یاران باوفای حسین علیه السلام

مشخصات کتاب

یاران باوفای حسین علیه السلام

پدیدآور مهدوی، مصلح الدین، 1294-1374

تاریخ اثر، 1386

موضوع حسین بن علی (ع) امام سوم، 4-61 ق. -- اصحاب

واقعه کربلا، 61ق. -- شهیدان

شرح180ص

ناشر اصفهان: اندیشه نیکان

شابک9789649573533

اهداء

اشاره

السلام علیک یا اباعبدالله و رحمه الله و برکاته صلی الله علیک و علی جدک و ابیک و امک و علی التسعه الائمه العصومین من ذریتک و بنیک و علی شیعتک و زائریک و علی المستشهدین معک فیالیتنی کنت معک فافوز فوزا عظیماای جد بزرگوار اینک یکی از کوچکترین ذراری تو به قصد تقرب به آستان مقدست نام یاران باوفای شما را که خود آنان را: «بهترین و وفادارترین اصحاب و یاران» فرمودی در مجموعه ای گردآوری کرده و تقدیم آستان مقدست می کند و امید قبول آن را دارد.تاکنون در جهان ندیده کسی یاورانی چو یاوران حسین همگی جان و سر فدا کردند تا بجوید مگر رضای حسین«سید مجتبی کیوان»سید مصلح الدین مهدوی [ صفحه 4] بسم الله الرحمن الرحیمالحمد لولیه و اشکر علی نعمائه و الصلوه و السلام علی خیر خلقه محمد و آله المعصومین و اللعن الدائم علی اعدائهم و مخالفیهم و قاتلیهم اجمعین الی یوم الدین آمین رب العالمین.قال الله تبارک و تعالی فی القرآن المجید.و لا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقون.سوره آل عمران آیه 169و لا تقولوا لمن یقتل فی سبیل الله اموات بل احیاء و لکن لا تشعرون.سوره البقره آیه 149نگوئید و مپندارید که آنان که در راه خدا کشته می شوند مرده اند بلکه آنها زنده اند و در نزد پروردگارشان روزی می خورند و این شما هستید که نمی دانید و نمی فهمید.(مفهوم و منطق دو آیه ذکر شده)آنچه در فضیلت شهید و شهادت

در راه خدا گفته شود اطاله کلام است و بزرگان و دانشمندان و نویسندگان در این موضوع کتابها نوشته و رساله ها پرداخته و آنچه گفتنی بوده است را گفته اند. [ صفحه 5] اما بعد:فانی لا اعلم اصحابا اوفی و لا خیرا من اصحابی و لا اهل بیت ابر و لا اوصل من اهل بیتی مجزاکم الله عنی خیرا«از خطبه حضرت سیدالشهداء علیه السلام در شب عاشورا»السلام علیکم یا انصار الله و انصار رسوله و انصار علی بن ابیطالب و انصار فاطمه و انصار الحسن و الحسین و انصار الاسلام اشهد انکم قد نصحتم لله و جاهدتم فی سبیله مجزاکم الله عن الاسلام و اهله افضل الجزاء. فزتم و الله فوزا عظیما یا لیتنی کنت معکم فافور فوزا عظیما و اشهد انکم احیاء عند ربکم ترزقون و اشهد انکم الشهداء و انکم الفائزون فی الدرجات العلی و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته. [ صفحه 6]

پیشگفتار

اشاره

از گاهی که خداوند جل و علا به قدرت کامله خود بشر را خلقت فرمود، جنگ حق علیه باطل شروع شد و این جنگ و ستیز تا دامنه قیامت ادامه خواهد داشت.داستان فریفتن شیطان حوا و سپس حضرت آدم علیه السلام را و وادار ساختن آنان را به انجام ترک اولی و خوردن از شجره منهیه ابتدای این داستان عبرت انگیز و بی انتهاست که هر روز در طول تاریخ چندین هزار ساله بشر و انسان بگونه ای جلوه کرده است.داستان هابیل و قابیل دنباله آن و رویاروئی حضرت ابراهیم علیه السلام با نمرود و حضرت موسی علیه السلام با فرعون از همین داستان سرچشمه گرفته است.در برابر هر پیغمبری مشرکی و مدعی نبوتی قیام

کرده و کسانی نیز از حد رسالت و نبوت تجاوز کرده مدعی الوهیت و خدائی نیز شدند. هرکس از حق دم زد و از خداوند صحبت کرد ناحقی در برابر او قد علم کرده و با کمک جمعی از گمراهان که به او پیوسته بودند در محو و نابودی آن کوشید [ صفحه 7] و بالاخره عبارت منقول از بزرگان دین که فرمودند:(لکل موسی فرعون) به حقیقت پیوست.چون رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم دعوت به توحید و اسلام فرمود مشرکین به زعامت ابوجهل و ابوسفیان و یارانشان در برابر آن حضرت صف آرائی نموده و بپاخاستند و تا حد توانائی خود کوشیدند و با حضرتش به جنگ و ستیز پرداختند و برای از بین بردن آن حضرت و یاران او و اندیشه توحید نقشه های شیطانی طرح کردند اما(یریدون ان یطفئوا نورالله بافواههم و یابی الله الا ان یتم نوره و لو کره الکافرون)سوره توبه آیه 32پس از رحلت حضرت رسول صلی الله علیه و آله نقشه مبارزه و طرز عمل عوض شد، مخالفین توحید و اسلام در لباس اسلام خواهی غصب خلافات کرده و امیال شیطانی خود را در لباس خلافت دنبال کردند.از ابتدای خلقت تاکنون و هم از اکنون تا وقتی که خداوند قادر متعال اراده فرماید این جنگ و جدالها و مبارزه حق و باطل ادامه خواهد داشت. دنیا جنگ و کشتار زیاد دیده و تاریخ بشریت نام جنایتکاران زیادی را ثبت نموده است.اما بحق می توان ادعا کرد که در طول تاریخ بشریت داستانی فجیع تر و [ صفحه 8] مهیب تر و عبرت انگیزتر از واقعه کربلا روی نداده است.یک طرف

ایمان محض و محض ایمان و دیگر سو، شرک و کفر و نقال مطلق.یک طرف امامی معصوم پاره تن رسول خدا علیه السلام، مجسمه علم و فضیلت و تقوی قرار گرفته با یارانی معدود و دوستانی محدود همگان، عالم زاهد متهجد و پای بند به اصول اخلاقی اسلام از صحابی و تابعی و غیره در طرف دیگر مدعی خلافت اسلامی، فردی شرابخوار و شطرنج باز و قمارباز، همبازی با سگ و خوک با مصاحبانی غیرمسلمان، دروغ پرداز، منافق، ریاست طلب و... و جمع کثیری از مدعیان مسلمانی.همگان همج الرعاء و عده ای دیگر افراد راحت طلب و بی تفاوت که فقط به زندگانی ظاهری توجه داشتند و در نظر آنان حق و باطل یکسان و مابین حکومت عدل الهی حضرت علی علیه السلام و سلطنت معاویه ظالم ستمگر فرقی نمی گذاشتند و می خواستند زنده باشند و همچون حیوانات بخورند و بیاشامند و از تنعمات زندگانی بهره ببرند. خود را مسلمان می پنداشتند لکن از اسلام و حقایق آن فرسنگها به دور بودند.در این جا بر سر آن نیستیم که فجایع حکومت معاویه و یزید را برشماریم فقط می گوئیم که: [ صفحه 9] «مسلمانان واقعی از این نابسامانیها که آن پدر و این پسر در مدت سلطنت به نام خلافت خود به بار آورده بودند رنج می بردند و طالب اضمحلال و نابودی آن بودند.»حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام برحسب وظیفه الهی با علم و یقین به اینکه قیام او به کشته شدن او و یارانش منتهی می شود و با علم به اسارت اهل بیت و خاندانش، به خاطر اسلام، به خاطر احیاء قوانین اسلام، به خاطر رفع بدعتها، به خاطر رفع ظلم و ستم و... قیام

فرمود. از مدینه حرم رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم بسوی مکه معظمه، حرم امن الهی رهسپار شد و چون در آنجا خطر را مشاهده فرمود به سمت عراق و کوفه حرکت کرد اما در تمام حالات به یاران خود نتیجه این نهضت را که کشته شدن آنان و اسارت خاندان می باشد گوشزد می فرمود.درباره قیام و نهضت حضرت سیدالشهدا علیه السلام و آثار مترتبه آن که: بقای اسلام است دانشمندان بزرگوار شیعه و نویسندگان سنی و افراد غیرمسلمان کتابها نوشته اند و هریک این داستان دلخراش و حزن انگیز و عبرت آموز را، بگونه ای مورد بحث و تحقیق و تحلیل قرار داده اند. طالبین باید بدانها مراجعه کنند.در این قیام مقدس خدائی، عده ای دوستان خاندان پیغمبر از بنی هاشم و [ صفحه 10] دیگران از حضرت سیدالشهداء علیه السلام پیروی نموده و تا پای جان استقامت کردند و جان خود را فدای اسلام ساختند و شایستگی آن را یافتند که در زیارت آنان خوانده شود:(بابی انتم و امی طبتم و طابت الارض التی فیها دفنتم و فزتم فوزا عظیما)

تذکر

اگرچه داستان کربلا و شهادت حضرت سیدالشهداء (ع) و یاران باوفایش در عاشورای سال شصت و یکم هجرت روی داد، لکن باید گفت که حضرت امام حسین (ع) را در سقیفه بنی ساعده شهید کردند، همانها که خلافت الهی را از مجرای طبیعی او و آنچه که رسول اکرم (ص) طبق امر خداوند قادر متعال معین فرموده و در غدیرخم به حاضرین ابلاغ فرموده و از آنان بیعت گرفته به شرحی که در کتب تاریخ بطور تفصیل درباره آن بحث شد، خلافت را به انتخاب مردم مبدل ساخته و بعدا نیز

خلیفه اول دومی را تعیین و خلیفه دوم امر خلافت را به شورای شش نفری واگذار کرد و در این مدت احکام الهی و دستورات رسول اکرم (ص) یکی پس از دیگری تحریف یا تعطیل شد. پس باید گفت هر بلائی به سر اسلام و مسلمین آمده است از روز وفات حضرت رسول اکرم (ص) و سقیفه بنی ساعده است، لاغیر. [ صفحه 11] آقای حاج آقا جواد روستازاده فرزند ارجمند آقای حاج آقا محمدعلی روستازاده «مدیر و مؤسس چاپخانه نشاط اصفهان و بنیانگذار مؤسسه مطبوعاتی بهار و اخیرا گل بهار» یکی از دوستداران و خدمتگزاران خاندان عصمت و طهارت علیهم السلام می باشند که در سال 1408 کتاب (عطیه الجواد علیه السلام) در شرح زندگانی و کلمات قصار حضرت جواد الائمه علیهم السلام را به چاپ رسانیدند. از مدتها قبل به این جانب پیشنهاد کردند که اسامی شهداء بزرگوار کربلا را در مجموعه ای گردآوری نموده و آماده چاپ کنم. این کار به عللی چند به تعویق افتاد تا در اوائل محرم الحرام سال 1409 مجددا تقاضای خود را تکرار نموده و تأکید کردند که هرچه زودتر آماده شود.نویسنده بیش از این تأخیر در مسئول ایشان را جائز ندانسته و خواستم که به سهم خود در آستان قدس حضرت سیدالشهداء علیه السلام خدمتی انجام داده باشم. بحول و قوه خداوندی شروع در مقصود نمودم و آن را به پیشگاه مقدس ارواح شهداء تقدیم می دارم و امید قبول آن را دارم.در اخبار وارد است که حضرت اباعبدالله الحسین روحی و ارواح العالمین له الفداء در واپسین ساعات و دقایق عمر شریف خود، یاران شهید باوفای خویش را مخاطب ساخته و برخی از آنان

را به نام صدا فرموده و در [ صفحه 12] مخاطبه با آنان فرمودند: (یا ابطال الصفاء...)مناسب آن دیدم که نام این مجموعه را:(ابطال الصفا فی ذکر اسامی الشهداء علیهم السلام) بنامم. و نام دیگر آن را: (یاران باوفای حسین (ع)) گذاردم.

یادی از گذشتگان

اشاره

آقای روستازاده در چندین سال قبل از دوست دانشمند و همکار فرهنگی مرحوم حاج سید علی علوی خوانساری (فوت جمادی الثانیه 1398 ه ق) اسامی شهداء کربلا را خواسته بودند و آن مرحوم نیز صورت آنها را تهیه کرده و آقای روستازاده آن را به چاپ رسانیده اند که اکنون نسخه ای از آن در دست ندارند. این تذکر به خاطر یادآوری خدمت مرحوم آقای علوی به آستان قدس حسینی است. خداوند ایشان را با اجداد بزرگوارش محشور گرداند.سید مصلح الدین مهدوی [ صفحه 13]

تعداد یاران و یاوران حضرت سیدالشهداء

اشاره

در تعداد و اسامی یاران حضرت سیدالشهداء از اول هجرت آن حضرت از مدینه به مکه و سپس از مکه به کربلا و سرانجام آنان که به فیض شهادت و سعادت ابدی فائز شدند در بین نویسندگان کتب تاریخ و مقاتل اختلاف زیاد می باشد ذیلا به برخی از این گفتارها اشاره می کنیم.1 - مسعودی در مروج الذهب تعداد آنها را:1000 سواره و 100 پیاده 1100 جمعالبته این تعداد تا وقتی است که خبر شهادت حضرت مسلم نرسیده بود و سیدالشهداء علیه السلام به مردم خود، عاقبت کشته شدن را تذکر داده بود و فرموده بود که هرکس می خواهد برود من او را آزاد می گذارم.2- اصحاب حضرت در شب عاشوراء از پیاده و سواره جمعا 500 نفر بودند که بعد از خطبه حضرت و یقین به شهادت متفرق شدند و عده کمی از آنها باقی ماندند.3 - سیوطی و علامه امین در اعیان الشیعه:32 سواره و 40 پیاده 72 جمع [ صفحه 14] 4 - در اعلام الوری گوید:33 سواره و 40 پیاده 73 جمع5 - ابن جریر گوید:40 سواره و 100 پیاده 140 جمع6

- ابن جوزی و همچنین ابن نما گویند:45 سواره و 100 پیاده 145 جمع7 - از حضرت باقر علیه السلام روایت شده:45 سواره و 100 پیاده 145 جمع8 - همچنین گفته شده است:70 سواره و 100 پیاده 170 جمعمشهور در بین مورخین و نویسندگان کتب آن است که تعداد یاران حضرت 72 نفر بوده است. [ صفحه 15]

محاسبه دقیق

اگر فرمایش حضرت باقر علیه السلام را در تعداد یاوران امام علیه السلام دقیقترین و صحیح ترین صورتها بدانیم (و در صورت صحت سند باید بدانیم) باید بگوئیم:مجموع شهداء بنی هاشم و شهیدان در حمله اولی و غلامان و دیگر شهداء (145) نفر بوده است.

فائده

علامه جلیل حجهالاسلام حاج سید ابراهیم زنجانی در اواخر کتاب وسیله الدارین چندین فائده و مجلس ذکر می کند که به این صورت در کمتر کتابی به نظر رسیده است از آن جمله:الف: در صفحه 430 تعداد نفراتی که با حضرت سیدالشهداء علیه السلام از مدینه به سمت مکه حرکت کردند را به شرح زیر می نویسد.29 نفر مرد 42 نفر زن جمع 71 نفر (اینان همگی از اهل بیت بودند)10 نفر غلام و برده که هشت نفر آنها شهید شدند و دو تن زنده ماندند.9 نفر کنیز و جاریه - پسران کمتر از سن بلوغ 22 نفر و دختران کمتر از [ صفحه 16] سن بلوغ ده نفر.جمع کل نفرات از مرد و زن و کوچک و بزرگ و غلام و کنیز 122 نفر و کودکی نیز جهت حضرت در کربلا متولد گردید.ب: سه کودک دختر بعد از واقعه عاشورا در زیر پای اسبهای دشمن کشته شدند و آنها عبارت بودند از:1 - ام الحسن2 - ام الحسین دختران حضرت مجتبی علیه السلام3 - عاتکه دختر مسلم بن عقیل مادرش رقیه دختر حضرت علی علیه السلام کودک هفت ساله.

نویسنده گوید

در کشف الغمه (ص 221 یکم) می نویسد:حضرت سیدالشهداء علیه السلام در روز 3 شنبه هشتم ذی الحجه الحرام سال 60 هجری به اتفاق 82 نفر از اهل بیتش و شیعیانش و غلامانش از مکه به قصد عراق خارج گردید. [ صفحه 17]

تعداد قشون دشمن

اشاره

در تعداد نفرات قشون مخالف که در صحرای کربلا جهت کشتن فرزند رسول خدا (ص) گرد آمده بودند اختلاف زیاد است و عده آنها را از چهارصد هزار نفر تا سی هزار نفر نوشته اند.در وسیله الدارین (ص 79) می نویسد:در تعداد نفرات قشون ابن زیاد گفته شده است هشتصد هزار نفر و دیگری گفته دویست هزار و یا یکصد هزار نفر نوشته اند و حضرت سیدالشهداء علیه السلام در مقام تشبیه فرمود: (کانهم الجراد المنتشر) مثل اینکه آنها ملخ پراکنده بودند. و همچنین گفته شده است که:اگر کسی جهت تماشای آنها بر پشته کوهی بالا می رفت تا آنجا که چشم می دید: اسب و مرد و شمشیر و نیزه می دید و قشون دشمن را به: سیل خروشان تشبیه کرده اند. اما آنچه مسلم است و کمتر از آن نقل نشده است از این قرار است. [ صفحه 18] اولین گروهی که در مقابل حضرت سیدالشهداء علیه السلام جهت مبارزه حاضر شدند تعداد آنها با نام فرماندهاشان به قرار زیر است:1 - عمر بن سعد بن ابی وقاص؛ 6000 نفر در روز سوم محرم2 - حر بن یزید ریاحی 1000 نفر (از منزل ذوجشم همراه حضرت بود)3 - شبث بن ربعی 4000 نفر4 - حجار بن ابجر 1000 نفر5 - عروه بن قیس 4000 نفر6 - سنان بن انس 4000 نفر7 - حصین بن نمیر 4000 نفر پنجم محرم8 - یزید بن

رکاب کلبی 2000 نفر9 - خولی اصبحی 3000 نفر10 - شمر بن ذی الجوشن 4000 نفر نهم محرم11 - عخلان المازنی 3000 نفر12 کعب بن طلحه 3000 نفر39000 نفر جمع سی و نه هزار نفرابومخنف گوید: همگی این نفرات از اهل کوفه بودند و در بین آنها از اهل بصره و حجاز و شام کسی نبود علاوه بر این نفرات که همگان به عنوان مبارز و جنگجو شرکت کرده بودند عده زیادی نیز از انواع [ صفحه 19] مختلف کسبه و اهل صنعت از آهنگر و شمشیرساز و همچنین نانوا و دیگر مشاغل شرکت داشتند که بر سیاهی لشکر می افزودند.

