احکام و آداب تعمیرکاران خودرو

مشخصات کتاب

سرشناسه : حاجی اسماعیلی، محمد، 1354 -

عنوان و نام پدیدآور : احکام و آداب تعمیرکاران خودرو/ محمد حاجی اسماعیلی؛ به سفارش ستاد امر به معروف و نهی از منکر پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر.

مشخصات نشر : قم: نشر معروف، 1395 .

مشخصات ظاهری : 144 ص.م س19×11 ؛

فروست : فقه و زندگی؛ 50.

شابک : 33000 ریال 978-600-6612-75-1 :

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه: ص. 139- 143؛ همچنین به صورت زیر نویس.

موضوع : اتومبیل ها -- نگهداری و تعمیر -- جنبه های اخلاقی

موضوع : Automobiles -- Maintenance and repair -- Moral and ethical aspects

موضوع : فقه جعفری -- رساله عملیه

موضوع : *Islamic law, Ja'fari -- Handbooks, manuals, etc.

شناسه افزوده : ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر. پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر

رده بندی کنگره : TL152/الف2ح3 1395

رده بندی دیویی : 629/2872

شماره کتابشناسی ملی : 4397943

ص: 1

اشاره

ص: 2

ص: 3

ص: 4

فهرست مطالب

سخن پژوهشکده................................................11

مقدمه...............................................................18

فصل اول: کلیات

تاریخچه صنعت خودرو............................................23

اهمیت و ضرورت صنف تعمیرکار خودرو ....................24

ارزش کار در اسلام.............................................25

فواید و آثار کسب حلال ......................................29

1. آمرزش گناهان................................................30

2. استجابت دعا.................................................30

3. گرامی و محبوب شدن نزد خدا...........................30

پیامدهای مال حرام...........................................31

اهمیت یادگیری احکام شغل(صنف) ......................31

اول: شناخت احکام مرتبط با شغل و صنف..............32

دوم: رعایت قوانین و مقررات کسب وکار................33

ص: 5

فصل دوم: بایسته های تعمیر

شرایط تصدی شغل تعمیرکاری خودرو...................35

تعهد..............................................................36

تخصص...........................................................36

امانتداری درنگهداری خودرو.................................39

آسیب رساندن به خودرو درتعمیرگاه.......................42

مهارت نداشتن تعمیرکار وخرابی بیشتر خودرو..........44

سرقت شدن خودرو تعمیرگاه ...............................45

راه حل اختلاف بین صاحب خوردو و تعمیرکار............46

مسائل مربوط به اجرت کار...................................48

تعیین اجرت قبل از کار........................................48

بی انصافی در تعیین اجرت.................................50

هزینه کارهای جانبی تعمیر................................52

نقد و نسیه در اجرت.........................................53

عدم پرداخت اجرت در موعد مقرر و تورم ..............55

ضمانت در تعمیر خودرو......................................56

انضباط کاری....................................................57

عمل به وعده و عدم تاخیر در تحویل خودرو.............58

پرهیز از کم کاری.............................................59

انجام دادن کار به بهترین صورت .........................61

صداقت در کار.................................................62

1.پرهیز از تعویض قطعات مرغوب..........................64

2.پرهیز ازتدلیس...............................................66

3.برگرداندن لوازم خودروبه صاحبش ......................68

4.لوازم جامانده ازمشتری...................................68

ص: 6

مسائل مربوط به شاگرد تعمیر کار........................69

الف)تعیین مزدقبل ازکار......................................70

ب) ستم نکردن درحق کارگر................................71

ج)شتاب درپرداخت مزدکارگر.................................72

چندتوصیه........................................................73

1.نظافت شخصی.............................................73

2.احساس مسئولیت........................................74

3.خوش اخلاقی و احترام به مشتری ...................76

4.انصاف ........................................................77

