کتابشناسی 78 کتاب اهل سنت در مورد اهل بیت علیهم السلام

مشخصات کتاب

کتابشناسی 78 کتاب اهل سنت در مورد اهل بیت علیهم السلام بر اساس کتاب «دراسات فی اهل البیت النبوی» نوشته دکتر خالد بابطین

عبدالحسین طالعی

تهران مؤسسه نبأ، 1377.

ص:1

اشاره

مقدمه

نگارنده سطور برای تهیه چند مستدرک بر کتاب ارزشمند و نفیس «اهل البیت فی المکتبه العربیه» اثر ابتکاری و راهگشای محقق فقید مرحوم استاد سیدعبدالعزیز طباطبایی بارها توفیق یافته و گفتارهایی درخور بضاعت مزجاه خود به پیشگاه پژوهشیان پیشکش داشته است.(1) فهرست این چند گفتار، بارها ارائه شده، لذا از تکرار خودداری می شود. فقط اشاره می کنیم به این امید قلبی که این گفتارها و موارد مشابه آن از اساتید بزرگوار، مقدمه ای باشد برای چاپ مجدد کتاب نفیس استاد، همراه با این یادداشت ها که در جهت روزآمدسازی آن تدوین می شود.

باری، در روزهای اخیر، کتابی به دستم آمد از دکتر خالدبن احمد الصمّی بابطین استادیار دانشگاه ام القری در مکّه مکرّمه تحت عنوان «دراسات فی اهل البیت النبوی» (مکه: مکتبه الاسلامی، 1430، 2009). این کتاب، با نگاهی سنّی افراطی به اهل البیت نگریسته و تفسیرهای شگفت آوری از حقایق والای امامت عرضه می کند که در این یادداشت مختصر، مجال پرداختن به آن نیست.

فصل هفتم این کتاب (ص 131-84) فهرستی از 258 کتاب در مورد اهل البیت، که نویسنده با دقت و روشمندی، برگزیده و شناسانده است. او روش خود را در مقدمه این فصل گفته که در بخش اول این گفتار، ترجمه آن ارائه می شود.


1- این کتاب معرفی 856 کتاب در شناخت اهل بیت از طریق تک نگاره های اهل تسنن به زبان عربی را در بردارد. دکتر علیرضا حیدری نسب در کتاب ارزشمند و تحلیلی «حاکم نیشباوری و المستدرک علی الصحیحین» (تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1390) ص 426، می گوید که حدود 500 اثر در این فهرست معرفی شده است، که این سخن دقیق نیست. البته از بررسی منابع کتاب او (ص 444) بر می آید که ظاهراً ایشان اصل کتاب را ندیده و به بخشی از آن یا گزارش آن که در شماره 4 مجله تراثنا (سال 1406) آمده، رجوع کرده است.

ص:2

با دیدن این فهرست، در اندیشه تهیه یک مستدرک دیگر بر کتاب استاد مرحوم طباطبایی افتادم که مبتنی بر این فهرست باشد. بر این اساس، با ضوابطی که در بخش دوم این گفتار می خوانید، 78 کتاب از میان آن فهرست برگزیدم، و در ضمن بخش سوم و چهارم ارائه شد.

هدف از این کار، تقسیم کار دشوار استدراک کتاب محقق طباطبایی به مراحل کوچک اجرایی است، تا در فرصتی دیگر این نوشتارهای مختصر به هم پیوند یابد و مستدرکی در خورِ آن کتاب نفیس فراهم آید.

دستیابی به کتاب خالد بابطین را مدیون تلاش دلسوزانه و ایثار مخلصانه برادر پژوهشگرم جناب استاد حسین متقی هستم که این کتاب را برای مجموعه کتابخانه تخصصی امام حسین علیه السلام وابسته به حسینیه اعظم زنجان تهیه کرده و اجازه استفاده از آن را به این بنده دادند. تشکر قلبی از این عزیز، کمترین انجام وظیفه است.

تدوین این گفتار مختصر در روز گرامی 13 رجب را به فال نیک می گیرم. امیدوارم روح بلند محقق طباطبایی همواره بر خوان گسترده کرامت علومی مهمان باشد و این گام های کوچک شاگردانه را بپذیرد.

این سطور در واپسین لحظات عصر جمعه نوشته می شود که به امام همام حجّت معبود و پیشوای موعود، حضرت بقیه اللّه ارواحنا فداه تعلق دارد. ظهور نزدیکش را از خدای بزرگ مسئلت دارم و از فضل خدای بزرگ امید می برم که دعای خیر حضرتش را از این بنده و تمام خوانندگان فاضل و گرامی دریغ ندارد.

سوم خرداد 1392

سیزدهم رجب 1434

عبدالحسین طالعی

ص:3

بخش اول: گزارشی از مقدّمه بابطین

1. انگیزه و هدف از پژوهش

هیچ پژوهشگری تردید ندارد در این که آثاری که درباره اهل بیت پیامبر، و ذکر مناقب و فضائل و اخبارشان نوشته شده، آنچنان زیاد است که در هیچ موضوعی به این مقدار نوشته نشده است. ظاهراً این پدیده، پیرو کثرت فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب رضی اللّه عنه است. این حقیقت تا آنجاست که:

1-1. امام احمد گفت: «برای هیچ یک از اصحاب پیامبر، آن اندازه فضیلت نرسیده که برای علی بن ابی طالب رضی اللّه عنه رسیده است».(1)

2-1. اسماعیل قاضی، نسائیو ابوعلی نیشابوری گفته اند: «در حق هیچ یک از صحابه، به اساتید حسن، بیشتر از آنچه در مورد علی رسیده، وارد نشده است».(2)

3-1. شیخ الاسلام (ابن تیمیه) علت نشر فضائل علی بن ابی طالب رضی اللّه عنه _ به ویژه در میان اهل تسنن _ را چنین می داند: «روایت اهل سنت به این مطالب، شهرت فراوان یافت تا بدین وسیله، قدح کسانی را که درباره علی قدح وارد کردند، و او را کافر یا ظالم دانستند، از خوارج و دیگران».(3)

