درگذشت حضرت خدیجه علیها السلام

مشخصات کتاب

نویسندگان: فهیمه صمدی، زهرا خنیفرزاده، لیلا سالمی

ناشر: سایت تخصصی حضرت خدیجه (س)

احادیثی از پیامبر درباره حضرت خدیجه علیها السلام

بهترین زنان اهل بهشت چهارنفرند: خدیجه دختر خویلد و فاطمه دختر محمّد صلی الله علیه و آله وسلم و آسیه زن فرعون و مریم دختر عمران.1

چهار زن سرور زنانِ زمان خویشند: مریم دختر عمران، آسیه دختر مزاحم و خدیجه دختر خویلد و فاطمه دختر محمّد و بهترین آنها فاطمه است.2

ای خدیجه، در حق خود جز نیکی گمان مبر که خداوند بزرگ بارها با ملایک خود به تو مباهات می کند.3

سخنان دانشمندان درباره خدیجه

زبیر بن بکّار گفته است: خدیجه، در عصر جاهلیّت «طاهره» خوانده می شد.

هشام بن محمّد: رسول خدا خدیجه را دوست داشت و به او احترام می گذارد و در بعضی کارها با او مشورت می کرد. او وزیر صدق و راستی بود و نخستین زنی است که به پیامبر ایمان آورد و پیامبر تا وقتی که خدیجه زنده بود، هرگز همسر دیگری برنگزید. تمام فرزندانش بجز ابراهیم از خدیجه بودند.4

رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرموده است:

سمیّه قرّاعه گفته است: تاریخ در مقابل عظمت حضرت خدیجه سر فرود می آورد و در برابرش متواضعانه و دست بسته می ایستد.

دارنده مال و جمال و کمال

دکتر علی ابراهیم حسن، پژوهشگر جهان عرب، درباره مقام حضرت خدیجه می نویسد: «اگر بخواهیم همسری نمونه، با اخلاص، پاک دامن، موقّر و خردمند را نام ببریم، والاتر از خدیجه، همسر پیامبراسلام صلی الله علیه و آله وسلم ، نخواهیم یافت؛ بانویی بس خردمند که هم عصر جاهلیت، و هم اسلام را درک کرد و در هر دو دوره از منزلتی والا بهره مند بود؛ تا جایی که در عصر جاهلیت طاهره نامیده می شد و مال و جمال و کمال را در یک جا جمع کرده بود و این ویژگی ها

ص: 1

هرگاه در یک زن جمع شود _ که معمولاً این اتفاق کم پیش می آید _ نشان دهنده عظمت و بلندی مقام وی خواهد بود».5

تولد یگانه خلقت

وقتی زمان تولّد فاطمه زهرا علیها السلام می رسد، خدیجه کبری از زنان قریش می خواهد تا او را یاری کنند. زنان تقاضایش را رد کردند و گفتند تو حرفمان را نشنیدی و با یتیم عبداللّه ازدواج کردی و تمام ثروتت را به او بخشیدی؛ غافل از این که آنان سعادت یاری خدیجه و شرکت در تولد بهترین زنان عالم را نداشتند. خداوند مقرر کرده بود که چهار زن از بهشت از بهترین زنان عالم همراه با فرشتگان به یاری او بیایند و دل رنجور خدیجه را شاد کنند و در تولّد گل سرسبد زنان عالم؛ خدیجه را یاری نمایند.

سال غم و اندوه

در سال دهم بعثت حضرت خدیجه کبری از شدت ضعف و ناراحتی در شعب ابی طالب پیامبر را تنها می گذارد. حضرت خدیجه، در فاصله سی یا سی و پنج روز پس از رحلت عموی پیامبر، ابوطالب، از دنیا می رود و بدین ترتیب، هر دو یار رسول خدا، او را تنها می گذارند6. پیامبر در غم از دست دادن ایشان آن سال را «عام الحزن» یعنی سال اندوه نام نهاد. رحلت این بانوی بزرگوار را به تمامی مسلمانان جهان تسلیت می گوییم.