عده نفرات کشته شده از دشمن

در وسیله الدارین (ص 79) می نویسد:در نامه ای که ابن سعد جهت عبیدالله بن زیاد نوشت تعداد کشتگان را یکصد و پنجاه هزار نفر می نویسد و گوید که قادر نیستیم که همه آنان را به خاک بسپاریم.

رفع استبعاد

برخی از کسانی که با تاریخ سروکار ندارند چون می شنوند که یکی از اصحاب حضرت سیدالشهداء علیه السلام در میدان کارزار تعداد زیادی از نفرات دشمن را هلاک نمود مثلا جناب حبیب بن مظاهر اسدی 62 نفر را هلاک نمود و یا دیگری یکصد و پنجاه نفر را کشت تعجب نموده و بی درنگ انکار می کنند و حال آنکه وظیفه انسان عاقل آنست که: هرچه را شنید و نتوانست حقیقت آن را دریابد درباره آن سکوت کند و موافق یا مخالف سخنی نگوید که سخن را همیشه می توان گفت اما اگر نفهمیده و نسنجیده گفتیم و اشتباه بود آنگاه بر گفته خود در دنیا و آخرت افسوس زیاد خواهیم خورد. [ صفحه 20]

توضیح و رفع استبعاد

اشاره

همانگونه که ذکر شد و بعدا به تفصیل خواهیم گفت، عده ای از یاران حضرت سیدالشهداء علیه السلام تعداد نفرات زیادی از دشمن را کشتند و یا مجروح ساختند.ابن شهرآشوب مازندرانی در مناقب و محمد بن ابی طالب در مقتل می نویسد که عده حضرت سیدالشهداء علیه السلام در مبارزه روز عاشورا، یکهزار و پنجاه نفر را شکست بغیر از آنان که به دست ایشان مجروح شدند. (ص 17/293 عوالم)ظاهرا کشته شدن این عده زیاد و در مدت جنگ به نظر بعید می رسد و الحق که بسیار زیاد بعید است که فردی در مدت زمان اندکی بتواند این همه دشمن را از پای درآورد و به قتل برساند و خود مورد هجوم و حمله دشمنان از خبر باشد دشمنی همچون شمر بن ذی الجوشن که وقتی حضرت حسین علیه السلام به او می فرماید:آیا مرا می کشی و نمی دانی که من کیستم؟ در جواب می گوید:من تو را خوب می شناسم: مادرت فاطمه زهرا

و پدرت علی مرتضی و جدت محمد مصطفی (صلوات الله علیه) می باشد (ص 17/300 عوالم)برای رفع شبهه در استبعاد گوییم. همانگونه که گفته شده است و [ صفحه 21] بعدا ما نیز آنرا شرح می دهیم بعضی از دوستان حضرت که در کوفه بودند و نتوانستند خود را به حضرت برسانند برای وصول به مقصد راه را منحصر در آن دیدند که با قشون مخالف از کوفه خارج شده و در کربلا به هر نحو شده، خود را به کعبه آمال و مقصود برسانند عده ای از اینان که طبق صورتیکه بعدا متذکر می شویم (قریب 23 نفر موفق شدند که خود را از دشمنان جدا ساخته و در رکاب حضرت شهید شوند اما دیگران توفیق نیافتند.به نظر می رسد که این دوستان که اکنون به صورت دشمن جلوه گر شده اند هرگاه که جنگ مغلوبه می شد و صحنه کارزار از حمله یکی از یاران حضرت سیدالشهداء علیه السلام مضطرب و پریشان می شد و دشمنان همچون روباه از مقابل شیران فرار می کردند اینان دست یافته و به کشتن آنها می پرداختند بنابراین، آن یار وفادار و اینان جمعا تعداد زیادی از مخالفین را می کشتند (این نظریه نویسنده است تا اهل تحقیق چگونه قضاوت کنند.) [ صفحه 22]

تقسیم بندی شهداء

اشاره

در هریک از کتابهای مقاتل و شرح حال شهیدان کربلا، آنان را بگونه ای تقسیم کرده اند از معرفی به خاندانها و عشیره ها و غیره اکنون در این مجموعه اسامی این بزرگواران را به صورت زیر نقل می کنیم:1 - شهداء بنی هاشم.2 - شهداء از صحابه حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم.3 - جزو قشون عمر بن سعد به کربلا آمده و به حضرت

پیوستند و به فیض شهادت و سعادت ابدی رسیدند.4 - در حمله اولی شهید شدند.5 - مبارزه کردند تا به مرتبه رفیعه شهادت نائل شدند.6 - بدون مبارزه کشته شدند و ذکر جمعی از کودکان.7 - در کوفه و بصره شهید شدند.8 - غلامان و موالی.9 - شهداء گمنام. [ صفحه 23]

شهداء بنی هاشم

شهداء بنی هاشم از اولاد حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام و حضرت مجتبی و حضرت سیدالشهداء علیهماالسلام و اولاد جناب جعفر طیار فرزند جناب ابوطالب و اولاد و اعقاب جناب عقیل علیهم السلام.در تعداد شهداء بنی هاشم در بین نویسندگان کتب تاریخ و مقاتل اختلاف زیاد می باشد و عموما تعداد نفرات آنان را که در جنگ شهید شدند قریب 17 یا 20 نفر و برخی متجاوز از پنجاه نفر نوشته اند.در عوالم العلوم (ص 17/343) به نقل از مناقب ابن شهرآشوب و مناقب قدیم و محمد بن ابی طالب جمعا نام 38 نفر از اولاد جناب ابوطالب را که در این وقعه هائله به مرتبه رفیعه شهادت رسیده اند را نام برده و گوید.در مناقب قدیمه تعداد آنان را 16 نفر و در مشیر الاحزان از قول حضرت باقر علیه السلام 17 نفر می نویسد.گفته شده است که از: 1 - اولاد جعفر طیار 3 نفر و از اولاد عقیل 7 نفر و از اولاد حضرت علی علیه السلام 9 نفر و از اولاد حضرت مجتبی علیه السلام 4 نفر از اولاد حضرت سیدالشهداء علیه السلام 6 نفر جمعا 29 نفر که در اسامی آنان و اسامی عده ای دیگر اختلاف است (ص 17/343 عوالم). [ صفحه 24] اینک اسامی این بزرگواران از خاندان بنی هاشم مأخوذ از کتاب فرسان الهیجاء و وسیله الدارین (با ذکر صفحه

آن دو) ذکر می شود و به برخی دیگر از مآخذ نیز اشاره می شود:1 - ابراهیم بن الحسن المجتبی علیه السلام ص 9 یکم فرسان الهیجاء2 - ابراهیم بن الحسین علیه السلام ص 10 یکم فرسان - اعیان الشیعه3 - ابراهیم بن علی بن ابیطالب علیه السلام ص 11 یکم فرسان - مقاتل الطالبیین (مختلف فیه)4 - ابراهیم بن مسلم بن عقیل کودکی که در کوفه شهید شد ص 17 یکم فرسان - امالی صدوق5 - ابوبکر بن الحسن المجتبی علیه السلام ارشاد مفید - مقاتل الطالبیین6 - ابوبکر بن علی بن ابیطالب علیه السلام فرسان الهیجان نامش ابوعبیداله7 - احمد بن الحسن المجتبی علیه السلام شانزده ساله ص 30 یکم فرسان8 - احمد بن محمد بن عقیل ص 22 یکم فرسان - ناسخ التواریخ9 - اسماعیل بن عبدالله بن جعفر الطیار ص 187 شهید کربلا10 - بشر بن الحسن المجتبی علیه السلام ص 135 اعیان الشیعه11 - جعفر بن عقیل بن ابیطاب ص 56 یکم فرسان12 - جعفر بن علی بن ابیطالب عموم مقاتل ص 74 یکم فرسان 27 ساله و یا 19 ساله [ صفحه 25] 13 - حمزه بن الحسین ص 17/345 عوالم14 - حمزه بن عقیل ص 308 - المجدی- حسن مثنی بن الام المجتبی علیه السلام ص 129 یکم فرسان در جنگ زخمی شد لکن در اثر آن وفات ننمود.15 - عباس الاصغر ص 228 یکم فرسان16 - عباس الاکبر حضرت اباالفضل علیه السلام مادرش علیا جناب ام البنین - 34 ساله (تولد 26 ه ق)17 - عبدالرحمن بن عقیل 17 نفر را کشت (عوالم) ص 235 یکم فرسان 230 وسیله - زیارت ناحیه18 - عبدالله بن ابی سفیان بن حارث بن

عبدالمطلب ص 191 شهید کربلا19 - عبدالله الاصغر بن الحسن المجتبی علیه السلام ص 239 یکم فرسان20 - عبدالله الاکبر بن الحسن المجتبی علیه السلام 14 نفر را کشت (عوالم) ص 238 یکم فرسان21 - عبدالله بن الحسین علیه السلام المولود فی یوم عاشوراء ص 242 یکم فرسان - زیارت رجبیه22 - عبدالله بن عباس بن علی علیه السلام ص 135 - اعیان الشیعه23 - عبدالله الاصغر بن عقیل ص 243 یکم فرسان24 - عبدالله الاکبر بن عقیل [ صفحه 26] 25 - عبدالله الاکبر بن علی بن ابیطالب علیه السلام ص 250 فرسان - 25 ساله26 - عبدالله الاصغر بن مسلم بن عقیل 98 نفر را کشت (عوالم) ص 254 یکم فرسان، مادرش علیا جناب رقیه دختر امیرالمؤمنین علیه السلام 25 ساله شوهر علیا مخدره سکینه بنت الحسین علیه السلام.27 - عبیدالله بن علی بن ابیطاب علیه السلام ص 261 یکم فرسان، غیر از: ابوبکر بن علی علیه السلام است - وی به دست اصحاب مختار در مذار شهید شد (ص 17/282 عوالم)28- عبیدالله بن عبدالله بن جعفر الطیار ص 192 شهید کربلا 260 فرسان29 - عتیق بن علی علیه السلام ص 92 شهید کربلا30 - عثمان بن علی بن ابیطالب علیه السلام 21 ساله ص 262 یکم فرسان زیارت رجبیه و ناحیه مقدسه31 - عقیل بن عقیل بن ابیطالب ص 194 شهید کربلا32 - علی اصغر کودک شیرخوار حضرت سیدالشهداء علیه السلام ص 267 یکم فرسان33 - علی اکبر فرزند حضرت سیدالشهداء علیه السلام ص 268 یکم فرسان - بحار - مقاتل الطالبیین 18 و یا 25 ساله 200 نفر را کشت (عوالم)34 - علی بن عقیل ص 17/277 (عوالم) ص 221 وسیله الدارین 265 یکم

فرسان [ صفحه 27] 35 - عمر بن الحسن علیه السلام ص 12 دوم فرسان - ارشادعمر بن علی علیه السلام در شهادت او اختلاف است ظاهرا شهید نشده ص 13 دوم فرسان، مناقب36 - عون بن جعفر الطیار صحابی ص 17 دوم فرسان، شوهر علیا مخدره ام کلثوم (زینب صغری) بنا به روایتی دختر حضرت فاطمه سلام الله علیها 57 ساله37 - عون بن عبدالله بن جعفر الطیار ص 18 فرسان، مادرش علیا جناب زینب دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام38 - عون بن عقیل ص 20 دوم فرسان39 - عون بن علی علیه السلام ص 20 دوم فرسان40 - عون بن مسلم بن عقیل41 - فضل بن عباس بن ربیعه42 - فضل بن علی علیه السلام ص 193 شهید کربلا43 - قاسم بن حسن علیه السلام ص 26 دوم فرسان و عموم مقاتل44 - قاسم بن حسین علیه السلام ص 193 شهید کربلا (ظاهرا حسین اشتباه و صحیح حسن می باشد)45 - قاسم بن علی علیه السلام ص 193 شهید کربلا46 - قاسم بن محمد بن جعفر الطیار ص 43 دوم فرسان [ صفحه 28] کودکی که نام او ذکر شده است ص 22 دوم فرسان - بحارالانوار ممکن است که نام وی محمد بن ابی سعید باشد.47 - محسن بن حسین علیه السلام ص 52 دوم فرسان (مشهد السقط)48 - محمد بن ابی سعید بن عقیل ص 54 دوم فرسان به سن 7 سالگی49 - محمد بن جعفر بن ابیطالب ص 194 شهید کربلا50 - محمد بن الحسین علیه السلام ص 17/343 عوالم51 - محمد بن عباس بن علی علیه السلام ص 57 دوم فرسان (مورد خلاف است)52 - محمد بن عبدالله بن جعفر الطیار 10 نفر را

کشت (عوالم) 59 دوم فرسان مناقب - مادرش علیا جناب زینب عقیله بنی هاشم53 - محمد اصغر بن علی علیه السلام ص 263 وسیله الدارین 261 وسیله54 - محمد اوسط فرزند حضرت علی علیه السلام ص 55 دوم فرسان الهیجا55 - محمد بن مسلم بن عقیل ص 60 دوم فرسان کودکی 12 یا 13 ساله56 - مسلم بن عقیل بن ابیطاب شهید کوفه ص 62 دوم فرسان عموم مقاتل - مادرش ایرانی است.57 - موسی بن عقیل ص 124 دوم فرسان58 - یحیی بن الحسن المجتبی علیه السلام ص 254 دوم فرسان بحارالانوار (در او اختلاف است) [ صفحه 29] اسامی بسیاری از اینان که ذکر شد در کتب انساب مذکور نمی باشد برای شرح حال آنان به مآخذ یاد شده و دیگر کتب مراجعه شود ضمنا متذکر می شود که در کتاب (شهید کربلا) اسامی عده دیگری را ذکر می کند که در هیچ یک از کتب نامی از آنها برده نشده و ما نیز آنها را یاد نکردیم و در آنچه نوشته ایم مسئولیت آنرا بعهده راویان آن وا می گذاریم.

اصحاب رسول خدا که در وقعه کربلا به فیض شهادت نائل شدند

در اسامی صحابه بزرگواری که در یاری حضرت سیدالشهداء علیه السلام شهید شده اند و همچنین در تعداد آنان در بین نویسندگان کتب مقاتل اختلاف زیاد وجود دارد اینک اسامی آنان با ذکر مأخذ:1 - انس بن حرث (حارث) کاهلی ص 37 یکم فرسان الهیجا ص 101 وسیله الدارین2 - بشر بن حی بن علی ص 51 / یکم فرسان به نقل از اصابه3 - جابر بن عروه غفاری ص 112 وسیله الدارین ص 54 یکم فرسان الهیجا4 - خیاده بن حرث انصاری سلمانی (جبار) ص 76 یکم فرسان الهیجا ص 113 وسیله

[ صفحه 30] 5 - جندب بن حجیر کندی (جند) ص 78 یکم فرسان ص 114 وسیله تسمیه- جون غلام ابی ذر ص 1/78 فرسان در صحابی بودنش اختلاف است.6 - حارث بن بنهان (حرث) ص 84 یکم فرسان ص 117 وسیله7 - حبیب بن مظاهر (مظهر) اسدی ص 87 یکم فرسان ص 119 وسیله کلیه مقاتل - 63 نفر را کشت8 - ربیعه بن خوط بن رئاب ص 137 وسیله ص 136 یکم فرسان (از شعراء مخضرمین است)9 - زاهر بن عمرو اسلمی ص 138 یکم فرسان ص 138 وسیله، از اصحاب شجره (بیعت زیر درخت) می باشد10 - زیاد بن عریب صاعدی ص 153 یکم فرسان11 - سعد بن حارث، مولی امیرالمؤمنین علیه السلام ص 156 یکم فرسان (سعید) ص 148 وسیله12 - شبیب بن حرث (حمله اولی) ص 167 یکم فرسان (شبیب بن عبدالله بن حرث) ص 155 وسیله13 - شوذب بن عبدالله شاکری (154 وسیله)14 - عبدالرحمن ارحبی بن عبدالله ص 232 یکم ص 164 وسیله15 - عبدالرحمن بن عبد رب (عبدالله) ص 231 یکم ص 163 وسیله [ صفحه 31] 16 - عبدالله بن حارث بن نوفل ص 237 یکم ص 167 وسیله، شهید کوفه17 - عبدالله بن عفیف شهید کوفه ص 1/245 فرسان18 - عبدالله بن یقطر رضیع الحسین علیه السلام ص 257 یکم ص 216 وسیله الدارین، شهید کوفه19 - عقبه بن صلت جهنی ص 265 یکم فرسان الهیجاء20 - عمرو بن ضبیعه تمیمی ص 7 دوم فرسان ص 177 وسیله21 - کنانه بن عتیق ص 47 دوم فرسان ص 184 وسیله22 - مجمع بن زیاد جهنی ص 50 دوم فرسان ص

193 وسیله23 - مسلم بن عوسجه سعدی ص 116 دوم فرسان الهیجاء و جمیع مقاتل24 - مسلم بن کثیر اعرج ص 2/36 فرسان - تسمیه25 - نصر بن ابی نیز، مولی علی علیه السلام صحابی ص 2/132 فرسان26 - هانی بن عروه مرادی شهید کوفه ص 132 دوم فرسان الهیجاء و جمیع قاتل27 - یزید بن مغفل (یا معقل) بر وزن محسن) ص 152 دوم فرسان الهیجا و در صحابی بودن جمعی از اینان اختلاف است و اعتماد ما در این نقل نوشته مرحوم شیخ و ذبیح الله محلاتی در فرسان الهیجا بوده و العهده علیه. [ صفحه 32] توضیح: حضرت سیدالشهداء علیه السلام از پستان هیچ زنی جز حضرت زهرا سلام الله علیها و یا ابهام حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم شیر نخورده است و علت آنکه عبدالله بن یقطر را رضیع (همشیر) آن حضرت می نامند آنکه در زبان عرب دو کودک که در یک هفته به دنیا آیند را رضیع می خوانند.

