انوار درخشان: چهل حدیث معتبر به انضمام خطبه شعبانیه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و خطبه امیرالمومنین علیه السلام پیرامون روزه و ماه رمضان

مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور:انوار درخشان: چهل حدیث معتبر به انضمام خطبه شعبانیه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و خطبه امیرالمومنین علیه السلام پیرامون روزه و ماه رمضان/ تهیه و تنظیم موسسه پیام امام هادی علیه السلام.

مشخصات نشر:قم: موسسه امام هادی(ع)، 1378.

مشخصات ظاهری:84ص.

شابک:2500 ریال: 9649006923 ؛ 5600 ریال(چاپ پنجم) ؛ 2500 ریال(چاپ سوم)

یادداشت:عربی - فارسی

یادداشت:چاپ سوم: تابستان 1379.

یادداشت:چاپ پنجم: 1385.

یادداشت:کتابنامه: ص. [83 - 82]؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع:علی بن ابی طالب(ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. -- خطبه ها.

موضوع:اربعینات -- قرن 14.

موضوع:روزه -- احادیث.

موضوع:رمضان -- احادیث.

موضوع:دعای شعبانیه.

موضوع:دعاهای ماه رمضان.

شناسه افزوده:موسسه امام هادی(ع)، گردآورنده

رده بندی کنگره:BP143/9/الف 88 1378

رده بندی دیویی:297/218

شماره کتابشناسی ملی:م 77-11607

ص :1

مقدمه

ص :2

اهداء

به حجّت رحمان، پیشوای انس و جان، ولی ناصح،حضرت امام علی النّقی الهادی علیه السلام تقدیم می شود، امید است که موردقبول حضرتش قرار گیرد .

مؤسّسه پیام امام هادی علیه السلام

ص:3

الحمد للّه ربّ العالمین و صلّی اللّه علی محمّد و آله اجمعین سیّما مولانا الحجّه بن الحسن العسکری (عج)

این کتاب مشتمل است بر چهل حدیث نورانی از پیشوایان معصوم علیهم السلام در باره روزه و ماه مبارک رمضان ؛ اگرچه درمورد روزه و ماه رمضان حدیث فراوان است، امّا آنچه در این گزینش منظور بوده انتخاب چند حدیث در هر باب از میان احادیث معتبر بوده است، یعنی روایاتی در این مجموعه فراهم آمده که از نظر سلسله سند، یا صحیح یا حسن و یا موثّقند که از نظر فقها و دانشمندان اسلامی هر سه نوع معتبر بوده و مورد عمل می باشد .

در پاورقی به نظر برخی از بزرگان و حدیث شناسان اشاره کرده ایم که این حدیث از کدام قسم از روایاتٰ معتبر است.

این کتاب به جهت اعتبار آن، هم برای استفاده اهل فضل و سخن مناسب است که بتوانند به آن استناد کنند و هم، برای عموم قابل استفاده است، چرا که ترجمه نسبتاً روانی از همه روایات در ذیل صفحه قرار گرفته است .

برای مزید استفاده، دو خطبه شعبانیّه از حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم و خطبه ای از امیر مؤمنان علیه السلام در آغاز ماه رمضان به اوّل کتاب و چهار دعا به آخر آن افزوده شده .

امید است قدمی هر چند کوچک در خدمت به سالکان راه حقیقت تلقّی شده و مرضی حضرت حقّ گردد، آمین .

مؤسّسه پیام امام هادی علیه السلام

ص:4

خطبه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم معروف به شعبانیّه

مُحَمَّدُ بْنُ بَکْرِ بْنِ النَقّٰاشِ، وَ أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطّٰانِ، وَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرٰاهیٖمَ الْمَعٰاذِیِّ، وَ مُحَمَّدُ ابْنُ إِبْرٰاهیٖمَ بْنِ إِسْحٰاقَ الْمُکَتِّبِ، قٰالُوا: حَدَّثَنٰا أَبُو الْعَبّٰاسِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعیٖدٍ الْهَمْدٰانِیِ ّ، مَوْلیٰ بَنیٖ هٰاشِمٍ، قٰالَ: حَدَّثَنٰا عَلِیُّ بْنُ الْحَسَنِ ابْنِ عَلِیِ ّ بْنِ فَضّٰالٍ، عَنْ أَبیٖهِ،

عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِ ّ بْنِ مُوسَی الرِّضٰا علیه السلام ، عَنْ أَبیٖهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبیٖهِ الصّٰادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبیٖهِ الْبٰاقِرِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍ ّ، عَنْ أَبیٖهِ زَیْنِ الْعٰابِدیٖنَ عَلِیِ ّ بْنِ الْحُسَیْنِ، عَنْ أَبیٖهِ سَیِّدِالشُّهَدٰاءِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍ ّ، عَنْ أبیٖهِ سَیِّدِ الْوَصِیّیٖنَ أَمیٖرِالْمُؤْمِنیٖنَ عَلِیِّ بْنِ أَبیٖ طٰالِبٍ عَلَیْهِمُ الصَّلاٰهُ وَالسَّلاٰمُ، قٰالَ:

ترجمه:

حسن بن علیّ بن فضّال از امام رضا علیه السلام ، از امام کاظم علیه السلام ، از امام صادق علیه السلام ، از امام باقر علیه السلام ، از امام سجّاد علیه السلام ، از امام حسین علیه السلام ، از سرور اوصیاء امیر مؤمنان علی بن ابی طالب علیهم الصّلاه و السّلام نقل کرده که فرمودند:

ص:5

إِنَّ رَسُولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم خَطَبَنٰا ذٰاتَ یَوْمٍ، فَقٰالَ:

أَیُّهَا النّٰاسُ! إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَیْکُمْ شَهْرُ اللّٰهِ بِالْبَرَکَهِ وَالرَّحْمَهِ وَالْمَغْفِرَهِ؛

شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللّٰهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ، وَ أَیّٰامُهُ أَفْضَلُ اْلاَیّٰامِ، وَ لَیٰالیٖهِ أَفْضَلُ اللَّیٰالیٖ، وَ سٰاعٰاتُهُ أَفْضَلُ السّٰاعٰاتِ. وَ هُوَ شَهْرٌ دُعیٖتُمْ فیٖهِ إِلیٰ ضِیٰافَهِ اللّٰهِ، وَ جُعِلْتُمْ فیٖهِ مِنْ أَهْلِ کَرٰامَهِ اللّٰهِ .

أَنْفٰاسُکُمْ فیٖهِ تَسْبیٖحٌ، وَ نَوْمُکُمْ فیٖهِ عِبٰادَهٌ، وَ عَمَلُکُمْ فیٖهِ مَقْبُولٌ، وَ دُعٰاؤُکُمْ فیٖهِ مُسْتَجٰابٌ .

روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم برای ما خطبه خواند و فرمود:

هان ای مردم! ماه خدا با برکت و رحمت و مغفرت به سوی شما رو آورده است،

ماهی که نزد خدا بهترین ماهها، و روزهایش بهترین روزها، و شبهایش بهترین شبها، و ساعاتش بهترین ساعات است . و آن ماهی است که در آن به میهمانی خدا خوانده شده اید و از گرامیان خدا قرار داده شده اید .

نَفَسهایتان در آن تسبیح، و خوابتان در آن عبادت و عملتان در آن مقبول و دعایتان در آن مستجاب است.

ص:6

فَاسْأَلُوا اللّٰهَ رَبَّکُمْ بِنِیّٰاتٍ صٰادِقَهٍ وَ قُلُوبٍ طاهِرَهٍ، أَنْ یُوَفِّقَکُمْ لِصِیٰامِهِ وَ تِلاٰوَهِ کِتٰابِهِ؛ فَإِنَّ الشَّقِیَ ّ مَنْ حُرِمَ غُفْرٰانَ اللّٰهِ فیٖ هٰذَا الشَّهْرِ الْعَظیٖمِ.

وَاذْکُرُوا بِجُوعِکُمْ وَ عَطَشِکُمْ فیٖهِ، جُوعَ یَوْمِ الْقِیٰامَهِ وَ عَطَشَهُ. وَ تَصَدَّقُوا عَلٰی فُقَرٰائِکُمْ وَ مَسٰاکیٖنِکُمْ، وَ وَقِّرُوا کِبٰارَکُمْ، وَارْحَمُوا صِغٰارَکُمْ، وَ صِلُوا أَرْحٰامَکُمْ، وَاحْفَظُوا أَلْسِنَتَکُمْ، وَ غُضُّوا عَمّٰا لاٰیَحِلُّ [النَّظَرُ إِلَیْهِ أَبْصٰارَکُمْ، وَ عَمّٰا لاٰ یَحِلُّ] (1)اْلإِسْتِٰماعُ إِلَیْهِ اسْتِٰماعَکُمْ

پس خدا - پروردگار خود - را با نیّتهای خالص، و دلهای پاک بخوانید تا به روزه داری و تلاوت کتاب خود موفّقتان بدارد؛ زیرا بدبخت کسی است که در این ماه بزرگ از آمرزش خدا محروم بماند .

و با گرسنگی و تشنگی خود در آن، گرسنگی و تشنگی روز قیامت را یاد آورید. و بر فقیران و مسکینان خود صدقه دهید، و بزرگان خود را احترام کنید، و کوچکان خود را رحم کنید، و أرحام خود را صله کنید.

و زبانهای خود را نگهدارید، و از چیزهایی که نگاه به آنها روا نیست چشم پوشید، و به چیزهایی که شنیدنش جایز نیست گوش مسپرید،

ص:7


1- (1)) - کذا فی الامالی، ولیس فی العیون.

وَ تَحَنَّنُوا عَلیٰ أَیْتٰامِ النّٰاسِ کَمٰا یُتَحَنَّنُ عَلٰی أَیْتٰامِکُمْ وَتُوبُوا إِلَی اللّٰهِ مِنْ ذُنُوْبِکُمْ، وَ ارْفَعُوا إِلَیْهِ أَیْدِیَکُمْ بِالدُّعٰاءِ فیٖ اوْقٰاتِ صَلَوٰاتِکُمْ، فَإِنَّهٰا أَفْضَلُ السّٰاعٰاتِ یَنْظُرُ اللّٰهُ عَزَّوَجَلَّ فیٖهٰا بِالرَّحْمَهِ إِلٰی عِبٰادِهِ؛ یُجیٖبُهُمْ إِذٰا نٰاجَوْهُ، وَ یُلبّیٖهِمْ إِذٰا نٰادَوْهُ، وَ یَسْتَجیٖبُ لَهُمْ إِذٰا دَعَوْهُ .

أَیُّهاَ النّٰاسُ! إِنَّ أَنْفُسَکُمْ مَرْهُونَهٌ بِأَعْمٰالِکُمْ فَفُکُّوهٰا بِاسْتِغْفٰارِکُمْ، وَ ظُهُورَکُمْ ثَقیٖلَهٌ مِنْ أَوْزٰارِکُمْ، فَخَفِّفُوا عَنْهٰا بِطُولِ سُجُودِکُمْ،

و بر یتیمان مردم دلسوزی کنید چنانکه [دوست دارید] بر یتیمان شما دلسوزی شود، و از گناهان خود به سوی خدا توبه کنید، و در وقتهای نمازتان دستهای خود را به دعا بلند کنید که بهترین ساعاتی است که خدا در آن با رحمت به بندگان خود می نگرد.

چون مناجاتش کنند پاسخشان دهد، و چون او را ندا کنند لبیکشان گوید، و هر گاه او را بخوانند اجابتشان کند .

هان ای مردم! جانهای شما در گرو اعمال شماست، با استغفار خود جانهای خود را آزاد کنید، و پشتهای شما از بار گناهانتان سنگین است، با طول سجود خود آن را سبک کنید،

ص:8

وَاعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ تَعٰالیٰ ذِکْرُهُ أَقْسَمَ بِعِزَّتِهِ أَنْ لاٰ یُعَذِّبَ الْمُصَلّیٖنَ وَالسّٰاجِدیٖنَ، وَ أَنْ لاٰ یُرَوِّعَهُمْ بِالنّٰارِ یَوْمَ یَقُومُ النّٰاسُ لِرَبِ ّ الْعٰالَمیٖنَ .

أَیُّهَاالنّٰاسُ! مَنْ فَطَّرَ مِنْکُمُ صٰائِماً مُؤْمِناً فیٖ هٰذَا الشَّهْرِ، کٰانَ لَهُ بِذٰلِکَ عِنْدَ اللّٰهِ عَزَّوَجَلَّ عِتْقُ رَقَبَهٍ، وَ مَغْفِرَهٌ لِمٰا مَضٰی مِنْ ذُنُوبِهِ .

فَقیٖلَ لَهُ: یٰا رَسُولَ اللّٰهِ لَیْسَ کُلُّنٰا یَقْدِرُ عَلٰی ذٰلِکَ .

فَقٰالَ صلی الله علیه و آله و سلم : اتَّقُوا النّٰارَ وَلَوْ بِشِقِ ّ تَمْرَهٍ، اتَّقُوا النّٰارَ وَلَوْ بِشَرْبَهٍ مِنْ مٰاءٍ .

و بدانید خدا - که یادش بلند است -به عزّت خود سوگند یاد کرده است که نماز گزاران و سجده کنندگان را عذاب نکند، و در آن روز که همه در پیشگاه پروردگار عالمیان به [محاسبه] ایستند آنان را با آتش نترساند.

ای مردم! هر کس در این ماه روزه دار مؤمنی را افطاری دهد پاداش آن نزد خدای متعال آزادی یک بنده و آمرزش گناهان گذشته اش خواهد بود

عرض شد: ای رسول خدا ! همه ما توانا بر افطاری دادن نیستیم .

فرمود: از آتش بپرهیزید هرچند با نصف خرما باشد، از آتش بپرهیزید هرچند با جرعه ای آب باشد .

ص:9

أَیُّهَا النّٰاسُ! مَنْ حَسَّنَ مِنْکُمْ فیٖ هٰذَا الشَّهْرِ خُلُقَهُ، کٰانَ لَهُ جَوٰازاٌ عَلَی الصِّرٰاطِ یَوْمَ تَزِلُّ فیٖهِ اْلأَقْدٰامُ.

وَمَنْ خَفَّفَ فیٖ هٰذَا الشَّهْرِ عَمّٰا مَلَکَتْ یَمیٖنُهُ، خَفَّفَ اللّٰهُ عَلَیْهِ حِسٰابَهُ .

وَ مَنْ کَفَّ فیٖهِ شَرَّهُ، کَفَّفَ اللّٰهُ عَنْهُ غَضَبَهُ یَوْمَ یَلْقٰاهُ.

وَ مَنْ أَکْرَمَ فیٖهِ یَتیٖماً، أَکْرَمَهُ اللّٰهُ یَوْمَ یَلْقٰاهُ.

وَ مَنْ وَصَلَ فیٖهِ رَحِمَهُ، وَصَلَهُ اللّٰهُ بِرَحْمَتِهِ یَوْمَ یَلْقٰاهُ .

وَ مَنْ قَطَعَ فیٖهِ رَحِمَهُ، قَطَعَ اللّٰهُ عَنْهُ رَحْمَتَهُ یَوْمَ یَلْقٰاهُ،

وَ مَنْ تَطَوَّعَ فیٖهِ بِصَلاٰهٍ، کَتَبَ اللّٰهُ لَهُ بَرٰاءَهً مِنَ النّٰارِ .

ای مردم! هرکس در این ماه اخلاق خود را نیکو کند در آن روز که قدمها[برصراط] می لرزد برای او جواز بر صراط خواهد بود، و هرکس دراین ماه بر مملوک [و زیردست]خود آسان گیرد خدا حساب او را آسان کند، و هرکس در این ماه شرّ خود را باز دارد خدا- در روزی که با او دیدار کند -خشم خود از او برگیرد .

و هرکس در این ماه یتیمی را اکرام کند خدا - در روز دیدارش - او را اکرام کند، و هرکس در این ماه با ارحام خود صله کند خدا - در روز دیدارش - او را به رحمتش رساند، و هرکس در این ماه از ارحام خود ببُرد خدا در روز دیدارش - رحمت خود را از او قطع کند . و هرکس در این ماه نماز مستحبّی بخواند خدا برائت از آتش برایش بنویسد،

ص:10

وَ مَنْ أَدّٰی فیٖهِ فَرْضاً، کٰانَ لَهُ ثَوٰابُ مَنْ أَدّٰی سَبْعیٖنَ فَریٖضَهً فیٰٖما سِوٰاهُ مِنَ الشُّهُورِ .

وَ مَنْ أَکْثرَ فیٖهِ مِنَ الصَّلاٰهِ عَلَیَّ، ثَقَّل اللّٰهُ میٖزٰانَهُ یَوْمَ تَخِفُّ الْمَوٰازیٖنُ .

وَ مَنْ تَلاٰ فیٖهِ آیَهً مِنَ الْقُرآنِ، کٰانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ فیٖ غَیْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ.

أَیُّهَا النّٰاسُ! إِنَّ أَبْوٰابَ الْجِنٰانِ فیٖ هٰذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَهٌ، فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لاٰ یُغْلِقَهٰا عَلَیْکُمْ؛ وَ أَبْوٰابَ النّیٖرٰانِ مُغْلَقَهٌ، فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لاٰ یَفْتَحَهٰا عَلَیْکُمْ؛ وَ الشَّیٰاطیٖنَ مَغْلُولَهٌ، فَاسْأَلوُا رَبَّکُمْ أَنْ لاٰ یُسَلِّطَهٰا عَلَیْکُمْ .

و هر کس در این ماه واجبی را انجام دهد پاداش کسی را که هفتاد واجب در ماههای دیگر انجام دهد خواهد داشت، و هرکس در این ماه صلوات بر من را افزون کند خدا - در آن روز که میزانهای عمل سبک است میزان عمل او را سنگین کند، و هرکس دراین ماه آیه ای از قرآن تلاوت کند برای او همچون پاداش کسیکه در ماه دیگر ختم قرآن کند خواهد بود .

ای مردم! در این ماه درهای بهشت گشوده است، از پروردگار خود بخواهید که آن را بر شما نبندد؛ و درهای دوزخ بسته است، از پروردگار خود بخواهید که آن را بر شما نگشاید؛ و شیطانها در زنجیرند، از پروردگار خود بخواهید که آنان را برشما مسلّط نسازد .

ص:11

قٰالَ أَمیٖرُ الْمُؤْمِنیٖنَ علیه السلام : فَقُمْتُ فَقُلْتُ: یٰا رَسُولَ اللّٰه مٰا أَفْضَلُ اْلأَعْمٰالِ فیٖ هٰذَا الشَّهْرِ؟

فَقٰالَ: یٰا أَبَاالْحَسَنِ! أَفْضَلُ اْلأَعْمٰالِ فیٖ هٰذَا الشَّهْرِ، الْوَرَعُ عَنْ مَحٰارِمِ اللّٰهِ عَزَّوَجَلَّ، ثُمَّ بَکٰی .

