير؟
فقيه: آري خمس دارد وچنانچه سر سال آن فرزند برسد، اين مغازه را نيز بايد به ارزش روز موجودي كند وجزو سرمايه خود محاسبه نمايد وخمس اضافه بر موجودي سال گذشته را بدهد.
محمد: آقا، گاهي اوقات مي‌شود كه هدايايي به ما مي‌دهند، آيا آن را نيز بايد جزو خمس محاسبه كنيم يا خير؟
فقيه: محمد آقا، اين دو صورت دارد:
يك: اگر در ميان سال (سال خمسي) از آن هدايا استفاده بشود خمس ندارد.
دو: اگر سر سال شما شود واز آن هيچ گونه استفاده‌اي نكرده باشي، بايد خمس آن را به قيمت روز بپردازيد.
محمد: آقا، در بعضي از شهرها رسم است كه پدر براي دختر جهيزيه آماده مي‌كند در حالي كه در مدت خريد جهيزيه چند سالي طول مي‌كشد واين به آن جهت است كه فشار بر زندگي خانواده وارد نگردد وموقع رفتن دختر به خانه بخت در سختي واقع نشوند، به همين جهت كم كم براي جهيزيه دختر، كالا آماده مي‌كنند، آيا سر سال پدر كه مي‌شود بايد خمس آن (جهيزيه) را نيز بدهد يا خير؟
فقيه: محمد جان، اگر رسم بر اين باشد، ودر موقعش از لحاظ مادي نتوانند جهيزيه را يك جا تهيه نمايند، خمس ندارد.
محمد: آقا، بفرماييد اگر شخصي براي فرزندش خانه‌اي را خريداري كند، يا واحد ديگري را براي او احداث نمايد، در حالي كه فرزندش هنوز به دوران بلوغ نرسيده وهنوز هم از آن خانه يا واحد وطبقه ديگر استفاده نمي‌شود، آيا آن خانه يا طبقه خمس دارد يا خير؟
فقيه: بله محمد آقا، احتياطاً بايد ولي وسرپرست آن نوجوان قبل از بلوغ فرزندش، خمس آن خانه يا واحد وطبقه را بپردازد، ولي اگر چنانچه ولي آن نوجوان خمس آن خانه يا واحد وطبقه را نپرداخت، بعد از بلوغ بايد خود (نوجوان) خمس آن را به قيمت روز محاسبه وپرداخت بنمايد.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد اگر پدر سر سال داشته باشد واين خانه يا واحد وطبقه را از درآمد خود براي فرزندش خريداري وتهيه نموده باشد، در اين صورت آيا خمس دادن نيز واجب است؟
فقيه: آري، زيرا طبق قاعده خمس، هر انساني تكليف حساب خمس سر سال خود را دارد، يعني: در اين مثال، اگر پدر آن خانه يا واحد وطبقه را در ملك خود داشت حساب خمس آن بر او بود (در صورتي كه زائد بر احتياجش بود) وهرگاه به فرزند منتقل شود، حساب خمس آن بر فرزند است، پس اگر فرزند به آن احتياج فعلي داشت خمس ندارد، ولي اگر فعلاً به آن احتياج نداشت سر سال بايد خمس آن را به ارزش روز بپردازد چه وقتي كه در ملك پدر بود خمس به آن تعلق گرفته وپرداخت نموده بود، يا تعلق نگرفته بود.
محمد: آقا، گاهي اوقات به خانه‌هاي بستگان وفاميل مي‌رويم وبر سفره ايشان نشسته غذا نيز مي‌خوريم، در حالي كه يقين داريم صاحب خانه اهل خمس وحقوق شرعي نيست، در اين حال چكار بايد كرد؟
فقيه: محمد آقا، بنابر احتياط واجب بايد به اندازه‌اي كه از آن غذا استفاده مي‌كنيد، خمس آن را به قيمت روز محاسبه و پرداخت نماييد.
محمد: آقا بفرماييد اگر احتمال پرداخت خمس يا عدم خمس مي‌دهيم در اين صورت چگونه خواهد بود؟
فقيه: در اين صورت ديگر احتياط لازم نيست.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد: زوجه مي‌تواند به جهت عدم پرداخت خمس شوهر، مضايقاتي بر شوهرش داشته باشد يا خير؟
فقيه: خير محمد جان ولي اگر شرايط امر به معروف فراهم هست او را امر به معروف كند.
محمد: آقا، آيا مي‌شود خود مكلف در تمام حقوق تصرف بنمايد وخود مصرف نمايد؟
فقيه: خير محمد جان زيرا قسمتي از حقوق شرعي، سهم امام عليه السلام است لذا بايد خمس را به دست مرجع تقليد يا وكيلش رسانيده ويا اجازه تصرف از آنان گرفته شود.
محمد: آقا، بعضي از افراد خير ونيكوكاري مي‌باشند كه دائماً انفاق وكمك به مشاريع خيري، فقرا ومستمندان مي‌نمايند، ولي سرسال وحساب خمسي ندارند، آيا اين انفاق وكمك هاي خيري ونوع دوستانه‌شان جاي حقوق شرعي را مي‌گيرد واگر ديگر خمس ندهند نزد خدا مسئول وگرفتار نخواهند بود؟
فقيه: احسنت، سؤال بسيار خوبي كردي وجوابش اين است كه اين گونه اعمال بسيار خوب است ولي جاي خمس دادن را نمي‌گيرد، لذا بر اينان واجب است كه سرسال بگذارند ومي‌توانند اجازه از مرجع تقليد خود بگيرند كه هر چه انفاق وكمك هاي خيري ونوع دوستانه مي‌كنند آن را جزو خمس، محاسبه نمايند، تا نزد خدا مسئول نباشند.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد در چه مواردي براي پرداخت خمس مجتهد جامع الشرايط با مكلف مصالحه مي‌كند؟
فقيه: محمد آقا، مصالحه در جاهايي است كه انسان مدتي حقوق پرداخت نمي‌كرده ويا مي‌كرده ولي چند سالي به علت مشغله كاري ويا دلايل ديگر حساب سال خود را انجام نداده باشد، در اين صورت با او مصالحه مي‌كنند.
محمد: لطفاً بفرماييد اگر شخصي چند سالي خمس پرداخت مي‌كرد، ولي به دلايلي ديگر خمس نمي‌داده، سپس چند سال بعد به فكر پرداخت حقوق شرعي افتاد، زيرا در اين مدت شاهد نكبت وگرفتاري در زندگيش بود واين نكبت ومشكلات را معلول عدم خمس مي‌دانست كه واقعاً هم همين طور است حال پشيمان شده ومي‌خواهد حقوق شرعي خود را بدهد، در اين حال چگونه بايد محاسبه بنمايد؟
فقيه: اين سؤال همانند سؤال قبلي است وجوابي مشابه آن دارد، او به خاطر اين كه سال‌هاي قبل حقوق شرعي مي‌داده وچند سالي است كه ترك كرده، با او مصالحه مي‌شود يعني: از نو كل مايملك خود را بايد محاسبه كند، آن گاه همه آن را يا گذشت كرده يا با مقداري پول مصالحه مي‌شود.
محمد: آقا بفرماييد شخصي كه هيچ گاه خمس نداده است آيا با آن سرمايه مي‌تواند به حج برود يا خير؟
فقيه: خير محمد جان، اگر بخواهد حجش مورد قبول خداوند متعال قرار گيرد، بايد خمس هزينه‌هاي سفر حجش را بدون تأخير پرداخت بنمايد، در غير اين صورت قبولي حجش محل اشكال است، هم‌چنان كه اگر كسي سرسال خمسي نداشته باشد وخمس ما يملك خود را ندهد كل زندگي او محل اشكال خواهد بود.