عده ای از اصحاب حضرت سیدالشهداء که از لشکر دشمن به حضرت پیوستند

چون خبر حرکت حضرت سیدالشهداء علیه السلام از مکه به سمت کوفه به دوستان حضرت در کوفه رسید و متوجه شدند که عبیدالله بن زیاد حاکم کوفه کلیه راهها را بسته راه وصول به آن حضرت را در آن دیدند که خویشتن را در جزو قشون عمر بن سعد وارد کرده و به این کیفیت خود را به کربلا برسانند سپس در آن جا بهر کیفیتی که ممکن شود از قشون دشمن جدا شده و به فیض حضور مبارک برسند و درک شهادت نمایند اسامی این شهداء بزرگوار بدین قرار است.1 - ابوالحتوف سلمه بن حرث انصاری ص 105 وسیله الدارین - تسمیه

او و برادرش 13 نفر را کشتند.2 - بکر بن حی ص 111 وسیله به اضافه 51 یکم فرسان [ صفحه 33] 3 - بکر بن حر ریاحی برخی نام او را علی نوشته اند ص 111 وسیله به اضافه 51 یکم فرسان4 - جابر بن حجاج کوفی ص 111 وسیله 53 یکم فرسان5 - جوین بن مالک تمیمی ص 116 وسیله 82 یکم فرسان6 - حارث بن امرؤالقیس کندی (حرث) ص 116 وسیله 83 یکم فرسان - تسمیه7 - حر بن یزید ریاحی چهل نفر را کشت ص 127 وسیله و عموم مقاتل8 - حلاس بن عمرو راسبی 1/131 فرسان ص 133 وسیله. نام او را جلاس (به جیم) نیز نوشته اند.9 - زهیر بن سلیم بن عمر وازدی ص 139 وسیله. نام پدرش را سلیمان نیز نوشته اند 141 فرسان10 - سعد بن حارث بن سلمه انصاری عجلانی ص 149 وسیله 156 یکم فرسان - تسمیه11 - شبیب بن جراد کلابی وحیدی ص 156 وسیله 166 یکم فرسان (حمله اولی و یا در مبارزه)12 - ضرغامه بن مالک تغلبی ص 157 وسیله 169 یکم (حمله اولی و یا در مبارزه شهید شد)13 - عبدالرحمن بن مسعود تمیمی ص 166 وسیله 236 یکم فرسان [ صفحه 34] 14 - عبدالله بن بشیر خثغمی ص 167 وسیله 236 یکم فرسان15 - عمرو بن ضبعه ضبعی صحابی ص 177 وسیله 2/7 فرسان16 - عروه مولی حر بن یزید ریاحی ص 179 وسیله نام او را غره و به غین منقوط نیز نوشته اند)- علی بن حر بن یزید ریاحی نام او را بکیر (مصغر بکر) نیز گفته اند17 - قاسم بن

حبیب ازدی (حمله اولی) ص 182 وسیله 26 دوم فرسان18 - مسعود بن حجاج تمیمی 190 وسیله 62 دوم فرسان19 - مصعب بن یزید ریاحی برادر حر ص 192 وسیله 121 دوم فرسان20 - موقع بن تمامه اسدی صیداوی ص 125 وسیله یکم فرسان (موقع بر وزن معظم بمعنی مبتلی. پس از یکسال وفات یافت)21 - نعمان بن عمرور اسبی ازدی کوفی ص 200 وسیله 1/131 فرسان - مناقب22 - مردی از خزیمه فرستاده عمر بن سعد به نزد حضرت سیدالشهداء علیه السلام ص 219 وسیله

اسامی جمعی از شهداء کربلا که در حمله اول دشمن به مرتبه رفیعه شهادت رسیدند

اشاره

در صبحگاه روز عاشوراء به فرمان عمر بن سعد بن وقاص، قشون کوفه بیک بار بر لشکر توحید حمله آورد و آنان مردانه از اسلام و امام [ صفحه 35] مسلمین حضرت سیدالشهداء علیه السلام دفاع کردند. در این حمله عده زیادی از نفرات یاران حضرت شهید شدند در تعداد آنان و اسامی آن ها بین نویسندگان کتب مقاتل اختلاف زیاد است از 30 نفر کمتر و از 50 نفر بیشتر نبوده است اینک اسامی آنان برحسب حروف: در اسامی اینان و پدرشان نیز اختلاف زیاد است.1 - اسلم ترکی مولی الحسین علیه السلام در مبارزه شهید شده و در وسیله (ص 51) وی را از شهداء حمله اولی می نویسند.2 - اسوار بن ابی عمیر نهمی ص 94 وسیله الدارین (اسوار نیز گفته اند)3 - امیه بن سعد طائی ص 36 یکم فرسان - تسمیه من قتل4 - بشیر (بشر) بن عمرو حضرمی ص 50 یکم فرسان5 - بکر بن حی با قشون عمر سعد آمد و به حضرت پیوست ص 51 یکم فرسان6 - جبله بن علی شیبانی برخی گویند در مبارزه شهید شد

و برخی وی را از شهداء حمله اولی می نویسند ص 55 یکم فرسان الهیجاء، عوالم ص 17/3417 - جناده بن کعب انصاری خزرجی ص 75 یکم فرسان- اعیان الشیعهجندب بن حجر کندی (حجیر بر وزن زبیر) صحابی ص 77 فرسان یکم 114 وسیله [ صفحه 36] 8 - جون بن جوی مولی ابی ذر غفاری از اهالی نوبه در مبارزه شهید شد در وسیله الدارین (ص 95) وی را شهید در حمله اولی می نویسدجوین بن مالک تمیمی با لشکر عمر سعد بود شب عاشورا به حضرت سیدالشهداء علیه السلام ملحق شد ص 81 یکم فرسان 116 وسیله و تمام مقاتلحارث بن امرؤالقیس کندی با لشکر عمر سعد به کربلاء آمد و به حضرت پیوست ص 83 یکم فرسانحارث بن بنهان صحابی غلام حمزه سیدالشهداء علیه السلام ص 84 یکم فرسان9 - حباب بن عامر تمیمی ص 85 یکم فرسان 117 وسیله10 - حبشه بن قیس نهمی در مبارزه شهید شد و در وسیله (ص 118) وی را از شهداء حمله اولی می نویسد نام او را جعبه نیز نوشته اند.11 - حجاج بن یزید (ابن بدر بصری) یا ابن زید بصری سعدی ص 102 یکم فرسان12 - حجیر بن جندب کندی خولانی ص 109 یکم فرسان تسمیهحلاس بن عمرو راسبی با لشکر عمر سعد به کربلا آمد و به حضرت پیوست ص 131 یکم فرسان)حنظله بن عمرو شیبانی (ص 94 وسیله الدارین) ص 17/341 عوالمزاهر بن بشر کندی صحابی [ صفحه 37] 13 - زاهربن عمرو مولی عمر بن الحمق ص 17/341 عوالم14 - زهیر بن بشیر خثعمی ص 142 یکم فرسان - منتهی الآمال - عوالم15 - زهر بن سلیم

ازدی (سلیمان) ص 141 یکم فرسان - عوالم16 - سالم بن عمرو مولی بنی المدینه ص 1/154 فرسان - زیارت ناحیه17 - سالم مولی عامر بن مسلم ص 155 یکم فرسان18 - سعدبن بشر حضرمی الهیجاء19 - سعد بن حرث (حارث) صحابی مولی علی بن ابیطاب علی علیه السلام ص 156 - یکم فرسانسوار بن ابی عمیر مجروح گردید. یا سوار بن منهم فهمی، زیارت ناحیه مقدسه - عوالم20 - سیف بن مالک ص 166 یکم فرسان - عوالم21 - شبیب بن جراد ص 166 یکم فرسان22 - شبیب بن عبدالله نهشلی ص یکم فرسان23 - ضباب بن عامر تمیمی تسمیه من قتل24 - غارب بن عبدالله مولی الحسین علیه السلام ص 25/2 فرسان - زیارت ناحیه25 - ضرغامه بن مالک تغلبی ص 169 یکم فرسان - عوالم26 - عامر بن مسلم عبدی بصری ص 185 یکم فرسان - عوالم27 - عائد بن مجمع بن عبدالله ص 1/180 فرسان [ صفحه 38] 28 - جهنی ص 186 یکم فرسان - تسمیه29 - عبدالرحمن بن عبد ربه صحابی ص 231 یکم فرسان 163 وسیله30 - عبدالرحمن بن عبدالله ازدی عوالم - مناقب31 - عبدالرحمن بن مسعود بن حجاج تیمی 1/236 فرسان - تسمیه32 - عبدالله بن بشیر خثعمی ص 236 یکم فرسان 167 وسیله33 - عبدالله بن زید بصری ص 17/341 عوالم34 - عبدالله بن عروه غفاری ص 17/341 عوالم35 - عبدالله بن عمر ص 17/341 عوالم36 - عبدالله بن یزید بن ثبیط قیسی بصری ص 260 / یکم فرسان37 - عبیدالله بن زید (یزید) بصری ص 262 / یکم فرسان - عوالم38 - عقبه بن صلت جهنی

ص 265 / یکم فرسان - تسمیه39 - عمار بن حسان طائی ص 347 / یکم فرسان زیارت رجبیه و ناحیه - عوالم40 - عماره بن ابی سلامه دالانی (ابن سلامه) ص 3. / دوم فرسان - عوالم - تسمیه41 - عمران بن کعب اشجعی ص 17/341 عوالم42 - عمرو بن جندب حضرمی ص 6 دوم فرسان - 175 وسیلهعمرو بن خالد صیداوی بنابر روایتی، تسمیه من قتل ص 155 تراثنا43 - عمرو بن ضبیعه تمیمی ضبعی صحابی ص 177 وسیله [ صفحه 39] 44 - عمرو بن شیعه ص 17/341 عوالم45 - قارب بن عبدالله مولی الحسین علیه السلام ص 24 دوم فرسان - 183 وسیله46 - قاسط بن زهیر تغلبی (ابن عبدالله بن زهیر) ص 2/26 فرسان - عوالم47 - قاسم بن حبیب ازدی ص 26 دوم فرسان48 - قاسم بن سعد طائی49 - کردوس بن زهیر تغلبی ص 46 دوم فرسان 185 وسیله50 - کنانه بن عتیق تغلبی ص 17/341 عوالم51 - مجمع عائدی ص 17/341 عوالم52 - مسعود بن حجاج و 1/23 فرسان ص 62 دوم فرسان - عوالم53 - مسقط بن عبدالله بن زهی ص 2/122 فرسان54 - مسلم بن کثیر ازدی از موالی ص 136 یکم فرسان و 121 دوم فرسان - عوالم55 - منجج بن سهم مولی الحسن علیه السلام ص 2/122 فرسان56 - نصر بن ابی نیزر صحابی ص 2/132 فرسان57 - نعمان بن عمرو راسبی ازدی ص 2/134 فرسان - عوالم58 - عیم بن عجلان انصاری خزرمی ص 2/134 فرسان59 - واضح بن اسلم ترکی (یا اسلم بن عمرو) ص 2/147 فرسان60 - یحیی بن هانی بن عروه ص

2/147 فرسان [ صفحه 40] در عوالم (ص 17/334) نقل از رجال کشی در ضمن بیان شرح حال حبیب بن مظاهر می نویسد:(کان حبیب من السبعین الرجال الذین نصروا الحسین...)همانگونه که گفتیم عده ای از اینان مبارزه کردند و شهید شدند و در کتب گاهی آنها را شهید در حمله ی اولی و زمانی شهید در جنگ نوشته اند 12 نفر از اینان مورد اختلاف است که آیا در حمله اولی شهید شده اند و یا جنگ کرده و شهید شده اند.

اسامی شهداء کربلا که مبارزه کردند و به مرتبه رفیعه شهادت نائل شدند و تعداد نفراتی که از قشون دشمن به شمشیر اینان کشته شدند

اشاره

نام تعدادی از اینان را قبلا در ضمن شهداء اهل بیت و صحابه ذکر نموده ایم.1 - ابراهیم بن الحسین 84 نفر را هلاک نمود ص 10 یکم فرسان به اضافه ص 102 وسیله2 - ابوثمامه صائدی همدانی، عمرو بن عبدالله تابعی ص 3 یکم فرسان به اضافه ص 97 وسیله3 - ابوشعثاء یزید بن زیاد کندی چهل و چند نفر را کشت ص 28/ یکم فرسان به اضافه ص 103 وسیله [ صفحه 41] 4 - ابوعمرو نهشلی (حبیب بن عبدالله نهشلی) ص 86/ یکم ف به اضافه ص 97 وسیله5 - اسد کلبی از مخاطبین حضرت سیدالشهداء در لحظات آخر عمر شریف ص 33/ یکم فرسان به اضافه ص 101 وسیلهاسلم بن کثیر ظاهرا همان مسلم بن کثیر می باشد6 - انیس بن معقل اصبحی بیست و چند نفر را هلاک کرد ص 38/ یکم فرسان به اضافه ص 105 وسیله7 - بدر بن رقیط در زیارت ناحیه مقدسه نام او مذکور است ص 49/ یکم فرسان ص 111 وسیله (بدر بن رقید)8 - بریر بن خضیر همدانی تابعی از قراء قرآن و معروف به: سیدالقراء 30 نفر را

هلاک کرد ص 39/ یکم فرسان به اضافه ص 106 وسیله بحار عوالم (عموم مقاتل)9 - جبله بن عبدالله در زیارت ناحیه مقدسه نام او مذکور است و شاید جبله بن علی باشد ص 55/ یکم فرسان به اضافه ص 112 وسیله10 - حبشه بن قیس نهمی همدانی (به سکون میم) ص 85/ یکم فرسان به اضافه ص 118 وسیله نام او را برخی جعبه و شهادتش را در حمله اولی نوشته اند.11 - حجاج بن مالک از اصحاب حضرت سیدالشهداء مجهول الحال ص 1/102 فرسان به اضافه ص 132 وسیله [ صفحه 42] 12 - حجاج بن مزروق از اصحاب حضرت سیدالشهداء علیه السلام مجهول الحال ص 102 یکم فرسان 132 وسیله13 - حجاج مسروق مؤذن حضرت 25 نفر را کشت ص 3/ یکم فرسان 132 وسیله14 - حنظله بن اسعد شبامی همدانی (م) کوفی ص 132/ یکم فرسان به اضافه ص 134 وسیله در معجم رجال الحدیث وی را حنظله بن عمر می نویسد15 - حیان بن حارث زیارت رجبیه و ناحیه مقدسه ص 1/134 فرسان به اضافه ص 136 وسیله16 - خالد بن عمرو ازدی بعد از پدرش به میدان جنگ شتافته و چند تن از دشمنان را هلاک کرد ص 1/134 فرسان به اضافه ص 136 وسیله17 - خلف بن مسلم بن عوسجه بعد از پدر به میدان جنگ رفت و چند تن را کشته و شهید شد ص 134/ یکم فرسان به اضافه ص 136 وسیله 30 نفر را کشت18 - داود بن طرماح از جمله مخاطبین حضرت سیدالشهداء علیه السلام در لحظات آخر ص 1/135 فرسان به اضافه ص 136 وسیله19 - رمیث

(ر م ی ث) بن عمرو زیارت رجببیه ص 1/137 فرسان به اضافه ص 137 وسیله20 - زائده بن مهاجر زیارت رجببیه ص 140/ یکم فرسان به اضافه ص 139 وسیله (مرحوم محلاتی احتمال می دهد که وی همان زیاد بن مصاهر باشد) [ صفحه 43] 21 - زهیر بن سیار زیارت رجببیه ص 1/141 فرسان به اضافه ص 137 وسیله (مرحوم محلاتی گوید ممکن است زهیر بن سلیم باشد)22 - زهیر بن قین بجلی انماری یکصد و بیست تن را هلاک کرد ص 152/ یکم فرسان به اضافه ص به روایتی 19 نفر23 - سعد بن بشر بن عمرو حضرمی ص 1/155 فرسان ناسخ التواریخ24 - سعد بن حنظله تمیمی ص 1/157 فرسان به اضافه ص 149 وسیله نفس المهموم25 - سعید بن عبدالله حنفی ص 1/157 فرسان به اضافه ص 146 وسیله عموم مقاتل26 - سفیان بن مالک زیارت رجببیه ص 1/161 فرسان به اضافه ص 152 وسیله27 - سلمان بن مضارب بن قیس عموزاده زهیر بن قین ص 1/160 فرسان به اضافه ص 151 وسیله28 - سلیمان بن سلیمان ازدی زیارت رجببیه ص 1/161 فرسان به اضافه ص 152 وسیله29 - سلیمان بن کثیر زیارت رجببیه ص 1/161 فرسان به اضافه ص 152 وسیله30 - سوید بن عمرو در زیارت رجببیه سوید مولی شاکر گوید و در برخی مقاتل وی را سوید بن ابی المطاع اغاری نوشته اند احتمال تعدد ضعیف است. ص 1/164 فرسان به اضافه ص 152 وسیله گوید سوید بن عمرو بن ابی المطاع. [ صفحه 44] 31 - سیف بن حارث (حرث) بن سریع جابری همدانی (ه م) ص 1/165

فرسان به اضافه ص 154 وسیله32 - شبیب بن عبدالله نهشلی ص 1/167 فرسان به اضافه ص 154 وسیله33 - شوذب بن عبدالله همدانی شاکری ص 1/168 فرسان به اضافه ص 154 وسیله و در آنجا وی را صحابی می نویسد34 - ضبیعه عمرو زیارت رجببیه ص 1/171 فرسان به اضافه ص 158 وسیله35 - ضرغامه بن مالک تغلبی شصت نفر را کشت و به روایتی در حمله اولی شهید شد 1/169 فرسان به اضافه ص 157 وسیله36 - طراح بن عدی هفتاد نفر را کشت (ص 1/ 171 فرسان به اضافه ص 158 وسیله)37 - طهیر بن حسان اسدی ص 1/180 فرسان به اضافه ص 158 وسیله38 - عائذ بن مجمع بن عبدالله ص 2/51 فرسان به اضافه ص 180 وسیله39 - عابس بن شبیب شاکری ص 1/180 فرسان به اضافه ص 158 وسیله40 - عامر بن حسان طائی ص 1/184 فرسان به اضافه ص 161 وسیله - اعیان شیعه - یکم تسمیه41 - عامر بن خلیده زیارت رجببیه ص 1/184 ص 162 وسیله (نام پدرش را جلیده و یا علیده نیز گفته اند)42 - عامر بن مالک زیارت رجببیه ص 1/185 فرسان [ صفحه 45] 43 - عبدالرحمن بن عبدالله یزنی چند تن را هلاک کرد ص 233 را ص 170 وسیله (ذی یزنی یمنی)44 - عبدالرحمن بن عروه غفاری ص 1/233 فرسان به اضافه ص 165 وسیله.45 - عبدالرحمن کدری ص 1/234 فرسان به اضافه ص 167 وسیله. - ناسخ التواریخ46 - عبدالرحمن بن یزید زیارت رجببیه ص 1/236 فرسان به اضافه ص 167 وسیله.47 - عبدالله بن عروه غفاری زیارت ناحیه مقدسه ص

1/243 فرسان ص 165 وسیله. - تسمیه48 - عبدالله بن عمیر (بن عمرو) کلبی بیشتر از 5 نفر را هلاک کرد ص 1/251 فرسان به اضافه ص 168 وسیله. - تسمیه49 - عبدالله بن یزید بن ثببط قیسی عبدی بصری ص 2/147 فرسان50 - عبیدالله بن یزید قیسی عبدی ص 2/147 فرسان51 - عثمان بن عروه غفاری زیارت رجببیه ص 1/264 فرسان به اضافه ص52 - علی بن مظاهر اسدی 70 نفر را کشت ص 1/267 فرسان به اضافه ص 179 وسیله53 - عمروبن جناده بن کعب انصاری پدرش در حمله اولی کشته شده بود و خود در مبارزه شهید شد ص 4 دوم فرسان به اضافه ص 174 وسیله. به سن 9 و یا 11 سالگی [ صفحه 46] 54 - عمرو بن خالد صیداوی زیارت ناحیه مقدسه ص 6 دوم فرسان به اضافه ص 176 وسیله.عمرو بن عبدالله جندعی زیارت ناحیه مقدسه مجروح شد و پس از یک سال وفات یافت ص 8 دوم فرسان به اضافه ص 178 وسیله.55 - عمرو بن قرظه انصاری ص 8 دوم فرسان به اضافه ص 173 وسیله (زیارت ناحیه و رجببیه)56 - عمرو بن کعب انصاری (یا عمران و یا عمر و پدرش را ابی کعب نیز گفته اند) زیارت رجببیه ص 8 دوم فرسان به اضافه ص 178 وسیله.57 - عمرو بن مطاع جعفی ص 11 دوم فرسان به اضافه ص 178 وسیله (نام وی را در مقتل ابومخنف عمیر می نویسد) عمرو بن ابی المطاع نیز نوشته اند.58 - عمیر بن عبدالله مذحجی ص 2/16 فرسان به اضافه ص 179 وسیله مناقب59 - عمیر بن کناد زیارت رجببیه

