کتاب شناسی شیعه (گزیده توصیفی)

مشخصات کتاب

سرشناسه:راونجی، مهدی، 1352 -

عنوان و نام پدیدآور:کتاب شناسی شیعه «گزیده توصیفی» [کتاب]/ مهدی راونجی؛ [برای] مجمع جهانی شیعه شناسی.

مشخصات نشر:قم: آشیانه مهر، 1392.

مشخصات ظاهری:152ص.

فروست:آشیانه مهر؛ 91.

شابک:65000ریال: گالینگور: 978-600-6164-51-9 ؛ 48000ریال (شومیز)

وضعیت فهرست نویسی:فاپا

موضوع:شیعه-- کتابشناسی

شناسه افزوده:مجمع جهانی شیعه شناسی

رده بندی کنگره:BP211/5/ر2ک2 1392

رده بندی دیویی:297/417

شماره کتابشناسی ملی:3239106

ص: 1

اشاره

مجمع جهانی شیعه شناسی

--------------------------------------------------------------

دکتر مهدی راونجی

ص: 2

ص: 3

ص: 4

ص: 5

ص: 6

فهرست مطالب

ص: 7

ص: 8

ص: 9

ص: 10

ص: 11

ص: 12

ص: 13

ص: 14

ص: 15

ص: 16

مقدمه استاد انصاری بویراحمدی

ص: 17

ص: 18

ص: 19

ص: 20

بسمه تعالی

آب دریا

را اگر نتوان کشید

هم

به قدر تشنگی باید چشید

(مولوی)

تردیدی نیست که اطلاعرسانی و شناساندن منابع تحقیق و مطالعه در قالب کتابشناسی میتواند کمک شایانی به پژوهشگران بنماید و در امر کسب دانش، تحقیق و پژوهش سهولت ایجاد کند. مجموعه حاضر در بردارنده برگزیده مکتوب شیعه پژوهی اعم از تاریخ، فرهنگ، ادب و... است، و شامل تألیف، ترجمه و تصحیح میباشد. در این کتابشناسی سعی نمودهایم تا مهمترین کتب حوزههای مذکور را به صورت اجمال معرفی نماییم. بنابراین ضمن معرفی مشخصات کتاب از جمله؛ نویسنده، مترجم، تعداد صفحات، مکان، سال نشر و ناشر، نگاهی اجمالی به دور از ارزشگذاری به متن و فصول کتاب نمودهایم.

با توجه به اینکه مجمع جهانی شیعه شناسی تصمیم دارد در قالب مجلدات دیگر کتاب شناسی، به بازشناسی آثار، در حوزه زبانهای عربی و انگلیسی نیز بپردازد و همچنین بازشناسی آثار دیگر زبان فارسی نیز در دستور کار مجمع قرار دارد، از تفکیک موضوعی خودداری نموده و آثار را بر مبنای حروف الفبا دسته بندی نمودهام.

پژوهشگران محترم برای دسترسی آسان تر به منابع نیز میتوانند از طریق نمایه اعلام، اصطلاحات و یا مکان، دسترسی بهتری به منبع مورد نظر داشته باشد.

ص: 21

در پایان مراتب تقدیر خویش را حمایتهای معنوی مسئول محترم مجمع جهانی شیعه شناسی، حجت الاسلام والمسلمین استاد انصاری بویراحمدی، که با روی گشاده و شرح صدر و امعان نظر، راه گشای اینجانب در تدوین کتاب بودهاند، اعلام میدارم. پوشیده نیست که این مجموعه قطعاً با کاستیهایی روبه رو است، امیدوارم پژوهشگران با تذکر کاستیها، اینجانب را در بهبود اهداف طرح و ارائه مجموعههای بعدی یاری نمایند.

والعاقبهً للمتّقی-ن

مهدی راونجی

ص: 22

(1) آثار الشیعهً الامامیهً

عبدالعزیز جواهر الکلام، ترجمهی علی جواهر کلام، تهران، مطبعه مجلس، 1307، 221 ص.

موضوع این کتاب را افکار، عقاید، تاریخ، ادب، سیاست و شرح حال سیاستمداران و دانشمندان شیعی تشکیل میدهد.

کتاب آثار الشیعهً بنا به نقل مترجم و به اذعان مؤلف یکی از مهمترین منابع تاریخی ایران بعد از اسلام محسوب میگردد. زیرا مؤلف تا حد توان اسناد و مدارک مربوط به موضوع کتاب را جمعآوری و ارائه نموده است. کتاب، فهرست کتب و منابع مورد استفاده اثر را نیز ارائه داده است.

مطالب مندرج در جلدهای مختلف کتاب به این شرح است.

جزء اول: در اصل تشیع و فرق مختلفه تشیع و... .

جزء دوم: در تاریخ سیاسی شیعه امامیه در مکه و مدینه و سوریه و... .

جزء سوم: شرح حال سلاطین و فرمانروایان شیعه در ایران و عراق عرب و... .

جزء چهارم: در حالات وزرا و نقبا و امرا و... تا اواخر عصر زندیه.

جزء پنجم: در تاریخ ایران جدید از انقراض زندیه تا عصر حاضر و... .

جزء ششم: در تاریخ معارف و ادب شیعه از ابتدای اسلام تا عصر حاضر.

ص: 23

(2)آقاخان محلاتی و فرقه اسماعیلیه

محسن ساعی، تهران، {بی نا}، 1329، 100 ص.

این اثر حاصل تحقیقات نویسنده در سفر به پاکستان و هندوستان است و حاوی اطلاعاتی از شخصیت، عقائد و افکار آقاخان محلاتی و فرقه اسماعیلیه است. این کتاب که به قلم محسن ساعی مدیر روزنامه نسیم شمال تألیف شده، مصور بوده و اطلاعاتی جزئی از خانواده آقاخان ارائه میکند.

(3) آقاخانها

ماهر بوس، ترجمه ی محمود هاتف، تهران، کتابسرا، 1376، 582 ص.

این کتاب سرگذشت آقاخانها که از جوامع اسماعیلی مذهب هستند و در هند غربی، پاکستان، شرق آفریقا، خاورمیانه و ایران سکونت دارند را بررسی میکند. آقاخانها از شاخه نزاری فرقه اسماعیلیه هستند و نسب آنان به آخرین امیر اسماعیلی مذهب الموت میرسد. این پژوهش در پنج بخش و 37 فصل تدوین شده است. «پناهنده ایرانی»، «خوشگذران و حوریان»، «مرکبی و شاهزاده سیاه»، «جنگ» و «دنیای جدید» عناوین پنج بخش کتاب میباشند.

ص: 24

(4) اجتهاد در عصر ائمه معصومین (علیهم السلام)

محمد رضا جواهری، قم، بوستان کتاب، 1381، 362 ص.

نویسنده در این کتاب کوشیده است تا پیشینه اجتهاد در نزد شیعیان و پیوند اساسی آن با عصر بعثت، غدیر و عاشورا، سوابق علمی شیعیان، جامعیت، حقانیت و امتیازات مذهب شیعه، ارتباط اجتهاد رایج امروز در نزد شیعیان با گذشته خویش و میراث گرانقدر تشیع در زمان حضور امام معصوم را مورد دقت و بررسی قرار دهد.

«اجتهاد در لغت»، «اجتهاد در اصطلاح»، «تحول در مفهوم اجتهاد»، «استنباط»، «فقه و فقیه»، «ضرورت اجتهاد»، «انسداد باب اجتهاد نزد اهل سنت»، «ادوار اجتهاد»، «اجتهاد در عصر امامت»، «دلایل وجود اجتهاد در عصر ائمه معصومین (علیهم السلام) »، «ارتباط فقه و اجتهاد (با علم اصول)»، «علم اصول در عصر ائمه (علیهم السلام) و پیشگامی شیعه» عناوین و فصلهای کتاب را تشکیل میدهند. کتاب در پایان، فهرست منابع دارد.

ص: 25

(5) اجتهاد و نواندیشی

(گزیده مقالات فارسی پانزدهمین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی)

جمعی از اندیشمندان با گردآوری سید جلال میرآقایی، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ١٣٨٢، ٢جلد.

این کتاب از 24 مقاله ارائه شده در پانزدهمین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی گردآوری شده است. «تخصصی شدن فقه»، «نگاهی تازه به فرآیند مطالعه و پژوهش در فقه اسلامی»، «گستره اصول مشترک بین مذاهب اسلامی»، «نقش زمان و مکان در اجتهاد»، «تجربه تاریخی تحقق تمدن اسلامی»، «الگویی برای چگونگی تعامل بین اصالت و عصرگرایی»، «کند و کاوی در پلورالیسم دینی» و «هرمنوتیک و نسبت آن با دین»، عناوین تعدادی از مقالات کتاب میباشند.

(6) احقاق الحق، در رد اتهام و رفع ابهام

علامه حاج میرزا موسی حائری اسکویی، ترجمهی محمد عیدی خسرو شاهی، تهران، روشن ضمیر، ١٣٨٥، دو جلد.

این کتاب پاسخی به شبهات وارد شده بر نوشتههای «شیخ احمد بن زین الدین احسایی» و شاگردش «سید کاظم رشتی» است. نویسنده به اقرار خودش از هیچ کوششی در حل شبههها و رد اشکالها خودداری نکرده است. «در معاد جسمانی»، «در معراج پیامبر (صلی الله علیه و آله) »، «در شق القمر»، «در رد وحدت ناطق»، «در علتهای چهارگانه آفریدگان» عنوانهای پنج مقاله جلد اول کتاب می باشند.

ص: 26

(7) اخلاق پژوهی حدیثی

عباس پسندیده، تهران، سمت، 1388، 209 ص.

این اثر در شش فصل تدوین شده است؛ فصل اول به مبانی خویشتنداری اخلاقی اختصاص دارد. در این فصل با استفاده از روایات، برخی از مبانی مطرح شده، و هدف اصلی آن است تا ضمن این بحث، روش استخراج مطالب علمی از گزارههای اخلاقی بیان گردد. بررسی مفاهیم اخلاقی از فصل دوم آغاز میشود و در مرحله اول؛ روش مفهومشناسی و پس از آن مفاهیم اخلاقی مطرح می گردد. در فصل دوم؛ عامل اساسی خویشتنداری یعنی عقل و پیرامون آن مفاهیم علم و تقوا که مؤلفههای عقلاند و مفاهیم جهل و فجور از باب ضد بررسی میشود. در فصل سوم؛ اصول عملیات خویشتنداری مطرح شده و در فصل چهارم؛ نویسنده به موضوع رهآورد خویشتنداری پرداخته و مفهوم عفت و حلم بررسی میگردد. در فصل پنجم؛ موضوع دشواریهای خویشتنداری مطرح و مفهوم صبر که عامل تحمل دشواریهاست بررسی شده است. در فصل ششم؛ نظام خویشتنداری اخلاقی بحث شده و نحوه ارتباط مفاهیم پیشین مشخص و جایگاه هر یک در خویشتنداری روشن و در عین حال روش شناخت نظام میان مفاهیم بررسی گردیده است.

ص: 27

(8) اخلاق حسینی

جعفر بیاتی، موسی دانش، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان مقدس رضوی، 1386، 351 ص.

نویسنده در این کتاب سعی دارد تا بسیاری از سجایای اخلاقی همچون: شجاعت، سخاوت، مهربانی و... را با نقل احادیث و گزارش های تاریخی در سیره امام حسین (علیه السلام) جستجو کند. «اندرزهای حسینی»، «عزت حسینی»، «صلابت امام حسین (علیه السلام) »، «مهربانی حسینی»، «فضائل امام حسین (علیه السلام) » و... برخی از عناوین کتاب را تشکیل می دهند.

(9) اربعین حدیث

شیخ بهائی، ترجمهی عقیقی بخشایش، قم، دفتر نشر نوید اسلام، چاپ سوم،{بی تا}،256ص.

کتاب «اربعین» «شیخ بهاء الدین محمد عاملی» معروف به «شیخ بهایی» (متوفی 1031 - 1030) از علمای قرن دهم و یازدهم هجری؛ یکبار توسط مرحوم «خاتون آبادی» شاگرد و معاصر خود مؤلف ترجمه شده است و نشر آن مربوط به قرن یازدهم میباشد. این مجموعه شامل چهل حدیث از احادیث شریفی است که از طریق اهل بیت نبوت و ولایت (علیهم السلام) صادر شده است. «در آداب وضو و آمادگی برای نماز و در آداب و شرایط وضو و دعاهای آن»، «در تیمم و آداب و احکام آن» «در نماز و آداب و ارکان آن»، «در حج و فضیلت آن»، «کمک به ستمگران و آثار آن» و... از محورهای احادیث کتاب است.

ص: 28

(10) ارض ملکوت: کالبدان در روز رستاخیز از ایران مزدایی تا ایران شیعی

هانری کربن، ترجمهی سید ضیاء الدین دهشیری، تهران، مرکز ایرانی مطالعه فرهنگها، 1358، 382 ص.

این کتاب نگارش «پروفسور هانری کربن» شرقشناس و اسلامشناس شهیر فرانسوی است. در پیشگفتاری که بر چاپ دوم کتاب آورده است ضمن شرح و بسط موضوع کتاب خطاب به خوانندگان میگوید:

«منظور کتاب آن بود که در آن عالم عرفانی و جهان غیبی رسوخ کند که مصنفان ما، آن را با عباراتی نظیر اقلیم هشتم (در قبال هفت اقلیم جهان زمینی) تعریف کردهاند.»

این کتاب در دو بخش و چندین فصل تدوین شده است.

بخش نخست: «ارض ملکوت و کالبد انسان در روز رستاخیز»، «تصویر زمین در آیین بودایی» و «سرزمین عرفانی هور قلیا»، عناوین فصلهای آن را تشکیل میدهند. «برگزیده متون سنّتی» عنوان بخش دوم است.

جزء اول: در اصل تشیع و فرق مختلفه تشیع و... .

جزء دوم: در تاریخ سیاسی شیعه امامیه در مکه و مدینه و سوریه و... .

جزء سوم: شرح حال سلاطین وفرمانروایان شیعه در ایران و عراق عرب و... .

جزء چهارم: در حالات وزرا و نقبا و امرا و... تا اواخر عصر زندیه.

جزء پنجم: در تاریخ ایران جدید از انقراض زندیه تا عصر حاضر و... .

جزء ششم: در تاریخ معارف و ادب شیعه از ابتدای اسلام تا عصر حاضر.

جزء هفتم و هشتم: در فهرست کتب خطی و چاپی شیعه مطابق مشهودات.

جزء نهم تا هفدهم: در شرح حال رجال علمی و ادبی و تاریخی شیعه با ذکر تألیفات و

ص: 29

آثار علمی آنان به ترتیب کتاب «تاریخ آداب اللغهً العربیهً» تألیف «جرجی زیدان» از قرن اول هجری تا اواسط قرن چهاردهم.

جزء هجدهم: در شرح حال «زمان نامی» دانشمند شیعه و مردمانی که تشیع آنان مشکوک بوده است و کتب مجهولهً المؤلف و پارهای از مطالب متفرقه.

جزء نوزدهم و بیستم: در تاریخ آثار مادی شیعه مانند شهرهایی که به دست آنان احداث گردید: (تهران، سلطانیه، قم و غیره)، کتابخانهها، مدارس، مساجد و غیره.

(11) اسرار غدیر

(گزارشی تحلیلی از لحظه به لحظه واقعه غدیر خم)

محمد باقر انصاری، قم، نشر مولود کعبه، ١٣٧٤، ٢٤٢ص.

این کتاب با هدف ارائه تحلیلی از واقعه غدیر و شرایط اجتماعی آن روز عربستان تدوین شده است. در بخش اول نویسنده به بررسی فضای حاکم بر واقعه غدیر می پردازد و بخش دوم کتاب چگونگی واقعه غدیر از ابتدای سفر حج تا آخرین ساعتی که پیامبر (صلی الله علیه و آله) از منطقه غدیر خم خارج شده و عازم مدینه گردیدند را تشریح می نماید. بخش سوم به بررسی رفتار برخی از افراد با عنوان شیاطین و منافقین می پردازد. چکیدهای از محتوای خطبه غدیر و سند متن این خطبه (به عربی و فارسی)، عناوین بخشهای دیگر کتاب است که به آن باید نتیجهگیری و عید و جشن غدیر را نیز افزود.

ص: 30

(12) اسئله یوسفیه جدال اندیشگی تفکر شیعه و اصولی با اخباری

(مکاتبات میر یوسف علی استرآبادی و شهید قاضی نور الله شوشتری)

گردآورنده: عبدالرحیم الحسینی الجعفری البغدادی، تصحیح: رسول جعفریان، تهران، کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ١٣٨٨، ١٨٧ ص.

این اثر شامل مکاتبات «میر یوسف علی استرآبادی» از علمای اخباری سده ١٠ و ١١ قمری با «قاضی نور الله شوشتری» به عنوان عالم شیعه اصولی (٩٥٦- ١٠١٩ قمری) دربارهی مسأله کلامی «علم امام و پیامبر» است. در این رساله علاوه بر نمایان بودن مبانی اختلاف نظر دو گروه اخباری و شیعه اصولی، اطلاعات تاریخی نیز به چشم می خورد که در نوع خود مفید خواهد بود.

(13) اصحاب ایرانی ائمه اطهار (علیهم السلام)

سید حسن قریشی، قم، آشیانه مهر، مجمع جهانی شیعه شناسی، 1386، 360 ص.

نویسنده پس از مقدمه کوتاهی درباره ورود اسلام به ایران و دلایل پذیرش اسلام از سوی ایرانیان، به خاندانها و اصحاب برجسته ائمه اطهار (علیهم السلام) پرداخته است. نویسنده ضمن معرفی اصحاب و خاندانهای مشهور، به شرح آثار و خدمات آنان نیز پرداخته است.

ص: 31

(14) اعتقاد ما

(شرح فشردهای از عقاید شیعه امامیه)

ناصر مکارم شیرازی، قم، نسل جوان، ١٣٨٣، ١٢٧ ص.

نویسنده این کتاب سعی دارد تا با بیانی ساده و روشن به بیان عقاید اسلامی و ویژگی مذهب شیعه بپردازد. «خداشناسی و توحید»، «نبوت پیامبران الهی»، «قرآن و کتب آسمانی»، «قیامت و زندگی پس از مرگ»، «مسأله امامت» و «مسائل گوناگون»، بخشهای ششگانه کتاب را تشکیل می دهند.

(15) اعتقادات شیخ بهایی به همراه متن عربی رسالهً الاعتقادات

شیخ بهاءالدین محمد عاملی

شیخ بهایی، گردآوری: جویا جهان بخش، تهران، نشر اساطیر، ١٣٨٧، ٥١٢ ص.

این کتاب با مقدمهای طولانی در خصوص مقام و شخصیت و همچنین بررسی اندیشههای شیخ بهایی در بخش نخست آغاز می شود. در بخش دوم پس از نقل متن عربی رساله الاعتقادات شیخ بهایی، ٣ ترجمه و شرح از رساله مذکور به قلم «ادهم خلخالی»، «سلطان حسین استرآبادی» و نویسنده ای ناشناس بر مبنای نُسَخ آورده شده است. کتاب در پایان، فهرست منابع دارد.

ص: 32

(16) اعتقادات و اصول دین و شرح حال حضرت عبدالعظیم حسنی (علیه السلام)

وثوق العلمای خوراسگانی اصفهانی، تصحیح: علی اکبر زمانی نژاد، به اهتمام شورای اسلامی شهر خوراسگان، 22ص.

این رساله، توسط وثوق العلماء، «عبدالله بن محمد حسن خوراسگانی اصفهانی»، در سال ١٣٢٤ ق. (زمان مؤلف) در ٢٢ صفحه، چاپ سنگی شده است. کتاب مختصری در شرح احوال حضرت عبدالعظیم و نسب و زیارت آن بزرگوار است که به همراه ترجمهی حدیث اعتقادی روایت شده از آن بزرگوار در مجموعه آثار مؤلف به چاپ رسیده است. درباره شرح حال وثوق العلماء مطالبی در کتاب «خورشید جی» آمده است.

(17) افسانه های حشاشین یا اسطوره های فدائیان اسماعیلی

فرهاد دفتری، ترجمهی دکتر فریدون بدره ای، تهران، فرزان، 1376، 359 ص.

فرقه اسماعیلیه از فرقه های شیعه، زاییده اختلاف بر سر جانشینی امام و رهبر بعدی میباشد. نویسنده در این کتاب سعی کرده است ماجرای شکلگیری اسماعیلیان را از آغاز و در قرون وسطای اسلامی (سدههای میانه) ارائه دهد. «اسماعیلیه در تاریخ و در نوشتههای سدههای میانه»، «تصورات اروپائیان در سدههای میانه از اسلام و اسماعیلیان» و «خاستگاه ها و شکل گیری نخستین افسانهها» بخشی از فصلهای کتاب را تشکیل میدهد. نکته حائز اهمیت درباره این کتاب علاوه بر تخصص نویسنده در شناخت این فرقه، ترجمه تذکره «سیلوستر درسالی» مستشرق فرانسوی درباره اساسینها یا حشاشین است

ص: 33

که برای نخستین بار ارائه میگردد و میتواند خوانندگان را با فدائیان اسماعیلی و منشأ نام آنان بیشتر آشنا کند.

(18) اقتصاد

(ترجمهی الاقتصاد الی طریقهً الرشاد)

شیخ طوسی، ترجمهی عبد المحسن مشکوه الدینی، تهران، بنیاد فرهنگی امام رضا (علیه السلام) ، ١٣٦٠، 411 ص.

تردیدی نیست که شیخ الطائفهً الامامیه، «محمد بن الحسن الطوسی»، از سرآمدان علمای امامیه در قرن پنجم است. علاوه بر این او را به عنوان مؤسس جامعه نجف در طول دوازده سال اقامتش در این شهر نیز می شناسند. «کتاب الاقتصاد فی ما یجب علی العباد» که خود شیخ در فهرست آثار علمای امامیه به همین نام از آن یاد می کند، یکی از آثار ارزنده شیخ در علم کلام اسلامی به روش شیعی است که در آن اصول معتقدات اسلامی را با ارائه دلایل عقلی و نقلی اثبات می کند. شیخ در ابتدای کتاب می گوید که آنچه دربارهی خداوند باید بدانم توحید و عدل است، سپس هر کدام از این دو محور را به پنج بخش تقسیم می کند. این کتاب خلاصهای از «شرح جمل العلم» شیخ است و چون کتاب مذکور در چهار بخش عمده «توحید»، «کلام»، «وعده و وعید» و «امامت» تدوین شده است، بنابراین کتاب الاقتصاد نیز دارای همین بخشهای مهم است.

ص: 34

(19) امامان شیعه (اهل بیت (علیهم السلام) ) از دیدگاه اهل تسنن (پیروان مکتب خلفا)

قربانعلی محقق ارزگانی، قم، مجمع جهانی شیعه شناسی، 1386، 476 ص.

نویسنده در این کتاب به تألیف و جمعآوری فضائل و سجایای امامان شیعه از دیدگاه متفکران و محدثان و مفسران اهل تسنن پرداخته است. «صحیح مسلم»، «سنن ترمذی»، «اسد الغابه» ابن اثیر، «درالمنثور» سیوطی، شرح «نهج البلاغه» ابن ابی الحدید، «الاصابه» و «الصواعق المحرقه» ابن حجر و... مهمترین منابع کتاب را تشکیل میدهند.

(20) امامان شیعه و وحدت اسلامی

علی آقا نوری، قم، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ١٣٨٧، ٣٨٨ ص.

این اثر با هدف نشان دادن میزان اهتمام پیشوایان شیعه به همدلی و وحدت، در هفت بخش تدوین شده است. کلیات، ضرورت و جایگاه وحدت سیاسی- اجتماعی در سیره و سخنان ائمه (علیهم السلام) ، مبانی نظری و محورهای وحدت از نگاه امامان (علیهم السلام) ، راهکارهای وحدت و تقریب مذهبی از نگاه امامان (علیهم السلام) ، آثار و لوازم فکری پذیرش اختلاف منکران امامت و ولایت در آینه احادیث، بررسی حدیث افتراق امت به همراه پیوستها و کتابنامه و نمایه، عناوین بخشهای مختلف کتاب را تشکیل می دهند.

ص: 35

(21) امامت پژوهی بررسی دیدگاه امامیه، معتزله و اشاعره

جمعی از نویسندگان، زیر نظر محمود یزدی مطلق، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1381، 417ص.

این

مجموعه حاصل گفتارها و نوشتارهای متعدد در بحث امامت مبتنی بر رویکرد تفسیری و تطبیقی و تاریخی میباشد. این اثر دارای سه بخش رویکرد تحلیلی - کلامی (شامل پنج مقاله)، رویکرد تفسیری - روایی (شامل دو مقاله) و رویکرد تاریخی (شامل دو مقاله) است. «چیستی و حقیقت ایمان» (به قلم دکتر احد فرامرز قرامکی)، «منزلت امامت نزد متکلمان امامیه، معتزله و اشاعره» (به قلم اسحاق عارفی)، «جایگاه معرفتی امامت در اندیشهی دینی» (به قلم عبدالکریم رضایی)، «اثبات ضرورت امامت» (به قلم عبدالکریم رضایی)، «ولایت در آینه وحی» (به قلم میر حسین ضیائی)، «امامت خاصه در قرآن» (به قلم اسحاق عارفی) و «امامت در دوران خلفا و دوران فرمانداری امام علی (علیه السلام) » (به قلم محمد قربان نیا)، عناوین مقالات این مجموعه هستند.

(22) امامیه و سیاست در نخستین سده های غیبت

محمد کریمی زنجانی اصل، تهران، نشر نی، ١٣٨٠، 27٩ ص.

این کتاب در بردارنده مقالاتی از نویسنده است که در هفت بخش ارائه شده است. «تاریخ نگاری از منظری متفاوت»، «خلافت، ماهیت و مشروعیت آن»، «فقه سیاسی امامیه»، «تعاملی بر نخستین دوران تدوین»، «سید مرتضی و مشروعیت همکاری با سلطان جائر»، «نصیرالدین طوسی و ورطه دو مدعا»، «جایگاه ولایت در فقه سیاسی امامیه (تا سده هشتم هجری)»، «ظهور دولت صفوی»، «ولایت و نماز جمعه» و «حلیت خراج»، عناوین مقالات کتاب را تشکیل می دهند.

ص: 36

(23) امیرمؤمنان و آذربایجان

(دولت های شیعه در تاریخ)

محمد جواد مغنیه، ترجمه ی محمد آیت اللهی، تهران، نشر ماندگار، ١٣٨٥، ١٥٨ ص.

این اثر از دو بخش تألیف و ترجمه تشکیل شده است. در بخش تألیف؛ محمد آیت اللهی در مقالاتی (که مطابق نقل ابتدای کتاب در نشریه ای محلی به چاپ می رسیده است)، به بررسی شخصیت «اشعث» و چگونگی پیدایش اسلام در ایران به ویژه در آذربایجان و اقبال مردم آن سامان به اهل بیت نبوت (علیهم السلام) و علاقمندی آنان به این خاندان (با استنادات تاریخی) پرداخته است. در بخش ترجمه نیز، رساله «دولتهای شیعه در تاریخ» به قلم استاد «محمد جواد مغنیه»، ترجمه ی آیت اللهی (که به بررسی دولت های ادریسیان، علویان، فاطمیان، حمدانیان و صفویان می پردازد) به مجموعه اضافه شده است.

(24) اندیشه تفاهم مذهبی در قرن هفتم هجری

رسول جعفریان، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1371، 104 ص.

