روزشمار جنگ ایران و عراق جلد 16

مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور : آزادسازی سرزمین های ایران - گام دوم، بستان: اوج گیری ترورهای کور، تشکیل دولت پس از بحران

مشخصات نشر : تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1394.

مشخصات ظاهری : 1208ص.: مصور(بخشی رنگی) ،جدول

فروست : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب شانزدهم .

شابک : 385000ریال 978-600-5443-57-8:

وضعیت فهرست نویسی : فیپای مختصر

یادداشت : فهرستنویسی کامل این اثر در نشانی: http://opac.nlai.ir قابل دسترسی است

یادداشت : کتابنامه .

یادداشت : نمایه .

شناسه افزوده : لطف الله زادگان، علیرضا، 1336 -

شناسه افزوده : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس

شماره کتابشناسی ملی : 3791123

ص: 1

اشاره

ص: 2

روز شمار جنگ ایران و عراق

کتاب شانزدهم

آزادسازی سرزمین های ایران

گام دوم: بستان

اوج گیری ترورهای کور ؛ تشکیل دولت پس از بحران

15 مهر 1360 تا 30 آذر 1360

علیرضا لطف الله زادگان

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس

ص: 3

عکس

ص: 4

تهیه و نشر: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

زیر نظر شورای تدوین و انتشار روزشمار جنگ:

حسین اردستانی، مهدی انصاری، حمیدرضا فراهانی،

علی رضا لطف الله زادگان، هادی نخعی

ص: 5

عکس

ص: 6

ص: 7

ص: 8

فهرست روزشمار

عنوان........................................ صفحه

پیشگفتار.................................... 17

مقدمه........................................ 19

عنوان............................................. صفحه

15 مهر 1360.................................. 55

16 مهر 1360................................... 91

17 مهر 1360............................... 111

18 مهر 1360............................... 129

19 مهر 1360............................... 141

20 مهر 1360............................... 153

21 مهر 1360............................... 169

22 مهر 1360............................... 187

23 مهر 1360............................... 197

24 مهر 1360............................... 207

25 مهر 1360............................... 217

26 مهر 1360............................... 225

27 مهر 1360............................... 245

28 مهر 1360............................... 257

29 مهر 1360............................... 269

30 مهر 1360............................... 281

1 آبان 1360................................... 287

2 آبان 1360................................... 301

3 آبان 1360................................... 309

4 آبان 1360................................... 321

5 آبان 1360................................... 339

6 آبان 1360................................... 367

7 آبان 1360................................... 385

عنوان.................................................... صفحه

8 آبان 1360.......................................... 397

9 آبان 1360.......................................... 409

10 آبان 1360....................................... 427

11 آبان 1360....................................... 441

12 آبان 1360....................................... 457

13 آبان 1360....................................... 467

14 آبان 1360....................................... 481

15 آبان 1360....................................... 491

16 آبان 1360....................................... 503

17 آبان 1360....................................... 523

18 آبان 1360....................................... 533

19 آبان 1360....................................... 545

20 آبان 1360....................................... 563

21 آبان 1360....................................... 579

22 آبان 1360....................................... 587

23 آبان 1360....................................... 597

24 آبان 1360....................................... 607

25 آبان 1360....................................... 623

26 آبان 1360....................................... 655

27 آبان 1360....................................... 665

28 آبان 1360....................................... 675

29 آبان 1360....................................... 681

30 آبان 1360....................................... 689

ص: 9

عنوان............................................. صفحه

1 آذر 1360..................................... 695

2 آذر 1360..................................... 707

3 آذر 1360..................................... 719

4 آذر 1360..................................... 731

5 آذر 1360..................................... 741

6 آذر 1360...................................... 757

7 آذر 1360...................................... 771

8 آذر 1360...................................... 781

9 آذر 1360...................................... 801

10 آذر 1360.................................. 813

11 آذر 1360.................................. 825

12 آذر 1360.................................. 835

13 آذر 1360.................................. 850

14 آذر 1360.................................. 865

15 آذر 1360.................................. 873

عنوان.................................................... صفحه

16 آذر 1360.......................................... 883

17 آذر 1360.......................................... 899

18 آذر 1360.......................................... 909

19 آذر 1360.......................................... 927

20 آذر 1360.......................................... 937

21 آذر 1360.......................................... 959

22 آذر 1360.......................................... 977

23 آذر 1360.......................................... 991

24 آذر 1360...................................... 1003

25 آذر 1360...................................... 1013

26 آذر 1360...................................... 1025

27 آذر 1360...................................... 1035

28 آذر 1360...................................... 1045

29 آذر 1360...................................... 1057

30 آذر 1360...................................... 1068

عنوان...................................................................................... صفحه

گزارش روزشمار (فشرده اهم مطالب)............................................................. 1079

فهرست راهنما (نمایه).................................................................................. 1167

فهرست راهنمای نقشه ها

عنوان............................................................................. صفحه

نقشه فلش های حمله خودی عملیات طریق القدس............................ 787

فلش پاتک دشمن عملیات طریق القدس.................................................... 851

عملیات مطلع الفجر - فلش حمله خودی.................................................. 941

نقشه منطقه عقب نشینی عراق عملیات طریق القدس................... 1069

ص: 10

فهرست راهنمای عکس ها

شورای نگهبان اعتبارنامه سومین رئیس جمهور ایران را تأیید کرد. 70

سخنان امروز آقای هاشمی درباره علت ادعای حمله ایران به کویت و شرایط ایران برای پایان جنگ 72

ربانی املشی دادستان کل کشور...................................................................... 76

سخنرانی مهندس مهدی بازرگان در مجلس..................... 77

درپی ترور انور سادات، مجلس این کشور جانشین موقت وی را انتخاب کرد. 82

محسن رضایی................................................................................. 92

مسعود رجوی........................................................................ 100

مصاحبه وزیر خارجه با خبرنگاران پس از بازگشت از سازمان ملل 101

اعتراض مردم به سخنان روز گذشته مهندس بازرگان 105

تنفیذ حکم سومین رئیس جمهور منتخب مردم...... 118

رئیس مجلس: قبل از خروج نیروهای عراقی از خاک ایران حاضر به مذاکره با عراق نیستیم. 125

طه یاسین رمضان................................................................ 126

ملک خالدبن عبدالعزیز............................................................. 134

امام خمینی با شرایطی بخشی از اختیارات ولایت فقیه را به مجلس شورای اسلامی واگذار کرد. 144

مراسم تحلیف آیت الله خامنه ای................................................................ 177

هانی الحسن....................................................................................... 178

حسنی مبارک............................................................................................... 195

آیت الله مهدوی کنی......................................................................................... 202

نمازجمعه تهران......................................... 212

سفر ملک حسین به عراق............................ 223

سخنان

محسن رضایی درباره آخرین وضعیت سازمان مجاهدین خلق 235

سیدیحیی

(رحیم) صفوی....................................... 238

معرفی ولایتی برای نخست وزیری به مجلس............. 249

سعدون

حمادی............................................................ 252

سیدحسین

موسوی تبریزی.................................. 261

دیدار

امام خمینی با مسئولان سپاه.................. 273

سرهنگ

مسعود منفرد نیاکی.............................. 302

تشییع

جنازه غضنفر خاوند................................. 307

آیت الله

سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی........... 316

اسحاق

شامیر.............................................................. 319

امام

خمینی.................................................................... 329

اولاف

پالمه................................................................... 336

عبدالرحمن

قاسملو................................................... 341

محمد

بروجردی......................................................... 342

معرفی

میرحسین موسوی برای تصدی نخست وزیری به مجلس 345

توضیحات

رئیس دیوان عالی کشور، درباره نارسایی های قوه قضائیه 346

سرهنگ

علی صیاد شیرازی............................... 349

دادستان

کل انقلاب: سازمان مجاهدین خلق (منافقین) ازنظر کمی و کیفی وارد دوره افت سازمانی شده است. 375

گزارش

محسن رضایی از برنامه های آینده سپاه 379

محسن

نوربخش........................................................ 380

رحیم صفوی مسئول طرح و عملیات ستاد مرکزی 387

مجلس شورای اسلامی به نخست وزیری میرحسین

ص: 11

موسوی رأی مثبت داد................................................................................................. 391

الکساندر هیگ.................................................................................................................................. 393

گزارش فرمانده نیروی زمینی ارتش، درمورد وضعیت جنگ به هاشمی رفسنجانی 398

پاسخ امام خمینی به نامه آیت الله شیرازی.......................... 402

توضیحات سخنگوی شورای عالی دفاع درباره تغییرات صورت گرفته در نیروی زمینی 403

مصاحبه شیخ الاسلام با خبرنگاران...................................................... 420

سیدمحمد غرضی....................................................................................................................... 436

حمله موشکی عراق به اهواز.......................................................................... 441

مجلس به کابینه جدید رأی اعتماد داد..................................... 446

صدام حسین.......................................................................................................................................... 464

صادق طباطبایی............................................................................................................................. 472

برگزاری مراسم 13 آبان در مقابل سفارت سابق امریکا 477

نمازجعه تهران به امامت هاشمی رفسنجانی............... 498

اعلام حمایت صدام از مخالفین ایران......................................... 511

گزارش رحیم صفوی به فرمانده کل سپاه درباره تصمیمات شورای عالی دفاع 527

آندره گرومیکو................................................................................................................................. 553

سخنرانی صدام در جمع نظامیان عراق..................................... 556

دادگاه انقلاب ارتش حکم خود را درباره پرونده دبیرکل حزب ایران اعلام کرد. 568

عبدالمجید معادیخواه........................................................................................................ 570

وزیر نفت و اعلام سیاست های نفتی ایران...................... 571

نمازجمعه تهران به امامت موسوی اردبیلی.................... 592

پیام آیت الله خامنه ای به مردم ایران..................................................... 613

هاشمی: هدف مانور نیروهای واکنش سریع امریکا مقابله با انقلاب اسلامی است. 619

رئیس جمهور در جمع عده ای از سفرا و کارداران کشورهای اسلامی 661

حسن حبیبی................................................................... 663

تورگورت

اوزال نخست وزیر ترکیه؛ هادی منافی وزیر بهداری ایران 679

نمازجمعه

تهران......................................................... 684

مصاحبه

رئیس جمهور پس از پایان جلسه شورای عالی دفاع 693

محسن

رضایی: به امام گفتیم پیگیری و نظارت در جبهه ها نیست 702

صدام

حسین: ارتش ما درحال حاضر قوی تر از شروع جنگ است. 703

امام خمینی در دیدار با ائمه جمعه استان های فارس، بوشهر و کهکیلویه و بویراحمد بر لزوم تلاش ائمه جمعه برای حفظ وحدت در جامعه تأکید کردند. 713

امام خمینی رسیدگی به امور جنگ زدگان و مستضعفان را از عبادات بزرگ در نزد خداوند دانستند. 725

حبیب الله

عسگر اولادی.......................................... 727

عباس

دوزدوزانی و محمدتقی بشارتی.......... 736

سخنان

آقای هاشمی رفسنجانی درباره رشد و توسعه بسیج 748

شاه

حسن دوم پادشاه مراکش............................ 749

عبدالحلیم

خدام............................................................ 750

عزت

ابراهیم و فهد ولیعهد عربستان............ 752

انفجار

بمب در پمپ بنزین خیابان ولی عصر 761

آقای

هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه تهران: خرابکاران می خواهند وانمود کنند که مملکت ناامن است. 763

برپایی نماز جماعت در محل بمب گذاری روز گذشته در خیابان ولی عصر تهران 774

ناخدا افضلی......................................................................................................................................... 777

ص: 12

نمایی از پل سابله بر روی رودخانه سابله........................ 801

بخشی از خسارت های واردشده براثر حملات عراق به مناطق مسکونی 815

بازدید میرحسین موسوی نخست وزیر، از منطقه عملیاتی طریق القدس 844

تیمسار قاسمعلی ظهیرنژاد....................................................................................... 845

مرتضی قربانی.................................................................................................................................... 859

سرهنگ سلیمی................................................................................................................................ 869

نمونه ای از آثار حملات عراق به سرپل ذهاب...... 873

آیت الله خامنه ای رئیس شورای عالی دفاع........................ 879

پیام امام خمینی به شورای عالی قضایی................................ 887

توضیحات آیت الله موسوی اردبیلی درباره جرائمی که منجر به صدور حکم اعدام برای افراد گروهک ها می شود 888

رحیم صفوی اساس راهبرد نظامی عراق را دفاع از سرزمین های اشغالی اعلام کرد. 911

رئیس

ستاد مشترک ارتش................................... 943

آیت الله

سیدعبدالحسین دستغیب............................. 945

علی شمخانی................................................................. 950

نمازجمعه

به امامت آیت الله ربانی املشی..... 951

زکی یمانی وزیر نفت عربستان......................... 974

علی اکبر

ناطق نوری و علی اکبر ولایتی......... 984

هاشمی رفسنجانی در ملاقات با امام خمینی. 994

آیت الله

خامنه ای در پایان جلسه امروز شورای عالی دفاع درباره مسائل مطرح شده در این شورا توضیحاتی داد. 1052

نمایی از پل حساس سابله.................................. 1068

غلامعلی

رشید.......................................................... 1070

ص: 13

ص: 14

پیشگفتار مقدمه

ص: 15

ص: 16

پیشگفتار

پس از چند سال تلاش، مراحل مختلف طراحی، تحقیق، تدوین، ارزیابی، ویرایش، آماده سازی و تهیه عکس ها و نقشه های کتاب شانزدهم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق به پایان رسید و با عنوان آزادسازی سرزمین های ایران؛ گام دوم: بُستان؛ اوج گیری ترورهای کور؛ تشکیل دولتِ پس از بحران آماده انتشار شد.

کتاب حاضر 76 روز از دوران جنگ ایران و عراق را در بر می گیرد و درمجموع شامل 927 گزارش درباره جنگ و موضوعات مربوط به آن در دوره زمانی 15/7/1360 تا 30/9/1360 است.

برای بهره گیری شایسته از کتاب توجه به چند نکته ضروری است:

1. مقدمه کتاب شامل جمع بندی مهم ترین موضوعاتی است که در گزارش های مختلف در سراسر کتاب بدان ها پرداخته شده است.

2. هرروز از روزشمار به منزله یک فصل و شامل چندین گزارش و تفسیر و تحلیل وقایع همان روز است که در پایان آن، فهرست منابع و مآخذ مطالب همان روز درج شده است. همچنین برخی از توضیحات ضروری درباره بعضی گزارش ها که در قالب متن روزشمار نمی گنجید، در پاورقی یا در ضمیمه پایان همان روزشمار آمده است.

3. پس از متن اصلی کتاب، چکیده ای از مطالب کتاب با عنوان "گزارش روزشمار" درج شده است که شماره هایی نظیر شماره گزارش های متن کتاب دارد و دستیابی به مطالب موردنظر را آسان می کند. در پایان کتاب نیز فهرست راهنمای موضوعی (اعلام) آمده است. همچنین عکس هایی از صحنه های وقایع و اشخاص ذکرشده در گزارش ها، در کتاب چاپ شده است.

ص: 17

4. برای آگاهی بیشتر از سیر و شیوه تحقیق و تدوین مجموعه روزشمار، مطالعه مقدمه کتاب اول (پیدایش نظام جدید) و ضمیمه کتاب دهم (هجوم سراسری) ضروری است.

* * *

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس ضمن درخواست علو درجات برای راویان شهید، از همه کسانی که در مراحل مختلف تحقیق و تدوین و آماده سازی کتاب با نویسنده و مرکز همکاری کرده اند، ازجمله لیلا ساعی منش، سارا اوجاقی، سجاد لطف الله زادگان (دستیاران تحقیق)، هانیه مرشدی (تنظیم منابع)، زهرا سادات صبح گل، زینب سادات موسوی (بانک اطلاعات و عکس) و حسن باقی پور (تهیه نقشه های منطقه عملیات) سپاس گزاری می کند.

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس

اردیبهشت 1394

ص: 18

مقدمه

کتاب حاضر

کتاب 16 روزشمار جنگ ایران و عراق با عنوان آزادسازی سرزمین های ایران؛ گام دوم: بُستان؛ اوج گیری ترورهای کور؛ تشکیل دولتِ پس از بحران مشتمل بر 927 گزارش از تاریخ 15 مهرماه 1360 تا 30 آذرماه 1360 به مدت 76 روز، تاریخ جنگ اعم از عملیات ها و اقدامات نظامی در ابعاد مختلف و رویدادهای غیرنظامی مرتبط با جنگ و تأثیرگذار در توان رزمی دو کشور و پشتیبانی رزمی همچون اقتصاد داخلی و خارجی و سیاست خارجی را در بر می گیرد که به صورت گزارش های روزانه در موضوعات مربوط تنظیم و ارائه شده است.

ازجمله موضوعات مطرح در این دوره می توان به موارد زیر اشاره کرد که در این کتاب به طور مفصل به آنها پرداخته شده است:

عملیات طریق القدس، اقدامات دشمن علیه مناطق مسکونی، توسعه سازمان رزم سپاه، افزایش میزان پناهنده شدن نظامیان عراقی به ایران، ادعای تبلیغاتی عراق مبنی بر اقدام ایران در کشتن اسرای آن کشور، عملکرد گروه های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین و سایر شهرها و در رأس آنها حزب دمکرات و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و پیوند این دو تشکیلات و سیر آن، شرح روابط عراق با کشورهای شوروی، فرانسه، یونان، کویت و اردن و بررسی کمک این کشورها به عراق، تلاش های انجام شده برای برقراری صلح و مواضع ایران و عراق، بررسی اجمالی اقتصاد ایران، نگاهی به عملکرد اوپک و ادعای بحرین درباره دستگیری افراد مسلح مرتبط با ایران.

عملیات طریق القدس

در این دوره، عملیات طریق القدس با هدف آزادسازی شهر بستان و رفع تهدید از شهر سوسنگرد و همچنین آزادسازی سرزمین های غرب سوسنگرد با شرکت یگان های سپاه و ارتش در تاریخ 8/9/1360 انجام شد.

در این عملیات 5 تیپ به استعداد 29 گردان از سپاه و 3 تیپ از ارتش به استعداد 14 گردان

ص: 19

شرکت داشتند که نیروهای پیاده سپاه به عنوان یگان های هجومی و نیروهای ارتش به عنوان یگان پشتیبان به اجرای مأموریت پرداختند.

اهداف پیش بینی شده در این عملیات عبارت بودند از:

- انهدام بیش از یک لشکر از استعداد دشمن.

- نزدیکی به مرز و آزادشدن بستان، غرب سوسنگرد، شمال نیسان و بیش از 100 روستا.

- قطع ارتباط نیروهای دشمن بین منطقه دزفول - جفیر - اهواز.

- امکان پدافند با استعداد اندک پس از رسیدن به هور و فراهم شدن زمینه اجرای عملیات برون مرزی.

مانور عملیات شامل 2 طرح اصلی و فرعی بود؛ در مانور اصلی 2 تیپ سپاه و یک تیپ ارتش و یک گردان مکانیزه در شمال کرخه و منطقه چزابه مانور احاطه ای اجرا می کردند و در تلاش فرعی 2 تیپ از سپاه و 2 تیپ از ارتش با 3 محور در حمایت از تلاش اصلی و تأمین منطقه جنوبی عملیات به اجرای مانور جبهه ای از جنوب کرخه تا شمال نیسان با هدف آزادسازی شهر بستان و غرب سوسنگرد می پرداختند.

در این عملیات سپاه راهکار ابتکاری و درعین حال پرخطری را برای عبور نیروهای خودی از تپه های رملی منطقه چزابه در شمال بستان برای دورزدن دشمن از جناح شمالی عملیاتی پیشنهاد داد که اصلی ترین عامل پیروزی نیروهای خودی بر دشمن بود. این عملیات از 16 مهر در دستور کار سپاه و ارتش قرار گرفت و در تاریخ 8/9/1360 به اجرا درآمد و پس از 6 روز با موفقیت نسبی و در روز 30/9/1360 با عقب نشینی ارتش عراق به جنوب رودخانه نیسان با موفقیت کامل پایان یافت. خلاصه ای از این عملیات بدین شرح است:

براساس طرح عملیاتی کربلای1 از تاریخ پانزدهم مهر، اجرای این عملیات در دستور کار سپاه و ارتش قرار گرفت و پس از بحث و گفت وگوهای فراوان درباره طرح مانور پیشنهادی سپاه مبنی بر احداث جاده در منطقه رملی، طراحان عملیاتی سپاه برای پرهیز از مقابله رودررو در همه جبهه ها با نیروهای عراقی و تضمین پیروزی عملیات، اجرای عملیات در منطقه شمالی را برای دورزدن نیروهای عراقی و رسیدن به عمق دشمن پیشنهاد کردند که احداث جاده از شمال منطقه عملیاتی (منطقه رملی) برای تحقق این امر از تاریخ شانزدهم آبان ماه شروع شد و پس از 20 روز در ششم آذرماه پایان یافت. این جاده 18 کیلومتر طول و 7 متر عرض داشت. دراین حال یک گروه بررسی کننده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در نامه ای به فرماندهی نیروی زمینی، سرهنگ علی صیاد شیرازی، با تحلیل تاکتیکی و برشماری نقاط ضعف و قوت، طرح عملیاتی تک به مواضع مستحکم دشمن را با شکست صددرصد یا تلفات و ضایعات تصورنشدنی برای نیروهای خودی پیش بینی کرد. در این بررسی، کارشناسان نیروی زمینی اجرای عملیات نیروهای سپاه در شمال منطقه عملیاتی را قوت اصلی عملیات و راهکار حل مشکل کل

ص: 20

عملیات نامیدند، اما عملیات را حتی درصورت پیروزی قطعی و کامل فاقد مزیت تاکتیکی برای نیروهای خودی اعلام کردند. چند روز بعد، علی صیاد شیرازی، فرمانده نیروی زمینی ارتش، گروه بررسی کننده را از کیفیت های رزمی جدیدی که در عرصه های نبرد بروز کرده است، آگاه ساخت و اعلام کرد که برخی کیفیت های رزمی کلاسیک در میدان جنگ کارایی ندارند.

در دوم آذرماه، نامه ای سری از مدیریت کل ارتش عراق به یگان های عراقی ارسال شد که در آن به اجرای عملیات ایرانیان در جبهه بستان با هدف تصرف جاده تعاون (جاده بستان - چزابه که محور شمال و جنوب نیروهای عراقی را در داخل خاک ایران به هم متصل می کرد) اشاره و قراین و شواهد این حمله ارائه شده بود، اما درباره احداث جاده در شمال منطقه عملیات و اجرای مانور در این منطقه مطلبی ذکر نشده بود.

در پنجم آذرماه، آخرین تغییرات مانور باتوجه به پیشنهاد سپاه مبنی بر اجرای مانور در منطقه چزابه مورد توافق کلی قرار گرفت.

روز بعد، دوباره نامه ای ازسوی تیپ 26 ارسال شد که در آن درخصوص اجرای عملیات نیروهای ایرانی، اهداف این عملیات و یگان های عمل کننده اطلاعات دقیقی داده شده بود. در این نامه همچنین باتوجه به اطلاعات در عمق و قراین موجود در منطقه، اجرای عملیات توسط نیروهای ایرانی در آینده نزدیک پیش بینی و برای 3 روز به یگان های عراقی مستقر در منطقه اعلام آماده باش شده بود. در این نامه همچنان به اجرای تک در جبهه شمالی (چزابه) اشاره ای نشده بود و این نشان می داد که نیروهای عراقی باوجود داشتن اطلاعات دقیق در جنوب منطقه عملیاتی، همچنان درباره اجرای عملیات در منطقه چزابه در غافلگیری به سر می بردند.

در هفتم آذرماه، روز و ساعت عملیات اعلام شد. در همان روز، سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش و محسن رضایی، فرمانده کل سپاه، آخرین هماهنگی ها را انجام دادند و در نامه ای به یگان های عملیاتی توصیه های لازم را یادآور شدند. در نامه سرهنگ صیاد شیرازی بر مواردی ازجمله اینکه فرماندهی یگان های هجومی برعهده سپاه و مسئولیت پشتیبانی به عهده یگان های ارتش و یگان های در خط می باشد و همچنین حفظ مناطق پاکسازی شده تأکید شده بود. فرماندهی سپاه نیز ابلاغ کرد که فرماندهی عملیات برعهده غلامعلی رشید است و نکاتی را نیز درباره برخی تصمیمات اتخاذشده، به ویژه هماهنگی های آمادی و پشتیبانی متذکر شد.

نیروهای عمل کننده سپاه در محور شمالی عملیات چند ساعت قبل از زمان مقرر برای اجرای عملیات در زیر باران شدید برای خنثی کردن و پاک سازی میادین مین و همچنین برای نزدیک شدن به خط لجمن حرکت خود را آغاز کردند.

نیروهای عمل کننده سپاه در محور تک اصلی در شمال منطقه عملیاتی که از چند ساعت قبل در خط مستقر شده بودند، در جبهه های الله اکبر، صالح حسن و حمودی عاصی به سرعت به

ص: 21

عمق پیشروی و در قسمت خاکریز عصایی نیز مواضع دشمن را درهم شکستند و با نفوذ به این خاکریز مهم در کمتر از 2 ساعت آن را تصاحب کرده، به پاک سازی منطقه پرداختند.

با شکسته شدن خاکریز عصایی شکل بخشی از نیروهای عمل کننده از شمال به پشت آن سرازیر شدند. در محور شمالی عملیات، باوجود پیشروی های سریع اولیه، نیروهای عمل کننده به دلیل پیچیده بودن منطقه رملی در انتخاب مسیر دچار اشتباه شدند، ولی توانستند با بهره گیری از آتش دهانه توپخانه های دشمن بار دیگر مسیر پیشروی به عمق دشمن را باز یافته، به طرف هدف پیشروی کنند. در ساعت 2:30، نیروهای یک گردان از تیپ14 امام حسین(ع) توپخانه ارتش عراق مستقر در دارالشیاع را تصرف کردند و 19 قبضه توپ 152 و 130 میلی متری به غنیمت گرفتند.

در ادامه، بخش دیگری از نیروهای خودی با پیشروی به عمق، باوجود پیچیدگی های مسیر و نبود شاخص توانستند، جاده چزابه - بستان را مسدود کنند و بدین ترتیب محور مواصلاتی شمال به جنوب دشمن در این محور قطع شد و همه اهداف ازپیش تعیین شده محقق گردید. در محور جنوبی عملیات، در محور دهلاویه، خط اول دشمن شکسته شد، ولی به دلیل آنکه دشمن حمله نیروهای خودی را از این محور پیش بینی کرده و تمهیدات لازم را اندیشیده بود، ادامه پیشروی، بیش از این در این جبهه میسر نشد. تلاش نیروهای خودی برای پیشروی از محور جاده آسفالته سوسنگرد به سمت بستان نیز مؤثر واقع نشد و در درگیری های صورت گرفته، دو طرف به ویژه عراقی ها تلفات زیادی را متحمل شدند. در محور جنوبی دهلاویه؛ یعنی محور سویدانی، نیروهای هجوم کننده تا ساعت 04:00 صبح موفق به شکستن خط دشمن و نفوذ به عمق 4 کیلومتری شدند و پل الوان را نیز تصرف کردند، ولی به دلیل فشار دشمن مناطق متفرقه را رها کرده، در غرب روستای مگاصیص مستقر شدند.

بدین ترتیب، نیروهای خودی در شمال منطقه عملیاتی با نفوذ به عمق منطقه دشمن، تصرف توپخانه عراقی ها و تسلط بر تنگه چزابه به همه اهداف خود دست یافتند، ولی در جنوب، باوجود شکستن خط دشمن و پیشروی نتوانستند همه مناطقی را که تصرف کرده بودند حفظ کنند و درمجموع، در محور دهلاویه 5 کیلومتر، در محور مگاصیص تا غرب روستای مگاصیص و در محور دغاغله با 3 کیلومتر پیشروی در پشت خاکریزهای اولیه دشمن یا خاکریزهایی که احداث کردند، مستقر شدند.

در روز دوم، تصمیم گیرندگان عملیات بر آن شدند تا تیپ14 امام حسین(ع) و تیپ امام سجاد(ع) از سپاه با پشتیبانی تیپ3 لشکر92 و توپخانه این لشکر منطقه حدفاصل رودخانه کرخه تا رودخانه سابله و همچنین مسیر بستان، پل سابله را تصرف و تأمین کنند.

از ساعت 09:00 روز دوم عملیات (9/9/1360)، نیروهای خودی برای اجرای مأموریت واگذارشده پیشروی به سوی اهداف را آغاز کردند. نیروهای سپاه در مدت کوتاهی، 2 پل

ص: 22

موجود در منطقه ابوچلاچ و مقر فرماندهی تیپ26 را به تصرف درآوردند. که درنتیجه آن سیستم فرماندهی دشمن به هم ریخت. در جنوب این منطقه نیز نیروهای سپاه از محور کرانه های کرخه و جاده آسفالته سوسنگرد - بستان برای تصرف و پاک سازی منطقه موردنظر و تصرف بستان وارد عمل شدند. فرماندهان عراقی که عقبه آنها ازطرف چزابه و پل های موجود در منطقه ابوچلاچ بسته شده بود، تصمیم بر تقویت و حفظ پل سابله در جنوب منطقه درگیری گرفتند تا با حفظ آن پل ها امکان خروج امکانات و نیروهای بستان را فراهم کنند، ولی تلاش نیروهای 25 کربلا و تیپ2 لشکر16 زرهی این مقاومت را درهم شکست و نیروهای خودی توانستند با حدود 9 کیلومتر پیشروی و پاک سازی، شهر بستان را به تصرف درآورند و بدین ترتیب، علاوه بر زمین های شمالی رودخانه کرخه که روز گذشته آزاد شده بود، منطقه حدفاصل رودخانه کرخه و سابله نیز آزاد شد.

در این روز نیروهای عراقی در محور سویدانی - دغاغله و همچنین چزابه، 2 پاتک سنگین انجام دادند که هر دوی آنها دفع شد. این پاتک ها در روز بعد به خصوص در محور تنگه چزابه نیز ادامه یافت که با واردآمدن تلفات فراوان به نیروهای مهاجم پایان یافت.

در آخرین ساعات روز دوازدهم آذرماه واحدهای شنود پیام هایی از یگان های عراقی دریافت کردند که از آماده باش یک یگان عراقی برای حمله به مواضع نیروهای ایرانی حکایت می کرد، ولی محل اجرای مانور یگان عراقی نامشخص بود. در اولین ساعات روز سیزدهم سمت تک عراقی ها کشف و عبور آنان از پل رودخانه سابله برای ورود به منطقه شمال سابله مشاهده شد. با پیش آمدن این وضعیت نیروهای موجود در منطقه به مقابله با نیروهای عراقی برخاستند و باوجود غافلگیری اولیه، با کمک آتش دقیق توپخانه توانستند آن بخش از نیروهای دشمن را که از پل سابله به سمت شمال عبور کرده بودند، منهدم و مجبور به عقب نشینی کنند و در ادامه، نیروهای خودی با هدف قراردادن چندین تانک و نفربر مهاجمان در روی پل، امکان عبور آنها را به سمت شمال قطع کردند و سپس با پیشروی به سمت جنوب پل سابله، به پاک سازی منطقه پرداختند و پس از 4 ساعت در شمال همان پل مواضع ایجاد کردند. 22 روز پس از آزادسازی شهر بستان و درحالی که فرماندهی سپاه پاسداران یک طرح عملیاتی برای آزادسازی منطقه بین رودخانه سابله و نیسان آماده کرده بود، ارتش عراق در یک اقدام ازپیش طرح شده نیروهای خود را از این منطقه عقب برد. وسعت منطقه ای که عراقی ها از آن عقب نشینی کردند بیشتر از محدوده ای بود که نیروهای ایرانی آن را در عملیات اصلی هشتم آذرماه آزاد کرده بودند. کارشناسان نظامی بر این باورند که نداشتن مزیت نظامی، نیاز به پدافند و مهم تر از همه در محاصره بودن منطقه موردنظر، عراق را بر آن داشت بدون صرف هزینه گزاف برای حفظ این منطقه آن را تخلیه کند، زیرا این منطقه از غرب به هورالعظیم و از شمال و شرق به نیروهای خودی منتهی می شد و امکان تردد و پشتیبانی نیروها فقط از جنوب میسر بود.

ص: 23

اقدامات نظامی عراق علیه مناطق مسکونی

در این دوره همانند دوره های قبل، عراق حملات هوایی، موشکی و توپخانه ای خود را به مناطق شهری و غیرنظامی ادامه داد. این مناطق باتوجه به دوری و نزدیکی از محل استقرار سلاح های دورزن و همچنین باتوجه به شدت آسیب موردنظر، در برنامه تجاوز عراق قرار گرفت. نیروهای عراقی درمجموع در این 76 روز شهرها و اماکن مسکونی ایران را در 139 مرحله(1) هدف قرار دادند که دراین میان شهرهای استان خوزستان همچون آبادان، اهواز، دزفول و سوسنگرد باتوجه به حساسیت جغرافیایی، نظامی و همچنین سهولت عراق در هدف قراردادن آنها بیشترین حجم تجاوزات عراق را متحمل شدند که البته شهرهای اهواز، سوسنگرد و دیگر مناطق مرزی پس از عملیات طریق القدس و بازپس گیری مناطق اشغال شده و دورشدن عراقی ها، از تیررس توپخانه های عراقی خارج شدند.

ازجمله شهرهایی که هدف بیشترین تجاوزات غیرزمینی عراق قرار گرفت، آبادان بود. این شهر که به دلیل نزدیکی به عراق در تیررس انواع ادوات دورزن عراق همچون توپخانه و خمپاره قرار داشت، در این دوره 44 مرتبه هدف حمله واقع شد و پس از آن شهرهای دزفول 23 مرتبه، اهواز 16 مرتبه و سوسنگرد 14 مورد آماج حملات توپخانه ای، موشکی و بمباران هواپیماهای دشمن واقع شدند.

طبق آمارها، در حملات عراق به شهرها، آبادان 2 برابر بیشتر از شهر دزفول هدف حمله واقع شد، ولی خسارات و تلفات واردشده در دزفول بیشتر بوده است، طوری که در حملات عراق به شهر آبادان 24 تن شهید و 176 تن زخمی شدند، ولی در 23 حمله انجام شده به دزفول، 87 تن شهید و 215 تن زخمی شدند. طبق آمار، شهدای این شهر حدود 5/3 برابر و آمار مجروحین حدود 30 درصد بیشتر از آبادان بوده است و این اختلاف آمار از تفاوت حملات عراق به این دو شهر نشئت می گیرد. بدین ترتیب که توپخانه های عراق و خمپاره اندازها، شهر آبادان را روزانه و تقریباً بدون هدف و با سهمیه مشخصی هدف قرار می دادند و در مقاطعی بر شدت این حملات می افزودند، ولی شهر دزفول را با هواپیما، توپخانه و پرتاب موشک به طور هدفمند و حساب شده هدف قرار می دادند. پس از این دو شهر، بیشترین آسیب ها به اهواز وارد شد و در 16 حمله هوایی، موشکی و توپخانه ای به این شهر 23 تن شهید و 140 تن زخمی شدند. دراین میان، شهر ایلام یک استثناست، زیرا در این دوره فقط 2 بار آن هم در هجدهم مهر و هجدهم آذرماه هدف بمب های هواپیماهای عراقی واقع شد و در شمار شهرهایی قرار می گیرد که کمترین تعداد حملات به آن شده است، ولی در همین دو مرتبه علاوه بر خسارت های فراوان مالی و تخریب بخش هایی از شهر، 26 تن از مردم این شهر شهید و 110 تن نیز زخمی شدند.

ص: 24


1- به این دلیل کلمه "مرحله" انتخاب شده است که برخی مناطق که در طول یک روز چند بار هدف قرار گرفته اند، در یک خبر جمع آوری و ارائه شده اند و درحقیقت دفعات تجاوز عراق بسیار بیشتر از 139 مرتبه ذکرشده است.

توسعه سازمان رزم سپاه

بعد از اجرای موفقیت آمیز عملیات ثامن الائمه(ع) و اقدام سپاه در به کارگیری منسجم و حساب شده نیروهای داوطلب مردمی، این ایده در مسئولان سپاه بیش ازپیش مورد توجه قرار گرفت که با سرمایه گذاری بیشتر در آموزش نیروهای داوطلب بسیجی و سازمان دادن آنها توان رزمی را به گونه ای افزایش دهند که موازنه قوا به سود نیروهای جمهوری اسلامی ایران سنگینی کند.

بنابراین، سپاه برای تأمین نیروهای مورد نیاز جنگ دو اقدام اساسی انجام داد: اعزام نیرو و راه اندازی ستادهای عملیاتی در مناطق. برای برآورده شدن هدف اول، سپاه که در آن زمان فاقد مربی، تجهیزات و اماکن آموزش کافی برای نیروهای داوطلب بسیجی بود، درصدد تأمین آنها برآمد. توافق با فرماندهی نیروی زمینی ارتش برای واگذاری برخی پادگان ها به سپاه جهت آموزش نیروهای داوطلب بسیجی، تلاش برای بهبود تشکیلات سپاه و انطباق آن با وضع موجود به منظور رفع نیازمندی های اساسی جنگ ازطریق فعال سازی و تقویت واحد آموزش و واحد بسیج از راهکارهایی بود که فرماندهی سپاه دنبال می کرد.

فرماندهی سپاه در آن زمان جذب، آموزش و اعزام 10 تا 12 هزار نیروی داوطلب بسیجی در هر ماه را جزء اهداف اصلی واحد اعزام نیرو اعلام کرد.

از سوی دیگر، سپاه در بُعد عملیاتی نیز باتوجه به تحولات صورت گرفته که منجر به عملیات ثامن الائمه(ع) و تداوم آن تا عملیات طریق القدس شد، نیاز به تعریف جدیدی از وضعیت سازمانی خود در راه اندازی ستادهای عملیاتی مناطق برای تقسیم امکانات، برآورد و تخصیص نیرو، تعیین اولویت مناطق عملیاتی، برآورد عملیاتی، طرح ریزی کلی عملیات و... داشت.

هم زمان با این تغییرات و تحولات، گردان های عملیاتی سپاه نیز که تلاش و عملکرد موفقی در عملیات ثامن الائمه(ع) داشتند و ظرفیت نیروی آنان فراتر از یک گردان بود، به رده سازمانی تیپ ارتقا یافتند و پیامد این امر شرکت 4 تیپ عملیاتی با اسامی و شماره های جدید با نام های تیپ14 امام حسین(ع)، تیپ31 عاشورا، تیپ25 کربلا و... در عملیات طریق القدس بود. سردار غلامعلی رشید دراین باره منشأ ایده تبدیل گردان ها را به تیپ این گونه بیان می کند: «ما در روز عملیات ثامن الائمه(ع) احساس می کردیم اینها توان تیپ دارند، اینها توانایی یک تیپ دارند، منتها اسم تیپ نبود، ولی میزان مشارکتشان [درحد تیپ بود و] درست با تیپ های ارتش ادغام شدند؛ یعنی احمد کاظمی آمد با تیپ2 لشکر77 با کهتری ادغام شد که او 3 گردان داشت، این هم 3 گردان. مثلاً حسین خرازی با تیپ1 لشکر77 [که] فرمانده تیپش فرمنش [بود]. او هم مثلاً 3 گردان آورد، او هم 3 گردان که حالا باز هرکدام یک گردان برای احتیاط داشتند. اسدی و قربانی هم همین طور با تیپ1 لشکر این تیپ3 بود. در محور تیپ1 لشکر77 در محور ارتش در ایستگاه 7 ادغام شدند. حالا عساکره هم در محور ماهشهر بود. او هم یکی دو گردان داشت

ص: 25

که با تیپ37، [ادغام شدند.] ما احساس کردیم بعد از این عملیات ثامن الائمه(ع) می شود یک اسمی به نام تیپ گذاشت به یگان های سپاه. که من یادم هست خود شهید کاظمی می گفت من هنوز حکم تو را دارم که تو به من گفتی فرمانده تیپ8 نجف.

علاقه اش را از خودش پرسیدم، گفت: "من نجف آبادی هستم مثلاً ما بشویم 8 نجف." گفتم: "نجف آباد که نمی شود، نجف اشرف مثلاً این جوری". یعنی این اسامی هم عشق و علاقه خودشان بود. مثلاً امام حسین(ع)؛ منتها من و شهید باقری اصرار داشتیم عدد انتخاب کنیم، یعنی یک صبغه نظامی به آن بدهیم. نگاه می کردیم به ارتش خودمان دیدیم اعداد 92، 82 [است]. گفتیم اعداد بالاست نزدیک 100 است. ارتش عراق را بهتر پسندیدیم 1، 2، 3 و... همین طوری 12؛ منتها باز با شهید باقری بحث می کردیم، گفتیم درست نیست از یک شروع کنیم، بیاییم تا عدد پنجاه را قبول کنیم و برای اسامی یگان ها تا پنجاه بازی کنیم. همین مثلاً 14 امام حسین(ع)، 8 نجف، 25 کربلا، مثلاً 7 ولی عصر(عج). اعداد را بین یک تا 50 تلاش می کردیم انتخاب کنیم.»

منشأ همه این تحولات اقبال عمومی در اعزام به جبهه های جنگ و کمک های نقدی و غیرنقدی مردم برای کمک به جنگ پس از عملیات پیروز و روحیه بخش ثامن الائمه(ع) بود.

استقبال مردم برای حضور در جبهه ها از یک سو و نبود آمادگی کافی برای آموزش و سازماندهی این نیروها ازجمله عواملی بودند که سبب شدند اعزام مشمولان عادی کمتر از دیپلم متولد 1338 به دلیل استقبال مسئولان دوره قبل (1337) برای حضور در پادگان های آموزشی به تعویق بیفتد. همچنین اداره وظیفه عمومی ژاندارمری با بی نظیرخواندن استقبال داوطلبان مشمول خدمت زیر پرچم و اعلام اینکه به مشمولان دیپلمه و فوق دیپلم متولد سال های 1338 تا 1341 - که قبلاً فراخوانی شده بودند - نیاز ندارد، تاریخ اعزام آنها را از 18 آبان به مدت یک ماه به تعویق انداخت.

دراین میان، حضور مشتاقانه مردمی که داوطلبانه و بدون هیچ الزام قانونی برای حضور در جبهه ها تمایل داشتند نیز وجود داشت و از آنجایی که سپاه و سازمان بسیج مسئول جذب، آموزش و سازماندهی آنها بودند، این ارگان نیز به نوعی دچار غافلگیری شد. نامه های درون سازمانی سپاه به خوبی گویای این امر است که به برخی از آنها اشاره می شود. در پانزدهم آبان، واحد عملیات منطقه8 به واحد طرح و برنامه این منطقه اعلام کرد که نیروهای محصل را به شهرهای خود عودت دهند و به شهرها نیز اطلاع دهند که نیروی محصل به جبهه ها اعزام نکنند.

این واحد همچنین در سیزدهم آبان ماه به طرح و برنامه مرکز اعلام کرد که به هیچ وجه نیرو به جنوب اعزام نکنند.

مسئول واحد آموزش سپاه منطقه9 نیز به مسئول واحد آموزش مرکز اعلام کرد که به علت استقبال بیش ازحد مردم خوبمان، از اعزام آن ها به علت تکمیل ظرفیت پادگان های آموزشی به این منطقه خودداری کنند.

ص: 26

ازاین رو، فرماندهی سپاه در نامه ای به فرماندهان مناطق نه گانه طرح نوبت دهی برای داوطلبان را ابلاغ کرد. در نامه محسن رضایی آمده است: «از آنجا که مراجعه مردم امام زمانی ما برای اعزام به شدت ادامه دارد، تقاضا می شود از برادران مراجعه کننده، برای آموزش و یا اعزام ثبت نام کرده و آنها را به موعدی در آینده وعده بدهید تا در صورت لزوم از آنها دعوت شود»

سخنان آقای هاشمی رفسنجانی نیز بیانگر حضور گسترده مردم در جبهه های جنگ است. وی در نماز جمعه هفدهم آبان ماه ابعاد و زوایای گوناگون حضور داوطلبانه مردم را بازگو کرد. بخش هایی از سخنان وی به این شرح است: «یک سال و اندی از جنگ می گذرد، مردم معنای جنگ را فهمیده اند و آثار جنگ را دیده اند، شهیدها، معلول ها، خسارت ها را هم دیده اند. دیگر چیز احساسی نمی تواند باشد؛ یعنی هرکس الآن درباره جنگ اقدامی می کند و قضاوتی کند این سخن سنجیده و منطقی است. [مسئولین] اشاره کردند که ما برای پایان دادن به جنگ نیاز به یک تعداد نیروی تازه نفسِ ورزیده داریم، یک چیز این جوری یکی دو هفته پیش اعلام کردند، موجی که براثر این دعوت جامعه ما را گرفته واقعاً باارزش است و واقعاً امیدوارکننده. ... این قدر استقبال شده و دارد فشار می آید روی مراکز اعزام که برای ما غیرقابل قبول بوده که این همه مردم آماده جنگ باشند، من شخصاً روزانه ده ها مورد مراجعه دارم ازطرف ائمه جمعه، سپاه و بسیج و مسئولان سطح بالا که به مردم بگویید این قدر به ما فشار نیاورند، ما به اندازه ای که نیرو لازم داریم خودمان رفته رفته از میان شما می بریم. یکی از دوستان دیشب آمده بود و می گفت بچه ها دیگر حاضر نیستند مدرسه بروند. این قدر فشار آورده اند به ما، می گویند که حالا که اجازه داده اند به ما، چرا نمی گذارید ما برویم. در تبریز وقتی که آیت الله مشکینی اعلام کردند و امکانات اعزام کننده ها محدود بود، مردم با بیل و... آمده اند دم پادگان و می گویند که ما را ببرید آنجا که لااقل سنگر بکنیم، اگر تفنگ ندارید ما می آییم آنجا کارهای پشت جبهه را می کنیم. گریه می کنند که چرا نمی برید؟ مسئولان سپاه می گفتند که مثلاً ما فلان تعداد را لازم داشتیم بیش از چند برابر آن تعداد با فشار پشت در سپاه اند. کسانی که یک بار رفته و جنگ هم کرده اند، وظیفه شان را هم انجام داده اند، صدمه جنگ را هم دیده اند، و الآن این جوری استقبال می کنند.»

عقب نشینی و پناهنده شدن نظامیان عراقی به ایران

اجرای عملیات ثامن الائمه(ع) در 5/7/1360، سرآغاز دوره جدیدی در جنگ ایران و عراق بود که درنتیجه آن محاصره آبادان شکسته شد و ضربه مهلکی به قوای عراق وارد آمد. این عملیات علاوه بر تأثیر بسیار مثبت، روحیه بخش و سرنوشت سازی که برای ایران داشت و موجب افزایش اعتمادبه نفس نیروهای خودی شد، ارتش عراق را با مشکلات عمده ای مواجه کرد که یکی از آنها بروز واکنشی جدید در میان نظامیان عراقی هنگام رویارویی شان با نیروهای

ص: 27

جمهوری اسلامی ایران بود؛ مشکلی که تا پیش از عملیات ثامن الائمه(ع) به صورت یک مشکل جدی مطرح نبود، زیرا تا زمان اجرای آن عملیات، نیروهای خودی توان آفندی مطمئن برای آزادسازی بخشی از منطقه اشغال شده نداشتند؛ بنابراین، چگونگی رفتار نیروهای عراقی در صحنه های دشوار مشخص نبود. این امر در عملیات طریق القدس نیز تکرار شد و ارتش عراق را به چاره اندیشی واداشت. تصمیم گیران عراقی برای بازداشتن نظامیان آن کشور از فرار از صحنه های جنگ، ابتدا اعمال خشونت، اعدام و ارعاب را علیه نظامیان عراق به کار گرفتند.

در بیستم مهرماه، سرهنگ دوم ابراهیم فواد، فرمانده سابق تیپ پیاده، به همراه 7 افسر و 18 درجه دار و سرباز به جرم "جبن و بزدلی" اعدام شدند. هرچند تخلفات این افراد مربوط به عملیات منطقه "بازی دراز" در یازدهم شهریورماه بود، ارسال نامه اجرای حکم این افراد به یگان ها و واحدهای عملیاتی نشان می داد که اعدام این افراد مدّنظر مسئولان نظامی عراقی بوده است.

هم زمان با این اقدام، دادگاه نظامی آن کشور 15 تن از افسرانی را که در عملیات ثامن الائمه(ع) به اجرای مأموریت می پرداختند، به دلیل شکست نیروهای تحت امرشان در مقابله با نیروهای جمهوری اسلامی ایران، به اعدام محکوم کرد و حکم صادرشده در منطقه فکه به اجرا درآمد. چند روز بعد نیز 20 افسر و درجه دار جمعی یک گردان تانک به جرائم مشابهی اعدام شدند.

دراین حال، مسئولان نظامی عراق راهی برای جلوگیری از فرار افراد نظامی جست وجو می کردند. تشکیل جلسه ای در اول آبان ماه در شهر بغداد با حضور فرماندهان عالی و فرماندهان یگان های عراقی از آن جمله بود و حضور صدام حسین در این جلسه نیز از اهمیت موضوع حکایت می کرد. در این جلسه، بالارفتن شمار اسرای عراقی به خصوص در عملیات ثامن الائمه(ع) مورد بررسی قرار گرفت و یکی از فرماندهان با اشاره به وجود این قانون که نیروهای نظامی درصورت عقب نشینی اعدام خواهند شد، تنها راه افراد عراقی در وضعیت بحرانی را فرار به سوی جبهه مقابل و پیوستن به نیروهای ایرانی اعلام کرد. وی برای رفع این مشکل خواستار افزایش اختیارات فرماندهان شد و درپی آن جلسه تصمیم گرفت که اختیارات مواردی چون عقب نشینی، طرح های عملیاتی، تشویق و تنبیه افراد و... از شورای فرماندهی کل به یگان های عملیاتی منتقل شود تا امکان تصمیم گیری دراین باره مورد سریع تر و باتوجه به واقعیت های پیش رو اتخاذ شود.

در سیزدهم آبان ماه ستاد فرماندهی کل ارتش نامه ای را به یگان های عملیاتی برای جلوگیری از اسیرشدن نظامیان عراقی ابلاغ کرد. در این نامه با اشاره به این موضوع که تسلیم شدن افراد به نیروهای ایرانی دردناک و غیرشرافتمندانه است، از فرماندهان افسران توجیه سیاسی و تشکیلاتی حزبی یگان ها درخواست شده به نیروهای تحت امر خود آموزش های لازم را بدهند. قسمت مهم و اصلی این نامه راهکارهای مسئولان عراقی برای بازداشتن افراد عراقی از پناهنده شدن به نیروهای ایرانی است. در بخش هایی از نامه آمده است: «اسیرشدن به عنوان یک نقطه منفی در طول حیات

ص: 28

یک نظامی باقی می ماند ... اسیر باید بداند پس از اسارت، در غیاب او درمورد چگونگی اسارت، از شاهدان واقعه که در واحد او هستند تحقیق می شود و نیز به هنگام بازگشت اسیر به وطن، این جلسه بازپرسی در حضور خود اسیر تشکیل می شود تا میزان تقصیر او در اسیرشدن مشخص شود.»

گذشت زمان و پیش آمدن وضعیتی مشابه وضعیت قبلی؛ یعنی اجرای عملیات طریق القدس در هشتم آذرماه، نشان داد این اقدامات و سایر تمهیداتی که اندیشیده شد، ولی اخبار آن به بیرون درز پیدا نکرد، نتوانست مانعی در پیوستن افراد نظامی عراق به جبهه مقابل شود. گزارش حضور تعداد زیادی از نظامیان عراقی در مناطق مرزی غرب کشور که از ترس گرفتارشدن به دست افراد حزب دمکرات کردستان ایران برای تسلیم شدن به نیروهای ایرانی فرصت مناسبی را جست وجو می کردند از آن جمله بود. همچنین سخنان صدام حسین در جمع مقامات نظامی عراق درباره تأثیر برنامه های عربی صدای جمهوری اسلامی ایران و راه حل هایی که مطرح کرد، حاکی از مهم و ادامه دار بودن این موضوع بود. صدام حسین در این سخنان مانند یک معلم نظامی درباره عقب نشینی، انواع و زمان آن بحث کرده، شانس زنده ماندن نظامیان عراقی را هنگام فرار یا مقاومت بررسی کرد و حفظ مواضع و پایداری نیروهای عراقی را هنگام حمله ایرانی ها مورد تأکید قرار داد. او در سخنان خود برای دلگرمی نظامیان عراقی، هجوم نیروهای ایرانی را هنگام عملیات، دو ساعت اعلام و به آنان توصیه کرد که به نیروهای خود آموزش دهند که پایداری دوساعته آنان موجب عقب نشینی نیروهای ایرانی خواهد شد.

صدام حسین همچنین در پانزدهم آذرماه، پس از پایان یافتن عملیات طریق القدس (آزادی بستان)، در سرکشی از جبهه های جنگ، نیروهای عراقی را به پایداری و ایستادگی در مقابل ایرانیان تشویق کرد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، وی در این سرکشی ها و دیدارها، دستورات لازم نظامی را به مسئولان مربوط صادر کرد.

هم زمان با انتشار خبر این بازدید، سپاه سوسنگرد خبری را اعلام کرد که به نظر می رسد یکی از نتایج سفر صدام حسین به جبهه های جنگ بوده باشد.

به گزارش سپاه سوسنگرد، 40 تن از سربازان و افراد کادر یک گردان تانک که در عملیات شمال سابله شرکت داشتند، به جرم عقب نشینی، در یک دادگاه صحرایی به اعدام محکوم شدند و حکم صادرشده در شهر اشغال شده هویزه به اجرا درآمد.

آخرین تمهید استخبارات عراق در این دوره گماردن افرادی برای جلوگیری از فرار و عقب نشینی نیروهای عراقی هنگام هجوم نیروهای ایرانی بود. بنا به اعلام یک منبع خبری نظامی، سازمان استخبارات عراق عده ای از کارکنان خود را تحت پوشش سرباز به جبهه ها اعزام و در خطوط مقدم مستقر کرده بود تا درصورتی که کسی قصد فرار یا تسلیم شدن به نیروهای ایرانی را داشته باشد، او را هدف تیر قرار دهند.

ص: 29

اتهام زنی عراق به ایران درباره کشتن اسرای آن کشور پس از شکست در عملیات طریق القدس

ده روز پس از اجرای عملیات طریق القدس و آزادشدن شهر "بستان"، عراق برای کاستن از فشارهای روانی این شکست و همچنین هشدار به نظامیان خود برای تسلیم نشدن در مقابل نیروهای ایرانی که یکی از معضلات جدی ارتش عراق است، در یک اقدام تبلیغاتی و سیاسی و احتمالاً هماهنگ شده با کشورهای عرب حامی خود ادعا کرد که ایران 1500 تن از نظامیان عراقی را پس از اسارت، در محلی به قتل رسانده است. کشورهای عرب منطقه نیز که درپی بهره برداری از چنین فرصت هایی بودند، این موضوع را دستاویز تبلیغاتی خود قرار دادند. البته، ادعای عراق ابتدا فاقد هرگونه آمار درباره اسرای به قتل رسیده در این عملیات بود و فقط به کشته شدن نظامیان عراقی برخلاف کنوانسیون ژنو به دست نیروهای ایرانی اشاره داشت. یک نظامی عراقی به طور ناشیانه ای دراین باره در گفت وگو با تلویزیون بصره اعلام کرد: «زمانی که یکی از جناح های ما در بستان سقوط کرد، عده ای از سربازان و نفرات ما در محاصره دشمن درآمد و وقتی به دستور فرماندهی منطقه، محاصره را شکستیم، مشاهده کردیم [نیروهای ایرانی] عده ای از اسرای ما را دستشان را بریده و چشم هایشان را درآورده اند [!] حتی یکی از مجروحان که به دست دشمن اسیر شده بود، پس از آنکه دست های او را از پشت بسته بودند، اعدامش کرده اند.» در همین خصوص، عده ای دیگر از سربازان عراقی نیز مطالب سست و ناشیانه ای در مصاحبه با خبرنگار تلویزیونی بصره بیان کردند.

درپی این ادعای عراق، کشورهای عربستان، اردن، یمن و کویت با فرض صحت ادعای عراق به فراخور هم گرایی سیاسی، به پشتیبانی از آن کشور اقداماتی انجام دادند. دراین میان، عربستان سعودی نقش فعال تری داشت. خالد، پادشاه این رژیم، در گفت وگوی تلفنی با صدام حسین، رئیس جمهور عراق، ضمن حمایت از وی کشتار ادعایی اسرای عراقی را نیز محکوم کرد که این امر در مطبوعات منطقه بازتاب داشت. علاوه برآن، دیوان پادشاهی این کشور متن اطلاعیه ای را که در آن از ادعای عراق مبنی بر کشته شدن 1500 تن از اسرای عراقی حمایت شده بود، پخش کرد.

دولت عراق علاوه بر اعلام این موضوع در رسانه ها و پخش برخی مصاحبه های نادرست نظامیان عراقی درباره کشتار 1500 تن اسیر آن کشور، به صلیب سرخ جهانی شکایت کرد. سعدون حمادی، وزیر امور خارجه این کشور، در نامه ای به دبیرکل سازمان ملل با استناد به سخنان فرماندهان عراقی مدعی شد عده ای از اسیران عراقی در عملیات چند روز گذشته در منطقه خفاجیه و سوسنگرد به دست نیروهای ایرانی کشته شده اند. وی در این نامه خواستار محکومیت این کار در سازمان ملل و اقدام دسته جمعی برای جلوگیری از تکرار این گونه امور شد.

از سوی دیگر، ایران به این ادعای عراق پاسخ داد. آقای هاشمی رفسنجانی این اقدام عراق را راهی برای بازداشتن سربازان عراقی از تسلیم شدن هنگام حملات نیروهای ایرانی خواند و گفت:

ص: 30

«عراق با این عمل خواسته است سربازان خود را از تسلیم شدن بترساند، به علت آنکه آنها احساس کرده اند که نیروهایشان در همان مرحله اول تسلیم می شوند. رژیم عراق می خواهد به سربازانش بگوید اگر به سوی ایرانی ها بروید مرگ در انتظار شماست و این حرف آنها دروغ است.»

وزارت خارجه نیز در اطلاعیه ای که در 3 بند خطاب به بیانیه صادرشده رژیم عربستان سعودی صادر کرد، ضمن کذب خواندن ادعای عراقی ها در کشتن سربازان عراقی، با یادآوری سابقه عراق در دروغ پراکنی هنگام عملیات طریق القدس - زمانی که نیروهای ایرانی در شهر بستان مستقر بودند و عراق اعلام کرد که بستان در دست نیروهای عراقی است - دولت عربستان را به احتیاط در استناد به ادعاهای عراق دعوت کرد و این قبیل اقدامات عربستان را موجب تضعیف روابط فی مابین (ایران - عربستان) خواند.

سازمان ها و گروه های مسلح غیرقانونی

در این دوره نیروهایی همچون سپاه پاسداران، کمیته انقلاب اسلامی و دادستانی نسبت به دوره قبل (1/5/1360 - 14/7/1360)، به نوعی خود را باز یافته و حتی مردم نیز در برقراری امنیت و آرامش، به کمک نیروهای امنیتی آمده بودند و وضعیت امنیتی و انتظامی سازمان یافته تر از دوره قبل شده بود. بنابراین، تاکتیک های عملیاتی گروه های مسلح غیرقانونی که اصلی ترین و تأثیرگذارترین آنها سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بود، در این مقطع زمانی نسبت به مقاطع قبلی دستخوش تغییراتی شده بود؛ بدین ترتیب که تظاهرات مسلحانه در سطح خیابان ها که یکی از تاکتیک های اصلی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در مقطع پیشین بود، با توهم اینکه جامعه ایران بسان یک بشکه باروت آماده انفجار است و افراد سازمان باید جرقه را بزنند تا این انفجار حاصل شود، در این دوره امکان بروز نیافت. همچنین سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بعد از اعلام جنگ مسلحانه در سی ام خردادماه، توان زیادی را برای براندازی نظام صرف کرد و از آن تاریخ تا اواخر شهریورماه، به همه افراد نفوذی خود در ارگان ها و نهادها مأموریت اجرای عملیات داد. ایجاد انفجار که عوامل آن افراد نفوذی در نهاد یا ارگان خاصی بودند، همچون انفجار ساختمان حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر که موجب شهادت تعداد فراوانی از مسئولان کشور (72 تن) از جمله آیت الله سیدمحمد بهشتی، رئیس کل دیوان عالی کشور، تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و وزیران و کارگزاران نظام شد یا انفجار در ساختمان نخست وزیری در هشتم شهریورماه که به شهادت محمدعلی رجایی رئیس جمهور و محمدجواد باهنر نخست وزیر و چند تن از مسئولان کشور انجامید، ازجمله اقدامات سازمان بود که در این دوره به طور کامل متوقف شد.

ص: 31

اقدامات سازمان مجاهدین خلق (منافقین)

اقدامات داخلی

در این دوره 76 روزه، گروه ترور سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در 16 روز مهرماه، 20 بار؛ در آبان ماه، 40 بار؛ در آذرماه، 46 بار و درمجموع 106 بار دست به ترور افراد مختلف اعم از پاسدار، ارتشی، کارمند، مغازه دار و... زدند که در این عملیات ها به ترتیب ماه های ذکرشده، 15، 25 و 39 نفر و درکل، 79 تن به شهادت رسیدند.

همچنین در این مدت، عوامل سازمان به ترتیب ماه های ذکرشده، 38، 30 و 22 بار با بمب های انفجاری و آتش زا و نارنجک های جنگی و دست ساز، دسته های عزاداری،(1) منازل افراد، مغازه ها، سازمان ها و نهادهای دولتی و ارگان های انقلابی، اتوبوس های شرکت واحد، چادرهای جمع آوری کمک به جبهه ها و نمایشگاه های موقتی فرهنگی و... را هدف قرار دادند که در این اقدامات 28 تن شهید و 127تن زخمی شدند.

همچنین در 21 درگیری ایجادشده میان نیروهای خودی اعم از سپاه پاسداران، کمیته انقلاب اسلامی و دادستانی انقلاب با افراد و گروه های عملیاتی سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، 5 تن از افراد خودی شهید و 8 تن زخمی شدند.

البته، باید در نظر داشت که ماهیت اغلب درگیری ها، تعقیب و گریزهای خیابانی بود و شناسایی اتفاقی گروه های عملیاتی سازمان توسط نیروهای خودی یا سررسیدن نیروهای خودی پس از اجرای عملیات گروه های ترور سازمان و فرار آنها از صحنه و تعقیب آنان، منشأ و علت بیشترین درگیری ها در درون و اطراف شهرها بوده است.

از سوی دیگر، نیروهای خودی در طول این مدت، 219 خانه تیمی و محل فعالیت مخفی یا انبار تسلیحات و مراکز چاپ و نشر بولتن ها، جزوات و... گروه های مسلح غیرقانونی را شناسایی و تخلیه کردند که در نیمه دوم مهرماه و ماه های آبان و آذر، به ترتیب 43، 88 و 88 محل که اکثر قریب به اتفاق آنها مربوط به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بود، کشف شد. از این مکان ها انواع سلاح های گرم، کروکی منازل و محل کار و مشخصات افراد مسئول یا افراد متعهد محلی برای اجرای ترور، انواع اسلحه و مواد منفجره، وسایل و تجهیزات نظامی و... به دست آمد که برخی از این خانه های تیمی انبار تسلیحاتی افراد سازمان بود که از آن میان می توان به کشف خانه تیمی در اول و پنجم آبان ماه در تبریز و قزوین و دهم و دوازدهم آذرماه در تهران اشاره کرد که در آن خانه ها 120 عدد انواع بمب آماده انفجار، مقدار فراوانی لوازم ساخت بمب، 8 کیسه مواد منفجره، 20 عدد سه راهی، 22 قبضه انواع اسلحه، 10 قبضه تیربار، 100 عدد نارنجک، 80 هزار عدد انواع فشنگ،

ص: 32


1- ماه های آبان و آذر سال 1360 شمسی، مصادف با ماه های محرم و صفر سال 1402 قمری بود.

120 کیلو انواع مواد منفجره و سایر انواع سلاح های نیمه سنگین و 273 قبضه انواع اسلحه و مقادیر فراوانی فشنگ به دست آمد که این خود نشان دهنده هوشیاری نیروهای خودی و توانایی آنان در کنترل وضعیت بحرانی از یک سو و از سوی دیگر، نداشتن انسجام سازمانی و بی دقتی در حفظ منابع حیاتی یک سازمان مخفی چریکی با مشی مسلحانه بود.

همچنین در این 76 روز، افراد وابسته به گروه های مسلح غیرقانونی 32 مورد اقدام به بمب گذاری در مناطق گوناگون ازجمله مدارس، ادارات دولتی، خودروهای پارک شده در نزدیکی مراکز دولتی و ارگان های انقلابی، منازل افراد و... کردند که 19 مورد از بمب های کار گذاشته شده خنثی و 13 مورد منفجر شد و به شهادت و زخمی شدن 52 تن از مردم انجامید که مهم ترین آنها انفجار پمپ بنزین خیابان ولی عصر(عج) تهران و مسیر راه آهن تهران - خوزستان در جنوب غربی تهران بود.

اقدامات خارجی

در دوره قبل (کتاب 15 روزشمار) هم زمان با فرار بنی صدر و رجوی به کشور فرانسه، فعالیت های خارج از کشور سازمان برای ایفای نقش آلترناتیوی نظام جمهوری اسلامی بسیار گسترده، فراگیر و بنیادی تر شد، اشغال سفارتخانه ها، کنسولگری و اماکن فرهنگی - اقتصادی مربوط به جمهوری اسلامی در شهرهای مختلف اروپا و امریکا ازجمله این اقدامات بود که تقریباً همگی با حمایت و یا حداقل سکوت و دخالت نکردن پلیس شهرهای موردنظر انجام می شد که شامل 19 مورد اشغال و حمله به امکان مربوط به جمهوری اسلامی ایران بود.

همچنین یکی از محورهای فعالیت سازمان در دوره قبل برگزاری تحصن و اعتصاب غذا در اماکن عمومی، تجمع در محل های برگزاری جلسات بین المللی و برگزاری راه پیمایی در مکان های حساس و پرتردد در برخی شهرهای امریکا و اروپا بود که همه این اقدامات با پوشش کامل خبری و گزارش رسانه های کشورهای غربی با درجات مختلف شدت و ضعف و جنبه های سمپاتی انجام می شد، ولی در این دوره باتوجه به آنکه این نوع اقدامات تبلیغاتی کارایی و تأثیر خود را از دست داده بود، نوع عملکردها - که بخشی از برنامه جایگزینی نظامی به جای جمهوری اسلامی ایران بود - تغییر پیدا کرد و به برخورد سازمان یافته با دانشجویان هوادار جمهوری اسلامی تنزل یافت که ازجمله آن، حمله هواداران این سازمان به دانشجویان مسلمان ایرانی در دو شهر کان و پاریس بود. در این حمله که به زخمی شدن تعدادی از دانشجویان مسلمان ایرانی انجامید، پلیس فرانسه هیچ گونه واکنشی نشان نداد، حتی در یک مورد پلیس پاریس با همکاری گروه های مخالف جمهوری اسلامی ایران به تظاهرات دانشجویان مسلمان ایرانی حمله کردند. علاوه برآن، عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شهرهای دانتون، تگزاس، هوستون، لندن و میلان با دانشجویان ایرانی درگیر شدند که درنتیجه آن، چند تن از

ص: 33

افراد مسلمان زخمی و یک تن از دانشجویان ایرانی به نام غضنفر خاوند به شهادت رسید.

نکته قابل توجه در این حوادث کاهش کمی و کیفی اقدامات سازمان از نیمه مهرماه تا پایان آذرماه بود؛ یعنی همان گونه که انواع حرکات تبلیغاتی سازمان در این دوره (کتاب 16 روزشمار) نسبت به دوره قبل (کتاب 15 روزشمار) کمتر و بی رمق تر شده، به همان نسبت نیز این عملکرد از مهرماه تا پایان دوره، یک نزول تدریجی را طی کرده است.

وضعیت سازمان در دوره زمانی 15/7/1360 تا 30/9/1360

در دوره قبل، سازمان مجاهدین خلق (منافقین) تقریباً بی محابا به گسترش تشکیلات پرداخته و عملیات های مسلحانه بسیاری انجام داده بود و درنتیجه تعداد زیادی از نیروهایش در درگیری ها کشته یا دستگیر شده بودند. بنابراین، سازمان ازنظر کادرهای اصلی ضربات سنگینی را متحمل شده بود، طوری که به گفته محسن رضایی، فرمانده کل سپاه پاسداران، 630 نفر از کادرهای اصلی سازمان که در شبکه سراسر کشور فعال بودند، دستگیر شدند که یکی از این افراد دستگیرشده، از شورای رهبری سازمان و 14 نفر هم از مرکزیت 30 نفره سازمان بودند. همچنین به گفته رضا سیف اللهی، مسئول واحد اطلاعات سپاه پاسداران، 35 تن از 60 تن عضو عملیاتی تشکیلات دستگیر شده و 80 درصد از افراد کادر سازمان در تهران - که مراکز اصلی فعالیت این سازمان بود - کشته یا دستگیر شده بودند. به گفته وی، در استان هایی مانند کرمانشاه، آذربایجان شرقی، همدان و ایلام، امکان فعالیت مؤثر از افراد این سازمان سلب شده بود. در استان اصفهان نیز 70 درصد و در سیستان و بلوچستان تاحدود زیادی افراد مؤثر این سازمان از بین رفته بودند و در برآوردهای اطلاعاتی، فقط در شهرهای مشهد (استان خراسان)، شیراز و احتمالاً کرج افراد این سازمان حضور تقریباً مؤثری داشتند.

در طول این دوره، بیشترین اقدامات سازمان بعد از تهران در این دو منطقه، به خصوص در استان خراسان انجام شد و البته سازمان نیز متحمل بیشترین ضربات ازطرف نیروهای خودی شد.

این افت کیفی و ناتوانی در اجرای شعارهای براندازی جمهوری اسلامی، در این دوره به قدری روشن و واضح خود را نشان داد که رادیو ایران وابسته به گروه های سلطنت طلب که از هر اقدام تروریستی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به عنوان مبارزین ملی و قهرمانان راه آزادی و... حمایت می کرد، باتوجه به ناکامی سازمان در مبارزه مسلحانه علیه جمهوری اسلامی ایران و کاهش قدرت سازمان به عنوان یک آلترناتیو، در یک مقاله رادیویی این سازمان را متهم کرد که برای کسب قدرت با سوءاستفاده از شور انقلابی و بی تجربگی جوانان، آنان را به جنگ مسلحانه با حکومت ایران فرستاده و از این جوانان، به اصطلاح به عنوان "گوشت دم توپ" استفاده کرده است.

ص: 34

فعالیت گروه های چپ در جنگل های شمال

قبل از این دوره، گروه های چپ همچون حزب مائوئیستی رنجبران و اتحادیه کمونیست های ایران به منظور تمرین و تدارک حمله به شهرهای شمالی و براساس تاکتیک مبارزاتی خود مبنی بر آزادسازی منطقه به منطقه، با استفاده از موقعیت ویژه مناطق جنگلی گرگان و جنوب آمل اقداماتی را آغاز کرده و توانسته بودند در برخی مناطق، اردوگاه های تمرین و کمپ های جنگلی برپا کنند. آنها اسلحه و مهماتی را که در زمان انقلاب به دست آورده بودند و همچنین برخی لوازم و وسایل و آذوقه اقامت در جنگل را در برخی مناطق در عمق جنگل ها پنهان کرده بودند و گهگاه برای ابراز وجود و تمرین نظامی به پایگاه های نیروهای خودی حمله می کردند یا در جاده آمل - تهران، راه را بر خودروهای عبوری می بستند و اقدام به کشتن یا ربودن مسافران می کردند. عملیات های هجدهم و بیست وچهارم آبان ماه و بیست وپنجم آذرماه در مناطق "محمدآباد"، "کرسنگ" و "رزکه" آمل ازجمله این عملیات ها بود که درنتیجه آنها، 5 تن از مردم، افراد سپاه و ژاندارمری شهید و 4 نفر زخمی شدند. از سوی دیگر، نیروهای سپاه و ژاندارمری نیز برای دستگیری این افراد در عمق مناطق جنگلی در "منگله" آمل و گرگان، در شانزدهم، بیستم و بیست ودوم آبان، عملیات هایی اجرا کردند که به دلیل برخی ناهماهنگی ها و بی تجربه بودن نیروهای عمل کننده، متحمل 12 شهید و تعدادی زخمی شدند و از افراد جنگل نیز 12 تن کشته، تعدادی زخمی و 3 تن نیز دستگیر شدند، ولی ساختار تشکیلاتی این گروه ها تقریباً به طور دست نخورده همچنان باقی ماند.

اقدامات گروه های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین

دوره 76 روزه کتاب روزشمار16 درحالی آغاز می شود که اشنویه و بوکان دو شهر باقی مانده در دست افراد مسلح غیرقانونی در 19 شهریور و 11 مهرماه با عملیاتی که نیروهای خودی انجام دادند، آزاد شدند. با آزادشدن این دو شهر، نیروهای عملیاتی گروه های مسلح غیرقانونی از هر نوع مأموریت حفاظتی از شهرها و محورهای مواصلاتی منتهی به شهرهای تحت اشغال رها شدند و توان بالفعل آنان افزایش یافت و از سوی دیگر بخش عمده ای از توان ناکافی نیروهای نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی مأمور در مناطق کردنشین، به حفظ و نگهداری شهرها معطوف شد. بنابراین، گروه های مسلح غیرقانونی که خود را فاقد توان لازم برای اشغال و حفظ و نگهداری شهر یا منطقه ای در استان کردستان و بخش غربی آذربایجان غربی می دیدند با صرف نظر از راهبرد آزادسازی، به ناچار اجرای عملیات ایذایی در انواع و ابعاد و موقعیت های زمانی و جغرافیایی مختلف را به عنوان راهبرد عملیاتی خود برگزیدند که عملیات آنها ازنظر موقعیت مکانی به دو بخش عملیات های شهری و برون شهری تقسیم می شود:

ص: 35

عملیات های شهری گروه های مسلح غیرقانونی

در عملیات شهری اقدامات عناصر مسلح ضدانقلاب بیشتر شامل حمله به اماکن دولتی و نهادهای انقلابی، حمله به بخشی از شهرها و حضور کوتاه مدت نظامی همراه با تیراندازهای باهدف و بی هدف به منظور ایجاد رعب و وحشت در شهر و کشتن نیروهای خودی و مردم بود، ازجمله:

- حمله به شهر سقز در تاریخ 25/7/1360 که به شهید یا زخمی شدن 7 تن انجامید.

- حمله به مقر سپاه، اداره مخابرات و بانک سپه مهاباد در تاریخ 5/8/1360 که در این حمله 10 تن شهید یا زخمی شدند.

- حمله به بخشی از شهر بوکان در تاریخ 14/8/1360 که 7 شهید یا زخمی برجای گذاشت.

- حمله به چندین نقطه شهر بوکان در تاریخ 15/8/1360 که در این حمله 11 تن شهید یا زخمی شدند.

- پرتاب نارنجک، حمله و تیراندازی در شهر سقز که 4 شهید یا زخمی برجای گذاشت.

- حمله به محله کلکجار سنندج در تاریخ 23/8/1360 که به شهادت یا زخمی شدن 7 نفر انجامید و 5 تن نیز به گروگان گرفته شدند.

- حمله به محله شریف آباد، خیابان سیروس، ساختمان شهربانی و سپاه سنندج در تاریخ 23/9/1360 که 7 شهید یا زخمی برجای گذاشت.

- حمله به شهر سقز در تاریخ 30/9/1360 و درگیری 5 ساعته با سپاه و شهربانی که درنتیجه آن 24 تن از مردم و نیروهای خودی شهید یا زخمی و 12 تن گروگان گرفته شدند.

حمله به تجمعاتی که برخی نیز به دعوت نهادهای انقلابی همچون سپاه به مناسبت خاصی ترتیب داده شده بود و مردم در آن حضور داشتند همانند:

- پرتاب نارنجک به یک تجمع مردمی در بانه در 30/7/1360 که به زخمی شدن 18 تن انجامید.

- پرتاب نارنجک به عزاداران حسینی در 16/8/1360 در سردشت و ارومیه که در این دو حادثه 7 تن زخمی شدند.

- پرتاب نارنجک به محل تجمع مردم در گورستان عمومی شهر سقز در 19/8/1360 که شهید یا زخمی شدن 8 تن را درپی داشت.

- پرتاب نارنجک و تیراندازی به سوی مردم که در تاریخ 26/9/1360 برای عزاداری در میدان سرچشمه سردشت حضور یافته بودند. در این حادثه 60 نفر شهید یا زخمی شدند.

بمب گذاری در منازل و خودروها و اقدام به ترور افراد همچون:

- بمب گذاری در منزل یکی از ساکنان اشنویه در هفتم آبان ماه که به شهادت 5 تن انجامید.

- حمله به منزل یک پیش مرگ مسلمان در سنندج در چهارم آبان ماه که زخمی شدن 2 تن را درپی داشت.

ص: 36

- بمب گذاری در زیر چند خودرو سپاه در بوکان که درنتیجه آن یک تن زخمی شد.

- کارگذاشتن بمب در منزل یکی از افراد متعهد در اشنویه که به زخمی شدن 3 تن انجامید.

- اجرای عملیات ترور در مهاباد در 27/8/1360 که درنتیجه آن 2 تن زخمی شدند.

- در یک جمع بندی از اقدامات گروه های مسلح غیرقانونی در درون شهرها می توان گفت که عملیات های آنها ازنظر کمی و کیفی درخور توجه بود، طوری که در مدت 76 روز، 51 عملیات در شهرهای مختلف مناطق کردنشین انجام دادند که بیشترین تعداد این حملات در شهر مهاباد با 14 مورد و پس از آن در شهرهای بوکان، سقز و سنندج با 7 مورد و سردشت با 6 مورد بود.

در این عملیات ها بیشترین تلفات واردشده به نیروهای خودی و مردم در شهر سردشت، 65 شهید یا زخمی بود و پس از آن مهاباد با 56 تن، بوکان با 53 تن، سقز با 47تن و سنندج با 22 شهید یا زخمی در رده های بعدی قرار داشتند.