ص 2/17 فرسان به اضافه ص 179 وسیله.60 - غیلان بن عبدالرحمن زیارت رجببیه ص 2/22 فرسان به اضافه ص 180 وسیله.61 - قاسم بن حارث زیارت رجببیه ص 2/26 فرسان به اضافه ص 181 وسیله.62 - قره بن ابی قره غفاری 68 نفر را هلاک کرد ص 25 دوم فرسان به اضافه ص 180 وسیله در آنجا مقتولین بدست او را 66 نفر می نویسند63 - فحنب بن عمرو غربی بصری ص 2/44 فرسان64 - قیس بن عبدالله همدانی (ه م) زیارت رجببیه ص 2/44 فرسان [ صفحه 47] به اضافه ص 183 وسیله.65 - مالک بن انس مالکی (کاهلی) 18 نفر یا 14 نفر را هلاک کرد ص 2/47 فرسان به اضافه ص 185 وسیله.66 - مالک بن اوس چند تن را هلاک کرده است ص 2/48 فرسان به اضافه ص 186 وسیله.67 - مالک بن دودان 15 نفر و بنا به نقل ابومخنف 60 نفر را هلاک کرد ص 2/48 فرسان به اضافه ص 186 وسیله.68 - مالک بن عبد بن سریع ص 2/49 رسان به اضافه ص 193 وسیله (همدانی جابری) - تسمیه69 - مالک بن عبدالله جابری رجببیه ممکن است همان مالک بن عبد باشد ص 2/50 فرسان به اضافه ص 186 وسیله70 - مجمع بن عبدالله عائذی ص 2/51 فرسان به اضافه ص 192 وسیله. تبسمیه من قتل71 - محمد بن انس بن ابی دجانه ص 2/61 فرسان به اضافه ص 195 وسیله.72 - محمد بن بشر (بشیر) بن عمرو حضرمی ص 2/56 فرسان به اضافه ص 194 وسیله.73 - محمدبن مطاع جعفی سی نفر را هلاک کرد ص 2/61

فرسان به اضافه ص 194 وسیله.74 - مسلم بن کناد زیارت رجبیه ص 2/121 فرسان به اضافه ص 190 وسیله.75 - معلی بن العلی شصت و چهار نفر را هلاک کرد ص 2/122 فرسان به اضافه ص 191 وسیله. [ صفحه 48] 76 - منذر بن سلیمان زیارت رجببیه ص 2/123 فرسان به اضافه ص وسیله. (منذرن مفضل جعفی)77 - منیع بن زیاد (ابن رقاد) ص 2/123 ف ص 911 وسیله (زیارت رجببیه)78 - نافع بن هلال جمعی 92 نفر را مقتول ساخت ص 2/126 فرسان ص 195 وسیله.79 - وهب بن عبدالله بن جناب کلبی 31 نفر و به روایتی 50 نفر را هلاک نمود ص 352/ یکم فرسان به اضافه ص 201 وسیله جوانی بیست و پنج ساله80 - وهب بن وهب ص 2/132 فرسان نصرانی بود مسلمان شد و شهید گردید 8 نفر را کشت81 - هفهاف بن مهند راسبی بصری عصر عاشورا پس از شهادت حضرت سیدالشهداء علیه السلام به کربلا وارد شد و جنگید و شهید شد ص 2/144 فرسان ص 203 وسیله82 - هلال بن نافع بمبی83 - یحیی بن سلیم مازنی ص 2/146 فرسان به اضافه ص 210 وسیله. بحارالانوار84 - یحیی بن کثیر انصاری چهل و یا پنجاه نفر را مقتول ساخت ص 2/146 فرسان به اضافه85 - یزید بن ثبیط (بر وزن زبیر) بصری قیسی عبدی ص 2/147 فرسان به اضافه ص 211 وسیله. [ صفحه 49] 86 - یزید بن حصین مشرقی همدانی ص 2/149 فرسان به اضافه ص 213 وسیله.یزید بن زیاد همان ابوالشعثا و سابق الذکر است87 - یزید بن مغفل (بر وزن محسن) کوفی

صحانی بیشتر از 20 نفر را هلاک کرد 2/152 فرسان به اضافه ص 214 وسیله88 - یزید بن مهاجر (ابن مظاهر) اسدی چهل و یا پنجاه نفر را هلاک نمود ص 2/153 فرسان به اضافه ص (ابن زید بن مهاجر - تسمیه)

جمعی دیگر از شهداء به نقل از رساله تسمیه من قتل...

1 - سلیمان بن ربیعه2 - ضباب بن عامر3 - عبدالله بن قیس غفاری4 - عبیدالله بن قیس غفاری5 - قاسم بن بشر و ظاهرا وی همان قاسم بن ابی بشر می باشد6 - کثیر بن عبدالله7 - مهاجر بن اوس8 - همام بن سلمه قانصی9 - یزید بن عبداللهبا نفرات قبل جمعا 97 نفر که در عده ای از آنها اختلاف است [ صفحه 50]

کودکانی که در کربلاء و کوفه و یا در بین راه کوفه و شام از بین رفته و شهید شدند

چند تن از بنی هاشم از کودکان دختر و پسر در کربلا و کوفه و در بین راه کوفه و شام همگان از شدت خوف و وحشت و به ضرب تیر دشمن و یا از شدت عطش وفات یافتند اینک اسامی برخی از آنان:1 - ام الحسن دختر حضرت مجتبی علیه السلام عصر عاشورا در زیر پای اسبان دشمن شهید شد ص 297 وسیله الدارین.2 - ام الحسین دختر حضرت مجتبی علیه السلام عصر عاشورا در زیر پای اسبان دشمن شهید شدند ص 297 وسیله الدارین.3 - رقیه بنت الحسین علیه السلام در خرابه شام در اثر شکنجه های دشمنان و سختی راه به شهادت رسید کودک چهار ساله ص 393 وسیله4 - سعد بن عبدالرحمن بن عقیل مادر او و برادرش عقیل، خدیجه دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام بوده و عصر عاشورا از شدت عطش فوت نمود ص 296 وسیله5 - عاتکه دختر جناب مسلم بن عقیل از علیا مخدره رقیه دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام کودک هفت ساله در موقع هجوم دشمن زیر سم اسبان آنان شهید شد ص 297 وسیله6 - عبدالله بن الحسن علیه السلام در قتلگاه در پهلوی عم بزرگوار خود [ صفحه 51] حضرت سیدالشهداء علیه السلام شهید شد ص 249 وسیله عموم مقاتل7 -

عبدالله بن الحسین علیه السلام که در کربلا متولد گردید در روز عاشورا (ص 280 وسیله)8 - عبدالله بن مسلم بن عقیل مادرش علیا جناب رقیه دختر امیرالمؤمنین علیه السلام است ص 230 وسیله9 - عقیل بن عبدالرحمن بن عقیل از شدت عطش عصر عاشورا فوت شد (ص 296 وسیله)10 - علی اصغر طفل شیرخوار حضرت سیدالشهداء علیه السلام شهید به تیر دشمن (ص 281 وسیله) نام او را عبدالله نوشته اند.11 - محسن بن الحسین علیه السلام (شهید السقط) در بین راه کوفه و شام در دامنه کوه جوشن12 - محمدبن مسلم بن عقیل کودک 12 یا 13 ساله. ص 233 وسیله الدارین.

شهداء کوفه و بصره

قبل از واقعه جانگداز کربلا و پس از آن عده ای از دوستان و یاران حضرت سیدالشهداء علیه السلام در کوفه و بصره به دست عمال ستمگر [ صفحه 52] یزید بن معاویه به مرتبه رفیعه شهادت نائل شدند. اینک اسامی آن بزرگواران:1 - ابراهیم بن مسلم بن عقیل شهید کوفه ص 17 یکم فرسان به اضافه ص 224 وسیله2 - ابوذر بن سلیمان شهید بصره ص 248 وسیله3 - پسر محمد بن کثیر نام او ذکر نشده است ص 221 وسیله ص 61 دوم فرسان4 - حنظله بن مره همدانی (به سکون میم) شهید کوفه ص 218 وسیله5 - سلیمان بن ابی رزین (ابن رزین) مولی الحسین علیه السلام شهید بصره ص 161 یکم فرسان به اضافه ص 150 وسیله6 - عباد بن مهاجر شهید کوفه ص 186 یکم فرسان ص 162 وسیله7 - عباس بن جعده جدلی شهید کوفه ص 186 یکم فرسان ص 162 وسیله8 - عبدالاعلی بن یزید کلبی ص 230 یکم فرسان شهید کوفه9

- عبدالله بن حارث بن نوفل همدانی (به سکون میم) ص 237 یکم فرسان به اضافه ص 167 وسیله صحابی شهید کوفه10 - عبدالله بن عفیف ص 245 یکم فرسان به اضافه 231 وسیله. صحابی - شهید کوفه11 - عبیدالله بن عمرو کندی شهید کوفه ص 261 یکم فرسان12 - عبدالله بن یقطر رضیع الحسین علیه السلام صحابی شهید کوفه حامل نامه حضرت سیدالشهداء علیه السلام 248 فرسان [ صفحه 53] 13 - عماره بن ابی الصلت ازدی ص 3 دوم فرسان به اضافه ص 172 وسیله شهید کوفه (ابن صلخب)14 - قیس بن مصهر (مسهر) صیداوی ص 247 یکم فرسان ص 181 وسیله شهید کوفه15 - محمد بن کثیر شهید کوفه ص 61 دوم فرسان ص 221 وسیله16 - محمد بن مسلم بن عقیل شهید کوفه ص 224 وسیله17 - جناب مسلم بن عقیل بن ابیطالب علیه السلام نماینده حضرت سیدالشهداء علیه السلام و شوهر خواهر الحضرت18 - هانی بن عروه مرادی صحابی 89 ساله شهید کوفه ص 247 یکم فرسان به اضافه ص 204 وسیله عموم مقاتل19 - یحیی بن هانی بن عروه مرادی ص 147 دوم فرسان به اضافه ص 209 وسیله عموم مقاتل شهید کوفه

اسامی جعی از غلامان و موالی که به فیض شهادت رسیده اند

اشاره

غلام در لغت در معانی زیر استعمال شده است: بنده زرخرید، جوان نورس، شاگرد مولی نیز در معانی زیر بکار رفته است: دوست، هم پیمان، غلام و بنده، مالک، سرور و بنده آزاد شده (از اضداد است) و در این جا در معانی غلام و هم پیمان بکار رفته است (مولی بنی مدینه - مولی شاکر یعنی هم پیمان) [ صفحه 54] اینک اسامی جمعی از غلامان و موالی که در وقعه کربلاء به

فیض شهادت و سعادت ابدی نائل شدند1 - اسد غلام حضرت مجتبی علیه السلام فرسان2 - اسلم مولی بنی کلب تسمیه - ص 33 یکم فرسان الهیجاء.3 - اسلم بن عمرو ترکی غلام آزاد کرده حضرت سیدالشهداء علیه السلام ص 34 یکم فرسان الهیجاء4 - جابر بن حجاج مولی عامر بن نهشل ص 154 تسمیه من قتل5 - جون بن حوی غلام جناب ابی ذر غفاری رضوان الله علیه (ابن جوی) ص 78 یکم فرسان عموم مقاتل6 - حارث بن بنهان مولی حمزه (ابن پنهان) ص 84 یکم فرسان 136 وسیله7 - رافع بن عبدالله مولی مسلم بن کثیر ازدی ص 136 یکم تسمیه8 - زاهر مصاحب عمرو بن حمق خزاعی (زاهر بن عمرو کندی) ص 137 وسیله - تسمیه9 - سالم بن عمرو کوفی مولی بنی المدینه ص 154 یکم فرسان به اضافه 145 وسیله10 - سالم مولی عامر بن مسلم عبدی بصری ص 185 یکم به اضافه 146 وسیله11 - سعد بن بشر حضرمی مولی عمرو بن خاله صیداوی (سعید) ص 192 یاران باوفای حسین - ناسخ التواریخ12 - سعد بن حارث مولی امیرالمؤمنین علیه السلام صحابی ص 156 یکم به اضافه 148 وسیله [ صفحه 55] 13 - سلیمان بن رزین مولی الحسین علیه السلام شهید بصره (ابن رزین) ص 161 یکم فرسان14 - سوید بن عمرو مولی شاکر ص 163 یکم15 - شبیب بن حرث (حارث) یا شبیب بن عبدالله مولی حارث ص 167 یکم - زیارت ناحیه16 - شوذب مولی شاکر (شوذب بن عبدالله) ص 168 یکم به اضافه 154 وسیله17 - عامربن مسلم عبدی مولی سالم بصری ص 185 یکم18 - عروه یا غره غلام حر بن یزید ریاحی ص 23

دوم فرسان به اضافه 176 وسیله19 - غلام نافع بن هلال نامش فروزان یا کامل ص 24 و 46 دوم20 - فیروزان غلام حضرت سیدالشهداء علیه السلام ص 24 دوم فرسان21 - قارب بن عبدالله دیلمی مولی الحسین علیه السلام حمله اولی ص 24 دوم فرسان22 - مبارک غلام حجاج بن مسروق ص 50 دوم فرسان - ناسخ التواریخ23 - مسلم غلام حضرت سیدالشهداء علیه السلام ص 194 شهید کربلا24 - منجح بن سهم مولی الحسین علیه السلام ص 122 دوم فرسان الهیجاء - زیارت ناحیه25 - نصر بن ابی نیزر مولی امیرالمؤمنین علیه السلام صحابی ص 132 دوم فرسان26 - واضح ترکی مولی حرث (حارث) سلمانی ص 134 دوم فرسان - تسمیه [ صفحه 56]

شهیدان بی نام و نشان یا گمنام

در بین کسانی که در کربلاء و کوفه شهید شدند چند تن از آن ها نامشان مجهول مانده و در کتب مقاتل ذکر نشده است و اینک جهت آگاهی خوانندگان عزیز و توجه به ارواح مقدسه آنان یادی از آنها می کنیم با ذکر مأخذ:1 - برادر عبدالرحمن کدری ص 234 یکم فرسان الهیجا ص 167 وسیله الدارین2 - برادرزاده حذیفه بن اسید غفاری ص 12 یکم فرسان ص 219 وسیله نفس الهموم3 - پسر محمد بن کثیر شهید کوفه ص 92 دوم فرسان ص 221 وسیله4 تا 7 - چهار نفر جوان از مردم یمن ص 13 یکم فرسان ص 220 وسیله8 و 9 - دو کودک در ظاهرا از اولاد جناب مسلم ص وسیله10 - غلام عبدالرحمن بن عبد ربه ص 24 دوم فرسان ص 180 وسیله11 - غلام نافع بن هلال ظاهرا نام او کامل بوده است ص 62 دوم فرسان ص 180 وسیله12 -

کودکی از اهل بیت ص 22 دوم فرسان13 - مردی از خزیمه ص 136 وسیله ص 219 وسیله14 - مردی از لشکر عمر سعد ص 214 الوقایع و الحوادث - دوم15 و 16 - دو کودک در عصر عاشورا ص 276 الوقایع و الحوادث - دوم [ صفحه 57]

سرهای شهداء

پس از شهادت حضرت سیدالشهداء علیه السلام از طرف عمر بن سعد فرمانده قشون دستور رسید که سر مبارک کلیه شهداء را از تن جدا کنند. برخی از شهداء که عشیره و قبیله آنها در قشون دشمن موقعیتی داشتند از عمر بن سعد بن وقاص خواستند که آن افراد از این حکم مستثنی شوند و او قبول کرد. مجموع سرهائیکه از بدنها جدا گردید 78 رأس شد که برای حفظ و نگهداری آنها و هم جهت حمل و بردن بین قبائل بدین ترتیب تقسیم شد: (منقول از صفحه 315 وسیله الدارین)1 - قبیله بنی اسد 16 رأس2 - قبیله بنی تمیم 17 رأس3 - قبیله بنی کنده 13 رأس4 - قبیله مذحج 7 رأس5 - قبیله هوازن 12 رأس و به روایتی 20 رأس6 - قبایل متفرقه دیگر 13 رأسجمع 78 رأس و به روایتی 86 رأستوضیح: بفرمان عمر بن سعد سرهای عموم شهداء را از تن جدا کردند مگر دو سر را:1 - حر بن یزید ریاحی2 - علی اصغر رضیعکه حضرت سیدالشهداء علیه السلام آنان را دفن کرده بودند. به شرحی که در کتب تاریخ و مقاتل نوشته شده است. این رؤس مبارک را بر سر نیزه کرده و به کوفه وارد شدند در کوفه غیر از سرهای مطهر بنی هاشم سرهای دیگران را به قبائل آنان و بستگانشان

داده که آنها دفن کردند و علی المشهور 18 سر مبارک که مربوط به بنی هاشم بود را به شام فرستادند و در برخی از اخبار می نویسد که فقط سر مطهر حضرت سیدالشهداء علیه السلام را به شام فرستادند.فی حدیث عن النبی صلی الله علیه و آله و سلم و قدأ هدی رأس و لدی الحسین الی یزید لعنه الله. ینظر احد الی رأس الحسین علیه السلام و یفرح الا حالت الله بین قلبه و لسانه و عذبه الله عذابا الیما (ص 17/117 عوالم)

زنان و مادران یاران حضرت سیدالشهداء

یاران حضرت سیدالشهداء بغیر از بنی هاشم، دیگران عموما بدون زن و فرزند در خدمت حضرت حاضر شده بودند، زیرا همگان خویشتن را برای شهادت آماده ساخته بودند و از گرفتاری خانواده های خود بدست دشمن بیم داشتند و جمعی نیز خویشتن را مخفیانه به حضرت رسانیده بودند. [ صفحه 59] زنان زیر در کربلا نامشان مذکور است:1 - دختر مسلم بن عوسجه ص 17/263 معالم2 - زن جناده بن حرث سلمانی ص 180 یاران باوفای حسین3 - زوجه زید بن القین ص 144 یکم فرسان4 - زن مسلم بن عوسجه ص 180 یاران5 - زوجه عبدالله بن عمیر کلبی ص 180 یاران6 - زوجه قارب بنام فکیهه (به صیغه تصغیر)7 - زوجه نافغ بن هلال بن نافع ص 2/130 ف8 - زوجه وهب بن عبدالله (وهب بن وهب) ص 17/260 معالم اول زنی که در کربلا شهید شد9 - کنیز مسلم بن عوسجه ص 180 یاران10 - مادر عبدالله بن عمیر کلبی11 - مادر عمر بن جناده12 - مادر قارب غلام سیدالشهداء علیهاالسلام ص 183 وسیله13 - مادر منجح بن سهم غلام سیدالشهداء علیه السلام بنام