منزلت حضرت خدیجه نزد پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم

پیامبر پس از خدیجه تا آخر عمر خدیجه را فراموش نکرد و هر از چند گاهی از او تقدیر و تمجید می کرد. عایشه گفته است: «رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم از خانه بیرون نمی رفت مگر این که به نوعی از خدیجه یاد می کرد و از وی به نیکی ستایش می نمود. روزی او را به یاد آورد. رشک و حسد وجودم را

ص: 2

فرا گرفت. گفتم آیا او بیش از یک پیرزن بود؟ خداوند زن بهتری به تو عطا فرموده است. پیغمبر خشمگین شد. آن گاه فرمود: سوگند به خدا، پروردگار بهتر از او را به من نداد. او به من ایمان آورد در هنگامی که مردمان به من کفر می ورزیدند. و از او به من فرزندانی عطا کرد در حالی که مرا از فرزندانِ دیگر زنان محروم نمود». عایشه گفت: «با خود گفتم دیگر هرگز خدیجه را به بدی یاد نخواهم کرد».7

بانوی عرب

خدیجه بنت خویلد زنی بود دارای نام و مورد احترام همه قبیله خویش. در زمانی که دختران را زنده به گور می کردند، و بیشتر زنان بردگانی بیش نبودند، در دوران تاریک جاهلیّت اعراب، خدیجه توانست با اخلاق نیک و بزرگواری و بزرگ منشی، و از سویی ثروت فراوان، در میان زنان قریش و دیگر قبایل برتری یابد؛ آن گونه که او را «ملکه عرب» و «سیده بطحا»8 لقب داده بودند؛ زنی اندیشمند و فهیم که لیاقت همسری با گل سرسبد پیامبران، حضرت محمد صلی الله علیه و آله وسلم ، و مادری سرور زنان عالم، حضرت فاطمه زهرا علیها السلام را دارا بود. همسری فداکار و عفیف که در راه محبت پیامبر از همه کس و همه چیز خود گذشت و همه امکانات و توانمندی های خود را وقف پیامبر اسلام و مکتب او کرد.

یوسف حجاز

ای خدیجه، تو نشان دادی که می توان در میان همه تاریکی ها و جهالت ها درخشید. به ما آموختی که می شود در تاریکی ها پرنور بود. می توان چون شمع تمام هستی خود را در طَبَق اخلاص نهاد و سوخت و به دیگران روشنایی داد. به ما یاد دادی که دل می تواند پر از

ص: 3

نور هدایت شود، هرچند گرداگرد انسان را پلشتی و پلیدی فرا گرفته باشد؛ می توانیم دل به کالای بی ارزش دنیا نسپریم، و هرچند ثروتمندترین مردم باشیم، اسیر مال اندوزی و مال پرستی نشویم. تو دنیای بی ارزش را بخشیدی و یوسف زیبای حجاز را از آنِ خویش ساختی.

اوّلین بانوی مسلمان

حضرت خدیجه علیها السلام اوّلین بانویی است که دعوت رسول حق را لبیک گفت و به پیام آسمانی او پاسخ مثبت داد و در کنار رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم با همه توان ایستاد و پایداری کرد. در همان زمان که پیامبرگرامی اسلام صلی الله علیه و آله وسلم از آزار کوردلان رنج می برد، در کنارش کسی بود که خاطر او را شاد و کام او را شیرین می کرد و از بار گران اندوهش می کاست. همان بانوی گران قدر و ارجمندی که شریک زندگی و یاور محمّد صلی الله علیه و آله وسلم بود.

درگذشت خدیجه علیها السلام

حضرت خدیجه علیها السلام همسر باوفای پیامبرخدا صلی الله علیه و آله وسلم پس از گذشت 25 سال زندگی سراسر مهر و گذشت و وفا، در سال دهم هجرت پیامبرخدا را تنها گذاشت و به سوی جهان ابدی بال گشود. پیامبرخدا صلی الله علیه و آله وسلم هنگام تدفین وی، خود به درون قبر خدیجه رفتند و با دستان مهربان خود خدیجه را به خاک سپردند. پیامبر پس از عروج ملکوتی یار و مونس خود بسیار غمناک بود.