البته، نیروهای مسلح غیرقانونی در اقدامات نفوذی خود به شهرها درصورت امکان، اقدام به گروگان گیری از مردم و نیروهای نظامی و انتظامی می کردند که بیشترین مورد آن در شهر سنندج با 17 تن و پس از آن شهر سقز با 12 گروگان بود.

عملیات های برون شهری گروه های مسلح غیرقانونی

عملیات های برون شهری عناصر مسلح غیرقانونی شامل سرقت خودروهای حامل مواد و کالا، حمله به پایگاه های خودی، حمله به صف نیروهای خودی هنگام عبور از جاده ها، مین گذاری در مسیرهای عمومی جاده های فرعی، اجرای عملیات کمین، ایجاد راه بندان در جاده ها برای دستبرد و گروگان گیری، شلیک گلوله های توپ و خمپاره به اماکن و مقرهای استقراری نیروهای خودی و... می شد.

البته، گفتنی است که افراد مسلح غیرقانونی حتی الامکان از ایجاد درگیری نزدیک با نیروهای خودی پرهیز می کردند و اگر درصدد برمی آمدند عملیاتی علیه نیروهای خود انجام دهند، حمله به نیروهای انتظامی (ژاندارمری و شهربانی) و در مراحل بعدی نیروهای ارتش را برمی گزیدند و رویارویی آنها با نیروهای بسیج و سپاه به ندرت اتفاق افتاده است.

عملکرد نیروهای خودی در مواجهه با گروه های مسلح معارض با نظام

به رغم عملکرد انفعالی عناصر مسلح غیرقانونی و اجرای عملیات به هرقیمت، افراد خودی باوجود کمبود نیرو پس از آغاز راهبرد آزادسازی شهرها، آزادسازی و پاک سازی مناطق در عمق و محورهای اصلی را که از دوره های پیش شروع شده بود، ادامه دادند. اقدامات نیروهای

ص: 37

خودی با پاک سازی منطقه اورامان در شمال پاوه آغاز شد، با پاک سازی محور سنندج - کامیاران ادامه یافت و با آزادسازی محور مهم بانه - سردشت به پایان رسید.

در اوایل دوره، نیروهای سپاه با حمایت آتش پشتیبانی لشکر81 کردستان منطقه وسیعی را در شمال پاوه، نزدیکی مرزهای عراق، پاک سازی کردند و به حاکمیت 5/2 ساله گروه رزگاری در این منطقه پایان دادند. در این عملیات 116 تن از افراد مسلح وابسته به این گروه خود را تسلیم کردند و مقدار زیادی اسلحه و مهمات از انبار این گروه به دست نیروهای خودی افتاد.

از دیگر اقدامات حساب شده و ازپیش طراحی شده نیروهای خودی پاک سازی شمال کامیاران بود. اطلاعات موجود نشان می داد که به دلیل اقدامات نیروهای خودی و پاک سازی مناطقی چون اشنویه، بوکان، میاندوآب، مهاباد و... حضور عناصر مسلح غیرقانونی در جنوب غربی سنندج (شمال غربی کامیاران) فزونی یافته و آنان علاوه بر پایگاه های دائمی اقدام به ایجاد پایگاه های کوچک و تاکتیکی در آن منطقه کرده بودند و عملیات های متعددی در این منطقه انجام دادند، طوری که از تاریخ 11/8/1360 تا 19/8/1360، شانزده عملیات در این منطقه انجام دادند که درنتیجه آنها 64 تن (اغلب از مردم بومی منطقه) شهید یا زخمی شدند.

ازاین رو، سپاه کردستان طرحی را ارائه کرد که طبق آن چنانچه نیروهای خودی عملیات های متعددی را در محور کامیاران انجام می دادند، افراد مسلح غیرقانونی به ناچار به منطقه شمال؛ یعنی غرب و جنوب سنندج، رانده می شدند و باتوجه به وضعیت جغرافیایی، مجبور بودند در منطقه ای محدود (توریور، هشمیز، آویهنگ و کرجو) مستقر شوند که دراین صورت پاک سازی آنان با یک اقدام نظامی منسجم امکان پذیر بود. باتوجه به این تحلیل نظامی، نیروهای خودی سلسله عملیات هایی را برای تأمین اهداف موردنظر انجام دادند که از 23/8/1360 با پاک سازی روستاهای بان سعید، تراوله و باقله در شمال غربی کامیاران آغاز شد و با اجرای 7 عملیات تا آخر دوره بخش های مهمی از منطقه موردنظر را پاک سازی کردند.

پاک سازی محور بانه - سردشت نیز ازجمله تدابیر نظامی اتخاذشده در این دوره بود که درنتیجه آن نیروهای خودی در 3 مرحله عملیات در سیزدهم، هجدهم، بیست ودوم و بیست ونهم آذرماه ارتفاعات مهم توریور، زروار، گوزلی و کانی سور را تصرف کردند و بر بخش های مهمی از جاده بانه - سردشت مسلط شدند و بدین ترتیب قدم های اساسی و مهم برای آزادسازی این محور برداشته شد.

آمار عملیات گروه های مسلح غیرقانونی و نیروهای خودی، تلفات، خسارات و گروگان های دو طرف

طبق گزارش های موجود، نیروهای مسلح غیرقانونی درطول دوره 76 روزه، 252 عملیات در انواع گوناگون انجام دادند. در پانزده روز مهرماه 44 عملیات؛ آبان ماه 117 و آذرماه 91 عملیات

ص: 38

(روزانه حدود 5/3 عملیات) که به ترتیب اهمیت عبارت بودند از: حمله و مین گذاری.

در این عملیات ها 307 تن از نیروهای خودی شهید (15 روز مهرماه 33 تن، آبان ماه 180 تن و آذرماه 94 تن) و 411 تن زخمی (15 روز مهرماه 28 تن، آبان ماه 196 تن و آذرماه 187 تن) شدند که بخش اندکی از شهدا و مجروحان را مردم بومی تشکیل می دادند.

در همین مدت، گروه های مسلح غیرقانونی 151 نفر از نیروهای خودی و مردم را گروگان گرفتند که بیشترین تعداد گروگان ها مربوط به آبان ماه با 100 تن بود. البته، باید در نظر داشت که گروه های مسلح غیرقانونی به دلیل برخی ملاحظات همچون محدودیت مکانی، غذایی، امنیتی و... در نگهداری گروگان ها، فشار مردم و ترس از واکنش نیروهای خودی، اغلب گروگان ها را که شامل مردم عادی، رانندگان و... می شدند، چند روز بعد آزاد می کردند، ولی گروگان های نظامی به ویژه اعضای سپاه پاسداران و نیروهای داوطلب مردمی را در بازداشتگاه های خود حبس می کردند. برخی عملیات های گروه های مسلح غیرقانونی در غرب و شمال غرب کشور واکنش نیروهای خودی را درپی داشت که درنتیجه آن 183 تن از آنان شهید و 99 تن نیز زخمی شدند.

از سوی دیگر، نیروهای خودی نیز در این 76 روز، به منظور پاک سازی مناطق آلوده 80 عملیات انجام دادند که درنتیجه آن حدود 500 تن از افراد وابسته به گروه ها و سازمان های مسلح غیرقانونی کشته و 155 تن از آنان نیز زخمی شدند. بیشترین تعداد تلفات افراد وابسته به این گروه ها مربوط به آذر ماه با 357 کشته و 72 زخمی بوده است. در این عملیات ها 66 تن از افراد خودی نیز شهید و 103 تن زخمی شدند که بیشترین تعداد شهدا و زخمی ها به ترتیب 44 و 72 تن و مربوط به آذرماه بوده است.

آمارها نشان می دهد که میل به عملیات نزد نیروهای خودی باوجود شرایط نامساعد جوی (سرما، بارندگی و...) در آذرماه بیشتر بوده است.

پیوند حزب دمکرات و سازمان مجاهدین خلق (منافقین)

پیوستن حزب دمکرات کردستان ایران به شورای ملی مقاومت به رهبری "بنی صدر" و "مسعود رجوی" ازجمله تحولات صورت گرفته در این دوره بود. نزدیکی عملکرد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و حزب دمکرات و اشتراکات مواضع و اقداماتشان، پیوستن آنها به یکدیگر را متحمل می نمود، ولی باوجود همه مشابهت های مرامی و رابطه شخصی "رجوی" و "قاسملو" و شرکت اعضای سازمان در عملیات های نظامی مشترک با افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان، پیوند سازمان و حزب تا این زمان عملی نشده بود. البته، باید در نظر داشت که این امر برحسب ظاهر، پیوستن حزب دمکرات به شورای ملی مقاومت بود، ولی در اصل، به نوعی تن دادن مسئولان حزب دمکرات برای پیوستن به تشکیلاتی بود که مسعود رجوی رهبری آن را در دست داشت و به نظر

ص: 39

می رسد این امر متأثر از حضور رجوی و بنی صدر در فرانسه و استقبال سیاستمداران و رسانه های غربی از آنان در مرحله اول و ترجیح مسعود رجوی بر بنی صدر به عنوان رهبر اپوزیسیون بوده باشد.

پیوستن حزب دمکرات به شورای ملی مقاومت سیری طبیعی را پیمود و به نتیجه رسید، ولی نوع اعلام علنی و رسمی این پیوند با ابهاماتی همراه بود.

در هجدهم مهرماه، خبرگزاری فرانسه به نقل از فردی که او را نماینده حزب دمکرات در اروپا خواند، اعلام کرد که مذاکره برای برقراری اتحاد بین حزب دمکرات و شورای ملی مقاومت در جریان است و به خوبی پیش می رود. این خبرگزاری همچنین از قول آن شخص افزود که تماس هایی نیز بین سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و رهبران حزب دمکرات صورت گرفته است که نتایج رسمی آن تا چند روز دیگر اعلام خواهد شد.

به دنبال این مصاحبه، رادیو امریکا مذاکرات طرفین را موفقیت آمیز و "رو به جلو" خواند. در پنجم آبان ماه، قاسملو در نامه خود خطاب به رجوی اعلام کرد: «در تعقیب مذاکرات قبلی با درنظرگرفتن برنامه شورای ملی مقاومت و دولت موقت جمهوری دمکرات اسلامی ایران که با نقطه نظرهای شما و بنی صدر منتشر شده است، ضمن اعلام موافقت حزب دمکرات کردستان ایران با اصول کلی اعلام شده، برنامه مذکور به ویژه با تأکید بر اصل مقدس خودمختاری کردستان رسماً پیوستگی حزب دمکرات ایران به شورای ملی مقاومت را اعلام می دارد.»

ولی این موضوع تا پانزدهم آبان ماه 1360 علنی نشد. در آن روز، رویتر خبر موافقت قاسملو دبیر کل حزب دمکرات را درمورد پیوستن حزب به شورای ملی مقاومت - که در پنجم آبان ماه صورت گرفته بود - اعلام کرد.

به دنبال آن، "سعید بدل"، عضو کمیته مرکزی حزب دمکرات و نماینده این حزب، در مذاکره با شورای ملی مقاومت این پیوند را علنی ساخت.

بی بی سی که این خبر را پخش می کرد، دراین باره گزارش داد: سعید بدل گفته است که وی به نمایندگی ازسوی حزب خود این تصمیم را اتخاذ کرده است. این سخنان بر ابهامات این پیوند افزود، زیرا این امر 10 روز پیش و طبق نامه قاسملو، دبیر کل حزب دمکرات، به مسعود رجوی تحقق یافته بود و به نظر می رسد این امر از دستپاچگی و بی تدبیری تصمیم گیران حزب در اعلام ناخواسته این اقدام سیاسی نشئت گرفته باشد.

روز بعد، دفتر سیاسی حزب متنی را منتشر کرد که در آن به نکته ای اشاره شده بود که نشان می داد توافق حزب با سازمان مجاهدین خلق (منافقین) اصلی ترین موضوع در پیوستن به شورای ملی مقاومت است. در این متن آمده است: «پس از مذاکرات سازنده، نمایندگان حزب دمکرات ایران و سازمان مجاهدین خلق بر سر اصول کلی همکاری توافق کردند و حزب ما رسماً به شورای ملی مقاومت پیوست.»

ص: 40

رادیو بی بی سی در گفتاری به مناسبت پیوستن حزب دمکرات به شورای ملی مقاومت به نوعی از این امر استقبال کرد و باتوجه به مشترکات سیاسی دو طرف، این پیوند را برای این دو تشکیلات سودمند و موجب تطهیر حزب دمکرات از وابستگی به کشورهای خارجی (عراق) خواند. در گزارش بی بی سی آمده است: «این دو گروه مبانی اساسی مشترک زیادی دارند. اعلام رسمی این اتحاد و پیوستگی برای دو سازمان حاوی منافع است. از یک سو اعتبار شورای ملی مقاومت و رجوی را بیشتر می سازد و از سوی دیگر بر ادعای حزب دمکرات کردستان که خود را جزئی از تلاش ملی علیه دولت آیت الله خمینی می داند صحه می گذارد. تابه حال، دولت چنین جلوه می داد که حزب دمکرات کردستان یک گروه جدایی طلب است که برای دول خارجی می جنگد.»

مجله فرانسوی لیبراسیون نیز این ائتلاف را سرآغاز مرحله جدیدی در روابط مخالفان جمهوری اسلامی خواند.

از سوی دیگر، سلطنت طلب های طیف شاپور بختیار به این پیوند واکنش منفی نشان دادند. این گروه در یک مقاله رادیویی با اشاره به اشتراکات سلطنت طلب ها و حزب دمکرات در براندازی جمهوری اسلامی ایران و همکاری نکردن با جمهوری اسلامی و با اشاره به برخی همکاری های سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در سرکوب نیروهای مسلح غیرقانونی در کردستان و همچنین با اشاره به سوابق کاری بنی صدر به عنوان فرمانده کل قوا و تلاش های وی در این سمت برای سرکوب گروه های مسلح غیرقانونی در کردستان، خواستار اتحاد حزب دمکرات با گروه نهضت ملی مقاومت به رهبری شاپور بختیار شد.

کمک های فرانسه به عراق

در میان کشورهای قدرتمندی که از عراق حمایت می کردند، علاوه بر شوروی که با تغییر نگرش خود به منطقه خلیج فارس بار دیگر یکی از حامیان تسلیحاتی عراق شده بود، فرانسه نیز راه یک طرفه ای را که به سوی عراق گشوده بود گسترش و ادامه داد. در این دوره خبرهایی از همکاری های فرانسه و دولت عراق منتشر شده است، انعقاد قرارداد 4/4 میلیارد فرانکی توپ های 185 میلی متری، ادامه ارسال هواپیماهای جنگنده میراژ، اعزام کارشناسان نظامی برای تغییر و بهبود سامانه پرواز این هواپیماها، آموزش خلبانان عراقی، انواع کمک های فنی و همچنین افزایش 181 درصدی صادرات فرانسه به عراق نسبت به سال قبل ازجمله آنها می باشد آلمان غربی و یوگسلاوی نیز ازجمله کشورهای اروپایی بودند که گرم شدن و ارتقای روابط تجاری آنان با عراق موضوع اجرای بحث رسانه ها شد. نوع روابط تجاری آلمان با عراق چندان مشخص نبود، ولی دولت یوگسلاوی اجرای پروژه های زیربنایی همچون جاده سازی، امور ساختمانی و خطوط مخابراتی را در عراق برعهده داشت.

ص: 41

کمک های شوروی به عراق

در این دوره، تغییر رفتار شوروی در مقابل عراق و بازگشت شوروی به سیاست حمایتی از عراق که پس از شروع جنگ به سردی گراییده بود، با شدت بیشتری ادامه یافت.

به گفته برخی منابع آگاه، برآورد کارشناسان شوروی از نبود چشم انداز روابط سازنده با تهران، نگرانی از نزدیکی کشورهای غربی به عراق و تمایل به حضور فعال در مناقشات خلیج فارس و پیشی گرفتن بر امریکا از دلایل روی آوردن دوباره شوروی به برقراری رابطه گرم با عراق بوده است.

خبرگزاری فرانسه نیز ارسال برخی اقلام تسلیحاتی همچون هواپیماهای باری عظیم آنتونف و جنگنده های میگ25 و تانک های تی 62 و 72 به عراق را دلایل و قراینی برای تغییر موضع شوروی و خروج از سیاست بی طرف به نفع عراق ارزیابی کرد. این خبرگزاری علت این اقدام شوروی را به نقل از کارشناسان سیاسی، علاقمندی این کشور به ثبات موقعیت استراتژیک و تضمین وضعیت کلی منطقه خلیج فارس اعلام کرد و جنگ ایران و عراق را راهی برای ورود مخفیانه روس ها به این منطقه راهبردی خواند؛ منطقه ای که امریکا و کشورهای میانه رو عرب مجال حضور در آن را به روس ها نمی دادند. درحقیقت سیاست بی طرفی اعلام شده روس ها که درپی حمله عراق به ایران در مهرماه 1359 اتخاذ شد، بیش از یک سال دوام نیاورد و بنا به نوشته روزنامه آلمانی زود دویچه الگمانیه، قرارداد تسلیحاتی جدیدی بین روس ها و عراق در ماه سپتامبر (شهریور - مهر) منعقد گردید که طبق این قرارداد شوروی ملزم شد بار دیگر ارسال تسلیحات به عراق را از سر بگیرد. اقلام درخواستی عراق از شوروی انواع موشک های زمین به زمین (اس.آ.)، موشک های ضدتانک، 700 دستگاه انواع تانک های کلاس تی، 60 فروند انواع هواپیماهای کلاس میگ و هواپیماهای باری، 800 قبضه خمپاره انداز و... بود و باتوجه به وضعیتی که عراق در آن قرار داشت، واضح بود که بخش عمده ای از این سلاح ها در این دوره به عراق ارسال شود و طبق خبرها تا اواخر آبان ماه، 30 فروند از هواپیماهای باری به همراه برخی اقلام ذکرشده به عراق تحویل شد.

نشریه المجله وابسته به دربار سعودی - که به نظر می رسد اطلاعات بیشتری درباره روابط تسلیحاتی شوروی و عراق داشته است - مطالبی منتشر کرد که حاوی نکات تازه و ناگفته هایی از موضوع قرارداد آن دو کشور است. به نوشته این نشریه، میگ پیشرفته 27 و طراحی شبکه موشک های ضدهوایی بر فراز آسمان بغداد نیز ازجمله موارد قراردادهای اخیر شوروی و عراق بوده است.

آخرین تحولات صورت گرفته در روابط دو کشور در این دوره، رفت وآمدها و گرم شدن روابط دیپلماتیک و اعلام مواضع مشترک درباره دغدغه های مشترک دو کشور در عرصه های منطقه ای و بین المللی بود. در هجدهم آذرماه، درپی دیدار یک هیئت پارلمانی شوروی از عراق،

ص: 42

دو کشور در بیانیه مشترکی تمایل خود را بر گسترش روابط و تحکیم پیوندهای دوجانبه براساس قرارداد 1972 اعلام و از ادامه جنگ اظهار نگرانی کردند. در این بیانیه همچنین به برخی موضوعات بین المللی که بیشتر دیدگاه های شوروی و مسائل رقابتی آن کشور با امریکا بود اشاره و درباره آنها اظهارنظر و موضع گیری شده بود.

کمک کویت به عراق

در میان کشورهایی که به عراق کمک می کردند، کویت، عربستان و اردن 3 کشور عرب همسایه عراق جایگاه ویژه ای داشتند. کویت به دلیل وجود شیعیان فراوان در آن کشور و همچنین ساختار ضعیف حکومتی خود تمایلی به تحکیم پایه های انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران نداشت؛ بنابراین، کمک به معارضان جمهوری اسلامی ایران می توانست جزء برنامه های این کشور باشد. روزنامه کویتی السیاسه دراین باره نوشته است: «هزینه جنگ علیه ایران هرچه باشد از خسارتی که بابت صدور انقلاب ایران در منطقه ایجاد می شود به مراتب کمتر است.» بالطبع کشور عراق که برای رویارویی با انقلاب اسلامی به ایران حمله کرده بود، از این سیاست کویت سود می برد، ولی این کشور باتوجه به وضعیت خاص خود مجبور بود بیش از آنچه که خود تشخیص می داد از عراق پشتیبانی کند، زیرا دولت این کشور به دلیل ضعف سیاسی و نظامی در مقابله با عراق و عدم شناسایی آن کشور ازسوی حزب بعث به عنوان یک کشور مستقل و ادعاهای ارضی آن حزب که آن کشور را استان هفدهم عراق می خواند، مجبور بود همان گونه که عراق می خواست از آن کشور حمایت کند.

بنابراین، کویت در همه ابعاد قابل تصور (سیاسی - فرهنگی - آمادی - مواصلاتی و...) در خدمت عراق بود که نمونه هایی از این حمایت ها در بخش های مختلف کتاب درج شده است؛ ازجمله: دراختیارگذاشتن بنادر این کشور به دولت عراق و اعطای کمک های مالی به این کشور.

عراق به دلیل بسته شدن شط العرب (اروندرود)، ناگزیر بندر بصره را به عنوان تنها مقصد کالاهای وارداتی انتخاب کرد و ازاین رو بنادر کویت برای انتقال کالاهای مختلف عراقی روزهای پرمشغله ای را سپری می کردند و دراین میان بندر "شعیبه" کویت به پهلوگیری کشتی هایی اختصاص داشت که حامل اقلام نظامی همچون مهمات بود. فایننشال تایمز در مقاله ای با اشاره به عبور روزانه 500 کامیون کالا از مرزهای کویت به عراق پیش بینی کرد در طول سال جاری بیش از نیمی از واردات عراق؛ یعنی معادل 6 تا 7 میلیون تن کالا، در 33 لنگرگاه کویت تخلیه و به عراق حمل شود.

دولت کویت همچنین علاوه بر کمک های نقدی خود به عراق در ماه های قبل، در این دوره نیز مبلغ 2 میلیارد دلار وام بدون بهره با درخواست دولت و تصویب مجلس آن کشور به عراق پرداخت کرد تا عراق در طول 11 سال آنرا مسترد کند.

ص: 43

دراین حال، اردن به گونه ای کاملاً متفاوت با کویت به همکاری با عراق می پرداخت. این کشور بندر عقبه در خلیج عقبه دریای سرخ را برای تخلیه کالاهای عراقی دراختیار این کشور قرار داده بود، ولی برخلاف کویت که هزینه هایی را در این راه متحمل می شد، اردن از این امر بهره می برد و هزینه های لازم را از عراق دریافت می کرد. علاوه برآن، عراق بخشی از هزینه های نظامی این کشور را پرداخت می کرد و تجهیزات نظامی مورد درخواست اردن را تهیه و به این کشور تحویل می داد.

در همین خصوص، عراق مبلغ 191 میلیون دلار وام جهت توسعه بندر عقبه از 7 لنگرگاه به 10 لنگرگاه و همچنین توسعه راه های مواصلاتی بندر عقبه به منطقه "تربیل" عراق به آن کشور اعطا کرد. البته، خبر اعطای یک وام 170 میلیون دلاری عراق به اردن نیز قبل از انعقاد این قرارداد، در پنجم آبان ماه، انتشار یافت که در سفر سه روزه طه یاسین رمضان، معاون نخست وزیر عراق، به امان، پایتخت اردن، درباره آن توافق شده بود. غیر از این موارد، عراق اعتباری معادل 200 میلیون دلار نیز برای خرید موشک های زمین به هوای سام6 ساخت شوروی را برای تقویت پدافند هوایی اردن به این کشور اختصاص داد.

رابطه عراق و یونان

بهبود روابط سیاسی یونان و عراق نیز ازجمله وقایع سیاسی حائز اهمیت در این دوره است. پس از پیروزی سوسیالیست ها به رهبری آندره یاس پاپاندرئو در یونان در چهارم آبان ماه سال جاری و باتوجه به قرابت مرامی هر دو دولتِ عراق و یونان به عنوان یک کشور سوسیالیست و همچنین صمیمیت و رفاقت و دوستی دیرینه طارق عزیز، معاون رئیس جمهور و مرد تأثیرگذار و قدرتمند عراق، با پاپاندرئو، وی ازجمله اولین شخصیت های سیاسی بود که پس از تشکیل دولت سوسیالیست یونان به منظور دیدار و گفت وگو با مقامات این کشور به یونان سفر کرد.

پاپاندرئو در دیدار با طارق عزیز اظهار امیدواری کرد که راه های جدیدی جهت توسعه اقتصادی و پیشرفت دو کشور گسترده شود. وی همچنین در مصاحبه مطبوعاتی مشترک با طارق عزیز، از مواضع عراق در جنگ با ایران حمایت کرد و لشکرکشی عراق به ایران را دفاع از تمامیت ارضی عراق خواند و به دفاع از این اقدام پرداخت. پاپاندرئو آن قدر روشن و آشکار به نفع عراق سخن می گفت که خبرگزاری فرانسه این سخنان را نشانه های خروج یونان از سیاست بی طرفی اعلام شده پیشین آن کشور در جنگ دو کشور درگیر خواند. البته، این خبرگزاری به نقل از منابع موثق، خروج یونان از سیاست بی طرفی و اتخاذ موضع جدید را با وعده های مقامات عراقی مبنی بر تحویل مقدار قابل ملاحظه ای نفت از آن کشور به یونان، بی ارتباط نمی دانست.

دیدار طارق عزیز از یونان و تحولات جدید در روابط دو کشور، به اعلام مواضع سیاسی و... ختم نشد. چند روز پس از دیدار معاون رئیس جمهور عراق از یونان، یوانیس پوتاکیس،

ص: 44

وزیر مشاور در همکاری و برنامه ریزی اقتصادی یونان، اعلام کرد که دولت این کشور پیشنهاد عراق را مبنی بر تعمیر هواپیماهای عراقی در خاک یونان پذیرفته است.

در آخرین روزهای این دوره، خبر قرارداد بزرگ اقتصادی یونان انتشار یافت. در این قرارداد ساخت کشتی در یونان برای عراق، تعمیر انواع هواپیما، احداث کارخانه آلومینیم و صدور برخی اقلام یونانی به عراق و همکاری فنی برای احداث ساختمان و تحصیل دانشجویان عراقی در یونان پیش بینی شده بود.

تلاش های انجام شده به منظور برقراری صلح

آخرین سخنان مقامات عراقی در دوره قبل (کتاب پانزدهم روزشمار) حاکی از مالکیت یک طرفه عراق بر آبراه شط العرب (اروندرود)، حمایت از استقلال استان خوزستان به عنوان یک کشور عربی تحت نام "عربستان" و ادعای مبهم "اراضی اشغال شده عراق" توسط رژیم سابق بود.

طارق عزیز، معاون نخست وزیر عراق، همچنین حاکمیت ایران بر جزایر سه گانه (تنب کوچک، تنب بزرگ و ابوموسی) را رد کرده، این مناطق را بخش های اشغال شده از خاک سایر کشورهای عربی به دست ایرانیان خوانده بود و این گونه اظهارنظرها و مواضع به نوعی، پیش شرط های عمومی مقامات عراقی برای عقب نشینی از سرزمین های اشغال شده ایران و متارکه جنگ بود.

در این دوره تلاش هایی برای پایان دادن به جنگ ازطرف هیئت حسن نیت سازمان کنفرانس اسلامی انجام و طرحی ارائه شد که حاوی برخی نکات قابل توجه برای برقراری صلح بین دو کشور بود. مقامات ایرانی صراحت بندهای درج شده در پیشنهاد حبیب شطی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی را مبنی بر عقب نشینی عراق از سرزمین های اشغالی پذیرفتند، ولی مسئولان عراقی هیچ گاه بر عقب نشینی بدون قیدوشرط از خاک ایران صحه نگذاشتند. آنان خواستار مذاکره با سران، قبل از عقب نشینی برای وصول حداقل خواسته خود؛ یعنی حاکمیت مطلق عراق بر شط العرب (اروندرود) بودند و این امر مورد قبول ایران نبود.

باوجود آنکه موضع ایران در مقایسه با مواضع توسعه طلبانه، مبهم و چندپهلوی مقامات عراق شفاف، مستدل و قابل دفاع بود، ایران هیچ گاه درصدد برنیامد تا در صحنه های تبلیغاتی جهانی و حتی داخلی، حضور فعال، آگاهی بخش و اقناع کننده داشته باشد.

در اولین روز این دوره از روزشمار، دیدار حبیب شطی، دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، با میرحسین موسوی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، که برای شرکت در سی وششمین مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک به سر می برد، در مقر سازمان ملل انجام شد. این دیدار در ادامه تلاش های سازمان کنفرانس اسلامی برای نزدیک کردن دیدگاه های دو کشور صورت گرفت.

در این دیدار حبیب شطی بدون توجه به ادعاهای گوناگون ارضی عراق اعلام کرد که هیئت

ص: 45

حسن نیت کنفرانس اسلامی برای پایان دادن به جنگ سه کمیسیون تشکیل داده که عبارت بودند از: کمیسیون آتش بس و عقب نشینی و تعیین خطوط مرزی، کمیسیون تحقیق و رسیدگی برای شناسایی مسئول جنگ و کمیسیون استقرار نیروهای حافظ صلح اسلامی در بین مرزهای دو کشور.

در این طرح علاوه بر آنکه با تشکیل کمیسیون اول، خطوط مرزی بین المللی توافق شده در قرارداد 1975 الجزایر در پرده ابهام قرار گرفته یا حتی نادیده گرفته می شد، در برخی موضوعات اجرایی نیز که حبیب شطی از آن سخن می گفت شبهات بسیاری درخصوص نیت ارائه کنندگان طرح وجود داشت، زیرا درحالی که عربستان سعودی یکی از حامیان اصلی سیاسی و مالی عراق در جنگ علیه جمهوری اسلامی بود، شطی شهر جده عربستان سعودی را محل تشکیل هیئت رسیدگی به جنگ اعلام کرد.

میرحسین موسوی پس از این دیدار اعلام کرد که درباره نتایج مذاکرات انجام شده با حبیب شطی در شورای عالی دفاع بحث خواهد شد و این درحالی بود که طه یاسین رمضان، معاون نخست وزیر و مرد شماره2 عراق و همچنین فرمانده ارتش خلق عراق، هم زمان با این سخنان، در مصاحبه ای با خبرگزاری فرانسه درباره صلح با ایران، هیچ اشاره ای به عقب نشینی از خاک ایران نکرد و فقط آغاز مذاکره با ایران را راه حل دستیابی به صلح با ایران اعلام کرد.

دراین حال، حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده امام در شورای عالی دفاع، در مصاحبه ای مطبوعاتی در یک موضع گیری غیررسمی درباره امکان مذاکره مستقیم با عراق با اشاره به این موضوع که صدام حسین هنوز از مذاکره درباره شط العرب (اروندرود) صحبت می کند و قصد دارد قبل از خروج از سرزمین ما اطمینان هایی پیدا کند، گفت: «ما به هیچ وجه حاضر به مذاکره درباره شط العرب [اروندرود] نیستیم و قرارداد1975 برای ما معتبر است و باید اجرا شود و ما به هیچ وجه تا خروج عراق از خاکمان با دشمن مذاکره نخواهیم کرد.» وی همچنین درباره پیشنهاد حبیب شطی افزود: «در پیشنهاد حبیب شطی مطلب تازه ای دیده نمی شود و تنها مقداری تعابیر و کیفیت برخورد تغییر کرده است، ولی اگر صدام حسین با این پیشنهاد موافق باشد که از خاک ایران بیرون برود، ما جلو او را نمی گیریم.»

وی در انتها، جمع بندی نظرهای ایران را به این شرح اعلام کرد: «حرف ما تغییر نکرده است، حرف ما بیرون رفتن متجاوز، پیداکردن متجاوز و محاکمه آن و پرداخت خسارت به طرف زیان دیده است.»

نُه روز پس از پیشنهاد حبیب شطی به وزیر امور خارجه ایران، اعضای شورای عالی دفاع با حضور حجت الاسلام سیداحمد خمینی، فرزند امام خمینی، که نشان از حساسیت موضوع طرح شده در جلسه داشت، گرد هم آمدند. آیت الله خامنه ای، رئیس شورای عالی دفاع، در پایان این جلسه، درباره نظر شورای عالی دفاع، بار دیگر بر شرایط ایران برای پایان دادن به جنگ که عبارت بود از: عقب نشینی بدون

ص: 46

قیدوشرط عراق از سرزمین های اشغال شده ایران؛ تعیین و محاکمه متجاوز و پرداخت غرامت تأکید کرد.

البته، رئیس جمهور بر این نکته هم اشاره کرد که حبیب شطی در مذاکرات خود با طرف ایرانی مطالبی را بیان کرده است که نشان می دهد عراق هنوز تصمیم قاطعی برای عقب نشینی از خاک ایران ندارد. به گفته رئیس شورای عالی دفاع، حبیب شطی پذیرفته است که نیروهای عراقی باید بدون قیدوشرط عقب نشینی کنند، لکن در اثنای مذاکره سخنانی می گوید که این پذیرفتن را با تردید مواجه می کند و ما در صداقت دولت متجاوز عراق در قبول این نکته دچار شک و تردید می شویم.

رئیس جمهور این نکته را هم اضافه کرد که ما درمورد طرف متجاوز هیچ ادعایی نداریم. هیئت های منصف و بی غرض دراین باره نظر خود را خواهند داد و اگر عراق را متجاوز شناختند او ملزم به پرداخت خسارت است.

با اعلام این موضع ایران و پاسخ ندادن عراق به این شرایط، گامی که سازمان کنفرانس اسلامی برداشته بود - که به نظر می رسید هماهنگی کاملی نیز با مقامات عراقی نداشته است - همچون دفعات قبل به سرانجام نرسید.

باوجود آنکه اظهارنظر خاصی از مقامات عراقی درباره پایان این تلاش در دست نیست، سخنان صریح صدام حسین در دیدار با مجلس قانون گذاری عراق در اول آذرماه نشان داد که این گمان بسیار به واقعیت نزدیک است. وی در این دیدار درخواست ایران را برای عقب نشینی نیروهای عراقی از سرزمین های اشغال شده رد کرد. به گزارش یونایتدپرس، صدام درخواست ایران مبنی بر عقب نشینی نیروهای عراقی از سرزمین ایران را پیش از آغاز مذاکره رد کرد و گفت بازی های این چنینی عراقی ها را فریب نخواهند داد.

کمتر از 3 هفته پس از این اقدامات، خبرگزاری فرانسه نیز اعلام کرد که طه یاسین رمضان، معاون نخست وزیر عراق، در کنفرانسی خبری، که هنگام آغاز گفت وگوهای عراق و بلغارستان درزمینه همکاری اقتصادی و... ترتیب داده شده بود، شرط عقب نشینی نیروهای کشورش از اراضی اشغالی ایران را به رسمیت شناختن حاکمیت مطلق عراق بر اروندرود اعلام کرد.

مشابه این سخنان را صدام حسین در بیست وچهارم آذرماه بر زبان راند. یونایتدپرس دراین باره گزارش داد که صدام حسین در دیدار با وزیران کار کشورهای غیرمتعهد از ایران دعوت کرد تا برای پایان دادن به جنگ 427 روزه بین دو کشور، وارد مذاکره شود. وی مجدداً متذکر شد که ایران باید حاکمیت عراق بر رودخانه شط العرب (اروندرود) را بپذیرد.

در این دوره خبرهایی نیز مبنی بر فعالیت مجدد اولاف پالمه، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل، برای شروع اقداماتی به منظور پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق و همچنین تلاش های میانجیگرانه الجزایر در رسانه های عمومی پخش شد، ولی این اخبار از همان حد اعلام اولیه فراتر نرفت و تا آخر دوره، اخبار بیشتری دراین باره منتشر نشد.

ص: 47

اقتصاد ایران

در این دوره موضوعات اقتصادی ایران در دو بخش عمده قابل بحث است:

1. مقدار فروش نفت و ارز به دست آمده حاصل از آن و تدابیر مسئولان ایران برای جبران کمبود ارز مورد نیاز.

2. تدابیر اتخاذشده برای تأمین حداقل معیشت خانوارها.

در اوایل این دوره، صدور نفت ایران به دلیل بمباران هواپیماهای عراقی در هشتم مهرماه و آسیب های واردشده به جزیره خارک و تلمبه خانه گوره در بندر گناوه - که تأمین کننده اصلی مخازن صدور نفت در جزیره خارک بود - دچار اختلالاتی شد.

برخی منابع اقتصادی خارجی تعمیر و راه اندازی مجدد این تلمبه خانه را تا یک سال برآورد کرده بودند.

از سوی دیگر، برخی از کشورها به دلایل سیاسی و سایر ملاحظات غیراقتصادی از خرید نفت ایران خودداری می کردند. میزان فروش نفت ایران در این ایام تا حد 500 هزار بشکه در روز کاهش یافت و باتوجه به حاکم بودن وضعیت جنگی در کشور، این امر نگرانی های جدی را در مسئولان به وجود آورد تا جایی که در جلسه مسئولان عالی نظام تصمیم گیری شد که وزیر نفت برای اخذ وام از کشورهای لیبی و الجزایر و برخی هماهنگی های نفتی به آن کشورها سفر کند.

دراین حال، اوضاع نامساعد اقتصادی ایران بحث محافل سیاسی خارجی بود. در همین خصوص، علیرضا نوبری، رئیس کل بانک مرکزی ایران در زمان بنی صدر، چندین بار با رسانه ها مصاحبه کرد و به عنوان یک کارشناس و شخص مطلع از اقتصاد ایران به اظهارنظر پرداخت. وی میزان صدور نفت ایران را 500 هزار بشکه و حداقل نیاز فروش نفت برای برآورده شدن ارز لازم را 000,500,1 بشکه در روز اعلام کرد. وی همچنین احتمال موفقیت ایران در گرفتن وام از بانک های خارجی و بانک جهانی و صندوق بین المللی پول را درحد صفر خواند و اقتصاد ایران را ازهم پاشیده توصیف کرد و چنین نتیجه گرفت که نارضایتی حاصل از کمبودها به موجی از اعتراضات و اعتصاب هایی که قادر به سرنگونی حکومت است، تبدیل خواهد شد.

وی همچنین پیش بینی کرد که اقتصاد ایران آخرین روزهای حیات خود را می گذراند و تنها یک جرقه کافی است تا انفجار رخ دهد. این سخنان متأثر از اقدام شورای ملی مقاومت بود که در هجدهم آبان ماه با انتشار بیانیه ای به همه دولت ها و شرکت های خارجی هشدار داد به علت وخامت شدید اوضاع اقتصادی و سقوط قریب الوقوع حکومت از عقد هرگونه قرارداد اقتصادی با جمهوری اسلامی ایران خودداری کنند، در غیر این صورت، شورای ملی مقاومت (که بر ایران حاکم خواهد شد) در آینده هرگونه مسئولیتی را درزمینه تعهدات جمهوری اسلامی از خود سلب می کند.

ص: 48

دراین حال، ایران برای تأمین کالاهای مورد نیاز خارجی، معاملات تهاتری (نفت در مقابل کالا) را در سیاست اقتصادی خود به طور جدی تری دنبال کرد. در همین خصوص، نشریه معتبر اقتصادی میدل ایست اکونومیک سروی مبادلات پایاپای را ازجمله اصول مورد عمل در اقتصاد خارجی ایران خواند.

سیدمحمد غرضی هم دراین باره گفت: «با چند کشور اروپای شرقی ازجمله رومانی، یوگسلاوی، چکسلواکی و کره شمالی مذاکراتی انجام شده. ما سعی کرده ایم بازار را به صورت تغییرناپذیری نگه داریم. آنها به نفت ما نیاز دارند و ما به صنایع آنها و این رابطه سالم است.»

سخنان نخست وزیر زلاندنو نیز ازجمله خبرهایی بود که دراین باره بیان شد. وی گفت که کشورش احتمالاً به دلیل کمبود پول نقد مجبور می شود در مقابل گوشت، نفت از ایران دریافت کند.

همچنین تصمیم گیران اقتصادی برای احتیاط بیشتر در مصرف ارزهای موجود، صدور اعتبارنامه جدید را منوط به تأیید بانک مرکزی کردند و از سوی دیگر به وزارتخانه ها دستور داده شد که باتوجه به محدودیت ارز، در لیست واردات کالا از خارج، اولویت تعیین کنند. مجله اقتصادی بررسی های اقتصادی خاورمیانه این راهکار را سختگیری ناشی از کمبود ارز خواند.

درمجموع، با تدابیری که اندیشیده شد و همچنین اتخاذ تصمیماتی، وضعیت مالی دولت بحرانی اعلام نشد.(1) محسن نوربخش، مدیرکل بانک مرکزی، دراین باره گفت: «ما توانسته ایم هزینه های خود را کنترل و به نحوی برنامه ریزی کنیم که به ذخیره ارزی ما لطمه وارد نشود. به شما اطمینان می دهم تا زمانی که جنگ ادامه داشته باشد، ما هیچ مسئله ای درمورد ذخایر ارزی نخواهیم داشت.»

ولی باتوجه به اخباری که پخش شد، به نظر می رسد با اقدامات انجام شده برای بازسازی خرابی های ناشی از بمباران عراق، فروش نفت از آبان ماه رو به بهبودی گذاشت. میدل ایست در اول آذرماه از افزایش صادرات نفت ایران از سطح فراتر از 500 هزار بشکه خبر داد.

همچنین علی شمس اردکانی، سفیر ایران در کویت، در مصاحبه با نشریه کویتی النهار مقدار فروش نفت ایران را 900 هزار بشکه اعلام و اضافه کرد که به زودی این مقدار را به یک میلیون و یکصد هزار بشکه در روز خواهیم رساند.

نشریه معتبر لویدز نیز درباره افزایش صدور نفت ایران و سرعت بارگیری نفتکش ها نوشت: «ایران صادرات نفت خود را ازطریق ترمینال نفتی خارک سرعت بخشیده است. درحال حاضر، بارگیری نفتکش ها بیش از 2 روز طول نمی کشد. چنین پیداست که ایران موفق شده است خسارت های ناشی از بمباران هواپیماهای عراقی در سپتامبر گذشته را ترمیم کند.»

هم زمان با این تحولات، دولت باتوجه به کمبود ارز و پیامدهای آن؛ یعنی کاهش واردات،

ص: 49


1- این نوع سیاست های اقتصادی که برای کنترل خریدهای ارزی انجام شد، پس از پشت سر گذاشته شدن این دوره بحرانی همچنان ادامه یافت.

برای تأمین حداقل مایحتاج عمومی ازقبیل برنج، روغن، گوشت، مرغ، قند و شکر و... این نیازمندی های عمومی را به گونه ای تحت پوشش قرار داد. برای تحقق این امر با هدف توزیع عادلانه کالا، تعیین خط مشی اجرای طرح توزیع کالا و شوراهای اسلامی، شورای عالی نظارت بر توزیع عادلانه کالا در تهران و مراکز استان ها تشکیل شد. به دنبال آن، شرح وظایف بسیج اقتصادی - که از قبل مشغول فعالیت بود - برای سهمیه بندی کالاهای اساسی جهت تأمین حداقل معیشت مردم و جلوگیری از تورم، در هیئت دولت تصویب و فعالیت آن به عنوان یک نهاد اضطراری تعریف و قانونمند شد. براساس شرح وظایف تصویب شده، این ستاد موظف بود در تهران و سایر استان ها، مشکلات و بحران های اقتصادی ایجادشده درنتیجه جنگ تحمیلی و محاصره اقتصادی را بررسی و راه حل های لازم را ارائه دهد.

وزیر مشاور در امور اجرایی در توضیح بیشتر اهداف دولت در راه اندازی این ستاد گفت: «هدف برنامه و طرح ما در ستاد بسیج اقتصادی این است که حداقل نیازهای مردم با نرخ ثابت دراختیار آنان قرار گیرد تا اگر احتمالاً نرخ برخی کالاها به علت کمبود افزایش پیدا کرد، این افزایش نرخ بر روی کالاهای اساسی و مورد نیاز مردم تأثیر نگذارد.»

نخست وزیر و رئیس کل بانک مرکزی موفقیت این طرح را نتیجه تلاش دست اندرکاران و برنامه ریزان و حمایت مردم از این طرح اعلام کردند. در همین خصوص، نخست وزیر گفت: «میزان فعالیت این ستاد [ستاد بسیج اقتصادی] با کشورهایی که حتی در جنگ نیستند قابل قیاس نیست و این به دلیل فداکاری و خلاقیت برادران مسئولی است که در این ستاد فعالیت می کنند.» وی افزود: «به همین دلیل، ستاد بسیج اقتصادی به کار خویش ادامه خواهد داد و تصمیماتی که در آنجا گرفته می شود درارتباط با مقامات مسئول و افراد صاحب نظر در شورای عالی اقتصادی می باشد و درنتیجه ما در سطح کشور قادر خواهیم بود قیمت کالاهای ضروری و کمیاب را تثبیت کنیم.»

محسن نوربخش رئیس کل بانک مرکزی نیز گفت:«ما برخلاف دولت عراق دارای پشتیبانی مردمی هستیم و به همین دلیل تاکنون حتی یک ریال وام نگرفته ایم، درحالی که عراق از کشورهایی چون عربستان سعودی و کویت 20 میلیارد دلار وام گرفته است. به عنوان مثال، زمانی که ما از مردم خواستیم پول هایشان را وارد شبکه بانکی کشور کنند استقبال شدیدی کردند و این بدان علت بود که مردم می دانستند سود این کار نصیب خود آنها می شود.»

عملکرد اوپک

در این دوره بازار نفت به دلیل اقدام عراق در کاهش دادن 2 دلار (از 36 دلار به 34 دلار) برای جلب مشتری و افزایش تولید عربستان تا سقف 5/10 میلیون بشکه و رشد نفت اضافی در بازارهای جهانی دستخوش افت قیمت شد.

ص: 50

این امر کشورهای عضو صادرکننده نفت، به ویژه اعضای اوپک را با کسری درآمد ارزی و تنش اقتصادی مواجه کرد، طوری که به گزارش رادیو لندن، لیبی روزانه 40 میلیون دلار و حدود دوسوم از درآمدهای نفتی خود و الجزایر نصف صادرات خود را از دست دادند و کشورهای دیگر همچون نیجریه نیز باتوجه به کاهش درآمد نفتی به نوعی برنامه ریاضت اقتصادی را در دستور کار خود قرار دادند. صادرات نفت ایران در این زمان درحد 500 هزار بشکه در روز بود.

در بیست وهشتم مهرماه، سوبروتو، دبیرکل اوپک، اعلام کرد که اعضای این سازمان با هدف کاستن از مازاد نفت در بازار و رسیدن به توافق به منظور یکسان کردن قیمت نفت، در هفتم آبان ماه جلسه فوق العاده تشکیل خواهند داد.

در روز مقرر، 13 وزیر نفت عضو سازمان اوپک در ژنو گرد هم آمدند و طی 2 روز بحث در پشت درهای بسته، به اجماع نظر رسیدند. سیدمحمد غرضی، وزیر نفت، در بازگشت از این اجلاس فوق العاده درباره توافقات انجام شده در بین کشورهای عضو اوپک گفت: در این اجلاس قرار شد پادشاهی سعودی 2 میلیون بشکه از تولید خود بکاهد و همگام با آن، قیمت نفت خود را نیز از 32 به 34 دلار افزایش دهد. وی درباره تأثیر عملی این تصمیم جمعی گفت: این امر برای کشورهایی چون ایران، الجزایر و لیبی که سعی می کردند نفت خود را به قیمت واقعی آن بفروشند و بازارشان را از دست داده بودند، این دستاورد را داشت که بتوانند بازارهای خود را که در طول 2 سال اخیر، به ویژه 2 ماهه گذشته از دست داده بودند، بار دیگر به دست آورند.

درپی این تصمیمات و بازگشت آرامش نسبی به بازار نفت و نزدیک شدن شصت ودومین اجلاس عادی اوپک در امارات متحده عربی، عربستان سعودی تهدید کرد که با افزایش تولید نفت خود با هرگونه افزایش قیمت نفت، که برخی کشورهای عضو اوپک خواهان آن بودند، مقابله خواهد کرد. احمد زکی یمانی، وزیر نفت عربستان سعودی، در دیدار با روزنامه نگاران انگلیسی گفت: «ما با افزایش تولید نفت، هرگونه تلاش برای افزایش بهای نفت تا پایان سال 1982 را خنثی خواهیم کرد.»

وی همچنین در آستانه تشکیل اجلاس اوپک با اعلام اینکه تا پایان سال میلادی جاری در قیمت نفت حتی درصورت سقوط ارزش دلار تغییری صورت نخواهد گرفت، به کشورهای صنعتی جهان اعطای یک هدیه ازطرف کشورهای عضو اوپک را مژده داد.

از سوی دیگر، وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران که روز 16/9/1360 برای شرکت در اجلاس اوپک عازم ابوظبی، مرکز امارات متحده عربی بود، تعیین قیمت نفت را براساس سیاست داخلی ایران و نه کشورهای خارجی اعلام کرد.

در هفدهم آذرماه کمیته تدوین سازمان اوپک با شرکت کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت

ص: 51

(عربستان، ایران، عراق، ونزوئلا، کویت و امارات) در ابوظبی تشکیل جلسه داد و مأموریت اصلی این کمیته تدوین برنامه نشست اصلی وزیران نفت در 3 روز آینده بود. طبق گزارش خبرگزاری فرانسه، هدف این نشست تعیین قیمت براساس کیفیت نفت (نفت سبک و نفت سنگین) بود.

البته، زکی یمانی قبلاً درباره جداسازی و تعیین قیمت براساس کیفیت نفت گفته بود که توافقات انجام شده در اجلاس فوق العاده ژنو، نشان دهنده اوضاع واقعی بازار نیست و گفت وگوهایی برای کاهش میزان این تفاوت ها باید انجام شود.

هم زمان با پایان یافتن شصت ودومین نشست وزیران نفت در ابوظبی که در پشت درهای بسته برگزار شد، انعطاف ایران در کاهش قیمت نفت سنگین به مقدار یک دلار نظر محافل سیاسی و رسانه ها را به خود جلب کرد.

خبرگزاری امارات دراین باره با اعلام اینکه توافق ایران برای کاهش بهای نفت خود تعجب محافل نفتی را درپی داشته است، اضافه کرد که یکی از منابع این اجلاس، امروز در تماس با خبرگزاری امارات متحده عربی اظهار کرد: ایران که همواره نسبت به کاهش قیمت نفت خود بی علاقه بوده، اعلام کرده است که مایل است برای کاهش بیشتر تولید نفت، بهای هر بشکه نفت نیمه سنگین را از 33 دلار به 32 دلار کاهش دهد. منبع خبرگزاری امارات، این اقدام ایران را تلاش برای رقابت با دیگر کشورهای دارای نفت نیمه سنگین همچون عربستان سعودی، کویت و عراق اعلام کرد.

سیدمحمد غرضی وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران نیز پس از بازگشت از این اجلاس درباره علت تصمیم ایران برای کاهش قیمت نفت گفت: «این فشار عربستان، روی تعیین قیمت نفت سنگین متمرکز است.» غرضی همچنین به موردی اشاره کرد که به وضعیت فروش نفت ایران در بازارهای جهانی مربوط بود. وی گفت: «علت آنکه ما حاضر شدیم تا این تخفیف را بپذیریم آن بود که علی القاعده در سطح جهانی باید توافقی صورت گیرد. اشکال ما این است که در شرایط فعلی نمی توانیم همیشه با قیمت دلخواه مشتری را نگه داریم.»

البته، شکنندگی وضع بازار نفت به دلیل اقدامات خودمحورانه عربستان سعودی از یک سو و پایبندنبودن این کشور به قوانین اوپک حتی ممکن بود موجب ازهم پاشیدگی این سازمان بزرگ اقتصادی شود. شاید نامه رئیس جمهور ایران، آیت الله خامنه ای، قبل از شروع رسمی نشست وزیران نفت اوپک به شیخ زاید بن سلطان، رئیس دولت امارات متحده، که برگزارکننده شصت ودومین اجلاس اوپک بود و سخنان وزیر نفت این کشور در مراسم افتتاح این اجلاس که شرایط زمانی را برای بقای اوپک احساس و خطرات پیش رو در بازار نفت را جدی خوانده بود، از دیگر عواملی باشد که زمینه های قبلی این توافق را فراهم آورده بود.

ص: 52

ادعای بحرین

در اواخر این دوره ادعای دولت بحرین درباره اقدام ایران در اعزام گروهی از افراد مسلح برای سرنگونی دولت این کشور و حمایت کشورهای منطقه به ویژه عربستان سعودی از بحرین و بازتاب رسانه ای این موضوع در منطقه و محیط بین المللی، افکار عمومی را به خود معطوف کرد.

در بیست ودوم آذرماه، وزارت کشور بحرین با انتشار بیانیه ای اعلام کرد که گروهی از افراد مسلح که در ایران آموزش دیده اند در بحرین دستگیر شده اند. یک روز بعد، امیر نایف بن عبدالعزیز دراین باره گفت: «دولت ریاض حفظ و امنیت امیرنشین های حوزه خلیج فارس و ازجمله بحرین را حفظ امنیت خود تلقی می کند و با همه امکانات از آن دفاع می نماید.» وی همچنین ایران را به عنوان عامل این اقدام به شدت مورد حمله قرار داد و این موضع گیری وی در اغلب رسانه های غربی بازتاب یافت و آنان ضمن نقل این خبر به اظهارنظر دراین باره پرداختند که رادیو اسرائیل، رادیو لندن، رادیو آلمان، خبرگزاری آلمان، خبرگزاری فرانسه و خبرگزاری آسوشیتدپرس از آن جمله بودند.

همچنین دولت های کویت، اردن، امارات متحده عربی و قطر نیز به شکل های گوناگون بر ادعای دولت بحرین صحه گذاشته و از دولت آن کشور حمایت کردند.

دو روز بعد، 6 کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس (عربستان سعودی، کویت، قطر، امارات متحده عربی، بحرین و عمان) در بیانیه ای آنچه را تحریک و خرابکاری در بحرین خواندند، بدون نام بردن از ایران محکوم کردند. عبدالله البشاره دبیرکل کویتی این شورا نیز این امر را تقبیح کرد.

درپی این تحولات، بحرین سفیر خود را از تهران فراخواند. این دولت همچنین از ایران خواست که سفیر خود را از منامه فراخواند و شخص دیگری را به جای وی تعیین کند.

دراین حال، عربستان سعودی اعلام کرد که آن کشور درصدد امضای یک پیمان نامه امنیتی با بحرین است و برای تحقق این امر نایف بن عبدالعزیز، وزیر کشور عربستان سعودی، به منامه خواهد رفت.

وی در پایان سفر دوروزه به بحرین اعلام کرد که یک طرح نامحدود "امنیتی" بین عربستان و بحرین امضا شده است. نایف بن عبدالعزیز همچنین ضمن تکرار وابستگی امنیت بحرین و عربستان سعودی و اعلام نظر خالد، پادشاه عربستان، مبنی بر حمایت بی قیدوشرط از آن کشور خواهان تشکیل نیروی واکنش سریع در خلیج فارس برای رویارویی با خطرات احتمالی در منطقه شد.

در آخرین تحولات مربوط به این موضوع کویت هم خواستار پیوستن به این پیمان امنیتی شد. دراین حال، رویتر به نقل از یک سخنگوی شورای همکاری خلیج فارس از گردهمایی 6 وزیر دفاع و وزیران کشور عضو این شورا و همکاری این کشورها در بیست وهشتم دی ماه و دوازدهم بهمن ماه درزمینه امنیت منطقه خبر داد.

ص: 53

از سوی دیگر، ایران ادعای مقامات بحرینی را درباره فرستادن افراد مسلح به آن کشور رد کرد. میرحسین موسوی، نخست وزیر، ضمن تکذیب این ادعا آن را روش دولت عراق خواند. وی گفت: «این روش عراق است که تروریست به کشورها می فرستد تا عمارت منفجر کنند و [بدین ترتیب] سیاست آن دولت را به نفع خود تغییر دهد.» او این موضوع را که ممکن است شهروندان بحرینی مرتکب این گونه اقدامات شده باشند رد نکرد و دراین باره گفت: «ممکن است عده ای ناراضی از دولت بحرین در آن کشور وجود داشته باشند و بخواهند کارهایی انجام بدهند که این یک مسئله کاملاً داخلی است و آن هم مربوط به بحرین می شود که خودش را طوری با سیاست منطقه انطباق دهد که چنین مسائلی پیش نیاید.»

احمد عزیزی قائم مقام وزارت امور خارجه نیز انتساب این گروه را به ایران به شدت تکذیب کرد. وی گفت: «احتمالاً در این جریان دست عواملی برای متهم کردن ایران به تلاش برای ایجاد بی ثباتی در منطقه در کار است.»

همچنین سخنگوی وزارت امور خارجه با پیونددادن این نوع اتهام زنی ها به شکست سیاست های منطقه ای امریکا و سعی در مشوه کردن چهره جمهوری اسلامی، به دولت ها هشدار داد که امریکا و عمالش درصدد تشنج در منطقه هستند و به کشورهای کوچک منطقه توصیه کرد که از همراهی در این گونه توطئه ها پرهیز کنند و مراقب دام های ابرقدرت ها باشند.

ص: 54

روزشمار جنگ چهارشنبه 15 مهر 1360 8 ذی الحجه 1401 7 اکتبر 1981

1

پس از موفقیت نیروهای سپاه و ارتش در طرح ریزی و اجرای عملیات ثامن الائمه(ع) و شکست حصر آبادان، تلاش نیروی های مسلح برای طرح ریزی و اجرای عملیات آتی با هدف بیرون راندن دشمن از مناطق اشغالی ادامه دارد. براین اساس، امروز شناسایی و طرح ریزی برای اجرای عملیات در منطقه سوسنگرد و بستان، در دستور کار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی قرار گرفت.

پس از تجربه فرماندهان سپاه در طرح ریزی عملیات ثامن الائمه(ع)(1) و تصویب آن در شورای عالی دفاع و نیز موفقیت این عملیات که به شکسته شدن محاصره آبادان انجامید، هنوز در جبهه های جنوب، سه منطقه در اشغال دشمن است. این مناطق شامل: غرب رودخانه کارون و شهر خرمشهر، منطقه بستان و سوسنگرد و منطقه غرب رودخانه کرخه می شود که ازنظر هدف، وسعت، استعداد و گسترش نیروهای دشمن موقعیت های متفاوتی دارند.

درباره انتخاب هریک از این مناطق به منظور اجرای عملیات، اختلاف نظرهایی میان فرماندهان ارتش و سپاه وجود داشت. برخی از فرماندهان ارتش با تأکید بر اینکه دشمن در

ص: 55


1- عملیات ثامن الائمه(ع) به منظور شکستن محاصره آبادان و انهدام نیروهای دشمن در تاریخ 5/7/1360 در شرق کارون به اجرا درآمد. در این عملیات قوای خودی متشکل از نیروهای سپاه و ارتش در مدت 48 ساعت محاصره آبادان را شکستند و دو جاده مهم ماهشهر - آبادان و اهواز - آبادان را آزاد کردند. در این عملیات، 1500 تن از افراد عراقی کشته و زخمی شدند و 1800 نفر نیز به اسارت نیروهای ایرانی درآمدند. همچنین 90 دستگاه تانک و نفربر، 2 دستگاه لودر و بلدوزر، 2 دستگاه پل پی.ام.پی. و 100 خودرو دشمن منهدم شد و 74 دستگاه تانک و نفربر، 6 قبضه توپ، 10 قبضه انواع ادوات، 30 دستگاه لودر و بلدوزر و 40 خودرو به غنیمت نیروهای خودی درآمد. عملیات ثامن الائمه(ع) علاوه بر دستاوردهای فوق، موجب ایجاد تحول جدیدی در جنگ شد و ناکامی های عمده دشمن بعد از این عملیات آغاز شد. (یحیی صفوی و...، عملیات ثامن الائمه، مبداء تحول در استراتژی نظامی ایران، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1388، صص 337 - 336؛ و - اطلس جنگ ایران و عراق، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1379، ص46.)

غرب رودخانه کرخه حضور دارد و می تواند جاده اهواز - اندیمشک را تهدید کند و از سوی دیگر دشمن در جناح شمالی منطقه عملیاتی استقرار یافته و درصورت هر نوع پیشروی در این منطقه، جناح راست نیروهای خودی در شمال و عقبه آنها تهدید خواهد شد، با اجرای عملیات در منطقه بستان و سوسنگرد مخالف بودند و به همین دلیل پیشنهاد می کردند که عملیات در منطقه غرب رودخانه کرخه اجرا شود.

درمقابل، فرماندهان سپاه بر پایه انطباق توانایی ها و مقدورات نیروهای خودی با موقعیت منطقه (ازنظر وسعت و حجم نیروهای دشمن) بر اجرای عملیات در منطقه بستان و سوسنگرد تأکید داشتند و در پاسخ به استدلال مخالفان دلایل زیر را بیان می کردند:

1. دشمن انگیزه و تمایلی برای آفند ندارد.

2. دشمن قادر به عبور از رودخانه کرخه و بستن جاده اهواز - اندیمشک نیست و درصورت تمایل، قبل از این، اقدام به عبور می کرد.

3. باتوجه به روحیه ضعیف نیروهای دشمن و فرماندهی متزلزل آنها، ارتش عراق قادر به پاتک مؤثر برای تهدید جناح راست عملیات (سوسنگرد و بستان) یا عقبه نیروهای عمل کننده نیست.

به هرتقدیر، بنا به دلایل زیر، منطقه عملیاتی بستان و سوسنگرد در مقایسه با دو منطقه دیگر، برای عملیات آفندی آینده انتخاب شد:

1. باتوجه به توان نیروهای خودی نسبت به دو هدف دیگر، به آسانی دست یافتنی بود.

2. نزدیکی بستان به مرزهای بین المللی و تأمین مرز به عنوان یک هدف مهم و قابل دسترسی بود و ازنظر سیاسی بازتاب گسترده ای داشت.

3. تصرف بستان پیوستگی خطوط دشمن از مهران تا خرمشهر را ازهم می گسست و امکان پشتیبانی متقابل شمال و جنوب بستان را از دشمن سلب می کرد.

4. هرگونه تهدید اهواز از محور سوسنگرد و بستان مرتفع می شد.(1)

براین اساس، بر پایه ویژگی های مثبت منطقه عملیاتی بستان و سوسنگرد نسبت به سایر مناطق عملیاتی در جنوب، این منطقه برای اجرای عملیات انتخاب شد.

پس از مباحث طرح شده درباره عملیات آینده، محسن رضایی، فرمانده کل سپاه و صیاد شیرازی، فرمانده نیروی زمینی ارتش،(2) اجرای عملیات در منطقه سوسنگرد و بستان را در اولویت قرار دادند. پس از این توافق، محسن رضایی درباره طرح ریزی برای این عملیات، به فرمانده نیروی زمینی ارتش پیشنهادی داد که صیاد شیرازی آن را پذیرفت. براساس این پیشنهاد، مقرر شد از امروز دو گروه کاری جداگانه از برادران ارتش و سپاه تشکیل و عهده دار طرح ریزی برای عملیات طریق القدس شوند و

ص: 56


1- سیدیعقوب حسینی، مسعود بختیاری و محمدحسن لطفی، ارتش جمهوری اسلامی در هشت سال دفاع مقدس، تهران: سازمان عقیدتی - سیاسی ارتش جمهوری اسلامی، اسفند 1373، صص 116 - 115.
2- انتصاب دو فرمانده در رأس سپاه (محسن رضایی) و نیروی زمینی ارتش (علی صیاد شیرازی) ازسوی امام خمینی نیز عاملی مهم و جدیدی را وارد عرصه جنگ کرد که این اقدام در مسیر ایجاد وحدت بین سپاه و ارتش و به کارگیری تمامی امکانات این دو نیرو شرایط را برای اجرای عملیات های بزرگ و مشترک فراهم تر کرد.

نتایج بررسی های عملیاتی خود را به منظور تصویب نهایی به فرمانده کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش ارائه کنند. محسن رضایی درباره این اقدام گفت: ما بچه های سپاه را کاملاً جدا کردیم و گفتیم شما یک گروهی بشوید، طراحی عملیات بکنید و برادران ارتش هم یک گروهی درست کنند تا به صورت جداگانه، طراحی عملیات کنند و بعد در جلسه مشترک نظرمان را بگوییم، آنها هم نظرشان را بگویند. علت این تفکیک این بود که می خواستیم به سپاه شکل بدهیم و یک سازمان درست کنیم. اینکه همین طور در جلسات بنشینیم و معلوم نباشد کی چه می گوید، این یعنی اینکه هیچ وقت سپاه راه نیفتد و سازمان رزم سپاه شکل نگیرد؛ بنابراین، ما اولین تفکیک را قبل از عملیات طریق القدس انجام دادیم و گفتیم سپاه با هویت سپاهی گری باید طرح ریزی کند و ارتش هم با هویت ارتشی گری طرح ریزی کند. برادرمان صیاد خیلی مخالف بود، اما ما محکم گرفتیم و گفتیم نه.(1)

براین اساس، فرمانده سپاه، برادران رحیم صفوی، حسن باقری و غلامعلی رشید را به عنوان گروه کاری سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش، آقایان موسوی قویدل، مفید و 3 تن از اساتید دافوس(2) را به عنوان گروه کاری ارتش، عهده دار طرح ریزی عملیات طریق القدس کردند.(3)

علاوه براین، حسن باقری، مسئول اطلاعات سپاه پاسداران در ستاد عملیاتی جنوب،(4) پس از شناسایی های اولیه که در این منطقه انجام داده بود، دستور داد تا شناسایی از محورهای مختلف آغاز شود. دراین باره بنادری، یکی از فرماندهان سپاه در منطقه جنوب، چنین می نویسد: «چند جناح برای شناسایی مشخص شد، حسین خرازی [فرمانده تیپ امام حسین(ع)] ازسمت مناطق رملی و ماسه ها باید کارش را شروع می کرد. [این منطقه اصلی ترین محور عملیات طریق القدس بود.] در جلسه ای که به همین منظور در قرارگاه فرماندهی برپا شد، گفتند که منطقه پر از رمل و شن است، طوری که در برخی جاها پای آدم تا زانو داخل رمل فرومی رود و بسیار صعب العبور است. شناسایی این جناح را به حسین خرازی (تیپ14 امام حسین(ع)) دادند. بچه های شناسایی با سختی های فراوان و استفاده از ابتکار، چندین شب رفتند و منطقه را به طور کامل تا پشت توپخانه دشمن شناسایی کردند. می دانید که معمولاً توپخانه با فاصله نسبتاً زیاد از خط مقدم در جای امن یا نسبتاً امن موضع می گیرد و مستقر می شود. بچه های خرازی تا عمق مواضع دشمن و حتی پشت واحد توپخانه ای آنها را شناسایی کردند و گزارش آن را به ستاد جنوب و حسن باقری دادند.»(5)

ص: 57


1- محسن رضایی، درس تجزیه وتحلیل جنگ ایران و عراق، دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه، دوره عالی جنگ، 19/4/1374، به نقل از کتاب جنگ، بازیابی ثبات، تهران: 1378، ص171.
2- دانشکده فرماندهی و ستاد
3- سند شماره 1456 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: کنگره احیای تفکر و اندیشه حسن باقری، صص 2 - 1.
4- حسن باقری درباره وقایع روز دوشنبه 13/7/1360 در دفتر یاددداشت های خود، اولویت عملیات در مناطق مختلف را به صورت رمز این گونه نوشته است: «شب [ساعت] نه ونیم، با [علی] صیاد [شیرازی] جلسه گرفتیم [...]راجع به طرح های قابل اجرا در خوزستان صحبت کردیم که سرهنگ [علی صیاد شیرازی] با نظرات ما موافق بود و به ترتیب اولویت قرار شد انجام شود، اول [محمدعلی] جعفری [محور سوسنگرد] و بعد [عبدالمحمد]رئوفی [محور دزفول] و آخر علی هاشمی [محور حمیدیه].» (احمد دهقان، روزنوشت (یادداشت های روزانه شهید حسن باقری)، تهران: مرکز نشر آثار شهید حسن باقری، 1392، صص224 - 223.)
5- سیدقاسم یاحسینی، سرباز سال های ابری (خاطرات عبدالحسن بنادری)، تهران: نشر فاتحان، 1389، ص253.

1

امروز ارتش عراق شهرهای آبادان و مریوان را گلوله باران کرد و با شلیک یک موشک به محل استقرار نیروهای خودی در نخلستان های آبادان خسارت هایی به آنها وارد کرد. سقوط 2 فروند جنگنده ایران و عراق در منطقه جنوب، از دیگر اخبار جنگ در این روز بود.

امروز شهر آبادان به طور متناوب زیر آتش شدید سلاح های دوربرد نیروهای عراق قرار گرفت که براثر اصابت گلوله های توپ به بخشی از محله "بریم"، در این محل آتش سوزی رخ داد که یک نفر به شهادت رسید و 11 نفر از مردم شهر زخمی شدند و 2 منزل در خیابان های امیری و منتظری ویران شد.(1)

همچنین در این منطقه، نیروهای عراقی یک فروند موشک به طرف نیروهای مستقر در نخلستان های اطراف آبادان پرتاب کردند که خسارت هایی را به بار آورد.(2)

در این روز، نیروهای عراقی شهر مریوان را نیز هدف گلوله های توپخانه قرار دادند که براثر ترکش آن، 2 کودک زخمی شدند.(3)

علاوه براین، در ساعت 12 امروز، یک فروند جنگنده میگ عراقی که به منطقه عمومی آبادان تجاوز کرده بود، هدف آتش پدافند هوایی ایران قرار گرفت و سرنگون شد.(4)-(5) یک فروند هواپیمای خودی نیز در ساعت 15:50 هدف آتشبارهای ضدهوایی دشمن قرار گرفت و در غرب رودخانه کارون سقوط کرد.(6)

2

با گذشت بیش از یک هفته از عملیات ثامن الائمه(ع) و شکسته شدن محاصره آبادان در این عملیات، هنوز بازتاب های این پیروزی در رسانه های داخلی و خارجی ادامه دارد. رسانه های عراق با تکذیب این پیروزی و برخی رسانه های غرب با انتساب این پیروزی به کمک های سوریه، سعی در مخدوش کردن این پیروزی دارند.

خبرگزاری پارس درباره تأثیر روانی و تبلیغاتی شکست نیروهای عراقی در عملیات ثامن الائمه(ع) و رفتار متناقض رسانه های رسمی عراق درباره نتایج این عملیات گزارشی تهیه کرده که در بخشی از آن به گزارش خبرنگار رادیو آلمان نیز اشاره شده است. خبرگزاری پارس دراین باره نوشته است: «به گزارش منابع موثق، شکست فاحش هفته گذشته برای عراقی ها چنان سنگین بود که موجب شد برای دو شب، کیفیت برنامه های رادیو، تلویزیون عراق تغییر یابد و به جای برنامه های عادی و سرگرم کننده، بیشتر از گزارش ها و فیلم های قبلی مربوط به جنگ و سرودهای انقلابی استفاده شود.

از همه جالب تر ضدونقیض گویی های خبرگزاری عراق و روابط عمومی ستاد ارتش این کشور و

ص: 58


1- سند شماره 05453 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار استان خوزستان، 16/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 005260 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی آبادان، 19/7/1360، ص1.
2- سند شماره 5253 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه خبری (گزارش نوبه ای)، شماره 291، قرارگاه مقدم نزاجا در جنوب، 18/7/1360، ص1.
3- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص15.
4- اغلب منابع موجود، سقوط هواپیمای عراقی را براثر شلیک موشک هوابه هوای جنگنده های نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده اند، اما اطلاعیه شماره 663 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران سقوط هواپیمای عراقی را ناشی از آتش پدافند هوایی نیروهای خودی اعلام کرده است.
5- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 202، 16/7/1360، ص23، اهواز- خبرگزاری پارس، 16/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص29، آبادان - خبرگزاری پارس، 15/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 204، 18/7/1360، ص 15، تهران - خبرگزاری پارس به نقل از اطلاعیه شماره 663 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
6- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 202، 16/7/1360، ص10، تهران - خبرگزاری پارس، 16/7/1360؛ و- سند شماره 5253 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه خبری (گزارش نوبه ای)، شماره 291، قرارگاه مقدم نزاجا در جنوب، 18/7/1360، ص1.

کوشش مذبوحانه آنها برای قلب واقعیت و دست کم ساده قلمدادکردن این شکست بزرگ بود؛ به این ترتیب که ظرف 24 ساعت، ابتدا خبر رانده شدن مزدوران از ساحل شرقی کارون را بی اساس و به اصطلاح ناشی از خیال پردازی ایرانیان اعلام کردند و پس از چند ساعت ادعا کردند که حتی حلقه محاصره آبادان تنگ تر نیز شده است، تا اینکه بالاخره به نقل از سخنگوی وزارت دفاع عراق گفته شد، به خاطر آسیب رسیدن به چند پل ارتباطی، به نیروهای عراقی دستور داده شده است تا ساحل شرقی کارون را تخلیه کنند، بااین حال، با وقاحت همیشگی اضافه کردند که هروقت اراده شود، می توان به مواضع قبلی بازگشت و از آن هم جلوتر رفت. مسلماً آثار این ضدونقیض گویی و بالاخره این اعتراف تلخ برای ناظرین امور و به ویژه مردم عراق که ظرف یک سال گذشته به شنیدن اخبار و گزارش های ساختگی مربوط به پیروزی های جنگی عادت کرده اند، بسیار قابل تأمل بوده و بیش از گذشته می تواند تخم تردید نسبت به سایر ادعاهای رژیم بعث را در دل هایشان بارور سازد.»(1)

همچنین به گزارش این خبرگزاری، "ارنست دولوس"، خبرنگار رادیو آلمان، که اخیراً پس از دیدار از عراق به کشور خود بازگشته است، در گزارشی از اوضاع عراق درباره پنهان کاری این کشور در انعکاس اخبار شکست عملیات اخیر گفته است: «عراق سعی کرده است که با اعلامیه های نظامی خود، عقب نشینی نیروهایش و بازپس دادن بیش از نیمی از مناطق تصرف شده را پنهان کند. همچنین عراق می خواهد با برانگیختن افکار عمومی جهان علیه ایران، هیئت های بین المللی را وادار به میانجیگری کند، زیرا عراق درحال حاضر غیر از پایان دادن به جنگ، آن هم به هرترتیب، به مسئله دیگری فکر نمی کند.» ارنست دولوس در پایان گزارشش اضافه کرده است که عراق خود را به جنگی آلوده کرده که درنهایت بازنده است و یکی از دلایل آن هم پیروزی غیر نظامیان ایرانی است.(2)-(3)

رادیو بغداد نیز با تاکتیکی خواندن شکست نیروهای عراقی در عملیات ثامن الائمه(ع)، با استفاده از کلمات موهن کوشیده است تا این موفقیت ایران را انکار کند. در گزارش این رادیو آمده است: «خواهران و برادران ایرانی، شنوندگان عزیز، حکام تهران که گهگاه ادعای پیروزی در جبهه های جنگ می کنند، جز خودشان کس دیگری را فریب نمی دهند، چراکه آنان بهتر از دیگران به میزان خسارت هایی که [آیت الله] خمینی در این جنگ متحمل شده است، اطلاع دارند. خسارت و ضایعاتی که ازلحاظ جانی و مهمات جنگی بی اندازه سنگین است.»

رادیو بغداد در ادامه افزود: «[آنان] در این یک سالی که از جنگ می گذرد، همیشه حقایق را دگرگون ساخته و مدعی شده اند که به پیروزی دست یافته اند، آن هم چه پیروزیی که هرکس صدای آنان را شنیده است، تصور می کند که گویا شهر خرمشهر و یا اینکه قصرشیرین را پس گرفته اند و اینک نیروهای عراق را از مواضع خود به طول جبهه ای که بیش از 1400 کیلومتر است، پس زده اند. این دروغ پردازان... کار را به جایی رسانیده اند که همه جهانیان آنها را به باد

ص: 59


1- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 201، 15/7/1361، صص 19 - 18، تهران - خبرگزاری پارس، 15/7/1360.
2- منظور نویسنده نیروهای مردمی بسیج هستند.
3- همان، ص18، تهران - خبرگزاری پارس، 15/7/1360.

مسخره گرفته اند... ازبس که دروغ گفته اند، خودشان هم باورشان شده که طی 13 ماه جنگ که در طول جبهه صورت گرفته است، واقعاً پیروز گشته اند، درحالی که ستاد فرماندهی عراق برحسب نقشه و تکنیکی که دارد، تصمیم گرفت که نیروهای عراق را به غرب کارون انتقال دهد، ولی این یاوه سرایان که در تمام زمینه ها شکست خورده اند، با بوق و کرنا و جاروجنجال چنین وانمود کردند که نیروهای آنان به سوی موضع هایی که نیروهای عراقی آن را ترک نموده اند، پیشروی کرده اند. این دروغ گویی ها، خودبه خود یک امر عادی است، زیرا حکام ایران به دروغ پردازی و عوام فریبی خو گرفته اند و درصددند که خلق ایران را که با یقین کامل می دانند که... حتماً با شکست مواجه شده است، متقاعد سازند که پیروز شده است، درحالی که تمام قراین ثابت می کنند که تلاش های این باند، ضمن نمایش پیروزی موهوم، همه برای این است که مردم ایران را فریب داده و انظارشان را از موج اعدام های داخلی و نابسامانی ها و مشکلات منحرف کنند، ولی تا کی این دروغ ها دوام پیدا می کنند؟... [آنها] تصور می کنند که ایرانی ها تا این حد ساده هستند که این یاوه سرایی ها و ادعاهای پوچ را باور کنند.»(1)

روزنامه آلمانی فرانکفورتر الگمانیه نیز پیروزی نیروهای ایرانی را منکر نیست و آن را عقب نشینی تاکتیکی ارتش عراق نمی داند، اما این پیروزی را به کمک های هوایی یا برخی تسهیلات کشورهای خارجی، همچون سوریه وابسته می کند، درحالی که در طراحی و اجرای عملیات ثامن الائمه(ع)، عملیات هوایی یا کاربرد موشک به هیچ وجه تعیین کننده نبود و هیچ نقطه اتکایی در طراحی مانور برای این دو عنصر عملیاتی منظور نشده بود. فرانکفورتر الگمانیه دراین باره مدعی است: «در نبرد بین ایران و عراق در منطقه آبادان، ازسوی منابع بسیار موثق گزارش شده است که افسران سوری در نبردهای هوایی در کنار خلبانان ایران علیه عراق وارد کارزار شده اند. در این نبرد هوایی 5 موشک از نوع 20 ct ساخت فرانسه که در ماه سپتامبر به همراه خلبانان سوری توسط هواپیماهای سبک به ایران ارسال شده بودند، به کار گرفته شدند، بدین معنی که این موشک ها بر روی هواپیماهای بدون سرنشین که با رادار و تجهیزات الکترونیکی هدایت می شوند، تعبیه شده بودند. این هواپیماهای سبک، ضمناً قادر بودند که با سرعت 900 کیلومتر در ساعت و 45 دقیقه پرواز، از محدوده 235 کیلومتری، عکس هایی از مواضع دشمن را مخابره کنند. براین اساس، در نبرد سهمگین 27 سپتامبر که در آبادان بین قوای ایران و عراق رخ داد، این موشک های هدایت شونده، این امکان را به سپاه ایران داد تا بتواند قوای عراق را از مواضع حساس آبادان عقب براند. همکاری دوجانبه ایران و سوریه دراین زمینه موجب تحرک و کارایی نیروهای ویژه گردیده بود. ضمناً گزارش شده است که از مدت ها قبل عده ای از پاسداران انقلاب در اردوگاه های نظامی سوریه در نزدیکی دمشق به رهبری "رفعت اسد"، برادر رئیس جمهور سوریه، در واحد 32 ویژه، تعلیمات لازم را دیده بودند. طبق قرارداد منعقده بین ایران و سوریه، می بایست در چهار مرحله و هربار حدود یک صد تن از پاسداران، تعلیمات لازم را ببینند.»(2)

ص: 60


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص16 ضمیمه، رادیو بغداد، 15/7/1360.
2- اداره کل مطبوعات و رسانه های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، بررسی مطبوعات جهان، شماره 100، 3/8/1360، ص42، به نقل از روزنامه فرانکفورتر الگمانیه، 16/7/1360.