حسنه ص 194 وسیله - ص 2/123 ف14 - مادر وهب بن عبدالله کلبی ص 17/260 معالم [ صفحه 60]

هفتاد و دو تن و یک تن

وسیله الدارین صفحه 351 و سایر کتب مقاتل.مشهور بین نویسندگان کتب مقاتل و در بین ذاکرین مصائب و عموم شیعیان آن است که:تعداد شهداء کربلا که در رکاب حضرت سیدالشهداء علیه السلام جانفشانی نموده و خویشتن را فدای اسلام و قرآن و ذات مقدس حضرت حسین علیه السلام نموده هفتاد و دو نفر بوده است. البته مسلم است البته اینان غیر از شهداء کوفه و بصره و بغیر از کشته شدگان در حمله اولی می باشند و همچنین غیر از شهداء اهل بیت علیهم السلام و موالی می باشند.در فهرست اسامی شهدائی که در مبارزه شهید شدند نام 81 نفر (97 نفر با توجه به اختلاف در نام و نام پدر) را ذکر نمودیم که یک نفر در عصر عاشوراء پس از شهادت حضرت سیدالشهداء علیه السلام به کربلا وارد شده و جنگید و شهید گردید و چند تن نیز در مبارزه کردن آنها و یا در حمله اولی بودنشان اختلاف است و همچنین تردید در نام و پدرشان این نفرات حدود هشت نفر می شوند که از عدد 81 کسر می شود باقی مانده 72 نفر می شود. [ صفحه 61] سبط پیغمبر حضرت حسین فرمود در حق ایشان، هیچ اصحابی را از اصحابم ندیدم باوفاتر.آن جوانمردان که شد بر نامشان ختم فتوت جانثاران حسینی کشتگان راه داور (امام جمعه کاشمر)

سرنوشت یاران جناب مسلم بن عقیل

پس از آنکه عبیدالله بن زیاد جناب مسلم بن عقیل را بشرحی که در کتب مسطور است. شهید نمود یاران و اصحاب او پراکنده شدند جمعی که اهل دنیا و طالب آن بودند به ابن زیاد پیوستند و به زمین کربلا حرکت کرده و در قتل حضرت سیدالشهداء علیه السلام و یاران آن حضرت

شرکت نمودند و ننگ و عار دینا و عذاب آخرت را جهت خویش مهیا ساختند.جمعی دیگر با قشون عمر بن سعد به کربلا آمدند و در آنجا خود را به حضرت سیدالشهداء علیه السلام رسانیده و در رکاب آن امام معصوم فیض شهادت یافتند فطوبی لهم ثم طوبی لهم.ابن زیاد عده زیادی از کسانی را که با جناب مسلم بن عقیل بیعت کرده بودند را گرفته و زندانی نمود تعداد این نفرات را قریب 4500 نفر می نویسند که در یک روز به آنها آب و نان داده نمی شد و دیگر روز چیزی به [ صفحه 62] آنها نمی داد و آنان را همچنان گرسنه و تشنه نگاه می داشت. و چنان حکومت ترس و وحشتی در کوفه ایجاد کرده بود که دوستان و موالیان حضرت سیدالشهداء علیه السلام و شیعیان امیرالمؤمنین علیه السلام قدرت هیچ نوع فعالیتی را نداشتند تا موضوع توابین و قیام مختار علیه الرحمه پیش آمد که شرح آن را باید در کتب تاریخ مطالعه نمود.

مقام و منزلت شهداء کربلا

اشاره

گاهی از عده ای از افراد جاهل و نادان که از اخبار و آیات آگاهی ندارند و فقط احساسات بر آنها حکومت می کند می شنویم که بین برخی از کشته شدگان در اعصار مختلف و بخصوص در این زمان را با شهیدان کربلا مقایسه نموده حتی اینان را بر آنها مقدم می شمارند. اینک به جهت تذکر به آنها یادآور می شویم که:طبق اخبار و احادیث وارده از منابع وحی و نبوت مقام شهداء کربلا از جمیع شهداء حتی شهداء بدر و احد نیز بالاتر و والاتر است. بدلائل زیر:1 - جناب شیخ مفید در ارشاد از حضرت امام زین العابدین علیه السلام روایت می کند که: حضرت سیدالشهداء علیه السلام

در عصر روز تاسوعا نزدیک مغرب اصحاب خود را جمع فرمود و بر آنها خطبه ای خواند و در آن فرمود: [ صفحه 63] (اما بعد فانی لا اعلم اصحابا اوفی و لاخیرا من اصحابی و لا اهل بیت ابر و لا اوصل من اهل بیتی فجزاکم الله خیرا).2 - در زیارت ناحیه مقدسه است که:(السلام عیکم یا خیر انصار السلام علیکم بما صبرتم فنعم عقبی الدار.)مرحوم حاج ملا هاشم خراسانی، در منتخب التواریخ پس از نقل این دو روایت می فرماید که:از این روایت افضلیت اصحاب آن بزرگوار بر اصحاب همه انبیاء و اوصیاء حتی بر اصحاب خاتم النبیین و اصحاب امیرالمؤمنین علیهماالسلام روشن می شود و جهت افضلیت آنان بر همه اصحاب انبیاء و ائمه اطهار علیهم السلام به چند وجه ثابت است:1 - علامه مجلسی علیه الرحمه در جلد نهم بحارالانوار از خرائج راوندی از حضرت باقر علیه السلام (درباره زمین کربلا) روایت کرده که فرمودند:(مناخ رکاب و مصارع عشاق لایسبقهم من قبلهم و لایلحقهم من بعدهم)2 - در تهذیب از حضرت صادق علیه السلام روایت فرموده که:حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام گذارش به کربلا افتاد فرمود:(مناخ رکاب و مصارع شهداء لایسبقهم من قبلهم و لایلحقهم من کان بعدهم)3 - اسامی این بزرگواران یعنی شهداء کربلا در لوح محفوظ ثبت بوده [ صفحه 64] و در آن زیاده و کم نمی شده است.1 - محدث قمی علیه الرحمه در نفس المهموم درباره آنها می نویسد که:جناب محمد بن الحنفیه گفت:(و ان اصحابه عندنا لمکتوبون باسمائهم و سماء آبائهم. بابی و امی فیالیتنی کنت معهم فافوز فوزا عظیما)ص 2/156 ف2 - علامه مجلسی در بحارالانوار از مناقب ابن شهر آشوب نقل می کند که: عبدالله بن عباس

در علت ترک یاری حضرت حسین علیه السلام می گوید:(ان اصحاب الحسین علیه السلام لم ینقصوا رجلا و لم یزیدوا رجلا باسمائهم من قبل شهودهم)3 - اصحاب حضرت سیدالشهداء علیه السلام سادات شهداء می باشنددر تحفه الزائرین این عبارت از فقرات زیارت شهداء می باشد که:(انتم سادات الشهداء فی الدنیا و الاخره و انتم السابقون)4 - در کامل الزیارات در ضمن حدیث کعب الاحبار در ضمن وصایای حضرت عیسی علی نبینا و علیه السلام به بنی اسرائیل می گوید:(یا بنی اسرائیل العنوا قاتله و ان ادرکتم أیامه فلا تجلسوا عنه؛ فان الشهید معه کالشهید مع الانبیاء مقبل غیر نذیر)5 - در کتاب کمال الدین در ضمن حدیثی از حضرت علی [ صفحه 65] علیه السلام نقل می کند که آن حضرت می فرماید:(و خیر الخلق و سیدهم بعد الحسن ابنی اخوه الحسین المظلوم بعد اخیه، المقتول فی ارض کربلا الا انه و اصحابه من ساده (سادات) الشهداء یوم القیامه)بحارالانوار - ص 148 و 347 و 348 جلد 17 عوالم العلوممرحوم حاج ملا هاشم خراسانی و دیگران در کتابهای خود ادله افضلیت شهداء کربلا را، بر جمیع شهداء بتفصیل نقل نموده اند طالبین بدان کتابها مراجعه فرمایند.

فوائدی چند مربوط به واقعه جانگداز کربلا

جمع نفراتی که با حضرت سیدالشهداء از مدینه به مکه و از آنجا به کربلا حرکت کردند

1 - مردان 29 نفر2 - زنان 42 نفر3 - پسران کمتر از سن بلوغ 22 نفر4 - دختران کمتر از سن بلوغ 10 نفر5 - موالی 10 نفر6 - کنیزان 9 نفرجمع 122 نفر (ص 432 وسیله الدارین) [ صفحه 66]

تعداد خیام طاهرات در صحرای کربلاء

1 - خیمه مربوط به آن حضرت و بنی هاشم 70 عدد2 - خیمه مربوط به اصحاب 66 عدد جمع 136 عدد (ص 171 وسیله الدارین)

زنانی که در کربلا جنگ کردند

1 - ام وهب زوجه عبدالله بن عمیر ص 170 و 413 وسیله2 - زوجه وهب بن عبدالله کلبی بنام هانیه کشته شد ص 202 وسیله3 - زوجه وهب بن وهب ص 137 وسیله4 - مادر عمرو بن جناده بنام بحریه یک نفر را کشت ص 175 وسیله5 - مادر وهب بن عبدالله سه نفر را کشت ص 202 وسیله

اول کسی که شهید شد و آخرین فرد

1 - از اصحاب و یاران حر بن یزید ریاحی2 - از بنی هاشم جناب علی اکبر علیه السلام3 - آخرین فرد: سوید بن عمرو [ صفحه 67]

سه دختر از بنی هاشم عصر عاشورا پایمال سم ستور شدند

1 - ام الحسن دختر حضرت مجتبی علیه السلام2 ام الحسین دختر حضرت مجتبی علیه السلام مادرشان بشر دختر مسعود انصاری بود برادر مادری اند، احمد بن امام الحسن المجتبی علیه السلام شانزده ساله نیز در کربلا شهید شد3 - عاتکه دختر جناب مسلم بن عقیل علیه السلام هفت ساله مادرش رقیه دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

دو کودک از شدت عطش مردند

1 - سعید بن عبدالرحمن بن عقیل2 - عقیل بن عبدالرحمن بن عقیل مادرشان خدیجه دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام (ص 344 وسیله)

دو کودک از جناب مسلم بن عقیل در کوفه شهید شدند

1 - ابراهیم2 - محمد (ص 419 وسیله) [ صفحه 68]

اول کسی که قبر حضرت سیدالشهداء را زیارت کرد

1 - عبیدالله بن حر جعفی در همان روزهای اول بعد از شهادت حضرت ص 419 وسیله2 - ابی الصمت پس از چند روز بعد از شهادت حضرت ص 420 وسیله

سه نفر از زنان بنی هاشم در کوفه خطبه خواندند

1 - حضرت زینب کبری سلام الله علیها2 - جناب ام کلثوم زینب صغری3 - جناب فاطمه صغری بنت الحسین علیه السلام

خطبه های حضرت سجاد

حضرت سجاد علیه السلام در کوفه و شام و همچنین در موقع ورود به مدینه خطبه خواندند.

تعداد شهداء در وقعه جانسوز کربلا در کوفه و بصره و کربلا، بزرگ و کوچک به قرار زیر است

1 - بنی هاشم جمعا 57 نفر2 - اصحاب حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم 30 نفر [ صفحه 69] 3 - حمله اولی 58 نفر4 موالی 31 نفر5 - گمنام 10 نفر6 - مبارزین 90 نفر7 - کوفه و بصره 18 /294 نفر

مقتولین از قشون دشمن

در تعداد افرادی که در قشون دشمن هلاک شده اند اختلاف زیاد است.همان گونه که نوشتیم برخی از یاران حضرت بیست تا سی نفر و عده ای تا هشتاد و دویست نفر را کشته اند از این رو تعداد حقیقی آنها معلوم نیست و چون عده دشمن زیاد بوده بطوریکه آنان را به (جراد منتشر) ملخ پراکنده تشبیه کرده اند هر قدر از آنان هلاک می شدند در ظاهر نمودی نداشت.در نامه ای که عمر بن سعد فرمانده قشون کربلا به ابن زیاد نوشت و درباره کشته شدگان دستور خواست نوشته بود: تعداد آنان بقدری زیاد است که ما قدرت بر دفن کردن آنها نداریم در جواب نوشت مشهورترین و بزرگان آنها را دفن کنید و بقیه را یک جا، زیر خاک کنید. [ صفحه 70] جمع کشته شدگان مطابق صورت حداقل 219 نفر می باشد و تعدادی که به شمشیر حضرت سیدالشهداء علیه السلام کشته شده اند را مختلف نوشته اند کمترین عدد 1950 نفر می باشد (ص 309 وسیله) غیر از آنها که مجروح شدند. در روضه الشهداء تعداد مقتولین بدست حضرت سیدالشهداء علیه السلام را عددی می نویسد که ظاهرا بعید به نظر می رسد.

زنانی که در کربلا همراه حضرت سیدالشهداء بودند و بعدا به اسارت کوفه و شام رفتند

اشاره

1 - ام بشر دختر مسعود انصاری2 - ام جعفر معروف به جمانه (بضم جیم) ص 423 وسیله3 - ام الحسن دختر حضرت مجتبی علیه السلام با خواهرش ام الحسین عصر عاشوراء زیر سم ستور شهید شدند و یا از تشنگی مردند ص 430 وسیله4 - ام الحسین خواهر عمر بن الحسن علیه السلام ص 430 وسیله5 - ام الحسین دختر حضرت مجتبی علیه السلام6 - ام سلمه دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام ص 423 وسیله7 - ام کلثوم صغری معروف به رقیه8 - ام کلثوم کبری موسوم به فاطمه ص 422 وسیله. [ صفحه 71]

9 - ام کلثوم دختر علیا مخدره زینب سلام الله علیها زوجه قاسم بن محمد بن جعفر بن ابیطالب10 - ام مسعود دختر عروه ثقفی زوجه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام مادر رمله ص 423 وسیله11 - امامه یا امانه دختر ابی العاص زوجه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام ص 423 وسیله12 - ام هانی دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام زوجه عبدالله اکبر فرزندش عقیل بن ابیطالب ص 423 وسیله13 - خدیجه دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام زوجه عبدالرحمن بن عقیل بن ابیطالب در کوفه وفات یافت ص 422 وسیله14 - خدیجه صغری دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام زوجه عبدالله اوسط بن عقیل بن ابیطالب ص 423 وسیله15 - رباب زوجه حضرت سیدالشهداء علیه السلام مادر علیا جناب سکینه خاتون دختر امروالقیس16 - رقیه صغری بنت الحسین علیه السلام مدفون در خرابه شام طفل سه ساله17 - رمله کبری دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام زوجه عبدالرحمن اوسط بن عقیل بن ابیطالب18 - زینب صغری دختر امیرالمؤمنین علیه السلام ص 423 وسیله زوجه [ صفحه 72] محمد بن عقیل بن ابیطالب19 - عقیله بنی هاشم، علیا مخدره زینب سلام الله علیها دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام زوجه عبدالله بن جعفر الطیار20 - سکینه بنت الحسین علیه السلام زوجه عبدالله بن مسلم بن عقیل و مادر عبدالله، علیا جناب رقیه خاتون دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام می باشد. ص 254 یکم فرسان الهیجاء21 - شهربانویه خود را به فرات انداخته و غرق شد و به اسارت نرفت ص 351 وسیله22 - شهربانو مادر محمد بن ابی سعید بن عقیل ص 131 اعیان الشیعه23 - صفیه دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام24 - صهباء ثعلبیه زوجه امیرالمؤمنین علیه السلام ص 423 وسیله. مادر رقیه کبری25 - عاتکه دختر جناب مسلم بن عقیل

مادرش رقیه کبری. عصر عاشوراء در زیر سم ستوران دشمن شهید شد.26 - عاتکه دختر زید بن عمرو بن فضیل زوجه حضرت سیدالشهداء علیه السلام27 - فاطمه دختر حضرت سیدالشهداء علیه السلام28 - فاطمه دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام زوجه ابی سعید بن عقیل بن ابیطالب ص 423 وسیله29 - فاطمه دختر حضرت مجتبی علیه السلام زوجه حضرت سجاد علیه السلام و مادر حضرت باقر علیه السلام ص 430 وسیله [ صفحه 73] 30 - لیلی بنت مسعود دارمیه زوجه امیرالمؤمنین علیه السلام ص 423 وسیله31 - مادر خدیجه زوجه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام ص 423 وسیله32 - مادر زینب صغری زوجه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام ص 423 وسیله33 - مادر فاطمه زوجه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام ص 423 وسیله34 - مادر محسن که فرزندش در راه شام سقط گردید: مشهد السقط در کوه جوش سو و قسمت و زیارتگاه35 - میمونه دختر حضرت علی علیه السلام ص 423 وسیله36 - رقیه صغری دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام زوجه صلت بن عبدالله بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب37 - جمانه دختر جناب ابی طالب عمه حضرت سیدالشهداء علیه السلام ص 424 وسیله38 - لیلی دختر مره بن عروه بن مسعود ثقفی مادر حضرت علی اکبر علیه السلام ص 285 وسیله39 - ام السحق دختر طلحه بن عبیدالله تیمی زوجه حضرت مجتبی علیه السلام مادر فاطمه ص 430 وسیله و در ص 426 مشارالیها را زوجه حضرت سیدالشهداء علیه السلام می نویسد [ صفحه 74]

اسامی جواری و کنیزانی که همراه حضرت سیدالشهداء بودند و جزو اسیران قرار گرفتند

اشاره

1 - حسنه در منزل حضرت سجاد علیه السلام خدمت می کرد مادر منجح2 - روضه خدمتگزار رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بود پس از رحلت حضرت به خانه حضرت علی علیه السلام آمد و سپس به حضرت زینب

پیوست3 - سلمه معروف به ام رافع خدمتگزار رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بود سپس به خانه حضرت علی و از آن پس به خانه حضرت مجتبی و بعدا به خانه حضرت زینب علیهم السلام رفت.4 - فاکهه در خانه رباب دختر امرؤالقیس زوجه حضرت سیدالشهداء علیه السلام بود.5 - فضه نوبیه خدمتگزار حضرت زهراء سلام الله علیهاء و حضرت علی علیه السلام بود پس از رحلت آن حضرت گاهی در خانه حضرت مجتبی و زمانی در خانه حضرت سیدالشهداء علیهماالسلام بود.6 - قفره یا ملکیه در خانه حضرت علی علیه السلام بود خدمت حضرت زهرا علیهاالسلام سپس به خانه حضرت زینب رفت.7 - کثبه در خانه ام السحق زوجه حضرت سیدالشهداء علیه السلام خدمت می کرد. [ صفحه 75] 8 - ملکیه در خانه حضرت مجتبی علیه السلام و گاهی منزل عبدالله بن جعفر و زمانی در منزل حضرت سیدالشهداء علیه السلام خدمت می کرد.9 - میمونه مادر عبدالله بن یقطر رضیع حضرت سیدالشهداء علیه السلام