نویسنده در این کتاب در پی اثبات این مسأله است که اندیشهی وحدت، محصول سدههای اخیر نیست و میتوان با واکاوی تاریخی، شواهدی را یافت که نشان میدهد در گذشته نیز کسانی داعیه وحدت داشتهاند. به اعتقاد نویسنده عالمانی که برخی از آنان از بزرگان شیعه بودند، نگرش تعدیل شدهای که همزمان هویت تشیع را نیز حفظ کند مطرح کردند. «عبد الجلیل قزوینی رازی»، «قوامی رازی» و «علاء الدوله سمنانی» از شخصیتهایی هستند که در این کتاب اندیشه آنان مورد بحث و بررسی مختصر قرار گرفته است. «کتاب نقض» و «طایفه حشویه» از دیگر فصلهای کتاب میباشند.

ص: 37

(25) اندیشه های کلامی

(با جستارهایی درباره معتزله، اشاعره و شعوبیه)

سید حسین رئیس السادات، مشهد، نشر جلیل، 1382، 132 ص.

این کتاب با مدخلی تاریخی به آغاز اختلافات فرقهای در اسلام، شروع میشود، سپس در ادامه به معرفی نحله معتزله و اشاعره و کلام شیعه میپردازد. «توحید»، «علم الاهی»، «اراده»، «عدل»، «نبوت»، «امامت»، «معاد» و... از مهمترین موضوعات این کتاباند که دیدگاه های سه فرقه مذکور در خصوص این مفاهیم بحث و بررسی میشوند.

(26) اندیشه های کلامی شیخ مفید

مارتین مکدرموت، ترجمهی احمد آرام، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1372،582 ص.

نویسنده هدف خود را نیازمندی به فهم کلام شیعی و به تبع کلام معتزلی که پیوندی با کلام شیعی دارد عنوان کرده است. به اعتقاد او باید تک نگارههای بسیاری صورت پذیرد تا تصویر کاملی از پیکرهی کلام شیعی و پیوستگیهای آن با کلام معتزله ترسیم شود. این کتاب در سه بخش: 1. معتزلیگری 2. ابن بابویه 3. شریف مرتضی، تألیف شده است و مباحثی همچون: تکلیف اخلاقی و نقش عقل، مصلحت آدمی و لطف الاهی، ثبوت امامت، صفات خدا، عدل، فلسفه طبیعی، اسماء و احکام، وعده و وعید، مسائل فقهی و شرعی، عدل، وحی، انسان و به کار بردن عقل، فصلهای هفدهگانه آن را تشکیل میدهند.

ص: 38

(27) اندیشه های سیاسی شیعه در عصر غیبت

علی کربلایی پازوکی، قم، دفتر نشر معارف، ١٣٨٣، ٣٠٤ص.

این اثر در شش بخش؛ درصدد تحلیل، تبیین و بررسی عقلی و نقلی محدوده اختیارات ولی فقیه جامع شرایط در عصر غیبت می باشد. «تبیین مفهومی ولایت مطلقه فقیه»، «پیشینه نظریه ی ولایت فقیه و محدوده ی آن»، «ولایت فقیه از منظر امام خمینی»، «دلایل ولایت فقیه»، «ولایت فقیه مسئله ای کلامی یا فقهی» و «ولایت فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، عناوین بخش های کتاب را تشکیل می دهند.

(28) اهل تسنّن واقعی

سید محمد تیجانی سماوی، ترجمهی عباسعلی براتی، مقدمهی سید جواد مهری، قم، بنیاد معارف اسلامی، 1374، چاپ دوم، دو جلد، 263 ص، ج اول، 264 ص، جلد دوم.

این کتاب پس از کتاب «آنگاه هدایت شدم» (ثم اهتدیت)، «همراه با راستگویان» (لأکون مع الصادقین) و «از آگاهان بپرسید» (فاسألوا اهل الذکر)، اثر دیگری از دکتر تیجانی میباشد. مقصود نویسنده از «اهل سنت واقعی» چنانچه در مقدمه اظهار میدارد، شیعه امامیه میباشد. «معنای شیعه»، «معنای اهل سنت»، «اهل تسنن و جماعت از نگاه شیعه»، «سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله) »، «میان حقیقت و پندار» و... از بخشهای این کتاب ارشادی میباشند.

ص: 39

(29) ایدئولوژی تشیع در اسلام

محمد رضا مظفر، ترجمهی جمال موسوی، تهران، کتابخانه بزرگ اسلامی، {بیتا}، 30 ص.

نویسنده یک دوره سخنرانی در دانشکده دینی «منتدی النشر» به عنوان مقدمه بحثهای عالی کلامی داشته که این کتاب حاصل آن سخنرانیها می باشد. وی با قلمی روان به شرح عقاید شیعهی امامیه می پردازد. «اجتهاد»، «خداشناسی»، «پیامبرشناسی»، «امامت»، «عصمت»، «اخلاق و صفات شیعه»، «رجعت»، «معاد»، «رستاخیز» و... از محورهای کتاب میباشند.

(30) ایرانیان و عزاداری عاشورا؛ مراسم سوگواری در گذر تاریخ

اصغر فروعی ابری، قم، مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1382، 152ص.

نویسنده در این اثر به تاریخچه و نحوه عزاداری عاشورا در طول تاریخ پرداخته است. در فصل اول کتاب، دیدگاه های مختلف پیرامون واقعه کربلا (دیدگاه علمی، عاطفی) بررسی شده است. تاریخچه عزاداری قبل از صفویه با نگاهی گذرا به عزاداری در اسلام، آگاهی مردم ایران از واقعه کربلا و رسمی شدن مراسم عاشورا در عهد آل بویه، عناوین فصل دوم را تشکیل می دهند. سبک عزاداری، ایام و مدت عزاداری و بسط آن در تمام سطوح جامعه و کارکرد مراسم عاشورا در رسمی کردن مذهب شیعه عناوین فصل سوم تا پنجم را تشکیل می دهند. نویسنده در فصل ششم به کیفیت حضور زنان در مجالس عزاداری و نقش آنها در گسترش و تعمیق تشیع در سطوح جامعه پرداخته است. تأثیر مراسم عاشورا در ظاهر و باطن افراد جامعه و قداست تربت امام حسین (علیه السلام) عناوین فصلهای هفتم و هشتم کتاب است. کتاب دارای فهرست منابع نیز می باشد.

ص: 40

(31) این است شیعه

(تحقیقی درباره شیعه)

باقر شریف القرشی، ترجمهی سید محمد صالحی، تهران، نشر موعود عصر (عجل الله تعالی فرجه) ، چاپ دوم، ٣٠٤ ص.

این کتاب به معرفی اعتقادات شیعه می پردازد و در عین حال، گذری نیز بر تاریخ شیعه و شخصیتهای تاریخی و نقل آرای متفکران مسلمان و غیر مسلمان در خصوص آغاز شیعه دارد. «پیامبر و خلافت»، «شیعه و غلو»، «احتجاج بزرگان صحابه»، «روش سیاست نزد شیعه»، «جدایی مرجعیت از دولت»، «اتهامات بی اساس» و... از جمله محورهای کتاب است. کتاب در پایان فهرست کتب و منابع دارد.

(32) بحثی درباره مرجعیت و روحانیت

تهران، شرکت سهامی انتشار، 1341، چاپ دوم، 261 ص.

این اثر مطابق نقل کتاب؛ کتاب برگزیده سال 1341 بوده است که به قلم بزرگانی همچون مرحوم «علامه طباطبایی»، «حاج سید ابوالفضل موسوی مجتهد زنجانی»، «شهید مطهری»، «مهندس مهدی بازرگان»، «شهید بهشتی»، «مرحوم آیت الله طالقانی»، و «سید مرتضی جزائری»، تدوین شده است. «اجتهاد و تقلید در اسلام و شیعه»، «شرایط و وظایف مرجع»، «اجتهاد در اسلام»، «ولایت و زعامت»، «انتظارات مردم از مراجع»، «روحانیت در اسلام و در میان مسلمین»، «مشکل اساسی در سازمان روحانیت»، «تمرکز و عدم تمرکز در مرجعیت و فتوای تقلید اعلم یا شورای فتوا» و «مزایا و خدمات مرحوم آیت الله بروجردی»، فهرست مطالب کتاب را تشکیل میدهند.

ص: 41

(33) بر منبرهایی از نور

(ترجمهی فضایل الشیعهً)

محمد بن علی بن بابویه معروف به «شیخ صدوق»، قم، طوبای محبت، ١٣٨٤،١١٠ ص.

این کتاب ترجمه فضایل الشیعه و صفات الشیعهً شیخ صدوق به عنوان یکی از کتب منبع و مأخذ شیعی می باشد. ویژگیهایی همچون: «سعادت دنیا و آخرت در دوستی علی (علیه السلام) »، «اوج فضایل شیعه»، «شیعیان، اصیل زادهاند» و... در بخش اول کتاب (فضایل الشیعه) و ویژگیهایی همچون «روش شیعیان»، «پیروان علی (علیه السلام) »، «شش صفت مؤمن» و... در بخش دوم کتاب (صفات شیعه) گردآوری شده است.

(34) بررسی کوتاه پیرامون رابطه تشیع و ایران

رسول جعفریان، اصفهان، جهاد دانشگاهی دانشگاه اصفهان، 1365، 102 ص.

نویسنده در این کتاب سعی دارد تا درآمدی بر تاریخ شیعه در ایران ارائه نماید. «تولد اندیشه و ساختمان های اقتصادی و اجتماعی جامعه»، «تشیع و ایران»، «نقد نظریه مشابهت»، «امامت و پادشاهی سامانی»، «روابط شیعه با یمن» و «فکر ایرانی»، مهمترین موضوعات کتاب را تشکیل می دهند.

ص: 42

(35) بررسی تاریخی سنت پیامبر در طول سی سال

صائب عبدالحمید، ترجمهی حسین ادیب، قم، مؤسسه دایره المعارف فقه اسلامی، ١٣٨٣، ١٣٥ص.

نویسنده با این اعتقاد که سنت پیامبر پس از قرآن کریم دومین منبع تشریع در اسلام محسوب می گردد، قصد دارد تا به شرح رویدادهای

پس از رحلت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بپردازد.

در این پژوهش؛ سیر سنت را به دو بخش «دوران خلافت ابوبکر، عمر و عثمان» و «سالهای امامت امیرالمؤمنین (علیه السلام) » تقسیم می نماید.

(36) بیست و پنج اصل از اصول اخلاقی امامان (علیهم السلام)

محمد تقی عبدولی - محمد محمدی اشتهاردی، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1374، 407 ص.

این کتاب در 25 اصل فراهم شده است.

اصل اول: قرضالحسنه در زندگی امامان (علیهم السلام) .

اصل دوم: امانتداری در زندگی امامان (علیهم السلام) .

اصل سوم: سخاوت و دست کرم در زندگی امامان (علیهم السلام) .

اصل چهارم: احترام و نیکی به پدر و مادر.

اصل پنجم: تغافل و نادیده گرفتن در زندگی امامان (علیهم السلام) .

اصل ششم: عبودیت و شکرگزاری امامان (علیهم السلام) .

اصل هفتم: تشکر از خدمات یکدیگر.

اصل هشتم: شیوه برخورد امامان (علیهم السلام) با مردم.

اصل نهم: ستودن خود برای نشان دادن راه حق و نجات گمگشتگان.

ص: 43

اصل دهم: سوگندهای امامان (علیهم السلام) برای احقاق حق.

اصل یازدهم: مهمانداری و مهمان نوازی.

اصل دوازدهم: عزتنفس و دوری از ذلت.

اصل سیزدهم: به کار بردن قدرتهای معنوی در راه هدف.

اصل چهاردهم: وفای به عهد و پیمان.

اصل پانزدهم: شجاعت در زندگی امامان (علیهم السلام) .

اصل هفدهم: زیبایی و آراستگی ظاهری در زندگی امامان (علیهم السلام) .

اصل هجدهم: حفظ الصحه و رعایت موازین سلامتی.

اصل نوزدهم: غیرت و نظارت قاطع در مورد ناموس.

اصل بیستم: صبر و مقاومت در موارد لازم.

اصل بیست و یکم: انتخاب دوست شایسته و همنشینی با بندگان.

اصل بیست و دوم: مزاح و شاد کردن مؤمنان.

اصل بیست و سوم: خشنودی به رضای حق.

اصل بیست و چهارم: صرفهجویی و دوری از اسراف.

اصل بیست و پنجم: کار و کارگری در زندگی امامان (علیهم السلام) .

ص: 44

(37) پاسخ شبهاتی پیرامون مکتب تشیع

عباس علی موسوی، ترجمهی احمد بهشتی، تهران، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، اول ١٣٧١، ٣١٦ص.

نویسنده در این کتاب ضمن طرح شبهاتی که توسط مذاهب گوناگون درباره اعتقادات شیعه مطرح شده، سعی کرده است تا موضع تشیع را نیز روشن سازد و پاسخ شبهات مزبور را بدهد. کتاب با نقل مقدمهای نسبتاً طولانی از مترجم آغاز می شود و سپس مباحثی همچون: «تقیه از دیدگاه شیعه»، «قرآن»، «مابین کاهش و افزایش»، «سجده بر تربت سیدالشهدا (علیه السلام) »، «مسأله از دیدگاه شیعه» و «شیعه و اصحاب پیامبر...» مطرح می گردد.

(38) پژوهش در تاریخ حدیث شیعه

مجید معارف، مشهد، مؤسسه فرهنگی و هنری ضریح، ١٣٧٤، ٥٦٢ ص.

نویسنده با توجه به شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، تاریخ شیعه را به چهار دوره تقسیم کرده است: 1. امام علی (علیه السلام) تا عصر امام سجاد (علیه السلام) ،

2. عصر امامان باقر و صادق÷، 3. عصر امام هفتم (علیه السلام) تا اواخر غیبت صغری، 4. عصر تدوین و پیدایش جوامع حدیثی در شیعه، و به تبع این ادوار، سیر حدیث شیعه را از آغاز تا پایان قرن پنجم نشان می دهد. نویسنده درباره ادوار اول و دوم با توجه به شرایط آن روزگار نگاهی گذرا دارد و در دورههای سوم و چهارم که از اهمیت خاصی برخوردار است به بسط سخن خود می پردازد.

ص: 45

(39) پژوهش در معارف امامیه

علیرضا مسجد جامعی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380، 2جلد.

این مجموعه کوششی در گردآوری، تعریف و تبیین عقاید امامیه میباشد. الاهیات و نبوت با محورهایی همچون توحید، اسماء و صفات حق، عدل، بداء، احکام دینی، معجزه پیامبران، عصمت پیامبران و صفات پیامبران، فصلهای جلد اول مجموعه را تشکیل میدهند. امامت، مکتب تربیتی اهل بیت (علیه السلام) ، معاد و رستاخیز با محورهایی همچون: عصمت امام، اطاعت امام، رجعت، تقیه، دعا و نیایش و معاد جسمانی، فصلهای جلد دوم را تشکیل میدهند.

(40) پژوهش و بررسی مبانی اندیشه های اسلامی در دیدگاه دو مکتب (اسلام) ترجمه ی معالم المدرستین

سید مرتضی عسکری، ترجمهی جلیل تجلیل، تهران، نشر رایزن، 1375، جلد دوم، 384 ص.

در مقدمه کتاب، چهار اصطلاح اسلامی «قرآن»، «سنت»، «فقه» و «اجتهاد» تشریح شده است. سپس در مبحث سوم، مآخذ شریعت اسلامی در نزد هر دو مدرسه در قالب پنج فصل شرح و بسط یافته است.

ص: 46

(41) پژوهشی درباره طوایف غلات تا پایان غیبت صغری و موضع ائمه (علیهم السلام)

اسکندر اسفندیاری، تهران، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1374،312 ص.

این اثر با روش توصیفی و تحلیلی درصدد است تا به این سؤال که آیا غلات را میتوان در زمرهی شیعیان محسوب داشت یا نه، پاسخ دهد. این نوشتار با چهار فصل، موضوعاتی همچون: «بررسی مفاهیم و واژهها»، «بررسی اجمالی اوضاع عقیدتی، اجتماعی و سیاسی حکومت اسلامی از ابتدا تا غیبت صغری»، «بررسی اندیشه غالیگرانه و ذکر غلّات منسوب به شیعه» و «بررسی رجال غالی و نقش آنان در صحت و سقم احادیث» را بررسی میکند.

(42) پیدایش و گسترش تشیع

عبدالله فیاض، ترجمهی سید جواد خاتمی، سبزوار، انتشارات ابن یمین، 1382، 237ص.

این کتاب با مقدمهای از «آیت الله سیّد محمد باقر صدر» درباره شیعه و نحوه پدیدار شدن آن آغاز میگردد. در فصل اوّل به موضوع شیعه و شیعه قبل از ظهور فرقه امامیه پرداخته شده است. فصل دوم به پیدایش فرقه امامیه (اثنی عشری) و پا برجا شدن اندیشهی غیبت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) در آن اختصاص دارد. «غلو و غلات و موضع شیعه امامیه نسبت به آن» و «عقاید اساسی شیعه امامیه» عناوین فصلهای سوم و چهارم را تشکیل می دهند. در قسمت پیوستها نیز دو پیوست با عنوان ملحق 1. کوفه و شیعه در زمان ائمه معصومین (علیهم السلام) و ملحق 2. تعداد امامان معصوم و پارهای از حالات آنها، ضمیمه شده است.

ص: 47

(43) پیش درآمدی بر تاریخ تحول فقه شیعه

علی صافی گلپایگانی، ترجمهی محمد حسن توکل، قم، مؤسسه انتشارات حضرت معصومه(س)، 1379، 220 ص.

این اثر در سه بخش: 1. پیش گفتار، 2. پیش درآمدی بر تاریخ فقه شیعه و 3.چشم اندازی بر بعضی مفاهیم و مصطلحات تدوین گردیده است. «مذاهب فقهی پدیده اخباریگری»، «مفهوم تفقه و اجتهاد»، «جایگاه فقه از عصر غیبت تا امروز» و... از محورهای مورد بحث کتاب میباشند.

(44) تاریخ اسماعیلیان در ایران

استرویوا لودمیلا ولادیمیرونا، ترجمهی پروین منزوی، تهران، اشاره، 1371،372 ص.

این کتاب به بررسی تاریخ فرقه اسماعیلیه در ایران طی سدههای 5 تا 7 هجری، [11 تا 12 میلادی] میپردازد. نویسنده ابتدا به بررسی روابط اجتماعی در ایران در سدههای مذکور پرداخته سپس در بخش دوم زندگی حسن صباح و دعوت او را بررسی میکند. «خیزش اسماعیلیان، ایجاد دولت اسماعیلی»، «گسترش دولت اسماعیلی» و «مرگ دولت اسماعیلی» عناوین فصول سه تا پنج کتاب را تشکیل میدهند.

ص: 48

(45) تاریخ اجتهاد و تقلید

سید احمد میرخانی، {بی جا}، مکتب ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه) ، 1372، 320ص.

نویسنده در این اثر کوشیده است تا طی فصولی به بررسی تاریخ اجتهاد و تقلید در چهار بخش کلی: 1. سیر اجتهاد 2. مبانی فقهی 3. فرقهها 4. درایه بپردازد. «مکتبهای شیعه»، «شیعه و تقلید از مجتهد»، «سیر اجتهاد و تقلید در شیعه»، «اجتهاد از نظر عامه و خاصه»، «دیدگاه خلفا نسبت به حدیث» و... از محورهای کتاب میباشند.

(46) تاریخ پیدایش تشیع و جغرافیای آن در قرن اول هجری

مختار اصلانی، قم، نشر نسیم حیات، ١٣٨٣، ١٥٩ ص.

نویسنده در این کتاب سعی کرده است تا گذری بر جغرافیای تاریخی تشیع داشته باشد. به اعتقاد نویسنده، نخستین کانون تشیع، حجاز و شهر مدینه بوده است. یمن به عنوان کانون دوم و بعد از آن کوفه مهمترین کانون تشیع بوده است. بصره، مدائن، جبل عامل و قم از کانونهای مهم تشیع در قرن اول هجری بودهاند. نویسندهی کتاب در فصل اول و دوم به کلیات تحقیق، معرفی و نقد منابع پرداخته، سپس در فصلهای سوم تا پنجم، گسترش تشیع در قرن اول هجری، مناطق شیعه نشین در این قرن و قبایل شیعی را بررسی کرده است.

ص: 49

(47) تاریخ تشیع

محمد کاظم خواجویان، مشهد، جهاد دانشگاهی، ١٣٨٥، چاپ پنجم، ١٥٢ص.

این کتاب درسنامه مرحوم خواجویان در دانشکده ادبیات و الهیات دانشگاه فردوسی مشهد است که پس از درگذشت ایشان به چاپ رسیده است. وی در این کتاب به بررسی تشیع از آغاز تا دوره دوم خلافت عباسی و آل بویه می پردازد. «خاستگاه تشیع»، «شیعه در دوره خلفای راشدین»، «شیعه در دوره امویان»، «شیعه در دوره اول عباسیان» و «تشیع در ایران در دوره دوم خلافت عباسی»، فصول پنج گانه کتاب را تشکیل می دهند.

(48) تاریخ تشیع

جمعی از نویسندگان، زیر نظر احمدرضا خضری، تهران، سمت، ١٣٨٤، ٢ج.

نویسندگان این کتاب با هدف ارائه اثری جامع، شامل کلیات، مبانی، مفاهیم و تاریخ تشیع در دوره حضور امامان معصوم (علیهم السلام) به این کار اقدام نمودهاند. در جلد اول؛ دولت ها، حکومت ها، خاندانها و خدمات علمی و فرهنگی شیعه با تأکید بر مناطق شرق اسلامی مورد بررسی قرار گرفته و در جلد دوم؛ تألیف کتاب بر اساس مآخذ، منابع، پژوهش ها و مطالعات نوین صورت گرفته است. جلد اول کتاب در پانزده فصل، مفهوم شناسی تا تشیع در دوره غیبت صغری را در بر می گیرد و جلد دوم کتاب در سه بخش «دولت های شیعی»، «خاندان های شیعی» و «آثار علمی و فرهنگی شیعه» تدوین شده است.

ص: 50

(49) تاریخ تشیع از صدر اسلام تا پایان دوره خلفای راشدین

محمد فخری، مشهد، نشر ایلیا فخر، 1378، 248 ص.

این اثر در ٢٢ فصل به انضمام فهرست و منابع و مآخذ فراهم آمده و مطابق نقل مؤلف؛ پاسخ به برخی ابهامات در سیر تاریخ اسلام و شیعه، انگیزه تألیف کتاب بوده است. «تشیع در عصر رسول خدا» با ٥ فصل، بخش اول کتاب را تشکیل می دهد و ٧ فصل دیگر ذیل بخش دوم با عنوان «تشیع در عصر ابوبکر» قرار دارد. در بخش سوم، «تشیع در عصر خلافت خلیفه دوم» در دو فصل بررسی شده است. «تشیع در عصر عثمان»

در ٣ فصل و «تشیع در عصر خلافت علی (علیه السلام) » در ٥ فصل، بخش های چهارم و پنجم را تشکیل می دهند. نویسنده، هر رویداد تاریخی مهم را به عنوان یک فصل مورد بحث و بررسی قرار داده است.

(50) تاریخ تشیع اصفهان از دهه سوم قرن اول تا پایان قرن دهم

مهدی فقیه ایمانی، تهران، {بی نا}، ١٣٧٤، ٤٦٣ص.

نویسنده در این کتاب نخست به پیدایش تشیع از دیدگاهای مختلف می پردازد و در ادامه، برخی رخدادهای تاریخ اسلام و شیعه در ارتباط با تاریخ اصفهان را مورد بحث و بررسی قرار میدهد. یکی از بخش های جاذب کتاب، معرفی رجال حدیثی، علمی و ادبی اصفهان از دهه سوم تا پایان قرن دهم و دوران انتقال حکومت صفویان از شهر قزوین به اصفهان می باشد. «دوران حکومت ١٢١ ساله دیالمه و کاکویه در اصفهان»، «حکومت شیعه در اصفهان»، «تشیع مردم اصفهان قبل از صفویه»، «سهم علامه مجلسی در امر تشیع اصفهان و ایران»،

ص: 51

«امامزاده های اصفهان» و «کتاب های تألیفی ویژه شهر اصفهان»، بخش هایی از فهرست کتاب می باشد.

(51) تاریخ تشیع در آذربایجان

محمد رضایی، قم، انتشارات شیعه شناسی، ١٣٨٥، ١٢٠ص.

این پژوهش به بررسی تحولات سیاسی و مذهبی از ورود اسلام تا رسمیت یافتن تشیع و علل و عوامل تأثیر گذار در گسترش تشیع و رسمیت یافتن آن پرداخته است. «آذربایجان اولین تماس با تشیع»، «آذربایجان و حکومتهای شیعی»، «تشیع از سقوط بغداد تا یورش تیمور»، «رسمیت تشیع» و «مهمترین عوامل مؤثر در گسترش تشیع»، عناوین پنج فصل کتاب را تشکیل می دهند. کتاب در پایان نمایهی اشخاص، اماکن و کتب را پیوست دارد.

(52) تاریخ تشیع در افغانستان

(از 1250 - 1320ق.)

حسینعلی یزدانی (حاج کاظم)، مشهد، مؤلف، 1370، 447 ص.

نویسنده در بخش اول کتاب، درآمدی کوتاه و تاریخی از شیعیان نخستین افغانستان ارائه میدهد. سپس در ادامه به شرح برخی وقایع و شخصیتهای شیعی مبارز میپردازد. کتاب همچنین اطلاعاتی در توزیع پراکندگی شیعیان در افغانستان، بافتشناسی جمعیت شیعه افغانستان و سادات شیعه و رنجها و مصائب دو قرن اخیر شیعیان افغانستان ارائه میدهد.

ص: 52

(54) تاریخ تشیع در جرجان و استرآباد

رسول جعفریان، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ١٣٨٣،١٢٧ص.

بررسی پیشینهی تشیع در شهر جرجان موضوع اصلی کتاب است که در دو بخش: ١. پیشینهی تشیع در جرجان پیش از عصر صفوی 2. تشیع استرآباد و نقش آن در استوار کردن پایههای دولت صفوی تنظیم شده است. «تشیع در جرجان نخستین»، «تشیع جرجان تا قرن سوم»، «تاریخ سیاسی استرآباد در نیمه نخست دوره صفوی»، «نقش علمی و فرهنگی استرآباد»، «تأثیر تشیع استرآباد بر هرات»، «اندیشههای کهن عرفانی در استرآباد و بازتاب آن در دوره صفوی» و... محورهای کتاب میباشند.

ص: 53

(53) تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا دولت صفوی

رسول جعفریان، قم، انتشارات انصاریان، 1385، 952 ص.

این کتاب اثری تحلیلی از نحوه ورود تشیع به سرزمین ایران و معرفی مهمترین کانونهای شیعه در ایران است. نویسنده در فصلهای ابتدایی به تعریف تشیع پرداخته و انواع آن را بررسی نموده است. وی به بررسی علل نفوذ تشیع و نحوه حضور شیعه در میان عرب و نیز به بررسی شهرهای مختلف ایران به عنوان کانونهای اصلی شیعه در قرون مختلف میپردازد. کاشان، قم، اصفهان، قزوین و ری از جمله شهرهایی است که مورد توجه جدی نویسنده بوده است.

(55) تاریخ تشیع و مزارات شهرستان ساری

محمد مهدی فقیه بحرالعلوم، قم، انتشارات وثوق، ١٣٨٥ ، ٨٢٤ ص.

