چهل حدیث امر به معروف ونهی از منکر در گفتار علوی

مشخصات کتاب

سرشناسه : عابدی، محمد، - 1352

عنوان و نام پدیدآور : چهل حدیث امر به معروف ونهی از منکر در گفتار علوی/ تهیه و تنظیم محمد عابدی

مشخصات نشر : قم: نشر معروف، 1379.

مشخصات ظاهری : ص 80

شابک : 964-6739-74-11000ریال

وضعیت فهرست نویسی : فهرستنویسی قبلی

یادداشت : فهرستنویسی براساس اطلاعات فیپا.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس

موضوع : اربعینات -- قرن 14

موضوع : مالیه عمومی (فقه) -- احادیث

موضوع : احادیث شیعه -- قرن 14

رده بندی کنگره : BP143/9/ع 12چ 9

رده بندی دیویی : 297/218

به سفارش: ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر و پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر

ص: 1

اشاره

ص: 2

ص: 3

ص: 4

فهرست

مقدمه..........................................................9

بخش اول: اهمیت و ارزش

تاریخچه و اهمیت امر و نهی .............14

پیمان بر اجرای دو فریضه ................. 16

والاتر از جهاد ................................... 17

برترین کار ........................................ 18

ویژگی الهی ....................................... 19

هدف دین ......................................... 20

ارزش هر مرتبه ................................. 21

ص: 5

بخش دوم: آثار امر به معروف و نهی از منکر

فراخوانی اسلام ................................. 24

بازداشتن بی خردان ............................ 26

تحقیر دشمن ..................................... 27

تحکیم نظام اجتماعی ........................ 28

سلامت دنیا و آخرت ........................ 30

بخش سوم : آمران و ناهیان

خدا ................................................... 32

قرآن و پیامبر ..................................... 33

امامان ................................................ 34

شخصیت های دینی ........................... 36

اهل ذکر ............................................ 37

سرپرست خانواده .............................. 39

برادر دینی ......................................... 41

ص: 6

عقل ................................................... 42

بخش چهارم : شیوه ها و نیازها در امر و نهی

لزوم رهبری جریان امر به معروف .... 44

باور نادرست درباره امر و نهی ...........46

صبر .................................................. 48

شجاعت ............................................ 49

پیشگامی ............................................ 51

محدوده امر به معروف ...................... 52

تحمل هزینه ها ................................... 55

امر و نهی با عمل .............................. 56

اجرای بدون تبعیض .......................... 57

بخش پنجم : ترک امر به معروف و عواقب آن

ص: 7

سلطه اشرار......................................... 60

عقوبت الهی ...................................... 61

ضرر عمومی ..................................... 63

نزول بلا ............................................ 64

هلاکت.............................................. 65

همسانی با گنهکار ............................ 67

ذلّت .................................................. 69

سلب انسانیت ................................... 71

مستجاب نشدن دعا ........................... 72

مراحل سقوط .....................................74

مراحل ترک........................................ 76

منابع...........................................................78

ص: 8

مقدمه

کَلامُکُم نُور وَ اَمرُکُم رُشد

یکی از بهترین راههای آشنایی با معارف دینی، نشر و پخش سخنان اهل بیت(علیهم السّلام) است. نشر حدیث، فرهنگ معصومین(علیهم السّلام) را تا اعماق قلب ها نفوذ می دهد و ایمان نسل جوان را در برابر هجوم افکار بیگانگان بیمه می کند. در زمینۀ احیای امر به معروف ها و مبارزه با منکرات هم یکی از بهترین روش ها، یادآوری سخنان و سیرۀ عترت پیامبر(صلّی الله علیه و آله ) به

ص: 9

امت بزرگ اسلامی است. سخنان پیشوایان دین، اثری عمیق، بیش از هر سخن دیگری، در جان مؤمنان دارد. از این رو «پژوهشکده امر به معروف» با استمداد از الطاف الهی تصمیم دارد، براساس نیاز مخاطبان، در زمینه های مختلف چهل حدیث های کوتاه و کاربردی برای علاقه مندان تدوین، ترجمه و منتشر سازد.

چهل حدیث درباره این دو فریضۀ بزرگ الهی از سخنان مولای پارسایان امیرمؤمنان، نخستین شماره از این مجموعۀ ارزشمند است. در این دفتر چهل سخن کوتاه همراه با ترجمه ای گویافراهم و ابعاد گوناگون امر به معروف و نهی از منکر مورد توجه قرار گرفته است. «ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر» چاپ و نشر گفتار اهل بیت(علیهم السّلام) را

ص: 10

بهترین راه آشنایی با دستورات الهی می داند و از همه مؤمنان و پاسداران معروف می خواهد، با حفظ، قرائت، یادآوری و تفکّر در گفتار آن بزرگواران و عمل به آن، خود و فرزندان اسلام و قرآن را از انحراف فکری و رفتاری مصون دارند. والسلام قم - پژوهشکده امر به معروف

22بهمن 1386

ص: 11

ص: 12

بخش اول: اهمیت و ارزش

اشاره

ص: 13

تاریخچه و ضرورت امر و نهی

حدیث یکم

وَجَدنا اَوَّلَ المخلوقین و هو آدم لم یٌتِمًّ له البقاءُ و الحَیاهُ اِلاّ بأَلامرِ و النهیِ ... فَدَلَّهما علی ما فیه نفعهما و بقاؤهما و نهاهما عن سببِ مَضرّتهما. ثم جری الأمر و النهی فی ذرَّیتهما الی یوم القیامه.(1)

ص: 14


1- بحار الانوار، ج41 ، ص90.