محمد: آقا با وجه غير مخمس به حج رفته، بعد از حج متوجه شده است كه پول خرجي براي حج واجب، بايد مخمس بوده حال چكار بكند؟
فقيه: چون ضامن خمس بوده بايد خمس مخارج حجش را بپردازد.
محمد: در اين صورت حجش باطل خواهد بود يا خير؟
فقيه: اگر خمس بپردازد باطل نيست بنابر اظهر.
محمد: اگر در ندادن خمس مخارج حج تقصير داشته است در اين صورت چه؟
فقيه: در صورت تقصير معصيت انجام داده است.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد كه: آيا شخص مي‌تواند براي پرداخت خمس خود از چك‌هاي مدت دار استفاده بنمايد؟
فقيه: آري مي‌تواند، ولي سه تا شرط دارد، يك: آن كه واقعاً نتواند خمس خود را يكجا بپردازد. دوم: اذن واجازه مرجع تقليد يا وكيل او را در اين كار كسب نمايد سوم: چك‌هايي را كه تحويل مجتهد خود مي‌دهد به تاريخ مقرر وصول شود.
محمد: آقا، گاهي مي‌شود كه چك‌هايي را از خريداران دريافت مي‌كنيم، بعد متوجه مي‌شويم اين چك ها احتمال وصول شدن ندارد، در اين صورت نسبت به اين چك‌ها چگونه بايد خمس را محاسبه كنيم؟
فقيه: محمد آقا اگر احتمال عقلايي يا گمان مي‌بريد كه اين چك‌ها پرداخت نشود، در اين صورت چك‌ها را جزو حساب سال نمي‌آوريد. بلكه كناري گذاشته وهر وقت كه وصول شد، فوراً آن را جزو حساب سال وموجودي خود آورده وقبل از تصرف در آن مبلغ خمس آن را مي‌پردازيد.
محمد: آقا لطفاً بفرماييد كه انسان مي‌تواند خمس دارايي‌هاي خود را محاسبه كند وآنچه را كه بايد به عنوان خمس بدهد برذمه خود قرار داده وهر گاه كه توانست پرداخت بنمايد؟
فقيه: محمد جان سؤال شما دو فرع دارد:
يكي آن كه خود مي‌توانيد به تنهايي دارايي خود را وخمس آن را مشخص نماييد؟ جواب: بله مي‌توانيد.
دوم: آن كه خمس را كه مشخص نموديد آن را مي‌توانيد از پيش به ذمه بگيريد، سپس هر گاه توانستيد پرداخت بنمائيد يا خير؟ جواب: خير از پيش خود نمي‌توانيد اين كار را بكنيد مگر اين كه از مرجع تقليد خود يا وكيل او اجازه آن را بگيريد.
محمد: آقا، اگر مبلغي را به عنوان قرض به شخصي داده‌ايم، آيا اين مبلغ قرض داده شده را خود به حساب سال بياوريم يا اين مبلغ را بايد قرض گيرنده به حساب سال خود آورده ومحاسبه كند؟
فقيه: محمد جان، مبالغ قرض دهنده به حساب سالي خمس او محاسبه مي‌شود نه قرض گيرنده.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد اگر شخصي قبل از رسيدن سال، به مردم بدهكار باشد، آيا آن بدهي‌ها را جزو سرمايه خود آورد، يا آن كه آن را منها نمايد؟
فقيه: محمد آقا اگر شخصي بدهكار بدهي خود را قبل از رسيدن سال پرداخت كند، خود بخود منها شده وديگر جزو سرمايه نخواهد بود، ولي اگر مي‌خواهد بعد از سر سال خود بدهي‌ها را پرداخت كند، در اين صورت جزو سرمايه سال خود بايد محاسبه كند.
محمد: آقا! لطفاً بفرماييد اگر پدر يك خانواده خمس ندهد، همسر و بچه‌هاي او چگونه مي‌توانند بر سر سفره و مخارجي كه آن پدر خرج مي‌كند بنشينند، در حالي كه حق خدا ورسول خدا واهل بيت او، همچنان حق يتيمان ومسكينان وواماندگان در راه از سادات درآن مي‌باشد؟
فقيه: احسنت محمد آقا اين مسئله محل ابتلاي بعضي‌ها مي‌باشد. جوابش اين است كه اگر اجتناب از آن براي آنان حرجي باشد مي‌توانند به اذن حاكم شرع مجتهد يا وكيل او تصرف كنند.
محمد: آقا بفرماييد آيا پدر مي‌تواند مقداري از حقوق شرعي خودش را به فرزندش كه به دنبال طلب علم بوده و مقداري در تنگناي اقتصادي قرار گرفته پرداخت بنمايد يا خير؟
فقيه: حقوق واجب خود را نمي‌توان به زوجه وفرزند و والدين داد.
محمد: آقا اگر شخصي مبلغي را براي قرعه كشي در بانك پس انداز كند وهر ماه مبلغي را اين گونه اندوخته مي‌سازد، آيا سر سال اين مبالغ را بايد جزو حساب خمس خود بياورد، يا خير؟
فقيه: آري او به هر اندازه كه پس انداز كرده است بايد جزو سرمايه سال خود قرار داده وآن را محاسبه نمايد.
محمد: آقا لطفاً بفرماييد اگر خانمي پولي از شوهر يا پدر يا فرزندش دريافت مي‌كند يا در آمد جداگانه از در آمد شوهر خود دارد آيا او هم بايد سال خمسي داشته باشد يا همان سال خمسي شوهر كفايت مي‌كند؟
فقيه: بله آن خانم هم بايد سر سال خمسي داشته باشد و سال خمسي شوهر كفايت نمي‌كند.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد كه خمس را مي‌توان از خود جنس پرداخت نمود يا بايد همواره وجه خمس صرفاً پول باشد؟
فقيه: آري محمد جان، خمس را مي‌توان از خود جنس پرداخت نمود، يا به مقدار قيمت آن پول ووجه نقد بپردازد.
محمد: آقا گاهي اتفاق افتاده اجناس ريز وكوچكي پيدا مي‌شود كه از محدوده چشم مكلف خارج است، براي محاسبه دقيق از چه راهي بايد استفاده نمود؟
فقيه: محمد آقا بدان همين كه انسان مطمئن شود محاسبه عرفي كرده است كفايت مي‌كند، گرچه خوب است از باب احتياط انسان قدري بيش از مقدار محاسبه، خمس پرداخت كند.
محمد: آقا لطفاً بفرماييد اگر شخصي اجناسي را در اول سال تهيه وخريداري كرده است واكنون خواهان محاسبه خمس آن باشد، آيا بايد به قيمت خريداري شده آن روز محاسبه نمايد، يا به قيمتي كه هم اينك ارزش دارد؟
فقيه: محمد آقا، بايد به ارزش وقيمت عرفي روز (پرداخت حقوق شرعي) محاسبه شود.
محمد: آقا، آيا مي‌توانم از سال خمسي خود چند روزي محاسبه را به تأخير بيندازم.
فقيه: خير محمد جان، تأخير جايز نيست.
محمد: آقا، آيا مي‌توانم زودتر از موعد مقرر وقبل از سر سال خود خدمت شما برسم وخمس خودم را محاسبه كنم؟
فقيه: آري محمد جان، مي‌شود زودتر از سر سال خود حسال كني، فقط مشروط به اين كه سال آينده نيز به روز تغيير داده شده بايد محاسبه كني، يعني اگر اول محرم الحرام سرسال خمسي شما بوده وامسال مي‌خواهي يك ماه قبل از آن يعني: در ماه ذي الحجة حساب نمايي، سال ديگر نمي‌تواني به ماه محرم دو سال قبل محاسبه كني، بلكه بايد به سال قبل كه ماه ذي الحجة است محاسبه نمائي.