4-1. سمهودی در مورد همین علّت می نویسد: «سبب این کار، آن است که خدای تعالی پیامبرش را آگاهی داد به آزمون هایی که علی رضی اللّه عنه بدان آزموده می شود، و اختلاف هایی که روی می دهد تا امر خلافت به او برسد. لازمه خیرخواهی پیامبر برای حل این مشکل، آن است که این فضائیل را شهرت دهند تا هر کس که به این احادیث آگاه شود، راه رهایی از این دشواری ها را بداند. وقتی این اختلاف روی داد و جمعی بر حضرتش خروج کردند، صحابه اثی که این فضائیل را شنیده بودند، این احادیث را گستردند به جهت خیرخواهی برای امت. آنگاه گرفتاری ها شدّت


1- حاکم در مستدرک 3/116 رقم 4572، از طریق محمد بن هارون حضرمی از محمدبن منصور طوسی از احمد حنبل.
2- الصواعق المحرقه 2/353.
3- منهاج السنه 4/371.

ص:4

گرفت، گروهی از بنی امیه به تنقیص و سبّ حضرتش بر منابر پرداختند، و خوارج نیز با آنها همداستان شدند، بلکه از کفر آن گرامی سخن گفتند. بدین جهت محدثان و حافظان بزرگ اهل سنت فضائل آن بزرگ را گستردند، که به همه جا رسید. و این به جهت خیرخواهی برای امّت و یاری حق بود.(1)

5-1. حافظ سخاوی به کثرت مصنّفات در مورد مناقب اهل بیت اشاره می کند: «تمام پیشوایان حدیث در مورد علی و عباس و سبطین (حسن و حسین) آثاری مکتوب نوشتند که در میان مردم گسترش یافته است. همین گونه در مورد مناقب زهرا و دیگران که شرف و فخر آنهابرتری دارد، رساله هایی مستقل نوشته شد».(2)

2. تقسیم موضوعی این آثار

این آثار، در تمام شئون مربوط به اهل بیت، گسترده و متنوع است، از جمله:

2-1. آثاری که در مورد مناقب و فضائل و حق بزرگ اهل بیت نوشته شده، که بیشتر کتاب ها در این زمینه است.

2-2 آثار مختص به اخبار و سیره آن بزرگواران، که بخشی از آنها به فضائل شان می پردازد.

مأخذ:

الف. حدائق الاذهان فی اخبار اهل بیت النبی المختار و تفرقهم فی الاحصار، نوشته مسعودی (م 345). وی از این کتاب خود در مروج الذهب 3/355 یاد کرده و حاجی خلیفه در کشف الظنون 1/632 به او نسبت داده است.

ب. تحفه الراغب فی السیره الجامعه من اعیان اهل البیت الطیّب، نوشته قلیوبی شافعی (م 1069). چاپ قدیممصر 1307، مطبعه محمد مصطفی. نسخه خطی آن در کتابخانه حسن حسنی عبدالوهاب، به شماره 1-904 موجود است.


1- جواهر العقدین ص 251، الجوهر الشفاف (برژ 39 / ب)، هر دو از سمهودی. نیز بنگرید: الصواعق الحمرقه 2/353.
2- استجلاب ارتقاء الغرف 1/225، تحقیق خالد بابطین.

ص:5

بنگرید: معجم المبوعات العربیه 2/1525. معجم المنجّد ص 227، معجم المؤلفین 1/148، معجم الشیبانی رقم 323.

3-2. گزارش ستم هایی که بر اهل بیت روا داشتند، و قتل و آوارگی آنها، خصوصاً گزارش های مفصّل مقتل حسین بن علی رضی اللّه عنهما، که بسیار زیاد است.

البته در میان آنها، مطالب ضعیف و غلط راه یافته است. از جمله آنها مقاتل الطالبیّین، نوشته ابوالفرج اصفهانی (م 356).

4-2. آثار مربوط به انساب و شاخه های مختلف آن، که بر حسب اماکن مربوط تنوع دارد، مانند: انساب اشراف مکه، مدینه، یمن، مغرب و غیره.

از مشهورترین کتابای این گروه، عمده الطالب فی انساب آل ابی طالب نوشته ابن عنبه حسنی (م 828) است. فهرستی مفصل از این کتاب ها را در کتاب «دلیل مورخ المغرب الاقصی» نوشته ابن سوده والقم الثانی، فی الانساب و العائلات و القبائل و نیز در کتاب طبقات النسّابین نوشته شیخ بکر ابوزید می توان یافت.

تقسیم دیگر در این کتاب ها، براساس شجره های آنهاست، مثلاً: نسب حسنی، حسینی، جعفری، علوی، فاطمی، ادریسی، عباسی و غیره.

5-2. آثاری که فقط به نقبای اشراف می پردازد.

شاید یکی از مشهورترین کتاب های این گروه، کتاب چاپ شده موارد الاتحاف فی نقباء الاشراف نوشته سید عبدالرزاق حسینی است که تمام نقبای طالبیّین را نام برده، محسنات آنها را برشمرده، و به ترتیب شهرهای محلّ نقابت آنها تدوین کرده است.

3. گستره پژوهش

اشاره

من در این پژوهش فقط به کتاب های گروه اول (فضائل و مناقب اهل بیت) پرداختن، و از چهار گروه آثار دیگر چشم

ص:6

پوشیدم. آن هم به اندازه توانم. در حالی که می دانم به موارد زیادی دست نیافته ام.

نکته:

باید دانست که در صحاح، سنن، مسانید و دیگر کتاب های حدیثی، احادث در مناقب و فضائل اهل بیت، فراوان است. من در این جا فقط به صحیح بخاری و مسلم اشاره می کنم، و خواننده خود می تواند به سنن و مسانید بنگرد که سرشار از این گونه اخبار است:

الف. صحیح بخاری

1) کتاب فضائل الصحابه، باب مناقب قرابه رسول اللّه، شماره های 3711 تا 3716.

2) باب مناقب علی بن ابی طالب، شماره 3701 تا 3707.