گل زیبای بهشت

ای خدیجه گل زیبای بهشت / بانوی اعظم و والای بهشت

تو که در بین زنان ممتازی / با رسول قُرَشی هم رازی

به جلال و به شرف یکتایی / مادر فاطمه زهرایی

فرد اول تویی از خیل زنان / که بیاورد به احمد ایمان

ثروت و مال تو و تیغ علی / اعتبار تو و تبلیغ علی

هر دو شد رونق دین اسلام / به علیّ

ص: 4

و تو، زما باد سلام

دَم جان دادن خود دُر سُفتی / در وصایا به پیمبر گفتی

به ره عشق منم مدهوشت / کفنم کن به ردای دوشت 9

از همه می بُرد و به تو می پیوندد

حضرت خدیجه بعد از ازدواج با پیامبر از سوی تمام زنان و خویشان طرد شده بود به او سلام نمی کردند و جواب سلام او را نمی دادند. زنان مکّه جاهلانه او را ملامت می کردند که با وجود جاه و مال و مقام همسر یتیمِ عبداللّه شده است. حضرت خدیجه بی توجّه به همه این ملامت ها تنها دغدغه خاطرش این بود که نکند این سخنان یاوه موجب رنجش خاطر بهترین مخلوق خدا و همسر مهربانش شود.

آرامش جان رسول

یکی از موهباتی که خدا به انسان می دهد داشتن همسری مهربان و صبور است و خدیجه موهبت خدا به پیغمبر بود او پاسدار آرامش و آسایش خانه رسول خدا بود.

زخم های جسم و جان همسر را التیام می بخشید و اسباب آرامش جان پیغمبرخدا را فراهم می کرد و او را در به جای آوردن وظیفه خطیرش _ که همانا روشن کردن چراغ هدایت مردم بود _ یاری می داد.

بانوی اول اسلام

خدیجه علیها السلام افتخار و شایستگی این را داشت که بانوی اول اسلام باشد. در آن جوّ دهشت زای جاهلیت چراغ هدایت و ایمان در ضمیر خدیجه علیها السلام روشن بود. خدیجه اوّلین کسی بود که به پیامبری محمّد صلی الله علیه و آله وسلم و به یگانگی خدای محمد صلی الله علیه و آله وسلم ایمان آورد. هنگامی که رسول خدا از غارحراء به خانه خدیجه علیها السلام آمد، از او پرسید: ای محمّد، این چه نوری است که در تو مشاهده می کنم؟» پیامبر گفت: «این نور پیغمبری است. بگو لااله الااللّه محمدا رسول الله». خدیجه علیها السلام گفت: سال هاست که از پیغمبری تو

ص: 5

خبر دارم. سپس شهادتین گفت و به آن حضرت ایمان آورد.

مجاهد در راه خدا

بعد از مبعوث شدن پیامبرخدا و شروع مبارزه مخفیانه و آشکارا با سیاهی جهل، خدیجه همیشه بسان یاوری مهربان و همسری دل سوز در کنار پیام آور مهر و راستی بود. همسر رسول اللّه مجاهد در راه معبود بود و همسر خویش را در به انجام رساندن رسالت خطیرش که _ جهاد در راه حق و راستی است _ یاری می داد و در این راه دشوار از هیچ کاری فروگذار نکرد. او همیشه به زره ایمان مجهّز بود و طوفان سختی ها او را هرگز از پای در نیاورد و ذرّه ای از اعتقاد و ایمان راسخش کم نکرد.