عده ای از اصحاب حضرت سیدالشهداء که از لشکر دشمن به حضرت پیوستند

چون خبر حرکت حضرت سیدالشهداء علیه السلام از مکه به سمت کوفه به دوستان حضرت در کوفه رسید و متوجه شدند که عبیدالله بن زیاد حاکم کوفه کلیه راهها را بسته و راه وصول بدان حضرت را گرفته و همه راهها دیده بانها و جاسوسان قرار داده است برای رسیدن به آن حضرت راه منحصر را در آن دیدند که خویشتن را در جزو قشون عمر بن سعد وارد کرده و به این کیفیت خود را به کربلا برسانند سپس در آنجا بهر راهی که ممکن شود از قشون دشمن جدا شده و به فیض حضور مبارک برسند و درک شهادت نمایند اسامی این شهداء بزرگوار بدین قرار

است.1 - ابو الحتوف سلمه من حرث انصاری ص 105 وسیله2 - بکر بن حی ص 111 وسیله3 - بکیر بن حر ریاحی برخی نام او را علی نوشته اند ص 111 وسیله4 - جابر بن حجاج کوفی ص 111 وسیله [ صفحه 76] 5 - جوین بن مالک تمیمی ص 116 وسیله6 - حارث بن امرؤالقیس کندی ص 116 وسیله7 - حر بن یزید ریاحی ص 127 وسیله8 - حلاس بن عمرو راسبی ص 133 وسیله نام او را جلاس (به جیم) نیز نوشته اند9 - زهیر بن سلیم بن عمرو ازدی ص 139 وسیله پدرش را سلیمان نیز نوشته اند10 - سعد بن حرث بن سلمه انصاری عملانی ص 149 وسیله11 - شبیب بن جراد کلابی وحیدی ص 156 وسیله12 - ضرغامه بن مالک تغلبی ص 157 وسیله13 - عبد الرحمن بن مسعود تمیمی ص 166 وسیله14 - عبدالله بن بشیر خثعمی ص 167 وسیله15 - عمرو بن ضبعه ضبعی صحابی ص 177 وسیله16 - عروه مولی حر بن یزید ریاحی ص 179 وسیله نام او را غره العین منقوط نیز نوشته اند17 - قاسم بن حبیب ازدی ص 182 وسیله18 - مسعود بن حجاج تمیمی ص 190 وسیله19 - مصعب بن یزید ریاحی ص 192 وسیله20 - موقع بن ثمامه اسدی صیداوی ص 195 وسیله (موقع بر وزن معظم بمعنی مقبلی) [ صفحه 77] 21 - نعمان بن عمرو راسبی ازدی کوفی ص 200 وسیله22 - مردی از خزیمه فرستاده عمر بن سعد نبرد حضرت سیدالشهداء علیه السلام ص 219 وسیله

قائلین اخبار جنگ

اشاره

عده زیادی از نفرات قشون دشمن پس از وقعه جانسوز کربلا در کوفه نام و نشان یاران

حضرت سیدالشهداء علیه السلام را بیان داشته و از شجاعت و دلاوریهای آنان و کیفیت شهادتشان خبر داده اند دو نفر از اصحاب حضرت سیدالشهداء علیه السلام که توفیق شهادت نیافتند و از میدان معرکه فرار کرده اند نیز اخبار معرکه را بیان داشته اند. در قشون عمر بن سعد نیز افرادی بعنوان وقایع نگار (خبرگزار) بودند که وقایع را ثبت می کردند ذیلا به نام عده ای از کسانی که اخبار جنگ از قول آنان بیشتر نقل شده است مبادرت می کنیم.1 - حضرت سجاد علی بن الحسین علیهاالسلام2 - حسن بن الحسن المجتبی علیه السلام (حسن مثنی)3 - مخدره خدیجه دختر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام زوجه عبدالرحمن بن عقیل4 - علیا مخدره فاطمه بنت الحسین علیه السلام [ صفحه 78] 5 - حمید بن مسلم ازدی صاحب الجریده (وقایع نگار)6 - عبدالله بن ضحاک مشرقی7 - عفیف بن زبیر بن ابی الاحمس8 - عقبه بن سمعان9 - غلام عبدالرحمن بن عبد ربه انصاری10 - ابومخنف لوط بن یحیی ازدی صاحب مقتل معروف11 - مهران مولی بنی کاهل12 - هانی بن ثبیت حضرمی

چند تذکر لازم

1 - در رسم الخط عربی معمولا حرف الف وسط کلمه را نمی نویسند مانند (اسماعیل و ابراهیم و حارث و هارون که بصورت اسمعیل - ابرهیم - حرث و هرون می نویسند) از این رو در اسامی برخی از این شهداء بزرگوار و نام پدر جمعی از آنان اختلاف در کتابها مشاهده می شود و همین امر سبب گردیده که عده ای نویسندگان آنها را دو نفر و یا سه نفر نوشته اند.2 - در اسامی بسیاری از این شهداء و همچنین نام پدرانشان تصحیف روی داده مثلا فردی را زید یا بدر و یا یزید نوشته اند از این

رو نام یک نفر [ صفحه 79] در دو محل ذکر گردیده و دو نفر به حساب آمده است مانند یزید بن مصاهر و یزید بن مظاهر و یزید بن مهاجر که بظن قوی یک نفر می باشد و تعدد بسیار بعید است.3 - در این مجموعه بیشتر اعتماد نویسنده به دو کتاب فرسان الهیجاء تألیف نویسنده محقق موفق واعظ خبیر و بصیر مورخ مرحوم حاج شیخ ذبیح الله محلاتی علیه الرحمه و کتاب وسیله الدارین تألیف حجه الاسلام و المسلمین عالم جلیل آقا سید ابراهیم موسوی زنجانی بوده است از کتابهای دیگری نیز که در فهرست به نام آنها اشاره می کنیم مستقیما و غیر مستقیم بهره گرفته ایم.4 - در دو زیارت منقول از حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف بنام، زیارت رجببیه و زیارت ناحیه، اسامی عده ای از شهداء ذکر گردیده که در کتب رجال نامی از آنان برده نشده است اسامی کلیه مذکورین در این دو زیارت را برحسب حرف تهجی یادآور می شویم و خواننده عزیز خود نام این شهیدان را با مقایسه و مطابقت با فهرستهای قبلی متذکر می گردد. [ صفحه 80]

حسن تصادف

دو پیش آمد در موقع تنظیم و پاکنویس مطالب این رساله جهت نویسنده رویداد که آن را به فال نیک گرفته و دلیل بر آن دانستم که تألیف این جزوه مورد نظر خاص حضرت سیدالشهداء علیه السلام و مورد قبول آن حضرت از مؤلف و ناشر می باشد انشاءالله و آن دو رویداد بدینقرار است:1 - مدتها بود که به دیدار یکی از دوستان قدیمی نرفته بودم، روزی به ملاقاتش رفتم پس از سلام و احوالپرسی، بدون مقدمه مجله: «تراثنا» شماره دوم سال اول

آن را به من نشان داد. در ضمن مطالعه مجله نامبرده مشاهده شد که رساله «تسمیه من قتل مع الحسین علیه السلام من ولده و اخوته و اهل بیته و شیعته» تألیف محدث بزرگوار: فضل بن زبیر بن عمر بن درهم کوفی اسدی از اصحاب امامین همامین صادقین علیهماالسلام در آنست.2 - برای تکمیل دوره بحارالانوار چاپ جدید از مدتها قبل به یکی از دوستان کتابفروش مراجعه کرده بودم که دوره من ناقص است. در همین روزها به دیدارم آمد و جلد 101 چاپ جدید که شامل زیارات حضرت سیدالشهداء علیه السلام می باشد و از آن جمله زیارت ناحیه مقدسه نیز در آن می باشد را همراه آورد (متن زیارت ناحیه مقدسه را قبلا از جلد 22 بحارالانوار چاپ کمپانی و کتاب هدیه الزائرین مرحوم محدث قمی [ صفحه 81] علیه الرحمه و اسامی شهداء را از آنجا نقل نموده بودم)این دو پیش آمد مرا به نتیجه کار خود امیدوار ساخت امید است که خداوند امید هیچ امیدواری را به یأس و نومیدی نینجامند، انه ولی قدیر.

زیارت شهداء کربلاء

از برای شهداء کربلا در کتب ادعیه و زیارات دو زیارت از ناحیه مقدسه حضرت صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف روایت گردیده است که در آن دو جمعا اسامی هفتاد تن از شهداء ذکر گردیده و در یکی از آن دو نام قاتل یا قاتلین آنها نیز برده شده و بر آنها لعن شده است.این دو زیارت اگرچه از نظر سند ضعیف می باشد لکن محدثین بزرگوار و علماء از باب تسامح در ادله سنن، توجهی به ضعف حدیث نکرده و با توجه به حدیث: «من بلغ» آن را نقل فرموده اند.

اکنون ما نیز به پیروی از آنان به نقل آن مبادرت می کنیم و امیدواریم کسانی که موفق به قرائت آن شدند و در حال خواندن توجهی پیدا کردند مؤلف و خطاط و بانی چاپ کلیه کسانی را که در این تألیف خدمتی انجام داده اند را از دعای خیر فراموش نفرمایند این دو زیارت به نام:1 - زیارت رجبیه2 - زیارت ناحیه مقدسه معروفست. [ صفحه 93]

وصیت امام حسین به برادرش محمد ابن حنفیه

بسم الله الرحمن الرحیمهذا ما اوصی به الحسین بن علی بن ابیطالب الی اخیه محمد المعروف بابن حنفیهان الحسین یشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له، و ان محمدا عبده و رسوله، جاء بالحق من عنده، و ان الجنه و النار حق، و ان الساعه آتیه لا ریب فیها، و ان الله یبعث من فی القبور، و انی لم اخرج اشرا و لا بطرا و لا مفسدا و لا ظالما، و انما خرجت لطلب الاصلاح فی امه جدی و شیعه ابی علی بن ابیطالب، فمن قبلنی بقبول الحق، فالله اولی بالحق و من رد علی هذا اصبر حتی یقضی الله بینی، و بین القوم بالحق، و هو خیرالحاکمین، و هذه وصیتی لک، اخی، و ما توفیقی الا بالله، علیه توکلت و الیه انیب. [ صفحه 94] این وصیت حسین بن علی بن ابیطاب استبه برادر خود «محمد» معروف به «ابن حنفیه»من که حسین بن علی هستم شهادت می دهم که خدا یکی است و به یکتایی او اقرار می کنم.او خداوندی است که شریک و نظیر ندارد و نیز شهادت می دهم که محمد «ص» بنده ی او و فرستاده ی اوست و از جانب پروردگار براستی و درستی و حق

و حقیقت به رسالت برخاست.گواهی می دهم که بهشت و دوزخ حق است و روز رستاخیر یعنی روزی که تمام آفریدگان در برابر میزان عدل الهی بر خود می لرزند قابل انکار نیست.در آن روز است که همه سر از خاک گور برمی دارند و در محضر عدل الهی جبین تضرع بر خاک می سایند و خداوند قهار، میان بندگانش داوری می کند.من شهادت می دهم که قیام من برای حرص به مقام و خوشگذرانی یا دامن زدن بر آتش ظلم و فساد نیست و من ستمکار [ صفحه 95] و مفسد نیستم بلکه برخاسته ام تا زنجیر بدبختی و اسارت را از دست و پای ستمدیدگان باز کنم.برخاسته ام تا بر آتش دل درماندگان آبی بیافشانم.برخاسته ام تا دیگر یتیمی از مظالم ستمکاران اشک محنت بر چهره فرونبارد.برخاسته ام تا پیروان جد ارجمندم محمد بن عبدالله و پدر بزرگوارم «علی» را از زیر بار شکنجه ها و مصیبت ها رهائی بخشم.هرکه مرا در این قیام الهی یاری کند و گفته هایم را بپذیرد، در پیشگاه خداوند پاداشی نیکو خواهد داشت و هرکه زیر بار اندیشه ی اصلاح طلبانه ی من نرود و با من به عناد و ستیزه برخیزد، آنقدر در برابرش مقاومت خواهم کرد تا پروردگار میان من و او حکم دهد و داد مرا بستاند.ای برادر! این بود وصیت من به تو، و در راه ثمر رسیدن این اندیشه ی مقدس از خداوند موفقیت می طلبم، و تنها بر ذات بی همتای او توکل می کنم، زیرا بازگشت ما به سوی اوست. [ صفحه 97]

دعای امام حسین در صبح عاشورا

بسم الله الرحمن الرحیمو من دعائه علیه السلامفی یوم العاشر من المحرم لما صبحت للخیل. رفع یدیهو قال اللهمانت ثقتی فی کل کرب،و انت رجائی فی

کل شده،و انت لی فی کل امر ننزل بی ثقه وعده،کم من کرب یضعف فیه الفؤاد،و تقل فیه الحیله،و یخذل فیه الصدیق،و یشمت فیه العدو.انزلته بک،و شکوته الیک،رغبه منی الیک عمن سواک،فغوجته عنی و کشفته ولی کل نعمه و صاحب کل حسنه،و منتهی کل رغبه. [ صفحه 98]

دعای امام حسین در صبح عاشورا

اشاره

دستها را بسوی آسمان بلند کرد و این دعا را خواند:پروردگارا!تو بزرگترین پشتیبان من هستی، تنها توئی که رنگ غم را از دل من پاک می کنی.تو غمگسار منی، تو در سختی و محنت مایه ی امید محنت زدگانی.چه بسیار غمهاست که دلها را از گرانباری خویش به محنت مبتلاء می کند و چه بسیار ناگواریها به آدمی روی می آورد که حربه ی ملامت بدست دشمنان می دهد.آری، چنین غم روان سوزی مرا می گدازد. [ صفحه 99] پروردگارا!تو تنها پشتیبان پسر فاطمه ی زهرا هستی و از ستمکاران تنها به تو شکایت می کنم، زیرا جز تو آشنائی نمی شناسم و جز سایه ی لطف و مرحمت تو پناهگاهی ندارم.خدای من!هرگاه غمی گرانبار سینه ام را سنگین کرده، غمگسارم ذات مقدس تو بوده و سر انگشت مهرپرور تو گره ی محنت را از کارم گشوده است.تو ولی نعمت من هستی، و شجر نیکی ها از چشمه ی مهر و محبت تو آب می خورد.آری..، تو آرزوی آرزومندانی. [ صفحه 104]

دوازده بند مولانا محتشم کاشانی در مصائب حضرت سیدالشهداء

بند 01

باز این چه شورش است که در خلق عالم است باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است باز این چه رستخیز عظیم است کز زمین بی نفح صور خاسته تا عرش اعظم است [ صفحه 105] این صبح تیره باز دمید از کجا کز او کار جهان و خلق جهان جمله درهمست گویا طلوع می کند از مغرب آفتاب کاشوب در تمامی ذرات عالمست [ صفحه 106] گر خوانمش قیامت دنیا بعید نیست این رستخیز عام که نامش محرم است در بارگاه قدس که جای ملال نیست سرهای قدسیان همه بر زانوی غم است [ صفحه 107] جن و ملک بر آدمیان نوحه می کنند گویا عزای اشرف اولاد آدم

استخورشید آسمان و زمین نور مشرقین پرورده ی کنار رسول خدا «ص» حسین [ صفحه 108]

بند 02

کشتی شکست خورده ی طوفان کربلا در خاک و خون طپیده به میدان کربلاگر چشم روزگار بر او زار می گریست خون می گذشت از سر ایوان کربلا [ صفحه 109] نگرفت دست دهر گلابی بغیر اشک زان گل که شد شکفته به بستان کربلااز آب هم مضایقه کردند کوفیان خوش داشتند حرمت مهمان کربلا [ صفحه 110] بودند دیو و دد همه سیراب و میمکید خاتم ز قحط آب سلیمان کربلازان تشنگان هنوز بعیوق میرسد فریاد العطش ز بیابان کربلا [ صفحه 111] آه از دمی که لشکر اعدا نکرد شرم کردند رو بخیمه سلطان کربلاآندم فلک بر آتش غیرت سپند شد کز خوف خصم در حرم افغان بلند شد [ صفحه 112]

بند 03

کاش آن زمان سرادق گردون نگون شدی وین خرگه بلند ستون بی ستون شدی کاش آن زمان درآمدی از کوه تا به بکوه سیل سیه که روی زمین قیرگون شدی [ صفحه 113] کاش آن زمان ز آه جهان سوز اهلبیت یک شعله برق خرمن گردون دون شدی کاش آن زمان که این حرکت کرد آسمان سیماب وار گوی زمین بی سکون شدی [ صفحه 114] کاش آن زمان که پیکر او شد درون خاک جان جهانیان همه از تن برون شدی کاش آن زمان که کشتی آل نبی شکست عالم تمام غرقه ی دریای خون شدی [ صفحه 115] آن انتقام گر نفتادی بروز حشر با این عمل معامله ی دهر چون شدی آل نبی چو دست تظلم برآورند ارکان عرش را به تلاطم درآورند [ صفحه 116]

بند 04

بر خوان غم چو عالمیان را صلا زدند اول صلا به سلسله ی انبیا زدندنوبت به اولیا چو رسد اسمان طپید زان ضربتی که بر سر شیر خدا «ع» زدند [ صفحه 117] آن در که جبرئیل امین بود خادمش اهل ستم به پهلوی خیرالنسا زدندپس آتشی ز اخگر الماس ریزه ها افروختند و در حسن مجتبی «ع» زدند [ صفحه 118] وآنگه سرادقی که ملک محرمش نبود کند ندا ز مدینه و در کربلا زدندوز تیشه ی ستیزه در آندشت کوفیان بس نخلها ز گلشن آل عبا «ع» زدند [ صفحه 119] پس ضربتی کز آن جگر مصطفی «ص» درید بر حلق تشنه ی خلف مرتضی «ع» زدنداهل حرم دریده گریبان گشوده مو فریاد بر در حرم کبریا زدند [ صفحه 120]

بند 05

چون خون ز حلق تشنه او بر زمین رسید جوش از زمین بذروه ی عرش برین رسیدنزدیک شد که خانه ی ایمان شود خراب از بس شکستها که بارکان دین رسید [ صفحه 121] نخل بلند او چو خسان بر زمین زدند طوفان به آسمان ز غبار زمین رسیدباد آن غبار چون بمزار نبی رساند گرد از مدینه بر فلک هفتمین رسید [ صفحه 122] یکباره جامه در خم گردون به نیل زد چون این خبر به عیسی «ع» گردون نشین رسیدپرشد فلک ز غلغله چون نوبت خروش از انبیا بحضرت روح الامین رسید [ صفحه 123] کرد این خیال وهم غلط کار کان غبار تا دامن جلال جهان آفرین رسیدهست از ملال گرچه بری ذات ذوالجلال او در دلست و هیچ دلی نیست بی ملال [ صفحه 124]