نخستین مخلوق یعنی آدم را می بینیم که بقاء و زندگی اش کامل نشد مگر با امر و نهی ... خداوند آن دو (آدم و حوّا) را بر آنچه نفع و بقایشان در آن بود راهنمایی و از آنچه موجب ضررشان بود نهی کرد. سپس امر و نهی در نسل آنان تا قیامت تداوم یافت.*

* گستره امر به معروف و نهی از منکر در واجب و حرام خلاصه نمی شود، بلکه در مستحبات و مکروهات نیز امر

و نهی معنا دارد؛ مانند این حدیث که خداوند در آن آدم و حوا را از نزدیک شدن به یک درخت نهی کرده بود و نزدیک شدن به درخت ترک اولی بود؛ نه گناه.

ص: 15

پیمان بر اجرای دو فریضه

حدیث دوم

هَذا ما اِجْتَمَعَ عَلیهِ اَهلُ الیَمَنِ...اَنَّهُمْ عَلی کِتابِ اللهِ یَدعُونَ الیه وَ یَأمِرُونَ بِهِ یُجیبُونَ مَنْ دَعا اِلیه وَ أَمَرَ بِهِ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

این پیمانی است که اهل یمن... بر آن گرد آمده اند که به کتاب خدا فراخوانندو به آن امر کنند و دعوت کسی را که به کتاب خدا فرا می خواند و به آن امر می کند، بپذیرند.

ص: 16


1- نهج البلاغه، نامه74، ص616.

والاتر از جهاد

حدیث سوم

وَما اَعمالُ البِرَّ کُلُّها وَ الجِهادُ فی سَبیلِ اللهِ عِندَ الأَمرِ بِالمعروفِ وَ النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ اِلاّ کَنَفثَهٍ فی بَحْرٍ لُجَّیٍ. (1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

تمام کارهای نیک و جهاد در راه خدا، در برابر امربه معروف و نهی از منکر، بیشتر از قطره ای در برابر دریای خروشان نیست.

ص: 17


1- نهج البلاغه، حکمت374، ص720.

برترین کار

حدیث چهارم

اَلأَمرُ بِالمَعروفِ اَفْضَلُ اَعمالِ الخَلْقِ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

امر به معروف برترین کارهای آفریدگان است.

ص: 18


1- غررالحکم و دررالکلم، ج1، ص87، ش1977.

ویژگی الهی

حدیث پنجم

اِنَّ الأَمرَ بِالمَعروفِ وَ النَّهیَ عَنِ المًنکَرِ لَخُلُقانِ مِنْ خُلُقِ اللهِ سُبحانَه.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

به یقین، امر به معروف و نهی از منکر دو ویژگی از صفات خداوند می باشند.

ص: 19


1- نهج البلاغه خطبه 156، ص290.

هدف دین

حدیث ششم

غایَهُ الدّینِ اَلأَمرُ بِالمَعرُوِف وَ النَّهْیُ عَنِ المُنکَرِ وَ اِقامَهُ الحُدودِ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

هدف دین (اوج دینداری) امر به معروف و نهی از منکر و برپایی حدود است.

ص: 20


1- مستدرک الوسایل؛ ج12، ص185.

ارزش هر مرتبه

حدیث هفتم

اَیُّهَا المُؤمنونَ اِنَّهُ مَنْ رَاَی عُدوَاناً یُعمَلُ بِهِ وَ مُنکَراً یُدعَی اِلیهِ فَاَنْکَرَهُ بِقَلبِهِ فَقَدْ سَلِمَ وَ بَرِءَ وَ مَنْ اَنْکَرَهُ بِلِسانِهِ فَقَدْ اُجِرَ وَ هُوَ اَفضَلُ مِن صاحِبِه وَ مَنْ اَنکَرَهُ بِالسَّیفِ لِتَکُونَ کَلِمِهُ اللهِ هِیَ العُلیا وَ کَلِمَهُ الظّالِمینَ هِیَ السُّفَّلی فَذلِکَ الَّذی اَصابَ سَبیلَ الهُدی وَ قامَ عَلی الطَّریقِ وَ نَوَّرَ فی

قَلبِهِ الیَقینُ.(1)

ص: 21


1- نهج البلاغه، حکمت 373، ص718.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

ای مومنان! هر کس ظلم یا کار زشتی، که مردم را بدان فرا می ­خوانند، ببیند، اگر تنها با قلبش نپذیرد، راه صحت و سلامت را برگزیده است و آن که با زبان و بیان نهی از آن نماید، پاداش الهی دارد و مقامش برتر از گروه نخست است و کسی که با شمشیر برای بزرگداشت نام خدا و سرنگونی ظلم ستمگران به مبارزه برخیزد، به طریق هدایت راه یافته و بر جاده حقیقت گام نهاده و نور یقین بر قلبش تابیده است.

ص: 22

بخش دوم: آثار امر به معروف ونهی از منکر

اشاره

ص: 23

فراخوانی به اسلام

حدیث هشتم

فَبَدأ اللهُ بالامرِ بالمعروفِ و النهی عن المنکرِ فریضهً لِعِلمِه بِاَنَّها اذا اُدّیت و اُقیمت استقامتِ الفرائضُ کُلُّها هَیِّنُها و صَعْبُها و ذلک اَنَّ الامر بالمعروف و النهی عن المنکرِ دُعاءٌ الی الاِسلامِ مَعَ رَدِّ المَظالِمِ و مُخالَفَه الظّالِمِ و قِسْمَهُ الفَیءِ وَالغَنائِمِ وَ اَخْذِ الصّدقاتِ مِن مَواقِعِها وَ وَضْعِها فی حَقَّها.(1)

ص: 24


1- تحف العقول، ص237.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

خداوند از امر به معروف و نهی از منکر به عنوان فریضه آغاز کرد، چون هرگاه امر به معروف و نهی از منکر بجای آورده شود، همه واجبات ساده و دشوار به­پا داشته می ­شود. و این برای آن است که امر به معروف و نهی از منکر دعوت به اسلام است و برگرداندن حقوق از دست رفته و مخالفت ظلم و تقسیم فیء و غنائم و گرفتن صدقات (واجبات مالی) از محل آن، و مصرفش در جای خود آن است.