5.صدقه دادن .................................................79

6.حفظ جمع شغلی .........................................80

7.رقابت سالم.................................................81

8.پرهیز ازاسراف.............................................83

9.تعطیلی دروقت نماز......................................84

حکم وضوباسیاهی روغن روی دست ..................86

10.حفظ شئون دینی در برخورد با خانم ها ............88

فصل سوم: مسائل مربوط به تعمیرگاه

1.عدم ایجاد مزاحمت برای همسایگان و عابرین.....92

2.نظافت و آراستگی محل کار..............................93

3.ایمن کردن تعمیرگاه......................................95

مقررات اختصاصی.........................................98

الف) مکانیکی..................................................98

ب) چاله سرویس .............................................100

ج) باتری سازی .................................................101

4.فراهم کردن امکانات برای مشتریان ......................103

ص: 7

فصل چهارم: بایسته های فروش لوازم یدکی

یادگیری احکام معامله........................................107

محرمات فروش لوازم یدکی ...................................108

قراردادن اجناس خراب یامعیوب درکارتن ها.............108

فروش لوازم یدکی سرقتی .................................110

فروش لوازم یدکی قاچاق ...................................111

فروش اجناس جامانده ازمشتری (دست دوم) ........113

جلب اعتماد برای حیله گری...............................113

مشورت نادرست ..........................................114

پس دادن لوازم یدکی (برهم زدن معامله)بعدازفروش 115

متضررشدن (خیارغبن).......................................115

معیوب بودن قطعه ...........................................116

معلوم شدن عیب قطعه بعداز بستن روی ماشین 117

انصاف درسود (مقدارسودحلال).........................117

ضمانت پس ازفروش (گارانتی)............................118

پرداخت درصدی ازسود حاصله ازفروش اجناس به تعمیرکاران (پورسانت) ......................................119

فروش لوازم یدکی به صورت نسیه .......................121

چندتوصیه ......................................................123

آگاهی دادن مشتری درهنگام خرید ....................123

خریدوفروش کالاهای تولیدداخل .......................123

کارهای پسندیده درفروش لوازم یدکی...............125

ص: 8

بردن نام خدا.................................................125

جلب رضایت الهی ........................................125

دائم باطهارت بودن..........................................126

قسم خوردن ................................................126

کارهای پسندیده ومکروهات خریدو لوازم یدکی127

فصل پنجم : وظایف متقابل

وظایف متقابل مردم و تعمیرکاران .....................129

1.امربه معروف ونهی ازمنکر.............................129

2.پرداخت حقوق ............................................131

3.کراهت چانه زدن بعدازتعیین مبلغ .....................132

4.ارزش قائل شدن برای تخصص..........................133

وظایف و انتظارات متقابل تعمیرکاران و دولت ........133

نشانی ارتباط بادفاترمراجع تقلید

مقام معظم رهبری .........................................137

آیت الله سیستانی..........................................137

آیت الله مکارم شیرازی.....................................137

آیت الله شبیری زنجانی....................................138

آیت الله نوری همدانی ....................................138

آیت الله صافی گلپایگانی.................................138

آیت الله وحیدخراسانی...................................138

منابع...........................................................139

ص: 9

ص: 10

سخن پژوهشکده

فقه و زندگی و سبک زندگی اسلامی اسلامی شدن زندگی اجتماعی سه گام دارد:

شناخت معروف و منکر در فعالیت های فردی و روابط انسان و خداوند عزوجل

شناخت معروف و منکر در حوزه روابط اجتماعی ومعاملات اقتصادی

شناخت معروف و منکر در روابط دولت و ملت

در گام اول فعالیت های فقهی، اخلاقی پژوهش های خلاق مدار فراوانی توسط عالمان و محققان پدید آمده و صلاح و تقویت روابط عبادی، عقیدتی و معرفتی انسان با

خداوند متعال را مورد توجه قرار داده است.