فَقُلْتُ: یٰا رَسُولَ اللّٰهِ مٰایُبْکیٖکَ؟

فَقٰالَ: یٰا عَلِیُّ! أَبْکیٖ لِمٰا یُسْتَحَلُّ مِنْکَ فیٖ هٰذَا الشَّهْرِ:

کَأَنّیٖ بِکَ وَ أَنْتَ تُصَلّیٖ لِرَبِّکَ، وَ قَدِ انْبَعَثَ أَشْقَی اْلأَوَّلیٖنَ وَاْلآخِریٖنَ، شَقیٖقُ عٰاقِرِ نٰاقَهِ ثَمُودَ، فَضَرَبَکَ ضَرْبَهً عَلٰی قَرْنِکَ، فَخَضَبَ مِنْهٰا لِحْیَتَکَ .

امیر مؤمنان علیه السلام فرمود: برخاستم و عرض کردم: ای رسول خدا ! بهترین عملها در این ماه چیست؟

فرمود: ای ابا الحسن! بهترین اعمال در این ماه پرهیز از حرامهای خدای سبحان است، سپس گریست. عرض کردم:

ای رسول خدا ! برای چه می گریی؟

فرمود: ای علی! می گریم برای آنچه که در این ماه از تو حلال می شمرند، گویا تو را می بینم که به نماز پروردگار خود ایستاده ای در حالیکه شقیّ ترینِ اوّلین و آخرین - آن همتای پی کننده ناقه ثمود - برانگیخته شود و ضربتی بر فرقت فرود آورد که محاسنت را از آن رنگین کند .

ص:12

قٰالَ أَمیْرُ الْمُؤْمِنیٖنَ علیه السلام : فَقُلْتُ: یٰا رَسُولَ اللّٰهِ! وَ ذٰلِکَ فیٖ سَلاٰمَهٍ مِنْ دیٖنیٖ؟

فَقٰالَ صلی الله علیه و آله و سلم : فیٖ سَلاٰمَهٍ مِنْ دیٖنِکَ .

ثُمَّ قٰالَ: یٰاعَلِیُّ مَنْ قَتَلَکَ فَقَدْ قَتَلَنیٖ، وَ مَنْ أَبْغَضَکَ فَقَدْ أَبْغَضَنیٖ، وَ مَنْ سَبَّکَ فَقَدْ سَبَّنیٖ لاَِنَّکَ مِنّیٖ کَنَفْسیٖ؛ رُوحُکَ مِنْ رُوحیٖ، وَ طیٖنَتُکَ مِنْ طیٖنَتیٖ .

إِنَّ اللّٰهَ تَبٰارَکَ وَ تَعٰالیٰ خَلَقَنیٖ وَ إِیّٰاکَ، وَاصْطَفٰانیٖ وَإِیّٰاکَ، وَ اخْتٰارَنیٖ لِلنُّبُوَّهِ وَاخْتٰارَکَ لِْلإِمٰامَهِ؛ فَمَنْ أَنْکَرَ إِمٰامَتَکَ، فَقَدْ أَنْکَرَ نُبُوَّتِیٖ .

امیر مؤمنان علیه السلام فرمود: عرض کردم: ای رسول خدا ! آیا در آن روز دینم در سلامت است؟

فرمود: [آری] دینت در سلامت است .

سپس فرمود: ای علی! هرکس تورا بکشد مراکشته است، و هرکس با تو دشمنی کند با من دشمنی کرده است، و هرکس به تو ناسزا گوید به من ناسزا گفته است، زیرا تو از من وهمچون جان منی، روحت ازروح من، و سرشتت از سرشت من است، همانا خدای متعال مراآفرید و تورا، و مرا برگزید و تورا، مرا برای پیامبری برگزید و تو را برای امامت، پس هرکس امامت تورا انکارکند پیامبری مرا انکارکرده است.

ص:13

یٰا عَلِیُّ أَنْتَ وَصِیّیٖ، وَ أَبُو وُلْدیٖ وَ زَوْجُ ابْنَتیٖ، وَ خَلیٖفَتیٖ عَلیٰ أُمَّتیٖ فیٖ حَیٰاتیٖ وَ بَعْدَ مَوْتیٖ؛ أَمْرُکَ أَمْریٖ وَ نَهْیُکَ نَهْییٖ.

أُقْسِمُ بِالَّذیٖ بَعَثَنیٖ بِالنُّبُوَّهِ وَ جَعَلَنیٖ خَیْرَ الْبَرِیَّهِ، أَنَّکَ لَحُجَّهُ اللّٰهِ عَلٰی خَلْقِهِ، وَأَمیٖنُهُ عَلٰی سِرِّهِ، وَ خَلیٖفَتُهُ عَلٰی عِبٰادِهِ. (1)ای علی! تو وصیّ من، و پدر فرزندان من، و همسر دختر من، و جانشین من بر امّتم در زندگی و پس از مرگم هستی .

فرمان تو فرمان من، و نهی تو نهی من است، سوگند به آن خدایی که مرا به پیامبری برانگیخت، و بهترین آدمیان قرار داد، تو حجّت خدا بر خلق خدا، و امین او بر سرّ او، و خلیفه او بر بندگانش هستی .

ص:14


1- (1)) - عیون اخبار الرّضا، ج1، ص230، ح53، والأمالی، المجلس20، ص84، ح4. والحدیث موثّق کالصّحیح علی ما قاله المجلسیّ الأوّل رحمه الله (روضه المتّقین، ج3، ص 277) .

خطبه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در جمعه آخرشعبان

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیٰی وَ غَیْرُهُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عیٖسٰی، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ أَبیٖ أَیُّوبَ، عَنْ أَبِی الْوَرْدِ،

عَنْ أَبیٖ جَعْفَرٍ علیه السلام قٰالَ: خَطَبَ رَسُولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم النّٰاسَ فیٖ آخِرِ جُمُعَهٍ مِنْ شَعْبٰانَ، فَحَمِدَ اللّٰهَ وَ أَثْنٰی عَلَیْهِ، ثُمَّ قٰالَ:

أَیُّهَا النّٰاسُ! إِنَّهُ قَدْ أَظَلَّکُمْ شَهْرٌ فیٖهِ لَیْلَهٌ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ، وَ هُوَ شَهْرُ رَمَضٰانَ؛ فَرَضَ اللّٰهُ صِیٰامَهُ، وَ جَعَلَ قِیٰامَ لَیْلَهٍ فیٖهِ بِتَطَوُّعِ صَلاٰهٍ، کَتَطَوُّعِ صلاٰهِ سَبْعیٖنَ لَیْلَهً فیٰٖما سِوٰاهُ مِنَ الشُّهُورِ،

ترجمه:

امام باقر علیه السلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در آخرین جمعه ای از ماه شعبان برای مردم خطبه خواند و پس از حمد و ثنای الهی فرمود:

ای مردم! ماهی بر شما سایه افکنده که در آن شبی است بهتر از هزار ماه، و آن ماه رمضان است که خدا روزه آن را واجب، و یک شب به نماز مستحبّ برخاستن در آن را همچون نماز مستحبّ هفتاد شب از ماههای دیگر قرار داده است،

ص:15

وَ جَعَلَ لِمَنْ تَطَوَّعَ فیٖهِ بِخَصْلَهٍ مِنْ خِصٰالِ الْخَیْرِ وَالْبِرِّ، کَأَجْرِ مَنْ أَدّٰی فَریٖضَهً مِنْ فَرٰائِضِ اللّٰهِ عَزَّوَجَلَّ.

وَمَنْ أَدّٰی فیٖهِ فَریٖضَهً مِنْ فَرٰائِضِ اللّٰهِ کٰانَ کَمَنْ أَدّٰی سَبْعیٖنَ فَریٖضَهً مِنْ فَرٰائِضِ اللّٰهِ فیٰٖما سِوٰاهُ مِنَ الشُّهُورِ.

وَ هُوَ شَهْرُ الصَّبْرِ وَ إِنَّ الصَّبْرَ ثَوٰابُهُ الْجَنَّهُ، وَ شَهْرُ الْمُوٰاسٰاهِ وَ هُوَ شَهْرٌ یَزیٖدُ اللّٰهُ فیٖ رِزْقِ الْمُؤْمِنِ فیٖهِ، وَ مَنْ فَطَّرَ فیٖهِ مُؤْمِناً صٰائِماً کٰانَ لَهُ بِذٰلِکَ عِنْدَاللّٰهِ عِتْقُ رَقَبَهٍ وَ مَغْفِرَهٌ لِذُنُوبِهِ فیٰٖما مَضٰی .

و پاداش یک خصلت خیر، و نیکوکاری مستحب در آن را همچون پاداش کسی که واجبی از واجبات خدای سبحان را انجام داده مقرّر فرموده است،

و هر کس یک واجب از واجبات خدا را در آن انجام دهد، همچون کسی است که هفتاد فریضه از فرایض خدا را در ماههای دیگر انجام داده باشد، و آن ماه صبر است و پاداش صبر بهشت است، و نیز ماه همیاری است، و نیز ماهی است که خدا روزی مؤمن را در آن فزونی بخشد، و هر کس در آن، مؤمن روزه داری را افطاری دهد، در نزد خدا پاداش آزادی یک بنده، و آمرزش گناهان گذشته اش را دارد .

ص:16

قیٖلَ: یٰا رَسُولَ اللّٰهِ لَیْسَ کُلُّنٰا یَقْدِرُ عَلٰی أَنْ یُفَطِّرَ صٰائِماً .

فَقٰالَ: إِنَّ اللّٰهَ کَریٖمٌ یُعْطیٖ هٰذَا الثَّوٰابَ لِمَنْ لَمْ یَقْدِرْ إِلاّٰ عَلیٰ مَذَقَهٍ مِنْ لَبَنٍ یُفَطِّرُ بِهٰا صٰائِماً، أَوْ شَرْبَهٍ مِنْ مٰاءٍ عَذْبٍ، أَوْ تَمَرٰاتٍ لاٰ یَقْدِرُ عَلٰی أَکْثَرَ مِنْ ذٰلِکَ .

وَ مَنْ خَفَّفَ فیٖهِ عَنْ مَمْلُوکِهٍ خَفَّفَ اللّٰهُ عَنْهُ حِسٰابَهُ .

وَ هُوَ شَهْرٌ أَوَّلُهُ رَحْمَهٌ، وَ أَوْسَطُهُ مَغْفِرَهٌ، وَآخِرُهُ اْلإِجٰابَهُ وَالْعِتْقُ مِنَ النّٰارِ .

عرض شد: ای رسول خدا! همه ما براینکه روزه داری را افطاری دهیم توانا نیستیم.

فرمود: خدا کریم است همین پاداش را به کسی که با آبِ آمیخته با شیری، یا با جرعه آب گوارایی، یا با چندین خرما - که جز بر آن قادر نیست - روزه داری را افطاری دهد نیز عطا می کند .

و هرکس در آن بر مملوک (و زیردست) خود آسان گیرد خدا از او آسان حساب کشد .

واین ماهی است که آغاز آن رحمت، و میانه آن مغفرت، و پایان آن اجابت و آزادی از آتش است .

ص:17

وَ لاٰ غِنٰی بِکُمْ عَنْ أَرْبَعِ خِصٰالٍ: خَصْلَتَیْنِ تُرْضُونَ اللّٰهُ بِهِمٰا، وَ خَصْلَتَیْنِ لاٰ غِنٰی بِکُمْ عَنْهُمٰا.

فَأَمَّا اللَّتٰانِ تُرْضُونَ اللّٰهِ عَزَّوَجَلَّ بِهِمٰا: فَشَهٰادَهُ أَنْ لاٰ إِلٰهَ إلاَّ اللّٰهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم .

وَ أَمَّا اللَّتٰانِ لاٰغِنیٰ بِکُمْ عَنْهُمٰا: فَتَسْأَلُونَ اللّٰهَ فیٖهِ حَوٰائِجَکُمْ وَالْجَنَّهَ، وَتَسْأَلُونَ الْعٰافِیَهَ وَ تَعُوذُونَ بِهِ مِنَ النّٰارِ . (1)و شما [در این ماه] از چهار خصلت بی نیاز نیستید، با دو خصلت خدا را خوشنود می سازید، و به دو خصلت دیگر نیز محتاجید .

امّا آن دو که با آنها خدای سبحان را خوشنود می کنید:

شهادت به این است که هیچ معبود بحقّی جز خدا نیست، و محمّد صلی الله علیه و آله و سلم رسول خداست .

و امّا آن دو که شما را خوشنود می کند و از آنها بی نیاز نیستید این که: از خدا در این ماه - حوائج و بهشت و عافیت را بخواهید، و از آتش به او پناه برید .

ص:18


1- (1)) - الکافی، ج4، باب فضل شهر رمضان، ص66، ح4. و الحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ: رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص 206) .و رواه الصّدوق فی من لایحضره الفقیه، ج2، باب فضل شهر رمضان و ثواب صیامه، ص 58، ح1؛ والأمالی، المجلس11، ص 43، ح1؛ و ثواب الأعمال، ص 90، ح7؛ والخصال، ص 259، ح 135، و فضائل الأشهر الثلاثه، ص 71، ح 51 .

خطبه امیر المؤمنین علیه السلام در مسجد کوفه

أَحْمَدُ بْنُ هٰاروُنَ الْفٰامِیُّ رضی الله عنه (1)قٰالَ: حَدَّثَنیٖ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِاللّٰهِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ جٰاِمعٍ، (2) عَنْ أَبیٖهِ، (3) عَنْ هٰارُونَ بْنِ مُسْلِم، (4)عَنْ مَسْعَدَهَ الرَّبَعِیِّ، (5)

عَنِ الصّٰادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنْ آبٰائِهِ علیهما السلام ، قٰالَ: خَطَبَ أَمیٖرُ الْمُؤْمِنیٖنَ علیه السلام فیٖ أَوَّلِ یَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضٰانَ فیٖ مَسْجِدِ الْکُوفَهِ .

ترجمه:

امام صادق علیه السلام از پدر خود از أجداد بزرگوارش نقل می کند که فرمودند:

در نخستین روز ماه رمضانی در مسجد کوفه أمیر مؤمنان علیه السلام خطبه خواند .

ص:19


1- (1)) - فی تنقیح المقال، ج1، ص11 رقم572: «حسن علی الأظهر». و فی ص99 : «انه من مشایخ الصدوق، و أکثر الروایه عنه مترضّیاً و فیه اشاره الی وثاقته».
2- (2)) - کان ثقه، وجهاً،کاتب صاحب الأمر(عج).(رجال النّجاشی، ص354، رقم 949).
3- (3)) - شیخ القمیّین، و وجههم (رجال النجاشی، ص219، رقم573).
4- (4)) - یکنّی أباالقاسم، ثقه، وجه (رجال النجاشی، ص 438، رقم 1180).
5- (5)) - ثقه، عین (رجال النجاشی، ص415، 1109)

فَحَمِدَ اللّٰهَ بِأَفْضَلِ الْحَمْدِ وَ أَشْرَفِهٰا وَ أَبْلَغِهٰا وَ أَثْنیٰ عَلَیْهِ بِأَحْسَنِ الثَّنٰاءِ، وَ صَلّیٰ عَلیٰ مُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ صلی الله علیه و آله و سلم ،ثُمَّ قٰالَ:

أَیُّهَا النّٰاسُ! إِنَّ هٰذَا الشَّهْرَ شَهْرٌ فَضَّلَهُ اللّٰهُ عَلیٰ سٰائِرِ الشُّهُورِ، کَفَضْلِنٰا أَهْلِ الْبَیْتِ عَلیٰ سٰائِرِ النّٰاسِ.

وَ هُوَ شَهْرٌ یُفْتَحُ فیٖهِ أَبْوٰابُ السَّمٰاءِ وَ أَبْوٰابُ الرَّحْمَهِ، وَ یُغْلَقُ فیٖهِ أَبْوٰابُ النّیٖرٰانِ.

وَ هُوَ شَهْرٌ یُسْمَعُ فیٖهِ النِّدٰاءُ، وَ یُسْتَجٰابُ فیٖهِ الدُّعٰاءُ، وَ یُرْحَمُ فیٖهِ الْبُکٰاءُ.

و با بهترین و شریفترین و رساترین ستایش، و زیباترین سپاس، خدا را ستود، و بر پیامبرش محمّد صلی الله علیه و آله و سلم و آل او درود فرستاد، سپس فرمود:

هان ای مردم! این ماه ماهی است که خدا آن را بر دیگر ماهها فضیلت داده به همانسان که ما خاندان پیامبر را بر دیگر مردم.

واین ماهی است که درهای آسمان، و درهای رحمت الهی در آن گشوده، و درهای دوزخ در آن بسته است .

واین ماهی است که نداها در آن شنیده، و دعاها در آن مستجاب، و به گریه ها در آن رحم می شود .

ص:20

وَ هُوَ شَهْرٌ فیٖهِ لَیْلَهٌ نَزَلَتِ[تَنْزِلُ] الْمَلاٰئِکَهُ فیٖهٰا مِنَ السَّمٰاءِ فَتُسَّلِمُ عَلَی الصّٰائِمیٖنَ وَالصّٰائِمٰاتِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلیٰ مَطْلَعِ الْفَجْرِ، وَ هِیَ لَیْلَهُ الْقَدْرِ قُدِّرَ فیٖهٰا وِلاٰیَتٖی قَبْلَ أَنْ خُلِقَ آدَمُ علیه السلام بِأَلْفَیْ ِ عٰامٍ . صِیٰامُ یَوْمِهٰا أَفْضَلُ مِنْ صِیٰامِ أَلْفِ شَهْرٍ، وَالْعَمَلُ فیٖهٰا أَفْضَلُ مِنَ الْعَمَلِ فیٖ أَلْفِ شَهْرٍ .

أَیُّهَا النّٰاسُ! إِنَّ شُمُوسَ شَهْرِ رَمَضٰانَ لَتَطْلُعُ عَلَی الصّٰائِمیٖنَ وَالصّٰائِمٰاتِ، وَ إِنَّ أَقْمٰارَهُ لَیَطْلُعُ عَلَیْهِمْ بِالرَّحْمَهِ .

وَ مٰا مِنْ یَوْمٍ وَ لَیْلَهٍ مِنَ الشَّهْرِ إِلاّٰ وَالْبِرُّ مِنَ اللّٰهِ تَعٰالیٰ یِتَنٰاثَرُ مِنَ السَّمٰاءِ عَلیٰ هٰذِهِ اْلأُمَّهِ ؛

و در این ماه، شبی است که فرشتگان در آن از آسمان فرود می آیند و تا دمیدن سپیده فجر، بر مردان و زنان روزه دار - به اذن پروردگارشان - سلام می گویند، و آن، شب قدر است که - دوهزار سال پیش از آفرینش آدم - خدا در آن ولایت مرا تقدیر فرمود، روزه یک روز آن بهتر از روزه هزار ماه، و عمل در آن بهتر از عمل هزار ماه است .

هان ای مردم! آفتاب روزهای ماه رمضان، و ماه شبهای آن با رحمت [ویژه خدا] بر روزه داران می تابد .

هیچ شب و روزی در آن نیست مگر آنکه نیکی [و احسان] خدا بر این امّت از آسمان نثار می شود،

ص:21

فَمَنْ ظَفِرَ مِنْ نِثٰارِ اللّٰهِ بِدُرَّهٍ، کَرُمَ عَلَی اللّٰهِ یَوْمَ یَلْقٰاهٰا؛ وَ مٰا کَرُمَ عَبْدٌ عَلَی اللّٰهِ إِلاّٰ جَعَلَ الْجَنَّهَ مَثْوٰاهُ .