3) مناقب جعفر بن ابی طالب، شماره 3708 تا 3709.

4) مناقب عباس بن عبدالمطلب، شماره 3710.

5) مناقب الحسن و الحسین، شماره 3746 تا 3753.

6) مناقب فاطمه، شماره 3767.

7) فضل عایشه، شماره 3768 تا 3775.

ب. صحیح مسلم

1) کتاب فضائل الصحابه، باب فضائل اهل بیت النبی، شماره 2424 تا 2426.

2) فضائل علی بن ابی طالب، ش 2404 تا 2409.

3) فضائل الحسن و الحسین، ش 2421 تا 2423.

4) فضائل عبداللّه بن جعفر، ش 2427 تا 2429.

ص:7

5) فضائل خدیجه ام المؤمنین، ش 2430 تا 2436.

6) فضائل فاطمه بنت النبی، ش 2449 و 2450.

7) فضائل ام سلمه ام المؤمنین، ش 2451.

8) فضائل زینب ام المؤمنین، ش 2452.

9) فضائل عبداللّه بن عباس، ش 2477.

10) فضائل جعفر بن ابی طالب، ش 2502 و 2503.

4. ترتیب مطالب

در پی فهرست؛ کتاب هایی را که در مورد آل النبی در تمام بنی هاشم نوشته شده نام بردم، از تمام تیره ها: علوی، فاطمی، جعفری، عباسی.(1) نیز آنچه به همسران پیامبر مربوط می شود که جزء اهل البیت هستند(2) و آنچه در مورد دختران پیامبر نوشته شده است.

5. ترتیب اجزای هر مدخل

1-5. مدخل ها بر اساس حروف الفبای نام کتاب ها مرتب شده است. در این مورد، صحّت نسبت کتاب به مؤلف را در نظر نگرفتم.

2-5. در هر مدخل، توضیحات زیر _ به ترتیب _ ذکر شده است؛ نام کتاب، نام مؤلف، سال یا قرن وفات. در موردی که یک کتاب چند عنوان دارد، همه ذکر شده با ارجاع به یک صورت آنها.

3-5. اگر کتاب چاپ شده، مکان و زمان چاپ آن.


1- یعنی: منسوب به علی بن ابی طالب، فاطمه الزهراء، جعفر بن ابی طالب، عباس بن عبدالمطلب. (مترجم)
2- این مطلب، بنابر نظر برخی از اهل تسنن است. و مورد نقد جدّی است که در اینجا مجال این بررسی نیست. رجع شود به: نفخات الازهار، سید علی میلانی، مجله حدیث ثقلین. (مترجم)

ص:8

4-5. اگر کتاب خطی است، محلّ وجود آن در کتابخانه ها و شماره آن، همراه با منبعی که به وجود آن نسخه اشاره کرده است.

5-5. نام کتاب های مربوط به مهدی منتظر را نیاوردم _ با این که او بدون تردید، از اهل بیت پیامبر است _ به دلیل کثرت و گستردگی آنها، برای این که این فهرست، طولانی نشود.

نکته:

در خلال پژوهش به نام های زیادی در کتاب های خطی برخوردم که به فضائل اهل بیت مربوط می شود، ولی نویسنده آن شناخته نشده است. فقط یکی از این موارد را آوردم که چاپ شده است. و اگر چاپ نشده بود، ذکر نمی کردم.

6. منابع این پژوهش

در تدون موادّ این فهرست، به این منابع، استناد اصلی داشتم:

1-6. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون / حاجی خلیفه با ذیل های آن؛ ایضاح المکنون فی الذیل علی کشف الظنون، و هدیه العارفین فی اسماء الکتب و المؤلفین.

2-6. معجم ما اُلّف عن رسول اللّه / صلاح الدین المسجِّد، که به عنوان معجم المنجِّد، از آن یاد می شود.

3-6. معجم ما اُلّف عن الصحابه و امّهات و ال البیت رضی اللّه عنهم / محمد بن ابراهیم شیبانی، که با عنوان معجم الشیبانی یاد می شود.

4-6. معجم الموضوعات المطروقه فی التألیف الإسلامی و بیان ما اُلّف فیها / عبداللّه محمد حبشی، که با عنوان معجم الموضوعات یاد می شود.

5-6. دلیل موّرخ المغرب الاقصی / عبدالسلام بن عبدالقادر بن سوده، که با عنوان دلیل ابن سوده یاد می شود.

6-6. کتاب های مفید دیگر که فقط در صورت ضرورت به آنها رجوع شده است، و در جای خود بدانها اشاره می شود،

ص:9

مانند:

الفهرست / ابن ندیم، فهرس الفهارس و الاثبات / عبدالحیّ کتانی، معجم المؤمنین / کحاله، للاعلام / زرکلی، ذیل الاعلام / علادنه، معجم المطبوعات العربیه / یوسف سرکیس، طبقات النسابیّین / بکر ابوزید، معجم ما طبع من کتب السنه /؟؟، دلیل الرسائل الجامعیه بجامعه ام القری.

ص:10

بخش دوم _ گزارشی از نحوه گزینش از فهرست بابطین

هدف، ضوابط و نحوه گزینش بابطین را خواندیم. او در فهرست خود 258 کتاب را معرفی کرده است.

امّا هدف اصلی از کار این بنده _ عبدالحسین طالعی _ تدوین گفتاری است که به عنوان مستدرکی بر کتاب ارزشمند «اهل البیت فی المکتبه العربیه» نوشته محقق فقید مرحوم استاد سید عبدالعزیز طباطبایی به کار آید. و البته این چندمین مستدرکی است که در این راستا می نویسم، به امید فرصتی که این حلقه های زنجیر را به هم پیوند دهیم و این کتاب نفیس همراه با مستدرکی جامع انتشار مجدد یابد.

باری، براساس این هدف، فهرست بابطین را چند بار خواندم و به تقسیم محتوای آن پرداختم. سرانجام کتاب های معرفی شده را در پنج گروه تقسیم کردم، بدین ترتیب:

1. کتاب هایی که در فهرست مرحوم طباطبایی یاد نشده است.