بند 06

ترسم جزای قاتل او چون رقم زنند یکباره بر جریده ی رحمت قلم زنندترسم کزین گناه شفیعان روز حشر دارند شرم کز گنه خلق دم زنند [ صفحه 125] دست عتاب حق بدر آید ز آستین چون اهلبیت دست در اهل ستم زنندآه از دمی که با کفن خون چکان ز خاک آل علی «ع» چو شعله آتش علم زنند [ صفحه 126] فریاد از آن زمان که جوانان اهلبیت گلگون کفن بعرصه ی محشر قدم زنندجمعی که زد بهم صفشان شور کربلا در حشر صف زنان صف محشر بهم زنند [ صفحه 127] از صاحب حرم تو توقع کنند باز آن ناکسان که تیغ به صید حرم زنندپس بر سنان کنند سری را که جبرئیل شوید غبار گیسویش از آب سلسبیل [ صفحه 128]

بند 07

روزیکه شد به نیزه سر آن بزرگوار خورشید سر برهنه برآمد ز کوهسارموجی به جنبش آمد و برخاست کوه کوه ابری ببارش آمد بگریست زار زار [ صفحه 129] گفتی تمام زلزله شد خاک مطمئن گفتی فتاد از حرکت چرخ بی قرارعرش آن زمان بلرزه درآید که چرخ پیر افتاد در گمان که قیامت شد آشکار [ صفحه 130] آن خیمه ای که گیسوی حورش طناب بود شد سرنگون ز باد مخالف حباب وارجمعی که پاس محملشان داشت جبرئیل گشتند بی عماری و محمل شترسوار [ صفحه 131] با آنکه سر زد آن عمل از امت نبی روح الامین ز روح نبی گشت شرمساروآنگه ز کوفه خیل الم رو بشام کرد نوعی که عقل گفت قیامت قیام کرد [ صفحه 132]

بند 08

بر حربگاه چون ره آن کاروان فتاد شور و نشور واهمه را در گمان فتادهم بانک نوحه غلغله در شش جهه فکند هم گریه بر ملائک هفت آسمان فتاد [ صفحه 133] هرجا که بود آهوئی از دشت پاکشید هرجا که بود طایری از آشیان فتادشد وحشتی که شور قیامت بباد رفت چون چشم اهلبیت بر آن کشتگان فتاد [ صفحه 134] هرچند بر تن شهدا چشم کارکرد بر زخمهای کاری تیغ و سنان فتادناگاه چشم دختر زهرا «ع» در آن میان بر پیکر شریف امام زمان «ع» فتاد [ صفحه 135] بی اختیار نعره ی هذا حسین «ع» زد سر زد چنانکه آتش از او در جهان فتادپس با زبان پر گله ان بضعه البتول رو در مدینه کرد که یا ایهاالرسول [ صفحه 136]

بند 09

این کشته فتاده بهامون حسین «ع» تست؟ وین صید دست و پازده در خون حسین «ع» تست؟ این نخل تر کز آتش جانسوز تشنگی دود از زمین رسانده بگردون حسین «ع» تست؟ [ صفحه 137] این ماهی فتاده بدریای خون که هست زخم از ستاره بر تنش افزون حسین «ع» تست؟این غرقه ی محیط شهادت که روی دشت از موج خون او شده گلگون حسین «ع» تست؟ [ صفحه 138] این خشک لب فتاده دور از لب فرات کز خون او زمین شده جیحون حسین «ع» تست؟این شاه کم سپاه که با خیل اشک و آه خرگاه زین جهان زده بیرون حسین «ع» تست؟ [ صفحه 139] این قالب طپان که چنین مانده بر زمین شاه شهید ناشده مدفون حسین «ع» تست؟چون روی در بقیع و به زهرا «س» خطاب کرد

وحش زمین و مرغ هوا را کباب کرد [ صفحه 140]

بند 10

کای مونس شکسته دلان حال ما ببین ما را غریب و بی کس و بی آشنا ببین اولاد خویش را که شفیعان محشرند در ورطه ی عقوبت اهل جفا ببین [ صفحه 141] در خلد بر حجاب دو کون آستین فشان واندر جهان مصیبت ما بر ملا ببین نی نی وراچو ابر خروشان به کربلا طغیان سیل فتنه و موج بلا ببین [ صفحه 142] تن های کشتگان همه در خاک و خون نگر سرهای سروران همه بر نیزه ها نگرآن سر که بود بر سر دوش نبی «ص» مدام یک نیزه اش ز دوش مخالف جدا ببین [ صفحه 143] آن تن که بود پرورشش در کنار تو غلطان بخاک معرکه کربلا ببین یا بضعه الرسول «ص» ز ابن زیاد داد کو خاک اهلبیت رسالت بباد داد [ صفحه 144]

بند 11

خاموش محتشم که دل سنگ آب شد بنیاد صبر و خانه ی طاقت خراب شدخاموش محتشم که از این حرف سوزناک مرغ هوا و ماهی دریا کباب شد [ صفحه 145] خاموش محتشم که از این شعر خونچکان در دیده اشک مستمعان خون ناب شدخاموش محتشم که از این نظم گریه خیز روی زمین به اشک جگرگون کباب شد [ صفحه 146] خاموش محتشم که فلک بسکه خون گریست دریا هزار مرتبه گلگون حباب شدخاموش محتشم که بسوز تو آفتاب از آه سرد ماتمیان ماهتاب شد [ صفحه 147] خاموش محتشم که ز ذکر غم حسین «ع» جبریل را ز روی پیمبر حجاب شدتا چرخ سفله بود خطائی چنین نکرد بر هیچ آفریده جفائی چنین نکرد [ صفحه 148]

بند 12

ای چرخ غافلی که چه بیداد کرده ای وز کین چها در این ستم آباد کرده ای بر طعنت این بس است که با عترت رسول «ص» بیداد کرده خصم و تو امداد کرده ای [ صفحه 149] ای زاده ی زیاد نکرده است هیچگه نمرود این عمل که تو شداد کرده ای کام یزید داده ای از کشتن حسین «ع» منگر کرا به قتل که دلشاد کرده ای [ صفحه 150] بهر حسنی که بار درخت شقاوت است در باغ دین چه با گل شمشاد کرده ای با دشمنان دین نتوان کرد آنچه تو با مصطفی و حیدر و اولاد کرده ای [ صفحه 151] حلقی که سوده لعل لب خود نبی «ص» بر آن آزرده اش به خنجر بیداد کرده ای ترسم ترا دمیکه به محشر درآورند از آتش تو دود به محشر برآورند [ صفحه 154]

هل من ناصر ینصرونی

اربعین چهل سخن از فرمایشات حضرت سیدالشهداء

بسم الله الرحمن الرحیمسلام بر سرور شهیدان و یاران و اصحاب با وفایش که جهت پیروی از امام زمان خود و حفظ قرآن و اسلام از هیچ چیز نهراسید و جان خود را فدای آن کردند.السلام علی الحسین و علی علی بن الحسین و علی اصحاب الحسین الذین بذلوا مهجهم دون الحسین علیه السلام از بعد واقعه جانسوز کربلا و شهادت حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام تاکنون از طرف نویسندگان شیعه و سنی و محققین غیر مسلمان ده تا بلکه صد تا کتاب راجع به زندگانی و قیام و نهضت آن بزرگوار نوشته شده است همگان این نهضت و قیام را الهی و خدائی وصف کرده اند که بخاطر زنده کردن احکام قرآن و دستورات اسلام بوده و اگرچه بصورت ظاهر موفق نشده اند لکن در حقیقت فتح و پیروزی واقعی نصیب آن بزرگوار

شده است.و همچین در بیشتر کتابها جملات و عبارات کوتاهی (کلمات قصار) در پند و موعظه از آن حضرت نقل شده و عده ای از بزرگان علماء این کلمات را در مجموعه ای گرد آورده اند و به عربی یا فارسی درباره آنها توضیحاتی داده اند نویسنده نیز به تبعیت از آن بزرگواران مجموعه ای [ صفحه 155] از خطبه ها نامه ها و کلمات قصار آن حضرت گرد آورده و اینک بعنوان تیمن و تبرک چهل جمله از آنها را زینت بخش این رساله می نماید باشد که مشمول حدیث معروف:«من حفظ علی امتی اربعین حدیثا فی امر دینها بعثه الله تعالی یوم القیامه فی زمره الفقهاء و العلماء» گردم.1 - اتقوا هذه الاهواء التی جماعها الضلاله و میعادها النار.ترجمه: از این هواهای نفسانی که مجموعه آنها گمراهی و بازگشت آنها آتش دوزخ است بپرهیزید. [1] .2 - اصبر علی ما تکره فیما یلزمک الحق و اصبر عما تحب فیما یدعوک الی الهدی.ترجمه: در راه حق و آنچه ترا به حق برساند شکیبا باش و هر آنچه را که ترا به رستگاری و هدایت راهنما باشد دوست بدار. [2] .3 - اعلموا ان حوائج الناس الیکم من نعم الله علیکم فلا تملو النعم [ صفحه 156] فتحول نقیما.ترجمه: بدانید که نیاز مردم به شما از جمله نعمت های خداوند است بر شما. مبادا این نعمت ها شما را خسته و ملول گرداند که در این صورت نعمت به نقمت و گرفتاری تبدیل می شود. [3] .4 - اعلموا ان الدنیا حلوها و مرها علم و الانتباه فی الاخره و الفائز من فاز فیها و الشقی من شقی فیها.ترجمه: بدانید که تلخ و شیرین دنیا خواب

و خیالی بیش نیست و بیداری در آخرتست.رستگار کسی است که در دنیا رستگار شد و شقی و بدبخت نیز در دنیا بدبخت و تیره روز گشت (که الدنیا مزرعه الآخره) [4] .5 - اعلموا ان المعروف مکسب حمدا و معقبت اجرا فلو رایتم المعروف رجلا رأیتموه حسنا جمیلا تسر الناظرین و لو رایتم الئوم رأیتموه سمجا مشوها تنفر منه القلوب و تغض دونه الابصار. [ صفحه 157] ترجمه: بدانید و آگاه باشید کارهای نیک (انجام دادن) سبب ستایش (مردم) می باشد و دنباله آن او و پاداش الهی است. اگر خوبی بصورت مردی جلوه کند آن را مردی زیبارخ و خوشروی می بیند که از دیدار او بینندگان مسرور و خوشحال می شوند و اگر هم پستی لئامت (که بصورت انسانی جلوه کرده است) را ببیند او را در صورت مردی زشتی اندام و بد صورت می بیند که دلها نسبت به او نفرت دارد و چشمها در موقع دیدار او بسته می شود (که او را نبینند) [5] .6 - اعمل عمل رجل یعلم انه مأخوذ بالاجرام مجزئی بالاحسان.ترجمه: بدانگونه که کسی که می داند گرفتار کارهای بد و گناه و خطایش می شود و سزا و پاداش کارهای نیکش را می برد عمل می کند تو نیز عمل کن. این نصیحت را حضرت به ابن عباس فرمودند. [6] .7 - اکثروا مؤاخاه المؤمنین فان لهم عندالله یدا یکافیهم بها یوم القیامه. [ صفحه 158] با مؤمنین و اهل ایمان زیاد برادری و یک دلی کنید زیرا که آنان در نزد خداوند قدرتی و دستی است که بدان در روز رستاخیز مکافات می کنند [7] .8 - ان الامر بالمعروف و النهی عن المنکر

دعاء الی اسلام مع رد المظالم و مخالفه الظالم و قسمه الفئی و الغنائم و أخذ الصدقات من مواضعها و وضعها فی حقها.ترجمه: بدرستیکه امر به معروف و نهی از منکر دو منادی اسلامند که موجب می شود:رد مظالم و ستمگریها و مخالفت با ستم پیشه و تقسیم اموال عمومی بطور صحیح و درست و دریافت صدقات از جایگاهش و صرف کردن آن در موردش. [8] .9 - ان الحلم زینه والوفاء مروءه و الصله نعمه و الاستکبار صلف و العجله سفه و السفه ضعف و الغلو ورطه و مجالسه اهل الدنائه شر و مجالسه اهل الفسوق ریبه. [ صفحه 159] ترجمه: علم و بردباری زینت و پیرایه است وفای به عهد از مردانگی است پیوند خویشی از جمله نعمتها می باشد خود بزرگ دیدن لاف و گزافه است شتاب در کارها از بی خردی است شفاعت و سبکسری از ناتوانی است غلو و از حد خود تجاوز کردن همچون گرداب است همنشینی با مردم پست و فرومایه موجب شر می باشد و همنشینی با مردم بدکردار و زشت عمل موجب شک (درباره همنشین) است. [9] .10 - ان الخیر فی الصبر و الصبر من الدین و الکرم ودع العجز فان العجز لایغنیک.ترجمه: حضرت سیدالشهداء در هنگام وداع با جناب ابوذر غفاری که عثمان بن عفان او را به ربده تبعید کرده بود در ضمن فرمایشات فرمودند که: بدرستیکه خیر و خوبی در صبر و شکیبائی است و صبر نتیجه دینداری و بزرگواری است. عجز و ناتوانی را رها کن زیرا که عجز ترا بی نیاز نمی گرداند.در برخی از کتب می نویسد که: و ان الجشع لاتقدم رزقنا و الجزع لایؤخر اجلا

یعنی بدرستیکه طمع روزی، را جلو نمی اندازد (زیاد نمی کند) و بیتابی [ صفحه 160] مرگ را به عقب نمی افکند. [10] .11 - ان الرجل اذا تکلم بکلام فینبغی ان یصدقه بالفعل.ترجمه: انسان وقتی سخنی و مطلبی گفت باید عمل او گفتارش را گواهی کند. (عمل طبق گفتار باشد نه بگوید بخلق و خود نکند) [11] .سعدیا گرچه سخندان و مصالح گوئی به عمل کار برآید به سخندانی نیست 12 - انظر الی کل، ما یفیدک، منفعه فی دینک فلا تعتدن به و لا ترغبن فی صحبته فان کل ما سوی الله مضمحل و خیم عاقبته.ترجمه: توجه داشته باش و نگاه کن بهر کس که برای تو سودی ندارد (سود معنوی) فائده ندارد و به او توجه منما و در صحبت و دوستی با او میل و رغبت نکن زیرا هرچه جز خداست نابودشدنی است و عاقبت آن (کلیه کارهائی که برای غیر خدا باشد از دوست گرفتن و...) سخت و ناگوار است. [12] . [ صفحه 161] 13 - ان الناس عبید الدنیا و الدین لعق علی السنتهم یحوطونه ما درت به معایشهم فاذا محصوا بالبلاء قل الدیانون.ترجمه: (حضرت سیدالشهداء علیه السلام در بین راه مکه به عراق فرزدق را ملاقات فرمود و از حال مردم کوفه از او سئوال کرد در جواب حضرت گفت که: مردم دلشان با شماست لکن شمشیرهای آنها به سود بنی امیه است و بر روی شما حضرت فرمودند که راست گفتی)مردم بندگان دنیا هستند و دین بازیچه زبان آنها تا هنگامی که زندگانی مادی آنها اجازه دهد دین دار هستند اما چون مورد آزمایش قرار گرفتند و در آن موقع تعداد افراد متدین

کم می شود [13] .14 - ان مجاری الامور و الاحکام علی ایدی العلماء بالله الامناء علی حلاله و حرامه.ترجمه: بدرستیکه سرنوشت و گزارش کارهای مردم (در امور دین و دنیای آنها) و احکام خداوندی در دست دانشمندان و عالمان خداوندی است (عالمان عادل خداترس) که آنان در حلال و حرام کارها از طرف خداوند امین می باشند. [ صفحه 162] در منطق الحسین علیه السلام (ص 108) می نویسد: شیخ مرتضی انصاری رحمه الله علیه این عبارت را در ردیف بعضی روایات دیگر در موضوع ولایت حاکم نقل فرموده است. [14] .15 - ان من حسن المرء ترکه ما لایعنیه.ترجمه: از نشانه های خوبی شخص آنست که: آنچه را که برای او فائده و سودی (مادی و معنوی) ندارد را رها کند. [15] .و هم از رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم روایت شده که فرمودند ان من حسن اسلام المرء ترکه، ما لا یحبه. [16] .16 - انی لم اخرج اشرا و لا بطرا و لا مفسدا و لا ظالما؛ و انما خرجت لطلب الاصلاح فی جدی صلی الله علیه و آله. ارید ان آمر بالمعروف و النهی عن المنکر و اسیر بسیره جدی و سیره ابی علی بن ابیطالب.ترجمه: حضرت سیدالشهداء علیه السلام هنگام خروج از مدینه که [ صفحه 163] بقصد مکه حرکت فرمود ضمن وصیت نامه خود به برادر خویش جناب محمد حنفیه منظور خود را از قیام علیه یزید بدینگونه بیان فرمود:من به قصد تجاوز و طغیان و فساد و ستمگری قیام نکردم بلکه (قیام من) به جهت اصلاح امور جدم و امر به معروف و نهی منکر نمودن و اینکه رفتار کنم

به سیرت و روش جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و روش پدرم حضرت علی بن ابیطالب علیه السلام [17] .17 - اوصیکم بتقوی الله فان الله قد ضمن لمن القاه ان یحوله عما لا یحب الی ما یحب و یرزقه من حیث لا یحتسب.ترجمه: سفارش می کنم شما را به تقوی و پارسائی به خاطر خداوند زیرا که خداوند بر خود لازم گردانیده است که آنکس که بخاطر او پرهیزکار باشد را از آنچه موجب نارضایتی است به آنچه دوست می دارد برگرداند و روزی او را از جائی که گمان ندارد برساند. [18] .18 - یاک ان تکون ممن یخاف علی العباد من ذنوبهم و یأمن العقوبه من ذنبه فان الله تبارک و تعالی لا یخدع عن جنته و لا ینال ما [ صفحه 164] عنده الا بطاعته انشاء الله.ترجمه: بپرهیز از اینکه در جمله کسانی باشی که بر مردم از جهت گناهشان می ترسند و از عقوبت گناه خود ایمن و آسوده می باشند. زیرا که خداوند تبارک و تعالی فریب نمی خورد از بهشتش (در مورد بهشتش) و به کسی از نعمت ها و رحمت هایش که نزد اوست نمی رسد مگر به طاعت و فرمانبرداریش. [19] .19 - ایها الناس؛ من جاد ساد و من بخل ذل (رذل)و ان اجود الناس من اعطی من لا یرجوه و اعفی الناس من عفی عن قدرته و اوصل الناس من وصل من قطعه و الاصول علی مغارسها بفروعها تسموا.ترجمه: ای مردم (بدانید که) هرکس بخشید بزرگ شد و آنکش که بخل ورزید پست و خوار گردید و بخشیده ترین مردم کسی است که بدانکه امید ندارد ببخشد و با