عِبٰادَ اللّٰهِ! إِنَّ شَهْرَکُمْ لَیْسَ کَالشُّهُورِ؛ أَیّٰامُهُ أَفْضَلُ اْلأَیّٰامِ، وَ لَیٰالیٖهِ أَفْضَلُ اللَیٰالیٖ، وَ سٰاعٰاتُهُ أَفْضَلُ السّٰاعٰاتِ .

هُوَ شَهْرٌ الشَّیٰاطیٖنُ فیٖهِ مَغْلُولَهٌ مَحْبُوسَهٌ.

هُوَ شَهْرٌ یَزیٖدُ اللّٰهُ فیٖهِ اْلأَرْزٰاقَ وَاْلآجٰالَ، وَ یَکْتُبُ فیٖهِ وَفْدَ بَیْتِهِ.

وَ هُوَ شَهْرٌ یُقْبَلُ أَهْلُ اْلأیْٖمٰانِ بِالْمَغْفِرَهِ وَالرِّضْوٰانِ، وَالرَّوْحِ وَالرَّیْحٰانِ، وَ مَرْضٰاتِ الْمَلِکِ الدَّیّٰانِ .

و هرکس به دُرّی از آن دست یابد، در روز دیدار، بر خدا ارجمند خواهد بود، و هیچ بنده ای نزد خدا ارجمند نخواهد شد مگر آنکه جایش را بهشت قرار دهد .

بندگان خدا ! این ماه شما همچون ماههای دیگر نیست؛ روزهایش بهترین روزها، و شبهایش بهترین شبها و ساعاتش بهترین ساعات است .

این ماهی است که در آن، شیاطین، بسته و زندانی اند، این ماهی است که در آن خدا روزیها و عمرها را افزونی بخشد، و میهمانی (زیارت) خانه اش رابنویسد،

و این ماهی است که اهل ایمان [در آن] با مغفرت و رضوان و روح و ریحان، و خوشنودیهای خدا - آن پادشاه داور - روبرو می شوند.

ص:22

ایُّهَا الصّٰائِمُ! تَدَبَّرْ أَمْرَکَ، فَإِنَّکَ فیٖ شَهْرِکَ هٰذٰا ضَیْفُ رَبِّکَ.

انْظُرُ کَیْفَ تَکُونُ فیٖ لَیْلِکَ وَ نَهٰارِکَ؛ وَ کَیْفَ تَحْفَظُ جَوٰارِحَکَ عَنْ مَعٰاصیٖ رَبِّکَ .

انْظُرْ أَنْ لاٰتَکُونَ بِاللَّیْلِ نٰائِماً، وَ بِالنَّهٰارِ غٰافِلاً؛ فَیَنْقَضِیَ شَهْرُکَ، وَ قَدْ بَقِیَ عَلَیْکَ وِزْرُکَ؛ فَتَکُونَ عِنْدَ اسْتَیٖفٰاءِ الصّٰائِمیٖنَ أُجُورَهُمْ، مِنَ الْخٰاسِریٖنَ؛ وَ عِنْدَ فَوْزِهِمْ بِکَرٰامَهِ مَلیٖکِهِمْ، مِنَ الَْمحْرُومیٖنَ، وَ عِنْدَ سَعٰادَتِهِمْ بِمُجٰاوَرَهِ رَبِّهِمْ، مِنَ الْمَطْرُودیٖنَ .

ای روزه دار! در کار خود بیندیش که تو در این ماه، میهمان پروردگارت هستی .

بنگر در شب و روزت چگونه ای؛ و اندامهای خود را چگونه از گناهان پروردگارت چگونه نگه می داری.

بنگر که شب در خواب، و روز غافل نباشی تا ماهت بگذرد و بار سنگین گناهت بماند و در نتیجه - روز دریافت پاداش روزه داران - از زیانکاران، و هنگام رستگاری ایشان به گرامیداشت خدایشان، از محرومان، و وقت سعادتمندی آنان در مجاورت پروردگارشان، از رانده شده ها باشی .

ص:23

أَیُّهَاالصّٰائِمُ! إِنْ طُرِدْتَ عَنْ بٰابِ مَلیٖکِکَ، فَأَیَّ بٰابٍ تَقْصُدُ؟

وَ إِنْ حَرَمَکَ رَبُّکَ، فَمَنْ ذَا الَّذیٖ یَرْزُقُکَ؟

وَإِنْ أَهٰانَکَ، فَمَنْ ذَا الَّذیٖ یُکْرِمُکَ ؟

وَإِنْ أَذَلَّکَ، فَمَنْ ذَا الَّذیٖ یُعِزُّکَ؟

وَإِنْ خَذَلَکَ، فَمَنْ ذَا الَّذیٖ یَنْصُرُکَ؟

وَإِنْ لَمْ یَقْبَلْکَ فیٖ زُمْرَهِ عَبیٖدِهِ، فَإِلیٰ مَنْ تَرْجِعُ بِعُبُودِیَّتِکَ؟

وَإِنْ لَمْ یُقِلْکَ عَثْرَتَکَ، فَمَنْ تَرْجَوْ لِغُفْرٰانِ ذُنُوْبِکَ؟

وَإِنْ طٰالَبَکَ بِحَقِّهِ، فَمٰاذٰا یَکُونُ حُجَّتُکَ؟

ای روزه دار! چنانچه از در [خانه] مالک خود رانده شوی، آهنگ کدام در کنی؟

وچنانچه پروردگارت محرومت کند چه کسی روزیت دهد؟ و چنانچه خدا خوارت سازد، چه کسی گرامیت بدارد؟

و چنانچه او ذلیلت کند، چه کسی عزیزت گرداند؟

و اگر او رهایت سازد، چه کسی یاریت کند؟

و اگر او تو را در زمره بندگانش نپذیرد، با بندگی خود به چه کسی رو کنی؟

و اگر او از لغزشت نگذرد، برای آمرزش گناهانت به چه کسی امید بندی؟

و اگر حقّش را از تو بخواهد، حجّتت چه خواهد بود؟!

ص:24

أَیُّهَا الصٰائِمْ! تَقَرَّبْ إِلَی اللّٰهِ بِتِلاٰوَهِ کِتٰابِهِ فیٖ لَیْلِکَ وَ نَهٰارِکَ، فَإنَّ کِتٰابَ اللّٰهِ شٰافِعٌ مُشَفَّعٌ؛ یَشْفَعُ یَوْمَ الْقِیٰامَهِ لاَِهْلِ تِلاٰوَتِهِ، فَیَعْلَوْنَ دَرَجٰاتِ الْجَنَّهِ بِقِرٰاءَهِ آیٰاتِهِ.

[أَبْشِرْ] أَیُّهَا الصّٰائِمُ! فَإِنَّکَ فیٖ شَهْرٍ صِیٰامُکَ فیٖهِ مَفْرُوضٌ، وَ نَفَسُکَ فیٖهِ تَسْبیٖحٌ، وَ نَوْمُکَ فیٖهِ عِبٰادَهٌ، وَ طٰاعَتُکَ فیٖهِ مَقْبُولَهٌ، وَ ذُنُوبُکَ فیٖهِ مَغْفُورَهٌ، وَ أَصْوٰاتُکَ فیٖهِ مَسْمُوعَهٌ، وَمُنٰاجٰاتُکَ فیٖهِ مَرْحُومَهٌ .

وَ لَقَدْ سَمِعْتُ حَبیٖبیٖ رَسُولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم یَقُولُ:

ای روزه دار! در شب و روزت با تلاوت کتاب خدا به او تقّرب جو، که کتاب خدا شفاعت کننده ای است که شفاعتش پذیرفته است، و در روز قیامت برای تلاوت کنندگان خود شفاعت کند، پس با قرائت آیاتش از درجات بهشت بالا روند .

مژده ات باد ای روزه دار! که تو در ماهی هستی که درآن روزه ات واجب ، و نفسهایت تسبیح ، و خوابت عبادت ، و طاعتت مقبول ، و گناهانت بخشوده، و صداهایت شنیده، و مناجاتت رحم شده است .

از حبیبم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که فرمود:

ص:25

إِنَّ لِلّٰهِ تَبٰارَکَ وَ تَعٰالیٰ عِنْدَ فِطْرِ کُلِّ لَیْلَهٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضٰانَ عُتَقٰاءَ ِمنَ النّٰارِ؛ لاٰ یَعْلَمُ عَدَدَهُمْ إِلاَّ اللّٰهُ، هُوَ فیٖ عِلْمِ الْغَیْبِ عِنْدَهُ؛ فَإِذٰا کٰانَ آخِرُ لَیْلَهٍ مِنْهُ أَعْتَقَ فیٖهٰا مِثْلَ مٰاأَعْتَقَ فیٖ جَمیٖعِهِ.

فَقٰامَ إِلَیْهِ رَجُلٌ مِنْ هَمْدٰانَ فَقٰالَ: یٰا أَمیٖرَ الْمُؤْمِنیٖنَ! زِدْنٰا مِمّٰا حَدَّثَکَ بِهِ حَبیٖبُکَ فیٖ شَهْرِ رَمَضٰانَ .

فَقٰالَ: نَعَمْ، سَمِعْتُ أَخیٖ وَابْنَ عَمّیٖ رَسُولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم یَقُولُ:

مَنْ صٰامَ شَهْرَ رَمَضٰانَ فَحَفِظَ فیٖهِ نَفْسَهُ مِنَ الَْمحٰارِمِ، دَخَلَ الْجَنَّهَ.

هنگام افطار هرشب ماه رمضان ، برای خدای تبارک و تعالی آزاد شده هایی از آتش است که شمار آنان را جز خدا نداند که آن در علم غیب اوست. و چون آخرین شب ماه رمضان فرا رسد خدا در آن شب بشمارِ آنچه در همه ماه آزاد شده، آزاد کند .

مردی همْدانی برخاست و عرض کرد: ای امیرمؤمنان! از آنچه پیرامون ماه رمضان از حبیب خود شنیده ای برای ما فزون گو .

فرمود: آری از برادر و پسرعمّ خود رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم فرمود: هرکس ماه رمضان را روزه بگیرد و خود را در آن از حرامها باز دارد به بهشت در آید .

ص:26

قٰالَ الْهَمْدٰانِیُّ: یٰا أَمیٖرَالْمُؤْمِنیٖنَ زِدْنٰا مِمّٰا حَدَّثَکَ بِهِ أَخُوکَ وَ ابْنُ عَمِّکَ فیٖ شَهْرِ رَمَضٰانَ .

قٰالَ: نَعَمْ، سَمِعْتُ خَلیٖلیٖ رَسُولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم یَقُولُ:

مَنْ صٰامَ رَمَضٰانَ إیْٖمٰاناً وَ احْتِسٰاباً، دَخَلَ الْجَنَّهَ .

قٰالَ الْهَمْدٰانِیُّ: یٰا أَمیٖرَالْمُؤْمِنیٖنَ زِدْنٰا مِمّٰا حَدَّثَکَ بِهِ خَلیٖلُکَ فیٖ هٰذَا الشَّهْرِ .

فَقٰالَ: نَعَمْ، سَمِعْتُ سَیِّدَ الأَوَّلیٖنَ وَاْلآخِریٖنَ رَسُولَ اللّٰهَ صلی الله علیه و آله و سلم یَقُولُ:

همْدانی عرض کرد: ای امیر مؤمنان! باز آنچه از برادر و پسرعمّ خود در باره ماه رمضان شنیده ای فزون فرما .

فرمود: آری از خلیل خود رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم فرمود:

هرکس ماه رمضان را با ایمان و برای رضای خدا روزه بدارد به بهشت درآید .

همْدانی عرض کرد: ای امیر مؤمنان! باز در این زمینه آنچه از خلیل خود شنیده ای بیشتر فرما .

فرمود: آری از سرور اوّلین و آخرین، رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم فرمود:

ص:27

مَنْ صٰامَ رَمَضٰانَ فَلَمْ یُفْطِرْ فیٖ شیْ ءٍ مِنْ لَیٰالیٖهِ عَلٰی حَرٰامٍ، دَخَلَ الْجَنَّهَ .

فَقٰالَ الْهَمْدٰانِیُّ ٖ: یٰا أَمیٖرَالْمُؤْمِنیٖنَ زِدْنٰا مِمّٰا حَدَّثَکَ بِهِ سَیِّدُ اْلاَوَّلیٖنَ وَ اْلآخِریٖنَ فیٖ هٰذَا الشَّهْرِ .

فَقٰالَ: نَعَمْ، سَمِعْتُ أَفْضَلَ اْلأَنْبِیٰاءِ وَالْمُرْسَلیٖنَ وَالْمَلاٰئِکَهِ الْمُقَرَّبیٖنَ یَقُولُ:

إِنَّ سَیِّدَ الْوَصِیّٖینَ یُقْتَلُ فیٖ سَیِّدِ الشُّهُورِ. فَقُلْت یٰا رَسُولَ اللّٰهِ وَ مٰا سَیِّدُ الشُهُورِ، وَ مَنْ سَیِّدُ الْوَصِیّٖینَ؟

هرکس ماه رمضان را روزه بدارد و در هیچ یک از شبهای آن با حرام افطار نکند به بهشت درآید .

همْدانی عرض کرد: ای امیر مؤمنان! آنچه از سرور اولین و آخرین پیرامون این ماه شنیده ای باز بفرما .

فرمود: آری، از افضل پیامبران و رسولان و فرشتگان مقرّب خدا شنیدم فرمود:

سروَر اوصیاء، در سروَر ماهها کشته می شود .

عرض کردم: ای رسول خدا ! سروَر ماهها چیست، و سروَر اوصیاء کیست؟

ص:28

قٰالَ: أَمّٰا سَیِّدُ الشُّهُورِ: فَشَهْرُ رَمَضٰانَ؛ وَ أَمّٰا سَیِّدُ الْوَصِیّیٖنَ: فَأَنْتَ یٰا عَلِیُّ .

فَقُلْتُ: یٰا رَسُولَ اللّٰهِ فَإِنَّ ذٰلِکَ لَکٰائِنٌ؟

قٰالَ: إِیْ ٖ وَ رَبّیٖ، إِنَّهُ یَنْبَعِثُ أَشْقٰی أُمَّتیٖ، شَقیٖقِ عٰاقِرِ نٰاقَهِ ثَمُودَ، ثُمَّ یَضْرِبُکَ ضَرْبَهً عَلٰی فَرْقِکَ، تُخْضَبُ مِنْهٰا لِحْیَتُکَ.

فَأَخَذَ النّٰاسُ بِالْبُکٰاءِ وَ النَّحیٖبِ، فَقَطَعَ علیه السلام خُطْبَتَهُ وَ نَزَلَ . (1)فرمود: سرور ماهها ماه رمضان است، و سرور اوصیاء تو هستی ای علی!

عرض کردم: ای رسول خدا ! آیا براستی، آن واقع خواهد شد؟!

فرمود: آری به پروردگارم سوگند شقیّ ترین امّتم - که همتای پی کننده ناقه ثمود است - برانگیخته شود و ضربتی بر فرق تو وارد کند که از آن محاسنت رنگین شود .

پس صدای مردم به گریه و زاری برخاست و امام علیه السلام خطبه را قطع کرد و پائین آمد .

ص:29


1- (1)) - فضائل الأشهرالثلاثه، ص 107، ح 101

روزه از پایه های اسلام

1- عَلِیُّ بْنُ إِبْرٰاهیٖمَ بْنِ هٰاشِمٍ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنْ حَمّٰادِ بْنِ عیٖسٰی، عَنْ حَریٖزٍ، عَنْ زُرٰارَهَ،

عَنْ أَبیٖ جَعْفَرٍ علیه السلام قٰالَ:

بُنِیَ اْلإِسْلاٰمُ عَلٰی خَمْسَهِ أَشْیٰاءٍ: عَلَی الصَّلاٰهِ، وَالزَّکٰاهِ، وَالْحَجِ ّ، وَالصَّوْمِ، وَالْوِلاٰیَهِ.

وَ قٰالَ رَسُولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم : الصَّوْمُ جُنَّهٌ مِنَ النّٰارِ . (1)ترجمه:

امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند:

اسلام بر پنج پایه بنا شده است، بر نماز، زکات، حجّ، روزه و ولایت. و رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند:

روزه سپری است در برابر آتش جهنّم .

ص:30


1- (1)) - الکافی، ج 4، باب ما جاء فی فضل الصَّوم والصّٰائم، ص 62، ح1. والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله :(مرآه العقول، ج 16، ص 197) .

2 - [عَلِیُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فَضّٰالٍ،] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنْ صَفْوٰانَ، عَنِ الْقٰاسِمِ بْنِ الْفُضَیْلِ، عَنِ الْفُضَیْلِ ابْنِ یَسٰارٍ،

عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ: قٰالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام :

مَنْ صَلَّی الْخَمْسَ، وَ صٰامَ شَهْرَ رَمَضٰانَ، وَ حَجَّ الْبَیْتَ الْحَرٰامَ، وَنَسَکَ نُسُکَنٰا، وَاهْتَدٰی إِلَیْنٰا، قَبِلَ اللّٰهُ مِنْهُ کَمٰا یَقْبَلُ مِنَ الْمَلاٰئِکَهِ . (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام از امام باقر علیه السلام نقل کردند که آن حضرت فرمودند:

کسی که نمازهای پنجگانه را بجا آورد و ماه رمضان را روزه بگیرد و حجِ ّ بیت اللّٰه الحرام را انجام دهد و روش عبادت و زهد ما را در پیش گیرد و به سوی [ولایت] ما هدایت شود، خداوند قبول می کند از او [اعمالش را] همچنانکه از ملائکه قبول می کند .

ص:31


1- (1)) - تهذیب الأحکام، ج4، باب فرض الصّیام، ص154، ح10. والحدیث موثّق علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (ملاذ الأخیار، ج6، ص 447) .

حکمت و فوائد روزه

3- سَأَلَ ِهشٰامُ بْنُ الْحَکَمِ

أَبٰا عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام عَنْ عِلَّهِ الصِّیٰامِ.