ص: 25

بازداشتن بی خردان

حدیث نهم

فَرَضَ اللهُ...الامر بالمعروفِ مصلحهً لِلعوامِ و النَّهْیَ عَنِ المُنکَرِ رَدعاً لِلسُّفَهاءِ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

خداوند...امر به معروف را برای مصلحت عموم مردم و نهی از منکر را برای بازداشتن بیخردها واجب کرد.

ص: 26


1- نهج البلاغه، حکمت 252، ص 682 و غررالحکم و دررالکلم، ج1، ص90، ش6618.

تحقیر دشمن

حدیث دهم

فَمَنْ اَمَرَ بِالمَعرُوفِ شَدَّ ظَهُورَ المُؤمِنینَ وَ مَنْ نَهیَ عَنِ المُنکَرِ اَرْغَمَ اُنُوفَ الکافِرِینَ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

هر کس امر به معروف کند، پشت مومنان را محکم کرده و هر کس نهی از منکر کند،بینی کافران را به خاک مالیده است.

ص: 27


1- نهج البلاغه، حکمت 31، ص63.

تحکیم نظام اجتماعی

حدیث یازدهم

تَبتَنی الاُخْوّهُ فِی اللهِ عَلَی التَّناصُحِ فِی اللهِ وَ التَباذُلِ فِی اللهِ وَ التَّعاوُنِ عَلَی طاعَهِ اللهِ وَ التَّناهِیِ عَنْ مَعاصِیِ اللهِ وَ التَّناصُرِ فِی اللهِ وَ اخلاصِ الَمَحَبَّهِ.(1)

ص: 28


1- غررالحکم و دررالکلم، ج1، ص43، ش4532.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

برادری در راه خدا (شهروندی در جامعه اسلامی) بر خیرخواهی یکدیگر در راه خدا، بخشش به هم در راه خدا، کمک به هم در اطاعت خدا و بازداشتن از نافرمانی خدا و یاری رساندن در راه خدا و خالص سازی محبت استوار شده است.

ص: 29

سلامت دنیا و آخرت

حدیث دوازدهم

مَن کُنَّ فیهِ ثَلاثُ خصالٍ سَلُمَتْ لَه الدُّنیا وَ الآخَرهِ؛ مَنْ اَمَرَ بِالمَعروف ِو ائتَمَرَ بِهِ وَ نَهَی عَنِ المُنکَرِ وَ انتَهی عَنُه وَ حافظَ علی حدودِ اللهِ.(1)

امام علی4 فرمود:

هر کس که در او سه ویژگی باشد دنیا و آخرتش سالم می ماند؛ کسی که امر به معروف کند و خود پایبند به آن باشد. آن که نهی از منکر کند و خود نهی پذیر باشد و آن که بر اجرای حدود خدا مواظبت کند.

ص: 30


1- مستدرک الوسایل، ج12، ص206؛ امالی مفید،ص118، مجلس14.

بخش سوم: آمران و ناهیان

اشاره

ص: 31

خدا

حدیث سیزدهم

اَنهی الیکُم عَلَی لِسانِهِ مَحابَّهُ مِنَ الاَّعمالِ وَ مَکارِهَهُ وَ نَواهِیَهُ وَ اَوَامِرَهُ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

خداوند به زبان پیامبرکارهایی مطلوب و نامطلوب و نواهی و اوامر خود را به شما رساند.

ص: 32


1- نهج البلاغه، خطبه 85، ص144.

قرآن و پیامبر

حدیث چهاردهم

کانَ ذِهابُهُ اَعظَمُ المُصیبَهُ عَلَی جَمیعِ اَهلِ الأَرضِ وَ البّرِ و الفاجِر ثُمَّ تَرَکَ فیکم کِتابَ اللهِ یَأمُرُکُم بِطاعَۀِ اللهِ وَ یَنهاکم عَن مَعصیَتِهِ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

از دست رفتن رسول خدا بزرگ ترین مصیبت برای اهل زمین و نیکوکار و بدکار بود سپس کتاب خدا را میان شما گذاشت که شما را به اطاعت خدا امر و از نافرمانی او نهی می کند.

ص: 33


1- با اختلاف تعابیر در بحارالانوار،ج32،ص486.

امامان

حدیث پانزدهم

یا اَیُّهَا النّاس... فَاِنَّکُم تُقاتِلُونَ المُحِلَّینَ القاسِطِینَ الَّذینَ لایَقرَاُونَ القَرآنَ وَ لایَعْرِفُونَ حُکْمَ الکِتابَ وَ لایُدینُونَ دینَ الحَقِّ مَعَ اَمیرِالمُوُمِنینَ وَ ابنُ عَمِّ رَسُولِ اللهِ(ص) الآمرُ بِالمَعرُوفِ وَ النّاهِیِ عَنِ المُنکَرِ.(1)

ص: 34


1- بحار الانوار، ج32، ص 407.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

ای مردم... شما با حرمت نشناسان ستمگر که قرآن نمی خوانند و حکم کتاب را نمی دانند و دین حق را نمی پذیرند، در رکاب امیر مؤمنان و پسر عموی رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) می جنگید؛ او که آمر به معروف و نهی کننده ی از منکر است.