محمد: آقا، بفرماييد در عكس اين مسئله حكم چه مي‌باشد؟ يعني: شخصي كه سر سال او اوّل ذي حجه است مي‌تواند سر سال خود را يك ماه يا كمتر يا بيشتر به تأخير بياندازد، مثلاً: در اول محرم تعيين نمايد يا خير؟
فقيه: خير محمد جان، سر سال خود را نمي‌توان به تاخير انداخت، مگر با اذن خاص مرجع تقليد خود يا وكيل او.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد، انسان مي‌تواند در صورت امكان حقوق شرعي فرزند خود را يا پدر خود را از درآمد خود محاسبه كند، يا نه فرزند وهم‌چنين پدر بايد از ما يملك خود خمس خويش را پرداخت بنمايد؟
فقيه: بله محمد جان، انسان مي‌تواند شرعاً از طرف فرزندش، يا از طرف پدرش خمس آنان را از ما يملك خود بدهد، وديگر برآنان لازم نيست.
محمد: آقا، اگر شخصي يافت شود كه هيچ درآمدي نداشته، يا اگر داشته باشد به اندازه مخارج خود وزن بچه او است واضافه نمي‌آورد، آيا بر او هم واجب است كه سر سال وحساب وكتاب داشته باشد؟
فقيه: خير محمد آقا، اگر احتمال ندهد كه بر مخارجش اضافه‌اي پيدا خود لازم نيست سر سال داشته باشد.
محمد: آقا اگر شخصي بيش از يك خانه داشته باشد آيا خمس خانه دوم را بايد بدهد وهر ساله به قيمت وارزش روز آن را جزو موجودي خود بياورد يا خير؟
فقيه: محمد جان، بدان كه اگر خانه دومي به اندازه شأنيت وشخصيت اوست، در اين صورت از مؤونه است و خمس ندارد، ولي اگر آن خانه را جهت درآمد، رهن، اجاره و مانند آن قرار داده است (چون كه جزو سرمايه كاري قرار گرفت)، بايد خمس آن را بدهد وهر ساله با قيمت عرفي و ارزش به رأس المال ساليانه حساب كرده وبه موجودي خود در آورد تا آنچه اضافه بر سال گذشته داشته باشد خمس آن اضافه را پرداخت بنمايد.
محمد: آقا لطفاً بفرماييد شأنيت را چگونه معنا مي‌نماييد، آيا صرف اين كه در شأن شخص تاجر آن است كه دو خانه داشته باشد، كفايت مي‌كند، يا نه در عين حال شأنيت بايد احتياج فعلي به آن داشته باشد، (يعني از آن نيز استفاده بكند).
فقيه: محمد آقا، شأنيت وتصرف فعلي هر دو با هم شرط ندادن خمس است، پس اگر شأنيت بود اما تصرف فعلي نبود، مثلاً: اگر علاوه برخانه مسكوني خود خانه دومي را خريداري كند در حالي كه شأنيت وي نيز دارا بودن دو خانه را محرز مي‌سازد اما تصرف فعلي در آن نداشته باشد نه خود ونه زن و بچه خود، بايد سرسال قيمت آن خانه را با ارزش روز موجودي كند ومحاسبه نمايد تا هر چه از سال گذشته اضافه بود خمس آن اضافه را بپردازد.
محمد: آقا بفرماييد، شخصي براي خود بيش از شأنيت فعلي ماشين يا خانه‌اي را تهيه كرده است، آيا بايد بيش از ارزش شأنيت خود را خمس بدهد؟
فقيه: آري. اگر شخصي خانه‌اي را به مبلغي كه بيش از شأن خويش بوده است، مثلا خانه در خور شأنش 20 ميليون تومان است ولي خانه‌اي را به مبلغ 30 ميليون تومان خريداري كرده است، بايد خمس 10 ميليون تومان بيش از شأنش را بپردازد.
محمد: آقا بفرماييد، چگونه ارزش شأنيت افراد مشخص مي شود؟
فقيه: عرفاً گفته شود كه اين جنس يا اين خانه و يا مغازه و يا.. بيش از شأن او بوده باشد.
محمد: آقا لطفاً بفرماييد اگر شخصي در بازار باشد وهمه چيز خريداري مي‌كند ولي در عين حال سر سال خمسي ندارد، وقتي از او سؤال مي‌شود چرا سر سال نداري؟ مي‌گويد: اصلاً امكان محاسبه اين گونه معاملات را ندارم چون خارج از حسابرسي معاملات بازاري است. در اين حال اين شخص بايد چكار بكند؟
فقيه: محمد آقا، اين گونه افراد به مجرد فروش جنس وسود كردن مي‌توانند خمس آن را جدا كنند، ولي تعيين سال وحساب ولو تخميني بهتر است.
محمد: آقا، آيا مي‌توانم قبل از سال علي الحساب خمس وحقوق شرعي‌ام را پرداخت كنم وسپس سال كه مي‌شود، محاسبه و مكاتبه كرده ما بقي را پرداخت نمايم؟
فقيه: آري محمد جان مي‌تواني اين كار را بكني.
محمد: آقا، آيا مي‌شود قبل از رسيدن سال خمسي وبراي فرار از دادن حقوق شرعي، مبلغي را به شخصي هديه بدهيم، مثلاً به همسر وبعد از گذشت سال خمسي آن را از ايشان باز پس گيريم؟
فقيه: محمد آقا، بدان اگر آن مبلغي را كه مي‌دهي هبه واقعي باشد نه صوري واين مقدار هبه نمودن در شأن شما باشد، اشكال ندارد، پس در فرض سؤال اگر هبه واقعي باشد بعد از هبه كردن به همسر، ديگر نمي‌توانيد پس گيريد.
محمد: آقا، اگر چنانچه شخصي اموال كسب وكار خود را در زمان حيات خود بين فرزندانش تقسيم نمايد، آيا باز هم بايد سرسال خود خمس آن اموال تقسيم شده را پرداخت نمايد؟
فقيه: خير محمد جان، او بعد از تقسيم اموال خود بين فرزندان به عنوان تمليك آنان به صورت هبه يا غيره وقبض دادن اموال به آنان در زمان حيات خود، وجوب خمس از او ساقط گشته وبر فرزندان او واجب مي‌شود.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد اگر ارثي به شخصي برسد، آيا او بايد خمس آن ارث را هم بدهد يا خير؟
فقيه: خير محمد جان، زيرا، در ارث خمس نيست مگر اين كه وارث بداند، متوفي خمس اموال خود را نداده يا بدهكار خمس است.
محمد: آقا، اگر به خانمي مهريه داده شد، آيا بر آن خانم دادن خمس آن مهريه واجب است يا خير؟
فقيه: محمد آقا خير، زيرا در مهريه نيز خمس واجب نيست.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد اگر شخصي مثلاً جنسي را از كشور خارجي خريداري كرده است كه براي رسيدن آن مدتي نياز دارد، يا آن كه پولي در كشور خود تحويل داده تا جنسي را به او بعد از مدتي تحويل دهند ودر هر دو صورت آن جنس قبل از فرا رسيدن سال خمسي او نرسيده آن را فروخته وخمسش را بدهد، سپس با فرا رسيدن سال خمسي آن جنس به دستش رسيد، در اين صورت جنس را چگونه محاسبه كند، آيا به قيمت خريد از جايگاه اصلي آن، يا به قيمت وارزش فعلي آن در بازاركنوني؟
فقيه: محمد جان در اين فرض كه جنس را تحويل گرفته است بايد به ارزش فعلي آن در بازار محاسبه كند.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد در چه فرضي نبايد خمس فعلي جنس را بدهد، بلكه دادن خمس اصل خريد كافي است؟
فقيه: محمد آقا، دادن خمس اصل خريد آن گاه كافي است كه شما پول جنس را تحويل داديد، وسرسال خمسي شما فرا رسيده وهنوز جنس را تحويل نگرفته باشيد، در اين صورت همان پولي كه داديد محاسبه مي‌نماييد.