فَقٰالَ: إِنَّمٰا فَرَضَ اللّٰهُ عَزَّوَجَلَّ الصِّیٰامَ لِیَسْتَوِیَ بِهِ الْغَنِیُّ وَالْفَقیٖرُ؛ وَ ذٰلِکَ أَنَّ الْغَنِیَّ لَمْ یَکُنْ لِیَجِدَ مَسَّ الْجُوعِ فَیَرْحَمَ الْفَقیٖرَ، ِلأنَّ الْغَنِیَّ کُلَّمٰا أَرٰادَ شَیْئاً قَدَرَ عَلَیْهِ، فَأَرٰادَ اللّٰهُ عَزَّوَجَلَّ أَنْ یُسَوِّیَ بَیْنَ خَلْقِهِ، وَأَن یُذیٖقَ الْغَنِیَّ مَسَّ الْجُوعِ وَاْلأَلَمِ لِیَرِّقَ عَلَی الضَّعیٖفِ، فَیَرْحَمَ الْجٰائِعَ. (1)

ص:32


1- (1)) - من لایحضره الفقیه، ج2 باب علّه فرض الصّیام، ص43، ح1. والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ الأوّل رحمه الله (روضه المتّقین ج3، ص222). و رواه الصّدوق -ایضاً- فی علل الشرائع ج2، باب العلّه الّتیٖ من أجلها جعل الصّیام علی النّاس، ص378 ح2 . و إلیک حدیثاً آخر فی هذا المجال، رواها الصّدوق فی البابین المذکورین من الفقیه، و علل الشرائع، نذکرها کما فی الفقیه: کَتَبَ أَبُوالْحَسَنُ عَلِیُّ بْنُ مُوسَی الرِّضٰا علیه السلام إلیٰ مُحَمَّدِ بْنِ سَنٰان -فیٖمٰا کَتَبَ مِنْ جَوٰابِ مَسٰائِلِهِ: عِلّهُ الصَّوْمِ لِعِرفٰانِ مَسِ ّ الْجُوعِ وَالْعَطَشِ ذَلیٖلاً مُسْتَکیٖناً مأْجُوراً مُحْتَسِباً صٰابِراً، وَیَکُون ذٰلِکَ دَلیٖلاً لَهُ عَلٰی شَدٰائِدِ اْلآخِرَهِ، مَعَ مٰا فیٖهِ مِنَ اْلإِنْکِسٰارِ لَهُ عَنِ الشَّهَوٰاتِ، وٰاعِظاً لَهُ فِی الْعٰاجِلِ، دَلیٖلاً عَلَی اْلآجِلِ، لِیَعْلمَ شِدَّهَ مَبْلَغِ ذٰلِکَ مِنْ أَهْلِ الْفَقْرِ وَالْمَسْکَنَهِ فِی الدُنْیٰا وَاْلآخِرَهِ .- و نضیف إلی ذلک ذیل حدیث روی فی الباب المذکور من الفقیه، والباب 109 من العلل و قد أجاب به النبیُّ الیهودیَّ، السّائل عن جزاء من صام الثّلاثین (شهر رمضان )-: مٰا مِنْ مُؤْمِنٍ یَصُومُ شَهْرَ رَمَضٰانَ، احْتِسٰاباً، إِلاّٰ أَوْجَبَ اللّٰهُ تَبٰارَکَ وَ تَعٰالیٰ لَهُ سَبْعَ خِصٰالٍ: أَوَّلُهٰا: یَذُوبُ الْحَرٰامُ فی جَسَدِهِ . وَالثّٰانِیَهُ: یَقْرُبُ مِنْ رَحْمَهِ اللّٰهِ عَزَّوَجَلَّ . وَالثّٰالِثَهُ: یَکُونُ قَدْ کَفَّرَ خَطیٖئَهَ آدَمَ أَبیٖهِ علیه السلام . وَالرّٰابِعَهُ: یُهَوِّنُ اللّٰهُ عَلَیْهِ سَکَرٰاتِ الْمَوْتِ . وَالْخٰامِسَهُ: أَمٰانٌ مِنَ الْجُوعِ وَالْعَطَشِ یَوُمَ الْقِیٰامَهِ . وَالسّٰادِسَهُ: یُعْطیٖهِ اللّٰهُ بَرٰاءَهً مِنَ النّٰارِ . وَالسّٰابِعَهُ: یُطْعِمُهُ اللّٰهُ عَزَّوَجَلَّ مِنْ طَیِّبٰاتِ الْجَنَّهِ .

ترجمه:

هشام بن حکم درباره علّت وجوب روزه از امام صادق علیه السلام سؤال کرد.

امام فرمودند: خداوند روزه را واجب کرد تا بوسیله آن ثروتمند و فقیر مساوی شوند، و این برای آن است که غنیّ رنج گرسنگی را احساس نمی کند تا به مستمند رحم کند؛ چون دارا هروقت چیزی را بخواهد آن را به دست می آورد.

از این رو خداوند اراده فرمود که بین خلق خود تساوی برقرار کند، و اینکه ثروتمند، گرسنگی و درد را بچشد، تا بر ضعیف رقّت آورد و بر گرسنه رحم کند.

ص:33

4- أَبیٖ (1) رحمه الله ، قٰالَ: حَدَّثَنیٖ عَلِیُّ بْنُ إبْرٰاهیٖمَ، (2) عَنْ أَبیٖهِ، (3)عَنِ النَّوْفِلِیِ ّ، (4) عَنِ السَّکُونِیِ ّ، (5)

عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام قٰالَ: قٰالَ رَسُولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم :

مٰا مِنْ صٰائِمٍ یَحْضُرُ قَوْماً یَطْعَمُونَ، إِلاّٰ سَبَّحَتْ أَعْضٰاؤُهُ، وَ کٰانَتْ صَلاٰهُ الْمَلاٰئِکَهِ عَلَیْهِ؛ وَ کٰانَتْ صَلاٰتُهُمُ اسْتِغْفٰاراً . (6)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمود که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: هیچ روزه داری نیست که در کنار گروهی که غذا می خورند حاضر شود مگر اینکه اعضای او تسبیح [خدا را] گویند و ملائکه براو درود فرستند؛ و درود ملائکه، استغفار و[طلب مغفرت] است.

ص:34


1- (1)) - علی بن بابویه القمی ؛ شیخ القمیّین فی عصره، و متقدّمهم، و فقیهم، و ثقتهم .راجع رجال النّجاشی، ص261، رقم684 .
2- (2)) - هو ثقه فی الحدیث، ثبت، معتمد . راجع رجال النّجاشی، ص260، رقم 680 .
3- (3)) - ابراهیم بن هاشم القمیّ؛ ثقه علی الأقوی(تنقیح المقال،ج1، ص7، رقم 226).
4- (4)) - الحسین بن یزید النّوفلیّ، حسن (تنقیح المقال، ج1، ص42، رقم3104)
5- (5)) - إسماعیل بن أبی زیاد السّکونیّ ؛ موثّق کالصّحیح، إن لم یکن ثقه (تنقیح المقال، ج1، ص14، رقم 797) .
6- (6)) - ثواب الأعمال، ثواب الصّائم یحضر قوماً یأکلون، ص77 ح1 .

5 - عَلِیٌّ عَنْ أَبیٖهِ، وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمٰاعیٖلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شٰاذٰانَ، جَمیٖعاً عَنْ ابْنِ أَبی عُمَیْرٍ، عَنْ بَعْضِ أَصْحٰابِنٰا،

عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام قٰالَ:

أوْحَی اللّٰهُ عزَّوَجَلَّ إلیٰ مُوسٰی7: مٰا یَمْنَعُکَ مِنْ مُنٰاجٰاتیٖ؟

فَقٰالَ: یٰارَبِ ّ أُجِلُّکَ عَنِ الْمُنٰاجٰاتِ لِخُلُوفِ فَمِ الصّٰائمِ .

فَأَوْحَی اللّٰهُ عَزَّوَجَلَّ إلَیْهِ:

یٰا مُوسٰی! لَخُلُوفُ فَمِ الصّٰائِمِ أَطْیَبُ عِنْدیٖ مِنْ ریٖحِ الْمِسْکِ. (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

خداوند عزّوجلّ به موسی علیه السلام وحی کرد: چه چیز تو را از مناجات با من باز داشته است؟

موسی علیه السلام عرض کرد: پروردگارا تو را در [این حال] برتر از مناجات می بینم؛ به جهت بوی دهان روزه دار .

خداوند عزّوجلّ به او وحی کرد: یا موسی! بوی دهان روزه دار در پیش من از بوی مشک پاکیزه تر است .

ص:35


1- (1)) - الکافی، ج4، باب ما جاء فی فضل الصّوم و الصّائم، ص64، ح13 . قال المجلسیّ رحمه الله : الحدیث حسن، و یُمکن أن یعدّ صحیحاً(مرآه العقول، ج16، ص203) .

6- عَنْ عَلِیِ ّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضّٰالِ، عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ عَلِیٍ ّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیٰی، عَنْ غِیٰاثِ بْنِ إبْرٰاهیٖمَ،

عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، عَنْ أَبیٖهِ عَنْ أَمیٖرِالْمُؤْمِنیْنَ علیه السلام ، قٰالَ:

ثَلاٰثٌ یُذْهِبْنَ الْبَلْغَمَ،وَ یَزِدْنِ فیِ الْحِفْظِ: السِوٰاکُ، وَالصَّوْمُ، وَ قِراءَهُ الْقُرْآنِ. (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام از پدرش از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل می کند که فرمودند:

سه چیز بلغم را از بین می برد و حافظه را زیاد می کند، مسواک کردن، روزه گرفتن و قرائت قرآن .

ص:36


1- (1)) - تهذیب الأحکام، ج4، باب ثواب الصّیام، ص191، ح9. والحدیث موثّق علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (ملاذ الأخیار، ج6، ص507) .

ادب روزه دار

7- عَنْ عَلِیِ ّ بْنِ مَهْزِیٰارَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ حَمّٰادِ بْنِ عُثْمٰانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، قٰالَ:

قٰالَ أَبُو عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام :

إِذٰا صُمْتَ فَلْیَصُمْ سَمْعُکَ وَ بَصَرُکَ وَ شَعْرُکَ وَ جِلْدُکَ -وَ عَدَّدَ أَشْیٰاءً غَیْرَ هٰذٰا- قٰالَ: وَ لاٰیَکُونُ یَوْمُ صَوْمِکَ کَیَوْمِ فِطْرِکَ. (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

وقتی روزه گرفتی باید همه اعضای تو روزه باشند، گوش تو، چشم تو، موی تو، پوست تو -حضرت اعضای دیگری را نیز برشمرد -و فرمود: روزِ روزه داریت همانند روزِ افطارت نباشد .

ص:37


1- (1)) - تهذیب الأحکام، ج4، باب سنن الصّیام، ص194، ح2. والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسی(ملاذ الأخیار، ج6، ص515) .

8- عَنْ عَلیِ ّ بْنِ مَهْزِیٰارَ ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ، عَنْ أَبیٖ ایُّوبَ ، عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسٰارٍ ، قٰالَ :

قٰالَ أبُو عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام : إذٰا صٰامَ أَحَدُکُمْ الثَّلاٰثَهَ اْلاَیّٰامَ فیٖ الشَّهْرِ، فَلاٰ یُجٰادِلَنَّ أَحَداً، وَ لاٰ یَجْهَلْ، وَ لاٰ یُسْرِعْ إلَی اْلأَیْمٰانِ وَ الْحَلْفِ بِاللّٰهِ، وَ إنْ جَهِلَ عَلَیْهِ أَحَدٌ فَلْیَتَحَمَّلْ . (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

وقتی یکی از شما سه روز از ماه را روزه گرفت پس با کسی مجادله ننماید و رفتار جاهلانه نکند و به قسم و سوگند به خدا شتاب نورزد و اگر کسی با او رفتار جاهلانه نمود، تحمّل نماید.

ص:38


1- (1)) - تهذیب الأحکام، ج4، باب سنن الصّیام، ص195، ح5. والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (ملاذ الأخیار، ج6، ص516) .

فضیلت روزه سه روز در هرماه

9 - [مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ رضی الله عنه (1)، قٰالَ: حَدَّثَنَا الْحُسَیْنُ ابْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبٰانَ، (2)] عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعیدٍ (3)، عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ ابْنِ أبیٖ نَصْرٍ (4)،

قٰالَ: سَألْتُ أبَاالْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الصِّیٰامِ فِی الشَّهْرِ،کَیْفَ هُوَ؟

فَقٰالَ: ثَلاٰثَهَ أیّٰامٍ فِی الشَّهْرِ، فیٖ کُلِّ عَشَرهِ أیّٰامٍ یَوْماً؛ إِنَّ اللّٰهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ فیٖ کِتٰابِهِ: «مَنْ جٰاءَ بالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أمْثٰالِهٰا» (5) فَصَوْمُ ثَلاٰثَهِ أیّٰامٍ فِی الشَّهْرِ صَوْمُ الدَّهْرِ . (6)

ترجمه:

احمد بن محمد بن ابی نصر می گوید: از امام ابوالحسن امام رضا یا موسی بن جعفر علیهما السلام درباره روزه در هر ماه سؤال کردم که چگونه است.

فرمودند: سه روز در ماه؛ در هر ده روز یک روز، همانا خداوند عزّوجلّ در کتابش می فرماید:

«هرکسی حسنه ای انجام دهد پس برای اواست ده برابر آن» بنابراین سه روز روزه درهرماه برابر روزه دهر است.

ص:39


1- (1)) - شیخ القمیّین، ثقه، ثقه، عین (رجال النّجاشی، ص383، رقم1042) .
2- (2)) - ثقه علی الأظهر(تنقیح المقال، ج1، ص39، رقم2874) .
3- (3)) - ثقه (الفهرست للطّوسی، ص58، رقم220) .
4- (4)) - البزنطی، کوفی، ثقه (الفهرست، ص19، رقم53) .
5- (5)) - سوره الأنعام: 160.
6- (6)) - ثواب الأعمال (ثواب صوم ثلاثه أیّام فِی الشّهر...)، ص 105، ح3 .

10 - [مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ رضی الله عنه ،، قٰالَ: حَدَّثَنٰا الْحُسَیْنُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبٰانَ]، عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعیٖدٍ، (1) عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلّیٍ (2)، عَنِ بْنِ بُکَیْرٍ (3)، عَنْ زُرٰارَهَ (4)، قٰالَ:

قُلْتُ ِلأَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام : بِمٰا جَرَتِ السُّنَّهُ مِنَ الصَّوْمِ؟

فَقٰالَ: ثَلاٰثَهَ أَیّٰامٍ فیٖ کُلِّ شَهْرٍ: الْخَمیٖسَ فیِ الْعَشْرِ الأَوَّلِ، وَ اْلأَرْبَعٰاءَ فِی الْعَشْرِ الثّٰانیٖ، وَالْخَمیٖسَ فِی الْعَشْرِ اْلآخِرِ .

قٰالَ: قُلْتُ: هٰذٰا جَمیٖعُ مٰا جَرَتْ بِهِ السُّنَهُ فِی الصَّوْمِ؟

قٰالَ: نَعَم . (5)

ترجمه:

زراره می گوید به امام صادق علیه السلام عرض کردم: سنّت در باره روزه به چه نحو جریان پیدا کرده است؟

فرمودند: سه روز در هرماه؛ پنجشنبه در دهه اوّل، چهارشنبه در دهه دوم و پنجشنبه در دهه آخر .

عرض کردم: این همۀ آن چیزی است که سنّت روزه برآن جریان پیداکرده است؟ فرمودند: بلی.

ص:40


1- (1)) - تقدّم مدحهم فی هامش الصفحه السّابقه .
2- (2)) - ابن فضّال، زاهد ورع، ثقه فی الحدیث و فی روایاته . راجع الفهرست للطوسی، ص47 و 48 رقم153 .
3- (3)) - فطحیّ المذهب، إلاّٰ أنّه ثقه(الفهرست للطّوسی، ص106، رقم452) .
4- (4)) - شیخ اصحابنا فی زمانه و متقدّمهم و کان صادقاً فیمایرویه . راجع رجال النّجاشی، ص175، رقم463 .
5- (5)) - ثواب الأعمال، باب ثواب صوم ثلاثه أیّام فی الشّهر...، ص106، ح8 .

فضیلت روزه در ماه رجب و شعبان

11- رَوٰی أبٰانُ بْنُ عُثْمٰانَ، عَنْ کَثیٖرِ النّوا،

عَنْ أبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ: إنَّ نُوحاً علیه السلام رَکِبَ السَّفیٖنَهَ أَوَّلَ یَوْمٍ مِنْ رَجَبٍ، فَأمَرَ علیه السلام مَنْ مَعَهُ أَنْ یَصُومُوا ذٰلِکَ الْیَومَ؛ وَ قٰالَ: مَنْ صٰامَ ذٰلِکَ الْیَومَ تَبٰاعَدَتْ عَنْهُ النّٰارُ مَسیٖرَهَ سَنَهٍ؛ وَ مَنْ صٰامَ سَبْعَهَ أَیّٰامٍ، أُغْلِقَتْ عَنْهُ أبْوٰابُ النّیٖرٰانِ السَّبْعَهُ؛ وَ مَنْ صٰامَ ثَمٰانیَهَ أیّٰامٍ، فُتِحَتْ لَهُ أَبْوٰابُ الْجِنٰانِ الَّثمٰانِیَهُ؛ وَمَنْ صٰامَ خَمْسَهَ عَشَرَ یَوْماً، أُعْطِیَ مَسأَلَتَهُ؛ وَ مَنْ زٰادَ، زٰادَاللّٰهُ عَزَّوَجَلَّ . (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

حضرت نوح علیه السلام در روز اول رجب سوار کشتی شد و به همراهان خود دستور داد آن روز را روزه بگیرند . و فرمود: هرکس این روز را روزه بگیرد آتش [جهنّم] به اندازه مسیر یک سال از او فاصله می گیرد . و هر کس هفت روز[از این ماه] روزه بگیرد، درهای هفتگانه جهنم به روی او بسته می شود؛ و هر کس هشت روز روزه بگیرد، درهای هشتگانه بهشت به روی او گشوده می گردد؛ و هرکس پانزده روز روزه بگیرد، خواسته اش به او عطا می شود؛ و هرکس افزون کند، خداوند عزّوجلّ افزونتر عطا می کند.

ص:41


1- (1)) - من لایحضره الفقیه، ج2، باب ثواب صوم رجب، ص55، ح1. والحدیث موثّق کالصّحیح علی ما قاله المجلسیّ الأوّل رحمه الله (روضه المتّقین، ج3، ص259).

12 - رَوَی الْحَسَنُ ْبنُ مَحْبُوبٍ، عَنْ أبیٖ عَبْدِاللّٰهِ بْنِ مَرْحُومِ الاَْزْدِیِّ، قٰالَ: سَمِعْتُ

أبٰا عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام یَقُولُ:

مَنْ صٰامَ أَوَّلَ یَوْمٍ مِنْ شَعْبٰانَ، وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّهُ الْبَتَّهَ؛ وَ مَنْ صٰامَ یَوْمَیْنِ، نَظَرَ اللّٰهُ إلَیْهِ فیٖ کُلِّ یَوْمٍ وَ لَیْلَهٍ فیٖ دٰارِ الدُّنْیٰا، وَ دٰامَ نَظَرُهُ إلَیْهِ فِی الْجَنَّهِ؛ وَ مَنْ صٰامَ ثَلاٰثَهَ أَیّٰامٍ، زٰارَ اللّٰهَ (1) فیٖ عَرْشِهِ مِنْ جَنَّتِهِ فیٖ کُلِّ یَوْمٍ . (2)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند: هرشخصی روز اوّل شعبان را روزه بگیرد، البتّه بهشت بر او واجب می شود؛ و هرکس دو روز[از شعبان] را روزه بگیرد، خداوند در دنیا، هر شب و روز، و در بهشت پیوسته به او نظر [لطف] کند؛ و هر کس سه روز [از این ماه] را روزه بگیرد، هر روز از بهشتی که در آن هست خدا را در عرش خودش زیارت کند .

ص:42


1- (1)) - قال الصّدوق رحمه الله بعد ذکر هذا الحدیث: « زیاره اللّٰه: زیاره أنبیائه و حججه صلوات الّله علیهم؛ من زارهم فقد زار اللّٰه عزّ و جلّ، کما أنّ من أطاعهم فقد أطاع اللّٰه، و من عصاهم عصی اللّٰه، و من تابعهم فقد تابع اللّٰه عزّ و جلّ، و لیس ذلک علی ما یتأوّله المشبّهه، تعالی الّله عمّا یقولون علوّاً کبیراً» .
2- (2)) - من لایحضره الفقیه، ج2، باب صوم شعبان، ص56، ح2. والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ الأوّل رحمه الله (روضه المتّقین، ج3، ص262) .