ص: 35

شخصیت های دینی

حدیث شانزدهم

اِنَّما هَلَکَ مَن کانَ قَبلِکُم حَیثُ ما عَمِلوا مِنَ المَعاصِیِ وَ َلم یَنْهَهُمْ الرَّبانیّونَ وَ الأَحبارِ عَن ذلِکَ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

از امت های قبل از شما که هلاک شدند، به علت ارتکاب آنان به گناه بود؛ که شخصیت های دینی و آگاهان ایشان آن ها را نهی نکردند.

ص: 36


1- الکافی، ج5، ص57

اهل ذکر

حدیث هفدهم

اِنَّ للذِکر لاهلاً أَخذُوهُ مِن الدُّنیا بَدَلا فَلَم تَشغُلهُم تِجارَهٌ و لابَیعٌ عنه. یَقطَعون به اَیّامَ الحیاهِ و یَهتِفونَ بالزَّواجِر عَن مَحارِم الله فی أَسماعِ الغافلین و یَامُرُون بالقسط و یَأتَمِرونَ به و یَنهُونَ عن المنکَر ویَتَّناهونَ عنه.(1)

ص: 37


1- نهج البلاغه، خ222، ص455.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

اهل ذکر مردمی هستند که یاد خدا را به جای دنیا برگزیدند، هیچ تجارت یا خرید و فروشی آنها را از یاد خدا باز نمی دارد. با یاد خدا روزگار می ­گذرانند و غافلان را با هشدارهای خود از کیفرهای الهی می ترسانند و به عدالت فرمان می دهند و خود عدالت گسترند و از بدی ها نهی می کنند و خود از آن پرهیز دارند.

ص: 38

سرپرست خانواده

حدیث هجدهم

عن علی(علیه السّلام) قال، قال رسول الله(صلّی الله علیه و آله ):

اَیّما رَجُلٍ رَأی فی مَنزٍلِهِ شَیئاً مِن فُجُورٍ فَلَمْ یُغیِّر، بَعَثَ اللهُ تَعالی بِطَیرٍ اَبَیضَ فَیُظِلُّ بِبابِهِ اَربَعینَ صَبَاحاً فَیَقُولُ لَهُ کُلَّما دَخَلَ وَ خَرَجَ غَیِّرْ، غَیِّرْ فاِنْ غَیَّرَ وَاِلا مَسَحَ بِجِناحِیهِ عَلَی عَینَیْهِ اِنْ رَاُی حَسَناً لَم یَراهُ حَسناً وَ اِنْ رَأَی قَبِیحاً لَم یُنکِرْهُ.(1)

ص: 39


1- مستدرک الوسایل، ج12، ص200.

امام علی(علیه السّلام) به نقل از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) فرمود:

هر مردی در خانه اش چیزی از فجور (بدکاری) ببیند و آن را اصلاح نکند، خداوند پرنده ای سفید را برمی انگیزد که چهل صبح بر در خانه اش بال می گستراند .

هرگاه آن مرد خارج یا داخل می شود، می گوید: اصلاح کن! اصلاح کن! اگر کرد که هیچ، اگر (اصلاح) نکرد، پرنده بال هایش را به دو چشم او می کشد، (به گونه ای)که اگر به خوبی نگاه کند، آن را خوب نمی بیند و اگر به بدی نگاه کند، آن را زشت نمی بیند.

ص: 40

برادر دینی

حدیث نوزدهم

اَخُوکَ فِی اللهِ مَن هَداکَ اِلی رِشادٍ و نَهاکَ عَن فَسادٍ و اعانَکَ اِلی اِصلاحِ مَعادٍ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

برادر دینی تو کسی است که تو را به راه رشد هدایت

کند و از راه فساد بازدارد و در مسیر اصلاح آخرت یاری رساند.

ص: 41


1- غررالحکم و دررالکلم، ج1، ص62، ش1918.

عقل

حدیث بیستم

اَلعَقْلُ مُنَزِّهٌ عَنِ المُنکَرِ آمِرٌ بالمَعرُوفِ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

عقل از منکر مصونیت بخش و به معروف امر کننده است.

ص: 42


1- غررالحکم و دررالکلم، ج2، ص956، ش1250.

بخش چهارم: شیوه ها و نیاز های امر و نهی

اشاره

ص: 43

لزوم رهبری جریان امر به معروف

حدیث بیست و یکم

لابُدَّ للاُمَهِ مِن اِمامٍ یِقومُ بامرهم فَیأمُرُهُم و یَنهاهُم وَ یُقیمُ فیهِم الحدودَ...اِذ کانَ الاَمرُ و النَهیُ اَحدَ اَسبابِ بَقاءِ الخَلقِ وَ اِلاّ سَقَطتِ الَّرغبُهُ و الَّرهبۀُ ولم یَرتَدِع و لَفَسَدَ التدبیرُ و کان ذلک سبباًلهلاک العِباد.(1)

ص: 44


1- بحار الانوار، ج90، ص41.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

چاره ای نیست از اینکه امت امامی داشته باشند تا به امر و نهی مردم و برپایی حدود بپردازد چون امر و نهی یکی از ابزارهای بقای خلق است و گرنه شوق و ترس از بین می ­رود و هیچ کس از گناه باز نمی ایستد وتدبیر (نظام جامعه) فاسد می شود و این موجب نابودی بندگان است.