1

سرپرست ستاد امنیت اهواز، در گفت وگویی اختصاصی با روزنامه کیهان، آمار تلفات و خسارت های واردشده از اصابت سلاح های دوربرد عراق به شهر اهواز را اعلام کرد و تدابیری که برای حفظ انسجام مردم و نیروهای انتظامی برای حفاظت از شهر اتخاذ شده است را تشریح کرد. وی گفت: «شهر مقاوم و شهیدپرور اهواز در طول یک سال جنگ تحمیلی، متجاوز از 1580 مجروح و شهید داشته و مزدوران ارتش صدام تاکنون با شلیک حدود 1500 گلوله توپ، پرتاب بیش از 30 فروند موشک و 54 عدد بمب، متجاوز از 1030 دستگاه از خانه های بی دفاع و غیر نظامی مردم اهواز را ویران کرده اند.»

وی همچنین گفت: «از همان روزهای نخستین جنگ، برای اینکه اهواز دچار سرنوشت آبادان نشود، بی درنگ برای هماهنگ ساختن مقاومت مردم و نیروهای انتظامی و نظامی دربرابر دشمن کافر و نیز ستون پنجم، ستادی به نام ستاد امنیت در اهواز شروع به کار کرد که وظایف ستاد به دو مورد؛ یکی ایجاد شورای هماهنگی و دیگری برقراری روابط عمومی ختم می شود.»(1)

2

درحالی که یک سال و چند روز از آغاز جنگ ایران و عراق می گذرد، وضعیت نیروهای نظامی در دو کشور درگیر در جنگ، متفاوت و متضاد است. در ایران، درپی پیروزی های اخیر رزمندگان در عملیات ثامن الائمه(ع)، به دلیل استقبال نیروهای مردمی و مشمولان خدمت سربازی از اعزام به جبهه های جنگ، امروز، اداره وظیفه عمومی احضار برخی از مشمولان دوره سربازی را که قبلاً به خدمت زیر پرچم فراخوانده بود، لغو کرد و آن را به تعویق انداخت. به گزارش خبرگزاری پارس، تاریخ اعزام مشمولان عادی کمتر از دیپلم متولد 1338 تا 1341، تا هجدهم آبان ماه سال جاری به تعویق افتاد. اداره وظیفه عمومی، علت این تعویق را استقبال بی نظیر مشمولان متولد 1337 برای انجام دادن خدمت مقدس سربازی اعلام کرد.(2)

اما در عراق وضعیت نیروهای ارتش عراق به گونه دیگری است. باوجود امتیازات گسترده ای که حکومت عراق به داوطلبین شرکت در جنگ می دهد، نه تنها مردم از حضور در جبهه های جنگ استقبال نمی کنند، بلکه با فرار از جبهه های جنگ، ارتش این کشور را با بحران روبه رو کرده اند. حزب الدعوهالاسلامی به نقل از منابع موثق نظامی در وزارت دفاع عراق گزارش داد: از شروع جنگ تحمیلی تا دهم شهریورماه 1360، بیش از 20 هزار سرباز عراقی از جبهه های جنگ فرار کرده اند و صدام برای پرکردن خلأ موجود، از مزدوران خارجی استفاده می کند. طبق گزارش حزب الدعوهالاسلامی، اوضاع در داخل عراق همچنان بحرانی است و هزاران نفر از جوانان این کشور که ازطرف ارتش خودفروخته صدام به خدمت نظام احضار شده بودند، متواری شده اند.(3)

ص: 61


1- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص6.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص22، خبرگزاری پارس، 15/7/1360.
3- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 201، 15/7/1360، صص 16 - 15، تهران - خبرگزاری پارس، 15/7/1360.

1

امروز، نیروهای سپاه پاسداران با کمک و پشتیبانی واحدهایی از ارتش جمهوری اسلامی ایران، منطقه اورامان در شمال پاوه و تعدادی روستا در شمال شرقی بوکان را آزاد و پاک سازی کردند. هجوم افراد مسلح وابسته به حزب غیر قانونی دمکرات به یک خودرو شرکت توانیر در ارومیه و پناهنده شدن 2 نفر از افراد شورشی به سپاه از دیگر رویدادهای مناطق کردنشین بود.

از اولین ساعات امروز، نیروهای سپاه با حمایت آتش پشتیبانی لشکر28 کردستان در عملیاتی که تا ساعت 21 طول کشید، منطقه اورامان را در شمال پاوه و در نزدیکی مرزهای عراق پاک سازی کردند و روستاهای "بلدر"، "خیاو"، "تمالا" و "رودبر" را، که پس از پیروزی انقلاب اسلامی در تصرف افراد حزب رزگاری بود، به تصرف درآوردند. باتوجه به اخباری که از این پاک سازی منتشر شده است، عملیات با غافلگیری کامل و بدون درگیری های سنگین انجام شده و باوجود وسعت زیاد منطقه، تلفات گزارش شده به طور چشمگیری اندک بوده است. فقط در یک مورد که گزارش ها مکان آن را ذکر نکرده اند، 70 تن از نیروهای حزب رزگاری اقدام به فرار کردند که با تعقیب نیروهای سپاه و شروع درگیری، 11 تن از آنان کشته شدند.

درپی این عملیات، 116 تن از افراد حزب رزگاری درحالی که سلاح های خود را به همراه داشتند، تسلیم نیروهای خودی شدند. همچنین 4 تن از نیروهای سپاه و یک سرباز که از مدت ها پیش گروگان افراد این حزب بودند، آزاد شدند.(1)

روزنامه کیهان درباره چگونگی اجرا و سابقه این عملیات و ویژگی های منطقه اورامان نوشته است: منطقه اورامان که بیش از دو سال و نیم در تصرف ضد انقلاب و پایگاه عمده گروه "رزگاری" به رهبری شیخ عثمان نقش بندی بود، از 6 ماه پیش در محاصره نیروهای خودی قرار گرفت و لحظه به لحظه، حلقه محاصره این منطقه کوهستانی، که سراسر آن پوشیده از کوه های عظیم، دره ها و غارهاست و به همین دلیل ضد انقلاب توانسته بود تا مدت ها در این محل دوام آورد، تنگ تر شد تا اینکه در تاریخ سیزدهم و چهاردهم مهرماه سال جاری، دستور عملیات برای پاک سازی آن صادر شد. در ادامه گزارش کیهان آمده است: افراد و رهبری گروهک ضد انقلابی "رزگاری" که متوجه اجرای عملیات شده بودند، توانستند با زور و تهدید، 70 تن از افراد فریب خورده را با خود همراه کرده، از منطقه بگریزند، اما عملیات ساعت یک بامداد 15/7/1360 با حمایت آتش توپخانه ارتش و تعرض وسیع برادران سپاه شروع شد و افراد باقیمانده در روستای اورامان، بلافاصله با پرچم های سفید به استقبال رزمندگان آمدند.(2)

همچنین نیروهای سپاه و ارتش در عملیات دیگری، روستای "رحیم خان" در شمال شرقی بوکان در محور میاندوآب را، که دارای موقعیت حساس جغرافیایی و نظامی بود، به تصرف خود درآوردند. نیروهای خودی همچنین روستاهای "کوماله"، "برده"، "راوا" و "ویس آباد" را در همین محور پاک سازی کردند. در این عملیات، 6 نفر از نیروهای حزب دمکرات دستگیر

ص: 62


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، صص 21، 28 و 31، خبرگزاری پارس، 16/7/1360، سنندج؛ و- سند شماره 005267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای 24 ساعته اطلاعات عملیات مرکز، طرح و برنامه عملیات، شماره 6، 21/7/1360؛ و- سند شماره 021809 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای 24 ساعته اطلاعات عملیات مرکز، شماره6، 21/7/1360، ص12؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 203، 17/7/1360، صص 15 - 14، تهران و ص18، سنندج - خبرگزاری پارس، 17/7/1360، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 234، 18/7/1360، ص4، اطلاعیه جنگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ و- سند شماره 5570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 29/8/1360، ص19؛ و- سند شماره 294009 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای عملیاتی، از لشکر28 و 3 به فرماندهی عملیاتی شمال غرب (ارومیه)، شماره 43، 17/7/1360، ص1.
2- روزنامه کیهان، 18/7/1360، ص2، کرمانشاه.

شدند و 20 قبضه انواع سلاح خودکار، 4000 عدد انواع فشنگ، یک دستگاه خودرو مینی بوس و یک دستگاه موتورسیکلت به دست نیروهای خودی افتاد.(1)

فقط یک منبع از شهادت 3 تن و زخمی شدن 7 تن از نیروهای خودی در این عملیات خبر داده است.(2)

همچنین نیروهای سپاه در عملیاتی به منظور پاک سازی محور روانسر - کامیاران در حوالی روستای "ماویان" در سیزده کیلومتری شمال غربی بوکان، 6 تن از نیروهای حزب دمکرات کردستان ایران را به هلاکت رساندند و 3 نفر از افراد این حزب را دستگیر کردند. در این عملیات، یک قبضه خمپاره و مقداری مهمات به غنیمت نیروهای خودی درآمد.(3)

در محور ارومیه - مهاباد، یک خودرو حامل کارمندان اداره توانیر با 2 محافظ که برای رفع نقص شبکه برق به مهاباد رفته بودند، در ساعت 19 هنگام بازگشت در نزدیکی ارومیه مورد هجوم نیروهای مسلح غیر قانونی قرار گرفتند. در این حادثه یک درجه دار شهربانی به شهادت رسید و یک افسر از این نیرو و 2 کارمند توانیر زخمی شدند.(4)

همچنین امروز یکی از اعضای حزب دمکرات و یک عضو گروه کومه له خود را به سپاه سنندج معرفی کردند. این افراد با اظهار ندامت از اعمال خود و پشتیبانی از جمهوری اسلامی، سلاح های خود را تحویل نیروهای سپاه دادند.(5)

1

درپی آزادسازی شهر بوکان،(6) فرماندار سقز آخرین وضعیت این شهر را تشریح کرد. در همین حال رادیو حزب دمکرات با کم اهمیت جلوه دادن پاک سازی شهر بوکان به دست رزمندگان اسلام، کوشید تا سرپوشی بر شکست های حزب دمکرات بگذارد.

فرماندار سقز در گفت وگوی کوتاهی با خبرنگار خبرگزاری پارس درباره اوضاع بوکان گزارش داد: این شهر لحظه به لحظه حالت عادی تری به خود می گیرد و به همین مناسبت، عده کثیری از اهالی بوکان که در یک سال گذشته به سقز مهاجرت کرده و در این شهر سکنی گزیده بودند، در چند روز اخیر به زادگاه خویش، بوکان، بازگشته اند.(7)

رادیو صدای کردستان ارگان خبری - تبلیغاتی حزب دمکرات کردستان ایران، امروز در گفتاری درباره آزادسازی بوکان به دست نیروهای خودی موضع گیری کرد. این رادیو با چشم پوشی از اینکه بوکان آخرین شهری بود که از تسلط حزب دمکرات کردستان خارج شد و حزب دراختیارداشتن آن را همیشه به عنوان قدرت نظامی خود به رخ دیگران می کشید، ازدست دادن آن شهر را از این

ص: 63


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، ص31، خبرگزاری پارس، 16/7/1360، ارومیه؛ و- همان، ص28، خبرگزاری پارس، 16/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعته گذشته)، شماره 202، 16/7/1360، ص23، ارومیه - خبرگزاری پارس، 16/7/1360؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 234، ص2، 18/7/1360، اطلاعیه ستاد مرکزی سپاه.
2- سند شماره 138705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/8/1360، ص4.
3- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 202، 16/7/1360، ص13، تهران - خبرگزاری پارس، 16/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص15، به گزارش روابط عمومی ستاد عملیات سپاه پاسداران غرب کشور؛ و- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص2، کرمانشاه، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 234، 18/7/1360، ص2، اطلاعیه جنگی ستاد مرکزی سپاه ؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، صص 22 - 21، خبرگزاری پارس، 16/7/1360، به نقل از اطلاعیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
4- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص3؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 202، 17/7/1360، صص 19 - 18، ارومیه - خبرگزاری پارس، 17/7/1360؛ و- سند شماره 138705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا 3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/8/1360، ص1.
5- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 202، 16/7/1360، ص22، سنندج - خبرگزاری پارس، 16/7/1360.
6- در ضمیمه گزارش این روز کلیاتی از عملیات نیروهای خودی که به منظور آزادسازی شهر بوکان در دهم و یازدهم مهرماه انجام شد، درج شده است.
7- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، همان، شماره 201، 15/7/1360، ص22، سنندج - خبرگزاری پارس، 15/7/1360.

جهت غیر مهم خواند که برای نیروهای جمهوری اسلامی جنبه راهبردی نداشت. در این گفتار که در جای جای آن نارضایتی پنهان از آزادسازی بوکان به دست نیروهای خودی به چشم می خورد، با ارائه اطلاعات غیر واقع یا اغراق در اطلاعات داده شده، سعی شده است از آثار روانی این شکست کاسته شود. این رادیو گزارش داد: «برخلاف ادعای بلندگوهای تبلیغاتی رژیم نه صدها، نه ده ها و نه حتی یک قبضه سلاح سنگین و سبک از پیش مرگان به جای نمانده و از آنها گرفته نشده است. این حقیقت را هم تمامی افراد نیروهای سرکوبگر و فرماندهان آنها و هم سردمداران رژیم ارتجاعی به خوبی می دانند که پیش مرگان ما به هنگام عقب نشینی از بوکان، حتی یک فشنگ هم از دست ندادند، دلیل این کار کاملاً روشن است، ستاد فرماندهی پیش مرگان حزب باتوجه به این مسئله که منطقه بوکان برای نیروهای سرکوبگر یک منطقه استراتژیکی به حساب نمی آید و ایجاد درگیری ها در اطراف این شهر ازطرف نیروهای سرکوبگر، صرفاً برای سرگرم نگاه داشتن پیش مرگان و تحلیل بردن قدرت رزمی و... صورت می گیرد، هیچ گاه درصدد برنیامد که شمار مدافعین بوکان را در دو جهت شهرهای سقز و میاندوآب، از حدود دو شاخه پیش مرگان زیادتر کند. دفاع از شهر بوکان، تنها جنبه سمبولیک داشت لیکن در عمل پیش مرگان خلق [کرد با حفظ شهر در عمل،] شگفتی فرماندهان خود را فراهم آوردند. مدت دو سال بود که نیروهای ارتش و سپاه در شهرهای سقز و بوکان برای اجرای نقشه تسخیر بوکان آماده می شدند. در ستاد ارتش، در ستاد لشکر64، در ستاد لشکر28 کردستان و تیپ سقز مدام صحبت از این بود که چگونه جاده 31 کیلومتری سقز تا بوکان را طی نمایند و به دژ تسخیرناپذیر بوکان برسند. با آگاهی به این مسئله که شش ماه بود نیروهای ارتش و پاسداران در 15 کیلومتری بوکان مستقر بودند، پس از چندی با حملات نیروهای زرهی که از حمایت هلیکوپتر و فانتوم نیز برخوردار بودند، [به بوکان حمله می کرده و] هر بار شکست می خوردند و عقب می نشستند، سرانجام جناب [صیاد] شیرازی فرمانده سابق لشکر64 و فرمانده کنونی نیروی زمینی، ... تصمیم به تسخیر بوکان گرفت و از همه جا کمک گرفت. از لشکر خراسان، از پادگان مراغه، از پادگان عجبشیر، از لشکر28 کردستان، از افراد بسیج، از سپاه پاسداران حتی از جاش ها و جوانمرد ها کمک دریافت کرد و بالاخره هفته گذشته، نیروهای تحت فرمان جناب فرمانده نیروی زمینی از سه جهت به سوی بوکان به حرکت درآمدند.

ستونی که از جاده خاکی میاندوآب پیشروی را آغاز کرده بود، به دست پیش مرگان نیروی پیشوا تارومار گردید. از این ستون در حدود 70 نفر کشته و تعدادی نیز زخمی شدند، چندین دستگاه خودرو، تانک و نفربر آنها منهدم شد و مقادیر زیادی از مهمات آنها به دست پیش مرگان و نیروی مقاومت ملی افتاد. ستون دیگر که تنها با عده ای درحدود یک صد نفر از پیش مرگان روبه رو بودند، پس از 6 شبانه روز [درگیری] و با تحمل تلفات سنگین ازجمله [انهدام] یک تانک، [سقوط] یک هلیکوپتر و چندین ده نفر کشته و زخمی خود را به بوکان رساندند. این، درواقع شکست

ص: 64

افتضاح باری است که بلندگوهای رژیم آن را به صورت یک پیروزی عظیم نظامی قلمداد می کنند، اما جناب سرهنگ [صیاد] شیرازی، در مقام فرماندهی نیروی زمینی، این را نیک می داند که پیشروی یک نیروی زرهی و پیاده 2هزار نفری در یک جاده آسفالته و تقریباً هموار، به میزان 15 کیلومتر، در عرض 6 روز، با داشتن پوشش هوایی و حمایت فانتوم ها و هلیکوپترها و توپخانه سنگین و آن هم درحالی که طرف مقابل تنها درحدود یک صد نفر از افراد خود را برای مقابله با آن فرستاده باشد، چیزی جز یک شکست فضاحت بار نیست و اگر این جناب سرهنگ آریامهری، از گفتن واقعیت به دولت ارتجاعی سر باز می زند، خود به خوبی از بُعد فاجعه آگاهی دارد.»(1)

1

امروز افراد مسلح سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با ترور، بمب گذاری، پرتاب کوکتل مولوتف و... کوشیدند در شهرهای مختلف کشور ازجمله شیراز، تبریز، کرج، اندیمشک، صومعه سرا، خرم آباد و چند شهر دیگر ناامنی ایجاد کنند. درمقابل، نیروهای امنیتی موفق شدند ضرباتی به گروه های تروریستی و ضد انقلاب وارد کنند. کشف چند خانه تیمی، دستگیری و کشته شدن تعدادی از عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و نیز دستگیری یک هسته نفوذی سلطنت طلب در شرکت نفت، ازجمله اقدامات نیروهای خودی در این روز بود.

افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در ساعت 6:30 صبح، در خیابان هنگ منشعب از خیابان نادر شیراز، به یک مینی بوس که حامل نیروهای سپاه بود، تیراندازی کردند که 3 نفر از نیروهای سپاه به شهادت رسیدند و 2 نفر نیز زخمی شدند. مهاجمان که سوار یک خودرو تویوتای شیری رنگ شده بودند و از عقب به سمت مینی بوس تیراندازی می کردند، پس از تیراندازی متواری شدند.(2)-(3)

همچنین در گلشهر ویلای کرج، "محمود داودآبادی" یکی از اعضای سپاه پاسداران به دست نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) ترور شد و به شهادت رسید. شخص ضارب با کمک مردم دستگیر و به سپاه تحویل داده شد.(4)

در بندر انزلی، افراد سازمان مجاهدین با هدف ترور فرماندار این شهر به وی حمله کردند که آسیبی به وی نرسید.(5)

همچنین در یکی از محله های شهر شیراز (خیابان قصرالدشت، کوچه فاطمی)، رفتگر محله بمبی را که با استفاده از تله شیمیایی با 13 بمب دست ساز قوی و 5 بمب صوتی ساخته و مقابل منزل یکی از نیروهای سپاه در داخل یک پیت حلبی جاسازی شده بود، به طور تصادفی کشف کرد و نیروهای شهربانی نیز آن را خنثی کردند.(6)

ص: 65


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، صص 12 - 11 ضمیمه، رادیو صدای کردستان، 15/7/1360.
2- خودرو استفاده شده در این عملیات 2 روز بعد در کوچه بیمارستان حافظ آن شهر کشف شد و در بازرسی از آن یک قبضه تیربار، 2 قبضه تفنگ ژ3 و تعداد فراوانی فشنگ به دست آمد. (روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص14.)
3- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص4، شیراز؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 201، 15/7/1360، ص24، شیراز- خبرگزاری پارس، 15/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص28، شیراز- خبرگزاری پارس، 15/7/ 1360؛ و- سند شماره 49384 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از منطقه9 (شیراز) به اطلاعات و فرماندهی تهران، 15/7/1360، سند تک برگی.
4- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 233، 16/7/1360، صص 4 - 3، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران کرج؛ و- روزنامه کیهان، 18/7/1360، ص3.
5- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، ص4، تهران - خبرگزاری پارس، 19/7/1360، بندرانزلی به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران.
6- سند شماره 049383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از منطقه9 (شیراز) به اطلاعات و فرماندهی تهران، 15/7/1360، سند تک برگی؛ و- روزنامه کیهان، 18/7/1360، ص4، شیراز- خبرگزاری پارس؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص28، شیراز- خبرگزاری پارس، 15/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، ص3، شیراز- خبرگزاری پارس، 17/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 202، 16/7/1360، ص23، شیراز- خبرگزاری پارس، 16/7/1360.

در جاده تبریز - صوفیان، نیروهای کمیته مستقر در منطقه سهلان به یک خودرو لندرور با 4 سرنشین مشکوک شدند و قصد بازرسی داخل خودرو را داشتند که یکی از سرنشینان نارنجکی را به سمت نیروهای کمیته پرتاب کرد و با تیراندازی متقابل نیروهای کمیته 2 تن از مهاجمان کشته و 2 تن دیگر دستگیر شدند.(1)

امروز همچنین در خیابان قطران تبریز، تعدادی وسایل ساخت بمب و نارنجک کشف شد. روابط عمومی کمیته مرکزی تبریز دراین باره اعلام کرد: پاسداران کمیته منطقه7 تبریز با اطلاعاتی که از سازمان اطلاعاتی 36 میلیونی به دست آورده بود، 112 پوسته نارنجک لوله ای دست ساز را که عوامل گروهک های ضد انقلاب در خیابان قطران رها کرده بودند، کشف کردند.(2)

در اندیمشک، یک نفر از وابستگان مجاهدین خلق (منافقین) یک کوکتل مولوتف به مقر سپاه پرتاب کرد که آتش سوزی مختصری ایجاد کرد و بلافاصله مهار شد.(3)

افراد سازمان مجاهدین (منافقین) در صومعه سرا کوکتل مولوتفی را داخل یک منزل پرتاب کردند که خسارتی به بار نیاورد.(4)

همچنین نیروهای سپاه با بهره گیری از اطلاعات مردمی در خرم آباد 2 خانه تیمی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را کشف و دو تن از افراد شاخه نظامی سازمان را دستگیر کردند. در بازرسی از این دو منزل، مقادیری سلاح، مهمات و مواد منفجره به دست آمد.(5)

روابط عمومی سپاه پاسداران از دستگیری یک هسته سلطنت طلب در شرکت نفت خبر داد. گزارش خبرگزاری پارس به نقل از مسئولان روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ازنا حاکی است، رئیس خطوط لوله نفت، رئیس انبار نفت، رئیس گارد شرکت نفت و مسئول فروشگاه شرکت نفت ازنا از وابستگان به گروه بختیار که با دیگر گروهک ها نیز ارتباط داشتند، دستگیر شدند. براساس این گزارش، از نامبردگان که در 3 خانه کارمندی شرکت نفت سکونت داشتند، اعلامیه ها و نوارهایی علیه رهبر انقلاب و جمهوری اسلامی ایران، 2 قبضه کلت کمری، 100 تیر فشنگ، وسایل قمار، مقداری مشروب و تریاک و نیز کتاب هایی از مجاهدین و چریک های فدایی خلق و نوارهای مبتذل کشف و ضبط شد.(6)

1

یکی از راه هایی که اعضا و هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) برای مبارزه با نظام جمهوری اسلامی و غیرمردمی جلوه دادن آن در پیش گرفته اند حمله به سفارتخانه ها، کنسولگری ها و دانشجویان ایران در خارج از کشور، است. به دنبال این خط مشی، امروز افراد سازمان به تعدادی از دانشجویان هوادار انقلاب اسلامی در شهر "کان" فرانسه حمله کردند. همچنین امروز سرمدی، سرکنسول ایران در شهر استانبول ترکیه، درباره هجوم اعضای سازمان مجاهدین به این کنسولگری گزارش داد.

امروز در شهر کان فرانسه، اعضا و هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به دانشجویان طرف دار انقلاب اسلامی حمله کردند که این اقدام زخمی شدن 4 تن از دانشجویان را درپی

ص: 66


1- . روزنامه اطلاعات، 16/7/1360، ص4، به نقل از روابط عمومی کمیته مرکزی تبریز.
2- همان.
3- سند شماره 005260 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان، 19/7/1360، ص1.
4- سند شماره 174096 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه منطقه 3 به فرماندهی سپاه منطقه مرکزی ستاد، 17/7/1360، سند تک برگی.
5- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، صص 20 - 19، خبرگزاری پارس به نقل از ستاد مرکزی سپاه پاسداران، 15/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 201، 15/7/1360، ص16، تهران - خبرگزاری پارس، 15/7/1360، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 233، 16/7/1360، ص1، به نقل از اطلاعیه روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
6- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 234، 18/7/1360، ص4، اطلاعیه روابط عمومی سپاه؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، صص 4 - 3، خرم آباد - خبرگزاری پارس، 15/7/1360، به نقل از ستاد مرکزی سپاه پاسداران.

داشت. به گزارش خبرگزاری فرانسه، در جریان یک درگیری شدید که بین هواداران مسعود رجوی و دانشجویان طرف دار انقلاب اسلامی ایران در رستوران دانشگاه کان در مغرب فرانسه روی داد، 4 تن زخمی شدند که حال یکی از آنها وخیم است. به گزارش پلیس فرانسه، 40 نفر جوان مخالف انقلاب ایران که برخی از آنها با خود چماق حمل می کردند، به 10 دانشجوی طرف دار آیت الله خمینی حمله کردند و در زدوخوردی که به دنبال این حمله بین دو طرف درگرفت، 4 تن از دانشجویانی که مورد حمله ناگهانی قرار گرفته بودند، زخمی شدند. یکی از مجروحان که از ناحیه سر به شدت زخمی شده بود، در بیمارستان بستری شده است.(1)

علاوه براین اقدام، به دنبال حمله روز گذشته افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به کنسولگری ایران در استانبول، امروز سرمدی، سرکنسول ایران در استانبول، با خبرگزاری پارس مصاحبه کرد و درباره چگونگی حمله این افراد به کنسولگری، نوع اقدامات و رفتار آنها با کارگزاران کنسولگری، نحوه برخورد جانب دارانه پلیس ترکیه و عملکرد دولت ترکیه در کتمان واقعیت های این حادثه توضیح داد. وی گفت:

«مدتی بود که اطلاع داشتیم ضد انقلابیون در جلسات خصوصی تصمیم بر حمله به سرکنسولگری را دارند. دیروز (14/7/1360) صبح که در نمایندگی را باز کردیم، تعداد 7 - 8 نفر ایرانی وارد شدند و چون کاری نداشتند، مسئله غیر عادی بود. در ساعت 9:15، از پلیس کمک خواسته شد. از آن لحظه تا حمله آنها، 20 دقیقه گذشت و از پلیس خبری نشد. به مأمور جلو در اطلاع داده شد که با خروج این چند نفر، به کسی اجازه ورود ندهند. در همین لحظه، تعدادی از داخل و تعدادی از خارج (که از روی نرده ها پریدند) حمله را آغاز کردند. در دست برخی اسلحه و دست برخی دیگر چوب بود، بقیه نیز صندلی ها را شکسته و از آن به عنوان وسیله تهاجمی استفاده کردند. من در سانترال درحال تماس با پلیس بودم که آنها به آنجا آمده و با مشت و لگد به من حمله کردند. 2 نفر دست و پای مرا گرفته و 3 یا 4 نفر می زدند. سپس به سراغ کارمندان دیگر رفتند و همه را به صورت گروگان به زیرزمین بردند. تمام درها را بسته و هرچه دیدند، شکستند. صدای شکستن با صدای گلوله درهم آمیخته بود. 2 تن از کارمندان از اتاق پشتی به بیرون فرار کردند که یکی از آنها براثر پرش از ارتفاع پایش ضرب دید. آقای شیرزادی را در اتاقش به عنوان اینکه ساواکی است تهدید به مرگ کردند و او نیز خود را از پنجره پایین انداخت که پایش صدمه دیده است و الآن بستری است. در همین حال، یکی از مستخدمان (آقای خلیل پور) را با لگد بیرون انداختند (چون فکر می کردند مسلح است) و از بالا به طرفش تیراندازی می شود که یک گلوله به شانه اش اصابت می کند. گارد جلو در 2 تیر هوایی شلیک می کند و تفنگش گیر می کند. یک سرباز حکومت نظامی هم که می خواهد شلیک کند، گلوله اش گیر می کند و تروریست ها یک گلوله نیز به پای او می زنند. یکی از کارمندان پیر (فیروزمند) دچار سکته می شود و همراه 2 زن به خارج از ساختمان منتقل می شود. تروریست ها از لحظه اشغال کنسولگری تا وقتی که تسلیم شدند (که یک ساعت طول کشید) هرچه توانستند، شکستند [و]

ص: 67


1- روزنامه اطلاعات، 16/7/1360، ص16، کان - خبرگزاری فرانسه؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، ص7، کان - خبرگزاری فرانسه، 16/7/1360.

حدود چند میلیون خسارت وارد کردند. بااینکه در تمام مدت با جوراب زنانه صورت خود را پوشانده بودند، ولی ما تعدادی را شناختیم، چهره های ناآشنا هم زیاد بود. گمان می رود چند نفری هم از اروپا آمده باشند. شعارهای روی دیوارها از درود به رجوی و بختیار بود تا امینی و آریانا که نشان دهنده اتحاد همه جناح های ضد انقلاب است. بالاخره پس از یک ساعت، خودشان را تسلیم پلیس کردند. پوکه های اسلحه را پلیس جمع آوری کرده است، اما پلیس ادعا می کند که از متهمان اسلحه به دست نیامده است. چون احتمال این می رفت که اینها در این اثنا بمبی کار گذاشته باشند، از پلیس خواسته شد که برای کشف بمب و اسلحه بیایند. پلیس چیزی پیدا نکرد، از حرف های پلیس چنین برمی آمد که می خواستند تیراندازی را به کارمندان کنسولگری نسبت دهند. از وزارت خارجه ترکیه به سفارت آنکارا اطلاع دادند که اینها در بازجویی اعتراف کرده اند که مسلح بوده و اسلحه ها را در کنسولگری مخفی کرده اند. درعین حال، یک اتومبیل قرمزی در جلو کنسولگری پیدا شد. به پلیس خبر دادیم، داخل اتومبیل چیزی به دست نیامد. گمان می رود که عوامل رژیم بعث عراق نیز در این ماجرا دست داشته باشند. درباره عدم مداخله پلیس سؤال شد، اظهار داشتند، چون اینها مسلح بودند، ما مداخله نکردیم. باتوجه به اینکه پس از حادثه با تمامی خبرنگاران مصاحبه انجام شد و همه ماجرا را برایشان توضیح دادیم، ولی دولت ترکیه از پخش آن جلوگیری کرد. در عوض اطلاعیه ای به مطبوعات دادند که مضمون آن چنین بود: "تعدادی از دانشجویان ایرانی به کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در استانبول حمله کردند و با مداخله پلیس مسئله خاتمه یافت." یکی از روزنامه های ترکیه که قبل از انتشار نمونه ای از چاپ اولش را به ما داد [وقتی روزنامه چاپ شد]، با کمال تعجب دیدیم که به جای گزارش جریان (که در آن این حمله محکوم شده بود)، در چاپ دوم، همان اطلاعیه کذایی را گذاشتند.»

خبرگزاری پارس در ادامه گزارش خود آورده است: «خبرنگار ما که به محل کنسولگری رفته بود، گزارش می دهد که در یکی از اتاق ها اثر گلوله به چشم می خورد که از داخل و خارج تیراندازی شده است. شعارهای روی دیوارها غیر از آنها که ذکر شد، زنده باد شورای ملی مقاومت، درود بر ارتش آزادی بخش ایران، مرگ بر جلاد خون آشام و غیر ه بود. در این شعارها چیزی به نفع بنی صدر به اسم نبود.»(1)

1

غلامحسین تیزمغز، دادستان انقلاب اسلامی اهواز، درباره همکاری سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با رژیم عراق مطالبی را بیان کرد. وی در گفت وگو با خبرگزاری پارس با اشاره به ارتباط اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با عوامل حزب بعث عراق گفت:

«هروقت ما یک پیروزی در راه صدور و گسترش انقلاب داشته ایم، ایادی امپریالیزم تحت هر عنوانی که شده می کوشند اهمیت این حرکت را در اذهان خنثی کنند و نمونه آن را در روز پیروزی بزرگ نیروهای اسلام در شمال آبادان دیدیم که سربازان بدون لباس صدام در داخل

ص: 68


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، صص 6 - 5، استانبول - خبرگزاری پارس، 16/7/1360.

کشور دست به یک سری عملیات زدند. این عملیات بی رابطه با این پیروزی نیست و ارتباط سازمان منافقین با حزب بعث برای ما کاملاً مسلم است. نمونه دیگر آن دستگیری یکی از عناصر این سازمان در آبادان است که با سران حزب بعث در بصره ارتباط داشت و مستقیماً از آنها اسلحه دریافت می کرد و هنگامی که سال گذشته بعثی ها علیه کشور ما بسیج شدند، افراد سازمان منافقین بلافاصله در آبادان دست به حرکت هایی شناخته شده زدند.»(1)

1

سازمان فداییان خلق (اکثریت) شاخه خوزستان با پیروی از مشی مرکزیت این سازمان با تحویل سلاح های خود به سپاه پاسداران و انتشار بیانیه ای، ضمن اعلام مشی غیر مسلحانه سازمان و پایبندی به قانون اساسی، کشف احتمالی سلاح از وابستگان به این سازمان را بزه فردی و غیر سازمانی اعلام کرد. به نوشته روزنامه کیهان، سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) شاخه خوزستان ضمن نامه ای که رونوشت آن به استانداری، حاکم شرع و رئیس دادگاه های انقلاب اسلامی، دادستان انقلاب اسلامی خوزستان، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اهواز و کمیته مرکزی انقلاب اسلامی استان خوزستان ارسال شده، سلاح های خود را تحویل سپاه پاسداران خوزستان داد. این سلاح ها شامل تیربار، آر.پی.جی7، تفنگ خودکار، کلاشینکف، تفنگ خودکار یوزی، تفنگ خودکار ژ3، نارنجک، انواع کلت، دینامیت، فرستنده و گیرنده دستی، دوربین تفنگی، تی.ان.تی، بوشتن و سه راهی، بازوکا، دستگاه بی سیم، انواع فشنگ مربوط به شهرستان های اهواز، آبادان و 68 شاخه دیگر بوده است. در قسمتی از نامه سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) شاخه خوزستان آمده است: شرایط پیچیده و حساس کنونی میهن انقلابی ما که هرروز با تسخیر و درهم شکستن دژهای تازه ای از جبهه ضد انقلاب زخم خورده به سرکردگی امریکای جنایتکار همراه است، از همه نیروهای راستین انقلاب می خواهد که همه توان مادی و معنوی خویش را در خدمت اتحاد خلق و تثبیت و گسترش دستاوردهای گران قدر انقلاب قرار دهند. شرط ضروری اتحاد آگاهانه و شکست ناپذیر مردم، همکاری و همگامی صادقانه همه سازمان ها و نهادها و ارگان هایی است که امروز تا پای جان به دفاع از انقلاب برخاسته اند. در قسمت دیگری از این نامه آمده است: سازمان ما خود را مقید می داند که به قانون اساسی جمهوری اسلامی وفادار باشد و در راه تحقق اهداف اصیل و مردمی آن مبارزه کند. این سازمان فقط تشکیلاتی سیاسی است و نه سیاسی - نظامی؛ به همین دلیل، نگهداری و حفظ سلاح حتی به نام مقابله با امپریالیسم و ضد انقلاب داخلی امروز مورد قبول ما نیست. سازمان ما عمیقاً معتقد است که وظیفه تسلیح توده ها و مقابله قهرآمیز با ضد انقلاب ضرورتاً برعهده ارگان های نظامی و انقلابی جمهوری اسلامی است و همه نیروهای مؤمن به انقلاب باید با پذیرش هدایت و رهبری این ارگان ها به این وظیفه خاص انقلابی خود عمل کنند. باتوجه به توضیحات مذکور، سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) به پیروی از اطلاعیه دادستانی

ص: 69


1- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 202، 16/7/1360، صص 22 - 21، اهواز- خبرگزاری پارس، 16/7/1360.

انقلاب درباره تحویل دادن هر نوع سلاح، خود را موظف می داند که همه سلاح های موجود در هر شاخه خوزستان را به مراکز سپاه پاسداران در شهرهای استان تحویل دهد.

در پایان این نامه همچنین آمده است: بنابراین، از تاریخ تحویل این سلاح ها به مراکز سپاه پاسداران، اگر ارگان های انقلابی هر نوع و هر تعداد اسلحه نزد افراد وابسته به سازمان کشف کنند، ضرورتاً بزه فردی محسوب می شود و نباید این جرم به سازمان منتسب گردد و بدون تردید، بزه مفروض ازجانب ما محکوم است و باید با خاطی مطابق قوانین جمهوری اسلامی رفتار شود.(1)

1

امروز در تهران، شورای نگهبان اعتبارنامه سومین رئیس جمهوری ایران را صادر کرد و فرماندار این شهر با پایان یافتن شمارش آرای انتخابات میان دوره ای مجلس در تهران، اسامی 3 نفر نماینده راه یافته به مجلس شورای اسلامی را اعلام کرد.

امروز شورای نگهبان طی نامه ای اعتبارنامه سومین رئیس جمهور ایران را صادر کرد. در این نامه آمده است: «اعتبارنامه ریاست جمهوری اسلامی ایران را شورای نگهبان تأیید می نماید. آقای سیدعلی حسینی خامنه ای فرزند سیدجواد، دارای شناسنامه شماره 217 صادره از مشهد، متولد 1318 هجری شمسی، در انتخابات ریاست جمهوری - که در تاریخ 10 مهرماه 1360 برگزار شده - با اکثریت مطلق 579/008/16 رأی از 717/847/16 رأی به عنوان رئیس جمهوری اسلامی ایران انتخاب گردیده است.

15 مهرماه 1360. احمد جنتی، ابوالقاسم خزعلی، عبدالرحیم ربانی شیرازی، غلامرضا رضوانی، لطف الله صافی، یوسف صانعی، علی اراد، گودرز افتخارجهرمی، محمد صالحی، حسین مهرپور، مهدی هادوی و محسن هادوی.»(2)

در تهران نیز کار شمارش آرای انتخابات میان دوره ای مجلس شورای اسلامی پایان یافت. مصطفی تهرانی، فرماندار تهران، درباره نتایج به دست آمده از شمارش آرا گفت: «جمعاً 2 میلیون و 116 هزار و 258 نفر در 2 هزار حوزه رأی گیری در سطح شهرستان تهران شرکت کرده و به کاندیداهای موردنظر خود رأی دادند.» فرماندار تهران میزان آرای 3 نفر از کاندیداهای میان دوره ای حائز رأی را برای حضور در مجلس شورای اسلامی در شهرستان تهران به این شرح اعلام کرد: «1. خانم عاتقه صدیقی (رجایی)، یک میلیون و 842 هزار و 746 رأی. 2. سیدرضا زواره ای، یک میلیون و 725 هزار و 210 رأی. 3. حسین کمالی، یک میلیون و 656 هزار و 419 رأی.»(3)

ص: 70


1- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص6، اهواز؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، صص 4 - 3، خرم آباد - خبرگزاری پارس، 15/7/1360، به نقل از ستاد مرکزی سپاه پاسداران.
2- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 203، 17/7/1360، ص11، تهران - خبرگزاری پارس، 17/7/1360.
3- روزنامه کیهان، 15/7/1360، ص15.

1

آقای هاشمی رفسنجانی در سخنرانی پیش از دستور امروز مجلس شورای اسلامی، ادعاهای دولت کویت(1) و برخی کشورهای غربی را مبنی بر بمباران یکی از مراکز نفتی کویت با روند رو به افزایش پیروزی نیروهای ایرانی در جبهه های جنگ مرتبط دانست. وی با واردکردن چند اشکال به ادعای مقامات امریکایی دراین باره، بار دیگر پیشنهاد ایران را برای تشکیل یک کمیته فنی برای رسیدگی فنی و تخصصی به این موضوع تکرار کرد. وی همچنین فروش 5/8 میلیارد دلار سلاح و تجهیزات امریکایی به عربستان و نیاز محافل امریکایی برای ایجاد فضای لازم تبلیغاتی به منظور انجام دادن این معامله یادآور شد و طرح ادعای بمباران کویت را جوسازی برای تسهیل و فروش این تسلیحات به عربستان اعلام کرد. آقای هاشمی رفسنجانی ترور سادات را نیز نشانه نارضایتی مردم منطقه از سران حکومتی، به خصوص در کشورهای عربستان، مصر، اردن، سودان و تونس خواند و ریشه این نارضایتی را در همراهی سران این کشورها با اسرائیل یا سکوت و بی تفاوتی آنها دربرابر اقدامات تجاوزگرانه رژیم صهیونیستی اعلام کرد. رئیس مجلس شورای اسلامی همچنین به تلاش های سیاسی که پس از پیروزی ایران در عملیات ثامن الائمه(ع) برای برقراری صلح شروع شده است، اشاره کرد و شروط ایران برای متارکه جنگ را تخلیه سرزمین های اشغال شده به دست ارتش عراق، تشکیل دادگاه برای تعیین متجاوز و پرداخت خسارت متجاوز به کشور مورد تجاوز اعلام کرد.(2)* بخش هایی از سخنان آقای هاشمی رفسنجانی به شرح زیر است:

«حوادثی که امروز مهم است و تحقیقاً در منطقه و شاید در دنیا اثر مهم دارد مثل زنجیر به هم پیوسته اند. آقایان در خاطرشان هست که 3 یا 4 روز است توطئه ای علیه ایران، متأسفانه با فریب خوردن کویت یا دست افتادن کویت یا به سهو یا به عمد، شروع شده است. یک روز بعد از آن پیروزی درخشان که مرتجعین منطقه فهمیدند که ایران تحقیقاً در این جنگ پیروز است، امریکا توطئه ای طرح کرد و با دست ارتجاع منطقه درحال اجراست و این خیلی مهم است.

ص: 71


1- متن نامه وزیر امور خارجه کویت به رئیس شورای امنیت سازمان ملل در ضمیمه این گزارش آمده است.
2- * سخنان رئیس مجلس پس از وقفه ای که در ادامه جریان کاری مجلس رخ داد، بیان شد. وی درباره علت وقفه پیش آمده گفت: «توضیح کوتاهی درباره آنچه که اتفاق افتاده عرض می کنم و بعد دررابطه با مسائل جاری دنیا و منطقه، نکاتی را یادآور می شوم. درمورد جریان جلسه، آقایان حتماً شاهد بوده اید، من برای اطلاع مردم خارج از جلسه که از تریبون جلسه سروصداهایی شنیده اند، عرض می کنم. موضوع این است که آقای مهندس بازرگان صحبت می کردند که در بین صحبت هایشان به جایی رسیدند که مطالبی راجع به مسائل داخلی گفته می شود. درباره جریان تروریسم داخلی کشور [ترورهای سازمان مجاهدین خلق] جوری تعبیر شد که گویا اینها عامل امریکا نیستند و یک جریان داخلی است. لذا بعضی از دوستان ناراحت شدند و اعتراض کردند. سپس جمع دیگری هم به معترضین پیوستند و از جلسه بیرون رفتند و ما هم برای اینکه تشنجی نشود و امکان ادامه کار باشد، جلسه را موقتاً تعطیل کردیم و حالا دوباره کارمان را شروع می کنیم.»

هواپیماهای ما که حتی به مرزهای کویت هم نزدیک نشده اند و آن روزی که اینها ادعا کرده اند، ما در جنوب پرواز نداشته ایم، مدعی شدند که یکی از مراکز نفتی کویت را هواپیماهای ما بمباران کرده اند. سند اولی آنها هم این بود که آواکس های امریکایی ردیابی کرده اند پرواز های سه فانتوم ایرانی را که البته بعداً "هیگ" هم این را اعلام کرد که رادارهای کویت این را ضبط نکرده بودند، چون هواپیماهای ما پایین حرکت می کرده اند، این سؤال پیدا شد که چرا شما که ضبط کرده اید هواپیماها را نزدید؟ چرا جلوگیری نکردید؟ و باید به مردم خودشان جواب می دادند؛ لذا گفتند: ما ضبط نکردیم. همه ادله آنها این است که یک قطعه ای از یک بمبی که ساخت امریکاست در آنجا پیدا شده است و کسانی که آنجا هستند، می گویند، حتی این آتش سوزی معلوم نیست که اثر بمباران باشد و ممکن است توطئه ای باشد که خود امریکا کرده است یا خود کویت یا خود عراق یا خود عربستان سعودی که ما نمی دانیم، اما پیشنهاد کردیم که یک کمیسیون فنی و سیاسی از ما بیاید و جریان را تحقیق کند، از کشورهای دیگر هم باشند و هنوز هم روی این پیشنهاد ایستاده ایم تا مطلب روشن شود. جالب این است که هماهنگ با این مسئله، بسیاری از کشورهای مرتجع منطقه از پیش آماده بودند که ایران را محکوم کنند، به خاطر تجاوز ادعایی، یک موج ضد ایرانی و ضد اسلامی و ضد انقلابی این جوری راه بیندازند در کنار قضیه، اطلاع دارید و همه می دانیم، دنیا هم می داند که قرار است امریکا معادل 5/8 میلیارد دلار اسلحه به عربستان سعودی بدهد، ازقبیل آواکس و غیر ه. در مراجع قانون گذاری امریکا با فشار صهیونیسم سعی می شود که این معامله صورت نگیرد، زیرا مدعی هستند که برای اسرائیل اینها هم خطرناک است؛

لذا یک صحنه سازی باید بشود که در آنجا رأی بیاورند تا عربستان بتواند این اسلحه را بخرد، اگر چنانچه این اسلحه را عربستان می خرید و علیه اسرائیل به کار می رفت، ما حرفی نداشتیم که قربانی این اتهام بشویم، برای اینکه اسلحه ای به دست بیاید و علیه اسرائیل یک روزی به کار برود، ولی می دانیم که این نیست، زیرا آواکس ها مدعی می شوند که ردیابی این هواپیماها را کرده اند، ولی هواپیماهای اسرائیل که آمدند و مراکز اتمی عراق را کوبیدند، آن را ندیده گرفتند. ...

ص: 72

... متأسفانه، کویت هم دانسته یا ندانسته عامل اجرای این توطئه شده و این جریان زشت، ضد اخلاقی، ضد انسانی و ضد اسلامی را در دنیا درست کرده اند. متأسفانه می بینیم کشوری مثل عدن هم که مدعی چپ گرایی است و خیال می کند که جزء کشورهای مترقی است، آن هم کورکورانه جریان را به عنوان یک حمله محکوم می کند. جریان بسیار زشت است و ما امیدواریم که موفق بشویم در حرکات سیاسی بعدی خودمان، دست دشمنان را رو کنیم.

جریان دیگر، مسئله دیروز مصر [است که] از مسائل بسیار مهم منطقه است: آنچه که روح جریان است و بسیار مهم است، این است که مسئولان کشورهای اسلامی درس بگیرند و بدانند که راهی جز راه مردم و راه اسلام در این منطقه به پایان نمی رسد، سادات آن روزی که رفت اسرائیل و با خوشحالی در مسجدالاقصی نماز خوانده بود، آن روز گور خودش را کنده بود و برای این مدت با زور در منطقه مانده بود. هر اختلافی در مردم باشد در مقابل اسرائیل که مردم مسلمان و مردم عرب متحد هستند.

دیروز وقتی این حادثه در مصر اتفاق می افتد، اولین کاری که می شود، سفارت اسرائیل محاصره می شود و کارکنان سفارت اسرائیل به منطقه دیگری منتقل می شوند؛ لذا مسئله معلوم است چیست؛ یعنی رهبران می فهمند که روح این اقدام چیست و به کجا مربوط می شود. یا نمیری، که همراه سادات حرکت می کرد، مخفی می شود تا او را نبینند؛ یعنی جریان برای خود مسئولان و خود کسانی که دست اندرکاران این جریان هستند، روشن است که چیست. اینها مردم هستند و حالا مسلمان یا غیر مسلمان فعلاً در دنیای عرب خیانت به آرمان فلسطین، خیانت به آرمان مردم در مقابل اسرائیل غاصب است و این پذیرفته نیست و ما امیدواریم که سایر رهبران، سعودی ها، مراکشی ها، تونسی ها، اردنی ها، سودانی ها و کسانی که در کشورهایشان غاصبانه حکومت می کنند، اینها درس بگیرند و بدانند راه این نیست که درپیش گرفته اند، بیایند متفق بشوند، با ما هم صدا و همراه بشوند و کارها را در مسیری که ملت می خواهد برای کوبیدن اسرائیل و طرد امریکا از منطقه قرار دهند، تا این امنیت در منطقه به وجود آید. می بینید دوباره موج حمله صلح هم آغاز شده، امروز مذاکراتی را که در نیویورک شده بود، شنیدید، اینها همه به هم مربوط است، کار کویت دررابطه با پیروزی ما و این حرکت جدید به هم مربوط است و از اول هم گفتیم که ما هیچ وقت جنگ طلب نبوده ایم. کشورهای اسلامی بیخود در این توطئه وارد نشوند، برای اینکه خیال کنند از این راه به پایان جنگ می رسند، بیایند صداقت و صراحت نشان بدهند. صراحت قضیه این است که عراق به ما تجاوز کرده است و کشور ما را اشغال کرده و ده ها هزار نیروی انسانی را تلف کرده است و این همه شرارت کرده و این همه خسارت زده است. ما روز اول گفتیم دفاع می کنیم و تا سرباز عراقی در خاک ما هست، می جنگیم و غیر از جنگ چیزی نداریم بگوییم. عراق برود بیرون، یک دادگاه تشکیل بشود و متجاوز معرفی شود و متجاوز خسارت جنگ را بپردازد، دیگر جنگی نخواهد بود، همین.

حالا هم همین را می گوییم، ایران این قدر کار از خودش دارد که دنبال جنگ نگردد و الآن

ص: 73

مطمئن است که بدون جنگ نیز فکرش پیروز می شود و ایران نیازی به جنگ نمی بیند و اگر جنگی بر ما تحمیل کنند، ما کاری غیر از دفاع نداریم و از اول هم گفته ایم که حرف ما در جنگ و صلح این است و بازهم این حرف را تکرار می کنیم، ما امیدواریم که این جریان که برای فرعون مصر پیش آمد، بتواند برای مسئولان کشورهای اسلامی درسی باشد و ان شاءالله راهی باشد برای متحدشدن مردم منطقه علیه اسرائیل و خدا کند کسانی که در مصر مسئولیت های بعدی را به عهده می گیرند، به فکر ادامه کار سادات نباشند.»(1)

1

امروز امام خمینی در پاسخ به پیام های تسلیت رئیس جمهور الجزایر و کفیل ریاست جمهوری بنگلادش (به مناسبت شهادت جمعی از فرماندهان نظامی در سانحه سقوط هواپیما) ضمن اشاره به موضوع بمباران مخازن نفتی کویت، آن را جزءِ توطئه های امریکا برای نابودی جمهوری اسلامی دانسته و خاطرنشان کردند:

«در شرایطی که تنها به جرم ضدیت ما با امریکا، این جنایتکار برای نابودی جمهوری اسلامی به هر حیله ای دست می زند و از هر سو علیه ما توطئه می نماید، تا جایی که بهوسیله و با کمک حکومت های مرتجع منطقه، مخازن نفت کشور کویت را مورد هجوم قرار می دهد و جمهوری اسلامی ایران را مسئول این جنایت بزرگ قلمداد می نماید؛ مردم انقلابی ما از کشورهای مسلمان و مترقی انتظار دارند از ما پشتیبانی نمایند تا بهتر بتوانیم بدون وابستگی به شرق و غرب به راه افتخارآمیزمان ادامه دهیم.»(2)

2

درپی دیدار روز گذشته میرحسین موسوی، وزیر امور خارجه ایران، با حبیب شطی، دبیرکل کنفرانس اسلامی، در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک،(3) وی امروز در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری پارس درباره پیشنهاد حبیب شطی به منظور صلح با عراق توضیحاتی داد.

وزیر خارجه ایران گفت: «در این دیدار، حبیب شطی درباره جنگ تحمیلی علیه ایران پیشنهاد جدیدی داشت که در شورای عالی دفاع مطرح خواهم کرد. وی افزود: "درعین حال ما موضع خودمان را اعلام کردیم و گفتیم که ملت ما چشم طمع به یک وجب از خاک عراق ندارد و اکنون خاک کشور ما است که در اشغال نیروهای عراقی است. به همین دلیل باید نیروهای عراقی خاک ما را ترک کنند." وی گفت: همچنین اسنادی درباره روحیه توسعه طلب رژیم صدام به وی داده شد.»

به گزارش خبرگزاری پارس، حبیب شطی نیز درباره موضوعات طرح شده با وزیر امور خارجه ایران و مواضع ایران درباره نپذیرفتن صلح تا پایان تخلیه اراضی اشغال شده به دست نیروهای عراقی

ص: 74


1- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص3.
2- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، جلد15، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، پاییز 1378، صص 275 و 276.
3- وزیر امور خارجه ایران برای شرکت در سی وششمین مجمع عمومی سازمان ملل و سخنرانی در 13 مهرماه به نیویورک سفر کرده بود.

و تدابیر کنفرانس اسلامی برای برقراری صلح، مطالبی بیان کرد. شطی گفت: «در این دیدار ما درباره جنگ عراق و ایران به گفت وگو پرداختیم و همچنین درباره این مسئله که سازمان کنفرانس اسلامی چه تلاش هایی را درجهت ایجاد صلح انجام داده، مذاکراتی به عمل آوردیم.» شطی افزود: «در این دیدار توضیح دادم که مسلمین جهان خواهان برقراری صلح در منطقه و متوقف شدن جنگ بین دو کشور ایران و عراق هستند. وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز موضع جمهوری اسلامی را مبنی بر اینکه ایران تا خروج نیروهای عراقی نمی تواند آتش بس را بپذیرد، تشریح کرد.» حبیب شطی در ادامه سخنانش با اعلام این مطلب که ما پیشنهاد جدیدی را برای پایان دادن به جنگ داریم، افزود: «ما 3 کمیسیون تشکیل داده ایم که عبارت اند از: کمیسیون آتش بس و عقب نشینی (نیروهای عراقی) و تعیین خطوط مرزی، کمیسیون تحقیق و رسیدگی برای شناسایی مسئول جنگ و کمیسیون استقرار نیروهای اسلامی بین مرزهای دو کشور که ناظر و حافظ صلح می باشند. البته، کمیسیون سوم کارش بستگی به تحقق این طرح دارد.»

به گزارش نماینده خبرگزاری پارس، دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی افزود: «ما این پیشنهاد را به دولت ایران تسلیم خواهیم کرد و چنانچه مورد قبول افتاد، از اعضای هیئت رسیدگی کننده به جنگ دعوت خواهد شد تا در اجتماع خود در جده به این امر رسیدگی کنند تا مجدداً بتوانیم تلاش های خود را برای برقراری صلح ادامه دهیم.» شطی درارتباط با موضع رژیم عراق نسبت به این طرح گفت: «من دراین رابطه با آنها مذاکره کرده ام و عراق این طرح را پذیرفته است.» وی در پاسخ به این سؤال که آیا خروج نیروهای اشغالگر عراقی از خاک ایران، قبل از آتش بس می باشد، گفت: «ما هر دو را در یک زمان واحد اجرا خواهیم کرد.» وی افزود: «ما می خواهیم ابتدا دلایل جنگ را بررسی کنیم و سپس ترتیب آتش بس و عقب نشینی را بدهیم.»(1)

1

آیت الله ربانی املشی، دادستان کل کشور، در مصاحبه اختصاصی با روزنامه کیهان درباره قانون تعزیرات و حدود، نگاه مجامع بین المللی دراین باره، سخت گیری های مسئولان قضایی درباره نحوه اجرای دقیق تعزیرات، تلاش دستگاه های تبلیغاتی مخالف نظام به منظور فضاسازی سوء درباره عملکرد دستگاه قضایی ایران، اعدام افراد عضو سازمان ها و گروه های مسلح محارب، حمایت های آشکار غربی ها از تروریست های مسلح و محارب و استفاده سازمان مجاهدین خلق (منافقین) از افراد ناآگاه در اقدامات تروریستی و تدابیر قوه قضائیه دراین باره مطالبی بیان کرد. دادستان کل کشور، درباره اظهارنظرهای خبرگزاری ها و نشریات خارجی درباره زندان ها و اعدام افراد و اشخاص بدون جرم و فقط داشتن عقیده ای به یک سازمان گفت: «نماینده سازمان حقوق بشر در ملاقاتی که با من داشت، از وضعیت زندان ها اظهار نگرانی کرد و از من تقاضای بازدید از زندان ها را می کرد. من از ایشان پرسیدم که آیا حدود و تعزیراتی را که ما در اسلام داریم شما جزء شکنجه می دانید که پاسخ داده شد، اگر براساس موازین و به دستور

ص: 75


1- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص14.

دادگاه باشد ما اینها را شکنجه نمی دانیم، من در پاسخ گفتم که اگر این طور باشد، مطمئن باشید در ایران شکنجه نیست. به خاطر سازمان حقوق بشر یا سازمان های دیگر یا شرق و غرب که از ما خوششان بیاید شکنجه نمی کنیم، بلکه به خاطر خدا از حدود اسلام تجاوز نمی کنیم.

درمورد سروصداهایی که مجامع بین المللی برای حقوق بشر و غیر ه می کنند، تصور نمی کنم دیگر برای هیچ ایرانی شک و تردیدی وجود داشته باشد که هدف اینها از این سروصداها چیست. هرجا که اربابانشان دستور می دهند، اینها یکباره مثل بمب منفجر می شوند و هروقت که ارباب هایشان دستور نمی دهند، آب از آب تکان نمی خورد. آیا باوجود این مسائل دیگر برای کسی تردیدی پیدا می شود که این تبلیغات حساب شده است. اسرائیل این همه فلسطینی های بی پناه را و لبنان مظلوم را زیر رگبارها و گلوله های توپ قرار داده و بمب افکن ها بر سر آنها بمب می ریزند و هزاران کشته و معلول و مصدوم و مجروح برجای می گذارند، ولی تابه حال صدای یک نفر از این حقوق بشری ها در هیچ جای دنیا بلند نشده، اما وقتی ما در دادگاه یک نفر تروریست را محکوم و اعدام می کنیم، سروصدای اینها بلند می شود که اعدام در ایران بالا رفته است. ما به هر مقدار که جنایتکار و مخالف با استقلال این ملت و مملکت و معاند با اسلام وجود داشته باشد، به همان مقدار هم اعدام و مجازات خواهیم داشت و هیچ باکی نداریم از اینکه بگوییم 50 تن از محاربین و معاندین با اسلام و مسلمین را اعدام کردیم. ما صریح می گوییم کسانی که از حدود قرآن تجاوز بکنند و به گفته قرآن مجازات اینها اعدام باشد و گذشت درباره آنها جایز نباشد، اعدام می کنیم. هفتادوچند نفر را ایادی رجوی در مرکز حزب جمهوری اسلامی از بین می برند و اکنون شاهد هستیم که همین آقا که در رأس تروریست هاست، زیر پروبال و محبت و عنایت همان سازمان حقوق بشری ها، همان مهد دمکراسی ها، همان فرانسه ای که گل سرسبد دمکراسی و آزادمنشی و انسان دوستی است (!) قرار گرفته است. بنی صدر و رجوی فرمانده تروریست ها هستند. خیلی فرق است بین ترور و محاکمه در دادگاه.»

ربانی املشی درباره اینکه آیا سران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) دستگیر شده اند یا نه، گفت: «آمار دستگیری آنها بسیار کم است، زیرا یک دسته شان به خارج فرار کرده اند و دسته ای دیگر در داخل کشور برنامه ریزی می کنند و هیچ وقت خود را در معرض خطر قرار نمی دهند و نوجوانان کم سن وسال را سپر خویش قرار می دهند. آنان در خانه نشسته اند و فقط دستور می دهند، اگر روزی هم کار برایشان مشکل شود، از کشور فرار می کنند. امیدوارم بتوانیم با سرنخ هایی که به دست آمده، آنها را دستگیر کنیم، تا این بچه ها و نوجوان ها یی که فریب خورده اند و خود و دیگران را در معرض خطر انداخته اند، از شر آنها راحت کنیم.»(1)

ص: 76


1- روزنامه کیهان،18/7/1360،ص6.

1

سخنان پیش از دستور مهدی بازرگان، نماینده مردم تهران، با واکنش شدید اکثریت نمایندگان و اعتراض و برگزاری تظاهرات برخی بازاریان در مقابل مجلس شورای اسلامی مواجه شد و جلسه علنی باتوجه به تشنج به وجودآمده، با دستور رئیس مجلس تعطیل شد و پس از مدتی دوباره آغاز به کار کرد. روزنامه اطلاعات در گزارشی از شکل گیری و ادامه تشنج در جلسه امروز نوشت: اولین ناطق پیش از دستور امروز آقای بازرگان بود که با استفاده از وقت هاشم صباغیان سخنانی ایراد کرد که بیشتر درباره امور داخلی کشور و جریانات روز بود. بازرگان پس از چند دقیقه صحبت، با اشاره به موضوعات جاری کشور درباره ترورها و اعدام ها سخنانی ایراد کرد که مهم ترین آن، این مطلب بود که وی منکر امریکایی بودن تروریست هاست. وقتی سخنان ناطق به اینجا رسید، آقایان الویری، نماینده فیروزکوه و دماوند و توکلی، نماینده بهشهر، جلسه را ترک و اعلام کردند، نشستن در اینجا حرام است. سپس نمایندگان که در انتظار محکوم کردن ترورها ازجانب آقای بازرگان بودند، با شنیدن این مطلب که منافقین و تروریست ها عامل امریکا نیستند و تروریسم داخل یک جریان داخلی است، به شدت عصبانی شدند و با وی مخالفت کردند. سپس آقای عابدین زاده، نماینده خوی و ماکو، درحالی که شعارهایی علیه بازرگان می داد، به طرف در خروجی پارلمان رفت و در جواب این گفته بازرگان که چون تروریست ها از امریکا نیامده اند، امریکایی نیستند، پاسخ داد که بنی صدر هم امریکایی نبود، چون از امریکا نیامده بود و به دنبال آن آقای توکلی از نزدیک در خروجی پارلمان که عده زیادی از نمایندگان در آنجا ایستاده بودند، فریاد کشید، بازرگان می گوید:

سادات هم امریکایی نبود، چون از امریکا نیامده، سپس وی بر سر صباغیان فریاد کشید که شما احکام خدا را منکر شده اید. سپس آقای خلخالی، نماینده قم، به پای تریبون آمد و مخالفت شدید خود را با سخنان بازرگان اعلام کرد. پس از چند دقیقه، آقای خلخالی دوباره پای تریبون آمد و با عصبانیت میکروفن روی تریبون را از جای برداشت و از کار انداخت. به دنبال آن، آقای هاشمی از بازرگان خواست که تریبون را ترک کند و وی سر جایش نشست و نمایندگان دور او جمع شدند. عده ای به آرامی با او صحبت می کردند و چند نفر از نمایندگان بر سرش فریاد می کشیدند. توکلی در پاسخ به گفته بازرگان درباره خدمت ها یی

ص: 77

که کرده است، گفت: ما مَردیم که نگذاشتیم مردم شما را تکه تکه کنند. در این وضعیت، رئیس مجلس به علت تشنج حاکم بر جلسه، اعلام تنفس کرد.(1)

خبرگزاری پارس نیز بخش ها یی از نطق مهدی بازرگان را، که با اعتراض نمایندگان مواجه شده، همراه با واکنش نمایندگان به سخنان وی چاپ کرده است که بدین شرح می باشد:

«مهندس بازرگان، ناطق پیش از دستور جلسه امروز مجلس، در قسمتی از سخنان خود گفت: با کمال تأثر باید اقرار کنیم که آتش هولناک در خرمن کشور عزیزمان شعله ور گشته و دولت و دین را مورد تهدید قرار داده است. کمتر کسی است که درصدد خاموش کردن آن برآید و بعضی می کوشند آتش را افروخته تر ساخته و بر خرمن طرف مقابل بیندازند، همه بلعیده می شوند، حوزه های علمیه از گل های سرسبد خود خالی می شوند، برادران ارزنده ای از مسئولین دولتی و لشکری و از سپاه و کمیته به شهادت می رسند. به همراه جان ها، اثاث و دارایی ها از بیت المال و از ملت به هدر می رود. افرادی بی گناه در معابر و منازل بی دلیل کشته و معلول می شوند و همچنین نونهالان دختر و پسر و کسان وابسته و هواداران که در درگیری های خیابانی و دادگاه های انقلابی قربانی التقاط یا اتهام یا انحراف می گردند، نونهالانی که هرچه باشد جگرگوشه ها و پرورش یافتگان و امید این مملکت هستند، عاشق وار یا دیوانه وار، فداکار یا گناهکار در تاس لغزنده افتاده اند، درحالی که هرطرف، گروه مخالف را منافق یا مرتجع و ضد اسلام و عامل امپریالیسم می خواند. نه روحانیون ارجمند و مکتبی های ارجمند ما از امریکا وارد شده اند و نه جوانان جانباز [افراد و اعضای سازمان مجاهدین] در خانواده های امریکایی زائیده و بزرگ گشته اند که بتوان مزدورشان خواند؛ پس چرا این سان ریختن خون یکدیگر را مباح و بلکه واجب می شمارند؟! مصیبت بارتر از همه و حاصل خشونت ها و بی رحمی ها، افزوده شدن ناراضی ها و انتقام خواهان و برگشتگان از انقلاب است و حیثیت و حقانیت اسلام که لکه دار می شود.»

به گزارش خبرگزاری پارس: «در این هنگام، آقایان توکلی و الویری اعضای هیئت رئیسه، جایگاه خود را ترک کردند و توکلی هنگام خروج از مجلس گفت: "نشستن در اینجا حرام است." در همین هنگام اعتراض شدید نمایندگان شروع شد. سخنانی که شنیده می شد، چنین بود: "مرگ بر بازرگان، این شعار ملت است"، "این مملکت را بر باد دادید"، "تو امریکایی هستی"، "بازرگان ناراحت مرگ سادات است"، "آقای بازرگان حیا کن"، "قرآن می گوید باید منافق را کشت و بازرگان می گوید نه"، "خفه شو امریکایی، ننگ و نفرین بر تو"، "تو نباید از این میکروفون استفاده کنی"، "شما خائن و منافقید، منکر قصاص و احکام اسلام هستید"،"آقای بازرگان چرا با آیه صریح قرآن مخالفت می کنید"، "ما فکر می کردیم می آیید و این ترورها را محکوم می کنید."»

بنا بر همین گزارش، پس از درگیری های لفظی، مجلس به شدت متشنج شد و بسیاری از نمایندگان جلسه علنی را ترک کردند، در این هنگام، ریاست مجلس اعلام تنفس کرد و مجلس به طور موقت تعطیل شد.(2)

ص: 78


1- روزنامه اطلاعات، 16/7/1360، ص3.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص7، تهران - خبرگزاری پارس، 15/7/1360.

به دنبال سخنان مهدی بازرگان در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی، امروز گروهی از اصناف و کارکنان بازار تهران پس از شنیدن این سخنرانی از صدای جمهوری اسلامی ایران، در اعتراض به سخنان وی، از بازار به طرف مجلس شورای اسلامی راه پیمایی کردند و در مقابل مجلس شورای اسلامی جمع شدند. به گزارش واحد مرکزی خبر، راه پیمایان که عکس ها یی از امام امت خمینی کبیر - رهبر انقلاب و بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران - و پلاکاردهایی مبنی بر اعتراض به سخنان و موضع گیری های وی در مجلس در دست داشتند، با شعارهای مرگ بر امریکا، مرگ بر بازرگان، مرگ بر لیبرال، موسوی بازرگان در نره، در مقابل مجلس متوقف شدند و آن گاه نماز جماعت به امامت حجت الاسلام خوانساری در خیابان اقامه شد. پس از اقامه نماز ظهر، خاموشی، دبیر کمیته امور صنفی، در سخنان کوتاهی با اشاره به موضع گیری لیبرالی و ضد انقلابی عده ای از نمایندگان شناخته شده مجلس شورای اسلامی گفت: درحالی که مسلمانان جهان تحت تأثیر انقلاب اسلامی حرکت های ضد امپریالیستی خود را آغاز کرده اند، چهره های شناخته شده ای در داخل کشور و حتی در مجلس می خواهند این جنبش های اسلامی را ناچیز جلوه دهند، اما مردم مسلمان و زنده ایران تا برقراری حکومت الله دست از مبارزه با استکبار نخواهند کشید. وی سپس قطعنامه راه پیمایی را که در 5 ماده تنظیم شده بود، قرائت کرد که مورد تأیید حاضران قرار گرفت. در این قطعنامه، اخراج افرادی نظیر بازرگان ها و معین فرها و محاکمه آنان در دادگاه انقلاب به اتهام جسارت به ملت مسلمان ایران و نهادهای جوشیده از مردم انقلابی، خواسته شده است.(1)-(2)

1

روزنامه زود دویچه سایتونگ (چاپ مونیخ) در مقاله ای به اوضاع ایران پرداخته، مدعی شد: جمهوری اسلامی ایران بعد از حادثه هفتم تیر سیاست خارجی خود را تغییر داده و به سوی کشورهای بلوک شرق متمایل شده است. بخش ها یی از ادعای این روزنامه که بخش فارسی رادیو کلن نیز آن را قرائت کرد، به این شرح است:

«روزنامه زود دویچه سایتونگ (چاپ مونیخ) درباره اوضاع ایران مقاله ای با عنوان "آیا راه پرمخاطره ای که ایران طی می کند به سوی مسکو است" [چاپ کرده] و در متن مقاله ازجمله چنین آمده است: این یک امر تصادفی نیست که حزب حاکم جمهوری اسلامی در ایران [آیت الله] خامنه ای را درست در زمانی رئیس جمهور کشور کرده است که ایران انقلابی شروع به تفسیر کلمه عدم تعهد در آن مفهومی کرده که کشورهای متمایل به شوروی می کنند.

آیت الله بهشتی که قبل از [آیت الله] خامنه ای رهبر این حزب بود و طی انفجار در دفتر مرکزی آن حزب به قتل رسید، مخصوصاً مخالف چنین مشیی بود. [در آن زمان] وی به دولت کمونیستی

ص: 79


1- رادیو صدای آزاد ایران وابسته به گروه های سلطنت طلب در برنامه 18:30 روز 18 مهر، تعداد تظاهرکنندگان را 300 تا 400 نفر اعلام کرد و آنان را افراد حزب اللّهی و توده ای مزدبگیر خواند.
2- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص15؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 204، 19/7/1360، صص 14 - 12، ضمیمه، رادیو صدای آزاد ایران، 18/7/1360.

جمهوری خلق یمن اجازه تأسیس سفارتخانه در ایران را نداد، درصورتی که حالا این کار صورت گرفته است. در اواخر ماه سپتامبر، وزیر امور خارجه ایران به عنوان ناظر در کنفرانس کشورهای معروف به جبهه امتناع شرکت کرد که کشورهای عضو این جبهه علاوه بر یمن جنوبی عبارت اند از: لیبی، سوریه، الجزایر و سازمان آزادی بخش فلسطین. در این کنفرانس تصمیم گرفته شد که به عنوان عکس العمل دربرابر تقویت اتحاد بین امریکا و اسرائیل، کشورهای شرکت کننده در این کنفرانس روابط خود را با شوروی به سطح بالاتری ارتقا دهند. دولت ایران عضویت در جبهه امتناع را محتمل اعلام کرد. ضمناً گزارش های تأییدنشده ای وجود دارد مبنی بر اینکه کارشناسان امنیتی از کوبا و سایر کشورهای بلوک شرق برای کمک به رژیم ایران در مبارزه علیه مجاهدین خلق وارد ایران شده اند و کمک های ایران هم به شورشیان افغانستان قطع شده است.»(1)

1

امروز سه قرارداد تجاری - صنعتی بین عراق و دولت های فرانسه، رومانی و مراکش منعقد شد.

درپی دیدار دوروزه وزیر خارجه فرانسه از بغداد (11/7/1360 تا 13/7/1360)، امروز یک موافقت نامه گسترش همکاری ها بین "میشل ژوبر"، وزیر بازرگانی فرانسه و وزیر نفت عراق، به امضا رسید. به گزارش خبرگزاری اوپک از بغداد، این توافق نامه که درپی پنجمین کمیسیون شرکت فرانسه و عراق ثبت شده، همکاری های تجاری، کشاورزی، صنعتی، تکنولوژی و فرهنگی را نیز در بر می گیرد.(2) ژوبر قبلاً از احتمال انعقاد یک قرارداد 600 میلیون فرانکی خبر داده بود. این قرارداد شامل خرید 200 واگن و تجدید ساختمان مرکز اتمی تموز خواهد بود.(3)

همچنین دولت عراق و دولت رومانی امروز توافق کردند که همکاری های اقتصادی و مبادلات تجاری خود را تقویت کرده و گسترش دهند. در اطلاعیه ای که در آن به تفاهم بین دو کشور در پایان گفت وگوهای رهبران بعث عراق با وزیر مسکن، وزیر صنایع و معاون اول وزیر تجارت خارجی رومانی اشاره شده، آمده است که دو کشور به همکاری های خود در زمینه های اقتصادی ادامه خواهند داد. خبرگزاری پارس با اعلام این خبر افزود: ضمناً یک هیئت عالی رتبه رومانی اخیراً از بغداد بازدید کرده بود.(4)

در همین روز، عراق و مراکش نیز دو موافقت نامه همکاری در زمینه های اقتصادی، فنی و دریایی امضا کردند. به گزارش خبرگزاری کویت از بغداد، موافقت نامه های مزبور در پایان گردهمایی کارگروه مشترک عراق - مراکش، به امضای حسن علی، وزیر تجارت عراق و عبدالعزیز حسوس، وزیر بازرگانی و صنایع مراکش، رسیده است. دو کشور همچنین پروتکلی به منظور تنظیم شرایط کار برای خانواده های روستایی مراکشی در مزارع کشاورزی عراق امضا کردند. در جریان دیدار کوتاه حسوس، موافقت نامه ای نیز درزمینه گسترش روابط میان دو کشور به امضا رسید.(5)

ص: 80


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص9، ضمیمه، رادیو کلن، 15/7/1360.
2- همان، ص11، بغداد - خبرگزاری اوپک، 15/7/1360.
3- روزنامه اطلاعات، 13/7/1360، ص15، بغداد - خبرگزاری پارس.
4- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص11، بغداد - خبرگزاری کویت، 15/7/1360.
5- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، ص15، بغداد - خبرگزاری کویت، 16/7/1360.

1

به دعوت 300 تن از شخصیت های 48 کشور جهان، برای جلوگیری از نقض حقوق بشر در عراق یک کارگروه بین المللی تأسیس شد. به نوشته روزنامه لومنیته، ریاست این کارگروه به عهده آقایان "لود فنربراکوی" از انگلستان و "روبرت مونتد ارکنت" است که معاون ریاست کمیسیون امور خارجه در مجلس ملی فرانسه می باشد. آقای "مونتد ارکنت" در پیامی دراین باره با تأکید بر این نکته که: «ترور در عراق درحال توسعه است و جو ترور همه قشرهای مردم و جمعیت عراق و همه جریانات سیاسی و مذهبی را در بر گرفته و یادآوری این مطلب که ده ها هزار نفر مرد، زن و کودک، قربانی اعمال سرویس های امنیتی حزب بعث می باشند و اعدام های سریع، دزدی افراد و شکنجه از اعمال عادی و جاری در عراق می باشد، یادآور شده است که مسلمانان، دمکرات ها، کمونیست ها و حتی بعضی از اعضای کُرد حزب بعث و به طور خلاصه همه آن کسانی که با دیکتاتوری مخالف اند، تحت تعقیب قرار گرفته و به قتل می رسند.»

وی در پیام خود همچنین گفته است: «در کردستان عراق، وضع از این هم بدتر است. خلق کُرد به نابودشدن تهدید می شود و دولت قصد دارد کردستان را عربیزه نماید. صدهزار خانواده کُرد به منطقه عرب نشین آورده شده اند و 150 هزار دیگر مجبور به ترک منطقه مرزی شده اند. صدها تن از دمکرات ها و پیشروان کُرد نیز به قتل رسیده اند. شیعیان عراق که اکثریت جمعیت عرب را تشکیل می دهند، تحت ظلم های بی سابقه ای می باشند.»