محمد: آقا، آيا مي‌توانم به جهت دوري از بعضي از شبهات هر ماه زندگي ودرآمدم را محاسبه كنم، زيرا وسعت كاري به من اجازه نمي‌دهد، هر يك سال حساب كنم.
فقيه: محمد آقا، اين كار اشكالي ندارد ولي اجازه خاص لازم دارد.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد آيا هديه بايد يك سال از آن بگذرد واگر چنانچه از آن استفاده نشد آن گاه خمس آن را پرداخت نمود، يا اگر يك روز قبل از سال خمسي اين هديه به من داده شد واز آن استفاده نكردم بايد خمس آن را (فردا كه سر سال خمسي من مي‌باشد) پرداخت نمايم؟
فقيه: بله محمد جان، بايد خمس هديه‌اي كه از آن استفاده نشده باشد داد حتي اگر يك روز مانده به سر سال شما به شما هديه شده باشد.
محمد: آقا، آيا مي‌توان براي حلال شدن هزينه‌هاي حج به جاي دادن خمس آن چك مدت دار داد كه بعد از مراسم حج پرداخت گردد، يا خير بايد تمام خمس هزينه‌هاي فوق الذكر را قبل از مراسم حج پرداخت بنمايد؟
فقيه: محمد جان، اين كار از مرجع تقليد خود يا وكيل او اجازه خاص لازم دارد.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد آيا مورد ديگري غير از موارد در آمدهاي فوايد هست كه خمس به آن تعلق مي‌گيرد؟
فقيه: بله از مواردي كه خمس به آن تعلّق مي‌گيرد، يعني: بايد خمس آن را پرداخت نمود، مال‌هاي حلال مخلوط به حرام است وآن چند شرط دارد:
الف: آن كه مال حلال با مال حرام طوري مخلوط شود كه تشخيص هر كدام از آنها ممكن نباشد.
ب: آن كه مقدار مال حرام را هرگز ندانيم؟
ج: آن كه صاحب آن مال را نشناسيم.
د: اگر اين سه شرط با هم جمع شد آن گاه بايد خمس تمامي آن مال را بدهد وسپس درآن تصرف نمايد.
محمد: آقا، پول‌هايي كه در بانك به عنوان ذخيره پس اندازه مي‌كنيم وممكن است با پول حرام مانند ربا (رشوه دزدي و..) مخلوط شده باشد، هنگام گرفتن پول از بانك درصورتي كه نمي‌دانيم اين پول از پول‌هاي حلال بانك است يا از پول‌هاي حرام آن، آيا در اين مورد هم بايد خمس آن را بپردازيم يا خير؟
فقيه: خير، مگر اين كه يقين كنيد عين پول حرام با اين پول مخلوط شده باشد.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد خريدن لوازم زندگي (خوراك وپوشاك) از مكان‌هايي كه نمي‌دانيم خمس مي‌دهند يا خير چه صورتي دارد؟
فقيه: بله محمد آقا اشكالي ندارد مادامي كه يقين به خمس ندادن او نداشته باشيد.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد در لباسي يا احرامي كه به عنوان هديه به ما داده شده نمي‌دانيم خمس آن را داده‌اند، يا خير مي‌شود نماز خواند ويا حج نمود يا خير؟
فقيه: بله، محمد آقا، مي‌شود و اشكالي ندارد.
محمد: آقا، در لباسي يا احرامي كه مي‌دانيم حتماً صاحبش خمس نمي‌دهد آيا مي‌شود نماز خواند وحج نمود يا خير؟
فقيه: محمد جان، اگر بدانيد اين لباس يا احرام را با مالي كه خمس درآن بوده تهيه نموده است نمي‌توانيد با آن نماز بخوانيد وحج نماييد ولي اگر ندانيد اشكالي ندارد.
محمد: اگر شخصي كه سر سال ندارد وخمس نمي‌دهد احرامي را براي حج خود تهيه نمايد، يا لباسي خريداري كند كه نماز در آن بخواند، آيا حج او با آن احرام يا نماز او با اين لباس صحيح است يا خير؟
فقيه: محمد آقا، هم نماز وهم حج او مشكل است، مگر آن كه با مرجع تقليد مصالحه كند.
محمد: آقا، آيا نسبت به شخصي كه شك داريم حقوق شرعي خود را مي‌دهد يا خير بايد تفحص كرد يا تفحص لازم نيست؟
فقيه: خير محمد آقا، تفحص لازم نيست بلكه بايد گفت: انشاء الله خمس مي‌دهد.
محمد: آقا، لطفاً بفرمائيد اگر فرزندي متوجه شود كه پدر او سرسال ندارد وخمس نمي‌دهد در اين صورت وظيفه آن فرزند چه مي‌باشد؟ آيا بر او واجب است كه پدرش را وادار به خمس دادن بنمايد يا خير؟
فقيه: محمد آقا، اگر شرائط امر به معروف ونهي از منكر جمع باشد وظيفه او است كه پدر خود را امر به معروف كند تا خمسش را بپردازد.
محمد: آقا، آيا بر شوهر لازم است كه همسرش را كه در آمد دارد امر به خمس داد بنمايد يا خير؟
فقيه: محمد جان، بله از باب امر به معروف ونهي از منكر لازم است.
محمد: آقا، اگر پدر متوجه شود كه فرزندش سر سال ندارد وخمس نمي‌دهد بر او واجب است كه پسرش را امر نمايد به خمس دادن، يا خير؟
فقيه: آري محمد آقا، واجب است از باب امر به معروف ونهي از منكر.
محمد: آقا، آيا بر شريك نيز واجب است كه شريكش را وادار به خمس دادن بكند يا خير؟
فقيه: بله محمد جان، اگر شرايط امر به معروف جمع باشد بر او واجب است كه او را امر به معروف نمايد، همانند جواب سؤال قبلي.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد اگر شخصي با ديگري شريك است، آيا مي‌تواند حقوق شرعي شريك خود را از مال الشراكه با رضايت شريكش بدهد يا خير؟
فقيه: بله محمد جان مي‌تواند و هيچ اشكالي ندارد.
محمد: آقا، افرادي هستند كه از طريق حرام در آمد دارند وسر سال هم خمس مي‌دهند، آيا چنين كاري مورد قبول حضرت حق است يا خير؟
فقيه: خير محمد جان، بايد در آمد از راه حلال باشد.