ص: 45

باور نادرست دربارۀ امر و نهی

حدیث بیست و دوم

اِعلَمُوا انَّ الاَمرَ بِالمَعروفِ وَ النَّهَی عَنِ المُنکَرِ لم یُقرِّبا اَجلاً وَ لم یَقطعا رِزقاً. اِنَّ الأَمرَ یَنزِلُ مِن السَّماء الی الأَرضِ کَقِطَرِ المَطَرِ اِلی کِلِّ نَفسِ بِما قَدَّرَ اللهُ لَها مِن زیادَهٍ اَونُقصانٍ.(1)

ص: 46


1- الکافی، ج5، ص57؛ به نوعی دیگر نهج البلاغه، حکمت 374، ص720.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

بدانید امر به معروف و نهی از منکر اجلی را نزدیک نمی سازد و رزقی را قطع نمی کند، زیرا امور (حوادث) از آسمان به زمین می آید. مانند قطره های باران برای هر کس به اندازه ای که خدا برایش در نظر گرفته است، کم یا زیاد، فرستاده می شود

ص: 47

صبر

حدیث بیست و سوم

(وَاصْبِر عَلی ما اَصابَکَ) مِنْ المَشَقَّهِ وَ الأَذیِ فِی الأَمرِ بِالمَعْرُوفِ وَ النَّهیِ عَنِ المُنکَر.(1)

امام علی(علیه السّلام) در تفسیر آیه «و اصبر علی ما اصابک...» فرمود: منظور از « صبر کن بر آنچه به تو می ­رسد» مشقت و اذیت در امر به معروف و نهی از منکر است.

ص: 48


1- بحار الانوار، ج66، ص 359.

شجاعت

حدیث بیست و چهارم

وَأمُرْ بِالمَعروفِ تَکُنْ مِنْ اَهِلِهِ وَ اَنکِرِ المُنکَرَ بِیدِکَ وَ ِلِسانِکَ وَ بایِن مَن فَعَلَهُ بِجُهدِکَ وَ جاهِد فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ وَلا تَأخُذْکَ فِی اللهِ لَومَهُ لائِمٍ...(1)

ص: 49


1- نهج البلاغه، نامه 31، ص520، با تغییر عبارت تحف العقول، ص68.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

امر به معروف کن و از اهلش باش و منکر را با دست و زبان خود باز دار. و از انجام دهندۀ آن دوری نما و در راه خدا آن گونه که شایسته اوست کوشش کن و در راه خدا سرزنش ملامت کننده ای مانع تو نشود.

ص: 50

پیشگامی

حدیث بیست و پنجم

یَقبَحُ عَلی الرَّجُلِ اَنْ یُنکرَ عَلی النّاسِ مُنکراتٍ و یَنهاهُم عَنْ رَذائلٍ وَ سیِّئاتٍ وَ اِذا خَلَی بِنَفْسِهِ اِرتَکَبَها وَ لایَستَنکِفُ مِنْ فِعلِها.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

برای شخص زشت است که منکرها را برای مردم بد

بداند و آنان را از صفات بد و گناهان نهی کند، امّا هر وقت تنها شد خود مرتکب آنها شود و از انجام دادنشان باز نایستد.

ص: 51


1- غررالحکم و دررالکلم، ج1، ص92، ش11037.

محدوده امر به معروف

حدیث بیست و ششم

قالوا یا وَصیَّ رَسولِ اللهِ لا نَأمُرُ بِالمَعروفِ حَتّی نَعمَلُ بِهِ کُلَّهُ وَ لا نَنهی عَنِ المُنکَرِ حَتّی نَنتهی عَنه کُلَّهُ!

فَقالَ: لا بَل مُرُوا بِالمَعروفِ وَ اِنْ لَم تَعمَلَوا بِهِ کُلَّه وَ انهُوا عَنِ المُنکَرِ وَ اِنْ لَم تَنتَهُوا عَنهُ کُلَّهُ.(1)

ص: 52


1- ارشاد القلوب، ج1، ص14.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

«گفتند: ای جانشین رسول خدا! امر به معروف نمی ­کنیم تا زمانی که به تمام معروف ها عمل کنیم و نهی از منکر نمی کنیم مگر زمانی که از تمام منکرها دوری گزینیم.» امام علی در پاسخ فرمود:

نه، بلکه به معروف امر کنید؛ هر چند به تمام آن عمل نکرده باشید و نهی از منکر کنید؛ هر چند از تمام منکرها دوری نکرده باشید.*

این حدیث منافاتی با حدیث قبل ندارد، در حدیث سابق امام بهترین حالت را این می داند که مسلمان به تمام معروف­هایی که امر می کند عمل کند و از هر منکری که نهی می کند، خودش هم بر حذر باشد. مانند این سخن حضرت که فرمود: « ای مردم به خدا

ص: 53

سوگند شما را به هیچ طاعتی وادار نمی کنم مگر اینکه پیش از آن خود به آن

عمل کرده ام و از نافرمانی باز نمی­دارم مگر اینکه خود قبلاً آن را ترک کرده ام.»

(نهج البلاغه، خ175، ص332.)

اما در این حدیث از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) یادآوری می شود که مبادا مسلمانان به خاطره ملتزم نبودن به همه ارزشها و ترک همه منکرها، در مقابل ترک معروف و عمل به منکر سکوت کنند و با این کاراز گناه حساسیت زدایی شود.

ص: 54

تحمل هزینه ها

حدیث بیست و هفتم

اِنَّ نَبِیَّ اللهِ زَکریّا قَد نُشِرَ بِالمِنشارِ وَ یَحیی ذُبِحَ وَ قَتَلَهُ قَومُهُ وَ هُو یَدعُوهُم اِلَی اللهِ عَزَّ وَ جَلِّ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

پیامبر خداوند، زکرّیا را با ارّه قطعه قطعه کردندو یحیی را قومش کشتند، با اینکه او آنها را به خدا دعوت می کرد.

ص: 55


1- بحارالانوار، ج33، ص 157.

امر و نهی با عمل

حدیث بیست و هشتم

اِفعَلِ المَعروفَ ما اَمکَنَ وَ ازْجُرِ المُسِئَ بِفعلِ الحَسَنِ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

تا می توانی نیکوکاری کن و با انجام کار خوب، زشتی را متروک ساز.