در ادامه این پیام آمده است که این کمیته سه هدف اساسی را در نظر دارد:

«1. افشای ترور، شکنجه و اعدام ها در عراق.

2. آزادی زندانیان سیاسی و برپایی آزادی های دمکراتیک.

3. بازشناساندن و احترام به ملیت کرد عراق.»(1)

در اولین اجلاس این کارگروه، که در پاریس تشکیل شد، فخری کریم، عضو کمیته مرکزی حزب کمونیست عراق، درباره برخی رفتارهای دولت عراق با مخالفان خود گفت: «سیاست سرکوب و قلع وقمع به طور بی سابقه ای در عراق گسترش یافته و رژیم عراق همه نوع شکنجه را نسبت به مخالفان خود اعمال می کند که ازجمله می توان از اعدام های دسته جمعی، شکنجه بدنی و مسموم کردن با مواد شیمیایی نام برد.» وی افزود: «رفتار وحشیانه همه روزه در عراق اتفاق می افتد که بازداشت هزاران نفر از مردم عراق ازجمله اعمال این رژیم فاشیست است.» نماینده مخالفان رژیم عراق در ادامه سخنانش گفت: «آزادی در عراق وجود ندارد، فعالیت های سیاسی ممنوع و فعالیت های ادبی و فرهنگی زیر تیغ سانسور رژیم قرار دارد تا واقعیات وارونه جلوه کنند.»

نماینده مخالفان صدام افزود: «رژیم صدام نسبت به شیعیان عراق کینه نشان داده، آنها را شکنجه می کند و هزاران تن از آنها را به بهانه ایرانی بودن، روانه مرزهای ایران ساخته است.» وی درباره جنگ با ایران گفت: «آتش این جنگ به منظور سرپوش گذاشتن به سیاست سرکوب در داخل عراق و سرپوش نهادن به گسترش مناسبات با کشورهای امپریالیستی، برافروخته شد... بلندپروازی های صدام درمورد ضمیمه کردن خوزستان به عراق، با شکست روبه رو شد.»(2)

ص: 81


1- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (جهان در 24 ساعت گذشته)، شماره 160، 18/7/1360، ص5، پاریس - خبرگزاری پارس، 17/7/1360، به نقل از روزنامه لومینته پاریس.
2- همان، ص6، پاریس - خبرگزاری سوریه (سانا)، 17/7/1360.

1

درپی ترور و مرگ انور سادات به دست انقلابیون مصر، امروز مجلس مصر صوفی ابوطالب را به عنوان رئیس جمهور موقت این کشور انتخاب کرد. مرگ انور سادات که سبب نگرانی هایی در میان مقامات امریکا و رژیم صهیونیستی شده، در کشورهای مختلف بازتاب های فراوانی داشت؛ امریکا، اسرائیل، شوروی، چین، کوبا، استرالیا و رومانی ازجمله کشورهایی بودند که از این حادثه اظهار تأسف کردند.

درپی اقدام روز گذشته تعدادی از نظامیان مصر در ترور انور سادات، رئیس جمهور مادام العمر مصر، در مراسم رژه نظامی و مرگ وی و 9 تن از نظامیان عالی رتبه آن کشور، امروز مجلس مصر، صوفی ابوطالب را به عنوان رئیس جمهور موقت انتخاب کرد و ابوطالب نیز حسنی مبارک، معاون سابق انور سادات، را به فرماندهی کل نیروهای مسلح منصوب کرد. ابوطالب همچنین به مدت یک سال در مصر حالت فوق العاده اعلام کرد. معاون وزیر خارجه مصر نیز برای اطمینان خاطر رژیم صهیونیستی اعلام کرد که روند صلحی را که سادات آغاز کرده است، ادامه خواهد یافت.

خبرگزاری فرانسه نیز اعلام کرد: به منظور تعیین جانشین سادات روز دوشنبه آینده (20 مهرماه) برای انتخاب رئیس جمهور جدید، رأی گیری سراسری انجام خواهد شد.(1)

مرگ سادات بازتاب های فراوانی در کشورهای گوناگون داشت. ریگان، رئیس جمهور امریکا، به عنوان اصلی ترین متحد وی با ارسال تلگرام ها یی برای متحدان خود و رهبران خاورمیانه، تأسف عمیق خود را دراین باره ابراز داشت. وی گفت: ترور سادات نفرت ما را برانگیخت، زیرا امریکا بزرگ ترین دوست خود را از دست داد.(2)

به گزارش خبرگزاری ها از تل آویو، رهبران رژیم صهیونیستی به ویژه بگین، از مرگ سادات اظهار ناراحتی کردند. بگین اظهار امیدواری کرد که جانشینان سادات مانند وی، رابطه مصر و اسرائیل را ادامه دهند. بگین خدمات سادات به رژیم صهیونیستی را ستود. کابینه رژیم صهیونیستی نیز در شروع به کار امروز خود به احترام سادات یک دقیقه سکوت اعلام کرد. سفیر رژیم اشغالگر قدس در واشنگتن نیز

ص: 82


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، صص 21 - 20، قاهره - خبرگزاری پارس، 15/7/1360.
2- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص4، واشنگتن - خبرگزاری ها؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، صص 21 - 20، قاهره - خبرگزاری پارس، 15/7/1360.

اعلام کرد: باتوجه به سخنان حسنی مبارک، اسرائیل نباید از مرگ سادات کمترین نگرانی به خود راه دهد.(1)

همچنین نخست وزیر استرالیا، ضیاء الحق (رئیس جمهور پاکستان)، حاکم سلطان نشین های عمان و بحرین و دولت سومالی در کشورهای خود عزای عمومی اعلام کردند.(2)

پاپ ژان پل دوم رهبر کاتولیک های جهان نیز ضمن ستایش از مقام سادات، از مرگ وی به شدت ابراز تأسف کرد.(3)

کشورهای بلوک شرق نیز دراین باره بیانیه ها یی صادر کردند. آسوشیتدپرس درباره موضع کشور شوروی دراین باره اعلام کرد: کرملین درحالی که از ترور سادات به طور محدود ابراز تأسف کرده، اعلام کرده است که ارتباطات رئیس جمهور مصر با رژیم صهیونیستی و امریکا باعث شد که مردم کشورش علیه وی به پا خیزند.(4)

این خبرگزاری همچنین اعلام کرد: هیئت رئیسه پارلمان شوروی به مناسبت مرگ سادات بیانیه تسلیتی برای صوفی ابوطالب، کفیل ریاست جمهوری مصر، فرستاد. این پیام کوتاه، تنها حاوی کمترین تعارفات معمول و نشان دهنده روابط تیره شوروی و رژیم مصر است. ناظران می گویند: هرچند برژنف ریاست هیئت رئیسه پارلمان شوروی را برعهده دارد، اما در بیانیه تسلیت، امضای رهبر شوروی دیده نمی شود و در آن به دستاوردهای رژیم سادات اشاره ای نشده است.(5) کوبا نیز به مناسبت مرگ سادات 3 روز عزای عمومی اعلام کرد. به نوشته روزنامه کیهان این کشور درعین حال تأکید کرد، برای سادات که آلت دست امپریالیسم امریکا بوده، اشک نخواهد ریخت. خبرگزاری کوبا اعلام کرد: شورای دولتی کشور به دلیل مقررات تشریفاتی و وجود روابط دیپلماتیک میان کوبا و مصر، 3 روز عزای عمومی اعلام کرده است.(6) رومانی نیز به عنوان نخستین کشور وابسته به بلوک شرق، به مناسبت مرگ سادات 2 روز عزای عمومی در کشور اعلام کرد.(7)

چین در میان کشورهای بلوک شرق موضع متفاوتی داشت. روزنامه کیهان درباره موضع هواخواهانه چین از سادات گزارش داد: چین امروز با تکیه بر تلاش های بی وقفه انور سادات در مبارزه علیه برتری طلبی، مرگ او را یک فقدان عظیم خواند. در بیانیه دولت چین از تلاش های سادات برای برقراری صلح در خاورمیانه تمجید شده و آمده است: مرگ سادات یک فقدان عظیم برای ملت مصر و سایر ملل به شمار می رود. کیهان در ادامه افزود: لغت برتری طلبی در فرهنگ سیاسی چین برای شوروی به کار می رفت.(8)

1

در مقابل مواضع برخی کشورهای حامی سیاست های انور سادات درخصوص مرگ وی، کشورهایی همچون ایران، سوریه، جناح های مختلف مبارز فلسطینی و نیز یمن جنوبی، درباره ترور و مرگ وی موضعی متفاوت اتخاذ کردند. این کشورها و جریان های سیاسی ضمن حمایت

ص: 83


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص29، خبرگزاری پارس، 15/7/1360، به نقل از خبرگزاری ها؛ و- همان، صص 21 - 20، قاهره - خبرگزاری پارس، 15/7/1360.
2- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص4.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص30، واتیکان - خبرگزاری فرانسه، 15/7/1360.
4- همان، 16/7/1360، ص24، خبرگزاری پارس، 15/7/1360، به نقل از خبرگزاری ها.
5- روزنامه اطلاعات، 16/7/1360، ص4، واحد مرکزی خبر به نقل از آسوشیتدپرس.
6- روزنامه کیهان، 16/7/1360 - ص4.
7- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، ص32، بخارست - آسوشیتدپرس، 16/7/1360.
8- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص4.

از اقدام انقلابیون مصر، مرگ انور سادات را سرآغاز تحولی جدید در منطقه و این کشور دانستند.

وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران از حادثه مرگ سادات استقبال کرد و آن را به نفع مردم منطقه خواند. در بخشی از بیانیه وزارت امور خارجه آمده است: ما معتقدیم که فروریختن پایه های سلطه غرب و شرق در دنیای اسلام و محو سردمداران کفر جهانی، یک گام اساسی به سوی استقرار حکومت حق است، هرچند امپریالیزم امریکا و رژیم اشغالگر قدس، مذبوحانه بکوشند که رژیم فاسد ساداتی را در مصر و دیگر رژیم های سادات گونه را در منطقه بر پای نگه دارند.(1)

احمد عزیزی، قائم مقام وزارت خارجه، نیز با برشمردن عملکرد سادات در همراهی وی با رژیم صهیونیستی و امریکا، مرگ وی را به نفع مردم مصر ارزیابی کرد. وی گفت: «این ترور چه ازسوی امپریالیسم امریکا برای تغییر مهره اش در منطقه و انحراف افکار عمومی و چه ازسوی ابرقدرت دیگری برای کسب امتیاز و یا ازطرف یکی از سازمان های اصیل و اسلامی مصر صورت گرفته باشد، به هرحال بازتاب و اثری مردمی دارد که به نفع مردم مصر خواهد بود.» عزیزی افزود: «سادات یکی از خائن ترین شخصیت ها یی بود که با بستن قرارداد صلح جداگانه با رژیم اشغالگر قدس، خیانت به انقلاب فلسطین، تبدیل کشورش به پایگاهی برای امریکا و ایجاد منطقه نفوذی برای این ابرقدرت در خاورمیانه، ضربه های زیادی به اسلام و به طورکلی به آرمان مستضعفین وارد آورد.» وی سپس به خصومت شدید سادات با انقلاب اسلامی ایران تأکید کرد و گفت: «سادات چنان از داشتن بینش سالم محروم بود که حتی شاه معدوم را در کشور خود پذیرفته و او را تا روز مرگش تحت حمایت خود قرار داد.»

قائم مقام وزیر امور خارجه با اشاره به اینکه از سازمان ها یی که تاکنون مسئولیت ترور سادات را به عهده گرفته اند اطلاع دقیقی در دست نیست، گفت: «بدون شک ازبین رفتن سادات درنتیجه رشد مردم مصر و شکوفایی انقلاب اسلامی در این کشور و به دنبال آن تهاجم مردم مسلمان مصر علیه رژیم سادات صورت گرفت.»(2)

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران نیز در اطلاعیه ای به مردم مصر، آنها را به مبارزه برای سرنگونی رژیم وابسته مصر فراخواند. در این اطلاعیه آمده است: اکنون که فرعون حاکم بر مصر به سرنوشتی چون شاه خائن گرفتار شده و به جهنم رفته است، بر شماست که همانند خلق به پاخاسته ایران، متحد و یکپارچه تحت رهبری علمای متعهد و مکتبی و مبارز، با اتکال به خدا تا سقوط کامل رژیم مزدوران امریکایی و یاران سادات خائن پیش رفته، متوجه توطئه امریکا که درصدد جایگزینی مهره جدیدی در مصر و انحراف نهضت اسلامی شماست، باشید و یقین داشته باشید که شعارهای کوبنده "الله اکبر" مردم ایران و میلیون ها مسلمان در مراسم حج و عرفات و در سرتاسر جهان به مناسبت مرگ سادات خائن، بهترین نشانه پشتیبانی از شما مردم به پاخاسته مصر است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به همراه مردم مسلمان و انقلابی ایران به پیروی از رهنمودهای فرمانده و رهبر کبیر خود امام خمینی، حمایت همه جانبه خود را از شما امت به پاخاسته مصر اعلام کرده و به شما نوید پیروزی خدا را در قرآن می دهد که "نصر من الله و فتح قریب".(3)

ص: 84


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، ص26، خبرگزاری پارس، براساس اطلاعیه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران.
2- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص14.
3- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 233، 16/7/1360، ص3، به گزارش روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

مواضع سوریه و برخی جناح های مبارز فلسطین درباره مرگ سادات نیز حاکی از رضایت آنان درخصوص این اقدام انقلابی است. هرچند تاکنون مقامات سوریه درباره مرگ سادات به اظهارنظر مستقیم نپرداخته اند، روزنامه رسمی تشرین - که به نحوی بازگوکننده مواضع مقامات رسمی سوریه است - باتوجه به سوابق انور سادات، در مقاله ای از مرگ او اظهار رضایت کرده است. این روزنامه نوشته است: هم زمان با سالگرد جنگ اکتبر 1972، مردی سقوط کرد که به شرف، خون و مقام شهدای جنگ اکتبر میان اعراب و اسرائیل خیانت کرده بود و سادات با تن دادن به سیاست امپریالیسم امریکا و سر فرودآوردن دربرابر رژیم صهیونیستی و امضای قرارداد ننگین صلح کمپ دیوید، ننگ و ذلت بی نظیری را برای اعراب به وجود آورد و اینک با رفتن سادات، ممکن است امریکا مهره دیگری را به جانشینی او انتخاب نماید و باتوجه به سخنان اخیر ریگان و تشکیل جلسه امنیت ملی در کاخ سفید و اعلام آماده باش نیروهای امریکایی مستقر در خاورمیانه، این امر ممکن است و می توان با اطمینان گفت که رفتن سادات رفتن هرگونه سازش است.(1)

واکنش مقامات فلسطینی نیز در مرگ سادات قابل توجه بود. "ابوایاد"، مرد شماره دوی الفتح، اعلام کرد: سازمان آزادی بخش فلسطین دست کسی را که برای مرگ سادات ماشه کشید، می فشارد. فارق قدومی نیز گفت: «خبر مرگ سادات بهترین خبری است که طی چند سال دریافت کرده ام.»(2)

یونایتدپرس نیز از بیروت اعلام کرد: هزاران چریک فلسطینی و هواداران نهضت فلسطین، امروز با حضور در خیابان ها مرگ سادات را جشن گرفتند.(3)

خبرگزاری جمهوری دمکراتیک یمن (جنوبی) قتل سادات را عملی دلاورانه خواند که به عمر خائنی که خود را به صهیونیست ها و امریکایی ها فروخته بود، پایان داد.(4)

1

رادیو بی بی سی بازتاب مرگ انور سادات رئیس جمهور مصر را در کشورهای منطقه به خصوص کشورهای دوست و متحد مصر و کشورهای چپ گرای منطقه بررسی کرده و به ذکر گفته های برخی مسئولان رژیم صهیونیستی که همگی حاکی از تأسف شدید آنها از مرگ سادات می باشد، اشاره کرده است. در گزارش بی بی سی آمده است: «شکی نیست که مرگ سادات، آینده مذاکرات صلح بین مصر و اسرائیل را، که در سال 1977 در کمپ دیوید آغاز شد، در تردید خواهد گذاشت و به همین دلیل، عکس العمل اسرائیل نسبت به این سوء قصد توأم با تأثر زیاد بوده است و آقای مناخیم بگین، نخست وزیر اسرائیل، گفته است که وی در فقدان یک دوست و یک شهید سوگوار [است] و خواستار آن شد که جریان مذاکرات صلح بین مصر و اسرائیل ادامه یابد.

آقای موشه دایان، وزیر دفاع سابق اسرائیل، نیز تأثر و نگرانی خود را از آینده ابراز کرد و گفت که مرگ سادات یک علامت سؤال در مقابل ادامه جریان صلح قرار می دهد. مردم عادی اسرائیل نیز در مقابل این خبر ابراز تأثر کردند. سودان نزدیک ترین متحد آقای انور سادات در

ص: 85


1- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص4.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، صص 21 - 20، قاهره - خبرگزاری پارس، 15/7/1360.
3- همان، ص30، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 15/7/1360.
4- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص4، واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری فرانسه از عدن.

جهان عرب، این سوء قصد را محکوم ساخت. دولت سودان گفت که این کشور در مقابل هر نوع توطئه چینی، خرابکاری و تجاوز در کنار مصر خواهد ایستاد. در تونس، دبیرکل جامعه عرب اظهارامیدواری کرد که مصر دوباره به سایر کشورهای عربی که با پیمان صلح مصر و اسرائیل مخالف بودند، بپیوندد، ولی او گفت: درحال حاضر کلیه افکار و احساسات ما باید در کنار مردم کشور برادر، مصر، باشد. در بعضی کشورهای عربی مخالف پیمان صلح سادات، مرگ سادات باعث خوشحالی شد.

در لیبی، رادیو طرابلس گزارش داد که مردم در خیابان ها به رقص و پایکوبی پرداخته اند و قتل سادات را خبر خوشی از پیروزی مردم مصر و کشورهای عربی برعلیه خیانت خواندند. سرهنگ معمر قذافی، رهبر لیبی، [که] یکی از سرسخت ترین دشمنانش آقای انور سادات [بود]، دیشب ضمن یک سخنرانی 50 دقیقه ای از تلویزیون لیبی، از این سوء قصد استقبال کرد. قذافی گفت: لیبی قصد مداخله در مصر را ندارد، ولی اگر مردم مصر و نیروهای مسلح این کشور اراده کنند، نیروهای مسلح لیبی آماده کمک خواهند بود. رهبر لیبی همچنین گفت که مرگ سادات کینه های موجود بین مصر و لیبی را برای همیشه دفن کرده است.

در بیروت، فلسطینی ها و چپ گرایان لبنان با خوشحالی به تیراندازی های هوایی پرداخته اند و در سوریه درحالی که مردم در خیابان های دمشق پایکوبی می کردند، فریاد می زدند: خائن مرده است.

در اردن آقای "عدنان ابوعوده" وزیر اطلاعات اظهار کرد که کشته شدن سادات این مسئله را ثابت می کند که هر تلاشی جهت حل مسئله خاورمیانه که فلسطینی ها را نادیده بگیرد، محکوم به شکست است. وزیر اردنی همچنین اظهارامیدواری کرد که کلیه کشورهای عربی که در منزوی کردن مردم مصر در جهان عرب کوشا بودند، در تصمیم خود تجدیدنظر کنند.

سخنگوی سازمان آزادی بخش فلسطین در لندن گفت که ما در انتظار چنین عاقبتی برای آقای سادات بودیم، زیرا ما همه اطمینان داریم که وی علیه منافع مردم خود، ملت های عربی و فلسطینی ها کار می کرد و با همدستی امریکا و اسرائیل دست اندرکار توطئه علیه مردم فلسطین بود. آقای یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادی بخش فلسطین، گفت: اقدامی که به وسیله مردم مصر و ازطریق نیروهای مسلح [انقلابی] این کشور انجام پذیرفت، ثابت کرده است که آرمان فلسطین در قلب و روح مردمی زنده است که نمی توانند کسی را که از بیت المقدس دست کشید، ببخشند.

رادیوی دولتی ایران نیز از کشته شدن سادات، به عنوان مرگ یک مزدور و خائن استقبال کرد. البته، مقامات ایران به علت اینکه آقای انور سادات بعد از سرنگونی شاه به وی در مصر پناه داد، با وی خصومت دارند.

رادیو مسکو نیز سوء قصد به آقای سادات را یک مخالفت داخلی نسبت به سیاست های وی دررابطه با اسرائیل و امریکا دانست و گفت که تیراندازی به آقای سادات ناشی از نارضایتی مردم مصر از سیاست های داخلی و خارجی وی به خصوص انعقاد پیمان صلح با اسرائیل متجاوز و همکاری های نظامی با امریکا بوده است.»(1)

ص: 86


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، 16/7/1360، صص 5 - 4، ضمیمه، رادیو لندن، 15/7/1360.

ضمیمه گزارش7: شرح عملیات پاک سازی شهر بوکان از گروه های مسلح غیرقانونی و معارضین نظام.

بوکان آخرین شهر در کنترل گروه های مسلح در استان آذربایجان غربی بود که در تاریخ 11/7/1360 پاک سازی شد. در جریان این عملیات، نیروهای مشترک ارتش، سپاه و اکراد محلی از چند روز قبل از عملیات اصلی، با پاک سازی روستاها و محورهای منتهی به بوکان، گام به گام خود را به این شهر نزدیک کردند و با محاصره شهر در اطراف آن مستقر شدند.

این نیروها از نیمه شب 10/7/1360، ارتفاعات (نعل شکن) مشرف به شهر را تصرف کرده، تا ساعت 4 صبح خود را به مبادی ورودی شهر رساندند و پس از استقرار و هماهنگی، از اولین دقایق روشن شدن هوا در روز 11/7/1360، از 3 محور سقز - بوکان (جنوب)، میاندوآب - بوکان (شمال) و شاهین دژ - بوکان (شرق)، وارد شهر شدند و تا قبل ازظهر، شهر را تصرف کردند. بلافاصله پس از حضور نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در شهر، ستاد مشترک عملیات غرب کشور برای تثبیت امنیت و جلوگیری از هرج ومرج، با صدور اطلاعیه ای به مدت 48 ساعت در شهر وضعیت فوق العاده اعلام کرد. ارتش کنترل و تأمین ارتفاعات مشرف به شهر را برعهده گرفت و نیروهای سپاه مقرهای حزب دمکرات کردستان و سطح شهر را پاک سازی کردند.(1)(2)

ضمیمه گزارش13: نامه مورخ 5 اکتبر 1981 (13مهرماه 1360) معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه کویت به رئیس شورای امنیت

«احتراماً به اطلاع می رساند که از زمان بروز مخاصمات میان عراق و ایران، نیروی هوایی ایران چندین بار به مرزها و مواضع کویت حمله کرده است. دولت کویت امیدوار است که این اقدامات از روی سهل انگاری و اشتباهات ناشی از درگیری رخ داده باشد. به هرحال، وقوع مجدد چنین حوادثی نشان دهنده آن است که مقامات ایرانی عمداً چنین حملات نظامی را علیه مواضع کویت انجام می دهند. آنچه موجب نگرانی فزاینده شده این است که چنین حملات نظامی در خارج از منطقه مرزهای شمالی کویت صورت گرفته و تأسیسات غیرنظامی در عمق خاک کویت را هدف قرار داده است. نمونه آشکار جدیدترین حملات هوایی ایران، بمباران مجتمع نفت خام "ام العیش" در تاریخ اکتبر 1981 است.

پس از هر حادثه ای، دولت کویت به مقامات ایرانی اعتراض کرده و مسئولیت کامل چنین اقداماتی را گوشزد کرده است. دولت کویت خاطرنشان می کند که تکرار چنین عملیات هایی تنها به گسترش جنگ در منطقه منجر خواهد شد؛ مسئله ای که به نفع صلح و امنیت جهانی نیست.

تمامی دولت های منطقه از زمانی که فهمیدند این اقدامات نه تنها تهدیدی برای کویت، بلکه برای همه کشورهای منطقه است، آن را محکوم کردند. دولت کویت در مجامع بین المللی تلاش کرد که جنگ میان عراق و ایران را متوقف کند و این بر کسی پوشیده نیست.

دولت کویت دریافته است که ادامه این جنگ به نفع هیچ طرفی نیست، بلکه دیگر کشورها را نیز در خطر درگیری قرار می دهد.

توجه جناب عالی را بدین نکته جلب می کند که دولت کویت مایل است اقداماتی را برای جلوگیری از وقوع مجدد چنین حوادثی که مقامات ایرانی مرتکب می شوند، به عمل آورد. همچنین تأکید می کند که مسئولیت کامل هرگونه پیامدی در ادامه یافتن چنین حوادثی متوجه ایران می باشد.

صباح الاحمد الجابر الصباح - معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه کویت»(3)

ص: 87


1- برای اطلاع بیشتر به کتاب روزشمار 15، روزشمارهای 10 تا 12 مهرماه سال 1360 مراجعه کنید.
2- یدالله ایزدی، کتاب پانزدهم روزشمار جنگ (چاپ نشده)، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
3- جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل، ترجمه محمدعلی خرمی، جلد اول، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1387، صص 99 - 98.

ص: 88

ص: 89

ص: 90

روزشمار جنگ پنجشنبه 16 مهر 1360- 9 ذی الحجه 1401- 8 اکتبر 1981

1

به دنبال افزایش فعالیت های نیروهای مسلح ایران در منطقه عمومی سوسنگرد و بستان، تعدادی از واحدهای ارتش عراق به منظور تصرف ارتفاع بسیار مهم تپه سبز در غرب دزفول، عملیاتی را اجرا کردند که با شکست روبه رو شد. نیروهای عراقی با استفاده از وضعیت جوی نامناسب قصد پیشروی به این منطقه را داشتند که با هوشیاری نیروهای خودی موفق به این کار نشدند. (1)گفتنی است که این تپه ازنظر نظامی اهمیت بسیاری دارد.(2) امروز همچنین شهر آبادان زیر آتش توپخانه ها و سلاح های دوربرد دشمن قرار داشت که ضمن واردآمدن خسارت هایی به چند منزل مسکونی، تعدادی از مردم عادی شهر نیز زخمی شدند.(3)

2

درپی انتصاب فرماندهان جدید سپاه و نیروی زمینی ارتش، اقدامات گسترده ای درزمینه سازماندهی جنگ، با هدف پایان دادن به اشغال سرزمین های ایران انجام شد. محسن رضایی، فرمانده جدید سپاه پاسداران، که قبل از این، مسئولیت واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه را برعهده داشت، فعالیت گسترده ای را برای ایجاد تحول در جبهه های جنگ آغاز کرد و تصمیم گرفت تا اقدامات جدید و همه جانبه ای را در دستور کار خود قرار دهد و با کمک فرماندهان سپاه که در مناطق عملیاتی مستقر بودند، مسیر مشخصی را برای تداوم جنگ تعیین کند. حسین علایی یکی از فرماندهان ارشد سپاه دراین باره نوشته است: «سپاه در پاییز 1360 و هم زمان با آماده شدن برای اجرای عملیات طریق القدس، اقدامات زیر را انجام داد:

ص: 91


1- سند شماره 5253 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه خبری (گزارش نوبه ای)، قرارگاه مقدم نزاجا در جنوب، شماره 291، 18/7/1360، ص1.
2- تپه سبز در خط صالح مشطط در غرب رودخانه کرخه روبه روی شوش در منطقه مالحه قرار دارد. این تپه با ارتفاع 105 متر در محاصره دشمن قرار داشت. نیروهای خودی با عبور از جاده آسفالت دزفول - سایت و احداث یک کانال تا بالای تپه، از آن استفاده می کردند. (احمد دهقان، روزنوشت (یادداشت های روزانه شهید حسن باقری)، تهران: مرکز نشر آثار شهید حسن باقری، 1392، ص320.)
3- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 204، 18/7/1360، ص16، تهران - خبرگزاری پارس، 18/7/1360، به نقل از اطلاعیه 663 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.

1. تشکیل تیپ های مستقل سپاه.

2. تشکیل گروه طرح ریزی سپاه برای برنامه ریزی عملیات های آینده با هویت مستقل و مشخص سپاه.

3. طراحی زنجیره ای از عملیات ها به منظور بیرون راندن ارتش بعثی از ایران.

4. تعیین راهبرد عملیات نظامی با هدف پایان دادن به اشغال سرزمین های ایران.»

آقای علایی در ادامه بحث زمینه سازی برای اجرای عملیات طریق القدس افزوده است: «اجزای این راهبرد (آزادسازی سرزمین های اشغالی) عبارت بود از تعیین اهداف پلکانی برای رسیدن به هدف نهایی که دفع تجاوز دشمن و آزادسازی همه سرزمین های اشغالی از چنگال دشمن بود. جزئیات این راهبرد عبارت بود از:

الف) طرح ریزی عملیات هایی به منظور انهدام سازمان جنگی ارتش بعثی و کاهش توان نظامی دشمن و همچنین آزادسازی بخش هایی از سرزمین های اشغالی.

ب) آزادسازی یگان های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران از خطوط پدافندی طولانی و امکان ایجاد تمرکز قوا برای اجرای عملیات بعدی در مناطق اشغالی کشور.

ج) دستیابی به آمادگی برای ایجاد شرایط طرح ریزی حمله تعیین کننده نهایی.

د) اجرای عملیات های آزادسازی در مناطق مختلف، متناسب با توان رزمی خودی.

ه-) به غنیمت گرفتن جنگ افزارها و تجهیزات سنگین دشمن (تانک ها، نفربرها و توپخانه) به منظور توسعه توان رزم خودی.

و) همکاری و هماهنگی هرچه بیشتر نیروهای سپاه و ارتش در هر عملیات با هدف افزایش توان رزمی نیروهای خودی.»(1)

1

یک گروه عملیاتی از نیروهای سپاه و حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی ها) در عملیاتی چریکی به پاسگاه شاندری خوار در استان سلیمانیه حمله کرده، تلفاتی به دشمن وارد کردند. در این اقدام یک تن از نیروهای خودی زخمی شد.(2)

ص: 92


1- حسین علایی، روند جنگ ایران و عراق، جلد 1، تهران: نشر مرز و بوم، 1391، صص 357 و 358.
2- سند شماره 294005 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای عملیاتی، از لشکر 28 به فرمانده عملیاتی شمال غرب (ارومیه)، 17/7/1360 تا 18/8/1360، ص1.

1

امروز سپاه سوم عراق در یک دستور نظامی به شماره 2105/0/1س، به یگان های تابعه خود (لشکرهای 1، 5، 9، 2 و تیپ10 و مدیریت های اطلاعات) اعلام کرد نیروهایی که از سپاه پاسداران دستگیر می شوند اسیر قلمداد نکنند، بلکه در میدان جنگ همانند جنایتکار جنگی با آنان رفتار شود.(1)

2

ستاد عملیات مشترک شمال غرب(2) با انتشار اطلاعیه شماره 13 با تعیین ضرب الاجل، از گروه ها و افراد مسلح غیرقانونی خواست تا سلاحشان را بر زمین گذاشته، خود را به نیروهای نظامی و انتظامی معرفی کنند. متن اطلاعیه به شرح زیر است: مردم مسلمان کرد، با سلام و درود به تمامی شهدا و رهبر کبیر انقلاب اسلامی ایران، امام خمینی و شما مسلمانان. همان طوری که آگاه هستید، نیروهای توفنده انقلاب اسلامی ایران با برتری تمام و کامل وجب به وجب این مرز و بوم اسلامی را از لوث وجود ضدانقلابیون و کافران پاک کرده و می روند که پرچم پرافتخار لااله الاالله و محمد رسول الله را در تمامی میهن اسلامی به اهتزاز درآورند. ما به تمامی کسانی که فریب خورده اند و از کار خود نادم و پشیمان هستند، باتوجه به اینکه مکتب اسلام عزیز، مکتب رحمت و عطوفت برای کسانی است که نادم اند و به طرف خداوند متعال بر می گردند و مظهر خشم و غضب در مقابل کافران و کسانی است که خداوند و اسلام عزیز را نفی می کنند، تذکر می دهیم که در منطقه آذربایجان غربی و کردستان بجز بانه و سردشت تا اول آبان ماه و در منطقه بانه و سردشت تا پانزدهم آبان ماه 1360، فرصت دارند که خود را به نیروهای رزمنده و سپاهیان اسلام معرفی کنند تا ترتیب یک زندگی شرافتمندانه برای آنها داده شود. خداوند ما را به راه راست هدایت فرماید.(3)

3

رادیو صدای کردستان ارگان تبلیغاتی حزب دمکرات کردستان ایران و رادیو صدای ایران وابسته به گروه های سلطنت طلب، در اقدامی مشترک می کوشند ضمن ناامن نشان دادن مناطق کردنشین کشور، میان نیروهای مسلح کشور اختلاف ایجاد کنند و با تضعیف سپاه و ارتش، آنها را در برقراری امنیت در این مناطق ناکارآمد جلوه دهند.

ص: 93


1- سند شماره 035211 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه سوم (اطلاعات) به لشکرهای 1، 5، 9، 2 و 10 تیپ زرهی ابن الولید و اطلاعات، 18/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 035212 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تیپ زرهی ابن الولید به واحدهای تابعه، 21/7/1360، سند تک برگی.
2- این ستاد از نیروهای سپاه، ارتش، ژاندارمری و پیش مرگان مسلمان کرد تشکیل شده است و هدف آن مبارزه با نیروهای ضدانقلاب در غرب کشور است.
3- روزنامه کیهان، 18/7/1360، ص2، کرمانشاه.

درحالی که هیچ یک از منابع خبری از وضع غیرعادی در شهر سردشت گزارشی نداده اند، رادیو صدای کردستان وابسته به حزب دمکرات کردستان ایران، مدعی تصرف و کنترل یک ساعته این شهر به دست نیروهای حزب دمکرات کردستان ایران شد. به گزارش این رادیو، آخرین خبر رسیده از سردشت حاکی از آن است که روز شانزدهم مهرماه، پیش مرگان با نفوذ نیروی معینی به داخل شهر به مدت یک ساعت کنترل شهر را در دست گرفتند و بعد از به هلاکت رساندن یک پاسدار و مجروح کردن پاسداری دیگر، سالم به پایگاه های خود بازگشتند.(1)

رادیو صدای ایران، وابسته به محافل سلطنت طلب نیز با پشت کردن به اصول به اصطلاح ملی گرایانه و با فراموش کردن شعار حفظ یکپارچگی ایران به جانب داری تبلیغاتی از نیروهای (حزب دمکرات و گروه کومه له) برخاسته که خودمختاری و چپ گرایی و تشکیل حکومت چپ (سوسیالیستی - کمونیستی) از مهم ترین اهداف مبارزاتی آنهاست. این رادیو همچنین با نادیده گرفتن عمدی اقدامات نیروهای ارتش در مبارزه با گروه های مسلح غیرقانونی و تلاش برای حفظ یکپارچگی کشور، فقط به وجود سپاه پاسداران در مناطق کردنشین اشاره کرده، در یک خبرسازی غیرواقعی اعلام کرد: خبرنگار صدای ایران از مناطق کردنشین خبر می دهد که سلحشوران کرد، در شهر بوکان پاسداران [امام] خمینی را مورد حمله شدید قرار دادند و تلفات بسیاری بر آنان وارد کردند. همچنین گروه های ضربت وطن پرست در نزدیکی بانه در یورشی متهورانه، پاسداران را مجبور به فرار کرده، عده زیادی از آنان را کشته یا زخمی کردند. در این حمله، مقدار زیادی مهمات از پاسداران فراری به دست آمده است. یادآوری می شود که رادیو رژیم اعلام کرده است که شهر بوکان و کل منطقه کردستان تحت نفوذ پاسداران است. خبرنگار صدای ایران در گزارش خود می افزاید: نیروهای ملی کرد در نبرد دیگری که در حوالی مهاباد درگرفت، گروهی از پاسداران را زخمی کردند. در منطقه روانسر و کامیاران نیز پاسداران دولتی هدف حمله شدید نیروهای ملی کرد قرار گرفته، مجبور به فرار شدند.(2)

این رادیو در یک خبرسازی دیگر با هدف ایجاد یأس در نیروهای ارتش جمهوری اسلامی و جداکردن صف نیروهای مسلح جمهوری اسلامی اعلام کرد: رژیم تهران از اسامی افسران وطن پرست فهرست بزرگی را تهیه کرده است که در نظر دارد در زمان مناسب به دنبال فروکش کردن تظاهرات خیابانی و احتمال پایان جنگ ایران و عراق، آنان را به اتهاماتی ازقبیل تلاش برای کودتا و همکاری با مخالفان و مجاهدین خلق به جوخه های اعدام بسپارد. رژیم تهران اخیراً متوجه شده است که مقدار زیادی از سلاح ها و مهمات مفقود شده و گروهی از فرماندهان ارتشی نیز ناپدید شده اند. رژیم ایران نمی داند که این مهمات دراختیار چه گروه یا گروه هایی قرار گرفته است و افسران مفقودشده کجا هستند.(3)

ص: 94


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص10 ضمیمه، صدای کردستان ایران، 21/7/1360.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، ص12 ضمیمه، رادیو صدای ایران، 16/7/1360.
3- همان، صص 12 - 11 ضمیمه، رادیو صدای ایران، 16/7/1360.

1

سازمان مجاهدین خلق (منافقین) امروز در شهرهای مختلف کشور، اقدام به ترور افراد متعهد و بمب گذاری در اماکن عمومی و خصوصی کرد. همچنین نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف چند خانه تیمی را شناسایی کردند که در درگیری های پیش آمده تعدادی از افراد سازمان کشته، زخمی یا دستگیر شدند.

ساعت 10 صبح امروز، نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در خیابان شهرآرا (ستارخان) تهران، یکی از نیروهای بسیج به نام "ابراهیم نیما" را ترور کرده، و وی را به شهادت رساندند. در همین خیابان، چند نفر از نیروهای سازمان ازجمله یکی از نیروهای تشکیلاتی دستگیر شدند.(1)

در اهواز، یکی از افراد مجاهدین خلق با لباس مبدل پاسداری خود را به یکی از ستادهای مقاومت محلی در منطقه "باغ شیخ" نزدیک کرده، یکی از نیروهای این ستاد به نام "احمد کوهکی" را هدف شلیک 4 گلوله قرار داد و به شهادت رساند. فرد ضارب پس از این اقدام همراه یک موتورسوار - که از قبل آماده بود - از محل حادثه گریخت.(2)

در چهارراه نیمای شیراز، در مقابل مسجدالرضا، نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) یک بمب دست ساز را در مغازه فردی متعهد جاسازی کرده بودند که صاحب مغازه آن را کشف و به بیرون مغازه منتقل کرد. هنگام خنثی سازی این بمب به دست نیروهای سپاه، بمب منفجر و فرد خنثی کننده زخمی شد.(3)

افراد سازمان مجاهدین (منافقین) در نیشابور و در نزدیکی ساختمان فرمانداری، بمبی بسیار قوی را که در زنبیلی جاسازی شده بود، کار گذاشتند. این بمب که عوامل سازمان آن را فعال کرده بودند، با هشیاری یک زن عابر کشف شد و نیروهای سپاه بلافاصله با حضور در محل آن را خنثی کردند.(4)

در خیابان امام خمینی تهران جنب بیمارستان ارتش، نیروهای دادستانی و کمیته مرکزی انقلاب اسلامی یک خانه تیمی شاخه نظامی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را کشف کردند. در بازرسی از این خانه، تعدادی اسلحه و مقادیری مهمات جنگی به دست آمد.(5)

در شهر زنجان، نیروهای سپاه با اطلاع قبلی برای تخلیه یک خانه تیمی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) عازم محل شده بودند که با مقاومت و تیراندازی افراد ساکن خانه مواجه شدند. با شروع درگیری و تیراندازی طرفین، یک نفر از افراد سازمان کشته، چند تن دستگیر و یکی از آنها نیز متواری شد. از این خانه تیمی یک اسلحه، 300 تیر فشنگ، تعدادی بمب دست ساز و اسناد و مدارک سازمانی به دست آمد.(6)

نیروهای سپاه پاسداران گرگان اقدام به دستگیری یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) کردند که با واکنش و چاقوکشی وی مواجه شدند. در درگیری پیش آمده، یکی از نیروهای سپاه زخمی شد، اما فرد مهاجم به دست همان فرد زخمی، هدف اصابت گلوله قرار گرفت و او هم زخمی و دستگیر شد. از بازرسی منزل وی مقادیری مهمات و انواع خرج گلوله های توپ و خمپاره به دست آمد.(7)

ص: 95


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، ص3، تهران - خبرگزاری پارس، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، ص31، اهواز- خبرگزاری پارس، 16/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص3، اهواز- خبرگزاری پارس.
3- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص6، شیراز؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، ص4، شیراز- خبرگزاری پارس، 19/7/1360، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران.
4- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 203، 18/7/1360، ص15، مشهد - خبرگزاری پارس، 17/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص14، مشهد - خبرگزاری پارس؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 235، 19/7/1360، ص3، نیشابور؛ و- سند شماره 071184 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مشهد به فرماندهی تهران، 19/7/1360، سند تک برگی.
5- روزنامه اطلاعات، 19/7/1360، ص3.
6- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص1، زنجان؛ و- سند شماره 071171 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه زنجان به سپاه مرکز (فرماندهی)، 18/7/1360، سند تک برگی؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 234، 18/7/1360، صص 4 - 3، اطلاعیه روابط عمومی سپاه.
7- سند شماره 174099 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ستاد منطقه3 چالوس به فرماندهی ستاد مرکزی تهران، 17/7/1360، سند تک برگی.

در شهر گرگان، درپی اعترافات یکی از عناصر فعال سازمان مجاهدین خلق (منافقین) 3 تن دیگر از اعضای سازمان که در یک خانه تیمی فعالیت مخفی داشتند، شناسایی و دستگیر شدند. این افراد در درگیری های مسلحانه، شرکتی فعال داشتند.(1)

نیروهای سپاه پاسداران در بندرترکمن یک خانه تیمی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را کشف کردند. از این خانه تعدادی اسلحه و مقادیری مهمات به دست نیروهای سپاه افتاد.(2)

1

امروز فرمانده سپاه پاسداران در پیوست نامه ای، دستورالعمل جدید عملیاتی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را که در یک خانه تیمی یکی از سرشاخه های سازمان به دست آمده بود، به مراکز فرماندهی سپاه سراسر کشور ارسال کرد و یادآور شد که فرماندهان سپاه و مسئولان واحدهای اطلاعات با مطالعه دقیق آن سعی کنند آمادگی لازم را برای برخورد با وقایع احتمالی کسب کنند.(3)

پیش گام بودن سازمان در راه اندازی درگیری های مسلحانه محلی، راه اندازی شورش های خیابانی، چگونگی سازماندهی و اجرای عملیات های مسلحانه، دستور صریح به منظور کشتن افراد نظامی و امنیتی، تخریب اماکن و برخی توصیه های لازم برای انجام دادن چنین اقداماتی ازجمله مطالبی است که در این دستورالعمل به آنها پرداخته شده است. اصرار به اجرای عملیات های تروریستی به منظور قتل و تخریب به هر طریق و با هر توانی، از نکات قابل توجه این دستورالعمل است که در بررسی محتوایی آن به چشم می خورد. در این دستورالعمل آمده است:

«1. هدف، انجام تظاهرات [و] شورش است؛ بنابراین، باید کاملاً با روحیه تهاجمی با مزدوران رژیم برخورد کرد و از تخریب و آتش زدن ماشین کمیته، فروشگاه های دولتی، بانک ها، ادارات دولتی، وزارت خانه ها، مغازه های فالانژی و... به هیچ وجه نباید کوتاهی بشود. کینه مقدس انقلابی را نسبت به رژیم خونخوار و وحشی باید در این اعمال نشان بدهیم.

2. تمام افراد موظف اند سر ساعت مقرر در محل های مشخص شده، تظاهرات را با شعارهای کوبنده آغاز کنند؛ بنابراین، نباید منتظر دیگران بود، هرکسی باید خود شروع کننده جریان باشد.

3. به همه افرادی که می توانید ساعت و محل تظاهرات را اطلاع دهید.

4. هرگونه سلاح که در دسترس دارید، بیاورید. تیم ها و برادران و خواهران مسلح در صحنه حضور دارند و حرکت را با رگبارهای هوایی آغاز می کنند؛ بنابراین، با شروع تیراندازی نباید صحنه را ترک کرد. علامت مشخصه نیروهای خودی شعار انقلابی است.

5. توجه شود که تظاهرات، شورشی و تهاجمی است، درصورت آمدن مزدوران باید آنها را

ص: 96


1- سند شماره 071165 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ستاد منطقه3 چالوس به فرماندهی ستاد مرکزی 17/7/1360، سند تک برگی.
2- همان.
3- این دستورالعمل در تاریخ 5/7/1360 هنگام دستگیری یکی از سرشاخه های سازمان مجاهدین خلق، در یک خانه تیمی به دست آمده است.

هدف رگبار مسلسل قرار داده، به هلاکت برسانیم، اگر براثر تیراندازی تجمع شما و مردم پراکنده شد، نباید صحنه را ترک کنیم، بلکه باید به جنگ وگریز با مزدوران ادامه [داده] و آنها را فراری دهیم و تخریب را باید ادامه داد. توجه کنیم که در صحنه عمل، هر فرد، خود یک فرمانده است و می تواند بسیاری [از] افراد را بسیج کند و به تخریب و آتش زدن بپردازد و مزدوران [امام] خمینی را به سزای اعمال جنایتکارانه شان برساند.

6. انواع وسایل آتش زا، وسایل تخریب و... از هر نوع [با خود] بیاورید، البته، اصل، آمدن خود افراد است.

7. عکس بنی صدر، مسعود [رجوی]، موسی [خیابانی]، تختی، مصدق و پدر طالقانی را همراه خود بیاورید و موقع شروع آنها را به دست بگیرید.

8. اگر به شما مسئولیت مشخصی داده شده است، سعی کنید به بهترین وجهی مسئولیت خود را انجام دهید.

9. اگر کسی شهید شد، باید او را روی دست گرفته و به دادن شعار علیه [امام] خمینی بپردازید. نباید بگذاریم خون شهدا پایمال شود.

10. افراد مسلح ضمناً آخرین نفراتی باشند که صحنه را ترک می کنند.

11. پاره کردن و آتش زدن عکس های [امام] خمینی [اولویت دارد]. (حتی می توانید قبلاً عکس ها را بخرید و در صحنه آتش بزنید.)

12. نسبت به کتک خوردن و دستگیری خواهران و برادران (به خصوص خواهران) نباید بی تفاوت بود. برادران حتماً نقش پوشش خواهران را به عهده داشته باشند و آنها را از صحنه خارج کنند.

13. شعارها نقش تعیین کننده دارند، در شعارها حتماً اسم مسعود برده شود. (شعارها باید کوبنده و انگیزاننده باشد.)

14. حتماً لاستیک وکوکتل های دودزا با خود بیاورید.

15. برادران و خواهران مسلح قبل از شروع [تظاهرات]، تیراندازی نکنند، مگر اینکه نیروهای دشمن از قبل بسیج شده باشند. [دراین صورت]، باید آنها را هدف گلوله های آتشین قرار داد.

16. اگر سلاحتان گیر کرد، به هیچ وجه هول نشوید. گیر اسلحه را با کشیدن گلنگدن می توان رفع کرد. می توان از قبل یک میله با یک پارچه همراه داشت و درصورت گیر اسلحه، گلنگدن را پایین کشیده و با میله، لوله آن را تمیز کرد و سر گلنگدن را بالا برد.

17. از خلع سلاح کمیته چی ها و مصادره ماشین، کارت، لباس و وسایل دیگر آنها به هیچ وجه کوتاهی نشود.

18. ماشین های دشمن را به راحتی می توانید با چپ کردن آتش بزنید.

19. بنزین را روی آتش با دست نریزید، مشتعل می شود و دست خودتان را می سوزاند.

ص: 97

20. وسایل احتراق ازقبیل بنزین، نفت و... را به هر طریقی که می توانید به صحنه بیاورید، شیشه شیر، کوکا، سرنج، کمپوت، شیشه دارو و پاکت، ریکا [و] مواد آتش زای دیگر هم می توان آورد. منیزیم، گوگرد، نفت، ترقه و... ارتجاع از هر صدایی می هراسد.

21. برای شناخته نشدن، دستمال همراه خود بیاورید [و صورت های خود را بپوشانید.]

22. هر مکان و هرجایی که آثاری از رژیم دارد، تخریب و به آتش کشیده شود. مثلاً، اگر آخوندی در می رود، حتماً او را بکشید. مغازه هایی که عکس [امام] خمینی دارند، آتش بزنید و اگر سر راه مسجدی بود، آن را از آثار [امام] خمینی و افراد بسیج پاک کنید. (به خود مساجد کاری نداشته باشید.) حتماً به مراکز نظامی دشمن حمله کنید و آنها را کشته و محل را آتش بزنید. (کمیته، پاسدارخانه ها و...)

23. اگر تظاهرات گرفت، [آن را به محل های پرجمعیت هدایت کنید.]

24. توجه کنید که نیروهای خودی را هدف قرار ندهید. ممکن است نیروهای خودی از راه های تعیین شده قبلی نتوانند به صحنه بیایند و از راه های دیگر بیایند. ریش داشتن ملاک نیست.

25. توجه داشته باشید که در حین عمل به هیچ وجه نباید غر زد و یا سر یکدیگر فریاد کشید، بلکه باید از قبل تلاش خودمان را بکنیم که با آمادگی بیشتر وارد صحنه شویم و بعد اشکالات را جمع بندی کنیم.

26. همیشه به نقش سیاسی و ایدئولوژیک این حرکات توجه داشته باشیم و فکر کنیم که چگونه سرنگونی رژیم[امام] خمینی با خون انجام می گیرد یا انعکاس جهانی این تظاهرات را در نظر بگیرید.»(1)

1

امروز، دادگاه 14 نفر از افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که مسئول حمله به کنسولگری ایران در شهر لندن و تخریب ساختمان کنسولگری بودند، در آن شهر برگزار شد(2) و دادگاه در یک همگامی و هماهنگی پیش بینی شده با سازمان، هر 14 نفر را تا روز 30 مهر به قید ضمانت آزاد کرد. آسوشیتدپرس درباره اقدامات این افراد و علت دستگیری آنها گزارش داد: 14 نفر از مخالفان آیت الله روح الله خمینی که 9 تن آنها زن هستند، امروز در دادگاه مقدماتی در لندن به قید ضمانت آزاد شدند. رسیدگی به جرائم این عده که ایجاد خسارت به کنسولگری ایران در ماه گذشته است، روز 30 مهرماه جاری انجام خواهد شد. این افراد در میان 54 تن از

ص: 98


1- سند شماره 308165 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (فرماندهی) به مناطق نه گانه و سپاه پاسداران تهران (فرماندهی)، 20/7/1360، صص 3 - 1.
2- این حادثه در 16 شهریورماه سال جاری انجام شد و طی آن 60 تن از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به ساختمان کنسولگری ایران در لندن حمله کردند و ضمن اشغال چندین ساعته کنسولگری، خسارت هایی را به آن وارد آوردند. در این اقدام، همچنین 10 تن از کارکنان کنسولگری و دانشجویان عضو انجمن اسلامی که قصد جلوگیری از اقدامات مهاجمان را داشتند، زخمی شدند. (برای اطلاع بیشتر به روزشمار 16/6/1360 مراجعه کنید.)

دستگیرشدگانی بودند که در مخالفت با [امام] خمینی، پیش از سررسیدن پلیس، به کنسولگری ایران حمله کرده، دست وپای کارکنان را بستند و داخل کنسولگری را ویران کردند. در این درگیری، 2 نفر نیز زخمی شدند. بنا به گفته منابع ایرانی، تظاهرکنندگان از گروه دست چپی مجاهدین مخالف رژیم (امام) خمینی بودند که به علت یک سلسله بمب گذاری و ترور در ایران سرزنش شده اند. گروهی از مخالفان ایران، بیرون دادگاه دست به تظاهرات آرام زدند. این عده با حمل شعارهایی، خواستار آزادی دستگیرشدگان شدند.(1)

1

مسعود رجوی، مسئول سازمان مجاهدین خلق، با مجله ساوت چاپ لندن گفت وگو کرد. وی در این گفت وگو کوشید به عنوان آلترناتیو جمهوری اسلامی ایران به مسائل و ابهامات مربوط به گذشته و عملکرد، توان و کارایی فعلی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) پاسخ دهد. او همچنین سعی کرد باور عمومی کشورهای غربی مبنی بر گرایش سازمان و شخص وی به شرق و نزدیکی به شوروی را تصحیح کند. رجوی که در گذشته ادعا می کرد به کاربردن لفظ "امام" برای رهبر انقلاب اسلامی ایران در سال 1357، توسط این سازمان انجام شده است، اختلاف در برداشت از اسلام و اختلاف در مرام مذهبی خود با امام خمینی را به سال 1970 (1349) حواله می دهد. همچنین این سازمان پس از اجرای عملیات تصرف سفارت خانه امریکا، با تأیید این اقدام، درپی کسب سهم و برخورداری از وجهه انقلابی از این حادثه بزرگ تاریخی و ضدامریکایی بود که وی در این مصاحبه، خود و سازمانش را از این اقدام مبری می داند. رجوی با ناتوان دانستن نظام جمهوری اسلامی در سازماندهی مردم و اندک خواندن حضور مردم در انتخابات سومین دوره ریاست جمهوری، سازمانش را بهترین گزینه برای نظام جمهوری اسلامی معرفی می کند. او در آخرین بخش از اعلام مواضع خود برای دورکردن هر نوع شائبه چپ گرایی از سازمان، با تندی به گروه های سیاسی متمایل به شوروی حمله می کند. بخش هایی از مصاحبه رجوی به شرح زیر است:

ما نیازی به (امام) خمینی نداریم و هرگز هم نداشته ایم. ما او را به عنوان یک رهبر در مبارزات دوره گذشته علیه شاه مدفون پذیرفتیم، ولی مردم متوجه شدند که به او وابسته نیستیم و از پیش کاملاً آگاه بودیم که دیکتاتوری واقعی و شخصیت ارتجاعی او چگونه بوده است. در سال 1970 گروهی از اعضای سازمان، یک هواپیمای ایرانی را با زور به عراق برد و سپس با (امام) خمینی ملاقات کرد. پس از ملاقات، آنها مشاهده کردند که او با اسلام یک برخورد سنتی، خرده بورژوایی و دست راستی دارد. دانشجویانی که در ایران، سفارت امریکا را تصرف کردند، مجموعه ای از گروه های سپاه پاسداران و حزب جمهوری اسلامی بودند. طولی نکشید که حزب جمهوری اسلامی کنترل امور را به دست گرفت و موضوع گروگان گیری را به عنوان

ص: 99


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، ص8، خبرگزاری پارس به نقل از آسوشیتدپرس از لندن، 16/7/1360.

یک راه کسب پشتیبانی از ما، مورد استفاده قرار داد. ما طبق گزارشی محرمانه از وزارت کشور، اطلاع داریم که فقط 7/2 میلیون نفر، یعنی 15 درصد در انتخابات شرکت کرده اند، حتی شاه مخلوع نیز می توانست این مقدار رأی را برای حزب رستاخیزش به دست آورد. این فکر اشتباه را از سرتان بیرون کنید که نیروهای (امام) خمینی به نحوی سازمان یافته اند. او هیچ چیزی را نمی تواند سازمان دهد و همین امر مشکل اساسی او محسوب می شود. دومین موضوع این است که ما متحد تحاد جماهیر شوروی نیستیم. ما سازمانی مستقل هستیم. آنهایی که در ایران متحد اتحاد جماهیر شوروی هستند، عبارت اند از: اعضای حزب توده و فداییان به اصطلاح اکثریت، این گروه ها پایگاه اجتماعی ندارند و ناگزیر از کسب حمایت (امام) خمینی شده اند. ما سیاست های آنها را محکوم می کنیم.»(1)

1

مهندس موسوی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، که در بازگشت از سازمان ملل در بن توقف کرده است، ظهر امروز (به وقت آلمان غربی) در مصاحبه ای مطبوعاتی با حضور خبرنگاران آلمانی شرکت کرد و به سؤالات آنان پاسخ داد. به گزارش خبرگزاری پارس، وزیر امور خارجه ایران ابتدا در این مصاحبه، درباره واکنش به سخنانش در مجمع عمومی سازمان ملل(2) گفت: «طبیعی است که کشورهای جهان سوم از این موضوع استقبال خوبی کردند و مطابق معمول، رسانه های گروهی امریکا کاملاً خاموش بودند. وقتی در مصاحبه اختصاصی ای که عمل آمد چون مسئله ای مطرح شد که به نفعشان نبود، آن را پخش نکردند.» وی درباره نقش امریکا در منطقه گفت: «امریکا در منطقه بر سه محور تکیه دارد، عربستان، مصر و اسرائیل که نقطه اصلی، اتکا به اسرائیل است. هم اکنون یکی از کشورها که مصر باشد، ضربه سختی خورده است و دولت عربستان باید از این موضوع پند بگیرد و اگر خودش را به مردمش نزدیک نکند، چه بسا که ضربه ببیند.»

ص: 100


1- اداره کل مطبوعات خارجی وزارت ارشاد اسلامی، بررسی مطبوعات جهان، شماره 106، 17/8/1360، صص 11 - 6، مجله ساوت لندن، 16/8/1360.
2- وزیر امور خارجه روز 13/7/1360 در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کرد. وی پس از طرح مبانی و دیدگاه اسلام درخصوص انسان و حکومت و نیز تبیین سیاست خارجی ایران به اقدامات خصمانه امریکا در ایران و حمایت آن کشور از تحرکات تجزیه طلبانه در ایران اشاره کرد و آخرین اقدام غرب به ویژه امریکا را تحریک عراق به ایجاد اخلال در امور داخلی ایران دانست.

خبرنگاری درباره اوضاع داخلی ایران و مخالفان انقلاب اسلامی سؤالی پرسید و وزیر امور خارجه در پاسخ گفت: «حتماً شما خبر دارید که بیشترین نیرویی که در ایران سروصدایی به پا کرده، مجاهدین خلق [منافقین] هستند، مجاهدین خلق براساس اسناد نشریه خودشان، یعنی مجاهد، قبل از کناررفتن بنی صدر، چنین تحلیل می کردند که در ایران طبقه خرده بورژوا حاکم است و آنها جامعه ما را در سطح دولتمردان به دو خاستگاه طبقاتی تقسیم می کردند؛ یک دسته خرده بورژوا و یک گروه بورژوازی ملی، به علاوه بورژوازی کمپرادور.» وی افزود: «آنها در تحلیل خود می گفتند که بزرگ ترین خطر برای آنها خرده بورژوازی است، چراکه در میان مردم و روحانیت ریشه و نفوذ دارد و برای ازبین بردن این خطر، باید بورژوازی ملی و کمپرادور متحد شوند و حاکمیت خرده بورژوازی را از بین ببرند و بعداً، ازبین بردن بورژوازی کمپرادور بسیار آسان خواهد بود. علت اتحاد بنی صدر و رجوی درست به همین نکته بر می گردد که بنی صدر را نماینده بورژوازی ملی و کمپرادور و طیف های حزب اللّهی و خط امامی را نماینده خرده بورژوازی می دانستند و علی رغم اختلافاتی که بنی صدر و رجوی در ابتدا داشتند، برای مبارزه با خط حاکم، متحد شدند.»

مهندس موسوی افزود: «اینها از اول انقلاب، مقدمه یک حرکت مسلحانه ای را علیه انقلاب تهیه دیده بودند و به خاطر امریکازدایی در ایران، آنها دیدند بزرگ ترین متحدشان، یعنی لیبرال ها را دارند از دست می دهند. به ویژه آنکه مسئله اصلاحات ارضی و ملی کردن بازرگانی مطرح بود و ازنظر سیاسی هم دولت موقت کنار رفته بود و کناررفتن بنی صدر نیز جریان امریکازدایی را سریع تر کرد. [به همین دلایل،] آنها حرکت مسلحانه ای را که برای آینده دورتر در نظر گرفته بودند، مجبور شدند، سریع تر انجام دهند و اعمال خشونت آمیز خود را آغاز کنند.»

وزیر خارجه افزود: «با این عمل، اینها وجهه اجتماعی کمی را هم که داشتند، از دست داده و رودرروی مردم قرار گرفتند و در چند ماه اخیر، ضربات زیادی به انقلاب زدند. درحال حاضر، براساس اطلاعات ما، شبکه آنها کاملاً خرد شده، به حدی که فعلاً امکان ترمیم آن به هیچ وجه وجود ندارد. البته، اینها افراد نفوذی در دستگاه های دولتی دارند و ما احتمالاً در آینده از همین افراد ضرباتی خواهیم خورد، [اما] هم اکنون هیچ قدرتی برای تشکیلات و سازمان ندارند.»

به گزارش خبرنگار اعزامی خبرگزاری پارس، وزیر امور خارجه در پایان افزود: «فکر می کنم به هرحال این مسئله در عرض چند ماه آینده پایان پذیرد.»(1)

ص: 101


1- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (جهان در 24 ساعت گذشته)، شماره 160، 18/7/1360، صص 4 - 2، بن - خبرگزاری پارس، 17/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص6.

1

محمدحسین سرورالدین، معاون سیاسی وزارت کشور، در گفت وگوی اختصاصی با روزنامه کیهان به تفسیر و تبیین سومین انتخابات ریاست جمهوری پرداخت. افزایش 20 درصدی شرکت مردم در این انتخابات نسبت به انتخابات دوره قبل، بررسی دلایل افزایش تعداد رأی دهندگان، برشماری حساسیت های سیاسی دوره های مختلف انتخابات ریاست جمهوری و بررسی واکنش های مردم در این دوره ها ازجمله مطالبی بود که سرورالدین درباره آنها به اظهارنظر پرداخت. بخش هایی از این گفت وگو به شرح زیر است:

این انتخابات در دو بُعد با انتخابات دوره قبل فرق داشت: یکی اینکه حدود 20 درصد نسبت به آرای دوره قبل افزایش داشت و دوم اینکه انتخابات از آرامش و امنیت کامل برخوردار بود. علی رغم اینکه از یک سو، گروهک های مخالف و منافقین در داخل و بلندگوهای امپریالیستی و صهیونیستی در خارج، تبلیغات وسیعی را برای ممانعت از شرکت مردم در انتخابات کرده بودند و از سوی دیگر، ما فرصت بسیار کمی برای تبلیغ داشتیم، نتایج انتخابات باتوجه به نکات یادشده، گویای رشد فکری و انسجام مردم ماست و این نشان می دهد که مردم، دوست را از دشمن به خوبی تشخیص می دهند.

درباره درگیری ها به تأکید می توانم بگویم که خیلی کمتر از روزهای معمولی بوده است و دلیل آن هم، حضور 17 میلیون جمعیت در صحنه بود. علاوه براین، برادران بسیج مستضعفین، سپاه، کمیته و نیروهای انتظامی ما با هماهنگی کامل، بر اوضاع مسلط بودند.

... علت شرکت بیشتر مردم نسبت به انتخابات قبل یکی این بود که مردم در دوره قبل که می خواستند به شهید رجایی رأی بدهند و رئیس جمهور انتخاب بکنند، یک مسئله برای بعضی از مردم مبهم بود؛ چرا رئیس جمهور قبلی از کار برکنار شد؟ در این فاصله ای که شهید رجایی انتخاب شد، تا این انتخابات، مسائل بسیاری در مملکت اتفاق افتاد، ازجمله ترورها، انفجارها و مصاحبه هایی که توسط ضدانقلابیونی که به خاطر خیانت [به] مردم، آنها را از ایران بیرون کردند، انجام [شد] و این مسائل ماهیت آنان را بر مردم آشکار کرد. مسئله دوم، فداکاری ها و ازجان گذشتگی های رزمندگان اسلام در جبهه های جنگ و پیروزی هایی [بود] که در این فاصله نصیب ملت ما شده بود؛ به علاوه، اینکه این بار [آیت الله] آقای خامنه ای که کاندیدای ریاست جمهوری شده بود، تمام آن خصلت های خوب شهید رجایی را داشت، به علاوه، یک چیز دیگری که آن شهید نداشت و آن نفوذ روحانی ایشان در بین مردم بود. مردم ما هنوز هم که هست اعتماد بیشتری به روحانیون دارند تا به دیگران. مسئله سوم، ترور شخصیت های محبوبی مانند رجایی، باهنر، قدوسی، مدنی و... بود که به دست منافقین به شهادت رسیدند. [این حوادث] باعث انسجام و وحدت بیشتر ملت ما در مقابل ضدانقلاب شد و اینها همه دست به دست هم داد و آرای این دوره را به مقدار بیش از 2 میلیون بالا برد.»

ص: 102

معاون سیاسی وزارت کشور در ادامه سخنانش اظهار کرد: «اگر ما انتخابات این دوره را با انتخابات اولین دوره مقایسه کنیم، می بینیم که 3 میلیون افزایش رأی داشتیم. دلیل اساسی آن هم عدم شناختی بود که ملت ما نسبت به کاندیداهای دوره اول داشتند. در دوره اول، مردم چند ماهی بود که با بنی صدر، قطب زاده، مدنی و... آشنا شده بودند و طبیعی بود هرقدر شناخت کمتر باشد، انگیزه برای شرکت در انتخابات هم کمتر است. اما در این دوره، ما کاندیدا هایی مانند [آیت الله] آقای خامنه ای را داشتیم که تقریباً هر ایرانی تا حدودی ایشان را می شناسند و ایشان کسی است که ملت حرف هایش را در کوران مبارزات قبل از پیروزی انقلاب و بعد از آن، در بوته آزمایش گذاشته بودند و ایشان موفق از بوته آزمایش بیرون آمدند.»

سرورالدین درباره تفاوت آرای این دوره نسبت به آرای اولین همه پرسی برای تعیین نظام جمهوری اسلامی گفت: «اتفاقاً بسیاری از هم وطنانمان می پرسند که چرا آرا به مرز آرای اولین همه پرسی نمی رسد. جواب این دسته واضح است، زیرا [در] اولین همه پرسی که در فروردین ماه 1358 انجام شد، ملت ما دربرابر یک سؤال روشن قرار گرفت که آیا جمهوری اسلا می می خواهید یا خیر؟ چون مردم برای برقراری اسلام در مملکت قیام کرده بودند؛ بنابراین، جواب آنها واضح بود و چون هنوز از انقلاب دو ماهی نگذشته بود و مردم نسبت به آینده انقلاب نگران بودند، همه تقریباً در انتخابات شرکت کردند و با 20 میلیون و 165 هزار و 480 رأی خواستار برقراری جمهوری اسلامی شدند.»(1)

1

صباح زنگنه، عضو کمیسیون امور دفاعی مجلس، در مصاحبه مطبوعاتی اعلام کرد: اساسنامه جدید سپاه در کمیسیون امور دفاعی تدوین شده است. وی درباره پیشینه اساسنامه سپاه، سیر شکل گیری، ویژگی های اساسنامه، تمهیدات پیش بینی شده برای منحرف نشدن سپاه از اصول اولیه و حاکم نشدن جو استبداد در این نهاد توضیحاتی بیان کرد. وی در این مصاحبه گفت:

«اساسنامه سپاه پاسداران برای اولین بار توسط شورای انقلاب تصویب شد و سپاه بر آن مبنا کارهای خود را انجام می داد، لیکن کمیسیون امور دفاعی برای اینکه کارها و حدود اختیارات و وظایف سپاه را مشخص تر و دقیق تر معین کند، با استمداد از فرماندهان سپاه و دعوت از سپاهیان پاسدار و با استفاده از تجربیات افراد متخصص و با حدود 6 ماه کار، اساسنامه جدید سپاه پاسداران را تدوین کرد و احتمالاً [اساسنامه] هفته آینده تقدیم مجلس خواهد شد. البته، کمیسیون مذکور به موازات این کار، طرح بازسازی ارتش را نیز در دست داشت که به زودی نتیجه آن را هم اعلام خواهیم کرد.»

زنگنه درباره مشخصات اساسنامه جدید سپاه پاسداران گفت: «در این اساسنامه از ایجاد هر نوع انحراف و اعوجاج و یا تمرکز قدرتی که منجر به دیکتاتوری در سپاه شود، جلوگیری به عمل آمده است و هدف هایی را که سپاه به موجب این اساسنامه باید تعقیب کند، عبارت است

ص: 103


1- روزنامه کیهان، 16/7/1360، ص6.

از نگهبانی از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن و جهاد در راه خدا و مبارزه با بروز استبداد داخلی و بسیج امت مسلمان و حمایت بی دریغ از مستضعفان جهان که تمامی این هدف ها باید تحت رهبری و امر ولایت فقیه و با رعایت موازین شرعی انجام گیرد.» وی تأکید کرد: «سپاه باید با همکاری صمیمانه با دیگر نیروهای نظامی و انتظامی، حافظ استقلال و تمامیت ارضی کشور جمهوری اسلامی ایران باشد و در ابعاد نظامی، سیاسی و ایدئولوژیک نیز فعالیت نماید. کمیسیون امور دفاعی، در این اساسنامه دقیقاً حدود و ثغور این فعالیت ها را مشخص کرده است تا تداخلی با ارگان های دیگر کشور به وجود نیاید.»

به گزارش خبرگزاری پارس، نماینده مردم شیراز در ادامه افزود: «در اساسنامه جدید، وجود یک مجتهد به عنوان نماینده رهبری با نظر صائب و لازم الاجرا، جهت اشاعه فرهنگ ولایت و امامت پیش بینی شده است. در این اساسنامه، فرماندهی متمرکز بوده و اختیارات به موازات مسئولیت ها داده شده است.» وی افزود: «این فرماندهی متمرکز، جز درمورد دستورات نظامی، شورای عالی دفاع در بقیه موارد، با مشورت با شورا[ی عالی سپاه] تصمیم گیری می کند. در این اساسنامه، برای تصریح کارها و کمترکردن کادرهای ستادی، سعی شده است که تعداد اعضای شورای عالی سپاه کمتر شود.» وی درباره بودجه سپاه گفت: «بودجه سپاه هرساله به وسیله واحد اداری و مالی تهیه و تنظیم می شود و به وسیله وزیر مشاور به هیئت دولت تقدیم می گردد و با قراردادن آن در متن بودجه عمومی کشور جهت تصویب، ازطریق دولت به مجلس فرستاده می شود. طبق این اساسنامه، اعضای سپاه پاسداران از بین افراد مهذب، مؤمن، متعهد، خوش سابقه و با شهامت انتخاب می شوند.»

زنگنه در ادامه این گفت وگو اظهار کرد: «در این اساسنامه نسبت به بخش اطلاعات و تحقیقات، روی دو محور تکیه شده است: یکی تمرکز اطلاعات و تحقیقات و دیگری مردمی بودن آن.» به گفته وی، نکته مهم دیگری که در این اساسنامه وجود دارد، امکان تجدیدنظر در آن پس از گذشت دو سال است. و این کار برای جذب نکات مثبت و مفیدی است که ممکن است در آینده بروز کند. زنگنه درباره ضرورت واحد اطلاعات برای سپاه پاسداران گفت: «سپاه برای کارهای داخلی و تحقق اهدافی که در اساسنامه برای آن در نظر گرفته شده، به واحد اطلاعات و تحقیقات احتیاج دارد که این واحد باوجود یک مرکزیت واحد، با سایر ارگان های اطلاعاتی و تحقیقاتی هماهنگ خواهد بود.»(1)

1

به نوشته روزنامه کیهان، با فرارسیدن روز عرفه، حجاج ایرانی تظاهرات باشکوهی در عرفات برپا کردند. این تظاهرات با شعارهای مرگ بر امریکا، مرگ بر صدام و "ایهاالمسلمون اتحدوا اتحدوا" رفته رفته به یک راه پیمایی گسترده در خیابان های عرفات تبدیل شد. همچنین، دیروز در مراسم سنگ اندازی به شیطان (رمی جمرات) گروه های حجاج ایرانی یک راه پیمایی سیاسی

ص: 104


1- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (جهان در 24 ساعت گذشته)، شماره 203، 17/7/1360، صص 10 - 9، خبرگزاری پارس، 17/7/1360.

راه انداختند و درحالی که تصاویر امام خمینی، رهبر انقلاب و بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران را با خود حمل می کردند، با شعارهای "مرگ بر امریکا"، "مرگ بر صدام"، "لا شرقیه، لا غربیه، جمهوریه اسلامیه"، "الله اکبر، خمینی رهبر" و "ثوره ثوره حتی النصر" در خیابان های منا به حرکت درآمدند. این مراسم که آخرین مرحله از مناسک حج در منا بود، با دخالت مأموران ویژه گارد عربستان به خشونت کشیده شد و در این درگیری، مأموران به ضرب و شتم چند نفر از حجاج پرداختند.(1)

1

سخنان دیروز مهندس بازرگان در مجلس شورای اسلامی، با اعتراض عده ای از جانبازان جنگ و آیت الله صانعی، یکی از فقهای شورای نگهبان، مواجه شد و رادیو صدای امریکا و بی بی سی نیز به طور غیرمستقیم از سخنان نخست وزیر سابق ایران حمایت کردند.

در اعتراض به سخنان روز گذشته مهدی بازرگان در مجلس شورای اسلامی، عده ای از جانبازان جنگ تحمیلی نامه ای به هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، ارسال کردند. در بخشی از این نامه آمده است: «متأسفانه در تریبون مجلس شورای اسلامی که پایگاه نور و امید ملت ایران است، کسانی که خود عامل به وجودآمدن خطوط انحرافی و التقاطی کشور بوده اند و با عملکرد ضدانقلابی و غیراسلامی خود در دولت موقت، بهانه به دست کفار و منافقین دادند تا جوانان را از اسلام بری سازند، به سخن پراکنی مشغول می شوند و قلب امام امت را با حرکات خود جریحه دار می کنند.» در پایان این نامه آمده است: «ما تاب تحمل شنیدن یاوه سرایی های لیبرال ها و غرب زدگان را نداشته و درصورت تکرار این گونه جریانات با قدم های علیل و بیمار خود به مجلس آمده و تا اخراج نهایی آنها از آن مکان مقدس، مجلس را ترک نخواهیم کرد.»(2)

آقای صانعی عضو فقهای شورای نگهبان قانون اساسی نیز با اشاره به سخنرانی روز گذشته آقای بازرگان در مجلس شورای اسلامی، درک وی را از اوضاع سیاسی داخلی، منطقه ای و بین المللی نادرست ارزیابی کرد. وی گفت: «کسانی که در چنین روزهای حساس که ملت ها متوجه قیام مردم مصر و مرگ

ص: 105


1- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص3.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، صص 26 - 25، خبرگزاری پارس، 16/7/1360.

سادات هستند، مسائلی را مطرح می کنند که باعث تظاهرات مردم علیه خودشان می شوند، اینها ترسیده اند و می خواهند کنار بروند، ولی نمی توانند، لذا به همین خاطر است که مسئله درست می کنند و تلاش می کنند تا مردم آنها را بیرون کنند. اینها که خود را سیاسی، مفسر قرآن و مبارز می دانند و در هر بحثی، تخصص را مطرح می کنند، این چه تخصصی است و چگونه می شود باور کرد که شخصی با این همه تخصص ها در چنین شرایط حساسی، مسائلی را مطرح کند که مردم بازار، آن هم مردمی که آنها معتقدند، آنان مخالف این انقلاب هستند، علیه آنان مقابل مجلس شورای اسلامی تظاهرات کنند.» وی تأکید کرد: «این هیچ چیز نمی تواند باشد، جز ترس.»

آیت الله صانعی سپس خطاب به این افراد گفت: «چرا شما با عقاید مردم می جنگید؟ مردم نمی توانند منافق و محارب را ببینند. شما بگویید کجای دنیا تروریست آزاد است؟ کجای دنیا مملکتی که پایگاه مرد می اش این قدر زیاد است که در چهلمین روز شهادت رئیس جمهور و نخست وزیرش چنین عظمتی برپا می کند، ساکت بنشینند و ببینند گروهی علیه این انقلاب به پا خاسته و به اینها چیزی نگوید؟» وی ادامه داد: «اینها می دانند، ولی می بینند کار به جایی رسیده که مردم سراغشان می آیند و به همین خاطر از قبل مسئله درست می کنند، ولی بدانند که ما انقلابمان را تا آمدن مهدی موعود ادامه خواهیم داد.»(1)

رادیو صدای امریکا موضوع اصلی سخنان بازرگان را اعتراض وی به سرکوب مخالفان اعلام کرد و دراین باره گفت: «در یک سخنرانی نامعمول در مجلس اسلامی، مهدی بازرگان، نخست وزیر اسبق ایران، علیه نحوه سرکوبی مخالفان به وسیله دولت اعتراض کرد. [بازرگان] در نطقی که بارها با سروصدای نمایندگان دیگر مجلس قطع شد، گفت: مردم بی گناه و ازجمله پسران و دختران را بدون هیچ دلیلی می کشند. بازرگان گفت: اینکه ایرانیان یکدیگر را نوکر امریکا خطاب کنند، هیچ نتیجه ای ندارد، چراکه هیچ کس را از امریکا وارد نکرده اند. وی گفت: موج اعدام ها به منزله هدردادن ثروت ایران، یعنی جوانان مملکت است. سخنان بازرگان سرانجام با فریادهای مرگ بر نوکر امریکای نمایندگان، مجلس ناتمام ماند. رادیو تهران پخش برنامه جلسه مجلس را قطع کرد و جلسه موقتاً تعطیل شد.»(2)

رادیو لندن نیز در موضع گیری جانبدارانه از آقای بازرگان، در گزارشی از سخنرانی وی اعلام کرد: «طی یک سخنرانی غیرمترقبه، آقای بازرگان به مجلس هشدار داد که آتش وحشتناکی در ایران در گرفته است که ملت، دولت و دین را تهدید می کند. آقای بازرگان افزود: "نه تنها کسی آماده پیشگیری از این حریق نیست، بلکه بسیاری بر گستردن آن و دامن زدن به آن نیز می کوشند. نخست وزیر اسبق ایران به آنچه خود روحیه انتقام جویی خواند، اعتراض کرد و گفت که از این وضع، همه متضرر خواهند شد. از سویی دیگر، گروهی از تجار و بازاریان تهران ظاهراً در اعتراض به سخنرانی مهدی بازرگان به سوی مجلس به راه افتادند و

ص: 106


1- روزنامه کیهان، 18/7/1360، ص2.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، صص 3 - 2 ضمیمه، رادیو صدای امریکا، 16/7/1360.