گذشت ترین مردم آنست که با داشتن قدرت انتقام کشیدن گذشت کند و رحم نوازتر آنست که با کسی که از او قطع پیوند خویش کرده پیوند کند و ریشه ها در محل کشتشان بوسیله شاخه هایشان رشد [ صفحه 165] می کنند (انسان به وسیله خویشان و بستگان خود در جامعه بزرگ می شود). [20] .20 - خیرالمال ما وقی به العرض.ترجمه: بهترین ثروتها و مالها آنست که بوسیله آن عرض و آبروی انسان حفظ شود (این سخن را حضرت به برادر خود حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام فرمود)ان خیر، لک، و قیت به عرضک. [21] .21 - دراسه العلم لقاح المعرفه و طول التجارب زیاده فی العقل و الشرف و التقوی و القنوع راحه الابدان و من اجل نهاک و من ابغضک اغراک.ترجمه: درس خواندن و درس گفتن موجب زیادتی و پیوند علم و معرفت است. آزمایش و تجربه زیاد سبب فزونی عقل و خرد می باشد. شرافت و پاکدامنی و قناعت سبب راحتی جسم (و روح) می باشد آنکس که ترا دوست دارد ترا از بدیها نهی می کند و دشمن تو، تو را فریب داده [ صفحه 166] و به کارهای زشت و بد ترغیب می کند. [22] .22 - رب ذنب احسن من الاعتذار.ترجمه: (عبدالله بن عمرو بن عاص از اینکه در جنگ صفین حرکت نکرد در خدمت آنحضرت پوزش طلبید) حضرت به او فرمود:چه بسا گناهی که از پوزش خواستن بهتر است.از مثلهای فارسی است که می گوید: «عذر بدتر از گناه» [23] .23 - سئل عنه علیه السلام؛ ما اقبح الشیئی؛ قال:الفسق فی الشیخ قبیح و الحده فی السلطان قبیحه و الکذب فی ذی الحسب قبیح و البخل فی ذی

الغنی و الحرص فی العالم.ترجمه: از حضرت سیدالشهداء علیه السلام پرسیدند که: قبیح ترین و زشترین چیزها چیست؟ در جواب فرمود: انجام دادن کارهای خلاف دین از پیران زشت است. خشم و غضب و ناشکیبایی از پادشاهان و صاحبان قدرت دروغگوئی از بزرگ زادگان بخل و امساک از ثروتمندان [ صفحه 167] حرص و آز از دانشمندان زشت و بد می باشد. [24] .24 - صاحب الحاجه لم یکرم وجهه عن سؤالک فاکرم وجهک عن رده.ترجمه: آنکس که حاجت خود را از تو خواست در این خواستن آبرویش زیاد نمی شود (بلکه از قدر و منزلت او در نزد تو کاسته می شود) بنابراین تو در برآوردن حاجت او آبرو و شخصیت خود را در نزد او زیاد گردان. [25] .25 - الصدق عز و الکذب عجز و السر امانه و الجوار قرابه و المعونه صداقه و العمل تجربه و الخلق الحسن عباده و الصمت زین و الشح فقره و السخاء غنی و الرفق لب.ترجمه: راستگوئی موجب عزت و بزرگواری است و دروغ از ناتوانی و اسرار مردم امانت است (که نباید فاش شود) و همسایگی چون خویشاوندی است (حق همسایه مانند حقوق بستگان است) - یاری کردن نتیجه دوستی است کار نیکو در اثر تجربه و آزمایش است خوش خلقی عبادت است. [ صفحه 168] سکوت موجب زینت انسان است حرص و طمع فقر می آورد بخشندگی بی نیازی است مرافقت و همراهی کردن با مردم از خرد و عقل است. [26] .26 - لا افلح قوم اشتروا مرضاه المخلوق بسخط الخالق.ترجمه: (وقتی حضرت سیدالشهداء علیه السلام در کربلا نامه ابن زیاد را قراءت کرد فرمود) رستگار نشد گروهی و قومی که رضایت

بندگان خدا را به غضب خداوند فروختند (یعنی غضب و سخط خداوند را گفته و در ازاء آن خوشنودی مردم را خواستند) [27] .27 - لا تصبحوا اهل البدع و لا تجالسوهم فتصبروا عند الناس کاحد منهم.ترجمه: با مردم بدعت گذار (کسانی که سنت های تازه که برخلاف دین است ایجاد می کنند) مصاحبت و همنشینی نکنید زیرا در نظر اجتماع و مردم یکی از آنان محسوب می شوید. [28] .28 - لا تقولن فی اخیک المؤمن اذا تواری عنک الا ما تحب ان تقول فیک اذا تواریت عنه. [ صفحه 169] ترجمه: (حضرت به عباس فرمود که)درباره برادر مؤمنت که از نظر تو غایب گردیده (پشت سر او) حرفی نزن جز آنچه را که دوست می داری در پشت سر تو بگویند. [29] .29 - لا یأمن یوم القیامه الا من خاف الله فی الدنیا.ترجمه: (به حضرت سیدالشهداء علیه السلام گفته شد که: ما اعظم خوفک من ربک حضرت فرمود)در روز رستاخیر هیچ کس در امن و امان نمی باشد مگر کسی که در دنیا از خداوند می ترسد. [30] .30 - لا یکمل العقل الا باتباع الحق.ترجمه: خرد و عقل کامل نمی شود مگر در راه پیروی نمودن از حق [31] .31 - لو عقل الناس و تصور ذا الموت بصورته لخربت الدنیا.ترجمه: اگر مردم عقل و خرد را بکار می بستند و مرگ را آنچنان که بود [ صفحه 170] تصور می کردند دنیا خراب می شد. [32] .32 - ما اهون الموت علی سبیل نیل العز و احیاء الحق.لیس الموت فی سبیل العز الا حیاه خالده و لیست الحیوه مع الذل الا الموت الذی لاحیاه معه...ترجمه: هنگامیکه حضرت سیدالشهداء علیه السلام در راه

مکه به عراق با حر برخورد کرد و او حضرتش را از جنگ بر حذر می داشت و از مرگ و کشته شدن خبر می داد حضرت به او فرمود:لیس شأنی شأن من یخاف الموت سپس فرمود:چقدر مرگ در راه وصول به عزت و بزرگواری و زنده گردانیدن حق خوار و سبک است.مرگ در راه وصول به عزت چیزی جز حیات جاوید نمی باشد و زندگی با ذلت و خواری درحقیقت مرگی است که زندگی با او نیست. [33] .33 - ما عبدالله بشیئی افضل من اداء حق المؤمن.ترجمه: خداوند متعالی به چیزی بهتر و شایسته تر از اداء حق مومن عبادت [ صفحه 171] نشده است. [34] .34 - المجالس یالامانه و لیس لاحد ان یحدث بحدیث یکتمه صاحبه الا باذنه الا ان یکون فقها او ذکرا له بخیر.ترجمه: انجمن ها و مجالس همچون امانت است (که نباید در آن خیانت کرد) و کسی را نمی رسد که آنچه را که دوستش آن را پنهان داشته بازگو کند مگربه اذن و اجازه او مگر آن موضوع مسئله ای فقهی و علمی باشد و یا یادآوری از او به نیکی و خوبی باشد. [35] .35 - من زهد فی الدنیا أثبت الله الحکمه فی قلبه و انطق به لسانه و بصره عیوب الدنیا دائها و دوائها و اخرجه الله سالما الی دار السلام.ترجمه: آنکس که زهد در دنیا پیشه خود گردانید خداوند حکمت و خرد را در قلب او ثابت می گرداند و زبانش را در علم و حکمت گویا می کند و زشتیهای دنیا را در نظرش می آورد و دردهای دنیا و درمانها آن را بدو [ صفحه 172] می فهماند و او را

سالم از دنیا بیرون برده و به بهشت می برد. [36] .36 - من اتعظ قبل ان یوعظ و استیقظ قبل او یوقظ فقال ان هذا هو السعید.ترجمه: آنکس که قبل از آنکه وی را پند دهد خود پند گیرد و پیش از آنکه وی را از خواب (غفلت و بی خبری) بیدار کنند خود بیدار شود این چنین شخص در حقیقت خوشبخت و سعادتمند می باشد.توضیح: کسی از حضرت پرسید: من اشرف الناس آن حضرت در جواب او فرمودند که. [37] .37 - من عادانا فلرسول الله صلی الله علیه و آله و سلم یعادی و من والانا فلجدی صلی الله علیه و آله و سلم و الی.ترجمه: کسی که با ما خاندان دشمنی و عداوت کند با پیغمبر خدا علیه السلام دشمنی کرده و آنکس که با ما دوستی نماید با آن حضرت دوستی نموده است. [ صفحه 173] (در برخی از کتابها در عبارت اندکی اختلاف دارد) [38] .38 - یابن آدم: اذکر مصارع آبائک و ابنائک کیف کانوا و حیث حلوا و کانک عن قلیل قد حللت محلهم و عبرت عبره المعتبر.ترجمه: ای فرزند آدم بخاطر بیاور حالت پدران و فرزندان خود را که چگونه بودند و کجا شدند و تو خود نیز به همین زودی به منزلگاه آنان وارد می شوی و موجب عبرت و پندگرفتن پندگیران قرار خواهی گرفت. [39] .39 - یابن آدم: اذکر مصرعک و فی قبرک مضجعک و موقفک بین یدبی الله، تشهد جوارحک علیک یوم تزل فیه الاقدام و تبلغ القلوب الحناجر و یبیض وجوه و تسود وجوه و تبددا السرائر و یوضع المیزأن القسط.ترجمه: ای فرزند آدم. جایگاه خود

و خوابگاهت در قبر بخاطر بیاور آن هنگام که در برابر خدای تعالی ایستاده ای و اعضاء و دستهایت بر تو شهادت می دهند آنجائیکه گامها می لغزد و دلها به گلو برسد در آن هنگام [ صفحه 174] جمعی که نیکوکار بودند سفید چهره اند و گروه بدکرداران سیاه رو. باطن اشخاص ظاهر شود (دیگر چیزی مخفی نمی ماند) و آنجا میزان عدل الهی قرار می گیرد. [40] .40 - یابن آدم:انما انت ایام کلما مضی یوم ذهب بعضک.ترجمه: ای فرزند آدم. نصیب و بهره تو از دنیا چند روزی بیش نیست. هر روز که از عمر گذشت یک قسمت از عمرت گذشته است (عمر خود را غنیمت شمار و آن را بیهوده از دست مده) [41] .

پاورقی

[1] ص 591 یازدهم احقاق الحق به اضافه 55 هشتم لسان العرب.

[2] ص 89 - یلاغه الحسین علیه السلام.

[3] ص 204 دوم کشف الغمه به اضافه ص 6 لمعات الحسین علیه السلام.

[4] ص 73 تفسیر حضرت امام حسن عسکری علیه السلام به اضافه ص 347 هفدهم عوالم العلوم.

[5] ص 594 یازدهم احقاق الحق به اضافه ص 204 دوم کشف الغمه به اضافه ص 275 چهارم ناسخ التواریخ..

[6] ص 74 بلاغه الحسین به اضافه ص 256 شخصیت حسین به اضافه ص 235 منطق الحسین علیه السلام.

[7] ص 100 یکم اقوال الائمه.

[8] ص 24 بلاغه الحسین به اضافه 52 تحف العقول....

[9] ص 593 یازدهم احقاق الحق به اضافه ص 162 چهارم اعیان الشیعه به اضافه ص 205 کشف الغم دوم. [

[10] ص 8 بلاغه الحسین به اضافه ص 71 منطق الحسین علیه السلام.

[11] ص 446 یازدهم احقاق الحق به اضافه ص 153 مقتل الحسین خوارزمی.

[12] ص 104 یکم اقوال الائمه نقل از فصل

الخطاب.

[13] ص بحارالانوار به اضافه ص 245 تحف العقول و کلیه های مصادر دیگر.

[14] ص 25 بلاغه الحسین به اضافه ص 238 تحف العقول....

[15] ص 25 بلاغه الحسین به اضافه ص 238 تحف العقول....

[16] ص بحارالانوار به اضافه ص 94 بلاغه الحسین علیه السلام.

[17] ص 601 یازدهم احقاق الحق به اضافه ص 188 مقتل خوارزمی به اضافه ص 45 نفس المهموم و تمام کتب.

[18] ص 9 بلاغه الحسین به اضافه ص تحف العقول.

[19] ص 9 - بلاغه الحسین به اضافه ص 113 منطق الحسین علیه السلام.

[20] ص 205 دوم کف الغمه به اضافه ص 6 لمعات الحسین به اضافه ص 275 چهارم ناسخ التواریخ.

[21] ص 206 کشف الغمه به اضافه ص 65 چهارم مناقب.

[22] ص 220 یکم اقوال الائمه به اضافه ص 10 لمعات الحسین به اضافه ص 233 نطق الحسین علیه السلام.

[23] ص 83 بلاغه الحسین علیه السلام.

[24] ص 91 - بلاغه الحسین به اضافه ص 216 شخصیت حسین به اضافه ص 225 منطق الحسین علیه السلام.

[25] ص 163 چهارم اعیان الشیعه به اضافه ص 64 هفدهم عوالم به اضافه ص 208 دوم کشف الفحه.

[26] ص 83 بلاغه الحسین علیه السلام.

[27] ص 101 چهارم اعیان الشیعه به اضافه ص 237 هفدهم عوالم العلوم.

[28] ص 130 یکم اقوال الائمه.

[29] ص 84 بلاغه الحسین به اضافه ص 259 شخصیت حسین به اضافه ص 235 منطق الحسین علیه السلام.

[30] ص 86 بلاغه الحسین به اضافه ص 561 شخصیت حسین علیه السلام به اضافه ص 69 چهارم مفاضت.

[31] ص 95 بلاغه الحسین به اضافه ص 236 منطق الحسین علیه السلام.

[32] ص 592 - یازدهم احقاق الحق به اضافه ص 281 شخصیت حسین علیه السلام به اضافه ص 458 دوم مخاصات راغب اصفهانی.

[33] ص 601 یازدهم احقاق الحق به

اضافه ص 448 - اهل البیت به اضافه ص 17 لمعات الحسین علیه السلام.

[34] ص 86 یکم اقوال الائمه.

[35] ص 244 یکم اقوال الائمه به اضافه ص وافی به اضافه ص 51 پندها و اندرزها.

[36] ص 184 یکم اقوال الائمه به اضافه ص بحارالانوار.

[37] ص 590 یازدهم احقاق الحق به اضافه ص 281 شخصیت حسین به اضافه ص 402 چهارم محاضرات راغب.

[38] ص 592 - یازدهم احقاق الحق به اضافه ص 65 بلاغه الحسین علیه السلام.

[39] ص ارشاد دیلمی به اضافه ص 10 بلاغه الحسین به اضافه ص 109 منطق الحسین علیه السلام.

[40] ص 120 یکم اقوال الائمه به اضافه ص 10 بلاغه الحسین به اضافه ص 109 منطق الحسین علیه السلام.

[41] ص ارشاد القلوب دیلمی به اضافه ص 202 اقوال الائمه به اضافه ص 87 بلاغه الحسین علیه السلام.

درباره مركز

بسمه تعالی
هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ
آیا کسانى که مى‏دانند و کسانى که نمى‏دانند یکسانند ؟
سوره زمر/ 9

مقدمه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، از سال 1385 هـ .ش تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن فقیه امامی (قدس سره الشریف)، با فعالیت خالصانه و شبانه روزی گروهی از نخبگان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.

مرامنامه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان در راستای تسهیل و تسریع دسترسی محققین به آثار و ابزار تحقیقاتی در حوزه علوم اسلامی، و با توجه به تعدد و پراکندگی مراکز فعال در این عرصه و منابع متعدد و صعب الوصول، و با نگاهی صرفا علمی و به دور از تعصبات و جریانات اجتماعی، سیاسی، قومی و فردی، بر مبنای اجرای طرحی در قالب « مدیریت آثار تولید شده و انتشار یافته از سوی تمامی مراکز شیعه» تلاش می نماید تا مجموعه ای غنی و سرشار از کتب و مقالات پژوهشی برای متخصصین، و مطالب و مباحثی راهگشا برای فرهیختگان و عموم طبقات مردمی به زبان های مختلف و با فرمت های گوناگون تولید و در فضای مجازی به صورت رایگان در اختیار علاقمندان قرار دهد.

اهداف:
1.بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام)
2.تقویت انگیزه عامه مردم بخصوص جوانان نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی
3.جایگزین کردن محتوای سودمند به جای مطالب بی محتوا در تلفن های همراه ، تبلت ها، رایانه ها و ...
4.سرویس دهی به محققین طلاب و دانشجو
5.گسترش فرهنگ عمومی مطالعه
6.زمینه سازی جهت تشویق انتشارات و مؤلفین برای دیجیتالی نمودن آثار خود.

سیاست ها:
1.عمل بر مبنای مجوز های قانونی
2.ارتباط با مراکز هم سو
3.پرهیز از موازی کاری
4.صرفا ارائه محتوای علمی
5.ذکر منابع نشر
بدیهی است مسئولیت تمامی آثار به عهده ی نویسنده ی آن می باشد .

فعالیت های موسسه :
1.چاپ و نشر کتاب، جزوه و ماهنامه
2.برگزاری مسابقات کتابخوانی
3.تولید نمایشگاه های مجازی: سه بعدی، پانوراما در اماکن مذهبی، گردشگری و...
4.تولید انیمیشن، بازی های رایانه ای و ...
5.ایجاد سایت اینترنتی قائمیه به آدرس: www.ghaemiyeh.com
6.تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و...
7.راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی
8.طراحی سیستم های حسابداری، رسانه ساز، موبایل ساز، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک، SMS و...
9.برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم (مجازی)
10.برگزاری دوره های تربیت مربی (مجازی)
11. تولید هزاران نرم افزار تحقیقاتی قابل اجرا در انواع رایانه، تبلت، تلفن همراه و... در 8 فرمت جهانی:
1.JAVA
2.ANDROID
3.EPUB
4.CHM
5.PDF
6.HTML
7.CHM
8.GHB
و 4 عدد مارکت با نام بازار کتاب قائمیه نسخه :
1.ANDROID
2.IOS
3.WINDOWS PHONE
4.WINDOWS
به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی و قرار دادن بر روی وب سایت موسسه به صورت رایگان .
درپایان :
از مراکز و نهادهایی همچون دفاتر مراجع معظم تقلید و همچنین سازمان ها، نهادها، انتشارات، موسسات، مؤلفین و همه بزرگوارانی که ما را در دستیابی به این هدف یاری نموده و یا دیتا های خود را در اختیار ما قرار دادند تقدیر و تشکر می نماییم.

آدرس دفتر مرکزی:

اصفهان -خیابان عبدالرزاق - بازارچه حاج محمد جعفر آباده ای - کوچه شهید محمد حسن توکلی -پلاک 129/34- طبقه اول
وب سایت: www.ghbook.ir
ایمیل: Info@ghbook.ir
تلفن دفتر مرکزی: 03134490125
دفتر تهران: 88318722 ـ 021
بازرگانی و فروش: 09132000109
امور کاربران: 09132000109