2. کتاب هایی که در فهرست محروم طباطبایی یاده شده است، ولی در فهرست بابطین، توضیح یا تعلیقه یا نکته مناسب و مفیدی _ گرچه کوتاه _ بیان شده باشد.

3. مواردی که توضیحات بابطین پیشتر در بیان مرحوم طباطبایی آمده و نکته تازه ای ندارد.

4. کتاب های شیعی که در فهرست بابطین معرفی شده و به شیعی بودن آنها تصریح شده است.

5. کتاب هایی که با هدف ما مرتبط نیست، عمدتاً به دلیل تفسیر خاصّ بابطین از معنای اهل البیت که گروه های زیر را در برمی گیرد: عباس بن عبدالمطلب و بنی عباس، تمام اولاد و ازواج پیامبر، و مانند آنها.

آنچه از این بند استثنا می شود، آثار اهل تسنن مربوط به حضرت خدیجه سلام اللّه علیها است، به اعتبار این که والده ماجده حضرت زهرا و ام الائمه علیهم اللّه است.

بدین صورت، از تمام این 258 عنوان، فقط گروه اول (51 عنوان)، و گروه دوم (27 عنوان) یاد شد، به ضمیمه آثار مربوط به حضرت خدیجه که در میان آنها جای گرفت. بخش سوم و چهارم این گفتار، ناظر به آثار منتخب در این دو

ص:11

گروه است.

توضیحات بابطین عیناً ترجمه شد. در برخی موارد، نیاز به تعلیق احساس شد که فعلاً از آن چشم می پوشم و به فرست دیگر وا می گذارم.

ص:12

بخش سوم _ کتاب هایی که در فهرست طباطبایی یاد نشده است.

1. آل رسول اللّه و اولیاؤه.

نوشته شیخ محمد بن عبدالرحمان بن محمد بن قاسم (معاصر).

تلخیص منهاج السنه النبویه نوشته ابن تیمیه

چاپ اول: ریاض: دارالقبلتین،1412.

2. الاحادیث المرفوعه فی فضل الامام علی بن ابی طالب رضی اللّه عنه: دراسه مقارنه بین اهل السنه و الشیعه.

نوشته خانم نهاد عبدالحلیم عبید (معاصر).

اصل آن رساله دکترای نویسنده در دانشگاه ام القری (مکه) به سال 1407 در سه مجلد است و ظاهراً تا کنون چاپ نشده است.

مأخذ: دلیل رسائل جامعه ام القری، شماره 630.

3.احیاء المیت بذکر مناقب اهل البیت

نوشته: علامه صدیق حسن خان (متوفی 1307).

این کتاب را دکتر حمل احمد در کتابش (حرکه التألیف باللغه العربیه فی الإقلیم الشرقی الهندی فی القرنین الثامن عشر و التاسع عشر للمیلاد، ص 281-274) به او نسبت داده است.

تا کنون چاپ نشده است.

4. الإسعاف بالجواب عن مسأله الاشراف.

نوشته: حافظ شمس الدین محمد بن عبدالرحمان سخاوی (متوفی 902).

فتوایی است درباره اشراف (سادات) و شئون آنها، که ضمن «الاجوبه المرضیه» نوشته سخاوی (ج 2 ص 428-416) آمده است.

ص:13

5. الإشراف علی مناقب الأشراف.

نوشته: حسن بن عتیق قسطلانی.

مأخذ: الإعلان بالتوبیخ ص 208 و 215، طبقات النسّابینّ، رقم 710.

6. أضواء تاریخیه علی اسره النبی و اهل البیت.

نوشته: محمد اسماعیل ابراهیم (معاصر).

چاپ قاهره: دارالفکر العربی، 1395.

7. اعتلاء الشرف باختصار استجلاب ارتقاء الغرف حجبّ اقرباء الرسول و ذوی الشرف.

نوشته: ابوالعباس احمد بن محمد بن حجر هیتمی مکّی (م 973).

تلخیص کتاب «استجلاب ارتقاء الغرف» [بنگرید: همین گفتار، بخش دوم؛ اهل البیت فی المکتبه العربیه ص 38].

تحقیق متن و تخریج احادیث و تعلیق: خالد بن احمد الصمّی بابطین. به زودی منتشر می شود.

8. العقیده فی اهل البیت بین الافراط و التفریط.

نوشته: دکتر سلیمان بن سالم السیحمی (معاصر).

چاپ اسماعیلیه (مصر): مکتبه الامام البخاری للنشر و التوزیع، 1420/2000.

اصل آن رساله دکترای نویسنده در الجامعه الاسلامیه (مدینه منوره) بوده است.

9. الانوار الباهره بفضائل اهل البیت النبوی و الذریه الطاهره.

نوشته: عبداللّه بن عبدالقادر تلیدی (معاصر).

چاپ اول: بیروت: دار ابن خرم، 1417.

10. اهل البیت.

نوشته: محمد محمود صوّاف (م 1413).

چاپ صیدا (لبنان): المکتبه العصریه.

ص:14

11. بدرالتمام فی ذکر النبی و آله الکرام.

نوشته: مصطفی بن عبداللّه العظم.

نسخه خطی: ظاهریه دمشق (مکتبه اسد). شماره 4003.

مأخذ: معجم الشیبانی، رقم 256.

12. البدور الزواهر فی ما للمختار و عترته من المفاخر.

نوشته: حافظ محمد بن محمد بن فهد الهاشمی المکّی (م 871).

نسخه خطی: کتابخانه حرم مکّی، ضمن مجموعه 1197 - عام، به خط مؤلف، 86 برگ.

13. تاج الحسن الباهر فی اهل النسب الطاهر.

نوشته: عربی محمد بن قاسم.

نسخه خطی: رباط (38 ک unesco)، به خط مغربی، سال 1290.

مأخذ: معجم الشیبانی، رقم 284.

14. تحفه ذوی الالباب فی ما یتعلق بالآل والاصحاب.

نوشته: احمد بن محمد سجاعی (م 1197).