این اثر معتبر، حاصل گزارشهای نویسنده از مکانهای مورد بحث است که ضمن مرور بر تاریخ تشیع طبرستان و ساری، مزارات شهرستان ساری را توضیح می دهد و شجره و نسب امامزادگان مدفون را نیز بررسی می کند. فصل سوم کتاب شامل فهرست تصویری برخی از مکانها است.

(56) تاریخ حرم کاظمین (علیهم السلام)

شیخ محمد حسن آل یاسین، ترجمهی عبد الرضا اکبری، کنگره جهانی حضرت رضا (علیه السلام) ، 1371، 295ص.

این اثر ترجمهای از کتاب «تاریخ المشهد الکاظمی» نوشته «حجهً الاسلام والمسلمین شیخ محمد حسن آل یاسین» است که اطلاعات وسیع و کاملی را در این زمینه در بر دارد. کتاب از این جهت که نویسنده سالیان درازی از عمر خویش را در راه تحقیق و تدوین تاریخ شهر کاظمین صرف کرده و سیر تحول و رویدادهای آن را به رشته تحریر در آورده، دارای اهمیت است. کتاب دارای عکسها و اشعاری در رثای ائمهی مدفون در شهر کاظمین است.

ص: 54

(57) تاریخ سیاسی شیعیان اثنی عشری در ایران

(از ورود مسلمانان به ایران تا تشکیل حکومت صفویه)

پروین ترکمنی آذر، قم، مؤسسه شیعه شناسی، 1383، 408 ص.

نویسنده در این اثر تحقیقی بر پایه اسناد و مدارک دست اول کوشش کرده است فراز و فرودهای مسیر تاریخی از ورود اسلام به ایران تا به بار نشینی این اندیشه در قالب حکومت صفویه را شرح و واکاوی نماید. این کتاب دارای شش فصل میباشد: 1. دوران تقیه و حرکتهای فرهنگی شیعیان (دوره امویان و عباسیان تا تشکیل حکومت طاهریان) 2. گذر شیعیان از فراز و نشیبهای سیاسی- مذهبی (از حکومت طاهریان تا تشکیل حکومت آل بویه) 3. تسامح مذهبی و رشد شیعیان در عرصه سیاسی تا دوره آل بویه 4. دوره تقیه مجدد شیعیان و گذر از فراز و نشیبهای سیاسی - مذهبی (دوره غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان) 5. تساهل و تسامح مذهبی و رشد مجدد شیعیان در عرصه سیاسی دوره ایلخانان و حکومتهای محلی 6. گسترش فعالیتهای سیاسی شیعیان و نزدیک شدن به مقصود (دوره تیموریان و ترکمانان). کتاب در پایان، فهرست منابع و نمایه دارد.

ص: 55

(58) تاریخ سیاسی صدر اسلام شیعه و خوارج

یولیوس ولهوزن، ترجمهی محمود رضا افتخار زاده، قم، دفتر نشر معارف اسلامی، 1375، 224 ص.

این کتاب به تاریخ سیاسی شیعه و خوارج از پیدایش تا زوال دولت اسلامی می پردازد. نویسنده که از شرقشناسان شهیر و سردستهی مورخان اسلامی در میان محققان غربی است، با روشی محققانه به نقادی روایات تاریخی دربارهی موضوع کتاب پرداخته است. «خوارج» و «شیعه» عناوین دو فصل کتاب می باشند.

(59) تاریخ شیعه

محمدحسین مظفر، ترجمهی سید محمد باقر حجتی، {بی جا}، دفتر نشر فرهنگ اسلامی،1368،424ص.

نویسنده، کتاب را با مفهوم شناسی شیعه آغاز میکند، سپس در فصلهای بعد به وضعیت شیعیان در دوران ائمه میپردازد و در ادامه وضعیت شیعیان را در عراق، حجاز، یمن، سوریه، جبل عامل، مصر، ایران، هند و سایر سرزمینها بررسی میکند.

ص: 56

(60) تاریخ شیعه در شام

هاشم عثمان، ترجمهی حسین حسین زاده شانه چی، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، 1382، 252 ص.

این پژوهش سعی دارد تا ضمن آشنا ساختن مخاطب با سرزمین شام، همچنین بررسی دلایل نامگذاری شیعه در ادوار مختلف تاریخی، دورههای تاریخی شیعیان سواحل شام و کوهستانهای غربی آن سرزمین را بررسی نماید. در فصل چهارم نویسنده به انجمنهای خیریه اسلامی جعفری در مناطق ساحلی سوریه و نقش آنها در احیای مذهب جعفری پرداخته است.

(61) تاریخ و عقاید اسماعیلیه آقاخانیه

دکتر میثم تارم، کرمان، مرکز کرمانشناسی، ١٣٨١، ٢٥٢ ص.

این اثر تحقیقی شامل ده فصل در خصوص تاریخ اسماعیله و اسماعیلیه آقاخانیه می باشد. نویسنده پس از گذری بر منابع اسماعیلیه آقاخانیه و نحوه پیدایش اسماعیله و سقوط الموت به سراغ بررسی علل ظهور و پیدایش اسماعیلیه آقاخانیه می رود. نویسنده در فصل ششم کتاب به بررسی عقاید اسماعیله آقاخانیه می پردازد. وی در فصل نهم اطلاعات جالبی درباره شهرها و روستاهای اسماعیلی نشین ایران ارائه می کند که در نوع خود جالب و خواندنی است. فصل دهم کتاب با عنوان کلی «ضمائم» شامل: فهرست، اسامی ائمه اسماعیلیان نزاریه، آقاخانیه، اسماعیله بهره (مستعلویه) و سلسله مراتب روحانیت بهره (داعیان مطلق طایفه بهره، داودیه و سلمانیه) می باشد.

ص: 57

(62) تاریخ ولایت در نیم قرن اول

حسین ذاکر حضیر، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1376، 239ص.

نویسنده در این اثر سعی دارد تا با نگاهی تاریخی و با استناد به منابع اهل تسنن به دور از جانبداری، کنکاشی نو در هفت فصل صورت دهد. عناوین فصلهای کتاب از این قرارند:

فصل اول: اهل سنت در قرآن.

فصل دوم: ولایت در آغاز راه.

فصل سوم: جریان سقیفه.

فصل چهارم: عثمان و عوامل سقوط وی.

فصل پنجم: عوارض سقوط عثمان، حکومت علی (علیه السلام) و جنگهای آن حضرت.

فصل ششم: نقش حزب اموی در زوال اندیشه ولایت.

فصل هفتم: پیدایش خوارج.

کتاب در پایان، دارای فهرست منابع و مآخذ میباشد.

ص: 58

(63) تجلی حقیقت، نجات بشریت

(ترجمه مؤتمر علمای بغداد)

مقاتل بن عطیه، ترجمهی هدایت الله مسترحمی، تهران، بهاران، ١٣٨٢، ١٧٦ ص.

این کتاب نمونهای برجسته از مناظرات علمای شیعی با اهل تسنن است. کتاب توسط مقاتل بن عطیه، داماد خواجه نظام الملک طوسی، وزیر دانشمند ملکشاه سلجوقی، بر اساس مناظرهای که در حضور این سلطان سلجوقی در بین علمای شیعه و سنی صورت پذیرفته، تدوین شده است. کتاب در ابتدای ترجمه، تقریظ مرحوم آیت الله العظمی مرعشی نجفی را نیز دارد.

(64) تحقیقی درباره دعای ندبه

رضا استادی، قم، پیروز، 1351، 72 ص.

نویسنده در این اثر مختصر سعی دارد تا به شبهات وارد شده بر دعای ندبه (در کتابچهای که توسط نویسندهای ناشناس یا به نام «علی احمد موسوی» است) پاسخ گوید. «سند دعای ندبه»، «دعای ندبه از کدام امام است؟»، «مضامین این دعا، مصح سند آن است»، «آخرین بحث سند» و... عناوین بخشهای کتاب را تشکیل می دهند.

ص: 59

(65) تحقیقی کوتاه درباره ی شیعه

یحیی نوری، تهران، مجمع مطالعات و تحقیقات اسلامی، ١٣٤٦، ١٠٩ ص.

این کتاب فشردهی مباحث نویسنده در مجمع مطالعات و تحقیقات اسلامی میباشد. «درباره کلمه شیعه»، «پدیدآورنده کلمه شیعه، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است»، «عترت و اهلبیت (علیهم السلام) در کتاب و سنت»، «حدیث ثقلین»، «حدیث عینین»، «حدیث سفینه» و... از موضوعات کتاب میباشند.

(66) تشیع

هاینس هالم، ترجمه ی محمد تقی اکبری، قم، نشر ادیان، ١٣٨٤، ٣٩٨ ص.

نویسنده در این اثر سعی کرده است تا طیفی از عقاید و تاریخ شیعه را بیان کند. از منشأ نامگذاری شیعه آغاز کرده و به مباحثی همچون «امامیه یا شیعه دوازده امامی»، «شیعه غالی»، «اسماعیلیه یا شیعیان هفت امامی»، و «زیدیه» در قالب پنج بخش می پردازد. از ویژگی های کتاب؛ کتابشناسی دقیق و محقفانه ای است که در پایان هر بخش به تفکیک ارائه شده است. کتاب دارای نمایه نیز می باشد.

ص: 60

(67) تشیع

(سیری در فرهنگ و تاریخ تشیع)

دایره المعارف تشیع، تهران، نشر سعید محبی، 1373، 461 ص.

این کتاب از «تشیع» به عنوان عام و تاریخی آن نظر داشته و بنابراین در برخی از قسمتهای آن به مذاهب زیدیه و اسماعیلیه و دیگر شاخههای آن پرداخته است. فصلهای شانزدهگانه این کتاب هر یک به قلم یکی از نویسندگان به نگارش درآمده است و تصویری هر چند کلی از مفاهیم ادب، عرفان، تاریخ، حدیث، علم رجال، سیاست، عقاید، کلام، احزاب و سازمانهای سیاسی و... تشیع در جهان امروز ارائه میدهند. فصل اول به واژهشناسی تشیع پرداخته است.

(68) تشیع در بختیاری

مصطفی علیزاده گل سفیدی، اصفهان، سرو چمان، ١٣٨٨، ١٩٢ ص.

نویسنده در این پژوهش سعی دارد تا به واکاوی مذهب قوم بختیاری و سیر تاریخی مذهب تشیع قوم بختیاری بپردازد. «کلیاتی درباره قوم لر و بختیاری»، «سیر تحول مذهب شیعه در بختیاری» و «نشانههای دیگری از تشیع بختیاریها» عنوانهای اصلی کتاب است. کتاب دارای تصاویر برخی از اماکن مذهبی مرتبط با موضوع می باشد.

ص: 61

(69) تشیع در خراسان، عهد تیموریان

عبدالمجید ناصری داوودی، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، 1378، 280 ص.

دوره

تیموریان علیرغم ویرانیها و مصیبتها، یکی از ادوار درخشان تاریخ خراسان است. نویسنده در این اثر به تبیین وضعیت تشیع و شیعیان در عصر تیموریان خراسان پرداخته و سعی کرده است دیدگاههای سلاطین تیموری نسبت به تشیع و نحوه برخورد آنان با شیعیان بالاخص علما و دانشمندان را بررسی کند. «بررسی جغرافیای تاریخی خراسان از زمان ساسانیان تا تیموریان»، «بررسی سابقه تشیع در خراسان»، «بررسی برخورد پادشاهان تیموری با شیعیان»، «بررسی وضعیت شیعیان و نحوه تفسیر آنان نسبت به مذهب و دولت» و «بررسی زندگی و اندیشه عرفا و دانشمندان شیعی خراسان»، محورهای فصلهای پنجگانه کتاب را تشکیل میدهند.

(70) تشیع در مسیر تاریخ

سید حسین محمد جعفری، ترجمهی سید محمد تقی آیت اللهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1373، چاپ هفتم، 396 ص.

نویسنده پژوهشی را درباره شیعه بر اساس قدیمیترین مآخذ تاریخی انجام داده است. این کتاب در یازده فصل تدوین شده است؛ «مفاهیم اساسی»، «سقیفه»، «آغاز دسیسهها»، «امام علی (علیه السلام) و شیخین»، «نوشکوفایی نهضت تشیع»، «کوفه پایگاه فعالیت شیعیان»، «صلح امام حسن (علیه السلام) »، «شهادت امام حسین (علیه السلام) »، «بازتاب واقعه کربلا»، «تلاش در راه حقانیت امام جعفر صادق (علیه السلام) » و «آیین امامت»، عناوین فصلهای یازدهگانه کتاب میباشند.

ص: 62

(71) تشیع مقاومت و انقلاب

مجموعه مقالات کنفرانس بین المللی دانشگاه تل آویو، تهران، {بی نا}، 1368، 425 ص.

این کتاب مجموعه مقالات کنفرانس بین المللی دانشگاه تل آویو در سال 1984 است و شامل پنج بخش با این محورهاست: 1. تشیع، اسلام و غرب 2. ایران، تشیع و انقلاب 3. ایران و خلیج، میان تشیع و عربیت 4. لبنان و سوریه، ضعیفان و مستضعفان 5. جنوب آسیا، تشیع سرحدی.

(72) تشیع مولود طبیعی اسلام

(ترجمهی کتاب التشیع و الاسلام)

سید محمد باقر صدر، ترجمهی علی حجتی کرمانی، تهران، روزبه، 1354، 86 ص.

این کتاب با نثری محققانه نگارش یافته است و با کندوکاوی تحقیقی به شکلگیری تشیع و منشأ آن می پردازد. مؤلف با انتقاد از آثار شیعهپژوهان که شیعه را مولود حوادث تاریخی و جزئی از اجزای پیکر عظیم امت اسلامی می دانند، قصد دارد تا در کتاب به دو پرسش: 1. تشیع چگونه ظهور یافت؟ 2.شیعه چگونه به وجود آمد؟، پاسخ گوید.

ص: 63

(73) تشیع و انتظار

محمد تقی خلجی، قم، انتشارات میثم تمار، 1378، 174ص.

به اذعان نویسنده، کتاب «تشیع و انتظار» در حال و هوای سالهای قبل از پیروزی انقلاب اسلامی نوشته شده و پس از انقلاب به انضمام دو مقاله با عناوین «قصه فراق» و «فلسفه غیبت» تجدید چاپ شده است.

«دو خصیصه ممتاز»، «مرگ جاهلیت»، «مرزبانی توحید»، «نقش امامت در تکامل انسان»، «بزرگترین جنایت رژیم اموی»، «انتظار برای عدالت»، «خطر بزرگ»، «مشکلی دیگر، «علتها کدامند؟»، «آینده جهان در پرتو اسلام»، «آخرین انسان برگزیده خدا»، «عدالت»، «سرانجام برنامه حیات»، «عقیده به ظهور غیبی و جهانی در کیشهای آسمانی»، «فلسفه غیبت» و... برخی سرفصلهای کتاب را تشکیل می دهند. کتاب در پایان دارای فهرست منابع و مآخذ است.

(74) تشیع و تاریخ آن

هما مشیری، تهران، {بی جا}، 1348، 100 ص.

این اثر با بیان ساده و روان، خلاصهای از موضوعات مرتبط با تشیع است. «حدیث یوم الانذار»، «سفر حجهً الوداع»، «سقیفه بنی ساعده»، «خلافت حضرت علی (علیه السلام) »، «شیعه در دوران خلافت معاویه»، «شیعه در عهد خلافت یزید»، «زمان غیبت»، «اجتهاد»، «شیعه در عهد مغول» و... از محورهای مورد بحث کتاب میباشند.

ص: 64

(75) تشیع و مدرنیته در ایران

جمعی از نویسندگان، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ١٣٨٧، ٢ جلد.

این کتاب پژوهشی است در قلمرو دین و مدرنیته در ایران که به بررسی دیدگاههای رایج در تشیع و مدرنیته در ایران معاصر می پردازد. «بررسی نظریه انحطاط و زوال اندیشه سیاسی در ایران»، «بررسی و نقد نظریه تمدنی چنگیز پهلوان در تعامل با تمدن غرب»، «تقلیل گرایی و هویت سازی با محوریت تجدد»، «درک نامشروط از مشروطه ایرانی، بازسازی لیبراسیم در ایران در پرتو نقد مؤلفههای اندیشهی روشنفکری»، «موج چهارم روشنفکری و ساحل پایدار سنت»، «در حسرت سراب»، «بررسی کتاب چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت»، «عاملی بر نظریه بومی گرایی در تحلیل انقلاب اسلامی ایران»، «نظریه فلسفی ذات و هویت ملی ایرانیان»، «فراتر از دموکراسی»، «عقلانیت در اندیشه شیعی مدرن»، «الگوی استعلایی باز تأسیس تمدن دینی»، «منطق صعود و نزول فلسفه سیاسی در اسلام و غرب»، «مدرنیزاسیون تفکیکی»، «موانع و عوامل درونی پذیرش مدرنیته در جوامع شیعی»، «بررسی دیدگاه عرفی شدن تشیع در فرایند تجدد»، «اندیشه سیاسی در آینه قبض و بسط مدرنیته ایرانی»، «تحول و پیشرفت در ایران» و «از نوگرایی شیعی تا مدرنیزاسیون غربی و موضع جریان مشروعه خواه حوزه نجف در برابر غرب»، محورهای این کتاب دو جلدی را تشکیل می دهند.

ص: 65

(76) تصویر امامان شیعه در دائرهً المعارف اسلام

(ترجمه و نقد)

زیر نظر محمود تقی زاده داوری، قم، مؤسسه شیعه شناسی، ١٣٨٥، ٤٨٧ ص.

این اثر با هدف ترجمه، نقد و بررسی مداخل مربوط به امامت در دائرهً المعارف اسلام چاپ لیدن هلند منتشر شده است و کلیه مدخل های

مربوط به ائمه (علیهم السلام) ، ترجمه، نقد و بررسی شده است. کتاب دارای نمایه اشخاص، اماکن و کتب می باشد.

(77) تصویر شیعه در دائرهً المعارف آمریکانا

(ترجمه و نقد مقالات شیعی دائرهً المعارف آمریکانا)

زیر نظر محمود تقی زاده داوری، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1382، 420ص.

این مجموعه حاصل تلاش جمعی از اساتید در ترجمه و نقد مقالات دائرهً المعارف آمریکانا به عنوان قدیمیترین دائرهً المعارف انگلیسی زبان جهان دربارهی تشیع است. مطابق آنچه در مقدمه آمده است، تنها 93 مقاله از 45 هزار مقاله دائرهً المعارف به موضوع شیعه اختصاص دارد. «آقاخان»، «اسلام»، «اسماعیل»، «ابن سینا»، «ادریسیان»، «بنیادگرایی»، «بنی امیه»، «بنی عباس»، «لبنان»، و... عناوین برخی از مقالات میباشند.

ص: 66

(78) تعلیقات نقض

میر جلال الدین حسین ارموی، تهران، انجمن آثار ملی، 1358، 2 جلد.

کتاب

«بعض مثالب النواصب فی نقض بعض فضائح الروافض» (برخی معایب ناصبیان در ردّ کتاب برخی رسواییهای رافضیان) به سال 566 ه-.ق. نگاشته شده است. این کتاب در حقیقت پاسخی به نسبتهای ناروا و تهمتهای یک دانشمند سنی به شیعیان میباشد. کتاب مذکور را مرحوم «محدث ارموی» تصحیح و در اختیار علاقهمندان قرار داده است. کتاب «تعلیقات» نیز آنچنان که در پیشگفتار کتاب آمده است، چکیدهای از تحقیقات و تتبعات بیش از سی سال عمر مؤلف است. گفته میشود از آغاز چاپ اول نقض (سال 1328)، مرحوم محدث در حواشی بسیاری از کتابهای چاپی و خطی هرگاه به مطلبی مربوط به کتاب نقض دست مییافت آنرا یادداشت و سرانجام در قالب تألیفات در دو جلد به چاپ رسانده است. کتاب در پایان دارای نمایه اسامی کتب و اشخاص میباشد.

ص: 67

(79) تفکر شیعی و پدیده جهانی شدن

مصطفی ادیب، تهران، دانشگاه عالی دفاع ملی، ١٣٨٨، 316 ص.

این اثر در پی پاسخگویی به مسئله مهدویت و منجیگرایی و بازشناسی مبانی معرفتی آن است و اینکه آیا جهانی سازی نیز از مباحث معرفتی مشابه آن برخوردار است؟ این اثر در سه فصل تنظیم شده است: ١. مفهوم جهانی شدن ٢. جهانی شدن الاهی ٣. جمعبندی و نتیجهگیری. «جهانی شدن یک فرایند است یا یک صلح»، «انسانشناسی جهانی شدن الاهی»، «ویژگیهای جهانی شدن الاهی»، «جهانی شدن الاهی از منظر برخی آیات قرآن کریم» و... از محورهای کتاب هستند.

(80) تفکر شیعه و شعر دوره صفوی

اسحق طغیانی، انتشارات دانشگاه اصفهان و انتشارات فرهنگستان هنر، 1385، 272 ص.

محور اساسی این کتاب؛ بررسی تفکر شیعی در آثار منظوم دوره صفویه میباشد. در نیمه اول قرن دهم که اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران توسط حکومت شیعی مذهب صفوی به نفع تشیع رقم خورد، پادشاهان صفوی نسبت به مبلغان و مروجان در مذهب شیعه توجه بیشتری روا داشتند. به عقیده نویسنده این توجه کمتر شامل حال شاعران شده است، اما علیرغم این کم توجهی، آثار منظوم با ارزش و فاخری در قالب مناقب و مراثی پیشوایان مکتب شیعه به جا مانده است. نویسنده سعی کرده است تا به واکاوی چرایی تأثیر کمرنگ تفکر شیعی در شعر این دوره بپردازد. این اثر در دو بخش: 1. زمینهها و عوامل ایجاد مذهب شیعه در عصر صفویه 2. بررسی تفکر شیعه در شعر دوره صفویه و در قالب پنج فصل تدوین شده است.

ص: 68

(81) تقیه از دیدگاه مذاهب و فرقه های اسلامی غیر شیعی

ثامر هاشم العمیدی، ترجمهی محمد صادق عارف، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، 1377، 202ص.

نویسنده در این کتاب سعی دارد تا زمینههایی که شیعه به مراعات تقیه رو میآورد را واکاوی نماید. این کتاب از سه بخش تشکیل شده است: 1. معنای تقیه و منابع تشریح آن 2. دیدگاه صحابه و تابعین و جز آنها در مورد تقیه

3. تقیه در فقه مذاهب و فرقههای اسلامی.

(82) تقیه سپری برای مبارزه عمیق تر

ناصر مکارم شیرازی، قم، هدف، {بی تا}، ١٢١ ص.

نویسنده در این مجموعه سعی کرده است تا مجموعه بحثهای اصولی و استدلالی را پیرامون مسأله تقیه و ماهیت و مفهوم آن ارائه کند. نویسنده معتقد است با روشن شدن ماهیت تقیه، بسیاری از پرسشها نیز پاسخ داده خواهند شد. «چهره تقیه در روایات»، «موضع تقیه در یک مکتب انقلابی»، «چهرهای از تقیه سازنده در قرآن» و... از محورهای کتاب می باشند.

ص: 69

(83) توضیح واضحات در جواب به ایرادات آقای سید ابوالفضل برقعی

حاج میرزا عبد الرسول حائری احقاقی، تهران، روشن ضمیر، ١٣٨٦، ١٢٤ ص.

مرحوم آیت الله حاج میرزا عبد الرسول حائری احقاقی اسکویی در این رسالهی کوتاه، پاسخهایی را به برخی از شبهات سید ابوالفضل برقعی، در دفاع از اصول عقاید اسلامی و تشیع منتشر ساخته و به دلیل این که بسیاری از این مسائل جزء مسائل واضح و بدیهی بوده است، آن را «توضیح واضحات» نامیده است و در آن به ٧٢ ایراد پاسخ داده است.

(84) توضیح و تکمیل شرح باب حادی عشر

(در علم کلام و فلسفه)

علامه حلی، حسن مصطفوی، فاضل مقداد، تهران، امیرکبیر، 1370، 208 ص.

کتاب شرح باب «حادی عشر» مشتمل بر خلاصه ای از ابواب توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد است و مطالبی را در ارتباط با این اصول پنج گانه اسلامی ارائه می دهد. روش نگارش و شرح کتاب به این گونه است که ابتدا متن عربی نقل می شود، سپس ترجمها ی روان به فارسی صورت پذیرفته و در ادامه، ترجمه شرح فاضل مقداد ذکر شده و در پایان توضیحات کافی در خصوص ویژگیهای متن آورده شده است. به اعتقاد شارح، کتابی با این اختصار کم سابقه میباشد.

ص: 70

(85) تهمت ها و دروغ پردازی ها در کتاب لله ثم للتاریخ

سید مرتضی عسکری، ترجمهی محمد جواد کرمی، قم، دانشکده اصول دین، ١٣٨٦، ١٨٥ ص.

این کتاب در پاسخ به شبهات کتاب «لله ثم للتاریخ» به قلم نویسندهای با نام مستعار «السید حسین الموسوی» از نجف اشرف منتشر شده است. در پیشگفتار کتاب با عنوان «تهمتها و دروغ پردازیها»، نویسنده معتقد است نام حقیقی مؤلف؛ عثمان خمیس از ناصبیان کویت است. علامه عسکری در این کتاب طی سه مقدمه به شبهات کتاب لله ثم للتاریخ پاسخ می دهد.

(86) جامع التواریخ

(تاریخ اسماعیلیان)

رشید الدین فضل الله همدانی، تصحیح محمد روشن، تهران، نشر میراث مکتوب، ١٣٨٧، 382 ص.

این اثر برای اولین بار بر اساس معتبرترین نسخهها تصحیح و منتشرشده است. «خواجه رشید الدین فضل الله همدانی» از سوی «سلطان محمد الجایتو» مأمور شد تاریخ عمومی تألیف کند؛ کتابی که خواجه پس از پنجاه سال موفق به اتمام آن شد. اثر حاضر بخش مربوط به تاریخ اسماعیلیان کتاب میباشد که سراسر انباشته از داستانهای این فرقه است. در مقدمه مصحح آمده است که اثر برجسته جامع التواریخ مستقیماً تألیف خواجه نیست بلکه توسط گروهی از محققان و با اشراف او آماده شده است.

ص: 71

(87) جامعه شیعه نخاوله در مدینه منوره

ورنر اند، رسول جعفریان، قم، دلیل، 1379، 156 ص.

این پژوهش کوششی برای تشریح وضعیت جامعه شیعه مدینه و مناطق همجوار آن در جنوب مدینه از قرن نوزدهم به این طرف (با اشاره به پیشینه تاریخی امیر نشین شیعی بنی الحسین) است. «اشراف حسینی در دوره جدید»، «قبیله حرب و طوایف شیعه آن»، «نخاوله، یک نام با گونههای مختلف»، «ریشه و سرچشمه نخاوله»، «نخاوله»، «انزوا»، «تبعیض و بقاء» و... از مهمترین عناوین فهرست کتاب است. ضمن آنکه مترجم کتاب مصاحبهای را با «شیخ محمد عمزی»، رهبر شیعیان مدینه، صورت داده که پیوست کتاب میباشد.

(88) جانشینی حضرت محمد(صلی الله علیه و آله)، پژوهشی پیرامون خلافت نخستین

ویلفرد مادلونگ، ترجمهی احمد نهایی، جواد قاسمی، محمد جواد مهدوی، حیدررضا ضابط، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ١٣٧٧ ، ٥٧٤ ص.