محمد: آقا، افرادي هستند كه از طريق در آمدهاي شبهه‌ناك كسب وكار مي‌كنند وسر سال هم خمس مي‌دهند، آيا حقوقشان مورد قبول خواهد بود يا خير؟
فقيه: محمد آقا، در اين گونه موارد حضرت رسول «صلي الله عليه وآله وسلم» فرموده‌اند: افرادي كه در كسب وكار شبهه‌ناك خود را گرفتار كرده‌اند روز قيامت، مورد عتاب وسرزنش قرار مي‌گيرند، وآن قدر عتاب روز قيامت سخت است كه شخص راضي مي‌شود تا او را به جهنم ببرند ومورد سرزنش واقع نشود، زيرا موقع سرزنش شدن از خجالتش عرق مي‌كند عرقي كه از آتش جهنم سوزان‌تر است. حضرت صادق عليه السلام مي‌فرمايد: والله لتوبيخ الجليل جلّ اسمه ساعة واحدة اشد من عذاب الف عام. به خدا قسم سرزنش نمودن حضرت ذات اقدس الهي در روز قيامت به اندازه يك ساعت شديدتر است از عذاب هزار سال.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد اگر شخصي خمس جنس خود را از همان جنس بدهد، مثلاً به مبلغ يك ميليون تومان جنس بدهد، سپس اين جنس را مجتهد دستور مي‌دهد تا در بازار به فروش رسد، آن جنس به مبلغ پانصد هزار تومان فروخته مي‌شود در اين صورت اين ضرر بر عهده كيست؟
فقيه: چنانچه خمس دهنده وقتي كه جنس را تسليم مرجع تقليد يا وكيل او نموده، قيمتش يك ميليون تومان بوده، بعد تنزل كرده، ضرر بر عهده خمس دهنده نيست، والا بر عهده او است.
محمد: آقا، شخصي كه تازه مسلمان شده است، آيا تمام زندگي وكسب وكارش را بايد به ارزش روز محاسبه كند وخمس آن را بدهد، يا بايد يك سال از آن بگذرد سپس محاسبه بنمايد؟
فقيه: محمد آقا، او بايد اموال وآنچه مربوط به سرمايه است حساب كند وخمسش را بدهد واما آنچه را در مؤونه استفاده كرده مانند خانه وماشين شخصي و.. با او مصالحه مي‌شود.
محمد: آقا، آيا شخص مي‌تواند تعمداً حقوق شرعي خود را به تأخير بيندازد؟
فقيه: خير محمد جان، جايز نيست، مگر آن كه عذر شرعي داشته باشد كه آن گاه بايد از مرجع تقليد خود يا وكيل او اجازه خاص بگيرد.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد اگر شخصي سهواً سر سال خود را حساب نكرد و حقوق شرعي خود را به تأخير انداخت، در اين حال چه بايد بكند؟
فقيه: محمد آقا، هر وقت كه يادش آمد فوري محاسبه بنمايد و حقوق شرعي خود را پرداخت كند.
محمد: آقا، اگر شخصي با وجودي كه مي‌دانسته حقوق شرعي واجب است، اما تا آخر عمر حتي يك سال هم حساب نكرده وبه مقدار يك درهم نيز حقوق شرعي نداده واز دار دنيا رفته باشد، در اين صورت روز قيامت با او چگونه برخورد مي‌شود؟
فقيه: محمد جان آنچه كه مسلّم است، او مديون خدا، رسول خدا واهل بيت او «عليهم السلام» هم چنان مديون يتيمان، مسكينان و واماندگان در راه از سادات خواهد بود. وحساب سختي خواهد داشت.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد در مورد سؤال قبل اگر وراث متوفي آنچه را كه متوفي از حقوق شرعي و … مديون بود بدهند آيا از زير بار دِين در آمده وكفايت از سال‌هاي زندگي او مي‌شود يا خير؟
فقيه: بله محمد جان، رحمت خدا واسع است واو وعده بخشش را در اين گونه موارد داده است ولي از اين نوع وارثان كمياب هستند.
محمد: آقا، اگر پدر شخصي از دار دنيا رفته باشد، وخمس هم نمي‌داده است حالا مي‌خواهد بدهي‌هاي پدر را پرداخت نمايد، چگونه بايد محاسبه كند؟
فقيه: محمد آقا، قبل از تقسيم ارث بايستي بدهي‌هاي او را جدا بنمايند واز جمله آن بدهي‌ها خمس است.
محمد: آقا لطفاً بفرماييد اگر بعد از تقسيم ارث، وراث متوجه شدند كه متوفي خمس نمي‌داده حال چه بايد بكنند؟
فقيه: بر عهده وراث است كه مبلغ خمس را پرداخت كنند.
محمد: آقا، اگر بدانيم شخصي خمس نمي‌دهد، آيا واجب است او را نسبت به مسائل حقوق شرعي آگاه سازيم يا خير؟
فقيه: آري، محمد جان، بايد او را با ملايمت ومهرباني آگاه نمود.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد عقاب كسي كه به حقوق شرعي اهميت نمي‌دهد، وآن را نمي‌پردازد، در روز قيامت چه خواهد بود؟
فقيه: محمد آقا، آن چه كه مسلّم است اعمال وي در دنيا محل اشكال بوده ودر آخرت گرفتار خواهد بود، زيرا در روايت آمده است كه در عالم برزخ او را تا روز قيامت زنداني مي‌كنند، واين سنخ از عقوبت ظاهراً بي‌مناسبت نباشد، يعني: زنداني كردن او در عالم برزخ نتيجه زنداني كردن حقوق خدا، رسول خدا واهل بيت او «عليهم السلام» وهمچنين حقوق يتيمان، مسكينان وواماندگان در راه از سادات توسط او در دنيا است.
محمد: آقا، آيا جوان نا بالغ كه در‌آمد دارد مي‌تواند خمس بدهد يا خمس او قبول نيست؟
فقيه: بله محمد جان، احوط آن است كه ولي او خمس در آمدهاي او را جدا نموده وبه مرجع يا وكيل او به پردازد والا برخود صغير بعد از بلوغ تخميس آن درآمدها واجب است.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد اگر شخصي از خويشاوند دوري كه خود نداند چنين خويشي دارد ارثي به او برسد، آيا بر اين ارث خمس لازم است يا خير؟
فقيه: بله محمد جان، بنابر احتياط واجب بايد خمس ارثي را كه از او مي‌برد پرداخت نمايد.
محمد: آقا، اگر شخصي مسلمان و شيعه باشد و پدر او كه مسلمان نبوده، يا شيعه نبوده كه معتقد به خمس باشد، از دنيا برود، در اين صورت كه فرزند مي‌داند خمس اين ارث را پدر نداده زيرا معتقد به خمس نبوده است، آيا بايد خمسش را بدهد، يا خير خمس ندارد؟
فقيه: در فرض سؤال اين ارث خمس ندارد.
محمد: آقا، آيا ماليات‌هايي كه دولت‌ها از مردم مي‌گيرند، (غير از ماليات‌هاي اسلامي) جزو خمس، حساب مي‌شود يا خير؟
فقيه: خير، محمد جان غير از ماليات‌هاي اسلامي، گرفتن ماليات جايز نيست وچنين پرداخت‌هايي كه گرچه از مؤونه انسان به حساب مي‌آيد، از حقوق شرعي محسوب نمي‌شود.
محمد: آقا، لطفاً بفرماييد آيا مي‌توانيم فقط در مسايل حقوق شرعي، از مجتهد ديگري تقليد نماييم يا خير؟
فقيه: خير محمد آقا، مگر در مواردي كه مجتهد احتياط نموده وفتوي در آن مورد نداده باشد.
محمد: لطفاً بفرماييد آيا خمس دادن بر افرادي كه در حوزه علميه مشغول به بحث وتدريس هستند، وخلاصه بر روحاني واهل علم نيز واجب است؟
فقيه: بله محمد جان، در اين مسئله روحاني وغيرروحاني فرقي ندارد، زيرا هر انساني كه به نوعي در آمدي داشته باشد، حتي پولي كه پدر به فرزندش يا شوهر به زوجه خود مي‌دهد باشد بايد سر سال براي خود تعيين نموده وآنچه اضافه دارد خمسش را به پردازد، تا مديون اربابان خمس نباشد، وزندگي با بركت وعافيت، خوش وكامياب داشته باشد.