مأخذ: ایضاح المکنون 1/248، معجم الموضوعات ص 60، معجم المنجّد ص 227، معجم الشیبانی رقم 322.

15. الجوهره الشفافیه فی بعض مناقب السیده الصدیقیه.

نوشته: عبداللّه بن ابراهیم میرغنی حسینی (1193).

مأخذ: معجم المنجّد ص 220، معجم الشیبانی، رقم 420.

16. حدیث الثقلین و فقهه.

نوشته: دکتر احمد علی سالوس (معاصر).

بابطین می نویسد: درباره حدیث ثقلین سخن گفته و با وجود کثرت و تعدد طرق، آن را ضعیف دانسته که کلامش

ص:15

مردود است. ولی درباره فق الحدیث نیکو سخن گفته است.

چاپ ابوظبی: دارالصلاحج للطباعه و النشر و التوزیع، 1406.(1)

17. الحسین سید شباب اهل الجنه.

نوشته: عصمت والی (معاصر).

قاهره: الهیئه العامه للکتاب، 1984.

*. حقوق آل البیت.

نوشته: ابن تیمیه (م 728).

تخت عنوان «رساله فضل اهل البیت و حقوقهم» خواهد آمد.

18. خدیجه امّ المؤمنین.

نوشته: احمد شرباصی (معاصر).

بیروت: دارالقدس، 1352.

19. خدیجه امّ المؤمنین.

نوشته: ذوالفقار مهران

قاهره: مکتبه الآداب.

بنگرید: معجم المنجد ص 221.

20. خدیجه بنت خویلد.

نوشته: عبدالحمید جوده السحار (م 1974).

قاهره: مکتبه مصر، 1387.

21. خدیجه بنت خویلد.


1- آیه اللّه سید علی میلانی در کتابی مستقل به مطالب دکتر سالوس پاسخ داده است. (مترجم)

ص:16

نوشته: محمد علی قطب (معاصر).

بیروت: دارالقلم، 1408.

22. خدیجه زوجه الرسول.

نوشته: طه عبدالباقی سرور (م 1386).

قاهره، 1957.

23. ردّ القول الطائشه فی ما اختصّت به خدیجه و عائشه.

نوشته: اله برباط، خزانه ملکی، شماره 296؛ باب. چتر بیتی، شماره 4436.

مأخذ: الاعلام 4/34، معجم المنجّد ص 221.

24. رساله فضل اهل البیت و حقوقهم.

نوشته: احمد بن تیمیه (م 728).

چاپ دارالقبله، 1405، به کوشش ابوتراب ظاهری، که احادیثی درباب فضائل اهل بیت نیز بدان افزوده است.

چاپ دیگر: بیروت: دارالکتب العلمیه، 1406 با عنوان «حقوق آل البیت» که با تصرّف ی در چاپ پیشین انجام شده است.

25. سبیل الهدی و الرشاد فی سیر خیر العباد.

نوشته: محمد بن یوسف صالحی شامی (م 942).

تحقیق: عادل احمد عبد الموجود، علی محمد معوض.

چاپ اول، 1418.

یکبار در مصر به صورت ناقص نیز چاپ شده است.

کتاب، دوازده مجلد دارد. مؤلف بخش عمده مجلد یازدهم را به فضائل و مناقب آل البیت اختصاص داده است، به گونه ای که اگر مستقلاً چاپ شود، کتابی منفرد در فضائل اهل البیت خواهد بود. لذا آن را در ضمن آثار مربوط به مناقب

ص:17

اهل بیت آوردم.

26. سحر العیون فی ما قیل فی آل بیت الرسول المطهرین الفروع و الاصول.

نوشته: ابوعبداللّه محمد بن یوسف سائح (قرن 10 یا 11).

مأخذ: دلیل ابن سوده، رقم 412.

27. الصواعق المحرقه.

نوشته: ابوالعباس احمد بن محمد بن حجر هیتمی مکّی (م 973).

قبلاً با تحقیق و تعلیق عبدالوهاب عبداللطیف در یک جلد منتشر شده است. اخیراً با تحقیق عبدالرحمان ترکی و کامل خرّاط در دو مجلد منتشر شده (بیروت: مؤسسه الرساله، 1417/1997).

بابطین گوید: درباره فضائل علی بن ابی طالب رضی اللّه عنه و اهل بیت به تفصل سخن گفته و جزء دوم تماماً به این موضوع اختصاص دارد. لذا آن را در ضمن کتاب های مربوط به مناقب اهل بیت پیامبر آوردم.

28. طهاره بیت النبوه.

نوشته: شیخ خالد بن عبدالرحمان الشایع (معاصر).

ریاض: دارالجلالین، دار بلنسیه، 1414.

29. العجاله الزّر نبیه فی السلاله الزینبیه.

نوشته: جلال الدین سیوطی (م 911).

ضمن مجموعه «الحاوی للفتاوی» او (2/34-31) چاپ شده است.

30. العذب الزلال فی مناقب الآل.

نوشته: زین الدین عمر بن احمد شماع حلبی شافعی (م 936).

مأخذ: کشف الظنون 2/1130،معجم الموضوعات ص 60.

31. عقد اللئال بفضائل الآل.

ص:18

نوشته: شیخ محیی الدین عبدالقادر بن عبداللّه عید روسی حضرمی (م 1038).

مأخذ: ایضاح المکنون 2/109، معجم الموضوعات ص 60.

32. عقد الئال و وسیله السؤال فی ماله صلی اللّه علیه و سلم من الآل.

نوشته: عبدالسلام بن طیب قادرسی فاسی (م 1110).

مأخذ: ایضاح المکنون 2/109، معجم المنجّد ص 228.

33. علی بن ابی طالب: بقیه البنوه و خاتم الخلافه.

نوشته: عبدالکریم خطیب (م 1406).

بیروت: دارالمعرفه، 1407.

بغداد: مکتبه المثنی، قاسم الرجب، 1388.

34.علی بن ابی طالب و اسرته رضی اللّه عنه.

نوشته: محمود محمد شاکر الحرستانی (معاصر).