مادلونگ یکی ازبرجستهترین مستشرقان میباشد. وی در این کتاب بدون هیچگونه پیشداوری سعی کرده است تا مهمترین رخداد تاریخ اسلام پس از پیامبر (صلی الله علیه و آله) یعنی خلافت و ماجرای سقیفه را بر اساس منابع مختلف و دست اول بررسی نماید. «ابوبکر»، «جانشین رسول خدا و خلیفه»، «عمر»، «امیرالمؤمنین»، «شایستهسالاری اسلامی شورا و امپراطوری عربی»، «عثمان»، «خلیفه خدا و فرمانروایی بنی عبد شمس»، «علی (علیه السلام) » و «واکنش بنی هاشم نسبت به خلافت»، محورهای کتاب را تشکیل می دهند. کتاب دارای پیوستهای؛ گاهشمار وقایع تاریخی، جدول نسب شناسی و شرح حال پرفسور مادلونگ می باشد.

ص: 72

(89) جغرافیای سیاسی شیعیان منطقه خلیج فارس

زینب متقی زاده، قم، مؤسسه شیعه شناسی، ١٣٨٤، ٢٢٤ ص.

این اثر پژوهشی است دربارهی جایگاه جغرافیایی، سیاسی و اقتصادی شیعیان عرب منطقه و بررسی نقش آنان در حاکمیت سیاسی کشورهای عرب. نویسنده در فصل اول با عنوان تشیع، اندیشهها و باورها، شعب و گستره، به علت وجودی آنان پرداخته است. در فصل دوم، کلیات جغرافیای منطقه خلیج فارس بررسی شده است و در فصل سوم به تجزیه و تحلیل وضعیت اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و جغرافیایی شیعیان منطقه پرداخته است. جنبشها و نهضتهای شیعی نیز ذیل عنوان رستاخیز شیعی در فصل چهارم بررسی شده است.

(90) جنبش های شیعی در تاریخ اسلام

هاشم معروف الحسنی، ترجمهی سید محمد صادق عارف، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، 1371، 640 ص.

این اثر تحلیلی تاریخی از مهمترین قیامهای شیعی در عصر اموی چون قیام امام حسین (علیه السلام) ،

قیام مختار و قیام یحیی بن زید است. در این کتاب مراحل مختلف خلافت اسلامی و موضع شیعه و ائمه (علیهم السلام) در قبال آنها شرح داده شده است.

ص: 73

(91) جنبش های شیعی در تاریخ ایران

(با نگاهی ویژه به سربداران)

علی امین زاده، سبزوار، نشر امید مهر، ١٣٨٤، ٣٢٤ ص.

نویسنده در این اثر سعی کرده است تا با تکیه بر منابع دست اول و کتب فارسی، عربی و انگلیسی به سؤالاتی همچون: دلیل رشد جنبشهای شیعی پس از قرن هشتم، موفقیت یا عدم موفقیت جنبشهای شیعی در رسیدن به آرمانهای مدنظر و تأثیر حکومتهای شیعی قبل از صفویان در حکومت فرزندان صفی الدین اردبیلی پاسخ دهد. «پیشینه جنبشها و اوضاع سیاسی، اجتماعی سربداران از آغاز تا انجام» و «اهم جنبشهای شیعی قرون هشتم و نهم هجری»، به انضمام پیوستها، شجرهنامهها، نقشهها، تصاویر و فهرست منابع و مآخذ، عناوین بخشهای سهگانه کتاب را تشکیل می دهند.

(92) جواب او از کتاب او یا پاسخ به شبهات کتاب شهید جاوید

سید محمد مهدی مرتضوی، قم، انتشارات علامه، ١٣٥٠، ٢٨٧ص.

نویسنده در این اثرسعی دارد تا پاسخی به کتاب «شهید جاوید» با استفاده از متون همان کتاب ارائه دهد. «اتکا به شایعات»، «هویت ابن اثیر»، «هویت ابن کثیر»، «هویت ابن عساکر»، «هویت ابن عبدربه»، «شخصیت علامه مجلسی»، «چرا هدف امام حسین (علیه السلام) غیر از شهادت راهی نداشت؟»، «جواب امام به فرزدق»، «کتاب اثبات الوصیه»، «اشتباه نویسنده» و... از محورهای کتاب میباشند.

ص: 74

(93) جوامع حدیثی شیعه

هادی حجت، تهران، انتشارات سمت و دانشکده علوم حدیث، 1386، 270 ص.

این اثر در قالب پانزده درس و بر اساس سیر تاریخی، به معرفی هر یک از جوامع حدیثی متقدم و متأخر شیعه پرداخته و سعی کرده است تا به موضوعاتی همچون دلیل تفاوت جوامع حدیثی با یکدیگر، تألیف جوامع حدیثی متأخر با وجود آثار متقدم، ارزیابی اعتبار و صحت روایات موجود در جوامع حدیثی و بررسی موضوعی و کمی حدیثی بپردازد.

(94) چاووشی، سنتی شیعیان

(برای اعلام رفتن و بازگشتن زوّار مشاهد مشرفه و فرا رسیدن ماه محرم)

سید حسین معتمدی کاشانی، قم، قلم مکنون، ١٣٨٦، ٢٨٥ ص.

«چاووشی» در عرف جامعه به معنی کسی است که ضمن دعوت به زیارت اماکن مقدسه و مکانهای زیارتی، از رفتن و بازگشتن زوّار مکانهای زیارتی خبر می دهد. این کتاب پژوهشی در راستای معرفی این سنت، در بیست و سه فصل تدوین گردیده است. در فصول پایانی نیز اطلاعاتی از کاشان، آب انبارها و... به فراخور موضوع ارائه میشود. کتاب حاوی اشعار سقایی یا چاووشی با موضوع فرا رسیدن ماه محرم می باشد.

ص: 75

(95) جهاد شیعه در دوره اول عباسی

سمیره مختار اللیثی، ترجمهی محمد حاجی تقی، قم، مؤسسه شیعه شناسی، ١٣٨٤، ٥٠٤ ص.

این

کتاب اثری تحقیقی و تحلیلی در قیامها و حرکتهایی است که علویان در دوره اول خلافت عباسی انجام دادهاند. کتاب

با مقدمهای از حضرت آیت الله خامنهای(مد ظله العالی) شروع می شود و در ادامه در پنج بخش به موضوعاتی همچون: پیدایش جماعت شیعه و مجاهدتهای شیعیان در قرن اول هجری، نقش حرکتها و نهضتهای شیعی در سقوط دولت امویان، تحولات روابط خاندان علوی و عباسی، فرقههای شیعه و موضعگیری آنان نسبت به برپایی دولت عباسی، کوششهای ابوسلمه خلال برای سپردن خلافت به علویان، قیام محمد، نفس زکیه، در حجاز، قیام ابراهیم بن عبدالله در بصره، موضع امام جعفر صادق (علیه السلام) و شیعیان امامیه نسبت به منصور عباسی، تقابل فکری شیعیان و عباسیان و موضع ابوحنیفه و مالک نسبت

به حرکتهای شیعی، حول در فرقه امامیه و پیدایش اسماعیلیان، موضع شیعه زیدیه و امامیه در برابر خلافت تشیع یعقوب بن داود وزیر عباسی و تلاش او برای انتقال خلافت علویان، قیام حسین بن علی در دورهی خلافت هادی، نهضتهای یحیی و ادریس فرزندان عبدالله در عهد هارون الرشید، سیاست هارون الرشید دربارهی شیعیان و امام موسی کاظم (علیه السلام) ، موضع برامکه در قبال علویان و شیعیان، قیام محمدبن ابراهیم و ابوالسرایا، قیام محمد دیباج، فرزند امام جعفرصادق (علیه السلام) ، موضع شیعیان در قبال مبعث مأمون با امام رضا (علیه السلام) به ولایت عهدی، قیام علی بن محمدبن جعفر صادق (علیه السلام)

و ابی عبدالله برادر ابوالسرایا، قیامهای شیعیان در سرزمین یمن و قیام محمد بن قاسم در دوره خلافت معتصم می پردازد. کتاب در پایان، کتابنامه و نمایه دارد.

ص: 76

(96) چرا شیعه شدم؟

(یا مناظرۀ مسترجان احمد با علمای اسلامی)

محمد رازی، تهران، انتشارات فراهانی، {بی تا}، 403 ص.

این کتاب شرح استدلالهای مبلغ مسیحی است که پس از تحقیق، سرانجام به دین مبین اسلام و مذهب تشیع مشرّف شده است. آقای «جان احمد» متولد «اسپانیا» است که پس از پایان تحصیلات دانشگاهی به جهت تبلیغ دین مسیحیت راهی سفر میشود و پس از مطالعه ادیان و مذاهب، با دین اسلام آشنا و به مذهب تشیع مشرّف میشود. تمام مطالب کتاب به شکل پرسش و پاسخ تدوین شده است.

(97) چشم اندازی به حکومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه)

نجم الدین طبسی، قم، بوستان کتاب، ١٣٨٠، ٢٤٤ ص.

نویسنده در این اثر سعی دارد تا به بررسی و ارزیابی حکومت جهانی امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) با

ویژگیهایی همچون عدالت بپردازد. در بخش نخست کتاب، وی میکوشد تا اوضاع جهان پیش از ظهور امام (عجل الله تعالی فرجه) را واکاود، در بخش دوم به چگونگی قیام جهانی حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) و در بخش سوم به حکومت امام و ویژگیهای آن می پردازد. در این پژوهش از منابع شیعی و سنی استفاده شده است.

ص: 77

(98) حدود ولایت حاکم اسلامی

(ترجمهی مبحث ولایت فقیه از کتاب عوائد الایام)

ملا احمد نراقی، ترجمهی مرتضی حاج علی فرد، تهران، نشر کنگره، ١٣٧٨، چاپ دوم، ١٤٩ص.

این کتاب ترجمهای از مبحث ولایت فقیه کتاب عوائد الایام ملا احمد نراقی است که در دوره قاجار تألیف شده است. کتاب دارای دو بخش است: ١. برخی روایات وارد شده در حق علمای بزرگ که گویای مقام و منصب رفیع آنان است. ٢. تشریح قاعدهی کلی مستفاد از این روایات، و بیان بعضی از اموری که فقیه در آنها حق ولایت دارد. کتاب در پایان، فهرست آیات، روایات، اسامی و عناوین کتب را پیوست دارد.

(99) حدیقهً الشیعهً

احمد بن محمد معروف به مقدس اردبیلی، مصحح: حسین فشاهی، تهران، علمیه اسلامیه، {بی تا}، 782 ص.

این کتاب در بیان و دفاع از عقاید شیعه و در دوره صفویه نگاشته شده است. بررسی موضوع امامت و موضع شیعه و سنی نسبت به آن، و بیان و بررسی احادیث و آیات مرتبط، اشاره به برخی حوادث تاریخی، بیان زندگی ائمه (علیهم السلام) و بیان فصولی در امامت ایشان همراه با پارهای از وقایع و کرامات و همچنین بررسی تفصیلی صوفیه و دیدگاه ائمه (علیهم السلام) نسبت به آن، موضوعات این کتاب را تشکیل میدهند.

ص: 78

(100) حکومت شیعی آل کیا در گیلان

حسن شریعتی فوکلایی، قم، شیعه شناسی، 1388، 179 ص.

نویسنده در این اثر سعی کرده است تا تحقیقی جامع و مستقل را از حکومت شیعی آل کیا در گیلان به دست دهد. نویسنده ابتدا به اوضاع جغرافیایی، تاریخی و سیاسی گیلان از آغاز ورود اسلام تا آستانه قیام آل کیا پرداخته و سپس حکومت آل کیا را از آغاز شکل گیری تا زوال آن از منظر سیاسی و تحولات اجتماعی و فرهنگی بررسی کرده است. «تاریخ گیلان و دیلمستان» اثر «سید ظهیرالدین مرعشی»، «تاریخ خانی» اثر «علی بن شمس الدین بن حاجی حسین لاهیجی» و «تاریخ گیلان» اثر «ملا عبد الفتاح فومنی گیلانی»، سه منبع معتبر و مهم کتاب را تشکیل می دهد.

(101) در راه تفاهم مسلمانان

(ترجمه کتاب الفصول المهمه)

سید عبد الحسین شرف الدین، زیر نظر محمد یزدی، قم، انتشارات آزادی، {بی تا}،288 ص.

در این کتاب طی دوازده فصل بخشهایی از تاریخ اسلام آمده است. همچنین قسمت عمدهی افکار و عقاید شیعه با تکیه به مدارک اهل تسنن، ماهرانه تشریح و اثبات شده است.

مطابق قول مؤلف، اصل این کتاب در شهر «صور» از منطقه «جبل عامل» در سال 1327 ه-.ق. توسط وی نوشته و چاپ شده است. «آیات و روایاتی که مسلمانان را به اجتماع دعوت کرده و از پراکندگی برحذر داشته است»، «معنی اسلام و ایمان»، «روایات مورد اعتماد اهل تسنّن»، «روایات شیعه در حکم به اسلام اهل سنت»، «روایات اهل سنت بر نجات

ص: 79

موحدین و یکتا پرستان»، «فتاوای اهل سنت»، «بشارت به شیعه از روایات اهل سنت»، «سرگذشت جمعی از بزرگان که با اکثریت مخالفت کردند»، «استدلالات کسانی که شیعه را کافر دانسته اند»، «نسبتهای ناروایی که روح شیعه از آنها بیخبر است» و «تفاهمهای بنی امیه و علل فاصله گرفتن دو فرقه»، عناوین فصلهای کتاب میباشند.

(102) درآمدی به شیعه شناسی

علی ربانی گلپایگانی، قم، نشر مرکز جهانی علوم اسلامی، ١٣٨٢، ٤٣٢ ص.

این کتاب به عنوان درس نامه، جهت تدریس دروس مرتبط با شیعه، در پنج بخش تألیف شده است. «تعریف شیعه و فرقههای آن»، «شیعه در عصر خلفا»، «شیعه در عصر امویان»، «نبوت و امامت»، «حقیقت و احکام امامت»، «نصوص امامت»، «مهدویت در اسلام»، «شیعه و رجعت»، «قیامت و شفاعت»، «تقیه در اسلام» و... برخی از عناوین کتاب هستند.

(103) درسنامه تاریخ و عقاید اسماعیلیه

مهدی فرمانیان، قم، نشر ادیان، ١٣٨٦، ٢٤٠ص.

این اثر در چهار بخش و یازده درس تألیف شده است و طی آن خواننده با تاریخ و عقاید فرقه اسماعیلیه و برخی دولت های اسماعیلی آشنا می شود. «ظهور قرامطه»، «نزاریان در ایران»، «دولت فاطمیان در شمال آفریقا»، «دانشمندان اسماعیلی» و... برخی از عناوین فهرست کتاب را تشکیل می دهد.

ص: 80

(104) دفاع از امیرالمؤمنین (علیه السلام)

استاد عاملی، ترجمهی عباس حبالی، قم، مرکز چاپ و نشر مجمع جهانی اهل بیت (علیهم السلام) ، {بی تا}، ٤٤٨ ص.

این کتاب ترجمهی جلد ششم از کتاب «الانتصار» است که نویسنده سعی دارد در این جلد به طرح و پاسخ شبهات و مناقشات موجود در سایتهای گوناگون اینترنتی پیرامون امام علی (علیه السلام) بپردازد. «چرا در مورد امام علی (علیه السلام) حساسند؟»، «صدیق و فاروق لقبهای به سرقت رفته علی (علیه السلام) »، «علی (علیه السلام) برترین آفریده پس از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) »، «دوستی علی (علیه السلام) معیار اسلام و کفر»، «ایمان و نفاق»، «فضیلت پیروان علی (علیه السلام) »، «صحابه کجا و علی (علیه السلام) کجا؟»، «علی (علیه السلام) تقسیم گر بهشت و دوزخ»، «دلایلی بر عصمت علی (علیه السلام) »، «اثبات دشمنی ابن تیمیه و طرفدارانش»، «اشکالات ناجیها بر امیرالمؤمنین (علیه السلام) » و «محل قبر مطهر امیرالمؤمنین (علیه السلام) »، عناوین فصول دوازدهگانه کتاب را تشکیل می دهند.

(105) دلائل الولایهً

(ولایت و علم امام (علیه السلام) )

سید حسن حجت کوه کمری، سید مرتضی حجت نجفی، قم، دفتر مرحوم حجت کوه کمری، چاپ سوم، 1369.

کتاب «دلائل الولایهً» به پاسخ برخی شبهات و سؤالات گوناگون در خصوص ولایت و علم امام به صورت مستدل، صحیح و واضح می پردازد.

«ولایت تکوینی اولیاء از دیدگاه قرآن و اخبار»، «ولایت تشریعی» و «علم امام»، از جمله مسائل این کتاب میباشند.

ص: 81

(106) دوره شکل گیری تشیع دوازده امامی

(گفتمان حدیثی میان قم و بغداد)

اندرو جی نیومن، ترجمه ی مهدی ابوطالبی، محمدرضا امین، حسن شکراللهی، قم، مؤسسه شیعه شناسی، ١٣٨٦، ٤٩٦ ص.

این کتاب به دوره شکل گیری تشیع دوازده امامی با تأکید بر بررسی سه اثر حدیثی «الکافی»، «بصائر الدرجات» و «المحاسن» که در دوره غیبت صغری گردآوری شده است، میپردازد. اثر مذکور جزء اولین آثاری است که به ارزیابی حدیث شیعه پرداخته است. نیومن، که استاد علوم اسلامی و ایرانی دانشگاه ادینبورو انگلستان است، در ابتدا گزارشی از وضعیت بغداد و قم به عنوان دو مرکز فرهنگی ارائه می دهد، سپس به بررسی احادیثی با موضوعات توحید، امامت و مقامات امامان می پردازد.

(107) دولت زیدیه در یمن

حسن خضیری احمد، ترجمهی احمد بادکوبۀ هزاره، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1380، 136ص.

موضوع این کتاب شکلگیری دولت زیدی در یمن طی سالهای 280 - 298 ه-.ق (893 - 911 م) است. این دولت در اوایل دوران اسلامی نقش مهمی در یمن ایفا کرده و بیش از هزار سال پایدار بوده است. کتاب در چهار فصل، 1. اوضاع سیاسی در یمن. 2. مصالحه درباره دولت بنی رسّی در صعده. 3. موضعگیری قدرتهای محلی یمن در برابر برپایی دولت زیدی. 4. مذهب زیدی در یمن و موضع مذاهب اسلامی در برابر آن، به تاریخ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی یمن پرداخته است.

در بخش بررسی منابع، نویسنده بررسی مفصل و محققانهای از منابع مورد استفاده

ص: 82

کتاب ارائه داده است. کتاب دارای فهرست جامع منابع و مآخذ و دارای تصویر است.

(108) دولتهای شیعه در طول تاریخ

محمد جواد مغنیه، ترجمهی محمد بحرینی کاشمری، تهران، {بی جا}، 1351،144ص.

این کتاب درآمدی به برخی خدمات دولتهای شیعی است. «دولت ادریسین»، «دولت علویین در مازندران»، «دولت آل بویه»، «دولت فاطمیین یا عبیدیه»، «دولت حمدانیین» و «دولت صفویه»، سلسههایی هستند که در این کتاب بررسی شدهاند.

(109) راه نجات

(ترجمهی کتاب منهاج النجات)

ملا محسن فیض کاشانی، ترجمهی رضا رجب زاده، تهران، پیام آزادی، ١٣٧٤، چاپ هفتم، ٢٢٠ص.

کتاب «منهاج النجات» را مرحوم فیض در پاسخ به درخواست یکی از دوستانش به رشته تحریر درآورده است. مرحوم فیض در این کتاب ابتدا اصول اعتقادی را بیان می کند و پس از آن به بیان تقوا می پردازد. وی در اثبات مباحث خود، ابتدا از آیات قرآن و سپس از احادیث بهره می گیرد. کتاب شامل دو بخش اعتقادات و تقوا می باشد. «باب توحید»، «باب نبوت»، «قرآن کریم»، «باب امامت»، «باب معاد»، «باب طاعات جوارح و اعضای بدن»، «آداب نماز»، «روزه»، «صله ارحام»، «باب معاصی جوارح و اعضای بدن»، «مکروهات»، «باب طاعت قلب»، «عقاید»، «توبه»، «مقدمات توبه»، «خروج از گناهان»، «شکر»، «صبر»،

ص: 83

«زهد»، «توکل»، «تفویض»، «رضا»، خوف و رجاء»، «نیت»، «اخلاص»، «باب معاصی قلب» و «باب آداب صحبت و معاشرت» از بخشهای این کتاباند.

(110) رجعت از دیدگاه عقل، قرآن و حدیث

حسن صارمی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، {بی تا}، 78ص.

نویسنده در این کتاب به بحث رجعت به عنوان یکی از معتقدات شیعیان پرداخته است. «مفهوم رجعت»، «شیعه و رجعت»، «ظهور مهدی منتظر (عجل الله تعالی فرجه) و رجعت»، «امکان رجعت از دیدگاه عقل»، و... از محورهای کتاب هستند.

(111) رجعت از دیدگاه متکلمان برجسته ی شیعی و رابطه آن با تناسخ

اصغر بهمنی، زائر، 1385، 333 ص.

این کتاب در هفت بخش با عناوین: «تحلیل رجعت»، «بررسی دیدگاه متکلمان برجسته ی شیعه درباره ی رجعت»، «کاوش در گفتار مخالفان»، «بررسی شبهات پیرامون رجعت و نقد آن ها»، «بررسی رابطه ی رجعت با ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) و معاد»، «رابطه ی رجعت با تناسخ» و «پیوستها و ضمائم» تنظیم شده است. هدف این پژوهش بررسی دو محور رجعت از دیدگاه متکلمین برجسته و تبیین رابطه رجعت با تناسخ می باشد.

ص: 84

(112) رساله راه حل اختلاف شیعه و سنی

حیدر انصاری نجف آبادی، تهران، {بی نا}، ١٣٤٧، 7١ ص.

این رسالهی مختصر در حقیقت پاسخ نویسنده به رسالهی حل اختلاف ملا محمد مردوخ شافعی کردستانی است. ملا محمد مردوخ، رسالهاش را پس از نگارش، برای انصاری نجف آبادی می فرستد و ایشان نیز پاسخی درباره دوازده محور اختلافی شیعه و سنی که ملا محمد به آنها پرداخته تهیه می نماید. «خلافت»، «سلطنت»، «قرآن»، «اذان»، «شستن پا در وضو»، «گذاشتن مهر در نماز»، «مرده پرستی»، «عاشورا»، «فدک»، «امام زمان (علیه السلام) »، «سب و رفض اصحاب رسول (صلی الله علیه و آله) » و «مواریث»، محورهای دوازدهگانه می باشند.

(113) رساله سعدیه

حسن بن یوسف بن مطهر حلی، ترجمهی سلطان حسین استرآبادی، تصحیح: علی اوجبی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ١٣٨٢، ٤٠٠ ص.

علامهی حلی در این اثر ارزنده به اجمال به مسائل کلامی و فقهی پرداخته است. او نخست در قالب پنج مقدمه به مباحثی چون: «هدف تألیف رساله»، «حرمت و عدم جواز تقلید در اصول عقاید»، «ترجیح دیدگاه قطعی بر ظنی»، «درستی دیدگاههای امامیه» و «ترجیح دیدگاه راجح بر مرجوح» پرداخته است. در علت نامگذاری کتاب باید گفت، ارادت علامه حلی به سعدالدین محمد بن علی ساوجی وزیر فرهنگ دوست الجایتو، باعث شد تا این رساله با نام الرسالهً السعدیه به وی پیشکش شود.

ص: 85

(114) رسانه شیعه

(جامعهشناسی آیینهای سوگواری و هیئتهای مذهبی در ایران)

محسن حسام مظاهری، تهران، شرکت چاپ و نشر بین الملل، 1387، 616 ص.

مطابق نقل نویسنده در مقدمه، هدف کتاب، بررسی، تحلیل و فهم منطقی تغییرات و دگرگونیهای مناسکی - گفتمانی مجالس و آیینهای عزاداری شیعیان ایران در طول تاریخ به ویژه در دوران معاصر است. وی به بررسی این مجالس و آیینها همانند پدیدهای اجتماعی پرداخته است. «تاریخ تحلیلی تأسیس، تکوین و استمرار آیینها و مجالس سوگواری مذهبی»، «کلیات و مفاهیم»، «گونه بندی هیأتهای مذهبی»، «هیأتهای سنتی»، «هیأتهای انقلابی دوران جنگ»، «هیأتهای دوران پس از جنگ»، «هیأتهای عامه پسند» و «شبه هیأتها» به انضمام «نتیجهگیری»، عناوین فصلهای نهگانه کتاب را تشکیل می دهند. کتاب دارای آلبوم عکس نیز می باشد.

(115) رستگاری در پرتو امامت

(ترجمهی النجاهً فی القیامهً فی تحقیق امر الامامهً)

میثم بن علی بن میثم بحرانی، ترجمهی سید ابوالحسن مخزن موسوی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ١٣٨٤، ٢٢٦ ص.

نویسندهی کتاب، «میثم بن علی بن میثم بحرانی» از متکلمان و علمای قرن هفتم هجری است که در این کتاب به مهمترین مسائل مربوط به امامت پرداخته است. روش بحث کتاب به گونهای است که موضوع بیان شده، سپس نظرات برتر مطرح می گردد. در مرحله بعد، آرای مخالفان جهت نقد مطرح می شود و در پایان مؤلف پس از نقل و نقد آرای مخالفان، نظر خویش را ابراز می دارد. «تعریف امامت»، «نقل و نقد آرای مختلف درباره این

ص: 86

مسأله»، «تبیین دلایل امامیه بر وجوب عقلی و نقلی وجود امام»، «شرایط امام»، «چگونگی تعیین امام» و...، از محورهای اصلی کتاب می باشند.

(116) رهبری در تشیع

روح الله حسینیان، تهران، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اوّل، 1371، 234 ص.

در فصلهای این کتاب دربارهی مسائل کلی رهبری اهل بیت (علیهم السلام) ، با طرح دو سؤال بحث شده است. «علم غیب»، «حکومت واحد جهانی آخرین امام (عجل الله تعالی فرجه) »، «رهبری در زمان غیبت»، «حقوق و وظایف رهبری در برابر مردم»، «حقوق و وظایف مردم در مقابل رهبر» و «دعای امام سجاد (علیه السلام) برای رهبر»، عناوین فصلهای مختلف این کتاب میباشند.

(117) ریشه های شیعه و پایه های آن

(ترجمهی اصل الشیعه واصولها)

علیرضا خسروانی، {بی جا}، {بی تا}، شرکت سهامی چاپ، 182ص.

کتاب اصل الشیعه یکی از مهمترین کتب در شناخت و دفاع از مبانی شیعه است که در سال 1250 ه-.ق. توسط مرحوم «کاشف الغطا» تألیف شده است. کاشف الغطا در فصل اول کتاب، منشاء و شکلگیری شیعه را به زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) باز میگرداند، سپس در خصوص معاملات، عبادات و مفاهیمی همچون: طلاق، جهاد، روزه و... به دفاع از دیدگاههای شیعه میپردازد.

ص: 87

(118) زاد السالک یا توشه سالکان

(به ضمیمه ترجمهی الشریعه)

ملا محسن فیض کاشانی، تصحیح ولی فاطمی، تهران، پیام آزادی، ١٣٧٤، چاپ سوم، ٢٠٤ ص.