ص: 56


1- غررالحکم و دررالکلم، ج1 ص300، ش2307.

اجرای بدون تبعیض

حدیث بیست و نهم

اِنَّما هَلَکَ بَنُواِسرائیلِ لِأَنّهم کانُوا یُقیمُونَ الحدودَ عَلی الوَضیعِ دُونَ الشّریفِ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

بنی اسرائیل برای این هلاک شدند که حدود را تنها بر

فرودستان جاری می کردند؛ نه (طبقات) بالادستی .

ص: 57


1- دعائم الاسلام، ج2، ص442، ش1540.

ص: 58

بخش پنجم : ترک امر به معروف و عواقب آن

اشاره

ص: 59

سلطۀ اشرار

حدیث سی ام

وَ اِیّاکُم وَ التَّدابُرَ وَ التَّقاطُعَ لاتَترکوا الأَمرِ بِالمَعروفِ وَ النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ فَیوَلّی علیکم شِرارُکُم ثم تدعون فَلایُستَجابُ لَکُم .(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

از پشت به یکدیگر کردن و بریدن از هم دوری کنید، و

امر به معروف و نهی از منکر را ترک ننمایید زیرا بدان بر شما مسلّط خواهند شد و دعای شما مستجاب نخواهد شد.

ص: 60


1- نهج البلاغه، نامه48، ص558.

عقوبت الهی

حدیث سی و یکم

اَیُها اَلنّاس اِنَ اللهَ عَزَّ وَ جَلََّ لا یُعَذِبُ العامَهَ بِذَنبِ الخاصَّۀِ اِذا عَمِلتِ الخاصَّهُ بِالمُنکَرِ سِرّاً مِن غَیرِ اَن تَعلَمَ اَلعامَهُ فَاِذا عَمِلَتِ الخاصّهُ بِالمُنکَرِ جَهاراً فَلَمْ یُغَیِّر لذالِک العامَّهُ اِستُوجِبَ الفَریقانُ العُقوبَهَ مِنَ اللهِ عزَّ و جلَّ.(1)

ص: 61


1- بحار الانوار، ج97، ص78، به نقل از ثواب الاعمال، ص233.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

ای مردم بدانید به راستی خدای عزّ و جلّ عامه را به گناه خواص عذاب نمی کند، هرگاه خواص پنهانی گناه کنند، وقتی سردمداران آشکارا به منکر عمل کنند و عموم مردم نسبت به آن خشم نگیرند هر دو گروه از سوی خدای تعالی سزاوار عقوبت خواهند بود.

ص: 62

ضرر عمومی

حدیث سی و دوم

اِنَّ المَعصِیهَ اِذا عَمِلِ بِها العَبدُ سِرّاً لَمْ تَضُرُّ ِالاّ عامِلَها وَ اِذا عَمِلَ بِها عُلانِیَهً وَ لَم یُغَیِّرْ عَلیهِ أَضَرَّتِ العامَّهَ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

وقتی بنده در خفا گناه کند، تنها خودش ضرر می بیند، امّا اگر آشکارا گناه کند و مردم بر او خشم نگیرند، همه ضرر خواهند کرد.

ص: 63


1- بحارالانوار، ج97، ص78، به نقل از قرب الاسناد، ص233.

نزول بلا

حدیث سی و سوم

اَلذُّنوبَ الَتّی تُنزِلُ البَلاءَ تَرکُ اِغاثَهُ المَلهُوفِ وِ تَرکُ مُعاوَنَهِ المَظلُومِ وَ تَضییعُ الأمرِ بِالمَعروفِ وَ النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

گناهانی که بلا را نازل می کنند، نرسیدن به فریاددردمند و یاری نکردن مظلوم و ضایع کردن امر به معروف و نهی از منکر می باشند.

ص: 64


1- بحار الانوار، ج70، ص375.

هلاکت

حدیث سی و چهارم

اِنَّما هَلَکَ مَن کانَ قَبلَکُم أَنَّهُم لَمّا تمَادُوا فی المعاصی وَ لَم یَنهَهُم الرَّبانیّون وَ الأَحبار عَن ذلک نَزَلت بِهِم العقوبات. فَأَمُرُوا بِالمَعروفِ وَ اَنهُوا عَنِ المُنکَرِ.(1)

ص: 65


1- الکافی، ج5، ص57.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

کسانی که پیش از شما بودند، نابود شدند. ...آنان چون در معصیت ها فرو رفتند و عالمان ربانی و بزرگان دین آنها را از این کار باز نداشتند، عقوبت ها بر آنان نازل شد. پس امر به معروف و نهی از منکر کنید.

ص: 66

همسانی با گنهکار

حدیث سی و پنجم

کُنْ لِلّه یا بُنَیّ عامِلاً وَ عَنِ الخِنا زَجُوراً وَ بِالمَعْرُوفِ آمِراً وَ عَنِ المُنکَرِ ناهِیاً و واخِ اَلاِخوانَ فی الله وَاَحِبّ الصّالِحَ وّ دَارِالفاسِقَ عَن دینِک وَ اَبغَضْهُ بِقَلْبِکَ وَ زائِلهُ بِاَعمالِکَ لِئَلا تَکُونَ مِثلَهُ.(1)

ص: 67


1- امالی، مفید، ص222.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

فرزندم! برای خدا کار کن و از ناسزا بپرهیز و به معروف امر کننده و از منکر نهی کننده باش و با برادران دینی­ات برادری کن. نیکوکار را دوست بدار و با فاسقان برای دین خود مدارا کن و با قلبت بر او خشم بگیر و از او دوری کن، تا مثل او نشوی.