فضیلت ماه رمضان

13 - مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إدْریٖسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبّٰارِ، عَنْ صَفْوٰانَ، عَنْ إسْحٰاقَ بْنِ عَمّٰارٍ، عَنِ الْمِسْمَعِیّ ِ،

أَنَّهُ سَمِعَ أبٰاعَبْدِاللّٰهِ علیه السلام یُوصیٖ وُلْدَهُ: إذٰا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضٰانَ فَأَجْهِدوُا أَنْفُسَکُمْ؛ فَإِنَّ فیٖهِ تُقْسَمُ اْلأَرْزٰاقُ، وَ تُکْتَبُ اْلآجٰالُ؛ وَ فیٖهِ یُکْتَبُ وَفْدُاللّٰهِ الَّذیٖنَ یَفِدوُنَ إِلَیْهِ؛ وَ فیٖهِ لَیْلَهٌ، الْعَمَلُ فیٖهٰا خَیْرٌ مِنَ الْعَمَلِ فیٖ أَلْفِ شَهْرٍ . (1)

ترجمه:

سمعی گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام ، فرزندانش را این گونه سفارش می فرمود:

وقتی ماه رمضان داخل شد خودتان را به تلاش وادارید، برای اینکه روزیها در ماه رمضان تقسیم می شوند و أجلها در آن مقدّر می گردند . و در این ماه میهمانان خدا (زائرین خانه اش) که بر او وارد می گردند، نوشته می شوند . و در این ماه شبی هست که عمل در آن، از عمل در هزار ماه بهتراست.

ص:43


1- (1)) - تهذیب الأحکام، ج4، باب فضل شهر رمضان، ص192، ح2 . والحدیث موثّق علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (ملاذ الأخیار، ج6، ص510) .

14 - رَوٰی هِشٰامُ بْنُ الْحَکَمِ عَنْ

أبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ: مَنْ لَمْ یُغْفَرْ لَهُ فیٖ شَهْرِ رَمَضٰانَ، لَمْ یُغْفَرْ لَهُ إلیٰ قٰابِلٍ، إلاّٰ أَنْ یَشْهَدَ عَرَفَهَ. (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

هرکسی که در ماه رمضان بخشیده نشود، دیگر تا ماه رمضان سال آینده مورد غفران قرار نمی گیرد . مگر اینکه عرفه را درک کند.

15 - رَوٰی مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوٰانَ عَنْ

أَبیٖ عَبْداللّٰهِ علیه السلام ، أَنَّهُ قٰالَ:

إِنَّ لِلّٰهِ تَبٰارَکَ وَ تَعٰالیٰ فیٖ کُلّ لَیْلَهٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضٰانَ عُتَقٰاءَ وَ طُلَقٰاءَ مِنَ النّٰارِ، إِلاّ مَنْ أَفْطَرَ عَلٰی مُسْکِرٍ؛ فَإذٰا کٰانَ آخِرُ لَیْلَهٍ

ص:44


1- (1)) - من لا یحضره الفقیه، ج2، باب فضل شهر رمضان و ثواب صیامه، ص61، ح11. والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ الأوّل رحمه الله (روضه المتّقین، ج3، ص 275).

مِنْهُ، أُعْتِقَ فیٖهٰا مِثْلُ مٰا أُعْتِقَ فیٖ جَمیٖعِهِ. (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند: همانا برای خداوند تبارک و تعالی در هر شب از ماه رمضان، آزاد شدگان و رها شدگانی از آتش [جهنّم] است، مگر کسی که با شراب افطار کند؛ وقتی آخرین شب ماه رمضان فرا رسد در آن شب به اندازه جمیع آزاد شدگانِ در همه ماه، آزاد می شوند .

ص:45


1- (1)) - من لایحضره الفقیه، ج2، باب فضل شهر رمضان و ثواب صیامه، ص60، ح 8 . والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ الأوّل رحمه الله ( روضه المتّقین، ج3، ص 274).

فضیلت شبهای قدر

16- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیٰی، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ صَفْوٰانَ ابْنِ یَحْیٰی وَ عَلِیِ ّ بْنِ الْحَکَمِ، عَنِ الْعَلاٰءِ بْنِ رَزیٖنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ،

عَنْ أَحَدِهِمٰا علیهما السلام ، قٰالَ:

الْغُسْلُ فیٖ لَیٰالٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضٰانَ: فیٖ تِسْعَ عَشَرَهَ، وَ إحْدٰی وَ عِشْریٖنَ، وَ ثَلاٰثٍ وَ عِشْریٖنَ. وَ أُصیٖبَ أَمیٖرُالْمُوْمِنیٖنَ صَلَوٰاتُ اللّٰهِ عَلَیْهِ فیٖ لَیْلَهِ تِسْعَ عَشَرَهَ، وَ قُبِضَ فیٖ لَیْلَهِ إحْدٰی وَ عِشْریٖنَ -صَلَوٰاتُ اللّٰهِ عَلَیْهِ .

قٰالَ: وَالْغُسْلُ فیٖ أَوَّلِ لَیْلَهٍ، وَ هُوَ یُجْزِئُ إلیٰ آخِرِهِ . (1)

ترجمه:

امام محمّد باقر، یا امام جعفر صادق علیهما السلام فرمودند:

غسل در شبهای ماه رمضان، در [شب] نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوّم می باشد . و امیرالمؤمنین صلوات اللّه علیه در شب نوزدهم ضربت خورد ، و در شب بیست و یکم[روحش] قبض شد. درود خدا براو .

و فرمودند: غسل در اوّل شب انجام می شود و تا آخر شب کفایت می کند .

ص:46


1- (1)) - الکافی، ج4، باب الغسل فی شهر رمضان، ص154، ح4. والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله . (مرآه العقول، ج16، ص376) .

17- عِدَّهٌ مِنْ أَصْحٰابِنٰا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلِیِ ّ ابْنِ الْحَکَمِ، عَنْ ابْنِ بُکَیْرٍ، عَنْ زُرٰارَهَ، قٰالَ:

قٰالَ أَبُو عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام : التَّقْدیٖرُ فیٖ لَیْلَهِ تِسْعَ عَشَرَهَ، وَاْلإِبْرٰامُ فیٖ لَیْلَهِ إحْدٰی وَ عِشْریٖنَ، وَاْلإِمْضٰاءُ فیٖ لَیْلَهِ ثَلاٰثٍ وَ عِشْریٖنَ. (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند: تقدیر(تعیین اندازه امور) در شب نوزدهم است ؛ و منجّز شدن ، در شب بیست ویکم؛ و امضاء در شب بیست و سوّم می باشد .

18- عَلِیُّ بْنُ إبْرٰاهیٖمَ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنْ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَهَ، عَنِ الْفُضَیْلِ وَ زُرٰارَهَ وَ مُحَمَّدِ ابْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ حُمْرٰانَ، أَنَّهُ سَأَلَ

أَبٰا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللّٰهِ عَزَّوَجَلَّ: «إنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ فیٖ لَیْلَهٍ مُبٰارَکَهٍ» . (2)قٰالَ: نَعَمْ، لَیْلَهُ الْقَدْر؛ وَ هِیَ فیٖ کُلِّ سَنَهٍ فیٖ شَهْرِ رَمَضٰانَ فیِ الْعَشْرِاْلأَوٰاخِرِ. فَلَمْ یُنْزَلِ الْقُرْآنُ إِلاّٰ فیٖ لَیْلَهِ الْقدْرِ، قٰالَ اللّٰهُ عَزَّوَجلَّ: «فیٖهٰا یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکیٖمٍ» (3) قٰالَ: یُقَدَّرُ فیٖ لَیْلهِ الْقَدْرِ کُلُّ شَیءٍ یَکُونُ فیٖ تِلْکَ السَّنَهِ إلیٰ مِثْلِهٰا مِنْ قٰابلٍ خَیْرٍ، وَشَرٍّ،

ص:47


1- (1)) - الکافی، ج4، باب فی لیله القدر، ص159، ح9 . و قال المجلسیّ رحمه الله الحدیث موثّق کالصحیح (مرآه العقول، ج16، ص 388) .
2- (2)) - سوره الدّخان: 3
3- (3)) - سوره الدّخان: 4 .

وَطٰاعَهٍ، وَ مَعْصِیَهٍ، وَ مَوْلُودٍ، وَ أَجَلٍ، أَوْ رِزْقٍ؛ فَمٰا قُدِّرَ فیٖ تِلْکَ السَّنَهِ (1) وَ قُضِیَ، فَهُوَ الَْمحْتُومُ؛ وَ لِلّٰه عَزَّوَجَلَّ فیٖهِ الْمَشیٖئَهُ. قٰالَ: قُلْتُ: «لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ»، (2) أَیَّ شَیْ ءٍ عَنٰی بِذٰلِکَ؟

فَقٰالَ: الْعَمَلُ الصّٰالِحُ فیٖهٰا، مِنَ الصَّلاٰهِ وَالزَّکٰاه وَ أَنْوٰاعِ الْخَیْرِ، خَیْرٌ مِنَ الْعَمَلِ فیٖ أَلْفِ شَهْرٍ لَیْسَ فیٖهٰا لَیْلَهُ الْقَدْرِ، وَ لَوْ لاٰ مٰایُضٰاعِفُ اللّٰهُ تَبٰارَکَ وَ تَعٰالٰی لِلْمُؤْمِنیٖنَ، مٰا بَلَغوُا؛ وَلٰکِنَّ اللّٰهُ یُضٰاعِفُ لَهُمُ الْحَسَنٰاتِ[بِحُبِّنٰا]. (3)

ترجمه:

حمران از امام محمّد باقر علیه السلام در مورد قول خداوند عزّوجلّ: «ما آن قرآن را در شبی مبارک نازل کردیم» سؤال کرد .

امام فرمودند: بلی شب قدر، [منظور] است؛ و آن شب در هر سال، در دهه آخر ماه رمضان قرار دارد؛ و قرآن نازل نشده است مگر در شب قدر؛ خداوند عزّوجلّ فرموده است:

«در آن [شب]، هر [گونه] کاری [به نحوی] استوار فیصله می یابد» فرمودند:

در شب قدر، هر چیزی که در این سال تا شب قدر سال دیگر اتفاق خواهد افتاد، مقدّر می شود؛ [اعمّ از] خیر و شرّ

ص:48


1- (1)) - کذا فی الکافی ؛ و فی من لا یحضره الفقیه ج2 ، ص101، ح10: «اللّیله» بدل«السّنه» .
2- (2)) - سوره القدر: 3 .
3- (3)) - الکافی، ج4، باب فی لیله القدر، ص157، ح6. والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص 385) .

و طاعت و گناه، و تولد و مرگ، یا روزی . پس آنچه درآن [شب برای آن] سال مقدّر می شود و امضاء می گردد، حتمی است و در عین حال خواست، خواست خدای عزّوجلّ است .

حمران می گوید عرض کردم: [خداوند متعال] از «شب قدر از هزار ماه بهتراست» چه چیزی را اراده کرده است؟

امام فرمودند: عمل صالح در آن شب، از نماز و زکات و انواع خیر، بهتر است از عمل در هزار ماه که شب قدر در آنها نباشد . و اگر نبود اینکه خداوند تبارک و تعالی برای مؤمنین [اعمالشان را] افزون می کند، به این مقدار [از اجر و ثواب]نمی رسیدند، و لیکن خداوند متعال برای مؤمنان حسناتشان را[به جهت محبّت ما]افزون می کند .

19 - عِدَّهٌ مِنْ أَصْحٰابِنٰا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلِیّ ِ ابْنِ الْحَکَمِ، عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمیَٖرهَ، عَنْ حَسّٰانِ ابْنِ مِهْرٰانَ، عَنْ

أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ لَیْلَهِ الْقَدِْرِ. فَقٰالَ:

الَْتمِسْهٰا[فیٖ] لَیْلَهِ إِحْدٰی وَ عِشْریٖنَ، أَوْ لَیْلَهِ ثَلاٰثٍ وَ عِشْریٖنَ. (1)

ترجمه:

حسّان بن مهران می گوید از امام صادق علیه السلام در باره شب قدر سؤال کردم . فرمود:

جستجو کن آنرا در شب بیست و یکم یا شب بیست و سوّم (2).

ص:49


1- (1)) - الکافی، ج4 باب فی لیله القدر، ص156، ح1. والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص 380)
2- (2)) - شیخ طوسی قدس سره درتهذیب ج3، ح باب الدّعاء فی العشر الأواخر ص102 روایت کرده است که مکرر می گویی در شب بیست وسوّم از ماه رمضان این دعارا در حال سجود، قیام و قعود و هر حالتی که هستی و در تمام ماه و هر هنگام که بتوانی و هر وقتی که در زندگیت بیاد آوردی . بگو بعد از ستایش خدای تعالی و صلوات بر پیامبر اللّٰهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ فلان بن فلان [الْحُجَّهِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَوٰاتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلیٰ آبٰائِهٖ ]فیٖ هٰذِهِ السّٰاعَهِ، وَ فیٖ کُلِ ّ سٰاعَهٍ وَلیّاً وَ حٰافِضاً وَ قٰائِداً وَ نٰاصِراً وَ دَلیٖلاً وَ عَیْناً حتّٰی تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَ تُمَکِّنَهُ (تُمَتَّعَهُ ن خ) فیٖهٰا طَویٖلاً. در کافی نیز همین روایت درج4 ص 162 بااندکی تفاوت در عبارت نقل شده است .

اعتکاف دهه آخر رمضان

20- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیٰی، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّد، عَنْ عُثْمٰانَ بْنِ عیٖسٰی، عَنْ سَمٰاعَهَ، عَنْ أَبیٖ بَصیٖرٍ، قٰالَ:

قٰالَ أَبُو عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام :

کٰانَ رَسُولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم إِذٰا دَخَلَ الْعَشْرُ اْلأَوٰاِخرُ، شَدَّ الْمِئْزَرَ، وَ اجْتَنَبَ النِّسٰاءَ، وَ أَحْیَی اللَّیْلَ، وَ تَفَرَّغَ لِلْعِبٰادَهِ . (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند: هنگامی که دهۀ آخر[ماه

ص:50


1- (1)) - الکافی، ج4، باب ما یزاد من الصلاه فی شهر رمضان، ص 155 ح3 . قال المجلسیّ رحمه الله الحدیث موثّق (مرآه العقول، ج16، ص378) .

رمضان]فرا می رسید، رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم کمربند را محکم می بست و از زنها کناره می گرفت ، و شب زنده داری می کرد و فقط به عبادت می پرداخت .

21- عَلِیُّ بْنُ إِبْرٰاهیٖمَ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنْ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ حَمّٰادٍ، عَنِ الْحَلَبِیِ ّ،

عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰه علیه السلام قٰالَ:

کٰانَ رَسُولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم إِذٰا کٰانَ الْعَشرُ الاَْوٰاخِرُ، اعْتَکَفَ فِی الْمَسْجِدِ، وَ ضُرِبَتْ لَهُ قُبَّهٌ مِنْ شَعْرٍ، وَشَمَّرَ الْمِئْزَرَ، وَ طَوٰی فِرٰاشَهُ.

وَ قٰالَ بَعْضُهُمْ: وَاعْتَزَلَ النِّسٰاءَ.

فَقٰالَ أَبُو عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام : أَمّٰا اعْتِزٰالُ النِّسٰاءِ، فَلاٰ . (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

هنگامی که دهه آخر [ماه رمضان] فرا می رسید رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در مسجد معتکف می شدند و خیمه ای مویین برای حضرت برپا می شد و کمربند را محکم می بستند و رختخواب را جمع می کردند .

بعضی از[حاضران]گفتند: و از زنها کناره می گرفتند.

امام صادق علیه السلام فرمودند: اما کناره گیری از زنها نبوده است. (2)

ص:51


1- (1)) - الکافی، ج4، باب الاعتکاف، ص 175، ح1 . و هذا الحدیث حسن علی ما قاله المجلسی رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص426)
2- (2)) - یعنی صحبت کردن با زنها و امثال آن در اعتکاف ممنوع نمی باشد، و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بطور مطلق از زنان کناره گیری نمی کردند . مراجعه کنید به مراه العقول، ج16، ص426 .

22 - عَلِیُّ بْنُ إِبْرٰاهیٖمَ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنْ ابْن أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ حَمّٰادٍ، عَنِ الْحَلَبِیِ ّ،

عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ:

کٰانَتْ بَدْرٌ فیٖ شَهْرِ رَمَضٰانَ، فَلَمْ یَعْتَکِفْ رَسُولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم فَلَمّٰا أَنْ کٰانَ مِنْ قٰابِلٍ، اعْتَکَفَ عِشْریٖنَ؛ عَشْراً لِعٰامِهِ، وَعَشْراً قَضٰاءً لِمٰا فٰاتَهُ . (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

جنگ بدر در ماه رمضان واقع شد [به همین جهت آن سال] رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم معتکف نشدند چون [ماه رمضان] سال دیگر فرا رسید، حضرت بیست روز معتکف شدند: ده روز برای آن سال، و ده روز قضای آنچه [در سال گذشته] فوت شده بود.

ص:52


1- (1)) - الکافی، ج4، باب الاعتکاف، ص 175، ح2. والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص 426) .

آداب افطاری و سحری

23- عَلیُّ بْنُ إِبْرٰاهیٖمَ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنْ حَمّٰادِ بْنِ عیٖسٰی، عَنْ شُعَیْبٍ، عَنْ أَبیٖ بَصیٖرٍ، عَنْ

أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ السَُّحُورِ لِمَنْ أرٰادَ الصَّوْمَ: أَوٰاجِبٌ هُوَ عَلَیْهِ؟

فَقٰالَ: لاٰ بَأْسَ بِأَنْ لاٰیَتَسَحَّرَ إِنْ شٰاءَ، وَ أَمّٰا فیٖ شَهْرِ رَمَضٰانَ، فَإِنَّهُ أَفْضَلُ أَنْ یَتَسَحَّرَ؛ نُحِبُّ أَنْ لاٰ یَتْرُکَ فیٖ شَهْرِ رَمَضٰانَ . (1)

ترجمه:

ابو بصیر می گوید: از امام صادق علیه السلام درباره خوردن سحری برای کسی که تصمیم روزه گرفتن دارد، سؤال کردم، که آیا بر چنین شخصی خوردن سحری واجب است؟

فرمودند: اگر خواست سحری نخورد اشکال ندارد، و امّا در ماه رمضان بهتر این است که سحری بخورد؛ ما دوست داریم که سحری را در ماه رمضان ترک نکند.

ص:53


1- (1)) - الکافی، ج4، باب أنّه یستحبّ السُّحور، ص94، ح1. والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص 259) .

24- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عیٖسیٰ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیٰی، عَنْ غِیٰاثِ بْنِ إِبْرٰاهیٖمَ،

عَنْ جَعْفَرٍ علیه السلام ، عَنْ أَبیٖهِ علیه السلام : أَنَّ عَلِیّاً علیه السلام کٰانَ یَسْتَحِبُّ أَنْ یُفْطِرَ عَلَی اللَّبَنِ . (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام از پدرش -امام باقر علیه السلام -روایت می کند که: امیر المؤمنین علیه السلام دوست می داشت با شیر افطار کند .