کتاب زادالسالک رسالهای است که نویسنده در پاسخ به یکی از علمای زمان خود نوشته است و مطابق تصریح خود، ضروریات سالک راه دین را از احادیث ائمه اطهار (علیهم السلام) استخراج و در این رساله معرفی نموده است. مرحوم آقا بزرگ تهرانی، صاحب الذریعه، از آن به سلوک شرعی و دستور دینی یاد کرده است. مصحح به دنبال رساله زادالسالک، رساله دیگر مرحوم فیض با نام «ترجمهی الشریعه» را نیز که از مضمون مشابه برخوردار است، تصحیح و به چاپ رسانده است.

(119) زمینه های تفکر سیاسی در قلمرو تشیع و تسنن

محمد مسجد جامعی، تهران، انتشارات الهدی، 1369، 357 ص.

این کتاب، بسط و تفصیل سخنرانی نویسنده در تالار موزه هنرهای معاصر تهران است. هدف این کتاب بازشناسی زمینههای اصلی اندیشه سیاسی شیعیان و اهل تسنن و نحوه شکلگیری جنبشهای دینی در دوران معاصر است. «تلقی تاریخی»، «حکومت و حاکم» و «قدرت و عدالت» از جمله فصلهای چهارگانه کتاب است.

ص: 88

(120) زندگانی و شخصیت شیخ انصاری

قم، کنگره شیخ اعظم انصاری، 1373، 67 ص.

این اثر نخستین نوشتار محققانه پیرامون شخصیت شیخ انصاری از فقهای بزرگ جهان اسلام در قرن اخیر به شماره میرود. «سخنی پیرامون شیخ انصاری»، «شاگردان شیخ»، «مشایخ اجازه روایتی شیخ» و «محشین بر کتب شیخ» از محورهای کتاب میباشند. کتاب در پایان، فهرست اعلام دارد.

(121) زندگی سیاسی و فرهنگی شیعیان بغداد

سیدحسن موسوی، قم، بوستان کتاب، ١٣٨١، ٣٠٤ ص.

این کتاب تصویری تاریخی از زندگی شیعیان بغداد در دورههای عباسی، آل بویه و... ارائه می دهد. نویسنده به جغرافیای تاریخی بغداد می پردازد و سپس مباحثی همچون: «منصب نقابت و نقیبان علوی»، «بزرگان علمی، سیاسی و شیعی بغداد در دوره آل بویه» و «سلطه سلجوقیان بر بغداد» را بررسی می کند.

ص: 89

(122) زندگی فرهنگی و اندیشه سیاسی شیعیان از سقوط بغداد تا ظهور صفویه (٦٥٦ - ٩٠٧ ه-.ق)

محسن الویری، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق (علیه السلام) ، ١٣٨4، ٥٦٠ ص.

این کتاب با هدف ارائه گزارشی درباره بخشی از پیامدهای هجوم گسترده مغولان و نحوه جذب آنان در فرهنگ اسلامی تدوین گردیده است. ارائه نمایی کلی از مقطعی مهم در تاریخ

تشیع و به دست دادن تصویری از تعالیم علمای شیعه در بهره برداری از فرصت پیش آمده برای پژوهش بیشتر پیرامون اندیشه های شیعی و گزارشی از سازگاری اندیشه های پویای شیعه با شرایط زمانی و مکانی،

از محوهای مطالعاتی این اثر است. این کتاب دارای هفت فصل، یک جمع بندی و یک پیوست نقشه می باشد.

(123) زندگی و اندیشه های ابن ادریس

علی همت بناری، قم، بوستان کتاب، 1381، 376 ص.

این اثر به بررسی اندیشهها و نوآوریهای فقهی «ابن ادریس حلی» از فقیهان برجسته و تحول آفرین شیعه میپردازد. وی از نامدارترین فقهای قرن ششم میباشد. نویسنده در فصل اول این کتاب به بررسی زندگی، شخصیت، خدمات فرهنگی، محیط رشد و وضعیت فرهنگی اجتماعی عصر او پرداخته و اساتید، شاگردان و معاصران شیخ را معرفی میکند. در فصل دوم به معرفی و بررسی آثار علمی ابن ادریس میپردازد و در این میان سه اثر او را محور قرار داده و در انتساب آنها به ابن ادریس، انگیزه تألیف محتوا و ویژگیهای آنها را مورد توجه قرار میدهد. در همین فصل دوم است که برای اولین بار

ص: 90

یکی از آثار خطی ابن ادریس معرفی میشود.

در فصل سوم با توجه به اهمیت کتاب «سرائر» و مباحث متنوع آن، به بحث و بررسی مباحث غیر فقهی سرائر میپردازد. بهترین مبانی فقهی ابن ادریس شامل دلیل عقل، اجماع، خبر واحد، مقتضای اصول مذهب و نقش آنها در شیوه اجتهادی ابن ادریس در فصل چهارم تجزیه و تحلیل میشود. در فصل پنجم نویسنده به بررسی و تحلیل نقش ابن ادریس در تصویر فقه شیعه و نیز نحوه موضعگیری او نسبت به کتاب داری شیخ طوسی میپردازد. تلاش نویسنده در این فصل بر آن است تا وضعیت فقه شیعه پس از شیخ طوسی و تأثرپذیری آن از شیخ طوسی مورد بررسی قرار گیرد. نویسنده در پایان 75 مآخذ اعم از کتابها، مقالات و پایان نامههایی که به نوعی با موضوع کتاب و شخصیت ابن ادریس پیوستگی دارند را ذکر میکند.

(124) ژئوپولیتیک شیعه

فرانسوا توال، ترجمهی کتایون باصر، پاریس، خاوران، 1376، 170 ص.

در این کتاب سعی شده است تا به بررسی رابطه متقابل شعور ملی و مذهب پرداخته شود و در عین حال اهمیت متقابل عامل مذهبی و ژئوپولیتیکی شناسایی گردد. «ظهور مجدد شیعهگری»، «مکتبهای گوناگون شیعه»، «شیعیان خلیج فارس»، «شیعیان یمن» و «مسأله خطیر علویان» بخشی از فصلهای مختلف کتاب میباشند. در پایان نیز مطلبی با عنوان «رستاخیز شیعه» به چشم میخورد.

ص: 91

(125) ژئوپلتیک شیعه و نگرانی غرب از انقلاب اسلامی

نفیسه فاضلی نیا، قم، مؤسسه شیعه شناسی، ١٣٨٦، ٢٢٤ ص.

نویسنده

در این اثر کوشیده است تا به ارزیابی مسائل ژئوپلتیکی و ایدئولوژیکی در بررسی علل نگرانی غرب از انقلاب اسلامی در چارچوب نظریات جدید ژئوپلتیک بپردازد. «مفاهیم و چارچوبهای نظری ایدئولوژی تشیع»، «انقلاب اسلامی و صدور انقلاب و فرصتها و محدودیتها» و «تأثیر تعامل ساختار و کارگزار بر منافع غرب در منطقه»، عناوین فصول کتاب را تشکیل می دهند.

(126) ساختار نهاد دینی فاطمیان در مصر

فاطمه جان احمدی، تهران، نشر علم، ١٣٨٨، 3٥٨ ص.

نویسنده در مقدمه کتاب به اهداف تألیف این کتاب اشاره دارد، چگونگی ساختار اقتدار سیاسی فاطمیان، درون مایههای اندیشه دینی اسماعیلیان، ارزیابی و مطالعه تکاپوهای مذهبی نهاد دینی بر تکاپوهای سیاسی عصر فاطمیان از اهداف کتاب برشمرده شده است. این کتاب در هفت بخش و یک نتیجه گردآوری شده است. فهرست منابع و مطالعات به زبانهای فارسی و انگلیسی، پیوست می باشد.

ص: 92

(127) سرمایه ایمان و جواهر ایقان در ترجمه و شرح اسرار الشهادت

آخوند ملا آقا دربندی شیروانی، {بی جا}، {بی نا}، {بی تا}، 373 ص.

کتاب به خط شکسته نسخ تحریر شده و بدون دخل و تصرف در عبارات، فقط با کمی صفحه آرایی به چاپ رسیده است. بنابر آن چه در مقدمه کتاب آمده است؛ کتاب مربوط به دوره ناصرالدین شاه قاجار است و در چهارده باب به شرح ذیل تدوین شده است:

1. در تحقیق امور متعلقه به مسلم بن عقیل. 2. در بیان روایاتی که در خصوص طفلان مسلم (علیه السلام) وارد شده است و فرار ایشان و مدفن آنها و ثواب زیارت و گریه و نوحه و ندبه بر ایشان. 3. در بیان جمله ای از احوال شب عاشورا. 4. در شرح و تفسیر مطالب گذشته و بیان مطالب نورانیه شعشعائیه و بیان روحانیه ملکوتیه. 5. در بیان مقاتلات و مجاهدات و مبارزات و شهادت جمعی از اصحاب سیدالشهداء (علیه السلام) به نقل از شهاب الدین عاملی. 6. در ذکر کیفیت مبارزات و شهادت اصحاب (موالی و جماعتی از عترت هاشمیه). 7. در بیان اموری که متأمل و متدبر، شدتِ احتیاج دارد به آن. 8. در بیان کیفیت شهادت قاسم بن الحسن المجتبی و همچنین امور متعلقه به این باب. 9. در بیان امور متعلقه به فضائل و مناقب و مقامات محموده وفیره و خوارق عادات کثیره و همچنین در بیان مقاتلات و مجاهدات و شهادت ابی الفضل العباس (علیه السلام) . 10. در بیان متعلقه به فضائل و مناقب و مقامات محموده وفیره و... و شهادت حضرت علی اکبر (علیه السلام) . 11. در بیان تنها ماندن جناب سید الشهدا (علیه السلام) و استغاثه نمودن آن حضرت. 12. در مقالات کیفیت شهادت جناب سید الشهداء (علیه السلام) . 13. در بیان آمدن امام مظلوم به میدان و... . 14. در بیان جمله ای از مجالس و مقامات که همه اش

ص: 93

دلسوز

و جگرگداز است.

(128) سنت عزاداری و منقبت خوانی در تاریخ شیعه امامیه

مؤسسه فرهنگی شیعه شناسی با مقدمه محمود تقی زاده داوری، قم، شیعه شناسی، ١٣٨٤، ١٤٤ص.

این اثر از دو مقاله با عناوین «شیعه امامیه و عزادای امام حسین (علیه السلام) از آغاز تا عصر صفوی» به قلم حسین پوراحمدی و«سنت عزاداری حسینی و منقبت خوانی در میان مسلمانان» برگرفته از «کتاب پویای فرهنگ و تمدن اسلام و ایران» نوشته علی اکبر ولایتی فراهم گردیده است.

(129) سیری در تاریخ تشیع

داود الهامی، تهران، انتشارات مکتب اسلام، 1375، 794 ص.

نویسنده در این کتاب با نگاهی تاریخی به سیر تشیع، به مهمترین وقایع تاریخ اسلام همچون جنگهای امام علی (علیه السلام) ، صلح امام حسن (علیه السلام) ، واقعه عاشورا و قیام مختار، تا دوران امامت امام دوازدهم میپردازد. در فصل ابتدایی کتاب، نویسنده با تأکید بر این که شیعه در طول تاریخ ایران جریان داشته است، ظهور شیعه در ایران را به قبل از دوران صفویه باز میگرداند، سپس به مکتب شیعه و در ادامه به مهمترین وقایع تاریخی میپردازد.

ص: 94

(130) سیمای رمضان در صحیفه سجادیه

علی کریمی جهرمی، قم، تشیع، 1374، 143 ص.

مطالب این کتاب ابتدا به صورت مختصر در ماه مبارک رمضان 1406 در مسجد رضوی قم مورد بحث قرار گرفته و سپس به طور مبسوط و کاملتر در شهر لاهه برای گروهی از دانشآموختگان و ایرانیان مقیم هلند طی دو ماه رمضان بیان شده است. این کتاب در دو فصل دعای ورود ماه مبارک رمضان (شامل دو بخش 1. ستایش خدا و علل و عوامل آن 2. درودها و درخواستها) و دعای وداع ماه مبارک رمضان (شامل چهار بخش 1. اوصاف و نعمتهای پروردگار 2. پیرامون رمضان 3. تودیع رمضان 4. درخواستها) تدوین گردیده است.

(131) سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (علیه السلام)

علی اکبر ذاکری، قم، مؤسسه بوستان کتاب، ١٣٨٤، ٣جلد.

جلد اول و دوم این مجموعه به شرح حال کارگزاران حکومت علوی اختصاص یافته است که داری دو بخش می باشد: ١. سیره ی سیاسی حضرت علی (علیه السلام) در عزل و نصب کارگزاران، شرایط آنها، بخشنامه های حضرت و اوضاع سیاسی پیش از خلافت ایشان، ٢. دوازده فصل در شرح حال استانداران و فرمانداران حضرت. جلد سوم کتاب ویژه مسائل اقتصادی حکومت علوی است و درباره مالیات های اسلامی و شیوه گردآوری آنها، منابع بیت المال و سیره ی حضرت در مصرف آنها تدوین گردیده است.

ص: 95

(132) سیمای کوفه

عبد رضا گلی زواره، تهران، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1373، 235 ص.

نویسنده در این اثر کوشیده است تا مسائل تاریخی و جغرافیایی کوفه را در هفت فصل مورد بررسی قرار دهد. عناوین فصلهای کتاب به این شرح است:

فصل اول: کوفه قرارگاه رزمندگان.

فصل دوم: نور و نار.

فصل سوم: روضهی جان.

فصل چهارم: طاغوت شکاران.

فصل پنجم: حق در محاق.

فصل ششم: در بوستان دوستان.

فصل هفتم: زلال معنویت.

نویسنده در فصل اول به بررسی جایگاه کوفه در قرآن و حدیث و همچنین جغرافیای تاریخی کوفه پرداخته است.

(133) شخصیت علی (علیه السلام)

عباس محمود عقاد، ترجمهی سید جعفر غضبان، تهران، انتشارات ساحل، {بی تا}، چاپ سوم، ٢٦٣ص.

نویسندهی کتاب یکی از دانشمندان و نویسندگان مصری است که سعی کرده است تا زندگی نامه امام علی (علیه السلام) را با دقت بررسی نماید و صفات و فضایل ایشان را در پرتو حوادث تاریخی نشان دهد. «علی (علیه السلام) در خانوادهاش»، «برتری علی (علیه السلام) بر سایرین»، «امام (علیه السلام) و

ص: 96

پیغمبر (صلی الله علیه و آله) و صحابه»، «حکومت امام»، «سیاست امام»، «بیعت با امام»، «عصر و دوره امام»، «اسلام علی (علیه السلام) »،

«شخصیت و برجستگی» و «امام و صفات امام (علیه السلام) » از عناوین فصول کتاب می باشند.

(134) شخصیت و قیام زید بن علی (علیه السلام)

سید ابوفاضل رضوی اردکانی، تهران، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، 1361،601ص.

نویسنده در نوزده فصل اول به بررسی شخصیت، اندیشه و ماهیت قیام زیدبن علی (علیه السلام) میپردازد. «زید و زیدیه»، «زید مدعی امامت نبود»، «فهرست کتب معتبر»، «نتایج قیام»، «علل شکست ظاهری»، «فلسفه قیام» و... از جمله محورهای کتاب میباشند.

(135) شرح نهج البلاغه

(ترجمه مصباح السالکین)

کمال الدین میثم بن علی بن میثم بحرانی، ترجمهی قربانعلی محمدی مقدم و دیگران، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ١٣٨٥، ٨ جلد.

شرح نهج البلاغه ابن میثم بحرانی از بزرگان و علمای قرن هفتم، شرحی کلامی و فلسفی است. بر خلاف ابن ابی الحدید که در شرح خود متمرکز بر وقایع تاریخی است، ابن میثم در تلاش است تا ژرفای کلام حضرت را در رابطه با ایمان و اعتقاد نشان دهد. وی ابتدا بحث الفاظ را برای روشن ساختن ذهن مخاطب خود پیش می کشد و آنگاه به شرح خطبه ها و نامهها و دیگر گفتار امام (علیه السلام) می پردازد. در بحث الفاظ، ابن میثم سه قاعده را ترتیب داده است که هر قاعده به چند قسم و هر قسمی به چند فصل و هر فصل به چند بحث تقسیم شده است.

ص: 97

شارح کوشیده است تا آنجا که ممکن است علت و مناسبت ایراد خطبه و کلام امام (علیه السلام) را ذکر کند و توضیح دهدکه در چه وقت و در کجا و به چه مناسبتی، امام (علیه السلام) این سخن را فرموده است.

(136) شرح و تفسیر خطبه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در غدیر خم

سید محمد تقی نقوی، تهران، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی منیر، ١٣٧٤، ٥١٢ ص.

این کتاب پژوهشی درباره شرح و تفسیرخطبه پیامبر (صلی الله علیه و آله) در غدیرخم و بازگویی و تحلیل واقعه غدیر است. نویسنده پس از مقدمهای کوتاه به واقعه غدیر، اسناد حدیث، روایت حدیث، صحابه پیامبر، علما و دانشمندان و متن خطبه پرداخته است، سپس در بخش دیگر، خطبه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در غدیرخم را مورد شرح و تفسیر قرار داده و با نقل عباراتی از این حدیث شریف، به شرح پیام آن قطعه پرداخته است. فضائل حضرت امیر (علیه السلام) ، نقل امتیازات مخصوص ایشان و برخی رخدادهای تاریخی، در شرح خطبهها گنجانده شده است.

ص: 98

(137) شعر شیعی و شعرای شیعه در عصر اول عباسی

محمد شیخ الرئیس کرمانی، تهران، انتشارات اطلاعات، 1388، ٢٧٩ ص.

نویسنده در این پژوهش سعی کرده است در پنج بخش، به وضعیت شعر شیعی در عصر اول عباسی بپردازد. وی در بخش اول، پژوهشی پیرامون ادب و شناخت اثر ادبی، سپس رابطه سیاست با ادب و معنای سیاست ارائه کرده است. «عصرهای تاریخی ادب عرب»، «دوره های عصر عباسی»، «ویژگی عصر اول عباسی» و «خدمات شاعران اهل بیت» را در بخش دوم بررسی کرده است. بحث درباره ی «شعر و شاعری»، «پاره ای مسائل تاریخی» و «وضعیت شاعران شیعی مسلک»، در بخش های سوم و چهارم شرح شده است. در فصل پنجم به زندگی شعرای بزرگ شیعه در عصر اول عباسی پرداخته است. کتاب دارای فهرست منابع است.

(138) شمع الیقین یا آینه دین

حسن بن عبد الرزاق لاهیجی، تصحیح: جعفر پژوم، تهران، سایه، ١٣٧٨، ٦٩٦ ص.

کتاب «شمع الیقین» یکی از پرمایهترین کتابهای فارسی پس از «گوهر مراد» است که در آن مسائل اعتقادی - کلامی با نثری روان در پنج باب تنظیم شده است که هر باب آن مربوط به یکی از اصول پنجگانه عقاید شیعه امامیه است. باب چهارم آن که درباره امامت است گستردگی بیشتری دارد.

ص: 99

(139) شناخت صحابه

نجم الدین مجلسی، قم، دلیل ما، ١٣٨٧، ١٥٢ ص.

این کتابچه؛ مکتوب سلسله درسهایی است که توسط مؤلف ایراد گردیده است. «صحابه مشترک»، «نقد صحابه»، «صحابه ناشناخته»، «رابطه امیر مؤمنان (علیه السلام) و صحابه»، «نامگذاری و ازدواجها»، «رابطه صحابه با یکدیگر»، «شیعه و صحابه» و «راه راست و درنگ در یک واقعیت» عناوین فصول نهگانه کتاب را تشکیل می دهند.

(140) شناخت عقاید و احکام شیعه از نظر قرآن مجید و احادیث اهل بیت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله)

حسن مصطفوی، تهران، {بی تا}، ١٣٥٦، ٩٢ ص.

این کتاب کلیاتی از اعتقادات و وظایف و عبادات دین مقدس اسلام را از آیات قرآن مجید و احادیث اهل بیت معصومین (علیهم السلام) استخراج نموده و به قلمی ساده و روان نگاشته است. «دینداری و عقل»، «صفات شیعه علی (علیه السلام) »، «عقیده به رجعت»، «توحید پروردگار»، «معصوم بودن»، «قرآن مجید»، «اصول دین»، «خدا و صبر»، «خدا و عدالت»، «فریضه صیام»، «فریضه زکات»، «معاصی کبیره»، «بیع و تجارت»، «نکاح و ازدواج» و... از محورهای کتاب است که شرحی کوتاه درباره آنها نوشته شده است.

ص: 100

(141) شیخی گری و بابی گری از نظر فلسفه

(تاریخ و اجتماع)

مرتضی مدرسی چهاردهی، تهران، نشر فروغی، ١٣٤٥، چاپ هفتم، ٢١٢ص.

این کتاب در معرفی شخصیت، آرا و عقاید «شیخ احمد احسائی» مؤسس نحله ی شیخی گری و شرح آرای شیخیه نوشته شده است. کتاب با معرفی شیخ احمد احسائی و جنبه هایی از زندگی او مانند تکفیرش، آغاز می شود و با بررسی مسائل تاریخی و آرا و عقاید این مکتب ادامه می یابد. کتاب دارای تعدادی عکس بوده و از نظر ارائه جزئیات تاریخی دارای اهمیت است.

(142) شیعه

تنظیم: علی احمدی میانجی و هادی خسروشاهی، تهران، مؤسسه پژوهش حکمت و فلسفه ایران، 1382، 266 ص.

این کتاب حاصل گفتگوی دو فیلسوف بزرگ شرق و غرب در قرن حاضر است. طرف نخست گفتگو، «پرفسور هانری کربن» فیلسوف و اسلام شناس شیعه فرانسوی است و طرف دیگر، مرحوم «علامه طباطبایی» فیلسوف و مفسر بزرگ قرآن است. این کتاب مشتمل بر مجموعه مذاکرات و مکاتبات سال 1328 میباشد.

ص: 101

(143) شیعه در اندلس

محمود محمد مکی، عزالدین عمر موسی، ترجمهی رسول جعفریان، قم، انصاریان، 1376، 111 ص.

این کتاب شامل دو مقاله است: 1. شیعه در اندلس از آغاز فتح آن به قلم «محمود محمد مکی» 2. تشیع در اندلس به قلم «عزالدین موسوی». «مقدمات تشیع اندلسی»، «نخستین مراکز قیامهای شیعی»، «قیام شرق اندلس»، «تصویر شیعه در کتاب عقدالفرید»، «تبلیغات سنیگری اندلسیها در مغرب»، «برپایی دولت حمودی»، «نفوذ یهود در غرناطه»، «جلوههای شیعه در زندگی فکری اندلس»، «آثار اندیشههای شیعی در تفکر اندلسی»، «ارزش اشعار شیعی اندلسی» و... فصلهای مختلف این کتاب را تشکیل میدهند.

(144) شیعه در برابر معتزله و اشاعره

هاشم معروف الحسنی، ترجمهی سید محمد صادق عارف، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، 1371، 343 ص.

این کتاب فرقههای سیاسی و اعتقادی اسلامی را از زمان پیدایش با ذکر علل ظهور و معتقدات آنها شرح میدهد. سپس درباره تاریخ معتزله، اشاعره، مرجئه و دیگر فرق و مذاهب اسلامی بحث میکند و نظرات آنها را با شیعه مقایسه میکند. این کتاب در پنج بخش: 1. نخستین فرقههای اسلامی 2. خوارج 3. فرقههای منتسب به شیعه 4. مذاهب اعتقادی 5. مذاهب و عقاید، تدوین شده است.

ص: 102

(145) شیعه شناسی از نظر فریقین

سید محمد علی کاظمینی بروجردی، تهران، 1352، 256 ص.

این کتاب در سی و یک پرسش و پاسخ تدوین شده است و در پایان کتاب؛ «مضرات مسکرات و ما لشاربها من عقوبات» تألیف نویسنده نیز افزوده شده است. «چگونه علی (علیه السلام) به منزله هارون است نسبت به موسی»، «آیه مودت و دوستی با خویشان پیغمبر (صلی الله علیه و آله) » و «قطعهای از معتقدات شیعه نبوی، علوی»، بخشی از محورهای کتاب است.

(146) شیعه و پایه گذاری علوم اسلامی

سید حسن صدر، ترجمهی سید محمد مختاری، تهران، روزبه، 1357، چاپ دوم، 225 ص.

این کتاب میکوشد تا پیشتازی و تلاشهای شیعه را در پایهگذاری و تأسیس علوم مختلف اسلامی بررسی کند. در فصلهای شانزدهگانه کتاب، مطالب مفیدی دربارهی کوششهای حکیمان و دانشمندان شیعی در تأسیس علومی همچون: کلام، فقه، تاریخ، سنت، معانی، بیان، صرف و نحو و... بررسی شده است.

ص: 103

(147) شیعه پژوهی و شیعه پژوهان انگلیسی زبان

(1950 تا 2006 م.)

غلام احیا حسینی، زیر نظر عباس احمدوند و محسن الویری، قم، مؤسسه شیعهشناسی، 1387، 276ص.

این مجموعه گزارشی منسجم از شیعهپژوهی در غرب در ابتدای نیمه دوم قرن اخیر به عنوان یکی از شاخههای شرقشناسی در غرب محسوب میشود. این اثر در نه فصل تدوین شده است. «دانشگاهها و مراکز علمی غرب»، «کتابهای منتشر شده در موضوعات مرتبط با تشیع»، «پایان نامههای دفاع شده مرتبط با تشیع»، «آشنایی با شیعه پژوهان» و «مراکز علمی و فرهنگی شیعیان» بعضی از عناوین این فصول میباشند.

(148) شیعیان تانزانیا دیروز و امروز

امیر بهرام عرب احمدی، تهران، انتشارات بین المللی الهدی، 1379، 347 ص.

نویسنده در این کتاب قصد دارد تا تحلیلی از وضعیت شیعیان در دومین کشور فقیر جهان (تانزانیا) ارائه نماید. به اعتقاد نویسنده؛ خصوصیات قومی تشیع در تانزانیا، شیعیان این کشور را به دو دسته تقسیم کرده است: 1. شیعیان خوجه اثنی عشری هندی الاصل 2. شیعیان دوازده امامی بومی شده. نویسنده در فصل اول، مختصات جغرافیایی و جمعیتی این کشور را ارائه میدهد، سپس در ادامه و در دو بخش به مباحث مرتبط با شیعیان خوجه اثنی عشری و شیعیان بومی شده میپردازد. «شیعیان لبنانی»، «سایر اقلیت های شیعه موجود در تانزانیا»، «ایرانیان در شرق آفریقا» و «تشیع در زنگبار» از دیگر بخشهای کتاب است.

ص: 104

(149) شیعیان عرب، مسلمانان فراموش شده

گراهام. ای. فولر، رند رحیم فرانکه، ترجمهی خدیجه تبریزی، ناقد: علی اصغر محمدی، قم، شیعه شناسی، 1384، 517 ص.

این کتاب که جزو نخستین آثار غربیان با موضوع شیعیان عرب است، در سال 1999 میلادی در نیویورک منتشر شده است و از سبک نگارش کاملاً تحقیقی و چشمگیری برخوردار است. عناوین فصلهای کتاب عبارتند از: «هویت شیعی»، «شیعیان عرب و حکومت های سنی»، «مطالبات و استراتژی های شیعیان»، «ارتباط شیعیان عرب با ایران»، «شیعیان عراق»، «شیعیان بحرین»، «شیعیان کویت»، «شیعیان عربستان سعودی»، «شیعیان لبنان»، «شیعیان و غرب»، «نتیجه گیری و پیوست» و «انشعابات در تشیع».