ص: 11

گام دوم یعنی شناخت معروف و منکر در روابط اجتماعی و معاملات اقتصادی، کاری است که با وجود برخی از آثار علمی و پژوهشهای ارزشمند با نگاه تخصصی به هر صنف مورد توجه قرار نگرفته است. سلسله کتابهای فقه و زندگی به پژوهش و نگارش در حوزه اصناف خاص توجه دارد و بایدها و نبایدهای فقهی و اخلاقی و آداب اسلامی هراتحادیه صنفی و دست اندرکاران مشاغل مختلف تولیدی، توزیعی، و خدماتی را محور پژوهش و نگارش و اطلاع رسانی خویش می داند.

گام سوم در شناخت معروف و منکر به روابط مردم و حکومت ها اختصاص دارد، اسلامی شدن روابط دولت و ملت بالاترین گام به سوی رضای خداوند متعال محسوب می شود و در سایه ی پیروی از رهبری الهی و تسلیم دولت و ملت در برابر قوانین قرآن و عترت امکان پذیر است.

در حدود سالهای 1372 ش با آغاز فعالیت های ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر طرح پژوهشی افقه و زندگی» توسط جناب حجت الاسلام والمسلمین حاج شیخ محمد حسین فلاح زاده، در پژوهشکده باقرالعلوم (علیه السّلام) قم، پی ریزی شد. هدف طرح، تالیف و تدوین مجموعه کتابهایی در زمینه آداب و احکام اسلامی برای اصناف و مشاغل گوناگون اقتصادی و بازاریان

ص: 12

کشور بود. با هماهنگی این دو نهاد فرهنگی تألیف حدود بیست جلد از این مجموعه در سالهای آغاز کمک خوبی به بازاریان متدین در زمینه شناخت احکام شرعی و حلال و حرام مشاغل بشمار می رفت. اما مثل بسیاری دیگر از طرح ها این کار هم بخاطر مشکلاتی که پیش آمد، ناتمام ماند و در زمینهی احکام فقهی بسیاری اصناف اثری فراهم نیامد.

ضرورت اسلامی شدن بازار، علاقه ی بسیاری از کسبه ی محترم در بخش های تولید و توزیع و خدمات و پیگیری دبیر محترم ستاد احیاء حجه الاسلام والمسلمین زرگر دام عزه العالی سبب احیای مجدد این طرح پژوهشی کاربردی در سال 1393 ش شد و تالیف و تدوین کتبی دیگر در زمینه فقه اصناف در دستور کار پژوهشکده امربه معروف و نهی از منکر قرار گرفت.

در سالهای آغازین، این پژوهش ها با هدایت و حمایت ستاد و نظارت علمی و فقهی برادران گرامی حجج اسلام محمد حسین فلاح زاده و محمود مهدی پور شکل گرفت و بیست و چند دفتر از آن فراهم آمد. اینک باردیگرپس از حدود چهارده سال، این کار ناتمام و بر زمین مانده به توفیق الهی و باری همان دو برادر و همکاری گروهی

از فضلای حوزه

ص: 13

علمیه قم در پژوهشکده امربه معروف پیگیری می شود.

همیشه اصناف محترم و صاحبان مشاغل در انجام وظیفه خود نیاز به احکام و قوانین الهی دارند و لازم است معروف و منکرات صنفی را بشناسند. تحولات صنفی و دگرگونی ها در حوزه کسب و کار سبب می شود که احکام بر اساس نیازهای روز مورد بازنگری فقهی و علمی قرار گیرد وتفقه واجتهاد جدید ضرورت یابد. از این رو بار دیگر با استفاده از فتاوی مراجع بزرگوار تقلید و قوانین مصوب شورای نگهبان موضوعات کار نشده در برنامه پژوهشی قرار گرفت و بیست اثر جدید تحقیق و تولید شد. عناوین پژوهش های سال 1393 ش بدین شرح است:

احکام صنف طلا و جواهر

احکام تلفن همراه

احکام بازی های رایانه ای

احکام صئف اتوبوس رانی

احکام صنف فرش و تابلو فرش

احکام صنف کیف و کفش (سراجان)