ص: 68

ذلّت

حدیث سی و ششم

ظَهَرَ الفَسادُ فَلا مُنِکرٌ مُغَیِّرٌ وَ لا زاجِرٌ مُزدَجِرٌ اَفَبِهذا تُریدونَ اَن تُجَاوِرُوا اللهَ فی دارِ قُدسِهِ و تَکونُوا اَعَزَّ أَولیائِهِ عِندهُ؛ هیهات! لا یُخدَعُ اللهُ عن جَنَّتِهِ و لاتُنال مَرضاتُهُ الاّبطاعَتِهِ

لَعَن الله الآمرینَ بالمعروفِ التارکینَ لَه و الناهینَ عن المنکَرِ العامِلینَ بِهِ.(1)

ص: 69


1- نهج البلاغه، خطبه129، ص246.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

فساد آشکار شده. نه کسی باقی مانده است که کار زشت را دگرگون کند و نه کسی که از نافرمانی باز دارد. شما با چنین وضعی می خواهید در سرای قدس الهی و جوار رحمت پروردگاری قرار گیرید و عزیزترین اولیاء اش باشید؛هرگز خدا را نسبت به بهشت جاویدانش نمی­توان فریفت و جز با عبادت، رضایت او را نمی توان به دست آورد.

نفرین بر آنان که امر به معروف می کنند و خود وامی گذارند و نهی از منکر می نمایند و خود مرتکب می شوند.

ص: 70

سلب انسانیت

حدیث سی و هفتم

یَاتِی عَلَی النّاسِ زَمانُ وُجُوهُهُم وُجُوهُ الآدِمِییّنِ و قلوبُهُم قُلوبُ الشَّیاطینَ کَأمثالِ الذّئابِ الضَواریِ سَفاکونَ لِلدِّماِء لا یَتَناهونَ عَنِ مُنکَرٍ فَعلوه.(1)

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

زمانی می ­رسد که سیمای مردم، صورت انسانی است و دلهایشان دل های شیطانی. همانند گرگ های خطرناک و خونریزند. از منکری که انجام می دهند، یکدیگر را نهی نمی کنند.

ص: 71


1- بحار الانوار، ج22، ص453، به نقل از جامع الاخبار، ص130.

مستجاب نشدن دعا

حدیث سی و هشتم

قال علی(علیه السّلام): قال رسول الله(صلّی الله علیه و آله ):

اِذا لَم یَامُروا بِمعروفٍ وَ لَم یَنُهَوا عَنِ المُنکَرِ وَ لَم یَتَّبِعُوا الأَخیارَ مِنْ اَهلِ بَیتی سَلَّطَ اللهُ عَلَیهِم شِرارَهُم فَیدعُوا خِیارُهُم فَلا یُستَجابُ لَهُمْ.(1)

ص: 72


1- الکافی، ج2، ص374، به نوعی دیگر نهج البلاغه، نامه47.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

زمانی که امر به معروف و نهی از منکر نکنند و برگزیدگان از اهل بیت من را پیروی ننمایند، خداوند اشرار آنها را بر ایشان مسلّط می کند و برگزیدگانشان دعا می کنند، ولی پذیرشی در کار نیست.

ص: 73

مراحل سقوط

حدیث سی و نهم

فَمِنْهُم المُنکِرُ لِلمُنکَرِ بِیَدِهِ وَ لِسانِهِ وَ قَلبِهِ فَذلِکَ المُستَکمِلُ لِخصالِ الخَیرِ وَ مِنهُم المُنکِرُ بِلِسانِهِ وَ قَلْبِهِ وَ التّارِکُ بِیَدِهِ فَذلک مُتَمَسِّکٌ بِخَصلَتَینِ مِن خِصالِ الخَیرِ وَ مُضَیِّعٌ خَصلَهً وَ مِنهُم المُنکِرُ بِقَلبِهِ وَ التّارِکُ بِیَدِهِ وَ لِسانِهِ فَذلِکَ الّذی ضَیَّعَ

اَشرَفَ الخَصلَتَینِ مِنَ الثّلاثِ وَ تَمَسَّکَ بِواحِدَهٍ وَ مِنهُمْ تارِکٌ لِاِنکارِ المُنکَرِ بِلسانِه وَ قَلبِهِ وَ یَدِه فَذِلِکَ مَیِّتُ الأَحیاءِ.(1)

ص: 74


1- نهج البلاغه، حکمت374، ص720.

امام علی (علیه السّلام) فرمود:

گروهی از مردم با دست و زبان و قلب برای مبارزه با منکرها بر می خیزند؛ آنها تمام ویژگی های نیکی را به­طور کامل در خود جمع کرده اند. گروهی دیگر با زبان و قلب نهی می کنند، اینها به دو خصلت نیک تمسک کرده­اند و یکی را از دست داده اند. گروهی دیگر تنها با قلب مبارزه می کنند، اما با دست و زبان ترک کرده اند. این گروه بهترین سه خصلت راترک کرده و تنها یکی را گرفتهاند و گروهی با زبان و با دست و با قلب نهی از منکر نمی ­کنند، اینها مردگانی میان زندگان هستند.

ص: 75

مراحل ترک

حدیث چهلم

اَوَّلَ ما تُغْلَبُونَ عَلَیهِ مِنَ الجِهادِ، الجِهادُ بِاَیدیکُم ثُمَّ بِاَلسِنَتِکُم ثُمَّ بِقُلُوبِکُم فَمَنْ لَم یَعرِفْ بِقَلْبِهِ مَعروفاً وَلَمْ یُنکِر مُنکَراً قُلِبَ فَجُعِلَ اَعلاهُ اَسفَلُه وَ اَسفَلُهُ اَعلاهُ.(1)

ص: 76


1- نهج البلاغه، حکمت 375، ص720.