(150) شیعه بنیان گذاران فرهنگ اسلام

سید حسن صدر، علی مشتاق عسکری محلاتی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ١٣٨١، ٦٨٠ ص.

نویسندهی این اثر سعی کرده است تا پیشگامی شیعه و عالمان آن را در تأسیس علوم مختلف بررسی نماید. پیشگامی شیعه در علوم فقه، نحو، صرف، شعر، حدیث و غیره برخی عناوین فصل های چهاردهگانه کتاب را تشکیل می دهد.

ص: 105

(151) شیعه در تاریخ ایران

(شیعه چه می گوید و چه می خواهد؟)

سید رضا نیازمند، تهران، حکایت قلم نوین، ١٣٨٢، ٧٠٠ ص.

این کتاب با رویکردی تاریخی از پیدایش مذهب شیعه شروع می شود و در ادامه به مهمترین وقایع تاریخی تا پیروزی انقلاب اسلامی می پردازد. «پیدایش مذهب شیعه»، «حکومت عباسیان»، «مذاهب چهارگانه تسنن»، «قیام مختار ثقفی»، «قیام مردم طبرستان»، «قیام اسماعیلیه»، «ایجاد علم اصول»، «ورود علامه محمد باقر مجلسی به سیاست»، «شروع مخالفت با صوفیه»، «شیعه بعد از صفویه»، «مراجع تقلید از اول قاجار تا انقلاب اسلامی» و... از جمله محورهای کتاب می باشند. کتاب در پایان دارای پیوست عکس، جدول و نمودار می باشد.

(152) شیعه در هند

سید عباس اطهر رضوی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ١٣٧٦، دو جلد، ٦٨٠ ص.

این کتاب در دو جلد تدوین شده است. جلد اول حاوی وقایع تاریخی از دوران حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) تا شهادت قاضی نورالله شوشتری است. فصلهای مبارزات شیعه برای بقا در هند شمالی، علمای شیعه، کمکهای شیعه به فلسفه علم و ادبیات در هند، ذکر فاجعه کربلا و شیعه و تجددگرایی در جلد دوم گردآوری شده است. مؤلف می کوشد تا نقش شیعیان را در به وجود آوردن تمدن امروز هند ترسیم کند.

ص: 106

(153) شیعه و جهان فردا

آیت قنبری، قم، زمزم هدایت، ١٣٨٤، ٢٢٣ ص.

این اثر پژوهشی است درباره آینده جهان از دیدگاه منابع شیعه. بخش اول کتاب به «نظریههای مربوط به سیر تحول تاریخ» اختصاص دارد. «ادیان و آینده جهان» و «آینده جهان در نگاه شیعه»، عناوین بخشهای دوم و سوم را تشکیل می دهند.

(154) شیعه و زمامداران خودسر

محمدجواد مغنیه، ترجمه ی مصطفی زمانی، قم، {بی نا} ، {بی تا} ، چاپ دوم، ٢٦٣ص.

استاد مغنیه نویسنده شهیر لبنانی در این کتاب همچون دیگر آثارش به سراغ رفتارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی

شیعه در قبال حکومت های غیر شیعی رفته و کوشیده است تا با نگاهی تاریخی، کنش و واکنش شیعه و زمامداران عصر را بررسی نماید. این کتاب در شش بخش تدوین شده است. «اختلاف مسلمانان»، «شیعیان و معاویه»، «بنی مروان»، «بنی عباس»، «شعرای شیعه در عصر بنی عباس و پس از بنی عباس»، «شیعیان و استعمار» و ... به انضمام خاتمه، برخی از عناوین فهرست کتاب می باشند.

ص: 107

(155) شیعیان افغانستان

محمد عزیز بختیاری، قم، مؤسسه شیعه شناسی، ١٣٨٥، ٤٢٤ ص.

این اثر با تأکید بر جنبه های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی شیعیان افغانستان گردآوری شده است و در عین حال نویسنده از تاریخچه شیعه در افغانستان نیز غافل نبوده است. این اثر در ٩ فصل تحت عناوین: «مباحث مقدماتی»، «تاریخچه شیعه در افغانستان»، «جمعیت»، «اقتصاد و معیشت»، «سیاست»، «تعلیم و تربیت»، «نظام اجتماعی»، «فرهنگ» و «مذهب»، تدوین شده است و اطلاعات جامع و مفیدی را ارائه می دهد. کتاب دارای فهرست منابع فارسی و انگلیسی و نمایه اشخاص، اماکن و کتب می باشد.

(156) شیعیان بغداد

(وضعیت سیاسی و اجتماعی از ورود سلجوقیان تا سقوط عباسیان)

محمد طاهر یعقوبی، قم، مؤسسه شیعه شناسی، ١٣٨٥، ٢٨٠ص.

این اثر در سه بخش: «بغداد و پراکندگی جغرافیایی شیعیان در آن»، «اوضاع سیاسی شیعیان بغداد» و «اوضاع اجتماعی شیعیان بغداد» تدوین شده است. نویسنده در این اثر سعی کرده است تصویری روشن از چگونگی برخورد شیعه با حکومت های وقت ارائه دهد. به همین جهت وضعیت سیاسی شیعیان را در دو مقطع؛ ١. از سال ٤٤٧ تا ٥٧٥ قمری از ورود طغرل به بغداد تا خلافت ناصر و ٢. از ٥٧٥ تا ٦٥٦ قمری از خلافت ناصر تا سقوط بغداد که در هر دو مقطع شیعیان وضعیت متفاوتی داشته اند، بررسی نموده است.

ص: 108

(157) شیعیان پاکستان

محمد اکرم عارفی، قم، مؤسسه شیعه شناسی، ١٣٨٥، ٥٧٦ ص.

این اثر به مطالعه و بررسی وضعیت کنونی شیعیان پاکستان در عرصههای اجتماعی و فرهنگی، اقتصادی و سیاسی می پردازد. در گرآوری اطلاعات، از روش میدانی و کتابخانهای استفاده شده است. «جمعیت شیعه»، «مذهب»، «سازمانهای مذهبی»، «آموزش و پژوهش»، «نظام اجتماعی»، «اقتصاد و فرهنگ» و «نظام سیاسی شیعیان» بخشی از فصول سهگانه کتاب را تشکیل می دهند.

(158) شیعیان خوجه در آئینه تاریخ

زهرا روغبی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ١٣٨٧، ١٦٨ ص.

این کتاب حاصل گزارشی است که نویسنده به دلیل موقعیت کاری در نایروبی و لندن از فعالیت های اجتماعی و مذهبی جماعت شیعه اثنی عشری «خوجه» ارائه می دهد. این کتاب شرحی مبسوط و تصویری جامع از این گروه ارائه می نماید. این کتاب در چهار فصل به همراه مقدمه ای کوتاه اما راهگشا درباره ی تاریخ تشکیل این گروه، تدوین شده است. «تشکیلات داخلی شیعیان خوجه اثنی عشری»، «ورود اسلام به آفریقا»، «فهرست جماعات عضو فدراسیون جهانی شیعیان خوجه اثنی عشری»،

«فهرست شخصیت های برجسته شیعیان خوجه اثنی عشری» و «طرح استراتژیک فدراسیون جهانی شیعیان خوجه اثنی عشری» عناوینی از فهرست کتاب را تشکیل می دهند.

ص: 109

(159) شیعیان در جهان عرب مدرن

(عربستان سعودی)

فؤاد ابراهیم، ترجمهی رضا سیم بر، تهران، نشر دانشگاه امام صادق (علیه السلام) و پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ١٣٨٧، جلداول، ٤٠٤ ص.

این کتاب به تحلیل اوضاع شیعیان در استان شرقی عربستان سعودی می پردازد. «شیعیان در استان شرقی تحت حاکمیت سعودی»، «هویت شیعیان استان شرقی»، «ظهور جنبش اسلا می شیعه (١٩٧٩-١٩٦٨)»، «دهه انقلابی (١٩٨٩-١٩٧٩)»، «از گزینه انقلابی تا گزینه رفرم (١٩٩٣-١٩٨٩)»، «قرارداد (١٩٩٣)»، «مصالحه و نگرش های تکاملی (١٩٩٣تاکنون)» عناوین فصول هفت گانه جلد اول کتاب می باشد.

(160) شیعیان در عرب مدرن

(عراق، لبنان و حوزه خلیج فارس)

اسحاق نکاست، ترجمهی ارسلان قربانی شیخ نشین، تهران، دانشگاه امام صادق (علیه السلام) و پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ١٣٨٧، جلد دوم، ٢٦٠ص.

این کتاب تحلیلی از اوضاع شیعیان در عراق، لبنان و کشورهای حوزه خلیج فارس ارائه می دهد. «مسئولیت گذشته»، «سیاست بازدارندگی در خلیج فارس»، «کشمکش قدرت در عراق»، «احیاء مکتب شیعه در لبنان» و «آرزوها و واقعیتها»، عناوین فصول پنجگانه جلد دوم کتاب را تشکیل می دهد.

ص: 110

(161) شیعیان، مبارزان راه خدا

رابین رایت، ترجمهی علی اندیشه، تهران، قومس، 1372، 180ص.

این کتاب دربردارنده یادداشتها و برداشتهای شخصی «رابین رایت» خبرنگار آمریکایی از اوضاع خاورمیانه، اسلام و انقلاب اسلامی ایران است که در چارچوب حوادث ارائه می گردد. نویسنده در بخش نخست کتاب با عنوان «اسلام بر جهان مسلط خواهد شد» بیان میکند که کتابش، تحقیقی مقدماتی دربارهی چند حادثه و اشخاص مرتبط با آن حوادث است. هدف او نشان دادن جهت و گرایش و نقش دائماً در حال تغییر ایران است، وی ادامه می دهد که قصد دارد تا به اشتباهات سیاستمداران غربی اشاره کند، سیاستمدارانی که با بنیادگرایان فقط به این دلیل روی مخالفت و مبارزه نشان میدهند که نمیتوانند مبانی عقیدتی آنان را درک کنند.

«بزرگترین مبارزه بر سر قدرت بعد از جنگ جهانی دوم»، «سلام زینت مرد است»، «این همان راه خون است»، «به آمریکاییان بگوئید»، «ما آن علامت سؤال بزرگ هستیم»، «سفیران واقعی مرگ»، «اسرائیل و شیعیان» و «تروریسم یک بیماری مسری است»، عناوین فصلهای کتاب را تشکیل میدهند.

ص: 111

(162) صراط مستقیم

نقد مبانی مکتب تفکیک بر اساس تقریر حجت الاسلام و المسلمین سیدان (دفتراول)، محمد حسن وکیلی، {بی جا}، ١٤٢٩ق، ٣٤٤ ص.

این کتاب در نقد مبانی فکری مکتب تفکیک گردآوری شده است. فصل اول حاوی نکاتی پیرامون استفاده از مدارک نقلی در اصول عقائد میباشد. فصل دوم بررسی قسمتی از روایات جمع آوری شده در مبحث صراط است. فصل سوم به شرح سخنان ملا صدرا در مسأله صراط پرداخته و در فصل چهارم عبارت کتاب معاد در نقد نظر ملا صدرا و اثبات تغایر آن با مکتب وحی نقل شده است.

(163) ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) از دیدگاه اسلام

(مذاهب و ملل جهان)

سید اسد الله هاشمی شهیدی، قم، انتشارات مسجد مقدس جمکران، ١٣٨٧، چاپ چهارم، ٤٥٦ ص.

نویسنده در این پژوهش کوشیده است تا عقیده به منجی و مصلح جهانی را در ادیان الاهی و مکتبهای مختلف فکری پی گیرد و ضمن ارائه دیدگاه هر یک از مذاهب، اصالت اعتقاد به ظهور منجی و انتظار او را اثبات نماید. این کتاب در دوازده بخش تدوین شده است. «مسأله مهدویت و اندیشه ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) »، «نوید اسلام درباره ظهورحضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) »، «شناخت مهدی موعود (عجل الله تعالی فرجه) »،

«اعتراف دانشمندان اهل تسنّن به صحت احادیث مهدی (عجل الله تعالی فرجه) »، «مهدی موعود (عجل الله تعالی فرجه) در گفتار دانشمندان اهل تسنّن»، «قضاوتهای نادرست و داوری حساب نشده»،

«مسأله انتظار حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) و نویدهای ظهورش در قرآن کریم»، «نویدهای ظهور مبارک حضرت

ص: 112

مهدی (عجل الله تعالی فرجه) در کتابهای مقدس ادیان و اخبار اهل بیت (علیهم السلام) »، «دین آینده جهان»،

«جهان پیش از ظهور سیمای راستین» و «ظهور مبارک حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) »، عناوین بخشهای کتاب می باشد.

(164) عالمان شیعه

رحیم ابوالحسینی، قم، مؤسسه شیعه شناسی، ١٣٨٤، 2جلد.

مقصود

از عالم در این کتاب شخصی است که در یک رشته علمی صاحب تخصص و دارای رسالات و کتاب بوده و در منابع معتبر از او به عنوان عالم یاد شده است. نویسنده تلاش کرده است تا همه اطلاعات موجود درباره یک عالم شیعی مشخص را جمع آوری کند. نویسنده در جلد اول به عالمان سده سوم از سال ٢٥٥ تا ٢٩٩ ه-.ق. پرداخته و در جلد دوم کتاب، عالمان سده چهارم از سال ٣٠٠ تا ٣٩٩ ه-.ق. را معرفی کرده است.

(165) عدهً الداعی به انضمام رساله شوق الحبیب

جمال الدین احمد ابن فهد حلی، ترجمهی حسین فشاهی، مشهد، کتابفروشی جعفری، {بیتا}،٣٥٢ص.

این کتاب یکی از آثار اخلاق و عرفان می باشد و به ادعای مترجم، قصد دارد تا رابطه بین خالق و مخلوق را اصلاح نماید. «در ادب»، «در ترغیب به دعا»، «در فضیلت نماز شب»، «در ترک حرص»، «در موضوع اسراف»، «مقایسه دنیا و آخرت»، «در توبه از گناهان»، «در عیادت مریض»، «در ذکر»، «در خواص متفرقه قرآن» و... بخشی از عناوین فهرست کتاب را تشکیل می دهند.

ص: 113

(166) عرفان در دیوان منسوب به امام علی (علیه السلام)

رؤیا موسوی گرمارودی، تهران، میترا، ١٣٨٦، ١٨٤ص.

نویسنده در این کتاب سعی دارد تا در هفت فصل اشعاری را از حضرت امیر (علیه السلام) که دارای مضامین عرفانی (نظری و عملی) می باشند بررسی نماید. نویسنده با اعلام این مطلب که از میان هفده شرح موجود بر اشعار منسوب به امام علی (علیه السلام) تنها چهار کتاب ترجمه شده است و از آن میان فقط شرح میبدی (قرن دهم) شرحی نیمه ادبی و نیمه عرفانی است، هدف خود را پژوهشی عرفانی- شیعی دربارهی دیوان منسوب به حضرت امیرالمؤمنین بیان می دارد. نویسنده در فصل اول به تاریخچه دیوانهای مختلف منسوب به حضرت پرداخته است و در شش فصل بعدی به «مفاهیم مهم عرفانی در اشعار مولی»، «دین در اشعار مولی (شریعت و طریقت)»، «مصداقهای شعری دربارهی انسان کامل»، «مناجات»، «ذکر»، «ادب»، و... پرداخته است.

(167) عرفان شیعی چراغ پر فروغی که علی (علیه السلام) در تاریخ افروخت

کریم فیضی تبریزی، {بی جا}، شکوفه یاسی، ١٣٨٠، ٢٧٢ص.

این کتاب با هدف شناسایی بهتر و بیشتر عرفان شیعی در پنج فصل تنظیم شده است: ١. کلیاتی درباره عرفان ٢. عرفان اسلامی ٣. موج قهقرا ٤. پیدایش عرفان شیعی ٥. نگرشی بر تداوم عرفان شیعی.

ص: 114

(168) عصر ظهور

علی کورانی، ترجمهی عباس جلالی، سازمان تبلیغات اسلامی، ١٣٧١، ٤١٢ص.

نویسنده کتاب که از نویسندگان ادیب لبنانی است، در این کتاب کوشیده است تا تحلیلی پیرامون وقایع و حوادث دوران ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) ارائه دهد. وی در بخشهایی از کتاب، به نقش اقوام مختلف در دوران ظهور پرداخته است که از آن جمله نقش رومیان، ترکان و یهودیان است. «ایرانیان و نقش آنان در دوران ظهور اعراب و نقش آنان در دوران ظهور»، «نهضت ظهور مقدس»، سیمای حکومت جهانی امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) »، «حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه)

ازدیدگاه شیعه»، «مهدی (عجل الله تعالی فرجه) منتظر از دیدگاه اهل سنت» از دیگر عناوین فهرست کتاب هستند.

(169) علم الیقین فی اصول الدین

ملامحسن فیض کاشانی (1091-1006 ق)، حسین استاد ولی، تهران، انتشارات حکمت، 1379، جلد اول، 691 ص.

جلد نخست این کتاب در سه مقصد: 1. شناخت خدای متعال 2. شناخت فرشتگان 3. شناخت کتابهای آسمانی و رسولان الاهی، تدوین شده است. مخاطبان این کتاب را چنان که مرحوم فیض در مقدمه متذکر میشود، طبقه متوسط بوده است و ایشان ادامه میدهد که در صورت تعمق در تبیین بهتر میتوان به کتاب دیگر یعنی «عین الیقین فی اصول الدین» مراجعه کرد. مرحوم فیض در این کتاب در هر باب پس از ذکر شواهد نقلی به تأویل و تبیین آنها میپردازد و کلام خود را با مثالها و شواهدی از کلام بزرگان و عرفا قوام میبخشد.

ص: 115

(170) علی نامه

(منظومه های کهن)

ربیع، تصحیح رضا بیات و ابوالفضل غلامی، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب، ١٣٨٩، ٥٧٣ص.

علی نامه منظومه ای شیعی و بازمانده از سده پنجم هجری است که شاعری با نام یا تخلص «ربیع» آن را در سال ٤٨٢ هجری سروده است؛ از سراینده آگاهی زیادی در دست نیست، فقط می دانیم وی در سال ٤٢٠ هجری زاده شده و این منظومه را احتمالاً در خراسان سروده و به «علی ابن طاهر عریضی»، حاکم سبزوار، تقدیم کرده است. این منظومه حماسی در دو دفتر به نظم درآمده است.

(171) عنایات حضرت مهدی موعود (عجل الله تعالی فرجه) به علما و مراجع تقلید

علی کریمی جهرمی، مشهد، مؤسسه نشر و تبلیغ، ١٣٦٦، ١٢٨ص.

نویسنده در این اثر قصد دارد تا پیرامون دو محور بحث کند: ١. آیا در زمان غیبت کبری امکان شرفیابی به حضورحضرت حجت وجود دارد یا نه؟ ٢. علما و مراجع بزرگی که به این کرامت الاهی دست یافتهاند. مهمترین اشاره کتاب این است که مرجعیت شیعه؛ همواره در محور معنویات و اتصال به امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) بوده است.

ص: 116

(172) غالیان

(کاوشی در جریانها و برآیندها تا پایان سده سوم)

نعمت الله صفری فروشانی، مشهد، بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، 1378، 412 ص.

موضوع این اثر، غلات و تأثیر آنان در افکار و عقاید و تاریخ شیعه است. نویسنده سعی کرده است جریان غالیگری و انتساب آنان به شیعه را به عنوان مظلومیت فرهنگی شیعه واکاوی کند. نویسنده در فصل اول کتاب کلیاتی همچون غلوّ در روایات و آیات قرآن و تاریخ ادیان را بررسی نموده است و در فصل دوم به بررسی نقش غلات در تاریخ پرداخته است. فصل سوم به بحث غلات در آینه عقیده و عمل اختصاص دارد و در فصل چهارم تأثیرات غلات بر تاریخ شیعه بررسی شده است. کتاب در پایان، فهرست مکانها، کتابها، روایات و اعلام نیز دارد.

(173) غدیر در احساس ملت ها

(مقالات دانش پژوهان غیر ایرانی درباره غدیر)

با همکاری مدرسه عالی امام خمینی، قم، دلیل ما، ١٣٨٢، ٤٦٤ص.

این اثر شامل مجموعه مقالاتی است که در سال ١٤٢٣ قمری تحت برنامهای همایشی با عنوان «غدیر در احساس ملتها» ارائه شده است. این مجموعه شامل ٢١٤ خلاصهی مقالات از نویسندگان کشورهای مختلف است.

ص: 117

(174) غدیر در آینه قرآن

شیخ علی الکورانی العاملی، ترجمهی محمد حسین شمسایی، تهران، دستان، ١٣٨٧، ٤٦٤ص.

نویسنده در این کتاب به شرح واقعه غدیر از دیدگاه آیات مرتبط با آن می پردازد و آیات 3 و ٦٧ سوره مائده و آیه ١ سوره مبارکه معارج را که در ارتباط تنگاتنگ با خطبه غدیر قرار دارند شرح و بسط می دهد. نویسنده در این کتاب ضمن روایت تفاسیر و احادیث، سعی کرده است که به ثبت قرآنی این حدیث در اثری جامع بپردازد.

(175) غلو

(درآمدی بر افکار و عقاید غالیان در دین)

نعمت الله صالحی نجف آبادی، تهران، انتشارات کویر، ١٣٨٤، 184ص.

نویسنده در این کتاب سعی دارد تا به بازشناسی نقش غالیان و انحراف جریان فکری آنان بپردازد. نویسنده در فصل اول به معرفی غالیان و غلو به عنوان یک جریان فکری انحرافی پرداخته است. «مثلث شوم»، عنوان فصل دوم کتاب است که در آن به بررسی نقش کسانی می پردازد که تحت تأثیر علاقهمندی شدید به ائمه (علیهم السلام) ، راه افراط در پیش گرفتهاند، ضمن این که نقش و شخصیت ابوالخطاب و مغیرهً بن سعید را در فصول قبل توضیح داده است.

ص: 118

(176) غلو از دیدگاه تشیع

انصاری بویراحمدی، علی، قم، مجمع جهانی شیعه شناسی، انتشارات آشیانه مهر، 1390، چاپ اول، 146 ص.

این کتاب در دو بخش و پنج فصل به بحث دقیق در مورد زوایای غلو و عوامل پیدایش آن پرداخته است. در بخش اول این کتاب با عنوان شناخت غلو که مشتمل بر سه فصل کلیات، عوامل و اسباب غلو و عقاید غلات است، در مورد چیستی غلو و اساس به وجود آمدن آن مطالبی آمده است.

فصل دوم در مورد عوامل و اسباب غلو، از جمله: موضوع عکس العمل، ضعف خداشناسی، توجیه عقیده، جهل و ناآگاهی، تحریک دشمنان و معاندان اسلام، دوستداری و عاشقی مفرط، شیادی رندان، زمینه سازی جهت پذیرش غلو، احساسات افراطی بدون منطق و استدلال به بحث و بررسی پرداخته است.

در فصل سوم از بخش اول این کتاب با عنوان «عقاید غلات»، عقیده به تناسخ، عقیده به تشبیه، مهمترین دلائل اعتقاد به تشبیه، عقیده به حلول، عیده به تفویض، خرافات اهل غلو، پیامدهای خطرناک غلو، مصداقی از غلات واقعی، فرقه های غلات، خلق فرقه جهت اتهام غلو به شیعیان، مهمترین دلائل برائت و بیزاری تشیع از غلو و غالیان را مورد بحث قرار داده است.

استاد انصاری بویراحمدی در بخش دوم با عنوان غلو و تشیع مشتمل بر دو فصل به بحث در مورد ریشه و بنیادهای مختلف غلو اشاره کرده است.

در فصل اول از بخش دوم با عنوان «غلات منتسب به تشیع» به شرح غلات منتسب به تشیع (فرقه های ساختگی)، فرقه سبئیه (افسانه عبدالله بن سبأ)، جریان افسانه موهوم «عبدالله بن سبأ»، «فرقه مختاریه یا کیسانیه»، عقاید منسوب به مختار، اقسام قضا، راویان و منابع

ص: 119

حدیث مهدویت: الف) راویان، ب) منابع، نتیجه قیام مختار، فرقه «زُراریه»، فرقه «بدائیه»، عمار یاسر اهتمام ورزیده و نکات قابل توجهی را ارائه نموده است.

در فصل دوم از بخش دوم این کتاب، غلو از دیدگاه تشیع، مبارزه پیشوایان تشیع با غلو، غلو از دیدگاه علماء و متفکرین تشیع، انگیزه نسبت دادن غلو به شیعیان، انگیزه غلو به راویان و محدثان شیعه، تهمت و افتراء نسبت به تشیع، دیدگاه علمای تشیع نسبت به غلو و غلو کنندگان، نسبت غلو حتی به اهل بیت (علیهم السلام) ، اعترافات برخی بزرگان معاصر اهل تسنّن بررسی شده است.

(177) فارس در دوره آل بویه

محمد رویگر، شیراز، انتشارات اوند اندیشه، 1388، 104 ص.

این کتاب اطلاعات کاملی از دوران حکومت آل بویه بر فارس در اختیار خوانندگان قرار می دهد و به بررسی اوضاع اجتماعی و فرهنگی فارس در دوران آل بویه می پردازد. کتاب دارای تصویر و فهرست منابع و مآخذ است.

ص: 120

(178) فدک

رضا استادی، قم، نشر قدس، ١٣٨٣، ٤٦٣ ص.

این کتاب شامل موضوعات مختلفی از جمله فدک می باشد که همگی در ارتباط با ائمه (علیهم السلام) می باشند. «سیمای پیامبر (صلی الله علیه و آله) در قرآن»، «صلح امام حسن (علیه السلام) »، «فدک»، «ثمرات قیام امام حسین (علیه السلام) »، «نصوص شیخ مفید یا کفایهً الاثر خزاز»، «حضرت عبدالعظیم (علیه السلام) » و... از موضوعات کتاب می باشند.

(179) فرقه های اسلامی و مسأله امامت

عبدالله بن محمد ناشی اکبر، ترجمه ی علیرضا ایمانی، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ١٣٨٦، ٢٧٢ ص.

این اثر ترجمهی کتاب «مسائل الامامهً ومقتطفات من الکتاب الاوسط» منسوب به ناشی اکبر، متوفای اواخر قرن سوم هجری است که در آن چالش های فرقه ای درباره ی مسأله امامت و دیگر مسائل کلامی را به تصویر کشیده است. از ویژگی های این کتاب انضمام متن عربی این دو اثر کهن به کتاب است.

(180) فروغ ولایت در دعای ندبه

صافی گلپایگانی، {بی جا}، {بی نا}، 1392 ق، 155 ص.

در این کتاب بررسیهایی پیرامون دعای ندبه صورت پذیرفته است.

«دعا»، «دعای ندبه»، «امام صادق و ندبه بر حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) »، علاوه بر بررسی این موضوعات، در این کتاب مجموعاً به چهارده پرسش پاسخ داده شده است.

ص: 121

(181) فرهنگ غدیر

جواد محدثی، قم، نشر معروف، 1386، 656 ص.