محمد: اگر عروس در عقد شرط كند كه شوهر آينده اش بايد اهل خمس وحقوق شرعي باشد، آيا در صورت پذيرفتن از سوي داماد محقق مي‌شود؟
فقيه: آري.
محمد: سودي كه از مهريه به دست انسان مي‌رسد آيا خمس دارد، در حالي كه مي‌دانيم مهريه خمس ندارد؟
فقيه: چنانچه بر سود سال بگذرد خمس دارد.
محمد: سودي كه از ارث به دست انسان مي‌رسد آيا خمس دارد، در حالي كه مي‌دانيم ارث خمس ندارد؟
فقيه: چنانچه بر سود سال بگذرد خمس دارد.
محمد: آيا وكيل بايد دست خط وكالت را نشان بدهد يا به گفته دو نفر عادل يا خود وي نيز كفايت مي‌كند؟
فقيه: در صورت اطمينان كفايت مي‌كند.
محمد: تا چه اندازه وكيل مي‌تواند وكالت موكل خود (مجتهد) را انجام بدهد؟
فقيه: به همان مقدار اجازه اي كه در وكالت نامه‌ها مي‌باشد.
محمد: وكيلي مبلغي را به عنوان حقوق شرعي از كسي اخذ مي‌كند، قبل از تحويل مرجع از دار دنيا مي‌رود، آيا تصرف در اين حقوق منوط به اجازه مرجع حي است يا اين كه مي‌تواند تصرف كرده وسپس اجازه بگيرد؟
فقيه: منوط به اجازه مرجع زنده است.
محمد: آيا لوازم محرمات همانند آلات قمار و … نيز براي محاسبه خمس، بايد جزو سرمايه محسوب شود يا خير؟
فقيه: خير آلات قمار ولوازم محرمات به ملكيت وجزو سرمايه محسوب نمي‌گردد، اما خمس پولي را كه براي خريد آلات قمار داده را بايد بدهد.
محمد: آقا: لطفاً بفرماييد نسبت به كساني كه در كار طلا بوده وهموار كارشان به اين طريق است كه مقداري معين طلا از بازار مي‌گيرند سپس آن را پرداخت نموده مي‌فروشند، بعد از رسيدن مدت مقرر، آن مقدار معين طلا كه از بازار گرفته را به مقدار زياده از آن به صاحبانش بر مي‌گرداند، در اين صورت اين سودها واين گونه معامله چگونه خواهد بود؟
فقيه: كساني كه در كار طلا (واخذ واعطا) آن هستند و همواره براي فرار از نبود ربا ومشكلات آن درصدد راهي براي حلال بودن لقمه ودر آمد مي‌كنند بدانند به يك صورت مي‌توانند اين كار را انجام بدهند وآن اين كه طلاي معيني را كه از بازار مي‌گيرند آن را نقداً خريداري نموده ودر معامله بعدي همان طلا را در همان مكان به همان شخص به مبلغ بالاتر منتهي با مدت بفروشند، مثلاً طلايي را به مبلغ 50 هزار تومان خريد، همان جا آن طلا را به مبلغ 55هزار تومان به مدت يك ماه بفروشد، در اين صورت آن طلا، بعد از يك ماه به صاحب اولي خودش مسترد مي‌شود با مبلغ 5 هزار تومان سود، كه در اين مورد اشكالي ندارد.
محمد: آقا، بفرماييد بعضي از بازاري‌ها كه در بازار معاملاتي را با اهل كتاب دارند درآمدي از اين راه به دست مي‌آورند، آيا خمس دارد يا خير؟
فقيه: خير خمس ندارد.
محمد: در اين صورت اگر كسي در بلاد كفر با اهل كتاب زندگي بكند واز ايشان كسب درآمد مي‌كند، آيا ايشان نبايد خمس بدهد؟
فقيه: سر سال بايد داشته باشد ولي كسب ودر آمدي كه از اهل كتاب به دست مي‌آورد خمس ندارد.
محمد: آقا، ظاهراً ديگر سؤالي به نظرم نمي‌رسد، از اين كه عنايت فرموديد وجواب هاي روشن ومفيدي بر سؤال‌هاي مطرح شده لطف نموديد، نهايت تشكر را تقديم حضورتان داشته وقدر داني مي‌نمايم واز خداي منان طول عمر دوام عافيت را براي جنابعالي مسألت مي‌دارم.
فقيه: محمد جان، اينجانب هم به نوبه خود از مساعي خير خواهانه شما سپاس گذارم وتوفيق سؤال، فراگيري مسايل شرعي وعمل به احكام دين مبين اسلام را براي شما وهمه مسلمين جهان از خداي متعال مسئلت مي‌نمايم.
والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته
عناوين فقهي
خمس: مبلغ (بيست درصد) كه هر ساله از سرمايه جدا مي‌شود.
مخمس: مالي كه خمس آن پرداخت شده باشد.
مصالحه: تخفيف كمتر از خمس را گويند.
مؤونه: مخارجي كه مكلف در ميان سال خمسي براي زندگي صرف مي‌كند.
هديه: كالا ويا وجهي است كه شخصي به ديگري عطا نمايد.
سال قمري: 355روز مي‌باشد.
سال شمسي: 365روز و6ساعت كه هر چهار سال 366روز مي‌شود.
مهريه: مبلغي كه شوهر بايد در هنگام عقد به زن پرداخت بنمايد.
سن تكليف پسران: از روز تولد 5326روز محاسبه مي‌گردد.
سن تكليف دختران: از روز تولد 3196روز محاسبه مي‌گردد.
دست گردان: مبلغ حقوق شرعي را به مجتهد يا وكيل آن تحويل دادن وسپس همان مبلغ را گرفتن ودر مدت كمتر از يك سال به طور اقساط پرداخت نمودن را گويند.
مكلف: يعني كسي كه به دوران بلوغ رسيده باشد، چه پسر و چه دختر.
احوط: بنا بر احتياط
تركه: اموال بر جاي گذارده شده ميت را گويند.
احتياطاً: بنا بر احتياط
احتياط واجب: به احتياطي كه بايد به آن عمل كرد
اهل كتاب: كفاري كه داراي كتاب آسماني هستند. يعني مسيحيان، يهوديان وزرتشتيان.
تكليف: وظيفه شرعي
حرام: كاري كه بايد ترك شود وانجام آن جايز نيست.
ذّمه: بر عهده.
شرعاً: از نظر شرع.
شك: ترديد.
صيغه عقد: لفظ مخصوص كه در عقد خوانده مي‌شود.
عمداً: از روي عمد.
مجتهد: كسي كه مي‌تواند احكام شرعي را استنباط كند.
مقلد: كسي كه از مجتهد تقليد مي‌نمايد وبه دستورات او عمل مي‌كند.
واجب كفايي: واجبي كه اگر كسي آن را انجام دهد از ديگران ساقط مي‌شود.
وراث: كساني كه از انسان ارث مي‌برند.
دفترچه حساب سال خمسي
آقا/ خانم: …
1. تاريخ محاسبه: …
2. موجودي: ………………….
3. اموال واثاثيه: ……………….
4. خمس آن: …………………
5. مبلغ مخمس: …
6. خمس به صورت (نقد / اقساط) پرداخت گرديد.
جهت حسابرسي در سال هاي آتي، لطفا در حفظ ونگهداري اين رسيد كوشا باشيد.
آثار منتشر شده از مؤلف:
1. چگونه وضو بسازيم؟.
2. چهره هاي ناپيدا.
3. نسيمي از غدير.