25- عَلِیُّ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِالرَّحْمٰنِ بْنِ أَبیٖ نَجْرٰانَ، عَنْ حَمّٰادِ بْنِ عیٖسٰی، عَنْ حَریٖزٍْ، عَنْ زُرٰارَهَ، وَ فُضَیْلٍ،

عَنْ أَبیٖ جَعْفَرٍ علیه السلام :

فیٖ رَمَضٰانَ تُصَلّیٖ ثُمَّ تُفْطِرُ؛ إِلاّٰ أَنْ تَکُونَ مَعَ قَوْمٍ یَنْتَظِرُونَ اْلإِفْطٰارَ، فَإنْ کُنْتَ مَعَهُمْ فَلاٰ تُخٰالِفْ عَلَیْهِمْ وَ أَفْطِرْ ثُمَّ صَلِ ّ؛ وَ إِلاّٰ فَابْدَأْ بِالصَّلاٰهِ .

قُلْتُ: وَلِمَ ذٰلِک؟

قٰالَ: ِلأَنَّهُ قَدْ حَضَرَکَ فَرْضٰانِ: اْلإِفْطٰارُ، وَالصَّلاٰهُ؛

فَابْدَأْ بِأَفْضَلِهِمٰا، وَ أَفْضَلُهُماَ الصَّلاٰهُ.

ص:54


1- (1)) - تهذیب الأحکام، ج4، باب فضل السّحور و ما یستحبّ أن یکون علیه الإفطار، ص 199، ح10. والحدیث موثّق علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (ملاذ الأخیار، ج6، ص526) .

ثُمَّ قٰالَ: تُصَلّیٖ وَ أَنْتَ صٰائِمٌ، فَتُکْتَبُ صَلاٰتُکَ تِلْکَ، فَتَخْتِمَ بِالصَّوْمِ أَحَبُّ إلَیَّ . (1)

ترجمه:

امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند:

در ماه رمضان نماز می خوانی و سپس افطار می کنی، مگر اینکه با عده ای باشی که منتظر افطار [تو] هستند . پس اگر همراه آنها بودی با آنها مخالفت نکن و افطار کن سپس نماز را بجای آور و الاّ به نماز آغاز کن.

راوی سؤال کرد برای چه؟

امام فرمودند: برای اینکه دو تکلیف به تو روی آورده است افطار و نماز، پس به بهترین آن دو شروع کن و بهترینشان نماز است.

سپس فرمودند: نماز می خوانی در حالی که روزه هستی پس این نماز تو [در حال روزه]نوشته می شود . پس اینکه با روزه ختم کنی (نماز را بر افطار مقدّم بداری) نزد من محبوب تر است.

ص:55


1- (1)) - تهذیب الأحکام، ج4، باب فضل السُّحور و ما یستحبّ أن یکون علیه الإفطار، ص198، ح6 . والحدیث موثّق علی ما قاله المجلسیّ: رحمه الله (ملاذ الأخیار، ج6، ص525) .

26- عَلِیُّ بْنُ إبْرٰاهیٖمَ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنْ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ حَمّٰادٍ، عَنِ الْحَلَبِیِّ،

عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ: سُئِلَ عَنِ اْلإِفْطٰارِ قَبْلَ الصَّلاٰهِ أَوْ بَعْدَهٰا؟

قٰالَ: إنْ کٰانَ مَعَهُ قَوْمٌ یَخْشٰی أَنْ یَحْبِسَهُمْ عَنْ عَشٰائِهِمْ، فَلْیُفْطِرْ مَعَهُمْ؛ وَ إنْ کٰانَ غَیْرُ ذٰلِکَ فَلْیُصَلِ ّ وَلْیُفْطِرْ . (1)

ترجمه:

از امام صادق علیه السلام درباره افطار سؤال شد که قبل از نماز- مغرب -است یا بعد از نماز؟

فرمود: اگر گروهی با او هستند که می ترسد آنها را از غذایشان باز دارد پس با ایشان افطار نماید، و اگر جز این است پس نماز بخواند و افطار کند .

ص:56


1- (1)) - الکافی، ج4، باب وقت الافطار، ص101، ح3. قال المجلسیّ رحمه الله : الحدیث حسن، ومضمونه مشهور بین الأصحاب علی الاستحباب (مرآه العقول، ج16، ص27) .

27- عَلِیُّ بْنُ إبْرٰاهیٖمَ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنْ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ رَجُلٍ،

عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ:

إذٰا أَفْطَرَ الرَّجُلُ عَلَی الْمٰاءِ الْفٰاتِرِ، نَقّٰی کَبِدَهُ، (1) وَ غَسَلَ

الذُّنُوبَ مِنَ الْقَلْبِ، وَ قَوَّی الْبَصَرَ وَالْحَدَقَ. (2)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

وقتی شخصی با آب جوشیده ای که قدری سرد شده افطار کرد، این آب، کبد او را پاکیزه می کند گناهان را از دل او می زداید، و چشم و سیاهی چشم او را قویّ می کند.

ص:57


1- (1)) - الکَبِد والکِبْد: اللّحمه السوداء فی البطن، و ربما سمّی الجوف بکماله کبداً. راجع لسان العرب، ج3، ص374 و ص375 -کبد .
2- (2)) - الکافی، ج4، باب ما یستحبّ ان یفطر علیه، ص152، ح2 . قال المجلسیّ رحمه الله : الحدیث حسن و یدلّ علی استحباب الإفطار بالماء الفاتر، أی الحارّ الذّی سکن حرّه (مرآه العقول، ج16، ص373) .

احکام

28- عَلِیُّ بْنُ إبْرٰاهیٖمَ عَنْ أَبیٖهِ، وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیٰی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، جَمیٖعاً عَنِ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ حَمّٰادِ بْنِ عُثْمٰانَ، عَنِ الْحَلَبِیِ ّ،

عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ: إِنَّهُ سُئِلَ عَنِ اْلأَهِلَّهِ.

فَقٰالَ: هِیَ أَهِلَّهُ الشُّهُورِ؛ فَإذٰا رَأَیْتَ الْهِلاٰلَ فَصُمْ، وَ إذٰا رَأَیْتَهُ فَأَفْطِْر. (1)

ترجمه:

از امام صادق علیه السلام در مورد أهلّه [که در قرآن آمده است] (2) سؤال شد: فرمودند: منظور هلال ماهها است پس وقتی هلال ماه رمضان را دیدی روزه بگیر، و چون هلال ماه شوّال را دیدی افطار کن.

ص:58


1- (1)) - الکافی، ج4، باب اْلأهلّه والشّهاده علیها، ص76، ح1 والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ: رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص 228).
2- (2)) - سوره بقره: 189.

29- عَلِیُّ بْنُ إِبْرٰاهیٖمَ عَنْ أَبیٖهِ، وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْییٰ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، جَمیٖعاً عَنِ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ حَمّٰادِ بْنِ عُثْمٰانَ، عَنِ الْحَلَبِیِ ّ،

عنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام : أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ، فَأَکَلَ وَشَرِبَ ثُمَّ ذَکَرَ ؟

قٰالَ: لاٰ یُفْطِرْ،إِنَّمٰا هُوَ شَیٌ رَزَقَهُ اللّٰهُ عَزَّوَجَلَّ فَلْیُتِمَّ صَوْمَهُ . (1)

ترجمه:

از امام صادق علیه السلام سؤال شد درباره شخصی که از روی فراموشی خورده و آشامیده و سپس یادش آمده [که روزه بوده است] فرمودند: روزه را افطار نمی کند، آن چیزی بوده که خدا روزیش کرده است پس باید روزه اش را تمام کند .

30 - أَبُوعَلِیٍ ّ اْلأَشْعَرِیُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِالْجَبّٰارِ، عَنْ صَفْوٰانَ بْنِ یَحْیٰی، عَنْ عِیْصِ بْنِ الْقٰاسِمِ، عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام قٰالَ: إِذٰا خَرَجَ الرَّجُلُ فیٖ شَهْرِ رَمَضٰانَ مُسٰافِراً، أفْطَرَ .

وَ قٰالَ: إِنَّ رَسُولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم خَرَجَ مِنَ الْمَدیٖنَهِ إِلیٰ مَکَّهَ فیٖ شَهْر رَمَضٰانَ وَ مَعَهُ النّٰاسُ وَ فیٖهِمُ الْمُشٰاهُ؛ فَلَمّٰا انْتَهیٰ إِلٰی کُرٰاعِ الغَمیٖمِ، دَعٰا بِقَدَحٍ مِنْ مٰاءٍ فیٰٖما بَیْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ، فَشَرِبَ وَ أَفْطَرَ ثُمَّ أَفْطَرَ النّٰاسُ مَعَهُ، وَ ثَمَّ أُنٰاسٌ عَلٰی صَوْمِهِمْ، فَسَمّٰاهُمُ

ص:59


1- (1)) - الکافی، ج4، باب من أکل أو شرب ناسیاً فی شهر رمضان، ص101، ح1 . والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص 271) .

الْعُصٰاهَ؛ وَ إِنَّمٰا یُؤْخَذُ بِآخِرِأَمْرِ رَسُولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و سلم (1).

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند: اگر شخصی در ماه رمضان مسافرت برود، افطار کند .

و فرمودند: همانا رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از مدینه به سوی مکّه در ماه رمضان حرکت کردند و مردم همراه آن حضرت بودند و در میانشان پیادگان بودند . وقتی حضرتش به محلّ «کُراع الغَمیم» (2) رسید بین نماز ظهر و عصر ظرف آبی خواستند و از آن نوشیدند و افطار کردند سپس مردم به پیروی از آن حضرت افطار کردند .

و بودند کسانیکه بر روزه خود باقی ماندند پس رسول خدا آنها را گناهکار خواندند . و همانا از آخرین روش و دستور رسول اللّه صلی الله علیه و آله و سلم تبعیّت می شود .

31- عَلِیُّ بْنُ إِبْرٰاهیْمَ، عَنْ أَبیٖهِ، عَن ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَهَ،

قٰالَ: کَتَبْتُ إِلیٰ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، أَسْأَلُهُ مٰا حَدُّالْمَرَضِ الَّذیٖ یُفْطِرُ فیٖهِ صٰاحِبُهُ، وَالْمَرَضِ الَّذی یَدَعُ صٰاحُبُهُ الصَّلاٰهَ قٰائِماً؟

ص:60


1- (1)) - الکافی، ج4، باب کراهیه الصّوم فی السّفر، ص127، ح5 . والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص 328، ح5) .
2- (2)) - محلی است بین مکّه و مدینه (نهایه ابن اثیر، ج4، ص165).

قٰالَ: «بَلِ اْلإِنْسٰانُ عَلٰی نَفْسِهِ بَصیٖرهٌ» (1) وَ قٰالَ: ذٰاکَ إِلَیْهِ؛ هُوَ أَعْلَمُ بِنَفْسهِ . (2)

ترجمه:

ابن اذینه می گوید: به امام صادق علیه السلام نامه نوشتم و اندازه مرضی را که موجب می شود انسان روزه را بخورد و یا نماز در حال قیام را ترک کند سؤال کردم .

حضرت این آیه را تلاوت فرمودند: «بل الانسان علی نفسه بصیره»یعنی بلکه انسان خودش از وضع خود آگاه است، و فرمود این مربوط به خود اوست انسان خودش به نفسش آگاه تراست .

32- عَلیُّ بْنُ إبْرٰاهیٖمَ، عَنْ أَبیٖه، عَنِ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ حَمّٰادٍ، عَنِ الْحَلَبِیِّ،

قٰالَ: سأَلْتُ أَبٰا عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ عَلَیْهِ مِنْ شَهْرِ رَمَضٰانَ طٰائِفَهٌ، أَیَتَطَوَّعُ ؟

فَقٰالَ: لاٰ؛ حَتّٰی یَقْضِیَ مٰا عَلَیْهِ منْ شَهْرِ رَمَضٰانَ . (3)

ص:61


1- (1)) - سوره القیامه: 14.
2- (2)) - الکافی، ج4، باب حدّ المرض الّذی یجوز للرّجل أن یُفطر فیه، ص 118، ح2 . والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص307 . )
3- (3)) - الکافی، ج4، باب الرّجل یتطوّع بالصّیام و علیه من قضاء شهر رمضان، ص 123، ح2. والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ: رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص318).

ترجمه:

از امام صادق علیه السلام سؤال کردم مردی روزه از ماه رمضان به عهده دارد آیا می تواند روزه مستحبّی بگیرد؟

فرمود: نه تا اینکه آنچه از ماه رمضان به عهده دارد قضاکند.

33- رَوٰی جَمیٖلُ بْنُ دَرّاجٍ

عَنْهُ (أَبی عَبْداللّٰهِ علیه السلام )، أنَّه قٰالَ:

مَنْ دَخَلَ عَلٰی أَخیٖهِ وَ هُوَ صٰائِمٌ، فَأَفْطَرَ عِنْدَهُ وَ لَمْ یُعْلِمْهُ بوْمهِ فَیَمُنَّ عَلَیْه، کَتَبَ اللّٰهُ لَهُ صَوْمَ سَنَهٍ . (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

کسی که بر برادر مسلمانش وارد شود در حالیکه روزه [مستحبّی] گرفته و در پیش او [به دعوت او]افطارکند . بدون آنکه او را از روزه خود آگاه کند و یا بر او منّت گذارد، خداوند روزه یک سال را برای او می نویسد .

34- أَبُو عَلِیّ ٍ اْلأَشْعَرِیُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبّٰارِ، عَنْ صَفْوٰانَ بْنِ یَحْیٰی، عَنْ عِیْصِ بْنِ الْقٰاسِمِ، قٰالَ:

ص:62


1- (1)) - من لایحضره الفقیه، ج2، باب صوم السنّه، ص51، ح14. والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ الأوّل رحمه الله (روضه المتّقین، ج3، ص243) .

سَأَلْتُ أَبٰا عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام عَنْ قَوْمٍ أَسْلَمُوا فی شَهْرِ رَمَضٰانَ، وَ قَدْ مَضٰی مِنْهُ أَیّٰامٌ؛ هَلْ عَلَیْهِمْ أَنْ یَصُومُوا مٰا مَضٰی مِنْهُ، أَوْ یَوْمَهُمُ الَّذیٖ أَسْلَمُوا فیٖهِ؟

فَقٰالَ: لَیْسَ عَلَیْهمْ قَضٰاءٌ، وَ لاٰ یَوْمُهُمُ الَّذیٖ أَسْلَمُوا فیٖهِ، إِلاّٰ أَنْ یَکُونُوا أَسْلَمُوا قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ. (1)

ترجمه:

عیص بن قاسم می گوید از امام صادق علیه السلام سؤال کردم گروهی در ماه رمضان مسلمان شده اند در حالیکه چند روز از ماه رمضان گذشته است آیا بر ایشان واجب است که قضا کنند روزه روزهایی را که گذشته است و یا روزی را که در آن مسلمان شده اند؟

فرمودند: بر ایشان واجب نیست قضای روزهای گذشته و همچنین روزه آن روزی که در آن اسلام را پذیرفته اند مگر اینکه قبل از طلوع فجر مسلمان شده باشند .

35- عَلیٌّ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنِ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ حَمّٰادٍ، عَنِ الْحَلَبِیّ ِ،

عَنْ أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ عَنْ أَبیٖهِ(ع)، قٰالَ:

إِنّٰا نَأْمُرُ صِبْیٰانَنٰا بِالصَّلاٰهِ إِذٰا کٰانُوا بَنیٖ خَمْسِ سِنیٖنَ؛ فَمُروُا صِبْیٰانَکُمْ بِالصَّلاٰهِ إِذٰا کٰانُوا بَنیٖ سَبْعِ سِنیٖنَ. وَنَحْنُ نَأْمُرُ صِبیٰانَنٰا

ص:63


1- (1)) - الکافی، ج4، باب من أسلم فی شهر رمضان، ص125، ح3 . والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص324) .

بِالصَّوْمِ إِذٰا کٰانُوا بَنیٖ سَبْعِ سِنیٖنَ بِمٰا أَطٰاقُوا مِنْ صِیٰامِ الْیَوْمِ؛ إِنْ کٰانَ إِلٰی نِصْفِ النَّهٰارِ، أَوْ أَکْثَرَ مِنْ ذٰلِکَ أَوْ أَقَلَّ، فَإِذٰا غَلَبَهُمُ الْعَطَشُ وَالْغَرَثُ أَفْطَرُوا؛ حَتّٰی یَتَعَوَّدُوا الصَّوْمَ وَ یُطیٖقُوهُ. فَمُرُوا صِبیٰانَکُمْ إِذٰا کٰانُوا بَنیٖ تِسْعِ سِنیٖنَ بِالصَّوْم، مَا اسْتَطٰاعُوا مِنْ صِیٰامِ الْیَوْمِ، فَإِذٰا غَلَبَهُمُ الْعَطَشُ أَفْطَرُوا. (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

ما پسران کودک خود را وقتی پنج ساله شدند به نماز امر می کنیم پس شما پسران کودک خود را هنگامیکه هفت ساله شدند به نماز خواندن دستور دهید .

و ما پسرانمان را هنگامی که هفت ساله شدند به روزه گرفتن امر می کنیم به هر اندازه ای که از روز بتوانند روزه بگیرند؛ اگر شد تانصف روز یابیشتر یاکمتر، پس وقتی تشنگی و گرسنگی بر ایشان غلبه کرد افطار می کنند؛ تا اینکه به روزه گرفتن عادت نمایند .

پس شما پسرانتان را در نه سالگی تمرین روزه دهید به هر اندازه ای که از روز بتوانند روزه بگیرند و هنگامی که تشنگی بر ایشان غلبه کرد افطار کنند .

ص:64


1- (1)) - الکافی، ج3، باب صلاه الصّبیان و متی یؤخدون بها، ص49، ح1 . والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج15، ص331) .

فطره

36- رَوٰی حَمّٰادُ بْنُ عیٖسٰی، عَنْ حَریٖزٍ، عَنْ أَبیٖ بَصیٖرٍ وَ زُرٰارَهَ، قٰالاٰ:

قٰالَ أَبُو عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام : إنَّ مِنْ تَمٰامِ الصَّوْمِ إعْطٰاءَ الزَّکٰاهِ- یَعْنیٖ الْفِطْرَهَ -کَمٰا أَنَّ الصّلاٰهَ عَلَی النَّبِیِ ّ صلی الله علیه و آله و سلم مِنْ تَمٰامِ الصّلاٰهِ، لاَِنَّهُ مَنْ صٰامَ وَ لَمْ یُؤَدِّ الزَّکٰاهَ فَلاٰ صَوْمَ لَهُ إذٰا تَرَکَهٰا مُتَعَمِّداً، وَلاٰ صَلاٰهَ لَهُ إذٰا تَرَکَ الصَّلاٰهَ عَلَی النَّبِیِ ّ صلی الله علیه و آله و سلم ؛ إنَّ اللّٰهَ عَزَّوَجَلَّ قَدْ بَدَأَ بِهٰا قَبْلَ الصَّلاٰهِ : قٰالَ «قَدْ افْلَحَ مَنْ تَزَکّٰی وَذَکَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّٰی». (1)، (2)ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند:

همانا تمامیّت و تکمیل روزه با اعطای زکات -یعنی زکات فطره- است چنانکه درود و صلوات بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مکمّل نماز است، زیرا کسیکه روزه بگیرد و عمداً زکات فطره را ادا نکند پس روزه[کامل]نگرفته است و کسیکه

ص:65


1- (1)) - سوره الأعلی: 14 و 15.
2- (2)) - من لایحضره الفقیه، ج2، باب الفطره، ص119، ح25. والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ الأوّل رحمه الله (روضه المتّقین، ج3، ص495) .