احکام صنف ماهی فروشان

احکام صنف ناشران

احکام صنف پوشاک

ص: 14

احکام صنف نانوایان

احکام صنف اینترنت و رایانه

احکام صنف پرندگان و پرنده فروشان

احکام صنف اغذیه فروشان

احکام صنف پارکها

احکام عمومی کسب و کار

احکام صنف قهوه خانه ها

احکام صنف الکتریکی

احکام صنف داروخانه ها

احکام صنف صوتی و تصویری

احکام بیمه ها

این دفترازفقه و زندگی که با تلاش برادر گرامی حجت الاسلام جناب حاج سید جعفرربانی پدید آمده به احکام اغذیه فروشان اختصاص یافته است و امیدواریم محققان و بازاریان محترم با ارائه تجارب و مسائل شرعی خویش ما را در تکمیل این اثر یاری کنند.

با درخواست توفیق از خداوند دانا و تواناویاری محققان حوزوی و همراهی اصناف کشور، بسیج اصناف ومسؤولان ستادهای امربه معروف، می توان به سوی اسلامی شدن

ص: 15

بازار، آرامش روانی جامعه، کاهش جرم و تخلفات اقتصادی و کسب رضای حضرت حق گامهایی

بلندتر برداشت.

امیدواریم با شناخت احکام الهی در تمام بخش ها و اجرای آن در زندگی فردی و اجتماعی و در سایه فقه ناب اسلامی و با هدایت حضرت بقیه الله عجل الله تعالی فرجه الشریف ، توحید و عدالت در سراسر حاکم گردد. ان شاء الله.

قم پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر

خیابان سمیه کوچه 12 پلاک 355

fmaroof.ir

info@fmaroof.ir

ص: 16

تقدیم به:

همه شهدای گرانقدر انقلاب اسلامی ودفاع مقدس ؛

مخصوصا ده هزار شهید اصناف؛

به ویژه شهدای گرانقدر تعمیرکار؛

آنان که با نثار خون پاک خود، اسلام عزیز و نظام مقدس جمهوری اسلامی را یاری کردند.

ص: 17

مقدمه

«وَ الْخَیْلَ وَ الْبِغالَ وَ الْحَمیرَ لِتَرْکَبُوها وَ زینَهً وَ یَخْلُقُ ما لا تَعْلَمُون»(1)

خداوند متعال در آیات پنجم تا هشتم سوره مبارکه نحل به یکی از نعمت های بسیار مهم خود اشاره می کند؛ نعمتی که انسان ها برای زینت، حمل و نقل وسایل و نیز برای سوار شدن از آن ها استفاده می کنند و از آن جا که هنگام نزول قرآن فقط از چهارپایان برای این کارها استفاده می شد؛ خداوند آن ها را ذکر می کند و چون بشر آن زمان، از صنعت خودرو که بعدها قرار بود کشف شود، اطلاعی نداشت؛ خداوند متعال آن را به زیبایی با این عبارت بیان می فرماید:

ص: 18


1- نحل/8

«... وَ یَخْلُقُ ما لا تَعْلَمُون» و چیزهایی خلق می کند که شما نمی دانید.

در تفاسیر جدید هم آمده که منظور از "مالا تعلمون" ماشین ها و وسایط نقلیه سریع السیر است.(1)

وقتی خودرو های موتوری در حدود 250 سال قبل اختراع شد، شاید کسی باور نمی کرد این صنعت به یکی از اصلی ترین ابزار زندگی بشر تبدیل شود؛ به شکلی که امروزه تصور زندگی بدون خودرو بسیار سخت است؛ چرا که نیازهای بشرامروزی از تامین ما یحتاج اولیه گرفته تا تحصیل و کسب و کار و ... همه و همه به وجود این صنعت گره خورده است و می توان گفت زندگی بدون وجود خودرو فلج خواهد بود.