4. روزگاري سياه.
5. به سوي خدا برويم.
6. آفات قمار در جامعه.
7. دلسوختگان محرم.
8. دولتمردان آينده در عراق.
9. زندگي جوادالائمه عليه السلام
10. فضائل زيارة قبر الحسين عليه السلامم
آثار در دست انتشار
1. وصيت هاي شهيد اول
2. نماز جماعت
3. راز خوشبختي
4. اوكران انفجار
5. تربيت از ديدگاه اسلام
6. هديه به يك گل پژمرده
7. روش پيامبر گونه
8. روش بهره وري از ماهواره اينترنت
9. آفات دروغ در جامعه

پي نوشتها

- حضرت آيت الله العظمي حاج سيد صادق شيرازي «دام ظله» به سال1360هجري قمري در شهر مقدس خون وقيام، كربلا ديده به جهان گشود. معظم له بيش از 25 سال است كه به تدريس خارج بحث فقه واصول در كويت وقم مشغول مي‌باشند، مقام ومنزلت معظم له همين بس كه مرحوم مجدد ثاني حضرت آيت الله العظمي سيد محمد شيرازي «اعلي الله مقامه» در باره وي فرموده است: يده يدي، قوله قولي، فعله وفعلي وتصرفه تصرفي. دست او دست من است، كلام او كلام من است وكردار وتصرف او، كردار وتصرف من است.
- به يك پنجم هر چيزي (20 %) خمس گويند.
- سوره انفال آيه 41.
- كافي ج1/ص409/وص408وص430/538/من لايحضره الفقيه ج2/ص 39 باب الخمس عن احدهم عليه السلام (ان اشد الناس عذاباً يوم القيامه ان يقوم صاحب الخمس فيقول رب خمسي..) شديدترين عذاب براي مردم در روز قيامت آن است كه صاحب خمس بر خواسته وبگويد: اي خدا در دنيا خمس ام را به من ندادند. كافي ج1، ص549، التهذيب ج 2، ص43، التهذيب ج4، ص 136 الاستبصار ج 2، ص 57 وسائل الشيعة ج 9، ص 545، وسائل الشيعة ج 9 ص 553.
- يعني، سود در معامله.
- سال قمري، 355 روز مي‌باشد، در حالي كه سال شمسي 365روز است وهر چهار سال يك بار سال كبيسه خواهد بود، يعني 366 در سال شمسي و356 روز در سال قمري، با اين حال اگر كسي خواسته باشد سن دقيق شرعي خود را پيدا كند، سن شمسي براي پسران 5479 روز از روز تولد و5329 روز از روز تولد در سال قمري. وبراي دختران 3288 روز از روز تولد در سال شمسي و3198 روز از روز تولد در سال قمري محاسبه مي‌گردد، اين در حالي است كه يك روز كمتر از محاسبه بالا جهت حسابرسي خمس قرار داده شود، احتياطاً.
- نشانه بلوغ يكي از سه چيز است: اول: روييدن موي درشت زير شكم بالاي عورت، ولي موي نازك علامت بلوغ نيست. دوم: محتلم شدن وبيرون آمدن مني واين علامت در زنان بسيار كم است. سوم: تمام شدن 15 سال در مرد وتمام شدن 9 سال قمري در زن مي‌باشد. (حال چنانچه يكي از علامات بلوغ پيدا شد بايد سر سال خمسي را نيز تعيين بنمايد). مسئله: 2643.
- اين بدان معنا نيست كه هر سال بايد خمس بپردازد، بلكه بايد محاسبه كند، اگر چنانچه مازاد بر مؤنه سرمايه‌اي داشت، خمس آن را بپردازد.
- مدرك: الرسالة السعدية العلامة الحلي ص107 مدارك الاحكام: ج5 ص8 ذخيرة المعاد: ج3 ص419 جواهرالكلام: ج15 ص7 ومن لا يحضره الفقيه: ج2/ص7 روايت از حضرت صادق? ووسائل الشيعة: ج9/ص12.
- اضافه بر در آمد.
- يعني سر زمين كافران جنگي، غير ذمّي وغير معاهد.
- يعني زمين‌هايي كه ملك كسي نيست. لسان العرب ماده موت.
- نصاب اول طلا عبارت است از: بيست مثقال شرعي كه هرمثقال آن هيجده نخود مي‌باشد، پس وقتي طلا به بيست مثقال شرعي كه پانزده مثقال معمولي است برسد، اگر شرايط ديگر را كه گفته شد داشته باشد، انسان بايد يك چهلم (5/2 %) آن را كه نه نخود مي‌شود زكات بدهد. واگر به اين مقدار نرسد، زكات آن واجب نيست، (مسئله 2050). نصاب اول نقره نيز يكصد وپنج مثقال معمولي است، اگر نقره به يكصد وپنج مثقال برسد وشرايط ديگر را كه گفته شد داشته باشد، انسان بايد يك چهلم (5/2%) آن را كه دو مثقال وپانزده نخود است، زكات بدهد واگر به اين مقدار نرسد، زكات آن واجب نيست. (مسئله 2051) رساله عمليه.
- دينار صيرفي بيست وچهار نخود است، ولي دينار شرعي هيجده نخود طلاي تيزاب است.
- سوره بقره، آيه 276.
- جهت اطلاعات بيشتر در اين زمينه مي‌توانيد به كتاب (الإقتصاد) آيت الله شهيد سيد حسن شيرازي «قدس سره» و(فقه‌الاقتصاد) مجدد ثاني آيت الله العظمي حاج سيد محمد حسيني شيرازي «قدس سره» مراجعه نماييد.
- مورد ابتلا.
واجب كفايي به واجبي گفته مي‌شود كه اگر كسي آن را انجام بدهد از ديگران ساقط مي‌شود.
- اگر ابن سبيل غير سيد باشد، بايد از زكات به او داده شود.
- نواب اربعه عبارتند از:
1 ابو عمروعثمان بن سعيد العمري
2 ابو جعفر محمد بن عثمان
3 ابوالقاسم حسين بن روح نوبختي
4 ابوالحسن علي بن محمد السمريي. بحارالأنوار، ج51 ص15.
- يعني مادر ويا مادر بزرگش علويه باشد.
- محمد بن عبد الله بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف بن قصي بن كلاب بن مرة بن كعب. منتهي الآمال شيخ عباس قمي ره.
- در شريعت اسلامي به آن مؤونة گويند.
- يعني علني گناه ومعصيت انجام مي‌دهد.
- يا به هر نسبتي كه باشد، مثلاً30% براي كار و70% براي خانه در نتيجه خمس30% را بايد پرداخت نمود.
- مثلاً: مبلغ اوليه خريد مغازه 10ميليون تومان بوده، هر ساله قيمت مغازه را جزو سرمايه حساب نمي‌كرده حال بعد از گذشت20سال مبلغ مغازه 100ميليون تومان گرديده در اين صورت10 ميليون قيمت اول خريد مغازه را كم كرده ومبلغ 90ميليون تومان را بايد خمس بدهد.
- چون از آن استفاده نكرده است.
- اموال بر جاي گذارده شده ميت را تركه گويند، ما يتركه من التراث المتروك لسان العرب.
-كه خمس آن را داده باشند.
- مشكل آفرين.
- هديه را گويند.
- گمراهي وسر درگمي - الالتباس - لسان العرب.
- اصول كافي ج 2 ص 399، التهذيب ج 9 ص 105 ودر جاي ديگر حضرت علي ابن ابي طالب ?مي‌فرمايند: … الدنيا حلالها حساب و حرامها عقاب، وقريب به همين مضمون را مي‌توانيد در كتاب هايي هم چون مستدرك ج12 ص‌49، كافي ج 2 ص 459، ومستدرك ج12، ص50 وغيره جستجو كنيد.