چاپ اول: بیروت: المکتب الاسلامی، 1408.

35. فاطمه بنت الحسین و اهل الاسره الفاطمیه.

نوشته: لویی ماسینیون (م 1962).

معجم الشیبانی، رقم 918.

36. فاطمه و بنات محمد.(1)

نوشته: لامنس (کشیش مشهور)

معجم الشیبانی، رقم 962.

37. فتح المطالب فی مناقب علی بن ابی طالب رضی اللّه عنه.


1- سلسله کتاب منشورات دلیل ما در قم، به پاسخگویی از این کتاب اختصاص دارد. (مترجم)

ص:19

نوشته: حافظ شمس الدین ذهبی (م 748).

ذهبی این کتاب را ضمن شرح حال خود در تذکره الحفاظ 1/10 یاد کرده و تذکر داده که کتاب، یک مجلد است.

38. فتح الوهاب فی فضائل الآل و الاصحاب.

نوشته: عبدالوهاب شعرانی (م 973).

درباره او میان اهل تسنن اختلاف است. حاجی خلیف می گوید: «او در این کتاب، تعصب باطل را کنار گذاشته است (کشف الظنون 2/1236). امّا بابطین عقیده دارد که او علاوه بر تعصب، به بدعت ها و خرافات و قصه های عجیب عادت دارد. چنانکه غلوّ او از بعضی آثارش پیدا است.

39. فضائل الحسن و الحسین.

امّا احمد بن محمد بن حنبل (م 241).

ابن تیمیه در منهاج السنه 4/125 این کتاب را به او نسبت داده است.

بنگرید: معجم الشیبانی رقم 944.

40. فضائل العتره النبویه.

نوشته: عبداللّه بن عبدالهادی بن ابراهیم.

نسخه های عکسی در مرکز احیاء الثرات الاسلامی به شماره 2203 در تاریخ موجود است که از روی نسخه کتابخانه امبروزیانا (ایتالیا) در 57 برگ گرفته شده است.

مأخذ: فهرست التاریخ و التراجم الموجوده بالمرکز. تدوین: دکتر عابد شیار و همکارش، 1411.

41. فضائل علی بن ابی طالب رضی اللّه عنه.

نوشته: حافظ ابوبکر ابن ابی الدنیا (م 289).

مأخذ: سیر اعلام النبیاء 13/404. معجم الشیبانی رقم 978.

42. القول القیم فی ما یرویه ابن تیمیه و ابن التّیم.

ص:20

نوشته: سید حامد ابوبکر محضار (معاصر).

شامل سخنان دو شیخ الاسلام در مورد فضائل اهل البیت.

قاهره: دارالشروق، 1406/1986.

43. کشف الاستار فی اولاد خدیجه من البنی المختار.

نوشته: حسن اکبر فی (م 1332).

نسخه خطی: نجف، رقم 22 متنوع.

مأخذ: معجم الشیبانی، رقم 1029.

44. مجلس فی مناقب. الزهراء.

نوشته: جلال الدین سیوطی (م 911).

نسخه خطی: سلیمانیه (ترکیه) 13/1030.

مأخذ: معجم الشیبانی، رقم 1053.

45. معراج الوصول الی معرفه فضل آل الرسول.

نوشته: ابو عبداللّه محمد بن ابی المظفر یوسف زرندی (م 750).

سمهودی در جاهای مختلف از دو کتابش جواهر العقدین (از جمله ص 226) و الجوهر الشفاف (برگ 24 الف)، از آن یاد می کند.

46. المقاصد الفخری فی بعض مناقب السیده خدیجه الکبری.

نوشته: عبداللّه بن ابراهیم میرغنی (م 1193).

نسخه خطی: ظاهریه _ شماره 4134 _ تاریخ.

مأخذ: معجم المنجد ص 222، معجم الشیبانی رقم 1175.

47. مناقب آل ابی طالب.

ص:21

نوشته: ابوشیخ اصفهانی، عبداللّه بن محمد بن جعفر (م 369).

طبعک مطبعه علمیه، قم.

48. مناقب امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب.

نوشته: ابوجعفر محمد بن سلیمان کوفی قاضی.

خطی: امبروزیانا (شماره 206 و 128).

چاپ: به تحقیق محمد باقر محدودی، قم: مجمع احیاء الثعافه الاسلامیه، 1412.

مأخذ: معجم الشیبانی، رقم 1199.

49. نصح الخاصّ و العام فی ما یحب لآل البنی علیه السلام.

نوشته: ابو عبداللّه محمد بن مدفی جنون (م 1302).

چاپ سنگی، فاس (مغرب)، 1306 ق.

مأخذ: دلیل ابن سوده، رقم 305.

50. نصره القتره الطاهره من ابناء علی و فاطمه الزهراء.

نوشته: ابوعبداللّه محمد بن احمد بن علی کتّانی (تألیف: 1104).

مأخذ: دلیل ابن سوده، رقم 388.

51. الهفت الشریف فی فضائیل مولانا جعفر الصادق.

نوشته: مفضل بن عمر جعفی (م 145).

تحقیق: مصطفی غالب. بیروت: دارالاندلس، 1978، 198 ص.

ص:22

بخش چهارم _ کتاب هایی که در فهرست طباطبایی یاد شده، ولی در فهرست بابطین نکته یا توضیحی بر آن می توان یافت.

1. طباطبایی ص 17 / ش 15:

الاتحاف بحبّ الاشراف نوشته عبداللّه بن محمد بشراوی.

بابطین ص 91 / ش 4: لقب او را شیراوی نوشته که خطاست.

2. طباطبایی ص 19 / ش 17:

اتحاف السعداء بمناقب سید الشهداء نوشته عبداللّه بن ابراهیم میرغنی.

بابطین ص 92 / ش 6: نام کتاب را «اتحاف السعداء بمناقب اشهداء _ حمزه بن عبدالمطلب» آورده است. و از یک نسخه خطی آن در کتابخانه ظاهریه رقم 3671 یاد می کند.

3. طباطبایی ص 24 / ش 26:

احیاء المیت فی فضائل البیت، نوشته جلال الدین سیوطی.