به روایت رادیو تهران، شعارشان مرگ بر امریکا و مرگ بر لیبرال ها بود. این نخستین بار نیست که آقای بازرگان به دلیل میانه روی و نظرات متعادلش، چنین موردحمله قرار گرفته است. این رهبر فروتن نهضت آزادی ایران که عمیقاً معتقد به مبانی اسلام است، از دو سال پیش که از نخست وزیری برکنار شد تاکنون، در سخنرانی ها و اعلامیه های خود خویشتن داری بسیار پیشه کرده است، اما روزنامه میزان، که با نهضت آزادی مرتبط شناخته می شد، تا پیش از تعطیلی همچنان از افراط کاری های فزاینده دولت شدیداً انتقاد می کرد.»(1)

1

سفیر الجزایر ادعای مقامات کویت را مبنی بر بمباران مرکز نفتی آن کشور به وسیله هواپیماهای ایرانی رد کرد. به نوشته روزنامه کیهان، عبدالکریم عزایب، سفیر دولت الجزایر در جمهوری اسلامی ایران، روز پنجشنبه با احمد عزیزی، قائم مقام وزیر و معاون امور بین المللی و اقتصادی وزارت امور خارجه، ملاقات و گفت وگو کرد. در این دیدار، موضوعات مهم منطقه، به ویژه بمباران تأسیسات نفتی شمال کویت بررسی شد.

سفیر الجزایر در این دیدار ضمن تأکید بر سودجویی امریکا از این بمباران، خاطر نشان کرد که به اعتقاد وی، با آگاهی کاملی که ایران از مطامع امریکا در منطقه و امکان بهره برداری این کشور از این گونه رویدادها برای گسترش نفوذ خود در منطقه و تقویت رژیم های امریکایی دارد، طبیعی است که نیازی به دست زدن به این گونه اعمال ندارد، به خصوص اینکه با تهاجم اخیر نیروهای ایرانی به نیروهای عراق در جبهه های جنوب، نیروهای ایران موقعیت بهتری دارند.(2)

2

اقدام عراق در کاهش قیمت نفت خود به میزان 2 دلار، تأثیر این اقدام در قیمت نفت منطقه، نقش و جایگاه کشور کویت در پشتیبانی از عراق، بررسی اسکله های سایر کشورهای عربی که در همسایگی عراق قرار دارند و برنامه آن کشورها برای توسعه دادن این اسکله ها جهت تسهیل واردات به عراق ازجمله مطالبی می باشد که خبرگزاری پارس به نقل از مطبوعات انگلیسی مبادرت به تهیه گزارشی درباره آنها کرده است. در این گزارش آمده است:

عراق قیمت نفت خود را 2 دلار کاهش داد تا از این طریق به تولیدکنندگان نفت خلیج فارس فشار بیشتری وارد کند. کاهش قیمت نفت عراق که هنوز به طور رسمی اعلام نشده است، احتمالاً از اول اکتبر خواهد بود، طوری که قیمت فروش نفت کرکوک از 93/36 به 93/34 دلار و نفت سبک بصره از 71/36 به 71/34 دلار خواهد رسید، کاهش قیمت های نفت عراق با 2 دلار و کویت با یک دلار به امارات متحده، قطر و ایران فشار وارد خواهد کرد تا قیمت نفت خود را کاهش دهند. عراق باوجود درگیربودن در جنگ با ایران، روزانه 000,600 بشکه نفت صادر

ص: 107


1- همان، صص 5 - 4 ضمیمه، رادیو لندن، 16/7/1360.
2- روزنامه کیهان، 18/7/1360، ص2؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، ص30، خبرگزاری پارس، 16/7/1360.

می کند. در بخش دیگری از این گزارش آمده است: بنا بر گزارش شرکت های حمل ونقل در انگلستان، بیشتر از نیمی از واردات عراق چیزی بین 6 تا 7 میلیون تن کالا، قرار است ازطریق بندرهای کویت به عراق حمل شود. حدود 500 کامیون سنگین، روزانه اجناس مورد احتیاج عراق را ازطریق کویت به بغداد می رسانند که این حمل ونقل به منزله خط حیاتی عراق با دنیای خارج به حساب می آید. حمله هوایی ایران به کویت اخطاری بود تا کویت این قدر از عراق حمایت نکند، اما به نظر نمی رسد که این اخطار اثر چندانی در کار شرکت های حمل ونقل داشته باشد. کویت با داشتن 23 اسکله عمیق برای پهلوگرفتن کشتی ها شریان حیاتی عراق به شمار می رود. بندر عقبه در اردن فقط 7 اسکله دارد که قرار است به زودی 3 اسکله نیز به آنها اضافه شود، اما باوجوداین، مدت زمان انتظار کشتی ها برای تخلیه در بندرهای کویتی شعیبه و شیوخ به 46 تا 60 روز افزایش یافته است. بزرگ ترین شرکت حمل ونقلی که درحال حاضر مشغول حمل کالا به عراق است، شرکت "الغافین" و "قطوب" نام دارد که انتظار می رود در سال جاری حدود 5/1 میلیون تن کالا که اکثر آنها سیمان، آهن و کود است، به عراق حمل کند. عراق قبل از جنگ با ایران، در حدود 4 میلیون تن سیمان وارد می کرد، اما عراق پس از جنگ واردات سیمان را افزایش داد تا ثابت کند، وجود جنگ هیچ گونه اثری در برنامه های عمرانی آن کشور نداشته است. بعضی از کالاهای مورد نیاز عراق می تواند ازطریق ترکیه وارد این کشور شود، ولی بندرهای سوریه، اردن و کویت مهم ترین راه های واردات کالا برای عراق هستند و این امر سبب رونق یافتن کار شرکت های حمل ونقل شده است. برای مثال، 500 کامیون شرکت کامیون های بلغارستان بین کویت و عراق در رفت وآمد هستند.(1)

1

دو روز پس از قتل سادات، چندین گروه متشکل از مسلمانان کوشیدند با یک حمله نظامی کنترل شهر "اسیوط" واقع در 600 کیلومتری جنوب قاهره را به دست گیرند. به گزارش خبرگزاری فرانسه، مسلمانان که مجهز به سلاح های خودکار بودند، هنگام نماز صبح حمله به شهر اسیوط را آغاز کردند و به ترتیب به نقاط راهبردی شهر یورش بردند. براساس گزارشی از منبعی رسمی، گروهی از کماندوهای مسلمان موفق شدند مقر سازمان امنیت این شهر را تصرف کنند، اما نیروهای امنیتی توانستند بعدازظهر همان روز، آنها را شکست داده، از مقر سازمان امنیت دور کنند.

به گفته منابع پلیس، جوخه های ضدشورش در اجرای قوانین مربوط به وضع اضطراری که به دنبال ترور سادات برقرار شد، برای متفرق کردن مردم اقدام به تیراندازی کردند. شهر اسیوط واقع در 600 کیلومتری جنوب قاهره در دو سال گذشته عرصه درگیری مسلحانه مسلمانان بنیادگرا و نیروهای امنیتی و همچنین مسلمانان و قبطی ها بوده است. به گزارش خبرگزاری

ص: 108


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 202، 17/7/1360، صص 12 - 10، لندن - خبرگزاری پارس، 16/7/1360.

پارس، چتربازان مصری روز پنجشنبه به شهر اسیوط در جنوب این کشور حمله کردند تا ساختمان های مهم دولتی را که مسلمانان تصرف کرده بودند، آزاد کنند.

واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری فرانسه از اسیوط گزارش داد: براساس گزارش ها و اطلاعات خبرنگار ویژه خبرگزاری فرانسه از نیروهای ویژه مستقر در شهر اسیوط، در درگیری های 48 ساعت اخیر این شهر، بین مسلمانان افراطی و نیروهای انتظامی، 45 نفر کشته شده اند. مراکز بیمارستانی شهر اسیوط نیز این آمار را تأیید کرده اند. به دنبال درگیری در شهر اسیوط میان مسلمانان و نیروهای امنیتی، وزارت کشور مصر بیانیه ای منتشر کرد و در آن مدعی شد، حمله کنندگان عضو سازمان اخوان المسلمین هستند که درطول درگیری روز پنجشنبه، 2 تن از آنان، ازجمله رهبر کماندوها کشته شده اند. بر پایه همین ادعا، از حمله کنندگان تعدادی سلاح و مقادیری مهمات به جای مانده که به دست نیروهای امنیتی افتاده است. در بیانیه آمده است: در این درگیری ها عده ای از نیروهای امنیتی نیز کشته یا مجروح شده اند. در پایان بیانیه ادعا شده که نیروهای امنیتی موفق شده اند حمله کنندگان را دستگیر کنند. شهرهای اسیوط و "مینیه"، مرکز اخوان المسلمین مصر هستند. اسیوط که 240 هزار نفر جمعیت دارد، همیشه عرصه درگیری های شدید و خونین میان نیروهای امنیتی و مسلمانان بوده است. این دو شهر هریک دانشگاه های جداگانه ای دارند. شهر "مینیه" با 125 هزار نفر جمعیت در 240 کیلومتری جنوب قاهره قرار دارد.(1)خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از یک روزنامه مصری درباره تلفات نیروهای پلیس مصر در این شورش گزارش داد: در زدوخوردهای روز پنجشنبه گذشته بین مبارزان مسلمان و افراد پلیس در شهر اسیوط 54 پلیس کشته و بیش از 100 نفر زخمی شدند. سرکوبی اغتشاشات هنگامی میسر شد که نیروی هوایی مصر هواپیمای جنگی به این شهر اعزام کرد.(2)

ص: 109


1- روزنامه کیهان، 18/7/1360، ص16، قاهره - خبرگزاری ها.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 206، 21/7/1360، ص19، قاهره - یونایتدپرس به نقل از روزنامه مایو، 20/7/1360.

ص: 110

روزشمار جنگ جمعه 17 مهر 1360 10 ذی الحجه 1401 9 اکتبر 1981

1

امروز شهر آبادان زیر آتش شدید توپخانه و کاتیوشای نیروهای عراقی قرار گرفت و 19 واحد مسکونی تخریب یا دچار آتش سوزی شد. اصابت گلوله ها در منطقه احمدآباد آبادان بیشتر از مناطق دیگر بود، طوری که در این منطقه 8 خانه تخریب شد و 2 خانه نیز در آتش سوخت. همچنین 9 خانه مسکونی در منطقه سده و بوارده شمالی تخریب شد. یک خودرو هم که در مقابل ندامتگاه آبادان توقف کرده بود، منهدم شد. در این بمباران از اهالی شهر، یک نفر شهید و 25 نفر زخمی شدند.(1)

2

بنا بر اعلام برخی منابع خبری، ارتش عراق 120 خلبان را به منظور یادگیری دوره خلبانی بالگردهای "سیکورسکی" که مجهز به 12 موشک ضدتانک هستند، به ایتالیا اعزام کرده است.(2)

3

دامنه اعتراضات و مخالفت با رژیم عراق در داخل این کشور، درحال گسترش است و مبارزان و مجاهدین عراقی حملات خود را علیه حکومت و ارتش بعثی عراق افزایش داده اند. امروز علاوه بر درگیری هایی که در مناطق شمالی عراق رخ داد، نماینده اتحادیه میهنی کردستان عراق، اهداف و برنامه های این اتحادیه را تشریح و وضعیت داخلی عراق را بررسی کرد.

به گزارش خبرگزاری پارس، مجاهدین عراقی در یک حمله چریکی به شهربانی، ساختمان استخبارات و یک مرکز نظامی شهر شاندری عراق، بیش از 50 نفر از نیروهای عراقی را کشته، تعداد زیادی از آنان را مجروح کردند و یک قبضه خمپاره انداز82 میلی متری و یک مسلسل کالیبر75 مزدوران بعثی را منهدم کردند.(3)

همچنین به نوشته روزنامه کیهان، جاده سیدصادق - پنجوین به کنترل کامل مجاهدین مسلمان عراق درآمده و هم اکنون عبور و مرور اتومبیل ها تحت نظارت و بازرسی آنها است. این روزنامه

ص: 111


1- سند شماره 005260 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی آبادان، 19/7/1360، صص 1و2؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 گذشته)، شماره 205، 19/7/1360، ص36، آبادان - خبرگزاری پارس، 19/7/1360؛ و- سند شماره 005254 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار استان خوزستان، 18/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 427352 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار استان خوزستان، 18/7/1360، سند تک برگی.
2- سند شماره 005248 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تیپ3 زرهی پادگان ابوذر، 17/7/1360، ص1.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، ص29، تهران - خبرگزاری پارس، 19/7/1360.

افزود: در جریان مراسم تدفین 3 تن از سربازان عراقی که روز هفدهم مهرماه در شهر سلیمانیه در مسجد حاج کاکی احمد برگزار شد، امام جماعت مسجد، مراسم را به تظاهراتی علیه حکومت بعث تبدیل کرد و پس از ذکر این نکته که "صدام کافر است"، مردم با شعار مرگ بر صدام به خیابان ها ریختند. دراین بین، نیروهای عراقی وارد عمل شدند و با اسلحه و گاز اشک آور به مردم حمله کردند. در نتیجه این درگیری، 11 نفر از مردم سلیمانیه دستگیر شدند، اما شهر همچنان ناآرام و متشنج است.(1)

نماینده اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی ها) - که یکی از گروه های درحال مبارزه با حکومت عراق است - در یک نشست مطبوعاتی در شهر بُن آلمان، درباره رفتار دولت عراق با کردهای معارض، موقعیت فعلی کردها در عراق، اهداف جنبش ملی جدید کردها در عراق، ساختار جدید تشکیلاتی اتحادیه و ائتلاف این اتحادیه با گروه های مخالف حکومت عراق، تأثیر تجاوز عراق به ایران در اقتصاد عراق و... مطالبی بیان کرد. رادیو کلن دراین باره گزارش می دهد: «به گفته نماینده اتحادیه میهن پرستان کردستان، دولت عراق در هفته گذشته 140 کرد و 38 نفر دیگر از اعضای سایر جبهه های مقاومت را در آن کشور اعدام کرده است. بدین ترتیب، شمار کل کردهایی که از سال 1967 به بعد در آن کشور اعدام شده اند، به 2 هزار نفر افزایش یافت. این کشته شدگان حداقل 750 نفرشان از اعضای اتحادیه میهن پرستان کردستان بوده اند که شامل گروهی از پیش مرگان، عده ای از افراد عادی غیرمسلح و حتی کودکان می باشند که به اتهام حمایت از مبارزین آزادی خواه کرد و رساندن مواد غذایی به آنان به اعدام محکوم شده اند.

بنا به اظهارات نماینده اتحادیه میهن پرستان کردستان، [این اتحادیه] در سال 1975 (1354) تأسیس یافت و از آن به بعد یک گروه چریکی تشکیل داده است که مرتباً افرادی از افسران فراری و کرد ارتش عراق به آن ملحق می شوند. این گروه چریکی دراین میان به چنان قدرتی دست یافته که حداقل شب ها قسمت اعظم منطقه کردنشین عراق و محله های نزدیک به آن را تحت کنترل خود قرار می دهد، تا آنجا که عده زیادی از افسران ارتش عراق مستقر در منطقه کردنشین آن کشور اشاره کرده اند که چنانچه به آنها توجه نشود، آنان نیز دست به عملیات نظامی علیه کردها نخواهند زد؛ لذا چریکی های آزادی خواه اتحادیه میهن پرستان کردستان از تمام قدرت خود در این مبارزه استفاده نمی کنند. به گفته نماینده اتحادیه میهن پرستان کردستان، این اتحادیه هنگامی تأسیس [شد] و نضج گرفت که وعده ارائه خودمختاری به کردها ازطرف صدام حسین، رئیس جمهوری عراق، توخالی و پوچ بودنش را به اثبات رساند.

... بنا به اظهارات نماینده اتحادیه میهن پرستان کردستان، وجه تمایز این اتحادیه با سازمان قبلی جنبش استقلال طلبان به رهبری مصطفی بارزانی در این است که اتحادیه میهن پرستان کردستان کمک های مالی از خارج را رد می کند و نمی پذیرد. این اتحادیه با 8 سازمان اقلیت دیگر عراق که به

ص: 112


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 208، 23/7/1360، ص24، سنندج، 22/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص2، کرمانشاه.

گفته نماینده آن جملگی برای سرنگونی حکومت جلادها در بغداد کوشش می کنند، به همکاری اشتغال دارد. این گروه های اقلیت به همراهی کردها، جبهه دمکراتیک عراق را تشکیل می دهند و در نظر دارند درصورت لزوم با توسل به اسلحه، دمکراسی را در عراق مستقر سازند.

نماینده اتحادیه میهن پرستان کردستان در ادامه توضیحات خود پیرامون اوضاع فعلی عراق می افزاید: قدرتمندان بغداد با جنگ ابلهانه خود علیه ایران بیش از 60 درصد از زیرساخت های اقتصاد کشور را ویران کرده اند. یک شکوفایی مصنوعی و ظاهری بر کشور حکم فرماست و با سیلی، صورت ها سرخ نگاه داشته می شوند، درحالی که دارایی دولت تا سال گذشته بالغ بر 30 میلیارد دلار بود، امروز عراق 16 میلیارد دلار مقروض است. ملت از جنگ بیزار و خسته شده و در ماه های اخیر هزاران سرباز و افسر عراقی از ارتش گریخته اند. لشکر عراق مستقر در اطراف شهر آبادان در حمله اخیر ارتش ایران تقریباً هیچ گونه مقاومتی از خود نشان نداده است. بدین ترتیب، سقوط رژیم بعث و درپی آن تشکیل عراقی دمکراتیک و هم زمان تحقق استقلال کردستان عراق به مراحل آخرین خود نزدیک می شود. نماینده اتحادیه میهن پرستان کردستان با این جملات به کنفرانس مطبوعاتی خود در بُن پایان داد و از جهانیان خواست که به سرنوشت کردها در عراق توجه و علاقه بیشتری نشان دهند.»(1)

1

درگیری ها در مناطق کردنشین همچنان ادامه دارد و قوای جمهوری اسلامی ایران به پیشروی و پاک سازی در این مناطق ادامه می دهند. امروز درگیری های متعددی در مناطق مختلف استان های آذربایجان غربی و کردستان رخ داد که تعدادی از افراد هر دو طرف کشته یا زخمی شدند و یک فروند بالگرد ایران نیز در نزدیکی های شهر بانه سقوط کرد. رادیو صدای کردستان نیز در گزارشی وضعیت این مناطق را به شکل دلخواه خود توصیف کرده است.

نیروهای سپاه پاسداران با پشتیبانی هوانیروز در عملیاتی که از ساعت 18 امروز آغاز شد، موفق شدند ارتفاع2525 را - که از بلندی های سرکوب منطقه روانسر و کامیاران بود - به تصرف خود درآورند. در این عملیات 12 سنگر حزب دمکرات به تصرف نیروهای خودی درآمد و تعدادی از نیروهای این حزب کشته یا زخمی شدند. از افراد خودی نیز یک تن به شهادت رسید و 3 نفر زخمی شدند.(2)

در منطقه عمومی دیواندره، نیروهای خودی موفق شدند روستاهای گاوشله، گستوان و هیجان را در شمال و شمال شرقی دیواندره پاک سازی کنند. در این عملیات 3 تن از افراد وابسته به نیروهای مسلح غیرقانونی دستگیر شدند و به نیروهای خودی آسیبی وارد نشد.(3)

نیروهای حزب دمکرات کردستان ایران به نیروهای سپاه و ارتش در شمال بوکان حمله کردند. در درگیری پیش آمده - که ساعت ها طول کشید - 4 نفر از نیروهای سپاه شهید و 3 تن دیگر نیز زخمی شدند. از تلفات نیروهای مهاجم، آماری ذکر نشده است.(4)

ص: 113


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 203، 18/7/1360، صص 15 و 14 ضمیمه، رادیو کلن، 17/7/1360.
2- سند شماره 021809 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ا ی، اطلاعات عملیات مرکز، شماره 6، 21/7/1360، ص12؛ و- سند شماره 270373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه7 (روانسر) به فرماندهی ستاد مرکزی، 19/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 071178 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از منطقه7 (کرمانشاه) به فرماندهی تهران، 19/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 005267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای 24 ساعته، اطلاعات عملیات مرکز (طرح و برنامه عملیات)، شماره 6، 21/7/1360، ص3.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، ص29، خبرگزاری پارس، 19/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 206، 20/7/1360، ص23، سنندج - خبرگزاری پارس؛ و- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص2، سنندج - خبرگزاری پارس.
4- روزنامه کیهان، 20/7/1360، ص3، به گزارش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی میاندوآب.

رادیو صدای کردستان متعلق به حزب دمکرات، افراد مهاجم را از نیروهای هیز پیشوا اعلام کرد و تعداد شهدای خودی را 6 تن و زخمی ها را نیز 10 نفر اعلام کرد.(1)

در شمال بانه، یک فروند بالگرد214 هوانیروز که مأموریت آمادی داشت، هدف تیراندازی نیروهای مسلح غیرقانونی قرار گرفت و در 7 کیلومتری بانه سقوط کرد و از 4 سرنشین آن 2 نفر - که نانوا بودند - شهید و 2 خدمه دیگر بالگرد زخمی شدند که به کمک بالگرد دیگری زخمی ها و پیکر شهدا به شهر تبریز برده شد.(2) حزب دمکرات کردستان ایران با اعلام اینکه بالگرد مذکور به دست نیروهای این حزب سرنگون شده است، 2 تن از شهدای حادثه را خلبان و کمک خلبان اعلام کرد.(3)

در سنندج، چند نفر از افراد گروه های مسلح غیرقانونی شبانه به دانشگاه رازی این شهر وارد شده، مقداری از وسایل آزمایشگاه فنی این دانشکده را تخریب کرده یا به سرقت بردند.(4)

افراد مسلح شورشی، یک کمپرسی حامل شن را در محور دیواندره - نساره ربودند و راننده و کمک راننده را نیز با خود بردند.(5)

به دنبال ادعای روز گذشته رادیو صدای کردستان مبنی بر تصرف یک ساعته شهر سردشت و... این رادیو مجدداً ادعایی را درباره نفوذ به سردشت و واردکردن تلفات و خسارت به نیروهای خودی مطرح کرد، این رادیو گزارش داد که روز هفدهم مهرماه پیش مرگان قهرمان نیروی معینی موفق شدند با نفوذ به داخل شهر سردشت به پست دیده بانی و پادگان سردشت حمله کنند. براساس این خبر در این حمله قهرمانانه، پست دیده بانی و یک تانک منهدم و 6 نفر از نیروهای دشمن کشته و 10 نفر نیز زخمی شدند.(6)

به نوشته روزنامه اطلاعات، ستاد خبری سپاه پاسداران مهاباد به نقل از دادگاه انقلاب اسلامی این شهر اعلام کرد: به مناسبت عید قربان (17/7/1360) 10 تن از زندانیان این دادگاه آزاد شدند. همچنین این دادگاه به مناسبت فرارسیدن عید سعید غدیر خم (25/7/1360) 10 تن دیگر از زندانیان را آزاد خواهد کرد.

1

درحالی که نیروهای خودی روز پیش بوکان را که در تصرف نیروهای مسلح غیرقانونی بود، آزاد کردند، رادیو لندن همچنان در پیروزی های به دست آمده جمهوری اسلامی تشکیک می کند. این رادیو درحالی که به نحوی اذعان می کند که درگیری نیروهای ایران در مناطق غرب کشور با حزب دمکرات، بر توان نظامی ایران در رویارویی با عراق تأثیر منفی گذاشته است، از دولت ایران توقع نرم خویی در مقابله با نیروهای مسلح معارض را دارد.

ص: 114


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص18 ضمیمه، رادیو صدای کردستان، 23/7/1360.
2- سند شماره 294046 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان، 17/7/1360، ص1؛ و- سند شماره 005276 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای 24 ساعته، اطلاعات عملیات مرکز (طرح و برنامه عملیات)، شماره 6، 21/7/1360، ص3؛ و- سند شماره 138705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/8/1360، ص1.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 204، 19/7/1360، ص8 ضمیمه، رادیو صدای کردستان ایران، 18/7/1360.
4- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 235، 19/7/1360، ص4، سنندج؛ و- سند شماره 005267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای 24 ساعته، اطلاعات عملیات مرکز (طرح و برنامه عملیات)، شماره 6، 21/7/1360، ص3؛ و- سند شماره 71176 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه عملیات منطقه7 (کرمانشاه) به طرح و برنامه تهران، 19/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 339488 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 18/7/1360، سند تک برگی.
5- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص2، سنندج - خبرگزاری پارس.
6- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص10 ضمیمه، صدای کردستان ایران، 21/7/1360.

رادیو بی بی سی گزارش داد: «در چند هفته گذشته، منابع رسمی در ایران گزارش هایی از پیروزی های چشمگیر نیروهای دولتی در مبارزه طولانی شان با شورشیان کرد در غرب ایران منتشر ساخته اند؛ مبارزه ای که تقریباً در تمام 2 سال و نیمی که از انقلاب ایران می گذرد، ادامه داشته است، ولی در این مدت به غیر از بیانیه های رسمی دولت ایران و گزارش های رادیوی مخفی کردستان ایران، کمتر اتفاق افتاده است که ازسوی منابع بی طرف درباره این جنگ گزارش شود. به طور مثال، از زمان انقلاب ایران، به کمتر روزنامه نگار خارجی اجازه مسافرت به نقاط مختلف ایران به ویژه مناطق غربی کشور داده شده است. بااین حال، اهمیت جنگ باصراحت و همچنین گسترش دامنه ناآرامی و نبود ثبات سیاسی در خود تهران که به صورت نبردهای سازمان مجاهدین خلق [منافقین] بروز کرده است، نباید دررابطه با کم اهمیت تر به نظررسیدن درگیری های کردستان فراموش شود. ولی دراین میان، یکی از نکات قابل توجه، ارتباطی است که می توان بین مبارزه کردهای وابسته به حزب دمکرات و سازمان مجاهدین خلق [منافقین] یافت که هر دو برعلیه دولت مرکزی ایران می جنگند. 4 روز پیش آقای "عبدالرحمن قاسملو"، رهبر حزب دمکرات کردستان ایران، طی بیانیه ای از پیشنهادات آقای "مسعود رجوی"، رهبر سازمان مجاهدین خلق، درباره آینده سیاسی کردستان ایران استقبال کرد.»

این رادیو به نقل از "جان رنر" مفسر بخش شرقی خود می افزاید: «فعالیت اکراد در نیمی از مرزهای شمال غربی کشور اثرات شدیدی در بخش جنوبی این سرحدات داشته است. مدت هاست که روشن شده است که امکان صلح بین اکراد و دولت کنونی ایران وجود ندارد. بیش از یک سال است که نه تنها نشانی از انعطاف دولت ایران به دست نیامده، بلکه جنگ نیز همچنان ادامه یافته و اخیراً نیروهای دولتی به منظور عقب راندن اکراد از استحکاماتی که در آذربایجان غربی دارند، دست به حمله زده اند، قدرت برتر نیروهای دولتی باعث شده است که کردها از بعضی مواضع خود عقب نشینند.»(1)

1

سازمان مجاهدین خلق(منافقین) امروز یکی از افراد سابق خود را که از همکاری با این سازمان اظهار ندامت کرده بود، به اتهام خیانت به آرمان خلق (!) به شهادت رساند. امروز همچنین گروه های ضدانقلاب در شهرهای مختلف ازجمله تهران دست به اقدامات خرابکارانه زدند. در همین حال، نیروهای امنیتی تعدادی از افراد وابسته به این گروه ها را دستگیر کردند.

یک دانش آموز که از همکاری با سازمان مجاهدین خلق (منافقین) دست کشیده و با مراجعه به مقامات قضایی از عملکرد گذشته خود توبه کرده بود، امروز به دست افراد این سازمان به

ص: 115


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 203، 18/7/1360، صص 9 - 8 ضمیمه، رادیو لندن، 17/7/1360.

شهادت رسید. روزنامه کیهان در گزارش این حادثه نوشته است: وی "مسعود افتخاری" نام داشت و 19 ساله و دانش آموز دبیرستان فیضیه خیابان شهید باهنر بود. مسعود افتخاری مدتی قبل به مقامات صالحه مراجعه کرد و پس از اظهار پشیمانی، توبه نامه خود را تسلیم و امان نامه دریافت کرد. مسعود که به حقیقت و ماهیت سازمان مجاهدین پی برده بود، افشاگری علیه چهره کریه منافقین را آغاز کرد تا اینکه نامه ای به دستش رسید مبنی براینکه متهم به خیانت به آرمان خلق است و محکوم به اعدام شده است. این عمل، انزجار مسعود را بیشتر کرد و به افشاگری خود ادامه داد، تا اینکه یک روز به دست عده ای ناشناس به سختی مضروب شد، اما توانست خود را نجات دهد. پس از این ماجرا، منافقین در پی یک فرصت مناسب بالاخره او را ربودند و پس از شکنجه های فراوان - که پزشک قانونی نیز آن را تأیید کرد - با شلیک چند گلوله به شهادت رساندند. در قسمتی از وصیت نامه این شهید آمده است: ای رهبر، چند صباحی تو را گم کرده بودم و وقتی تو را دوباره بازیافتم تا پای جان در راه هدف هایت و در راه تو که همانا اسلام راستین است، همچون سربازی ناچیز جان فشانی خواهم کرد. مگر جان من دربرابر عظمت تو و راه تو چیزی است. خدایا، جان مرا بگیر و به لحظه ای از عمر عزیز امام خمینی اضافه کن.(1)

در همین حال، در گرگان 3 نفر از نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و 2 تن از نیروهای سازمان کمونیستی پیکار پس از درگیری مسلحانه با نیروهای سپاه دستگیر شدند.(2)در قائم شهر نیز نیروهای سپاه با استفاده از اطلاعات افراد دستگیرشده سازمان مجاهدین خلق، یک خانه تیمی متعلق به این سازمان را کشف کردند. در این خانه یک قبضه مسلسل یوزی، 2 قبضه سلاح کمری و چندین خشاب فشنگ به دست نیروهای سپاه افتاد. افراد ساکن در این خانه قبلاً آنجا را ترک کرده بودند.(3)در شیروان نیز یکی از عوامل گروه های مسلح غیرقانونی دستگیر شد. از این فرد یک قبضه اسلحه ژ3 و 2 خشاب فشنگ به دست آمد.(4)

در ادامه تحرکات گروه های ضدانقلاب، عوامل این گروه ها در تهران، با بمب دست ساز آتش زا به یکی از شعب بانک صادرات خیابان پیروزی حمله کردند که خسارتی درپی نداشت. فرد خرابکار با استفاده از موتورسیکلت متواری شد. در خیابان تهران نو نیز چند نفر از این افراد به سمت نیروهای بسیج مسجد "الهادی" تیراندازی کردند که با مقابله به مثل افراد بسیج، مهاجمان گریختند، در این حادثه به کسی آسیب وارد نشد.(5)

1

بسیاری از اقدامات گروه های ضدانقلاب هم سو با رژیم عراق انجام می شود، گواه این مدعا مطالبی است که رادیو صوت الجماهیر درباره فعالیت خرابکارانه یک گروه تجزیه طلب وابسته به (جبهه عربی آزادی بخش الاحواز) عراق در داخل ایران منتشر کرد.

ص: 116


1- روزنامه کیهان، 18/7/1360، شمیران - خبرنگار کیهان.
2- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 234، 18/7/1360، ص4، اطلاعیه روابط عمومی سپاه پاسداران.
3- همان.
4- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص14، مشهد - خبرگزاری پارس.
5- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، صص 4 - 3، تهران - خبرگزاری پارس، 19/7/1360، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران.

به گفته این رادیو، «یک مقام مسئول در فرماندهی جبهه عربی آزادی بخش الاحواز گفت: در هفدهم این ماه، گروهی بمبی را در زیر خط آهن اهواز - سربند قرار داده که انفجار آن به خرابی قسمت بزرگی از خط آهن و سوزاندن یکی از واگن ها و زخمی شدن 3 تن از کارکنان فارس انجامید. بدین صورت است که خلق عرب الاحوازی ثابت می سازند تنها راه بازگرداندن حقوق عربی غصب شده و آزادی کامل الاحواز از تسلط و سیطره کینه توزانه فارس ها و تحقق آینده روشن خود، همان راه مبارزه مسلحانه است.»(1)

این درحالی است که ژاندارمری استان خوزستان از کشف این بمب خبر داد: به گزارش ژاندارمری: «ضدانقلاب در 55 کیلومتری جاده سربندر - اهواز زیر پل جاده و روی لوله های نفت بمبی کار گذاشته بود که خوشبختانه مأموران شرکت نفت قبل از انفجار آن، در ساعت 10:18 مبادرت به خنثی نمودن بمب مذکور کردند.»(2)

همچنین رادیو بغداد در بخش عربی خود درباره جایگاه این گروه در محافل عربی و آرمان اصلی این جبهه که آزادسازی میهن عربی (خوزستان) است، مدعی شد: «محافل خلقی و مترقی عربی و دوست، از تشکیل جبهه عربی رهایی بخش الاحواز که در اواخر ماه گذشته انجام شده باگرمی و افتخار استقبال کرده اند. آقای "مولانا عبدالمنان" رئیس جمعیت دبیران و اتحادیه معلمان بنگلادش به نام شیوخ و علمای دین و رؤسای 2700 مدرسه اسلامی و عربی در آن کشور، پشتیبانی خود را از جبهه مذکور در مبارزه مسلحانه خود برای آزادی ملت و سرزمین الاحواز اعلام داشته اند. وی در تلگرامی که سیدهادی سیدعدنان الموسوی دبیرکل جبهه رهایی بخش الاحواز دریافت نموده، تأکید کرده جبهه یادشده راهی جز مبارزه مجدد علیه رژیم نژادپرست ایران برای نیل به حقوق عادلانه ملت عرب در الاحواز و آزادی میهن خود ندارد. دانشجویان عرب در دانشگاه داکا نیز در تلگرامی مشابه با ملت عرب ما در الاحواز عهد بسته اند که در مبارزه عادلانه برای آزادی تمامی سرزمین از سلطه فارس های نژادپرست در کنار آنها قرار گیرند.»

این رادیو در ادامه افزود: «جبهه عربی رهایی بخش الاحواز در 26 سپتامبر گذشته [4/7/1360] در پایان جلسات مقدماتی خود بیانیه ای انتشار داد و طی آن آغاز فعالیت سیاسی و سازمانی جبهه را به عنوان رهبری ملت الاحواز و محو هرگونه اثرات استعمار و سلطه گری اشغالگرانه فارسی تصویب کرده بود.»(3)

1

امروز هم زمان با عید سعید قربان، مراسم تنفیذ حکم سومین رئیس جمهور در حسینیه جماران برگزار شد. روزنامه کیهان دراین باره گزارش داد: در این مراسم پس از تلاوت آیاتی از قرآن مجید، حجت الاسلام حاج سیداحمد خمینی متن نامه های وزیر کشور، شورای نگهبان و متن حکم تنفیذ امام خمینی را قرائت و سپس آیت الله سیدعلی خامنه ای، رئیس جمهور کشورمان،

ص: 117


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 215، 30/7/1360، ص20 ضمیمه، رادیو صوت الجماهیر، 29/7/1360.
2- سند شماره 005260 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص1.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 203، 18/7/1360، ص27 ضمیمه، بخش عربی رادیو صوت الجماهیر، 17/7/1360.

سخنانی ایراد کرد. آن گاه امام خمینی، رهبر انقلاب و بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران، سخنان مهمی را خطاب به حضار و ملت مسلمان ایران ایراد فرمودند.(1)-(2)

تلاش ناموفق معارضین و دستگاه های تبلیغاتی غرب برای به انحراف کشاندن و عقب نشاندن ملت از آرمان های خود با حربه ترور مقامات و هجمه تبلیغاتی علیه جمهوری اسلامی، یادآوری برجستگی های رئیس جمهور منتخب، برشماری نقش مردم در برپایی نظام جمهوری اسلامی و پایداری آنها در همه صحنه ها و لزوم قدردانی از مردم و ارائه خدمت به آنها ازجمله مطالبی بود که امام خمینی در حکم تنفیذ ریاست جمهوری به آنها اشاره کرده اند. در این حکم آمده است:

«گرچه دست جنایتکاران و منافقان، رئیس جمهور متعهد و مؤمنی را از ملت مجاهد ایران گرفت و یکی از خدمتگزاران صدیق را به شهادت رساند و ملت عزیز را از خدمت او، و او را از خدمت به ملت محروم کرد و گمان کرد که با ترور اشخاص، ملت به پاخاسته، از تصمیم خود عقب می نشیند و در خدمت به اسلام بزرگ سستی می ورزد و در نتیجه راه برای قدرت های چپاولگر باز می شود، ولی شرکت بی سابقه مردم کشور، امید بدخواهان را مبدل به یأس و طمع آزمندان را برای همیشه برید. ...

... خداوند متعال بر ما منت نهاد که افکار عمومی را برای انتخاب رئیس جمهوری متعهد و مبارز، در خط مستقیم اسلام و عالم به دین و سیاست هدایت فرمود که امید است با حسن

ص: 118


1- در این مراسم آیت الله منتظری، آیت الله موسوی اردبیلی (رئیس دیوان عالی کشور)، حجت الاسلام والمسلمین هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس شورای اسلامی)، آیت الله ربانی املشی (دادستان کل کشور)، آیت الله مهدوی کنی (نخست وزیر) و همه اعضای کابینه و نمایندگان مراجع عظام گلپایگانی، مرعشی نجفی و شیرازی، اعضای شورای نگهبان قانون اساسی، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اعضای شورای عالی قضایی، دادستان کل انقلاب، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، اعضای شورای عالی دفاع، شورای فرماندهی سپاه پاسداران، فرماندهان نیروهای سه گانه ارتش جمهوری اسلامی ایران، نمایندگان ستاد مشترک، رؤسای دوایر سیاسی ایدئولوژیک ارتش، شهربانی، ژاندارمری، شورای سرپرستی صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، نمایندگانی از جبهه های آزادی بخش و نیز گروهی از جانبازان انقلاب و خانواده شهدا حضور داشتند.
2- روزنامه کیهان، 18/7/1360، ص14.

تدبیر و کمک قوای سه گانه و پشتیبانی ملت بزرگ، مشکلات یکی پس از دیگری رفع و احکام مقدس اسلام به طور دلخواه در سطح کشور اجرا گردد.

اینجانب به پیروی از ملت عظیم الشان و با اطلاع از مقام و مرتبت متفکر و دانشمند محترم جناب حجت الاسلام آقای سیدعلی خامنه ای، ایده الله تعالی، رأی ملت را تنفیذ و ایشان را به سمت ریاست جمهوری اسلامی ایران منصوب نمودم.(1) و رأی ملت مسلمان متعهد و تنفیذ آن محدود است به اینکه ایشان به همان نحو که تاکنون خدمتگزار اسلام و ملت و طرف دار قشر مستضعف، و به حکم قرآن کریم "اشداء علی الکفار رحماء بینهم"(2) بوده اند، از این پس نیز به همان تعهد باقی باشند و از طریق مستقیم انسانیت و اسلام انحراف ننمایند، که ان شاءالله نمی نمایند.

... آقای رئیس جمهور و سایر دست اندرکاران و دولتمردان در جمهوری اسلامی، باید بدانند که ملت شریف ایران بر همه آنان محبت و منت دارند، چراکه این ملت فداکار است که در اول انقلاب با نثار خون جوانان خود و زحمات طاقت فرسا، پیروزی را به دست آورد و همه را از زندان ها و تبعیدها و انزواها و اختناق ها نجات داد و حکومت را از ستمگران بازستاند و به آنان تحویل داد و همین ملت است که از اول پیروزی تاکنون در صحنه بوده و از کشور و ارتش و سپاه و سایر قوای مسلح و دولت و مجلس و شورای عالی قضایی و دادگاه ها پشتیبانی نمود؛ و با کمک و همت همین ملت، دشمنان داخل و خارج را سرکوب و حزب الله را به جای احزاب و گروه های شیطان نشاند؛ و هم اینان اند که با شوق و شعف به آقای رئیس جمهور بیش از 16 میلیون رأی دادند و بر کرسی ریاست جمهوری نشاندند؛ و هم اینان اند که به خواست خداوند تعالی قادرند کشور را حفظ و از شر شیاطین نجات دهند؛ و اینان اند که بر همه ماها و شماها حق دارند و همه می بایست دین خود را به آنان ادا کنیم و در خدمت ملت خصوصاً مستضعفین که سنگینی این جمهوری به دوش آنان بوده و بدون کوچک ترین توقعی در خدمت اسلام اند، با جان و دل کوشا باشیم و مادام که همه ما و شما در خدمت مردم هستیم، آسیبی به جمهوری اسلامی وارد نمی شود و ملت بزرگ و بیدار و در صحنه جواب همه یاوه سرایان و زورگویان را می دهد. از خداوند متعال پیروزی اسلام و مسلمین را خواستارم.»(3)

پس از قرائت حکم تنفیذ و سخنرانی رئیس جمهور، امام خمینی در جمع حاضران سخنرانی کردند که مهم ترین محورهای سخنان ایشان عبارت بود از: تأکید مجدد بر نقش مردم در شکل دادن به نظام جمهوری اسلامی و پیش گامی آنان در حل همه مشکلات نظام، تأثیر مردم در فرونشاندن بحران های بزرگ کشور، توصیه به دولت ها و کشورهای منطقه برای پیوند مجدد

ص: 119


1- به موجب اصل110 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، امضای (تأیید و تنفیذ) حکم ریاست جمهوری، پس از انتخاب مردم، از وظایف و اختیارات رهبری است.
2- سوره فتح، آیه29: «محمد(ص) فرستاده خداست و آنانی که با اویند بر کافران سخت گیر و بین خویش مهربان هستند.»
3- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، جلد 15، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، پاییز 1378، صص 280 - 278.

با مردم خود و اتکا به قدرت بی پایان آنها، گسیختن از اتکا به قدرت های خارجی، درخواست از مردم مصر برای مقابله با نظام حاکم بر مصر و معرفی مردم ایران به عنوان یک الگوی مناسب برای رهایی از سلطه نظام وابسته در مصر و توصیه به افراد و جوانان وابسته به گروه های مسلح برای کسب آگاهی و مطالعه و شناخت بیشتر درباره سران گروه ها و بازگشت به دامن ملت. امام خمینی در این سخنرانی فرمودند:

«ما قبل از هر چیز، همگی باید از خداوند تعالی تشکر کنیم که ملت ما را توفیق این خدمتگزاری های به اسلام را عطا فرموده است و از ملت تشکر کنیم که در همه مراحل، از قبل از انقلاب تا زمان انقلاب و تا پیروزی انقلاب، یکدل و یک جهت برای اقامه عدل اسلامی و برای دفع اشرار و رژیم های فاسد و اقامه رژیم جمهوری اسلامی، کوشش کردند و از زمانی که به پا خاستند تاکنون در صحنه بوده اند و با تمام توان خود و بذل مال و جان و فرزند و خاندان، برای پیداشدن عدل الهی و مستقرشدن احکام آسمانی کوشا بوده اند و در صحنه الآن هم بیش ازپیش حاضرند. و دلیل اینکه بیش ازپیش است، این مراتب آرا در رؤسای جمهوری است که هرکدام از دیگری بالاتر [است] و این رأی اخیر رأیی است که من گمان نمی کنم در دنیا سابقه داشته باشد که به این طور، بدون اینکه تبلیغات دامنه داری شده باشد، با فرصت کم و بدون اینکه یک خوف یا طمعی در کار باشد، همه قشرهای ملت از مراجع بزرگ اسلام و علمای اعلام بلاد و قشرهای دیگر مستضعف به پا خاسته و به پای صندوق ها رفته اند و رأی خودشان را داده اند؛ یعنی رأی به اسلام.

ما مرهون این زحمات و این خدمات هستیم. همه ما و همه آقایانی که حاضر هستند، چه کشوری و چه لشکری، همه ما مرهون زحمات این ملت هستیم. این ملت، ما را از انزوا بیرون آورد و این ملت دست همه شما را گرفت و از حبس ها بیرون کشید و دست جور ستمکاران را از سر این کشور قطع کرد. خداوند ان شاءالله، این ملت را پایدار و این اشخاصی [را] که برای اسلام در جبهه ها و پشت جبهه ها زحمت می کشند، سعادتمند و پیروز فرماید. تمام این مسائل برای این است که اولاً، اسلام ایده ما و شما و ملت است و ثانیاً، ملت همراه است با دولت، با ارتش، با مجلس، با قوه قضائیه و سایر ارگان هایی که هست؛ ملت در صحنه است. همان طوری که پیروزی برای حضور ملت در صحنه بود، ادامه پیروزی همه همین معنا را دارد.

و شما مقایسه کنید مابین این کشور و کشورهای دیگر [را] ازقبیل کشور مصر، عراق و سایر کشورهای نظیر آنها و کشورهای بزرگی که در پس اینجا واقع شده اند و هدایت می کنند آن نوکرهای خودشان [را] برای به دست آوردن قدرت. مقایسه کنید، ببینید رئیس جمهوری شهید می شود در ایران، هیچ اتفاقی نمی افتد، دنبال او و بعد از مدت کوتاه، یک رئیس جمهور به جای او می نشیند. رئیس جمهور فاسد در مصر کشته می شود.(1) مصر به هم می خورد، اعلام حکومت

ص: 120


1- اعدام انقلابی محمد انور سادات، رئیس رژیم حاکم بر مصر.

نظامی [می شود] یک سال. فرق مابین اینجا و آنجا و این رئیس جمهور با آن رئیس جمهور این است که اینجا اتکا به اسلام است و همه ملت زیر پرچم اسلام قیام کردند و رئیس جمهور هم شهید بشود، ملت در صحنه است و به جای او، یکی دیگر را اقامه می کند و آنجا پشتوانه تفنگ است و مسلسل است و قوای نظامی است و از ملت جدا و ملت از آنها جدا. اتکال این ملت به خداست و اتکال دولت مصر و عراق به اروپا و امریکا و شوروی است. ملت ها اینجا در صحنه هستند و ملت ها آنجا در خارج صحنه.

... ملت ایران الآن آرامش را در کشور ایجاد کرده است و خود آرامش را ایجاد می کند، بدون اتکال به یک قدرت دیگری. دولت هم اتکال از سر نیزه را برداشته و اتکال به خدا و به ملت کرده است. از این جهت، هیچ اتفاقی نمی افتد از کشته شدن و شهیدشدن رئیس جمهور یا شهیدشدن نخست وزیر. اینها برای این است که ما در زیر پرچم مبارک اسلام [هستیم] و اتکال به خدای تبارک و تعالی [داریم] و ملت ما وفادار به اسلام است. ملت های اسلامی دیگر هم اتکالشان به خدا و اسلام است.

دولت ها کاری بکنند که جلب نظر ملت را بکنند. دولت ها بناشان بر این نباشد که در سایه سرنیزه حکومت کنند. شما دولت های اسلامی به اندازه محمدرضا، نه قدرت داشتید و نه پشتیبان. پشتیبان او همه قدرت های عالم بود.

... ملت مصر باید این مطلب را بداند که اگر قیام کند برخلاف این توطئه ها، همان طوری که ایران قیام کرد، آنجا هم پیروز خواهد شد. ملت مصر از حکومت نظامی نترسد و به او اعتنا نکند و همان طور که ایران حکومت نظامی را شکست و به خیابان ها ریخت، آنها هم بشکنند و به خیابان ها بریزند و این تفاله های امریکا را بیرون بریزند. ملت مصر ننشینند تا این قدرت ازبین رفته دوباره دست و پای خودش را جمع کند و نفوذ خودش را بر ملت تحمیل کند. امروز، روزی است که ملت مصر باید قیام کند. امروز روز ضعف دولت است و قدرت ملت. باید قدرت را نشان دهد و اعتنای به این حکومت نظامی برخلاف همه موازین نکند و بشکند این حکومت نظامی را و به خیابان ها بریزد و این دولتی [را] که می خواهد با سرنیزه با اسلام مخالفت کند و به صراحت می گوید که هرکس که به اسلام وفادار باشد او را سرکوب می کنیم، [از بین ببرد.] این تکلیفی است برای ملت مصر، برای علمایی که وابسته به حکومت نیستند. این تکلیفی است برای علما. علمای مصر به پا خیزند و برای خاطر خدا، از اسلام دفاع کنند. چه عذری است برای علمای مصر که اعلام ضدیت با اسلام را - این حکومت قبل از آمدنش به سر کار اعلام کرده است که هرچه با اسلام ربط داشته باشد ما او را سرکوب می کنیم - چه عذری است برای علمای اسلام در مصر که نشسته اند و گوش می کنند تا اینکه اینها دوباره غلبه کنند؟! امروز شما پیروزید. ملت مصر امروز قدرت دستش است.

ص: 121

... خطای صدام که به واسطه خدمتگزاری به امریکا و خدمتگزاری به اسرائیل، که از ایران صدمه دیده بودند، به ایران حمله کرد، ارتش عراق چه بهره ای از این برد؛ جز اینکه هزاران نفر از افرادش در اینجا کشته شدند؟ ارتش عراق که می بیند ملت عراق با این حزب فاسد، با این حزب کافر مخالف است، او هم مخالفت کند و دیگر اجازه ندهد بیش از این جوانانشان کشته بشود. ما و ارتش ما نمی خواهیم که جوانان مسلمین که با فشار به ایران می آیند برای اینکه عمل کنند بر طبق افکار فاسد صدام، کشته بشوند. ما همه ملت اسلام و جوانان اسلام را دوست داریم و می خواهیم که به راه حق و به راه اسلام و به راه ملت های خود سیر کنند. ارتش عراق چرا نشسته و صدام دارد مملکت عراق را تباه می کند و ارتش عراق را تباه می کند و اسلام را زیر پا می گذارد؟ ارتش عراق، ملت عراق، به پا خیزید و این تفاله ها را بیرون ریزید! همه ملت های اسلام باید قیام کنند و راه حق را به پیش بگیرند. همه دولت ها باید برگردند و خاضع بشوند در مقابل ملت. البته از صدام گذشته است؛ مثل اینکه از سادات هم گذشته بود.

و اینهایی که در داخل کشور ما به تخیلات فاسد، مشغول به شرارت هستند، ما هیچ میل نداریم که این جوان های گول خورده و این دختر و پسر گول خورده در این بیغوله ها پیش این شیاطین باشند و از آنها الهام بگیرند. شما جوان ها - دختر و پسر - چه دیدید از این سران فاسد خودتان جز ادعا و جز انحراف؟ مگر همین ها نبودند که ادعا می کردند ما با خلق موافقیم، با دیگران مخالف و با اجانب مخالف؟ مگر اینها ادعا نمی کردند و باز هم نمی کنند - لفظاً - که ما با امریکا مخالفیم و با غرب مخالف؟ شما دیدید که عملاً برخلاف این عمل کردند و به دامن امریکا پناه بردند و امریکا از آنها پشتیبانی می کند. شما جوان ها چرا فکرتان را دراختیار دیگران گذاشتید؟ چرا استقلال فکری ندارید؟ چرا خودتان مطالعه نمی کنید در احوال این سرانتان که شما را دارند تباه می کنند و خودشان یا در بیغوله ها هستند یا فرار از این کشور کردند و [می خواهند] شما را به هلاکت بیندازند و می گویند بعد، که شما کارها را انجام دهید، ما می آییم و به شما حکومت می کنیم؟

چرا تفکر نمی کنید؟ چرا توجه ندارید به مصالح خودتان؟ آن روزی که اینها بیایند و سلطه پیدا کنند بر این کشور، معلوم نیست که با شماها هم چه خواهند کرد. کسی که طریقه اسلام را ندارد، وفادار نیست. همین ها بودند که افراد خودشان را ترور می کردند به مجرداینکه برخلاف رأیشان عمل می کردند و همین ها هستند که اگر - خدای نخواسته، به فرض محال - قدرت در دستشان بیاید، جز حزب خودشان و جز اشخاصی که مربوط به خودشان است، تمام هواداران را - اگر بیدار بشوند و یک کلمه بخواهند برخلاف آنها بگویند - قتل عام خواهند کرد. شما گمان نکنید که اینها برای ملت، برای شما و برای اسلام ارزش قائل هستند. شما دیدید که با همه ادعاها که اینها داشتند، به جایی فرار کردند که می گفتند ما دشمن با آنها هستیم و پناه به جایی بردند که دشمن همه ملت هاست و ملت های ضعیف. چرا فکر نمی کنید و چرا به خودتان رحم نمی کنید؟ بیدار بشوید! توجه کنید و دست از این شرارت ها بردارید! و شما را اغفال نکنند برای مقاصد خبیث خودشان و شما را به کشتن ندهند! ما میل نداریم که شماها، جوانانی که برای این ملت می توانید

ص: 122

یک ذخیره باشید، تباه بشوید؛ تباه فکری بشوید و بعد هم تباه جانی.

من از خدای تبارک و تعالی، سلامت و سعادت همه ملت را و همه ملت ها را و خصوصاً مستضعفین را خواستارم. و از همه کسانی که این ملت با زحمت خودش آنها را به مقامی رسانده است می خواهم که تمام توان خودشان را برای خدمت [به] این مستضعفین و خدمت [به] این بیغوله نشین های بیچاره و خدمت به این زاغه نشینان صرف کنند. و ان شاءالله، بعد از استقرار حکومت - که الآن دیگر تمام شد - همه جهات - عذری برای هیچ یک از شماها نیست؛ برای اینکه سابقاً کارشکنی می شد و حالا شما همه تفاهم دارید و کارشکنی هیچ یک برای دیگری نمی کند - همه همفکر و هم صدا قیام کنید و برای این مستضعفین و برای این ملت که به همه ما و به همه شما منت دارد و حق دارد، برای آنها خدمت کنید و ان شاءالله، موفق شوید. و از قوای نظامی می خواهم که با قدرت تمام، این تتمه این اشخاصی که به ناحق در مملکت ما وارد شدند، به اینها خاتمه دهند و آنها را از کشورمان ان شاءالله، به زودی اخراج کنند. و امید است که خداوند به همه شما، لشکری و کشوری، ملت و همه ملت های مستضعف دنیا سعادت بدهد و دست مستکبرین را از سر مستضعفین کوتاه کند.»(1)

آیت الله خامنه ای نیز در مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری در سخنانی درباره آرای مردم، اهمیت صیانت از رأی مردم در میان زمامداران حکومتی و لزوم حمایت از مستضعفان سخنانی ایراد کرد. وی گفت:

«اینک بر ماست که قدر و ارزش این اعتماد عمومی را به درستی بشناسیم و مطمئن باشیم که تا در راه خدا و در راه اسلام گام برمی داریم، آرا و اعتماد مردم پیشتوانه راه و کار ماست و اگر جز این باشد، رشته این پیوند از هم می گسلد و آن محبت یکپارچه و برخواسته از دل و جان به سردی و به تدریج به نفرتی کوبنده بدل می شود که هرگز چنین مباد. ما به روشنی می دانیم که مردم پاک دل و بی آلایش ما در روز دهم مهرماه، نه به یک شخص، بلکه به خط و جریانی رأی اعتماد دادند که مشخصه بارز آن وفاداری به اسلام و انقلاب و خدمتگزاری به محرومان و مستضعفان است و من در این محضر شریف در پاسخ به محبت و اعتماد یکپارچه مردم اعلام می کنم که به سهم خویش در راه استقرار حاکمیت اسلام که خواست ملت انقلابی ماست تا پای جان ایستاده ام، همانند یاران دیگری که در قربانگاه عشق به خدا و خلق جان دادند و به عهد و پیمان خویش وفا کردند. اکنون که ملت ایران با رأی قاطع خویش مرا به ریاست جمهوری اسلامی برگزیده اند، به عنوان امین ملت، اولاً، خالی از خشم و نفرت و با احساس و عطوفتی خالصانه و صمیمی اعلام می کنم که در جمهوری اسلامی و در آغوش این ملت بزرگ و مبارز برای همه خدمتگزاران به اسلام و مسلمین و همه دوستداران راستین خدا و خلق جایگاهی مناسب و سزاوار برای خدمت وجود دارد.

... ثانیاً، کشور ما سالیان متمادی در معرض چپاول و تاراج فرهنگی، سیاسی و اقتصادی ابرقدرت ها قرار داشته است. استکبار جهانی درپی سال های سال، شیره جان ملت ما را مکیده است. اکنون ملت ما می خواهد در عرصه جهان با قطع کامل وابستگی ها و با اجرای شعار نه شرقی نه غربی، طرحی نو

ص: 123


1- همان، صص 288 - 281.

درافکند. من نیز به پیروی از رهبر بزرگوار و در کنار این مردم، این راه را با استواری و گستاخی خواهم پیمود، با اطمینان کامل به اینکه، پیروزی از آن ملت ماست، چراکه انقلاب ما انقلاب محرومان و مستضعفان است و وعده الهی قاطع و درست است. امیدوارم و از خدا می خواهم و همه کوشش خود را به کار می برم تا دوره جدیدی که اکنون در جمهوری اسلامی ایران آغاز می شود، دوره خدمت به محرومان و مستضعفان و دوره تجلی کامل اراده باری تعالی در قطع ریشه استکبار و استضعاف، استکبار و استضعاف اجتماعی و اقتصادی داخلی در میهن اسلامی ما باشد.»(1)

رئیس جمهور همچنین پس از مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری در مصاحبه ای درباره برنامه ها و خط مشی کلی دولت توضیح داد و بر فعالیت اعضای کابینه فعلی در دولت آینده تأکید کرد.

وی درمورد برنامه های عملی دولت گفت: «همان طور که مکرراً گفته ایم، برنامه اول ما تشکیل دولت است و باز این را هم همواره گفته ایم که ما فعلاً دولت داریم و طبق قانون اساسی هیچ دلیلی وجود ندارد که دولت دیگری غیر از آنچه که امروز هست، تشکیل بدهیم، مگر اینکه خود این کابینه نخواهد بماند که درآن صورت البته ما به فکر کابینه دیگری خواهیم بود.» رئیس جمهور افزود: «به عقیده و طبق نظر من تا آنجا که ممکن است باید از تغییر پرهیز کرد، مگر آنجایی که واقعاً یا اشکالی در کار وجود داشته باشد یا کسی که مشغول کار هست، نخواهد کار کند. من معتقدم که مسئولان بالا چون به کار خودشان آشنا شده اند، تا آنجا که ممکن است حتی المقدور تغییر پیدا نکنند و سعی ما بر این است که ان شاءالله بتوانیم با دولتی که درصورت استعفای این دولت سر کار خواهد آمد، یک وضعیت منسجمی را به وجود بیاوریم و اگر چنانچه همین دولت هم باقی بماند، بتوانیم برنامه ها را هماهنگ کنیم و دنبال آن خطوط اصلی پیش برویم.»(2)

1

آقای هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، پس از شرکت در جلسه شورای عالی دفاع درباره پیشنهاد اخیر "حبیب شطی"، دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی که در دیدار 3 روز پیش میرحسین موسوی، وزیر امور خارجه ایران، مطرح شده بود، مطالبی بیان کرد.(3) وی بیرون رفتن نیروهای عراقی از خاک ایران، شناسایی متجاوز و پرداخت غرامت را ازجمله شرط های اصلی ایران برای صلح با عراق اعلام کرد. به نوشته روزنامه کیهان، حجت الاسلام والمسلمین هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، در گفت وگویی با خبرنگاران درباره رد یا قبول مذاکره با عراق اظهار کرد: ما به هیچ وجه حاضر نیستیم پیش از بیرون رفتن نیروهای دشمن از خاکمان مذاکره ای بکنیم. وی گفت: صدام هنوز از مذاکره درباره شط العرب (اروندرود) صحبت می کند و قصد دارد قبل از خروج از سرزمین های ما اطمینان هایی پیدا کند، اما ما به هیچ وجه حاضر به مذاکره درباره شط العرب (اروندرود) نیستیم و قرارداد سال 1975 برای ما معتبر است که باید اجرا بشود. وی اضافه کرد:

ص: 124


1- روزنامه کیهان، 18/7/1360، ص14.
2- همان، ص16.
3- به روزشمار 15/7/1360 مراجعه کنید.

صدام برای اینکه از بن بستی که خود درست کرده است بیرون بیاید، دنبال بهانه است و می خواهد از ما قول مذاکره و چیزی شبیه به آن را بگیرد. شورای عالی دفاع افزود: در پیشنهادهای حبیب شطی از نظر من مطلب تازه ای دیده نمی شد و تنها مقداری تعبیرها و کیفیت برخورد تغییر کرده بود. تاکنون نیز این پیشنهاد به طور رسمی به ما اعلام نشده است، اما اگر صدام با این پیشنهاد موافق باشد، باید بیرون برود و ما جلو آنها را نمی گیریم. آنها جنگ را ادامه می دهند، ما که جنگ نداریم، تنها دفاع می کنیم.

رئیس مجلس شورای اسلامی درباره طرح پیشنهادی حبیب شطی گفت: قرار شد آقای موسوی، وزیر امور خارجه، متن کامل مطلب آقای حبیب شطی را به طور رسمی به شورای عالی دفاع گزارش کند تا به آن رسیدگی شود، اما در جلسه شب گذشته، فقط گزارش های آقای موسوی که به تازگی از خارج بازگشته اند، مطرح شد و پیشنهاد حبیب شطی به طور رسمی عنوان نشد، زیرا در دستور جلسه قرار نگرفته بود و تنها آقای موسوی خلاصه ای از پیشنهادهای ایشان را مطرح کرد. رئیس مجلس شورای اسلامی درباره بخشی از طرح حبیب شطی درمورد آتش بس و خروج نیروهای عراقی به طور هم زمان گفت: من شخصاً نمی توانم دراین باره نظر بدهم، این موضوع مربوط به شورای عالی دفاع است و این شورا باید تصمیم بگیرد و نظر امام هم که فرمانده کل قوا هستند، باید جلب شود و اگر قرار شد قراردادی هم منعقد شود، مجلس باید تصویب کند. وی همچنین تأکید کرد ما حرفمان تغییر نکرده است و حرف ما بیرون رفتن متجاوز، پیداکردن متجاوز و محاکمه آن، گرفتن خسارت و همچنین اجرای قرارداد 1975 الجزایر است.(1)

1

طه یاسین رمضان، معاون نخست وزیر و مرد شماره دو عراق، امروز در گفت وگو با خبرگزاری فرانسه بدون اشاره به تجاوز کشورش به خاک ایران در سال 1359، درحالی اعلام کرد عراق آماده است تا به جنگ با ایران پایان دهد که رهبران ایران را ناهماهنگ و فاقد شرایط لازم برای مذاکره توصیف کرد. گزارش خبرگزاری فرانسه دراین باره بدین شرح است:

«دولت عراق مایل است تا مذاکرات خود را دراین زمینه و به منظور دستیابی به یک توافق منطقی و درست برای هر دو کشور، با ایران آغاز کند، ولی صلح تنها با کشوری که رهبری آن هماهنگ و متحد است، امکان پذیر است و ایران درحال حاضر دارای چنین خصوصیتی نیست.

ص: 125


1- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص2؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 204، 19/7/1360، ص22، تهران - خبرگزاری پارس، 18/7/1360.

فرمانده ارتش خلق عراق در ادامه سخنانش بار دیگر ایران را متهم به "ادامه جنگ با عراق" کرد و افزود: "دولت عراق چشمداشتی به سرزمین های همسایه خود (ایران) نداشته و تنها برای دفاع از سرزمین و تمامیت ارضی خود به مبارزه ادامه می دهد." وی سپس اظهار داشت: "درحال حاضر شرایط مناسبی برای شروع مذاکرات دوجانبه عراق و ایران وجود ندارد، هرچند این مذاکرات ممکن است مستقیماً صورت گیرد و یا از حضور یک میانجی بین المللی برخوردار باشد."

معاون نخست وزیر عراق در قسمتی دیگر از سخنان خود ضمن اشاره به شکست کلیه اقدامات هیئت های حسن نیت و سازمان ملل متحد برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق و نقش ابرقدرت ها دراین زمینه از آغاز درگیری بین دو کشور اظهار داشت: "کاملاً روشن است که ابرقدرت ها به دلیل حفظ منافع خود در منطقه مایل به حل اختلافات بین دو کشور نبوده و جای بسی تعجب است که کشورهای به اصطلاح "بی طرف" در راه پایان دادن به این درگیری که در منطقه ای بسیار حساس از جهان و بین دو کشور مهم روی می دهد، اقدامی به عمل نمی آورند." یاسین رمضان سپس افزود: "مع هذا برای عراق که در نظر دارد در سال 1982 ریاست کشورهای غیرمتعهد را برعهده گیرد، خوش خدمتی به ابرقدرت ها ارزشی نداشته، هرچند که باید قبول کرد پیروی از یک سیاست استقلال طلبانه، "بسیار گران" تمام خواهد شد."

وی سپس دررابطه با مرگ انور سادات، رئیس جمهور مصر، اظهار داشت: "اقدام افسران جوان مصری به خوبی نمایانگر اصالت ملت این کشور بوده و آنان که در نظر دارند مطیع یک سیاست کاپیتولاسیون و تحقیرآمیز باشند، باید از آنچه در مصر می گذرد درس عبرت گیرند." رهبر حزب بعث و مرد شماره دو عراق همچنین دررابطه با دیدار آینده فرانسوا میتران، رئیس جمهور فرانسه، از فلسطین اشغالی اظهار داشت: "دیدار فرانسوا میتران از این کشور به خود وی مربوط می شود؛ هرچند که من به عنوان یک "فرد عرب" امیدوارم این دیدار که نه به فرانسه و نه به کشورهای عرب کمکی نخواهد کرد، صورت نگیرد." وی همچنین افزود: "فرانسه و عراق امروز مسئولیت حفظ و تحکیم هرچه بیشتر روابط خود را در تمام زمینه ها برعهده دارند و ارزش "ویژگی نمونه" این همکاری در روابط فرانسه و به طورکلی اروپای غربی با جهان عرب تأثیر بسزایی دارد." وی در پایان این گفت وگو، ضمن اشاره مجدد به حسن روابط بین فرانسه و عراق، دیدار اخیر "میشل ژوبر"، وزیر بازرگانی خارجی فرانسه، را که در جریان برگزاری نمایشگاه بین المللی بغداد از این کشور بازدید کرده بود، بسیار بااهمیت تلقی کرد.»(1)

ص: 126


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 203، 18/7/1360، صص 3 - 2، بغداد - فرانس پرس 17/7/1360.

1

"فرد هالیدی"، محقق امریکایی در امور خاورمیانه، در مقاله ای از تغییر سیاست شوروی در فروش تسلیحات به کشور عراق خبر داد. بررسی این تحول در سیاست خارجی شوروی و علل این رویکرد جدید و تأثیر این سیاست در منطقه خاورمیانه موضوع مقاله هالیدی در مجله نیشن است که رادیو امریکا بخش هایی از آن را به این شرح نقل کرده است:

«خبر دگرگونی در سیاست مسکو در جریان سفر یک هیئت تجارتی شوروی به عراق در ماه آوریل گذشته انتشار یافت و با دیدار یک مقام بلندپایه عراقی از مسکو در ماه ژوئن تأیید شد. بااینکه تا حال هیچ گونه محموله نظامی ازسوی شوروی به عراق ارسال نشده است، اما این تغییر در سیاست مسکو نشانه تمایل مجدد شوروی به همکاری با عراق می باشد. عراق نیز به نوبه خود موضع خویش را در قبال افغانستان تغییر داده است. مسئله ای که بغداد در گذشته بر سر آن به مخالفت با شوروی برخاسته بود، پیام تبریک 27 آوریل پرزیدنت صدام حسین به ببرک کارمل به مناسبت سومین سالگرد انقلاب کشور [افغانستان] بود که به طور آشکاری صمیمانه بود. هالیدی برای تغییر سیاست اتحاد شوروی در قبال عراق به سه دلیل عمده اشاره می کند: نخست آنکه، مسکو ایجاد روابط سازنده با تهران را امکان پذیر تشخیص نداده است. شوروی از وقایع داخلی ایران انتقاد نکرده و از سقوط بنی صدر که در نظر بسیاری طرف دار غرب شناخته می شود، استقبال کرده است.

... هالیدی عامل دومی را که در تغییر سیاست شوروی درباره عراق اثر داشته، نزدیکی جسته وگریخته غرب با عراق توصیف کرده و می نویسد: متحدان کشورهای غربی مانند عربستان سعودی و اردن به عراق کمک می کنند. سعودی ها تابه حال قریب به 15 میلیارد دلار کمک مالی دراختیار عراق گذاشته اند؛ رقمی که تقریباً با درآمد نفتی یک سال عراق برابری می کند. ایالات متحده هیچ گونه روابط دیپلماتیک با بغداد ندارد، اما سرپرستی دفتر حافظ منافع امریکا را شخصی به نام "ویلیام ایلدرسن" عهده دارد که به گفته یک متخصص پرسابقه در امور خاورمیانه، وی بهترین متخصص امور اعراب در وزارت امور خارجه امریکاست. به گفته هالیدی، درواقع نزدیکی با عراق به صورت یک اولویت عمده در سیاست خاورمیانه ای امریکا درآمده و این موضوع سبب بروز نگرانی هایی در کرملین شده که مسکو در پایه گذاری روابط خود با رژیم بعث عراق سرمایه گذاری کلان سیاسی کرده است.

هالیدی معتقد است که سومین دلیل عمده برای نگرانی شوروی نسبت به تحولات منطقه خلیج فارس این است که جنگ جاری میان ایران و عراق، برای امریکا یک فرصت را فراهم ساخته که موقعیت خود را در آن منطقه از جهان مجدداً تثبیت نماید. اتحاد جماهیر شوروی حاضر نیست به راحتی به عراق اجازه دهد، به جرگه کشورهای غرب ملحق شود.»(1)

ص: 127


1- همان، صص 2 و 1 ضمیمه، رادیو صدای امریکا، 17/7/1360.

ص: 128

روزشمار جنگ شنبه 18 مهر 1360 11 ذی الحجه 1401 10 اکتبر 1981

1

حملات هوایی و توپخانه ای عراق به شهرهای مختلف کشور امروز نیز خسارت های جانی و مالی به بار آورد. در مقابل اقدامات ارتش عراق، توپخانه ارتش ایران مواضع نیروهای عراق را در منطقه عمومی میمک گلوله باران کردند.

ساعت 12:15 امروز، 7 فروند هواپیمای عراقی به طور هم زمان به آسمان شهر ایلام تجاوز کردند. 3 فروند از هواپیماها با اجرای مانور، پدافند هوایی را به خود مشغول کردند و 4 فروند دیگر، بخش شرقی شهر را با راکت هدف قرار دادند. در این حمله هوایی 5 نفر شهید، 60 نفر زخمی و 5 خانه ویران شد.(1)

همچنین در ساعت 11:40، هواپیماهای عراقی که قصد بمباران آبادان را داشتند، با انبوه آتش پدافند هوایی نیروهای خودی روبه رو شده و متواری شدند و بمب های خود را بدون هدف و از ارتفاع زیاد رها کردند که بمب ها در غرب و جنوب اروند در مواضع نیروهای عراقی فرود آمد.(2)

همچنین، نیروهای عراقی از ساعت 22 تا 23:30 - که معمولاً مردم در منازل به سر می برند - 6 گلوله توپ به شهر دزفول شلیک کردند که براثر آن چندین منزل مسکونی آسیب دید و یک خودرو نیز در آتش سوخت. در این گلوله باران یک نفر شهید و 2 تن زخمی شدند.(3)

نیروهای نظامی عراق به دنبال گلوله باران شهر آبادان در روز گذشته، امروز نیز این شهر را گلوله باران کردند. در این حمله، 3 خانه در ایستگاه12 احمدآباد تخریب و 2 خانه نیز دچار آتش سوزی شد که نیروهای آتش نشانی موفق شدند آتش را خاموش کنند.(4)

در مقابل تحرکات ارتش عراق در جبهه های جنگ، امروز توپخانه ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز مواضع استقرار دشمن را در جاده قاطرسوخته میمک، گلوله باران کرد. در این اقدام که با هدایت آتش دقیق دیده بان های سپاه انجام شد، 40 سنگر نیروهای دشمن، چند خودرو سبک و سنگین و 3 قبضه توپ ضدهوایی عراقی ها منهدم شد و حدود 50 نفر از نیروهای عراقی نیز کشته شدند.(5)

ص: 129


1- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 206، 20/7/1360، ص 12، تهران - خبرگزاری پارس به نقل از اطلاعیه شماره 665 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران؛ و- سند شماره 005267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای 24 ساعته، اطلاعات عملیات مرکز (طرح و برنامه عملیات)، شماره 6، 21/7/1360 ص 3؛ و- سند شماره 021809 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه خبری (گزارش نوبه ای)، اطلاعات عملیات مرکز، شماره 6، 21/7/1360، ص 13؛ و- سند شماره 005304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری ایلام به وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران، 26/7/1360، ص 1؛ و- سند شماره 071169 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه سپاه منطقه7 (کرمانشاه) به طرح و برنامه مرکز، 18/7/1360، سند تک برگی؛ و- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص 3، ایلام و کرمانشاه.
2- سند شماره 021809 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه خبری (گزارش نوبه ای)، لشکر92، شماره 205، 19/7/1360، ص7؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 206، 20/7/1360، ص 13، تهران - خبرگزاری پارس به نقل از اطلاعیه 665 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
3- سند شماره 427361 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار خوزستان، 19/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 005260 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی دزفول، 19/7/1360، ص 2؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، ص 29، تهران - خبرگزاری پارس، 18/7/1360؛ و- همان، ص 26، تهران - خبرگزاری پارس، 19/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 20/7/1360، ص 2.
4- سند شماره 427354 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار خوزستان، 20/7/1360، سند تک برگی.
5- سند شماره 144839 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای عملیات، طرح و برنامه ریزی عملیات ستاد سپاه پاسداران منطقه7، شماره 1، 24/7/1360، صص 4 - 3؛ و- سند شماره 5570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 29/8/1360، ص 18؛ و- سند شماره 71188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه 7 به فرماندهی تهران، 19/7/1360، سند تک برگی.

1

امروز در مناطق شمال غرب ایران، درگیری میان نیروهای خودی و گروه های مسلح شورشی در شهرهای بانه، تکاب، اورامان و مهاباد ادامه یافت. در مهم ترین درگیری ها انبار مهمات و آماد حزب رزگاری به تصرف نیروهای خودی درآمد.

برخورد گلوله توپ به پاسگاه خودی در منطقه بانه و انفجار مین در حوالی تکاب در سر راه نیروهای خودی یک شهید و 5 زخمی به همراه داشت. در شهر بانه، پایگاه قایبرد هدف گلوله های توپ گروه های مسلح غیرقانونی قرار گرفت که درنتیجه آن یک سرباز شهید و یک نفر زخمی شد و یک خودرو زیل نیز منهدم گردید.(1)در منطقه تکاب، یک خودرو سپاه هنگام عزیمت از پاسگاه قلعه وردامی به تکاب، به مینی که افراد مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند، برخورد کرد و با انفجار مین، 4 نفر از افراد سپاه زخمی شدند.(2)

درپی عملیات نیروهای خودی در منطقه اورامان و آزادسازی این منطقه، یکی از افراد حزب رزگاری، نیروهای سپاه را از وجود یک زاغه مهمات و ادوات متعلق به این حزب آگاه کرد که با مراجعه نیروهای خودی به این منطقه، وسایل و اقلامی به دست آمد، ازجمله: 112 قبضه تفنگ و مسلسل، یک قبضه خمپاره انداز81 میلی متری، یک قبضه آر.پی.جی7 و 80 گلوله مربوط به آن، 2 دستگاه بی سیم، انواع گلوله های سلاح های سبک و سنگین به میزان 40 بار قاطر، 2 دستگاه مولد برق، 10 صندوق حاوی انواع دارو و پرونده های نیروهای وابسته به این حزب.(3)

در عملیات کمین نیروهای خودی در منطقه گوگ تپه در شمال مهاباد، 4 نفر از نیروهای مسلح غیرقانونی کشته شدند و یک تن همراه با یک قبضه سلاح ژ3 و تجهیزات انفرادی دستگیر شد.(4)

فرماندار سقز گزارش داد: به دنبال آزادسازی و پاک سازی شهر بوکان از عناصر ضدانقلاب، راه سقز به بوکان کاملاً باز است و عبورومرور وسایل نقلیه به طور عادی انجام می شود.(5)

2

درپی مذاکرات میان سران حزب دمکرات و سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، نماینده حزب دمکرات کردستان ایران از روند رو به پیشرفت پیوستن این حزب به شورای ملی مقاومت خبر داد. خبرگزاری فرانسه اعلام کرد: نماینده حزب دمکرات کردستان ایران در اروپا امروز گفت: مذاکره برای برقراری اتحاد بین حزب دمکرات کردستان و شورای ملی مقاومت که بنی صدر و رجوی به دنبال ایجاد آن هستند، در جریان است و به خوبی پیش می رود. هدی افزود: عبدالرحمن قاسملو، دبیرکل حزب دمکرات نیز در چهاردهم مهرماه در یک برنامه رادیویی در رادیو کردستان، حمایت خود را از دولت موقت مسعود رجوی در مبارزه برای برقراری دمکراسی در ایران و خودمختاری کردستان اعلام کرده است. نماینده حزب دمکرات یادآور شد که تماس هایی نیز بین سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و رهبران حزب دمکرات در ایران انجام شده که نتایج رسمی آن تا چند روز دیگر اعلام خواهد شد.(6)

ص: 130


1- سند شماره 294000 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان، 19/7/1360، ص 2؛ و- سند شماره 71192 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه منطقه7 (کرمانشاه) به فرمانده سپاه مرکز، 20/7/1360، سند تک برگی.
2- سند شماره 005267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 071180 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از منطقه7 (کرمانشاه) به طرح و برنامه و اعزام نیروی تهران، 19/7/1360، سند تک برگی.
3- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص 2، اطلاعیه جنگی سپاه پاسداران؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، ص 29، تهران - خبرگزاری پارس، 19/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 204، 19/7/1360، ص 24، سنندج - خبرگزاری پارس براساس اطلاعیه سپاه پاسداران مریوان؛ و- سند شماره 071190 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه سپاه منطقه7 (کرمانشاه) به طرح و برنامه سپاه مرکز، 20/7/1360، سند تک برگی؛ و- روزنامه کیهان، 20/7/1360، ص 3، کرمانشاه، مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران کردستان.
4- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 204، 18/7/1360، ص 28، ارومیه - خبرگزاری پارس، 18/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 204، 19/7/1360، ص 24، ارومیه - خبرگزاری پارس، 18/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص 3، ارومیه - خبرگزاری پارس.
5- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص 3، سنندج - خبرگزاری پارس.
6- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 204، 19/7/1360، ص 7، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 18/7/1360.