فرهنگ غدیر، نوعی دائرهً المعارف و فرهنگنامه الفبایی است که دانستنیهای ضروری، لازم و مهم را در قلمرو تشیع و شیعه و آنچه به موضع امامت، ولایت، غدیر خم، امیرالمؤمنین، اهل بیت، مذهب جعفری و... مرتبط است به صورت فشرده، مستند و دور از حاشیهروی ارائه میدهد. محتوای کتاب تنها در بعد کلامی و اعتقادی و تاریخی تشیع و واقعه غدیر خلاصه نمیشود، بلکه موضوعات، مفاهیم و اصطلاحات، وقایع کتابها، آیات، احادیث، اشخاص، اعلام، رمزها و نمادها، عادات و سنتها، گروهها و فرقهها و هر آنچه به نوعی مرتبط با موضع غدیر است را در برمیگیرد. و این تنوع ابعاد، جنبهی کاربردی کتاب را می افزاید. انضمام مباحث کتاب، به صورت الفبایی است. از این رو فهرستی موضوعی و تفکیک شده در آخر کتاب آمده تا استفاده از مباحث را آسانتر کند.

(182) فضائل الشیعه

شیخ صدوق، تصحیح و ترجمهی دکتر امیر توحیدی،{بی جا}، {بی تا}، 85 ص.

این اثر، تصحیح کتاب فضائل الشیعهً شیخ صدوق است که بر اساس نسخ خطی آن صورت پذیرفته است. کتاب در بردارندۀ چهل و چهار حدیث با ترجمه و اعراب گذاری می باشد.

ص: 122

(183) فهرست واره ایرادات و شبهات علیه شیعیان در هند و پاکستان

سید کمال حاج سید جوادی، مرکز بازشناسی اسلام و ایران، 1375، 171 ص.

این کتاب که به همت معاونت پژوهشی و آموزشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و به اهتمام مرکز بازشناسی اسلام و ایران در دوازده فصل تهیه شده است، در صدد تشریح، تبیین و نمایاندن گوشهای از فعالیتها و اقدامات برخی از عالمنمایان اهل تسنن هند و پاکستان است که سالهای 1357- 1372 در این دو کشور شکل گرفته است. شیعیان شبه قاره هند و پاکستان، اقلیت مظلومی را تشکیل میدهند که در طول تاریخ این سرزمین، هم از سوی حاکمان و هم از سوی عالمنمایان مورد هجوم بودهاند. آنان همواره ایران و روحانیون بیداردل ایرانی را معلم، مرشد، پناهگاه و حامی خود دانسته و مرجعیت شیعه ایران به آنها عنایتها و مساعدتها داشته است. در مقدمه کتاب، با اشاره به این که از سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مقابله با فکر دینی احیا شده و اشکال مختلفی به خود گرفته است که یکی از این مبارزات، مقابله با شیعه و تفکر شیعی است که در سالهای اخیر دامنه وسیعی یافته و مجموعهای از نوشتههای مختلف ضد شیعی را به وجود آورده است. دلیل این مقابله را میتوان در جوهرهی اعتقادات شیعی جستجو نمود. انتشار دهندگان این کتاب بر این باورند که گستره و حجم کتابها و مقالات ضد شیعی منتشره شده گویای این مطلب است که بیتفاوتی نسبت به این مطلب با توجه به خصوصیات و موقعیت شیعیان هند و پاکستان به احتمال قوی در تضعیف اقلیت شیعه مؤثر خواهد بود، و به همین دلیل در صدد نشر و تشریح فعالیتهای ضد شیعی بر آمدهاند.

ص: 123

عناوین فصلهای کتاب به این شرح است:

فصل اول: ایرادات اهل سنت شبه قاره نسبت به دیدگاه شیعیان درباره قرآن.

فصل دوم: دیدگاه برخی از اهل سنت درباره احادیث مربوط به امامت و ولایت.

فصل سوم: تشیع در نگاه گروهی از عالم نمایان اهل سنت شبه قاره.

فصل چهارم: تحریفات برخی از عالم نمایان اهل سنت دربارهی چند واقعه تاریخی.

فصل پنجم: عقاید اهل سنت پاکستان و هند دربارهی همسران و دختران پیامبر (صلی الله علیه و آله) .

فصل ششم: نظرات اهل سنت شبه قاره درباره ابوطالب.

فصل هفتم: ولایت و امامت در نزد گروهی از اهل سنت.

فصل هشتم: دیدگاه اهل سنت در باب خلفای راشدین.

فصل نهم: عقاید اهل سنت شبه قاره درباره فضائل اصحاب و تابعین.

فصل دهم: مدعیات اهل سنت پیرامون بدعت در سنن مذهبی شیعیان.

فصل یازدهم: نظرات عالمان اهل سنت شبه قاره درباره احکام در نزد شیعیان.

فصل دوازدهم: نظرات برخی از اهل سنت پاکستان و هند درباره امام خمینی.

از ویژگیهای فصلهای کتاب، دستهبندی نظرات ذیل موضوع و فهرست کتب منتشر شده دربارهی موضوع است. کتاب در پایان دارای فهرست اعلام میباشد.

ص: 124

(184) فیض القدیر یا خلاصه عبقات الانوار (پیرامون حدیث غدیر)

میر حامد حسین، حاج شیخ عباس قمی، ترجمهی رضا مختاری، سید علی میرشریفی، قم، مؤسسه در راه حق، {بی تا}، ٤٦٢ ص.

این اثر همان «عبقات الانوار» میر حامد حسین است که توسط حاج شیخ عباس قمی خلاصه شده و به «فیض القدیر فیما یتعلق بحدیث الغدیر» معروف شده است. نویسنده در مقصد اول به اثبات تواتر حدیث غدیر و رد اشکالات فخر رازی و مقلدین او و در مقصد دوم به بیان دلالت حدیث غدیر بر امامت حضرت امیر (علیه السلام) پرداخته است.

(185) قیام سبزجامگان

(مهاجرت و نهضت سادات علوی در ایران از آغاز تا تأسیس حکومت علویان طبرستان)

بهاء الدین قهرمانی نژاد شائق، تهران، چاپ و نشر بین الملل، ١٣٨٦، ٢٤٤ ص.

نویسنده در این رساله سعی کرده است تا تصویری از گرایش مردم ایران به علویان ارائه دهد. «زمینه ها و عوامل»، «زمینههای پذیرش مکتب اسلام و اهل بیت (علیهم السلام) »، «سیری در مهاجرتها»، «نهضتها و آثار و نتایج آن»، «شیوههای مهاجرت»، «قیامهای علویان در حجاز، عراق و ایران» و «آثار و نتایج مهاجرت»، به ضمیمه فهرست آیات و احادیث، برخی عناوین کتاب را تشکیل می دهند.

ص: 125

(186) قیام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) از دیدگاه جامعه شناسی نهضت ها

دکتر علی قائمی، تهران، قائم، {بی تا}، ١٥٥ ص.

نویسنده در این اثر سعی کرده است تا از دیدگاه جامعه شناسی به تحلیل نهضتها به ویژه قیام حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) بپردازد. وی سعی کرده است در چندین گفتار کوتاه از تعریف مفهوم جامعه شناسی و نهضت، مسیری منطقی را برای بررسی جامعه شناسی قیام حضرت ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه) ارائه نماید. «تعریف جامعه»، «ظهور نهضت»، «جهان در عصر قیام حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) »، «تهدید و انذار»، «جنگ و درگیری»، «نقش آگاهی در نهضت» و... از جمله محورهای کتاب هستند.

(187) کاشان در مسیر تشیع

مصطفی صادقی، قم، مؤسسه شیعه شناسی، ١٣٨٦، ٢٠٨ ص.

بررسی نحوه ی ورود تشیع به کاشان موضوع کتاب می باشد. نویسنده در فصل اول با عنوان «کلیات تحقیق»، به منابع و وجه تسمیه (نامگذاری) کاشان و در فصل دوم به موضوع اصلی کتاب و نحوه ورود تشیع به شهر مذکور پرداخته است. در فصل سوم به نحوه ی گسترش تشیع در کاشان و در گزارش پایانی از فرضیه و مشکلات تحقیق سخن گفته است.

ص: 126

(188) کتاب ایران، سوگواری های مذهبی در ایران

محمدصادق فربد، تهران، الهدی، 1385، 280 ص.

در این پژوهش که تحقیقی مردمشناسانه و جامعهشناختی در آداب و رسوم مردم ایران با تأکید بر مراسم سوگواری مذهبی تلقی می شود، نویسنده به ریشه های آداب و رسوم ایرانی در مذهب تشیع پرداخته است. مؤلف در بخش اوّل به ریشهی سوگواری و کارکردهای آن در جامعه و در بخش دوم به سیر تکوینی سوگواری از گذشته تا امروز پرداخته است.

«سوگواری، یک نهاد انسانی»، «سیر تکوینی سوگواری در ایران»، «عناصر اصلی سوگواری در ایران، مکان، ابزارها، علامت ها»، «تأثیر سوگواری بر هنر و ادبیات در ایران» و «انواع سوگواری و ساختار آن در ایران»، عناوین بخش های پنجگانه کتاب را تشکیل می دهند. در بین آداب و رسوم، «تعزیه» سهم بیشتری را به خود اختصاص داده است. کتاب در پایان دارای فهرست اعلام، منابع و مآخذ است.

(189) کلام شیعه، ماهیت، مختصات و منابع

محمد رضا کاشفی، قم، نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ١٣٨٦، ٢٨٣ ص.

بازپژوهی کلام اسلامی و بازنگری تحلیلی آثار و آرای متکلمان بزرگ مسلمان در قالب بررسی و سیر تطور کلام شیعی از اهداف تدوین این اثر بوده است. «کلام شناسی»، «شیعه شناسی»، «کلام شیعه»، «کلام شیعه تأثیرگذار یا تأثیرپذیر» و «منبع شناسی کلام شیعه»، به همراه منابع و فهرست آیات و روایات، عناوین فصول کتاب را تشکیل می دهند.

ص: 127

(190) کوفه، پیدایش شهر اسلامی

هشام جعیط، ترجمهی ابوالحسن سرو قد مقدم، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، 1372، 442 ص.

نویسنده این اثر کوشیده است تا تاریخ کوفه (نخستین شهر بزرگ عربی خارج از عربستان که با فتوحات عرب، سیاسی شده) را بررسی کند. نویسنده سعی دارد تا گفت و شنودی میان تمدن پس از اسلام با تمدنهای قبل از اسلام آن منطقه را بیان کند و برای شناخت بهتر کوفه به پرسشهایی دربارهی بصره، واسط و بغداد پرداخته و کوشیده است تا نحوه پیدایش شهرهای اسلامی را به طور کلی به رشته تحریر درآورد، از این رو اثر حاضر یکی از پژوهشهای مونوگرافیک ]تک نگاری[ دقیق و اندیشمندانه است. عناوین بخشهای کتاب عبارت است از:

بخش اول: فتح عراق از سوی اعراب و بنیانگذاری کوفه.

بخش دوم: چشم انداز اولیه شهر.

بخش سوم: شرقشناسی و شهر اسلامی.

بخش چهارم: تأثیرات از بابل تا مکه.

بخش پنجم: شهرسازی و اسکان، اوج تاریخی.

بخش ششم: توسعه و تکامل.

بخش هفتم: آیا کوفه نمونهی اولیهی شهر اسلامی است؟

نتیجه: چهره شهر کوفه، سرنوشت و فرجام آن.

کتاب در پایان دارای نمایه و کتابشناسی است.

ص: 128

(191) گرایش ها و مذاهب اسلامی در سه قرن نخست هجری

(ترجمهی کتاب الزینه)

ابو حاتم رازی، ترجمهی علی آقا نوری، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1382،255ص.

این کتاب ترجمهی بخش سوم کتاب «الزینه» ابوحاتم رازی است که کتابی مرجع در شرح واژههای مهم و کاربردی قرآن به شمار میرود. این بخش یکی از کهنترین منابع دربارهی مذاهب و گرایشهای اسلامی به شمار میرود. ابو حاتم کوشیده است به صورت بی طرفانه، اطلاعات دقیقی درباره گروههای اسلامی ارائه نماید. «فرقههای شیعه»، «غالیان»، «تناسخ گرایان» و «رجعت گرایان» محورهای این کتاب را تشکیل میدهند. متن عربی کتاب نیز پیوست میباشد.

(192) گرایش چند شخصیت بزرگ به تشیع

محمد حسن قبیسی، ترجمهی محمد محمدی اشتهاردی، قم، انتشارات جواد، {بی تا}، ٢٥٩ ص.

عنوان اصلی کتاب، «لماذا اختار هؤلاء العظماء مذهب التشیع مذهب اهل البیت (علیهم السلام) » نوشته نویسنده شهیر لبنانی «شیخ محمد حسن قبیسی عاملی» است. کتاب مشتمل بر گفتار شخصیتهای مختلف تشرف یافته به مذهب تشیع می باشد. نویسنده در حالی که نحوه تشرف شخصیتها را به مذهب شیعه شرح می دهد؛ از روایت و شرح برخی از آیات و روایات درباره مذهب تشیع نیز غافل نبوده است. «گرایش مهندسی برهمائی هندی به تشیع»، «گرایش استاد شوبرت آلمانی به تشیع»، «گرایش مسیحی لهستانی به تشیع»، «گرایش علامه احمد امین انطاکی به تشیع» و... از جمله عناوین فهرستهای کتاب می باشند.

ص: 129

(193) گزیده آثار همایش بین المللی تشیع و خاورشناسان

به اهتمام انجمن تاریخ پژوهان، قم، خاکریز، ١٣٨٧، ١٨٨ ص.

این مجموعه شامل گزیده مقالات و سخنرانیهای همایش نخست (مشتمل بر ده مقاله)، گزیده مقالههای همایش دوم (مشتمل بر ٣١ مقاله)، گفتگوها (مشتمل بر پنج گفتگو) و سنتهای علمی (یک سنت) به انضمام گزیده مقالات خاورشناسان، کتابشناسی خاورشناسان و مقالهشناسی خاورشناسان می باشد.

(194) گزیده مقالات کنگره امام حسین (علیه السلام) و مقاومت

گروهی از نویسندگان، تهران، سازمان اوقاف و امور خیریه، 1386، 3 جلد.

این مجموعه گزیده و منتخبی از 167 مقالهی برتر کنگره ی «امام حسین (علیه السلام) و مقاومت» است که در سه جلد فراهم شده است. جلوههایی از پایداری و استقامت در سیره عملی و قولی سالار شهیدان به قلم دکتر «احمد بهشتی»، آزادی از دیدگاه امام حسین (علیه السلام) به قلم «اکبر تسبیحی»، اصول و مبانی قرآنی نهضت عاشورا به قلم «محمد علی اسدی نسب»، عاشورا در آینه تفاسیر به قلم «دکتر مرتضی رحیمی»، نماز عاشورا، سند حقانیت مقاومت حسینی به قلم «کامران شرفشاهی»، برداشت های انسان شناختی نهضت کربلا به قلم «حائری شیرازی و دکتر محمد جواد سلمان پور»، سوگواری ائمه معصومین (علیهم السلام) بر امام حسین (علیه السلام) ، زنده نگه داشتن قیام کربلا به قلم «عباسعلی اخوان ارمکی»، امر به معروف و نهی از منکر، مبنای مقاومت و قیام امام حسین (علیه السلام) به قلم «دکتر محمد جواد سلمان پور»، نگاهی اجمالی به برخی مقاومت های مردمی در پی نهضت حسینی به قلم «مجید حیدری فر»، تداوم نهضت حسینی و نقش مقاومت زنان به قلم «رمضان قلی زاده»، اسوه مقاومت زنان در تداوم نهضت حسینی به قلم

ص: 130

«سعید سلیمیان»، ایرانیان و قیام مختار به قلم «محمد حسین ریاحی»، اثر گذاری الگویی مقاومت حسینی بر مبارزات شیعیان در دوره بنی امیه به قلم «غلامحسین اعرابی»، بازتاب مقاومت کربلا در دوره معاصر، تأثیرپذیری انقلاب اسلامی از الگوی مقاومت حسینی به قلم «عبدالرضا رضا زاده»، حماسه ی حسینی و تأثیر آن بر انقلاب اسلامی ایران به قلم «علیرضا جعفرزاده»، تأثیر آموزه های قیام حسینی بر شکلگیری و پیروزی حزب الله لبنان به قلم «فرزانه نیکوبرش راد»، عوامل ماندگاری و گسترش دائمی امواج نهضت کربلا به قلم «طاهره انصاری و حسن ظهرابی»، نهضت کربلا، عوامل ماندگاری و گسترش دائمی به قلم «عبدالحمید عارفیان»، عوامل مانایی و پایایی نهضت کربلا به قلم «محمد جواد رودگر»، آینه داران پیام عاشورا به قلم «فریدون شیرازی» و جلوه های عاشورا در شعر دفاع مقدس به قلم «دکتر علی طاهری و دکتر امیرحسین مغیث» عناوین مقالات این مجموعه را تشکیل می دهند.

(195) گفتگوی عالمانه حقانیت تشیع در گفتگوی علمی، مذهبی بر اساس فریقین

علی اکبر عارف، قم، دارالنور، ١٣٨٣، 2 جلد.

این کتاب به روش مناظره تدوین شده و سخنان شیعه و اهل تسنن در خصوص موضوع مورد بحث بازگو شده است. «اهمیت خلافت و ولایت در کتب اهل سنت»، «وصیت و سفارش رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) »، «غدیر چه ربطی به خلافت دارد؟»، «کلمه ولی به چه معناست؟»، «مشکلات غار و بعد

ص: 131

از آن»، «مختصات پیامبر (صلی الله علیه و آله) »، «چرا علی (علیه السلام) برای مسأله حکومت به سقیفه نرفت؟»، «خصوصیات علی (علیه السلام) در روایات»، «یوم الدار و ایمان آوردن علی (علیه السلام) »، «لزوم عصمت امام و خلیفه»، «فدک و زهرا÷» و... محورهای گفتگوی کتاب است.

(196) گفتمان سیاسی شیعه در ایران معاصر

جلال درخشه، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق (علیه السلام) ، ١٣٨١، ٣٣٤ ص.

این اثر به بررسی تحول اندیشههای سیاسی علمای شیعه در ایران معاصر با تأکید بر سالهای ٥٧-1320 می پردازد و در صدد است با رهیافتی توصیفی، دگرگونیهای آن را نسبت به قبل از آن نشان دهد. «رویکردی نظری، تاریخی به اندیشه سیاسی شیعه از آغاز تا دوران معاصر» و «اندیشه سیاسی علمای شیعه ایران» عناوین دو بخش از کتاب را تشکیل می دهند.

(197) مآخذشناسی توصیفی تاریخ تشیع امامیه در ایران

حسن حضرت، تهران، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ١٣٨٣، ٢٢٦ص.

این اثر کوششی است در راستای معرفی کتابهای مربوط به تاریخ تشیع امامیه در ایران که در دو بخش کتابهای فارسی و کتابهای غیر فارسی تدوین شده است. در این اثر ٨١ کتاب فارسی و چهارده کتاب غیر فارسی معرفی شده است.

ص: 132

(198) ماهیت قیام شهید فخ

سید ابو فاضل رضوی اردکانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1375،279ص.

این اثر تلاشی در بررسی ماهیت قیام حسین بن علی بن حسن (علیه السلام) از نوادگان امام حسن (علیه السلام) معروف به «شهید فخ» است. این اثر در یازده فصل به شرح ذیل تدوین شده است: 1. ویژگیهای شخصی. 2. ولادت و دوران کودکی و فضائل حسین، رهبر قیام فخ. 3. روایات و اقوال. 4. فلسفه قیام. 5. اهداف قیام. 6. زمینه و مقدمات قیام. 7. قیام. 8. پس از شهادت. 9. مراثی و اشعار. 10. قیام دیلم. 11. ادریس بن عبدالله.

(199) مجالس المؤمنین

قاضی نورالله شوشتری، تهران، کتابفروشی اسلامیه، 1354 ،2 جلد، جلد اول، 592 ص، جلد دوم، 700 ص.

این کتاب را قاضی «نورالله شوشتری» در دوازده مجلس تألیف کرده است که هر مجلس به یک گروه یا مکان منسوب به شیعه اختصاص دارد. در مجلس اول به ذکر بعضی اماکن که به ائمه (علیهم السلام) اختصاص دارد پرداخته است. «ذکر اکابر شیعه»، «ذکر شعرای عرب»، «ذکر شعرای عجم» و... عناوین برخی مجالس کتاب میباشند. از دیگر کتب قاضی نور الله شوشتری میتوان به «صوارم المهرمه»، «عقائد الامامیه»، «عشره کامله»، و «مصائب النواصب» اشاره کرد.

ص: 133

(200) مجالس در مناظرات

(الفصول المختاره)

شیخ مفید (محمد بن محمد بن نعمان)، ترجمهی آقا جمال محمد آقا حسین محقق خوانساری، تهران، انتشارات نوید، 1362، 2جلد (در یک جلد صحافی شده است)، 518 ص.

در مقدمهی عربی کتاب «الفصول المختاره» به قلم «سید مرتضی علم الهدی» آمده است که شیخ مفید کتابی به نام «العیون و المجالس» مشهور به مجالس نگاشته و سیدمرتضی از این کتاب فصلهایی را برگزیده و آن را «فصول المختاره العیون و المجاسن» نامیده است. موضوع این کتاب؛ مناظرات شیخ مفید با فرق و مذاهب مختلف است که در مجالس عمومی بغداد به مرور زمان میان ایشان و مخالفین صورت پذیرفته است. اصل کتاب «العیون و المجالس» در دسترس نیست و ظاهراً آنچه به جا مانده است همین فصلهای المختاره میباشد. این ترجمه توسط «آقا جمال الدین بن آقا حسین محقق خوانساری»، برحسب تقاضای حاجی احمد بیک از ارکان دولت شاه سلیمان صفوی از عربی به فارسی درآمده است. از فصل 25 تا 30 جلد دوم، به فرقههای منسوب به شیعه پرداخته است.

ص: 134

(201) مجموعه مقالات همایش مهدویت

جمعی از مؤلفان، تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن، ١٣٨٥، ٢١٣ص.

این اثر مجموعه مقالات همایش علمی، پژوهشی، منطقهای مهدویت و بازخوانی مفاهیم مهدویت است که در سال ١٣٨٣ در دانشگاه آزاد اسلامی تنکابن برگزار شده است. «معرفی مرجع مهدویت، بحثی در کتاب شناسی مهدویت به قلم دکتر منوچهر امیر فیروز کوهی»، «سوشیانت و موعود گرایی در دین زرتشت به قلم عباس پناهی»، «مهدویت و صلح جهانی به قلم حجهً الاسلام سعید خادمی»، «ضرورت تربیت منتظران در دوران غیبت به قلم علی اوسط خانجانی»، «مهدی موعود و جنبش سفیانی به قلم سوفیا دیوسالار»، «علل غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) به قلم علیرضا سبزیان»، «پیامبری و آثار تربیت اسلامی»، «فرهنگ مهدویت در شیعه به قلم دکتر جواد سلیمان پور»، «تجلی مهدی موعود در ذهن و زبان شاعران پارسیگو به قلم محمد حسن شکوری»، «ابعاد و ویژگیهای حکومت امام عصر (عجل الله تعالی فرجه) به قلم مهتاب شورمیج»، «مهدویت در عصر تکنولوژی به قلم حجهً الاسلام محمد حسین عبد الملکی»، «جلوههای مهدویت در اشعار امیر پازداری به قلم عسکری آقاجانیان»، «مهدویت سایر ادیان و منجی موعود به قلم عیسی علیان»، «فلسفه غیبت و قیام حضرت مهدی قائم آل محمد (عجل الله تعالی فرجه) به قلم ابوالفضل قهاری»، «مهدویت در ادبیات به قلم آرزو لاریجانی» و «مهدویت فرهنگ انتظار و مسئولیت پذیری به قلم علی نیک کار»، مقالات این مجموعه را تشکیل می دهند.

ص: 135

(202) مختصری در تاریخ اسماعیلیه

(سنتهای یک جماعت مسلمان)

فرهاد دفتری، ترجمهی فریدون بدر ه ای، نشر فرزان، 1388، چاپ سوم، 334 ص.

اسماعیلیان اولیه، گروهی از شیعیان بودند که پس از شهادت امام صادق (علیه السلام) ، به امامت فرزند ایشان (اسماعیل) که سالها پیش رحلت کرده بود معتقد شدند. اسماعیلیان تاریخ پر فراز و نشیبی دارند که در این کتاب مؤلف به سر آغاز وقایع اسماعیلیان پرداخته است. این کتاب در پنج فصل: «تاریخ و تاریخ نگاری اسماعیلی، سرآغاز و تاریخ اولیه»، «عصر فاطمیان: دولت و دعوت»، «دوره الموت در تاریخ اسماعیلیه نزاری»، «تحولات بعدی» و «تداوم و تجدد» تدوین شده است.

(203) مذهب اسماعیلی و نهضت حسن صباح

دکتر یوسف فضایی، تهران، مؤسسه انتشارات عصایی، 1374، 241 ص.

فرقه اسماعیلیه در قرنهای سوم تا هفتم هجری دارای عقاید فلسفی، کلامی و دینی متنوعی بوده است. این تنوع، محصول تلقین موضوع و تأویل اصول و فروع دین در آن مذهب است. این مذهب در مسیر تکاملی خویش فراز و فرودهای بسیاری را پیموده است. نویسنده این کتاب سعی کرده است تا در دو بخش: 1. تحولات تاریخی مذهب اسماعیلیه و 2. فلسفه دینی و عقاید کلامی اسماعیلیه، تصویری کلی از تاریخ و عقاید این فرقه ارائه کند.

ص: 136

(204) مذهب تشیع و آرمان های ملی ایرانیان

عسکر حقوقی، تهران، نقش جهان، ١٣٥٣، 144 ص.

نویسنده این کتاب، ابتدا درباره ی چگونگی پیدایش مذهب تشیع و آرمان های ملی ایرانیان مطالبی را آورده، سپس به بررسی انطباق آرمان های ملی ایرانیان در میان مذهب تشیع پرداخته است. «نظری مجمل به اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران»، «اختلافات مسلمانان»، «نهضت شعوبیه»، «قیام مردانه سلحشوران ایرانی»، «ایرانی و زردشتی» و «ایرانی و شیعه»، عناوین شش گانه بخش های کتاب می باشند. کتاب در پایان فهرست اعلام و رجال دارد.

(205) مرجعیت و سیاست در عصر غیبت

علی نقی ذبیح زاده، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1384، 2 جلد.

نویسنده در این اثر کوشیده است تا با استفاده از آثار و منابع بسیاری به بررسی کارکرد سیاسی و اجتماعی مراجع بزرگ شیعه در عصر غیبت بپردازد و هویت شخصی و منزلت علمی و اخلاقی آنان را نیز به تصویر بکشد.

محورهایی همچون «مفهوم واژه اجتهاد»، «مفهوم فقه»، «پیشگامان تدوین اصول فقه»، عنوانهای فصل اول را تشکیل می دهند. «مرجعیت شیعه در عصر غیبت صغرا»، «مرجعیت شیعه در قرن چهارم و پنجم قمری»، «مرجعیت شیعه در قرن ششم و هفتم هجری»، «مرجعیت شیعه در قرن هشتم و نهم هجری» و «مرجعیت شیعه در قرن دهم و یازدهم»، عناوین فصلهای دوم تا ششم (جلد اول) را تشکیل میدهند. «دین و سیاست در عصر صفویه»، «عصر شاه اسماعیل»، «زمینههای روابط عالمان شیعه با صفویه»، «مرجعیت شیعه در قرن دوازدهم قمری» و «مرجعیت شیعه در قرن سیزدهم»، عناوین فصلهای هفتم تا دهم (جلد دوم) را تشکیل

ص: 137

میدهند. کتاب در پایان، کتاب نامه دارد.