سرمشق زنان عالم

اسلام نه تنها راهِ درست زیستن را به بشر می آموزد، بلکه در مکتب اسلام انسان هایی تربیت می شوند که تجسّم آموزه های ناب اسلامی هستند. خدیجه اوّلین نماد زن مسلمان است؛ زن مسلمانی که مزیّن به تمام صفات والای انسانی است. خدیجه علیها السلام بانوی صبور، فهیم، مهربان، دل سوز، مؤمن و مقیّد بود و به جاست رهروان راه اسلام، و به ویژه بانوان مسلمان، وی را سرلوحه زندگی و خط مشی خویش قرار دهند. سخنی چند در مورد خدیجه علیها السلام

خدیجه کیست؟

پدر او خُوَیلد بن اسد و مادر او فاطمه دختر زائده است. تولّد حضرت خدیجه علیها السلام سال 68 پیش از هجرت است. ازدواج مبارک خدیجه با وجود مبارک و نازنین حضرت محمّد صلی الله علیه و آله وسلم هنگامی بود که 25 سال از عمر شریف پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم و چهل سال از عمر حضرت خدیجه علیها السلام می گذشت. او از لحاظ نسب از همه زنان پیغمبر صلی الله علیه و آله وسلم به پیغمبر نزدیک تر است. او در ماه رمضان سال دهم بعثت و اندکی پس از

ص: 6

وفات حضرت ابوطالب درگذشت. پیغمبر او را در «حجون» دفن کرد و خود او را در قبر گذاشت.10

اسلامِ خدیجه علیها السلام

سخن از اسلامِ خدیجه، سخن گفتن از آغاز رسالت و بامداد اسلام است. همه امت اتفاق نظر دارند که خدیجه اولین بانویی است که اسلام آورده است. ابویحیی بن عفیف گفته است: در جاهلیت به مکه و به نزد عباس بن عبدالمطلب آمدم. نزد او نشسته بودم که جوانی آمد و چشم به آسمان افکند و آن گاه رو به کعبه ایستاد. پس از اندکی پسر بچه ای آمد و در طرف راست او ایستاد. پس از اندکی زنی آمد و پشت آن دو ایستاد. آن جوان و آن پسر بچّه و آن زن هر سه با هم به رکوع و سجود پرداختند. من گفتم ای عبّاس، این امری عظیم است. عبّاس گفت آری. آیا می دانی این جوان کیست؟ گفتم: نه. گفت: این محمّد بن عبداللّه پسر برادر من است و این پسر بچّه علی پسر برادر من است و این خدیجه همسر محمّد است.11

بردباری در سوگ فرزند

در کتاب شریف کافی از امام باقر علیه السلام نقل شده که چون قاسم فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم ، از دنیا رفت خدیجه گریه می کرد. رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند: چرا گریه می کنی؟ عرض کرد دانه مروارید گران بهایی بود که از دستم رفت! رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمود: ای خدیجه آیا دوست نمی داری روز قیامت شود او را ببینی که بر در بهشت ایستاده و چون نظرش بر تو افتد، دست تو را بگیرد و داخل بهشت گرداند و تو را در پاکیزه ترین منزل ها جای دهد؟ خدیجه علیها السلام عرض کرد: این برای من است یا برای هر بنده مؤمنی؟ فرمودند: برای هر بنده مؤمن است

ص: 7

که صبر کند و نیّت خود را برای خدا خالص گرداند. خداوندْ حکیم تر و کریم تر از این است که میوه دل بنده مؤمن را بگیرد و با وجود این او را عذاب کند.12

خدیجه در آخرین لحظات

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم به سادگی نمی توانست خبر دل خراش درگذشت خدیجه را بپذیرد. او به این ترتیب، انسانی را از کف می داد که عالی ترین نمونه وفا و فداکاری و صفا و مهر بود. آخرین سخن خدیجه علیها السلام ، به هنگامی که بر بستر مرگ خفته بود، از رنج هایی که در راه پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم دیده بود کم ارج تر نبود. لحظه ای که آثار مرگ در چهره او نمایان گشت، به پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم چنین می گوید: «ای رسول خدا، من در حق تو کوتاهی کردم و آنچه شایسته تو بود، انجام ندادم. از من درگذر. اگر اکنون دل در طلب چیزی داشته باشم، خشنودی توست». این کلمات بر لبان پاکش می لغزد، و آخرین نفس هایش را با خشوع و ایمان برمی آورد. خدا، خدیجه را رحمت کند که برای عقیده و رسالتش کوشش کرد.13