[درنماز] درود بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نفرستد نماز [صحیح] برای او نیست .

همانا خداوند متعال مسأله زکات را قبل از نماز بیان نموده و چنین فرموده است: «قد أفلح من تزکّی و ذکر اسم ربّه فصلّی»: (همانا رستگار شد کسی که زکات داد و یاد کرد نام پروردگارش را پس نماز خواند) .

37- أَبُو عَلِیٍ ّ اْلأَشْعَریِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبّٰارِ، عَنْ صَفْوٰانَ بْنِ یَحْیٰی، عَنْ إِسْحٰاقَ بْنِ عَمّٰارٍ، عَنْ مُعَتِّبٍ، عَنْ

أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ: قٰالَ:

اذْهَبْ فَأَعْطِ عَنْ عِیٰالِنَا الْفِطْرَهَ؛ وَ أَعْطِ عَنِ الرَّقیٖقِ، وَاجْمَعْهُمْ وَلاٰتَدَعْ مِنْهُمْ أَحَداً؛ فَإِنَّکَ إِنْ تَرَکْتَ مِنْهُمْ إِنْسٰاناً تَخَوَّفْتُ عَلَیْهِ الْفَوْتَ، قُلْتُ: وَ مَا الْفَوْتُ؟

قٰالَ: الْمُوتُ . (1)

ترجمه:

مُعَتِّب می گوید: امام صادق علیه السلام فرمودند: برو و فطره اهل خانه ما و فطره بردگان را پرداخت کن، همه را در نظر بگیر و هیچ کس را وا مگذار، زیرا اگر یکی از آنها را ترک کنی و فطره او را پرداخت ننمایی، من از فوت او واهمه دارم. عرض کردم منظور از فوت چیست؟ فرمودند: مرگ.

ص:66


1- (1)) - الکافی، ج4، باب الفطره، ص174، ح21. والحدیث موثّق علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص424) .

38- عَلیُّ ِ بْنُ إِبْرٰاهیٖمَ، عَنْ أَبیٖهِ، عَنْ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ حَمّٰادٍ، عَنِ الْحَلَبِیِ ّ،عَنْ

أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ: اطْعَمْ یَوْمَ الْفِطْرِ قَبْلَ أَنْ تَخْرُجَ إِلَی الْمُصَلّیٰ . (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند: روز [عید] فطر قبل از رفتن به مصلّی طعام بخور.

39- عِدَّهٌ مِنْ أَصْحٰابِنٰا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ ابْنِ أَبیٖ نَجْرٰانَ وَ عَلِیِ ّ بْنِ الْحَکَمِ، عَنْ صَفْوٰانَ الْجَمّٰالِ، قٰالَ: سَأَلْتُ

أَبٰا عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام عَنِ الْفِطْرَهِ؟

فَقٰالَ: عَلَی الصَّغیٖرِ وَالْکَبیٖرِ، وَالْحُرِّ وَالْعَبْدِ؛ عَنْ کُلِ ّ إِنْسٰانٍ صٰاعٌ مِنْ حِنْطَهٍ، أَوْصٰاعٌ مِنْ تَمْرٍ، أَوْ صٰاعٌ مِنْ زَبیٖبٍ . (2)

ترجمه:

صفوان جمّال می گوید از امام صادق علیه السلام درباره فطره سؤال کردم .

فرمودند: بر کوچک و بزرگ، آزاد و بنده، از هر

ص:67


1- (1)) - الکافی، ج4، باب یوم الفطر، ص168، ح1 . والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص408) .
2- (2)) - الکافی، ج4، باب الفطره، ص171، ح2 . والحدیث صحیح علی ما قاله المجلسیّ: رحمه الله (مرآه العقول، ج 16، ص 414) .

انسانی یک صاع (1) گندم یا یک صاع خرما یا یک صاع کشمش است.

40- عَلِیُّ بْنُ إِبْرٰاهیٖمَ عَنْ أَبیٖهِ، وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمٰاعیٖلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شٰاذٰانَ، جَمیٖعاً عَنِ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ هِشٰامِ بْنِ الْحَکَمِ، عَنْ

أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ: الَّتمْرُ فِی الْفِطْرَهِ أَفْضَلُ مِنْ غَیْرِهِ، لاَِنَّهُ أَسْرَعُ مَنْفَعَهً، وَ ذٰلِکَ أَنَّهُ إذٰا وَقَعَ فیٖ یَدِ صٰاحِبِهِ أَکَلَ مِنْهُ .

قٰالَ: وَ قٰالَ: نَزَلَتِ الزَّکٰاهُ وَ لَیْسَ لِلنّٰاسِ أَمْوٰالٌ، وَ إِنَّمٰا کٰانَتْ الْفِطْرَهُ . (2)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند: خرما در زکات فطره از چیزهای دیگر بهتر است زیرا سود آن سریعتر است برای اینکه وقتی در دست صاحب و مستحقّش قرار گرفت از آن خرما می خورد . راوی گفت آن حضرت فرمودند: حکم زکات هنگامی نازل شد که برای مردم مالی [که زکات بدان تعلق گیرد]نبود، بلکه تنها زکات فطره بود .

ص:68


1- (1)) صاع تقریباً سه کیلواست .(توضیح المسائل امام خمینی1 ص217 شماره 1991)
2- (2)) - الکافی، ج4، باب الفطره، ص171، ح3. والحدیث حسن کالصّحیح علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص415) .

ادعیه

دعا در ماه رمضان

عَلِیُّ بْنُ إبْرٰاهیٖمَ، عَنْ أَبیْهِ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ عَلِیِ ّ بْنِ رَئٰابٍ،

عَنِ [الْ]عَبْد[ال]صّٰالِحِ علیه السلام قٰالَ: ادْعُ بِهٰذَا الدُّعٰاءِ فیٖ شَهْرِ رَمَضٰانَ، مُسْتَقْبَلَ دُخُولِ السَّنَهِ؛ وَ ذَکَرَ أَنَّهُ مَنْ دَعٰا بِهِ مُحْتَسِباً مُخْلِصاً، لَمْ تُصِبْهُ فیٖ تِلْکَ السَّنَهِ فِتْنَهٌ وَ لاٰ آفَهٌ یُضَرُّ بِهٰا دیٖنُهُ وَ بَدَنُهُ، وَ وَقٰاهُ اللّٰهُ عَزَّ ذِکْرُهُ شَرَّ مٰا یَأْتیٖ بِهِ تِلْکَ السَّنَهَ:

اللّٰهُمَّ إِنّیٖ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذیٖ دٰانَ لَهُ کُلُّ شَیْ ءٍ، وَ بِرَحْمَتِکَ الَّتیٖ وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ ءٍ،

ترجمه:

امام موسی کاظم علیه السلام فرمودند: این دعا را در ماه رمضان - در آغاز ورود سال -بخوان؛ و فرمود: هرکس آن را برای رضای خدا و با اخلاص بخواند، در آن سال فتنه و آفتی که دین و بدنش با آن زیان بیند به او نرسد، و خدا که یادش عزیز است او را از شرّ حوادث آن سال نگهدارد:

بارالها! از تو درخواست می کنم به آن اسمی که هرچیز فرمانبراوست، وبه آن رحمتی که همه چیز را فراگیراست،

ص:69

وَ بِعِزَّتِکَ الَّتیٖ قَهَرْتَ بِهٰا کُلَّ شَیْ ٍء، وَ بِعَظَمَتِکَ الَّتیٖ تَوٰاضَعَ لَهٰا کُلُّ شَیْ ءٍ، وَ بِقُوّتِکَ الَّتیٖ خَضَعَ لَهٰا کُلُّ شَیْ ءٍ، وَ بِجَبَرُوتِکَ الَّتیٖ غَلَبَتْ کُلَّ شَیْ ءٍ، وَ بِعِلْمِکَ الَّذیٖ أَحٰاطَ بِکُلِّ شَیْ ءٍ؛ یٰانُورُ یٰا قُدُّوسُ، یٰا أَوَّلُ قَبْلَ کُلِّ شَیْ ءٍ، وَ یٰا بٰاقیٖ بَعْدَ کُلِ ّ شَیْ ءٍ، یٰا اللّٰهُ یٰا رَحْمٰنُ [یٰا اللّٰه]صَلِ ّ عَلٰی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَاغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتیٖ تُغَیِّرُ النِّعَمَ، وَاغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتیٖ تُنْزِلُ النِّقَمَ، وَاغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتیٖ تَقْطَعُ الرَّجٰاءَ،

و به آن عزّتی که با آن به هر چیز قاهری، و به آن عظمتی که هر چیز برای آن فروتن است و به آن نیرویی که هر چیز برای آن رام است، و به آن جبروتی که به هر چیز غالب است، و به آن علمی که به هر چیز محیط است، ای نور! ای قدّوس! ای اوّل که پیش از هر چیزی! و ای باقی که پس از هر چیزی! ای اللّه! ای رحمان! [ای اللّه] بر محمّد و آل محمّد درود فرست و آن گناهانی را که نعمت ها را تغییر دهد بر من ببخشای، و آن گناهانی را که کیفرها را فرود آرد بر من ببخشای، و آن گناهانی را که امیّد را قطع کند بر من ببخشای،

ص:70

وَاغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتیٖ تُدیٖلُ اْلاَعْدٰاءَ، وَاغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتیٖ تَرُدُّ الدُّعٰاءَ، وَاغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتیٖ یُسْتَحَقُّ بِهٰا نُزُولُ الْبَلاٰءِ، وَاغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتیٖ تَحْبِسُ غَیْثَ السَّمٰاءِ، وَاغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتیٖ تَکْشِفُ الْغِطٰاءَ، وَاغْفِرْ لِیَ الذُنُوبَ الَّتیٖ تُعَجِّلُ الْفَنٰاءَ، وَاغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتیٖ تُورِثُ النَّدَمَ، وَاغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتیٖ تَهْتِکُ الْعِصَمَ، وَأَلْبِسْنٖی دِرْعَکَ الْحَصیٖنَهَ الَّتیٖ لاٰ تُرٰامُ، وَ عٰافِنیٖ مِنْ شَرِّ مٰا أُحٰاذِرُ بِاللَّیْلِ وَالنَّهٰارِ فیٖ مُسْتَقْبَلِ سَنَتیٖ هٰذِهِ.

و آن گناهانی را که دشمنان را غالب کند بر من ببخشای، و آن گناهانی را که دعاها را ردّ کند بر من ببخشای و آن گناهانی را که با آن نزول بلا سزد بر من ببخشای، و آن گناهانی را که باران آسمان را باز دارد بر من ببخشای، و آن گناهانی را که پرده ها را کنار زند بر من ببخشای، و آن گناهانی را که شتاب مرگ آرد بر من ببخشای، و آن گناهانی را که پشیمانی آورد بر من ببخشای، و آن گناهانی را که پرده های پاکدامنی دَرَد بر من ببخشای، و بر من بپوشان آن زِرِه محکمی را که آسیب نبیند، و مرا در این سال نو از شرّ هر آنچه در شب و روزم بیم دارم عافیت بخش.

ص:71

اللّٰهُمَّ رَبَّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ، وَاْلأَرَضیٖنَ السَّبْعِ، وَ مٰا فیٖهِنِ ّ وَ مٰا بَیْنَهُنَّ وَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظیٖمِ، وَ رَبَّ السَّبْعِ الْمَثٰانیٖ وَالْقُرْآنِ الْعَظیٖمِ، وَ رَبَّ إسْرٰافیٖلَ وَ میْکٰائیٖلَ وَ جَبْرَئیٖلَ، وَ رَبّ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله و سلم وَ أَهْلِ بَیْتِهِ سَیِّدِ الْمُرْسَلیٖنَ وَ خٰاتَمِ النَّبِیّیٖنَ؛ أَسْأَلُکَ بِکَ وَ بِمٰا سَمَّیْتُ یٰا عَظیٖمُ، أَنْتَ الَّذیٖ تَمُنُّ بِالْعَظیٖمِ، وَ تَدْفِعُ کُلَّ مَحْذُورٍ، وَ تُعْطیٖ کُلَّ جَزیٖلٍ، وَ تُضٰاعِفُ مِنَ الْحَسَنٰاتِ بِالْقَلیٖلِ وَ الْکَثیٖرِ، وَ تَفْعَلُ مٰا تَشٰاءُ یٰا قَدیٖرُ، یٰا اللّٰهُ یٰا رَحْمٰنُ یٰا رَحیٖمُ صَلِ ّ عَلٰی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ،

بارالها! ای پروردگار هفت آسمان، و هفت زمین و آنچه درآنها، و آنچه میان آنهاست! و ای پروردگار عرش عظیم! و ای پروردگار السّبع المثانی (سوره حمد) و همۀ قرآن بزرگ! و ای پروردگار اسرافیل و میکائیل و جبرئیل! و ای پروردگار محمّد و خاندانش که سرور رسولان و خاتم پیامبران است! تو را به تو و به همه آنچه نام بردم سوگند می دهم ای بزرگ! تویی که با [بخشش های] بزرگ (برما) منت می نهی، و هر بیمی را(ازما) می رانی، و هر نعمت بزرگی را(برما) عطا می کنی، و حسنات را با کم و زیاد دو چندان می کنی، و هر آنچه بخواهی انجام می دهی ای توانا ! ای اللّه! ای رحمان! ای رحیم! بر محمّد و خاندانش درود فرست،

ص:72

وَأَلْبِسْنیٖ فیٖ مُسْتَقْبِلِ هٰذِهِ السَّنَهِ سِتْرَکَ، وَ نَضِّرْ وَجْهیٖ بِنُورِکَ وَ أَحِبَّنیٖ بِمَحَبَّتِکَ، وَ بَلِّغْنیٖ رِضْوٰانَکَ وَ شَریٖفَ کَرٰامَتِکَ، وَ جَزیٖلَ عَطٰائِکَ مِنْ خَیْرِ مٰا عِنْدَکَ، وَ مِنْ خَیْرِ مٰا أَنْتَ مُعْطٍ أَحَداً مِنْ خَلْقِکَ، وَ أَلْبِسْنیٖ مَعَ ذٰلِکَ عٰافِیَتَکَ، یٰا مَوْضِعَ کُلِ ّ شَکْوٰی، وَیٰا شٰاهِدَ کُلِ ّ نَجْوٰی، وَ یٰا عٰالِمَ کُلِ ّ خَفِیَّهٍ، وَ یٰا دٰافِعَ[کُلِّ] مٰا تَشٰاءُ مِنْ بَلِیّهٍ؛ یٰا کَریٖمَ الْعَفْوِ، یٰا حَسَنَ التَّجٰاوُزِ، تَوَفَّنیٖ عَلٰی مِلَّهِ إبْرٰاهیٖمَ وَ فِطْرَتِهِ، وَ عَلیٰ دیٖنِ مُحَمَّدٍ وَ سُنَّتِهِ، وَ عَلٰی خَیْرِ وَفٰاهٍ فَتَوَفَّنیٖ مُوٰالِیاً لاَِوْلِیٰائِکَ، مُعٰادِیاً لاَِعْدٰائِکَ .

و در این سال نو پوشش (باز دارنده ازگناه) خود را بر من بپوشان، و با نور خود چهره ام را شاداب فرما، و با محبّت خود مرا دوست بدار، و مرا به خوشنودی خود، و به بزرگداشت با شرافت خود، و به بخشش فراوان از بهترین آنچه نزد خود داری، و از بهترین آنچه به کسی می دهی برسان، و همراه با اینها عافیت خود را بر من بپوشان . ای پناه هر شِکوَه! و ای شاهد راز! و ای دانای هر نهان! و ای دفع کننده هر بلا که خواهی! ای کریم در عفو! و ای زیبا در چشم پوشی! مرا بر آئین ابراهیم و فطرت او، و بر دین محمّد صلی الله علیه و آله و سلم و سنّت او بمیران، و بر بهترین مرگم، باز بستان در آن حال که دوستدار أولیائت و دشمن دشمنانت باشم .

ص:73

اللّٰهُمَ وَ جَنِّبْنیِ فیٖ هٰذِهِ السَّنَهِ کُلَّ عَمَلٍ، أَوْ قوْلٍ، أَوْ فِعْلٍ یُبٰاعِدُنیٖ مِنْکَ. وَاجْلِبْنیٖ إِلٰی کُلِ ّ عَمَلٍ، أَوْ قَوْلٍ، أَوْ فِعْلٍ یُقَرِّبُنیٖ مِنْکَ فیٖ هٰذِهِ السَّنَهِ یٰا أَرْحَمَ الرّٰاحِمیٖنَ. وَامْنَعْنیٖ مِنْ کُلِ ّ عَمَلٍ، أَوْ فِعْلٍ، أَوْ قَوْلٍ یَکُونُ مِنّیٖ؛ أَخٰافُ ضَرَرَ عٰاقِبَتِهِ، وَ أَخٰافُ مَقْتَکَ ایّٰایَ عَلَیْهِ، حَذَراً أَنْ تَصْرِفَ وَجْهَکَ الْکَریٖمَ عَنّیٖ، فَأَسْتَوْجِبَ بِهِ نَقْصاً مِنْ حَظٍّ لیٖ عِنْدَکَ، یٰارَؤُوفُ یٰا رَحیٖمُ.

اللّٰهُمَّ اجْعَلْنیٖ فیٖ مُسْتَقْبِلِ هٰذِهِ السَّنَهِ فیٖ حِفْظِکَ وَ جِوٰارِکَ وَ کَنَفِکَ، وَ جَلِّلْنیٖ سِتْرَ عٰافِیَتِکَ، وَ هَبْ لیٖ کَرٰامَتَکَ . عَزَّ جٰارُکَ، وَ جَلَّ ثَنٰاءُ وَجْهِکَ، وَ لاٰ الٰهَ غَیْرُکَ .

بارالها ! در این سال از هر کردار و گفتار و کاری که مرا از تو دور کند بازم دار، و به هر کردار و گفتار و کاری که به تو نزدیکم سازد بکشان ای مهربانترین مهربانان! و نیز مرا باز دار از هر کردار و گفتار و کارم که از زیان سرانجامش بیمناکم، و از خشم تو برآنم هراس دارم مبادا که روی کریمانه خود را از من برگردانی که کاستی پاداش نزد تو را سزم، ای رؤوف! ای مهربان!

بارالها ! در این سال نو مرا در حفظ و جوار و پناه خود قرارده، و با پوشش عافیت خود شکوهم بخش، و کرامت خود را بر من ببخشای که جوار تو عزّتمند و ثنای ذات تو شکوهمند است، و هیچ معبود بحقّی جز تو نیست .