(206) مسائل اعتقادی از دیدگاه تشیع

محمد رضا مظفر، محمد محمدی اشتهاردی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ١٣٧٥، ٢٠٨ص.

این کتاب ترجمهی کتاب معروف «عقائد الامامیه» مرحوم علامه مظفر است. کتاب در شش بخش: «مقدماتی»، «خداشناسی»، «پیامبرشناسی»، «امامشناسی»، «مکتب تربیتی اهل بیت» و «معاد در روز رستاخیز» تدوین شده است. از موضوعات آن می توان به: دعا و نیایش، مسأله رجعت، زیارت قبرها، جهان پس از مرگ، مسئله معاد جسمانی، اطاعت امامان و... اشاره کرد.

(207) مصابیح القلوب

(شرح فارسی پنجاه و سه حدیث اخلاقی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) )

ابو سعید حسن بن حسین شیعی سبزواری، محمد سپهری، تهران، انتشارات بنیان و نشر میراث مکتوب، ١٣٧٥، ٦٤٦ ص.

کتاب «مصابیح القلوب» یکی از آثار ارزشمند شیعی در مسائل مختلف وعظ و خطابه است که سرشار از آیات و احادیث آموزنده و حکمتها است. نویسندهی کتاب که همواره خود را «حسن شیعی سبزواری» می خواند، یکی از وعاظ و متکلمان فاضل قرن هشتم هجری است که در کتابش و در ٥٣ فصل، به ٥٣ روایت از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می پردازد. این کتاب به زبان فارسی و دارای نثری روان و شیوا است.

ص: 138

(208) معارف الشیعهً در عرفان و شناسایی حق

علی گرامی، تهران، کتابفروشی اسلام، {بی تا}، ١٥٤ ص.

این کتاب تحقیقی است در پاسخ به شبهات معارف حق که با زبانی ساده و مختصر بیان شده است. «خداشناسی از راه فطرت»، «کشفیات فطریه»، «اشراقات عشقیه»، «پاسخهای شبهات طلیعه»، «شبهه اول امکان ماهیت خدا»، «شبهه امتناع امتزاج و تجسم خدا»، «شبهه توهم رویت خدا»، «شبهه اثبات حسن و قبح عقلی»، «توهم جبر و تفویض افعال عباد» و... از جمله محورهای کتاب میباشند.

(209) معارف مهدوی

مرکز مطالعات و پژوهشهای فرهنگی حوزه علمیه قم، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، ١٣٨٥، ٣٠٠ص.

این اثر به سفارش دبیرخانه دائمی اجلاس حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) از سوی محققان مرکز مطالعات و پژوهشهای فرهنگی حوزهی علمیه قم و بر اساس پاسخ به ٢٠٠٠ پرسش مهدوی تدوین شده و در یک مقدمه و چهارده فصل فراهم گشته است. «انتظار موعود در ادیان»، «امام مهدی در قرآن»، «ولادت و نسب»، «ویژگیهای امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) »، «غیبت»، «نیابت»، «قیام قبل از ظهور»، «علائم ظهور»، «شرایط و زمینه ظهور»، «وقایع ظهور»، «رجعت»، «عصر ظهور»، «مدعیان مهدویت» و «آسیب شناسی مهدویت»، عناوین فصول کتاب را تشکیل می دهند.

ص: 139

(210) مکتب کلامی قم

احمد عابدی، قم، آستانه مقدسه، انتشارات زائر، 1384، 262 ص.

این کتاب به تبیین روش عالمان و محدثان قم در قرون سوم و چهارم در برابر حوزه حدیثی ری، کوفه و بغداد در مباحث اعتقادی میپردازد. نویسنده مکتب کلامی را به معنی مدرسه کلامی و مکتبهای مختلف به کار برده است؛ زیرا از نظر نگارنده، هر عالم شیعی قمی یا بغدادی، قرآن، حدیث و عقل را از منابع احکام و معارف به شمار میآورد و آنها را صحیح میشمرد، اما کیفیت و روش استفاده آنان از منابع، متفاوت است. این اثر در دو بخش «روششناسی مکتب قم» و «بررسی دیدگاه مکتب قم نسبت به اهم مسائل و اصول اعتقادی» و مجموعاً در هفت فصل تدوین گردیده است.

(211) مناظرات علمی بین شیعه و سنی

سید علی حسینی قمی، قم، انتشارات نسرین، 1378، 285 ص.

این اثر در سه بخش «مناظرات علمی»، «ایرادهای وارده بر خلفای ثلاثه» و «ظرائف و لطایف خواندنی» مطالبی را در قالب روایت و حکایت بیان میکند.

ص: 140

(212) منبع شناسی شیعه

(به زبانهای اروپایی)

رامین خان بگی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ١٣٨٦، ٩٦٩ ص.

این اثر کوششی محققانه در راستای معرفی شاخههای گوناگون معارف شیعی همچون: تاریخ اسلام، حدیث، فقه، کلام، مسائل سیاسی و اجتماعی و... در منابع علمی زبانهای اروپایی می باشد.

(213) میراث مکتوب شیعه

(دفتر اول)

سید حسین طباطبایی، ترجمهی سید علی قرائی و رسول جعفریان، قم، کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام ایران، 1383، 528 ص.

این کتاب در سال 2003 میلادی برابر با 1381به زبان انگلیسی به چاپ رسیده و قرار است دفتر دوم کتاب نیز به زبان انگیسی عرضه شود. این تحقیق قصد دارد تا شناختی از میراث مکتوب مذهب شیعه امامیه در طی سه قرن نخست هجری ارائه دهد. کتاب در سه فصل: 1. امام علی بن ابیطالب (علیه السلام) و نزدیکانش 2. تشیع کوفی در دوران اموی 3. دوران سرکوب شیعه، تدوین شده است. فهرست منابع و مآخذ، فهرست راهنما و فهرست تفصیلی کتاب (نام مؤلفان) ضمیمه میباشند.

ص: 141

(214) نامه ای که نانوشته ماند

(تحلیلی درباره حدیث دوات و قلم)

محسین زنیلی، قم، بوستان کتاب، 1381، 272 ص.

نویسنده در این اثر تلاش کرده است تا با رجوع و استناد به منابع اصلی فریقین؛ بررسی جامعی از وصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) که به حدیث قلم و دوات معروف است ارائه نماید. این اثر در شش فصل فراهم آمده است. «لفظ حدیث در منابع اهل سنت»، «ارزش سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله) »، «مفهوم واژه هجر از دیدگاه سنتشناسان»، «هدف رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از نوشتن آن نامه چه بود؟»، «سرگردانی دانشمندان اهل سنت در تفسیر حدیث» و «فراز پایانی حدیث» عناوین فصلهای کتاب میباشند. کتاب در پایان، فهرست اعلام و کتابنامه دارد.

(215) نزههً الزاهد

(ادعیه مأثور از امامان معصوم (علیهم السلام) با توضیحات فارسی سده ششم)

نویسنده ناشناس، تصحیح: رسول جعفریان، تهران، دفتر نشر میراث مکتوب، 1376، 363ص.

کتاب «نزههً الزاهد» و «نهزهً العابد»، اثری ادبی و دعایی از قرن ششم یا هفتم هجری از مؤلفی ناشناخته است. نویسنده با نثری شیوا و بیانی استوار به توضیح و ترجمه کلمات روحبخش امامان معصوم (علیهم السلام) پرداخته است. این کتاب پس از «مصباح المتهجّد» و احتمالاً «ذخیرهً الآخره» از کهنترین کتابهای دعایی شیعه به شمار می رود که به دست ما رسیده است و از آن جهت که اندکی پیش از تألیف آثار گرانبهای «سید بن طاووس» نوشته شده، در ادب و فرهنگ دعایی شیعه جایگاه ویژهای دارد. مؤلف این اثر از کتاب مصباح المتهجد بهره برده است. کتاب به لحاظ توضیحات شیرین پارسی، تنظیم، تبویب و اختصار دارای

ص: 142

اهمیت است. نثر استوار این اثر ضمن آن که گویای نفوذ شیعهی امامی در ایران قرن ششم و هفتم است، می تواند برای پژوهشگرن ادب فارسی نیز بسیار سودمند باشد.

بخشهای کتاب به این شرح است:

قسم اول: در بیان نمازهای شبانهروزی، مقدمات و تعقیبات آن.

قسم دوم: در اورادی که در هفته مکرر می شود.

قسم سوم: در اورادی که در سر ماه ها مکرر می شود.

قسم چهارم: در آن چه با سال مکرر می شود.

قسم پنجم: در آن چه با حادثهها مکرر می شود.

قسم ششم: وقتشناسی و قدردانی از وقت.

(216) نصرهً المؤمنین در حمایت از دعای مبارک ندبه

عبدالرضا ابراهیمی، کرمان، سعادت، 1352.

این کتاب پاسخی است بر شبهاتی که تحت عنوان «بررسی دعای ندبه» در سالهای تألیف کتاب، نگارش و منتشر شده بود. نویسنده سعی کرده است تا در این کتاب به بررسی مضامین کلیدی دعای ندبه بپردازد. کتاب در پنج باب و یک مقدمه و یک خاتمه به شرح ذیل نگاشته شده است:

باب اول: در جواب از ادعای بیمدرک بودن دعای ندبه و در آن دو فصل است:

فصل اول: نقل ایرادات مدعی نسبت به سند دعای مبارک ندبه و جواب از ایرادات.

ص: 143

فصل دوم: نقل ایرادات مدعی بر جمله لیت شعری... .

باب دوم: در جواب از ادعای بدعت بودن دعای ندبه.

باب سوم: در جواب این که دعای ندبه مخالف قرآن است در هفت فصل.

باب چهارم: در جواب از این که گفتهاند دعای ندبه مخالف عقل است و در آن دو فصل است:

فصل اول: نقل ایرداد مدعی که نوشته این دعا را در هزار مکان و مسجد و خانه میخوانند... .

فصل دوم: نقل ایراد مدعی بر جمله «یا ابن الطور» و... .

باب پنجم: در این که گفتهاند دعای ندبه کفر و شرک است و نقل ایراد مدعی و جواب از آن.

خاتمه: در جواب برقعی که نوشته دعای ندبه منبع الهام بخش برای قبول ظلم و ستم است.

(217) نقد و بررسی نظریه تطور تاریخی تشیع

مجمع عالی حکمت اسلامی، قم، مجمع عالی حکمت اسلامی و بوستان کتاب، ١٣٨٨،120ص.

این کتابچه گزارش مکتوب میزگرد علمی است که به همت مجمع عالی حکمت اسلامی در نقد و بررسی کتاب «مکتب در فرایند تکامل» نوشته «سید حسن مدرسی» برگزار شده است. در این میزگرد اعضای نشست به نقد روش شناختی و محتوای کتاب پرداخته اند. «بررسی مبانی روش شناسی کلامی کتاب»، «مکتب در فرایند تکامل»، «بررسی مبانی روش شناسی»، «تاریخ کتاب مکتب در فرایند تکامل»، «بررسی و پاسخ به تشکیک در صفات و ویژگیهای اجتماعی امام

ص: 144

معصوم»، «تبدل امامت سیاسی به امامت علمی و معنوی»، «بررسی بخش دوم کتاب مکتب در فرایند تکامل و پاسخ به پرسشهای شرکت کنندگان» بخشهای این کتاب را تشکیل می دهند.

(218) نقش علمای شیعه در رویارویی با استعمار

سلیم الحسنی، ترجمهی باهر صفا الدین تبرائیان، تهران، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، 1378، 292 ص.

کتاب دارای مقدمه و پنج فصل است. فصل اول به طرح شیعه در جهت قانونخواهی رویداد انقلاب مشروطیت میپردازد. فصل دوم موضعگیری شیعه در برابر فعالیتهای استعمارگرایانه روز را مورد برسی قرار داده است. فصل سوم به جنبش شیعیان در خلال جنگ جهانی اول پرداخته است. در فصل چهارم نگاهی نو به موضعگیریهای «آیت الله سید محمد کاظم یزدی» افکنده است. بررسی رویکرد صلح جویانه و استقلال طلبانه شیعیان طی سالهای 1918 تا 1920 عنوان فصل پنجم کتاب است؛ نویسنده در اثر خود از آثار فارسی نیز بهره برده است. کتاب دارای فهرست اعلام و پیوست اسناد و تصاویر هم میباشد.

ص: 145

(219) نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (علیهم السلام)

(قرن اول هجری)

اصغر منتظر القائم، قم، بوستان کتاب، 1380، 407 ص.

این کتاب قصد دارد تا به دو فرضیهی میزان تأثیر عوامل اعتقادی و قبیلهای در گرایش یمنیها به تشیع و تأثیر گذار بودن یا نبودن نظام حکومتهای باستانی یمنی در تشیع مردم این سرزمین پاسخ دهد. کتاب با معرفی و نقد منابع شروع میشود و در فصل اول به «یمن در گستره تاریخ پیش از اسلام» میپردازد و در فصل دوم «قبایل یمنی» مورد بررسی قرار گرفته است. «شکلگیری تشیع و نقش یاران یمنی رسول الله در آن» عنوان فصل سوم را تشکیل میدهد. «نقش قبایل یمنی در فتوحات اسلامی»، «نقش قبایل یمنی در قیام بر ضد عثمان»، «یمنیها در روزگار خلافت علی (علیه السلام) و شکوفایی تشیع» و «یمنیها و تشیع در سالهای 67-40 هجری» عناوین فصلهای سوم تا هفتم را تشکیل میدهند. کتاب در ادامه نقشه و فهرست را ضمیمه دارد.

ص: 146

(220) نقض

(معروف به بعض مثالب النواصب فی نقض بعض فضائح الروافض)

نصیر الدین ابوالرشید عبد الجلیل قزوینی رازی، تصحیح: میر جلال الدین محدث، تهران، انجمن آثار ملی، 1358، 730 ص.

نام اصلی کتاب «بعض مثالب النواصب فی نقض بعض فضائح الروافض» (برخی از معایب ناصبیان در ردّ کتاب برخی از رسواییهای رافضیان) میباشد، که نگارش آن از سال 566 ه-.ق. فراتر نمیرود. آن چنان که از این نام بر میآید موضوع کتاب پاسخ دادن و ردّ کردن نسبتهای ناروا و تهمتهایی است که یک دانشمند سنی ساکن شهر ری (احتمالاً مشهور به شهاب الدین تواریخی شافعی) در کتاب خود به نام «بعض فضائح الروافض» که در سال 555 ه-.ق. تألیف کرده به شیعیان نسبت داده است. کتاب «نقض» یکی از مهمترین متون کلامی شیعی است که به زبان فارسی نگاشته شده است. این کتاب علاوه بر جنبه دینی و کلامی، در ادبیات فارسی نیز از اهمیت و امتیاز خاصی برخوردار است. این کتاب؛ انعکاسی از منش و روش زندگی و افکار مردم ری و ایران مرکزی در سده ششم هجری و کارنامهای از تمدن و فرهنگ چند سده ایران میباشد. روش تألیف کتاب این گونه است که مرحوم قزوینی رازی با آوردن اشکالات به صورت «آنکه گفته است: فضیحت شصت و هفتم، رافضی گوید: ...» پس از طرح مسأله این چنین به ایراد پاسخ میپردازد: «اما جواب این فصل این است که...».

نویسنده 67 اشکال را در قالب فضیحت طرح نموده و پاسخ داده است. کتاب در پایان دارای فهرست آیات، احادیث، اشعار عربی و فارسی، امثال عربی و فارسی، اسامی اشخاص، مکانها، لغات و اصطلاحات میباشد.

ص: 147

(221) نهج الحق و کشف الصدق

اثر علامه حلی یکی از ١٠٨ اثر این عالم شیعی است که آن را به نام سلطان محمد خدابنده (الجاتیو) به رشته تحریر درآورده است. این کتاب در هشت باب مشتمل بر اصول دین، عقاید اسلامی، و دلایل آنها میباشد. فهرست ابواب کتاب چنین است:

باب اول: ادراک، باب دوم: نظر، باب سوم: صفات خداوند، باب چهارم: نبوت، باب پنجم: امامت، باب ششم: معاد، باب هفتم: برخی از اصول فقه، باب هشتم: مباحث مربوط به فقه.

(222) نهضت شیعیان در انقلاب اسلامی عراق

عبدالله فهد نفیسی، کاظم چایچیان، تهران، امیر کبیر، 1364، 216 ص.

این کتاب پژوهشی دربارهی نهضت شیعیان عراق و مبارزهی مسلحانهی آنان با اشغالگران خارجی در فاصلهی سال های 1914- 1921 می باشد. کتاب در سه فصل: 1. آشنایی با اوضاع و احوال شیعیان ساکن شهرها و مناطق عشیره نشین،

2. تجزیه و تحلیل فعالیت سیاسی شیعیان عراق طی سال های مذکور و 3. نقش عمده و رهبری کنندهی شیعیان در انقلاب سال 1920، تدوین شده است. ضمن آن که به حوادثی مانند کنفرانس قاهره در سال 1921 نیز پرداخته است.

ص: 148

(223) نهضت عاشورا جستاری کلامی، سیاسی و فقهی

جمعی از محققان، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1387، 648 ص.

در این اثر تلاش شده است تا نهضت عاشورا از سه جنبه فقهی، کلامی و سیاسی مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد تا تبیین صحیحی از زمینهها، عوامل و اهداف این حرکت ترسیم گردد.

«بازخوانی نظریه های مهم درباره فلسفه قیام حسینی»، «معرفت خداوند در مشرب عرفانی امام حسین (علیه السلام) »، «جلوه ای از عرفان حسینی»، «دعا و مناجات از دیدگاه امام حسین (علیه السلام) »، «معقولیت و وجه دینی مراسم عزاداری امام حسین» و «مهدی (عجل الله تعالی فرجه) و مهدویت از دیدگاه امام حسین (علیه السلام) »، مقالات بخش اوّل (مقاله های کلامی) را تشکیل می دهند. «نگاه فقهی و حقوقی به خروج امام حسین (علیه السلام) »، «ارزیابی فقهی قیام عاشورا»، «بررسی فقهی شرایط امر به معروف و نهی از منکر در قیام امام حسین (علیه السلام) »، «نقض قیام امام حسین (علیه السلام) در تقویت فقه»، «مبارزه با طاغوت» و «مبانی فقهی عزاداری»، مقالات بخش دوم (مقالات فقهی) را تشکیل می دهند. «مشروعیت قیام امام حسین (علیه السلام) »، «علل و عوامل سیاسی - اجتماعی قیام عاشورا»، «اهل سنّت»، «تعارض اولوالامر و اولوالارحام»، «تأثیر عاشورا بر شکلگیری و تداوم انقلاب اسلامی» و «مدل قیام عاشورا»، عناوین مقالات بخش سوم (مقاله های سیاسی) را تشکیل می دهند.

ص: 149

(224) وضوی پیامبر (صلی الله علیه و آله)

(وارسی اختلافهای مذهبی در کیفیت وضو)

سید علی شهرستانی، ترجمهی حسین صابری، مشهد، عروج اندیشه، 1382، 504 ص.

این اثر جستاری است فقهی و روایی درباره مسألهی وضو که بر پایه شیوهی بررسی مسائل فقهی در بستر اوضاع و شرایط حاکم در روزگار تشریع بنیان گذاری شده است. «وضو در روزگار پیامبر و خلفای راشدین» در قالب پنج فصل و «وضو در دوران اموی و عباسی» در قالب دو فصل، عناوین دو بخش کتاب میباشند.

(225) ویژگی های فکری شیعه

(ترجمه عقائد الامامیه)

محمد رضا مظفر، ترجمهی زین الدین کاظمی خلخالی، قم، حضور، 1380، چاپ دوم، 222 ص.

این کتاب ترجمهی «عقائد الامامیه» علامه مظفر میباشد و به شرح و استدلال عقیده شیعه امامیه در موضوعات: الهیات، نبوت، امامت و معاد میپردازد. ضمن آنکه در فصل چهارم کتاب، عقائدی همچون دعوت اسلامی، حقوق متقابل مسلمانان نسبت به یکدیگر و... بررسی شده است.

ص: 150

(226) هزار و یک نکته دربارۀ غدیر و فضائل امیر المؤمنین علی (علیه السلام)

حسن ملک محمدی، قم، انتشارات حرم، 1378، 752 ص.

هدف نویسنده تألیف کتابی استثنایی با کشف زوایای مختلف غدیر و بیان فضائل و درسهای انسانساز زندگی امیرمؤمنان با سبکی نو میباشد.

«غدیر در قرآن»، «غدیر در آسمان»، «علی و احیای غدیر»، «فرهنگ غدیر» «معنای غدیر»، «غدیر، عید مؤمنان»، «کاملترین ولایت»، «اجماع امت»، «امر الهی»، «مزد رسالت»، «انفاق در غدیر» و... از محورهای کتاب میباشد.

(227) هدایهً الاصول

(شرح فارسی باب حادی عشر)

به کوشش اسماعیل تاجبخش، تهران، کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی،١٣٨٢،١٦٠ص.

کتاب «هدایه الاصول» کتابی است در شرح باب حادی عشر علامه حلی. نگارندهی آن شخصی به نام هدایت الله است که اطلاعی

از زندگی او در دست نیست. بنا به نقل مصحح این نسخه؛ هدایهً الاصول شرحی است بر مبنای قال و اقول که گاهی نقد آرای فلاسفه و متکلمان اشعری و معتزلی نیز در آن دیده می شود. هدف هدایت الله (مؤلف گمنام کتاب) آن است که از عقاید کلامی شیعه به شیوهای عالمانه دفاع کند. او خود شیعه است و شیعیان را فرقه ناجیه می نامد.

ص: 151

(228) هشام بن حکم

علیرضا اسدی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1388، 335 ص.

این کتاب تلاشی در جهت معرفی و شناخت «هشام بن حکم» از شاگردان امام صادق (علیه السلام) است. به عقیده نویسنده، هشام در پرتو تعالیم مکتب جعفری چنان اوج گرفت که میتوان او را از متکلمان بزرگ شیعه محسوب کرد. پذیرش اندیشههای او از سوی متکلمان بزرگ شیعی، نشان از نقش تأثیرگذار او در شکلگیری کلام شیعی دارد. او با اهتمام به جایگاه عقل و نقل، آغازگر راه تدوین معارف کلامی شیعه شد. این کتاب در سه بخش تدوین گردیده است: 1. اصول و ابعاد شخصیت هشام 2. آرا و اندیشههای کلامی 3. مناظرهها. موضوعات کلامی همچون: امامت، توحید، تناهی عالم، حرکت، صفت، خلود، روح و... مطالب کتاب را تشکیل میدهند.

(229) یوحناذمی در جستجوی حقیقت

تصحیح و تعلیق: علی اکبر شهابی، تهران، کتابخانه مدرسه چهلستون، مسجد جامع تهران، {بی تا}، ٥٨ ص.

این کتابچه، تصحیح و تعلیق نسخه خطی است که دکتر شهابی در سال ١٣٤٣ از بخش کتابهای خطی و نفیس کتابخانهی عظیم «بریتیش موزیوم» لندن تهیه کرده است و به علت خوانا بودنش آن را به چاپ رسانده است. فقط با توجه به غلطهای آن در قسمت ابتدای کتاب، فهرست صحیحی از اغلاط کتاب تهیه و چاپ کرده است. در این کتاب یوحناذمی مصری سرگذشت خود و چگونگی تشرفش به مذهب تشیع را به زبانی ساده شرح می دهد.

ص: 152

درباره مركز

بسمه تعالی
هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ
آیا کسانى که مى‏دانند و کسانى که نمى‏دانند یکسانند ؟
سوره زمر/ 9

مقدمه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، از سال 1385 هـ .ش تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن فقیه امامی (قدس سره الشریف)، با فعالیت خالصانه و شبانه روزی گروهی از نخبگان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.

مرامنامه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان در راستای تسهیل و تسریع دسترسی محققین به آثار و ابزار تحقیقاتی در حوزه علوم اسلامی، و با توجه به تعدد و پراکندگی مراکز فعال در این عرصه و منابع متعدد و صعب الوصول، و با نگاهی صرفا علمی و به دور از تعصبات و جریانات اجتماعی، سیاسی، قومی و فردی، بر مبنای اجرای طرحی در قالب « مدیریت آثار تولید شده و انتشار یافته از سوی تمامی مراکز شیعه» تلاش می نماید تا مجموعه ای غنی و سرشار از کتب و مقالات پژوهشی برای متخصصین، و مطالب و مباحثی راهگشا برای فرهیختگان و عموم طبقات مردمی به زبان های مختلف و با فرمت های گوناگون تولید و در فضای مجازی به صورت رایگان در اختیار علاقمندان قرار دهد.

اهداف:
1.بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام)
2.تقویت انگیزه عامه مردم بخصوص جوانان نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی
3.جایگزین کردن محتوای سودمند به جای مطالب بی محتوا در تلفن های همراه ، تبلت ها، رایانه ها و ...
4.سرویس دهی به محققین طلاب و دانشجو
5.گسترش فرهنگ عمومی مطالعه
6.زمینه سازی جهت تشویق انتشارات و مؤلفین برای دیجیتالی نمودن آثار خود.

سیاست ها:
1.عمل بر مبنای مجوز های قانونی
2.ارتباط با مراکز هم سو
3.پرهیز از موازی کاری
4.صرفا ارائه محتوای علمی
5.ذکر منابع نشر
بدیهی است مسئولیت تمامی آثار به عهده ی نویسنده ی آن می باشد .

فعالیت های موسسه :
1.چاپ و نشر کتاب، جزوه و ماهنامه
2.برگزاری مسابقات کتابخوانی
3.تولید نمایشگاه های مجازی: سه بعدی، پانوراما در اماکن مذهبی، گردشگری و...
4.تولید انیمیشن، بازی های رایانه ای و ...
5.ایجاد سایت اینترنتی قائمیه به آدرس: www.ghaemiyeh.com
6.تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و...
7.راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی
8.طراحی سیستم های حسابداری، رسانه ساز، موبایل ساز، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک، SMS و...
9.برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم (مجازی)
10.برگزاری دوره های تربیت مربی (مجازی)
11. تولید هزاران نرم افزار تحقیقاتی قابل اجرا در انواع رایانه، تبلت، تلفن همراه و... در 8 فرمت جهانی:
1.JAVA
2.ANDROID
3.EPUB
4.CHM
5.PDF
6.HTML
7.CHM
8.GHB
و 4 عدد مارکت با نام بازار کتاب قائمیه نسخه :
1.ANDROID
2.IOS
3.WINDOWS PHONE
4.WINDOWS
به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی و قرار دادن بر روی وب سایت موسسه به صورت رایگان .
درپایان :
از مراکز و نهادهایی همچون دفاتر مراجع معظم تقلید و همچنین سازمان ها، نهادها، انتشارات، موسسات، مؤلفین و همه بزرگوارانی که ما را در دستیابی به این هدف یاری نموده و یا دیتا های خود را در اختیار ما قرار دادند تقدیر و تشکر می نماییم.

آدرس دفتر مرکزی:

اصفهان -خیابان عبدالرزاق - بازارچه حاج محمد جعفر آباده ای - کوچه شهید محمد حسن توکلی -پلاک 129/34- طبقه اول
وب سایت: www.ghbook.ir
ایمیل: Info@ghbook.ir
تلفن دفتر مرکزی: 03134490125
دفتر تهران: 88318722 ـ 021
بازرگانی و فروش: 09132000109
امور کاربران: 09132000109