از آن جا که دین اسلام به عنوان دین کامل و فرا زمانی و مکتب نورانی اهل بیت برای همه ابعاد زندگی بشر برنامه دارد، خودرو، استفاده از آن و نیز تعمیر خودرو به عنوان یکی از اصناف بسیار مهم و تاثیر گذار، از این امر مستثنا نیست. به همین دلیل بر آن شدیم تا احکام و آداب اسلامی صنف تعمیرکار خودرو را از اصول کلی اسلام و با استفاده از منابع ارزشمند دینی (قرآن، روایات و عقل) هر چند مختصر: با بهره مندی از دیدگاه های مراجع عظام تقلید، مصداق یابی

ص: 19


1- تفسیر نمونه، ج 11، ص 162.

و تدوین کنیم. برای همین در این کتاب سعی شده است مهم ترین آداب اخلاقی و احکام و مسائل شرعی مورد نیاز صنف تعمیرکاران خودرو که افتخار خدمت به مردم را در این شغل دارند، جمع آوری گردد. نگاشته پیش رو، علاوه بر این که بر منابع دینی اسلام مبتنی است؛ برای جمع آوری مسائل شرعی و نیاز های دیگری که صنف تعمیر کاران خودرو با آن مواجه هستند؛ ساعت ها با افراد با سابقه و مومن صنف تعمیرکاران خودرو مصاحبه شده است.

این کتاب دارای پنج فصل است که به اختصار معرفی می گردد:

فصل اول: کلیات: در این فصل به اهمیت کسب و کار و رزق حلال در اسلام پرداخته ایم و تاریخچه ای از صنعت خودرو و نیز ضرورت تعمیرکاری خودرو بیان شده است.

در فصل دوم، درباره بایسته های تعمیر و احکام و آداب تعمیرکاری خودرو گفت وگو شده است.

در فصل سوم، به مسائل مربوط به مکان تعمیرکاری (تعمیرگاه) پرداخته شده و ملزومات و شرایط آن بیان گردیده است.

فصل چهارم، به بایسته های فروش لوازم یدکی خودرو پرداخته و بخشی از احکام و آداب آن ذکر شده است.

در فصل پنجم، وظایف متقابل و انتظارات و وظایف

ص: 20

متقابل مردم و دولت و این صنف بررسی شده است.

نکته :به دلیل این که دیدگاه های مراجع عظام تقلید در بعضی مسائل مختلف است، و از طرف دیگر به جهت استفاده هر چه بیشتر مخاطبان محترم تلاش بر عدم طولانی شدن کتاب بود. به همین دلیل، دیدگاه مراجع محترمی که مقلدین بیشتری داشتند، در این کتاب آمده و کسانی که دیدگاه مرجع بزرگوارشان در کتاب نیست، می توانند همان سوال یا مسئله را با استفاده از شماره ها و سامانه پیامکی مراجع عظام که در پایان کتاب آمده است ارسال کنند و دیدگاه مرجع خود را به دست آورند.

از آن جا که این کتاب اولین اثر مکتوب در موضوع احکام شرعی و آداب صنف تعمیرکار خودرو می باشد؛ وجود بعضی اشکال ها و نواقص در آن دور از ذهن نیست. به همین دلیل از همه خوانندگان گرامی، مخصوصا تعمیرکاران محترم خواهشمندیم دیدگاه ها، انتقادات و پیشنهادهای خود را به ایمیل پژوهشکده امربه معروف و نهی از منکر(1).

ارسال نمایند تا در چاپ های بعدی این کتاب، مورد استفاده قرار گیرد. در پایان از همه عزیزانی که این حقیر را در آماده سازی و تهیه این اثر یاری کردند،

ص: 21


1- www.Fmaroof.ir

مخصوصا برادران عزیزِ صنف تعمیرکاران خودرو شهرستان نجف آباد که با بیان مطالب، تجربیات و نکات ارزشمند خود، بر غنای محتوایی این اثر افزودند، تشکر نموده و توفیق روز افزون آنان را از خداوند تعالی مسئلت می کنم.