گزارشگر رادیو امریکا نیز روند پیوستن حزب دمکرات کردستان ایران به شورای ملی مقاومت را درحال پیشروی همراه با موفقیت توصیف کرد و گفت: گزارش شده است که مذاکرات میان عشایر کرد مخالف رژیم [آیت الله] خمینی و گروه ابوالحسن بنی صدر، رئیس جمهور مخلوع رژیم و مسعود رجوی، رهبر سازمان مجاهدین خلق، با موفقیت به پیش می رود.(1)

1

به گزارش منابع اطلاعاتی، 2 فروند کشتی عراقی با پرچم کویت، اقدام به حمل سوخت از عربستان به کویت کرده است و محموله های نفتی از آنجا به وسیله کامیون نفتکش از راه زمینی به داخل عراق حمل می شود.(2)

2

امروز عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شهرهای نیشابور، هشتپر و بوشهر 4 عملیات تروریستی انجام دادند. که طی آن 4 تن مجروح شدند و به چند خودرو و ساختمان خسارت هایی وارد آمد. در جریان این عملیات ها، 2 نفر از افراد سازمان نیز دستگیر شدند.

امروز در شهر نیشابور، یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به سمت مدیر دبیرستان "خیام" - که عازم محل کار خود بود - 4 گلوله شلیک کرد که یکی از گلوله ها به گردن وی اصابت کرد و موجب زخمی شدن وی شد.(3)

در همین شهر، یک بمب دست ساز که نیروهای این سازمان در نزدیکی منزل یکی از نیروهای سپاه جاسازی کرده بودند، منفجر شد که به یک خودرو و خانه فرد پاسدار آسیب رساند. این واقعه تلفات جانی نداشت.(4)

در هشتپر نیز نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به خودرو گشت سپاه تیراندازی کردند که به زخمی شدن 2 نفر از سرنشینان خودرو انجامید و درنهایت 2 نفر از مهاجمان دستگیر شدند.(5)

همچنین در بوشهر 2 نفر از افراد این سازمان، که سوار بر موتورسیکلت بودند، نارنجکی به ساختمان بنیاد مسکن این شهر پرتاب کردند که موجب زخمی شدن یک نفر شد و خسارت جزئی نیز به ساختمان وارد آورد.(6)

3

مقابله مشترک نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و پلیس فرانسه با تظاهرات دانشجویان مسلمان در پاریس و حمایت دانشجویان بعثی عراقی از دانشجویان وابسته به این سازمان در لندن موضوع دو خبر زیر است:

ص: 131


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، ص 16، رادیو امریکا، 19/7/1360.
2- سند شماره 5253 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه خبری (گزارش نوبه ای)، قرارگاه مقدم نزاجا در جنوب، شماره 291، 18/7/1360، ص 2.
3- روزنامه کیهان، 22/7/1360، ص 3، مشهد، به گزارش روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مشهد؛ و- روزنامه کیهان،21 /7/1360، ص 3، مشهد - خبرگزاری پارس؛ و- سند شماره 071184 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مشهد به فرماندهی تهران، 19/7/1360، سند تک برگی.
4- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص 3، مشهد - خبرگزاری پارس؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 205، 19/7/1360، ص 33، مشهد - خبرگزاری پارس.
5- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص 4، هشتپر طوالش.
6- سند شماره 071185 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات منطقه9 (شیراز) به اطلاعات و فرماندهی مرکز، 19/7/1360، سند تک برگی؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 205، 19/7/1360، ص 33، بوشهر- خبرگزاری پارس، 19/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص 3، بوشهر- خبرگزاری پارس.

تظاهرات امروز دانشجویان مسلمان در محوطه کوی دانشگاه پاریس (سیته) که به حمایت از جمهوری اسلامی ایران برگزار شده بود، با واکنش خشونت آمیز افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و طرف داران حزب بعث عراق مواجه شد. این افراد با چوب و چماق به دانشجویان ایرانی حمله و 2 تن از آنان را زخمی کردند. پلیس هم طبق معمول در هواداری از افراد وابسته به گروه های مخالف جمهوری اسلامی وارد عمل شد و 2 نفر از دانشجویان مسلمان را دستگیر کرد.(1)

خبرگزاری پارس در نشریه محرمانه خود از همدستی دانشجویان بعثی عراقی با دانشجویان طرف دار سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در لندن خبر داد. به گزارش این خبرگزاری: عده ای از افراد بعثی در پوشش دانشجویان هوادار سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در نقاط مختلف شهر لندن اعلامیه های این سازمان را پخش می کنند. به گفته شاهدان، تعداد این افراد 20 تا 30 نفر بوده است که ظاهر خود را نیز به صورت مسلمانان آراسته بودند.(2)

1

درپی تظاهرات ضدامریکایی و ضدصهیونیستی زائران ایرانی خانه خدا در عربستان، "ملک خالد"، شاه عربستان، باتوجه به اطلاعات نادرستی که دراختیار وی قرار گرفته بود، با ارسال پیامی به امام خمینی به این موضوع اعتراض کرد.(3) نامه اعتراض آمیز شاه عربستان، پاسخ امام خمینی و واکنش وزارت خارجه ایران را درپی داشت.

امام خمینی در نامه ای به ملک خالد مطالبی را یادآور شد که مهم ترین محورهای آن چنین است: کوتاهی سران کشورهای اسلامی در استفاده از ذخایر خدادادی این کشورها برای تحکیم و ارتقای جایگاه مسلمانان در جهان؛ رابطه دین و سیاست؛ اعتراض به برخورد خشن پلیس عربستان با زائران ایرانی؛ یادآوری احتمال ارسال گزارش غیرواقع درباره حوادث مختلف به ملک خالد؛ اشاره به مناسبات سوء دولت امریکا و عربستان و ضرر آن برای کشورهای اسلامی منطقه. در نامه امام خمینی آمده است:

«حضرت ملک خالدبن عبدالعزیز، پادشاه عربستان سعودی، مرقوم شما واصل گردید. آنچه که سفارت جمهوری اسلامی گفته است، صحیح است. اینجانب تمام گرفتاری ها و بدبختی های مسلمین و دولت های کشورهای اسلامی را در اختلاف و نفاق بین آنان می دانم. چرا باید دولت های اسلامی با داشتن قریب یک میلیارد جمعیت و دردست داشتن ذخیره های زیرزمینی، خصوصاً موج های نفت - که رگ حیات ابرقدرت هاست - و برخورداری از تعلیمات حیات بخش

ص: 132


1- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص 2، واحد مرکزی خبر از پاریس؛ و- روزنامه اطلاعات، 19/7/1360، ص 2، واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری فرانسه از پاریس.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، ص 7، لندن - خبرگزاری پارس، 19/7/1360.
3- نامه خالد، شاه عربستان، حاوی اعتراض وی به برگزاری راه پیمایی و شعارهای زوار ایرانی بود که عمال اطلاعاتی عربستان آن را تحریف کرده و دراختیار وی قرار داده بودند. متن کامل این نامه در ضمیمه این گزارش درج شده است.

قرآن کریم و دستورات عبادی سیاسی پیامبر اسلام - صلی الله علیه وآله وسلم - که مسلمانان را به اعتصام به "حبل الله" دعوت و از تفرقه و اختلاف تحذیر می فرماید(1) و با داشتن ملأ(2)* و ملجأیی چون حرمین شریفین، که در عهد رسول الله - صلوات الله علیه - مرکز عبادت و سیاست اسلامی بوده و پس از رحمت آن بزرگوار مدت ها نیز چنین بوده است - و طرح فتوحات و سیاسات از آن دو مرکز بزرگ سیاسی - عبادی ریخته می شده است، اکنون به واسطه کج فهمی ها و غرض ورزی ها و تبلیغات وسیع ابرقدرت ها کار را به آنجا بکشانند که دخالت در امور سیاسی و اجتماعی، که مورد احتیاج مبرم و از اهم امور مسلمین است، در حرمین شریفین جرم شناخته شود و پلیس سعودی در داخل مسجدالحرام و در جایی که به حکم خدا و به نص قرآن مجید برای همه کس حتی منحرفین محل امن است، با چکمه و سلاح به مسلمانان حمله کرده و آنان را مضروب و دستگیر نمایند و به زندان بفرستند. جرم این مسلمان، شعار بر ضدامریکا و اسرائیل؛ این دشمنان خدا و رسول بوده است.

من نمی دانم مسائل و جریاناتی که در کشور شما و حرمین شریفین می گذرد، به طور صحیح به شما گزارش می دهند یا همچون شعارهای ایرانیان، که در همه جا شعار آنان مشهور است، برای شما تحریف شده و برخلاف واقع گزارش داده اند. ... اگر دولت حجاز از این فریضه عبادی - سیاسی، که هر سال در مواقف کریمه حرمین شریفین با حضور میلیونی مسلمانان تشکیل می شود، استفاده سیاسی اسلامی می نمود، احتیاج به امریکا و هواپیماهای آواکس(3) آن و سایر ابرقدرت ها نداشت و مشکلات مسلمانان حل می شد.

می دانیم که امریکا این هواپیماها را از آن جهت دراختیار عربستان قرار داده است تا به نفع خود و اسرائیل از آنها استفاده نماید. چنانکه دیدیم که آواکس های امریکایی برای تفرقه بین ایران و سایر مسلمانان عرب گزارشی سرتاسر دروغ داد مبنی بر بمباران مراکز نفتی کویت توسط ایران. مع الأسف این سهل انگاری در عموم دولت های کشورهای اسلامی شیوع دارد، تا آنجا که مسلمانان و خصوص دولتمردان آنان را دست خیانتکار و جنایتکار ابرقدرت ها از دخالت در سیاست و اهتمام به امر مسلمین برکنار زده است و تا جایی که در مرکز سیاست اسلام، مسلمین به حکم "وعّاظ السلاطین" با دخالت در سیاست، بلکه با شعار علیه دشمنان خونخوار قرآن کریم

ص: 133


1- اشاره است به آیه 103 سوره آل عمران «و اعتصموا بحبل الله جمیعاً و لا تفرقوا» همگی به ریسمان خدا چنگ بزنید و از تفرقه و پراکندگی بپرهیزید.
2- پناهگاه و محل امن
3- هواپیماهای مجهز به سیستم های راداری پیشرفته برای شناسایی تحرکات زمینی و هوایی. امریکا در جریان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، پس از چندین سال هیاهوی تبلیغاتی، زمانی چند فروند از این هواپیماها را به دولت سعودی با قیمت های گزاف فروخت که قبلاً تضمین کافی از آن دولت گرفته بود، مبنی براینکه استفاده از آنها با نظارت امریکا خواهد بود و هیچ گاه از این هواپیماها علیه رژیم صهیونیستی استفاده نخواهد شد.

و اسلام عزیز، مجرم شناخته می شوند و به حبس و شکنجه کشیده می گردند.

آیا شما از این فجایع که در حرمین شریفین، در مأمن الهی و در جوار قبر رسول الله - صلوات الله علیه - به بار می آید مطلع هستید؟ یا مسائل به صورتی غلط و انحرافی برای شما ترسیم می گردد، چنانکه از گزارش شعار ایرانیان معلوم می شود. ما در ایران به پاخاستیم که به امید خداوند قادر متعال مسلمانان جهان را در زیر پرچم توحید و متعهد به احکام مترقی اسلام جمع و دست ابرقدرت ها را از ممالک اسلامی کوتاه و مجد مسلمین صدر اسلام را بازگردانیم و سلطه ظالمانه کفار را از بلاد مسلمانان به هم پیچیده و آزادی و استقلال را به مسلمین بازگردانیم. و امید آن است که دولت های اسلامی و خصوص دولت عربستان سعودی، که در مرکز سیاست اسلامی واقع است، با ما هم صدا و همفکر شوند و هریک در کشورهای خود شیرینی حمایت بی دریغ ملت ها را بچشند و همچون دولت مردمی ایران از این نعمت بزرگ الهی بهره مند شوند و به حکم قرآن مجید با ملت ها و دولت های اسلامی به رحمت و اخوت و با کفار و غارتگران بین المللی به شدت و قدرت عمل کنند.(1)

اخیراً به این نکته تأکید می کنم که از مکتوب شما ظاهر می شود که گزارش های دروغ و انحرافی به شما داده می شود، چنانکه نوشته اید شعارهای زائرین ایرانی موجب نارضایتی و تنفر زائرین بیت الله شده است. بهتر بود شما اشخاص امینی را مأمور گزارش ها نمایید تا معلوم شود شعار ضداسرائیل و امریکا موجب تنفر نارضایتی زائرین نشده، بلکه برخورد مأمورین دولت سعودی و ضرب و هتک و به حبس کشیدن مهمانان خدای متعال، به جرم شعار علیه اسرائیل و امریکا، موجب تنفر و نارضایتی مسلمانان جهان و خصوص زائران بیت الله الحرام و حرم معظم رسول الله - صلی الله و علیه و آله و سلم - شده است.

از خداوند متعال خواستارم که مسلمانان را از خواب غفلت بیدار و عظمت اسلام را روزافزون فرماید و مسلمانان و خصوص دولتمردان را به آنچه صلاح اسلام و مسلمین است، هدایت فرماید. و السلام علیکم و علی جمیع المسلمین.»(2)

درپی نامه ملک خالد، شاه عربستان، به امام خمینی، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز با انتشار بیانیه ای ضمن تکذیب اطلاعات تحریف شده ای که درباره شعارهای زائران ایرانی به شاه عربستان داده شده است، آن را

ص: 134


1- 29 سوره فتح: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الذّینَ مَعَهُ اشِدَّاءُ عَلَی الکُفَّارِ رُحَماءُ بَینَهُمْ» محمد(ص) فرستاده خداست و یاران و همراهانش بر کافران بسیار قوی دل و سخت و با یکدیگر بسیار مشفق و مهربان اند.
2- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، جلد15، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، پاییز 1378، صص 293 - 290.

توطئه آمیز و درجهت شکستن وحدت امت اسلامی اعلام و به این گونه تحریفات و گزارش های نادرست به شدت اعتراض کرد. در بیانیه وزارت خارجه آمده است: متأسفانه توطئه ایادی امریکا و رژیم صهیونیستی و مخالفان وحدت امت اسلامی در قالب گزارش های تحریف شده و تحریک کننده به پادشاه عربستان سعودی باعث شده است که ایشان در نامه ای به امام امت و بنیان گذار جمهوری اسلامی به ادای شعارهای شرک آمیز "الله اکبر الخمینی اکبر" یا "الله واحد الخمینی واحد"، در جریان مراسم حج ازسوی زائران ایرانی اشاره کنند. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به شهادت تظاهرات میلیونی امت مسلمان ایران در جریان چند سال مبارزه علیه شاه معدوم و امریکای غارتگر، این گزارش های کفرآمیز را به شدت تکذیب می کند. امت انقلابی ایران به خوبی آگاه است که اسلام و قرآن خود سزای ادای این گونه شعارها و جسارت ها را معین کرده است. ما ضمن محکوم کردن حیله و توطئه امریکا و رژیم صهیونیستی و ایادی آنها، برای جداکردن سران کشورهای اسلامی از امت و تجزیه دین از سیاست در دنیای اسلام، آرزو می کنیم که روزبه روز به وحدت و انسجام صفوف مسلمین در سراسر جهان افزوده شود.(1)

1

امام خمینی در واکنش به ادعای مقامات کویتی مبنی بر دخالت ایران در بمباران تأسیسات نفتی این کشور، امروز طی پیام های جداگانه ای که برای سران کشورهای سوریه، یمن جنوبی، امارات متحده عربی و مالدیو ارسال کردند، این اقدام را توطئه امریکا برای نابودکردن جمهوری اسلامی دانستند. در بخشی از این پیام ها ضمن تبریک عید قربان آمده است: «امریکای جنایتکار برای نابودی جمهوری اسلامی ایران به هر توطئه و نیرنگی دست می زند، تا جایی که مخازن نفتی کشور کویت را به وسیله رژیم عراق و با کمک حکومت های مرتجع منطقه مورد هجوم قرار داده و ما را مسئول این جنایت عظیم معرفی می نماید. ملت مسلمان ما از کشورهای مترقی و اسلامی انتظار دارد از جمهوری اسلامی ایران حمایت نمایند تا بهتر بتوانیم بدون وابستگی به شرق و غرب به راه افتخارآمیزمان ادامه دهیم.»(2)

2

محسن رضایی، فرمانده سپاه پاسداران، در گفت وگویی مطبوعاتی درباره برنامه های آینده سپاه، ارتباط بسیج و سپاه، ارتباط با روحانیت و اساسنامه درحال بررسی سپاه در مجلس شورای اسلامی، مطالبی بیان کرد. فرمانده سپاه پاسداران درباره مردمی کردن واحد بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گفت: «در نظر داریم راه بسیج تقویت شده و گسترش پیدا کند و نیروهای بیشتری را برای پیاده کردن این برنامه بگماریم. در بعضی از مسئولیت ها هم ممکن است تغییراتی داده شود." وی افزود: "ارتباط سپاه با روحانیت یکی از مسائل اصولی است که در

ص: 135


1- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص3.
2- صحیفه امام، ج 15، صص 289، 294، 295 و 296.

دستور کار قرار داده ایم که به صورت حساب شده و اصیل، سپاه را آنچنان با روحانیت مرتبط سازیم تا در آینده نیز هیچ انحرافی در سپاه به وجود نیاید و همیشه و درهرحال سپاه به عنوان یک بازوی پرقدرت روحانیت اصیل انقلابی در صحنه سیاست جامعه اسلامی حضور داشته باشد و برنامه هایی هم برای این کار شروع شده است که ان شاءالله برای اینکه مردم در جریان باشند و حاضر و ناظر دراین ارتباط باشند، بعداً ممکن است اعلام بکنیم.» وی اضافه کرد: «مسئله بعدی، اساسنامه سپاه است که برای تصویب به مجلس شورای اسلامی رفته و تلاش بر این است همان طور که نظر امام و امت است و همان طور که تاکنون در عمل انجام داده ایم، حدود و ثغورش را مشخص کنیم و مجلس شورای اسلامی هم تصویب کند.»(1)

1

وزیر مشاور و رئیس سازمان برنامه و بودجه درباره وضعیت کنونی اقتصاد کشور، سیاست غرب در قبال کاهش قدرت سازمان اوپک و اقتصاد متکی به نفت مطالبی اظهار کرد. به گزارش روزنامه کیهان، در ادامه کار هم اندیشی ستادهای بسیج اقتصادی کشور، دکتر محمدتقی بانکی گفت: ما اقتصادی وابسته به نفت داریم و این یک واقعیت دردآور است که باوجود گذشت سه سال از انقلاب، این وابستگی وجود دارد. وی افزود: وقتی سخن از اقتصاد می شود، بلافاصله موضوع تولید و درآمدهای ملی مطرح می شود. مهم ترین درآمد ما درآمد نفت است و این نه به عنوان درآمد ملی، بلکه درآمد حاصل از فروش ثروت ملی است. دکتر بانکی سپس به ذکر ارقام تولید نفت پرداخت و گفت: به طورکلی نیاز جهان به نفت کاهش یافته است. برآورد می شود که در سال 1981، تولید نفت جهان 49 میلیون بشکه در روز باشد و از این میزان، 5/24 میلیون بشکه مربوط به تولید اوپک می باشد و این درحالی است که 10 میلیون بشکه از نفت اوپک را پادشاهی عربستان تولید می کند و این رژیم به دلیل فشار امپریالیست ها، قصد دارد این تولید را به 3/10 میلیون بشکه افزایش دهد. بنابراین، مشاهده می کنید که غرب سعی دارد با کاهش تولید نفت سایر کشورهای عضو اوپک و افزایش تولید نفت عربستان، انواع فشارها را به کشورهای مترقی اوپک وارد کند. سیاست اقتصادی ما را امریکا تدوین و دیکته می کرده و سازمان برنامه ما اجراکننده آن سیاست ها بوده است. برای مثال، مجتمع مس سرچشمه کرمان به خواست امریکا و برای ازپادرآوردن سالوادور آلنده (رئیس جمهور شیلی)، که اتکایش بر فروش مس این کشور بود، تأسیس شد و پس از اجرای توطئه علیه وی، امریکا از ادامه همکاری با ایران در این مجتمع در زمان گذشته خودداری کرد. دکتر بانکی افزود: رشد عمومی مردم و حضورشان در صحنه، ما را امیدوار کرده است و باوجوداینکه تولید پایین است، ما بحران نداریم. یکی از دلایل پایداری ما در مقابل مشکلات اقتصادی، اجرای سیاست های ستاد بسیج اقتصادی است.(2)

ص: 136


1- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص 14.
2- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص 15.

1

رادیو کلن در مقاله ای با بیان ادعای مقامات کویتی مبنی بر حمله هواپیماهای ایرانی به تأسیسات نفتی کویت،(1) موقعیت ویژه کویت را به عنوان یکی از کشورهای تأمین کننده نفت برای دنیای غرب، یادآوری کرده است. نویسنده در این مقاله کوشیده است گفت وگوهای مقدماتی و بی سرانجام کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را درباره همکاری های نظامی، به عنوان یک اتحادیه نظامی منطقه ای کارا و مؤثر به رخ مقامات ایرانی بکشد. مقاله با خبر حمله هواپیماهای کشور ناشناسی، که بعداً ایران جانشین واژه ناشناس می شود، شروع شده و با این تهدید تلویحی که ایران نباید با آتش بازی کند، خاتمه می یابد. در این مقاله آمده است:

«هفته گذشته مخازن نفتی کویت ازطرف هواپیماهای ناشناس مورد حمله و بمباران قرار گرفت و درنتیجه آتش سوزی وسیعی [رخ داد] و زیان فراوانی به بار آمد. دولت کویت، ایران را مسئول حمله به مخازن نفتی خود تلقی کرد و به عنوان اعتراض به این امر، سفیر خود را از تهران فراخواند. همچنین از این عمل به سازمان ملل متحد شکایت نموده و دولت ایران در جواب اعتراض کویت از موضوع اظهار بی اطلاعی کرد و مدعی شد که هواپیماهای دیگری غیر از هواپیماهای نیروی هوایی به این عمل مبادرت ورزیده اند. درواقع این اولین بار نیست که کشور کویت مورد حمله هوایی قرار می گیرد. از بدو شروع جنگ میان عراق و ایران، تاکنون 4 بار خاک کویت مورد هجوم هواپیماهای ناشناس قرار گرفته و بمباران شده است و هربار دولت کویت نیروی هوایی ایران را مسئول حملات هوایی دانسته و دولت ایران نیز هربار اعلام کرده است که نیروی هوایی آن کشور در بمباران خاک کویت دخالتی نداشته است.

کشور کویت اگرچه ازنظر وسعت خاک و تعداد جمعیت کوچک است و ارتش بزرگی هم ندارد که بتواند در مقابل مهاجمین، دفاع پرقدرتی نماید، ولی چون دارای ذخایر عظیم نفتی و موقعیت سوق الجیشی خاصی است، ازطرف دول بزرگ مورد پشتیبانی و مساعدت قرار می گیرد. کویت یکی از صادرکنندگان بزرگ نفت است. صادرات نفت آن کشور برای ممالک صنعتی دارای اهمیت فراوانی است، به خصوص بعد از جنگ ایران و عراق که صادرات نفت دو کشور اخیر به نحو چشمگیری کاهش یافته و صادرات نفت کویت بی تحقیق برای غرب دارای اهمیت شده است. درست است که عربستان سعودی قسمت عمده کمبود نفت حاصل از کاهش صادرات ایران و عراق را تأمین نموده، ولی افزایش صادرات و استخراج نفت عربستان نیز حدی دارد. به علاوه، موضوع امنیت منطقه در بین است، درصورت بروز ناامنی و

ص: 137


1- تأسیسات نفتی "العیش" در 50 کیلومتری شمال کویت، در تاریخ 9/7/1360 به وسیله هواپیماهای ناشناس بمباران شد. مقامات کویتی این اقدام را به جمهوری اسلامی ایران نسبت دادند که این امر با واکنش شدید مقامات ایرانی روبه رو شد.

اغتشاش، تمام حوزه نفتی در معرض خطر جدی قرار خواهد گرفت. به همین مناسبت، کشورهای نفتی حوزه خلیج فارس پس از حمله شوروی به افغانستان و اشغال آن کشور ازطرف قوای سرخ و همچنین بعد از شروع جنگ ایران و عراق، به منظور تقویت نیروی دفاعی خود و پیشگیری از هر نوع حمله احتمالی، در گردهمایی های متعدد و مذاکرات محرمانه موفق شدند به توافقی دست یابند که به موجب آن هنگامی که یکی از کشورهای مزبور در مخاطره قرار گیرد، سایرین به کمک وی خواهند شتافت. این توافق مورد تأیید و پشتیبانی ممالک غربی به خصوص امریکا نیز قرار گرفته است. هفته گذشته بعد از حمله هوایی به مخازن نفتی کویت، مقامات رسمی امریکا اعلام کردند که هواپیماهای آواکس، یعنی رادارهای پرنده آن کشور که در عربستان سعودی مستقر هستند، هواپیماهای مهاجم را کشف نموده و هویت آنها را تشخیص داده اند و اضافه نمودند که عربستان سعودی با داشتن هواپیماهای مدرن از نوع اف.بی.اس - که مجهز به موشک های هوابه هوا می باشند - درصورت تمایل، به آسانی می توانستند هواپیماهای مهاجم را هدف قرار داده و سرنگون سازند. اظهار این مطلب که هشدار قاطعی است به مهاجم، بدین معنی است که کشور کویت تنها نیست و ممالک دوست و هم پیمان قادرند در هنگام ضرورت از او دفاع و پشتیبانی کنند. این هشدار موجب خواهد شد، پس از این، دستوردهندگان به هواپیماهای ناشناس و خلبانان آنها در رویه خود تجدید نظر نموده و بدون تعمق و تدبر به اقدامی دست نزنند که عواقب وخیم در بر داشته باشد و به اصطلاح با آتش، بازی نکنند.»(1)

ضمیمه گزارش59: متن نامه پادشاه عربستان به امام خمینی

متن کامل نامه پادشاه عربستان به امام خمینی به این شرح است:

«حضرت آیت الله امام خمینی، سفارت جمهوری اسلامی ایران در جده اظهار داشته بود که جناب عالی دستوراتی به زائران ایرانی بیت الله الحرام صادر فرمودید و آنان را ملزم به بذل کوشش جهت تحقق همبستگی بین مسلمانان و پرهیز از دست زدن به کارهای تفرقه انگیز و همچنین اقتدا به ائمه جمعه و جماعت در حین به جاآوردن نماز در مساجد و پیروی از حکم ثبوت رؤیت هلال ماه ذی حجه عربستان سعودی، ولو اینکه رؤیت هلال در ایران به ثبوت نرسیده است، نموده اید. خوشوقتم که سپاسگزاری و قدردانی خود را از جناب عالی به خاطر این احساسات و این توجهات نیک ابراز دارم، لیکن متأسفانه برخی از زائران ایرانی خانه خدا به تحریک ازسوی مدیران خود به رهنمودهای شما عمل ننموده و دست به اعمالی به نام شما زدند که علاوه براینکه با هدف جناب عالی منافات دارد، مغایر با هدف های حج و قداست اماکن متبرکه بوده است. این اعمال به عنوان مثال، بدین شرح است:

1. برخی از زائران ایرانی پشت حجر اسماعیل تجمع کرده که یکی از بزرگانشان با صدای بلند بین طائفین و کعبه مشرفه شروع به دادن شعار نموده است.

2. گروه زیادی از زائران ایرانی دست به یک راه پیمایی در گرداگرد مطاف زده و درحالی که همان

ص: 138


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 204، 19/7/1360، صص 6 - 5 ضمیمه، رادیو کلن، 18/7/1360.

شعارهای سابق را تکرار می کردند دست تکان داده و به حجرالاسود نزدیک می شده و شعار "الله اکبر، خمینی اکبر"؛ "الله واحد، خمینی واحد"؛ سرمی دادند. این رفتار و رفتارهای مشابه دیگر باعث نارضایتی و تنفر زائران بیت الله الحرام گردیده و بدون شک این عمل به اعتبار و منزلت ایران لطمه وارد می آورد. حکومت عربستان سعودی با زائران ایرانی با تعقل و ملایمت برخورد نموده است و دلیل حسن نیت حکومت عربستان سعودی و مراعات آن از قدسیت حج، آزادنمودن این عده از بازداشت شدگان زائران ایرانی، حتی آن کسانی که مواد مخدر به همراه خود داشتند، می باشد. در پایان، به خاطر اینکه حکومت عربستان سعودی ناچار به اتخاذ اقدامات لازم درمورد آنان نشود، بجا یافتیم که آنچه به وقوع پیوست را به استحضار جناب عالی برسانیم. امیدواریم که جناب عالی دستورات خود را مبنی بر دوری جستن زائران ایرانی از این کارها و تنها اهتمام ورزیدن به ادای مناسک حج که برای آن روانه خانه خدا شده اند، صادر فرمایید.

اطمینان دارم که زائران ایرانی از دستورات جناب عالی پیروی کرده و بدان احترام می گذارند. از خداوند سبحان مسئلت داریم که همگان را در آنچه صلاح اسلام و مسلمین است، موفق بدارد. خداوند شما را حفظ فرماید.»(1)

ص: 139


1- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص 3.

ص: 140

روزشمار جنگ یکشنبه 19 مهر 1360 12 ذی الحجه 1401 11 اکتبر 1981

1

امروز شهرهای اهواز و آبادان هدف گلوله های توپخانه دوربرد عراق قرار گرفت و خسارت هایی به منازل مسکونی و مردم وارد آمد.

از ساعت 8:30 صبح امروز، توپخانه های عراقی شهر اهواز را هدف آتش گلوله های خود قرار دادند و در مدت چند ساعت و در دو مرحله، 15 گلوله توپ به داخل شهر شلیک کردند که اغلب آنها به منازل مسکونی برخورد کرد. با وجود گزارش های متعدد از این اقدام نظامیان عراقی گزارش دقیقی درباره آمار تلفات و خسارت های واردشده دریافت نشده است.(1)

شهر آبادان نیز امروز به طور پراکنده زیر آتش گلوله سلاح های سبک و سنگین نیروهای عراقی قرار داشت که خسارت هایی به بار آورد.(2)

2

نیروهای ارتش عراق طبق سیاست کلی این کشور در مناطق اشغالی ایران، از امروز تعویض شناسنامه های اهالی این مناطق را از ایرانی به عراقی آغاز کردند. به همین منظور، یک سرگرد عراقی همراه با 3 تن از اعضای "جبهه التحریر اهواز" در مناطق عرب نشین "جراحیه"، "رفیعه" و "حجره" در غرب اهواز، مشغول به کار شدند و مردم را تهدید کردند که درصورت تحویل ندادن شناسنامه های ایرانی، جیره غذایی آنها را قطع خواهند کرد. همچنین آنها اهالی را تهدید کرده اند درصورتی که به خط مقدم نزدیک شوند یا نشانه هایی از ایران دوستی در آنها مشاهده شود، تیرباران خواهند شد.(3)

درخصوص چگونگی برخورد مردم مناطق اشغال شده با نیروهای عراقی، یکی از نیروهای سپاه که حدود 20 روز برای شناسایی و ارزیابی نیروهای عراقی به داخل مناطق اشغال شده نفوذ کرده و در آنجا به سر برده بود، در بخشی از گزارش خود به واحد اطلاعات سپاه

ص: 141


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، صص 25 و 29، تهران - خبرگزاری پارس، 19/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 19/7/1360، ص3؛ و- روزنامه کیهان، 20/7/1360، ص2.
2- سند شماره 427354 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استانداری خوزستان، 20/7/1360، سند تک برگی.
3- سند شماره 427359 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استانداری خوزستان، 22/7/1360، سند تک برگی.

خوزستان نوشته است: اهالی محلی از وجود نیروهای عراقی در منطقه به شدت اظهار نارضایتی و نگرانی می کردند و آرزوی پیروزی هرچه زودتر نیروهای اسلام را داشتند. آنها با پیروزی حمله آبادان (عملیات ثامن الائمه(ع)) بسیار مسرور شدند و با شنیدن خبر شهادت سران ارتش و سپاه(1) اندوهگین شدند و مخفیانه و به دور از چشم ستون پنجم دشمن به عزاداری پرداختند.(2)

1

به دنبال ضرب الاجل 16 مهرماه ستاد مشترک عملیات شمال غرب به گروه ها و افراد مسلح غیرقانونی برای زمین گذاشتن اسلحه و معرفی خود به نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، رادیو صدای کردستان متعلق به حزب دمکرات کردستان، در واکنش به این ضرب الاجل با هدف جداکردن صف نیروهای ارتش از پاسداران و نظام، پیام تقریباً مشابهی را برای نیروهای ارتش فرستاد و از آنان خواست تا سلاح بر زمین گذاشته، خود را تسلیم کنند.

رادیو صدای کردستان وابسته به حزب دمکرات کردستان ایران، به منظور مقابله با پیام ستاد مشترک عملیات شمال غرب، پیامی را برای نیروهای ارتش ارسال کرد. در این پیام آمده است:

«هنگام آن رسیده است که هر ارتشی شرافتمند از خود این سؤال را بنماید، اگر روزی ارتش حاضر به جنگ در کردستان نگردد رژیم [آیت الله] خمینی در این منطقه قادر به جنگیدن نیست. حزب دمکرات کردستان ایران تاکنون بسیار دوستانه و انسانی با ارتشیان برخورد کرده است. پیش مرگان ما با اسیران ارتش به نرمی و نیکی رفتار کرده اند. چندین بار نیز حزب ما بدون مقابله (تبادل اسیر)، ده ها سرباز و درجه دار و افسر را از زندان آزاد ساخته است، اما ارتشیان نیز باید موضع خود را روشن نمایند. اگر ارتشیان همچون میلیون ها ایرانی از رژیم بیزارند نباید فرزندان مردم کردستان را بکشند و خود را نیز به کشتن دهند، باید چشم هایشان را بگشایند و دوست و دشمن را از هم تمیز دهند. آغوش مردم کردستان و نیروی پیش مرگان به روی ارتشیان دلسوز و میهن پرست باز است، اما این را نیز باید بگوییم که اگر ارتشیان برای رژیم بجنگند، خلق کرد و پیش مرگان کردستان نیز آنها را نخواهند بخشید و شدیداً آنها را به سزایشان خواهند رسانید و اینک نوبت ارتشیان است که موضع خود را روشن نمایند که آیا با خلق های ایران هستند یا با دشمنان مردم ایران.»(3)

ص: 142


1- در روز 7/7/1360 تیمسار فلاحی (رئیس ستاد مشترک ارتش)، سرهنگ نامجو (وزیر دفاع)، سرهنگ فکوری (مشاور جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش)، یوسف کلاهدوز (قائم مقام فرماندهی سپاه) و محمد جهان آرا (فرمانده سپاه خرمشهر) در حادثه سقوط هواپیمای سی130 نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در منطقه کهریزک در جنوب تهران به شهادت رسیدند.
2- سند شماره 005263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای 24 ساعته، واحد اطلاعات عملیات سپاه خوزستان به طرح و برنامه ریزی عملیات مرکز، شماره 373، 20/7/1360، صص 4 - 3.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، صص 8 - 7، ضمیمه، رادیو صدای کردستان ایران، 19/7/1360.

1

نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در 4 اقدام نظامی در شهرهای شیراز، تهران، فومن و مشهد 2 عملیات ترور و 2 عملیات پرتاب بمب انجام دادند که درنتیجه آن 2 تن شهید شدند و خسارت های مالی اندکی به بار آمد.

یک گروه عملیاتی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شیراز که به منظور ترور دکتر فقیهی، یکی از پزشکان متعهد این شهر، در نزدیکی خانه وی کمین کرده بودند، در ساعت 13:30 هنگام ورود وی به منزل، با شلیک چندین گلوله او را به شهادت رساندند. وی مدیر جهاد دانشگاهی و عضو شورای اسلامی نظارت بر امور بهداشت و درمان استان فارس بود. به نوشته روزنامه کیهان، ترور این پزشک متعهد و مردمی با تأثر شدید دانشگاهیان، کادر بیمارستان های وابسته به دانشگاه و همچنین مردم شیراز مواجه شد و در همین خصوص امام جمعه، ارگان ها و نهادهای انقلابی، دانشگاه و بیمارستان های شیراز با صدور اطلاعیه ای این ترور را محکوم کردند.(1) در تهران نیز 2 تن از اعضای سازمان مجاهدین خلق در خیابان دکتر فاطمی، خیابان شبنم، به منزل فریبرز رادافزون، عضو بسیج مسجد شفا، رفته، پس از فراخواندن وی به در ورودی، با شلیک چندین گلوله او را به شهادت رساندند.(2)همچنین نیروهای این سازمان در فومن، 2 بمب دست ساز را به منزل یکی از نیروهای متعهد این شهر پرتاب کردند که خسارت اندکی به بار آورد.(3) در مشهد نیز همین اقدام با پرتاب یک بمب دست ساز به منزل یک پاسدار تکرار شد که آسیبی به بار نیاورد.(4)

2

با تلاش نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی، یک خانه تیمی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در بندرترکمن کشف شد؛ همچنین تعدادی از افراد این سازمان در شهرهای مختلف کشور دستگیر شدند و تعدادی سلاح و مهمات نیز به دست نیروهای خودی افتاد.

نیروهای سپاه در بندرترکمن با استفاده از اطلاعاتی که یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) دراختیار آنها قرار داد، یک خانه تیمی این سازمان را کشف کردند. در بازرسی از این منزل تعدادی اسلحه و چندین طرح حمله به نهادهای انقلابی و دیگر نقاط بندرترکمن به دست آمد.(5)

در تبریز، یکی از اعضای فعال سازمان مجاهدین خلق که از مدت ها پیش تحت تعقیب نیروهای انتظامی و امنیتی بود، در خیابان حافظ این شهر شناسایی شد و هنگام دستگیری اقدام به فرار کرد که هدف تیراندازی قرار گرفت و کشته شد.(6)در همین شهر، نیروهای بسیج 2 عدد نارنجک را که در جاده گورستان امامیه این شهر کارگذاشته شده بود، کشف کردند. به گفته یکی از مسئولان کمیته مرکزی، یک نارنجک کشف نشده نیز با برخورد یک وانت بار به تله انفجاری آن منفجر شد که تلفات جانی و مالی به همراه نداشت.(7)

نیروهای کمیته در تهران نیز یکی از فعالان سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را پس از تعقیب وگریز دستگیر کردند. وی هنگام دستگیری اقدام به خوردن قرص سیانور کرد که

ص: 143


1- سند شماره 071175 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات منطقه9 (شیراز) به اطلاعات و فرماندهی مرکز، 19/7/1360، سند تک برگی؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، ص30، خبرگزاری پارس، 19/7/1360؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص4، شیراز؛ و- روزنامه کیهان، 20/7/1360، ص3، شیراز.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص4، تهران - خبرگزاری پارس، 21/7/1360، به نقل از مرکز خبری سپاه تهران؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص3، تهران.
3- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص1.
4- سند شماره 071184 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مشهد به فرماندهی تهران، 19/7/1360، سند تک برگی؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 207، 21/7/1360، ص25، مشهد - خبرگزاری پارس، 21/7/1360.
5- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 235، 19/7/1360، ص2، روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
6- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 207، 21/7/1360، ص26، تبریز- خبرگزاری پارس؛ و- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص14، تبریز- خبرگزاری پارس.
7- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص3، تبریز- خبرگزاری پارس.

بلافاصله نیروهای کمیته وی را به بیمارستان منتقل کردند و تحت درمان قرار گرفت.(1)

در شهر درود نیز 3 تن از اعضای فعال این سازمان که رهبری درگیری های مسلحانه خیابانی و تشکیل خانه های تیمی را برعهده داشتند، دستگیر شدند.(2)

در شهر رشت هم در هفته گذشته 30 نفر از وابستگان و اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) دستگیر شدند که چند تن از دستگیرشدگان از سران این سازمان در استان گیلان بودند، همچنین یکی از اعضای این سازمان که فرد متعهد شهر رشت را ترور کرده بود، تحت تعقیب نیروهای سپاه قرار گرفت و در یک درگیری به هلاکت رسید. از وی یک قبضه سلاح کمری و 20 تیر فشنگ به دست آمد.(3) همچنین به گزارش روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه، در یک ماه اخیر نیروهای سپاه موفق به کشف 82 قبضه انواع تفنگ در شهر قزوین و اطراف آن شده اند.(4)

1

امام خمینی در جواب درخواست آقای هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، برای رفع محدودیت های شرعی قوه مقننه در تصویب برخی قوانین، به مجلس شورای اسلامی این اجازه را دادند که در مواقع ضروری و پس از تشخیص موضوع به وسیله اکثریت وکلای مجلس، با استفاده از بخشی از اختیارات ولایت فقیه براساس احکام ثانویه به تصویب قانون بپردازد. متن استجازه امام خمینی به شرح زیر است:

«آنچه در حفظ نظام جمهوری اسلامی دخالت دارد که فعل یا ترک آن موجب اختلال نظام می شود و آنچه ضرورت دارد که ترک آن یا فعل آن مستلزم فساد است و آنچه فعل یا ترک آن مستلزم حرج است، پس از تشخیص موضوع به وسیله اکثریت وکلای مجلس شورای اسلامی، با تصریح به موقت بودن آن مادام که موضوع محقق است و پس از رفع موضوع خودبه خود لغو می شود، مجازند در تصویب و اجرای آن؛ و باید تصریح شود که هریک از متصدیان اجرا از حدود مقرر تجاوز نمود، مجرم شناخته می شود و تعقیب قانونی و تعزیر شرعی می شود.»(5)-(6)

ص: 144


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص4، تهران - خبرگزاری پارس، 21/7/1360، به نقل از مرکز خبری سپاه تهران.
2- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 235، 19/7/1360، ص3، بروجرد.
3- همان، ص2.
4- همان.
5- طبق اطلاعات موجود در خاطرات آقای هاشمی رفسنجانی، اجازه وضع قوانین برحسب احکام ثانویه دارای زمینه هایی بوده است که به اختصار و با استفاده از خاطرات وی در ضمیمه درج شده است.
6- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، جلد 15، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، پاییز 1378، ص297.

1

امام خمینی امروز ضمن پاسخ به پیام های تبریک رئیس جمهور اندونزی و رئیس شورای انقلاب جمهوری دمکراتیک صحرا، به مناسبت عید سعید قربانی، بار دیگر به توطئه امریکا در حمله به مخازن نفتی کویت اشاره کرده و یادآور شدند:

«اکنون که ما فقط به جرم ضدیت با امریکای جهان خوار از هر سو با توطئه های گوناگون روبه رو هستیم و امریکا برای از پای درآوردن جمهوری اسلامی به هر نیرنگی متوسل می شود، تا جایی که مخازن نفتی کشور کویت را به وسیله رژیم عراق و با کمک حکومت های مرتجع منطقه مورد هجوم قرار می دهد و ما را مسئول این جنایت هولناک معرفی می نماید؛ در چنین شرایطی ملت مسلمان ما از کشورهای اسلامی و مترقی انتظار دارد از ما پشتیبانی نمایند تا بهتر بتوانیم بدون وابستگی به شرق و غرب به راه افتخارآمیزمان ادامه دهیم.»(1)

2

نمایندگان مجلس شورای اسلامی و آیت الله منتظری در پیام هایی به ملت مصر به مناسبت ترور انور سادات، آنها را تشویق به ادامه مبارزه تا نابودی رژیم صهیونیستی و امریکا و تشکیل حکومت اسلامی کردند.

بیش از 120 نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی در پیامی خطاب به ملت مسلمان مصر، ضمن تبریک به هلاکت رسیدن سادات، برای آن ملت در راه مبارزه با ظلم و ایجاد حکومت اسلامی آرزوی موفقیت کردند. متن پیام نمایندگان بدین شرح است:

ملت مصر از حکومت نظامی نترسد و به او اعتنا نکند و این تفاله های امریکا را بیرون بریزد. (امام خمینی)

حضرات علمای اعلام و مردم غیرتمند و مسلمان مصر، شما سادات فرعون مصر را به شعله های عذاب الهی سپردید تا به سزای اعمال ننگین خود برسد. ما تبریکات خالصانه خود را در رهایی آن ملت بزرگ از ستم فرعون معدوم به همراه صمیمانه ترین آرزوها در قلع وقمع کامل اساس ظلم و ایجاد حکومت اسلامی در مصر به مسلمانان آن دیار تقدیم می کنیم.(2)

آیت الله منتظری نیز در پیامی به مردم مصر، باتوجه به پیامدهای ترور سادات در داخل مصر از آنان خواست تا با استفاده از موقعیت استثنایی پیش آمده، سرنوشت خود را در دست بگیرند. در بخش هایی از این پیام آمده است: ملت مسلمان و مبارز مصر - ایدهم الله تعالی - حرکت اسلامی شما با نابودی فرعون مصر و مهره بزرگ قرارداد ننگین و اسارت بار کمپ دیوید، وارد مرحله تازه ای شد و دنیا را متوجه نهضت اصیل شما ساخت. اکنون دولت های بزرگ استعمارگر به ویژه امریکا و مولود نامشروعش اسرائیل از بازتاب کنترل نشدنی نابودی مهره بی حیثیت خود سخت به وحشت افتاده اند. شواهد موجود نشان می دهد که امریکا با پیش بینی رشد این حرکت اسلامی و مردمی شما درصدد تعیین نوکری دیگر درصورت ازدست رفتن سادات مزدور بود.

اکنون شما هستید که می توانید بین عزت و ذلت، یکی را انتخاب کنید. تجربه ملت برادر

ص: 145


1- همان، صص 298 و 300.
2- روزنامه کیهان، 20/7/1360، ص1.

شما در ایران اسلامی بهترین گواه و شاهد است. شما با آمادگی کامل، با عظمت بخشیدن به اسلام و استقبال از شهادت، این میراث عظیم انبیا و اولیای معظم، حرکت خود را عمیق تر کرده و برای همیشه از شر امریکا و اسرائیل و نوکران داخلی آنها خلاص شوید. اگر در این مرحله، مرعوب شده و تسلیم خفقان حاکم شدید، سال ها پیروزی انقلابی اسلامی خود را به تأخیر می اندازید و نیروها و فرصت های ارزنده ای را به نفع دشمنان اسلام و مسلمین از دست خواهید داد. علما و روحانیون و خطبای معظم و مفتیان آزاده باید مسئولیت رهبری حرکت مردم و بسیج آنان را برعهده گرفته و همچون برادران خود در ایران انقلابی و پیشاپیش مردم از خطرها و زندان ها و شهادت ها استقبال کنند.

توده های مسلمان مصر با استفاده هرچه بهتر و بیشتر از مساجد و نمازهای جمعه و جماعت، این سنگرهای بزرگ عبادت و کسب شرافت و برپانمودن سنت تکبیر در پشت بام ها همچون خواهران و برادران ایرانی، روحیه دشمن را ضعیف و صدای توحید را هرچه رساتر به گوش جهانیان برسانید و در تبلیغات داخلی و خارجی خود به توطئه همیشگی امریکا توجه داشته باشید که می کوشد حرکت اسلامی و مردمی شما را با برچسب چپ گرایی و دخالت قدرت های خارجی در دنیا خراب کرده، از جاذبه عمومی آن جلوگیری کند.(1)

1

روزنامه جنگ (چاپ پاکستان) در مقاله ای به هجمه تبلیغاتی غرب علیه ایران و همدستی این رسانه ها با دولت عراق اعتراض کرد. نویسنده مقاله با یادآوری ترور شمار زیادی از مقامات ایرانی، به آرامش و وضعیت عادی ایران اشاره کرده و برگزاری انتخابات متعدد را در کشور بی سابقه خوانده است. نویسنده همچنین با اشاره به سانسورهای رسانه های غربی در انتشار اخبار ایران، از خوانندگان خواسته است تا درستی اخبار منتشرشده در این رسانه ها را با دیده تردید نگاه کنند.

در این مقاله آمده است:

«امروز تمام مطبوعات و رادیوهای غرب و شرق در دست دشمنان اسلام است که سعی بر آن دارند تا اسلام را آیینی ارتجاعی و پیاده نشدنی قلمداد کنند و ما را به دور از واقعیت هایی که در کشور اسلامی ایران می گذرد، قرار دهند.

برای نمونه، تقریباً تمام جهان از جنگ موجود بین ایران و عراق پشتیبانی می کنند و این مسئله ای سؤال برانگیز است که چرا در درگیری بین ارتش ایران با متجاوزان بعثی، عقب نشینی قوای عراق را ذکر نکردند. به همین ترتیب است که از مطرح کردن جریان پسر دلیر 13 ساله "محمدحسین فهمیده"، که باوجود زخمی شدن در جنگ نارنجک به کمر بسته و جلو تانک های عراقی رفت و مانع پیشروی آنها گشت، سخنی به میان نمی آورند.

ناظران به اصطلاح آگاه سیاسی هیچ گاه حاضر به ذکر این مسئله نیستند که اگر در کشور دیگری در جهان هرروز دولتمردان را می کشتند، چه وضعی در آن کشور به وجود می آمد و مأمورین امنیتی

ص: 146


1- همان، ص14، قم - خبرگزاری پارس.

این کشورها چه قوانین سیاهی را وضع می کردند و چه تعدادی از مردم را به زندان می افکندند.

در کجای دنیا بدون اعلام وضع فوق العاده، پی درپی انتخابات مجلس و رئیس جمهوری صورت می گیرد؟ چرا در چنین موقعیت هایی رفراندوم به تعویق نیفتاد. باید برادران و خواهران مسلمان واقع گرا، سعی کنند که از اوضاع ایران به طور صحیح اطلاع حاصل نمایند و به نشریات و رادیوها اعتماد نکنند، چراکه آنها در روزهایی که پلیس شاهنشاهی روزانه هزاران نفر از افراد غیرمسلح را شهید می کرد، سکوت مطلق اختیار کرده بودند. هنگامی که در مراسم سوگواری شهیدی، از هلیکوپتر به مردم شلیک می شد و مردم برای بیرون آمدن مجبور به پوشیدن کفن می شدند و روی سینه های خود نام و نشان خود را می نوشتند تا جسدهایشان به راحتی شناخته شود، این رسانه های خبری آن وقت کجا بودند؟»(1)

1

ماهنامه الحریه (چاپ بیروت) در آخرین شماره خود در مقاله ای با نام "عراق و جنگ خلیج فارس، قادسیه صدام یا خرابی دوم"، اوضاع عراق را بعد از وقوع انقلاب اسلامی تا زمین گیرشدن ارتش آن کشور در ایران تجزیه وتحلیل کرده است. در این مقاله، مطالب متنوعی از وضعیت نظامی و اقتصادی عراق بررسی شده است که در جای خود تازگی دارد. نگاه جامع، بررسی ریشه ای و درعین حال مجمل و اطلاعات فراوانی که در جای جای مقاله استفاده شده است آن را از موارد مشابه، ممتاز و البته خواندنی کرده است. در این مقاله آمده است:

«چنانچه شخصی در روزهای اول جنگ به مسئولین عراقی می گفت که این جنگ یک سال ادامه خواهد یافت، تهمت جنون و دشمنی به او می زدند، زیرا به نظر آنان و به حساب پیروزی های روزهای اول جنگ فقط چند روز و یا در بدترین شرایط ممکن، چند هفته ادامه می یافت و طی این مدت آنها موفق می شدند، نیروی نظامی ایران را نابود کرده و [امام] خمینی یا نماینده او را مجبور می کردند به سوی آنان شتافته و شرایط پیشنهادیشان را امضا کند و به ژاندارم بودن عراق در خلیج فارس اعتراف نماید.

... زندگی واقعی عراقی ها 180 درجه با گفته های مقامات عراقی مغایرت دارد و زمینه های اقتصادی و نظامی و موقعیت مردم دربرابر جنگ، نشان دهنده نهایت خرابی و بدی اوضاع از شمال تا جنوب عراق است، ولی نتایج سیاسی که از جنگ عاید رژیم عراق شده اند، مهم ترین نتایج هستند.

بعد از کاهش صدور نفت ازسوی ایران، عراق برای پرکردن این جای خالی اقدام کرد و یک تقسیم مسئولیت دوجانبه بین عراق و عربستان سعودی حاصل شد؛ بدین ترتیب که سعودی موظف به افزایش صدور نفت به امریکا و عراق موظف به افزایش صدور نفت به ژاپن و اروپا شدند.

دراین رابطه حجم تولید نفت عراق به 25/3 میلیون بشکه در روز؛ یعنی تقریباً 2 برابر تولید سابق، فزونی یافت و این کشور در مرتبه دوم بین کشورهای خلیج (فارس) بعد از سعودی قرار گرفت. این افزایش سالانه، درآمدی معادل 38 میلیارد دلار به همراه داشت، این درآمد باعث شد عراق قراردادهای بزرگش را به امضا رساند تا آنجا که حجم مبادلات تجاری عراق

ص: 147


1- اداره کل مطبوعات و رسانه های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، بررسی مطبوعات جهان، شماره 127، 6/10/1360، صص 54 - 53، به نقل از روزنامه جنگ چاپ پاکستان، 11 اکتبر 1981.

به 35 میلیارد دلار رسید و سطح وارداتش در 2 سال اخیر بالاتر رفت. عراق در سال 1979، تنها از ژاپن 6/1 میلیارد دلار، [یعنی] 2 برابر کالاهای وارداتی از کشورهای سوسیالیستی و از اروپای غربی 2/3 میلیارد دلار کالا وارد کرد. به همین سبب موقعیت عراق در اقتصاد تجارتی سرمایه داری و مخصوصاً اروپایی به حد استثنایی و فوق العاده خود رسید. در این واردات، کالاهای نظامی اهمیت اساسی داشت، زیرا رژیم عراق خود را برای ژاندارمی خلیج فارس (که بعد از مرگ شاه و ازهم پاشیدگی نیروهای مسلح ایران جایش خالی بود) آماده می کرد. دراین رابطه، در سال 1979، مبلغی معادل 67/2 میلیارد دلار صرف هزینه های نظامی عراق شد و نتیجتاً از آن سال این کشور عنوان بزرگ ترین واردکننده سلاح در خاورمیانه را به خود اختصاص داد، تا جایی که 22% از واردات نظامی به خاورمیانه، مختص عراق بود.

چنانچه تعداد نفرات نیروهای مسلح عراق را در سال 1979 برطبق گفته انستیتو مطالعات استراتژیک، 242 هزار نفر در نظر بگیریم، موقعیت نظامی و نقشی را که عراق باید در خلیج فارس بازی می کرد، برایمان روشن می شود. در مدت محاصره اقتصادی ایران ازسوی امریکا، برژینسکی چند روز قبل از واقعه طبس از سرگرمی ایران به وسیله یک همسایه قوی همچون عراق سخن گفت. حساب ها و معادلات امریکایی ها در روزهای اول جنگ از توانایی های عراق به عنوان بزرگ ترین نیرو در منطقه خلیج فارس و امتیاز عراق نسبت به سعودی حکایت می کرد. این امتیاز عبارت بود از تعداد نفرات نیروهای مسلح عراق که تقریباً 4 برابر تعداد نفرات نیروهای سعودی بود. در آن وقت، هیچ گونه ترسی ازسوی امریکا به خاطر وجود احتمالی نیروی هسته ای در عراق اظهار نمی شد. رژیم عراق در پاسخ سخنان شگفت زده امریکا، شایستگی ژاندارمی خلیج فارس را به وسیله ضربه زدن به انقلاب ایران در اوج درگیری امریکا و ایران برسر گروگان ها، نشان داد. ازاین رو، ایالات متحده امریکا ازطریق نمایندگانش، عربستان سعودی و اردن، عراق را برای شرکت در جنگ با ایران تشویق کرد. هدف از جنگ، نخست تضعیف انقلاب ایران و گوشمالی آن و در مرحله دوم تمایل عراق جهت ایفای نقش امپریالیستی در خلیج فارس بعد از شاه بود.

... با گذشت چند روز از جنگ و علی رغم پیشروی سریع نیروهای عراقی در عمق سرزمین ایران، برای عراقی ها روشن شد که شکست ایران، آنچنان که تصور می کردند، آسان نیست. هم زمان با کوشش های عراق برای پیشروی هرچه بیشتر در داخل خاک ایران، جنگنده های ایرانی مهم ترین تأسیسات اقتصادی عراق همچون "اسکله البکر"، "خور العمیه" و مهم ترین شبکه های نیروی برق را علاوه بر تأسیسات نفتی در البصره و کرکوک، بمباران می کردند که جزء بزرگ ترین طرح های اقتصادی عراق بودند. کارشناسان، خسارات اقتصادی عراق در هفته های اول جنگ را 4500 میلیون دلار تخمین زده اند، ولی بیشترین زیان ها و خسارات وارده به عراق در توقف صدور نفت متجلی شد. عراق که برای رفع بیش از 65% نیازهای خود متکی به صدور نفت است، با این توقف، روزانه مبلغی معادل 84 میلیون دلار متضرر شد. بعد از اینکه حمله های عراقی ها ناکام ماند، جنگ محتوا و هدف اساسی و نظامی خود را از دست داد؛ درنتیجه، حملات عراقی ها به تعداد زیادی فروکش کرد

ص: 148

و از آن به بعد نتوانستند هیچ شهر مهمی را اشغال کنند، بلکه نیروهای عراقی در خارج شهرهای مهم و یا در حومه آنها (آبادان، خرمشهر) درجا زدند. ایران بعد از صدمات و زیان های حملات اولیه، نیروهای خود را جمع کرد و از هرگونه امکان حمله عراق جلوگیری نمود و جنگ شکل تخریبی و انتقامی و خون ریزی های پیاپی به خود گرفت. در این زمان، سران عراق علی رغم دخالت های میانجیگرانه (سازمان ملل، کشورهای غیرمتعهد، کشورهای اسلامی و میانجیگری های دیگر کشورها) با صلابت و سختی ایرانی ها مواجه شدند.

با گذشت یک سال از جنگ، اگر در جنگ سودی برای عراقی ها باشد که بتوانند از آن سخن بگویند، همان خرابی هایی است که در ایران حاصل شد، ولی این سود در صحنه سیاست فقط با خرابی ها و زیان های طرف مقابل [عراق] قابل مقایسه است. درصورت این مقایسه، خسارات وارده بر کشور شروع کننده جنگ دو برابر است.

صدام با گذشت یک سال از جنگ قادسیه خود چه بهره ای جسته است؟ درزمینه اقتصاد، عراق ازصورت یک کشور وام دهنده به یک کشور وام گیرنده مبدل شده است. قبل از جنگ، عراق قبله گاه کشورها بود و هیچ دیدارکننده ای نبود مگر هنگام خروج از عراق با خود قرض بدون بهره و یا قراردادی پرسود به همراه داشته باشد. سخاوت عراقی ها مخصوصاً درمورد کشورهای جهان سوم بعد از کاندیداکردن صدام به ریاست کشورهای غیرمتعهد، افزایش یافت.

علی رغم اینکه مقامات عراقی از وجود ذخیره نقدی به مبلغ 36 میلیارد دلار سخن می گویند، ولی آگاهان اقتصادی به این رقم مشکوک اند و حتی درصورت صحت این رقم، باز عراق نمی تواند تمامی هزینه ها و قراردادهای تسلیحاتی خود را پاسخ گو باشد، زیرا دراین میان، قراردادهای خرید اسلحه عراق و قرارداد خرید جنگنده میراژ از فرانسه که بهای آن با تجهیزات نظامی دیگر بالغ بر 4100 میلیون دلار است، مشهود است. در میان این قراردادها، قراردادهای خرید سلاح از مصر و ایتالیا نیز چشمگیر است.

عراق برای جبران جزئی از خسارات و فرسودگی اقتصادی، ازطریق ازسرگیری صدور نفت اقدام کرد، ولی صدور نفت آن کشور از 900 هزار بشکه در روز تجاوز نمی کند؛ یعنی درحدود یک چهارم صادرات نفتی سابق. از این رو رژیم عراق برای جبران این شکست اقتصادی، به راه حل های ظاهرفریب، مانند گرفتن وام های کلان و انتشار اوراق بهادار بدون پشتوانه، پناه برده است. ازطرفی، شرکت و کمک عربستان سعودی در قادسیه اعراب، در فزونی وام های اهدایی این کشور به عراق متجلی شده است. علاوه بر اعطای وام های مستقیم، عربستان تمامی تعهدات قراردادی عراق را ایفا [کرده] و قراردادهای نفتی درازمدت را به عهده گرفته و از این طریق در نزد کشورهای اروپایی حیثیت کسب می کند. به عنوان مثال، عربستان سعودی یک فقره وام 68 میلیارد دلاری به گردن عراق گذاشته که بعد از جنگ باید پرداخت شود.

بعد از کوشش ها و دیدارهای زیاد، وام هایی ازسوی کویت و کشورهای خلیج فارس نیز به سوی عراق سرازیر شد و شرکت های چندملیتی از اوضاع عراق سوءاستفاده نموده و

ص: 149

قراردادهای طویل المدت اعطای وام با بهره های کلان را با این کشور منعقد کرده، برای تأمین مخارج نظامی رژیم عراق اوراق بهادار بدون پشتوانه صادر می نماید. آگاهان اقتصادی، انتشار درحدود یک میلیارد دلار از این اوراق را تخمین می زنند. این تصمیم در مشکل بالارفتن قیمت ها حتی در کالاهای اساسی همچون نان، گوشت، شکر و سوخت اثر زیادی بر وضع اقتصاد داخلی عراق گذاشته است.

چنانچه از خسارات حقیقی عراق سخن برانیم، باید گفت که بهترین فرزندان و جوانان عراق خونشان بدون تمایل به جنگ ریخته می شود، زیرا رژیم عراق 8 لشکر از مجموع 12 لشکر و جزء بزرگی از ارتش خلقی که بالغ بر 150 هزار نفر است را با ایران وارد جنگ نموده که فقط 2 لشکر برای رویارویی با جنبش مسلح در کردستان عراق باقی مانده است.

از زمانی که حمله های سنگین متوقف شده اند و نیروهای مسلح عراقی از حالت تهاجمی به حالت تدافعی درآمده اند، همه کوشش عراقی ها در نگهداری و محافظت از سرزمین های اشغالی، برای استفاده از آن به عنوان یک برگ برنده در مذاکرات سیاسی مصروف می شود. به سربازان عراقی دستور داده شده که از سنگرها و مواضع پراکنده خود در مقابل حمله های متهورانه و ناگهانی ایرانی ها و بمباران هوایی و توپخانه شدیداً دفاع نمایند. گزارش هایی که اخیراً رسیده نشان می دهد که هنگ های کاملی از ارتش عراق طی نبردهای اخیر در دزفول، سوسنگرد و آبادان نابود شده اند. برای بازسازی و جانشینی این نفرات، رژیم عراق از بقایای هنگ های پراکنده شده، دوباره هنگ های جدیدی را تشکیل می دهد.

از خطوط دفاعی پشت جبهه در بیشتر جبهه های جنگ که طول آن بالغ بر 1500 کیلومتر است، فقط یک خط دفاعی باقی مانده است و عراقی ها در خطوط دفاعی پشت جبهه به تیپ10 که از سلاح و آموزش نظامی سطح بالا برخوردار بود، به عنوان ذخیره ای در آخرین روزهای سخت نگاه می کردند. در طول جنگ های اخیر، این تیپ شروع به جابه جایی از جبهه ای به جبهه دیگر برای نجات خطوط دفاعی از ضربات ناگهانی نمود. ازطرفی، چند ماه قبل، بعضی از هیئت های بین المللی، خسارات وارده به عراق را به 600 زره پوش و 150 هواپیما، یعنی یک سوم تجهیزات سنگین این کشور برآورد کرده اند. ولی تاکنون کسی نتوانسته است میزان خسارات جانی را به طور دقیق تخمین بزند که این به خاطر کتمان شدید و اعلام ارقام کذب و تحریف شده ازسوی عراقی هاست.

چندی پیش، مجله الفبا (چاپ عراق)، ناخودآگاه توزیع 24 هزار اتومبیل بین خانواده های شهدا را اعلام نمود، ولی روز بعد گوینده خبر به خاطر فاش ساختن این رقم که مبین تعدادی از کشته های درجه دارها و افسران است، دستگیر شد. به خاطر این کشتارهای زیاد، رژیم عراق گروه های جدیدی را به خدمت زیر پرچم فراخوانده و همچنین درحال تشکیل تیپ هایی از افراد ارتش خلقی و دانش آموزان مدارس می باشد.

شمار زیادی از سربازان و افسران، نگران پایان جنگ هستند؛ از این رو، روح سرپیچی و

ص: 150

مخالفت در صفوف نیروهای مسلح پیدا شده و آنها از اجرای اوامر سرپیچی کرده و یا به سمت ایران رفته یا به دلیل تخریب داخلی، مثل بمباران جنگنده ها و بمباران انبارهای سلاح التاجی و حبانیه، مخالفت خود را ابراز می دارند. برای مقابله و رویارویی با این گونه سرپیچی ها در میدان های نبرد، رژیم عراق اقدام به پاک سازی و اعدام کسانی می کند که نسبت به دستورات سرپیچی و سهل انگاری نشان می دهند.»(1)

ضمیمه گزارش69: زمینه های موافقت امام با وضع قوانین بر حسب احکام ثانویه

طبق آنچه که در خاطرات آقای هاشمی رفسنجانی آمده است، حل برخی مشکلات همچون مسئله زمین و تجارت خارجی باتوجه به اختیارات شورای نگهبان در رد یا قبول مصوبات مجلس شورای اسلامی قابل حل وفصل نیست و این شورا هر مصوبه ای را که مجلس شورای اسلامی در این موارد تصویب کند، رد می کند و برخی مراجع نیز با واگذاری تصمیمات (اختیارات) به مجلس شورای اسلامی که به عنوان ضرورت و عناوین ثانویه برای حل مشکلات گرفته می شود، مخالفت می کنند؛ بنابراین، آقای هاشمی رفسنجانی در دیدارهای خصوصی با امام خمینی برای حل این مشکلات و خروج از این بن بست به دنبال راه حل های فقهی بوده است. وی دراین باره نوشته است:

«با اعضای فقهای شورای نگهبان، خدمت امام رسیدیم. برای حل معضل اعمال ولایت فقیه در حل مشکلات حکومت. بعضی از مراجع با تصمیمات مجلس که به عنوان ضرورت و عناوین ثانویه، جهت حل مشکلات کشور گرفته می شود، مخالفت می کنند، مثل مسئله زمین و تجارت دولتی و... شورای نگهبان هم روی همین ملاحظات، این گونه مصوبات مجلس را برمی گرداند.

با امام بحث زیادی کردیم و امام به مشکل مجلس و دولت توجه فرمودند و تصدیق کردند که اگر دست ما باز نباشد، حکومت اسلامی کار چشمگیری در حل مشکلات کشور نمی تواند انجام دهد. قرار شد امام از مقام ولایت خویش استفاده کنند و حکم کلی درخصوص تجویز اتخاذ تصمیم های ضروری و انقلابی صادر کنند که آقایان مراجع دیگر و شورای نگهبان، نتوانند مخالفت کنند، اگر صادر بشود، کار بزرگی انجام شده.»(2)

متن درخواست آقای هاشمی رفسنجانی که در پنجم مهرماه تنظیم شده، به این شرح است:

«چنان که خاطر مبارک مستحضر است، قسمتی از قوانین که در مجلس شورای اسلامی به تصویب می رسد، به لحاظ تنظیمات کلی امور و ضرورت حفظ مصالح یا دفع مفاسدی که بر حسب احکام ثانویه به طور موقت باید اجرا شود و در متن واقع مربوط به اجرای احکام و سیاست های اسلام و جهاتی است که شارع مقدس راضی به ترک آنها نمی باشد و دررابطه با این گونه قوانین به اعمال ولایت و تنفیذ مقام رهبری که طبق قانون اساسی هم قوای سه گانه را تحت نظر دارند، احتیاج پیدا می شود. علی هذا تقاضا دارد مجلس شورای اسلامی را در این موضوع مساعدت و ارشاد فرمایید.»

البته، شخص امام نیز باتوجه به برخی عملکردهای مسئولان اجرایی برای واگذاری این حکم به مجلس شورای اسلامی نگرانی هایی داشتند.

در بخش دیگری از خاطرات آقای هاشمی آمده است: «قرار بود امام اعلام اعمال ولایت فقیه درمورد تصمیمات ضروری دولت و مجلس، درخصوص اصلاحات [قوانین] نمایند که هنوز در تردیدند و خوف دارند که مجریان، مثل گذشته افراط کنند و حقوق مردم را ضایع نمایند. قرار شد موارد لازم را به ایشان بگوییم، اگر ضروری دانستند در همان موارد اعمال نظر کنند.»(3)

سرانجام امام خمینی در نوزدهم مهرماه پاسخ نامه آقای هاشمی رفسنجانی مبنی بر درخواست وضع قوانین برحسب احکام ثانویه در مجلس شورای اسلامی را دادند که اصل نامه و پاسخ امام خمینی در 20 مهرماه 1360 در رسانه ها منتشر شد. آقای هاشمی دراین باره و نیز در بازتاب این اجازه امام به مجلس

ص: 151


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 205، 20/7/1360، صص 14 - 10، تهران - خبرگزاری پارس، 19/7/1360، به نقل از ماهنامه الحریه چاپ بیروت.
2- اکبر هاشمی رفسنجانی، عبور از بحران (کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی در سال 1360)، به اهتمام یاسر هاشمی، تهران: نشر معارف انقلاب، چاپ نهم، 1386، ص198.
3- همان، ص204.

شورای اسلامی و موضع گیری آن دسته از نمایندگانی که به خط امام مشهور بودند، نوشته است: «اول وقت پس از نماز و خواندن گزارش ها، به جلسه کمیسیون آیین نامه رفتم که تا ساعت 10 صبح ادامه داشت. سپس جمعی از نمایندگان مراجعه کردند و از جواب امام در پاسخ نامه من مبنی بر اجازه استفاده از حق ولایت فقیه در تقنین مقررات ضروری موقت به مجلس، خوشحال بودند. کار مهم و راهگشایی است. بیشتر مراجعین، تیپ مشهور به سرمایه داری بودند و اعلام آمادگی بیشتر برای کار می کردند. مصاحبه ای تلفنی با روزنامه کیهان داشتم که درباره نامه امام توضیح دادم.»(1)

ص: 152


1- همان، ص266.

روزشمار جنگ دوشنبه 20 مهر 1360 13 ذی الحجه 1401 12 اکتبر 1981

1

امروز نیروهای ایران در یک عملیات از پیش طراحی شده، تپه مهم و حساس120 را در منطقه غرب شوش تصرف کردند.

نیروهای ارتش جمهوری اسلامی ایران مستقر در ساحل غربی کرخه در مقابل شهر شوش، به منظور کاهش تسلط نیروهای عراقی بر این منطقه و توسعه سرپل نیروهای خودی، عملیاتی را برای تصرف تپه120، که منطقه ای حائل بین نیروهای خودی و عراقی ها بود، اجرا کردند. این اقدام که با عملیات گشتی رزمی 15 تن از نیروهای تیپ27 مکانیزه لشکر1 دشمن مواجه شد، به درگیری زودهنگام انجامید که درنتیجه آن یک نفر از افراد دشمن کشته شد و بقیه از منطقه فرار کردند. نیروهای خودی نیز با طی کردن فاصله 6 کیلومتری، تپه120 را که تسلط دید و تیر مناسبی به منطقه غرب شوش داشت، به تصرف خود درآوردند. در این عملیات، یک قبضه تیربار نیز به غنیمت نیروهای خودی درآمد. همچنین با آتش توپخانه ارتش، یک دستگاه تانک و یک دستگاه نفربر عراقی منهدم شد. از نیروهای خودی نیز یک نفر به شهادت رسید و چند تن دیگر زخمی شدند.(1)

2

درپی اجرای عملیات شهید رجایی و شهید باهنر در منطقه "بازی دراز" و عملیات ثامن الائمه(ع) در منطقه آبادان که به شکسته شدن محاصره آبادان انجامید، رژیم عراق حکم اعدام فرمانده سابق تیپ38 عراق و 25 نفر از افراد آن تیپ و همچنین 15 تن از افسران عراقی را که در این عملیات ها عقب نشینی کرده بودند، صادر کرد و این عده صبح امروز اعدام شدند.

سرهنگ دوم ستاد، "اکرم ابراهیم فؤاد" (فرمانده سابق تیپ38 پیاده جمعی لشکر7 پیاده عراق)، به همراه 7 افسر و 18 درجه دار و سرباز این واحد نظامی، صبح امروز در میدان آموزشگاه رزمی لشکر7 عراق درحالی که به جوخه های دار بسته شده بودند، تیرباران شدند. در

ص: 153


1- سند شماره 005159 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات ستاد منطقه8 به طرح و برنامه مرکز اطلاعات عملیات مرکز، 24/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 005270 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات سپاه دزفول، 21/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 005278 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای 24 ساعته، واحد اطلاعات عملیات سپاه خوزستان، شماره 376، 23/7/1360، ص1؛ و- سند شماره 49920 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات سپاه منطقه8 (اهواز) به عملیات سپاه مرکز، 24/7/1360، سند تک برگی.

بخش هایی از نامه فرمانده لشکر7 پیاده که با طبقه بندی حفاظتی سری در 19/7/1360 به یگان های تابعه ابلاغ شد، جرائم 26 نفر نظامی اعدام شده و همچنین نحوه برگزاری مراسم اعدام بدین شرح اعلام شده است: در ساعت 10:00 مورخ 20/7/1360، حکم اعدام سرهنگ دوم ستاد اکرم ابراهیم فؤاد و همدستان او (7 افسر و 18 درجه دار و سرباز) که دادگاه نظامی و دائمی شماره11 آن را صادر کرده است، اجرا خواهد شد. این افراد طبق مواد (49/ز)، (55/آ) و (48/1) از قانون مجازات نظامیان به علت جبن، ترس و بزدلی که در ارتفاع1150(1) در تاریخ 11/6/1360 از خود نشان دادند و برای اینکه ارزش های مردانگی و شرافت نظامی محفوظ بماند، اعدام خواهند شد. در ساعت9:30، محکومان به اعدام با حفاظت شدید به میدان تیر آموزشگاه رزمی لشکر7 آورده شدند و سپس همه درجه ها و مدال های نظامی را از تن مجرمان خلع کردند و پس از آن، دادستان نظامی کل کیفرخواست و حکم دادگاه را قرائت کرد.(2)

همچنین بنا بر اعلام یکی از نظامیان عراقی، 15 نفر از افسران عراقی که در عملیات ثامن الائمه(ع)(3) (5 مهرماه 1360) در جبهه آبادان حضور داشتند، به دلیل شکست نیروهای عراقی در این عملیات، در منطقه فکه اعدام شدند.(4)

1

عملیات نیروهای معارض عراقی در جاده "سیدصادق" و تظاهرات مردم علیه حکومت عراق در شهر سلیمانیه، مناطق کردنشین را در شمال شرق عراق دچار ناآرامی کرد.

بعدازظهر امروز، گروهی از نیروهای مجاهد عراقی در یک عملیات در جاده سیدصادق - پنجوین به 3 خودرو نظامی ارتش عراق حمله و 15 تن از نظامیان عراقی را کشته یا زخمی کردند.(5) همچنین بنا بر گزارش روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، مردم شهر سلیمانیه عراق علیه حکومت این کشور تظاهرات کردند. براساس این گزارش، به دنبال تشییع جنازه 3 سرباز عراقی در شهر سلیمانیه که در جبهه های جنگ کشته شده بودند و تظاهرات مردم در تشییع جنازه آنان، این شهر ناآرام شد و تظاهرات مردم علیه نیروهای دولتی با تیراندازی پلیس به خشونت کشیده شد. در این اقدام، 11 نفر از مردم این شهر دستگیر شدند.(6)

ص: 154


1- ارتفاع1150 در منطقه "بازی دراز" واقع شده است و جنوبی ترین هدف عملیات شهید رجایی و باهنر در 11/6/1360 در این منطقه بوده است. در این عملیات در اولین مرحله، ارتفاع1150 به تصرف نیروهای خودی درآمد، ولی در ادامه، نیروهای عراقی آن را پس گرفتند.
2- سند شماره 197259 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی لشکر7 پیاده به تیپ38 پیاده، 27/7/1360، صص 2 - 1.
3- با اجرای این عملیات، نیروهای خودی توانستند با عقب راندن نیروهای دشمن منطقه آبادان را بعد از یک سال از محاصره درآورند.
4- سند شماره005314 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه خبری، اطلاعات عملیات منطقه8 (شوش)، 28/7/1360، ص3.
5- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص2، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
6- همان.

1

اهالی خیابان 15 خرداد شرقی و چهارراه سیروس، حدود 8 میلیون ریال لباس و پوشاک و مواد غذایی و 5 دستگاه اتومبیل و دیگر مایحتاج برای جنگ آوران اسلام که در مقابل نیروهای کافر بعثی به دفاع از کشور می پردازند، خریداری کرده، طی مراسمی به جبهه های جنگ فرستادند. حجت الاسلام عاصمی، امام جماعت مسجد امام حسن مجتبی(ع) واقع در چهارراه سیروس، دراین باره به خبرنگار روزنامه کیهان گفت: با همت مردم مسلمان و متعهد منطقه، حدود 8 میلیون ریال برای کمک به رزمندگان اسلام جمع آوری شد که با این پول، 5 دستگاه اتومبیل لندرور، 130 کارتن مایع ظرف شویی، 20 کارتن سیگار، یک کارتن پودر رخت شویی، 1400 بطری آب پرتقال، 10 کارتن شامپو، 100 عدد باطری اتومبیل، 2 هزار عدد باطری قلمی، 250 عدد بیل و کلنگ، هزار جفت کفش، 100 دست لباس و دیگر مایحتاج ضروری خریداری شد که طی مراسمی برای تحویل به ستاد جنگ های نامنظم شهید دکتر چمران، به جبهه فرستاده شد.(1)

2

امروز افراد حزب دمکرات کردستان به خودروهای فرمانده و کارکنان پادگان پیرانشهر حمله کردند. در حومه شهر سقز نیز عناصر مسلح شورشی اقدام به مین گذاری در نزدیکی روستای "قیلسون" و حمله به کمیته امداد روستای سنته کردند.