بابطین ص 93 / ش 10: علاوه بر چاپی های قبلی، از چاپ مدینه منوره 1421 یاد می کند.

در مورد نسخه های خطی آن ارجاع می دهد: معجم الشیبانی رقم 94 (ده نسخه خطی آورده)، فهرس مرکز البحث بجا معه امّ القری رقم 94، فهرس الخزانه العلمیه الصبیحیه بسلا بالمغرب، معجم المنجّد ص 226، معجم الموضوعات ص 60.

4. طباطبایی ص /30 ش 43:

اربعون حدیثا فی فضائل علی علیه السلام، نوشته یوسف بن اسماعیل بنهانی.

بابطین ص 93 ش 14: بنهانی خود در مقدمه کتابش «الشرف المؤبد لآل محمد» از آن یاد می کند. نیز بنگرید: معجم المطبوعات العربیه 2/1838.

ص:23

5. طباطبایی ص 35 / ش 52:

الاربعین فی فضائل الزهراء نوشته ابی صالح مؤذن.

بابطن ص 94 ش 19: سخادی در کتابش استجلاب ارتقاء الغرف رقم 201 از آن نقل می کند.

6. طباطبایی ص 38 / ش 58:

استجلاب ارتقاء الغرف، نوشته شمس الدین سخادی.

بابطین ص 95 ش 29: دکتر خالد بابطین آن را بر اساس 6 نسخه خطی تحقیق کرده و دارلبشائر الاسلامیه در بیروت در دو مجلد به سال 1421/2000 منتشر کرده است.

7. طباطبایی ص 57 / ش 104:

الانجم الزاهره فی الذریه الطاهره، نوشته ابو عبداللّه محمد التهامی.

بابطین ص 98 ش 46: او پس از سال 1130 زنده بود.

8. طباطبایی ص 25 / ش 27:

اخبار آل ابی طالب، نوشته: ابوبکر محمد جعابی.

بابطین ص 101 ش 65، از آن با عنوان «تاریخ الطالبیین» نیز نام می برد. چنانکه در ص 93 ش 11 نیز به همان عنوان اخبار آل ابی طالب نام برده است.

9. طباطبایی ص 127-123 / ش 227:

جواهر العقدین فی فضل الشرفین، نوشته نورالدین سمهودی.

بابطین ص 103 ش 80. چاپ دیگر: تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415: به گفته بابطین، پر از خطاهای روش شناسانه و غلط های مطبعی است.

10. طباطبایی ص 129-128 / ش 230:

الجوهرالشفاف بفضائل الاشراف، نوشته نورالدین سمهودی.

ص:24

بابطین ص 104-103 ش 82: نسخه ای خطی از آن در کتابخانه حرم موجود است، شماره 2629 سیره، شماره 3326 فیلم.

11. طباطبایی ص 130 / ش 233:

جوهره العقول نوشته عبدالرحمان الفاسی.

بابطین: ص 104 ش 85. بنگرید: معجم المنجّد ص 227، دلیل ابن سوده رقم 294 که آن را «جواهر العقول» نامیده است.

12. طباطبایی ص /136 ش 249:

الحسن و الحسین نوشته محمدرضا المصری.

بابطین ص 105 ش 91: نام کامل کتاب را «الحسن و الحسین سبطا رسول اللّه» آوره و گفته: به سال 1407 در بیروت: دارالکتب العملیه چاپ شده است.

13. طباطبایی ص 178-175 / ش 313:

ذخائر العقبی، نوشته محب الدین طبری.

بابطین ص 107 ش 109: چاپ تحقیق شده: جده: مکتبه الصحابه، 1415.

14. طباطبایی ص 97 / ش 186:

تفصیل بنی هاشم علی من سواهم، نوشته جاحظ.

بابطین ص 109 ش 118: به نام «رساله فی فضائل بنی هاشم» از آن یاد کرده و می گوید: ابن عنبه در عمده الطالب ص 289 از آن یاد کرده است.

15. طباطبایی ص 205 / ش 346:

زبده المقال فی فضائل الآل، نوشته کمال الدین محمد بن طلحه نصیبی شافعی.

بابطین ص 110 ش 125، نام کتاب را «زبده المعال فی فضائیل الاصحاب و الآل» و لقب نویسنده را «نصیبینی» نوشته

ص:25

است.

16. طباطبایی ص 214 / ش 361:

سعاده الدارین فی شرح حدیث الثقلین، نوشته عبدالعزیز دهلوی؛ تعریب: محمود شکری آلوسی.

بابطین ص 11 ش 128: با تحقیق عبدالعزیز المحمود و عبداللّه الشافعی، در مجله الحکمه؛ عدد 10: شوال 1420 در 49 صفحه چاپ شده است.

17. طباطبایی ص 259 / ش 418:

الشرف المؤبد، نوشته یوسف بنهانی.

بابطین ص 112 ش 134: چاپ جدید مصر، قاهره: دار جوامع الکلم.

18. طباطبایی ص 264-261 ش 425:

شواهد التنزیل حکانی.

بابطین ص 112 ش 137: چاپ های دیگر:

بمبئی، سنگی، 1281/1864، 104 ص.

قاهره، 1331 به کوشش هید شفیلد.

بیروت 1966.

لندن 1971.

19. طباطبایی ص 334 / ش 531:

الفتح و الیتیر فی آیه التطهیر، نوشته ابو عبداللّه قادری فاسی.

بابطین ص 117 ش 17ک او بعد از سال 320 زنده بوده است.

بنگرید: دلیل ابن سوده رقم 407.

20. طباطبایی ص 371 / ش 572:

ص:26

فضائل فاطمه، نوشته ابوححفص بن شاهین.

بابطین ص 120 ش 187: با تحقیق بدر البدر ضمن «مجموع مصنّفات ابن شاهین» چاپ شده است.

21. طباطبایی ص 420 / ش 608:

القول الجلی فی فضائل علی، نوشته ابوالحسن بکری صدیقی.