ص:74

اللّٰهُمَّ اجْعَلْنیٖ تٰابِعاً لِصٰالِحِ مَنْ مَضٰی مِنْ أَوْلِیٰائِکَ، وَ أَلْحِقْنیٖ بِهِمْ، وَاجْعَلْنیٖ مُسْلِماً لِمَن قٰالَ بِالصِّدْقِ عَلَیْکَ مِنْهُمْ، وَ أَعُوذُ بِکَ[یٰا]إِلٰهیٖ أَنْ تُحیٖطَ [بیٖ]خَطیٖئَتیٖ، وَ ظُلْمیٖ وَ إِسْرٰافیٖ عَلٰی نَفْسیٖ، وَ اتِّبٰاعیٖ لِهَوٰایَ، وَاشْتِغٰالیٖ بِشَهَوٰاتیٖ، فَیَحُولَ ذٰلِکَ بَیْنیٖ وَ بَیْنَ رَحْمَتِکَ وَ رِضْوٰانِکَ، فَأَکُونَ مَنْسِیّاً عِنْدَکَ، مُتَعَرِّضاً لِسَخَطِکَ وَ نَقِمَتِکَ.

اللّٰهُمَّ وَفِّقْنیٖ لِکُلِّ عَمَلٍ صٰالِحٍ تَرْضٰی بِهِ ٖ عَنیّ ٖ، وَ قَرِّبْنیٖ بِهِ ٖ إلَیْکَ زُلْفٰی.

بارالها ! مرا پیرو شایستگان گذشته از اولیاء خود بگردان و بر ایشان ملحقم کن و بر آنکه از ایشان بر تو راست گوید [انبیاء و اوصیاء] تسلیم ساز . و به تو ای معبود من! پناه می برم از اینکه گناهم و ستمم، و اسراف بر خودم، و پیروی از هوایم، و سرگرمیم به شهوات احاطه ام یابد و میان من و رحمت و رضوان تو فاصله اندازد؛ پس فراموشت شوم و در معرض خشم و انتقامت قرار گیرم .

بارالها ! به هر عمل صالحی که با آن از من خوشنود شوی موفّقم دار و مرا با آن به خود نزدیک ساز

ص:75

اللّٰهُمَّ کَمٰا کَفَیْتَ نَبِیَّکَ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله و سلم هَوْلَ عَدُوِّهِ، وَ فَرَّجْتَ هَمَّهُ، وَ کَشَفْتَ غَمَّهُ، وَ صَدَقْتَهُ وَعْدَکَ، وَ أَنْجَزْتَ لَهُ مَوْعِدَکَ بِعَهْدِکَ؛

اللّٰهُمَّ بِذٰلِکَ فَاکْفِنیٖ هَوْلَ هٰذِهِ السَّنَهِ وَ آفٰاتِهٰا، وَ أَسْقٰامِهٰا، وَ[فِتَنِهٰا]، وَ شُرُورِهٰا، وَ أَحْزٰانِهٰا، وَ ضِیْقِ الْمَعٰاشِ فیٖهٰا، وَ بَلِّغْنیٖ بِرَحْمَتِکَ کَمٰالَ الْعٰافِیَهِ بِتَٰمامِ دَوٰامِ [الْعٰافِیَهِ وَ] النِّعْمَهِ عِنْدیٖ إِلیٰ مُنْتَهیٰ أَجَلیٖ.

بارالها ! چنانکه پیامبر خود -محمّد صلی الله علیه و آله و سلم -را از بیم دشمنانش کفایت فرمودی، و همّ و غمّش را بگشادی، و وعدۀ خود را بر او راست فرمودی، و به پیمان خود با او وفا نمودی، بدینسان بارالها ! مرا نیز از هراس و آفات و بیماری ها و [فتنه ها و] شرّها و حزن ها و تنگی معاش این سال باز دار، و با رحمت خود مرا به عافیت کامل، و نعمت پیوسته، تا پایان عمرم برسان .

ص:76

أَسْأَلُکَ سُؤٰالَ مَنْ أَسٰاءَ وَ ظَلَمَ، وَاعْتَرَفَ؛ وَ أَسْأَلُکَ أَنْ تَغْفِرَ لیٖ مٰا مَضٰی مِنَ الذُّنُوبِ الَّتیٖ حَصَرَتْهٰا حَفَظَتُکَ، وَ أَحْصَتْهٰا کِرٰامُ مَلاٰئِکَتِکَ عَلَیَّ، وَ أَنْ تَعْصِمَنیٖ إِلٰهیٖ مِنَ الذُّنُوبِ فیٰٖما بَقِیَ مِنْ عُمْریٖ إِلٰی مُنْتَهٰی أَجَلیٖ. یٰا اللّٰهُ یٰارَحْمٰنُ صَلِ ّ عَلٰی مُحَمَّدٍ وَ [عَلٰی] أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ، وَ آتِنیٖ کُلَّ مٰا سَأَلْتُکَ وَ رَغِبْتُ إِلَیْکَ فیٖهِ، فَإِنَّکَ أَمَرْتَنیٖ بِالدُّعٰاءِ، وَ تَکَفَّلْتَ [لی]بِاْلإِجٰابَهِ . (1)[بارالها] از تو درخواست دارم درخواست کسی که بد کرد، و ستم نمود، و اعتراف کرد. و از تو می خواهم که گناهان گذشته ام را که نگهبانانت حفظ کرده، و گرامی فرشتگان گمارده برمن بشمرده اند ببخشایی، و اینکه از گناهان آینده زندگیم تا پایان عمر- ای خدا !- بازم داری .ای اللّه! ای رحمان! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و هرچه را از تو خواستم و در آن به تو روی آوردم عطایم کن، که تو به دعا فرمانم داده ای و اجابتم را تکفّل فرموده ای .

ص:77


1- (1)) - الکافی، ج4، باب ما یقال فی مستقبل شهر رمضان، ص72، ح3 . والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص219) .

دعا در شب اول ماه رمضان

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیٰی، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ، عَنْ أَحْمَدَ ابْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍ ّ،عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعیٖدٍ، عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَهَ، عَنْ عَمّٰارِ بْنِ مُوسیَ السّٰابٰاطِیِ ّ، قٰالَ:

قٰالَ أَبُو عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام : إذٰا کٰانَ أَوّلُ لَیْلَهٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضٰانَ، فَقُلْ:

اللّٰهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضٰانَ، وَ مُنْزِلَ الْقُرْآنِ، هٰذٰا شَهْرُ رَمَضٰانَ الَّذیٖ أَنْزَلْتَ فیٖهِ الْقُرْآنَ، وَأَنْزَلْتَ فیٖهِ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ مِنَ الْهُدیٰ وَالْفُرْقٰانِ؛ اللّٰهُمَّ ارْزُقْنٰا صِیٰامَهُ، وَأَعِنّٰا عَلٰی قِیٰامِهِ؛

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند: چون اوّلین شب ماه رمضان درآید بگو:

بارالها ! ای پروردگار ماه رمضان! و ای فرود آورنده قرآن! این ماه رمضان است که در آن قرآن را فرود آورده ای، و در آن نشانه های آشکار از هدایت و فرقان خود فرستاده ای، بارالها ! روزه داری آن را روزیمان کن و بر بپا داشتن (و شب زنده داری) آن یاریمان فرما،

ص:78

اللّٰهُمَّ سَلِّمْهُ لَنٰا، وَ سَلِّمْنٰا فیٖهِ، وَتسَلَّمْهُ مِنّٰا فیٖ یُسْرٍ مِنْکَ وَ مُعٰافٰاهٍ، وَاجْعَلْ فیٰٖما تَقْضیٖ وَ تُقَدِّرُ مِنَ اْلأَمْرِ الَْمحْتُومِ فیٰٖما یُفْرَقُ مِنَ اْلأَمْرِ الْحَکیٖمِ فیٖ لَیْلَهِ الْقَدْرِ، مِنَ الْقَضٰاءِ الَّذیٖ لاٰ یُرَدُّ وَلاٰ یُبَدَّلُ، أَنْ تَکْتُبَنیٖ مِنْ حُجّٰاجِ بَیْتِکَ الْحَرٰامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ، الْمَشْکُورِ سَعْیُهُمْ، الْمَغْفُورِ ذَنْبُهُمْ، الْمُکَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئٰاتُهُمْ وَاجْعَلْ فیٰٖما تَقْضیٖ وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِیْلَ لیٖ فیٖ عُمْریٖ، وَ تُوَسِّعَ عَلَیَّ مِنَ الرِّزْقِ الْحَلاٰلِ. (1)بارالها ! آن را برای ما سالم و مارا در آن به سلامت دار، و آن را از ما با آسانی و عافیت باز ستان. و مقرّر دار در قضا و قدر حتمی ات در آنچه که تفصیل می دهی شب قدر در أمر حکیم خود -از آن قضایی که رد نشود و دگرگونی نپذیرد - این که بنویسی مرا از حجّ کنندگان خانه با حُرمت خود که حجّشان نیکو، تلاششان مشکور، گناهشان بخشوده و بدی هایشان پوشیده باشد و در قضا و قدر خود قرار ده که عمرم را بلند سازی و روزی حلالم را گسترش بخشی .

ص:79


1- (1)) - الکافی، ج4، باب ما یقال فی مستقبل شهر رمضان، ص71، ح2. والحدیث موثّق علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله .(مرآه العقول، ج16، ص217) .

دعای هر شب ماه رمضان

ابْنُ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَطِیَّهَ، عَنْ

أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام :

فِی الدُّعٰاءِ فیٖ شَهْرِ رَمَضٰانَ فیٖ کُلِّ لَیْلَهٍ تَقُولُ: اللّٰهُمَ إِنّیٖ أَسْأَلُکَ فیٰٖما تَقْضیٖ وَ تُقَدِّرُ مِنَ اْلأَمْرِ الَْمحْتُومِ فِی اْلأَمْرِ الْحَکیٖمِ، مِنَ الْقضٰاءِ الَّذیٖ لاٰ یُرَدُّ وَلاٰ یُبَدَّلُ، أَنْ تَکْتُبَنیٖ مِنْ حُجّٰاجِ بَیْتِکَ الْحَرٰامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ، الْمُکَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئٰاتُهُمْ، الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ، الْمَشْکُورِ سَعْیُهُمْ، وَأَنْ تَجْعَلَ فیٰٖما تَقْضیٖ وَ تُقَدِّرُ مِنَ اْلأَمْرِ الَْمحْتُومِ فِی اْلأَمْرِ الْحَکیٖمِ، فیٖ لَیْلَهِ الْقَدْرِ، مِنَ الْقَضٰاءِ الَّذیٖ لاٰ یُرَدُّ وَ لاٰ یُبَدَّلُ، أَنْ تُطیْلَ عُمْریٖ، وَأَنْ تُوَسِّعَ عَلَیَّ فیٖ رِزْقیٖ، وَأَنْ تَجْعَلَنیٖ مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ [لِدیٖنِکَ]، وَ لاٰ تَسْتَبْدِلْ َ بیٖ غَیْریٖ. (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند: در دعای هر شب ماه رمضان می گویی:

بارالها ! در آنچه از آن أمر محتومِ أمر حکیمِ خود، قضاء و قدر می کنی از آن قضائی که ردّ نشود و دگرگونی نپذیرد از تو درخواست دارم که مرا از حج آوران خانه با حُرمت خود که حجّشان نیکو، و بدی هایشان پوشیده،

ص:80


1- (1)) - الکافی، ج4، باب الدّعاء فی العشر الأواخر من شهر رمضان، ص161، ح3 . والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص393) .

و گناهانشان بخشوده، وتلاششان سپاس شده است مقرّر فرمایی . و اینکه در آنچه از أمر محتوم أمر حکیم خود در شب قدر حکم می کنی و مقدّر می داری از آن حکم ها که ردّ نشود و دگرگونی نپذیرد عمرم را بلند و روزیم را گسترده سازی و مرا از آنان که با ایشان دین خود را یاری می کنی قرار دهی، و غیر مرا بجای من نگزینی .

دعای هر شب دهه آخر ماه رمضان

عَلیُّ بْنُ إبْرٰاهیٖمَ عَنْ أَبیْهِ، عَنْ ابْنِ أَبیٖ عُمَیْرٍ، عَنْ بَعْضِ أَصْحٰابِنٰا، عَنْ

أَبیٖ عَبْدِاللّٰهِ علیه السلام ، قٰالَ:

تَقُولُ فِی الْعَشْرِ اْلأَوٰخِرِ مِنْ شَهْرِ رَمَضٰانَ، فیٖ کُلِّ لَیْلَهٍ:

أَعُوذُ بِجَلاٰلِ وَجْهِکَ الْکَریٖمِ أَنْ یَنْقَضِیَ عَنیّ ٖ شَهْرُ رَمَضٰانَ، أَو یَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ لَیْلَتیٖ هٰذِهِ، وَلَکَ قِبَلیٖ ذَنْبٌ أَوْ تَبِعَهٌ تُعَذِّبُنیٖ عَلَیْهِ . (1)

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمودند: در دهۀ آخر ماه رمضان هر شب می گویی:

پناه می برم به جلال روی تو که کریم است، از این که ماه رمضانم به پایان رسد، یا بر شبم سپیده دمد در حالیکه در پیشگاه تو گناهی از من باشد یا لغزشی که بر آن عذابم دهی.

ص:81


1- (1)) - الکافی، ج4، باب الدّعاء فی العشر الأواخر من شهر رمضان، ص160، ح1 . والحدیث حسن علی ما قاله المجلسیّ رحمه الله (مرآه العقول، ج16، ص390) .

منابع :

1- قرآن مجید .

2- امالی الصدوق/ مؤسّسه الأعلمی، بیروت .

3- تنقیح المقال، علاّمه مامقانی/ طبع حجری .

4- توضیح المسائل امام خمینی قدس سره .

5- تهذیب الأحکام، شیخ طوسی قدس سره / دارالکتب الاسلامیّه، تهران .

6- ثواب الأعمال، شیخ صدوق قدس سره / مکتبه الصدوق، تهران .

7- رجال النّجاشی/ انتشارات جامعه مدرّسین .

8- روضه المتّقین، مولی محمّد تقی مجلسی قدس سره / بنیاد فرهنگ اسلامی.

9- علل الشرایع، شیخ صدوق قدس سره / مکتبه الحیدریه،نجف .

10- عیون اخبار الرّضا علیه السلام ،شیخ صدوق قدس سره / مؤسّسه الأعلمی، بیروت.

11- فضائل الأشهر الثلاثه، شیخ صدوق قدس سره / مطبعه الآداب، نجف.

12- الفهرست، شیخ طوسی قدس سره / الشریف الرضی، قم .

13- الکافی، ثقه الاسلام کلینی قدس سره / دارالکتب الاسلامیّه، تهران

14- لسان العرب، جمال الدین ابن منظور/ ادب قم .

ص:82

15- مرآه العقول، علاّمه محمّد باقر مجلسی قدس سره / دارالکتب الاسلامیّه، تهران .

16- ملاذ الأخیار، علاّمه محمّد باقر مجلسی قدس سره / مکتبه آیه اللّه العظمی مرعشی، قم .

17- من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق قدس سره / دارالکتب الاسلامیه، تهران .

18- النهایه، ابن اثیر/ مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، قم .

ص:83

درباره مركز

بسمه تعالی
هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ
آیا کسانى که مى‏دانند و کسانى که نمى‏دانند یکسانند ؟
سوره زمر/ 9

مقدمه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، از سال 1385 هـ .ش تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن فقیه امامی (قدس سره الشریف)، با فعالیت خالصانه و شبانه روزی گروهی از نخبگان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.

مرامنامه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان در راستای تسهیل و تسریع دسترسی محققین به آثار و ابزار تحقیقاتی در حوزه علوم اسلامی، و با توجه به تعدد و پراکندگی مراکز فعال در این عرصه و منابع متعدد و صعب الوصول، و با نگاهی صرفا علمی و به دور از تعصبات و جریانات اجتماعی، سیاسی، قومی و فردی، بر مبنای اجرای طرحی در قالب « مدیریت آثار تولید شده و انتشار یافته از سوی تمامی مراکز شیعه» تلاش می نماید تا مجموعه ای غنی و سرشار از کتب و مقالات پژوهشی برای متخصصین، و مطالب و مباحثی راهگشا برای فرهیختگان و عموم طبقات مردمی به زبان های مختلف و با فرمت های گوناگون تولید و در فضای مجازی به صورت رایگان در اختیار علاقمندان قرار دهد.

اهداف:
1.بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام)
2.تقویت انگیزه عامه مردم بخصوص جوانان نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی
3.جایگزین کردن محتوای سودمند به جای مطالب بی محتوا در تلفن های همراه ، تبلت ها، رایانه ها و ...
4.سرویس دهی به محققین طلاب و دانشجو
5.گسترش فرهنگ عمومی مطالعه
6.زمینه سازی جهت تشویق انتشارات و مؤلفین برای دیجیتالی نمودن آثار خود.

سیاست ها:
1.عمل بر مبنای مجوز های قانونی
2.ارتباط با مراکز هم سو
3.پرهیز از موازی کاری
4.صرفا ارائه محتوای علمی
5.ذکر منابع نشر
بدیهی است مسئولیت تمامی آثار به عهده ی نویسنده ی آن می باشد .

فعالیت های موسسه :
1.چاپ و نشر کتاب، جزوه و ماهنامه
2.برگزاری مسابقات کتابخوانی
3.تولید نمایشگاه های مجازی: سه بعدی، پانوراما در اماکن مذهبی، گردشگری و...
4.تولید انیمیشن، بازی های رایانه ای و ...
5.ایجاد سایت اینترنتی قائمیه به آدرس: www.ghaemiyeh.com
6.تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و...
7.راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی
8.طراحی سیستم های حسابداری، رسانه ساز، موبایل ساز، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک، SMS و...
9.برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم (مجازی)
10.برگزاری دوره های تربیت مربی (مجازی)
11. تولید هزاران نرم افزار تحقیقاتی قابل اجرا در انواع رایانه، تبلت، تلفن همراه و... در 8 فرمت جهانی:
1.JAVA
2.ANDROID
3.EPUB
4.CHM
5.PDF
6.HTML
7.CHM
8.GHB
و 4 عدد مارکت با نام بازار کتاب قائمیه نسخه :
1.ANDROID
2.IOS
3.WINDOWS PHONE
4.WINDOWS
به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی و قرار دادن بر روی وب سایت موسسه به صورت رایگان .
درپایان :
از مراکز و نهادهایی همچون دفاتر مراجع معظم تقلید و همچنین سازمان ها، نهادها، انتشارات، موسسات، مؤلفین و همه بزرگوارانی که ما را در دستیابی به این هدف یاری نموده و یا دیتا های خود را در اختیار ما قرار دادند تقدیر و تشکر می نماییم.

آدرس دفتر مرکزی:

اصفهان -خیابان عبدالرزاق - بازارچه حاج محمد جعفر آباده ای - کوچه شهید محمد حسن توکلی -پلاک 129/34- طبقه اول
وب سایت: www.ghbook.ir
ایمیل: Info@ghbook.ir
تلفن دفتر مرکزی: 03134490125
دفتر تهران: 88318722 ـ 021
بازرگانی و فروش: 09132000109
امور کاربران: 09132000109