عملیات کمین نیروهای حزب دمکرات ایران در مسیر عبور خودرو فرمانده و کارکنان پادگان پیرانشهر، زخمی شدن 6 تن از نیروهای خودی را درپی داشت. امروز 2 خودرو ارتشی که یکی حامل فرمانده پادگان پیرانشهر و دومی حامل سربازان این پادگان بود، در ساعت 17:20 در کیلومتر 14 جاده پیرانشهر - جلدیان در حوالی روستای "هورابی"، به کمین نیروهای هیز آواره حزب دمکرات افتادند که پس از 2 ساعت درگیری و فرارسیدن نیروهای کمکی از پادگان جلدیان، نیروهای مهاجم با تحمل چندین زخمی منطقه را ترک کردند. در این حادثه، 6 سرباز زخمی شدند که حال همگی آنان رضایت بخش اعلام شده است. به گزارش خبرگزاری پارس، یک مقام آگاه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیرانشهر، دلیل افزایش حضور نیروهای حزب دمکرات را در منطقه پیرانشهر فرار این نیروها از شهر بوکان اعلام کرد.(2)

رادیو صدای کردستان وابسته به حزب دمکرات کردستان ایران در انعکاس این خبر روایت های متفاوتی را بیان کرد. این رادیو در 23 مهرماه، تعداد شهدا و زخمی های نیروهای خودی (ایران) را در این عملیات 8 تن اعلام کرد،(3) اما در 27 مهرماه، همان خبر را تصحیح کرد (!) و تعداد شهدای نیروهای خودی را 18 نفر اعلام کرد. این رادیو انهدام 3 خودرو و یک فروند تانک (!) را نیز ازجمله خسارت های واردشده به نیروهای خودی در آن عملیات اعلام کرد.(4)

امروز همچنین یک خودرو شخصی در حوالی روستای قیلسون در شرق شهر سقز به مینی که نیروهای مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند برخورد کرد که علاوه بر واردشدن خسارت به این خودرو، یک نفر نیز زخمی شد.(5)

ص: 155


1- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص15.
2- سند شماره 138705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/8/1360، ص2؛ و- روزنامه اطلاعات، 22/7/1360، ص4، ارومیه، به گزارش واحد مرکزی خبر؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص3 - ارومیه، خبرگزاری پارس، 21/7/1360؛ و- همان، شماره 206، 21/7/1360، ص3، ارومیه - خبرگزاری پارس، 20/7/1360.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص17 ضمیمه، رادیو صدای کردستان ایران، 23/7/1360.
4- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 213، 28/7/1360، ص12ضمیمه، رادیو صدای کردستان ایران، 27/7/1360.
5- سند شماره 294012 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای عملیاتی، از لشکر28 (رکن3) به فرمانده عملیات شمال غرب (ارومیه)، شماره 46، 20/7/1360، ص1.

نیروهای مسلح غیرقانونی به ساختمان کمیته امداد امام خمینی روستای "سنته" در 37 کیلومتری شرق شهر سقز نیز حمله کردند و مبلغ 350 هزار ریال موجودی صندوق این کمیته را که به خانواده های تحت پوشش این نهاد تعلق داشت، به سرقت بردند و به ساختمان کمیته امداد نیز خسارت هایی وارد آوردند. اهالی روستا این اقدام را محکوم کردند.(1)

گفتنی است بنا بر اعلام ناحیه4 ژاندارمری کردستان، روز گذشته نیز نیروهای مسلح غیرقانونی 4 تن از کارگزاران جهاد سازندگی را که در روستای آق بلاغ در جنوب دیواندره مشغول به کار بودند، ربودند و با خود بردند.(2)

1

با آزادسازی مناطق مختلف کردنشین، بازسازی و احیای این مناطق در دستور کار دولت قرار گرفت و زمین های کشاورزی بسیاری با کمک دولت، نیروهای انقلابی و جهاد سازندگی به زیر کشت رفت. مردم این مناطق نیز ضمن استقبال و همکاری با نیروهای دولتی از فعالیت گروه های مسلح شورشی ابراز انزجار کردند.

پس از آزادسازی روستاهای جنوب مریوان با تلاش نیروهای انقلاب، اهالی این منطقه از عملکرد گروه های مسلح غیرقانونی ابراز انزجار کردند و نیروهای دولتی نیز اقدامات عمرانی و کمک رسانی به مردم را در مناطق آزادشده سرعت بخشیدند.

اهالی روستای"ژیوار" و "بنداول" در جنوب مریوان پس از آزادسازی این روستاها از اشغال نیروهای حزب رزگاری، با نوشتن نامه به سپاه پاسداران از عملکرد نیروهای مسلح غیرقانونی ابراز انزجار کردند و حمایت خود را از انقلاب اسلامی اعلام داشتند. اهالی این دو روستا مبلغ 47 هزار و 600 ریال نیز برای کمک به حساب بسیج مستضعفان واریز کردند.(3)

همچنین پس از آزادشدن مناطق کردنشین از سلطه نیروهای مسلح غیرقانونی و فراهم شدن امنیت در منطقه، بیش از 2300 هکتار از اراضی بدون کشت 15 روستای تابعه اشنویه برای کشت یک ساله به 300 خانوار زارع بی زمین واگذار شد. به گزارش "هیئت هفت نفره واگذاری زمین"، همکاران این هیئت در نقده با کمک افراد مسلمان کُرد، حدود 500 تن بذر گندم اصلاح شده را به صورت وام دراختیار زارعان قرار داده اند و 13 تراکتور جهاد سازندگی برای کمک به زارعان این منطقه دراختیار آنان قرار گرفته است.(4)

2

در ادامه اقدامات تخریبی و تروریستی نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، افراد گروه عملیاتی این سازمان 7 عملیات در شهرهای مختلف انجام دادند که درنتیجه آنها 4 تن شهید و 6 نفر مجروح شدند. از افراد سازمان نیز یک نفر کشته و یک نفر دستگیر شد.

افراد یک گروه عملیاتی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) مسلح به تفنگ ژ3 و کلاشینکف درحالی که سوار بر یک خودرو پژو بودند، پست نگهبانی و محوطه ورودی ستاد منطقه 4 سپاه

ص: 156


1- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعته گذشته)، شماره 206، 20/7/1360، ص29، سنندج - خبرگزاری پارس، 20/7/1360.
2- سند شماره 294012 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعته گذشته)، شماره 206، 20/7/1360، ص29، سنندج - خبرگزاری پارس، 20/7/1360.
4- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص1، ارومیه.

پاسداران را در مشهد هدف رگبار گلوله قرار دادند و یک نارنجک نیز به طرف ساختمان ستاد پرتاب کردند. در این اقدام، یکی از نیروهای بسیج که در آن محل حضور داشت، شهید و یک نگهبان نیز زخمی شد.(1)

عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شهر تبریز به طرف 2 پاسدار که به آنها مظنون شده بودند و قصد دستگیری شان را داشتند، تیراندازی کردند که یکی از پاسداران به نام مرتضی آب روشن شهید و دیگری از ناحیه سینه زخمی شد.(2)

در نیشابور هم افراد سازمان به قصد ترور یکی از کسبه این شهر او و همسرش را که در مغازه حضور داشت، هدف چند گلوله قرار دادند. در جریان این عملیات، یکی از بانوان شهر که در مغازه حاضر بود به طرف ضارب حمله کرد که مهاجمان او را به وسیله قنداق تپانچه مضروب و بیهوش کردند. افراد مهاجم پس از این اقدام به سرعت محل درگیری را ترک کردند. حال هیچ کدام از افراد آسیب دیده وخیم گزارش نشده است.(3)

در اصفهان، 2 تن از وابستگان سازمان مجاهدین (منافقین) با مراجعه به منزل یکی از افراد سپاه در خیابان فروغی، قصد ترور وی را داشتند که با اقدام هوشیارانه و به موقع فرد پاسدار یکی از افراد سازمان کشته و دیگری دستگیر شد. از این دو نفر یک قبضه مسلسل یوزی، یک قرص سیانور و یک موتورسیکلت به دست آمد.(4)

افراد این سازمان در قزوین نیز به منظور ترور یکی از نیروهای سپاه، یک بمب دست ساز را به منزل وی پرتاب کردند که براثر انفجار بمب مادر پیر وی از ناحیه دست زخمی شد. عناصر سازمان همچنین یک بمب دست ساز به مغازه یکی از افراد متعهد این شهر پرتاب کردند که عمل نکرد.(5)

در بجنورد نیز 3 نفر از افراد مسلح سازمان وارد منزلی شده، با تهدید اسلحه، یک خودرو پیکان را سرقت کردند. درپی این اقدام، نیروهای گشتی سپاه چند ساعت بعد خودرو مزبور را در یکی از خیابان های این شهر یافتند.(6)

در خیابان مشیر فاطمی شیراز، یک بمب دست ساز در داخل یک خودرو پیکان منفجر شد و 2 تن از سرنشینان آن که یک زن 22 ساله و یک کودک 6 ساله بودند، کشته شدند. سرنشین دیگر این خودرو که او نیز زن بود، پس از انفجار، محل حادثه را ترک کرد. اطلاعات سپاه شیراز با اعلام این خبر افزود: در بازرسی این خودرو 3 بمب دیگر که آماده کارگذاری بودند، به دست آمد و به نظر می رسد سرنشینان به قصد بمب گذاری عازم محل موردنظر بودند که این اتفاق رخ داده است.(7)-(8)

ص: 157


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص7، تهران - خبرگزاری پارس، 23/7/1360، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص26، مشهد، 21/7/1360؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص5، مشهد؛ و- سند شماره 071210 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی مشهد به فرماندهی تهران، 21/7/1360، سند تک برگی؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعته گذشته)، شماره 207، 21/7/1360، ص26، مشهد - خبرگزاری پارس، 21/7/1360.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص7، تهران - خبرگزاری پارس، 23/7/1360، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص3، تبریز.
3- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص7، نیشابور؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص7، تهران - خبرگزاری پارس، 23/7/1360، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ و- سند شماره 071210 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص14، اصفهان، روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان؛ و- سند شماره 133049 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات اصفهان به اطلاعات مرکز، 1/8/1360، سند تک برگی؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص6، اصفهان.
5- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص8، تهران - خبرگزاری پارس، 23/7/1360، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، صص 4 - 3، قزوین.
6- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص3، مشهد - خبرگزاری پارس، 21/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص8، تهران - خبرگزاری پارس، 23/7/1360، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه.
7- خبرگزاری پارس احتمال داد این اقدام نتیجه تصفیه درون گروهی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) باشد. روزنامه کیهان نیز احتمال داده است که این خودرو متعلق به یک فرد متعهد مذهبی بوده است و اعضای سازمان اقدام به بمب گذاری در آن کرده اند. ولی باتوجه به پیداشدن بمب های دیگر در خودرو به نظر می رسد، نظر اطلاعات سپاه شیراز که در متن خبر درج شده، صحیح تر است.
8- سند شماره 071208 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات منطقه9 (شیراز) به اطلاعات و فرماندهی مرکز، 21/7/1360، سند تک برگی؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص26، شیراز، 21/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص3، شیراز- واحد مرکزی خبر.

1

در چندین عملیات مؤثر نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف کشور، تعداد زیادی از عناصر وابسته به سازمان های مجاهدین خلق (منافقین)، چریک های فدایی خلق (اقلیت) و گروه پیکار کشته یا دستگیر شدند. مهم ترین و وسیع ترین این عملیات ها در تهران اجرا شد.

در یک عملیات وسیع دامنه دار که نیروهای خودی علیه افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در تهران انجام دادند، 11 تن از آنان کشته یا دستگیر شدند و تعداد فراوانی اسلحه و مقادیری مهمات از آنان به دست آمد.

نیروهای سپاه پاسداران با اطلاعاتی که از قبل کسب کرده بودند، برای دستگیری عده ای از عناصر سازمان که در طبقه ششم یک ساختمان واقع در کوچه کندوان منشعب از خیابان انقلاب (نزدیک میدان فردوسی) تحت پوشش یک شرکت تجارتی فعالیت می کردند، این محل را به محاصره درآوردند و با بلندگو از ساکنان خواستند که خود را تسلیم کنند. با خودداری ساکنان خانه و تیراندازی به سوی مأموران، درگیری آغاز شد. در ادامه، نیروهای سپاه وارد منزل شدند و با ورود آنان یکی از افراد سازمان با کلت اقدام به خودکشی کرد و بقیه با استفاده از امکاناتی که از قبل فراهم کرده بودند از راه پشت بام فرار کردند که یک نفر از آنان در پشت بام یکی از ساختمان های مجاور هدف گلوله قرار گرفت و به هلاکت رسید. فرد دیگری خود را به خیابان شرقی سفارت شوروی رسانده بود و قصد پرتاب نارنجک به سوی پاسداران را داشت که نارنجک به یک خودرو پارک شده در کنار خیابان برخورد کرد و در نزدیکی فرد پرتاب کننده فرود آمد که با انفجار نارنجک، وی نیز به هلاکت رسید. در ادامه عملیات، 8 تن از افراد فعال در خانه تیمی نیز که در منطقه پراکنده شده بودند، دستگیر شدند.

در بازرسی پاسداران از این خانه، تعداد زیادی نارنجک جنگی و نارنجک دست ساز، چندین قبضه اسلحه ژ3، یوزی و کلاشینکف، انواع کلت، رادیو های بی سیم گیر، انواع بی سیم، چندین پلاک تقلبی خودرو، تعداد فراوانی کوپن تقلبی، انواع مهرهای تقلبی و... و همچنین اسم و آدرس عده ای از افراد شناسایی شده برای ترور، به دست آمد.(1)پس از عملیات، هنگامی که پاسداران درحال انتقال یکی از دستگیرشدگان این حادثه به بازداشتگاه بودند، یک گروه عملیاتی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در خیابان نهم سیدجمال الدین اسدآبادی، به خودرو حامل نیروهای پاسدار و فرد دستگیرشده حمله کردند که راننده خودرو زخمی شد، اما با واکنش سریع و به موقع پاسداران، یکی از مهاجمان به هلاکت رسید و 3 تن دیگر خودرو را ترک و فرار کردند، در بازرسی خودرو به جا مانده از مهاجمان، یک قبضه اسلحه ژ3، سه عدد نارنجک، یک بمب دست ساز و مقداری اعلامیه سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به دست آمد.(2)

نیروهای سپاه گرگان با استفاده از اطلاعات مردمی، 5 خانه تیمی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را کشف و 8 تن از فعالان این سازمان و 2 نفر از فعالان سازمان کمونیستی پیکار در راه آزادی طبقه کارگر را که در این خانه ها به فعالیت سازمانی مشغول بودند، دستگیر کردند. از این خانه های تیمی، تفنگ ژ3، کلاشینکف، اسلحه کمری، مقادیری فشنگ، نارنجک، بمب دست ساز و طرح های حمله به

ص: 158


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 206، 21/7/1360، ص4، تهران - خبرگزاری پارس، 20/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص4، تهران - خبرگزاری پارس، 21/7/1360، به نقل از مرکز خبری سپاه تهران؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 206، 20/7/1360، ص14، تهران - خبرگزاری پارس، 20/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص13؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 208، 22/7/1360، صص 5 - 4، تهران - خبرگزاری پارس، 22/7/1360.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 208، 23/7/1360، ص3، تهران - خبرگزاری پارس، 22/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص2.

سپاه و اماکن عمومی به دست آمد. در این شهر همچنین یکی از فعالان سازمان مجاهدین خلق تحت تعقیب قرار گرفت و دستگیر شد. وی یک قبضه سلاح کمری و 12 تیر فشنگ به همراه داشت.(1)

همچنین در تربت حیدریه، نیروهای سپاه یک خانه تیمی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را کشف و یکی از اعضای فعال و مسلح این سازمان را که در این خانه بود، دستگیر کردند. وی پس از دستگیری در بازداشتگاه با خوردن قرص سیانور که نزد خود مخفی کرده بود، اقدام به خودکشی کرد.(2)

در شهرک غرب تهران نیز نیروهای بسیج، 2 تن از افراد سازمان را که مسلح به کلت بودند، دستگیر کرده و تحویل نیروهای انتظامی دادند.(3)

در مشهد هم یکی از نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که یک اسلحه کلت به همراه داشت، در خیابان شیرازی این شهر به کمک مردم شناسایی و به طور غیرمحسوس به نیروهای گشت بسیج معرفی شد. فرد مزبور که احساس کرده بود تحت تعقیب نیروهای بسیج قرار دارد شروع به تیراندازی کرده، قصد داشت با سرقت یک خودرو درحال عبور از محل بگریزد که با حضور مردم از این کار جلوگیری و شخص مزبور دستگیر شد.(4)

در رودسر، 2 تن از نیروهای وابسته به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که در درگیری های این شهر شرکت داشتند، دستگیر شدند.(5)

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرم آباد با استفاده از اطلاعات به دست آمده از مردم، یکی از انبارهای تدارکاتی سازمان چریک های فدایی خلق (شاخه اقلیت) را در خیابان مدرس این شهر کشف و 2 نفر را نیز دستگیر کردند. از این انبار که در پوشش فروشگاه لوازم ساختمانی و بهداشتی فعالیت داشت، اقلام زیر به دست آمد:

اسلحه ژ3 به همراه مقدار زیادی فشنگ، نارنجک تفنگی 25 عدد، اسلحه یوزی یک قبضه، سلاح کمری یک قبضه، مقدار فراوانی باروت، بی سیم مادر 3 دستگاه، بی سیم دستی 3 دستگاه، انواع فشنگ به مقدار زیاد، 2 میلیون و 300 هزار ریال وجه نقد، انواع دستگاه تکثیر، نشریات گروه های معارض به خصوص نشریات سازمان چریک های فدایی خلق (اقلیت) و...(6)

1

کاهش صدور نفت به مقدار 500 هزار بشکه در روز، کمبود ارز و تصمیم برای گرفتن وام از لیبی و الجزایر موضوع بخشی از مباحث مطرح شده در جلسه امروز آقای هاشمی رفسنجانی با مقامات بلندپایه کشور بود. در کتاب خاطرات ایشان آمده است: «شب در دفتر آقای مهدوی کنی (نخست وزیر موقت) با حضور آقایان [آیت الله] خامنه ای (رئیس جمهور)، موسوی اردبیلی (رئیس دیوان عالی کشور)، [محمد] غرضی (وزیر نفت)، مهندس موسوی (وزیر امور خارجه) جلسه داشتیم. کمبود ارز و فروش نرفتن نفت مطرح بود. قرار شد آقای غرضی به الجزایر و لیبی سفر کنند و با آنها درباره فروش نفت و سیاست هماهنگ در قیمت نفت مذاکره کنند.

ص: 159


1- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص2، گرگان - واحد مرکزی خبر به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران گرگان؛ و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص5، گرگان.
2- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص6، تربت حیدریه.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص4، تهران - خبرگزاری پارس، 21/7/1360، به نقل از مرکز خبری سپاه تهران.
4- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص5، مشهد.
5- همان، ص1.
6- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 206، 21/7/1360، ص25، خبرگزاری پارس، 20/7/1360، و- مرکز خبری روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه خبرنامه، شماره 236، 21/7/1360، ص5، خرم آباد؛ و- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص3، خرم آباد - خبرگزاری پارس.

بسیاری از اعضای اوپک با تخفیف چند دلار در قیمت نفت، فروش زیاد کرده اند. اگر بتوانیم وامی از آنها بگیریم قیمت را پایین نمی آوریم؛ و الا مجبوریم فعلاً فقط 500 هزار بشکه صادر کنیم که می خواستیم دو میلیون و پانصد هزار بشکه صادر کنیم.»(1)-(2)

1

امروز ده ها هزار نفر از زائران ایرانی در یک راه پیمایی از میدان "معاوده" در مرکز مکه به سوی خانه خدا حرکت کردند و شعارهایی علیه امریکا و رژیم صهیونیستی دادند. به نوشته روزنامه کیهان، در این راه پیمایی، زائران ایرانی درحالی که تصاویری از امام امت را به همراه داشتند، ترجمه پاسخ امام به ملک خالد را بین زائران عرب و غیرعرب پخش کردند. ترجمه پاسخ امام به زبان های مختلف موجب شعف و سرور زائران خانه خدا شد و در میان زائران واکنش وسیعی داشت. شایان ذکر است که پاسخ امام به ملک خالد از رسانه های گروهی سعودی پخش نشد. بنا بر همین گزارش، هنگامی که گروهی از جانبازان و معلولان انقلاب در حرکت بودند و درحالی که صف تظاهرات به کیلومترها می رسید، پلیس و گارد سعودی همانند زنجیری راه پیمایان را محاصره کرده بودند.

روی لباس های سفید عربی که زائران بر تن کرده بودند، شعارهای مرگ بر امریکا و مرگ بر اسرائیل نوشته شده بود و راه پیمایان درحالی که مشت های خود را گره کرده بودند، شعارهای "مرگ بر امریکا" و "مرگ بر اسرائیل"، "ثوره ثوره حتی النصر"، "لا اله الا الله" و "الله اکبر" سرمی دادند و ازطرفی روی پلاکاردهای خود، رژیم صهیونیستی را غده سرطانی در جهان اسلام معرفی می کردند.

خبرنگار اعزامی کیهان می افزاید: مأموران انتظامی سعودی که تعدادشان نسبت به راه پیمایی های گذشته 2 برابر شده بود، زنجیروار راه پیمایان را همراهی می کردند و در چند جا راه را بر راه پیمایان بستند و از آنها خواستند که متفرق شوند، اما راه پیمایان با شعارهای الله اکبر راه را باز کرده، در جلو مسجدالحرام پس از نیایش برای سلامتی امام و پیروزی رزمندگان جبهه های اسلام علیه کفر صدامی، متفرق شدند.(3)

به دنبال این راه پیمایی، مأموران امنیتی دولت سعودی، بعضی از حجاج ایرانی را شناسایی و پس از متفرق شدن راه پیمایان برخی از آنان را دستگیر کردند. براساس گزارش خبرگزاری پارس، در بین دستگیرشدگان سرپرست یکی از کاروان های شهرستان کازرون دیده می شود.(4)

ص: 160


1- محمد غرضی، وزیر نفت، در بازگشت از سفر به کشورهای مذکور، درباره نتایج سفر خود به آقای هاشمی رفسنجانی گزارش داد. به نوشته هاشمی رفسنجانی: «عصر آقای مهندس غرضی که از سفر لیبی و الجزایر و سوریه برگشته بود، آمد. توسط حافظ اسد، رئیس جمهور سوریه، پیامی به سعودی فرستاده که با توسعه صدور نفت ارزان باعث خسارت کشورهای دیگر نشوند. در گرفتن وام از لیبی و الجزایر موفق نبوده. لیبی گفته است که خودش فقط 40 هزار بشکه نفت در روز صادر می کند؛ قابل قبول نیست. الجزایر هم جواب روشن نداده.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، عبور از بحران (کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی در سال 1360)، به اهتمام یاسر هاشمی، تهران: نشر معارف انقلاب اسلامی، چاپ نهم، 1386، ص274.)
2- اکبر هاشمی رفسنجانی، عبور از بحران (کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی در سال 1360)، به اهتمام یاسر هاشمی، تهران: نشر معارف انقلاب اسلامی، چاپ نهم، 1386، صص 267 - 266.
3- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص14.
4- همان.

خبرگزاری پارس در ادامه خبر این راه پیمایی اعلام کرده است: با کوشش پیگیر سفارت جمهوری اسلامی ایران در جده، همه زائران ایرانی که به وسیله مأموران پادشاهی سعودی دستگیر شده بودند، قبل از انجام مناسک حج آزاد شدند. براساس این گزارش، تعداد دستگیرشدگان 47 نفر بوده که 16 نفر از آنان را خواهران تشکیل می دادند. این خبرگزاری افزوده است: آزادی زائران ایرانی که حاکی از اعتبار و نفوذ سفارت جمهوری اسلامی در جده است، سبب تعجب دیپلمات های خارجی در این شهر شده است.(1)

1

"احمد بن بلا"، اولین رئیس جمهور الجزایر بعد از انقلاب الجزایر که اینک در پاریس اقامت دارد، در مصاحبه با یکی از مجله های لبنانی، تجاوز عراق به خاک ایران را محکوم کرد. وی در این مصاحبه گفت: به عقیده من، انقلاب اسلامی ایران مسیر واقعی خود را طی می کند و این انقلاب قائم به فرد نیست. وی افزود: اکثر مطبوعات عربی درباره انقلاب اسلامی ایران تحت تأثیر تبلیغات غرب قرار گرفته اند. غربی ها مخالف هرگونه انقلابی بوده و با هر چیزی که علیه منافع آنهاست، به مخالفت می پردازند.(2)

2

در ادامه تلاش عراق برای توسعه روابط اقتصادی خود با دیگر کشورها، امروز وزیر بازرگانی عراق با وزیر تجارت خارجی نیکاراگوئه در بغداد دیدار و در مورد مسائل مختلف گفت وگو کردند. عراق همچنین قرارداد جدیدی درزمینه افزایش واردات کالا از هلند با این کشور امضا کرده است.

به گزارش خبرگزاری آلمان شرقی از بیروت، حسن علی، وزیر بازرگانی عراق، و الکساندرو مارتینز کنکا"، وزیر تجارت خارجی نیکاراگوئه، در بغداد با یکدیگر ملاقات و درباره گسترش روابط اقتصادی دو کشور گفت وگو و تبادل نظر کردند. رادیو بغداد که صدای آن در بیروت شنیده می شد، اعلام کرد: علی در این دیدار علاوه بر مسائل اقتصادی به تشریح دیدگاه عراق درباره جنگ علیه ایران پرداخت و مارتینز حمایت کشورش را از عراق در این جنگ در مقابل امپریالیسم و صهیونیسم اعلام کرد. در خبر آمده است، مارتینز نیز حامل نامه ای ازسوی شورای انقلاب نیکاراگوئه برای صدام حسین بود.(3)

همچنین به اعلام خبرگزاری کویت از لاهه (مرکز هلند)، رئیس هیئت هلندی که در نمایشگاه بین المللی تجاری بغداد شرکت کرده است، امروز اعلام کرد: بنا بر قرارداد جدیدی که بین عراق و هلند منعقد شد، قرار است صادرات سالانه هلند به این کشور از 80 میلیون لیره هلند به 160 میلیون لیره افزایش یابد.(4)

ص: 161


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 206، 21/7/1360، ص18، خبرگزاری پارس، 20/7/1360.
2- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص16، بیروت - خبرگزاری پارس؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 2/7/1360، ص21، خبرگزاری پارس، 21/7/1360.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، ص15، خبرگزاری پارس به نقل از آلمان شرقی از بیروت، 21/7/1360.
4- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 206، 21/7/1360، ص9، لاهه - خبرگزاری کویت، 20/7/1360.

1

بعد از افشای اقدام عراق در تخطی از مصوبات اوپک و کاهش دادن قیمت نفت صادراتی به میزان 2 دلار، مجله بررسی اقتصادی خاورمیانه مید، جزئیات بیشتری را دراین باره اعلام کرد: به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس، عراق مشتریان نفت خود را مطلع ساخته که قیمت رسمی نفت صادراتی اش را از اول اکتبر (9/7/1360) به میزان 2 دلار برای هر بشکه کاهش داده است. مجله بررسی اقتصادی خاورمیانه نوشته است: این امر به معنی فروش نفت عراق به میزان 34 دلار برای هر بشکه است. عراق در اجلاس گذشته اوپک در ژنو با کاهش قیمت نفت مخالفت کرده بود. یونایتدپرس به نقل از نشریه مید افزود: درحال حاضر، قیمت های جدید برای تحویل گیرندگان نفت عراق از بنادر مدیترانه (که پس از جنگ عراق علیه ایران تنها مجرای صدور نفت عراق است) به شرح زیر خواهد بود:

- نفت سبک بصره (34 درجه آ.پی.آی) بشکه ای 71/34 دلار به جای 71/36 دلار.

- نفت کرکوک (36درجه آ.پی.آی) بشکه ای 93/34 دلار به جای 93/36 دلار.

این قیمت ها شامل هزینه 75 سنت امریکایی (سه چهارم دلار) برای حمل هر بشکه نیز می شود. همچنین اعتباری سی روزه برای مشتریان در نظر گرفته شده است که درصورت درخواست اعتبار اضافی تا 60 روز، قیمت هر بشکه تا 50 سنت افزایش خواهد یافت. این نشریه افزوده است: این اقدام عراق تاحدی مضحک است، زیرا در اجلاس گذشته اوپک، این کشور یکی از سرسخت ترین مخالفان کاهش قیمت ها بود.

از آنجا که صادرات نفت خام عراق پس از شروع جنگ عراق با ایران کاهش یافته است، فشار مشتریان نفت عراق باید خیلی شدید بوده باشد که این کشور را وادار به کاهش قیمت ها کرده است. عراق در اوایل سال جاری 000,950 بشکه نفت در روز صادر می کرد، ولی اخیراً به خاطر کاهش تحویل نفت از بندر بانیاس (سوریه) این میزان کاهش یافته است. مشتریان اصلی عراق، یعنی برزیل، ژاپن و فرانسه خواهان کاهش قیمت های نفت عراق شده بودند، به خصوص ژاپن که با حمل نفت از دریای مدیترانه، بشکه ای 5/1 دلار برای هر بشکه هزینه اضافی حمل ونقل می پردازد.

خبرگزاری پارس در رد توجیه مجله مید برای اقدام عراق در کاهش قیمت نفت اعلام کرد: این فشارها برای جمهوری اسلامی ایران نیز وجود دارد، اما ایران همچنان بر قیمت های مصوب کنفرانس بالی پافشاری می کند و نفت خود را با قیمت قبل، یعنی بشکه ای 36 دلار عرضه می کند.(1)

ص: 162


1- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (جهان در 24 ساعت گذشته)، شماره 163، 21/7/1360، صص 6 - 5، نیکوزیا - خبرگزاری یونایتدپرس، 20/7/1360.

1

روزنامه فایننشال تایمز (چاپ لندن) در نگاهی اجمالی به جنگ عراق علیه ایران، پیامدهای منطقه ای و تأثیرات آن را در اقتصاد عراق بررسی کرده است. دو عملیات اخیر(1) ایران در سوسنگرد و آبادان و نارضایتی صدام حسین از این عملیات ها، نقش اساسی و رو به افزایش کشورهای حاشیه خلیج فارس به خصوص کویت در پشتیبانی مالی از عراق، ناهمخوانی ایدئولوژیکی حکومت بعثی عراق با سایر کشورهای حامی وی در منطقه و هم گرایی آنها علیه ایران، وخیم شدن اوضاع اقتصادی عراق براثر جنگ و اشتراک نظر عراق و ایران علیه سیاست های نفتی عربستان ... از موضوعات مورد بحث در این مقاله است.

این روزنامه نوشته است:

«حمله هوایی به تأسیسات نفتی کویت در هفته گذشته، خواه تصادفی و خواه تعمدی، یادآور خاطره مداومی است که جنگ یک ساله ایران و عراق، دیگر تولیدکنندگان نفت در خلیج (فارس) را تهدید می کند. این حمله هوایی می تواند نشانه آن نیز باشد که رژیم های ایران و عراق از تاوان سیاسی سنگینی که محتملاً باید در قبال رنج و صدمات وارده بر خلق های خود و عدم کسب پیروزی قطعی بپردازند، به هراس افتاده اند. در آسیای غربی کمتر رهبرانی وجود دارند که فکر می کنند احتمالاً ناآرامی هایی داخلی و بین المللی علیه آنها در جریان است.

بهترین شاهد این مدعا این است که عراق و ایران درگیر جنگی هستند که صادرات نفت را که برای هر دو کشور جنبه حیاتی دارد، کاهش داده است. درحالی که جنگ در بیشتر ایام سال جاری به مبادله آتش توپخانه ها و زدوخورد هرازگاه نیروهای پیاده محدود بود، به نظر می رسید، این تفاهم به وجود آمده است که از تأسیسات نفتی مراقبت به عمل آید تا مورد حمله قرار نگیرند.

مع هذا، پرزیدنت صدام حسین از دو حمله موفقیت آمیز ماه گذشته ایران ظاهراً بسیار برآشفته است. در حمله نخست، نیروهای لشکر زرهی 92 و لشکر [زرهی] 16 ایران در بخش شمالی و غرب سوسنگرد عراقی ها را چندین مایل عقب راندند.

در دومین حمله، عراقی ها مجبور شدند از رود کارون واقع در شمال آبادان عقب نشینی نمایند. صدام حسین عبور نیروهای عراقی از رود کارون را که به دنبال تسخیر خرمشهر انجام گرفت، فصلی پرشکوه در تاریخ جنگ های اعراب نامید.

ص: 163


1- شاید اولین عملیاتی که روزنامه فایننشال تایمز به آن اشاره کرده عملیات نصر در 11/6/1360 باشد که در جریان آن نیروهای خودی با اجرای یک عملیات در شمال سوسنگرد، ارتفاع مهم و راهبردی "تپه سبز" را تصرف کردند. تصرف این تپه امکان دید و تیر نیروهای دشمن را به عقبه های خود قطع کرد و این امکان را به نیروهای خودی داد تا به عقبه های دشمن مسلط شوند. دومین عملیات هم اشاره به عملیات "ثامن الائمه(ع)" دارد که در تاریخ 5/7/1360 اجرا شد و در آن نیروهای خودی در مدت 3 روز عملیات توانستند دشمن را از بخش غربی رودخانه کارون به بخش شرقی آن عقب برانند و شهر آبادان را از محاصره دوساله دشمن خارج کنند.

تصاویری از پل های شناور برروی رود کارون بخش اصلی تبلیغات جنگی عراق را تشکیل می داد و جای تعجب نیست که عراق در اقدامی تلافی جویانه، لوله های نفتی ایران را که به ترمینال جزیره خارک، عمده ترین مرکز صدور نفت، منتهی می شود، بمباران نماید. با درنظرگرفتن اینکه 70 درصد صادرات نفت ایران که حدود 000,500 بشکه در روز است، ازطریق جزیره خارک انجام می گیرد، هرگونه وقفه در این امر بر مشکلات کنونی اقتصادی کشور شدیداً خواهد افزود.

... هرچند هواپیماهای ایران از زمان شروع جنگ، دو بار اشتباهاً پاسگاه های مرزی میان کویت و عراق را بمباران کرده اند، لیکن باید نقش اساسی کویت را در حمایت از تلاش های جنگی عراق مدنظر داشت. دولت ایران کراراً به کشورهای دیگر هشدار داده است که خود را درگیر جنگ ننمایند، لیکن این هشدارها وقفه ای در جریان ارسال کمک های مالی و جنسی که ازطریق کویت به عراق می رسد، ایجاد نکرده است.

کمک مالی به عراق از 6 ماه پیش اهمیت روزافزونی یافته است. پرزیدنت صدام که تصمیم دارد اجازه ندهد جنگ برنامه های عظیم عمرانی عراق را متوقف سازد، تقاضای وام هایی تا میزان 14 میلیارد دلار نموده است. در اواخر ماه آوریل، کویت اعطای 2 میلیارد دلار وام ده ساله بدون بهره به عراق را مورد تصویب قرار داد. گفته می شود از آن زمان به بعد، کویت یک و 5/1 میلیارد دیگر، عربستان سعودی 5 میلیارد و امارات متحده عربی و قطر جمعاً 5/1 میلیارد دلار کمک مالی به عراق نموده اند. درصورتی که عراق بخواهد باردیگر دست به عملیات تهاجمی بزند، پیروزی یا شکستش کم و بیش منوط به اراده تأمین کنندگان اسلحه می باشد و امکان دارد که آقای صدام حسین پیش از پایان سال جاری مجدداً دست نیاز خود را برای دریافت 4 میلیارد دلار باقیمانده دراز نماید. اگر تحقیرآمیز نباشد، لااقل بسیار ناراحت کننده است که رهبر عراق کاسه گدایی در دست، به سراغ رژیم هایی برود که از لحاظ ایدئولوژیکی تأییدشان نمی کند و حتی در بعضی موارد آنها را در مشکلات داخلی کشورش شریک می داند. تنها موردی که هر دو کشور عراق و ایران در آن وجه اشتراک کامل دارند، خصومت نسبت به سیاست جاری تولید نفت عربستان سعودی و نسبت به حمایت کویت، امارات متحده عربی و قطر از این سیاست می باشد.

دولت های بغداد و تهران با درنظرگرفتن آسیب پذیری شدید نظامی 3 کشور فوق الذکر به آنها اعتراض نخواهند کرد و به طور قطع از آشفتگی ای که در دولت ریگان درمورد فروش هواپیماهای مدرن مجهز به رادار به عربستان پیش آمده، خشنود هستند. ایران و عراق از بروز هرگونه بیم و هراسی در جهان صنعتی که ممکن است قیمت های نفت را افزایش دهد، شادمان خواهند شد.

مع ذلک، با توجه مجدد به جنگ، قابل تردید است که هیچ یک از دو دولت آن قدرها احساس عجز و ناامیدی کند که بخواهد مخاطره نموده و موازنه ظریف 12 ماه گذشته بین ابرقدرت ها را برهم بزند.

عدم قبول مسئولیت حمله به تأسیسات نفتی کویت توسط دولت تهران، حکایت از آن دارد که در این برهه از زمان، هیچ یک از طرفین مایل به گسترش جنگ نیستند، لیکن تا زمانی که جنگ ادامه دارد، خطر به حال خود باقی است و اگر جنگ تشدید شود، مطمئناً وخیم تر نیز خواهد شد.»(1)

ص: 164


1- اداره کل مطبوعات خارجی وزارت ارشاد اسلامی، بررسی مطبوعات جهان، شماره 108، 21/8/1360، صص 27 - 25، به نقل از روزنامه فایننشال تایمز، 12 اکتبر 1981.

1

گرفتارشدن کشتی های تجاری در اروندرود، وضعیت فعلی کشتی ها، چشم انداز رهاشدن این کشتی ها از اروندرود، بررسی وضعیت حقوقی این کشتی ها ازنظر دریافت خسارت و... موضوع مقاله ای رادیویی است که رادیو لندن به آن پرداخته است.

در این مقاله رادیویی آمده است:

«به دنبال وقوع جنگ میان ایران و عراق، 72 فروند کشتی تجارتی در شط العرب [اروندرود] به دام افتاده اند و هنوز نتوانسته اند به دریای آزاد راه پیدا کنند و برای آزادساختن این کشتی ها نیز برنامه ای در کار نیست. صاحبان این کشتی ها نیز به مؤسسات بیمه مراجعه کرده و ارقام نجومی درخواست کرده اند. فقط این هفته در شهر لندن که بیشتر بیمه نامه ها در آن منعقد شده، جنب وجوش بیشتری به چشم می خورد. "لرد" که از شرکت های معروف بیمه است، از دادگاه عالی کراچی خواسته است که درباره برخی از ادعانامه های پیچیده، به داوری بنشینند.

"ویلیام هیل"، از اعضای بخش خبری بی بی سی، درباره سرنوشت این کشتی ها و همچنین نحوه اداره آنها چنین می نویسد: در ماه سپتامبر سال گذشته مسیحی که جنگ میان ایران و عراق آغاز شد، بعضی از کشتی ها براثر اصابت گلوله توپ صدمه دیدند، ولی گزارشات اخیر حکایت از آن دارد که اکثر این کشتی ها که در شط العرب [اروندرود] زندانی شده اند، سالم هستند.

صاحبان برخی از این کشتی ها فرار کرده اند، ولی از اکثر کشتی ها گزارش می رسد که یا حداقل، خدمه کشتی ها را نگه داشته اند یا اینکه سرنشینان و خدمه آنها همچنان در استخدام هستند و در کشتی ها اقامت دارند. از قول منابعی گفته شده است که استخدام یا برکناری سرنشینان کشتی ها باید زحمت چندانی نداشته باشد.

بنا به گفته بوبکر، خبرنگار مجله فهرست لویدز که در لندن چاپ می شود و مطالب مربوط به این کشتی ها در آن منعکس می گردد، به نظر می رسد منطقه ای که کشتی ها در آن قرار دارند، تحت کنترل عراقی هاست و به نظر می رسد تا زمانی که جنگ ایران و عراق پایان نیافته، نمی توان دریافت که کار لایروبی شط العرب [اروندرود] به طوری که کشتی ها بتوانند عبور کنند به عهده چه کسی است. شط العرب [اروندرود] معمولاً گل آلود است و باید مرتباً لایروبی شود تا قابل کشتیرانی باشد. تاکنون بیش از یک سال است که این کار، یعنی لایروبی صورت نگرفته است.

سازمان ملل متحد کوشیده است تا توافقی میان ایران و عراق بر سر کشتی ها و آزادکردن آنها ایجاد کند، ولی یک مقام سازمان ملل متحد گفته است که حال به نظر می رسد که کشتی ها تا پایان جنگ میان دو کشور، در شط العرب [اروندرود] زندانی خواهند بود.»(1)

ص: 165


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 206، 21/7/1360، ص2 ضمیمه، رادیو لندن، 20/7/1360.

1

امروز خبرگزاری های آسوشیتدپرس و رویتر آخرین تحولات داخلی مصر و اخبار مربوط به آن را منعکس کردند. دراین حال، روزنامه های سوری نیز همکاری رهبران جدید مصر با امریکا را به شدت محکوم کردند.

خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد: ترور انور سادات، اقدام یک گروه کوچک از نظامیان نیست و پای یک گروه بزرگ بنیادگرا در میان است. این خبرگزاری افزود: منابع رسمی مصر با انتشار بیانیه ای اعلام کردند، به دنبال ترور سادات، 18 تن از افسران ارتش به خاطر گرایش های شدید مذهبی اخراج شده و به کارهای غیرنظامی گماشته شده اند. به گفته منابع مذکور، 4 مرد که 3 تن از آنان غیرنظامی و نفر چهارم خالد اسلامبولی، یک افسر ارتش بوده است، عامل ترور سادات می باشند. گزارش های دیگری که از قاهره رسیده، حاکی از آن است که 200 نفر نظامی و غیرنظامی دررابطه با قتل سادات بازداشت شده اند. خبرنگار بی بی سی در قاهره گزارش داد که مقامات امنیتی مصر معتقدند، ترور سادات نمی تواند کار یک گروه کوچکی باشد که در رژه نظامی رخنه کرده باشند. به گزارش واحد مرکزی خبر به نقل از آسوشیتدپرس از قاهره، پلیس مصر تحقیقات گسترده خود را برای یافتن 5 مسلمان بنیادگرا که به طور علنی زدوخوردهای خونین دو روزه در "اسیوط"(1) را هدایت کردند و از آن تاریخ متواری شده اند، آغاز کرده است.(2)

به گزارش این خبرگزاری، حسنی مبارک، نامزد ریاست جمهوری مصر، در مصاحبه با نشریه نیوزویک گفت: او قول می دهد که به کوشش های صلح خاورمیانه که انور سادات درپیش گرفته بود ازجمله عادی کردن روابط با اسرائیل، وفادار باشد.(3)

همچنین بنا به اعلام رویتر، وزیر خارجه امریکا پس از ملاقات با حسنی مبارک اعلام کرد: امریکا در نظر دارد تحویل اسلحه به مصر و سودان را تسریع نماید و اضافه کرد که برای امریکا خیلی اهمیت دارد که حضور خود را در منطقه نشان دهد.(4) وی همچنین در یک مصاحبه تلویزیونی اعلام کرد که ماه آینده مانور بسیار بزرگ و مهمی با شرکت نیروهای امریکا و مصر و چند کشور خلیج فارس در مصر انجام خواهد شد.(5) وزیر خارجه امریکا هنگام ترک قاهره پیش بینی کرد که مصر و عربستان سعودی به دلیل منافع مشترکشان ظرف چند هفته آینده روابط خود را بهبود بخشند.(6)

وزیر خارجه فرانسه نیز دراین باره گفت: مرگ انور سادات می تواند روابط مصر و دیگر کشورهای عرب را بهبود بخشد.(7)

ص: 166


1- یکی از شهرهای مصر که پس از ترور "انور سادات"، تظاهرات مردم مسلمان و مقابله نیروهای مصری با آنان، شهر را به تشنج کشید و نیروهای مصری عده فراوانی از مردم آن شهر را کشته یا دستگیر کردند.
2- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص16.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 206، 21/7/1360، ص20، قاهره - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 20/7/1360.
4- همان، واشنگتن - خبرگزاری رویتر، 20/7/1360.
5- همان، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 20/7/1360.
6- همان، قاهره - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 20/7/1360.
7- همان، پاریس - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 20/7/1360.

روزنامه های سوریه نیز در شماره های خود حسنی مبارک، نامزد ریاست جمهوری مصر، را به شدت مورد حمله قرار دادند. به گزارش آسوشیتدپرس از دمشق، روزنامه تشرین، ارگان حزب بعث سوریه، دراین باره نوشته است: با ادامه راه سادات و ادامه تلاش برای تبدیل مصر به عامل و پایگاهی برای امپریالیزم امریکا، وارثین این خائن نیز به سرنوشت وی دچار خواهند شد.

روزنامه الثوره نیز ژنرال هیگ وزیر امور خارجه امریکا را متهم کرد که با همکاری رهبران جدید مصر برای تحت کنترل درآوردن تحولات مصر عجولانه دست به اقداماتی زده است. این روزنامه افزوده است: هیگ به شدت در اشتباه است. ملت مصر به امریکا و رژیم صهیونیستی و عمالشان با قاطعیت جواب منفی داده اند و با مبارزه انقلابی خود و سرنگونی خائنین تازه وارد، مصر را به سنگر اعراب باز خواهند گرداند.(1)

ص: 167


1- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص16.

ص: 168

روزشمار جنگ سه شنبه 21 مهر 1360 14 ذی الحجه 1401 13 اکتبر 1981

1

به دنبال افزایش تدریجی فعالیت ها و اقدامات ایران جهت اجرای عملیات آتی در کمترین زمان ممکن، گزارش های نیروهای خودی در طول یک هفته گذشته حاکی از آن است که میزان اقدامات و تحرکات ارتش عراق نیز در جبهه جنوب به ویژه در مناطق عمومی غرب شوش و اهواز با شیب ملایمی درحال افزایش است. دراین خصوص گزارش های واصله از عناصر اطلاعاتی سپاه به این شرح است:

در محور غرب دزفول و شوش، مجموعه اقدامات یک هفته گذشته ارتش عراق نشان می دهد که دشمن در خطوط پدافندی خود، مشغول تقویت و تحکیم همه نقاطی است که امکان رخنه نیروهای ایران در آنها و محاصره شدن یگان های عراقی وجود دارد. درنتیجه حین اقدامات درگیری هایی نیز میان نیروهای خودی و دشمن رخ داده است. دراین زمینه در روز شانزدهم مهرماه، حجم آتش خمپاره اندازها و تیربارهای دشمن در منطقه مشطط از یک سو و اقدام نیروهای عراقی به جمع آوری میدان مین و سیم خاردارهای منطقه شمال شرقی شلیبیه از سوی دیگر از قصد حمله ارتش عراق حکایت داشت که فعالیت خمپاره اندازهای خودی مانع از این حمله شد.(1)دو روز بعد، ارتش عراق یک گروهان تانک را از دشت عباس به طرف کرخه و شوش انتقال داد و هم زمان با حرکت این نیروها دشمن مواضع خودی را زیر آتش گرفت.(2) که در مجموع بر اثر آتش شدید و مستمر خمپاره اندازهای 61 و 82 میلی متری دشمن، 4 نفر شهید و 3 نفر زخمی شدند.(3)

در روز نوزدهم مهرماه نیز یک دسته نیروهای ارتش عراق به سنگرهای خالی در منطقه مشطط و عنکوش نفوذ کردند که با نیروهای سوار زرهی خودی درگیر و متواری شد و یک نفر از ارتش عراق به اسارت نیروهای خودی درآمد.(4) در این روز علاوه بر تحرک زیاد نیروهای ارتش عراق، تانک های دشمن به طور پراکنده نیروهای خودی را هدف قرار می دادند.(5)همچنین ارتش عراق در طول دیروز و امروز، در محور دزفول «با نیروهایی به استعداد یک

ص: 169


1- احمد دهقان، مجموعه آثار شهید حسن باقری (گزارش روزانه جنگ، شش ماهه دوم 1360)، تهران: مرکز نشر آثار شهید حسن باقری، 1389، ص61، گزارش شماره 371، 17/7/1360.
2- همان، ص66، گزارش شماره 373، 19/7/1360.
3- همان، ص63، کزارش شماره 372، 18/7/1360.
4- همان، ص79، گزارش شماره 376، 22/7/1360.
5- همان، صص 67 - 66، گزارش شماره 373، 19/7/1360.

دسته تانک و یک دسته پیاده به تپه سبز حمله ور شد که درنتیجه شجاعت و مقاومت 6 تن از نیروهای خودی، شکست خورد و مجبور به عقب نشینی شد. نیروهای خودی در منطقه لیخضر به تپه121 در منطقه قریه عباس حمله کردند و این تپه را به تصرف درآوردند. دشمن متعاقباً دست به ضدحمله زد که درنتیجه آتش شدید توپخانه خودی، دشمن با ازدست دادن یک دستگاه تانک و یک دستگاه نفربر مجبور به عقب نشینی شد.»(1)

علاوه براین، روزگذشته در جبهه مشطط، نیروهای خودی متشکل از یک گروهان تانک (7دستگاه)(2)و یک گروهان سوار زرهی، بعد از درگیری کوتاهی با نیروهای گشتی دشمن، تپه120 را آزاد کردند. این تپه بر مناطق اطراف خود ازجمله سه راهی قهوه خانه - رادار تسلط دارد.(3)

براساس گزارش دیگری از اطراف این محدوده، «در منطقه سندال، گشتی های دشمن قصد مین گذاری منطقه را داشتند که با هوشیاری نیروهای خودی متواری شدند. در این منطقه درگیری شدید بین نیروهای خودی و دشمن ادامه داشت و دشمن از کاتیوشا نیز استفاده کرد. ضمناً توپخانه دشمن که به طرف تنگه رقابیه شلیک می کرد، از این منطقه کاملاً مشهود بود. لازم به تذکر است که در نتیجه این درگیری 2 تن از نیروهای خودی مجروح و یک تن شهید شدند. در ساعت 5:00، تعدادی تانک یا نفربر دشمن از منطقه خارج شده ... و احتمالاً به طرف تپه های سندال رفتند. 60 تا 80 نفر از نیروهای عراقی به وسیله خودروهای سبک به روستای شلیبیه [روبه روی شهر شوش] وارد شده و در آنجا مستقر شدند. همچنین 3 خودرو زیل به این منطقه وارد شد.» علاوه براین، گزارش های رسیده از محور دشت عباس از تبادل آتش شدید میان نیروهای خودی و دشمن حکایت دارد که در جریان آن «با آتش خمپاره انداز خودی چند سنگر گروهی منهدم شد و حدود 15 نفر کشته و زخمی شدند.»(4)

در محور غرب اهواز، اقدامات اخیر ارتش عراق نشانه آن است که دشمن با درک اهمیت محور مواصلاتی حمیدیه - چزابه که نقش بسزایی در تدارک نیروهای شمال و جنوب استان خوزستان دارد، ضمن افزایش میزان تبادل آتش، تقویت پایگاه ها و تحکیم مواضع پدافندی به ویژه در منطقه جنوب جاده حمیدیه - چزابه و رودخانه کرخه را در دستور کار خود قرار داده است.

در این دوره برابر گزارش ها در برخی نقاط محورهای حمیدیه(5)، سوسنگرد(6)و بستان(7)، بلدوزرهای دشمن در طول شبانه روز مشغول کار بودند و به طورکلی ضمن احداث و حفر سنگر به ایجاد میدان مین و نصب سیم خاردار مبادرت ورزیده اند.(8)به عنوان نمونه طبق یکی از گزارش های رسیده از محور سوسنگرد در منطقه رمله، «دشمن هر شب خاکریز خود را محکم تر و مرتفع تر می کند و روی رودخانه نیسان 4 پل داشته و به تازگی یک پل دیگر نیز تعبیه کرده است. از این پل ها 3 پل در غرب زین العابدین و 2 پل در شرق زین العابدین قرار دارند. در اطراف پل ها ضد هوایی نصب شده و فاصله پل ها از یکدیگر 150 تا 300 متر است. توپخانه دشمن در

ص: 170


1- همان، ص79، گزارش شماره 376، 22/7/1360.
2- همان، ص84، گزارش شماره 377، 23/7/1360.
3- احمد دهقان، روزنوشت (یادداشت های روزانه شهید حسن باقری)، تهران: مرکز نشر آثار شهید حسن باقری، 1392، صص 231 - 230.
4- احمد دهقان، مجموعه آثار شهید حسن باقری، پیشین، ص72، گزارش شماره 375، 21/7/1360.
5- همان، ص70، گزارش شماره374، 20/7/1360.
6- همان، ص57، گزارش شماره 369، 15/7/1360؛ و- همان، ص66، گزارش شماره 373، 19/7/1360.
7- همان، ص63، گزارش شماره372، 18/7/1360؛ و- همان، صص 70 - 69، گزارش شماره 374، 20/7/1360.
8- همان، ص59، گزارش شماره 370، 16/7/1360.

200 متری جنوب جاده شرفه (جاده هویزه - رفیع) در حوالی زین العابدین مستقر است.»(1)همچنین در محور الله اکبر - بستان در گزارش نیروهای اطلاعاتی سپاه ضمن اشاره به افزایش "تردد دشمن در جاده بستان - سوبله"(2) و تحکیم مواضع "نیروهای عراقی مستقر در شمال بستان"(3) آمده است: «دشمن مشغول مرتفع کردن خاکریز خط مقدم خود بین روستای جابرحمدان و جاده قدیمی الله اکبر - بستان است. صدای فعالیت بلدوزرها در شب های 20 و 21/7/1360 به گوش می رسید. در چند شب اخیر، دشمن با تانک، توپخانه، خمپاره انداز و تفنگ106 میلی متری مواضع خودی را زیر آتش قرار داد که نیروهای خودی پاسخ لازم را به آتش دشمن دادند. ضمناً تلفات و خساراتی به نیروهای خودی وارد نشد.»(4) لازم به ذکر است که در محورهای مزبور علاوه بر اقدامات مهندسی بلدوزرهای دشمن، به طور هم زمان و با شدت بیشتری خمپاره اندازهای عراقی روی مواضع خودی اجرای آتش می کردند که به علت کوتاه بودن خاکریز خودی برتری آتش با دشمن گزارش شده است.(5)

درمقابل، در عملیات نیروهای سپاه در منطقه حمیدیه یک دستگاه خودرو منهدم شد و 5 نفر از نیروهای دشمن کشته و 7 نفر نیز زخمی شدند.(6) در نوزدهم مهرماه، مسعود پیشبهار، معاونت طرح و عملیات قرارگاه نصر و مظفر آقا خورده، مسئول مهندسی قرارگاه کربلا، برای شناسایی منطقه غرب ارتفاعات الله اکبر و شمال بستان عازم این منطقه شدند.(7) علاوه براین در محور سوسنگرد، با آتش خمپاره انداز نیروهای ستاد جنگ های نامنظم به یک دستگاه خودرو خسارات کلی وارد آمد. همچنین بر اثر شلیک تیر مستقیم تانک های دشمن یکی از برادران پاسدار گروه شناسایی به شهادت رسید.(8)

1

براساس بررسی ها و اقداماتی که کارگروه های تشکیل شده در سپاه و ارتش برای بررسی طرح عملیاتی آزادسازی بستان انجام داده اند (روزشمار 15/7/1360)، درحالی که سپاه پاسداران مشغول تکمیل شناسایی های خود از دشمن و وضعیت زمین منطقه است، امروز فرماندهی نیروی زمینی ارتش، پیش نویس طرح پیشنهادی ارتش را در این منطقه ارائه داد.

در کتاب ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس آمده است: «براساس تدبیر ابلاغ شده، طرح کلی مانور به صورت تک در شمال رودخانه کرخه برای تأمین شهر بستان و تک هم زمان در جنوب کرخه برای تأمین مناطق غرب سوسنگرد تا کناره شرقی "هورالعظیم" تعیین شد. این به مفهوم آزادسازی مناطق اشغالی باقیمانده در دست دشمن در دشت آزادگان و رسیدن به خط مرزی در این منطقه بود.»(9)-(10)

ص: 171


1- همان، صص 67 - 66، گزارش شماره 373، 19/7/1360.
2- همان، صص 70 - 69، گزارش شماره 374، 20/7/1360.
3- همان، ص63، گزارش شماره 372، 18/7/1360.
4- همان، صص 79 و 80، گزارش شماره 376، 22/7/1360.
5- همان، ص66، گزارش شماره 373، 19/7/1360؛ و- همان، ص58، گزارش شماره369، 15/7/1360؛ و- همان، صص 72و 73،گزارش شماره 375، 21/7/1360.
6- همان، ص58، گزارش شماره 369، 15/7/1360.
7- احمد دهقان، روزنوشت، پیشین، ص226.
8- احمد دهقان، مجموعه آثار شهید حسن باقری، پیشین، صص 64 - 63.
9- درباره انتخاب منطقه عملیاتی طریق القدس و اختلاف دیدگاه های فرماندهان ارتش و سپاه، سردار علایی در کتاب اخیر خود (روند جنگ ایران و عراق) توضیحاتی داده است که در ضمیمه این گزارش آمده است.
10- سیدیعقوب حسینی، مسعود بختیاری و محمدحسن لطفی، ارتش جمهوری اسلامی در هشت سال دفاع مقدس، جلد 2، سازمان عقیدتی - سیاسی ارتش جمهوری اسلامی، تهران: 1373، ص189.

1

نیروهای گشتی - رزمی سپاه در منطقه ریجاب و میش رنگین با نیروهای عراقی درگیر شدند و ضرباتی به آنها وارد کردند و در دهلران با نفوذ به منطقه تحت تسلط نیروهای عراقی، اقدام به مین گذاری کرده، خسارت هایی به دشمن وارد آوردند.

یک واحد گشتی نیروهای سپاه و بسیج "ریجاب" با گروهی از نیروهای عراقی در زیر جاده کاری درگیر شدند که نیروهای عراقی مجبور شدند مقداری مهمات همچون 29 عدد گلوله خمپاره82 و یک جعبه فشنگ کالیبر70 را جا گذاشته، منطقه را ترک کنند.(1)همین نیروها در منطقه "میش رنگین" با 50 نفر از نیروهای عراقی درگیر شدند و آنها را مجبور به فرار کردند. در این اقدام نیز 26 عدد گلوله خمپاره82 و 3 صندوق فشنگ کالیبر50 به دست نیروهای خودی افتاد.(2)

در دهلران نیز نیروهای سپاه با نفوذ به خاک عراق، در نزدیکی یکی از پایگاه های نظامی عراق مین گذاری کردند که در ساعت 12:00، یک تریلر نظامی ارتش عراق براثر انفجار مین کار گذاشته شده منهدم شد و حدود 10 نفر از نیروهای عراقی نیز کشته یا زخمی شدند.(3)

2

درپی اقدام نظامی ماه گذشته ارتش عراق در منطقه ای در حوالی بغداد، برای دستگیری مجاهدین مسلمان عراقی نشریه کانادایی کرسنت اینترنشنال درباره نحوه این اقدام نوشت: در اواسط ماه سپتامبر (24/6/1360)، نیروهای بعثی عراق دهکده ای را با 5 هزار نفر سکنه پس از بمباران و به آتش کشیدن، به وسیله بولدوزر با خاک یکسان کردند. نیروهای عراق در جست وجوی گروهی از مجاهدین مسلمان عراقی بودند و پس از اینکه گمان بردند این افراد در این دهکده پناه گرفته اند، به آنجا حمله کردند. کرسنت این دهکده را "جیزان ال کاوول" در نزدیکی "الخالص" در شمال شرقی بغداد معرفی کرده و افزوده است: زمانی که نیروهای شبه نظامی بعثی برای دستگیری مجاهدین مسلمان عراقی وارد عمل شدند، یگان ویژه ارتش عراق هم دست به کار شد و تمامی اهالی این دهکده را تا آخرین نفر قتل عام کرد.(4)

3

تصرف مجدد ارتفاع 2525 در محور روانسر - کامیاران با تلاش نیروهای ایران، ناکام ماندن افراد حزب دمکرات در تصرف شهر اشنویه، بی نتیجه بودن حمله افراد این حزب به نیروهای سپاه و ارتش، ادعای کذب رادیو صدای کردستان در تصرف دوساعته شهر نقده به دست نیروهای ضد انقلاب، به دام افتادن چند نفر از نیروهای سپاه هنگام مذاکره با "صنار مامدی" از رهبران سابق حزب دمکرات، مهم ترین تحولات امروز در مناطق کردنشین بود.

نیروهای سپاه پاسداران، ارتش، ژاندارمری و پیش مرگان کرد مسلمان در عملیاتی مشترک، ارتفاع

ص: 172


1- سند شماره 119335 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه منطقه7 (کرمانشاه) به طرح و برنامه تهران، 23/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 144839 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای عملیات، طرح و برنامه ریزی عملیات ستاد سپاه پاسداران منطقه7، شماره یک، 24/7/1360، ص3.
2- سند شماره 119335 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 144839 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 049917 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه ریزی سپاه منطقه7 (کرمانشاه) به طرح و برنامه مرکز، 24/7/1360 سند تک برگی.
3- سند شماره 144839 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4- روزنامه کیهان، 22/7/1360، ص16.

2525 را در محور روانسر - کامیاران که افراد حزب دمکرات ایران مجدداً آن را تصرف کرده بودند، بازپس گرفتند. پس از عملیات نیروهای خودی در روز 17 مهرماه و تصرف ارتفاع سرکوب 2525 زرنه در حدفاصل شهرهای روانسر - کامیاران، نیروهای حزب دمکرات که در روستاها و مناطق اطراف حضور داشتند، مجدداً این ارتفاع را تصرف کرده، روی آن مستقر شدند. به دنبال این اقدام، امروز نیروهای سپاه، ارتش، ژاندارمری و پیش مرگان کرد مسلمان در اقدامی مشترک و گسترده بخشی از روستاهای بین روانسر و کامیاران را پاک سازی کردند و ارتفاع زرنه را مجدداً به تصرف خود درآوردند. همچنین نیروهای عمل کننده خودی، روستاهای شاهینی، آفرین پایین، حسین آباد، ماویان، کوه دره، لون کهن، لون سادات، کلاتی و تخت زنگی (سنگی) را پاک سازی کردند. در این عملیات تعدادی از نیروهای حزب دمکرات کشته یا زخمی شدند و یک قبضه خمپاره انداز 81 میلی متری که به دست نیروهای حزب دمکرات افتاده بود، پس گرفته شد.(1)

امروز همچنین طرح حمله گسترده ای که حزب دمکرات برای تصرف شهر اشنویه تدارک دیده بود، قبل از اجرا با هماهنگی نیروهای سپاه و ارتش و همکاری پیش مرگان کرد مسلمان و حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی ها) خنثی شد و نیروهای خودی با اجرای تک غافلگیرکننده به محل تجمع نیروهای حزب دمکرات، آنها را به خاک عراق فراری دادند. در این درگیری که عمدتاً در جنوب شرقی اشنویه و در روستاهای "ده شمس" و "ده گرجی" انجام شد، 8 نفر از افراد این حزب کشته شدند. حاتم دعاخوان(2)، خلبان فراری با درجه سروانی، از فرماندهان نظامی حزب دمکرات و از افراد کشته شده در این عملیات بود.(3)رادیو حزب دمکرات ایران درباره تلفات واردشده در این عملیات به نیروهای حزب دمکرات، فقط به این نکته اشاره کرد که در درگیری های روز بیست و یکم مهرماه اشنویه، یکی از پیش مرگان حزب دمکرات که از اعضای دلسوز و فداکار حزبی بود، کشته شده است.(4)

یک ستون نظامی متشکل از نیروهای سپاه و ارتش که در حوالی جنگل امیرآباد در جاده میاندوآب به مهاباد در حرکت بود، با هجوم عناصر حزب دمکرات کردستان ایران که به سلاح های مختلفی مجهز بودند، روبه رو شد، اما با واکنش نیروهای خودی، مهاجمان با تحمل تلفاتی مجبور به ترک محل شدند. در این درگیری، یک زن و دختر از اهالی محل، براثر برخورد ترکش خمپاره مهاجمان به شهادت رسیدند و یک نظامی هم زخمی شد. همچنین یک خودرو صدا و سیما نیز آسیب دید.(5)

علاوه براین، رادیو صدای کردستان امروز گزارش داد که پیش مرگان هیز (گردان) افشین به شهر نقده حمله کرده، به مدت 2 ساعت کنترل شهر را به دست گرفته اند. به گزارش این رادیو، پیش مرگان حزب به قرارگاه (محل استقرار) حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی ها) نیز حمله کرده و خسارت های فراوانی به آنها وارد آورده اند.(6)

ص: 173


1- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 208، 22/7/1360، ص23، سنندج - خبرگزاری پارس، 22/7/1360؛ و- سند شماره 5570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 29/7/1360، ص2؛ و- سند شماره 294317 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان، 23/7/1360، ص1؛ و- سند شماره 049918 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه ریزی سپاه منطقه7 (کرمانشاه) به طرح و برنامه مرکز، 24/7/1360، سند تک برگی؛ و- سند شماره 144839 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص4؛ و- سند شماره 257561 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از روابط عمومی منطقه7 به فرماندهی منطقه7، 27/7/1360، ص1.
2- وی سروان خلبان پاک سازی شده و ازجمله خلبانان اشرف پهلوی بود.
3- روزنامه اطلاعات، 26/7/1360، ص4، به نقل از اطلاعیه روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 210، 25/7/1360، ص10، روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، 24/7/1360؛ و- سند شماره 5570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 29/8/1360، ص3؛ و- روزنامه کیهان، 26/7/1360، ص4، ارومیه - واحد مرکزی خبر؛ و- سند شماره 180957 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش کلی درباره کمبا، سماجا2، 17/9/1360، ص5.
4- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 211، 26/7/1360، صص 7 - 6 ضمیمه، رادیو کردستان ایران، 25/7/1360.
5- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 209، 23/7/1360، ص24، ارومیه - خبرگزاری پارس، 23/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص1؛ و- سند شماره 138705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/8/1360، صص 1 و 4.
6- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص18ضمیمه، رادیو صدای کردستان ایران، 23/7/1360.

همچنین امروز "حسن شفیع زاده"، فرمانده سپاه منطقه هشتیان و "حسین تحویلداران" از سپاه ارومیه همراه "عبدالرحمن کریمی"، عضو سابق کادر مرکزی حزب دمکرات کردستان ایران و پیرو کنگره چهارم(1) که برای امنیت و پاک سازی منطقه با سپاه همکاری داشت، برای گفت وگو با "صنار مامدی" از پیروان سابق کنگره چهارم با موضوع بازپس گیری 48 قبضه سلاح دولتی در دست صنار مامدی به مقر وی در روستای "سیاوان" در منطقه شپیران در شمال ارومیه رفته بودند که به دست عوامل صنار مامدی خلع سلاح و سپس گروگان گرفته شدند. پس از چندین ساعت بازداشت، به دستور صنار مامدی، رحمان کریمی و یکی از دوستان کرد او که همراه وی بود، به قتل رسیدند(2) و حسن شفیع زاده و حسین تحویلداران و دو محافظ رحمان کریمی در منطقه "هشتیان" آزاد شدند.(3)*(4)

1

افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شهرهای شیراز، قزوین و تهران دست به اقداماتی زدند که براثر آن 3 تن از مردم عادی زخمی شدند. با تلاش نیروهای امنیتی تعدادی از عناصر این سازمان در تبریز و رشت دستگیر شدند. در شهر نور و بخش علمده (رویان) این شهر نیز یک گروه از چریک های فدایی خلق به دکل رادیو و تلویزیون "سوردار" حمله و آن را منهدم کردند.

یک گروه ترور سازمان مجاهدین خلق (منافقین) ساعت 6:50 به قصد ترور صاحب یک مغازه تابلوسازی در بلوار "گلستان" شیراز به سمت وی تیراندازی کردند که اصابت چند گلوله به زخمی شدن وی انجامید. در این اقدام همچنین 2 نفر دیگر که در داخل مغازه بودند براثر اصابت گلوله زخمی شدند. به نوشته روزنامه اطلاعات، این چهارمین بار است که افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) برای ترور صاحب این مغازه، که از افراد متعهد محل است، اقدام می کنند.(5)

ص: 174


1- براثر فشارهای نظامی جمهوری اسلامی به حزب دمکرات کردستان ایران، اختلاف نظر درباره جنگ مسلحانه علیه نظام در اعضای مرکزیت حزب افزایش یافت و تعدادی از اعضای مرکزی حزب دمکرات در کنگره چهارم این حزب از این تشکیلات جدا شدند که رحمان کریمی یکی از این افراد بود. در فرهنگ سیاسی منطقه، این افراد به پیروان کنگره چهارم معروف شدند.
2- * جنازه رحمان کریمی در 26 مهرماه در روستای "چهریق" در جنوب غربی سلماس کشف شد. (سند شماره 119374 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه منطقه5 (تبریز) به اطلاعات سپاه مرکز، 28/7/1360.)
3- * حسین علایی، فرمانده وقت سپاه ارومیه، در مقاله ای که به مناسبت پاسداشت شهید حسن شفیع زاده نوشته است، به موضوع گروگان گرفته شدن شهید پرداخته است. ترسیم وضعیت امنیتی منطقه شمال غرب ارومیه، علت مذاکره نمایندگان سپاه با صنار مامدی، نقش رحمان کریمی در این ماجرا و چگونگی آزاد شدن 2 نیروی پاسدار و محافظان رحمان کریمی ازجمله محورهایی است که در بخشی از این مقاله از آنها سخن رفته است. شرح کامل این واقعه در ضمیمه این گزارش درج شده است.
4- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 214، 29/7/1360، ص22، ارومیه - خبرگزاری پارس، 28/7/1360؛ و- سند شماره 139350 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن دوم گروه اطلاعات) به نخست وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 7/8/1360، ص1؛ و- سند شماره 071244 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ارومیه به فرماندهی مرکز، 27/7/1360، سند تک برگی.
5- روزنامه اطلاعات، 26/7/1360، ص4.

همچنین در قزوین، یک گروه عملیاتی این سازمان، بعدازظهر امروز در خیابان انصاری این شهر نارنجکی را به یک مغازه خشک شویی پرتاب کردند که خسارت و تلفاتی به همراه نداشت و عاملان پرتاب نارنجک قبل از فرار از صحنه، به کمک اهالی محل دستگیر و به نیروهای کمیته تحویل داده شدند. از افراد دستگیر شده، یک قبضه کلت و تعدادی فشنگ مربوط به آن به دست آمد.(1)

در تهران در دبیرستان دخترانه سیزده آبان در منطقه نظام آباد، یکی از معلمان این دبیرستان که از هواداران مجاهدین خلق (منافقین) بود، یک بمب دست ساز را داخل ساعت دیواری اتاق مدیر مدرسه کار گذاشته بود که قبل از انفجار، شخص ناشناسی از وجود بمب در ساعت دیواری خبر داد و نیروهای سپاه این بمب را خنثی کردند.(2)

همچنین در تبریز، مسئول امور مالی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که از مدت ها پیش تحت تعقیب بود، شناسایی و دستگیر شد.(3)

در رشت نیز نیروهای پاسدار با استفاده از اطلاعات مردمی، یک خانه تیمی را در خیابان لاهیجان این شهر کشف و ساکنان آن را که 2 نفر از فعالان سازمان مجاهدین (منافقین) بودند، دستگیر کردند. تعدادی سلاح و تجهیزات نظامی ازجمله 2 قبضه اسلحه و 2 عدد نارنجک و مطالب نوشته شده به رمز، از این خانه تیمی به دست آمد.(4)

نیروهای سازمان چریک های فدایی خلق (اقلیت) ساعت 17 امروز، به دکل فرستنده رادیو و تلویزیون سوردار واقع در ارتفاعات بخش علمده (رویان) شهرستان نور حمله کردند و آسیب فراوانی به آن وارد آوردند. خبرگزاری پارس در گزارش مفصلی به وضعیت جغرافیایی منطقه ای که رادار در آن واقع شده، چگونگی اقدام نیروهای این سازمان در تخریب وسایل و امکانات رادار و ساختمان های آن، میزان آسیب های واردشده و مشاهدات برخی افراد حاضر در صحنه پرداخته و مطالبی را بدین شرح درج کرده است:

«ساعت 5 بعدازظهر، حدود 50 تا 60 تن از عناصر وابسته به امریکا طی یک سری عملیات مسلحانه که بیش از یک ساعت و نیم به طول انجامید، فرستنده سوردار سیمای جمهوری اسلامی استان مازندران را که در یک منطقه کوهستانی در 35 کیلومتری بخش علمده از توابع شهرستان نور و در 150 کیلومتری شهرستان ساری (مرکز استان مازندران) در ارتفاع دو هزار متری از سطح دریا قرار دارد، مورد حمله قرار دادند.

ضد انقلابیون پس از منفجر کردن 4 فرستنده بسیار قوی تلویزیون، به آتش کشیدن وسایل فنی ایستگاه، خودرو و خوابگاه پرسنل و غارت آذوقه و وسایل کارکنان در جنگل های اطراف متواری شدند.

براساس این گزارش، ضد انقلابیون که لباس های سبزرنگ به تن داشته و به سلاح های کلاشنیکف، ژ3، کلت کمری، یوزی و نارنجک مسلح بودند، ازطریق بی سیم های دستی هماهنگی ایجاد می کردند. این افراد را یک اکیپ پزشکی نیز به منظور درگیری های احتمالی همراهی می کرده است. لهجه های

ص: 175


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 208، 23/7/1360، ص24، قزوین - خبرگزاری پارس، 22/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 27/7/1360، ص15، زنجان - خبرگزاری پارس به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قزوین؛ و- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص13، قزوین، واحد مرکزی خبر.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 208، 23/7/1360، ص6، تهران - خبرگزاری پارس، 22/7/1360.
3- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص1، تبریز- خبرگزاری پارس به نقل از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تبریز.
4- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 208، 23/7/1360، ص24، رشت، 22/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 26/7/1360، ص14، رشت - خبرگزاری پارس.

ترکی - کردی و گیلکی مهاجمین حاکی از اهلیت های متفاوت آنان از نقاط مختلف ایران بوده است. برخی از آنها که به زبان گیلکی صحبت می کردند، چهره های خود را با پارچه پوشانده بودند.

ضد انقلابیون پس از به بارآوردن ضایعات، شعارهایی بدین شرح به وسیله ماژیک های قطور و رنگ های اسپری بر در و دیوار ایستگاه سوردار نوشتند: سوردار، سیاهکل پیوندتان مبارک؛ زنده باد مبارزه مسلحانه که تنها راه رسیدن به آزادیست؛ جنگ بین دو رژیم ضد خلقی جمهوری اسلامی و رژیم بعث عراق جنگی غیرعادلانه است و ما خواهان قطع جنگ و تبدیل آن به جنگ عادلانه خلق با امپریالیسم هستیم؛ چریک های فدایی خلق ایران؛ مرگ بر سازش کاران و دغل کاران؛ تنها یک خلق مسلح می تواند آزاد زندگی کند؛ زنده باد خلق رزمنده کرد که برای آزادی مبارزه می کند.

بنا به اظهار یکی از کارشناسان سیمای جمهوری اسلامی ایران مرکز ساری، از 4 فرستنده موجود در این ایستگاه، 2 دستگاه به شدت آسیب دیده و 2 دستگاه دیگر درصورتی که وسایل و امکانات لازم تأمین شود، تا 2 روز دیگر تعمیر می شوند و تصویر سیمای جمهوری اسلامی مازندران مجدداً برقرار خواهد شد. گفته می شود میزان خسارت وارده به دستگاه ها حدود 50 میلیون تومان است.

... یکی از شاهدان گفت: مهاجمین در ساعت 17:15 دقیقه، فرستنده را کاملاً در اشغال خود داشتند و با صف کردن پرسنل ایستگاه [به آنان] گفتند، وسایل شخصی خود را از خوابگاه بیرون بیاورید و پس از آن، با گازوئیل موجود در موتورخانه، آسایشگاه ما را که در رژیم گذشته کاخ اختصاصی قطبی، مدیرعامل رادیو تلویزیون، بود به همراه میلیون ها تومان وسایل داخل آن به آتش کشیدند و به ما گفتند از اینجا تکان نخورید که تا یک ربع دیگر، ساختمان فرستنده به هوا می رود. ... وی ادامه داد: ضد انقلابیون در آخرین مراحل به وسیله بی سیم، به افرادی که آنان را تیپ های 7، 8 و... می نامیدند، خبر پیروزی عملیاتشان را دادند که از آن سوی بی سیم نیز گاهی خبر ورود یک اتومبیل به آنان داده می شد.»(1)

1

پس از انتخاب آیت الله خامنه ای به مقام ریاست جمهوری در تاریخ 10/7/1360، چون طبق قانون اساسی، وی از این پس ریاست شورای عالی دفاع را برعهده خواهد داشت و تصدی پست نمایندگی امام ازسوی ایشان در شورای عالی دفاع، فاقد وجاهت قانونی است، امروز امام خمینی در حکمی حجت الاسلام رفسنجانی را به جای ایشان به سمت نمایندگی خود در این شورا معرفی کردند. اصل حکم به شرح زیر است:

«جناب حجت الاسلام آقای حاج شیخ اکبر هاشمی رفسنجانی، دامت افاضاته، بدین وسیله جناب عالی به سمت نمایندگی از طرف اینجانب به شورای عالی دفاع منصوب می شوید که ان شاءالله تعالی ضمن انجام وظایف محوله به ادارات مربوطه دیگر نیز رسیدگی و نظارت نمایید. موفقیت جناب عالی را از خدای تعالی مسئلت دارم.»(2)

ص: 176


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 208، 23/7/1360، صص 6 - 5، ساری - خبرگزاری پارس، 22/7/1360؛ و همان، ص21، ساری - خبرگزاری پارس، 22/7/1360؛ و همان، ص18، مازندران - خبرگزاری پارس.
2- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، جلد 15، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378، ص302.