خدیجه بنت خویلد، بانوی گرانقدر عرب

خدیجه بنت خویلد _ عزیزترین و محبوب ترین زنان جهان اسلام است او ایمان و علم و تقوا را به هم آمیخت و با این حال به همسری بزرگ ترین منجی عالم انسانیت مفتخر گردید. خدیجه در زیبایی و وقار و ادب و رسوم زندگی در حد کمال بوده است. دوری گزیدنِ زنان مکه از خدیجه در هنگام انتخاب محمدامین صلی الله علیه و آله وسلم ، بهترین دلیل فکر عالی و همّت بلند و دوراندیشی و عزّت نفس او بود که حقیقت را بر همه چیز ترجیح داد. خدیجه در راه عقیده و ایمان خویش هرچه داشت داد و دنیا و متاع

ص: 8

آن را در راه دوست صرف کرد.

سخن عبدالملک بن هشام درباره خدیجه علیها السلام

عبدالملک بن هشام گفته است: خدیجه دختر خویلد به پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم ایمان آورد و پیامبرش را تصدیق کرد. پروردگار بدین امر بار اندوه را از پیامبرش سبک کرد و پیغمبر سخن ناخوشایند و تکذیبی که او را غمگین کند نشنید مگر این که خداوند آن را به وجود حضرت خدیجه علیها السلام برطرف ساخت.14

ازدواج خدیجه علیها السلام

خدیجه دختر خویلد که زنی تجارت پیشه بود و مردان را برای بازرگانی اجیر می کرد، چون از راست گویی و امانت داری رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم خبر یافت، کسی را نزد وی فرستاد و به او پیشنهاد کرد که با سرمایه خدیجه و همراه غلام وی، مَیْسَره، برای تجارت رهسپار شام شود رسول خدا پذیرفت و با میسره رهسپار شام شد و چون به بُصْری رسید، راهب مسیحی ایشان را دید و میسره را به پیامبری او مژده داد. میسره نیز در این سفر کراماتی را از رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم مشاهده کرد. چون به مکه بازگشت آنچه را خود دیده بود و از راهب شنیده بود، به خدیجه علیها السلام گفت و او را آگاه ساخت. خدیجه هم به ازدواج با رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم رغبت نمود و در پی رسول خدا فرستاد و علاقه مندی خویش را به ازدواج با وی اظهار داشت. رسول خدا نیز با عموهای خویش مشورت کرد و با عموی خود حمزه نزد خویلد پدر خدیجه رفت و خدیجه را خواستگاری کرد.15

پی نوشت ها

1. الاستیعاب، ج 2، ص 720.

2. ذخائر العقبی، ص 44.

3. منتهی الامال، ص 247.

4. تذکره الخواص، ص 312.

5. خدیجه (به نقل از: نساء لهن فی تاریخ الاسلامی نصیب، صص 21 و 23.

6. منتهی الامال.

7. الاصابه،

ص: 9

ج 4، ص 275.

8. ترجمه خصائص الزینبیاه، ص 164.

9. محمود سیفی شیرازی، لب تشنگان عشق، ص 47.

10. دکتر حریرچی، خدیجه علیها السلام ، ص 10.

11. خصائص امیرالمؤمنین، ص 45.

12. زندگانی حضرت زهرا علیها السلام ، ص 117.

13. محمدعلی بحرالعلوم، همگام با پیامبر، ص 118.

14. دکتر فیروز حریرچی، زنان بزرگ اسلام، ص 30.

15. مروج الذهب، ج 2، ص 278.

منبع: www.khadijeh.com

درباره مركز

بسمه تعالی
هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ
آیا کسانى که مى‏دانند و کسانى که نمى‏دانند یکسانند ؟
سوره زمر/ 9

مقدمه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، از سال 1385 هـ .ش تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن فقیه امامی (قدس سره الشریف)، با فعالیت خالصانه و شبانه روزی گروهی از نخبگان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.