بابطین ص 122 ش 197: نسخه خطی دیگر: مکتبه الحرم المکّی الشریف، شماره 1197 _ عام.

22. طباطبایی ص 605 / ش 733:

مناقب البسطین الحسن و الحسین، نوشته ابو عبداللّه محمد اشبیلی مرسی.

بابطین ص 127 ش 228: دکتر عزالدین عمر موسی در مقدمه تحقیق کتاب در رالسمط فی خبر البسط ص 42 از آن یاد کرده است.

23. طباطبایی ص 613 / ش 740:

مناقب علی علیه السلام، نوشته ابی جوزی.

بابطین ص 127 ش 231: نسخه خطی آن در معهد المخطوطات العربیه شماره 2/423 _ تاریخ.

24. طباطبایی ص 584 / ش 721:

مناقب علی بن ابی طالب علیه السلام، نوشته موفق خوارزمی.

بابطین ص 127 ش 233: نسخه خطی دیگر: مکتبه شهد علی، ترکیه 4/90-275.

25. طباطبایی ص 634 / ش 799:

المواهب و السنن فی بعض مناقب سیدنا الامام الحسن، نوشته محمد بن حسین جعفری.

بابطین ص 128 ش 239: در نام کتاب، «الامام الحسین» نوشته که خطا است.

26. طباطبایی ص 650 / ش 829:

نهایه الافضال، ابوالحسن بکری.

ص:27

بابطین ص 130 ش 252: شامل چهل حدیث در مناقب آل البیت است، که یک نسخه خطی آن در کتابخانه حرم مکی به شماره 1197 _ عام موجود است.

27. طباطبایی ص 659 / ش 847:

وصله الزلفی فی التقرب بآل المصطفی، نوشته احمد بن علی ضهاجی.

بابطین ص 131 ش 257: نام کتاب را «وصله الزلفی فی التعریف بآل المصطفی» نوشته، و می نویسد: یک مجلد در قطع متوسط، در خزانه فاس موجود است.

درباره مركز

بسمه تعالی
هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ
آیا کسانى که مى‏دانند و کسانى که نمى‏دانند یکسانند ؟
سوره زمر/ 9

مقدمه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، از سال 1385 هـ .ش تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن فقیه امامی (قدس سره الشریف)، با فعالیت خالصانه و شبانه روزی گروهی از نخبگان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.

مرامنامه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان در راستای تسهیل و تسریع دسترسی محققین به آثار و ابزار تحقیقاتی در حوزه علوم اسلامی، و با توجه به تعدد و پراکندگی مراکز فعال در این عرصه و منابع متعدد و صعب الوصول، و با نگاهی صرفا علمی و به دور از تعصبات و جریانات اجتماعی، سیاسی، قومی و فردی، بر مبنای اجرای طرحی در قالب « مدیریت آثار تولید شده و انتشار یافته از سوی تمامی مراکز شیعه» تلاش می نماید تا مجموعه ای غنی و سرشار از کتب و مقالات پژوهشی برای متخصصین، و مطالب و مباحثی راهگشا برای فرهیختگان و عموم طبقات مردمی به زبان های مختلف و با فرمت های گوناگون تولید و در فضای مجازی به صورت رایگان در اختیار علاقمندان قرار دهد.

اهداف:
1.بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام)
2.تقویت انگیزه عامه مردم بخصوص جوانان نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی
3.جایگزین کردن محتوای سودمند به جای مطالب بی محتوا در تلفن های همراه ، تبلت ها، رایانه ها و ...
4.سرویس دهی به محققین طلاب و دانشجو
5.گسترش فرهنگ عمومی مطالعه
6.زمینه سازی جهت تشویق انتشارات و مؤلفین برای دیجیتالی نمودن آثار خود.

سیاست ها:
1.عمل بر مبنای مجوز های قانونی
2.ارتباط با مراکز هم سو
3.پرهیز از موازی کاری
4.صرفا ارائه محتوای علمی
5.ذکر منابع نشر
بدیهی است مسئولیت تمامی آثار به عهده ی نویسنده ی آن می باشد .

فعالیت های موسسه :
1.چاپ و نشر کتاب، جزوه و ماهنامه
2.برگزاری مسابقات کتابخوانی
3.تولید نمایشگاه های مجازی: سه بعدی، پانوراما در اماکن مذهبی، گردشگری و...
4.تولید انیمیشن، بازی های رایانه ای و ...
5.ایجاد سایت اینترنتی قائمیه به آدرس: www.ghaemiyeh.com
6.تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و...
7.راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی
8.طراحی سیستم های حسابداری، رسانه ساز، موبایل ساز، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک، SMS و...
9.برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم (مجازی)
10.برگزاری دوره های تربیت مربی (مجازی)
11. تولید هزاران نرم افزار تحقیقاتی قابل اجرا در انواع رایانه، تبلت، تلفن همراه و... در 8 فرمت جهانی:
1.JAVA
2.ANDROID
3.EPUB
4.CHM
5.PDF
6.HTML
7.CHM
8.GHB
و 4 عدد مارکت با نام بازار کتاب قائمیه نسخه :
1.ANDROID
2.IOS
3.WINDOWS PHONE
4.WINDOWS
به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی و قرار دادن بر روی وب سایت موسسه به صورت رایگان .
درپایان :
از مراکز و نهادهایی همچون دفاتر مراجع معظم تقلید و همچنین سازمان ها، نهادها، انتشارات، موسسات، مؤلفین و همه بزرگوارانی که ما را در دستیابی به این هدف یاری نموده و یا دیتا های خود را در اختیار ما قرار دادند تقدیر و تشکر می نماییم.

آدرس دفتر مرکزی:

اصفهان -خیابان عبدالرزاق - بازارچه حاج محمد جعفر آباده ای - کوچه شهید محمد حسن توکلی -پلاک 129/34- طبقه اول
وب سایت: www.ghbook.ir
ایمیل: Info@ghbook.ir
تلفن دفتر مرکزی: 03134490125
دفتر تهران: 88318722 ـ 021
بازرگانی و فروش: 09132000109
امور کاربران: 09132000109