1

رئیس جمهور منتخب مردم، امروز در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی حضور یافت و دربرابر نمایندگان مجلس و رئیس دیوان عالی کشور، اعضای شورای نگهبان قانون اساسی، نخست وزیر و وزیران کابینه (دولت سابق)، جانبازان انقلاب و جمعی از خانواده های شهدا، مراسم تحلیف را به جای آورد. به نوشته روزنامه کیهان، آیت الله خامنه ای، رئیس جمهوری، قبل از ادای سوگند، در سخنانی اعلام کرد: امروز این مراسم برای برادر مخلص شما از این جهت هیجان انگیز است که درحقیقت برزبان آوردن و تصریح کردن به چیزی است که به طور طبیعی با کاندیداشدن برای ریاست جمهوری و با قبول این مسئولیت بر دوش او وجود داشته و سنگینی می کرده است. وی افزود:

مردم ما از صدر تا ذیل در طول دو سال و نیم اخیر، خصوصاً یک سال گذشته، صحنه هایی از وفای به عهدها و پیمان ها را مجسم کرده اند و تصویرهای افتخارآمیزی را در مقابل چشم قرار دادند. جالب اینجاست که دشوارترین مشکل ها، فقط مخصوص طبقات پایین جامعه ما نیست، بلکه مسئولین بالای کشور را هم در بر گرفته است. همه جا معمولاً طبقات بالا از درگیری با مشکلات بزرگ و جان ستان معاف هستند، فرماندهان کمتر شهادت نصیبشان می شود، سران و مسئولان کشور کمتر دچار حوادث سخت می شوند، ولی ما افتخار می کنیم که کسی نظیر مرحوم آیت الله بهشتی را در شمار شهدا داریم. افتخار می کنیم که در میان مسئولان دولتی و نمایندگان مجلس تعداد معتنابهی شهید داریم.(1)

ص: 177


1- روزنامه کیهان، 21/7/1360، ص2.

1

امام خمینی امروز با ارسال 3 پیام جداگانه به سران کشورهای قطر، دوبی و فجیره، ضمن تبریک عید قربان، بار دیگر به تلاش امریکا برای ضربه زدن به جمهوری اسلامی ایران اشاره کرده و بمباران مخازن نفتی کویت را توطئه ای در همین راستا دانستند.

امام خمینی با بیان اینکه ایران به جرم ضدیت با امریکا مورد ننگین ترین تهمت ها قرار گرفته است، خاطرنشان کردند: «ما دربرابر توطئه های گوناگون امریکای جهانخوار قرار گرفته ایم، تا جایی که برای لکه دار کردن جمهوری اسلامی ایران به وسیله ایادی خود مانند رژیم بعث عراق و با کمک حکومت های مرتجع منطقه، مخازن نفتی کشور مسلمان کویت را مورد هجوم قرار می دهد و ما را مسئول این جنایت بزرگ قلمداد می کند. ملت ما در برابر این توطئه های ننگین انتظار حمایت کشورهای اسلامی را دارند تا بهتر بتوانند به راه افتخارآمیز خود بدون وابستگی به شرق و غرب ادامه داده و اهداف عالیه اسلام را در جهان تحقق بخشند.»(1)

2

روزنامه کرسنت اینترنشنال (چاپ کانادا) روابط هانی الحسن، یکی از افراد با نفوذ سازمان آزادی بخش فلسطین و اولین سفیر این سازمان در تهران، با رجوی و بنی صدر را بررسی کرده و با انتقاد از بی صداقتی رهبران این سازمان دراین باره، اصل رابطه "ساف" با اشخاص و گروه های مخالف جمهوری اسلامی را مورد انتقاد قرار داده است. کرسنت این گونه اقدامات ساف را ریشه ای و ناشی از ساختار تفکر نادرست رهبران این سازمان قلمداد کرده است، تا جایی که حکومت داری و برخورداری از مزایای ریاست را بر آزادسازی فلسطین ترجیح داده اند. کرسنت می نویسد:

«گرایشات غیرمذهبی بنی صدر، مورد توجه سازمان آزادی بخش فلسطین قرار گرفته است. روزنامه کویتی الانباء (تاریخ 10 شهریور) نوشت: "هانی الحسن، رئیس قسمت سیاسی سازمان آزادی بخش فلسطین (ساف)، در تاریخ نهم شهریور با بنی صدر و مسعود رجوی ملاقات کرده است." هانی الحسن اولین نماینده سازمان آزادی بخش فلسطین بعد از انقلاب اسلامی در

ص: 178


1- صحیفه امام، ج 15، صص 303، 304 و 305.

تهران بود. روز بعد [از این ملاقات]، خبرگزاری فرانسه به نقل از هانی الحسن گفت: "ما نمی توانیم برادران مجاهد را که در کنار فلسطینیان جنگیده اند، فراموش کنیم. هانی الحسن افزود: ما امیدوار هستیم برادر مسعود رجوی با یاسر عرفات ملاقات کند تا اوضاع ایران را بررسی کنند، زیرا در ایران حمام خون همچنان ادامه دارد و ما ناچاریم راهی برای مقابله با این وضع پیدا کنیم"

در تاریخ یازده شهریور، ساف این خبر را رسماً تکذیب کرد و گفت: "هانی الحسن در تاریخ مذکور در رومانی بوده است و خبر این ملاقات یک افتراء است."

سپس روزنامه سعودی الشرق الاوسط [تاریخ سیزدهم شهریور] عکسی را از ملاقات هانیالحسن و رجوی چاپ کرد و مجله هفتگی المجله [14 تا 21 شهریور] طی گزارشی نوشت: "هانی الحسن بنا به مأموریت ویژه ای برای ملاقات بنی صدر و رجوی به پاریس رفته است و این ملاقات در خانه بنی صدر در تاریخ هشتم شهریور صورت گرفته است." هفته نامه المجله به نقل از "محافل آگاه" نوشت: "دو گرایش در میان جنبش مقاومت فلسطین وجود دارد:

الف) ادامه همکاری با [امام] خمینی.

ب) تمرکز حمایت فلسطینیان از بنی صدر و رجوی."

هفته نامه المجله نوشت: "فلسطینیان اطلاعاتی در دست دارند که حاکی از آن است که بنی صدر به زودی به قدرت در ایران باز خواهد گشت. این هفته نامه همچنین مصاحبه ای با هانی الحسن را منتشر ساخت که طی آن هانی الحسن ملاقات را تأیید کرد و از رجوی و بنی صدر با احترام زیادی یاد کرد." کرسنت افزوده است: لازم به گفتن نیست که این حرکات راه درست سیاست گذاری برای مردم و انقلاب ایران که همواره حامی فلسطینیان در مبارزه علیه اشغالگران صهیونیست فلسطین بوده اند، نیست. پس از انقلاب ایران، اسرائیلی ها از ایران اخراج شدند و سفارت اسرائیل به سفارت فلسطین تبدیل شد و فلسطینیان از مقام رسمی که حتی در کشورهای عربی نیز از آن برخوردار نیستند، در ایران برخوردار شدند. این تنها قسمت کوچکی از وضعیت ساف است. در طول سالیان دراز، ساف درگیر حرکاتی بوده است که با هدف آزادسازی فلسطین مغایرت داشته است. اعضای ساف در موارد متعدد با اسرائیلی ها ملاقات کرده اند تا به نوعی به سازش دست یابند.

ساف به طور روزافزونی، به صورت یک دولت عربی منحط درآمده است که دارای ادارات بزرگ، سفارتخانه ها، هیئت ها و بوروکرات هایی است که "از زندگی خوبی" برخوردار هستند. واضح است که رهبری ساف به نوعی "سازش" برای گرفتن کرانه غربی کشیده شده و درعوض جهاد برای آزادسازی فلسطین را رها کرده است. مسلمانان جهان از ساف حمایت می کنند، چون معتقدند ساف می خواهد فلسطین اشغالی را آزاد کند. جمهوری اسلامی ایران با پیشنهاد تشکیل یک "جبهه اسلامی واحد" علیه اسرائیل، این دسته از رهبران ساف را نگران کرده است.»(1)

ص: 179


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 207، 22/7/1360، صص 13 - 14، پاریس - خبرگزاری پارس به نقل از روزنامه کرسنت اینترنشنال، 21/7/1360.

1

روزنامه امریکایی وال استریت ژورنال با فرض صحیح بودن ادعاهای منابع غربی درباره بمباران تأسیسات نفتی کویت به وسیله هواپیماهای ایرانی، موقعیت جغرافیایی و اقتصادی این کشور را عاملی برای تحت فشار قرارگرفتن ازطرف عراق و ایران خوانده است. در این مقاله به ادعاهای عراق درباره حاکمیت تاریخی آن کشور بر کویت و برخی اقدامات عراق برای تسلط و سهم خواهی بیشتر از مقامات آن کشور اشاره شده و نقش آن کشور در پشتیبانی مالی و ترانزیت کالا برای دولت عراق بررسی شده است؛ و بدین ترتیب این روزنامه سعی دارد که نشان دهد رفتار کویت در حمایت از عراق، ناخواسته و تحت فشار دولت عراق می باشد.

در این مقاله آمده است:

«کویت این کشور نفت خیز حوزه خلیج فارس با بالاترین درآمد سرانه در جهان، علاوه بر گرفتاری ثروت دچار همسایگان بد نیز هست. [هرچند] کویت به طور رسمی در طول جنگ سیزده ماهه بین ایران و عراق، بی طرفی خود را اعلام کرده است، ولی به عنوان یک کشور عرب، تمایلاتی به سوی عراق از خود نشان داده است. این کشور وام های چند میلیارد دلاری دراختیار عراق گذارده و اجازه داده است که از این کشور به عنوان بندرگاهی برای عبور مقادیر بسیار زیادی مواد غذایی، مهمات، مواد سوختی و دیگر ضروریات به عراق استفاده شود. حمایت کویت از عراق، به رغم تکذیب تهران، موجب حملات هوایی ایران به خاک کویت شده است که جدیدترین آنها حمله 3 جنگنده ظاهراً ایرانی، روز نهم مهرماه گذشته به ایستگاه نگهداری نفت در ام العیش است. یک مقام کویتی در اشاره به ضعف کشورش در مقابل حملات بیگانه می گوید: پرتاب دقیق 2 بمب به روی تأسیسات بنزین سازی، آب های شور و کارخانه تولید برق کویت کافی است که این کشور را فلج نماید.

از طرف دیگر، کویت ازسوی عراق در فشار بوده است. عراق هرگز از ادعای خود مبنی بر اینکه کویت بخشی از خاک عراق است، صرف نظر نکرده است. اگرچه عراق از 10 سال پیش تابه حال این مطلب را به طور علنی اظهار نکرده، اما با این وصف، به قول یک وکیل کویتی هرگاه خشونت سیاسی در کویت روی می دهد، متهمین یا در حمایت بغداد قرار می گیرند و یا [این موضوع] تنها به اخراج آنها (به عراق) منتهی می شود. اگرچه این اتهام به طور رسمی اعلام نشد، ولی دولت کویت عراق را مسئول توطئه نافرجام ترور "صادق قطب زاده"، وزیر خارجه وقت ایران، که سرگرم دیدار از کویت بود، می داند. پس از وقوع 5 انفجار که در حومه کویت روی داد، مقامات کویتی فرار 2 تن از 7 متهم بمب گذاری به عراق را علناً اعلام نمودند. هنگامی که شیخ سعد عبدالله الصباح، ولیعهد کویت، خواستار استرداد این 2 تن شد، صدام حسین در پاسخ به کویت، این کشور را به این دلیل

ص: 180

که به وی اجازه نداده جزیره بوبیان را به پایگاهی نظامی مبدل سازد، مورد تنبیه قرار داد و پرسید، چرا اعراب نمی توانند متحداً از عراق علیه ایران حمایت کنند.

کویت درعوض پذیرفت که علاوه بر وام 2 میلیارد دلاری، فروردین ماه گذشته 5/1 میلیارد دلار دیگر به عراق اعطا نماید. ولی بنا به گفته یک مقام کویتی، "صدام راضی نیست"، هرگاه او پول می خواهد، کافی است ما را تحت فشار قرار دهد.

یکی از مقامات بندر کویت می گوید: "با حجم کالاهایی که به عراق می رود، بندرهای کویت چنان شلوغ شده اند که کشتی ها درحال حاضر مجبور هستند، 70 روز منتظر [تخلیه بار] بمانند." یکی از نمایندگان مجلس شورای ملی کویت می گوید: "تجار کویتی از این بابت خوشحال اند، زیرا مسئله ارسال کالا به عراق برای آینده سودآور است. ولی دولت ترجیح می دهد که چنین تجارتی را نداشته باشد."

یکی از دلایلی که کویت ترجیح می دهد چنین تجارتی را نداشته باشد، حمله ایران به پست های مرزی ابدالی است؛ محلی که کالاها ازطریق آن وارد عراق می شوند. پس از این بمباران، هاشمی رفسنجانی به کویت گفت: "این اخطاری بود که به عراق کمک ننماید."

اوایل سال جاری، ایران یک کشتی را که در اجاره شرکت نفت کویت بود، تحت این عنوان که در آب های غیرقانونی در منطقه جنگی بوده است، توقیف کرد، ولی پس از اینکه کویت مقاصد صلح جویانه خود را اعلام کرد، کشتی مزبور آزاد شد.

اگرچه تعداد بسیاری از ایرانیان در کویت به سر می برند، ولی وجود عده بی شماری از فلسطینی ها در آن کشور، اجازه مخالفت مستقیم با "آرمان های عرب" را به حکام این کشور نمی دهد. ازاین رو وسایل ارتباط جمعی کویت از آغاز جنگ تا به حال خط طرف داری از عراق را حفظ کرده اند.

موقعیت جغرافیایی کویت از یک طرف و خطری که این کشور را ازسوی رهبران رژیم اسلامی ایران تهدید می کند، اساس نقش اصلی کویت در ایجاد شورای همکاری خلیج (فارس) را تشکیل می دهند، ولی این مسئله خشم عراق را بدین خاطر که در گردهمایی کویت با عربستان سعودی، بحرین، امارات عربی متحده، قطر و عمان شرکت ندارد، برانگیخت.»(1)

ضمیمه گزارش91: توضیحات سردار علایی درباره انتخاب منطقه عملیاتی طریق القدس و اختلاف دیدگاه های فرماندهان ارتش و سپاه

منطقه عملیاتی طریق القدس بین اراضی شمال غربی شهر اهواز محدود به ارتفاعات الله اکبر و ارتفاعات میشداغ و تپه های رملی از جنس ماسه بادی یا شنی در شمال، رودخانه نیسان و شهر هویزه در جنوب، در شرق سوسنگرد و در غرب هورالهویزه، تنگه چزابه و مرزهای بین المللی قرار داشت. وسعت این منطقه 3 برابر منطقه عملیاتی ثامن الائمه(ع)؛ یعنی حدود 600 کیلومتر مربع بوده است. زمین این منطقه برای اجرای عملیات به گونه ای بود که از

ص: 181


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 220، 5/8/1360، صص 10 - 9، تهران - خبرگزاری پارس،4/8/1360.

شمال به تپه های رملی یا شن های روان، از غرب به باتلاق، آب گرفتگی و سرزمین عراق و از جنوب به رودخانه نیسان متکی بود؛ بنابراین، رزمندگان ایران فقط در شرق حضور داشتند. با چنین آرایشی، دشمن از سمت جبهه های شمالی و جنوبی خود خطری احساس نمی کرد و در شرق منطقه عملیاتی تمرکز دفاعی داشت.

انتخاب این زمین برای عملیات طریق القدس فرایندی نسبتاً بلندمدت را طی کرد. آقای علایی، یکی از فرماندهان ارشد سپاه در این عملیات، نوشته است: «پیش و پس از عملیات ثامن الائمه(ع)، بحث های بسیاری بین فرماندهان سپاه و ارتش، درباره تعیین منطقه نبرد صورت گرفت. در هنگام بررسی، مطالعه و طرح ریزی عملیات طریق القدس، ارتش عراق بر توان رزمی خود افزوده بود و 2 لشکر جدید 14 و 15 پیاده را تأسیس کرده بود. همچنین حدود 150 گردان را در منطقه بین جاده اهواز - خرمشهر تا شرق بصره و حدود 100 گردان دیگر را در غرب منطقه شوش و دزفول و حدود 40 گردان رزمی را در منطقه سوسنگرد و بستان گسترش و آرایش داده بود.

در چنین شرایطی و متناسب با توان رزمی موجود ایران بود که فرماندهان، [منطقه] عملیات طریق القدس را انتخاب کردند تا رزمندگان بتوانند با برتری نسبی در منطقه موردنظر، بر قوای دشمن فائق آیند. آن گاه به تناسب توسعه سازمان رزم، مناطقی همچون فتح المبین در غرب شوش و بیت المقدس در غرب کارون و شرق بصره را انتخاب کردند. بحث های بسیاری درباره انتخاب منطقه عملیات انجام گرفت و دیدگاه های مختلف، ارزیابی و بررسی شد.»

با این توضیح، آقای علایی به ارزیابی دیدگاه های متفاوت در درون ارتش و سپس اختلاف نظر دو سازمان مستقل سپاه و ارتش پرداخته، در ادامه به دلایل انتخاب دیدگاه فرماندهان سپاه در انتخاب منطقه عملیاتی طریق القدس اشاره می کند. وی دراین باره نوشته است: «پس از شکستن حصر آبادان دو نظر متفاوت درمورد منطقه مناسب برای عملیات وجود داشت: دیدگاه اول این بود که پیش از اجرای عملیات ثامن الائمه(ع)، بنا به نظر فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش، تیمسار ظهیرنژاد، باتوجه به حضور دشمن در 20 کیلومتری جنوب غربی اهواز و نیز در غرب رودخانه کرخه، چنانچه عملیاتی در منطقه بستان صورت می گرفت، ارتش عراق می توانست با اتخاذ تاکتیک شیوه تهاجمی، شهر اهواز - اندیمشک را تهدید کند، سپس در جناح شمالی منطقه عملیاتی استقرار یابد و عقبه نیروهای تک کننده را تهدید کند. بنابراین، تیمسار ظهیرنژاد در آن شرایط با اجرای عملیات در جبهه غرب سوسنگرد و در منطقه طرح موافق نبود. وی این طرح را پرخطر می دانست و بر این نظر خود اصرار داشت، حتی یک بار پیش از عملیات ثامن الائمه(ع) در حضور تیمسار فلاحی و حجت الاسلام اشراقی - داماد امام خمینی - در مقر لشکر92 اهواز عصبانی شد و اعلام استعفا کرد. تیمسار ظهیرنژاد اجرای تک در منطقه عمومی دزفول و در غرب رودخانه کرخه را پیشنهاد می کرد. همچنین برخی دیگر از فرماندهان معتقد بودند که چنانچه رزمندگان اسلام از منطقه سوسنگرد به سمت مرز بین دو کشور پیشروی کنند، موجب "جناح دادن" به قوای دشمن خواهد شد. البته، پس از فرمان امام خمینی(ره) مبنی بر شکستن حصر آبادان، سرتیپ ظهیرنژاد نیز برای منطقه آبادان تقدم عملیات آفندی قائل شد، اما تیمسار فلاحی که سرپرست ستاد مشترک ارتش بود، به همراه دکتر چمران با اجرای عملیات در جبهه غرب سوسنگرد و منطقه بستان موافق بودند.(1) تیمسار فلاحی اعتقاد داشت که درصورت آزادسازی بستان می توان با اجرای تبلیغات وسیع و گسترده، اثر روانی بزرگی را بر مردم ایران گذاشت و موجب تخریب روحیه دشمن شد، زیرا شهرها برای مردم و رسانه ها شناخته شده هستند و

ص: 182


1- البته هر دوی این فرماندهان، تیمسار فلاحی و دکتر چمران، هنگام طرح ریزی و اجرای عملیات طریق القدس در قید حیات نبودند و به شهادت رسیده بودند.

تصرف یا ازدست دادن آنها نشانه قدرت یا ضعف نیروهای نظامی به حساب می آید، درحالی که تصرف یا ازدست دادن عوارض حساس نظامی که برای مردم غیرمتخصص ناشناخته اند، حساسیت افکار عمومی را چندان برنمی انگیزد. اما دیدگاه دوم این بود که فرماندهان سپاه پاسداران و ستاد عملیات [سپاه در] جنوب معتقد بودند، باتوجه به مقاومت نیروهای رزمنده دربرابر تهاجم دشمن و زمین گیر شدن ارتش بعثی در سراسر جبهه ها و همچنین اقدام ایران نسبت به شکستن حصر آبادان، ارتش عراق انگیزه آفند جدید و تهاجم بیشتر را برای گرفتن سرزمین های دیگری از ایران ندارد. فرماندهان ستاد عملیات [سپاه در] جنوب نیز معتقد بودند که عملیات باید در منطقه ای صورت بگیرد که زمین برنامه ریزی شده برای عملیات با توان رزمی خودی تناسب داشته باشد. منطقه بستان با توان رزمی ایران در آن هنگام تناسب داشت.

بعضی از فرماندهان نیز استدلال می کردند که ارتش عراق در این شرایط قادر به عبور از رودخانه کرخه و بستن جاده اهواز - اندیمشک نیست. ارتش عراق اگر می توانست از کرخه عبور کند، پیش از این و در شرایطی که به پیشروی های پی درپی خود در خاک ایران ادامه می داد، این کار را کرده بود. ازسوی دیگر، باتوجه به روحیه ضعیف فرماندهی ارتش بعثی، دشمن قادر به تهاجم جدید و مؤثر برای تهدید جناح راست عملیات یا عقبه نیروهای خودی نبود، زیرا لازمه آن، خروج از مواضع پدافندی و تحمل تلفات بسیار بود. لازم به ذکر است که روحیه نیروهای عراقی در آن شرایط پایین بود و راهبرد ارتش بعثی، پدافند در سراسر جبهه ها به منظور حفظ اراضی اشغالی ایران بود.

سرانجام پس از بررسی و ارزیابی هر دو راهکار، فرماندهان دیدگاه دوم را پذیرفتند و برنامه ریزی عملیات طریق القدس را براساس آن انجام دادند.»

آقای علایی پس از طرح جزئیاتی درباره شیوه طرح ریزی عملیات طریق القدس و جزئیات بیشتری از توان و استعداد دشمن در این منطقه پاسخ گروه کاری نیروی زمینی ارتش را به فرمانده جدید این نیرو این گونه توضیح می دهد: «[گروه کاری نیروی زمینی ارتش] به فرمانده جوان نیروی زمینی اعلام کردند که عملیات در منطقه بستان محاسن و معایبی دارد و درصورت موفقیت، تلفات انسانی و ضایعات تجهیزاتی زیادی برای آن برآورد می شود. در پایان هم نوشته بودند: "منطقی است که بپذیریم پیروزی در این طرح، مزیت تاکتیکی و برتری آنچنانی نسبت به دشمن به ما نخواهد داد که توان دشمن را برای ادامه جنگ درهم شکند." سرهنگ صیاد شیرازی [نیز] نظر خود را در 30/8/1360 بر حاشیه این برآورد این گونه نوشت:" ترکیب مقدس نیروهای رزمنده ارتش و سپاه درصورتی که به خوبی به کار گرفته شوند و هدایت گردند، بسیاری از موارد ذکرشده در بندهای معایب را خنثی می نماید."»

وی پس از بیان نظر نسبتاً مخالف گروه کاری نیروی زمینی ارتش و نظر مثبت فرمانده این نیرو، به بیان اصلی ترین دلایل انتخاب منطقه عملیاتی طریق القدس می پردازد و می نویسد: «اصلی ترین دلیل انتخاب منطقه بستان برای اجرای دومین عملیات بزرگ ایران، تناسب زمین و وسعت منطقه عملیاتی با توان رزمی رزمندگان اسلام در آن هنگام بود. این مسئله پس از شناسایی های مستمری که از ماه ها پیش در این منطقه درحال اجرا بود، مشخص شد. برنامه ریزان و طراحان عملیات به دنبال زمین و ناحیه ای می گشتند که بتوانند با حمله به آن، عملیاتی موفق و پیروز را اجرا کنند. همچنین پس از بیرون راندن دشمن از این زمین، بتوانند با کمک عوارض و موانع طبیعی منطقه، سرزمین آزادشده را حفظ کنند و دشمن را از پس گرفتن آن مأیوس سازند. شرایط جغرافیایی منطقه بستان به گونه ای بود که می توانست پس از تصرف آن، طول خط پدافندی نیروهای ایران را کم کند و خط دفاعی جدید و مناسب تری را پدید آورد. باتوجه به نکات فوق و بحث های زیادی که در آن دوران بین فرماندهان سپاه و ارتش صورت گرفت، نهایتاً اجرای عملیات در این منطقه به تصویب شورای عالی دفاع رسید.»(1)

ص: 183


1- حسین علایی، روند جنگ ایران و عراق، ج 1، تهران: نشر مرز و بوم، 1391، صص 367 - 363.

ضمیمه گزارش5: شرح دیدار دو تن از نیروهای سپاه و عبدالرحمن کریمی با صنار مامدی از رهبران سابق حزب دمکرات

پس از آنکه سپاه با کمک لشکر64 ارومیه و ژاندارمری استان آذربایجان غربی، شهر اشنویه را آزاد کرد و امنیت در نقاط مرزی با عراق و ترکیه برقرار شد و مسیر جاده سرو که به مرز ترکیه منتهی می شد، باز شد، براثر فشار مداوم سپاه بر حزب دمکرات کردستان ایران، در این حزب، انشعابی ایجاد شد و با برگزاری کنگره چهارم حزب در آن ایام، برخی از اعضای مرکزی حزب دمکرات، مثل عبدالرحمن کریمی و جهانگیر اسماعیل زاده که جنگ مسلحانه با جمهوری اسلامی را ناموفق ارزیابی می کردند، از حزب جدا شدند. لذا سپاه در آن هنگام جمعی را به سرپرستی حسین تحویلداران، مسئول مذاکره و ارتباط با انشعابیون حزب دمکرات کرد و کوشید که این روند جدایی و انشعاب در بین اعضای حزب، افزایش یابد. حسن شفیع زاده جزء افراد مؤثر همراه با حسین تحویلداران بود که مسئولیت پاک سازی روستاها و جاده های مناطق اطراف مرز ایران با ترکیه را برعهده داشتند. یک روز این گروه از عبدالرحمن کریمی، عضو انشعابی حزب دمکرات، خواستند که با کمک او برخی از سلاح های غیرقانونی موجود در منطقه را جمع آوری کنند؛ بنابراین، حسین تحویلداران و حسن شفیع زاده از سپاه به همراه عبدالرحمن کریمی و یک نفر دیگر همراه با وی، عازم منطقه شپیران محل اقامت صنار مامدی، از اعضای جداشده مرکزیت حزب دمکرات، شدند تا با وی مذاکره کنند. در هنگام گفت وگوی صنار مامدی با عبدالرحمن کریمی، بین این دو عضو سابق حزب دمکرات درگیری لفظی پیش آمد و عبدالرحمن کریمی در جواب صنار مامدی که خواسته بود سلاح ها در دست افراد او باقی بماند، گفت: "من یک چریک بوده ام و تو یک بورژوا و خان هستی، نه اهل مبارزه". با بیان این جمله ازسوی عبدالرحمن کریمی، یکباره افراد مسلح صنار مامدی، این چهار نفر را دستگیر و با خود به روستای دیگری که محل دادگاه حزب دمکرات بود، منتقل کردند. آنها نیمی از روز با خودرو در راه بودند تا به محل دادگاه رسیدند. در این محل، حسن شفیع زاده و حسین تحویلداران با آرامش قلبی نماز مغرب و عشای خود را اقامه کردند و شفیع زاده با چهره بشاش خود با دوستان می گفت و می خندید، درحالی که عبدالرحمن کریمی که احساس کرده بود حزب دمکرات می خواهد این 4 نفر را اعدام کند، بسیار نگران و آشفته بود. در این هنگام، عبدالرحمن کریمی به حسن شفیع زاده و حسین تحویلداران می گوید: "حالا من می فهمم که وجود خدا به ویژه در شرایط سخت چقدر ارزش و اهمیت دارد. در این حالت اضطراب، من هرچه مارکس و لنین را صدا کنم، کسی به فریاد من نخواهد رسید، اما چون شما به خداوند معتقدید و شهادت را سعادت می دانید، هیچ نمی ترسید و نگران نیستید." بالاخره پس از ساعتی، اطرافیان صنار مامدی، عبدالرحمن کریمی و نفر همراهش را که یکی از دوستان کرد وی بود، از زندان بیرون بردند و اعدام کردند و به سراغ حسن شفیع زاده و حسین تحویلداران آمدند. حسین تحویلداران در صحبت با صنار مامدی گفت: ما نمایندگان دولت جمهوری اسلامی هستیم و برای مذاکره و نه برای جنگ پیش شما آمده ایم و چنانچه ما را اعدام کنید، تمام مقرهای شما بمباران خواهد شد و سپاه به همه پایگاه های شما حمله خواهد کرد."

صنار مامدی با شنیدن این سخنان، احساس خطر کرده، به نیروهایش گفت: "این دو نفر را ببرید و در زیر تپه ای که سپاه بر بالای آن مستقر است، رها کنید و سپس به سمت پایگاه هشتیان سپاه تیراندازی کرده، بگریزید تا نیروهای سپاه به سمت پایین تیراندازی کنند و حسن شفیع زاده و حسین تحویلداران را خودشان با تیراندازی نیروهایشان بکشند." آنها، همین کار را می کنند، ولی به محض اینکه پایگاه سپاه شروع به تیراندازی می کند، حسن که می دانست در آن شب، چه کسی مسئول شب آن پایگاه است و اسم رمز عبور چیست، با صدای بلند و به زبان ترکی فریاد می زند که تیراندازی نکنید.

خوشبختانه حسن شفیع زاده و حسین تحویلداران زنده ماندند و فردای آن روز به سپاه ارومیه بازگشتند. پس از این ماجرا، دوباره سپاه به همان مناطق حمله کرد و درنتیجه صنار مامدی به ترکیه گریخت.(1)

ص: 184


1- " شهید حسن شفیع زاده در کلام یاران"، روایتی از سردار پاسدار دکتر حسین علایی، پایگاه اطلاع رسانی فرهنگ ایثار و شهادت به نشانی: http://www.Navide shahed.com/fa/

ص: 185

ص: 186

روزشمار جنگ چهارشنبه 22 مهر 1360 15 ذی الحجه 1401 14 اکتبر 1981

1

ساعت 10:20 امروز، 2 فروند هواپیمای میگ عراقی به بخش مرکزی شهر ایوان غرب در استان ایلام حمله کردند و مناطق مسکونی را با راکت هدف قرار دادند. هواپیماهای مهاجم سپس برخی از مردم شهر را که در خیابان ها پراکنده شده بودند هدف آتش مسلسل قرار دادند. در این حمله 2 کودک و یک زن باردار شهید و 13 تن زخمی شدند و 5 خانه نیز ویران شد.(1)

2

در ادامه عزیمت و پناهندگی نظامیان عراقی به جمهوری اسلامی ایران طی یک هفته گذشته 17 سرباز عراقی در مناطق مرزی سردشت(2)و 2 سرباز به همراه خانواده هایشان در مریوان خود را به واحدهای نظامی ایران معرفی و درخواست پناهندگی کردند.(3)

3

امروز نیز افراد وابسته به گروه های مسلح شورشی در مناطق کردنشین غرب و شمال کشور دست به تحرکاتی زدند که خسارات و تلفاتی را به همراه داشت.

در شهر تکاب نیز نیروهای حزب دمکرات شب هنگام وارد این شهر شدند و درحالی که به انواع سلاح ازقبیل آر.پی.جی7، نارنجک و اقسام اسلحه های انفرادی مجهز بودند، به ساختمان بسیج، شرکت نفت و انبار جهاد سازندگی حمله کرده، خسارت های نسبتاً فراوانی به ساختمان ها و ماشین آلات وارد آوردند. در این حمله که دو ساعت طول کشید و با مقابله نیروهای خودی پایان یافت، یک تن از مهاجمان کشته و 3 تن نیز زخمی شدند. در این عملیات به نیروهای خودی آسیبی وارد نشد.(4)

در مهاباد، افراد شاخه دختران هیز پیشوای حزب دمکرات در چهارراه آزادی این شهر به سمت نیروهای خودی تیراندازی کردند که به زخمی شدن یک پاسدار و یک زن عابر انجامید.(5) رادیو صدای کردستان تعداد کشته و زخمی های این اقدام را 2 تن پاسدار اعلام کرد.(6)

ص: 187


1- سند شماره 005304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری استان ایلام به وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران، 26/7/1360، ص2؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها وگزارش ها (ایران در 24 ساعته گذشته)، شماره 209، تاریخ 23/7/1360، ص14، تهران - خبرگزاری پارس، 23/7/1360؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 23/7/1360، ص2، ایلام؛ و- روزنامه اطلاعات، 23/7/1360، ص17، ایلام؛ و- سند شماره 5570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 29/8/1360، ص18.
2- سند شماره 294317 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان، 23/7/1360، ص1؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 210، 25/7/1360، ص3، ارومیه - خبرگزاری پارس، 24/7/1360؛ و- سند شماره 294000 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان، 19/7/1360؛ و- سند شماره 294009 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای عملیاتی، از لشکر28 (رکن2) به فرمانده عملیاتی شمال غرب (ارومیه)، 17/7/1360، ص1.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 204، 19/7/1360، خبرگزاری پارس، 18/7/1360؛ و- همان، ص2، سنندج - خبرگزاری پارس.
4- سند شماره 5570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 29/8/1360، ص18؛ و- سند شماره 144839 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای عملیات، طرح و برنامه ریزی عملیات ستاد سپاه پاسداران منطقه7، شماره 1، 24/7/1360، ص4؛ و- سند شماره 049917 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه سپاه منطقه7 (کرمانشاه) به طرح و برنامه مرکز، 24/7/1360، سند تک برگی.
5- سند شماره 138705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/8/1360، ص4.
6- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 211، 26/7/1360، ص7 ضمیمه، رادیو کردستان (مهاباد)، 25/7/1360.

در روستای قشلاق در چهار کیلومتری شرق سنندج نیز نیروهای مسلح غیرقانونی شبانه به شرکت مرمر حمله کرده، یک دستگاه لودر را آتش زدند و 2 نفر نگهبان این شرکت را نیز به گروگان بردند.(1)

در محور سقز - دیواندره، افراد مسلح غیرقانونی 2 تن از نیروهای انتظامی را به گروگان گرفتند.(2)

همچنین در منطقه سرو در شمال ارومیه، یک نفر پاسدار و یک نفر از اهالی محل که در تعقیب فردی فراری بودند، هدف گلوله های فردی نامعلوم قرار گرفته، هر دو زخمی شدند.(3)

یک خودرو زیل ارتش هنگام عبور از جاده ای خاکی در اطراف مهاباد به مینی که نیروهای مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند، برخورد کرد و منهدم شد. از تلفات واردشده گزارشی در دست نیست.(4)

1

سرپرست اداره آموزش وپرورش منطقه بوکان با انتشار اطلاعیه ای از همه معلمان و کارمندان خود خواست به مدت یک هفته بعد از نشر این آگهی خود را به اداره آموزش وپرورش بوکان معرفی کنند. در این اطلاعیه آمده است : نظر به اینکه شهر بوکان از وجود عوامل ضدانقلاب پاک سازی شده است و حاکمیت دولت جمهوری اسلامی ایران در شهر برقرار است، اداره آموزش وپرورش بوکان نیز مجدداً فعالیت های خود را آغاز نموده است. در قسمت دیگری از این اطلاعیه ضمن دعوت از معلمان و کارکنان اداره آموزش وپرورش بوکان برای معرفی خود، اخطار شده است که غائبان، متخلف محسوب شده، برابر قانون با آنان رفتار خواهد شد.(5)

2

اقدامات سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و تلاش نیروهای امنیتی برای مقابله با آن همچنان در شهرهای مختلف کشور ادامه دارد. سپاه های کرمان و خرم آباد نیز امروز نتایج اقدامات خود را علیه سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در هفته های اخیر، اعلام کردند.

یک تن از نیروهای بسیج شوشتر از ناحیه سر هدف گلوله های یک گروه ترور سازمان مجاهدین خلق (منافقین) قرار گرفت و شهید شد.(6)

در نیشابور نیز نیروهای این سازمان با ریختن گازوئیل و بنزین به مغازه یکی از کسبه شهر، قصد به آتش کشیدن آنجا را داشتند که موفق نشدند.(7)در یکی از خیابان های همین شهر حوالی ساعت 19، یک موتورسوار اقدام به تیراندازی های بی هدف کرد و از محل دور شد.(8)

در تهران در خیابان بیست ویکم منشعب از خیابان پارک (خالد اسلامبولی)، نیروهای کمیته منطقه3 با اطلاعاتی که از قبل دراختیار داشتند، برای دستگیری چند تن از عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به محل موردنظر مراجعه کردند و پس از محاصره خانه تیمی، از ساکنان خانه خواستند تا خود را تسلیم کنند که یکی از آنان با تیراندازی به طرف نیروهای پاسدار، امکان فرار 2 تن از افراد سازمان را فراهم کرد، ولی آن دو در خیابان به کمین نیروهای کمیته افتاده، دستگیر

ص: 188


1- سند شماره 138705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2- سند شماره 300814 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان، 2/8/1360، ص1.
3- سند شماره 138705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2.
4- سند شماره 138705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص1.
5- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص2.
6- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 212، 27/7/1360، ص5، تهران - خبرگزاری پارس، 26/7/1360.
7- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص8، تهران - خبرگزاری پارس، 23/7/1360، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه.
8- سند شماره 071220 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی مشهد به فرماندهی تهران، 23/7/1360، سند تک برگی.

شدند. نفر سوم نیز که در ساختمان باقی مانده بود، با مشاهده دستگیری آن دو تن، خود را تسلیم کرد. به نوشته روزنامه اطلاعات، در بازرسی از این خانه تیمی، 2 قبضه اسلحه کمری، یک قبضه تفنگ ژ3 و مقادیر فراوانی انواع فشنگ و اسناد و مدارک درون گروهی به دست آمد.(1)

به اعلام روابط عمومی سپاه پاسداران کرمان، در دو هفته گذشته، 2 خانه تیمی در کرمان کشف شد و 7 تن از اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) دستگیر شدند و یک تن از آنان به هلاکت رسید. روابط عمومی سپاه کرمان با اعلام این خبر می افزاید: یکی از این خانه ها مرکز ارتباطات اعضای گروهک امریکایی منافقین در سطح استان بود که از این منزل، 5 نفر دستگیر شدند. منزل دوم نیز به تشکیلات نظامی سازمان اختصاص داشت که عملیات منافقین در آن خانه طرح ریزی و اجرا می شد. براساس این گزارش، از این خانه نیز 2 نفر دستگیر شدند و نفر سوم در حین درگیری و فرار به هلاکت رسید.(2)

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرم آباد هم درباره فعالیت های خود و مبارزه با سازمان مجاهدین خلق (منافقین) اعلام کرد: با همکاری سازمان اطلاعاتی 36 میلیونی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرم آباد، در چند هفته گذشته، 8 خانه تیمی منافقین ازجمله مقر فرماندهی نظامی آنان در خرم آباد کشف شد. همچنین 16 نفر از افراد نظامی سازمان منافقین دستگیر شدند که فرماندهان آنها جزء دستگیرشدگان هستند. کشف چند قبضه اسلحه ازجمله کلت، یوزی و مقادیری تجهیزات و مهمات جنگی، مقداری اسناد و مدارک درون گروهی مرتبط با ترور مسئولان و افراد مذهبی شهر، که در دست اجرا بود، از دیگر فعالیت های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرم آباد در این مدت بوده است.(3)

1

رادیو بغداد در یک مقاله رادیویی دستگیری تعدادی از نیروهای مجاهدین خلق (منافقین) در خیابان کندوان منشعب از خیابان انقلاب در حوالی میدان فردوسی تهران را تاحد یک شورش و تظاهرات عمومی در شهر تهران وسعت بخشید و با خبرسازی دراین باره، به مثابه ارگان تبلیغاتی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) وارد میدان شد. بخش هایی از این گفتار بدین شرح است: «مبارزین، جوانان، رادمردان، شیرزنان، به پاخاستگان ایران، نیروهای انقلابی، توده های خشمگین [و] شنوندگان عزیر ایرانی، رژیم ترور و کودتا آرام آرام دربرابر نیروهای ملی - انقلابی به زانو درمی افتد. حوادث خونین و خشن دیروز تهران یک بار دیگر ثابت کرد که ازجان گذشتگانی در میان مخالفین استبداد حضور دارند که هرگز اجازه نخواهند داد استبداد در ایران دائمی شود، کسانی که به خود نارنجک و دینامیت می بندند و قهرمانانه جان می بازند تا دشمنان خلق را به طور گروهی نابود کنند.» رادیو بغداد در ادامه مطلب، می افزاید:

«روزبه روز صفوف مخالفین رژیم متراکم تر و نفرت شدیدتر می شود. این طور است که یک روز بیست نفر از جوانان به خیابان های تهران می آیند و شعار... می دهند و هنوز دقیقه ای نگذشته، ناگهان هزار نفر به آنان اضافه می شوند و این دسته هزار نفری تا به دو خیابان آن طرف تر برسد به یک جمعیت هزاران نفری مبدل می شوند. آری، دیروز یک گروه از مجاهدین خلق به پاسداران حمله بردند، زدوخورد درگرفت، تیراندازی شد، مردم بی سلاح و

ص: 189


1- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص3؛ و- روزنامه اطلاعات، 23/7/1360، ص20؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 210، 24/7/1360، صص 15 - 14، تهران - خبرگزاری پارس، 24/7/1360؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (ایران در 24 ساعت گذشته)، شماره 209، 23/7/1360، ص20، تهران - خبرگزاری پارس، 23/7/1360.
2- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص15، کرمان - خبرگزاری پارس به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کرمان.
3- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص2، خرم آباد براساس اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرم آباد؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص32، خرم آباد، 23/7/1360.

اسلحه به حمایت از مجاهدین [آمدند] و مجاهدین از مردم برخاستند و پاسداران سر به فرار نهادند. هرلحظه بر تعداد جمعیت اضافه می شد که گروه های دیگری از پاسداران به محل تظاهرات خشمگینانه مجاهدین خلق [منافقین] و مردم ناراضی از رژیم رسیدند. پاسداران هنوز سلاح بر سر دست نیاورده و مردم را قتل عام نکرده بودند که یک مجاهد جانباز خود را با نارنجک به زیر چرخ های کمان کار(1) پاسداران انداخت، گذشتن کمان کار از روی بدن مجاهد خلق [منافقین] همان و منفجرشدن نارنجک و به درک واصل شدن پاسداران همان. با این حرکت ساده یک مجاهد خلق، یک مبارز دیگر، درس تازه ای از غیرت و مردانگی به مردم داد.

... دلاوران و دانشجویان و زنان و مردان جان برکف سرتاسر ایران، دیروز در تهران انفجار چندین بمب کاخ ستم را لرزاند و مبارزه جان برکفان مجاهدین خلق [منافقین] و چریک های وطن پرست دیگر، پاسداران رژیم را به عقب نشینی و فراری دیگر واداشت و این جنگ و گریز تا آنجا ادامه خواهد یافت که یک روز قیام همگانی و سرتاسری شما مردم به پای خاسته و معترض ایرانی به ثمر رسد.»(2)

1

سازمان موسوم به "جبهه رهایی بخش الاحواز"(3) که اخیراً با حمایت عراق اعلام موجودیت کرده، در بیانیه ای رسمی از اقدامات و گفته های اخیر مسعود رجوی و بنی صدر مبنی بر اعطای خودمختاری به قومیت های ایرانی استقبال کرده و قومیت های ایرانی را ملل مختلف و اهالی عرب زبان خوزستان را فرزندان ملت عرب خوانده است. در این بیانیه آمده است: «اظهارات آقای مسعود رجوی که درباره اعطای حقوق قومی به فرزندان ملل ایران عنوان شد تا درک عقلایی و انسانی دیگری را به مشکلات اساسی که ایران با آنها روبه رو است، اضافه نماید و راه حل های بنیادی و صحیح را برای این کشمکش خونین بزرگ، که از بدو روی کارآمدن زمامداران جدید در ایران، بر این کشور حکم فرما شده، ارائه دهد. اظهارات آقای بنی صدر درباره این موضوع نیز ابعاد ویژه و خوبی داشته که باید خیلی زود به آن توجه شود تا ملل ایران را از این خونریزی که زندگی اقتصادی و فکری ایران را تعطیل و آن را به بازگشت به دوره های تاریک غوطه ور در عقب افتادگی تهدید می کند، دور سازد. ای فرزندان ملت عرب دلیر ما (!) در الاحواز، ای ملل صبور ایران، انحراف خطرناک، رودهای خون و اغتشاش، گرسنگی، انهدام، ناامنی، توقف مراکز تولید و عقب افتادگی از جهانی که به سوی پیشرفت و ثبات گام برمی دارد، تمامی اینها از خصوصیات برجسته رژیم فعلی شده است. دستیابی به حقوق مشروع و شرافتمندانه، جز از راه مبارزه خونین و تقدیم قربانیان شهید و فداکاری ها تا سقوط عناصری که هیچ ارزشی برای حقوق قومیت ها در ایران [قائل نیست] ازجمله خودمختاری - که زندگی دمکراتیک و فرهنگ قومی اصیل و حفظ چهره زندگی فرزندان آن را تأمین می سازد - صورت نخواهد گرفت.»(4)

ص: 190


1- کاماکار = کمان کار: نوعی خودرو نظامی است و سپاه فاقد آن است.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 208، 23/7/1360، صص 13 - 11 ضمیمه، رادیو بغداد، 22/7/1360.
3- جبهه رهایی بخش الاحواز از سازمان هایی است که مرام بعثی و تجزیه طلبانه دارد (جداکردن اهواز از ایران به نام عربستان ایران و پیوستن به عراق) و رژیم عراق آن را در چهارم مهرماه جاری راه اندازی کرده، از آن پشتیبانی می کند.
4- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 206، 21/7/1360، صص 22 - 21 ضمیمه، بخش عربی رادیو صوت الجماهیر، 20/7/1360.

1

امام خمینی امروز در جمع اعضای هیئت های تبلیغاتی اعزامی به هند و پاکستان و شرکت کنندگان در اجلاس بین المجالس سخنان کوتاهی ایراد کردند. محورهای سخنان امام در این دیدار عبارت بودند از: اظهار گلایه از کم کاری تبلیغاتی در سطح بین المللی، امیدواری به اقشار گوناگون مردم سایر کشورهای جهان به خصوص طبقات مستضعف برای درک انقلاب و همراهی با مردم ایران و تأکید بر سفرهای غیررسمی مقامات و گروه های تبلیغاتی و حضور بیشتر در میان اقشار عادی برای تبلیغ اهداف و دستاوردهای انقلاب.

ایشان فرمودند:

«انقلاب ما متکی به معنویات و خداست و آنهایی که با ما موافق اند کسانی هستند که با خط توحیدی موافق اند. ما باید خط معنویتی را که برای آن انقلاب کردیم فراموش نکنیم؛ همان خط معنویتی که با تمام بی عرضگی هایی که در تبلیغ نمودیم، باز مردم دنیا متوجه انقلابمان شدند. و این خط معنویت است که زورگویان با آن مخالف اند. متوجه باشید که در هرجا زورمندان و دولت ها با ما مخالف باشند، ملت ها با ما موافق اند. باید اساس را مردم و فکر مردم قرار داد و باید به فکر مردم بود، نه دولت ها، زیرا مردم و توده ها با حق موافق اند، چون زیر بار ستم بوده اند و نمی خواهند تحت سلطه امریکا و شوروی باشند.

ما درجهت تبلیغات تقریباً صفر بوده ایم. باید علاوه بر سفرهای رسمی، سفرهای غیررسمی هم بنماییم تا دنیا را بیدار کنیم. اگر بخواهیم انقلاب را صادر کنیم، باید کاری کنیم که مردم خودشان حکومت را به دست گیرند تا مردم - به اصطلاح - طبقه سه روی کار بیایند. تنها در سفرهای غیررسمی است که درست می توانید با مردم عادی کوچه وبازار تماس بگیرید و آنها را روشن کنید. بودن شما، که یال و کوپال ندارید، در میان مردم، هم جالب تر است و هم شما بهتر می توانید تبلیغ کنید. امروز مملکت مال خودتان است و امیدوارم با همت یکدیگر، محفوظ بماند.»(1)

2

محسن رضایی، فرمانده کل سپاه، در مصاحبه با روزنامه اطلاعات ضمن اشاره به سیاست کلی نظام در خلع سلاح گروه های مسلح غیرقانونی و مأموریت سپاه دراین باره، از موفقیت آمیزبودن برنامه های آموزش زندانیان گروه ها و سازمان های مسلح غیرقانونی خبر داد. به نوشته این روزنامه، فرمانده سپاه پاسداران گفت: سپاه در امر امنیتی و در امور مقابله با عوامل گروهک ها شرکت می کند. ما معتقد بوده و هستیم که موضوع ضدانقلاب یکی از عواملی است که می تواند انقلاب را تهدید کند و ضدانقلاب یکی از بازوهای

ص: 191


1- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، جلد 15، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، پاییز 1378، ص307.

اجرایی امریکا و سایر ابرقدرت هاست. ما معتقدیم با ضدانقلاب، باید یک نیروی انقلابی به مقابله بپردازد. در طرح جدید نیز ما بر همین اساس حرکت کردیم. موضوع ضدانقلاب در داخل به عهده سپاه است و سپاه که به عنوان بازوی انقلاب از ابتدا تاکنون عمل کرده، باید موضوع ضدانقلاب را در تمام مراحل دنبال کرده، توطئه آنها را خنثی کند. درمورد خلع سلاح گروهک ها، باید بگویم که هر گروه غیرقانونی مسلح که وجود داشته باشد، باید خلع سلاح شود و هر اطلاعی که دراین باره به ما برسد اقدام می کنیم و از این به بعد، ما اجازه نخواهیم داد که یک گروه غیرقانونی در این کشور دارای سلاح و مهمات جنگی باشد. وی اضافه کرد: جریانات اخیر به ما ثابت کرد که اگر مسائل گذشته را تکرار کنیم، به این ملت و به این انقلاب ضربه خواهیم زد. هیچ گروه غیرقانونی حق حمل سلاح در این کشور را ندارد و به محض اینکه چنین مواردی مشاهده شود، افراد حامل سلاح را دستگیر می کنیم.

فعلاً برای اشخاصی که اسلحه دارند قرار است جواز حمل سلاح صادر شود و مشخص گردد که چه کسی اسلحه دارد که این برنامه به زودی اجرا خواهد شد. فرمانده سپاه پاسداران درباره اصلاح فریب خوردگان گفت: ما بارها گفته ایم، افرادی که از زندان آزاد می شوند، ممکن است که کارهایی انجام بدهند و متأسفانه همان طور که سؤال کردید، چنین نیز شد و درست کسانی که با آنها عاطفی برخورد شد و بخشیده شدند، پس از آزادی دست به خرابکاری زدند. باید پدر و مادر افراد فریب خورده را آگاه کرد و به آنها فهماند که منافقین بچه هایشان را آن قدر فریب داده اند که دیگر دراختیار آنها نیستند. بعضی از پدر و مادرها انتظارات بیجایی نیز دارند. برنامه اصلاح فریب خوردگان از وسع ما خارج است. البته، ما پیشنهاد کردیم که در زندان های دادستانی، محل هایی برای آموزش دادن تعیین بشود که این موضوع پیگیری و اکنون آغاز شده و در مراحل اولیه است و برای آنها برنامه هایی نظیر دوره آموزشی گذاشته اند که درحال حاضر گروه های مختلفی مانند گروه فرقان در این آموزشگاه ها تعلیم می بینند و از ایدئولوژی سابق خود برگشته اند. این آموزش ها برای سایر گروهک ها نیز شروع شده و تاکنون بسیار موفقیت آمیز بوده است و بسیاری از آنها هم حاضر به قبول همکاری شده اند.(1)

1

درپی نامه(2) وزیر خارجه کویت به رئیس شورای امنیت سازمان ملل و طرح ادعای بمباران منطقه نفتی ام العیش کویت به وسیله هواپیماهای ایرانی، امروز میرحسین موسوی، وزیر امور خارجه ایران، در نامه ای خطاب به "دان حیم دوپین"، رئیس ادواری شورای امنیت، با رد قاطعانه ادعاهای دولت کویت، آن را اقدامی تحریک آمیز به منظور متحدکردن حکومت های عربی منطقه برای یک

ص: 192


1- روزنامه اطلاعات، 23/7/1360، ص5.
2- این نامه را صباح الاحمد الجابر الصباح، معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه کویت، در تاریخ 13/7/1360 خطاب به رئیس شورای امنیت ارسال کرده و در آن ضمن واردکردن اتهام بمباران منطقه العیش کویت به ایران، از رئیس شورای امنیت خواسته است تا اقداماتی برای جلوگیری از تکرار این گونه وقایع انجام شود. متن نامه وزیر خارجه کویت در ضمیمه روزشمار 15/7/1360 درج شده است.

درگیری نژادی ارزیابی کرد. بخشی از متن نامه وزیر خارجه ایران به شرح زیر است:

«عطف به نامه نخست وزیر و وزیر امور خارجه کویت درباره اتهامات تحریک آمیز مبنی بر ادعای بمباران تأسیسات نفتی کویت به وسیله جنگنده های ایران، که طی سند 14616/S مورخ 5 اکتبر 1981 منتشر شد، لازم است مجدداً تأکید کنم که جمهوری اسلامی ایران درحالی که قاطعانه این اتهامات را رد می کند، اعتقاد راسخ دارد که این اتهامات به منظور سرپوش گذاشتن بر شکست های اخیر ارتش متجاوز عراق در جبهه های جنوب ایران صورت گرفته تا به عراق کمک نماید از شکست نهایی در جنگ تجاوزگرانه اش - که بیش از یک سال طول کشیده است - رهایی یابد. همچنین این اتهامات برای بسیج رژیم های مرتجع منطقه علیه انقلاب اسلامی ایران در منازعه ای نژادی صورت گرفته است. جمهوری اسلامی ایران قویاً این گونه تحرکات را محکوم می کند و آن را به شدت برای صلح در منطقه و جهان خطرناک می داند.»(1)

1

وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با صدور بیانیه ای، برگزاری مانور نظامی امریکا در منطقه را حمایت از رژیم مصر و نوعی دخالت علنی در امور کشورهای منطقه دانست. در بخشی از این بیانیه آمده است: به دنبال اوج گیری امواج نهضت اسلامی در مصر و کشته شدن سادات، امریکا بار دیگر درصدد برآمده است تا پایه های لرزان رژیم های دست نشانده خود به ویژه رژیم مصر را در میان کشورهای مسلمان جهان مستحکم سازد و تجاوزهای خود را علیه ملت های مسلمان جهان گسترش دهد. امروز جهان شاهد گزارش پایگاه های نظامی امریکا در سراسر آب ها و زمین های اسلامی است و حکومت وحشی و جهان خوار ریگان تلاش می کند با توطئه های رنگارنگ و قدرت نمایی نظامی در خلیج فارس، اقیانوس هند، دریای مدیترانه و سواحل کشورهای اسلامی افریقا، امواج خیزش همگانی مسلمانان را درهم بشکند.

دولت جمهوری اسلامی ایران دخالت عملی امریکا در مصر و دیگر کشورهای اسلامی را دخالت در امور و شئون داخلی همه ملت های مسلمان جهان دانسته، آن را تعرض روشن علیه همه مسلمانان جهان و ملت زیر بار ستم مصر می داند.(2)

2

باتوجه به شرایط اقتصادی کشور و مشکلات جنگ تحمیلی، دولت با راه اندازی ستاد بسیج اقتصادی درصدد برآمده است تا فشار ناشی از کمبود برخی کالاهای عمومی را در سطح جامعه کاهش دهد. بهزاد نبوی، مشاور نخست وزیر و سرپرست ستاد بسیج اقتصادی، در همایش هماهنگی ستادهای بسیج اقتصادی استان ها درباره ساختار و سیاست های کلی این ستاد و نحوه اجرای سهمیه بندی کالاهای اساسی و آثار آن در جلوگیری از تورم، مطالبی بیان کرد. وی درمورد ماهیت این ستاد اظهار

ص: 193


1- جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل، ترجمه محمدعلی خرمی، جلد اول، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1387، صص 100 - 99.
2- روزنامه کیهان، 23/7/1360، ص3.

کرد: ستاد بسیج اقتصادی نهاد جدیدی نیست، بلکه یک ارگان و نهاد هماهنگ کننده است و درواقع ستاد بسیج اقتصادی، مجموعه وزارت خانه های درگیر با مسائل اقتصادی می باشد که این ستاد از همه امکانات دستگاه های اجرایی و نهادهای انقلابی به منظور حل مشکلات اقتصادی استفاده کرده و می کند. وی در قسمتی دیگر از سخنان خود گفت: خط مشی سیاسی و اجتماعی حاکم بر این ستاد، حمایت قاطع و بی چون وچرا از مستضعفان جامعه بوده و خواهد بود. نبوی سپس به عملکرد این ستاد درزمینه تثبیت قیمت کالاهای مورد مصرف عموم مردم اشاره کرد و ضمن برشمردن مثال هایی دراین باره، گفت: ستاد بسیج اقتصادی، قند و شکر را، که مصرف عمومی داشت، سه ریال ارزان تر از قیمتی که در گذشته به فروشندگان می داد، به مصرف کنندگان عرضه کرد. ازجمله اقدامات دیگر این ستاد به منظور حمایت از مستضعفان، توزیع قند اضافی هر سه ماه یک کیلو به روستاییان بوده که دراین خصوص در یک سال حدود یک صد هزار تن بر مصرف قند کشور افزوده شده است.

همچنین درمورد روغن، ما این کالا را حتی از قیمت عملی بازار هم پایین تر عرضه می کنیم. نبوی افزود: این ستاد از حفظ عادلانه قیمت کالاهای ضروری مردم حمایت کرده، ولی درعوض کالاهای غیرضروری را با حرکت انقلابی (حذف سوبسید) گران می کند. به طورکلی، نظر ما بر این است که کالاهای مورد نیاز عموم باید با قیمت عادلانه و کالاهای مورد استفاده طبقات مرفه با قیمتی بیشتر دراختیار آنها قرار گیرد.

سرپرست ستاد بسیج اقتصادی با اشاره به طرح سهمیه بندی کالا گفت: ما سعی کردیم با سهمیه بندی کالاها رابطه پول و کالا را قطع کنیم. البته، شاید ایراد گرفته شود که هم اکنون نیز بازار سیاه وجود دارد که در پاسخ به این ایراد باید گفت، هیچ سیستم سهمیه بندی در دنیا وجود ندارد که توانسته باشد مشکل بازار سیاه را به طور کامل حل کند، باتوجه به این نکته که کشور ما به علت سیاست های خاص رژیم گذشته، متأسفانه دارای تولید ناخالص ملی پایین است و این باعث بالابودن سطح واردات کشور شده است. این شرایط درکنار مشکل حمل ونقل و تخلیه بنادر، یکی از مشکلات مبرم ما بود و من خوشحالم که بگویم کمیته هماهنگی حمل ونقل ستاد بسیج اقتصادی توانسته است با کوشش پیگیر، روزانه به طور متوسط 46 هزار تن کالا از بنادر کشور تخلیه و به مقاصد مختلف حمل کند.

مهندس نبوی افزود: همچنین کمیته سوخت و انرژی این ستاد در طول این مدت توانسته است به گونه ای انجام وظیفه کند که نیروهای نظامی ما حتی یک روز به دلیل نبود سوخت متوقف نشوند و این درحالی است که هنگام شروع جنگ تحمیلی ما فقط 8 روز ذخیره سوختی داشتیم که در این مدت نیازهای سوختی صنایع، انرژی، کشاورزی و حمل ونقل به طور کامل برآورده شده است. همچنین باتوجه به ضایعات واردشده به پالایشگاه ها، فراورده های نفتی تاحد امکان افزایش یافته است.

نبوی افزود: کمیته تأمین کالاهای اساسی توانست با ارائه طرح های مهمی ازقبیل گندم، برنج و پنبه کمک های فراوانی به اقتصاد کشور کند. برای مثال، فقط در طرح برنج، بیست میلیارد تومان از دست بخش خصوصی خارج شد و این درحقیقت همان کوتاه کردن دست

ص: 194

واسطه هاست. مهندس نبوی آن گاه به تشریح نتایج عملی اقدامات ستاد بسیج پرداخت و گفت: براثر این اقدامات، به طورکلی تاکنون حدود 100 میلیارد ریال در هزینه های دولت صرفه جویی شده است. تثبیت نسبی قیمت ها نیز ازجمله نتایج اقدامات ستاد بسیج است و این درحالی است که بنی صدر پیش بینی می کرد دولت شهید رجایی به دلیل تشدید تورم نتواند بیش از دو ماه به کار خود ادامه دهد. وی افزود: آمار بانک مرکزی نشان می دهد از فروردین ماه سال جاری تابه حال، فقط دو درصد نرخ تورم افزایش یافته است. مهندس نبوی در پایان سخنان خود ضمن برشمردن عوامل و دلایل گرانی کالاها اظهار کرد: ما به این نتیجه رسیدیم که حل مشکلات نظام توزیع باتوجه به محدودبودن قدرت دولت درمورد سایر عوامل می تواند در اقتصاد کشور بهبود نسبی ایجاد کند.(1)

1

به گزارش خبرگزاری عراق، معاون نخست وزیر رومانی امروز به سرپرستی هیئتی که درخصوص همکاری اقتصادی و تجاری با مقامات عراقی وارد مذاکره می شود، وارد بغداد شد. معاون نخست وزیر رومانی حامل پیامی از رئیس جمهوری رومانی برای صدام حسین است. ازقرارمعلوم، این پیام مربوط به دورنمای همکاری های دوجانبه بین عراق و رومانی می شود. همچنین کمیته همکاری های عراق و رومانی قرار است امروز آغاز به کار کند.(2)

2

وزارت کشور مصر اعلام کرد در انتخابات ریاست جمهوری، حسنی مبارک تنها کاندیدای ریاست جمهوری مصر با 42/98 درصد آرای رأی دهندگان به عنوان رئیس جمهور مصر انتخاب شد. خبرگزاری فرانسه تعداد افراد شرکت کننده در این انتخابات را کمتر از 10 میلیون نفر اعلام کرد. گفتنی است که جمعیت مصر درحال حاضر حدود 42 میلیون نفر است.(3)

ص: 195


1- روزنامه جمهوری اسلامی، 23/7/1360، ص9.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 208، 23/7/1360، ص11، بیروت - خبرگزاری رویتر، 22/7/1360.
3- خبرگزاری پارس، نشریه خبرها و گزارش ها (جهان در 24 ساعت گذشته)، شماره 165، تاریخ 23/7/1360، ص19، قاهره - خبرگزاری فرانسه، 22/7/1360؛ و- همان، ص14، تهران - خبرگزاری پارس، 22/7/1360، براساس گزارش خبرگزاری انگلیسی رویتر از قاهره.

ص: 196

روزشمار جنگ پنجشنبه 23 مهر 1360 16 ذی الحجه 1401 15 اکتبر 1981

1

امروز ارتش عراق علاوه بر بمباران شهر آبادان، شهر پاوه را نیز آماج حملات توپخانه ای خود قرار داد. نیروهای خودی نیز در مناطق کوره موش، مهران و شانه دری دست به تحرکاتی زدند که در دو مورد موفقیت هایی کسب کردند.

ساعت 14 امروز، 2 فروند هواپیمای عراقی از نوع میگ به آسمان آبادان تجاوز کرده، در دو نوبت از ارتفاع بالا، چند بمب خوشه ای را در شهر پرتاب کردند که خسارت چندانی نداشت. در این بمباران، چند بمب خوشه ای در غرب کارون به یک انبار مهمات عراقی ها اصابت کرد که خسارت های زیادی به بار آورد.(1)

همچنین در ساعت 19:10، یک واحد توپخانه عراق 5 گلوله توپ به سمت شهر پاوه شلیک کرد که به اطراف شهر اصابت کرد، اما تلفات و ضایعاتی به بار نیاورد. گفتنی است که ارتش عراق 2 عراده توپ 130 میلی متری در باغ های حومه شیخان مستقر کرده و همه روزه از ساعت 16 به بعد، چند گلوله توپ به سمت شهر پاوه شلیک می کند.(2)

به گزارش خبرگزاری پارس، نیروهای خودی مستقر در منطقه "کوره موش" (منطقه عمومی سرپل ذهاب)، دست به یک عملیات گشتی شبانه زدند که نیروهای دشمن با آگاهی از حضور نیروهای خودی در منطقه، آنها را زیر آتش خمپاره قرار دادند که در جریان آن 6 تن از افراد خودی به شهادت رسیدند و تعدادی نیز زخمی شدند.(3)

نیروهای سپاه نیز در منطقه عمومی مهران روی ارتفاعات ذیل، عملیاتی ایذایی علیه مواضع دشمن اجرا کردند که درنتیجه آن 3 سنگر نگهبانی و یک سنگر اجتماعی دشمن آسیب دید و یک سنگر کالیبر 75 دشمن منهدم شد.(4)

همچنین نیروهای سپاه در یک عملیات نفوذی در خاک عراق در محور شانه دری - کلون (مقابل مریوان)، به یک ستون کامیون ارتش عراق حمله کردند که یک خودرو زیل عراقی منهدم و یک تن از افراد دشمن کشته شد و تعداد زیادی نیز زخمی شدند.(5)

ص: 197


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص31، آبادان - خبرگزاری پارس، 23/7/1360؛ و- روزنامه کیهان، 26/7/1360، ص14.
2- سند شماره 294320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان، 26/7/1360، ص2؛ و- سند شماره 294319 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان، 25/7/1360، سند تک برگی.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 212، 27/7/1360، ص3، کرمانشاه - خبرگزاری پارس، 26/7/1360.
4- سند شماره 144839 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای عملیات، طرح و برنامه ریزی عملیات ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه7، شماره یک، 24/7/1360، ص3.
5- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص32، سنندج - خبرگزاری پارس، 23/7/1360.

1

درگیری نیروهای ارتش با افراد حزب دمکرات در محور بوکان - میاندوآب، بازتاب آن در صدای کردستان و اقدام نیروهای خودی در پاک سازی یک روستا در محدوده بانه و بازتاب آن در این رادیو مهم ترین رویدادهای شمال غرب ایران است.

یک گروهان از گردان هشتم تیپ دوم لشکر30 گرگان که برای پاک سازی برخی روستاهای محور بوکان - میاندوآب به آن منطقه اعزام شده بود، در ساعت 9 در محدوده روستای داشبند (داشکند) به محاصره نیروهای حزب دمکرات کردستان درآمد و درنتیجه نیروهای دو طرف با یکدیگر درگیر شدند. این درگیری چند ساعت ادامه داشت تا درنهایت نیروهای کمکی به منطقه اعزام شدند و محاصره شکسته شد و نیروهای خودی به پایگاه خود بازگشتند. در این حادثه 2 نفر شهید و 6 تن دیگر ازجمله فرمانده گروهان زخمی شدند. از افراد حزب دمکرات نیز تعدادی کشته شدند.(1) رادیو صدای کردستان مدت درگیری را 9 ساعت و تلفات خودی را بیش از 50 تن (!) پاسدار و جاش اعلام کرد. همچنین این رادیو بدون ذکر نام اقلام خاص، از غنیمت گرفتن مهمات و ادوات نظامی خبر داد. رادیو صدای کردستان تلفات حزب دمکرات را نیز 2 کشته و 3 زخمی اعلام کرد.(2)

نیروهای خودی همچنین روستای "ماهی" در ده کیلومتری بانه را پاک سازی کردند و بدون تلفات به مقر خویش بازگشتند.(3) رادیو صدای کردستان دراین باره نیز به دروغ پردازی پرداخت و تلفات واردشده به نیروهای خودی را "فراوان" اعلام کرد و گزارش داد: یک فروند بالگرد، زخمی ها و کشته شدگان پاسداران و جاش ها را از محل حادثه به منطقه عقب تخلیه کرده است.(4)

2

نیروهای وابسته به گروه های مسلح ضدانقلاب، در 5 عملیات بمب گذاری، پرتاب نارنجک و پرتاب بمب آتش زا در شهرهای اهواز، اشنویه، میاندوآب، تهران و زابل خسارت های جانی و مالی به بار آوردند. اقدام این افراد برای آتش زدن چندین اتوبوس در مشهد ناکام ماند.

افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) پشت مسجد ابوالفضل واقع در کوی انقلاب اهواز بمبی را کار گذاشتند که در ساعت 21:30 با منفجرشدن آن بخشی از مسجد ویران شد و 10 نفر از افراد حاضر در مسجد که مشغول خواندن دعای کمیل بودند، زیر آوار ماندند. با حضور به موقع نیروهای امداد، افراد از زیر آوار خارج و به بیمارستان منتقل شدند. از مجروحان این حادثه یک نفر به شهادت رسید؛ 5 نفر دیگر که آسیب های واردشده به آنان عمیق بود، در بیمارستان بستری شدند و 4 نفر از مجروحان پس از رسیدگی های اولیه مرخص شدند.(5)

همچنین در اشنویه، ساعت 5 صبح افرادی ناشناس 2 نارنجک جنگی را به منزل امام جماعت مسجد جامع این شهر پرتاب کردند که خسارت های مالی به بار آورد.(6)

ص: 198


1- سند شماره 138705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/8/1360، ص1و4.
2- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 211، 26/7/1360، صص 8 - 7، رادیو کرستان، 25/7/1360.
3- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 212، 27/7/1360، ص22، سنندج - خبرگزاری پارس، 26/7/1360.
4- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 211، 26/7/1360، ص7 ضمیمه، رادیو کردستان، 25/7/1360.
5- سند شماره 034843 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا3 (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (وزارت کشور)، 23/7/1360، سند تک برگی؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 210، 25/7/1360، صص 14 - 13 ضمیمه، اهواز، 24/7/1360؛ و- روزنامه اطلاعات، 26/7/1360، ص13.
6- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص8، اشنویه - خبرگزاری پارس، 23/7/1360.

در شهر میاندوآب نیز براثر انفجار یک بمب صوتی شیشه های چند مغازه شکست.(1)

در خیابان شیوای تهران، افراد سازمان مجاهدین (منافقین) با پرتاب کوکتل مولوتف، خانه ای را به آتش کشیدند که پس از یک ساعت، آتش سوزی مهار شد. این آتش سوزی تلفات جانی نداشت و فقط خسارت هایی به منزل مذکور وارد کرد.(2)

همچنین افراد این سازمان در زابل با استفاده از بمب دست ساز آتش زا، کتاب فروشی واحد تبلیغات سپاه را در مرکز این شهر به آتش کشیدند که خسارت هایی درپی داشت.(3)

در مشهد هم افراد این سازمان قصد داشتند در ساعت 2 بامداد 400 اتوبوس پارک شده در پایانه شماره 2 شرکت واحد را، به آتش بکشند که با هشیاری پاسداران کمیته مرکزی مشهد و تیراندازی به سوی افراد سازمان، با جاگذاشتن مقادیر فراوانی مواد آتش زا، کوکتل مولوتف، سه راهی و 3 عدد کپسول گاز از محل گریختند.(4)

1

نیروهای سپاه در دو عملیات امنیتی اطلاعاتی در شهرهای زنجان و دوگنبدان، چند خانه تیمی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را کشف و تعدادی از عناصر این سازمان را دستگیر کردند. در ایلام نیز 25 نفر از افراد این سازمان به حبس محکوم شدند.

نیروهای سپاه پاسداران زنجان با بهره گیری از اطلاعات مردمی یک خانه تیمی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را در محدوده سیلو کشف و 13 تن از افراد حاضر در این خانه را دستگیر کردند. هنگام دستگیری این افراد، 2 نفر از آنان قصد فرار داشتند که یکی از آنها فرار کرد و دیگری مورد اصابت گلوله قرار گرفت و کشته شد. در بازرسی از این خانه تیمی، 2 قبضه کلت کمری و تعدادی بمب دست ساز و نارنجک کشف شد. روابط عمومی سپاه با اعلام این خبر افزود: دستگیرشدگان در بازپرسی اولیه، مسئولیت عملیات انفجاری و آتش کشیدن چند مکان در زنجان را برعهده گرفتند.(5)

در دوگنبدان استان خوزستان، نیروهای سپاه با کشف 3 خانه تیمی، یک شبکه گسترده تروریستی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و برخی گروه های مارکسیستی را متلاشی و 15نفر از افراد فعال در این خانه ها را دستگیر کردند. به گزارش روابط عمومی سپاه پاسداران گچساران، از این خانه های تیمی مقادیر زیادی مواد منفجره، تعدادی سلاح سرد، دستگاه های کنترل تلفن و کروکی منازل و محل کار مسئولان نهادهای انقلابی و افراد حزب اللهی به دست آمد. در این گزارش آمده است که چندی پیش، 3 نفر از اعضای این شبکه همراه یک قبضه کلاشینکف، یک قبضه مسلسل یوزی و 4 عدد نارنجک به کمک برادران سپاه پاسداران دستگیر شده بودند. براساس این گزارش، همه دستگیرشدگان در مراحل اولیه بازجویی به ارتباط و شرکت خود در چندین عملیات انفجار و ترور در این شهر اعتراف کردند.(6)

ص: 199


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 210، 25/7/1360، ص4، ارومیه - خبرگزاری پارس، 24/7/1360، به نقل از ستاد خبری سپاه پاسداران میاندوآب.
2- روزنامه اطلاعات، 26/7/1360، ص15.
3- روزنامه کیهان، 28/7/1360، ص4، زابل - خبرگزاری پارس به گزارش روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران زابل.
4- روزنامه اطلاعات، 26/7/1360، ص13؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 212، 27/7/1360، ص5، تهران - خبرگزاری پارس، 26/7/1360.
5- روزنامه اطلاعات، 28/7/1360، به گزارش روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی زنجان؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 212، 27/7/1360، ص18، زنجان - خبرگزاری پارس، 26/7/1360؛ و- روزنامه اطلاعات، 28/7/1360، ص4، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گچساران.
6- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 212، 27/7/1360، ص19، دوگنبدان - خبرگزاری پارس، 26/7/1360.

همچنین به حکم دادگاه انقلاب اسلامی ایلام، 25 نفر از اعضا و هواداران سازمان مجاهدین خلق به جرم پخش نشریه ممنوعه، اغتشاش و توطئه علیه نظام جمهوری اسلامی به 6 ماه تا 10 سال حبس محکوم شدند.(1)

1

امام خمینی در حکمی به رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی اجازه داد که وی با استفاده از اختیارات رهبری، مأموریت ها و وظایف محول شده به ارتش را با مشورت ریاست جمهوری انجام دهد. متن حکم امام به این شرح است:

«تیمسار سرتیپ قاسمعلی ظهیرنژاد، رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران

جناب عالی مجاز می باشید با استفاده از اختیارات مقام رهبری، مأموریت ها و وظایف محوله را با مشورت ریاست جمهوری انجام دهید.»(2)-(3)

2

امام خمینی امروز در سخنانی در جمع وزیر، معاونان و مدیران کل آموزش وپرورش، با اشاره به اهمیت و حساسیت فرهنگ و آموزش وپرورش، از آزادی عمل بیگانگان در این امور در زمان رژیم پهلوی و شکل پذیری فرهنگ کشور با تربیت غربی در آن زمان، انتقاد کرده، بر استقلال فرهنگی و استفاده از متخصصان متعهد و رهایی از وابستگی به شرق و غرب در همه شئون تأکید کردند. ایشان فرمودند:

«مسئله فرهنگ و آموزش وپرورش در رأس مسائل کشور است. اگر مشکلات فرهنگی و آموزشی به صورتی که مصالح کشور اقتضا می کند حل شود، دیگر مسائل به آسانی حل می گردد. صدماتی که کشور ما از فرهنگ رژیم شاهنشاهی خورده است، قابل مقایسه با ضررهای اقتصادی و... نبوده است. متأسفانه در زمان این پسر و پدر دست اجانب بازگردید و مراکز آموزشی که باید تکیه گاه ملت باشد، به ضدش تبدیل گردید. البته انحراف فرهنگ ما ریشه تاریخی دارد و ما امروز مواجهیم با استادان و معلمانی بر پایه همین تربیت و با فرهنگی غربی که با مصالح اسلام و کشور ما به هیچ وجه وفق نمی دهد. تمام وابستگان و انگل های خارجی زاییده شده از این دانشگاه غربی بوده اند.

اجانب با فعالیت خود، مدارس و دانشگاه های ما را از محتوا خالی کردند. البته، حملات زیادی به روحانیت هم شد. آنها می خواستند روحانیت را هم تغییر بنیادی دهند و عده ای از روحانیون [را] هم بردند، ولی عده ای مقاوم باقی ماندند؛ تغییر نکردند.

ص: 200


1- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 209، 24/7/1360، ص32، ایلام - خبرگزاری پارس، 23/7/1360.
2- به موجب اصل110 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فرماندهی کل قوای مسلح برعهده "رهبر" می باشد.
3- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی)، جلد 15، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378، ص308.

ما باید سال های طولانی زحمت و مشقت بکشیم تا از فطرت ثانی خود متحول شویم و خود را بیابیم و روی پای خویش بایستیم و مستقل گردیم و دیگر احتیاجی به شرق و غرب نداشته باشیم و باید از همان بچه ها شروع کنیم و تنها مقصدمان تحول انسان غربی به انسانی اسلامی باشد. اگر این مهم را انجام دادیم، مطمئن باشید که هیچ کس و هیچ قدرتی نمی تواند به ما ضربه بزند. اگر ما از نظر فکری مستقل باشیم، آنها چگونه می توانند به ما ضربه بزنند. تنها آنها می توانند از داخل خود ما، ب