مرامنامه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان در راستای تسهیل و تسریع دسترسی محققین به آثار و ابزار تحقیقاتی در حوزه علوم اسلامی، و با توجه به تعدد و پراکندگی مراکز فعال در این عرصه و منابع متعدد و صعب الوصول، و با نگاهی صرفا علمی و به دور از تعصبات و جریانات اجتماعی، سیاسی، قومی و فردی، بر مبنای اجرای طرحی در قالب « مدیریت آثار تولید شده و انتشار یافته از سوی تمامی مراکز شیعه» تلاش می نماید تا مجموعه ای غنی و سرشار از کتب و مقالات پژوهشی برای متخصصین، و مطالب و مباحثی راهگشا برای فرهیختگان و عموم طبقات مردمی به زبان های مختلف و با فرمت های گوناگون تولید و در فضای مجازی به صورت رایگان در اختیار علاقمندان قرار دهد.

اهداف:
1.بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام)
2.تقویت انگیزه عامه مردم بخصوص جوانان نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی
3.جایگزین کردن محتوای سودمند به جای مطالب بی محتوا در تلفن های همراه ، تبلت ها، رایانه ها و ...
4.سرویس دهی به محققین طلاب و دانشجو
5.گسترش فرهنگ عمومی مطالعه
6.زمینه سازی جهت تشویق انتشارات و مؤلفین برای دیجیتالی نمودن آثار خود.

سیاست ها:
1.عمل بر مبنای مجوز های قانونی
2.ارتباط با مراکز هم سو
3.پرهیز از موازی کاری
4.صرفا ارائه محتوای علمی
5.ذکر منابع نشر
بدیهی است مسئولیت تمامی آثار به عهده ی نویسنده ی آن می باشد .

فعالیت های موسسه :
1.چاپ و نشر کتاب، جزوه و ماهنامه
2.برگزاری مسابقات کتابخوانی
3.تولید نمایشگاه های مجازی: سه بعدی، پانوراما در اماکن مذهبی، گردشگری و...
4.تولید انیمیشن، بازی های رایانه ای و ...
5.ایجاد سایت اینترنتی قائمیه به آدرس: www.ghaemiyeh.com
6.تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و...
7.راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی
8.طراحی سیستم های حسابداری، رسانه ساز، موبایل ساز، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک، SMS و...
9.برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم (مجازی)
10.برگزاری دوره های تربیت مربی (مجازی)
11. تولید هزاران نرم افزار تحقیقاتی قابل اجرا در انواع رایانه، تبلت، تلفن همراه و... در 8 فرمت جهانی:
1.JAVA
2.ANDROID
3.EPUB
4.CHM
5.PDF
6.HTML
7.CHM
8.GHB
و 4 عدد مارکت با نام بازار کتاب قائمیه نسخه :
1.ANDROID
2.IOS
3.WINDOWS PHONE
4.WINDOWS
به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی و قرار دادن بر روی وب سایت موسسه به صورت رایگان .
درپایان :
از مراکز و نهادهایی همچون دفاتر مراجع معظم تقلید و همچنین سازمان ها، نهادها، انتشارات، موسسات، مؤلفین و همه بزرگوارانی که ما را در دستیابی به این هدف یاری نموده و یا دیتا های خود را در اختیار ما قرار دادند تقدیر و تشکر می نماییم.

آدرس دفتر مرکزی:

اصفهان -خیابان عبدالرزاق - بازارچه حاج محمد جعفر آباده ای - کوچه شهید محمد حسن توکلی -پلاک 129/34- طبقه اول
وب سایت: www.ghbook.ir
ایمیل: Info@ghbook.ir
تلفن دفتر مرکزی: 03134490125
دفتر تهران: 88318722 ـ 021
بازرگانی و فروش: 09132000109
امور کاربران: 09132000109