امام علی(علیه السّلام) فرمود:

نخستین بخش از جهاد که از آن باز می مانید، جهاد با دست است. سپس با زبان، و بعد با دل. آن کسی که حتی با قلبش به حمایت از نیکی و مبارزه با فساد برنخیزد، قلبش واژگون می شود و بالای آن در پایین و پایین آن بالا قرار می گیرد. (وارونه می فهمد)

ص: 77

منابع

1. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، حاج میرزا حسین نوری الطبرسی، تحقیق موسسۀ آل البیت لاحیاء التراث، ط اولی 1408، مطبعه مهر، قم.

2. بحار الانوار محمد باقر مجلسی، تحقیق محمد باقر محمودی، موسسۀ آل البیت لاحیاء التراث، ط ثالثه، 1411 ه.ق.

3. نهج البلاغه ترجمه محمد دشتی، موسسه انتشاراتی شاکر قم، چ افق، ج اول 1379 ه.ق

4. ارشاد القلوب، حسن بن ابی الحسن دیلمی، انتشارات شریف رضی.1412 ه.ق.

ص: 78

5. غررالحکم، ج1، ص31.

6. دعائم الاسلام، نعمان ابن محمد تمیمی، دارالمعارف، مصر، ط ثانی.

7. امالی، ابی عبد الله محمد بن محمد بن نعمان، قم، موسسۀ النشر اسلامی التابعه لجماعه المدرسین، ط ثالثه، 1415 ه.ق.

8. الکافی، ابی جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی، تهران، بازار سلطانی، دارالکتب الاسلامیه، ج سوم، 1367 ه.ش.

ص: 79

ص: 80

درباره مركز

بسمه تعالی
هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ
آیا کسانى که مى‏دانند و کسانى که نمى‏دانند یکسانند ؟
سوره زمر/ 9

مقدمه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، از سال 1385 هـ .ش تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن فقیه امامی (قدس سره الشریف)، با فعالیت خالصانه و شبانه روزی گروهی از نخبگان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.

مرامنامه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان در راستای تسهیل و تسریع دسترسی محققین به آثار و ابزار تحقیقاتی در حوزه علوم اسلامی، و با توجه به تعدد و پراکندگی مراکز فعال در این عرصه و منابع متعدد و صعب الوصول، و با نگاهی صرفا علمی و به دور از تعصبات و جریانات اجتماعی، سیاسی، قومی و فردی، بر مبنای اجرای طرحی در قالب « مدیریت آثار تولید شده و انتشار یافته از سوی تمامی مراکز شیعه» تلاش می نماید تا مجموعه ای غنی و سرشار از کتب و مقالات پژوهشی برای متخصصین، و مطالب و مباحثی راهگشا برای فرهیختگان و عموم طبقات مردمی به زبان های مختلف و با فرمت های گوناگون تولید و در فضای مجازی به صورت رایگان در اختیار علاقمندان قرار دهد.

اهداف:
1.بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام)
2.تقویت انگیزه عامه مردم بخصوص جوانان نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی
3.جایگزین کردن محتوای سودمند به جای مطالب بی محتوا در تلفن های همراه ، تبلت ها، رایانه ها و ...
4.سرویس دهی به محققین طلاب و دانشجو
5.گسترش فرهنگ عمومی مطالعه
6.زمینه سازی جهت تشویق انتشارات و مؤلفین برای دیجیتالی نمودن آثار خود.

سیاست ها:
1.عمل بر مبنای مجوز های قانونی
2.ارتباط با مراکز هم سو
3.پرهیز از موازی کاری
4.صرفا ارائه محتوای علمی
5.ذکر منابع نشر
بدیهی است مسئولیت تمامی آثار به عهده ی نویسنده ی آن می باشد .

فعالیت های موسسه :
1.چاپ و نشر کتاب، جزوه و ماهنامه
2.برگزاری مسابقات کتابخوانی
3.تولید نمایشگاه های مجازی: سه بعدی، پانوراما در اماکن مذهبی، گردشگری و...
4.تولید انیمیشن، بازی های رایانه ای و ...
5.ایجاد سایت اینترنتی قائمیه به آدرس: www.ghaemiyeh.com
6.تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و...
7.راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی
8.طراحی سیستم های حسابداری، رسانه ساز، موبایل ساز، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک، SMS و...
9.برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم (مجازی)
10.برگزاری دوره های تربیت مربی (مجازی)
11. تولید هزاران نرم افزار تحقیقاتی قابل اجرا در انواع رایانه، تبلت، تلفن همراه و... در 8 فرمت جهانی:
1.JAVA
2.ANDROID
3.EPUB
4.CHM
5.PDF
6.HTML
7.CHM
8.GHB
و 4 عدد مارکت با نام بازار کتاب قائمیه نسخه :
1.ANDROID
2.IOS
3.WINDOWS PHONE
4.WINDOWS
به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی و قرار دادن بر روی وب سایت موسسه به صورت رایگان .
درپایان :
از مراکز و نهادهایی همچون دفاتر مراجع معظم تقلید و همچنین سازمان ها، نهادها، انتشارات، موسسات، مؤلفین و همه بزرگوارانی که ما را در دستیابی به این هدف یاری نموده و یا دیتا های خود را در اختیار ما قرار دادند تقدیر و تشکر می نماییم.

آدرس دفتر مرکزی:

اصفهان -خیابان عبدالرزاق - بازارچه حاج محمد جعفر آباده ای - کوچه شهید محمد حسن توکلی -پلاک 129/34- طبقه اول
وب سایت: www.ghbook.ir
ایمیل: Info@ghbook.ir
تلفن دفتر مرکزی: 03134490125
دفتر تهران: 88318722 ـ 021
بازرگانی و فروش: 09132000109
امور کاربران: 09132000109