درباره مركز تحقيقات رايانه‌اي قائميه اصفهان

بسم الله الرحمن الرحیم
جاهِدُوا بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ في سَبيلِ اللَّهِ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (سوره توبه آیه 41)
با اموال و جانهاى خود، در راه خدا جهاد نماييد؛ اين براى شما بهتر است اگر بدانيد حضرت رضا (عليه السّلام): خدا رحم نماید بنده‌اى كه امر ما را زنده (و برپا) دارد ... علوم و دانشهاى ما را ياد گيرد و به مردم ياد دهد، زيرا مردم اگر سخنان نيكوى ما را (بى آنكه چيزى از آن كاسته و يا بر آن بيافزايند) بدانند هر آينه از ما پيروى (و طبق آن عمل) مى كنند
بنادر البحار-ترجمه و شرح خلاصه دو جلد بحار الانوار ص 159
بنیانگذار مجتمع فرهنگی مذهبی قائمیه اصفهان شهید آیت الله شمس آبادی (ره) یکی از علمای برجسته شهر اصفهان بودند که در دلدادگی به اهلبیت (علیهم السلام) بخصوص حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) و امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) شهره بوده و لذا با نظر و درایت خود در سال 1340 هجری شمسی بنیانگذار مرکز و راهی شد که هیچ وقت چراغ آن خاموش نشد و هر روز قوی تر و بهتر راهش را ادامه می دهند.
مرکز تحقیقات قائمیه اصفهان از سال 1385 هجری شمسی تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن امامی (قدس سره الشریف ) و با فعالیت خالصانه و شبانه روزی تیمی مرکب از فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مختلف مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.
اهداف :دفاع از حریم شیعه و بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام) تقویت انگیزه جوانان و عامه مردم نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی، جایگزین کردن مطالب سودمند به جای بلوتوث های بی محتوا در تلفن های همراه و رایانه ها ایجاد بستر جامع مطالعاتی بر اساس معارف قرآن کریم و اهل بیت علیهم السّلام با انگیزه نشر معارف، سرویس دهی به محققین و طلاب، گسترش فرهنگ مطالعه و غنی کردن اوقات فراغت علاقمندان به نرم افزار های علوم اسلامی، در دسترس بودن منابع لازم جهت سهولت رفع ابهام و شبهات منتشره در جامعه عدالت اجتماعی: با استفاده از ابزار نو می توان بصورت تصاعدی در نشر و پخش آن همت گمارد و از طرفی عدالت اجتماعی در تزریق امکانات را در سطح کشور و باز از جهتی نشر فرهنگ اسلامی ایرانی را در سطح جهان سرعت بخشید.
از جمله فعالیتهای گسترده مرکز :
الف)چاپ و نشر ده ها عنوان کتاب، جزوه و ماهنامه همراه با برگزاری مسابقه کتابخوانی
ب)تولید صدها نرم افزار تحقیقاتی و کتابخانه ای قابل اجرا در رایانه و گوشی تلفن سهمراه
ج)تولید نمایشگاه های سه بعدی، پانوراما ، انیمیشن ، بازيهاي رايانه اي و ... اماکن مذهبی، گردشگری و...
د)ایجاد سایت اینترنتی قائمیه www.ghaemiyeh.com جهت دانلود رايگان نرم افزار هاي تلفن همراه و چندین سایت مذهبی دیگر
ه)تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و ... جهت نمایش در شبکه های ماهواره ای
و)راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی (خط 2350524)
ز)طراحی سيستم هاي حسابداري ، رسانه ساز ، موبايل ساز ، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک ، SMS و...
ح)همکاری افتخاری با دهها مرکز حقیقی و حقوقی از جمله بیوت آیات عظام، حوزه های علمیه، دانشگاهها، اماکن مذهبی مانند مسجد جمکران و ...
ط)برگزاری همایش ها، و اجرای طرح مهد، ویژه کودکان و نوجوانان شرکت کننده در جلسه
ی)برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم و دوره های تربیت مربی (حضوری و مجازی) در طول سال
دفتر مرکزی: اصفهان/خ مسجد سید/ حد فاصل خیابان پنج رمضان و چهارراه وفائی / مجتمع فرهنگي مذهبي قائميه اصفهان
تاریخ تأسیس: 1385 شماره ثبت : 2373 شناسه ملی : 10860152026
وب سایت: www.ghaemiyeh.com ایمیل: Info@ghaemiyeh.com فروشگاه اینترنتی: www.eslamshop.com
تلفن 25-2357023- (0311) فکس 2357022 (0311) دفتر تهران 88318722 (021) بازرگانی و فروش 09132000109 امور کاربران 2333045(0311)
نکته قابل توجه اینکه بودجه این مرکز؛ مردمی ، غیر دولتی و غیر انتفاعی با همت عده ای خیر اندیش اداره و تامین گردیده و لی جوابگوی حجم رو به رشد و وسیع فعالیت مذهبی و علمی حاضر و طرح های توسعه ای فرهنگی نیست، از اینرو این مرکز به فضل و کرم صاحب اصلی این خانه (قائمیه) امید داشته و امیدواریم حضرت بقیه الله الاعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف توفیق روزافزونی را شامل همگان بنماید تا در صورت امکان در این امر مهم ما را یاری نمایندانشاالله.
شماره حساب 621060953 ، شماره کارت :6273-5331-3045-1973و شماره حساب شبا : IR90-0180-0000-0000-0621-0609-53به نام مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان نزد بانک تجارت شعبه اصفهان – خيابان مسجد سید
ارزش کار فکری و عقیدتی
الاحتجاج - به سندش، از امام حسین علیه السلام -: هر کس عهده دار یتیمی از ما شود که محنتِ غیبت ما، او را از ما جدا کرده است و از علوم ما که به دستش رسیده، به او سهمی دهد تا ارشاد و هدایتش کند، خداوند به او می‌فرماید: «ای بنده بزرگوار شریک کننده برادرش! من در کَرَم کردن، از تو سزاوارترم. فرشتگان من! برای او در بهشت، به عدد هر حرفی که یاد داده است، هزار هزار، کاخ قرار دهید و از دیگر نعمت‌ها، آنچه را که لایق اوست، به آنها ضمیمه کنید».
التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکری علیه السلام: امام حسین علیه السلام به مردی فرمود: «کدام یک را دوست‌تر می‌داری: مردی اراده کشتن بینوایی ضعیف را دارد و تو او را از دستش می‌رَهانی، یا مردی ناصبی اراده گمراه کردن مؤمنی بینوا و ضعیف از پیروان ما را دارد، امّا تو دریچه‌ای [از علم] را بر او می‌گشایی که آن بینوا، خود را بِدان، نگاه می‌دارد و با حجّت‌های خدای متعال، خصم خویش را ساکت می‌سازد و او را می‌شکند؟».
[سپس] فرمود: «حتماً رهاندن این مؤمن بینوا از دست آن ناصبی. بی‌گمان، خدای متعال می‌فرماید: «و هر که او را زنده کند، گویی همه مردم را زنده کرده است»؛ یعنی هر که او را زنده کند و از کفر به ایمان، ارشاد کند، گویی همه مردم را زنده کرده است، پیش از آن که آنان را با شمشیرهای تیز بکشد».
مسند زید: امام حسین علیه السلام فرمود: «هر کس انسانی را از گمراهی به معرفت حق، فرا بخواند و او اجابت کند، اجری مانند آزاد کردن بنده دارد».