محمد حاجی اسماعیلی

95/3/13، قم

ص: 22

فصل اول: کلیات

تاریخچه صنعت خودرو

خودرو را شخص بخصوصی اختراع نکرده است؛ بلکه این وسیله بتدریج تکامل یافت و به شکل امروزی در آمده است. اتومبیل های اولیه شبیه درشکه بود و با نیروی بخار به حرکت در می آمد. آغاز پیدایش خودروهای موتوری به سال 1769 میلادی باز می گردد؛ هنگامی که مهندس نظامی فرانسوی، نیکولاس ژوزف کاگنوت، یک سه چرخه بخار را برای کشیدن و حمل و نقل قطعات توپ ساختند.(1)

ص: 23


1- سایت ویکی پدیا، خودرو.

ولی این صنعت به سرعت رشد یافت و روز به روز تکامل پیدا کرد؛ به نحوی که کاربرد خودروها در زندگی امروزه بشر بسیار متنوع و گسترده است؛ تا آن حد که اگر خودروها را از زندگی روزمره حذف کنیم، شاید تمدن بشری، به شکل کنونی وجود نخواهد داشت.

قابل ذکر است که امروزه بیش از 40 شغل مرتبط با خودرو وجود دارد که تعمیر کاری خودرو یکی از مهم ترین آنهاست.

اهمیت و ضرورت صنف تعمیرکار خودرو

امروزه با توجه به رشد سریع تکنولوژی خودرو های سبک و سنگین و پیچیدگی این صنعت و نیز فراگیر شدن استفاده از خودرو؛ ضرورت وجود تعمیرگاه های مجهز و متخصصین ماهر، به منظور ارائه خدمات تعمیر و نگهداری خودرو بیش از پیش احساس می شود.

بر اساس آمار، در سال 1394 شمسی، بیش از 17 میلیون خودرو در ایران وجود داشته.(1) که این تعداد با فراوانی بیش از 80 نوع خودرو اهمیت وجود صنف تعمیرکار خودرو را دو چندان می کند.

تعمیرکاری خودرو را می توان از دو جهت شبیه به پزشکی دانست:

ص: 24


1- سایت مشرق http://www.mashreghnews.ir/fa/news/405808

اول از منظر اهمیت و حساسیت آن؛ زیرا همان طور که حرفه پزشکی با جان مردم مرتبط است و عملکرد درست یا نادرست پزشک باعث نجات یا مرگ بیمار می شود؛ در تعمیرات خودرو هم این اهمیت وجود دارد؛ به طوری که نه تنها جان یک نفر، بلکه جان چندین نفر ممکن است بر اثر بی دقتی یا عملکرد نادرست تعمیرکار و نقص فنی خودرو به خطر بیفتد.

وجه دیگر شباهت تعمیرکاری با پزشکی در شیوه کار است. در مراجعه بیمار به پزشک، دکتر بعد از تشخیص بیماری متناسب با آن دارو می دهد و یا جراحی می کند و اگر این تشخیص درست نباشد، درمان نیز درست صورت نمی پذیرد. در تعمیر خودرو هم تشخیص ضروری است و تا تعمیر کار خودرو مشکل ماشین را درست تشخیص ندهد نمی تواند آن را تعمیرکند. بر این اساس عملکرد پزشک و تعمیرکار خودرد از دو زاویه مرتبط بودن هر دو حرفه با جان مردم و ضرورت تشخیص عیب و رفع مناسب آن شبیه یکدیگر می نمایند.

ارزش کار در اسلام

در دین اسلام به مقوله کار و طلب روزی حلال بسیار

ص: 25

سفارش شده و نگاه اسلام به کار و تلاش، به منزله نوعی عبادت است و چون مومن آن را به نیت به دست آوردن روزی حلال انجام می دهد، در قران همواره در کنار ایمان، عمل صالح قرار گرفته و بی تردید یکی از مصادیق عمل صالح که در قرآن بیش از 100مرتبه آمده، کسب و کار است؛ از جمله این که خداوند می فرماید:

« وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا