روزشمار شمسی

مشخصات کتاب

حائری، علی، 1354 _

روزشمار شمسی / تحقیق علی حائری و همکاران؛ تهیه کننده مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما. _ _ قم: دفتر عقل، 1386.

[8] 446 ص. _ _ (مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما؛ 740).

40000 ریال:ISBN 978-964-2761-31-9

چاپ قبلی: مرکز پژوهش های اسلامی صداو سیما، 1382

چاپ دوم.

کتابنامه: ص. 443 _ 446.

1. ایران _ _ تاریخ _ _ سالشمار. 2 _ اسلام _ _ تاریخ _ _ سالشمار. الف. صدا و سیمای

جمهوری اسلامی ایران. مرکز پژوهش های اسلامی. ب. عنوان.

9 ر 2 ح / 76DSR002/955

ص:1

اشاره

ص:2

روزشمار شمسی

کد: 740

تحقیق: علی حائری و همکاران

تهیه کننده: مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

ناشر: دفتر عقل

لیتوگرافی: سروش مهر

چاپ: زلال کوثر

نوبت چاپ: دوم / 1386

شمارگان: 2500

بها: 40000 ریال

حق چاپ برای ناشر محفوظ است

نشانی: قم، بلوار امین، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

پست الکترونیکی: Email: IRC@IRIB.COM

تلفن: 2935803 و 2910602 نمابر: 2933892

شابک: 9-31-2761-964-978ISBN: 978-964-2761-31-9

ص:3

ص:4

دیباچه

دیباچه

تاریخ سرگذشت ملت هاست، آنانی که در گستره زمانْ جاودانه مانده اند و آنانی که خودشان و آداب و رسومشان آرام آرام به نابودی، پراکندگی و فراموشی سپرده شده اند. جذابیت این سرگذشت ها انسان را به مطالعه تاریخ می کشاند. اما قرآن مجید افق دیگری از مطالعه تاریخ و بررسی احوال پیشینیان را به رویمان می گشاید. در این کتاب مقدس، سیر در زمین، گردش در آفاق و مطالعه داستان گذشتگان؛ سرگرمی، قصه گویی و یا افسانه پردازی نیست. مراجعه به تاریخ برای روشن شدن اذهان، پند و عبرت گرفتن از وقایع و حوادث، الگوگیری از شخصیت های برجسته و در نتیجه، پیش گرفتن راه تقوا و پرهیزگاری است. تاریخ، آیینه تمام نمای ملت هاست و تامل و تدبر در آن، ضعف ها و قوت های اقوام و ملل و نیز علل پیروزی ها و شکست ها را می نمایاند.

تاریخ، خوب و بد و زشت و زیبا را در منظر انسان می نشاند و رفتار و کُنش و واکنش او را متاثر می سازد. روز و ماه و سال، واحدهای سنجش زمان و ظرف وقوع حوادث و پیشامدهاست که گذر و تکرار ظاهری آنها بهانه ای برای یادآوری شیرینی ها و تلخ کامی های رخ داده است.

صدا و سیما به عنوان مهم ترین و مؤثرترین ابزار فرهنگ سازی، معرفی مناسبت های مختلف و تجلیل از شخصیت ها و حوادث زندگی ساز را وجهه همت خود قرار داده است و برنامه های مختلفی در روزهای عادی و

ص:5

برنامه هایی ویژه در مناسبت ها برای تذکار و عبرت ها و پندهای تاریخی از شبکه های متعدد پخش می کند.

برای آگاهی بیشتر از وقایع گذشته و برای اطلاع از رمز و راز موفقیت های چهره های ماندگار و راهنمایی درباره آثار بجا مانده از گذشته، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما بر آن شد کهروزشمار تقویم تاریخ را در سه مجلّد قمری، شمسی و میلادی به ساحت برنامه سازان و فرهنگ سازان ارجمند تقدیم نماید که پس از انتشار روزشمار قمری در اسفند 1381، اکنون دومین مجلد آن با عنوان روزشمار شمسی عرضه گردیده است. در روزشمار قمری بیش از هزار و دویست و پنجاه مدخل و هزار پاورقی ذکر شده بود اما در تقویم شمسی به بیش از دو هزار مدخل و هزار و پانصد پاورقی اشاره شده است. همچنین جهت سهولت در دستیابی به مطالب کتاب، فهرست اعلام مهم شامل اشخاص و فهرست موضوعی در پایان کتاب درج گردیده است.

همانگونه که در مقدمه تقویم قمری ذکر شد، برای تهیه این تقویم، کتب تاریخی متعدد و تقویم های مختلفی مطالعه و بررسی شده اند اما از آنجا که تاریخ دقیق وقوع بعضی از حوادث در منابع اصیل ذکر نشده اند و یا در منابع گوناگون، به طور یکسان نیامده اند، احتمال وقوع خطا نیز وجود دارد.

این مرکز بر آن است تا پس از انتشار اولیه و محدود این اثر و جمع آوری نظرات متخصصین امر و برنامه سازان، انشاءاللّه در سال های آتی، روزشمار کامل و غنی تری را تقدیم نماید و قطعا ارشادات و تذکرات خوانندگان محترم بر غنای کار خواهد افزود.

ص:6

در پایان شایسته است تا از تمام همکارانی که در تحقیق، تدوین، بازخوانی و تهیه این اثر همت گماشته اند: خانم ها زهرا احمدی، اعظم خوشگفتار، شیده صادقی، مریم رضایی و زهرا متعلم، آقایان سیدمحمدحسین حسینی هرندی و حجت اللّه حجازی و به ویژه جناب آقای علی حائری که زحمت تکمیل و تحقیق نهایی را برعهده گرفتند سپاسگزاری نماییم.

انّه ولیّ التوفیق

اداره کل پژوهش

مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

ص:7

تذکر

تذکر

ترتیب ذکر رویدادهای هر روز بر اساس تقدم و تاخر سال وقوع آنها می باشد.

رویدادهای بدون تاریخ، در آخر عنوان های هر روز آورده شده است.

وقایع زندگی علمای ایرانی و برخی رویدادهای قدیمی ایران به جهت آنکه با تاریخ قمری ثبت شده اند در روزشمار قمری ذکر شده است، اما به علت استفاده بیشتر از تاریخ شمسی همان وقایع، به تاریخ شمسی برگردانده شده است. ضمن این که در این تقویم وقایع دیگری همچون سالروز رحلت علما برای استفاده بیشتر به هر دو تاریخ شمسی و قمری ذکر شده اند.

روزهای جهانی که در ایران نیز برپا می شوند، هرچند با تاریخ میلادی هستند اما در این تقویم ذکر شده اند. (لازم به ذکر است که روزهای میلادی و شمسی تقریبا با هم تطبیق همیشگی دارند)

فروردین

اشاره

فروردین

زیر فصل ها

1فروردین

2فروردین

3 فروردین

4 فروردین

5 فروردین

6فروردین

7 فروردین

8 فروردین

9 فروردین

10 فروردین

11 فروردین

12فروردین

13فروردین

14فروردین

15فروردین

16فروردین

17فروردین

18فروردین

19فروردین

20فروردین

21فروردین

22فروردین

23فروردین

24فروردین

25فروردین

26فروردین

27فروردین

28فروردین

29فروردین

30فروردین

31فروردین

1فروردین

1فروردین

_ تبدیل واحد پول ایران از قِران به ریال و چاپ اوّلین اسکناس توسط بانک ملی ایران (1311 ش)(1)


1- در ایران تا سال 1268 ش 1889 م که بانک شاهنشاهی توسط انگلستان تشکیل شد، پول رایج کشور، مسکوک نقره و طلا بود. در آن سال، به موجب یکی از بندهای امتیازنامه بانک، نشر اسکناس در سراسر ایران منحصرا به بانک شاهنشانی ایران تعلق گرفت و یک سال بعد، اسکناس جدید با علامت شیر و خورشید و عکس ناصرالدین شاه قاجار و ذکر ارزش آن منتشر شد. مجموعا بانک شاهنشاهی، چهل سال در ایران اسکناس منتشر کرد تا اینکه در 23 اردیبهشت 1309، حق انتشار اسکناس از آن بانک سلب و به بانک ملی ایران واگذار گردید. در نهایت، دو سال بعد و همزمان با آغاز سال 1311ش، واحد پول کشور از قِران به ریال تبدیل شد. از آن پس ریال جدید توسط بانک ملی ایران در سراسر کشور پخش گردید و ملاک معاملات قرار گرفت. اسکناس های اولیه بانک ملی در قطعات 5، 10، 20، 50، 100، 500 و 1000 ریالی، چاپ می شد.

ص:8

_ تنظیم ماه های هجری بر اساس تاریخ خورشیدی در ایران (1314 ش)(1)

_ اولتیماتوم آمریکا به شوروی در مورد لزوم تخلیه قوای روس از ایران (1325 ش)(2)

_ تأسیس مدرسه علمیه حقانی (1339 ش)(3)


1- هجرت رسول گرامی اسلام حضرت محمد مصطفیص، از مکه به مدینه که برابر با سال 622 م است، مبدأ سال قمری می باشد. سال قمری تا سنه 1344 ق، مبنای تاریخ رسمی کشور ایران بود. در آن سال که بر حسب تاریخ، 1304 سالِ شمسی از هجرت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله می گذشت، تاریخ خورشیدی برای امور دولتی انتخاب شد و به موجب قانون، رسمیّت یافت. به موجب این قانون که از تصویب مجلس شورای ملی گذشت، ادارات دولتی، مؤسسات اداری، اقتصادی و... موظف شدند که از ماه های شمسی یا خورشیدی استفاده کنند. اما پس از گذشت ده سال، در سال 1314، در راستای سیاست اسلام زداییِ رضاشاه پهلوی، تاریخ رسمی کشور فقط بر ماه های شمسی تنظیم گردید و استفاده از ماه های قمری، ممنوع اعلام شد.
2- چون پس از پایان جنگ جهانی دوم، حضور قوای روس در ایران باعث نگرانی انگلستان و آمریکا بود، با پیشنهاد چرچیل نخست وزیر انگلیس، قرار بر این شد که حدود حضور روس در ایران مشخص شود. هاری ترومن، رییس جمهور آمریکا درباره تخلیه ایران به استالین، رهبر شوروی اولتیماتوم داد. بر این اساس چنانچه روسیه، ایران را تخلیه نکند، نیروهای آمریکایی مجددا وارد ایران خواهند شد. این اولتیماتوم 6 سال بعد افشا گردید.
3- در اول فروردین 1339 ش، مدرسه علمیه منتظریه حقانی با تلاش و همت حضرات آیات سید محمد حسینی بهشتی، مهدی حائری تهرانی، علی مشکینی و حسین حقانی با هدف تحول در نظام آموزشی حوزه و کادرسازی برای آینده اسلام، در قم تأسیس شد. این مدرسه اولین تشکیلات منظم حوزوی بود که طلاب در آن با رعایت نظم، دفتر حضور و غیاب و نمره امتحان آشنا می شدند. همچنین مواد درسی جدیدی همچون محاوره زبان عربی، ریاضیات و انگلیسی در آن تدریس می شد. این مدرسه در جریان نهضت اسلامی، نقش مهمی در پرورش نیروهای آگاه و پیرو خط امام ایفا کرد و طلاب فاضلی در آن تربیت شدند.

ص:9

_ افتتاح مرکز تلویزیون تبریز (1350 ش)

_ اتخاذ استراتژی جنگ در آغاز تحویل سال توسط حضرت امام (1364 ش)(1)

_ محکومیت کاربرد سلاح های شیمیایی توسط عراق در شورای امنیت سازمان ملل (1365ش)(2)


1- همزمان با اوج گیری جنگ شهرها که طبیعتا ضایعات و خسارات ناشی از جنگ به صورت گسترده تر و ملموس تر بر مردم تحمیل می شد، وقوع پیامدهای سیاسی _ اجتماعی و بهره گیری جریانات سیاسی از آن محتمل می نمود. از این رو، حضرت امام خمینی ره، فرماندهی معظم کل قوا، در بیانات خود به هنگام تحویل سال 1364ش، این سال را سال استقامت نامیدند. همچنین ترسیم دورنمای جنگ شهرها و سایر فشارهای وارده به جمهوری اسلامی، سبب شد حضرت امام رحمه الله، موضع گیری «جنگ جنگ تا رفع فتنه» را اتخاذ نمایند. در حقیقت، در آن برهه خاص، رهبری انقلاب، روند حرکت آتی جنگ و انقلاب را با بیان جنگ تا آخرین خانه و آخرین نفر، تبیین و تعیین کردند. آن حضرت، به منظور تعیین مشی آینده جنگ و انقلاب و رفع هرگونه تردید و تزلزل، از جایگاهی والاتر بر ضرورت ادامه نبرد تأکید فرموده و هرگونه سازش را نفی نمودند.
2- با شروع عملیات والفجر 8 در منطقه فاو در بیستم بهمن 1364، و پیشروی اعجاب برانگیز رزمندگان اسلام و عقب نشینی مزدوران بعثی، رژیم عراق بار دیگر به سلاح های شیمیایی متوسل شد و آن را در سطحی وسیع به کار گرفت. جمهوری اسلامی ایران با اعلام موضوع به دبیرکل سازمان ملل متحد، درخواست اعزام هیئت کارشناسی به منطقه را مطرح کرد. با گسیل شدن هیئت کارشناسی به ایران و بازدید از مصدومین حادثه، گزارشی تهیه شد که از دامنه گسترده کاربرد سلاح های شیمیایی به شدت اظهار نگرانی شده و به کارگیری این سلاح ها را تأیید کردند. شورای امنیت پس از استماع گزارش هیئت کارشناسی اعزامی به منطقه، طی بیانیه 21 مارس 1986 برابر با اول فروردین 1365، از استفاده گسترده عراق از سلاح های شیمیایی اظهار نگرانی عمیق کرده و این عمل را قویّا محکوم کرد. در بخش های دیگر این بیانیه، با اشاره به بیانیه های قبلی، رعایت قوانین مربوط به جنگ خواسته شده و ادامه جنگ محکوم گردیده است. در این بیانیه، برای نخستین بار، عراق با ذکر نام به عنوان به کار برنده سلاح های شیمیایی مورد خطاب قرار گرفته و نیز ارتباط کاربرد سلاح های شیمیایی با کل مساله جنگ، ضعیف تر و کم رنگ تر شده است.

ص:10

_ درگذشت دانشمند گرانقدر «دکتر ابوالحسن شیخ» پدر علم شیمی نوین ایران (1376ش)(1)


1- استاد دکتر ابوالحسن شیخ در سال 1286 ش در تهران در خاندانی مذهبی به دنیا آمد. پدرش مرحوم دکتر محمد شیخ معروف به احیاءُ الملک از نوادگان علامه بزرگوار، شیخ حرّ عاملی صاحب کتاب گرانسنگ وسایل الشیعه متوفی 1104 ق بود. وی پس از اتمام دوره ابتدایی و متوسطه وارد مدرسه صنعتی ایران و آلمان شد و در رشته شیمی و داروسازی به تحصیل ادامه داد. سپس در 20 سالگی به همراه نخستین گروه دانش آموزان ایرانی برای ادامه تحصیل عازم آلمان گردید تا این که پس از اقامتی هشت ساله موفق شد تا به عنوان اولین ایرانی، دکترای شیمی دریافت کند. دکتر ابوالحسن شیخ سپس به کشور بازگشت و به تدریس همت گماشت. او در مدت 32 سال تدریس، صدها نفر از دانشجویان را در این رشته تربیت نمود و در سال 1322، نقش مهمی در تأسیس دانشکده علوم دانشگاه تهران ایفا کرد. دکتر شیخ در سال 1332 به نمایندگی از سوی آیت اللّه کاشانی در کنفرانس اسلامی بیت المقدس شرکت کرد و در سال 1365 بازنشسته شد. وی همواره به مطالعه کتاب های دینی و عرفانی اشتغال داشت و در تربیت دینی خود و اطرافیان می کوشید و همچنین سالیان بسیار از محضر عرفان و اخلاق بزرگان بهره مند گردید. از این دانشمند برجسته که به عنوان بنیانگذار و پدر علم نوین شیمی ایران یاد می شود تألیفاتی به جای مانده که تئوری های شیمی آلی در 2 جلد و عملیات شیمی آلی در 2 جلد و... از آن جمله اند. سرانجام این دانشمند گرانمایه در ساعات آغازین سال 1377 ش در نود سالگی چشم از جهان فروبست.

ص:11

_ عید نوروز و آغاز سال هجری شمسی(1)

_ روز مبارزه با تبعیض نژادی (21 مارس)(2)


1- عید نوروز، ریشه در سنت های اقوام ایرانی دارد که به گذشته بسیار دور منتهی می گردد و به نوشته تاریخ نگاران، پس از اسلام با تصرفات و تغییراتی که در آن به عمل آمده تاکنون در میان ایرانیان باقی مانده است. ایرانیان باستان معتقد بودند که در ایام نوروز، ارواح مردگان به خانه ها باز می گردند. به این جهت مردم باید خانه های خود را در این ایام، پاکیزه کنند، فرش های زیبا بگسترانند و غذای خوب طبخ نمایند. در صدر اسلام، ایرانیانی که در مرکز خلافت به سر می بردند طبق سنت ملی خویش به این عید پایبند بودند. در خبر است که برای امیرالمؤمنین هدیه نوروزی آوردند و نیز امام صادقع فرمود: «در عید نوروز حق تعالی در روز اَلَست، از ارواح بندگان پیمان گرفته است که او را به یگانگی بپرستند و برای او شریکی قرار ندهند. این روز، اولین روز طلوع آفتاب، اولین روزِ وزیدن بادها و رویش گیاهان می باشد. در این روز، جبرئیل بر حضرت رسول، وحی آورد و بعثت پیامبر از این روز آغاز شد و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله، در چنین روزی، بت های کافران را نابود کرد، روزی است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در غدیر خم برای ولایت امیرالمؤمنین از مردم پیمان گرفت. روزی که آن حضرت بر خوارج نهروان پیروز شد و روزی است که قائم ما اهل بیت(ع) ظهور خواهد کرد.» (بحار، ج 56، ص 119) سیدبن طاووس که از دانشمندان بزرگ شیعه است درباره نوروز می نویسد: «و در چنین روزی مردم باید همانند روز مبعث و غدیر، با دعا و نماز و روزه به سپاسگزاری از افاضه نعمت بزرگ هستی بپردازند و با استعمال بهترین عطرها و پوشیدن تمیزترین جامه ها به استقبال آن روند».
2- منظور از آپارتاید که در آفریقای جنوبی به اجرا گذاشته شده بود، جدا کردن سفیدپوستان و غیرسفیدپوستان برای جلوگیری از اصطکاک و تصادم آنها است. این سیاست خشن که از جانب سفیدپوستان سرمایه دار جهت اهداف استثمارگرایانه خود ارایه شده بود اکثر جامعه سیاهان را زیر یوغ تبعیض خود قرار می داد. این سیاست ننگین، سرانجام با مبارزات طولانی، وسیع و گسترده آزادی خواهانِ آفریقایی، در سال 1991 م 1370 ش لغو شد. در حال حاضر روز اول فروردین برابر با 21 مارس، به طور نمادین در سراسر جهان، برای مبارزه با این پدیده شوم تعیین شده است.

ص:12

2فروردین

2فروردین

_ تظاهرات مردمی علیه حکومت جمهوری رضاخانی در تهران (1303 ش)(1)

_ ضرب و شتم آیت اللّه «محمدتقی بافقی» در قم به فرمان رضاخان (1306 ش)(2)


1- رضاخان پس از به دست گرفتن قدرت، درصدد برآمد تا خود، پادشاهیِ پهلوی را تأسیس نماید. از این رو در ابتدا شعار جمهوری خواهی سر داد تا مقدمه ای برای انتقال از قاجار به پهلوی باشد. با اعلام این خبر، عده زیادی از مردم و روحانیون در میدان بهارستان، روبروی مجلس شورای ملی اجتماع نموده و علیه جمهوری و رضاخان شعار می دادند. در نتیجه بین مردم و نظامیان زد و خورد شدیدی روی داد که به کشته و زخمی شدن تعدادی از مردم منجر شد. این واقعه، رییس مجلس را به واکنش سریعی وا داشت و دستور داد تا مجلس، تکلیف سردار سپه را معین کند. این عکس العملِ تند، رضاخان را به ترس و عذرخواهی افکند و سرانجام با اوج گیری تظاهرات مردمی در شهرهای مختلف علیه جمهوری ساختگی رضاخانی، سردار سپه انصراف خود را از جمهوریت اعلام نمود.
2- در شبِ اول فروردین سال 1306 ش، به هنگام تحویل سال، همسر بی شرم رضاخان به همراه عده ای از زنان درباری با وضعی زننده و دور از عفت، به آستانه حضرت معصومهس در قم رفته و در ایوان آینه جای گرفتند. چون زنان درباری بدون حجاب، وارد حرم شده بودند، یکی از وعاظ به طرز حجاب آنان اعتراض کرد. در این حال، عالم پرهیزگار و شجاع. شیخ محمدتقی بافقی بر آنان شورید و مردم را نیز علیه آنان وادار به اعتراض نمود. وقتی که این خبر را به رضاخان گزارش نمودند، وی در روز دوم فروردین با حالتی غضبناک به اتفاق عده ای از مسؤولان نظامی وارد قم شد و یکسره به سمت حرم رفته، دستور ضرب و شتم روحانیان و آیت اللّه بافقی را صادر کرد. رضاخان سپس دستور داد که آیت اللّه بافقی را به شهر ری تبعید نمایند. سرانجام چند سال بعد این عالم مجاهد، پس از اخراج رضاخان از ایران به قم بازگشت. برخی از محققان، واکنش تند آیت اللّه بافقی را نسبت به حضور زنان بی حجاب در حرم حضرت معصومهس، سببِ نزدیک به هشت سال تأخیر در اعلام رسمیِ کشف حجاب می دانند. همچنین، شجاعت آیت اللّه بافقی در رویارویی با رضاخان، تأثیر شایانی در حوزه علمیه قم بر جای نهاد به طوری که امام خمینی رحمه الله در درس اخلاقی که در دهه 1310_1320 در قم می دادند، آیت اللّه بافقی را نمونه ای ذکر می کردند که باید سرمشق قرار گیرد.

ص:13

_ تهاجم مزدوران رژیم سفاک پهلوی به مدرسه فیضیه در قم (1342 ش)(1)

_ آغاز عملیات بزرگ فتح المبین، در منطقه دزفول (1361 ش)(2)


1- عصر روز دوم فروردین 1342 ش برابر با 25 شوال 1382 ق و مصادف با شهادت امام صادقع بود. به همین مناسبت از طرف آیت اللّه گلپایگانی، مجلس سوگواری در مدرسه فیضیه قم برپا گردید. پس از شروع مراسم، ناگهان افرادی که خود را به شکل دهقانان و مردم عادی درآورده بودند، مجلس را به هم زدند. با واکنش مردم و طلاب نسبت به این موضوع، نیروهای پلیس وارد عمل شده و به ضرب و جرح مردم و طلبه ها پرداختند. در این واقعه، مزدوران پهلوی، تعدادی از طلبه ها را از طبقه دوم و پشت بام فیضیه به حیاط پرت کردند. عده زیادی کشته و زخمی شدند. این تهاجم وحشیانه، باعث خشم شدید امام، موضع گیری علیه رژیم و انزجار مردم از نظام طاغوتی گردید. همزمان با هجوم مأموران رژیم شاه به فیضیه، درگیری های مشابهی در مشهد و تبریز روی داد و علاوه بر ضرب و جرح مردم، تعدادی نیز دستگیر شدند.
2- این عملیات که با مراجعه به قرآن کریم، فتح المبین نامگذاری شده بود، در چهار مرحله، از دوم تا دهم فروردین 1361 صورت گرفت. رزمندگان اسلام در عملیات فتح المبین در جبهه جنوب و غرب دزفول و شوش با دشمن درگیر شده و نتایج ذیل را به دست آوردند: تلفات نیروی انسانی دشمن: 15 هزار نفر اسیر و 25 هزار نفر کشته و زخمی؛ آزادسازی قریب به 2400 کیلومتر مربع از خاک جمهوری اسلامی شامل مراکزی چون سایت و رادار دزفول، جاده مهم دزفول _ دهلران؛ رهایی یافتن از زیر دید و توپخانه دشمن در شهرهای شوش، دزفول و اندیمشک و پایگاه شکاری دزفول و... . تجهیزات و امکانات: تانک و نفربر: 360 دستگاه انهدامی و 320 دستگاه اغتنامی، هواپیما: 18 فروند انهدامی، خودرو: 300 دستگاه انهدامی و 500 دستگاه اغتنامی، توپخانه: 50 قبضه انهدامی و 165 قبضه اغتنامی.

ص:14

_ روز جهانی آب (22 مارس)(1)

3 فروردین

3 فروردین

_ تاج گذاری «آقا محمد خان قاجار» در تهران و آغاز پایتختی این شهر (1175ش)(2)

_ لغو کامل قرارداد 1919 وثوق الدوله (1300 ش)(3)


1- در راستای آگاه ساختن جهانیان به اهمیت روز افزون آب و ایجاد سیستم های جهانی و توسعه منابع آب، و به دنبال برگزاری کنفرانس جهانی توسعه و محیط زیست در سال 1371ش 1992م در شهر ریودوژانیروی برزیل، دوم فروردین، برابر با 22 مارس به عنوان روز جهانی آب، در مجمع عمومی سازمان ملل به تصویب رسید.
2- پس از لشکرکشی آقامحمدخان قاجار به قفقاز و تسلط بر آن نواحی، مخالفان وی همگی یا به اطاعت از خان قاجار گردن نهادند یا سرکوب شدند. در این موقع، وی زمینه را برای اعلام مقصود اصلی اش مناسب دید و در نوروز سال 1175 ش برابر با دوازدهم رمضان 1210 ق، در تهران، به نام پادشاه ایران و سرسلسله پادشاهی قاجار تاج گذاری کرد. از همان روز، شهر نوپای تهران، که در حدود 25 الی سی هزار نفر جمعیت داشت و بیش از نیمی از آنان سربازان آقامحمدخان قاجار بودند، به عنوان مرکز کشور و پایتخت رسمی دودمان قاجار اعلام شد. آقامحمدخان، با آرزوهای دور و دراز خود و جویندگی مقام خلافت اسلامی، تهران را دارالخلافه نامید. نزدیک بودن به محل ایل قاجار در استرآباد مازندران، موقعیت جغرافیایی شهر به لحاظ قرار گرفتن در مرکز ایران و محدود شدن کوه در سه طرف، از جمله دلایل اصلی انتخاب تهران برای پایتختی قاجار بود. آقامحمدخان در طول سالیان فرمانروایی خود، قبل و بعد از تاج گذاری، جنایات متعددی مرتکب شد و انسان های بی شماری را به کام مرگ فرستاد. تا این که دو سال بعد در یکی از لشکرکشی هایش به گرجستان توسط دو تن از خدمتکارانش کشته شد.
3- یک ماه پس از کودتای سوم اسفند 1299ش و روی کار آمدن سید ضیاءالدین طباطبایی، وی با موافقت انگلستان، قرارداد 1919 را در سوم فروردین 1300ش، به طور یک جانبه لغو نمود. سفارت انگلیس در تهران نیز با تصمیم دولت موافقت کرد و در روز هفتم فروردین، اعلامیه ای از سوی سیدضیاء پیرامون لغو قرارداد به ایالات و ولایات کشور مخابره شد. لغو این قرارداد، که از آرزوهای مردم ایران بود، هر چند در ظاهر به ضرر انگلستان بود، به تدبیر انگلیسی ها و با هدف تقویت وجهه ملی گرایانه سید ضیاءالدین صورت گرفت. قرارداد استعماری 1919 دو سال پیش از آن در هفدهم مرداد 1298 ش میان وثوق الدوله صدراعظم احمدشاه قاجار و دولت انگلستان منعقد شده بود که بر اثر زیان های فوق العاده ای که برای کشور داشت، مخالفت های فراوانی به بار آورد و هیچ گاه عملی نگردید.

ص:15

_ تأسیس حوزه علمیه قم توسط آیت اللّه «حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی» (1301ش)(1)

_ برگزاری اولین مراسم هواشناسی ایران (1341 ش)

_ صدور اعلامیه امام خمینی رحمه الله در واکنش به تهاجم مزدوران پهلوی به مدرسه فیضیّه (1342 ش)(2)


1- اندیشه تأسیس حوزه علمیه قم ریشه در روایات امامان معصوم به ویژه امام صادقع داشت و در طول قرن ها، این نویدِ امامان بزرگوار شیعه بود که همواره زبان به زبان نقل می شد و در ذهن شیعیان جای می گرفت. تا این که در فروردین 1301 ش در جلسه ای که علمای قم و آیت اللّه حائری یزدی، در آن شرکت داشتند، گفتگو پیرامون تأسیس این حوزه شکلی جدی به خود گرفت. پس از تفأل به قرآن، سرانجام با حمایت علما، کسبه و مردم، حوزه علمیه قم به دست توانای مرجع بزرگوار تقلید، حضرت آیت اللّه العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی در سوم فروردین 1301 ش (1341 ق) تأسیس شد. شکوه و عظمت حوزه علمیه قم از آغاز تا به امروز، هر سال چشمگیرتر از گذشته در عرصه های مختلف نمود داشته است و پرتو آثار وجودش، افق های جدیدی از دورترین نقاط این عالم را در نوردیده است. این حوزه باشکوه، گذشته از این که بزرگ ترین دانشگاه علوم اسلامی است، در رشته های فقه، اصول، حقوق، عرفان، فلسفه، اقتصاد، تفسیر، کلام و... پاسخگوی نیازهای اجتماعی، فرهنگی و فکری جامعه نیز بوده و هست. حوزه علمیه قم در طول عمر با برکت خود، صدها عالم، فقیه، مفسّر، اصولی و محقق و مؤلف را در خود پرورش داده و همچون چشمه ای روحانی، تشنگان علم و حقیقت را سیراب می سازد.
2- عصر روز سوم فروردین 1342 و پس از حمله مزدوران رژیم پهلوی به مدرسه فیضیه قم، منزل امام خمینی، مرکز اجتماع مردم و روحانیان مبارز شد. امام پس از اطلاع از جریان تهاجم به مدرسه فیضیه با انتشار اعلامیه ای، رژیم را رسوا کرده و فتوای مهم خود را صادر نمودند. ایشان با شجاعت خاص خود به افرادی که مردم را با سلاح تقیّه به سکوت فرا می خواندند به فریاد و حضور در صحنه دعوت کرده و عنوان داشتند: «تقیّه حرام است و اظهار حقایق واجب است ولو بَلَغ ما بَلَغ» تا هرکجا که مشکل باشد یا هرچه بشود مهم نیست در این اعلامیه، شاه دوستی برابر با غارتگری، ضربه زدن به پیکر قرآن و اسلام و تجاوز به مراکز علم و دانش و... معرفی شده است.

ص:16

_ درگذشت استاد «عبدالعظیم قریب گُرکانی» ادیب، شاعر و نویسنده برجسته معاصر(1344 ش)(1)

_ درگذشت دکتر «احمد ناظرزاده کرمانی» نویسنده، ادیب و استاد دانشگاه(1355ش)(2)


1- استاد عبدالعظیم خان قریب گُرکانی در سال 1258 ش در روستای گرکان تفرش از توابع اراک بدنیا آمد. وی مقدمات زبان فارسی و عربی را نزد پدر فراگرفت و برای ادامه تحصیل عازم تهران گردید. استاد قریب پس از فراگیری هیئت، نجوم، اصول، منطق، حکمت و زبان فرانسه، در مدرسه علمیه که تنها آموزشگاه وقت به شیوه نوین بود، به تدریس پرداخت و شاگردان فراوانی پرورش داد. وی بعدها در دارالفنون، دانشسرای عالی و دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تدریس همت گماشت. ایشان نزدیک به هفتاد سال به تدریس و تعلیم و خدمت به فرهنگ ایران زمین اشتغال داشت. استاد قریب نخستین کسی بود که دستور زبانی مدوّن و ساده برای زبان فارسی تنظیم کرد و در طی نیم قرن، دانش آموزان، قواعد و دستور زبان فارسی را از آن فراگرفته اند. وی منتخباتی نیز به عنوان فوائدالأدب گرد آورد که مدتها در دبیرستان ها تدریس می شد. استاد قریب تألیفات درسی بسیاری نیز دارد و چندین متن از متقدمان مانند کلیله و دمنه و گلستان و بوستان و غیره را تصحیح و تحشیه کرده است. این ادیب برجسته و استاد توانای ادب فارسی سرانجام در سوم فروردین 1344 ش در 86 سالگی در تهران درگذشت و به سرای جاوید شتافت.
2- دکتر احمد ناظرزاده کرمانی در سال 1292 ش در کرمان به دنیا آمد و پس از اتمام تحصیلات ابتدایی، دروس متوسطه را در دارالفنون و تحت نظر استادانی همچون احمد بهمنیار کرمانی، بدیع الزمان فروزانفر و جلال الدین همایی به پایان بُرد. وی به موازات اخذ لیسانس علوم سیاسی و نیز علوم تربیتی، فقه و عربی و فلسفه را آموخت و در سال 1331، دکترای زبان و ادبیات فارسی را از دانشگاه تهران گرفت. سپس از طرف دانشگاه تهران راهی پاریس شد و پس از اخذ دکترای جامعه شناسی ادیان از دانشگاه سوربُن فرانسه، از سال 1335، به تدریس در دانشگاه تهران پرداخت. دکتر ناظرزاده علاوه بر آن به کارهای سیاسی و اداری همانند شهردار تهران، بازرسی استانداری کرمان، کفیل استانداری تهران، نمایندگی دوره های 15 و 16 مجلس شورای ملی از سیرجان و شهردار کرمان بود که پس از کودتای 28 مرداد 32 از وکالت عزل و تبعید گردید. وی همچنین مقالات سیاسی متعددی را تألیف کرد و در کنار آن سلسله مقالاتی در ادبیات، عرفان و مسائل تحقیقی _ تاریخی نگاشت. سبک و انشاء روان و ذوق ادبی و تاریخی به نوشته های او شیرینی خاصی می داد. همچنین گاهی آثار او با طنز و مطایبه نیز همراه بود. ناظرزاده کرمانی که کتبی همچون آوازهای جوانی، اختر، آفات قرن و دیوان اشعار مذهبی از خود به یادگار گذاشته است در اواخر عمر نابینا شد و سرانجام در سوم فروردین 1355 ش در 62 سالگی در تهران درگذشت و در مقبره ابن بابویه در شهر ری به خاک سپرده شد.

ص:17

_ توافق دو ابرقدرت برای جلوگیری از شکست عراق در جنگ تحمیلی (1364 ش)(1)


1- تلاش عراق به منظور گسترش درگیری و جنگ در خلیج فارس و مقابله به مثل ایران، موجبات افزایش نگرانی کشورهای منطقه و قدرت های بزرگ را فراهم ساخت. پیدایش موقعیت جدید سبب گردید تشدید فشار به ایران و تلاش برای ممانعت از پیروزی ایران بر عراق، با افزایش حمایت های سیاسی، اقتصادی و نظامی از عراق، به عنوان منطق حاکم بر رفتار و عملکرد کشورهای منطقه و قدرت های بزرگ، بیش از گذشته خودنمایی کند، به طوری که هر دو ابرقدرت، در برابر خطر بزرگی قرار گرفتند. در این حال، موضع مشترک آمریکا و شوروی در حمایت از عراق و تأکید بر پایان بخشیدن به جنگ سبب گردید دو ابرقدرت برای نخستین بار، احتمال دستیابی به تفاهم را مورد تأکید قرار دهند. به دنبال همین وضعیت، آمریکائیان یک هیئت بلندپایه را برای ارائه پیشنهاد به مسکو فرستادند و مذاکراتی صورت گرفت. بنابر گزارش های منتشره، روس ها ضمن موافقت با متوقف شدن جنگ و تعیین مجازات برای طرف مخالف اجرای آتش بس، اِعمال تحریم را در گرو حصول توافق بین تمامی اعضای شورای امنیت سازمان ملل دانستند.

ص:18

_ درگذشت «سید محسن نوربخش» رییس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1382ش)

4 فروردین

4 فروردین

_ رحلت فقیه پرهیزگار و عالم جلیل آیت اللّه «شیخ عالی مرندی» (1330 ش)(1)

_ رحلت نویسنده و عالم دینی آیت اللّه «سیدعلی برقعی رضوی قمی» (1353 ش)(2)


1- آیت اللّه شیخ علی مرندی در سال 1287 ش 1326 ق در شهرستان مرند به دنیا آمد و مقدمات علوم را در همان شهر به پایان برد. وی در سال 1314 برای فراگیری سطوح بالای علمی راهی نجف اشرف گردید و در محضر استوانه های علمی زمان همچون: شیخ الشریعه اصفهانی، آخوند ملامحمدکاظم خراسانی و سیدمحمد کاظم یزدی به درجه رفیع اجتهاد دست یافت. آیت اللّه مرندی پس از سالیانی حضور در نجف، خود، یکی از مردان علمی و فقهی آن حوزه گردید و جمعی از فضلا و فرهیختگان در حلقه درس او حاضر می شدند. او فردی پرهیزگار، عابد، متین، خوش اخلاق، متواضع، خوش قلب و پاک نفس بود و به مظاهر فریبنده زندگی دلبستگی نداشت. آیت اللّه مرندی در طول حیات پربار علمی خویش آثار متعدد با ارزشی تالیف کرد که شرح تبصره المتعلمین علامه حلی در یازده جلد، هدایه المؤمنین، حاشیه بر مکاسب و تقریرات درس شیخ الشریعه اصفهانی از آن جمله اند. این فقیه جلیل در مرند از شأن و اعتبار و احترام فوق العاده ای برخوردار بود و برخی از مردم خطه آذربایجان در مسائل علمی به ایشان مراجعه می نمودند. آیت اللّه مرندی سرانجام در اوایل فروردین 1339 ش برابر با 14 جمادی الثانی 1379 ق در 53 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و در قبرستان وادی السلام نجف اشرف به خاک سپرده شد.
2- آیت اللّه سیدعلی برقعی رضوی قمی در حدود سال 1260 ش 1398 ق در خاندان سادات معروف برقعی و در خانواده ای عالم پرور در قم به دنیا آمد. وی در ابتدا مقدمات و سطوح حوزه را فرا گرفت و سپس به درس خارج حضرات آیات: محمد ارباب، شیخ ابوالقاسم کبیر قمی و شیخ عبدالکریم حائری یزدی راه یافت. آیت اللّه برقعی سپس برای تکمیل تحصیلات خویش راهی نجف اشرف گردیدو در محضر عالمانی همچون آیات عظام: سید ابوالحسن اصفهانی و میرزای نایینی به سطوح والای علمی دست یافت. ایشان پس از سالیانی توقف در نجف، به تهران عزیمت نمود و به درس و بحث و تالیف و ارشاد مردم همت گماشت و منشا کارهای خیر گردید. از این دانشور فرهیخته آثاری بر جای مانده که الهی نامه، بطون خمسون، فلسفه شهادت و دیوان اشعار از آن جمله اند. آیت اللّه برقعی سرانجام در اوایل فروردین 1353 ش برابر با بیست و هفتم صفر 1394 ق در 93 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و رخ در نقاب خاک کشید.

ص:19

_ درگذشت استاد «امیرحسین یزدگردی» ادیب و محقق (1365 ش)(1)

_ شهادت عالم ربانی آیت اللّه «علی اصغر احمدی شاهرودی» (1371 ش)(2)


1- استاد امیرحسین یزدگردی، ضمن تدریس در دانشکده الهیات دانشگاه تهران، در تصحیح بعضی مجلدات دیوان کبیر، با استاد بدیع الزمان فروزانفر، استادِ ادب فارسی، همکاری داشت. مهمترین کار استاد یزدگردی، تصحیح، تحقیق و حاشیه نویسی های محققانه و دقیق بر بعضی از کتب تاریخی است. وی همچنین پژوهش های نوینی در زمینه های مختلف ادبی دارد که به چاپ رسیده اند. استاد یزدگردی به هنگام فوت، 57 سال داشت.
2- آیت اللّه شیخ علی اصغر احمدی شاهرودی در سال 1302 ش 1342 ق در یکی از توابع شاهرود به دنیا آمد و تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش سپری ساخت. وی سپس در 16 سالگی راهی حوزه علمیه قم شد و پس از چندی از محضر استادانی همچون آیات عظام: سیدمحمد حجت کوه کمره ای و سید محمد محقق داماد بهره برد. ایشان همچنین در دوره درس اصول امام خمینی در قم نیز شرکت کرد. آیت اللّه احمدی مدتی نیز در حلقه درس آیت اللّه سیدحسین بروجردی در شهرستان بروجرد حاضر شد و از وجودشان استفاده نمود. این فقیه فرزانه از آن پس در نجف اشرف اقامت گزید و از استوانه های علمی حوزه علمیه نجف از قبیل آیات عظام: آخوند ملامحمد کاظم خراسانی، سیدمحسن حکیم و سیدابوالقاسم خویی مستفیض گردید. ایشان سرانجام در تاریخ چهارم فروردین 1371 ش برابر با هفتم رمضان 1411 ق در زمان حکومت خفقان بار حزب بعث، هنگام تشرف به حرم مطهر امام علیع مورد حمله ناجوانمردانه مزدوران بعث عراق قرار گرفت و در 69 سالگی به شهادت رسید. جنازه ایشان سه روز در آنجا ماند تا اینکه برخی از روحانیان با لباس مبدل توانستند جنازه وی را ربوده و به خاک بسپارند.

ص:20

_ روز جهانی هواشناسی (برابر با بیست و چهارم مارس)

5 فروردین

5 فروردین

_ تولّد «امیرخسرو دهلوی» شاعر پارسی گو (631 ش)(1)

_ آغاز تخلیه ایران از قوای اشغالگر روس (1325 ش)(2)

_ آغاز اعتصاب 40 هزار کارگر نفت خوزستان (1330 ش)(3)


1- امیرخسرو دهلوی شاعر پرآوازه پارسی گوی هندی، در سال 651 ق در شمال غربی هند به دنیا آمد و از جوانی، استعداد خود را در زمینه شعر نشان داد. امیرخسرو علاوه بر تسلط بر ادبیات و موسیقی ایرانی و هندی، با زبان های عربی و ترکی نیز آشنا بود. اطلاعات وسیع و مهارت او باعث شد تا در زمره پرکارترین شاعران ادب فارسی به شمار آید. از امیرخسرو دهلوی، آثار متعددی به یادگار مانده که هشت مثنوی و پنج دفتر شعر از آن جمله است. دهلوی در این مثنوی ها، شدیدا تحت تأثیر نظامی، شاعر شهیر ایرانی بوده است. وی به حق، بزرگ ترین شاعر پارسی گوی هند و صاحب قریحه و اشعار بسیار است.
2- در جریان جنگ جهانی دوم، ایران توسط متفقین اشغال شده و پس از اتمام جنگ، هنوز این نیروها در کشور حضور داشتند. پس از مدتی، توافق شد که این نیروها از ایران خارج شده و کشور را تخلیه نمایند. اما شوروی علی رغم امضای توافقنامه، مایل به خروج نبود. بنابراین دولت ایران شکایتی را تسلیم سازمان ملل کرد و خواستار تخلیه ایران از قوای متجاوز روس گردید. سرانجام این نیروها از اوایل سال 1325 ش، راهی کشور خود شده و ایران را تخلیه نمودند.
3- پس از ملی شدن صنعت نفت در 29 اسفند 1329ش، شرکت نفت ایران و انگلیس، مزایا و امتیازات کارگران را قطع کرد و وضعیت نامناسبی را برای کارگران فراهم نمود. از این پس وضع عمومی خوزستان مخصوصا شرکت نفت به هم خورد و کارگران اعتصاب خود را آغاز کردند. به دنبال این اعتراضات، در خوزستان حکومت نظامی اعلام شد. در روزهای بعد، بین کارگران اعتصابی و قوای نظامی، زد و خورد شدیدی روی داد و به کشته و زخمی شدن تعدادی از دو طرف انجامید.

ص:21

_ خارج شدن ایران از سازمان سنتو (1357 ش)(1)

6فروردین

6فروردین


1- با توجه به اهمیت استراتژیک ایران و نیاز مبرم اروپا و آمریکا به منابع عظیم انرژی طبیعی ایران همچون نفت و گاز، غرب درصدد برآمد که به هر طریق ممکن، ایران را از جمله متحدان خود سازد. از این رو، پیمان نظامی بغداد در سال 1333ش میان عراق، ترکیه و انگلستان منعقد شد. چند ماه بعد ایران و پاکستان نیز به این پیمان پیوستند و نام آن به سازمان پیمان مرکزی یا سنتو تغییر یافت، ضمن آنکه آمریکا نیز به عنوان عضو ناظر در این پیمان حضور داشت. هرچند امضای این پیمان با مخالفت های شدیدی در ایران مواجه گردید ولی دولت به اعتراضات مردمی توجهی نکرد و پیمان سنتو را به رسمیت شناخت. پیمان سنتو حلقه میانی پیمان ناتو در اروپا و پیمان سیتو در شرق آسیا بود و همکاری های اقتصادی، سیاسی، نظامی و اطلاعاتی را در برمی گرفت. این زنجیره از پیمان های نظامی، در واقع بخشی از محاصره اتحاد جماهیر شوروی و اقمار آن را تشکیل می دادند که توسط آمریکا برنامه ریزی شده بود. در این میان آمریکا به بهانه اجرای مفاد این قرارداد، توانسته بود با گسیل نظامیان خود به داخل نیروهای مسلح ایران،کشورمان را به پایگاه دیدبانی در جهت اهداف خود تبدیل کند. اما در پی کودتای نظامی عبدالکریم قاسم در عراق در سال 1337ش، این کشور از پیمان سنتو خارج شد. پاکستان نیز در اعتراض به عدم حمایت اعضای سنتو از این کشور در مقابل هند، این پیمان را ترک کرد و سرانجام با سرنگونی رژیم شاه و خروج ایران از پیمان سنتو، این پیمان عملاً از هم پاشید. قبل از انحلال پیمان سنتو، در سال 1354، در پی سرنگونی رژیم ویتنام جنوبی، پیمان سیتو نیز منحل شده بود. با این وصف، حلقه محاصره آمریکا به دور شوروی در آسیا، عملاً در اواخر دهه 1350ش از بین رفت. پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی و خروج جمهوری اسلامی ایران از این پیمان استعماری، رشته های آن از هم گسیخت و به جای آن، سازمان همکاری های اقتصادی «اکو» در راستای منافع کشورهای منطقه پا گرفت.

ص:22

_ قطع رابطه دولت ایران با امپراتوری ژاپن در جریان جنگ جهانی دوم (1321 ش)

_ اشغال سفارت مصر در تهران پس از امضای قرارداد صلح کمپ دیوید (1358 ش)(1)

_ درگذشت «اسماعیل ادیب خوانساری» خواننده و نوازنده معاصر (1361 ش)(2)


1- پس از ماه ها مذاکره میان اسرائیل و مصر که با میانجیگری آمریکا انجام می شد، پیمان صلح میان مصر و اسرائیل در واشنگتن به صورت رسمی امضا گردید. در آستانه انجام این حرکت خیانتبار، امام خمینی ره طی پیامی، صلح سادات و اسرائیل را خیانت به اسلام و مسلمین دانسته، آن را محکوم کردند. در اعتراض به آمادگی مصر برای امضای پیمان صلح، در بامداد ششم فروردین 1358، بیش از پنجاه تن از دانشجویان عرب مقیم ایران به مقر سفارت مصر در تهران حمله کرده و محوطه سفارت را به اشغال خود درآوردند. آنان سپس به پخش اعلامیه ای پنج ماده ای دست زدند که در آن ضمن اعتراض به عملکرد دولت مصر، آمده بود: «سازمان آزادی بخش فلسطین تنها نماینده ملت فلسطین است». این عمل گرچه با حمایت گروه هایی از دانشجویان ایرانی مواجه گردید، با این حال وزارت امور خارجه دولت موقت، این اقدام را به نفع انقلاب اسلامی ایران و انقلاب ملت فلسطین ندانست. در نتیجه دانشجویان مستقر در سفارت مصر، یک روز بعد در هفتم فروردین 1358، این محل را تخلیه کردند. علی رغم این، مدتی بعد که دولت مصر پذیرای شاه مخلوع در این کشور گردید، دولت ایران روابط سیاسی خود را با مصر قطع کرد.
2- اسماعیل ادیب خوانساری در سال 1280 ش در خوانسار به دنیا آمد. پس از فراگیری تحصیلات ابتدایی، از آنجا که صوت خوشی داشت به توصیه پدر، اکثرا مؤذنیِ مسجد شهر را به عهده می گرفت. از این سال ها به بعد به شعر و موسیقی علاقه مند گردید و به مطالعه آثار شعرای فارسی زبان پرداخت. سپس به اصفهان رفت و با مبانی موسیقی آشنا گردید. بعدها، نی، سه تار و پیانو را آموخت و با تأسیس رادیو، خواننده ثابت آن شد. ادیب خوانساری از 1319 هرهفته در رادیو حاضر می شد و اجرای برنامه می کرد. او «جامعه باربُد» را نیز با هدف داشتن مکانی برای اجرای نمایشنامه و کنسرت بنیان گذاشت. اسماعیل ادیب خوانساری در 81 سالگی در تهران بدرود حیات گفت و در بهشت زهرا مدفون گردید.

ص:23

_ آغاز عملیات بیت المقدس 4 توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (1367ش)(1)

7 فروردین

7 فروردین

_ درگذشت «حسین کاظم زاده ایرانشهر» نویسنده معاصر ایرانی (1340ش)(2)


1- عملیات بیت المقدس 4 در تاریخ ششم فروردین 1367 با رمز مبارک یا اباعبداللّه الحسینع به منظور پاسخگویی به تجاوز و شرارت های خصم جنایتکار در حمله به مناطق مسکونی و نیز به دادخواهی شهدای مظلوم شهرها و روستاهای کُردنشینِ عراق از جمله حلبچه و با هدف آزادسازی بخشی از ارتفاعات سلیمانیه عراق در منطقه عملیاتی دربندیخان انجام گرفت. در این عملیات، رزمندگان اسلام، متشکل از نیروهای زمینی و دریایی سپاه پاسداران، با بهره گیری از آتش پر حجم توپخانه و با حمایت نیروی هوایی و هوا نیروز ارتش جمهوری اسلامی، نیروهای مهندسی _ رزمی جهاد و سپاه، حرکت خود را به سوی دشمن آغاز کردند و با یورش خود، شکست را به دشمن بعثی تحمیل نمودند. نتایج عملیات بیت المقدس 4: آزادی سازی ارتفاعات مهم شاخ شمیران، شاخ سورسر، پشت قلعه و نیز چندین روستا. تجهیزات: تانک و نفربر، 20 دستگاه انهدامی، 15 دستگاه اغتنامی؛ خودرو سبک و سنگین، 50 دستگاه انهدامی و تعداد زیادی اغتنامی؛ انهدام دو تیپ، دو گردان تانک و یک گردان توپخانه دشمن، 1500 نفر کشته و زخمی و 400 نفر اسیر.
2- حسین کاظم زاده ایرانشهر تبریزی در سال 1262 ش در تبریز به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش فراگرفت. او مدتی به قفقاز رفت و سپس برای ادامه تحصیل، راهی استانبول شد. کاظم زاده در این شهر به آزادی خواهانِ ایرانی مقیم استانبول پیوست و همراه آنان، انجمن برادران ایرانی را تأسیس نمود. وی از ترکیه به مکه و سپس به اروپا رفت و پس از طی مدارج تحصیلی، در مدرسه عالی اجتماعی پاریس، فن روزنامه نگاری را فرا گرفت. کاظم زاده ایرانشهر در پاریس به همراه علامه محمد قزوینی انجمن مصاحبات ادبی و علمی ایرانیان پاریس را بنیان نهاد و پس از چندی، به تدریس زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه کمبریج انگلستان مشغول گردید. وی در سال 1301 ش مجله ایرانشهر را در استانبول به مدت چهار سال منتشر کرد و از طرف وزارت فرهنگ، سرپرستی دانشجویان ایرانی در ترکیه را بر عهده گرفت. کاظم زاده پس از نوزده سال اقامت در آلمان به سوئیس مهاجرت کرد و در آن جا، یک مکتب عرفان باطنی تأسیس نمود که طرفداران زیادی داشت. وی به زبان های فرانسه، انگلیسی، آلمانی و عربی تسلط داشت و اشعار فراوانی نیز سروده است. در جستجوی خوشبختی، راه نو، تجلیّات روح ایرانی، اصول اساسی روان شناسی و... از جمله تألیفات اوست. کاظم زاده ایرانشهر سرانجام در 78 سالگی در سوئیس بدرود حیات گفت و در همان جا به خاک سپرده شد.

ص:24

_ صدور بیانیه دبیر کل سازمان ملل متحد در محکوم کردن کاربرد سلاح های شیمیایی (1367ش)(1)

_ بازگشایی مسجد شهر گنجه در جمهوری آذربایجان پس از هفتاد سال تعطیلی و حاکمیت ضددینی کمونیسم بر این منطقه (1369ش)

8 فروردین

8 فروردین

_ قیام مردم یزد علیه رژیم پهلوی در اربعین شهدای تبریز (1357 ش)(2)


1- با گذشت زمان و استفاده گسترده عراق از سلاح های شیمیایی و عدم واکنش جّدی شورای امنیت در سال های بعد، خاوْیِر پِرِزدکوئیار دبیر کل وقت سازمان ملل به ابتکار خود، بیانیه ای صادر کرد و دولت عراق را به رغم سکوت بیانیه ها و قطعنامه های شورای امنیت، محکوم نمود. یکی از این بیانیه ها در هفتم فروردین 1367 برابر با 28 مارس 1988 صادر شد که دبیر کل در آن ابراز می کند که با تأسف، شواهد بسیاری در خصوص کاربرد سلاح های شیمیایی در روزهای اخیر از طرف نیروهای عراقی در دست دارد که ضایعات فراوانی، از جمله به شهروندان هر دو کشور ایران و عراق وارد شده است. در بخش دیگری از این بیانیه افزوده شده دبیر کل به طور صریح کاربرد سلاح های شیمیایی را تحت هر بهانه ای محکوم اعلام کرده است. اعلام این محکومیت از سوی دبیر کل سازمان ملل متحد، به لحاظ جایگاه سیاسی و معنوی وی، واجد اهمیتی اساسی می باشد که کمتر اتفاق افتاده است. این جسارت دبیر کل که در عین بی طرفی و ضمن انعکاس وقایع، روابط مستمر خود را با طرف های مخاصمه در طول هشت سال جنگ حفظ کرده، تاثیری اساسی در محدود کردن نقض قواعد بشر دوستانه بین المللی در طول مخاصمات و پایان دادن به جنگ داشته است.
2- به دنبال انتشار مقاله توهین آمیز روزنامه اطلاعات علیه امام خمینی رهدر هفدهم دی ماهِ سال 1356 و قیام 19 دی، جرقه اعتراضی در شهر قم زده شد که سرانجام با تظاهرات مردمیِ دیگر شهرهای ایران، شعله های انقلاب، سراسر کشور را فراگرفت. تظاهرات طلاب و مردم قم در حمایت از رهبر تبعیدی نهضت عظیم اسلامی و همچنین در اعتراض به اسائه ادبی که نسبت به مقام شامخ آن مرجع عالی قدر صورت گرفته بود، توسط عمّال رژیم منحوس پهلوی به خون کشیده شد که در پی آن عده ای شهید و مجروح شدند. با نزدیک شدن چهلم شهدای 19 دی قم، شهر مبارزخیزِ تبریز در 29 بهمن 56، مراسم باشکوهی را برگزار کرد. این حرکتِ مردم تبریز با حمله مأموران مسلّح رژیم به مردم بی دفاع، فاجعه ای دردناک تر و هولناک تر از حادثه قم آفرید. پس از مدتی و با نزدیک شدن چهلم شهدای تبریز، مردم در شهرهای مختلف ایران، دست به تظاهرات زدند. مردم یزد نیز تظاهرات خود را از هشتم فروردین آغاز کردند. این اعتراضات در روزهای بعد ابعادی وسیع تر به خود گرفت. به دعوت آیت اللّه صدوقی، بازار تعطیل شد و مردم در مسجد جامع یزد تجمع کردند. این تجمع که با سخنرانی یکی از انقلابیون همراه بود، با تظاهرات مردم در خیابان ها ادامه یافت و حمله رژیم به مردم، مجددا چهره واقعی نظام پهلوی را آشکار ساخت. اربعین شهدای تبریز در شهرهای دیگری همچون اهواز و جهرم نیز با به خاک و خون کشیدن مردم، همراه بود. بدین ترتیب، انقلاب اسلامی ایران، حرکتی پرشتاب تر به خود گرفت تا این که در 22 بهمن 1357 به پیروزی نهایی رسید.

ص:25

_ رحلت فقیه جلیل آیت اللّه «سید جواد حسینی شاهرودی» (1377 ش)(1)


1- آیت اللّه سیدجواد حسینی آل علی شاهرودی در سال 1308 ش 1348 ق در نجف اشرف و در بیت علم و تقوا و فضیلت به دنیا آمد. وی مقدمات علوم دینی و سطوح را نزد پدر و دیگر استادان فراگرفت و پس از آن در درس های فقه و اصول حضرات آیات سید محمود شاهرودی و سید ابوالقاسم خویی شرکت نمود. آیت اللّه آل علی شاهرودی از اعضای هیئت استفتاء و مسؤول دفتر و بعثه حجِّ آیت اللّه العظمی سید محمود شاهرودی بود و به افتخار دامادی ایشان نائل شد. ایشان در سال 1354 ش به دلیل فشار حکومت بعث به ایرانیان مقیم عراق به کویت مهاجرت نمود و به بزرگداشت شعائر دینی و تبلیغ و تدریس و تأسیس مساجد و مدارس پرداخت. آیت اللّه شاهرودی در سال 1370، ساکن تهران شد و بیمارستان مجهزی را تأسیس نمود. از آن عالم بزرگوار تألیفاتی به چاپ رسیده که برخی از آنها عبارتند از: المُحاضِرات فی التاریخ و الحَدیث در 2 جلد، الامام المَهدی و ظهوره، آدابُ الحَرَمین و... . آن دانشمند بزرگ سرانجام در هشتم فروردین 1377 ش برابر با اول ذی حجّه 1418 ق در 69 سالگی چشم از جهان فروبست و در صحن مطهر حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.

ص:26

9 فروردین

9 فروردین

_ به توپ بستن گنبد مطهر حَرم حضرت امام رضا(ع) توسط سربازان روسیه (1291ش)(1)

_ درگذشت آیت اللّه «میرزا علی اکبر مرندی» (1373ش)(2)


1- پس از تشکیل ژاندارمری مخصوص خزانه داری کل ایران توسط مورگان شوستر آمریکایی، دولت روسیه که این اقدام را مخالفت مطامع خود در ایران می دانست، طی اولتیماتومی به دولت ایران، خواستار اخراج شوستر از ایران و نیز استخدام اتباع خارجی با اجازه دُوَل روس و انگلیس شد. در پی ردّ این اولتیماتوم دخالت آمیز توسط مجلس شورای ملی، قوای روسی مستقر در تبریز وارد قزوین شدند. هم چنین یکی از دست نشاندگان دولت روس در مشهد به نام یوسف هراتی به تحریک روس ها، شورشی مصنوعی در مشهد به پا کرد. قوای روس نیز به بهانه ی این که جانِ اتباع آن ها در خطر است به شهر مقدس مشهد وارد شدند و سپس برای تهدید دولت ایران و نیز بی احترامی به عقاید و احساسات مذهبی مردم، حرم مطهر امام رضاع را در روز نهم فروردین 1291ش (نهم ربیع الثانی 1330ق برابر با 29 مارس 1912م) به توپ بستند و جنایتی دیگر آفریدند. در اثر شلیک توپخانه، به سَردَرها و گلدسته های حرم رضوی، خسارات فراوانی وارد آمد. هم چنین خزانه حضرتی را به بانک روس منتقل کرده و اشیای قیمتی حرم را به غارت بُردند. پس از آن، مقداری از اموال را برگردانده ولی متولی حرم را با تهدید به مرگ وادار کردند که تصدیق کند که تمام خزانه را تحویل گرفته است. علاوه بر این، عده ی بسیاری از مردم مشهد در این تهاجم وحشیانه کشته و مجروح شدند.
2- آیت اللّه علی اکبر مرندی در حدود سال 1275 1314ق در شهرستان مرند و در یک خاندان علمی به دنیا آمد. ایشان پس از طی تحصیلات مقدماتی در زادگاه خود و تبریز، راهی حوزه علمیه نجف شد و در مدت پانزده سال، از درس حضرات آیات عظام شیخ محمدحسین غروی اصفهانی، میرزای نایینی، آقاضیاءالدین عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی بهره برد. آیت اللّه مرندی همچنین، به مدت ده سال، به همراه دوست و هم حجره خود، علامه سید محمد حسین طباطبایی در رشته سلوک و عرفان از حضور عرفای نامی عصر، همچون حضرات آیات سید حسین کوه کمره ای، سید صدرا بادکوبه ای و به ویژه میرزا علی قاضی تبریزی طباطبایی، شهد شیرین عرفان و سلوک را چشید و به مرحله والایی از سیر و سلوک الهی نائل شد. ایشان به احادیث، تفاسیر و مسائل فقهی و عرفانی احاطه و تسلط کامل داشت و بیش از پنجاه سال در شهرستان مرند اقامت ورزید. در این سالیان، سیل مشتاقان و علاقه مندان و سالکان راه، برای کسب فیض و حل مشکلات روحی به مرند می رفتند و از محضر پرفیض او مستفیض می شدند. این عالم ربانی از جمله افراد نادری است که علامه طباطبایی آنان را به عنوان ستارگان درخشان آسمان عرفان نام برده است. آیت اللّه مرندی سرانجام پس از نزدیک به یکصد سال زندگی پر برکت در فروردین 1373 ش برابر با 1414 ق به لقاء اللّه پیوست و به دیدار دوست شتافت.

ص:27

_ رحلت دانشمند شهیر خراسان آیت اللّه «شیخ عباس خالصی خراسانی» (1378 ش)(1)

10 فروردین

10 فروردین

_ درگذشت مورخ شهیر «میرزا محمد تقی کاشانی» معروف به «لسان المُلک» (1259 ش)(2)


1- آیت اللّه حاج شیخ عباس خالصی خراسانی در سال 1289 ش 1328 ق در بخش بیهود از توابع شهرستان قائن در استان خراسان به دنیا آمد و پس از طی دروس مقدمات و سطح راهی حوزه علمیه مشهد گردید. وی پس از مدتی به نجف رفت و پس از شرکت در درس خارج فقه و اصول حضرات آیات: آقاضیاءالدین عراقی، شیخ محمدحسین غروی اصفهانی، سیدابوالحسن اصفهانی، سیدجمال الدین گلپایگانی و سید محمود شاهرودی، به اخذ اجازات متعدد روایی و اجتهادی نائل گشت. آیت اللّه خالصی در حدود سال 1320 ش به ایران بازگشت و در زادگاهش و سپس در بخش سرایان، به خدمات دینی، علمی و اجتماعی خود ادامه داد. برخی از آثار ایشان عبارتند از: تاریخ ایران، ادبیات پارسی و تقریرات درس اصول آیت اللّه شاهرودی. آیت اللّه خالصی سرانجام پس از چند سال کسالت و ضعف عمومی، در نهم فروردین 1378 ش برابر با یازدهم ذی حجه 1419 ق پس از شصت سال خدمت در راه دین، در 89 سالگی دارفانی را وداع گفت و پس از تشییعی با شکوه، در قبرستان عمومی سرایان در استان خراسان به خاک سپرده شد.
2- میرزا محمد تقی کاشانی معروف به سپهر در حدود سال 1172 ش 1207 ق در کاشان به دنیا آمد. وی پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی در علوم قدیمه و شعر، عروض و قافیه، در جوانی به تهران رفت و به خدمت فتحعلی خان صبای کاشانی، ملک الشعرایِ فتحعلی شاه قاجار رسید. محمد تقی تا زمان حیات صبای کاشانی در تهران ماندگار شد اما با مرگ او به زادگاهش بازگشت. با این حال در زمان ناصرالدین شاه به تهران احضار شد و لقب لسان الملک گرفت. وی را یکی از بزرگترین دانشنمدان و مورخان ایران دانسته اند که تاریخ عالم را از آغاز پیدایش بشر تا زمان خودش نگاشت. این کتاب با نام ناسخ التواریخ، به فارسی فصیح، نزدیک به سبک متقدمین تألیف شده که تا یازده جلد را خود تألیف نمود و ادامه آن را پسرش، عباسقلی خان نوشته است. همچنین کتاب دیگر سپهر، آیینه جهان نما نام دارد که مشتمل بر پنجاه هزار اسم از حکما، عرفا، فقها، پادشاهان، اطبا، خوشنویسان، شعرا و دانشمندان ادیان مختلف می باشد. محمدتقی خان لسان الملک سپهر سرانجام در دهم فروردین 1259ش برابر با هفدهم ربیع الثانی 1297 ق در 87 سالگی درگذشت و در نجف اشرف به خاک سپرده شد.

ص:28

_ رحلت عام دینی و ادیب بزرگوار، آیت اللّه «محمدباقر قاینی بیرجندی» (1313ش)(1)


1- آیت اللّه محمدباقر قاینی بیرجندی در سال 1238 ش 1276 ق در یکی از روستاهای اطراف بیرجند در استان خراسان به دنیا آمد. وی تحصیلات اولیه خود را در زادگاهش آغاز کرد و سپس در مشهد از محضر استادانی همچون میرزا رضا مدرس سبزواری، محمدتقی بجنوردی و سیدمرتضی یزدی قاینی بهره برد. آیت اللّه بیرجندی از آن پس راهی نجف اشرف گردید و در حلقه درس استادان نامداری همچون میرزا حبیب اللّه رشتی، میرزا حسین نوری، میرزا حسین خلیلی تهرانی و میرزای بزرگ شیرازی قرار گرفت. وی پس از اخذ اجتهاد، راهی بیرجند گردید و محل رجوع مردم شد. ایشان در بیرجند با علمای مذهب حنفی در مسأله امامت مباحثه می کرد و این جلسات سبب شهرت وی گردید. از آیت اللّه بیرجندی آثار متعددی بر جای مانده که نورالمعرفه، زُهَرُالرِّیاض و دیوان اشعار و... از آن جمله اند. این عالم ربانی سرانجام در دهم فروردین 1313 ش برابر با چهاردهم ذی حجه 1352 ق در 75 سالگی درگذشت و در بیرجند به خاک سپرده شد.

ص:29

_ رحلت آیت اللّه «سیدحسین طباطبایی بروجردی» زعیم حوزه علمیه قم (1340 ش)(1)

_ اعتراف «جیمی کارتر» رییس جمهور وقت آمریکا درباره اشتباه در مورد ایران (1359 ش)(2)


1- حضرت آیت اللّه العظمی سیدحسین طباطبایی بروجردی در حدود سال 1254 ش 1292 قدر بروجرد به دنیا آمد و پس از فراگیری مقدمات در زادگاه خود راهی نجف اشرف گردید. ایشان در نجف از استادان نامدار زمان از قبیل آخوند خراسانی، شیخ الشریعه اصفهانی و سیدمحمدکاظم یزدی استفاده برد و به مدارج والای علمی و فقهی دست یافت. آیت اللّه بروجردی پس از اخذ اجازات متعدد اجتهاد، در بروجرد سکنی گزید و به امور علمی و مذهبی پرداخت. اما پس از مدتی، به اصرار فضلای حوزه علمیه قم، در سال 1324 ش راهی آن حوزه مبارک گردید و زعامت آن را به عهده گرفت. حضور ایشان بر مسند زعامت حوزه علمیه مانع اجرای نقشه های خائنانه رژیم پهلوی بود و شاه تا زمان حیات معظم له از اجرای برنامه های ضد دینی خود به صورت آشکار اجتناب می کرد. آیت اللّه بروجردی سال های متمادی بر مسند تدریس تکیه زد و شاگردان فراوانی را تربیت کرد که حضرات آیات: شهید مرتضی مطهری، سید محمد حسینی بهشتی، جعفر سبحانی، علی پناه اشتهاردی، حسین نوری همدانی، ناصر مکارم شیرازی، مجتبی محمدی عراقی، سید مصطفی صفایی خوانساری و ده ها عالم فاضل از آن جمله اند. همچنین آثار متعددی از این فقیه فرزانه به یادگار مانده اند که برخی از آنها بدین قرارند: جامع احادیث شیعه، طبقات رجال و حاشیه برکفایه. سرانجام این عالم ربانی و مرجع عظیم در دهم فروردین سال 1340 ش برابر با 13 شوال 1380 ق در 86 سالگی درگذشت و پس از تشییعی باشکوه، در کنار مسجد اعظم قم که از آثار ماندگار ایشان است به خاک سپرده شد.
2- در حالی که از چندین ماه قبل، لانه جاسوسی آمریکا توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام در تهران به تصرف درآمده و تهدیدات دولت آمریکا بر ملت و دولت ایران تأثیری نگذاشته بود، جیمی کارتر، رییس جمهور وقت آمریکا با ارسال پیامی به جمهوری اسلامی ایران، به شکست سیاست های دولتش اشاره کرد. اعتراف آشکار و صریح کارتر به حقانیت موضع گیری انقلاب اسلامی ایران و اشغال لانه جاسوسی آمریکا، مفهومی جز به بن بست رسیدن دیپلماسی در آمریکا نیست. او اعتراف کرد که در رأس یک نظام سیاسی قرار داشته و دست به کارهایی زده که باید محکوم شوند. این اعترافات درحالی صورت گرفت که شیطان بزرگ در روزهای بعد با حمله نظامی به ایران، قصد آزادسازی گروگان ها را داشت. اما با عنایات الهی، در دام جهنم طبس گرفتار آمدند و شکست سنگین دیگری برای آنان رقم خورد.

ص:30

11 فروردین

11 فروردین

_ تصویب قانون اصلاح تقویم در مجلس شورای ملی (1304 ش)(1)

_ پایان همه پرسی تغییر نظام پادشاهی به جمهوری اسلامی (1358 ش)(2)


1- در یازدهم فروردین 1304 ش، مجلس شورای ملی، قانونی تصویب نمود که به موجب آن، در کشور ایران سال رسمی کشور، هجری شمسی، و اول سال، روز اول بهار، و مبدأ تقویم، هجرت رسول اکرمص می باشد. بر این اساس تمام ادارات و مؤسسات دولتی، اقتصادی و مردم موظف شدند به جای ماه های حَمَل، ثور، جوزا، سرطان، اَسَد، سُنبُله، میزان، عَقرب، قوس، جُدَی، دَلوْ و حوت، ماه های جدید را به شرح: فروردین، اردیبهشت، خرداد، تیر، مرداد، شهریور، مهر، آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند به کار ببرند. شش ماه اول، سی و یک روز، پنج ماه دوم، سی روز و ماه آخر 29 روز و در سال های کبیسه 30 روز شد. این تقویم تا سال 1354 ش در ایران به عنوان تقویم رسمی، جاری بود و بدان عمل می شد. اما در اسفند 1354 ش، تاریخ ایران بر اساس جلوس کورش هخامنشی با نام تاریخ شاهنشاهی به جریان افتاد تا این که این تقویم مجعول و ضد دینی در پی گسترش موج انقلاب اسلامی، در شهریور 1357، مُلغی شد.
2- پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی و تشکیل دولت موقت از سوی امام، زمینه مهمترین همه پرسی در ایران، جهت تعیین نوع حکومت فراهم شد. در این زمان بود که وسوسه های گوناگونی آغاز شد و درباره حکومت جمهوری اسلامی، نظرات متفاوتی مطرح گردید. تا اینکه مردم در روزهای دهم و یازدهم فروردین 1358ش، با حضوری آگاهانه در پای صندوق های رأی، پیروزی نهایی انقلاب اسلامی را با آرای عظیم و باورنکردنی خود تحقّق بخشیدند و نظام جمهوری اسلامی را مستقر ساختند. در نهایت در روز دوازدهم فروردین 1358، ساختار جدید سیاسی اجتماعی ایران بر مبنای آرای اکثریت مردم تثبیت شد و نظام جمهوری اسلامی رسما به تایید ملت مسلمان ایران رسید. بدین ترتیب مبارزات مستمر و پیگیر امت مسلمان ایران، در بر پایی حکومت اسلامی و سرنگونی رژیم 2500 ساله پادشاهی به ثمر نشست و عصر نوینی در تاریخ ایران و اسلام آغاز شد.

ص:31

_ صدور بیانیه سازمان ملل در محکومیت رژیم عراق در کاربرد سلاح های شیمیایی(1363ش)(1)

12فروردین

12فروردین

_ رحلت عالم ربانی «سیدمحمد ابراهیم خوانساری» (1292 ش)(2)


1- پس از پیروزی چشمگیر رزمندگان سلحشور اسلام در عملیات حماسه آفرین خیبر، رژیم بعث عراق به دلیل نگرانی از نتایج عملیات، برای نخستین بار، از نوعی سلاح های شیمیایی با نام گاز خردَل استفاده کرد. هرچند عراق پیش از این در عملیات والفجر 2 در منطقه حاج عمران، به صورت محدود از سلاح های شیمیایی استفاده کرده بود، ولی آنچه که در عملیات خیبر صورت گرفت، بسیار گسترده و فاجعه آمیز بود. به کارگیری سلاح های شیمیایی ازیک سو نشان دهنده ضعف دفاعی و نومیدی و درماندگی ارتش عراق بود و از سوی دیگر این مسأله را روشن می کرد که عراق با ایجاد زیر ساخت های جدید در زمینه تولید سلاح های شیمیایی با کمک برخی کشورهای غربی و شرقی، استراتژی جدیدی را برای مقابله با تهاجمات پی در پی و گسترده به ایران برگزیده است. در پی این بمباران شیمیایی، ایران به سازمان ملل متحد شکایت کرد و پس از بازدید هیئت اعزامی سازمان ملل از مصدومین حادثه، شورای امنیت در واکنش به این اقدام عراق، در تاریخ یازدهم فروردین 1363 برابر با 30 مارس 1982 م، با صدور بیانیه ای، استفاده از گازهای سمی را محکوم کرد، اما مسؤولیت استفاده از آن را به هیچ یک از طرفین نسبت نداد. صدور بیانیه به جای قطعنامه، بنابر تحلیل منابع دیپلماتیک، به دلیل اجتناب از مباحث شدید و اشاره به هر یک از دو طرف جنگ بوده است. در هرصورت، این نخستین اقدام سازمان ملل بود که گر چه به سود ایران نبود ولی به زیان ایران نیز تنظیم نشده بود.
2- آیت اللّه سیدمحمد ابراهیم خوانساری، یکی از علمای بزرگ اصفهان، در سال 1232 ش برابر با نیمه ماه مبارک رمضان 1269 ق در اصفهان و در خانواده عالم پرور خوانساری دیده به جهان گشود. وی پس از طی مقدمات و سطوح علوم اسلامی، در حلقه درس عموی بزرگوارش، سیدمحمدباقر خوانساری، معروف به صاحب روضات شرکت جست و پس از سال ها تلمّذ در حلقه درس عالمان نامدار عصر، به درجه عالی اجتهاد دست یافت. آیت اللّه خوانساری پس از آن به تدریس علوم اسلامی فقه و اصول پرداخت و شاگردان زیادی تربیت نمود. ایشان همچنین مرجع تقلید جمع زیادی از شیعیان بود و تالیفات متعددی را به انجام رساند. ایشان مباحثات و مناظراتی با علمای مسیحی در اثبات نبوت پیامبر بزرگ اسلام، حضرت محمدص داشته و چون دانشمندان مسیحی، استدلال او را نمی پذیرفتند، آنها را به مباهله دعوت می نمود، ولی آنان حاضر به مباهله نمی شدند. این فقیه وارسته و خدمتگزار دلباخته اسلام سرانجام در دوازدهم فروردین 1292 ش برابر با بیست و سوم ربیع الثانی 1331 ق در شصت سالگی وفات یافت و در کنار مزار عموی دانشمندش در اصفهان مدفون گردید.

ص:32

_ اعلام انصراف «رضاخان سردار سپه» از جمهوری (1303 ش)(1)

_ افتتاح آرامگاه های حکیم عمرخیام، عطار نیشابوری و کمال الملک در نیشابور(1342 ش)


1- رضا خان سردار سپه و هوادارانش قصد داشتند با تحویل سال 1303 ش، قاجاریه را خلع و نظام جمهوری را جایگزین رژیم سلطنت سازند و به همین سبب اکثریت نمایندگان مجلس که هوادار رضاخان بودند، سعی در تصویب سریع جمهوری رضاخانی داشتند. اما اجتماع موافقان رضاخان در 28 اسفند 1302 و نشست دوم فروردین 1303 در مجلس برای بررسی این موضوع، با مقاومت و ایستادگی دلیرانه شهید سید حسن مدرس و همفکرانش خنثی شد و مخالفت های فراوانی علیه جمهوری ابراز گردید. با گسترده تر شدن این اعتراضات، رضاخان که فهمید اینگونه نمی تواند زمام امور کشور را به دست گیرد، صبح روز سوم فروردین با حالتی قهرآمیز به سعدآباد رفت و پس از دو روز توقف ناگهانی، برای دیدار با علما و بزرگان به قم شتافت. هنگامی که وی به دلایل مخالفت علمای قم آگاه شد، از تصمیم قدرت طلبانه خویش منصرف گردید و قول داد که از اعلان جمهوری جلوگیری کند. وی پس از مراجعت به تهران، در دوازدهم فروردین 1303 ش، با انتشار اعلامیه ای، پی گیری نظام جمهوری را متوقف ساخت. او هرچند از اعلام نظام ساختگی جمهوری اش دست برداشت، اما جاه طلبی خود را رها نکرد تا اینکه موفق به خلع قاجار و به دست گرفتن قدرت در ایران شد.

ص:33

_ رحلت فقیه، مفسّر و واعظ وارسته، آیت اللّه «میرزا ابوالفضل زاهدی» (1357 ش)(1)

_ روز جمهوری اسلامی (1358 ش)(2)


1- آیت اللّه میرزا ابوالفضل زاهدی، در حدود سال 1270ش نیمه شعبان 1309 ق در قم و در بیت علم و فقاهت به دنیا آمد. وی پس از فراگیری مقدمات و سطوح حوزه، در محضر درس خارج حضرات آیات میرزا ابوالقاسم کبیر قمی، شیخ عبدالکریم حائری یزدی و درس فلسفه و حکمت استاد میرزا علی اکبر مدرس یزدی، به مدارج بالای علمی رسید. این عالم جلیل از جمله افرادی بود که در مهاجرت آیت اللّه شیخ عبدالکریم حائری یزدی از اراک به قم و تشکیل حوزه علمیه، نقش مؤثری ایفا کرد و باعث دلگرمی آیت اللّه حائری می گردید. ایشان بارها از طرف آیت اللّه حائری به عنوان جانشین در اقامه نماز جماعت ایشان و سخنگوی آن بزرگوار در رویدادهای گوناگون، انتخاب شده و مورد اعتماد بود. آیت اللّه زاهدی پس از ورود آیت اللّه بروجردی به قم، در کنار آن مرجع عظیم قرار گرفته و علاوه بر شرکت در درس ایشان، از موقعیت ممتازی نزد آن بزگوار برخوردار بود. ایشان علاوه بر تبحر در بحث و ردّ و ایراد استدلالی در ادیان، به تاریخ و جغرافیای ادیان گوناگون آشنا بود، به طوری که از ایشان برای بحث علمی با صاحبان ادیان استفاده می شد. علمای بزرگ و مراجع تقلید برای نظریات ایشان از جمله نظرات فقهی اش احترام خاصی قائل بودند و حضرت امام خمینی رحمه الله، ایشان را «شیخ الطائفه» می خواند. همچنین رساله الضَّرر، منطق الحسین و مقصد الحسین از جمله آثار اوست. آیت اللّه زاهدی، در جریان نهضت اسلامی علیه رژیم شرکت داشت و علیه قانون ننگین کاپیتولاسیون موضع گیری نمود. این فقیه جلیل، سرانجام در دوازدهم فروردین 1357 ش در 87 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و پس از تشییع باشکوهی، در قبرستان شیخان قم به خاک سپرده شد. مراسم تشییع وی به صحنه مبارزه علیه رژیم تبدیل شد و باعث گشودن دوباره مدرسه فیضیه که سالیانی تعطیل بود، گردید.
2- همه پرسی نظام حکومتی ایران، پس از پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی ره و رأی مثبت اکثریت قاطع (2/98%) ملت به نظام جمهوری اسلامی، بزرگترین تحول کشور ایران پس از انقلاب افتخارآفرین 22 بهمن بود. اگرچه مردم مسلمان ایران در جریان انقلاب اسلامی نیز بارها خواستار برقراری جمهوری اسلامی در کشورشان شده بودند، اما حضرت امام، پس از پیروزی انقلاب، بر برگزاری یک همه پرسی از مردم، در مورد نوع نظام آینده ایران تأکید کردند. نتیجه این نظرخواهی نه تنها معدود مخالفان حکومت اسلامی را منزوی کرد بلکه به همه جهانیان نشان داد که مردم ایران خواهان نظامی مردمی بر اساس تعالیم و قوانین دین مبین اسلام هستند. تشکیل جمهوری اسلامی، نه تنها اراده ملت ایران بر تعیین سرنوشت خود را تثبیت کرد و برای آنان استقلال و آزادی به ارمغان آورد، بلکه این بارقه امید در دل محرومان و مستضعفان جهان درخشید که بعد از قرن ها رنج و درد، جلوه ای از وعده خداوند تبارک و تعالی را شاهد باشند. بنیانگذار جمهوری اسلامی، حضرت امام خمینی رحمه الله در پیامی به مناسبت یوم اللّه 12 فروردین فرمودند: صبحگاه دوازدهم فروردین که روز نخستین حکومت اللّه است، از بزرگترین اعیاد ملی و مذهبی ماست و ملت ما باید این روز بزرگ را عید بگیرند و زنده نگهدارند. روزی که پایه های 2500 ساله حکومت طاغوتی در ایران فرو ریخت و سلطه شیطانی برای همیشه رخت بربَست و حکومت دینی مبتنی بر خواست و اراده مردم جانشین آن گردید.

ص:34

_ درگذشت محقق معاصر استاد «حسین عمادزاده اصفهانی» (1369 ش)(1)

_ تشکیل و آغاز به کار «نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران» (1370 ش)(2)


1- حسین عمادزاده اصفهانی فرزند حجت الاسلام احمد عماد الواعظین در سال 1284 ش در اصفهان به دنیا آمد. او در حوزه اصفهان از علمای آن روز همچون آیات عظام سیدعلی نجف آبادی، محمود مفید، علی واعظ شیرازی، سیدصدرالدین کوهپایه ای و محمدرضا کلباسی کسب فیض کرد و به مدارج والایی در علم دست یافت. عمادزاده همچنین دارای اجازه روایتی از علمای آن زمان همچون آیات عظام سید ابوالحسن اصفهانی، شیخ آقابزرگ تهرانی، سیدمحمد حجت کوه کمره ای و محمدرضا مظفر و... بود. حسین عمادزاده اصفهانی دارای آثار بسیاری است که برخی از آنها عبارتند از جهان اسلام و اسلام در جهان، ترجمه و تفسیر قرآن کریم، شرح خطبه غدیر، تاریخ عاشورا، فاطمه زهرا و مجموعه زندگانی چهارده معصوم و ده ها اثر دیگر. وی علاوه بر تحقیق و تألیف و نیز تدریس در دانشگاه، مقالاتی نیز برای روزنامه ها و مجله ها می نوشت. استاد عمادزاده سرانجام در دوازدهم فروردین 1369 ش در 85 سالگی در تهران درگذشت.
2- قانون ادغام نیروهای انتظامی در ابتدا از طرف وزارت کشور و نمایندگان مجلس، به منظور برقراری هرچه بهتر امنیت در داخل کشور و مرزهای جمهوری اسلامی و همچنین جلوگیری از تداخل وظایف، مسؤولیت ها و مأموریت های نیروهای انتظامی کشور مطرح شد. تا اینکه این قانون در 27 تیرماه 1369 ش از تصویب مجلس شورای اسلامی گذشت و این روز به عنوان روز نیروی انتظامی نام گذاری گردید. طبق این قانون که در دوم مرداد آن سال به تصویب و تنفیذ شورای نگهبان رسید، وزارت کشور موظف شد در اسرع وقت، نسبت به انجام این مهم اقدام نموده و نیروهای شهربانی، ژاندارمری، کمیته انقلاب اسلامی، پلیس قضایی و حراست وزارتخانه ها را با هم ادغام کرده، نیروی واحدی تشکیل دهد. شش ماه پس از آن، این امر آغاز شد وسرانجام نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران در دوازدهم فروردین 1370 با تأیید مقام معظم رهبری، شکل رسمی و قانونی گرفت. قانون نیروی انتظامی، اهداف این نیرو را که به اختصار «ناجا» نامیده می شود، استقرار نظم و امنیت، تأمین آسایش عمومی و فردی، نگهبانی و پاسداری از دستاوردهای انقلاب اسلامی در چارچوب قانون مصوّب در قلمرو کشور جمهوری اسلامی ایران تعیین نموده است.

ص:35

13فروردین

13فروردین

_ قیام «محمدتقی خان پسیان» در خراسان (1300 ش)(1)


1- کلنل محمدتقی خان پسیان پس از اقامت شش ساله در آلمان و مراجعت به ایران از جانب دولت مشیرالدوله به فرماندهی ژاندارمری خراسان منصوب شد. وی در دوره نخست وزیری سیدضیاء الدین، اقدام به بازداشت قوام السلطنه والی خراسان کرده بود و این امر، زمینه عداوت بین آن دو را فراهم نمود. پس از سقوط حکومت سید ضیاءالدین، قوام السلطنه به ریاست الوزرایی دست یافت و کلنل پسیان را که از مدتی قبل به کفالت خراسان رسیده بود از این مقام برکنار کرد. ولی پسیان کفیل جدید ایالت را از کار بر کنار نمود و خود شخصا استانداری را بر عهده گرفت. در خلال این احوال، فرمانده کل ژاندارمری ایران، مأمور رسیدگی به کار کلنل پسیان شد و به اتفاق عده ای از افسران، عازم مشهد گردید. ولی کلنل دستور داد تمام آنها را در شاهرود بازداشت و به مرکز اعزام دارند. با این اقدام، برای حکومت مرکزی مسلّم شد که او علیه دولت قیام کرده است و حاضر به اجرای دستورات نیست. قوام السلطنه به رؤسای ایلات متوسل شد و درخواست کمک نمود تا کلنل را دستگیر نمایند. قوایی از طرف ایلات جمع آوری و به سمت مشهد حرکت داده شد. کلنل برای دفع خطر، به استقبال آنها رفت و در نزدیکی قوچان جنگ سختی بین طرفین درگرفت. پس از چندی زد و خورد و وارد آمدن تلفات سنگین به دو طرف، مهمّات قوای کلنل تمام شد و خود در دهم مهر 1300ش به قتل رسید. هنگام شهادت، بیش از سی سال از عمرش نگذشته بود. خبر قتل او در مشهد با هیجان مردم و عزای عمومی توأم بود و از جنازه وی با احساسات و نطق های پرشور مشایعت کردند.

ص:36

_ هتک حرمت رژیم بعثی عراق به اماکن مقدس نجف و کربلا در جریان انتفاضه مردم عراق (1370 ش)(1)

_ روز طبیعت

14فروردین

14فروردین

_ مرگ «رضاقلی خان نظام السلطنه مافی» از رجال دوره مشروطه (1303 ش)(2)


1- در پی قیام مردم مسلمان عراق علیه رژیم خونخوار بعث این کشور در اوایل اسفند 1369 ش و درگیری شدید بین دو طرف، مزدوران بعثی برای جریحه دار کردن احساسات پاک مسلمانان و به ویژه شیعیان، با یورش به زائران روزه دار امام علیع و امام حسین(ع) در نجف اشرف و کربلای معلّی، پس از شهید و مجروح کردن تعدادی از آنان، به بارگاه ملکوتی این دو امام بزرگوار اهانت نمودند. همچنین رژیم منفور بعث در روزهای نوزدهم و بیستم ماه رمضان آن سال به مراسم عزاداری مردم شهرهای نجف و کربلا و دیگر شهرها یورش برده و ضمن جلوگیری از مراسم، گروهی را دستگیر کرده و این شهرها را تحت کنترل شدید امنیتی قرار دادند. رژیم صدام، مردم عراق را به جرم این که می خواهند سرنوشت خود را به دست خود رقم بزنند، مرتکب این جنایات گردید. این اهانت به مقدسات اسلامی که در معیت و همراهی نیروهای آمریکایی صورت می گرفت، موجی از اعتراضات علیه رژیم بعث عراق را به وجود آورد و این رژیم را بیش از پیش، منفور جهانیان نمود. ابعاد جنایات این رژیم، بعد از سقوط در سال 1382، بر جهانیان آشکارتر گردید و مردم جهان به عمق جنایات عمال رژیم آگاه تر شدند.
2- رضاقلی نظام مافی ملقب به سالار معظّم و نظام السلطنه و سردار مکرّم در سال 1246 ش در تهران به دنیا آمد. وی پس از فراگیری دروس و فنون نظامی به دستگاه عمومی خود که از رجال با نفوذ قاجار بود، وارد شد و به مقاماتی دست یافت. رضاقلی در بحبوبه جنگ بین المللی اول به همراه عده ای از رجال و روحانیون برای مبارزه با قوای روس و انگلستان، دولت موقتی به حمایت آلمان و عثمانی تشکیل داد ولی این عمل باعث واکنش دولت مرکزی شد و آنان تمام اموال و نشان های او را مصادره کردند. تا این که با اهدای اشیاء نفیسی به احمدشاه، توانست رضایت وی را برای ورود به ایران جلب کند. وقتی قیام کلنل محمدتقی خان پسیان در خراسان شکسته شد، وی از طرف قوام السلطنه، والی خراسان گردید. تا سرانجام در فروردین 1303 ش در 57 سالگی درگذشت و در امامزاده عبداللّه تهران به خاک سپرده شد. نظام السلطنه از رجال مؤثر ایران بود و پس از مرگش املاک زیادی شامل قسمت اعظم زمین های غرب تهران، از او به ارث رسید.

ص:37

_ درگذشت استاد «عباس سحاب» جغرافی دانِ شهیر و پدر علم نقشه کشی ایران (1379 ش)(1)


1- استاد عباس سحاب فرزند ابوالقاسم در سوم دی ماه سال 1300 ش در یکی از روستاهای اطراف تفرش در استان مرکزی به دنیا آمد. وی فراگیری علم را از چهار سالگی آغاز کرد و در ده سالگی به همراه پدر راهی تهران گردید. در تهران بود که برای نخستین بار، استعداد و علاقه او به جغرافیا نمایان شد و در او رشد کرد به طوری که در پانزده سالگی اولین نقشه تهران را تهیه نمود. این نقشه و نقشه های بعد از تهران و شهرهای دیگر، شالوده و اساس یک مؤسسه جغرافیایی را در سال 1324 ش به وجود آورد و عباس را به شهرت رساند. وی در این مؤسسه، بعدها یکی از غنی ترین کتابخانه های جغرافیایی ایران و خاورمیانه را با 18 هزار کتاب، 15 هزار جلد مجلات جغرافیایی و صدها کره و اطلس بزرگ و کوچک به زبان های مختلف پدید آورد. استاد سحاب نخستین نمایشگاه نقشه خود را در سال 1339 ش در دانشسرای تهران بر پا کرد و از آن تاریخ به بعد، در نمایشگاه های داخلی و خارجی بسیاری حضور داشت. همچنین مؤسسه وی در طول سال ها فعالیت، به چاپ کتب جغرافیایی و سفرنامه ها و نیز ترجمه و تکثیر نُسخ منحصر به فرد آثار ادبی و جغرافیایی می پرداخت. سرانجام استاد عباس سحاب به عنوان پدر علم کارتوگرافی یا نقشه کشی ایران، بنیانگذار چاپ نقشه در بخش خصوصی کشور، نخستین تولیدکننده کره جغرافیایی به زبان فارسی، مؤلف ده ها اطلس جغرافیایی، آخرین بازمانده نسل نقشه کشانِ صاحب سبک جهان و بانی مؤسسه جغرافیایی و نقشه کشی سحاب، در چهاردهم فروردین 1379 ش در 79 سالگی درگذشت.

ص:38

_ روز جهانی کتاب کودک(1)

15فروردین

15فروردین

_ به توپ بستن تبریز توسط نظامیان دولت قاجار در جریان محاصره این شهر (1288 ش)(2)


1- روز دوم آوریل سالروز تولد «هانس کریستین اندرسون» 1805 _ 1875 م نویسنده نامدار دانمارکی می باشد. به منظور ارج نهادن به کوشش های وی در خلق آثار داستانی ارزنده کودکان، این روز را به عنوان روز جهانی کتاب کودک نام گذاری کرده اند. در ایران اسلامی نیز، روز چهاردهم فروردین هر سال به عنوان روز جهانی کتاب کودک گرامی داشته می شود. همچنین در راستای گرامی داشت این روز، دفتر بین المللی کتاب برای نسل جوان در سال 1953 م در کشور سوئیس تأسیس شد. یکی از فعالیت های مستمر این دفتر از بدو تأسیس، برپایی روز جهانی کتاب کودک می باشد و برخی از کشورها، این مراسم را به عنوان هفته کتاب کودک برگزار می کنند. هر ساله، یکی از کشورهای عضو به عنوان مسؤول برگزاری این مراسم انتخاب می شود و این کشور، پوستر و پیام روز جهانی را تهیه می کند و برای سایر کشورهای عضو ارسال می دارد. جمهوری اسلامی ایران نیز در سال 1371 (1992 م) عهده دار این مراسم بوده است. مسؤولیت برگزاری این امر به عهده شورای کتاب کودک است که به عنوان دست اندرکاران ادبیات کودک ایران، با دفتر بین المللی کتاب کودک و نوجوان در ارتباط می باشند.
2- پس از آن که محمدعلی شاه قاجار در جریان مخالفت با نهضت مشروطه، مجلس شورای ملی را به توپ بست و تعدادی از آزادی خواهان را قتل عام و سرکوب نمود، مردم تبریز در اعتراض به این حوادث، علیه حکومت مرکزی قیام کردند. پیشرفت های مشروطه خواهان و عقب نشینی پیاپی دولتیان، عین الدوله والی آذربایجان را به محاصره شهر تبریز وادار کرد. این محاصره در حدود یازده ماه به طول انجامید و چون راه رسیدن غله و آذوقه، توسط قوای دولتی مسدود شد، قحطی شدیدی در شهر شایع گردید. از این روی مدافعین شهر در صدد یافتن راهی برای شکستن محاصره و دست یافتن به مواد غذایی بودند. اما قوای دولتیِ هوادار محمد علی شاه، شهر تبریز را به توپ بستند و تلفات و خسارات بسیاری وارد آوردند. این محاصره سرانجام در نهم اردیبهشت 1288 ش پایان یافت و شهر به دست روس ها افتاد.

ص:39

_ درگذشت شاعره معاصر «پروین اعتصامی» (1320 ش)(1)

_ افتتاح ایستگاه راه آهن مشهد (1336 ش)

_ درگذشت استاد «احمد آرام» مترجم و ادیب برجسته معاصر (1377 ش)(2)


1- پروین اعتصامی فرزند اعتصام الملک آشتیانی در 25 اسفند 1285ش در تبریز به دنیا آمد و از 5 سالگی به همراه خانواده راهی تهران شد. وی دستور زبان فارسی و قواعد عربی را نزد پدر آموخت. استعداد شاعری وی از همان دوران کودکی هویدا بود. در جوانی به تدریس ادبیات فارسی و انگلیسی پرداخت و در 1313ش ازدواجی ناموفق داشت. پروین از آن پس کار ادبی جدی خود را شروع کرد و دیوان خود را در 1314ش به چاپ رساند. در دیوان اشعار پروین، خبری از مسائل عیاشی و عاشقانه نیست و در به کارگیری قالب های شعریِ مناظره نیز اشعار متعددی دارد. او در اشعار خود، مردم را به نوع دوستی و پاک قلبی فرامی خواند. شعر پروین از لحاظ فکر و معنی بسیار پخته و متین است. وی از جمله کسانی است که سروده ای برای ثبت بر روی سنگ قبر خود انشاء کرده است. سرانجام پروین در 35 سالگی بدرود حیات گفت و مقبره پروین در کنار پدر در یکی از حجره های صحن مطهر حضرت معصومهس در قم به خاک سپرده شد.
2- استاد احمد آرام، مترجم نامدار عصر حاضر، در اول فروردین 1283 ش در خانواده ای متدین در تهران زاده شد. پس از گذراندن دوران ابتدایی و متوسطه به مدرسه طب رفت ولی آن را ناتمام گذاشت. در این زمان با تألیف کتاب های درسی فیزیک و شیمی با همکاری دو تن دیگر، شهرت زیادی به دست آورد. وی در کنار تدریس و تألیف به تحصیل منطق، فقه و معانی بیان همت گماشت و با همتی عالی، زبان های عربی، انگلیسی و فرانسوی را به خوبی فرا گرفت. استاد احمد آرام از اعضای قدیمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی بوده و به دین، اخلاق، قرائت و تدبر در قرآن و دوری از گناه و حرام اهتمام می ورزید. ایشان در امر ترجمه آثار از زبان های دیگر به فارسی چیره دست بوده و علاوه بر هفتاد اثر ترجمه ای دارای پنجاه اثر تألیفی نیز می باشد. ترجمه کتب الحیاه در 3 جلد، علم و تمدن در اسلام، سه حکیم مسلمان، روح ملت ها و نیز تألیف نقشه آسمان، هدیه سال نو و 120 مسأله حساب از جمله آثار استاد آرام می باشند. سرانجام این محقق گرانمایه در نیمه فروردین 1377ش در 94 سالگی دار فانی را وداع گفت و در قطعه فرهیختگان بهشت زهرا آرمید.

ص:40

_ درگذشت مترجم و ریاضی دان نامی معاصر، استاد «احمد بیرشک» (1381 ش)(1)

16فروردین

16فروردین

_ مرگ «محمدعلی شاه» پادشاه مستبدِ قاجار (1303 ش)(2)


1- استاد احمد بیرشک، در چهارم بهمن 1285 ش در تهران زاده شد. پس از آن که مدتی نزد پدر فاضل خود تحصیل کرد، به مدت چهار سال در مشهد مشغول به تحصیل شد و از سال 1300 ش در تهران ادامه تحصیل داد. استاد بیرشک در این زمان، زبان فرانسه را به خوبی فراگرفت و به ترجمه کتاب های فرانسوی همت گماشت. وی پس از اخذ لیسانس ریاضیات، به مدت 19 سال در رشته معماری به تدریس روی آورد و سمت های متعددی از قبیل معاونت وزارت آموزش و پرورش و بانی و معلم گروه فرهنگی هدف را بر عهده داشت. استاد بیرشک به شایستگی، لقب پدر ریاضیّات ایران را داشت و علاوه بر تقدیری که وزارت علوم از وی به عمل آورد، در واپسین ماه های عمرش، جزو مفاخر فرهنگی و چهره های ماندگار، از سوی سازمان صدا و سیما معرفی شد. یکی از کارهای ارزنده و ماندنی استاد بیرشک، تدوین زندگی نامه علمی دانشوران و نیز گاهنامه تطبیقی سه هزار ساله است که تواریخ شمسی، قمری و میلادی را با هم تطبیق نموده است. ایشان همچنین در زمینه داستان، تاریخ و زندگی نامه، ریاضیات و هندسه و موضوعات دیگر دارای بیش از 60 اثر است که هندسه مسطّحه، فلسفه، ریاضی، علم قدیم و تمدن جدید و مجموعه خِرَد از آن جمله اند. استاد بیرشک سرانجام پس از عمری تحقیق و پژوهش در اواسط فروردین 1381ش در 96 سالگی درگذشت و جامعه علمی کشور را به سوگ نشاند.
2- محمدعلی شاه قاجار در سال 1249 ش در تبریز به دنیا آمد و پس از فراگیری مقداری از تحصیلات، در 17 سالگی اولین شغل دولتی را به او سپردند. او پس از روی کارآمدن مظفرالدین شاه، به ولیعهدی انتخاب شد و در این زمان علاوه بر ولایت آذربایجان، به هنگام سفر پدرش به فرنگ، متکفل امور مملکت بود. وی هر چند پس از آن که پدرش فرمان مشروطه و قانون مشروطیت را امضا کرد، خود نیز آن را تأیید نمود ولی پس از به دست گرفتن قدرت از در مخالفت با مشروطه طلبان درآمد و مشکلات فراوانی را برای مملکت به وجود آورد. عاقبت در تیرماه 1287 ش، مجلس شورای ملی را به توپ بست و از این زمان دوران استبداد صغیر آغاز شد. این عمل شاهِ قاجار با واکنش تند مشروطه خواهان در سراسر کشور مواجه شد تا این که آنان تهران را به تصرف خود در آورده و او را از سلطنت خلع کردند. از این رو وی به سفارت روس پناهنده شد و پس از چندی ایران را ترک کرد. محمدعلی میرزا پس از خروج از ایران، مدتی در روسیه، عثمانی و اروپا ساکن شد. تا اینکه پس از سال ها دوری از وطن و سرگردانی، در 16 فروردین سال 1303 ش، در 54 سالگی در اروپا درگذشت.

ص:41

_ رحلت رجالی شهیر شیعه آیت اللّه «میرزا محمد علی مدرس خیابانی» (1333 ش)(1)

_ استعفای سرلشکر «فضل اللّه زاهدی» عامل کودتای 28 مرداد از نخست وزیری (1334 ش)(2)


1- آیت اللّه میرزا محمد علی مدرس خیابانی در حدود سال 1257 ش 1296 ق در تبریز به دنیا آمد. وی پس از پشت سرگذاشتن دروس مقدماتی، به درس خارج فقه و اصول حضرات آیات میرزا ابوالحسن انگجی و میرزا صادق مجتهد تبریزی، راه یافت و از عالمانی همچون سیدصدرالدین صدر و محمدعلی شاه آبادی، اجازه اجتهاد و از شیخ محمدحسین آل کاشف الغطاء و شیخ آقابزرگ تهرانی اجازه روایت گرفت. مدرس خیابانی در اواخر عمر به مدت دوازده سال در مدرسه سپهسالار تهران به بحث و تألیف و تحقیق پرداخت و آثاری بسیار ارزنده به وجود آورد. مهم ترین اثر این محقق فرزانه، کتاب ریحانه الادب در 8 جلد است که به شرح حال بیش از پنج هزار تن از علما و فضلا می پردازد. همچنین قاموس المعارف و نیز فرهنگ نوبهار حاوی 19 هزار لغت و واژه فارسی و همچنین فرهنگ بهارستان شامل 55 هزار لغت مفرد و مرکب، از دیگر آثار اوست. آیت اللّه مدرس خیابانی تبریزی سرانجام در شانزدهم فروردین سال 1333ش برابر با اول رجب 1373 ق در 76 سالگی درگذشت و در تبریز به خاک سپرده شد.
2- سرلشگر فضل اللّه زاهدی از ابتدای کودتای سوم اسفند 1299ش، با رضاخان میرپنج همراه بود و در کنار او سمت های مختلف را کسب کرد. وی در دوران اول حکومت محمدرضا پهلوی نیز به مناصبی دست یافت که آخرین آنها پست وزارت کشور در کابینه دکتر مصدق بود. با این حال وی به عنوان بهترین مهره و گزینه، مامور اجرای کودتا علیه مصدق در 28 مرداد 1332 شد. با سقوط مصدق و بازگشت محمدرضا پهلوی به کشور و تثبیت رژیم پهلوی، سرلشگر زاهدی به عنوان پاداش، سمتِ نخست وزیری را برعهده گرفت. ولی از آنجا که در این جایگاه، برای خود مقام و پایگاه خاصی قائل شده بود، پس از حدود بیست ماه از صدارت، به اصرار شاه و بر اساس توافق آمریکا، از ریاست دولت کناره گرفت و همان روز به عنوان ریاست نمایندگی دائم ایران در دفتر اروپایی سازمان ملل در ژنو منصوب گردید و تا هنگام مرگ در سال 1348، عهده دار این سمت بود.

ص:42

_ شکل گیری سازمان اطلاعات و امنیت کشور پس از روی کار آمدن دولت اقبال (1336 ش)(1)

_ محکومیت کاربرد سلاح های شیمیایی عراق در جنگ علیه ایران توسط ایتالیا (1365 ش)

17فروردین

17فروردین

_ آغاز قیام روحانی مبارز و انقلابی مشروطه خواه، شهید «شیخ محمد خیابانی» در تبریز (1299ش)(2)


1- سازمان اطلاعات و امنیت کشور معروف به ساواک، یک روز پس از انتخاب دکتر منوچهر اقبال به نخست وزیری، به دستور وی، دست به کار شد. رییس ساواک که از طرف شاه انتخاب می شد، به عنوان معاون نخست وزیر فعالیت می کرد و دارای اختیارات وسیع امنیتی و اطلاعاتی بود. ساواک ظاهرا از بدنه اصلی ارتش و پلیس جدا شد ولی بعدها به اندازه ای وسعت پیدا کرد که کنترل ارتش و پلیس هم با آن بود. در تشکیل ساواک، آمریکا و رژیم صهیونیستی مداخله تام داشتند و بنیانگذار آن در حقیقت دولت آمریکا بود و تمام برنامه های آن با نظارت آمریکا انجام می شد. ساواک در طول فعالیت خود با شدت و خشونت به سرکوبی مخالفان می پرداخت تا جایی که تدریجا این سازمان بر تمام وزارت خانه ها و سازمان های دولتی مسلط شد و هرگونه استخدام و انتصابی باید با موافقت آنجا صورت می گرفت. ساواک در طی سال ها، معترضین به رژیم را به بدترین وجهی تحت شکنجه قرار می داد و از هیچ کس جز شاه، اطاعت نمی کرد. این سازمان مخوف سرانجام در اقدامی عوام فریبانه برای آرام ساختن مردم توسط بختیار در روزهای پایانی عمر رژیم، منحل شد. همچنین پس از انقلاب، برخی رهبران اصلی آن از جمله ارتشبد نصیری، رییس ساواک به حکم دادگاه انقلاب تیرباران شدند.
2- شیخ محمد خیابانی از جوانی به فراگیری علوم دینی روی آورد و به سرعت مدارج علمی را طی نمود. پس از نهضت مشروطه، زندگی او وارد مرحله جدیدی شد. و با تشکیل جمعیتی مبارز، در راه پیروزی مشروطه، گام های مهمی در تبریز برداشت. وی در این میان روزنامه تجدد را منتشر کرد و خواهان اجرای قوانین مشروطه و احیای آن گردید. خیابانی سپس به رهبری فرقه دموکرات آذربایجان برگزیده شد و همگام با انتشار روزنامه تجدد، به کارهای سازنده دیگری در جهت پیشبرد اهداف و تامین آسایش مردم دست زد. همچنین نقش وی پس از محاصره تبریز در دوره استبداد صغیر بسیار حساس بود. پس از راه یابی شیخ محمد خیابانی و پنج تن از دوستانش به مجلس شورای ملی، وثوق الدوله صدر اعظم قاجار تصمیم گرفت که شیخ را از سر راه خود بردارد. لذا عده ای از صاحب منصبان نظامی را با افراد تعلیم دیده به تبریز فرستاد. با ورود متجاوزان به شهر تبریز، خیابانی بر ضد دولت قیام کرد و در کمتر از دو روز تمام ادارات شهر را به تصرف درآورد. این پیروزی و نهضتِ خیابانی، بیش از پنج ماه ادامه داشت. شیخ در حیاط ساختمان تجدد به ایراد نطق هایی می پرداخت و مردم با اشتیاق تمام، پای صحبتش می نشستند. این سخنان به زبان آذری بود و ترجمه فارسی اش هر روز در روزنامه تجدد چاپ می شد. در این پنج ماه، خیابانی و جنبش او با خطرهای فراوانی مواجه بودند، اما بر همه پیروز شدند و آتش توطئه ها را خاموش کردند. شیخ محمد خیابانی در نهضت خویش بر ارشاد افکار عمومی و ارتقای میزان آگاهی آنان به منظور نیل به اهداف خویش تأکید داشت، به همین دلیل، در صدد تجهیز قوای مسلح خویش برای دفاع از نهضت برنیامد. وی همچنین در جریان جنگ جهانی اول، در برابر فشار روس ها مقاومت نمود و در عین حال از نفوذ کمونیسم نیز جلوگیری می کرد. عاقبت با ورود مخبرالسلطنه، والی جدید تبریز و شکست محاصره این مبارز انقلابی، در 21 شهریور 1299 ش برابر با 29 ذیحجه 1338 ق توسط نیروهای دولتی بازداشت شد و به شهادت رسید.

ص:43

_ رحلت فقیه برجسته، آیت اللّه «مهدی خالصی» (1304 ش)(1)


1- آیت اللّه مهدی خالصی کاظمی از افاضل قرن چهاردهم هجری، از بزرگان علمای اسلام و فقهای دینی است که در امر به معروف و نهی از منکر و قیام به وظایف سعی وافر داشت. وی در کاظمین، مدرسه بزرگی دایر کرد و کتاب های بسیاری وقف طلاب نمود. آیت اللّه خالصی جهت ترویج احکام اسلامی چندین مرتبه با حکومت وقت بغداد مخالفت نمود و در این راه متحمل سختی های فراوان گردید. اواخر عمر معظم لَه در ایران به تألیف تصنیف و حل امور قضایی و دیگر وظایف دینی گذشت. تداخل اغسال، تلخیص رسایل شیخ مرتضی انصاری، شرح کفایه و قواعد فقهیه از جمله آثار اوست. آیت اللّه خالصی سرانجام در 17 فروردین 1304 ش برابر با 12 رمضان 1343 ق در مشهد مقدس بدرود حیات گفت.

ص:44

_ برگزاری کنگره هزاره شیخ مفید رحمه الله در قم به مدت سه روز (1373 ش)

_ روز بهوَرز(1)

18فروردین

18فروردین

_ آزادی «امام خمینی رحمه الله » پس از ده ماه بازداشت و تحت نظر بودن (1343 ش)(2)


1- به دنبال تحقیق گسترده ای که وزارت بهداشت در سال 1363 ش برای آگاهی از وضعیت خدمات بهداشتی و درمانی انجام داد، این نتیجه به دست آمد که چهل درصد از مرگ و میرهای کشور در 5 سال اول زندگی کودکان اتفاق می افتد و هشتاد درصد آن نیز در یک سال اول زندگی است. بنابراین می توان با آموزش های عمدتا ساده و اولیه از وقوع این مرگ و میرها جلوگیری کرد. این نتایج سرآغاز تلاش در مسیر راه اندازی شبکه های بهداشتی درمانی به نام «خانه بهداشت» در روستاهای کشور و تربیت نیروهای اصیل و بومی به نام «بهورز» شد. واکسیناسیون کودکان و آموزش مادران در زمینه رعایت بهداشت، از مهم ترین وظایف بهورزان می باشد. بهورزان در ارتباطی صمیمی با مادران روستایی و تلاشی گسترده توانسته اند میزان مرگ و میرِ مادران را به علت عوارض حاملگی و زایمان، از 140 درصد هزار تولد زنده در سال 1363 به 54 مورد در صد هزار تولد زنده در سال 1370 تقلیل دهند و این به معنای جلوگیری از مرگ 1720 مادر در سال است. این آمار در سال های بعد نیز پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته است. از این رو و در راستای تکریم و بزرگداشت بهورزان زحمتکش، روز هفدهم فروردین هر سال، با عنوان روز بهورز، نامگذاری شده است.
2- پس از دستگیری حضرت امام خمینی ره و سرکوب قیام 15 خرداد 42، اوضاع در ظاهر رو به آرامش نهاد، اما خشم عمومی مردم مسلمان از دستگیری حضرت امام، به صورت های گوناگون جلوه گر شد. تشکیل گروه های زیرزمینی اسلامی در قم، تهران و شهرستان ها، تحریم انتخابات فرمایشی مجلس بیست و یکم در مرداد 1342 و نیز اعلامیه تاریخی حوزه علمیه قم با پانصد امضا از استادان و فضلا در حمایت از رهبر نهضت اسلامی ایران و محکوم کردن بازداشت غیرقانونی ایشان، از جمله واکنش های مردم و روحانیت در قبال عمل رژیم بود. در این میان رژیم پس از یک سلسله تمهیدات که به منظور جلوگیری از ابراز احساسات مردم و روحانیان در برابر آزادی رهبر نهضت اسلامی ایران انجام داد، سرانجام در اوایل سال 43، مذاکراتی با امام انجام داد و ایشان را به آرامش و مدارا با نظام فراخواند. سپس آن حضرت را در هفدهم فروردین 43 آزاد کرده و در مطبوعات عنوان کردند که امام با رژیم و انقلاب سفید شاه به توافق رسیده است. ولی حضرت امام پس از آن که در هجدهم فروردین وارد قم شدند، در اولین دیدار خود عنوان کردند: اگر خمینی را دار بزنید [با رژیم شاه] تفاهم نخواهد کرد.

ص:45

_ ترور «سید ابوالحسن آل رسول شمس آبادی» به دست گروه منافق مهدی هاشمی در اصفهان (1355 ش)(1)


1- آیت اللّه سیدابوالحسن آل رسول معروف به شمس آبادی در سال 1286 ش 1327 ق در خانواده ای عالم و روحانی در اصفهان دیده به جهان گشود. وی پس از فراگیری تحصیلات مقدماتی علوم اسلامی در زادگاه خود، در 25 سالگی عازم نجف اشرف گردید و از محضر درس خارج بزرگانی همچون سیدابوالحسن اصفهانی، آقاضیاء الدین عراقی، سیدجمال الدین گلپایگانی، سید عبدالهادی شیرازی و سیدمحسن حکیم کسب فیض نمود. سیدابوالحسن پس از دوازده سال اقامت در نجف و اخذ مدارج عالی علمی، راهی اصفهان شد و به تدریس و ارشاد مردم همت گماشت. آیت اللّه شمس آبادی از روحانیونی بود که در سال 1342، وفاداری خود را به نهضت حضرت امام اعلام کرد. ایشان در تأسیس و گسترش انجمن مددکاری ویژه ایتام، سازمان ابابصیر ویژه نابینایان و حسینیه اصفهانی ها در مشهد و کربلا نقش بسزایی داشت. همچنین شرح صحیفه سجادیه، اشعار در مراثی و مناقب اهل بیت و موعظه ابراهیم از آثار علمی این عالم ربانی می باشند. آیت اللّه شمس آبادی سرانجام یک روز پس از بازگشت از سفر حج در سپیده دم هجدهم فروردین 1355 ش درراهِ رفتن به مسجد جهت اقامه نماز جماعت، توسط باند جنایتکار مهدی هاشمی ربوده شد و به طرز فجیعی به قتل رسید و جسدش را در اطراف اصفهان رها ساختند. جسد ایشان پس از کشف شدن، با تشییع باشکوه مردم، در تخت فولاد اصفهان به خاک سپرده شد.

ص:46

_ اعدام «امیرعباس هویدا» نخست وزیر سرسپرده و فاسد پهلوی (1358 ش)(1)


1- امیرعباس هویدا در سال 1295 ش در تهران به دنیا آمد. پس از پایان تحصیلات در بیروت، لندن و بروکسل و آشنایی با زبان های فرانسوی، عربی و انگلیسی به ایران بازگشت و طی حضور در ایران، مدارج ترقی کاری را پیمود. او که در ابتدا به عنوان وابسته سیاسی ایران در فرانسه بود، بعدها به سرکنسولگری ایران در آلمان برگزیده شد و پس از چندین بار جابجایی پست ها، سرانجام در سال 1342 در کابینه منصور به وزارت دارایی دست یافت. وی در پست وزارت دارایی، مرتبا به حضور شاه می رفت و اسرار کابینه و گفتگوهای خصوصی منصور را به گوش شاه می رساند. در پی ترور حسنعلی منصور در بهمن 1343، هویدا به نخست وزیری رسید و دوران طولانی صدارت او آغاز شد. نام هویدا به دوران ثبات سلطنت پهلوی گره خورده و سال های صدارت او، اوج فساد و تباهی و یکه تازی شاه محسوب می شود. در این دوره، پیوندهای دربار با محافل قدرتمند و چپاول گر غرب و صهیونیسم جهانی به مستحکم ترین شکل خود رسید و هویدا همچون مومی در دست صاحبان زر و زور به خدمت مشغول بود. امیرعباس هویدا سرانجام در مرداد 1356 پس از سیزده سال صدارت از نخست وزیری کنار رفت. وی یک سال بعد و با اوج گیری انقلاب اسلامی ایران، به دستور شاه و به عنوان گام مذبوحانه ای برای مهار انقلاب، در آبان 1357 بازداشت و به جرم ایجاد اختناق و نابسامانی های سیاسی و اقتصادی روانه زندان شد. هویدا پس از پیروزی انقلاب اسلامی در دادگاه عدل اسلامی به طور علنی محاکمه و محکوم شد و در 18 فروردین 1358 تیرباران گردید. قرار بود که جنازه هویدا پس از انتقال به پزشکی قانونی، در یکی از مناطق اطراف تهران به خاک سپرده شود ولی با تلاش فراوان برخی از اعضای دولت موقت از یک طرف و یهودی ها و بهایی ها و فراماسون ها و فرانسوی ها از طرف دیگر، جنازه را در یک تابوت گذاشته و به فرانسه بردند. پس از آن، جسد هویدا به تل آویو پایتخت رژیم اسرائیل منتقل شد و به همراه رژه نظامی تشییع و در قبرستان یهودیان در شهر الخیل در کنار پدرش دفن شد.

ص:47

_ اخراج هزاران ایرانی مقیم عراق توسط رژیم بعث این کشور (1359 ش)(1)

_ آغاز عملیات کربلای 8 (1366 ش)(2)


1- صدام، از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی ایران، بغض و کینه خود را نسبت به ایران اسلامی آشکار می ساخت و به طور آشکار و پنهان، در صدد تعرّض به انقلاب اسلامی برآمد. وی ابتدا ستون پنجم خود را برای اقدامات تخریبی به شهرهای مختلف ایران به ویژه نقاط مرزی مانند خرمشهر، آبادان و اهواز اعزام کرد. همچنین از اوایل سال 1358، هزاران ایرانی تبعه عراق را از جوار اماکن متبرکه نجف، سامرا، کربلا و کاظمین به طرز رقّت انگیزی اخراج و اموالشان را مصادره نمود. در همین راستا، در چنین روزی، رژیم بعثی عراق که خود را برای حمله وسیع و سراسری به ایران آماده می کرد عده بی شماری از ایرانیان مقیم این کشور را به وسیله کامیون تا مرز آورده و آنها را به همان وضع رها نمود. در این حال، مقامات محلی ایران، از رانده شدگان به عنوان مهمان جمهوری اسلامی استقبال کردند و امکانات رفاهی برای آنان فراهم نمودند. اخراج ایرانیان و شیعیان در روزهای بعد نیز ادامه یافت و صدها هزار نفر در این جریان بی خانمان و آواره شدند. در همین حال، وزیر امور خارجه عراق طی نامه ای به دبیر کل سازمان ملل متحد با استناد به روحیه توسعه طلبی دولت ایران، خواستار خروج ایران از سه جزیره عربی ابوموسی و تنب کوچک و بزرگ شد. در روزها و ماه های بعد، تعرضات رژیم بعث با حمایت بیگانگان رو به افزایش نهاد تا اینکه در 31 شهریور 1359، جنگ هشت ساله ای را به ایران اسلامی تحمیل نمود.
2- عملیات کربلای 8 در تاریخ 18 فروردین 1366 ش با رمز مقدس یا صاحب الزمانعج به منظور پاسخگویی به شرارت های عراق در حمله به تأسیسات و منابع اقتصادی کشور و برهم زدن امنیت خلیج فارس، انهدام ماشین جنگی حزب بعث و تحکیم مواضع به دست آمده در عملیات کربلای 5، توسط نیروهای سپاه پاسداران در شرق بصره آغاز شد. رزمندگان اسلام در این عملیات، با عبور از موانع ایذایی مختلف از قبیل میدان های مین، سیم های خاردار و با استفاده از اصل غافلگیری و تاکتیک های رزمی، خطوط دفاعی دشمن را درهم کوبیدند و تلفات و خسارات متعددی بر دشمن بعثی وارد آوردند. این عملیات پس از انهدام یگان های دشمن، به اسارت درآمدن 200 نفر، کشته و زخمی شدن 5000 نفر از افراد دشمن و انهدام ده ها دستگاه تانک و نفربر و به دست آمدن غنائم دیگر، به پایان رسید.

ص:48

_ بمباران شدید شیمیایی مواضع ایران توسط دشمن بعثی (1366 ش)(1)

_ رحلت عالم بزرگوار و عارف با اللّه آیت اللّه «سید عبدالکریم کشمیری» (1378 ش)(2)


1- همزمان با آغاز عملیات کربلای 8 توسط رزمندگان جان برکف اسلام، دشمن به گونه ای بی سابقه علیه رزمندگان مستقر در خرمشهر، به بمباران و گلوله باران شیمیایی با گلوله های توپ، خمپاره و حتی موشک های کاتیوشا اقدام نمود که به شهادت و مصدوم شدن شماری از خداجویان سپاه توحید منجر گشت. این بمباران وحشیانه با اعتراض شدید و شکایت جمهوری اسلامی ایران به سازمان ملل متحد مواجه گردید و ایران خواهان اعزام گروه کارشناسی سازمان ملل متحد شد. به دلیل پایداری و تاثیر بیشتر عوامل به کار گرفته شده در سلاح های شیمیایی، تیم کارشناس اعزامی از سازمان ملل، که ده روز پس از حمله، وارد منطقه شد، موفق گردید نوع عوامل به کار گرفته شده را تشخیص دهد. با این حال همانند گذشته بی اعتنا از کنار این حادثه و حوادث بعد از آن گذشتند؛ تا این که ابعاد گسترده و پیچیده تر عواقب شوم کاربرد سلاح های شیمیایی، دامنگیر مردم مسلمان و بی گناه حلبچه، روستاهای اطراف آن و مردم کردستان عراق شد.
2- آیت اللّه سیدعبدالکریم کشمیری در سال 1305 ش 1345ق در نجف اشرف به دنیا آمد. وی پس از فراگیری دروس مقدمات در نجف، در حلقه درس خارج آیات عظام: سید ابوالقاسم خویی، سیدعبدالاعلی سبزواری، سید عبدالهادی شیرازی و شیخ محمدکاظم شیرازی قرار گرفت. آیت اللّه کشمیری به دلیل هوش سرشار خویش توانست در کوتاه ترین زمان، درجه اجتهاد را از آیت اللّه خویی دریافت دارد و آن گاه به تدریس سطوح عالی فلسفه در حوزه بپردازد. پشتکار آیت اللّه کشمیری در تدریس به گونه ای بود که روزانه 11 کرسی درس اعم از فقه، اصول، فلسفه و ادبیات عرب برای ایشان برپا می شد. افزون بر تدریس، پژوهش و نگارش. در سیر معنوی و تهذیب نفس نیز به مراتب عالی دست یافت و صاحب کرامت هایی گردید. در پی سخت گیری های رژیم بعث عراق، به طور پنهانی همراه خانواده، راهی ایران شد و در مرز ایران و عراق، همه نگاشته های علمی ایشان به دست نیروهای امنیتی عراق افتاد. آیت اللّه کشمیری از آن پس در شهر مقدس قم اقامت گزید و به تهذیب نفس، پرورش شاگردان و انجام امور مذهبی و علمی همت گماشت. سرانجام این عارف سترگ و عالم برجسته در 18 فروردین 1378 ش برابر با بیستم ذی حجه 1419 ق پس از طی یک دوره بیماری در 73 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و پس از اقامه نماز توسط آیت اللّه بهجت، در حرم مطهر حضرت معصومهس به خاک سپرده شد.

ص:49

_ روز جهانی بهداشت(1)

19فروردین

19فروردین

_ شهادت عالم مجاهد آیت اللّه «سیدمحمد باقر صدر» و خواهرش «بِنتُ الهُدی» (1359 ش)(2)


1- به دنبال تشکیل کنفرانس سانفرانسیسکو در سال 1325 ش، تصمیم به تشکیل یک همایش بین المللی بهداشت گرفته شد که سرانجام اساسنامه سازمان بهداشت جهانی در 1327 تنظیم و تصویب شد. هدف این سازمان، فراهم کردن حداکثر امکانات بهداشتی و سلامتی برای کلیه انسان های روی زمین است به دنبال این هدف، سازمان بهداشت جهانی، برنامه های زیادی را به مرحله اجرا گذاشت تا زمینه مساعدت کشورها را برای تقویت بهداشت عمومی خود فراهم کند. دبیرخانه سازمان بهداشت جهانی که از مؤسسات وابسته به سازمان ملل متحد می باشد در شهر ژنو پایتخت سوئیس قرار دارد. همه ساله به منظور یادآوری سالروز بهداشت جهانی، با انتخاب یک موضوع مهم که می تواند پیام آور بهداشت و سلامتی برای جوامع بشری باشد و همچنین با ارسال یک پیام، روز جهانی بهداشت گرامی داشته می شود.
2- آیت اللّه سیدمحمدباقر صدر در سال 1313 ش 1353 قمری در کاظمین در خانواده ای فقیر اما نابغه پرور به دنیا آمد. پدرش فقیه بزرگوار سیدحیدر و مادرش دختر شیخ عبدالحسین آل یاسین و بانویی باتقوا بود. آیت اللّه صدر در کودکی پدر را از دست داد و تحت کفالت برادرش، سید اسماعیل، قرار گرفت. وی پس از فراگرفتن مقدمات و اصول نزد استادان آن زمان و برادرش، راهی نجف اشرف شد و قبل از 20 سالگی به مرحله اجتهاد نائل آمد. این عالم جوان در سن 22 سالگی نخستین اثر علمی _ تحقیقی خود را به نام «غایهُ الفکرِ فی علمِ الاصولِ الفقه» را به جهان علم ارایه نمود و کتاب های فَلسفَتنا و اقتصادُنا که پس از آن به رشته تحریر درآمدند سمبل قدرت نمایی ایدئولوژی اسلامی در برابر اندیشه های وارداتی غرب بودند. آیت اللّه صدر مسأله رهبری فکری را از مسأله رهبری سیاسی جدا نمی دانست و همگام با فعالیت های فکری، به فعالیت های سیاسی و رهبری سیاسی جامعه نیز همت می گماشت. از این رو، وجودش خطری برای بعثیان به شمار می آمد و همین امر باعث رنجش حاکمان بعثی عراق گردید. آیت اللّه صدر نقش ارزنده ای در حمایت از انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی رحمه الله داشت و این امر برای رژیم خونخوار عراق ناخوشایند بود. سرانجام حزب بعث عراق پس از دستگیری ایشان و نیز خواهر ارجمندش، سیده بنت الهُدی صدر، آنان را به طرزی فجیع به شهادت رساندند. شهادت این مرد بزرگ و خواهر مکرمه اش پس از شکنجه های فراوان در زندان های رژیم بعثی عراق در روز 19 فروردین 1359 شمسی مصادف با 24 جمادی الاولی سال 1400 قمری در 47 سالگی واقع شد. بدن خونین و شکنجه دیده این شهیدان به طور مخفیانه تحویل یکی از افراد خانواده صدر گردید و اجساد مطهرشان بدون حضور دیگران به خاک سپرده شد.

ص:50

_ انتخابات سومین دوره مجلس شورای اسلامی (1367 ش)(1)

_ برگزاری کنفرانس ننگین برلین (1379 ش)(2)


1- علی رغم تهدیدات و حملات موشکی و هوایی و جنگ روانی در طی جنگ، ملت ایران در کم نظیرترین انتخابات جهان، به پای صندوق های اخذ رأی رفت و مجلس سوم را شکل داد. استقبال کم نظیر مردم ایران از انتخابات سومین دوره مجلس شورای اسلامی در سخت ترین شرایط جنگ شهرها، بار دیگر دشمنان جهانی اسلام را از شکست انقلاب اسلامی مأیوس کرد. مردم در این دوره با حضور هفده میلیونی خود در حوزه های رأی گیری، نمایندگان مورد نظر خود را انتخاب کردند و مجلس سوم در هفتم خرداد آن سال با به حد نصاب رسیدن نمایندگان، آغاز به کار کرد.
2- اجلاس «ایران پس از انتخابات پارلمانی، قوه اصلاح در جمهوری اسلامی ایران» در روز نوزدهم فروردین 1379 ش، در محل خانه فرهنگ های جهان با همکاری این خانه و بنیاد هاینریس بل در شهر برلین آلمان برگزار شد. در این نشست تعدادی از عناصر داخلی شامل نمایندگان گروه های ملی مذهبی و مشخصا گروهک نهضت آزادی، خیزش زن سالارانه با گرایش فمینیستی، نویسندگان و خبرنگاران روزنامه های زنجیره ای و ... شرکت داشتند. از آنجا که این جلسه بیشتر بازتابی سیاسی داشت و علاوه بر به وقوع پیوستن صحنه های زشت و مستهجن در آن، سخنرانانِ ایرانی به صورت های مختلف ارکان نظام اسلامی و اعتقادات دینی را زیر سؤال برده بودند، به عنوان یک کنفرانس غیر علمی، ضد ارزشی و در مغایرت با اهداف و آرمان های اسلامی و ملی قلمداد گردید. این اجلاس، همچنین به علت حضور گروه های چپ افراطیِ مخالف با برگزاری این نشست ها، بسیار متشنّج بود به گونه ای که سخنرانی مهمانان این همایش، با شعارهایی علیه جمهوری اسلامی ایران و مجموعه ای از شعارهای کمونیستی قطع می شد. پخش تلویزیونی بخش هایی از این کنفرانس که در آن، سخنانِ سخنرانان ایرانی و صحنه های مغایر با شئون اسلامی و انسانی را به نمایش می گذاشت، همگان را در جریان آنچه که رخ داده بود، قرار داد. هر چند این نشست در روزهای بعد، با منعِ ورود گروه های افراطی چپ با آرامش برگزار شد، اما حضور افرادی از جمهوری اسلامی و بیان اتهامات کذب و افشای این خبر، خشم ملت مسلمان ایران را برانگیخت و در راهپیمایی های متعددی که در کشور برگزار شد، اجلاس برلین به شدت محکوم گردید.

ص:51

20فروردین

20فروردین

_ هتک حرمت و تخریب قبور ائمه بقیع در مدینه منوره (1305 ش / 8 شوال 1344 ق)

_ به زمین زدن کلنگ احداث اتوبان تهران _ کرج (1342ش)

_ قطع رابطه سیاسی ایران با آمریکا (1359 ش)(1)

_ آغاز عملیات بزرگ والفجر یک در منطقه فکه توسط ارتش و سپاه (1362 ش)(2)


1- سلطه بلامنازع آمریکا در ایران از کودتای 28 مرداد 32 به مدت بیش از 25 سال در ایران ادامه داشت و تصویب کاپیتولاسیون و مصونیت برای اتباع آن کشور، دست آنان را در انواع دخالت ها باز گذاشته بود. سرانجام پس از اشغال لانه جاسوسی و استعفای دولت موقت، دولت آمریکا دست به اقداماتی علیه ایران زد و در این روز، رابطه دو کشور با حمایت قاطع حضرت امام قطع شد.از آن زمان تاکنون، آمریکا، علاوه بر قطع روابط سیاسی، توطئه های متعددی در عرصه های سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی علیه جمهوری اسلامی ایران طراحی و اجرا کرده و این روند هم اکنون نیز ادامه دارد. اما این اقدامات با شکست مواجه شده و بر عزم مردم ایران برای ایستادگی در برابر آمریکا و بر تلاش این ملت برای خودکفایی، افزوده است.
2- عملیات والفجر یک در بیستم فروردین 1362 با هدف انهدام نیروهای دشمن و آزادسازی بخشی از نوار مرزی به وسعت 150 کیلومتر مربع صورت گرفت. در این عملیات که با رمز یا محمدص، یا امیرالمؤمنین(ع)، یا فاطمه الزهرا(س) در منطقه عملیاتی شمال غرب فکه آغاز شد، علاوه بر آزادسازی چندین روستا و منطقه مرزی، صدها دستگاه تانک، نفربر و سلاح های سنگین و نیمه سنگین منهدم گردیده و 6500 نفر کشته و زخمی و 250 نفر اسیر شدند.

ص:52

_ عملیات کربلای 9، در قصرشیرین، توسط ارتشِ جمهوری اسلامی ایران (1366ش)

_ شهادت هنرمند متعهد و سید شهیدان اهل قَلَم «سیدمرتضی آوینی» (1372 ش)(1)

_ رحلت عالم نامی و فقیه جلیل، آیت اللّه «سید مرتضی حسینی مرعشی نجفی» (1375 ش)(2)


1- شهید سیدمرتضی آوینی در سال 1326 ش در شهر ری متولد شد و پس از اخذ دیپلم، مدرک فوق لیسانس معماری را از دانشگاه تهران گرفت. وی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به فعالیت در جهاد سازندگی مشغول شد و عازم روستاها گردید. از آن پس به سوی فیلم سازی برای جهاد کشانده شد و بعدها در این گروه، مجموعه فیلم های «روایت فتح» را به انجام رسانید. شهید آوینی از سال 1367 به فعالیت در حوزه هنری پرداخت و آثار متعددی را در این زمینه از خود به یادگار گذاشت. شهید از سال 1371 با تأکید مقام معظم رهبری فعالیت دوباره ای را در جهت ساخت سری جدید روایت فتح آغاز کرد و همزمان با فعالیت گروه تفحص، تصاویر جدید روایت فتح را ضبط نمود. سیدمرتضی آوینی سرانجام در بیستم فروردین 1372، در یکی از فیلمبرداری هایی که گروه روایت فتح در منطقه فکّه داشتند، بر اثر انفجار مین به خیل شهدا پیوست. پیکر پاک آن شهید با حضور مقام معظم رهبری تشییع شد و از جانب معظم له، وی «سید شهیدان اهل قلم» نامیده شد. در مراسم تشییع شهید آوینی، حضرت آیت اللّه خامنه ای، خود را بزرگ ترین داغدار آن عزیز خواندند.
2- آیت اللّه سیدابوالمجد ضیاءالدین مرتضی حسینی مرعشی نجفی، برادر آیت اللّه سید شهاب الدین مرعشی نجفی، در سال 1286 ش 1325 ق در بیت علم و تقوا در نجف به دنیا آمد. خاندان او یکی از پرافتخارترین و مشهورترین بیوتات علمی شیعه در جهان بوده اند که مقام علم و عمل و تقوا و سیاست و ریاست و مرجعیت شیعه را در طول قرن ها برعهده داشته اند. وی پس از آن که در کودکی پدر و مادر را از دست داد به همراه دایی خود به تبریز رفت و پس از فراگیری مقدمات علوم اسلامی، در 21 سالگی راهی قم گردید. در قم از محضر آیت اللّه شیخ عبدالکریم حائری یزدی و محمدتقی خوانساری بهره برد و سپس برای ادامه تحصیل رهسپار نجف اشرف شد. آیت اللّه مرعشی در نجف به درس حضرات آیات سید ابوالحسن اصفهانی، میرزای نائینی و سید حسین بادکوبه ای حاضر شد و علاوه بر اخذ اجازات متعدد اجتهاد و روایت، به تدریس پرداخت. این فقیه وارسته در سال 1320 ش در ایران اقامت گزید و در تبریز به تدریس خارج فقه، تألیف و تصنیف، امامت جماعت و ارشاد مردم اشتغال ورزید. رجال الحدیث، حاشیه عُروه الوُثقی و روضَهُ العارفین، از جمله آثار ایشان می باشند. سرانجام این عالم جلیل پس از عمری تلاش و کوشش در راه بزرگداشت شعائر دینی، در 20 فروردین 1375 ش برابر با 19 ذی قعده 1416 ق در 89 سالگی بدرود حیات گفت و در حرم مطهر حضرت معصومه س به خاک سپرده شد.

ص:53

_ روز هنر انقلاب اسلامی(1)

21فروردین

21فروردین

_ رحلت حکیم، عارف و عالم گرانقدر «میرزا ابوالحسن جلوه» (1276 ش)(2)


1- روز 20 فروردین سال 1372، یادآور عروج هنرمند فرزانه، راوی باصفای روایت فتح، سردبیر مجله ادبی و هنری سوره و مسؤول واحد تلویزیونی حوزه هنری، سید مرتضی آوینی است. از این رو، بیستم فروردین روز شهادت این هنرمند متعهد انقلاب اسلامی و دلسوخته جبهه های حق علیه باطل و بیانگر حقایق و رشادت ها و شجاعت های رزمندگان اسلام، بنا به پیشنهاد شاعران، نویسندگان و هنرندان حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی به مقام معظم رهبری، روز هنر انقلاب اسلامی نامگذاری شد.
2- حکیم میرزا ابوالحسن بن محمد جلوه، عارف، فیلسوف و متکلم شیعی ایرانی معروف به میرزای جلوه در حدود سال 1202ش 1238ق در احمدآباد گُجُراتِ هند متولد گردید. در 7 سالگی به اتفاق خانواده به زَواره اصفهان، زادگاه اجدادش بازگشت و در 14 سالگی پدرش را از دست داد. چون پدران و نیاکان میرزا ابوالحسن، اهل علم و فضل بودند، او نیز تحت تاثیر فضای موروثی خانواده واقع شد و تصمیم گرفت کسب دانش را تا پای جان دنبال کند. پس در زمره طالبان علم درآمد و با وجود سختی های زندگی، مقدمات دانش های گوناگون دینی آن زمان مانند: زبان و ادبیات عرب، منطق، کلام، تفسیر، حدیث و فلسفه را فرا گرفت و به ویژه در حکمت الهی و طبیعی به مقامی در خور توجه رسید. ایشان در این میان با شاعران بزرگ اصفهان هم دوستی داشت و به محافل ادبی رفت و آمد می کرد، چندان که ذوق شاعری در او پدید آمد و با پژوهش و کار علمی و هنری بسیاری که در این زمینه کرد و تمرین هایی که بدان دست یازید، سخنوری چیره دست و توانا گردید و «جلوه» تخلص نمود. میرزا ابوالحسن جلوه پس از سالیانی توقف در اصفهان و کسب مدارج والای علمی، در 35 سالگی به تهران عزیمت کرد و در مدرسه دارالشفای تهران اقامت گزید. وی به مدت، چهل سال در این مدرسه به تدریس و تحقیق و تألیف روزگار گذراند و معیشت خود را از املاک اجدادی تأمین می کرد. مجلس درس او میعادگاه دانش پژوهان و بزرگان و دانشمندانی بود که از هر کران برای بهره گیری از دریای دانش او بدانجا می شتافتند. ناصرالدین شاه قاجار چندین بار به دیدار او رفت و در حجره محقر او نشست و درباره مسائل گوناگون علمی و فلسفی به گفتگو با او پرداخت و مشکلات خود را در میان نهاد و پاسخ شایان شنید. پادشاه او را بسی گرامی می داشت اما میرزای جلوه هیچ بهره مادی از نزدیکی به دربار و شاه برنگرفت و خواستار هیچ نعمتی غیر از خدای منعم فیاض نگشت. میرزای جلوه از بزرگترین دانشمندان فلسفه و حکمت به شمار می آمد. وی آثار متعددی همچون حواشی بر اسفار ملاصدرا و شفای ابن سینا دارد و همچنین رساله هایی در وجود و اقسام آن، ترکیب و احکام آن و نیز بیان استجابت دعا و دیوان اشعار نغز و زیبایی از ایشان به جای مانده است. این حکیم بزرگ در طول بیش از ده ها سال تدریس، شخصیت های فرهیخته ای همچون: میرزا طاهر تنکابنی، سیدحسین بادکوبه ای، میرزا حسن کرمانشاهی، میرزا مهدی آشتیانی، شیخ عبدالنبی نوری، میرزا علی اکبر حکیم یزدی، میرزا محمدعلی شاه آبادی، آخوند ملامحمد کاشانی و جهانگیرخان قشقایی و... تربیت نمود. میرزا ابوالحسن جلوه سرانجام در 21 فروردین 1276ش برابر با 6 ذی قعده 1314ق در 74 سالگی بدرود حیات گفت و در جوار مقبره ابن بابویه در شهر ری به خاک سپرده شد.

ص:54

_ موضع گیری «امام خمینی» رحمه الله در مورد روحانیت و سیاست پس از آزادی از زندان (1343 ش)(1)


1- پس از سخنرانی امام خمینی ره در سیزدهم خرداد 1342ش و دستگیری ایشان توسط رژیم طاغوت و وقوع قیام پانزدهم خرداد، رژیم، آن حضرت را نزدیک به دو ماه درحبس نگاه داشت و سپس در خانه ای تحت نظر گرفت. اما عکس العمل شدید مردم در مورد این محاصره، بازهم رژیم را به عقب نشینی وادار کرد تا آن که امام خمینی را در هجدهم فروردین 1343 آزاد کردند. پس از آزادی امام خمینی رحمه الله، رژیم وانمود کرد که امام با نظام پهلوی به تفاهم رسیده است. روزنامه اطلاعات در این باره نوشت: «چقدر جای خوشوقتی است که جامعه روحانیت نیز اکنون با همه مردم، همگام در اجرای برنامه های انقلاب شاه و مردم شده است». این خبر با واکنش تند آن بزرگوار مواجه شد. از این رو حضرت امام سه روز پس از آزادی، در بیست و یکم فروردین 1343، طی نطقی، طوفانی از خشم و نفرت علیه رژیم ستمشاهی به پا کردند و رژیم را وادار ساختند که دست به عقب نشینی فضاحت باری بزند. ایشان در این نطق فرمودند: «در این روزنامه، تحت عنوان اتحاد مقدس در سرمقاله نوشته بودند که با روحانیت تفاهم شده و روحانیان با انقلاب سفید شاه و ملت موافق هستند. کدام انقلاب؟ کدام ملت؟ [آیا] این انقلاب مربوط به روحانیت و مردم است؟! آقایان که در دانشگاه هستید، برسانید به همه که روحانیت با این انقلاب موافق نیست. خمینی را اگر دار بزنند تفاهم نخواهد کرد.» این سخنرانی باعث شد که رژیم با دست پاچگی نماینده ای به محضر امام بفرستد و رسما عذرخواهی کند. در گام بعدی، رژیم، امام را از دخالت در سیاست برحذر داشت و سیاست را حیله و دروغ معرفی کرد. ولی امام ضمن رسوا کردن چهره طاغوت، لزوم دخالت روحانیت در سیاست را یادآور شده و سیاست را از دیانت جدا ندانستند.

ص:55

_ ترور نافرجام «محمدرضا پهلوی» در کاخ مرمر(1344 ش)(1)


1- در ساعت 9 صبح 21 فروردین 1344، هنگامی که محمدرضا پهلوی عازم دفتر کار خود در کاخ مرمر بود، سرباز وظیفه رضا شمس آبادی او را به مسلسل بست، ولی گلوله ها به شاه اصابت نکرد و دو نفر از محافظین محمدرضا کشته و دو نفر نیز زخمی شدند. پس از این تیراندازی بلافاصله شمس آبادی توسط گارد محافظ به شهادت رسید. شاه برای نشان دادن سلامتی خود، در اتومبیلی رو باز به گردش پرداخت و روزنامه ها نوشتند: بین چند نفر سرباز در کاخ مرمر نزاع در گرفت که به تیراندازی و کشته و مجروح شدن چند سرباز منجر گردید. علی رغم سرکوب انقلاب مردم در 15 خرداد 42 و تبعید رهبر این نهضت، این ترور نشان داد که مخالفان شاه حتی در کاخ وی نیز رسوخ کرده اند و حرکت انقلابی همچنان ادامه دارد.

ص:56

_ تأسیس «بنیاد مسکن انقلاب اسلامی» به فرمان «امام خمینی» رحمه الله (1358)(1)

_ بمباران شیمیایی «مریوان» توسط قوای بعثی عراق در جریان جنگ تحمیلی (1367 ش)(2)

_ شهادت امیر سپهبد «علی صیادشیرازی» جانشین ستاد کل نیروهای مسلح (1378 ش)(3)


1- قبل از پیروزی انقلاب، با تبعیض های فراوانی که در جامعه وجود داشت قشر عظیمی از مستضعفان از داشتن خانه محروم بودند. با پیروزی انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی ره، در جهت احقاق حقوق محرومان، طی حکمی، اولین نهاد سازندگی برای رفع مشکل مسکن را تأسیس کردند. امام در این فرمان، حساب 100 را در تمامی شعب بانک ملی افتتاح فرمودند و پایه و اساس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی را بنا نهادند. حضرت امام در پیام خود فرمودند: «هیچ کس در هیچ گوشه مملکت نباید از داشتن خانه محروم باشد. بر دولت اسلامی است که برای این مسأله مهم چاره ای بیاندیشد و بر همه مردم است که در این مورد همکاری کنند». بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، بنا به اقتضای زمان، در اول انقلاب شروع به توزیع زمین در بین محرومان کرد. بعد از شهریور سال 1372 و تشکیل شورای عالی اداری، کار اصلی بنیاد که در آغاز در شهرها تمرکز یافته بود به روستاها منتقل شد و کار بازسازی مناطق آسیب دیده از حوادث به این بنیاد محول گردید.
2- در ادامه جنایت های وحشیانه رژیم بعث، در چنین روزی در اثر بمباران شیمیایی مریوان در غرب ایران و نیز منطقه فاو توسط رژیم عراق، تعداد زیادی از مردم غیرنظامی و نظامی، شهید و مجروح شدند. رژیم عراق در آخرین سال تجاوز خود به خاک ایران، استفاده از سلاح های شیمیایی را به شدت افزایش داد و صدها تن از نظامیان و غیرنظامیان ایرانی را شهید و هزاران تن را مجروح نمود. با این حال نه تنها مجامع بین المللی و کشورهای غربی در قبال این گونه اقدامات غیرانسانی رژیم عراق سکوت کردند، بلکه برخی از دولت های غربی نیز برای تهیه سلاح های شیمیایی، به رژیم خونخوار عراق کمک های قابل توجهی نمودند. در اواخر سال 1381، کشورهای غربی که خود تأمین کننده مواد تشکیل دهنده سلاح های شیمیایی رژیم بعثی بودند، به بهانه تولید سلاح های کشتار جمعی توسط عراق، به این کشور حمله کرده و در فروردین 1382 حکومت آن را ساقط کردند.
3- امیرسپهبد علی صیاد شیرازی در سال 1323ش در شهرستان درگز در استان خراسان به دنیا آمد و پس از تحصیلات دبیرستان، وارد دانشگاه افسری شد. وی در سال 1346 موفق به اخذ درجه کارشناسی از دانشگاه افسری گردید و پس از طی دوره تخصصی توپخانه، به عنوان استاد در مرکز آموزش توپخانه اصفهان مشغول به تدریس شد. او از مخالفان رژیم شاه بود تا جایی که توسط عوامل آن رژیم دستگیر و زندانی شد و در آستانه پیروزی انقلاب، در بهمن 57 آزاد گردید. وی از این زمان، خود را در اختیار انقلاب اسلامی قرار داد و در صحنه های سرنوشت ساز پیکار با دشمنان انقلاب، شرکتی فعالانه داشت، شهید صیاد شیرازی در بحبوحه غائله ضدانقلاب در کردستان در سال 1358، به فرماندهی عملیات شمال غرب کشور برگزیده شد و به همراه شهید چمران و دیگر رزمندگان اسلام، نقش مهمی در پاکسازی منطقه از لوث عناصر ضد انقلاب ایفا کرد. این امیر ارتش اسلام، پس از خلع بنی صدر، برای پایان دادن به ناهماهنگی ارتش و سپاه، قرارگاه مشترک عملیاتی سپاه و ارتش را راه اندازی کرد و به عنوان فرمانده ارتش در همانجا مشغول فعالیت گردید. ایشان در 9 مهر 1360 به پیشنهاد شورای عالی دفاع و با حکم حضرت امام خمینی ره، به فرماندهی نیروی زمینی ارتش منصوب شد که در سلسله عملیات پیروزمند ثامن الائمه، طریق القدس، فتح المبین، بیت المقدس، رمضان، مسلم بن عقیل، مطلع الفجر، محرم، والفجر 1، 2، 3، خیبر و بدر فرماندهی نیروهای ارتش را بر عهده داشت. شهید صیاد شیرازی نقش حساسی در آزادسازی خرمشهر ایفا نمود و حضور او در هشت سال دفاع مقدس، پیروزی های متعددی را برای کشور اسلامی به همراه داشت. وی در تیرماه 1365 به فرمان امام به عضویت شورای عالی دفاع منصوب شد و در اردیبهشت 1366، به درجه سرتیپی ارتقاء یافت. امیر شجاع اسلام، در سال 1368 به سمت معاونت بازرسی ستاد ارتش، در شهریور 1372 به سمت جانشین رییس ستاد کل ارتش و در فروردین 1378، از طرف مقام معظم رهبری به درجه سرلشکری نائل آمد که این درجه با افتخار شهادت به سپهبدی ارتقاء یافت. سرانجام امیر سپهبد صیاد شیرازی، جانشین ستاد کل نیروهای مسلح در بامداد بیست و یکم فروردین 1378 به دست عوامل گروهک منافقین در تهران به شهادت رسید و در تشییعی باشکوه، با حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی و انبوه مردم در بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

ص:57

ص:58

_ افتتاح طرح بزرگ آبرسانی کشور در زاهدان (1382 ش)(1)

22فروردین

22فروردین

_ آغاز نهضت اسلامی فلسطین (1361 ش)(2)

_ کشف کودتای عناصر ضد انقلاب برای براندازی جمهوری اسلامی ایران (1361 ش)(3)


1- بزرگ ترین طرح آبرسانی کشور و خاورمیانه از نظر فناوری نوین صنعت آب، با هدف تأمین حدود چهل درصد آب شرب شهروندان زاهدان، از چاه نیمه های زابل در خطوط لوله ای با 193 کیلومتر طول و 900 میلیمتر عرض افتتاح شد. از ویژگی های بارز این طرح، نصب تأسیسات ایستگاه های پمپاژ در نقاطی به ارتفاع 1510 متر است که در نوع خود بی نظیر می باشد. میزان برداشت آب از این خط در ابتدا نه میلیون متر مکعب است که تا سه برابر قابل افزایش می باشد.
2- پس از گسترش روند مهاجرت یهودیان به فلسطین اشغالی، مشکلات مردم فلسطین رو به افزایش گذاشت. یهودیان که خواهان زمین بیشتر برای خانه سازی و کشاورزی بودند، درگیری های متعددی با صاحبان اصلی زمین ها که مردم فلسطین بودند، پیدا کردند. خشونت یهودیان همچنان ادامه یافت و چنین وضعی، سبب شد که اعتراض و مقاومت فلسطینی ها شدت یابد. در اغلب شهرهای بزرگ و کوچک تشنج فزونی یافت و این آغازی بر نهضت اسلامی فلسطین تلقی می گردد. امروز و پس از گذشت سالیانِ دراز، تجربه در امر فعالیت های بی حاصلِ سیاسی برای حل مسأله فلسطین، می توان با فریادی رساتر و اعتراضی صریح تر از گذشته گفت که مسأله فلسطین یک راه حل دارد و آن نیز حرکت در مسیر اسلام و مبارزه با توسل به ایدئولوژی انقلابی _ اسلامی است. حرکت اسلامی انتفاضه که به قیام اسلامی ملت فلسطین اطلاق شده است با همین باور طی سال های اخیر ادامه داشته است. اهمیت نهضت اسلامی مردم فلسطین در این است که تظاهرات و مبارزات آنان به دور از صلاحدید احزاب سیاسی فلسطین و به دور از تشخیص و اقتضای سیاست آنان صورت گرفته است.
3- پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران به رهبری حضرت امام خمینی، عناصر خود فروخته ضد انقلاب داخلی با هدایت و پشتیبانی دشمنان نظام اسلامی، درصدد توطئه برای سرنگونی این حکومت مقدس برآمدند. در این میان نیروهای جان برکف جمهوری اسلامی جریان توطئه ای که قصد براندازی جمهوری اسلامی را داشت کشف نمود و با تهیه مدارک کافی از جمله نوار مکالمات سران توطئه و شناسایی کامل شبکه کودتا، در فرصت مناسب، اعضای اصلی و مؤثر این عملیات را دستگیر کردند. طراحان این کودتا در نظر داشتند ابتدا مسؤولان طراز اول نظام را از میان برداشته و سپس ریاکارانه به عنوان خونخواهی آنان، با کمک نیروهای بیگانه، سایر ارگان ها و نهادهای انقلابی را مورد تصفیه خونین قرار داده و حکومت جمهوری اسلامی را تصاحب کنند.

ص:59

_ عملیات بیت المقدس 5 توسط ارتش (1367ش)(1)

_ فراخواندن سفرای اروپایی از تهران در پی حوادث دادگاه میکونوس (1376 ش)(2)


1- عملیات بیت المقدس 5، با رمز مبارک یا اباعبداللّه الحسینع و با هدف وارد کردن ضربه به سازمان رزمی دشمن در منطقه عمومی پنجوین به مرحله اجرا گذاشته شد. در این عملیات، خطوط مقدم دشمن توسط رزمندگان نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران درهم کوبیده شد و ادوات زرهی آنان مورد هدف قرار گرفت. ارتش اسلام که در شروع عملیات، با نفوذ به عمق مواضع دشمن، آنها را دچار سردرگمی شدید کرده بود، در بعد از ظهر همان روز با یورش به گردان های دشمن بعثی، تعداد زیادی از آنان را به هلاکت می رسانند. در این حمله، ارتفاعات حساس و مهم منطقه نیز از نیروهای عراقی پاکسازی شدند. در این میان و با حمایت خلبانان شجاع نیروی هوایی ارتش، در حدود چهل کیلومتر مربع از منطقه عملیاتی پنجوین آزاد شده و تحریکات بعدی دشمن خنثی گردید. همچنین در جریان عملیات بیت المقدس 5، علاوه بر انهدام ده ها دستگاه خودرو نظامی، تانک و نفربر دشمن، تعداد 3500 نفر از نیروهای دشمن کشته و زخمی و بیش از سیصد نفر به اسارت رزمندگان اسلام در آمدند.
2- یک روز پس از اعلام حکم یک دادگاه محلی آلمان علیه مقام های بلندپایه جمهوری اسلامی ایران، دولت های عضو اتحادیه اروپا سفیران خود را از تهران فراخواندند. قاضی این دادگاه که در محافل خبری به دادگاه میکونوس معروف شد، شدیدا تحت تأثیر صهیونیست ها بود و در یک محاکمه جنجالی و سیاسی، ایران را متهم به دخالت در قتل یک مخالف این کشور در آلمان کرد. در پاسخ به تصمیم اتحادیه اروپا، ایران نیز ضمن رد ادعاهای بی اساس دادگاه آلمانی، سفیران خود را از کشورهای عضو این اتحادیه فرا خواند. ادعایی که در دادگاه محلی برلن موسوم به میکونوس علیه ایران طرح شد، در واقع بخشی از تهاجم سیاسی مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی بر ضد جمهوری اسلامی ایران بود. به همین علت، دولت ایران، این دادگاه را مردود دانست و پیش بینی کرد که سفرای اتحادیه اروپا، منفعلانه به ایران باز خواهند گشت. در عمل نیز چنین شد و در حدود ده ماه بعد از صدور حکم دادگاه میکونوس، سفرای اتحادیه اروپا، یکی پس از دیگری به تهران بازگشتند. البته رهبر معظم انقلاب اسلامی طی فرمانی اعلام داشتند که سفیر آلمان باید دیرتر از همه وارد تهران شود و در نهایت سفیر آلمان نیز، بعد از تمام سفرا با فضاحت تمام به ایران بازگشت.

ص:60

23فروردین

23فروردین

_ خودکشی صادق هدایت نویسنده داستان های پوچ گرا در پاریس (1330ش)(1)

_ پاسخ حضرت امام خمینی رحمه الله به تلگراف آیت اللّه حکیم برای هجرت به نجف (1342 ش)(2)


1- صادق هدایت در سال 1281 ش در تهران به دنیا آمد. وی پس از پایان تحصیلات متوسطه در دارالفنون، در 26 سالگی راهی اروپا شد و به مدت چهار سال در فرانسه ماندگار شد. هدایت در این سال ها، بیشتر به گشت و گذار پرداخت و داستان های معروفی نگاشت. سپس به ایران بازگشت و در سال 1315 از طرف وزارت امور خارجه راهی هندوستان شد. وی در هند زبان پهلوی را فراگرفت و دو داستان به زبان فرانسوی نوشت. هدایت در این سفر، بیشتر اوقات خود را در موزه ها و کتابخانه ها می گذراند. وی پس از آن که به ایران آمد، به همراه چند استاد ادبیات، گروهی را تشکیل داد که هدفش ایجاد روحی تازه در ادبیات ایران بود و از آن پس به ترجمه و داستان و مقاله نویسی روی آورد. هدایت در سال 1329 به پاریس رفت و پس از مدتی اقامت، در 23 فروردین 1330، با گشودن شیرگاز به زندگی خود پایان داد و در همان شهر به خاک سپرده شد. زنده به گور، سه قطره خون، سگ ولگرد، بوف کور و چندین ترجمه دیگر از آثار صادق هدایت می باشند. او روح خودکشی را همراه خود می دانست. بر روی هم، هدایت نویسنده ای ایران گرا، ضد عرب و بدبین بود و همه آثار او با تبعیت از یک خط مشی معین در همین مسیر حرکت می کرد.
2- مدت کوتاهی پس از تهاجم وحشیانه مزدوران رژیم پهلوی به مدرسه فیضیه، موج خشم و نفرت ناشی از این فاجعه، از مرزهای کشور فراتر رفت و حوزه های علمیه نجف و کربلا را نیز فرا گرفت. در این میان علاوه بر اعتراض مراجع، علما و طلاب عراق، علمای کربلا طی تلگراف و طومارهایی که برای رؤسای کشورهای عربی و اسلامی فرستادند، پرده از جنایات رژیم شاه برداشته و اهداف نهضت امام خمینی و مظلومیت روحانیت شیعه را به علما و مسلمانان کشورهای دیگر رساندند. آیت اللّه سید محسن حکیم طی تلگرافی، علمای ایران را به صورت دسته جمعی به مهاجرت از ایران به نجف اشرف دعوت نمود. این دعوت گرچه عملی نبود ولی در ایجاد نفرت نسبت به مردم و افشای ماهیت ضداسلامی آن تاثیر بسزایی داشت. رهبر نهضت اسلامی ایران طی تلگرافی در پاسخ آیت اللّه حکیم در تاریخ 23 فروردین 1342، خاطر نشان ساختند که وحدت کلمه علمای اسلام و مراجع وقت می تواند حافظ استقلال کشور و موجب قطع دست اجانب و دفاع از حریم اسلام و قرآن گردد. ایشان همچنین هجرت مراجع و علمای اعلام را موجب در پرتگاه قرار گرفتن مرکز بزرگ تشیع دانسته، این عمل را صلاح ندیدند.

ص:61

_ درگذشت استاد «محسن صبا» نویسنده معاصر (1371 ش)(1)

_ درگذشت دکتر «یداللّه سحابی» سیاست مدار (1381 ش)(2)


1- محسن صبا استاد و نویسنده معاصر ایرانی، پس از طی دوران تحصیلات مقدماتی در مدرسه دارالفنون، راهی فرانسه شد. او پس از اخذ درجه دکترای حقوق به ایران بازگشت و به تدریس پرداخت. دکتر محسن صبا، مؤسس گروه ملی کتابشناسی ایران و همچنین کمیته بایگانی ملی وابسته به یونسکو بود. از مهمترین آثار و کتب تألیفی او می توان به کتاب شناسی گل های حافظ، ترجمه سفرنامه های مختلف و اصول فن کتابداری، اشاره کرد.
2- دکتر یداللّه سحابی از فعالان سیاسی ایران طی پنجاه سال اخیر، در سال 1284 ش در تهران به دنیا آمد. وی پس از دریافت لیسانس علوم طبیعی و زمین شناسی، جهت ادامه تحصیل به فرانسه رفت و در سال 1315 دکترای زمین شناسی گرفت. دکتر سحابی که از علاقه مندان شهید مدرّس طی سال های 1300 تا 1310 بود، پس از تشکیل جبهه ملی، جزو طرفداران آن جنبش و دکتر مصدق گردید و در جریان ملی شدن صنعت نفت، با حکم دکتر مصدق، از پایه گذاران بخش اکتشاف و استخراج شرکت ملی نفت شد. از سال های 1322 به بعد مستقیما وارد فعالیت های سیاسی شد و در این راه متحمل 4 سال زندان و 8 ماه تبعید گردید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در دولت موقت، وزیر مشاور در طرح های انقلاب شد و در انتخابات اولین دوره مجلس شورای اسلامی راهی مجلس گردید و اولین رییس سنی مجلس بود. دکتر سحابی علاوه بر فعالیت های مستمر سیاسی و مذهبی، آثار علمی متعددی دارد که: خلقت انسان، قرآن و تکامل و معرفه الارض از آن جمله اند. دکتر سحابی سرانجام پس از تحمل مدتی بیماری در 23 فروردین 1381 ش در 97 سالگی دارفانی را وداع گفت و در امامزاده عبداللّه شهر ری به خاک سپرده شد.

ص:62

_ روز دندانپزشکی(1)

24فروردین

24فروردین

_ اولین سفر «مظفرالدین شاه قاجار» به اروپا (1279 ش / 12 ذی حجه 1317 ق)

_ آغاز دومین دوره مشروطه یا تجدید حیات مشروطیت (1288 ش)(2)


1- به منظور گسترش و پیشرفت خدمات درمانی و بهداشتی دهان و دندان در مناطق محروم کشور و روستاها، مجلس شورای اسلامی در 23 فروردین 1360، قانون تربیت بهداشت کاران دهان و دندان را تصویب کرد. در این قانون، مجلس، وزارت بهداشت و درمان را موظف نمود که داوطلبانی را برای تربیت در این دوره، جذب کند و پس از دادن آموزش های لازم، با مدرک فوق دیپلم، آنان را در مناطق محروم به خدمت گمارَد تا از این طریق، ضمن ارائه خدمات اولیه، از شیوع بیماری های دهان و دندان جلوگیری نموده و اصل پیشگیری را مورد نظر قرار دهند. از آن پس و به پیشنهاد جامعه اسلامی دندان پزشکان، روز 23 فروردین به عنوان روز دندانپزشکی نامگذاری گردید.
2- دومین دوره مشروطه با افتتاح دومین مجلس شورای ملی در تاریخ 24 فروردین 1288 ش برابر با دوم ذیقعده 1327 ق آغاز شد. این دوره با محدودتر کردن مداخله شاه و لغو سیستم صنفی انتخابات به دلیل ناهماهنگی در ترکیب اعضای مجلس شورای ملی و کارشکنی عناصر وابسته به دربار و مداخلات کشورهای خارجی و نابسامانی های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، با مشکلات فراوانی مواجه گردید. مجلس دوم از یک سو با مقاومت در برابر تحمیلات دولت روسیه و انگلیس، رسالتی را که قیام دلیرانه مردم مسلمان ایران برعهده اش گذارده بود عمل می نمود و از سوی دیگر با استخدام مستشاران خارجی و واگذاری پست های مهم به آنان، حیات و نفوذ دوباره روشنفکران غرب گرا را جانی دوباره داد. این امر زمینه دخالت بیشتر روس و انگلیس را فراهم آورد و حوادث دردناکی را باعث گردید. قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز، آغاز نهضت جنگل در گیلان و قیام تنگستانی ها در بوشهر از جمله وقایع مهم و مردمی این دوره به شمار می روند. دوره دوم مشروطه با قدرت گیری رضاخان و آغاز دیکتاتوری او رو به افول نهاد و دوره سوم مشروطه از 22 بهمن 1302 آغاز شد.

ص:63

_ رحلت ادیب گرانمایه، علامه «سیدمحمد فرزان بیرجندی» (1349ش)(1)

_ تأسیس مدرسه عالی تلویزیون و سینما در ایران (1349 ش)

_ درگذشت آیت اللّه «شیخ مجتبی حاتمی لنکرانی» (1365 ش)(2)


1- استاد سید محمد فرزان بیرجندی، در سال 1273 ش در بیرجند در استان خراسان به دنیا آمد. وی در خلال فراگرفتن کتب صرفی و نحوی که در مدارس طلاب تدریس می شد، از مطالعه کتبی که در این باره وجود داشت غفلت نداشت و به موازات آن، ادبیات عرب دوره جاهلیت را به خوبی آموخت. او سپس سال های طولانی به تدریس در مدارس استان های کشور و دانشکده الهیات و ادبیات دانشگاه تهران پرداخت. استاد فرزان بیرجندی، علاوه بر اطلاعات وسیع در ادبیات عرب، زبان فرانسه را نیز به خوبی می دانست. وی درباره کلیله و دمنه، مرزبان نامه و نیز قرآن کریم کتبی به نگارش درآورده است. این ادیب برجسته سرانجام در 24 فروردین 1349 ش در 76 سالگی در تهران درگذشت و در بقعه ابوالفتوح رازی در ری به خاک سپرده شد.
2- آیت اللّه مجتبی حاتمی لنکرانی در سال 1290 ش 1331 ق در اصفهان به دنیا آمد و در اوایل جوانی برای ادامه تحصیلات حوزوی راهی حوزه علمیه نجف اشرف گردید. وی در نجف از محضر حضرات آیات: میرزای نایینی، آقاضیاءالدین عراقی، محمدحسین غروی، سیدابوالحسن اصفهانی و علامه محمدجواد بلاغی و... استفاده برد و به مدارج والای علمی دست یافت. ایشان سپس به تدریس در حوزه نجف پرداخت و شاگردانی را تربیت کرد. آیت اللّه حاتمی لنکرانی مدتی در سامرا اقامت داشت تا این که در حدود سال 1350 ش به اجبار دولت عراق، مجبور به ترک آن کشور گردید و به زادگاهش مراجعت نمود. ایشان تا پایان عمر در اصفهان به تدریس علوم مذهبی و ارشاد مردم مشغول بود تا اینکه در بیست و چهارم فروردین 1365 ش برابر با دوم شعبان 1406 ق در 75 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و به سوی دوست شتافت.

ص:64

_ رحلت محقق و پژوهشگر اسلامی آیت اللّه «مجتبی محمدی عراقی» (1380 ش)(1)

25فروردین

25فروردین

_ مرگ «امیراسداللّه علم» نخست وزیر و وزیر دربار پهلوی (1357 ش)(2)


1- آیت اللّه شیخ مجتبی محمدی عراقی در سال 1294 ش 1333 ق در یکی از روستاهای اطراف اراک زاده شد و پس از تحصیلات ابتدایی به فراگیری علوم دینی روی آورد. وی پس از گذراندن دروس سطح به محفل درس خارج آیات عظام: شیخ عبدالکریم حائری یزدی، سید محمد تقی خوانساری و سیدمحمد حجت کوه کمره ای حاضر شد و مبانی علمی اش را استوار ساخت. آیت اللّه محمدی عراقی در سال 1318 ش به دلیل وفات پدرش که در کنگاور به تبلیغ دین مشغول بود، راهی آن شهر گردید و به مدت دوازده سال به اقامه شعائر دینی و هدایت مردم مسلمان پرداخت. ایشان در سال 1330 ش به قم بازگشت و علاوه بر شرکت در درس های فقه و اصول آیت اللّه بروجردی و جلسات استفتای ایشان، به تولیت مدرسه خان و مدیریت کتابخانه مدرسه فیضیه منصوب شد و خدمات فراوانی را به حوزه علمیه قم ارائه کرد. آیت اللّه محمدی عراقی پس از ارتحال آیت اللّه بروجردی، به تألیف و تحقیق روی آورد و آثار بسیاری به سامان رسانید که: علمای گمنام، فهرست کتب کتابخانه مدرسه فیضیه در 2 جلد، و تصحیح مجمع الفائده و البرهانِ محقق اردبیلی در 14 جلد و غوالی اللَّئالیِ ابن ابی جمهور در 4 جلد از آن جمله است. وی از بیشتر اساتیدش و مراجع نجف و قم، اجازه روایت، اجتهاد و امور حسبیه داشت و در جریان جنگ تحمیلی، فرزندش را به کاروان شهیدان تقدیم نمود. سرانجام این عالم بزرگوار و محقق خدمتگزار در 24 فروردین 1380 ش برابر با 18 محرم 1422 ق در 86 سالگی بدرود حیات گفت و در حرم مطهر حضرت معصومهس به خاک سپرده شد.
2- امیراسداللّه عَلَم در سال 1298 ش در بیرجند متولد شد. پدرش که از خوانین شهر قائن بود، از دوستان رضاخان به شمار می رفت. در سال های بعد با حمایت سازمان جاسوسی انگلستان، رهبری عده ای از روزنامه نگاران و دانشجویان و فعالان سیاسی جوان را به عهده داشت. عَلَم بعدها در کودتای 28 مرداد 32 نقشی جدی ایفا کرد و پس از کودتا با دریافت مشاغل حساس، پاداشی در خور گرفت. پس از کودتا نیز، عَلَم به رابط مطمئن شاه با دولت های آمریکا و انگلیس تبدیل شد. علم، طراح و مجری اصلی انقلاب سفید در سال های 1341 _ 1342 به درخواست آمریکا و از آغاز دهه 1340، بزرگترین بازیگر دربار پهلوی بود. سمت های نخست وزیری و مهمتر از آن، وزارت دربار شاهنشاهی، از عَلَم چهره ای مقتدر در نظام رهبری ایران ساخت. او از 1333 تا پایان عمر به مدت حدود 24 سال وزیر دربار شاه و تصمیم گیرنده اصلی در نظام حکومتی کشور پس از شاه بود. سرانجام، اسداللّه عَلَم، این مهره سرسپرده طاغوت، در 58 سالگی به بیماری سرطان در نیویورک درگذشت. از وی دفترچه خاطراتی به جای مانده که حاوی اطلاعات ذیقیمتی از دربار فاسد شاه است که پس از مرگش منتشر گردید.

ص:65

_ شهادت برادر «رضا چراغی» فرمانده لشکر محمد رسول اللّه صلی الله علیه و آله (1362ش)

_ عملیات نامنظم فتح 5 در شمال سلیمانیه توسط سپاه پاسداران (1366ش)(1)

_ عملیات نصر 1 در غرب بانه توسط سپاه (1366ش)

_ اعتراف صریح بغداد به استفاده از سلاح های شیمیایی در طول جنگ (1367 ش)(2)


1- عملیات نامنظم فتح 5 با رمز مبارک یا صاحب الزمانعج در منطقه ماووت در استان سلیمانیه عراق با هدف انهدام مراکز نظامی دشمن صورت گرفت. رزمندگان تحت فرمانده قرارگاه رمضان، متشکل از سپاه پاسداران و معارضین کُرد عراقی، با عبور از کوهستان های صعب العبور، خود را به اهداف از پیش تعیین شده رساندند و بعثیان را مورد تهاجم قرار دادند. در این عملیات علاوه بر آزادی سازی چندین ارتفاع مهم منطقه و انهدام پایگاه های دشمن، حدود 1200 نفر از مزدوران بعث کشته و زخمی شدند و 300 تن دیگر به اسارت رزمندگان اسلام در آمدند.
2- در حالی که در طول جنگ هشت ساله، جمهوری اسلامی ایران بارها نسبت به استفاده عراق از سلاح های شیمیایی علیه رزمندگان اسلام به مجامع بین المللی شکایت برده و گروه هایی برای بررسی و تحقیق اعزام شده بودند، با این حال، عراق از تأیید و یا تکذیب استفاده از این سلاح ها خودداری می کرد. تا این که در این روز، در حالی که جنگ به شدت بین دو طرف ادامه داشت، عراق رسما به استفاده از سلاح های شیمیایی شامل گازهای سمی و خطرناک خردَل و اعصاب علیه اهداف نظامی و غیرنظامی اعتراف نمود.

ص:66

_ درگذشت استاد دکتر «محمد جواد مشکور» مورخ، ادیب و زبانشناس معاصر (1374 ش)(1)

_ روز بزرگداشت ادیب و عارف شهیر «شیخ فرید الدین عطار نیشابوری»(2)


1- دکتر محمد جواد مشکور، در سال 1297 ش در تهران به دنیا آمد. پس از طی دروس مقدماتی، وارد دانشگاه تهران شد و پس از اخذ لیسانس ادبیات فارسی از تهران، در سال 1332 راهی فرانسه شد. وی در سال 1335 به اخذ درجه دکترا در تاریخ اسلام از دانشگاه سوربُن نائل گشت و پس از مراجعت به ایران، به تدریس در دانشگاه تبریز و سپس، دانشگاه تهران پرداخت. دکتر مشکور همچنین در سال 1353 به عنوان رایزن فرهنگی ایران به دمشق اعزام شد و ضمن تدریس در دانشگاه دمشق، دو کرسی زبان و ادبیات فارسی را در دانشگاه دمشق و حَلَب تأسیس کرد. وی با تسلط به زبان های عربی، فرانسه و انگلیسی و نیز آشنایی با زبان های ترکی اسلامبولی، لاتین و آلمانی و زبان های باستانی، کتب معتبری در زمینه فِرَق و مذاهب، ادیان و عرفان، زبان های آریایی و سامی به نگارش در آورده است. استاد مشکور دارای 47 عنوان کتاب و بیش از یکصد مقاله می باشد که تاریخ ایران زمین، تاریخ اسلام و ایران و... از آن جمله اند. وی نامی جاوید در دفتر فرهنگ و ادب ایران زمین و تمدن اسلامی از خود یادگار گذاشت تا اینکه در 77 سالگی به علت عارضه مغزی به رحمت ایزدی پیوست.
2- شیخ فریدالدین محمد بن ابراهیم نیشابوری مشهور به عطار، شاعر و عارف نام آور ایرانی در قرن ششم و آغاز قرن هفتم هجری است. وی در ابتدا شغل عطاری داشته و پس از تغییر حال، در سِلک صوفیان و عارفان درآمد. عاقبت پس از سفرهای متعدد، در زادگاه خود رحل اقامت افکند. عطار به حق از شاعران بزرگ متصوفه است که کلام ساده و گیرنده او با عشق و شوقی سوزان همراه می باشد. زبان نرم و گفتار دل انگیزش که از دلی سوخته و عاشق و شیدا بر می آید، حقایق عرفانی را به نحوی خاص در دل ها جایگزین می سازد. غیر از دیوان مفصّل عطار، مثنوی های متعدد او مانند اسرارنامه، الهی نامه، مصیبت نامه، خسرونامه، سی فصل و لسان الغیب و... مشهورند. معروفترین مثنوی های عطار، منطق الطیر نام دارد و کتاب تذکره الاولیاء در بیان مقامات عرفا نیز از آثار مشهور منثور اوست.

ص:67

26فروردین

26فروردین

_ رحلت عالم بزرگوار و فقیه مجاهد آیت اللّه «شیخ محمد تقی بافقی» (1325 ش)(1)

_ انتخابات دوّمین دوره مجلس شورای اسلامی (1363ش)

- رحلت مورخ شهیر حوزه علمیه قم «حاج شیخ محمد شریف رازی» (1379ش)(2)


1- آیت اللّه شیخ محمد تقی بافقی در حدود سال 1253 ش 1292 ق در بافق یزد به دنیا آمد. وی پس از طی تحصیلات مقدماتی در یزد، راهی نجف اشرف گردید و از محضر درس آخوند خراسانی، سید محمد کاظم یزدی و سید احمد کربلایی استفاده ای وافر برد. آیت اللّه بافقی پس از اقامت 19 ساله در نجف، در قم اقامت گزید و به درس و بحث پرداخت. او از افرادی بود که در تهیه مقدماتِ انتقال آیت اللّه حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی به قم و تأسیس حوزه علمیه قم، تلاش بسیاری کرد و پس از تأسیس حوزه، معاونت آیت اللّه حائری را بر عهده گرفت. این فقیه مبارز در جهت جلوگیری از منکرات از هیچ مصیبتی نمی هراسید به طوری که بر اثر مخالفت علنی با جریان کشف حجاب و ورود خانواده بی شرم و بی حجاب پهلوی به حرم حضرت معصومه(س)، در دوم فروردین 1306، توسط شخص رضاخان مورد ضرب و شتم قرار گرفت و سپس سال ها در شهر ری در تبعید بود. آیت اللّه بافقی پس از شنیدن واقعه خونین مسجد گوهرشاد مشهد توسط عمال پهلوی در تیرماه 1314، دچار سکته قلبی شد و برخی از اعضای بدنش آسیب دید. وی پس از فرار و اخراج پهلوی اول به قم بازگشت و سرانجام در 26 فروردین سال 1325 ش برابر با 12 جمادی الاول 1365 ق در 72 سالگی درگذشت و در حرم حضرت معصومه(س) مدفون گردید.
2- حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد شریف رازی، در سال 1300ش 1340ق در خاندانی متدین در شهر ری به دنیا آمد. در سیزده سالگی پدر را از دست داد و پس از آن به کار و کسب و تحصیل علوم جدید و مقدمات علوم دینی پرداخت. وی در هفده سالگی با صلاحدید آیت اللّه شیخ محمدتقی بافقی که دوران تبعیدش را در شهر ری می گذارند، به قم رفت و به تکمیل سطوح عالی حوزه همت گماشت. حجت الاسلام شریف رازی پس از آن رهسپار حوزه علمیه نجف اشرف گردید و مدتی از درس سید ابوالحسن اصفهانی و شیخ غلامحسین اردبیلی بهره برد. ایشان همچنین پس از چند ماهی که از دروس آیت اللّه میرزا مهدی اصفهانی در مشهد مقدس استفاده نمود، در قم رحل اقامت افکند و یکسره به درس فقه و اصول حضرات آیات: سید محمد حجت کوه کمره ای و سیدحسین بروجردی حاضر شد و مبانی علمی خویش را استوار ساخت. حجت الاسلام شریف رازی در سال 1333ش به شهر ری رفت و در مدت اقامت پنج ساله در آنجا، در تاسیس، مدیریت و تدریسِ مدرسه بُرهانیه نقش مهمی ایفا نمود. از آن پس به قم بازگشت و به تالیف و تحقیق و تبلیغ دین در داخل و خارج کشور اشتغال ورزید. وی از بسیاری از بزرگان شیعه اجازات امور حسبیه و روایتی دریافت داشت که از جمله آنها، اجازات روایی حضرات آیات: شیخ آقابزرگ تهرانی، شیخ علی اکبر نهاوندی و سیدشهاب الدین مرعشی نجفی بود. حجت الاسلام شریف رازی در ضبط تاریخ حوزه های علمیه و بزرگان شیعه اهتمامی خاص داشت و با تالیف و نگارش کتاب های آثارُالحُجَّه یا دایره المعارف حوزه علمیه قم در 2 جلد و نیز گنجینه دانشمندان درباره شرح حال زندگی علمای معاصر شیعه در ایران و عراق، در 9 جلد، در احیا و بزرگداشت نام و یاد علمای شیعه قدمی بلند و گامی ارجمند برداشت. علاوه بر این از شریف رازی آثار با ارزش دیگری بر جای مانده که اختران فروزان ری و تهران، کرامات صالحین، چرا شیعه شدم، مشاهیر دانشمند اسلام، تعلیقه بر وسایل الشیعه در 5 جلد و تعلیه بر بحارالانوار در 6 جلد و... از آن جمله اند. معظمٌ له سرانجام پس از عمری تحقیق و نگارش، در بیست و پنجم فروردین 1379ش برابر با هفتم محرم 1420ق در هفتاد و نه سالگی بدرود حیات گفت و در قبرستان شیخان قم مدفون گردید.

ص:68

_ رحلت عالم و فقیه بزرگوار آیت اللّه «سید ابوالفضل موسوی تبریزی» (1382 ش)(1)


1- آیت اللّه سید ابوالفضل موسوی تبریزی در سال 1314 ش 1354 ق در تبریز به دنیا آمد و پس از طی دوران دبستان، در سیزده سالگی وارد حوزه علمیه تبریز شد. وی پس از طی دوره مقدمات، در هفده سالگی راهی حوزه علمیه قم گردید و در محضر استادانی همچون آیت اللّه علی مشکینی و حضرت امام خمینی رحمه الله به مدارج بالای علمی دست یافت. آیت اللّه موسوی تبریزی در جریان نهضت اسلامی مردم بر ضد رژیم پهلوی به مبارزات سیاسی پرداخت و در سال 1347 به عضویت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم درآمد. ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز، دو دوره به نمایندگی مجلس شورای اسلامی و سه دوره نمایندگی مجلس خبرگان رهبری را برعهده گرفت و در این سنگرها خدمت نمود. آیت اللّه موسوی تبریزی همچنین مدتی به عنوان دادستان کل کشور و ریاست دیوان عدالت اداری، مشغول فعالیت بود و منشأ خدمات ارزنده ای گردید. ایشان در سال های پایانی عمر خویش به عنوان مشاور عالی قوه قضاییه و عضو مجمع جهانی اهل بیت در خدمت نظام اسلامی حضوری فعال داشت تا اینکه در 26 فروردین 1382 ش برابر با سیزدهم صفر 1424 ق در 68 سالگی دار فانی را وداع گفت و در حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.

ص:69

_ روز ریشه کنی فلج اطفال

27فروردین

27فروردین

_ درگذشت خطیب شهیر و خدمتگزار، حجت الاسلام «عباسعلی اسلامی سبزواری» (1364 ش)(1)


1- حجت الاسلام و المسلمین شیخ عباسعلی اسلامی در سال 1281 ش 1320 ق در سبزوار به دنیا آمد. وی پس از تحصیل در سبزوار راهی مشهد و عتبات عالیات شد و از محضر حضرات آیات: آقا بزرگ تهرانی، حاج آقا حسین طباطبایی قمی و سیدابوالحسن اصفهانی استفاده های فراوانی بُرد. سپس به تهران بازگشت و به ترویج دین پرداخت. او برای نجات جوانان از انحرافات حاکم بر محیط مدارسِ آن روزگار، به فکر تشکیل مدارس اسلامی افتاد و با تلاشی وصف ناپذیر برای رسیدن به مقاصد دینی خود تلاش و مبارزه کرد تا سرانجام موفق به تأسیس جامعه تعلیمات اسلامی شد. حجت الاسلام اسلامی در زمینه خدمات اجتماعی در تهران و شهرستان ها آثار و ابنیه های ارزنده و فراوانی پدید آورد که تاسیس حدود یکصد و هشتاد مدرسه و کتابخانه و 84 مسجد از آن جمله اند. این روحانی مبارز، در جریان کشف حجاب و پس از آن به دلیل اعتراض به این اعمال رژیم، بارها توسط مزدوران پهلوی دستگیر و به زندان افتاد و ممنوع المنبر شد. وی پس از انقلاب اسلامی نیز با این که بیش از هشتاد سال داشت. بارها به جبهه رفت و به رزمندگان روحیه می داد. رساله حجاب، عدم تشابه و تساوی حقوق زن و مرد و نیز خاطرات در 8 جلد از جمله آثار اوست. این شخصیت برجسته سرانجام در 27 فروردین سال 1364 ش برابر با 25 رجب 1406 ق در 83 سالگی درگذشت و در حرم مطهر حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.

ص:70

_ رحلت عالم بزرگوار آیت اللّه «شیخ علی جواهری» (1374 ش)(1)

_ ارتحال فقیه جلیل آیت اللّه «بیوک خلیل زاده مروّج» امام جمعه اردبیل (1380 ش)(2)


1- آیت اللّه حاج شیخ علی جواهری از علمای بزرگ بروجرد، در سال 1283 ش برابر با 1322 ق در بیت رفیع و با شکوه آیت اللّه شیخ محمد حسن نجفی صاحب کتاب عظیم جواهرالکلام به دنیا آمد. وی پس از فراگیری مقدمات علوم اسلامی از پدر و دیگر اساتید، به درس حضرات آیات: میرزای نایینی، آقاضیاءالدین عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی شتافت و همزمان علاوه بر تدریس، به تبلیغ و ترویج شعائر دینی در شهرهای خوزستان پرداخت. آیت اللّه جواهری پس از سفری که به ایران داشت به دعوت آیت اللّه بروجردی که در آن زمان ساکن بروجرد بود، به آن شهر رفته و سالیان متمادی در آن جا اقامت گزید. ایشان شعر عربی را بسیار روان می سرود و با خط بسیار زیبایش به استنساخ کتب می پرداخت. از ویژگی های این عالم برجسته، زهد و تقوی و تهجّد و مداومت بر ادعیه و نوافل و کثرت مطالعه و نوشتن بود. از تألیفات ایشان می توان از دیوان اشعار، تقریرات درس فقه آیت اللّه بروجردی و جواهرالعلوم در چهار جلد نام برد. او همچنین از حضرات آیات سیدحسین بروجردی، میرزای نایینی، سید ابوالحسن اصفهانی، سید عبدالهادی شیرازی، سید ابوالقاسم خویی و سید محسن حکیم دارای اجازه اجتهاد بود. آیت اللّه علی جواهری سرانجام در 27 فروردین 1374 ش برابر با 16 ذی قعده 1415 ق در 91 سالگی در بروجرد به دیار باقی شتافت و در همان شهر به خاک سپرده شد.
2- آیت اللّه حاج شیخ بیوک خلیل زاده مروج در سال 1309 ش 1349 ق در اردبیل زاده شد و پس از پشت سرگذاشتن علوم ابتدایی، برای تحصیل سطوح عالیه، در 17 سالگی به حوزه علمیه قم رفت. ایشان در درس خارج حضرات آیات سید حسین بروجردی، سید محمد محقق داماد و اندکی هم درس امام خمینی رحمه الله در قم و آیت اللّه یونس اردبیلی در مشهد شرکت کرد و مبانی علمی اش را استوار نمود. آیت اللّه مروج از آن پس به زادگاهش بازگشت و به خدمات دینی و علمی و رسیدگی به امور مردم همت گماشت. ایشان همچنین در جریان نهضت اسلامی مردم از هیچ کوششی دریغ نورزید و بر اثر این فعالیت ها، در سال های دهه 1350 ش، ممنوع المنبر شد. وی به رغم همه مشکلات، در آستانه پیروزی انقلاب، از فرو افتادن جوانان در گرداب گروهک های منحرف جلوگیری می کرد و اقدامات آگاهی بخش فراوانی به انجام رساند. آیت اللّه مروج پس از پیروزی انقلاب، از سوی امام خمینی رهبه عنوان امام جمعه اردبیل و از سوی مردم آن دیار به نمایندگی مجلس خبرگان رهبری در چند دوره انتخاب شد. وی در جریان جنگ تحمیلی بارها به جبهه های نبرد شتافت و با کمک ها و سخنرانی های خود، شور فراوانی در رزمندگان اسلام ایجاد کرد. سرانجام آن عالم خدمتگزار در 27 فروردین 1380 ش برابر با 21 محرم 1422 ق در 71 سالگی چشم از جهان فروبست و پس از تشییع باشکوه، در گلزار شهدای اردبیل به خاک سپرده شد.

ص:71

28فروردین

28فروردین

_ پایان ساختمان سد ساحلی بندرعباس (1340 ش)

_ اعطایِ وام 65 میلیون دلاری به عراق از جانب اردن جهت جنگ با ایران(1362ش)

_ درگذشت «محمد امین مکری» شاعر و نویسنده کُرد (1365 ش)(1)

_ بازپس گیری فاو توسط رژیم بعث عراق (1367 ش)(2)


1- محمد امین شیخ الاسلامی مکری، در سال 1300 ش در یکی از روستاهای غرب ایران به دنیا آمد. در دوران تحصیل خود با استاد عبدالرحمن شَرَفْکَندی، دانشمند و شاعر کُرد آشنا شد و دوستی این دو تا پایان عمر ادامه یافت. شیخ الاسلامی مکری در 21 سالگی به عضویت شورای نویسندگان روزنامه نیشمتان درآمد. این روزنامه به طور مخفیانه علیه رژیم شاه فعالیت می کرد و انحرافات و خیانت های آن را افشا می نمود. از آثار این شاعر و نویسنده کُرد می توان به نامه جدایی در قالب شعر و همه وادی خالی به نثر اشاره کرد. محمد امین مکری سرانجام در 28 فروردین 1365، در 65 سالگی درگذشت.
2- در فروردین 1367، در زمانی که ایران در آستانه برگزاری انتخابات دوره سوم مجلس شورای اسلامی و فرارسیدن ماه مبارک رمضان بود و نیروهای خودی پس از انجام عملیات والفجر 10 در زمستان 1366، به شهرهای خود بازگشته بودند، ارتش عراق در ساعت 5 بامداد روز 28 فروردین 1367، با اجرای آتش سنگین در سراسر خطوط و عقبه یگان های خودی در فاو و اجرای حمله شیمیایی به صورت گسترده، تهاجم خود را به منطقه استراتژیک فاو آغاز کرد. عراق برای حمله به فاو، 26 ماه زیرسازی های لازم را به عمل آورده و ضمن انجام تلاش های گسترده، در انتظار فرصتی مناسب برای حمله به نقطه مهم بود. در جبهه خودی، با وجود آمادگی نیروها، سلاح ها و ادوات موجود در خط، بر اثر حجم گسترده آتش دشمن، منهدم و بر اثر حملات شیمیایی نیز نیروهای مسؤول و خدمه یگان های ادوات، ضد زره و توپخانه، زخمی و شهید شدند و امکان پشتیبانی آتش از نیروهای درگیر در خط، در همان آغاز عملیات از میان رفت. سرانجام علی رغم فداکاری و جانبازی فراوان رزمندگان اسلام، شهر مهم فاو در عرض 36 ساعت به دست نیروهای عراقی افتاد و منطقه فاو پس از دو سال و سه ماه، به طور کامل از قوای ایرانی تخلیه شد. برتری کمّی فوق العاده عراق از نظر نیرو و تجهیزات، عدم حضور کافی نیروهای خودی در منطقه، برنامه ریزی دقیق و دراز مدت دشمن برای بازپس گیری فاو و جمع آوری اطلاعات بسیار دقیق از مواضع استقرار نیروهای ایران در فاو با کمک ماهواره های اطلاعاتی آمریکا و منافقین و... از جمله علل اصلی سقوط فاو به شمار می روند.

ص:72

_ رحلت علامه «سید ذی شأن حیدر جوادی» عالم و اصلاح گر مسلمان هندی (1379 ش)(1)


1- علامه سید ذی شأن حیدر جوادی، یکی از مشهورترین علمای شیعه در هندوستان، در سال 1317 ش 1357 ق در روستایی از توابع اللّه آباد هند به دنیا آمد و پس از طی دروس مقدماتی علوم، راهی نجف اشرف گردید. وی پس از طی سطوح عالیه، در درس خارج فقه و اصول حضرات آیات: سید محسن حکیم، سید ابوالقاسم خویی و شهید سید محمدباقر صدر شرکت جست و پس از اقامت ده ساله و اخذ اجازات متعدد روایی و حسبیه از مراجع نجف، برای انجام خدمات دینی به زادگاهش بازگشت. علامه حیدر جوادی در اللّه آباد هند به مقابله جدی با تفکر مادی گرایی و بدعت وهابیت و تألیف و تدریس و سخنرانی پرداخت و با همکاری یکی از عالمان منطقه، به تأسیس سازمان دینی «تنظیم المکاتب» که سازمانی بزرگ و فعال در امور دینی است، دست زد. این عالم مسلمان در سال 1356 ش به ابوظبی رفت و با بر عهده گرفتن سرپرستی شیعیان اردو زبان و ارشاد و تبلیغ دین، ده ها نفر از اهل تسنن را به تشیع رهنمون ساخت. علامه حیدر جوادی علاوه بر آن، ده ها مسجد، مدرسه، حسینیه، کتابخانه و درمانگاه را در سراسر هندوستان پایه گذاری کرد و در سال 1376 ش، با حکم مقام معظم رهبری، حضرت آیت اللّه خامنه ای به وکالت ایشان در هند منصوب گردید. او همچنین علاوه بر تألیف و تصنیف کتب مفید، موفق شد شبکه جهانی اسلامی را در تلویزیون بمبئی تأسیس نماید و صدای اسلام را به اقصی نقاط هند برساند. از ایشان علاوه بر یکصد تألیف و پنجاه ترجمه، حدود پانزده هزار نوار صوتی و تصویری و هزاران مقاله بر جای مانده است. وی به زبان های عربی، فارسی، اردو و انگلیسی نیز مسلط بود. آن مرد بزرگ سرانجام در 28 فروردین 1379 ش برابر با عاشورای 1421 ق در 62 سالگی دارفانی را وداع گفت و در اللّه آباد به خاک سپرده شد.

ص:73

29فروردین

29فروردین

_ تشکیل جنبش عدم تعهّد (غیرمتعهدها) (1333 ش)(1)

_ حماسه ناوچه قهرمان جوشن در خلیج فارس (1367 ش)(2)


1- مفهوم عدم تعهد که منجر به تشکیل این جامعه گردید، به عنوان مجموعه ای از مقررات توصیف می شود که گروهی از ممالک که از حیث اصولی به هیچ یک از بلوک های سیاسی، فرهنگی و نظامی وابسته نیستند، در روابط بین المللی خود از آن الهام می گیرند. همچنین کشورهای عضو، هیچ گونه تعهد رسمی را تقبل نکرده اند که با کشورهای دیگر عضو این جامعه، دارای تصمیمات و خط مشی های مشترک باشند. پایه گذاران اصلی این جنبش، سوکارنو، تیتو، نهرو و جمال عبدالناصر، رهبران اندونزی، یوگسلاوی، هند و مصر می باشند. اولین کنفرانس سران غیرمتعهد در 1339 ش 1961 م در بلگراد پایتخت یوگسلاوی با حضور 25 کشور و 30 نهضت آزادی بخش برگزار گردید. این جامعه در حدود دوسوم کشورهای جهان را در بر می گیرد. جمهوری اسلامی ایران نیز در اسفند 1357 به فاصله کمی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به عضویت این جنبش درآمد.
2- به دنبال تهدیدات نظامی آمریکا در خلیج فارس، ناوچه ایرانی جوشن در روز 28 فروردین 1367 ش بندر بوشهر را به قصد دریا و حراست از مرزهای آبی جمهوری اسلامی و صیانت از آب های خلیج فارس ترک کرد. در روز 29 فروردین، کشتی های نظامی آمریکایی در تجاوزی آشکار به کیان جمهوری اسلامی ایران و در حمایت از رژیم بعث عراق در جنگ تحمیلی به سکوهای نفتی ایرانی سلمان، نصر و مبارک حمله برده و آنها را به آتش می کشند. با حضور ناوچه ایرانی در اطراف سکوهای نفتی ایران، فرمانده ناوگان آمریکایی از نیروهای ناوچه جوشن می خواهد که هر چه سریع تر کشتی را ترک کنند و از محل دور شوند. فرمانده ناوچه جوشن در پاسخ رَجَزخوانی های آمریکایی ها با قاطعیت تمام اعلام می کند که هرگونه حرکت تجاوزکارانه آنها با واکنش کوبنده روبه رو خواهد شد. از این رو، هلی کوپترها و هواپیماهای آمریکا، ناوچه جوشن را در محاصره خود می گیرند و پس از دقایقی، درگیری شدیدی بین دو طرف واقع می شود. سرانجام پس از اصابت چهار موشک لیزری هاریون و سیصد گلوله توپ به ناوچه جوشن، این کشتی قهرمان غرق می گردد. مقاومت این ناو با یازده شهید و سی و سه مجروح، برگ زرّین دیگری به پرونده حماسه های نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران می افزاید و خاطره ناوچه حماسه آفرین جوشن را برای همیشه زنده نگاه می دارد.

ص:74

_ روز ارتش جمهوری اسلامی ایران و نیروی زمینی(1)


1- همزمان با به ثمر رسیدن انقلاب اسلامی، ارتش رژیم شاهنشاهی که پیکره اصلی آن را جوانان برومند خانواده های مسلمان و اغلب مستضعف ایرانی تشکیل می داد به ندای رهایی بخش رهبر کبیر انقلاب اسلامی لبیک گفت و در نتیجه، هم صدا و همراه با امت بعد از براندازی نهایی رژیم ستم شاهی، به ستیز بی امان با دشمنان داخلی و خارجی انقلاب برخاست. ارتش به عنوان نخستین بازوی توانمند نظامیِ انقلاب در جهت تحقق اهداف جمهوری اسلامی ایران، تلاش های خستگی ناپذیر و مستمری را با فداکاری و ایثار و در ابعاد مختلف آغاز کرد. امام خمینی ره روز پیوستن ارتش به مردم را با عبارت حکیمانه «لحظه شادی بندگان خدا و یأس ستمگران» نقطه عطف درخشان و افتخارآمیز قلمداد فرمود. در این حال و در شرایطی که عده ای از ناآگاهان و غرض ورزان در همان دوران خواهان انحلال ارتش بودند امام امت به عنوان بزرگ ترین حامی ارتش، پای به میدان نهاد و طی پیامی در 27 فروردین 1358 ضرورت حفظ ارتش را اعلام و در جهت انسجام و یکپارچگی ارتش، فرمان تاریخی و مهمی را صادر و روز 29 فروردین را روز ارتش نامگذاری کردند. ایشان در این پیام فرمودند: «اکنون ارتش در خدمت اسلام است و ارتشِ اسلامی است و ملت شریف لازم است پشتیبانی خود را از آنان اعلام نمایند. اکنون مخالفت با ارتش اسلامی که حافظ استقلال و نگهبان آن است جایز نیست. ما و شما و ارتش، برادرانه باید برای حفظ و امنیت کشورمان کوشش کنیم و به شرارت اشرار و اخلال مفسدین خاتمه دهیم.» پس از صدور این پیام تاریخ ساز، ارتشیان نیز در عمل ثابت کردند که شایستگی حمایت و پشتیبانی امام امت را داشته و دارند و در این رهگذر، با خلق حماسه های عظیم و به یاد ماندنی در سال های پیروزی انقلاب اسلامی و پس از آن، اوراق زرینی بر دفتر تاریخ سراسر حماسه قیام ملت ایران افزودند.

ص:75

30فروردین

30فروردین

_ اولین سفر «ناصرالدین شاه قاجار» به اروپا (1252 ش)(1)


1- میرزا حسین خان مشیرالدوله، صدراعظم ناصرالدین شاه قاجار، در نخستین سال صدارتش کوشید برای آشنایی شاه با مظاهر تمدن اروپا و ایجاد زمینه های مناسب برای اجرای برنامه های مورد نظر خود در ایران زمینه های سفرِ شاه قاجار را به اروپا فراهم سازد. پس از انجام مذاکرات با رؤسای کشورهای اروپایی، امپراتور اتریش و دولت های آلمان، فرانسه، بلژیک، سوئیس و ایتالیا آمادگی خود را برای پذیرایی از شاه ایران اعلام کردند. تا اینکه در این روز موکب شاهانه از تهران به طرف گیلان حرکت کرد و به سمت مسکو پایتخت روسیه به راه افتاد. این سفر چندین ماهه، گر چه به امید مشاهده ترقیات دولت های اروپایی و رغبت یافتن به اجرای اصول تمدن و نظام جدید زندگی در ایران بود، عملاً نتیجه خوبی نداد. زیرا شاه را مأیوس ساخت و فاصله میان تمدن شرق و غرب را آن قدر زیاد یافت که نه تنها امید به رسیدن به پای دولت های بزرگ را از او سلب کرد، بلکه او را آماده جلوگیری از تأسی به اروپاییان و حتی مسافرت به اروپا گرداند. در این میان، اصرار و تهدید روس ها و نفوذ درباریان بی اطلاع، سودجو و تطمیع شده و بی حقیقتی انگلیسی ها که به لباس دوستی در پی بسط نفوذ خود و تضعیف ایران بودند و سیاست دول بزرگ که فقط نفع خود را می خواستند، از عوامل تأیید نظر شاه بود. با این همه، دو سفر دیگر شاه نیز، برای خوشگذرانی بود نه یافتن راه ترقی. همچنین هزینه های سرسام آور و کمرشکن این مسافرت های بیهوده، باعث عقب ماندگی هرچه بیشتر مملکت، فقر سراسری و وابستگی بیشتر به اجانب می گردید. در این میان، دربار قاجار برای تهیه مخارج این خوشگذرانی ها، مجبور بود که به بیگانگان دست نیاز دراز کند و امتیازهای وطن فروشانه ای را به آنان واگذار کند که بیش از پیش، اقتصاد ایران را درهم می کوبید. امتیازاتی که برخی از آنها، تا بیش از شصت سال نیز ادامه داشت.

ص:76

_ درگذشت دکتر «خواجه نوری» محقق علم آمار (1372 ش)(1)

31فروردین

31فروردین

_ رحلت حکیم، ادیب و فقیه فرزانه «آقا نجفی قوچانی» (1323 ش)(2)


1- دکتر عباسقلی خواجه نوری در سال 1294 ش در تهران متولد شد و پس از اتمام تحصیلات مقدماتی و دانشگاهی، در سال 1335 ش از دانشکده علوم دانشگاه پاریس به اخذ درجه دکترا در رشته آمار نائل گشت. وی در مشاغل پژوهشی، آموزشی و مشاوره در امور اجراییِ وزارتخانه های مختلف، فعالیت گسترده ای داشت و در سال 1345، مؤسسه آموزش عالی آمار را در تهران تأسیس کرد. دکتر خواجه نوری بنیانگذار روش نمونه گیری مبتنی بر نظریه احتمال و استنباط آماری در ایران و یکی از محققان برجسته علم آمار در کشور بود. از استاد خواجه نوری تألیفات متعددی برجای مانده که روش های مقدماتی آمار، روش تحقیق و آمار پیشرفته از آن جمله است. این استاد و پژوهشگر علم آمار سرانجام در 30 فروردین 1372 در هفتاد و هشت سالگی در تهران درگذشت.
2- سید محمد حسن بن سید محمد، معروف به آقانجفی قوچانی در حدود سال 1256 ش 1295 ق در روستای خسرویه از توابع قوچان در استان خراسان به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در قوچان، سبزوار و مشهد به پایان رساند و در بیست سالگی راهی اصفهان شد. آقانجفی قوچانی پس از اقامت چهار ساله در اصفهان و استفاده از محضر استادان آن دیار از قبیل آخوند کاشانی، میرزاجهانگیر خان قشقایی، شیخ عبدالکریم گزی و سید محمد باقر درچه ای، به نجف رفت و نزد آخوند خراسانی و شیخ الشریعه اصفهانی تلمّذ کرد. وی در سی سالگی به درجه اجتهاد رسید و پس از بیست سال توقف در نجف اشرف، به زادگاه خود بازگشت. آقانجفی، از آن پس متجاوز از بیست و پنج سال از عمر خود را در مقام فقاهت و حاکمیت شرع در قوچان گذراند و به اداره حوزه علوم دینی شهر پرداخت. از این شخصیّت دانشمند، آثار برجسته ای به جای مانده که سیاحت غرب در کیفیت عالم برزخ و سیر ارواح پس از مرگ؛ سیاحت شرق که مهم ترین اثر او و در شرح حال خود او از کودکی تا مقام اجتهاد است، اثبات رجعت و نیز شرح و ترجمه رساله تُفّاحیّه ارسطو از آن جمله است. این عالم ربانی سرانجام در 31 فروردین 1323 ش (26 ربیع الثانی 1363ق) در 67 سالگی درگذشت و در حسینیه خود به خاک سپرده شد. آرامگاه او اکنون زیارتگاه مردم است.

ص:77

_ شکست مفتضحانه دشمن بعث در پاتک سنگین در منطقه فاو (1365ش)

_ شهادت «سیدجعفر تهرانی» فرمانده اطلاعات عملیات لشگر 27 محمدرسول اللّه (1365 ش)

_ رحلت معلم قرآن، استاد «محمدتقی شریعتی» (1366 ش)(1)


1- استاد محمدتقی شریعتی در سال 1286 ش در روستای مزینان سبزوار به دنیا آمد. دروس مقدماتی را نزد پدر و عمویش فرا گرفت و در 1307 جهت ادامه تحصیل راهی مشهد شد. در مشهد از محضر استادانی همچون شیخ هاشم قزوینی، ادیب نیشابوری بزرگ، ادیب نیشابوری ثانی، شیخ کاظم دامغانی و میرزا احمد مدرس بهره گرفت. فعالیت اجتماعی وی از 1311 ش با ورود به وزارت فرهنگ و مسؤولیت در مدرسه ابن یمین و تدریس در آنجا آغاز شد. از 1320 ش به بعد، همزمان با اشغال ایران توسط متفقین و گسترش فعالیت حزب توده، به تنهایی در خراسان به مبارزه با انحرافات فکری و اسلام زدایی برخاست. وی با تشکیل کانون نشر حقایق اسلامی در مشهد و برگزاری جلسات هفتگی و سخنرانی و تفسیر، اذهان جوانان را روشن می کرد. استاد محمدتقی شریعتی از سال 1323 ش حضوری فعال در عرصه سیاست داشت و به خاطر مبارزات ضداستبدادی خود، 2 بار به زندان افتاد ولی هرگز از راهی که یافته بود عقب ننشست. ایشان بعدها در مسجد هدایت تهران به جای آیت اللّه طالقانی تفسیر قرآن می گفت. با تأسیس حسینیه ارشاد و بنا به دعوت استاد مطهری به مدت چهار سال در آنجا به تدریس و سخنرانی مشغول بود. از این شخصیت برجسته، آثار گرانقدری چون تفسیر نوین، کتاب خلافت و ولایت، امامت در نهج البلاغه و علیع شاهد رسالت، بر جای مانده است. سرانجام این استاد فرزانه در 31 فروردین 1366 ش برابر با 21 شعبان 1407 ق در هشتاد سالگی دار فانی را وداع گفت و به سوی معبود شتافت.

ص:78

_ آغاز مذاکرات جمهوری اسلامی ایران و عراق در ژنو با دبیر کل سازمان ملل (1368 ش)(1)

_ رحلت فقیه فرزانه آیت اللّه «سید تقی حسینی نصیری» (1373ش)(2)


1- پس از بی نتیجه ماندن مذاکرات سه جانبه در بهمن 1367 در نیویورک و بیانیه دبیر کل، وزرای خارجه ایران و عراق برای مذاکرات سه جانبه در ژنو دعوت شدند و این مذاکرات با عنوان دور پنجم مذاکرات در 31 فروردین 1368، شروع شد. بحث پیرامون تبادل اسرا و خروج نیروهای نظامی عراق از خاک ایران از مباحث اصلی این دور مذاکرات بود. در این دور مذاکرات، دو طرف بر اجرای مفاد قطعنامه تأکید داشتند ولی به تصمیمی قاطع و صریح دست نیافتند. لذا قرار بر این شد که مذاکرات بعدی در ماه های آینده صورت گیرد.
2- آیت اللّه حاج سیدتقی حسینی نصیری متکازینی در سال 1289ش 1328ق در یکی از روستاهای توابع بهشهر در استان مازندان به دنیا آمد. وی پس از طی دوره مقدمات، راهی حوزه علمیه کوهستان شد و زیر نظر فقیه و عارف نامی، آیت اللّه شیخ محمد کوهستانی به رشد علمی و اخلاقی نائل آمد. او سپس سطوح عالیه را در حوزه علمیه مشهد پشت سر گذاشت و برای تکمیل دروس فقه و اصول، عازم نجف اشرف شد. آیت اللّه حسینی نصیری در نجف در حلقه درس میرزا حسن یزدی و میرزا هاشم آملی شرکت کرد و پس از اقامت هشت ساله و اخذ اجازه اجتهاد، به میهن بازگشت. وی در ابتدا بنا به درخواست استادش، آیت اللّه کوهستانی، سالیانی در حوزه علمیه کوهستان به کار تدریس و تربیت طلاب علوم دینی اشتغال ورزید و از آن پس به مدت چهل سال، با شوقی وصف ناپذیر، به این کار مشغول بود. آیت اللّه نصیری در تواضع، اخلاص، متانت، گشاده رویی، احترام به مردم، کارسازی و گره گشایی، ساده زیستی، قناعت و تعهد در ادای وظایف زبانزد خاص و عام بود. ایشان خدمت به انقلاب را واجب عینی فرض می کرد و به همین دلیل به رغم کهولت سن، دعوت شورای عالی قضایی را اجابت کرد و سال ها با خدمت در منصب قضا، بدون پیرایه به کار دعاوی رسیدگی می کرد. این فقیه بزرگوار سرانجام در سی ویکم فروردین 1373ش برابر با هشتم ذی قعده 1414ق در 84 سالگی دعوت حق را لبیک گفت و به دیدار معبود شتافت.

ص:79

اردیبهشت

اشاره

اردیبهشت

زیر فصل ها

1اردیبهشت

2اردیبهشت

3اردیبهشت

4اردیبهشت

5اردیبهشت

6اردیبهشت

7اردیبهشت

8اردیبهشت

9اردیبهشت

10اردیبهشت

11اردیبهشت

12اردیبهشت

13اردیبهشت

14اردیبهشت

15اردیبهشت

16اردیبهشت

17اردیبهشت

18اردیبهشت

19اردیبهشت

20اردیبهشت

21اردیبهشت

22اردیبهشت

23اردیبهشت

24اردیبهشت

25اردیبهشت

26اردیبهشت

27اردیبهشت

28اردیبهشت

29اردیبهشت

30اردیبهشت

31اردیبهشت

1اردیبهشت

1اردیبهشت

_ تشکیل مجلس مؤسسان (1328 ش)(1)

_ درگذشت «ملک الشعراء بهار» ادیب و سیاستمدار (1330 ش)(2)


1- مجلس مؤسسان، مجلسی بود که قدرت طرح ریزی یا تغییر قانون اساسی را داشت. در تاریخ مشروطه ایران، این مجلس در مقاطعی، کارهای مهمی انجام داده که تدوین قانون اساسی و متمم آن در زمان مظفرالدین شاه و محمدعلی شاه، تصویب حکم انقراض سلسله قاجار و اصلاح اصول مربوط به سلطنت از آن جمله اند. زمینه اصلی تشکیل این مجلس پس از ترور محمدرضا پهلوی در 15 بهمن 1327 دردانشگاه تهران پیش آمد که شاه، نمایندگان مجلس شورای ملی را به تشکیل آن ملزم نمود. در این مجلس، اصولی از قانون اساسی تغییر کرد و شاه اختیارات بیشتری به دست آورد که قدرت انحلال مجلس یکی از آنها بود.
2- استاد محمدتقی بهار پسر ملک الشعرا محمد کاظم صبوری در سال 1266 ش در مشهد به دنیا آمد. از هفت سالگی به سرودن شعر روی آورد و از مظفرالدین شاه در 18 سالگی لقب ملک الشعرایی گرفت. وی از محضر ادیب نیشابوری استفاده برد و علی رغم منع پدر از سرودن شعر، به دلیل علاقه و استعداد ذاتی، به این هنر گرایید. محمدتقی بهار پس از مرگ پدرش دنبال تکمیل تحصیلات علمی را به منظور تقویت بنیه های شاعری گرفت و به مرور سرآمد همه شاعران معاصر ایران گردید، تا جایی که به عنوان آخرین استاد شعر کلاسیک فارسی شناخته شد و آوازه جهانی پیدا کرد. بهار بعدها به خدمت دولت درآمد و پس از مدتی اشتغال در مناصب دولتی، در سلک آزادی خواهان و مشروطه طلبان جای گرفت. بهار فعالیت های سیاسی خود را از آغاز نهضت مشروطه آغاز کرد و در این راه متحمل رنج زندان و تبعید و آوارگی گردید. در همه این احوال از آن روزها و شب ها که ملک الشعرا بهار، عمر خود را در زدوخوردهای سیاسی و روزنامه نگاری و حبس و تبعید و خدمت در مجلس شورای ملی می گذرانید تا آن ساعت ها که با لحن دلچسب و سخنان دل انگیز و اشارات دلنشین خود در کلاس درس اشتغال داشت، حتی در ایام بیماری و آخرین روزهای زندگی، ذهن خلاقش از آفرینش معانی و موضوعات جدید باز نایستاد و مجموعه های شعری پدید آورد. از لحاظ ادبی نیز اهمیت شعر بهار بیشتر از آن جهت است که او زبان فصیحِ پیشینیان را به بهترین و دل انگیزترین صورت در سخن خود به کار برده است. بهار با اطلاع وافری که از زبان فارسی و ادبیات قبل از اسلام داشت، به خلق ترکیبات جدید و وارد کردن بسیاری از لغات متروک لهجه های کهن درآثار خود توفیق یافت. تصحیح و حاشیه تاریخ سیستان و مجملُ التواریخ و تألیف سبک شناسی نثر فارسی و دیوان اشعار و چند نوشتار سیاسی از جمله آثار اوست. استاد محمدتقی بهار سرانجام در اول اردیبهشت 1330 ش در 64 سالگی به مرض سل درگذشت.

ص:80

_ اعزام روحانیون به سربازی پس از ماجرای حمله به مدرسه فیضیه (1342 ش)(1)

_ درگذشت شاعر معاصر «سهراب سپهری» (1359 ش)(2)


1- تهاجم وحشیانه مزدوران بعث رژیم پهلوی به مدرسه فیضیه در دوم فروردین 1342، عکس العمل شدید مراجع عظام، طلاب و فضلای حوزه و مردم مسلمان را به دنبال آورد. با گسترش تظاهرات و حمایت های گسترده از طرف اقشار مختلف مردم و علما و مراجع داخل و خارج کشور، رژیم درمانده، دست به یک سلسله حرکت های ایذایی زده و جنگ روانی حساب شده ای را از طریق رسانه های گروهی آغاز کرد. یکی از این حرکت ها، طرح مسأله اعزام طلاب به سربازخانه ها بود که در تاریخ اول اردیبهشت 1342 به صورت وحشیانه ای انجام گرفت. مأموران حکومتی در کوچه و خیابان به دستگیری طلاب جوان پرداخته و ضمن نادیده انگاشتن معافیت تحصیلی آنان، این افراد را به پادگان ها اعزام می کردند. در واکنش به این عمل، حضرت امام خمینی ره به طلاب فرمودند: «شما هر کجا باشید، سربازان امام زمان هستید. رسالت سنگینی که بر عهده دارید روشن ساختن و آگاه کردن سربازان و درجه داران است. خود را از نظر روحی و جسمی قوی سازید.» اعزام روحانیان به سربازی نه تنها باعث هضم آنان در سربازخانه ها نشد، بلکه آنها در آن وضعیت نیز به مبارزات روشنگرانه خود ادامه دادند و این گونه شد که در پادگان ها و در میانه بدنه ارتش هم نهضت اسلامی و امام خمینی رحمه الله یارانی پیدا کرد که در تداوم و پیروزی انقلاب، مثمر ثمر بود.
2- سهراب سپهری در نیمه مهر 1307ش در اطراف کاشان به دنیا آمد. بیشترین دوران زندگی را در تهران گذراند و از دانشکده هنرهای زیبا فارغ التحصیل شد. وی سال هایی از عمر خود را در هند و ژاپن گذراند که این دوره در شعرش تاثیرگذار گردید. سهراب در هر دو رشته نقاشی و شعر هنرمندی موفق بود و نمایشگاه های متعددی از نقاشی های او برپا گردیده و کتب چندی از او عرضه شد. شعر سهراب از جهت زبان به عامه مردم نزدیک تر است و او دیوار بین زبان شاعر و زبان عوام را به توانایی خود شکسته است. شعر سپهری دارای تصویرهای شاعرانه و مضامین و مفاهیم عرفانی و فلسفی و غنایی است. وی شاعری بود غوطه ور در دنیای شاعرانه و هنرمندانه خویش که به همه چیز رنگ شعر می داد و همه اشیاء برای او معنویت داشتند. او همواره در راه تکامل خویش، پیش رفته است. شعر سهراب با زبان ساده و نزدیک به زبان محاوره، انسان ها را به نگریستن دقیق در طبیعت و نزدیک شدن به آن دعوت می کند و خواننده را به افق های تازه می کشاند. او محیط خود و عصری را که در آن می زیست نمی پسندید و در جستجوی عالمی والاتر و برتر بود. آثار او پر از صور خیال و تعبیرات بدیع است که با وجود زیبایی ظاهری و تصویرهای تازه و بدیع، در مجموع از جریان های زمان، دور است. اما سهراب در اشعارش به طور کلی و در بعدی وسیع، نگران انسان و سرنوشت اوست. مرگ رنگ، هشت کتاب و آواز آفتاب از کتب اوست. مرگ سهراب در اول اردیبهشت 1359 ش در 52 سالگی در تهران روی داد و در مشهد اردهال در نزدیک کاشان به خاک سپرده شد.

ص:81

_ عملیات بازی دراز 1، در ارتفاعات بازی دراز با همکاری مشترک ارتش و سپاه (1360ش)

_ موشک باران شهر دزفول توسط رژیم عراق (1362ش)(1)


1- پس از آغاز عملیات والفجر 1 و پیروزی رزمندگان اسلام در این عملیات، رژیم حاکم بر عراق، شهر قهرمان پرور دزفول را هدف موشک های خود قرار داد و ضمن ویران ساختن واحدهای مسکونی متعدد، ده ها نفر از مردم بی گناه این شهر را به خاک و خون کشید. یک ماه بعد، هیئت اعزامی سازمان ملل به دعوت جمهوری اسلامی ایران از مناطق بمباران شده بازدید نمود و گزارشی تهیه کرد اما تا پایان سال 1362، سازمان ملل هیچ گونه گزارشی از این بازدید و نتایج حاصله از آن را منتشر نساخت. شهر دزفول در طول سالیان جنگ از جانب رژیم بعث هدف بیش از یکصد و شصت موشک و صدها بمب قرار گرفت و ویرانی های بی شماری در آن به بار آمد.

ص:82

_ رحلت فقیه بزرگوار آیت اللّه «میرزا علی غروی علیاری تبریزی» (1376 ش)(1)

_ شهادت فقیه زاهد آیت اللّه «مرتضی نجفی بروجردی» توسط دژخیمان بعث عراق (1377 ش)(2)


1- آیت اللّه حاج میرزا علی غروی علیاری تبریزی در سال 1280 ش 1319 ق در بیت علم و تقوا در تبریز زاده شد. او که از نوادگان عالم بزرگ و فقیه جلیل، آیت اللّه حاج ملاعلی علیاری بود، پس از پشت سر گذاشتن دروس مقدماتی، راهی نجف اشرف گردید و سالیان بسیار در محضر حضرات آیات: سید ابوالحسن اصفهانی، ضیاء الدین عراقی، میرزای نایینی، سید ابوتراب خوانساری و سیدعلی آقا قاضی، زانوی ادب زد. وی در این دوران، مبانی علمی خود را در اخلاق، فقه، اصول، کلام، رجال، عرفان، حکمت و فلسفه استوار ساخت و درجوانی به دریافت اجازات متعدد روایی و اجتهادی از علمای بزرگ نجف نائل آمد. معظم له در 31 سالگی به درخواست جدّ عالی قدرش، آیت اللّه محمد حسن علیاری به تبریز بازگشت و به مدت 65 سال به تحقیق، تدریس، تالیف و پرورش شاگردان اشتغال ورزید. از آن فقیه سترگ نوشتارهای فراوانی به جای مانده که تقریرات درس خارج فقه حضرات آیات: عراقی، نایینی، سیدابوالحسن اصفهانی و نیز شرح عروه الوثقی در 15 جلد از آن جمله است. آیت اللّه علیاری سرانجام در چنین روزی برابر با 13 ذی حجّه 1417 ق در 96 سالگی درتبریز بدرود حیات گفت و پس از تشییعی با شکوه، در حرم حضرت معصومهس به خاک سپرده شد.
2- آیت اللّه مرتضی نجفی بروجردی در سال 1307 ش 1347 ق در نجف اشرف و در بیت علم و تقوا چشم به جهان گشود. وی پس از فراگیری مقدمات و سطوح، در درس خارج فقه و اصول حضرات آیات: سیدمحسن حکیم و سید ابوالقاسم خویی شرکت جست و به مدارج بالای علمی رسید. بیشترین استفاده علمی آیت اللّه نجفی بروجردی از آیت اللّه خویی به مدت چهل سال بود که درس های فقه واصول استاد را در حدود چهل جلد به رشته تحریر درآورد. ایشان سالیان فراوان در نجف به تدریس سطوح عالی و خارج فقه و اصول و تحقیق و تالیف مشغول بود و در حالی که شرایط برای مهاجرت به قم و مقدمات مطرح شدن ایشان به عنوان مرجع تقلید در ایران مهیا بود، حضور در حوزه نجف را بر خود لازم می شمرد. آیت اللّه نجفی به جهت عدم توجه به تقاضای مکرر رژیم بعث عراق برای ترک نماز جماعت در صحن علوی و ارتباط کمتر با جوانان، چند بار مورد سوء قصد عمّال رژیم قرار گرفته بود که سرانجام در آخرین سوء قصد، در اول اردیبهشت 1377 ش برابر با 22 ذی حجّه 1418 ق، در هفتادسالگی به درجه رفیع شهادت نائل آمد. خبر شهادت ایشان بازتاب وسیعی در میان شیعیان به وجود آورد و پیکر پاک آن فقیه وارسته پس از تشییعی با شکوه، در نجف اشرف به خاک سپرده شد.

ص:83

_ روز بزرگداشت شیخ اجل «مصلح الدین سعدی شیرازی»(1)

2اردیبهشت

2اردیبهشت

_ ترور «میرزا مصطفی افتخارالعلماء آشتیانی» در جریان نهضت مشروطه (1288 ش)(2)


1- شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی در حدود سال 606 ق در میان خاندانی از عالمان دین در شیراز ولادت یافت. وی در اوان جوانی برای تحصیل علوم ادبی و دینی راهی نظامیه بغداد شد و سپس به عراق و شام و حجاز سفرکرد. سعدی در اواسط قرن هفتم به شیراز بازگشت و منظومه حِکمی بوستان را در سال 655 ق و گلستان را در مواعظ و حِکم به نثر مُسجّع و آمیخته با قطعات اشعار دل انگیز در سال 656 ق، نگاشت. وی از آن پس، قسمت عمده عمر خود را در زادگاه خود گذراند تا این که در سال 691 ق در 85 سالگی درگذشت و در خانقاه خود به خاک سپرده شد. در سخن سعدی، غزل عاشقانه آخرین حد لطافت و زیبایی را درک کرده و لطیف ترین معانی در ساده ترین، فصیح ترین و کامل ترین الفاظ آمده است. سعدی در حکمت و موعظه و ایراد حِکَم و امثال از هر شاعر پارسی گوی موفق تر است و نثر مزین و آراسته و شیرین و جذاب او در گلستان، بهترین نمونه نثرهای فصیح فارسی می باشد. در جمهوری اسلامی ایران، اول اردیبهشت به عنوان روز سعدی نامگذاری شده است که همه ساله در مراسم های ویژه، گرامی داشته می شود.
2- میرزا مصطفی افتخار العلماء آشتیانی متخلص به صهبا در حدود سال 1245 ش برابر با 1282 ق در تهران، در بیت علم و فقاهت و جهاد به دنیا آمد. پدرش آیت اللّه میرزا محمد حسن آشتیانی، رهبر نامدار نهضت تنباکو در تهران و مورد اعتماد میرزای بزرگ شیرازی در پایتخت بود. میرزا مصطفی پس از اتمام تحصیلات نزد پدر و دیگر اساتید، به اخذ اجتهاد نائل آمد و در جریان نهضت مشروطیت، به این قیام مردمی پیوست. وی از رهبران مسلم انقلاب مشروطه و مجتهدی مبارز بود. میرزا مصطفی تلاش می نمود تا بتواند بین مشروطه و مشروعه را جمع کند لذا از هر دو گروه کناره گرفت. سرانجام در جریان تحصن علما در حرم حضرت عبدالعظیمع در ری که او نیز یکی از پیشتازان آن بود، توسط عده ای ناشناس، در نیمه شب دوم اردیبهشت 1288 ش، در چهل و سه سالگی به قتل رسید و در جوار حضرت عبدالعظیم(ع) به خاک سپرده شد.

ص:84

_ رحلت استاد برجسته و عالم محقق آیت اللّه «میرزا مهدی آشتیانی» (1332 ش)(1)

_ افتتاح کارخانه مدرن داروسازی در جاده کرج (1342 ش)


1- میرزا مهدی آشتیانی، حکیم، عارف و دانشمند شیعی در حدود سال 1266 ش 1306 ق در تهران متولد گردید. پدرش میرزا جعفر ملقب به میرزا کوچک از شاگردان آقا محمدرضا حکیم قمشه ای و مادرش دختر حاج میرزا حسن آشتیانی، مجتهد معروف تهران بود. ایشان پس از فراگیری مقدمات، خارج فقه و اصول را نزد شیخ فضل اللّه نوری و آقا سیدعبدالکریم مدرس آموخت. وی از آن پس سال ها در تهران مُدَرس فلسفه و عرفان بود و عنوان مدرس رسمی مدرسه سپهسالار را داشت. در این میان شاگردان فرهیخته ای تربیت نمود که میرزا ابوالحسن شعرانی، دکتر عبدالجواد فلاطوری، دکتر محمدابراهیم آیتی، سیدجلال آشتیانی، مهدی حائری یزدی و بدیع الزمان فروزانفر و... از آن جمله اند. آیت اللّه میرزا مهدی آشتیانی در سال 1325ش برابر با سال های 1365 _ 1366 هجری قمری، به استدعای فضلا و طلاب حوزه علمیه قم چندی به قم مهاجرت کرد و به تدریس و افاضه پرداخت و استاد شهید مرتضی مطهری در آن مدت قلیل توفیق استفاده از محضر او را داشت. میرزا مهدی آشتیانی بی گمان یکی از متبحرترین شارحان و مدرسان فلسفه بود ولی ذوق عرفانی او بر مشرب عقلی اش غلبه داشت و این همه در آثار و شروح و حواشی او که البته از حد شرح و تفسیر بسیار فراتر می روند و خود، آثار مستقلی به شمار می روند، به خوبی هویداست. از این عالم برجسته و محقق توانا آثار متعددی بر جای مانده که: حاشیه شرح منظومه منطق و حکمت، اساس التوحید درباره قاعده «الواحد» در وحدت وجود از آن جمله است. میرزا مهدی آشتیانی سرانجام در دوم اردیبهشت 1332 ش برابر با نهم شعبان 1372 ق در 66 سالگی درگذشت و در حرم حضرت معصومهس مدفون گردید.

ص:85

_ تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به فرمان حضرت امام خمینی رحمه الله (1358 ش)(1)

_ درگذشت «سیدعبدالعلی علوی» محقق معاصر(1359 ش)(2)


1- در نخستین روزهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357، بنا به فرمان حضرت امام خمینی ره به جوانان غیور و انقلابی ایران اسلامی، عده ای از دلسوختگان راستین و پیروان صدیق ولایت فقیه گرد هم جمع شدند و نهاد مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را پی ریزی کردند. پس از مدتی حضرت امام خمینی رحمه الله بنیانگذار جمهوری اسلامی در دوم اردیبهشت ماه 1358 طی فرمانی به شورای انقلاب، رسما تأسیس نهاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را اعلام کردند و شورای انقلاب نیز با تأسیس شورای فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گامی اساسی در جهت سازماندهی این نهاد انقلابی برداشت. در اولین اطلاعیه سپاه، وظایف کلی آن چنین عنوان شده است: کمک به اجرای امور انتظامی و امنیتی، مبارزه مسلحانه علیه جریان های ضدانقلاب، دفاع در برابر حملات داخلی و خارجی، همکاری و هماهنگی با نیروهای مسلح نظام اسلامی، تربیت و آموزش اخلاقی و ایدئولوژیکی _ سیاسی و نظامی کادر سپاه و... . اگرچه سپاه هویتی نظامی دارد اما نظامی گری در واقع یک بُعد از ابعاد این نهاد مکتبی است. سپاه نهادی نظامی در جهت اهداف و آرمان های والای انقلاب اسلامی است که حفاظت و نگهبانی از نظام و حکومت اسلامی مهم ترین رکن آن را تشکیل می دهد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در افقی فرازمند، دارای آرمان های مکتبی، انسانی و جهان شمول است که باید همیشه حرکت خود را به آن سو جهت دهد.
2- سیدعبدالعلی علوی که در شعر به «پرتو» تخلص داشت در سال 1281 ش در تهران به دنیا آمد. پس از پایان تحصیلات به دانشسرای عالی رفت و در علوم عقلی کارشناسی گرفت. پرتو علوی در 1300 ش به عراق و از آن جا به مصر سفر کرد و مدت دو سال در دانشگاه الأزهر به تحصیل علوم نقلی پرداخت. او مدتی در اروپا نیز ساکن بود و سپس به ایران مراجعت نمود. پرتو چون با زبان های عربی، آلمانی و انگلیسی آشنایی داشت به عنوان مترجم رسمی وزارت دادگستری انجام وظیفه می کرد. تألیفاتی از پرتو به یادگار مانده است که: زندگی علی بن ابی طالب، دستور زبان آلمانی و بانگ جرس از جمله آنهاست. سیدعبدالعلی علوی در سال های ملی شدن صنعت نفت به مبارزه علیه شرکت های استعماری پیوست و در این راه به زندان افتاد. او در شعر بیشتر به مسائل اجتماعی روزگار خود می پرداخت. سید عبدالعلی علوی سرانجام در دوم اردیبهشت سال 1359 در 79 سالگی درگذشت.

ص:86

_ سالروز اعلام انقلاب فرهنگی (1359 ش)(1)

_ درگذشت «سیدمحمود فرّخ خراسانی» ادیب و شاعر معاصر(1360 ش)(2)

_ کشف شبکه بزرگ جاسوسی آمریکا در نقاط مختلف ایران (1368 ش)(3)


1- در 28 فروردین 1359، تعدادی از دانشجویان مسلمان کنترل دانشگاه تبریز را به دست گرفتند و فردای آن روز، منافقین و گروهک ها، دانشگاه تربیت معلم را تصرف کردند. به دنبال اولتیماتوم سه روزه از طرف شورای انقلاب به منافقین، مردم مسلمان، در دوم اردیبهشت 1359 موفق به شکست آنان شدند و این حرکت مورد تأیید امام قرار گرفت. پس از آن، ضرورت ایجاب می کرد تا دانشگاه ها برای مدتی تعطیل باشد تا تغییر و تحولی اساسی در تمام نظام آموزشی کشور انجام شود، از این رو دانشگاه ها از آن روز تعطیل شدند تا با مطالعه و دقت و فرصت کافی، تحولی بنیادین و اساسی در نظام دانشگاهی کشور پدید آید. این وظیفه به عهده ستاد انقلاب فرهنگی محوَّل گردید تا این که دانشگاه ها در 27 آذر 1361 در سالروز وحدت حوزه و دانشگاه، بازگشایی شدند. این حرکت با هدف اسلامی کردن دانشگاه ها و خارج ساختن عوامل طاغوتی بود که به انقلاب فرهنگی موصوف گردید.
2- سیدمحمود فرّخ خراسانی متخلّص به فرّخ، در سال 1276 ش در مشهد به دنیا آمد. وی از نوجوانی مقدمات فارسی و عربی را آموخت و در آنها مهارت یافت. سیدمحمد فرخ، سال ها تصدّی امور آستان قدس رضوی را بر عهده داشت و در دوره های دوازدهم و سیزدهم مجلس شورای ملی، نماینده قوچان بود. در سال های آخر عمر، در مشهد انزوا گزید و به تأسیس انجمن ادبی فرّخ اقدام کرد. در سال 1353، دانشگاه مشهد به محمود فرّخ مقام استادی افتخاری دانشکده ادبیات و علوم انسانی آن دانشگاه را اعطا کرد. تاریخ مجمل فصیحی خوافی در سه جلد، سفینه نوح، دیوان اشعار، روضه خلد و... از جمله آثار اوست. استاد فرخ خراسانی سرانجام در دوم اردیبهشت 1360 در 84 سالگی درگذشت.
3- در حالی که آمریکایی ها پس از انقلاب اسلامی ایران، در نقاط حساس کشور شبکه های جاسوسی تعبیه کرده بودند، با تلاش وزارت اطلاعات و بخش حفاظت اطلاعات ارتش، تیم های جاسوسی متعددی کشف شد. این رویداد، بازتاب وسیعی در رسانه های جهان داشت به طوری که رادیو آمریکا سعی نمود تا با طرح مسائل واهی نظیر تلاش برای کودتا در ایران، عملاً جاسوسی در ایران را به دست فراموشی بسپارد، از این رو دولت آمریکا مدعی شد که از وجود شبکه جاسوسی آمریکا در ایران اطلاعی ندارد. یکی از اهداف مهم آمریکا در راه اندازی این شبکه، سلطه مجدد بر ایران و تغییر فرهنگ ایرانی بود تا آن را به اسلام آمریکایی تبدیل سازد. اعضای این شبکه در ادارات و ارگان های اجرایی کشور به جمع آوری اخبار و اطلاعات پرداخته و به دشمنانِ نظام اسلامی منتقل می کردند.

ص:87

_ برگزاری کنگره دویستمین سال تولد «ملا هادی سبزواری» فیلسوف بزرگ اسلامی (1372 ش)

_ درگذشت حجت الاسلام «سیدصدرالدین بلاغی» محقق و مؤلف (1373ش)(1)

- روز زمین پاک

3اردیبهشت

3اردیبهشت


1- سیدصدرالدین بلاغی مشهور به صدر بلاغی در سال 1290 شمسی در نایین متولد شد. تعالیم اولیه را در زادگاهش تحت تعلیم پدر گذراند و سپس جهت تکمیل فقه و اصول و علوم عقلی به اصفهان، شیراز و مشهد مقدس رفت. وی در نهایت در تهران سکونت گزید و به فعالیت های مختلف علمی و تبلیغی مشغول گردید. عمر صدر بلاغی عمدتا در تحقیق و تألیف و نگارش مطالب علمی و مذهبی و ترجمه آثار بزرگان دینی سپری شد. ایشان همچنین به عنوان نماینده آیت اللّه بروجردی در جریان نهضت ملی شدن نفت مشارکت داشت. سید صدرالدین بلاغی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از مؤسسین حزب جمهوری خلق مسلمان بود که با پی بردن به عناصر مشکوک در این حزب استعفا داد و مقدمات انحلال آن را فراهم نمود. از آثار به جای مانده از ایشان می توان به کتاب های محمد پیامبر رحمت، قصص قرآن، ترجمه صحیفه سجادیه و برهان قرآن اشاره نمود. سید صدرالدین بلاغی سرانجام در دوم اردیبهشت ماه 1373 در 83 سالگی بدرود حیات گفت.

ص:88

_ شهادت «سپهبد قَرَنی» اولین رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران (1358ش)(1)

_ آغاز جنگ نفت کش ها از سوی رژیم بعث عراق علیه ایران در خلیج فارس (1363 ش)(2)

_ راهپیمایی سراسری مردم مسلمان ایران در اعتراض به کنفرانس ننگین برلین (1379 ش)(3)


1- شهید سپهبد ولی اللّه قَرَنی در سال 1292 ش به دنیا آمد. از ابتدای ورود به ارتش، فعالیت علیه رژیم طاغوت را آغاز کرد و در سال 1337 ش در پی افشای کودتا بر ضد رژیم به همراه دوستانش دستگیر شد. به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی، شهید قرنی نیز به سمت اولین رییس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران منصوب شد. حضور ارزشمند وی می توانست منشأ تحولات اسلامی فراوانی در ارتش آن زمان قرار گیرد ولی پس از گذشت 72 روز از پیروزی انقلاب اسلامی، سپهبد قرنی توسط چند تروریست گروهک ضاله فرقان به شهادت رسید. این توطئه و دیگر توطئه های مشابه نتوانست در پیشرفت انقلاب اسلامی و انسجام ارتش خللی ایجاد نماید. چرا که با تدبیرهای امام خمینی ره، همه نقشه های شیطانی دشمنان ایران و اسلام نقش بر آب شد و روز به روز بر اقتدار و محبوبیت ارتش جمهوری اسلامی افزوده گشت.
2- پس از گذشت نزدیک به چهار سال از وقوع جنگ تحمیلی علیه ایران، عراق با کمک قدرت های بزرگ درصدد فشار بیشتر به ایران و شکستن بن بست جنگ برآمد. از این رو طی یک برنامه ریزی مشترک، قرار بر این شد که مانع از صدور نفت ایران گردد و برای جایگزینی نفت ایران در بازارهای بین المللی، تولید و صادرات نفت کشورهای منطقه افزایش یابد، طوری که به موازات تشدید حملات عراق به پایانه های صدور نفت ایران و نفت کش ها، قیمت نفت به تدریج کاهش یافت. بدین ترتیب، عراقی ها با حمایت آمریکا و غرب، برای نخستین بار با استفاده از هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی، ضمن حمله به جزیره خارک، نفتکش های حامل نفت ایران را در سوم اردیبهشت 1363، مورد حمله قرار دادند. مقامات عراقی در مورد این اقدام چنین استدلال کردند که این حمله سبب پایان یافتن جنگ خواهد شد زیرا اگر ایران پول نفت را نداشته باشد، نمی تواند اسلحه مورد نیاز خود را از بازارهای سیاه تهیه کند. این در حالی بود که وقتی ایران سیاست مقابله به مثل محدود را در پیش گرفت، منجر به اعتراض کشورهای منطقه و صدور قطعنامه سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی ایران گردید.
3- در پی برگزاری کنفراس شرم آور برلین با موضوع ایران پس از انتخابات مجلس ششم، مردم انقلابی ایران در سراسر کشور با انجام یک راهپیمایی گسترده، حمایت خود را از سخنان مقام معظم رهبری از برگزاری این کنفراس، ابراز داشته و خشم وانزجار خود را از شرکت کنندگان و برگزارکنندکان کنفراس ضد انقلابی برلین اعلام داشتند. راهپیمایان ضمن تقبیح عمل شرکت کنندگان در این کنفرانس، از وزارت امور خارجه خواستند مانع مداخله اجانب در امور ایران شده و نگذارند این گونه، آرمان های یک ملت و کشور را به تحقیر کشند. در طول برگزاری کنفرانس ننگین برلین، شعارهایی علیه نظام، اسلام و ارکان انقلاب اسلامی سرداده می شد و افرادی که از ایران در این کنفرانس شرکت کرده بودند هیچ عکس العملی از خود نشان ندادند. از برگزارکنندکان اصلی این کنفرانس، بنیاد هانریش بل آلمانی است. این بنیاد از اجلاس برلین به عنوان رویارویی بسیار جذاب یاد می کند و معتقد است برای اولین بار پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، گفتگویی در ایران میان سکولارها و اصلاح گرایان دینی سازماندهی شده است. در این میان نقش سازمان صدا و سیما به عنوان افشاگر رویدادهای این کنفرانس، بسیار برجسته بود.

ص:89

_ روز بزرگداشت شیخ بهایی

_ روز جهانی کتاب (برابر با 23 آوریل)(1)

_ آغاز هفته مشاغل

4اردیبهشت

4اردیبهشت


1- سازمان تربیتی، علمی و فرهنگی ملل متحد «یونسکو» پس از پیشنهاد اتحادیه بین المللی ناشران و دولت اسپانیا، روز سوم اردیبهشت برابر با 23 آوریل هر سال را به عنوان روز جهانی کتاب و حق مولف اعلام کرد. هدف از اختصاص روزی برای بزرگداشت کتاب و حق مؤلف، جلب توجه سازمان ها و انجمن های دولتی و خصوصی به کتاب، این آسان ترین و ارزان ترین روش کسب دانش، بیان احساس اندیشه و کهن ترین وسیله ارتباط معنوی بشر است که به رغم ظهور و گسترش رسانه های پیشرفته و مدرن، هنوز هم وسیله ای موثر، جذاب، قابل دسترس و جایگزین ناپذیر است و می تواند بزرگ ترین عامل پیشرفت، گسترش دانش و فرهنگ و ایجاد دوستی و تفاهم بین ملت های جهان باشد.

ص:90

_ تاجگذاری «رضاخان میرپنج» سرسلسله دودمان منحوس پهلوی در تهران(1305 ش)(1)

_ تغییر نام آژانس پارس و الحاق به اداره کل انتشارات و رادیو (1319 ش)(2)

_ تأسیس و آغاز به کار رادیو (1319ش)(3)


1- رضاخان از مدت ها قبل درصدد متلاشی کردن سلسله قاجار و تأسیس نظام جمهوری بود. اما پس از شکست طرح جمهوری، با تبلیغات وسیعی که علیه قاجار و به نفع رضاخان توسط هوادارانش صورت گرفت، مجلس، در نهم آبان 1304، پس از تصویب ماده واحده خلع قاجاریه، انقراض پادشاهی قاجار را اعلام کرد و رضاخان را شاه ایران معرفی نمود. پس از مدتی مجلس مؤسسان در 15 آذر آن سال تشکیل شد و سرانجام در روز 23 آذرماه، با تغییر برخی اصول متمم قانون اساسی، سلطنت ایران را به رضاخان پهلوی و اعقاب ذکور وی تفویض کرد. رضاخان میرپنج پس از دستیابی به مقام سلطنت، در روز چهارم اردیبهشت 1305ش، به عنوان سرسلسله دودمان پهلوی تاجگذاری کرد و رسما، خود را شاه ایران خواند. رضاخان تا سال 1320 در حدود 16 سال با استبداد حکومت کرد و سرانجام پس از اشغال ایران توسط متفقین در جریان جنگ جهانی دوم در سال 1320 ش، مجبور به کناره گیری شد.
2- پس از آن که خبرگزاری رسمی ایران با نام آژانس پارس، فعالیت خود را تحت نظارت وزارت امور خارجه در سال 1313 ش آغاز کرد، به صورت دفترخبری فعالیت می نمود. همزمان با تاسیس و آغاز به کار رادیو در چهارم اردیبهشت ماه 1319 ش، این آژانس به خبرگزاری پارس تغییر نام یافت و تحت نظر اداره کل انتشارات و در سطحی وسیع تر به انجام وظایف خبرگزاری ادامه داد. خبرگزاری پارس پس از پیروزی انقلاب اسلامی با نام خبرگزاری جمهوری اسلامی به پخش آخرین خبرهای ایران و جهان و در حوزه ای وسیع اشتغال دارد.
3- در این روز برای اولین بار در ایران، اداره رادیو تأسیس و از فرستنده رادیو تهران، گزارش فعالیت های داخلی کشور پخش شد. در ابتدای تأسیس رادیو، اداره امور آن زیر نظر وزارت فرهنگ بود و برنامه های آن از یک فرستنده، به مدت روزانه پنج ساعت پخش می شد. پنج سال پس از افتتاح رادیو تهران، کم کم بعضی از شهرستان های ایران هم با فرستنده های محلی به پخش برنامه های محدود پرداختند، تا این که به تدریج بر قدرت فرستنده ها و مدت پخش برنامه ها افزوده شد. در اواخر سال 1319، این سازمان، اداره کل انتشارات و تبلیغات و در 1330 سازمان اداره کل انتشارات و رادیو نام گرفت که در فراهم آوردن اطلاعات، تهیه فیلم ها و گرفتن آخرین خبرهای مهم ایران و جهان فعالیت می کرد. در حال حاضر، شبکه های سراسری رادیو برای اقشار مختلف مردم ایران و شبکه های محلی در استان های مختلف کشور، برنامه های متنوع ارایه می کنند.

ص:91

_ افتتاح راه آهن تهران _ تبریز (1327ش)

_ آغاز عملیات کربلای 10 در منطقه ماووت در استان سلیمانیه عراق (1366 ش)(1)

_ دستور امام خمینی رحمه الله برای بررسی مجدد قانون اساسی (1368ش)(2)


1- عملیات کربلای 10 با رمز مبارک یا صاحب الزمانعج در منطقه ای به وسعت 350 کیلومتر مربع از چهارم اردیبهشت 1366 به مدت 10 روز با هدف تصرف و تامین ارتفاعات مسلط بر شهر ماووت عراق در استان سلیمانیه، پاسخ به شرارت های دشمن در خلیج فارس و عکس العمل در برابر بمباران شیمیایی مناطق غرب به ویژه کردنشین، در سه مرحله صورت گرفت. نتایج عملیات کربلای 10 عبارت بودند از: تلفات نیروی انسانی دشمن: اسیر 210 نفر، کشته و زخمی 2500 تا 3000 نفر، انهدام ده ها دستگاه تانک و نفربر و چندین تیپ و گردان دشمن و نیز تصرف 250 کیلومتر مربع از خاک دشمن. این عملیات در حمایت از مردم مظلوم کردستان عراق که تحت شدیدترین فشارهای رژیم بعث عراق قرار داشتند و در پی شهید و مجروح شدن هزاران تن از آنها در اثر بمباران های پیاپی شیمیایی رژیم بعث، به انجام رسید.
2- با گذشت یک دهه از اجرای قانون اساسی مصوب سال 1358، علی رغم استحکام و نقاط قوت، مواردی در آن وجود داشت که عدم اصلاح آنها، اداره کشور را با مشکلات جدی در آینده روبرو می ساخت. از اینرو، تعدادی از نمایندگان مجلس و شورای عالی قضایی، از محضر امام خمینی ره خواستار تعیین هیئت بررسی متمم قانون اساسی شدند. حضرت امام نیز طی نامه ای به رییس جمهور وقت، ضمن معرفی هیئتی 20 نفره به همراه 5 نفر از نمایندگان مجلس به انتخاب آن هیئت، آنان را مسؤول بررسی و تغییر تعدادی از مواد و اصول قانون اساسی کردند. برخی از موارد مطرح شده برای تغییر عبارت بودند از: رهبری، تمرکز در مدیریت قوه مجریه و قوه قضاییه، تعیین نمایندگان مجلس شورای اسلامی، روشن کردن راه بازنگری قانون اساسی، تعیین جایگاه مناسب برای مجمع تشخیص مصلحت نظام و... . هرچند در اواسط کار، ارتحال حضرت امام روی داد و شورا به طور موقت تعطیل شد؛ ولی در 20 تیر 1368 ش، کار شورا به اتمام رسید و اصلاحات انجام شده جهت تأیید به حضور حضرت آیت اللّه خامنه ای رهبر معظم انقلاب ارسال شد. موارد بازنگری شده به دستور مقام معظم رهبری در ششم مرداد همان سال به همه پرسی گذاشته شد و مورد تأیید 38/97 درصد شرکت کنندگان در انتخابات قرار گرفت.

ص:92

5اردیبهشت

5اردیبهشت

_ افتتاح سد گلپایگان (1336ش)

_ شکست حمله نظامی آمریکا به ایران در طبس به علت طوفان شن (1359ش)(1)


1- آمریکا پس از سرخوردگی در جریان گروگان گیری جاسوسانش در سفارت این کشور از سوی دانشجویان مسلمان پیرو خط امام و ناامیدی از پیروزی در این جریان به وسیله فشار سیاسی و تحریم اقتصادی، درصدد حل این قضیه از طریق نظامی برآمد. دولت کارتر بر اساس نقشه ای بسیار محرمانه جهت آزادی گروگان ها، در 5 اردیبهشت سال 1359 شمسی با تعدادی هواپیمای نظامی و 20 هلی کوپتر، حمله خویش را به ایرانِ تازه از بند رها شده، آغاز کرد. این هواپیماها و هلی کوپترها که حامل موتورسیکلت، جیپ نظامی، توپ، مسلسل و مهمات لازم بودند، در صحرای طبس فرود آمدند تا از آن مکان، عملیات آزادسازی گروگان ها را آغاز نمایند. با وجود تجهیزات فراوان، کماندوهای ماهر و آموزش دیده، برنامه ریزی دقیق حمله، عدم وجود مانع و غفلت نیروهای اطلاعاتی ایران، این بار دست غیبی امداد الهی از آستین شن های صحرای طبس بیرون آمد و شکستی سخت و مفتضحانه را نصیب ابرهه صفتان آمریکایی کرد. ماجرای طبس یکی از رسواترین شکست های توطئه های امپریالیسم آمریکا علیه انقلاب اسلامی ایران است. بدون شک حادثه طبس و شکست مزدوران آمریکایی علی رغم مجهز بودن به پیشرفته ترین وسایل و تجهیزات روز، یکی از معجزات بزرگ قرن به شمار می آید. واقعه این روز، نه تنها یک اتفاق ساده، زودگذر و فراموش شدنی نبود، بلکه تمثیلی است ماندگار و همیشگی برای کسانی که با چشم دل خویش، جز آنچه هست می بینند و تذکری است برای اثبات قدرت تامه الهی و سستی کید دشمنان خدا.

ص:93

_ ارسال اولین نامه رییس جمهور عراق برای مسؤولان جمهوری اسلامی ایران پس از پایان جنگ (1369 ش)(1)

_ درگذشت دکتر «محمد باقر» ادیب شهیر پاکستانی (1372ش)(2)


1- دو سال پس از پایان جنگ ایران و عراق، در حالی که فضای بین المللی به شدت علیه عراق شکل می گرفت و تهدیدهای موجود و طمع رژیم بعث عراق به کویت احتمال وقوع درگیری مجدد در منطقه را افزایش داده بود، در پنجم اردیبهشت 1369، نامه سربسته ای از رییس جمهور عراق و یاسر عرفات برای مقام معظم رهبری و رییس جهمور وقت، آیت اللّه هاشمی رفسنجانی ارسال شد. به منظور بررسی مضامین نامه و همچنین تهیه جواب و برخورد مناسب با این موضوع، در هشتم اردیبهشت 1369، جلسه ای با حضور مسؤولان عالی نظام تشکیل گردید. در این نامه از مسؤولان عالی رتبه جهموری اسلامی ایران خواسته شده بود تا دیدار و مذاکره ای مستقیم داشته باشند. بی اعتبار ساختن قطعنامه 598 شورای امنیت و حذف نقش دبیر کل سازمان ملل متحد در جریان مذاکرات دو کشور و نیز چشمداشت عراق به کویت از انگیزه ها و اهداف اصلی دیکتاتور عراق از ارسال این نامه بود. از پنجم اردیبهشت 1369 تا 27 مرداد آن سال جمعا، شش نامه از عراق و چهار نامه از ایران ارسال شد که در نهایت، این روند با وقوع حادثه اشغال کویت توسط عراق پایان یافت.
2- دکتر محمدباقر از استادان برجسته زبان فارسی در کشور پاکستان، در سال 1290 ش در فیصل آباد پاکستان دیده به جهان گشود و در همان جا تحصیلات خود را در دانشکده های رسمی پاکستان در رشته علوم، فیزیک و شیمی به پایان رساند. وی سپس برای گذراندن دوره فوق لیسانس زبان و ادبیات فارسی، وارد دانشگاه پنجاب شد و در ادامه دکترای زبان و ادبیات فارسی را از دانشگاه لندن گرفت. دکتر محمدباقر از بزرگ ترین مشوقان و معلمان زبان وادبیات فارسی در پاکستان به شمار می رفت. چنان که در سال 1338 از دولت ایران نشان سپاس گرفت و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، دوبار به خدمت حضرت امام خمینی ره رسید. استاد محمدباقر، به زبان های اردو، پنجابی، عربی، هندی و انگلیسی تسلط داشت و بیش از نیم قرن از عمر خود را در راه تعلیم و تعلم زبان فارسی صرف کرد. از این شخصیت برجسته بالغ بر 120 مقاله و 56 کتاب به جای مانده است که تاریخ ساسانیان، زبان فارسی امروز، مخزن الغرائب در 5 جلد و... از آن جمله اند. این استاد توانا، با شعرا و نویسندگان بزرگ ایرانی چون ملک الشعرای بهار، دکتر محمدمعین و استاد سعید نفیسی، دوستی و مصاحبت نزدیک داشت و بارها به ایران سفر کرده بود. این استاد فارسی دوست، سرانجام در پنجم اردیبهشت 1372 در 82 سالگی درگذشت.

ص:94

_ افتتاح رادیو هندی معاونت برون مرزی (1377ش)

_ آغاز هفته کار و کارگر

6اردیبهشت

6اردیبهشت

_ گشایش نخستین ایستگاه فرستنده رادیویی و تلگراف بی سیم ایران (1305ش)(1)

_ شهادت برادر پاسدار «محمّدمنتظرقائم» در صحرای طبس (1359ش)(2)


1- ایجاد بی سیم در ابتدا به عهده وزارت جنگ بود و نخستین بنای بی سیم ایران در سال 1303 ش پایان یافت. از نیمه سال 1304، نصب دستگاه فرستنده 20 کیلو واتی موج بلند و مرکز نیروی آن آغاز شد و قسمت گیرنده آن نیز در جوار پست فرستنده قرار گرفت. در فروردین 1305، نصب دستگاه فرستنده پایان پذیرفت و سرانجام پس از آزمایش های مقدماتی، دستگاه مزبور در ششم اردیبهشت 1305، افتتاح گردید. نصب دستگاه های بی سیم شهرهای تبریز، مشهد، شیراز، کرمان، خرمشهر و کرمانشاه نیز که از سال 1304 شروع شده بود، در نیمه سال 1305 خاتمه یافت. در نهایت در دی ماه 1305، کلیه دستگاه های بی سیم تهران و شهرستان ها با کارمندانی که برای اداره آنها تربیت شده بودند در اختیار وزارت پست و تلگراف گذاشته شدند.
2- پس از شکست حمله نظامی آمریکا به ایران در طبس و به جا گذاشتن چند فروند هلی کوپتر، برادرِ پاسدار، محمد منتظر قائم فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یزد، جهت بررسی اوضاع به ناحیه مورد نظر وارد شد تا اطلاعات موجود و فوق سری داخل صحنه را جمع آوری نماید. از آن طرف، چون استکبار جهانی، نقشه های خود را نقش برآب می دید، تصمیم گرفت تا باقی مانده هلی کوپترها منهدم گردند تا اسناد سری نیز از بین روند. بنابراین با هماهنگی بنی صدر معزول و تنی چند از مزدوران و خودفروختگانی که در نیروی هوایی نفوذ کرده بودند، این منطقه بمباران شد و پاسدار محمدمنتظر قائم به فیض شهادت نائل آمد. از بین بردن اسناد ومدارک به جامانده که به طور قطع حاوی اسناد و مدارک مربوط به ادامه طرح و برنامه های آمریکایی ها پس از انجام مرحله اول عملیات بود و همچنین شامل اسامی عوامل مزدور داخلی و جاسوسانی می شد که می بایست طی این عملیات با آمریکایی ها همکاری کنند، خود واقعه ای مهم و قابل بررسی است.

ص:95

_ شهادت حجت الاسلام و المسلمین «مهدی شاه آبادی» در جبهه جنوب(1363ش)(1)

_ صدور بیانیه سازمان ملل علیه کاربرد سلاح های شیمیایی عراق بر ضد ایران (1364ش)(2)


1- شهید حجت الاسلام مهدی شاه آبادی در سال 1309 ش 1349 ق در قم به دنیا آمد و در 4 سالگی به همراه خانواده به تهران رفت. پدر ایشان آیت اللّه العظمی محمدعلی شاه آبادی از مراجع وقت و استاد عرفان حضرت امام خمینی رحمه الله بود. مهدی شاه آبادی از نوجوانی به تحصیل علوم روی آورد و پس از رحلت پدر بزرگوار خود در سال 1328 ش، راهی قم شد و به تحصیل علوم دینی ادامه داد. در 25 سالگی به درس خارج حضرات آیات: سید حسین بروجردی، سیدمحمد رضا گلپایگانی، محمد علی اراکی و حضرت امام خمینی رحمه الله در قم راه یافت. وی پس از ارتحال آیت اللّه بروجردی در تثبیت مرجعیت حضرت امام تلاش وافری از خود نشان داد و بعد از تبعید امام، مبارزات ضد رژیم خود را وسعت بخشید. شهید شاه آبادی در این راه بارها دستگیر و زندانی شد و تحت شکنجه های ساواک قرار گرفت. این مجاهد نستوه، پس از پیروزی انقلاب در مسؤولیت کمیته های شمال تهران خدمت کرد و در 1359 از طرف مردم تهران به مجلس شورای اسلامی راه یافت. این چهره خستگی ناپذیر، با آغاز جنگ، راهی عرصه های نبرد گردید و بارها در صفوف ایثارگران اسلام جای گرفت. شهید شاه آبادی سرانجام در جریان بازدید از جزیره مجنون، در ششم اردیبهشت 1363 بر اثر اصابت ترکش خمپاره جان به جان آفرین تسلیم کرد و به دیدار معبود شتافت.
2- بی توجهی محافل بین المللی در مورد نقض قوانین منع استفاده از سلاح های شیمیایی، به دلیل تمایلات موجود برای حمایت از رژیم عراق با هدف غلبه این کشور بر ایران، وضعیت غیرقابل تحملی را به وجود آورد. در واقع تلفات ناشی از به کارگیری این سلاح ها و تأثیرات روانی آن، قدرت دفاعی ایران را تحت تأثیر قرار داده بود. عراق با درکی که از این مسأله داشت، در عملیات بدر، بیش از گذشته از سلاح های شیمیایی استفاده کرد، به طوری که تنها در طول مدت 5 روز از 22 تا 27 اسفند 63 بیش از سی مورد انواع سلاح های شیمیایی را مورد استفاده قرار داد. ابعاد گسترده ناشی از استفاده عراق از سلاح های شیمیایی، به تدریج توجه افکار عمومی را به خود معطوف کرد تا این که دبیر کل وقت سازمان ملل متحد نیز پس از دیدار با نمایندگان ایران و عراق، استفاده از سلاح های شیمیایی را محکوم نمود. در وضعیت جدید، سرانجام شورای امنیت، طی بیانیه ای و با اجتناب از صدور قطعنامه، در ششم اردیبهشت 1364 برابر با 25 آوریل 1985 کاربرد سلاح های شیمیایی از سوی عراق را محکوم کرد.

ص:96

7اردیبهشت

7اردیبهشت

_ آغاز نخست وزیری دکتر «محمد مصدق» در نوبت اول (1330 ش)(1)


1- دکتر مصدق به عنوان نماینده ای پرسابقه در مجلس شورای ملی و در رأس جبهه ملی مطرح بود. او در دوره چهاردهم، درباره ملی شدن نفت، نطق های متعددی ایراد نمود و با تصویب پیشنهاد او، از دادن امتیاز جدید نفت به شوروی، جلوگیری شد. مصدق که ریاست کمیسیون نفت را به عهده داشت و وجاهت ملی او هم در اوج مبارزات ملی شدن نفت قابل توجه بود، با نزدیکی به آیت اللّه کاشانی وجهه مذهبی نیز به خود گرفت. بنابراین پیشنهاد قبول نخست وزیری او، استقبال نمایندگان را در برداشت و او بلافاصله مأمور تشکیل کابینه گردید. در ابتدای صدارت دکتر مصدق، وی بیشتر درگیر مساله ملی شدن صنعت نفت و تبعات آن بود تا اینکه به پیروزی دولت ایران بر شرکت نفت انگلستان منجر شد. با آغاز به کار مجلس پانزدهم، مصدق کابینه خود را ترمیم کرد و در ضمن از محمدرضا پهلوی درخواست کرد که پست وزارت جنگ هم با او باشد. ولی چون این امر با مخالفت شاه مواجه گردید، مصدق بدون مشورت با کسی، از نخست وزیری استعفا داد و شاه نیز پس از تمایل مجلس، فرمان نخست وزیری احمد قوام را صادر کرد. در این میان، آیت اللّه سید ابوالقاسم کاشانی برای حفظ یکپارچگی بین نیروهای ملی و مذهبی، از مصدق حمایت نمود و تهدید کرد در صورت کنار نرفتن احمد قوام و بازگشت مصدق، حکم جهاد صادر خواهد نمود. این امر زمینه ساز قیام تاریخی سی ام تیرماه 1331 و بازگشت دکتر مصدق به قدرت گردید. اما پس از مدتی، بر اثر مسائل گوناگون، شکاف بین دو جبهه بیشتر شد تا اینکه دولت مصدق با توطئه دست های استعماری بیگانگان و همکاری مهره های داخلی، در جریان کودتای 28 مرداد 1332 سقوط کرد و نهضت مردمی به شکست انجامید.

ص:97

_ امضای قرارداد کمک های تسلیحاتی شوروی به رژیم عراق در جریان جنگ (1363 ش)(1)

_ رحلت دانشمند معظم، حجت الاسلام و المسلمین «سیدرضا برقعی» (1375 ش)(2)


1- پس از تغییر اوضاع جنگ در نتیجه فتح خرمشهر و احتمال سقوط رژیم عراق، شوروی نیز همگام با دیگر کشورهای غربی، با واگذاری تجهیزات مدرن جنگی به عراق، بر میزان کمک های خود به این کشور افزود. در این راستا، در فروردین 1363، یک هیئت بلند پایه از شوروی به بغداد اعزام شد و فروش چهار و نیم میلیارد دلار اسلحه شوروی به عراق را پیشنهاد کرد. این بزرگ ترین پیشنهاد فروش سلاح بود که تا آن زمان، شوروی ها به عراق می دادند. هیئت شوروی که از میزان عصبانیت عراق به دلیل از دست دادن جزایر مجنون در عملیات خیبر مطلع بود، به عراق اطلاع داد که حاضر است میگ های 21 و 22، هلی کوپترهای توپ دار و 350 موشک اسکاد در اختیار رژیم بعث قرار دهد. سرانجام این قرارداد و قرارداد وام دو میلیارد دلاری اتحاد جماهیر شوروی به رژیم بعث عراق در هفتم اردیبهشت 1363 ش برابر با 27 آوریل 1984 م بین طرفین در مسکو امضا شد و در جبهه های جنگ علیه رزمندگان اسلام به کار رفت. لازم به یادآوری است که بعد از سقوط صدام حسین، در سال 1382، مسأله بازپرداخت وام های اعطایی کشورهای غربی و شرقی برای پیروزی در جنگ با ایران، به عنوان یکی از مهم ترین چالش های جدی منطقه و جهان مطرح شد.
2- حجت الاسلام و المسلمین سیدرضا برقعی، در سال 1306ش 1346ق از خاندان سادات مبرقع از نسل امام جواد(ع) در قم به دنیا آمد. وی پس از گذران تحصیلات مقدماتی، در سال 1320، برای ادامه دروس حوزوی وارد مدرسه فیضیه شد و از محضر حضرات آیات سیدحسین بروجردی و امام خمینی رحمه الله استفاده فراوان برد. سید رضا برقعی سپس به مدت پنج سال ساکن نجف اشرف گردید و از دروس استادان زمان بهره مند گشت. وی در دوره ای که اسلام زدایی از نوجوانان و جوانان این مرز و بوم، برنامه اصلی رژیم طاغوت برای زدودن ریشه های اسلامی در جامعه بود، به استخدام وزارت آموزش و پرورش درآمد و با تلاش بسیار به همراه شهید دکتر محمدجواد باهنر، توانست در سازمان تدوین و تالیف کتب درسی، تالیف کتب تعلیمات دینی دوره دبستان و دبیرستان را مطابق با روش های جدید تعلیم و تربیت و همراه با محتوایی کاملاً اسلامی و اصیل به عهده بگیرد. در کنار این خدمات، مرحوم برقعی با همیاری تعدادی از همفکران خود، برای جبران کمبود کتب اسلامی به زبان ساده و برای استفاده عموم در آن دوران، در سال 1352 دفتر نشر فرهنگ اسلامی را تاسیس نمود و این دفتر سهم مهمی در نشر فرهنگ اسلامی ایفا نمود. وی همچنین دارای تالیفات متعددی است که کتاب خودآموز قرآن مجید، از روش های ابداعی ایشان، تاکنون در تیراژی در حدود پنج میلیون نسخه چاپ شده است. سرانجام این دانشمند گرانمایه در شب هفتم اردیبهشت ماه 1375ش برابر با 6 ذی حجه 1416ق در 69 سالگی درگذشت و به جوار رحمت حق شتافت.

ص:98

8اردیبهشت

8اردیبهشت

_ افتتاح مراکز تلویزیونی گیلان و مازندران (1349ش)

_ کشتار گروهی از کارگران «جهان چیت» کرج توسط ایادی رژیم پهلوی (1350ش)

_ شهادت سروان خلبان «علی اکبر شیرودی» (1360ش)(1)

_ قطع رابطه رژیم آل سعود با جمهوری اسلامی ایران به دستور دولت آمریکا (1367ش)(2)


1- شهید علی اکبر شیرودی از خلبانان ماهر و متعهد هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران بود. شهید شیرودی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با مزدوران بیگانه و منافقین در غرب ایران مقابله کرد و در پاک سازی این منطقه از عناصر آشوب گر وابسته به بیگانگان، نقش بسزایی داشت. با شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، سروان شیرودی به صف رزمندگان پیوست و بارها مواضع دشمن بعثی را در سخت ترین شرایط، هدف حملات هوایی قرار داد. شهید شیرودی در یکی از این عملیات ها، پس از انجام موفقیت آمیز مأموریت خود، به آرزوی دیرینه اش یعنی شهادت در راه خدا رسید. او علاوه بر کاردانی در زمینه های نظامی، فردی خود ساخته و با اخلاص بود.
2- پس از قتل عام زائران خانه خدا توسط رژیم آل سعود در نهم مرداد 1366 و وقوع حادثه جمعه خونین مکه، روابط ایران با این کشور به پایین ترین حد خود رسید و تعداد دیپلمات های ایرانی در عربستان سعودی به حداقل رسید در حالی که اعضای سفارت سعودی در ایران نیز، از مدت ها قبل، تهران را ترک کرده بودند. تا اینکه سرانجام روابط سیاسی دو طرف کاملاً قطع شد و حتی در اعزام زائران بیت اللّه الحرام و حرم شریف نبوی نیز برای چندین سال، وقفه ای پدید آمد. اقدام دولت عربستان سعودی برای قطع رابطه با ایران، در راستای همسویی سیاست این رژیم با اربابان آمریکایی خود و به منظور انحراف اذهان مسلمانان جهان از سیاست مخالفت حضور حجاج ایرانی خانه خدا در مراسم حج سال 1367 تفسیر شد.

ص:99

_ درگذشت «احسان طبری» محقق و سیاست مدار (1368 ش)(1)


1- احسان طبری در سال 1295 ش در ساری به دنیا آمد. او دروس جدید و قدیم را فرا گرفت و در خلال تحصیل در دانشکده حقوق، به فراگرفتن علوم ادبی و عربی پرداخت و با فلسفه و علوم عقلی آشنا شد. در سنین جوانی به مارکسیسم گروید و در سال 1316 همراه با 52 نفر به زندان رضاشاه افتاد و تا زمان تبعید رضاخان، در زندان باقی ماند. طبری سپس در فعالیت های حزب توده مشارکت کرد و پس از ترور نافرجام شاه در 1327 و اعلام غیرقانونی بودن حزب توده، به اعدام محکوم شد. وی پس از این واقعه ناگزیر به مسکو رفت و پس از اتمام تحصیلات در آکادمی این شهر، به مقام استادی دست یافت. احسان طبری پس از نه سال اقامت در شوروی، به آلمان شرقی عزیمت کرد و دوره آکادمیک علوم اجتماعی را گذراند و پس از اخذ مقام علمی، سال ها در آن کشور به تدریس پرداخت. او با زبان های عربی، پهلوی، روسی، آلمانی، انگلیسی، فرانسوی، ترکی آذری و ترکی اسلامبولی آشنایی داشت و تخصصش در زمینه تاریخ فلسفه و ادبیات بود. طبری در سال 1357، همزمان با اوج گیری قیام مردم و انقلاب اسلامی پس از سی سال دوری به ایران آمد و فعالیت های سیاسی خود را با بازگشایی حزب توده از سر گرفت. در سال 1362 ش پس از کشف توطئه های متعدد این حزب علیه نظام اسلامی، فعالیت آن، مغایر مصالح جمهوری اسلامی شناخته شد و احسان طبری به اتفاق کادر رهبری حزب، دستگیر و زندانی گردید. احسان طبری در زندان به اشتباهات خود و حزب اعتراف کرد و کتاب «کژ راهه» چاپ 1366 را در این زمینه نوشت. او همچنین مشغول نگارش کتاب «آورندگان اندیشه خطا» حاوی کنکاشی در اندیشه های احمد کسروی، صادق هدایت و سیدحسن تقی زاده بود که با مرگ وی ناتمام ماند. شکنجه و امید، فرهاد چهارم، ترانه خواب گونه و سفر جاده و... از دیگر آثار اوست. احسان طبری در هنگام مرگ در هشتم اردیبهشت 1368 ش، 73 سال داشت. وی از بزرگ ترین نظریه پردازان مارکسیسم در ایران و جهان به شمار می رفت. احسان طبری از حافظه و استعداد شگرفی برخوردار بود و در زمینه شعر کلاسیک و نو و داستان و رمان و تحقیقات فلسفی و بررسی های لغوی و فرهنگ عامیانه و مسائل سیاسی و اجتماعی، اطلاعات عمیقی داشت.

ص:100

_ روز جوان

9اردیبهشت

9اردیبهشت

_ ورود سپاهیان روس به تبریز پس از قیام مردم در جریان مشروطه (1288 ش)(1)

_ افتتاح آرامگاه نوبنیاد «ابوعلی سینا» در همدان با حضور خاورشناسان (1337ش)(2)


1- پس از واقعه به توپ بستن مجلس شورای ملی با حمایت و هدایت روس ها و کشته و متواری شدن نمایندگان مجلس و جمعی از خطبا و روزنامه نگاران، محمدعلی شاه با این خیال خام که پایه های دولت استبدادی او تثبیت شده، با تلگراف به شهرهای مختلف و اعلام خبر پیروزی، همگان را به پیروی از حکومت دعوت کرد. لیکن با وجود فضای رعب و ترس فراگیر در کشور، شهر تبریز مردانه ایستاد. مردم تبریز که به خوبی با خوی متکبرانه محمدعلی شاه در دوران ولیعهدی و اقامت وی در تبریز آشنا بودند، به مقابله برخاسته و میان نیروهای مستبد دولتی و آزای خواهان، درگیری پدید آمد و آزادی خواهان شهر را به تصرف خود درآورده و عین الدوله، حاکم شهر را به عقب راندند. در این حال نیروهای دولتی، تبریز را به محاصره درآوردند و مانع رسیدن آذوقه به شهر شدند. قحطی شدیدی شهر را فرا گرفت به طوری که مردم شهر برای نجات از مرگ، از برگ درختان و علف های بیابان استفاده می کردند و بسیاری نیز بر اثر شدت گرسنگی جان دادند. با همه اینها، مقاومت مردم و مجاهدان آذربایجان به رهبری ستارخان و باقرخان، ماه ها ادامه یافت تا اینکه قرار بر این شد تا نمایندگان دولت های روسیه و انگلستان، به ظاهر برای حفظ جان اتباع خود در تبریز وارد این شهر شوند. از این رو سپاهیان روس در نهم اردیبهشت 1288 ش وارد این شهر شده و تا هنگام انقلاب کبیر روسیه تا هشت سال بعد در تبریز باقی ماندند. البته نباید از ذهن دور داشت که صدور فرمان مشروطیت با کوشش و از خودگذشتگی مردم و علمای تهران صورت گرفت، ولی تثبیت آن مرهون فداکاری و قیام دلیرانه مردم تبریز و برجسته ترین رهبران آن، ستارخان و باقرخان بود.
2- مقبره جدید شیخ الرئیس ابوعلی سینا، مقارن جشن هزاره تولد آن دانشمند شهیر مسلمان ساخته شد و با حضور اندیشمندان، دانش دوستان و مستشرقین، در همدان و در زمینی به مساحت بیش از 3000 متر افتتاح گردید. دوازده ستونی که بر فراز آرامگاه ابن سینا نصب شده است، به نشانه احاطه آن علامه دهر به دوازده رشته علمی از قبیل: طب، نجوم، ریاضیات، فلسفه، منطق، ادبیات، متافیزیک، عرفان و... و ده ستون جلوی مزار به مثابه گذشت ده قرن از زمان حیات آن دانشمند فرزانه و مسلمان، به کار رفته است. همچنین در کنار قبر وی، موزه ای مربوط به آن شخصیت فرزانه علمی واقع شده است که همه روزه مورد بازدید علاقمندان و دوستداران علم و دانش قرار می گیرد.

ص:101

_ روز شوراها و آغاز به کار شوراهای اسلامی شهر و روستا (1378 ش)(1)

_ درگذشت دکتر «ذبیح اللّه صفا» محقق، مترجم، ادیب و شاعر معاصر (1378 ش)(2)


1- یکی از پایه های اصلی تحقق انقلاب اسلامی، حضور و مشارکت گسترده مردم بوده و بدون داشتن این پشتوانه عظیم، مسلما پیروزی محقَّق نمی شد. در همین راستا در نهم اردیبهشت سال 1358 ش، رهبر کبیر انقلاب اسلامی، امام خمینی ره، طی فرمانی به شورای انقلاب، توصیه کردند که آیین نامه تدوین شوراها را تنظیم کند تا اصلِ حضور و مشارکت مردم تامین شود. با پایان جنگ و به وجود آمدن ثبات و آرامش جهت تحقق آرمان های والای حضرت امام و پیاده شدن این اصل قانون اساسی و مشارکت مردم در سرنوشت خود، انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا در تمام نقاط کشور باحضور گسترده مردم و با شرکت بیش از 24 میلیون نفر در هفتم اسفندماه سال 1377 برگزار شد. این شوراها در سالروز صدور فرمان امام خمینی رحمه الله به شورای انقلاب، همزمان با بیستمین بهار انقلاب اسلامی، در نهم اردیبهشت سال 1378، با پیام مقام معظم رهبری، آغاز به کار نمودند.
2- دکتر ذبیح اللّه صفا شهمیرزادی در سال 1290 ش در شهمیرزاد سمنان به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی متوسطه را در همان جا و بابل گذراند. سپس به تهران آمد و تحصیلات خود را تا درجه دکترای ادبیات ادامه داد و به استادی دانشگاه رسید. دکتر صفا در طول عمر فرهنگی خود سمت ها و پست های حساسی تصدی کرد و از این راه خدمات فرهنگی و اجتماعی بسیاری به یادگار گذاشت. برخی از این خدمات از این قرارند: دبیر کل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، رییس دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، عضو هیئت نمایندگی ایران در کنفرانس های عمومی سازمان یونسکو، عضو هیئت مدیره شرکت مؤلفان و مترجمان ایران و نیز عضو پیوسته فرهنگستان ایران. وی همچنین از سال 1312، همکاری خویش را با بسیاری از مجلات فرهنگی کشور آغاز کرد و حاصل این همکاری، نگارش ده ها مقاله تحقیقی درموضوعات ادبی، تاریخی و فلسفی بوده است. استاد صفا از استادانی است که تحقیقات سودمندی در زمینه های تاریخ و فرهنگ و ادبیات فارسی انجام داده که تاریخ ادبیات ایران در 5 جلد، تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی، حماسه سرایی در ایران، گنج سخن در 3 جلد و مذاهب تشیع در ایران از آن جمله اند. استاد صفا در سال 1354 ش در شهر لوبک آلمان ساکن شد و به تحقیق و نگارش خود ادامه داد. سرانجام این ادیب برجسته در سال 1378 ش در 88 سالگی در لوبک آلمان درگذشت و در همان شهر به خاک سپرده شد.

ص:102

10اردیبهشت

10اردیبهشت

_ خروج نیروهای انگلیس از خاک ایران پس از استقرار دولت کودتا (1300ش)(1)

_ تصویب قانون خلع ید از شرکت نفت انگلیس توسط مجلس شورای ملی (1330ش)(2)


1- پس از تثبیت دولت کودتایی سیدضیاءالدین طباطبایی و آسوده خاطر شدن دولت انگلستان از تامین منافع خود در ایران و با استقرار نیروهای ایرانی در مناطق حساس، در دهم اردیبهشت 1300، قوای انگلیسی متشکل از 2300 انگلیسی و 9300 هندی، به منظور خروج از کشور، از قزوین به طرف همدان حرکت کردند. انگیزه اصلی انگلستان برای خروج نیروهایش از ایران، کاستن از مخارج سنگین اداره این عده و برطرف شدن خطر بلشویک ها در روسیه بود.
2- پس از ملی شدن صنعت نفت، دولت ایران تصمیم گرفت که دست انگلیسی ها را از شرکت نفت ایران کوتاه کند بنابراین لایحه ای به مجلس برد که طی آن، از انگلستان در امور نفت ایران، خلع ید و سلب اختیار می شد. با تصویب این قانون، کارمندان انگلیسی از شرکت نفت اخراج شدند و صنعت نفت به دست ایرانی ها افتاد. انگلستان که منافع خود را از دست رفته می دید، به سازمان ملل و دادگاه داوری لاهه شکایت برد ولی دیوان لاهه، حکم به نفع ایران داد، در نتیجه، روابط سیاسی ایران و انگلستان قطع گردید. انگلیسی ها که مصدق را عامل اصلی این واقعه می دانستند، تصمیم به برکناری مصدق و فشار به شاه گرفتندکه حوادث متعدد بعدی را به وجود آورد.

ص:103

_ درگذشت استاد «اسماعیل آشتیانی» شاعر و نقاش ایرانی (1349ش)(1)

_ قطع رابطه جمهوری اسلامی ایران با رژیم مصر (1358ش)(2)


1- استاد اسماعیل آشتیانی، نقاش شهیر و شاعر متخلص به شعله در سال 1271 ش در تهران به دنیا آمد. وی پس از طی دوره ابتدایی در مدرسه عالی دارالفنون، نزد کمال الملک، نقاش و هنرمند شهیر ایرانی، هنر نقاشی را فرا گرفت. استاد آشتیانی بزرگ ترین شاگرد کمال الملک بود چنان که در سال 1311 ش که کمال الملک از ریاست مدرسه عالی صنایع مستظرفه کناره گیری کرد، او را به جانشینی خود انتخاب نمود. در سال های مدیریت استاد آشتیانی، علاوه بر تأسیس کتابخانه، آموزش دروس تازه ای چون تاریخ هنر و ریاضیات در این مدرسه آغاز شد. آشتیانی در چهره پردازی، قوی دست بود و علاوه بر رنگ و روغن، در آبرنگ و سیاه قلم نیز مهارت داشت. وی در سال 1324 ش، با کمک عده ای از هنرمندان، انجمن هنرمندان ایران را بنیان نهاد و پس از مدتی به ریاست آن انتخاب شد. وی هنرمندی و تدین را با هم درآمیخته بود و بعد از درگذشت کمال الملک، از هر جهت جانشین او گردید. نامه نویس، رویای حافظ و پرنده های تیرخورده از برجسته ترین تابلوها و دیوان اشعار، سفرنامه اروپا و تاریخ حیات کمال الملک از آثار ادبی اوست. استاد آشتیانی در سال 1325، به پاس خدمات بی دریغش در طول تدریس، به دریافت درجه دکترای افتخاری نائل شد. سرانجام این هنرمند بزرگ در 78 سالگی در تهران درگذشت و در صحن حضرت عبدالعظیمع مدفون گردید.
2- محمد انور سادات رئیس جمهور مصر به خاطر خیانت به آرمان فلسطین و امّت اسلام و امضای قرارداد ننگین صلح با رژیم اشغالگر قدس با فشار دولت استکباری ایالات متحده آمریکا، موسوم به پیمان کمپ دیوید، مورد انزوای کشورهای اسلامی از جمله جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت و با دستور امام خمینی ره در چنین روزی، دولت جمهوری اسلامی با دولت مصر قطع رابطه کرد. امضای قرارداد خائنانه بین مصر و اسرائیل که بدون توجه به خواسته های مشروع ملت فلسطین و مصالح امت اسلام انجام گرفت، به معنای صحّه گزاردن به تجاوزات صهیونیسم بین الملل و پایمال کردن حقوق مردم فلسطین که سرزمین آنها مورد تجاوز اسرائیل غاصب قرار گرفته است، می باشد. این قرارداد که تحت نظر آمریکا تنظیم شده بود، جز استقرار اسرائیل در سرزمین های اشغالی فلسطین و تثبیت آن به عنوان یک دژ استعماری در منطقه و ذلت و خفت و اسارت مردم مسلمان نتیجه ای در برنداشت. انور سادات مدتی بعد، به جرم انعقاد این قرارداد ننگین در حین برگزاری یک رژه نظامی، مورد هدف رگبار خالد اسلامبولی، افسر غیرتمند مصری، قرار گرفت و به کیفر اعمال خویش رسید.

ص:104

_ اشغال مسلحانه سفارت ایران در لندن (1359ش)(1)

_ آغاز عملیات بزرگ بیت المقدس (1361ش)(2)


1- پنج روز پس از شکست حمله نظامی آمریکا به ایران برای آزادسازی گروگان های سفارت این کشور از دست دانشجویان مسلمان پیرو خط امام و وقوع حادثه طبس، پنج مرد مسلح، سفارت ایران در لندن را به اشغال خود درآورده و تمام بیست کارمند ایرانی شاغل در سفارت را به گروگان گرفتند. این عده که خود را عرب ایرانی معرفی کردند، خواهان آزادی زندانیانی شدند که از چندی قبل در رابطه با حوادث انفجار در جنوب کشور در بازداشت به سر می بردند. آنان همچنین عنوان کردند که به محض اینکه ایران گروگان های آمریکایی را از بند رها سازند، دیپلمات های گروگان گرفته شده را آزاد خواهند کرد. این تروریست ها همچنین درخواست کردند تا یک هواپیمای اختصاصی در اختیار گروه قرار داده شود تا همراه گروگان ها از انگلیس خارج شوند. دولت ایران با هیچ یک از درخواست های مهاجمین موافقت نکرد تا اینکه تروریست ها پس از ناامیدی از دستیابی به خواسته هایشان، سفارت ایران را در لندن منفجر کردند و 2 نفر را به شهادت رساندند. این اشغال و گروگان گیری، بازتاب وسیعی در جهان پیدا کرد. گفته می شد این توطئه در حقیقت به دنبال تبانی پنهانی آمریکا و انگلیس علیه انقلاب اسلامی ایران، صورت گرفته است، هرچند اقدامات خرابکارانه مزدوران رژیم بعث عراق نیز در این میان قابل توجه است.
2- بلافاصله بعد از پایان عملیات پیروزمندانه فتح المبین در فروردین 1361، کار آماده سازی نیروها با قدرت و سرعت خارق العاده ای انجام گرفت و لشکرهای سپاه و ارتش به مناطق عملیاتی اعزام شدند. با اعزام های گسترده، مناطق عملیاتی مملو از نیرو گردید و دست فرماندهان اسلام برای انجام بزرگ ترین عملیات درون مرزی باز شد. پس از مشورت های فراوان، سرانجام عملیات به صورت گسترده غیر کلاسیک پیش بینی گردید و ابتکارات و تجارب و خلاقیت های رزمندگان اسلام، نقش واقعی خود را در این عملیات باز یافتند. تا اینکه عملیات بزرگ بیت المقدس در تاریخ 10/2/61 با رمز یا علی ابن ابی طالبع در جبهه های جنوب، جنوب اهواز و شمال خرمشهر در وسعتی در حدود 5400 کیلومتر مربع و در سه مرحله آغاز شد و تا 4 خرداد 61 به طول انجامید که مهمترین هدف آن آزادسازی خرمشهر بود. با آغاز مرحله اول و آزاد شدن قسمتی از خاک میهن اسلامی، آژانس های خبرپراکنی به تکاپو افتادند تا با وارونه جلوه دادن حقیقت، پیروزی های ایران را خنثی و کم اثر جلوه دهند. در ادامه، با عبور بی نظیر رزمندگان اسلام از محور کرخه و رسیدن به مرزهای بین المللی از شمال منطقه درگیری و جهش بلند آنها از جاده اهواز _ خرمشهر و استقرار در 17 کیلومتری نوار مرزی، شهر هویزه به محاصره سپاهیان اسلام درآمد. تلاش عراق برای حفظ هویزه ناکام ماند و پس از مقداری درگیری، نیروهای پیروز اسلام وارد شهر هویزه گردیدند. در نهایت، خونین شهر پس از 578 روز اسارت در سوم خرداد 1361 آزاد شد و به آغوش میهن اسلامی بازگشت. برخی از نتایج عملیات بزرگ بیت المقدس عبارتند از: تلفات نیروی انسانی دشمن: اسیر 19000 نفر، کشته و زخمی 16500 نفر؛ آزاد شدن 5400 کیلومتر مربع از اراضی جمهوری اسلامی از جمله مراکز مهمی چون شهر خرمشهر، هویزه و پادگان حمید و تأمین امنیت 180 کیلومتر از خط مرزی؛ تجهیزات و امکانات و دشمن نیز خسارات ذیل را متحمل شدند: تانک و نفربر: 250 دستگاه انهدامی و 105 دستگاه اغتنامی، هواپیما: 40 فروند انهدامی، خودرو: 200 دستگاه انهدامی و 300 دستگاه اغتنامی، توپخانه: 30 قبضه انهدامی و 30 قبضه اغتنامی. عملیات فتح آفرین بیت المقدس سرانجام پس از 25 روز نبرد فراموش نشدنی و با پاکسازی دشمن از قسمت اعظم خاک جنوب و در نهایت با فتح خرمشهر به پایان رسید و برگی زرین از دلاوری ها و رشادت های غیور مردان لشکر توحید به تاریخ حماسه سازان افزود.

ص:105

_ شهادت «محسن وزوایی» بنیانگذار لشکر 10 سیدالشهداء(ع) (1361ش)(1)


1- شهید محسن وزوایی در سال 1339 ش در محله نظام آباد تهران به دنیا آمد. وی پس از اخذ دیپلم متوسطه در سال 1355، در آزمون سراسری ورود به دانشگاه، رتبه اول شیمی را به دست آورد. او در دانشگاه به فعالیت های سیاسی پرداخت و در تظاهرات ضد رژیم حضوری فعال داشت. شهید وزوایی از اولین دانشجویان پیرو خط امام بود که در جریان راهپیمایی علیه سیاست های مداخله گرانه آمریکا در ایران، به لانه جاسوسی آمریکا یورش بردند و این گونه بود که او نیز از جمله علمداران گمنام انقلاب دوم گردید. وی پس از این ماجرا مسؤولیت سخنگویی دانشجویان مسلمان پیرو خط امام را در مصاحبه های گوناگون بر عهده گرفت. با آغاز جنگ تحمیلی، شهید وزوایی راهی جبهه های غرب شد و در متوقف کردن ماشین جنگی دشمن و آزادسازی مناطق اشغالی نقشی مهم ایفا کرد و خود نیز به شدت مجروح شد. وی با اراده ای پولادین بار دیگر راهی جبهه های جنگ گردید و در حالی که فرماندهی تیپ 10 سیدالشهدا را برعهده داشت، خود را برای عملیات آزادسازی خرمشهر آماده کرد. سرانجام این سردار رشید اسلام در نبردی بی امان با قوای بعثی در نزدیکی خرمشهر به آرزوی دیرینه خود رسید و شهادت را در آغوش کشید. پیکر مطهر این سردار رشید اسلام، پس از تشییع توسط امت حزب اللّه و شهید پرور، در بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد.

ص:106

11اردیبهشت

11اردیبهشت

_ قتل «ناصرالدین شاه قاجار» توسط «میرزا رضا کرمانی» در شهر ری (1275 ش)(1)


1- از اوایل ماه ذیقعده سال 1313 ق برابر با اردیبهشت 1275 ش، ناصرالدین شاه، خود را برای برگزاری جشن آغاز پنجاهمین سالِ پادشاهیِ خویش آماده می کرد. قرار بود این جشن ها در طول یک هفته برگزار گردد. بدین مناسبت، بامداد روز یازدهم اردیبهشت 1275 ش که یک روز به شروع جشن ها بود، ناصرالدین شاه عزمِ ری کرد تا به زیارت مزار حضرت عبدالعظیم رود. در حرم حضرت عبدالعظیمع، ناگاه صدای تیرِ تپانچه ای، سکوت را شکست و سه گلوله میرزا رضا کرمانی از یاران سید جمال الدین اسدآبادی، شاه قدرتمند قاجار را از پای درآورد. او را در جوار بقعه حضرت عبدالعظیم(ع) به خاک سپردند. قتل امیرکبیر صدراعظم کاردان و لایق ناصرالدین شاه، اعطای امتیاز تنباکو و لغو آن با حکم تحریم تنباکوی میرزای شیرازی، جدایی قطعی هرات، سرخس، نواحی اطراف رود جیحون و بخشی از سیستان و بلوچستان از ایران، اعطای امتیازات مختلف به دولت انگلیس و روسیه و افزایش نفوذ آنان در تمام امور کشور، انجام مسافرت های پرهزینه و خوشگذارانی های پر خرج و... از جمله حوادث و رویدادهای دوران سلطنت این شاه قاجار می باشد. به طور کلی در دوره پادشاهی او، نفوذ و مداخله بیگانگان در امور ایران، بیش از پیش افزایش یافت. با قتل ناصر الدین شاه، چهارمین شاه از سلسله قاجار، یک دوره تاریک پنجاه ساله از تاریخ ایران به پایان رسید و زمینه برای انقلاب مشروطه هموار شد.

ص:107

_ شهادت روحانی مجاهد آیت اللّه «سید حسن شیرازی» توسط مزدوران استکبار جهانی (1359 ش)(1)

_ عملیات کوچک تپه چشمه در دزفول توسط ارتش جمهوری اسلامی ایران (1360ش)

_ روز جهانی کار و کارگر(2)


1- آیت اللّه سید حسن حسینی شیرازی در سال 1314 ش 1354 ق در خاندان علم و فضیلت و تقوا در نجف اشرف به دنیا آمد. پدرش آیت اللّه میرزا مهدی شیرازی از علما و فقهای حوزه علمیه نجف و کربلا به شمار می رفت. سید حسن مقدمات و سطوح علوم حوزوی را در کربلا فراگرفت و در درس خارج پدرش و نیز آیت اللّه سید محمد هادی میلانی حاضر شد و از محضر آیت اللّه شیخ محمدرضا اصفهانی در فلسفه و علوم عقلی بهره گرفت. وی در این هنگام بر ضد رژیم بعث عراق وارد فعالیت های سیاسی شد و در این مسیر رنج های بی شماری را به جان خرید. این روحانی مجاهد پس از مدتی به سبب فعالیت های وسیع سیاسی و اجتماعی مجبور به ترک عراق و اقامت در سوریه و لبنان گردید و در آن حال هم به فعالیت های خود ادامه داد. تأسیس حوزه علمیه لبنان، تأسیس جمعیت جَماعهُ العُلما و حوزه علمیه زینبیه در سوریه از جمله اقدامات وی در این زمان بود. همچنین ایشان در جریان مناظره و گفتگو با بزرگان و دانشمندان سوری، موفق به هدایت آنان در مسیر اهل بیت گردید. فعالیت های روزافزون این مجاهد نستوه، بیش از پیش بر رژیم خونخوار بعث عراق گران آمد و زمینه از میان برداشتن ایشان را فراهم نمود. تا این که آیت اللّه سید حسن شیرازی در یازدهم اردیبهشت 1359 برابر با شانزدهم جمادی الثانی 1400 به هنگام عزیمت جهت شرکت در مجلس ختم آیت اللّه سید محمد باقر صدر، از سوی مزدوران استکبار جهانی در بیروت مورد هجوم وحشیانه قرار گرفت و به طرزی فجیع به شهادت رسید. پیکر خونین این مبارز مسلمان پس از انتقال به قم و پس از تشییعی باشکوه و نمازِ آیت اللّه سید محمد رضا گلپایگانی در جوار حرم مطهر حضرت معصومهس به خاک سپرده شد.
2- در اول ماه مه 1886 م برابر با 11 اردیبهشت 1265ش، پلیس شیکاگو با حمله به تظاهرات گسترده کارگران که در مورد مسائل کاری و نیز درخواست تشکیل اتحادیه های کارگری برپا شده بود، آنان را به خاک و خون کشید. چند روز بعد، دادگاه چند تن از رهبران کارگران را محاکمه و به مرگ محکوم کرد. در سال 1889 م 1268 ش کنگره بین المللی کارگران در پاریس، به پیشنهاد نماینده کارگران آمریکا، روز اول ماه مه برابر با یازدهم اردیبهشت هر سال را به عنوان روز جهانی کارگر برگزید و در پی آن در بسیاری از کشورهای دنیا، کارگران، این روز را گرامی داشتند. مهم ترین سازمانی که هم اکنون به عنوان یک نهاد خودمختار و وابسته به سازمان ملل متحد، متولی مسائل مربوط به کار و کارگر می باشد، سازمان بین المللی کار است. این سازمان از آن جهت در میان سازمان های جهانی منحصر به فرد است که در تنظیم سیاست های آن، نمایندگان کارگران و کارفرمایان، از حق اظهارنظر برابر با نمایندگان دولت ها برخوردارند. از مهم ترین اهداف این سازمان، تصویب کنوانسیون ها و توصیه هایی است که متضمن برقراری معیارهایی در ارتباط با مسائل کارگری در زمینه هایی مانند آزادی عضویت در تشکُّل ها، دستمزدها، ساعات و شرایط کار، جبران خسارت های وارده به کارگران، بیمه های اجتماعی، مرخصی با استفاده از حقوق، ایمنی صنعتی، خدمات اشتغال و بازرسی مسائل مرتبط می باشند.

ص:108

12اردیبهشت

12اردیبهشت

_ تشکیل دولت دکتر «محمد مصدق» (1330ش)

_ افتتاح راه آهن تهران _ مشهد (1336 ش)

_ تجمع اعتراض آمیز دبیران و آموزگاران تهران در میدان بهارستان (1340ش)(1)


1- در روز 12 اردیبهشت 1340 ش، تمام دبیران و آموزگاران کشور جهت اعتراض به کمی حقوق در سراسر کشور دست به اعتصاب زده و از حضور در کلاس درس خودداری نمودند. فرهنگیان تهران نیز از بامداد در میدان بهارستان گرد آمده و با ایراد سخنرانی های تند و کوبنده، خواسته خود را عنوان کردند و از نمایندگان مجلس خواستند تا هرچه زودتر به تقاضای آنان ترتیب اثر دهند. پلیس تهران برای متفرق ساختن آنها به رویشان آتش گشود و یک نفر را کشت. در این هنگام دانشجویان و دانش آموزان به جمع معلمان پیوسته و تهران حالت خاصی به خود گرفت. این تجمعات در روزهای بعد نیز ادامه یافت و به استعفای شریف امامی از نخست وزیری انجامید.

ص:109

_ شهادت عالم مجاهد، آگاه و اندیشمند بزرگ اسلام استاد «مرتضی مطهری» (1358)(1)


1- آیت اللّه مرتضی مطهری در سال 1299 ش در خانواده ای روحانی در شهرستان فریمان از توابع استان خراسان دیده به جهان گشود. دروس ابتدایی را در مکتب و نزد پدر فرا گرفت و در 12 سالگی وارد حوزه علمیه مشهد شد. وی همچنین در 15 سالگی در قیام مردمی مسجد گوهرشاد مشهد در تیرماه 1314 حضور داشت و این حادثه، نقش عمیقی در شکل گیری تفکرش علیه نظام طاغوتی پهلوی بر جای گذاشت. استاد مطهری در سال 1315 برای ادامه تحصیلات حوزوی وارد حوزه علمیه قم شد. وی در آنجا از محضر استادان بزرگواری چون آیات عظام سید حسین بروجردی، سیدمحمدتقی خوانساری، امام خمینی، علامه طباطبایی، سید محمد حجت کوه کمره ای، سید محمد محقق داماد، میرزا مهدی آشتیانی، شیخ مهدی مازندرانی و میرزا علی آقا شیرازی بهره های وافر برد و به مقام اجتهاد نائل آمد. ایشان پس از مدتی به تهران مهاجرت کرد و به تدریس در دانشگاه اشتغال ورزید. استاد مطهری پلی میان حوزه و دانشگاه برقرار کرد و جوانان دانشجو را از غلتیدن به دام های الحاد و التقاط آگاهی بخشید. وی در قیام 15 خرداد سال 1342 نقشی مؤثر و روشنگری داشت و به همراه تعدادی از علما و روشنفکران دستگیر و زندانی گردید. شهید مطهری پس از آزادی از زندان، نظر به قطع ارتباط مردم با امام خمینی ره به خاطر تبعید معظم له به ترکیه و عراق، مسؤولیت عظیم نمایندگی حضرت امام در میان اقشار جامعه را برعهده گرفت و در این راستا در رأس شورایی جهت نظارت بر حفظ خط فکری «هیئت های مؤتلفه» از سوی امام خمینی رحمه الله تعیین شد. استاد مطهری چه پیش از پیروزی انقلاب و چه پس از آن، به عنوان یکی از چهره های برجسته علمی، مذهبی و سیاسی در پیروزی انقلاب و استقرار حکومت اسلامی نقش بسزایی داشت و یکی از بنیان گذاران اصلی راه پیمایی های سراسری مردم علیه نظام طاغوتی پهلوی محسوب می شد. شهید مطهری در هنگام پیروزی انقلاب اسلامی، از سوی امام خمینی رحمه الله به عضویت شورای انقلاب اسلامی منصوب گردید و یکی از تصمیم گیرندگان و سیاستگزاران اصلی کشور انقلابی ایران به شمار می رفت. این مجاهد سترگ سرانجام در پایان یکی از جلسات که به تنهایی راهی خانه اش بود، مورد سوءقصد یکی از اعضای منحرف گروهک فرقان قرار گرفت و به لقاءاللّه پیوست و پس از تشییع باشکوه در تهران و قم، در جوار حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد. از استاد شهید مرتضی مطهری، قریب به 80 کتاب ارزنده برجای مانده است که امام خمینی رحمه الله همگان را به پاس داشتن آنها سفارش کرده است. ایشان فرمود: «من به دانشجویان و طبقه روشنفکران متعهد توصیه می کنم که کتاب های این استاد عزیز را نگذارند با دسیسه های غیراسلامی فراموش شود».

ص:110

_ روز معلم(1)

13اردیبهشت

13اردیبهشت

_ انعقاد قرارداد «فین کن اشتاین» بین ایران و فرانسه در زمان «فتحعلی شاه قاجار» (1186 ش)(2)


1- استاد مطهری پس از عمری مجاهدت در راه خدا و تلاش خستگی ناپذیر در زمینه های فرهنگی، سیاسی و مذهبی به دست جاهل ترین و جنایتکارترین دشمنان اسلام به ملکوت اعلی پیوست. او که معلم اخلاق، فلسفه، عرفان و مسائل اقتصادی بود در تمامی این زمینه ها کارهای تحقیقاتی و بنیادی شایسته ای انجام داده است. به همین مناسبت 12 اردیبهشت، سالروز شهادت این معلم نمونه و اسوه تقوا در نظام جمهوری اسلامی ایران، به عنوان روز معلم نامگذاری شده است تا همواره و همه ساله ضمن بزرگداشت خاطره آن رادمرد بزرگ و مجتهد و فیلسوف بلندآوازه، از زحمات بی شائبه و ایثارگرانه طبقه عظیم معلمان که وظیفه سنگین آموزش و پرورش کودکان، نوجوانان و جوانان این مرز و بوم را برعهده دارند، قدردانی گردد.
2- به دنبال حملات پی درپی قوای روسیه به مناطق شمالی ایران، دولت ایران برای دفع این حملات، ابتدا از انگلستان تقاضای کمک کرد. لیکن انگلیسی ها به علت اتحاد با روسیه بر ضد فرانسه، حاضر به همکاری با ایران نشدند. ناچار دولت ایران به ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه توسل جست و ناپلئون نیز که برای مقابله با انگلستان به یک متحد در منطقه نیاز داشت درخواست ایران را پذیرفت. از این رو بین طرفین، عهدنامه ای به نام فین کن اشتاین منعقد شد. به موجب این قرارداد، فرانسه تعهد کرد که با ارسال اسلحه و کارشناس نظامی، ایران را در باز پس گیری گرجستان و دیگر متصرفات روسیه در خاک ایران یاری کند. در برابر، ایران تعهد سپرد که تمامی روابط سیاسی و تجاری خود را با انگلستان قطع و به این کشور اعلان جنگ دهد و در جنگ فرانسه با انگلیس و روس، متحد فرانسه باشد. همچنین اگر ناپلئون بخواهد از ایران به هند که مستعمره انگلیس بود، لشکرکشی کند، ایران امکانات خود را برای عبور سپاهیان فرانسه در اختیار آنها قرار دهد. پس از انعقاد این پیمان، گروهی از مستشاران نظامی به فرماندهی ژنرال گاردان به ایران آمدند تا لشکریان ایران را رسم جنگ های اروپایی بیاموزند. این معاهده دیری نپایید و ناپلئون بر خلاف قرار خود، پس از مدتی با روسیه طرح دوستی ریخت و مستشاران فرانسوی، ایران را ترک کردند.

ص:111

_ درگذشت «میرزا حبیب اللّه قاآنی شیرازی»، حکیم و شاعر پرآوازه عصر قاجار (1233 ش)(1)

_ ادامه اجتماع دبیران تهران در میدان بهارستان (1340 ش)(2)


1- میرزا حبیب اللّه قاآنی شیرازی در سال 1186 ش 1222 ق به دنیا آمد. وی برای کسب علم و دانش راهی مشهد شد و به سرودن شعر پرداخت. قاآنی پس از ده سال توانست در علومی چون نحو، بیان، اصول هندسه، نجوم، حکمت، کلام، فلسفه و فنون ادب و شعر مهارت پیدا کند و پس از مدتی راهی دربار ناصرالدین شاه قاجار شود. وی از مداحان شاهان و شاهزادگان قاجاری بود و قسمت بزرگی از عمر خود را در تهران به مدح محمد شاه و ناصرالدین شاه گذراند. او نخستین شاعر ایرانی بود که به زبان فرانسه آشنا شد. اختصاص او به ساختن قصاید طولانی، متضمن اوصاف خوشایند و آوردن الفاظ خوش آهنگ و تسلط بر ایراد کلمات و لغات مترادف، بسیار است و به همین سبب در گفتارش، لفظ بر معنی به شدت برتری دارد، او از دانشمندان، ادبا و شعرای قرن خود به شمار می رفت و حتی عده ای وی را برجسته ترین شاعر عصرش دانسته اند. قاآنی در انواع شعر به ویژه مسمَّط و ترکیب بند دارای مهارتی بسزا بود و سبک مخصوصی داشت که پس از وی، سال ها مورد تقلید بعضی شاعران قرار گرفت. گذشته از دیوان شعر، از این شاعر کتابی با نام پریشان بر جای مانده که به سبک گلستان به نگارش درآمده است. قاآنی سرانجام در 13 اردیبهشت 1233 ش برابر با 5 شعبان 1270 ق در 47 سالگی دار فانی را وداع گفت و در حرم حضرت عبدالعظیمع در شهر ری مدفون شد.
2- پس از آن که اجتماع روز 12 اردیبهشت آموزگاران که از کمی حقوق خود ناراضی بودند با حمله پلیس مواجه شد، این تجمع در این روز نیز ادامه یافت. این اعتصابات و عدم رضایت کارمندان دولت خصوصا دبیران مدارس، در تمام کشور وجود داشت و بیم آن می رفت که آشوب و ناامنی سراسر مملکت را فرا گیرد. دولت شریف امامی ظرف هفت ماه با تعیین سه وزیر فرهنگ، نتوانسته بود به خواسته معلمان کشور که حقوق ناچیزی دریافت می کردند، جامه عمل بپوشاند. بنابراین این تجمعات در تهران و تمام شهرستان ها تشکیل شده بود و گسترش می یافت.

ص:112

_ شهادت «مهدی فلاحت پور» تصویربردار (1371 ش)(1)

_ روز جهانی مطبوعات(2)

14اردیبهشت

14اردیبهشت

_ تصویب قانونِ تأسیس «بانک ملی ایران» در مجلس شورای ملی (1306 ش)(3)


1- مهدی فلاحت پور، در سال 1343 به دنیا آمد و از سال 1366 وارد گروه تلویزیونی جهاد سازندگی شد. تصویربرداری چند قسمت از مجموعه روایت فتح، دسته ایمان و... از کارهای مهم اوست. او که عضو گروه تصویربرداران مجموعه روایت فتح بود، در پی مأموریتی که از طرف شبکه دوم صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به لبنان سفر کرده بود به هنگام تصویربرداری، در جریان تهاجم هواپیماهای جنگنده اسرائیلی به آن منطقه به شهادت رسید. شهید مهدی فلاحت پور برنده دیپلم افتخار و جایزه بهترین فیلم برداری برای مجموعه فیلم روایت فتح در سال 1371 شده است.
2- 5.به پیشنهاد سازمان تربیتی، علمی و فرهنگی ملل متحد، یونسکو، و تصویب مجمع عمومی سازمان ملل در سال 1370 ش 1991 م روز سیزدهم اردیبهشت برابر با سوم ماه میِ هر سال به عنوان روز جهانی مطبوعات شناخته شده است. امروزه، مطبوعات در زمینه مسائل تحلیلی، سرعت در اطلاع رسانی، حرکت و پیش بینی برخی از وقایع و رویدادها و ارایه آگاهی های لازم به جامعه برای بالا بردن حساسیت های مردم نسبت به واقعیات اجتماعی، نقش بسزایی دارند. مطالب و نوشته هایی که چاپ و انتشار می یابند و برای مطالعه در دسترس عموم مردم قرار می گیرند، اعم از کتاب، مجله، ماهنامه و... را مطبوعات می نامند. اما در عرف عام، مطبوعات بیشتر به روزنامه ها و مجله هایی اطلاق می شود که اخبار روز جدید در آن به چاپ رسیده باشد.
3- در چهاردهم اردیبهشت ماه سال 1306 ش، قانونی از مجلس شورای ملی گذشت که به موجب آن، دولت، مأمور تاسیس بانکی برای پیشرفت امور بازرگانی و کشاورزی و پیشه و هنر گردید. سرمایه این بانک طبق قانون، 150 میلیون ریال پیش بینی شده بود که قرار شد از محل فروش جواهرات سلطنتی تامین شود. چون از این کار، سرمایه کافی به دست نیامد، به کمک دولت، مبلغ بیست میلیون ریال سرمایه مقدماتی به بانک داده شد. پس از تصویب این تصمیم در کمیسیون دارایی مجلس، بانک ملی ایران در 17 شهریور ماه 1307 ش رسما افتتاح شد.

ص:113

_ ویرانی شهر لار و دهکده گراش به فاصله 4 ساعت در اثر وقوع زلزله (1339 ش)

_ استعفای«شریف امامی» به دنبال اوج گیری تظاهرات دبیران و مشاجراتِ درونی مجلس (1340ش)(1)

_ سرنگونی هواپیمای حامل «بن یحیی» وزیر امور خارجه الجزایر توسط عراق (1360 ش)(2)


1- ادامه اعتصاب فرهنگیان که از روزهای قبل در اعتراض به کمی حقوق خود آغاز شده بود، باعث شد که در مجلس شورای ملی، دو تن از نمایندگان، دولت جعفر شریف امامی را به علت عدم رسیدگی به کار فرهنگیان و قتل یکی از آنان در جریانات اخیر استیضاح کرده و دولت را مسؤول حوادث پیش آمده بدانند. شریف امامی، نخست وزیر نیز یکی از وکلای مجلس که قبلاً وزیر فرهنگ بوده را مورد حمله قرار داده و او را توبیخ کرد. ولی رییس مجلس از ادامه سخنان شریف امامی جلوگیری کرد و شریف امامی نیز با اعتراض جلسه مجلس را ترک نمود. شریف امامی که در حقیقت از مجلس اخراج شده بود، از مجلس به دربار رفت و استعفای خود را به شاه تسلیم نمود. وی کشور را با مشکلاتی که ظرف هشت ماه از نخست وزیری خود حل نکرده بود و شاید بر بار آن نیز افزوده بود تنها گذاشت و سکان کشتی را به دست دیگری سپرد و موقتا از صحنه سیاسی کنار رفت.
2- پس از پایان سفر رسمی بن یحیی وزیر امور خارجه الجزایر به ایران، هنگامی که هواپیمای حامل وی در حال برگشت به این کشور بود، مورد حمله هواپیماهای جنگنده عراقی قرار گرفت و با سرنگونی آن، تمامی مسافران هواپیما کشته شدند. در پی این حادثه نماینده ویژه رییس جمهور اسلامی ایران و چندین هیئت برای بررسی چگونگی حادثه به محل اعزام شدند. مسؤولان ایرانی اعلام کردند که بر اساس اسناد به دست آمده، هواپیماهای عراقی در تعقیب هواپیمای الجزایری بودند. به همین مناسبت از سوی دولت، سه روز عزای عمومی اعلام شد. چند روز بعد، پیکر کشته شدگان حادثه با حضور هیئت اعزامی از طرف رییس جمهور الجزایر، از مقابل مجلس شورای اسلامی در تهران تشییع شد و سپس به آن کشور منتقل گردیدند. همچنین از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران، وزیر امور خارجه وقت، در رأس هیئتی برای شرکت در مراسم تشییعِ وزیر امور خارجه الجزایر و ابلاغ پیام همدردی دولت و ملت ایران، راهی الجزایر شد. چند روز بعد، هیئتی از الجزایر برای بررسی حادثه سقوط هواپیما وارد تهران گردید و پس از به نتیجه رسیدن تحقیقات مربوطه، رییس جمهور، رییس مجلس، نخست وزیر و مسؤولان دفتر سیاسی جبهه آزادی بخش الجزایر به صورت رسمی از جمهوری اسلامی ایران تشکر کردند. حمله هواپیماهای عراقی به هواپیمای حامل وزیر امور خارجه الجزایر، باعث لکه دار شدن چهره عراق نزد جهانیان، به ویژه دولت های عرب منطقه گردید.

ص:114

_ درگذشت استاد «احمد طاهری عراقی» ادیب معاصر (1370 ش)

_ رحلت دانشمند بزرگ مسلمان آیت اللّه «سید امیر محمدکاظمی قزوینی» (1373 ش)(1)


1- آیت اللّه سیدامیرمحمد کاظمی قزوینی در سال 1296ش 1335 ق در کویت در بیت علم و تقوا به دنیا آمد. وی در هشت سالگی به همراه پدر دانشمندش به بصره کوچید و به تحصیل علوم ادبی و متون فقهی پرداخت. در 18 سالگی، به شوق فراگیری دانش اهل بیتع به شهر نجف روی آورد و پس از تکمیل سطح، به فراگیری خارج فقه و اصول پرداخت. آیت اللّه قزوینی در این مسیر از محضر بزرگانی همچون آیات عظام: سید ابوالحسن اصفهانی و شیخ محمدرضا آل یاسین و... بهره برد و پس از سالیانی، از مراجع بزرگواری همچون سید محسن حکیم، سید عبدالهادی شیرازی، سید محمود شاهرودی و شیخ محمدحسین کاشف الغطاء اجازه اجتهاد گرفت. ایشان پس از فوت پدر، به بصره بازگشت و به تبلیغ مذهب اهل بیت(ع) از طریق تدریس، تالیف، امامت جماعت، وعظ و ارشاد مردم و مناظره با منحرفان پرداخت. آیت اللّه قزوینی در انجام رسالت دینی خویش از کسی نمی هراسید و در این راه آزار بدخواهان را به جان می خرید. در نهایت، اثرات تبلیغی این فقیه بزرگوار به جایی رسید که دشمنان و مخالفانش در حزب بعث عراق، قصد کشتن ایشان و به آتش زدن خانه اش را داشتند که او به ناچار در سال 1350ش به کویت هجرت کرد. از این مجاهد سترگ بیش از چهل اثر ارزشمند برجای مانده که بیشتر در زمینه های فقه، اصول، کلام و تاریخ بوده که نشانگر دانش سرشار وی و کوشش ارزنده ایشان در حمایت از دین و دفاع از مذهب و پاسخگویی به مخالفان و حل مشکلات فکری مردم است. آیت اللّه قزوینی سرانجام در چهاردهم اردیبهشت 1373ش برابر با بیست و سوم ذی قعده 1414ق در 77 سالگی رحلت کرد و حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.

ص:115

_ برگزاری بزرگداشت سرداران شهید سپاه و 36 هزار شهید تهران توسط سپاه پاسداران (1376 ش)

15اردیبهشت

15اردیبهشت

_ فرمان «محمدعلی شاه قاجار» برای احیای مشروطه و برگزاری انتخابات مجلس (1288 ش)(1)

_ صدور تاریخی ترین سند مبارزه امام خمینی رحمه الله برای دعوت به قیام برای خدا (1323 ش)(2)


1- مقاومت بی امان مردم تبریز بر ضد استبداد محمدعلی شاهی و ایستادگی ایشان در مقابل قوای بیگانه روس و اوج گیری مخالفت با استبداد شاه در شهرها، شاه را به شدت مضطرب ساخت. این اضطراب زمانی به اوج رسید که مجاهدان گیلان، قزوین را در نیمه فروردین آن سال فتح کردند و شاه قاجار اطمینان یافت که آنان هوای تصرف پایتخت و قصد مجازات او را دارند. به همین سبب به احیای مشروطه و برگزاری انتخابات مجلس فرمان داده و طی آن، بر پایبندی خود به اصول مشروطه تاکید و عهد نمود مجلس شورای ملی دایر و امور مملکت مطابق میل ملت پیش رود. این فرمان که در 15 اردیبهشت 1288 ش برابر با 14 ربیع الثانی 1327 ق منتشر شد، موجی از خوشحالی مردم را در شهرها به همراه آورد. هرچند، برخی، صدور این فرمان را بازگشت مجدد مشروطه پنداشته و شاه را متنبه و نادم می دانستند اما اردوی ملیّون که به شاه اطمینانی نداشتند، اعتنایی به فرمان او نکردند و همچنان به پیشروی خود تا نیل به هدف اصلی ادامه دادند تا اینکه تهران را فتح کردند و شاه را سرنگون نمودند.
2- در حالی که تبلیغات مسموم علیه اسلام و روحانیت و حوزه های علمیه، سعی داشت در سطح وسیعی مردم را از اصول راستین اسلام دور نماید، حضرت امام خمینی ره در 15 اردیبهشت 1323 ش برابر با 11 جمادی الاول 1363 در سن چهل و دو سالگی، اولین بیانیه سیاسی خود را صادر کردند. در این بیانیه، حضرت امام ضمن بررسی و تحلیل اوضاع گذشته، حال و آینده مردم، قیام برای خدا را تنها راه اصلاح جهان عنوان کرده که آن، فلسفه بعثت همه انبیای الهی بوده است. ایشان در ادامه، دلایل بدبختی مسلمانان و ملت ایران را تشریح می کنند و در قسمت دیگری، مسؤولیت سنگین علما و روحانیان را برشمرده و عواقب زیان بار غفلت سیاسی آنها را متذکر می شوند. در ادامه، ایشان در این بیانیه، صریحا علمای اسلام و جامعه اسلامی را به قیام عمومی فراخواندند و نسبت به سکوت در برابر توطئه های ضد اسلام هشدار دادند. مقصود امام از انتشار این بیانیه، به صدا در آوردن زنگ خطر و بیدار باشی برای طلاب جوان بود. این اقدام، شخصیت و موضع سیاسی ایشان را بیش از پیش آشکار کرد و به تدریج زمینه حضور عده ای از یاران همفکر را در جمع شاگردنشان ایشان فراهم آورد. این اشخاص کسانی بودند که هسته اصلی اقدامات انقلابی سال های بعد را تحت رهبری معظمٌ له، تشکیل دادند.

ص:116

_ انحلال رسمی حزب توده به دلیل خیانت به آرمان های جمهوری اسلامی (1362 ش)(1)


1- حزب توده ایران در سال 1320 ش با مرام کمونیستی تشکیل شد. اما طولی نیز نکشید که این حزب به عامل و مزدور شوروی در ایران تبدیل گشت و به همین دلیل هیچ گاه مردم مسلمان ایران از آن استقبال نکردند. حزب توده به جریان ملی شدن صنعت نفت ایران خیانت کرد و در ازای اعطای امتیاز نفت جنوب به انگلیس، خواستار واگذاری نفت شمال ایران به شوروی شد تا به اصطلاح، توازن برقرار شود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، فعالیت حزب توده که در زمان رژیم شاه ممنوع شده بود پس از سی سال، از سر گرفته شد. اما اعضای این حزب همچنان به تلاش برای تأمین منافع نامشروع شوروی در ایران ادامه دادند. به طوری که در اعترافات صریح رهبران حزب توده، همکاری این حزب با شوروی تأیید و حتی مطرح شد که در واقع سفیر شوروی در تهران، تصمیمات کمیته مرکزی حزب توده را تأیید نهایی می کرده است. در پی این اعترافات و اطلاعات به دست آمده توسط نیروهای امنیتی در مورد نقش شوروی در توطئه علیه انقلاب اسلامی، دستور اخراج هجده تن از افراد سفارت شوروی در ایران صادر شد. پس از آن که شوروی از رسیدن به اهداف خود در ایران مأیوس شد، با همکاری عوامل داخلی خود در ارتش، در توطئه ای برای براندازی نظام جمهوری اسلامی شرکت کرد. اما با هوشیاری عناصر مؤمن و انقلابی در ارتش و نیروهای امنیتی، این توطئه، خنثی شد. پس از افشای نقش حزب توده ایران در طرح کودتای شوروی علیه انقلاب اسلامی ایران در سال 1361، مسؤولان نظام جمهوری اسلامی، ادامه فعالیت این حزب را بر خلاف مصالح نظام تشخیص داده و پس از دستگیری سران آن، حزب توده را منحل اعلام کردند.

ص:117

_ صدور فرمان اجرایی دولت آمریکا در تحریم اقتصادی جمهوری اسلامی ایران (1374 ش)(1)

_ درگذشت شاعر توانا و ادیب معاصر استاد «محمدعلی مردانی» (1378 ش)(2)


1- پس از آنکه دولت آمریکا، تحریم های اقتصادی خود در طول سال های جنگ تحمیلی را کافی ندید، به فکر این افتاد که دامنه این تحریم ها را وسعت داده و جمهوری اسلامی ایران را در جهان منزوی سازد. از این رو، بیل کلینتون، رییس جمهور وقت آمریکا در پانزدهم اردیبهشت ماه 1374 ش، با مستمسک قرار دادن این که عملکرد ایران، باعث تهدید علیه صلح و امنیت کلیه ملت هاست؛ ایران همچنان از تروریسم بین المللی حمایت می کند؛ روند صلح خاورمیانه را به مخاطره می افکند و به دنبال دستیابی به سلاح های کشتار جمعی است تحریم هایی علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال نمود. ممنوعیت صادرات کالا و تکنولوژی و خدمات به ایران، ممنوعیت هرگونه معامله با ایران، ممنوعیت سرمایه گذاری های جدید از طرف آمریکاییان با ایران، ممانعت شرکت های آمریکایی از فراهم آوردن تسهیلات برای شرکت های تحت کنترل آمریکا که با ایران معامله می کنند، از جمله موارد این تحریم بود. علی رغم گستردگی این تحریم و تحریم های بعد، آمریکا هیچ گاه به هدف خود که همان به زانو درآوردن دولت و ملت انقلابی ایران و منزوی کردن جمهوری اسلامی است، نائل نشد و در طول سالیان بعد، ایران به عنوان یکی از کشورهای در حال رشد و مطرح در عرصه های منطقه ای و بین المللی عنوان گردیده است.
2- استاد محمد علی مردانی، در سال 1301 ش در یکی از روستاهای توابع شهرستان خمین در استان مرکزی به دنیا آمد. وی از کودکی به شعر علاقه مند شد. در ده سالگی به مرثیه و مدیحه سرایی پرداخت و در تکایا و مجالس سوگواری اباعبداللّه الحسینع مرثیه سرایی می کرد. استاد مردانی در زمان رژیم پهلوی، در شهر خمین، به تشکیل مجمع مداحان همت گماشت ولی مورد غضب رژیم ستم شاهی قرار گرفت و خانه اش توسط مزدوران محلی به آتش کشیده شد. وی در سال 1331 ش ساکن تهران شد و از آن پس انجمن نغمه سرایان مذهبی شرق تهران را تاسیس کرد. مردانی پس از پیروزی انقلاب، فعالیت خود را شدت بخشید و به عضویت شورای شعر وزارت ارشاد اسلامی و واحد ادبیات حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی درآمد. وی همچنین در طول جنگ تحمیلی، در جبهه ها حضور داشت و در این راه دچار عوارض جسمی گردید. مردانی شاعری اخلاص پیشه و عارفی وارسته بود و نسبت به چهارده معصوم(علیهم السلام) اخلاص کامل داشت. استاد مردانی در طول عمر خود توفیق تالیف و گردآوری حدود هفتاد مجموعه شعر را یافت که اغلب آنها به چاپ رسیده که مجموعه آفتاب، ادبیات عاشورا، همراه با کاروان، حریم عشق، راهیان عاشورا، فروغ ایمان و نوای رزمندگان از آن جمله است. استاد مردانی سرانجام پس از تحمل سال ها رنج بیماری در نیمه اردیبهشت 1378 ش برابر با 18 محرم 1420 ق در 77 سالگی بدرود حیات گفت و در قطعه فرهیختگانِ بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

ص:118

_ رحلت محقق فرزانه و پژوهشگر نهج البلاغه حجت الاسلام «محمد دشتی» (1380 ش)(1)

_ اعلام عزای عمومی در پی دریافت خبر شهادت جمعی از علما در عراق (1382 ش)(2)


1- استاد فرهیخته، حجت الاسلام و المسلمین شیخ محمد دشتی در سال 1330 ش 1370 ق در مازندران به دنیا آمد و پس از فراگیری تحصیلات ابتدایی به آموختن علوم دینی روی آورد. وی پس از تلاش و پشتکار فراوان، در بیست سالگی به درس خارج فقه و اصول حضرات آیات: میرزا هاشم آملی، ناصر مکارم شیرازی، علی مشکینی اردبیلی و عبداللّه جوادی آملی راه یافت و مبانی حکمت و فلسفه را از استادان فن آموخت. حجت الاسلام دشتی پس از آن به تالیف و تدریس و تحقیق روی آورد تا اینکه در سال 1367، مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین را بنیان نهاد و با کمک گروهی از محققان، کتاب های ذیل را فراهم نمود: فرهنگ سخنان معصومین در 15 جلد، تحلیل تاریخی سیاسی معصومین در 14 جلد و سیره امام علیع در 15 جلد، ترجمه نهج البلاغه، فرهنگ واژه ها، موضوعات کلی و معارف نهج البلاغه در 4 جلد، اسناد و مدارک نهج البلاغه و ده ها اثر دیگر. ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی یکسره به تلاش و کوشش در راه احیای شعائر دینی می پرداخت و هماره به تبلیغ دین در شهرهای مختلف کشور و تدریس در نهادهای انقلابی و دانشگاه ها و سخنرانی همت گماشت تا این که در بازگشت از سفر تبلیغی خویش از کاشان در 5 اردیبهشت 1380 دچار سانحه تصادف شد و پس از گذشت ده روز، در نیمه همان ماه برابر با 11 صفر 1422ق در پنجاه سالگی بدرود حیات گفت و در حرم مطهر حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.
2- در پی اعلام خبر شهادت 182 تن از فضلا و علمای حوزه علمیه نجف اشرف که تصور می شد در زندان های رژیم بعثی عراق به سر می برند، روز پانزدهم اردیبهشت 1382، عزای عمومی اعلام شد و کلیه حوزه های علمیه جهان تشیع، تعطیل گردیدند. اعلام خبر شهادت این افراد که 138 تن از آنان ایرانی و مابقی از دیگر کشورها بوده اند، شخصیت ها، گروه ها و نهادهای مختلف کشور این جنایت رژیم سرنگون شده بعث را محکوم کردند. همچنین مجالس بزرگداشت متعددی در حوزه های علمیه در شهرهای گوناگون برگزار شد. در پیام مقام معظم رهبری، حضرت آیت اللّه خامنه ای که در همین زمینه منتشر شد. ایشان مسؤولیت این جنایت را تنها مختص رژیم سفاک عراق ندانستند و کسانی را که با کمک ها و سیاست های خود، آن رژیم را تقویت و تجهیز کرده اند نیز مسؤول این حادثه در پیشگاه خدا و مردم عراق عنوان کردند. شهادت این افراد تنها یکی از جنایات بی شمار در دوران سیاه حاکمیت رژیم بعث عراق است.

ص:119

_ روز بزرگداشت «شیخ صدوق» دانشمند شهیر شیعه(1)


1- ابوجعفر محمد بن علی بن بابْوِیْه معروف به شیخ صدوق در حدود سال 306ق در خاندان اهل علم و فقاهت و با بشارت حضرت صاحب الزمانعج در شهر مقدس قم به دنیا آمد. محمد در سنین کودکی فراگیری دانش دینی را آغاز کرد و در محضر پدر و دیگر استادان رشد یافت. وی پس از آنکه به مرتبه بالایی در علم رسید، برای درک محضر اساتید بزرگ و حدیث شناسان آن دوران، سفرهای علمی خود را آغاز کرد و از بیش از 200 تن از دانشمندان بزرگ عصر بهره برد. پس از سفر به بغداد، شهرت علمی او آن چنان دانشمندان آن دیار را تحت تاثیر قرار داده بود که تمام آنها را مجذوب خود کرد و از شعاع وجودی خود بهره مند ساخت. در حلقه درسی این فقیه سترگ، عالمان نامداری پرورش یافتند که شیخ مفید، حسن بن محمد قمی، علم الهدی سید مرتضی، هارون بن موسی تلعکبری و حسین بن عبیداللّه غضائری از آن جمله اند. همچنین کتاب عظیم «من لایحضر الفقیه» در 4 جلد به عنوان یکی از ارکان کتب اربعه شیعه، شامل شش هزار حدیث و بر اساس موضوعات مختلف فقهی و نیز کتاب مدینه العلم در 10 جلد که مفقود شده، امالی، خِصال، عیون اخبار الرّضا(ع) و عِلَلُ الشرایع از جمله سیصد کتاب ارزشمند این عالم کم نظیر شیعه می باشند. شیخ صدوق در اواخر عمر به درخواست شیعیان شهر ری، ساکن آن شهر شد تا اینکه در سال 381ق در 75 سالگی درگذشت و در مکانی که به نام او مشهور است به خاک سپرده شد.

ص:120

16اردیبهشت

16اردیبهشت

_ آغاز نخست وزیری «علی امینی» مهره سرسپرده طاغوت (1340 ش)(1)

_ رحلت عالم و فقیه بزرگ، آیت اللّه «روح اللّه کمالوند خرم آبادی» (1343 ش)(2)


1- به دنبال استعفای دولت جعفر شریف امامی، با مقدماتی که از قبل تدارک دیده شده بود، شاه فرمان نخست وزیری را با اختیارات کامل به نام دکتر علی امینی صادر کرد و او با پشتیبانی و حمایت آمریکا، زمام امور را در دست گرفت. مقدمات نخست وزیری علی امینی از بعد از کودتای 1332 فراهم شد. او با سمت وزیر دارایی در کابینه سپهبد زاهدی، رئیس هیئت نمایندگی ایران در مذاکرات نفت بود. از این لحاظ علی امینی نزد خارجیان و به ویژه آمریکاییان، مقام و موقعیت ویژه ای پیدا کرد. او بعدها سفیر ایران در آمریکا بود. وی با جلب حمایت دموکرات های آمریکا و پس از پیروزی آنان در انتخابات، توانست علی رغم میل شاه به نخست وزیری دست یابد. در واقع او برگزیده حزب دموکرات آمریکا بود و شرط اصلی قبول این سمت از جانب او مبتنی بر این اصل بود که شاه چون طبق قانون اساسی از مسؤولیت مُبرا است و فقط حق سلطنت دارد، بنابراین باید در امور کشور دخالت نکند. امینی سپس از شاه انحلال مجلس شورای ملی و سنا را درخواست نمود و شاه در نوزدهم اردیبهشت به این خواسته او تن داد. دوران نخست وزیری امینی سرانجام پس از چهارده ماه در 27 تیرماه 1341 به پایان رسید.
2- آیت اللّه روح اللّه کمالوند خرم آبادی در سال 1280 ش 1319 ق در خانواده ای کشاورز در خرم آباد به دنیا آمد. وی پس از طی تحصیلات مقدماتی، راهی بروجرد شد و در آن شهر از فقیه بزرگ، آیت اللّه سیدحسین بروجردی کسب فیض نمود. ایشان سپس در اراک به درس آیت اللّه شیخ عبدالکریم حائری حاضر شد و به مدارج بالای علمی رسید. از آن پس و به همراه استاد راهی قم گردید و با حضور آیت اللّه بروجردی در قم، بار دیگر در خدمت آن عالم فرزانه، زانوی ادب زد. از هم بحث های آیت اللّه کمالوند می توان به حضرت امام در فلسفه و آیت اللّه سید محمدرضا گلپایگانی در فقه اشاره کرد. آیت اللّه کمالوند در سال 1330 ش، در 50 سالگی به خواهش مردم خرم آباد و به امر آیت اللّه بروجردی، جهت احیای حوزه علمیه خرم آباد و ارشاد و تبلیغ، راهی این شهر گردید و تا پایان عمر خود در آن شهر ساکن شد. آیت اللّه کمالوند در میان مردم خرم آباد دارای محبوبیتی خاص بود و از نفوذ سیاسی _ اجتماعی یک مرجع بهره می برد که این محبوبیت در سایه اخلاق و پرهیزگاری ایشان شکل گرفته بود. وی در کنار تدریس، از مبارزات سیاسی نیز غافل نبود و در مواقع لزوم از قبیل طرح سربازگیری طلاب، رفراندوم شاه و ملت و... به دستگاه جور تذکر می داد. سرانجام این عالم وارسته پس از عمری مجاهدت و خدمت در شانزدهم اردیبهشت 1343 ش برابر با 23 ذی حجه 1382 ق در 63 سالگی دار فانی را وداع گفت و پس از تشییعی با شکوه، در مسجد بالا سر حرم حضرت معصومهس به خاک سپرده شد.

ص:121

_ تخریب مرکز بهائیان در تهران و شیراز توسط مردم (1344 ش)

_ شهادت «مجید شریف واقفی» از اعضای مجاهدین خلق توسط منافقان این گروه (1354ش)(1)

_ آغاز اولین نمایشگاه مطبوعات ایران (1371 ش)

_ روز جهانی ماما (برابر با ششم می)

17اردیبهشت

17اردیبهشت


1- سازمان مجاهدین خلق ایران در سال 1344 ش توسط تعدادی از جوانان، برای مبارزه مسلحانه با رژیم شاه تأسیس شد. اما برخی از اعضای سست ایمان این سازمان، به تدریج تحت تأثیر افکار مارکسیستی قرار گرفتند و جنگ قدرت برای به دست گرفتن رهبری سازمان مجاهدین خلق آغاز شد. از اواخر سال 1353 و اوایل 1354 ش سازمان منافقین در دیدگاه ها و مواضع ایدئولوژیکی خویش تجدید نظر نمود و به این نتیجه رسید که آن چه در گذشته به آن اعتقاد داشتند، نمی تواند مبنای یک حکومت قرار گیرد. سازمان تصور می کرد که اسلام نمی تواند مسائل اقتصادی را حل و فصل کند و در قالب یک حکومت، اداره مملکت و کشور را عهده دار شود و ایدئولوژی اسلامی یک تفکر سازنده نیست. این تغییر نگرش نسبت به مسائل گوناگون اسلامی و نیز گرایش به سمت تفکرات مارکسیسم _ لنینیسم، باعث واکنش جدی اعضای متدینی گردید که با هدف سرنگونی رژیم طاغوت و روی کار آمدن نظام اسلامی وارد سازمان شده بودند. از جمله این افراد مجید شریف واقفی و مرتضی لباف نژاد بودند که پس از این تغییر مواضع سازمان، دچار تصفیه درون گروهی شده و به طرزی فجیع به شهادت رسیدند.

ص:122

_ وقوع زلزله شدید در سلماس و کشته شدن بیش از دو هزار نفر(1309 ش)

_ درگذشت استاد «بدیع الزمان فروزانفر» نویسنده، شاعر و ادیب برجسته معاصر (1349ش)(1)

_ بمباران زندان «دوله تو» توسط رژیم بعثی عراق (1360ش)(2)

_ درگذشت «مهرداد اوستا» شاعر و قصیده سرا (1370 ش)(3)


1- استاد بدیع الزمان فروزانفرِ خراسانی در حدود سال 1279 ش 1318 ق در بشرویه در استان خراسان به دنیا آمد. تحصیلاتِ خود را در صرف، نحو، معانی، بیان، منطق، حکمت و فلسفه در مشهد و تهران در خدمت استادانی مانند ادیب نیشابوری، میرزا طاهر تنکابنی و سیدکاظم عصار و... به پایان رساند و پس از آن در مدرسه دارالمعلّمین عالی، سمت معلّمی ادبیات را برعهده گرفت. بدیع الزمان از استعداد و هوشی بسزا برخوردار بود و حافظه ای فوق العاده داشت. وی سفرهای علمی متعددی به خارج از کشور انجام داد و در دانشگاه های برخی کشورها، کرسی تدریس زبان و ادبیات فارسی را تاسیس کرد. استاد فروزانفر دانشمندی نکته سنج، استادی محقق و مدرسی بی نظیر بود و علاوه بر داشتن اطلاعات بسیار در زمینه معارف اسلامی و ادبیات فارسی، شاگردان بسیاری تربیت نمود که هریک از آنها در شمار استادان بزرگ به شمار می آیند. از این ادیب گرانقد آثار فراوانی بر جای مانده که تالیف کتاب سخن و سخنوران در چهار جلد، تاریخ ادبیات ایران و نیز تصحیح کلیات شمس تبریزی و نیز تصحیح فیه مافیهِ مولوی و... از آن جمله اند. استاد فروزانفر سرانجام در 17 اردیبهشت 1349 بر اثر سکته قلبی در هفتاد سالگی در تهران دار فانی را وداع گفت و جامعه ادبی ایران را سوگوار نمود.
2- پس از آشوب های منطقه ای در کردستان و اعزام نیروهای نظامی برای آرام ساختن استان کردستان، گروهک منحله دمکرات، تعدادی از این نیروهای فداکار را اسیر و زندانی می سازد. گروهک دموکرات که از نگهداری، مواظبت و تأمین این زندان مخوف به تنگ آمده بود، دست به دامان رژیم بعثی شد و جنایتکاران آن رژیم نیز در این روز با برنامه ای حساب شده به بمباران این زندان پرداخته و عده ای از دلاوران میهن اسلامی را که در اسارت حزب دموکرات بودند، به خاک و خون کشیدند.
3- محمدرضا رحمانی مشهور به مهرداد اوستا _ فرزند محمدصادق از شعرای نامی معاصر _ در سال 1306 ش در بروجرد متولد شد و تحصیلات مقدماتی را در زادگاه خود به پایان برد. وی پس از اخذ لیسانس فلسفه به سمت دبیری، به تدریس پرداخت. استاد مهرداد اوستا، مبارزات سیاسی خود را سال ها پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران آغاز کرد. او در مجموعه اشعار خود و نیز در کتاب «تیرانا» با لحنی تند از رژیم شاه انتقاد کرده است. اَوِستا اشعاری زیبا درباره انقلاب اسلامی و همچنین رثای حضرت امام سروده است. او سال های بسیاری از عمر خود را صرف تحقیق در اشعار شاعرانی همچون حافظ، مولوی، خاقانی و ادبیات اساطیری جهان کرد. مهرداد اوستا در سرودن انواع شعر به ویژه قصیده مهارت و شهرت داشت. وی بعد از انقلاب اسلامی ایران، سمت مشاور فرهنگی ریاست جمهوری را بر عهده داشت. همچنین در سال های پایانی عمر خود به عنوان رییس شورای شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت می کرد. از این شاعر گرانقدر آثار منظوم و منثور ارزشمندی چون امام، حماسه ای دیگر، و از کاروان رفته به یادگار مانده است. مهرداد اوستا سرانجام در 17 اردیبهشت 1370 در 63 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و رخ در نقاب خاک کشید.

ص:123

_ صدور دستورالعمل اجرایی تحریم اقتصادی ایران توسط دولت آمریکا (1376 ش)(1)


1- در 17 اردیبهشت 1376 ش برابر با هفتم می1997 م، بیل کلینتون، رییس جمهور وقت ایالات متحده آمریکا، دستورالعمل اجرایی مهمی را که متضمن تحریم و فشار جدید اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران بود، امضا کرد. در این دستورالعمل، ایران به حمایت و پشتیبانی از تروریسم جهانی و اقدام برای دستیابی به سلاح های مخرب و ویران کننده و کشتار جمعی متهم شده بود. این تحریم، فراتر از ممنوعیت تجاری است که از سال 1366 ش 1987 م انجام گرفته است. به موجب این دستورالعمل علاوه بر تمدید ممنوعیت صدور کالاهای تجاری به ایران و خرید نفت از ایران، و نیز تجارت هر نوع کالا، روابط و خدمات مالی و سرمایه گذاری در ایران، شرکت های آمریکایی از تایید یا تصویب و یا فراهم ساختن تسهیلات لازم جهت اجرای معاملات مربوط به ایران منع شدند و یک ماه فرصت داده شد که این کمپانیها، قراردادهای خود را تسویه نمایند. همچنین در صورت عدم رعایت این دستور توسط شرکت های آمریکایی، مجازات سختی برای آنان در نظر گرفته شد. این تحریم ها در نهایت با متضرر شدن کمپانی های آمریکایی مواجه گردید در حالی که شرکت های دیگر کشورهای جهان، ارتباطات اقتصادی خود را با جمهوری اسلامی ایران افزایش داده و به تحریم ها توجهی نکردند.

ص:124

18اردیبهشت

18اردیبهشت

_ اعلام پایان جنگ جهانی دوم (1324 ش)(1)

_ درگذشت شاعر معاصر «غلامرضا رشید یاسمی» (1330ش)(2)


1- جنگ جهانی دوم که بر اثر فزون طلبی هیتلر با تصرف اتریش در قاره اروپا و قسمتی از قاره آفریقا و آسیا آغاز شده بود، در این روز پایان یافت. این جنگ در مقایسه با جنگ جهانی اول در حقیقت یک پدیده وحشتناک جهانی بود و این نبرد بزرگ نه تنها در اروپا، بلکه در آن سوی اقیانوس آرام، در سراسر شرق آسیا و در بخش هایی از قاره آفریقا به وقوع پیوست و دایره جنگ در دریا و خشکی شعله ور گردید. جنگ جهانی دوم صدمات جبران ناپذیری را بر بشریت وارد آورد که برخی آسیب های آن با گذشت بیش از نیم قرن، هنوز دامنگیر بشریت می باشد. آمار نشان می دهد که حدود 100 میلیون نفر مرد و زن برای این جنگ بسیج شده بودند. از این میان، چهل میلیون نفر از آنان یعنی به طور متوسط روزانه 25 هزار نفر به چنگال مرگ افتادند.
2- غلامرضا رشید یاسمی متخلص به رشید در سال 1274 شمسی در کرمانشاه بدنیا آمد. پس از گذراندن تحصیلات ابتدائی در زادگاه خود و مدرسه سن لوئی تهران، بر اثر ذوق فطری و مؤانست با استادان فن خصوصا ملک الشعراء بهار به سرودن شعر پرداخت و سپس به استادی دانشکده ادبیات و عضویت فرهنگستان ایران نائل آمد. او با همکاری ملک الشعرای بهار، ادیب و شاعر آن زمان، مجله دانشکده را تأسیس کرد و آنگاه به عضویت انجمن ادبی ایران درآمد. رشید یاسمی در این مجله و در روزنامه های دیگر آن دوران همچون نوبهار، آینده و ارمغان آثار و نوشته های خود را منتشر می کرد و به علت انتشار مقالات ادبی و انتقادی در روزنامه شفق سرخ، شهرت بسزایی یافت. وی با یادداشتن زبان های فرانسه، پهلوی، عربی و انگلیسی کتب بسیاری اعم از ترجمه و تألیف را به سرمایه فرهنگی کشور افزوده است که از بین آنها می توان به کتب تاریخ ملل و نحل، آیین نگارش و تاریخ ادبیات معاصر اشاره نمود. این استاد توانا همچنین کتبی نظیر ایران در زمان ساسانیان، تاریخ ادبیات ایران و تاریخ عمومی را ترجمه کرد. رشید یاسمی، در شاعری، سبک قدما را به کار بسته و شعر را در نهایت سلامت می سرود. وی مدتی در وزارت فرهنگ و دارایی، در پست های حساس بود و سپس در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تدریس تاریخ پرداخت. استاد رشید یاسمی در اسفند ماه 1327 ش در حین سخنرانی دچار سکته ناقص گردید و مدتی در بیمارستان بستری بود، تا اینکه در هجدهم اردیبهشت سال 1330ش، پس از یکسال بیماری، در 56 سالگی چشم از جهان فرو بست.

ص:125

_ آزادی پادگان حمید از اشغال نیروهای عراقی در عملیات بیت المقدس (1361 ش)(1)

_ آزادسازی هویزه از دست مزدوران رژیم بعث عراق (1361 ش)(2)

_ روز جهانی صلیب سرخ و هلال احمر (برابر با 8 مه)(3)


1- در حالی که مرحله دوم از عملیات بزرگ بیت المقدس در تاریخ 16 اردیبهشت 61، با رمز یا علی بن ابی اطالب آغاز شده بود، رزمندگان اسلام با هجومی گسترده، خود را به مواضع دشمن رسانده و موفق شدند کلیه خطوط را در دست بگیرند. در این حال نیروهای از جان گذشته اسلام، با در هم کوبیدن قوای عراقی، لحظه به لحظه به تصرفات خود افزودند و دژهای به ظاهر تسخیرناپذیر دشمن را یکی پس از دیگری به تصرف خود درآوردند. در این میان، پادگان حمید که در مرحله اول عملیات، در یک قدمی آزادی قرار گرفته بود، پس از ماه ها اشغال، با فرار بعثیان به طور کامل به تصرف رزمندگان اسلام درآمد و پیروزی دیگری نصیب ایران نمود.
2- در جریان عملیات بزرگ بیت المقدس، رزمندگان اسلام با نزدیک شدن به مرزهای بین المللی و استقرار در 17 کیلومتری نوار مرزی، شهر هویزه را که از ماه های آغازین جنگ، در اشغال نیروهای بعث بود، به محاصره خود درآوردند. علی رغم مقاومت فراوان دشمن، زمانی که حلقه محاصره هویزه تنگ تر شد، نیروهای عراقی خود را در مهلکه ای دشوار یافته، اقدام به فرار و عقب نشینی کردند. در این حال رزمندگان سرافراز اسلام قدم به شهر ویران شده هویزه گذاشتند و به تعقیب دشمن بعثی پرداختند. با انتشار خبر فتح هویزه، سران بعث همچون دفعات قبل، فرار از هویزه را جزو پیروزی های خود به حساب آورده و آن را عقب نشینی تاکتیکی عنوان کردند.
3- صلیب سرخ، سازمانی بین المللی است که برای تخفیف آلام انسانی و حفظ و پیشرفت بهداشت عمومی بر طبق موافقت نامه ژنو در سال 1864 و به ویژه در نتیجه تلاش شخصی به نام هنری دونان سوئیسی تشکیل یافت. امداد، بهداشت و تربیت پرستار از مهمترین محورهای فعالیت این سازمان است. فعالیت صلیب سرخ بین المللی از پایان جنگ جهانی دوم، توسعه فراوانی یافت. در کشورهای اسلامی، به جای صلیب سرخ، هلال احمر به عنوان نماد سازمان، به کار گرفته شد و در ایران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، جمعیت شیر و خورشید سرخ فعالیت داشت. اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران نیز علامت جمعیت هلال احمر را برای این فعالیت برگزید. امروزه نزدیک به یکصد و سی جمعیت صلیب سرخ و هلال احمر با بیش از 250 میلیون نفر عضو در سطح جهان فعالیت دارند.

ص:126

19اردیبهشت

19اردیبهشت

_ ارتحال عالم مجاهد و روحانی مبارز آیت اللّه «سید عبدالحسین لاری» (1303 ش)(1)


1- آیت اللّه سیدعبدالحسین لاری در سال 1226ش 1264 ق در لار به دنیا آمد. وی بعد از اتمام دوره مقدماتی و سطح، راهی نجف اشرف گردید و در درس میرزای بزرگ شیرازی حاضر شد و اجازات متعدد اجتهاد دریافت نمود. آیت اللّه لاری پس از مدتی به دستور میرزای شیرازی جهت هدایت و رهبری مردم خطه فارس به لارستان رفت. ایشان در اولین گام، حوزه علمیه لار را تاسیس نمود و به نشر احکام اسلامی همت گماشت. حضور مجتهدی مانند آیت اللّه لاری، باعث کم نفوذ شدن مبلغان مسیحی و انزوای آنان گردید. ضبط و ثبت اموال حاکم دست نشانده، احداث کارخانه اسلحه سازی، آموزش نیروهای نظامی و امتناع از پرداخت مالیات به دولت مرکزی، گام های مهمی بود که به رهبری ایشان جهت ایجاد ملت اسلام برداشته شد. همچنین قیام وی در حمایت از مشروطه خواهان شیراز و رویارویی با نیروهای دولتی و همکاری با دلیران تنگستان در مقابله با متجاوزان انگلیسی از جمله فعالیت های این مجتهد جهادگر در راه استقلال مردم و اعاده شرافت اسلامی می باشد. در کنار فعالیت های سیاسی، از آیت اللّه لاری حدود چهل اثر فقهی، کلامی، فقهی _ سیاسی، اصولی و... به یادگار مانده است. این عالم مجاهد سرانجام در 19 اردیبهشت 1303 ش برابر با چهارم شوال 1342 ق در 86 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و در شهرستان جَهرم در محلی که هم اکنون به «مقبره آقا» معروف است به خاک سپرده شد.

ص:127

_ فسخِ امتیاز استعماری «کاپیتولاسیون» توسط مجلس شورای ملی (1306ش)(1)

_ تخلیه کامل ایران از نیروهای شوروی سابق پس از پایان جنگ جهانی دوم (1325 ش)(2)


1- مفهوم عام حقوقی کاپیتولاسیون، عبارت از نظام قضاوت کنسولی و برخی امتیازات و مصونیت های قضایی است که به موجب آن، اتباع یک کشور در صورت ارتکاب جرم در کشور مورد نظر از شمول قوانین جزایی و مدنی در قلمرو کشور میزبان مستثنی می شدند. حق کاپیتولاسیون در ایران، اولین بار در معاهده ترکمنچای در سال 1206ش در زمان فتحعلی شاه قاجار به روسیه داده شد و بعدها بسیاری از دولت های دیگر نیز صاحب این امتیاز شده و قضاوت کنسولی خود را بر دستگاه سیاسی و قضایی ایران تحمیل کردند. در سال 1297 ش، لایحه ای به تصویب رسید که به موجب آن حق کاپیتولاسیون روس ها در ایران که تحت فشار زور و تهدید و تطمیع و برخلاف مصالح ملت ایران بوده است با استناد به قانون اساسی لغو شد. پس از لغو قرارداد کاپیتولاسیون بین ایران و روسیه قراردادهای مشابه با کشورهای دیگر نیز ملغی گردید. اما کشورهای غربی همچنان به این امتیاز پایبند بودند تا این که مجلس شورای ملی در چنین روزی در نوزدهم اردیبهشت 1306ش، الغاء کاپیتولاسیون را اعلام کرد و به همه دولت هایی که از حق کاپیتولاسیون استفاده می کردند یک سال وقت داد که در قراردادهای خود تجدید نظر و این امتیاز را لغو کنند. این قانون ننگین، یک بار دیگر در سال 1343 ش مطرح شد و به تصویب رسید که به سبب اعتراض امام خمینی ره به آن، آن حضرت را به ترکیه تبعید کردند. در نهایت کاپیتولاسیون پس از پیروزی انقلاب اسلامی برای همیشه لغو شد.
2- پس از پایان جنگ جهانی دوم، ایران به شورای امنیت شکایت کرد که روسیه بر خلاف پیمان سه جانبه، ایران را تخلیه نکرده است و در امور داخلی کشور دخالت می نماید. شوروی انتظار این شکایت را نداشت و درخواست تاخیر در رسیدگی را نمود. اما نمایندگان ایران، انگلستان و آمریکا با تعویق جلسه شورای امنیت درباره تصمیم در این موضوع مخالف بودند. شوروی نمی خواست موضوع ایران جنجالی بین المللی علیه آن کشور باشد، بنابراین سفیر شوروی در ایران کوشش زیادی برای توافق با مقامات ایرانی انجام داد. در نهایت موافقت نامه ای در مورد تخلیه ایران، نفت شمال و آذربایجان به امضاء طرفین رسید، تا این که سرانجام در روز نوزدهم اردیبهشت سال 1325 ش، تخلیه کامل ایران انجام گرفت.

ص:128

_ برگزاری مرحله دوم انتخابات اولین دوره مجلس شورای اسلامی (1359ش)

_ عملیات محدود انصارالحسین در منطقه هورالهویزه، جزیره مجنون، توسط سپاه(1366ش)

_ صدور قطعنامه 612 شورای امنیت در مورد کاربرد سلاح های شیمیایی در جنگ(1367ش)(1)

_ رحلت مفسر پارسا آیت اللّه «محمدصادق سعیدی» (1375ش)

20اردیبهشت

20اردیبهشت

_ ورود «مورگان شوستر» آمریکایی به تهران به منظور اصلاح امور مالی کشور (1290 ش)(2)


1- با شکایت ایران علیه عراق مبنی بر بمباران شیمیایی عراق علیه مردم بی گناه کشورمان، کارشناسان سازمان ملل پس از بازدید از مناطق دو طرف، گزارش خود را مبنی بر استفاده از سلاح های شیمیایی علیه نظامیان و غیر نظامیان ایرانی و همچنین نظامیان عراقی به دبیر کل تسلیم کرد. دبیرکل، این گزارش را به ضمیمه نامه ای، به شورای امنیت تقدیم نمود که در نتیجه، قطعنامه 612 صادر شد. در این قطعنامه بدون آن که از کشوری خاص به عنوان استفاده کننده سلاح های شیمیایی یاد شود، کاربرد این سلاح ها محکوم گردید. همچنین در این قطعنامه از تمامی کشورها درخواست شد که با رعایت تعهدات بی طرفی، از صدور عوامل شیمیایی به طرف های مخاصمه خودداری کنند.
2- به دنبال موافقت مجلس با استخدام مستشاران خارجی برای سامان دادن اوضاع اقتصادی کشور، دولت ایران در پی انجام قراردادی با ایالات متحده آمریکا، یک هیئت مستشار مالی برای اصلاح امور مالی به کشور دعوت کرد و در این روز، هیئتی به ریاست مورگان شوستر وارد ایران شد. مجلس شورای ملی با اطمینان به حسن نیت شوستر و همراهانش، به آنان درباره هر نوع فعالیت برای اصلاح امور مالی ایران، اختیار تام داد، ولی این عمل ایران، به دولت روس بسیار گران آمد و روس ها مصمم شدند کاری کنند که شوستر و معاونینش از کار برکنار شوند. از این رو، به بهانه ای واهی به دولت ایران برای اخراج شوستر اولتیماتوم داد که با مخالفت مجلس مواجه گردید. در این حال قوای روس نیز به شهرهای آذربایجان و به ویژه تبریز یورش بردند و به قتل و غارت پرداختند. این عمل، دولت ایران را به برکناری شوستر وادار کرد و فردی وابسته به روس ها را به جای وی برگزید.

ص:129

_ ارتحال عالم ربانی آیت اللّه «محمد کوهستانی بهشهری» (1350 ش)(1)

_ تصویب آرم نهایی جمهوری اسلامی ایران توسط امام خمینی رحمه الله (1359 ش)(2)


1- آیت اللّه محمد کوهستانی بهشهری پس از تحصیل دروس مقدماتی در زادگاه خود، به نجف اشرف عزیمت کرد و در حلقه درس حضرات آیات: میرزای نایینی و سید ابوالحسن اصفهانی جای گرفت. ایشان پس از اخذ درجه اجتهاد به زادگاه خود، کوهستان، بازگشت و به دور از هیاهوی شهر به تدریس و ارشاد مردم پرداخت. آیت اللّه کوهستانی در همان محل کوچک، چندین مدرسه بنا کرد و به تربیت طلاب علوم دینی پرداخت که شهید سید عبدالکریم هاشمی نژاد از آن جمله اند. این عالم ربانی سرانجام در 20 اردیبهشت 1350 ش برابر با 14 ربیع الاول 1391 ق بر اثر بیماری، دار فانی را وداع گفت و پس از تشییعی با شکوه، در حرم مطهر امام رضاع به خاک سپرده شد.
2- پس از پیروزی انقلاب اسلامی، قرار بر این شد آرمی به عنوان نماد و نشان جمهوری اسلامی ایران معرفی شود که بیانگر روح دین خواهی و اسلام طلبیِ ملت مسلمان ایران باشد. از این رو پس از فراخوان شورای انقلاب برای تهیه این آرم، طرح های متعددی به این شورا رسید که سرانجام از میان آنها یک طرح مورد پذیرش قرار گرفت. در نهایت با ارایه این آرم به رهبر کبیر انقلاب اسلامی، طرح مزبور به تصویب رسید. این آرم به حضرت امام خمینی ره صورت چهار هلال و یک ستون میانی و نشانگر کلمه مقدس «اللّه » می باشد و در عین حال کلمه مبارک «لا اله الا اللّه » را نیز تشکیل می دهد. در توضیح محتوای این شکل نمادین می توان گفت که ستون میانی یا شمشیر، نشانه اقتدار و قدرت؛ هلال نشان دهنده رشد، پنج جز اصلی نمایشگر اصول پنج گانه دین (مذهب تشیع)، و ترکیب متقارن بیانگر تعادل و میزان و عدالت می باشد. این آرم از آن پس در وسط رنگ سفید پرچم مقدس جمهوری اسلامی ایران و بر بالای عنوان تمام وزارتخانه های کشور قرار گرفت.

ص:130

_ آزادی منطقه شلمچه توسط رزمندگان اسلام (1361 ش)

_ رحلت حجت الاسلام دکتر «سیدجواد مصطفوی» نویسنده و محقق معاصر (1368ش)(1)

_ آغاز به کار رادیو صدای بوسنی (1373ش)

21اردیبهشت

21اردیبهشت

_ اعدام دکتر «حشمت» از یاران میرزا کوچک خان جنگلی به دستور تیمور تاش حاکم گیلان (1298ش)(2)


1- حجت الاسلام والمسلمین دکتر سیدجواد مصطفوی، نویسنده، محقق و استاد معاصر ایرانی، در سال 1301 ش در خانواده ای روحانی و اهل علم در مشهد به دنیا آمد. وی پس از اتمام تحصیلات ابتدایی و متوسطه و اخذ دیپلم، وارد حوزه علمیه مشهد شد و از محضر استادانی چون ادیب نیشابوری، شیخ هاشم قزوینی، شیخ مجتبی قزوینی و سید احمد مدرس یزدی بهره گرفت. دکتر مصطفوی در 29 سالگی به تهران عزیمت نمود و ضمن حضور در درس خارج آیت اللّه سید احمد خوانساری، به تدریس پرداخت. ایشان همچنین وارد دانشکده معقول و منقول دانشگاه تهران شد و پس از گذراندن دوره لیسانس و فوق لیسانس، موفق به اخذ درجه دکترا در رشته منقول گردید. این محقق بزرگوار از سال 1348 تا پایان عمر یکسره به تدریس، تالیف و تحقیق مشغول بود و در طی این سال ها، دانش آموختگان فراوانی از محضر درسش استفاده بردند. دکتر سیدجواد مصطفوی، با تحصیل و مطالعه در رشته های مختلف علوم دینی، تبحری خاص در این علوم یافت و آثار ارزشمندی به یادگار گذاشت که رابط نهج البلاغه با قرآن، کاشف الالفاظ نهج البلاغه و ترجمه و شرح اصول کافی در چهار جلد، از آن جمله اند. این پژوهشگر و مدرس فرزانه و محقق گرانقدر که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ریاست دانشگاه علوم اسلامی مشهد، را برعهده داشت سرانجام در بیستم اردیبهشت 1368 در 67 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و در همان شهر به خاک سپرده شد.
2- دکتر ابراهیم حشمت الاطباء، یکی از مردان آزاده، خدمتگزار و نیک نامی بود که در جنبش مشروطیت از مجاهدین صدیق و در قیام جنگل از سران فداکار و نزدیک به میرزا کوچک خان جنگلی بود. وی در جریان نهضت جنگل، به واسطه خدمات پزشکی اش، محبوبیت زیادی در لاهیجان کسب کرده بود و در آنجا یک گروه چند صد نفری به نام نظام ملی گرد آورده بود. وی پس از مدت ها که به همراه نهضت جنگل مشغول مبارزه بود، از جانب مقامات نظامی دولت، به تسلیم دعوت شد. مقامات نظامی برای دکتر امان نامه ای در پشت جلد قرآن نوشتند و برای او ارسال کردند. دکتر حشمت نیز که به مبانی دینی ایمان داشت، سوگند مقامات نظامی را باور کرد و به همراه 270 نفر از مجاهدین تحت فرمانش، خود را به قزاقان تسلیم نمود اما بدرفتاری فرماندهان نظامی، در همان لحظات اولیه، دکتر را متوجه اشتباهش نمود. پس از مدت کوتاهی جلسه محاکمه نظامی ترتیب داده شد و بدون اینکه حق دفاعی برای دکتر حشمت قائل شوند، حکمی را که از پیش انشا نموده، قرائت و دکتر را به اعدام محکوم ساختند. سرانجام دکتر حشمت در روز 21 اردیبهشت 1298 ش برابر با یازدهم شعبان 1337 ق در رشت به دار آویخته شد و در همان شهر مدفون گردید.

ص:131

_ پیوستن رسمی اروپای غربی به آمریکا در تحریم اقتصادی جمهوری اسلامی ایران (1359ش)(1)


1- به دنبال واقعه فتح لانه جاسوسی آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام در 13 آبان 1358 و پس از شکست طرح تحریم اقتصادی ایران از طریق سازمان ملل به دلیل وِتوی یکی از اعضای شورای امنیت، برخی از کشورهای اروپایی تصمیم گرفتند که از امضای قراردادهای جدید با جمهوری اسلامی خودداری نموده و ایران را تحت فشار قرار دهند. این تصمیم بازار مشترک اروپا از آنجایی که برای حمایت از آمریکا و محکوم کردن مسأله گروگان گیری انجام می گرفت، حالتی سمبولیک و سیاسی داشت و از بار اقتصادیِ غالبی برخوردار نبود. بدین ترتیب پس از پایان مهلت آزادسازی گروگان ها و لاینحل ماندن این مسأله، جامعه اقتصادی اروپا به طور رسمی، تحریم اقتصادی ایران را اعلام نمودند. این اقدام در حالی انجام می گرفت که در اعلامیه مشترک کنفرانس 9 کشور اروپایی تنها هدف از این اقدام، تسریع در آزادی گروگان ها عنوان شده بود. اما با گسترش این تحریم از سوی کشورهای غربی، اقتصاد داخلی آنان نیز دچار رکود و تورم شد. در طول هشت سال دفاع مقدس، آمریکا و کشورهای بازار مشترک اروپا، ایران را در تنگنا قرار داده و از معامله مستقیم خودداری می کردند. حتی در مواردی از فروش و ارسال داروهای مورد نیاز به ایران امتناع می نمودند. این در حالی بود که پیشرفته ترین تجهیزات نظامی و خطرناک ترین سموم شیمیایی را در اختیار رژیم متجاوز عراق قرار می دادند و این رژیم را به ادامه جنگ ترغیب می کردند. لیکن رفته رفته، کشورهای اروپایی دریافتند که فشار آمریکا به ایران نه تنها به نفع آنها نیست بلکه منافع آنان را فدای مطامع آمریکا خواهد ساخت.

ص:132

22اردیبهشت

22اردیبهشت

_ برپایی دومین دکل فرستنده در تهران (1304 ش)

_ استقلال بحرین از ایران با تأیید سازمان ملل متحد (1349 ش)(1)

_ رحلت عارف زاهد «سیدابوالحسن حافظیان مشهدی» (1360 ش)(2)


1- در بیست و دوم اردیبهشت ماه سال 1349 شمسی شورای امنیت سازمان ملل متحد با صدور قطعنامه شماره 278، نظرخواهی فرستاده سازمان ملل از مردم بحرین را تأیید کرد و به این ترتیب، این کشور جزیره ای، مستقل شد. فرستاده سازمان ملل به بحرین، در مدت دو هفته، از طریق گفتگو با سران قبایل و افراد صاحب نفوذ در این کشور، به این نتیجه رسیده بود که بحرین مستقل شود. جزیره بحرین در خلیج فارس قبل از ظهور اسلام جزو قلمرو ایران بود و با تشکیل حکومت اسلامی، تحت کنترل خلفای مسلمان درآمد. از اوایل قرن هفتم هجری، بار دیگر به ایران ضمیمه شد تا این که پس از چندین بار جابجایی قدرت در این جزیره، بحرین در آستانه جنگ جهانی اول، تحت الحمایه انگلستان گردید. با این حال، ایران همواره بر حاکمیت خود بر بحرین تأکید داشت و به انگلیس به خاطر اشغال بحرین اعتراض می کرد. در اوایل دهه 1340 ش انگلیس به دلیل ناتوانی در اداره مستعمراتش، تصمیم به عقب نشینی از خلیج فارس گرفت، لذا با توافق رژیم شاه، زمینه سازی برای یک نظرخواهی در بحرین، زیر نظر سازمان ملل، برای تعیین تکلیف این جزیره فراهم شد که به استقلال آن انجامید و حاکمیت چند قرنی ایران بر بحرین در 24 اردیبهشت 1349 پایان پذیرفت.
2- سیدابوالحسن حافظیان مشهدی از بزرگان عُرفا، استاد مسلم علوم غریب و صاحب مرتبه ای بلند در ریاضات شرعی بود. وی نخست به تحصیل ادبیات، ریاضی، طب، نجوم، هیئت، فقه و اخلاق پرداخت. سپس وارد ریاضت و تزکیه نفس گشت و از مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی بهره برد. پس از چند سال به همراه شیخ مجتبی قزوینی به قزوین رفت و به خدمت سید موسی زرآبادی رسید و مراتبی فوق العاده کسب کرد. حافظیان مشهدی از آن پس سالیانی چند در حجره فوقانی در صحن عتیق رضوی به عبادات و ریاضات اشتغال داشت. سپس به هند رفت و پس از ده سال به مشهد بازگشت و تا اواخر عمر نیمی از سال را در مشهد و نیمی در کراچی بود. شیعیان و اهل سنت آن دیار به حافظیان مشهدی ارادت داشتند و از او بهره مند می گشتند. از آثار ایشان می توان به «لوح محفوظ» و لوح «جنه الاسماء» که هر دو مایه حفظ و برکت است، اشاره کرد. همچنین ضریح مبارک پیشین حرم حضرت امام رضاع از آثار ایشان است. حافظیان مشهدی از سال ها پیش به فکر تعویض ضریح فولادی که فرسوده شده بود، افتاد و پس از اتمام ساخت ضریح به وسیله هنرمندان اصفهانی و مشهدی و انتقال ضریح فولادی به موزه آستان قدس، ضریح مذکور نصب گردید و در نیمه شعبان 1379ق (1339ق) از آن بهره برداری شد. سیدابوالحسن حافظیان مشهدی سرانجام در بیست و دوم اردیبهشت 1360 ش برابر با هفتم رجب 1401 ق در مشهد مقدس درگذشت و رخ در نقاب خاک کشید.

ص:133

_ شهادت «مولوی فیض محمدحسین» روحانی مبارز سیستان توسط ضدانقلاب(1360ش)

_ انفجار بمب در خیابان ناصرخسرو تهران و شهادت عابرین بی پناه توسط منافقین (1364ش)(1)

23اردیبهشت

23اردیبهشت


1- در ادامه بمب گذاری توسط منافقین و گروهک های ضد انقلاب به منظور تضعیف نظام اسلامی و ناامن جلوه دادن جامعه، گروهگ منافقین این بار در خیابان ناصرخسرو تهران که محلی پر تردد در مرکز شهر بود، اقدام به عمل جنایتکارانه بمب گذاری نمودند. این بمب که از نوع زمانی و با قدرت تخریبی پنجاه پوند تی.ان.تی بود، باعث ویرانی و آتش سوزی یک ساختمان دو طبقه و یک کارگاه تولیدی پوشاک گردید. در این حادثه 9 نفر از هموطنان بی گناه به شهادت رسیدند و 45 نفر دیگر مجروح شدند. همچنین 15 دستگاه اتومبیل در آتش سوخت و به 25 مغازه آسیب وارد آمد. این عملیات جنایتکارانه، سرآغازی بر روند گسترش بمب گذاری ها در سال 1364 بود که با قصد ایجاد رعب در مردم و مسؤولان و ناامنی جامعه صورت می گرفت. گروهک منافقین علی رغم سردادن شعارهای پوچ نجات خلق و آزادی بخشی به ملت ایران، مرتکب چنین جنایات هولناکی می شدند و این اعمال، دروغ بودن اهداف آنان را بیش از پیش به همگان اثبات نمود.

ص:134

_ انحصار چاپ اسکناس در ایران توسط بانک ملّی ایران (1309 ش)(1)

_ تهیه و تنظیم اولین آیین نامه راهنمایی و رانندگی در ایران (1330 ش)

_ لغو نهایی کاپیتولاسیون در ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی (1358 ش)(2)


1- کشور فرانسه برای اولین بار پس از انقلاب کبیر خود، پول کاغذی را رواج داد. در ایران تا سال 1268 ش که بانک شاهنشاهی تشکیل شد، پول رایج کشور، مسکوکِ طلا و نقره بود. در آن سال نشر اسکناس در سراسر ایران منحصرا به بانک شاهنشاهی وابسته به انگلیس تعلق گرفت. دو سال بعد، اسکناس جدید بانک با سرلوحه فارسی و علامت شیر و خورشید و عکس ناصرالدین شاه قاجار و ذکر ارزش آن منتشر شد. مجموعا بانک شاهنشاهی، چهل سال در ایران اسکناس منتشر کرد تا این که در 23 اردیبهشت 1309 ش، حق انتشار اسکناس از آن بانک سلب و در مقابل دویست هزار لیره انگلیس، به بانک ملی ایران واگذار گردید. اسکناس های بانک ملی در سال 1310 ش منتشر شد و تا سال ها، رایج بود.
2- کاپیتولاسیون عبارت است از وضع ناشی از قراردادهایی که دولت های زورمند و استعمارگر، خاصه در قرن نوزدهم به دول ضعیف تحمیل می کردند. به موجب آن قراردادها، اتباع دولت های استعماری، پس از ورود به قلمرو دولت ناتوان، تحت حاکمیت دادگاه های دولت متبوع خود باقی می ماندند و محاکم دولت ضعیف، حق محاکمه آنها را نداشتند. این قانون خفَّت بار پس از امضای عهدنامه ترکمنچای بین ایران و روسیه در زمان فتحعلی شاه قاجار اجرا شد و پس از مدتی کشورهای استعماری اسپانیا، فرانسه، آمریکا، انگلستان، آلمان، ایتالیا و چند کشور دیگر از جمله دولت عثمانی از ایران حقِّ کاپیتولاسیون را به دست آوردند. کاپیتولاسیون موجب برتری و تقدم اتباع خارجی بر کشور می شد و باعث می گردید که رجال مملکت را به بیگانگان و قدرت قضایی و سیاسی آنان سوق دهد. در سایه این قانون ننگین، بیگانگان هرچه می خواستند به ایران وارد و یا از ایران خارج می کردند. این قانون، اصلِ حاکمیت و استقلال کشور را متزلزل می ساخت و به قوانین خارجی، اعتبارِ برون مرزی می بخشید. کاپیتولاسیون که در واقع از الحاق ماده واحده ای به قرارداد وین _ مصونیت اتباع سیاسی _ به وجود می آمد، به صورتی نیمه مخفی، ابتدا در مجلس سنا و سپس در 21 مهرماه 1343 شمسی در مجلس شورای ملی به تصویب رسید. امام خمینی ره در برابر این قانون ننگ آور و خفت بار، عکس العمل سختی نشان دادند و در تاریخ 4 آبان 1343 شمسی سخنرانی مهمی ایراد نمودند. سخنان حضرت امام، طوفانی عظیم در جامعه به پا کرد که رژیم انتظار آن را نداشت. لذا آن حضرت را در سیزدهم آبان همان سال دستگیر و به ترکیه تبعید کردند. سرانجام در ادامه مبارزات امام امت و امت امام، سه ماه پس از پیروزی انقلاب، به پیشنهاد هیئت وزیران و تصویب شورای انقلاب اسلامی، در بیست و سوم اردیبهشت ماه سال 1358 ش حق کاپیتولاسیون و امتیازات و ملحقات آن برای همیشه و به طور نهایی لغو شد.

ص:135

24اردیبهشت

24اردیبهشت

_ پایان حاکمیت چند قرنی ایران بر بحرین با رأی مجلس شورای ملی (1349 ش)(1)

_ ارتحال عالم بزرگوار و محقق و مولف معاصر، حکیم «مهدی الهی قمشه ای» (1352 ش)(2)


1- پس از آن که فرستاده سازمان ملل متحد، پس از گفتگو با سران قبایل و افراد متنفذ بحرین، گزارش خود مبنی بر تمایل مردم بحرین به استقلال را به مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل عرضه کرد، شورای امنیت نیز با صدور قطعنامه ای در 22 اردیبهشت 1349 استقلال بحرین را خواستار گردید. در این میان نمایندگان مجلس شورای ملی پس از استماع گزارش نمایندگان سازمان ملل، به جدا شدن بحرین از ایران رای دادند. بنابراین این جزیره نفت خیز و مهم از ایران جدا گردید و در این روز حاکمیت چند صد ساله ایران بر این نقطه پایان پذیرفت. سرانجام در 23 مرداد 1350، شیخ نشین بحرین استقلال خود را اعلام نمود و ایران به سرعت این استقلال را به رسمیت شناخت.
2- دانشمند بزرگوار و فیلسوف و عارف و شاعر وارسته، استاد محیی الدین مهدی الهی قمشه ای فرزند ابوالحسن الهی، در حدود سال 1280 ش 1319 ق در شهرضا (قمشه سابق) در استان اصفهان به دنیا آمد. وی در ابتدای جوانی در اصفهان از محضر حضرات آیات حاج آقاحسین قمی، آقا بزرگ حکیم خراسانی و میرزا مهدی اصفهانی استفاده برد و خود در فقه، اصول، فلسفه و حکمت به مراتب والایی دست یافت. استاد الهی قمشه ای سپس به تدریس فلسفه و حکمت در مدرسه سپهسالار پرداخت و در کنار آن به تحقیق و تالیف روی آورد. پس از تاسیس دانشگاه در کشور، مدرسه سپهسالار که محفل ادبا و مجلس حکما بود، به دانشکده معقول و منقول تبدیل گردید. حکیم الهی قمشه ای، ضمن تدریس در منطق، حکمت و ادبیات در آن مکان، به عنوان یکی از برجسته ترین استادان دانشگاه تهران شناخته شده و با نوشتن کتاب «توحید هوشمندان» به اخذ درجه دکترا از دانشکده مزبور نائل آمد. ایشان ضمن تدریس، با جملاتی شیوا، شیرین و پرجاذبه، مفاهیم دشوار فلسفی را بیان می کرد و در تایید اظهارات علمی خود از اشعار شاعران بزرگ، شاهد می آورد. در محفل علمی این حکیم الهی، دانشوران فاضلی پرورش یافتند که حضرات آیات: سیدابوالحسن رفیعی قزوینی، عبداللّه جوادی آملی، حسن حسن زاده آملی، کاظم مدیر شانه چی و سیدمحمدباقر حجتی و... از آن جمله اند. وی قلمی شیوا داشت و با همین شیوایی بود که قرآن مجید را به فارسی ترجمه کرد. ترجمه او، از نخستین ترجمه های امروزی قرآن در زبان و ادبیات فارسی بود و درزمان خود، مورد توجه روشنفکران، دانشجویان و نسل جدید قرار گرفت. همچنین ترجمه آزاد مفاتیح الجنان، صحیفه سجادیه و کلیات دیوان الهی از دیگر آثار اوست. الهی قمشه ای یکی از مردان سیر و سلوک معنوی و به معنای واقعی کلمه، اهل توکل بود و مناعت طبع ویژه ای داشت. سرانجام این حکیم وارسته در شامگاه 24 اردیبهشت سال 1352 ش برابر با 12 ربیع الثانی 1393 ق در 72 سالگی درگذشت و در جوار حرم حضرت معصومهس مدفون گردید.

ص:136

_ درگذشت استاد «حبیب یغمایی» محقق و شاعر معاصر (1363ش)(1)

_ رحلت عالم ربانی «سیدعلی نقی فیض الاسلام» مترجم و شارح نهج البلاغه(1364 ش)(2)


1- استاد حبیب یغمایی شاعر و نویسنده معاصر ایرانی در سال 1280 ش در خور بیابانک در استان اصفهان به دنیا آمد و در پایان تحصیلاتش به مطالعه و تحقیق در زمینه ادبیات فارسی و معارف اسلامی پرداخت. حبیب یغمایی پس از آن که ریاست اداره فرهنگ سمنان، دامغان و کرمان را به عهده داشت به تهران آمد و در مدرسه دارالفنون به تدریس ادبیات فارسی پرداخت. سپس چندی نیز در اداره نگارش وزارت فرهنگ، تصدی و مدیریت مجله آموزش و پرورش را برعهده گرفت. حبیب یغمایی از سال 1326 به مدت 31 سال، مجله یغما را منتشر کرد و از این رهگذر خدمتی شایان به فرهنگ و ادب ایران انجام داد. وی همچنین از طبع شعر سرشاری بهره داشت. از جمله آثار ارزنده استاد حبیب یغمایی می توان به تصحیح مجموعه آثار سعدی، دخمه ارغوان، رساله در علم قافیه و مناجات حضرت امیر اشاره کرد. سرانجام این نویسنده و شاعر ایرانی چنین روزی در 83 سالگی در تهران درگذشت و در زادگاه خود به خاک سپرده شد.
2- عالم محقق، سیدعلی نقی اصفهانی آل محمد معروف به فیض الاسلام، در سال 1284 ش در خمینی شهر سده سابق اصفهان در خاندانی فرهیخته به دنیا آمد. وی پس از گذران علوم مقدماتی، راهی نجف اشرف گردید و پس از شرکت در دروس عالی حضرات آیات: سیدابوالحسن اصفهانی، آقا ضیاءالدین عراقی و شیخ محمدکاظم شیرازی، به اجتهاد دست یافت. فیض الاسلام همچنین پس از طی سال ها تحقیق و تأمل در حدیث، از دو محدث نامدار زمان آیت اللّه شیخ عباس محدث قمی و شیخ علی اکبر نهاوندی، به اخذ اجازه روایت نائل آمد. مهم ترین اثر این عالم دینی، ترجمه و شرح نهج البلاغه است که به نهج البلاغه فیض الاسلام شهرت یافته است. همچنین ترجمه و شرح صحیفه کامله سجادیه، اشارات الرَّضویه و نیز تفسیر قرآن عظیم در 3 جلد، از دیگر تالیفات این محقق برجسته می باشند. سرانجام این عالم بزرگوار در 24 اردیبهشت 1364 ش، در هشتاد سالگی دارفانی را وداع گفت و در شهر ری به خاک سپرده شد.

ص:137

_ افتتاح راه آهن مشهد _ سرخس _ تجن (1375 ش)(1)

_ درگذشت استاد حجت الاسلام «کاظم مدیرشانه چی» عالم شهیر حدیث و روایت (1381ش)(2)


1- در روز 24 اردیبهشت 1375ش راه آهن سراسری مشهد _ سرخس _ تجن در بخشی از مسیر جاده تاریخی ابریشم با حضور سران یازده کشور منطقه و مقامات عالی رتبه 45 کشور جهان، مورد بهره برداری قرار گرفت. با بهره برداری از این شبکه راه آهن، کشورهای آسیای مرکزی به اقتصادی ترین و مناسب ترین راه برای مبادلات اقتصادی خود با خارج دست یافتند. احداث این راه آهن و احیای مجدد جاده ابریشم که با تدبیر مسؤولین جمهوری اسلامی ایران تحقق یافت، زمینه رونق اقتصادی و سیاسی این منطقه را فراهم کرد. زیرا با احداث این شبکه راه آهن، مسیر حمل و نقل تجارت جهانی از 21 هزار کیلومتر راه آبی برای ارتباط بین شرق و غرب جهان به حدود 12 هزار کیلومتر راه زمینی کاهش یافت. افتتاح این شبکه بزرگ که خط آهن کشورهای شرق دور همانند چین و کشورهای آسیای مرکزی، ایران و اروپای غربی را به یکدیگر پیوند می دهد به عنوان بزرگ ترین خط آهن بین المللی در سرخس، بازتاب جهانی گسترده ای داشت.
2- استادمعظم، حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ کاظم مدیر شانه چی، یکی از عالمان بنام عرصه حدیث و روایت، در حدود سال 1306 ش 1346 ق در مشهد مقدس زاده شد و پس از فراگیری دوره دبستان و دبیرستان به تحصیل علوم دینی روی آورد. ایشان پس از طی مقدمات و سطوح در درس خارج فقه و اصول حضرات آیات، شیخ هاشم قزوینی، شیخ مجتبی قزوینی، سید یونس اردبیلی، میرزا احمد کفایی و سید محمد هادی میلانی شرکت جست و مبانی علمی خود را استوار ساخت. همچنین وی علوم عقلی را از استادان فن فراگرفت و به تدریس پرداخت و از سال 1337 ش در دانشکده الهیات مشهد مشغول تدریس گردید. استاد مدیر شانه چی علاوه بر تدریس تاریخ اسلام، تاریخ ادیان، آیات الاحکام و ادوار فقه، مقالات فراوانی نگاشته و در زمینه کتابشناسی و نسخه شناسی، چندین فهرست را منتشر ساخته است. وی در راستای شناسایی کتب خطی و نسخه شناسی، سفرهای متعدد به کشورهای روسیه، آذربایجان، ازبکستان، مصر، ترکیه، سوریه، لبنان، مراکش، واتیکان و اسپانیا نمود و از نسخه های نفیس، عکس برداری و فیش برداری کرد. استاد شانه چی از فرزانگانی بود که علوم عقلی و نقلی را در وجود خویش گردآورد و علاوه بر آن به زیور وقار و اخلاق خوش و سیمای صالحان آراسته بود و همین ها باعث شد تا در سال 1380 ش به عنوان یکی از نام آوران عرصه علم و فرهنگ و یکی از چهره های ماندگار برگزیده شود و در مراسم با شکوهی در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران از ایشان تجلیل به عمل آید. تاریخ حدیث، درایه الحدیث، علم الحدیث، روش استنباط و سنن النبی در 9 جلد از جمله آثار این عالم بزرگوار می باشند. سرانجام استاد مدیرشانه چی در بیست و چهارم اردیبهشت 1381 ش برابر با اول ربیع الاول 1323 ق در 75 سالگی بدرود حیات گفت و در حرم مطهر امام رضاع به خاک سپرده شد.

ص:138

25اردیبهشت

25اردیبهشت

_ لغو امتیاز تنباکو به واسطه فشار ناشی از فتوای «میرزای بزرگ شیرازی» (1270ش)(1)


1- پس از این که ناصرالدین شاه قاجار در سفر به فرنگ، دچار کم پولی می شود، امتیاز کشت، تولید و فروش تنباکو به مدت بیش از نیم قرن را به یکی از سرمایه داران انگلیسی به نام تالبوت واگذار می کند تا خرج عیاشی های خود در غرب نماید. وقتی خبر در کشور می پیچد با مخالفت علما و مردم مواجه می گردد و پس از مبارزات گسترده و گذشت هفده ماه از امضای قرارداد تنباکو، میرزای بزرگ شیرازی در فتوای مشهور خود، استعمال تنباکو را در حکم محاربه با امام زمانعج اعلام می کند و به شاه هشدار می دهد که در صورت عدم لغو قرارداد، فرمان جهاد صادر خواهد کرد. سرانجام پایداری علما و حمایت مردم، ناصرالدین شاه را به پرداخت غرامت به تالبوت انگلیسی و لغو قرارداد مجبور ساخت. فتوای تاریخی تحریم تنباکو، توطئه ای را که به دست ناصرالدین شاه قاجار با واگذاری امتیاز دخانیات ایران به انگلیسی ها در حال شکل گرفتن بود در نطفه نابود کرد.

ص:139

_ صدور بیانیه شورای امنیت در محکومیت کاربرد سلاح های شیمیایی عراق (1366 ش)(1)

_ حمله هماهنگ آمریکا و عراق به ترمینال نفتی خارک (1367 ش)(2)


1- به دنبال عملیات پی در پی قوای جمهوری اسلامی ایران در جبهه های غرب و جنوب در فروردین 1366 ش، عراق، بار دیگر سلاح های شیمیایی را در مقیاس وسیع به خدمت گرفت. در این حال ایران از دبیر کل سازمان ملل درخواست اعزام هیئت کارشناسی بررسی کاربرد سلاح های شیمیایی را نمود. و عراق نیز برای آن که از ایران عقب نماند با ادعای کاربرد سلاح های شیمیایی از طرف ایران، درخواست مشابهی را عنوان کرد. هیئت کارشناسان از سوم تا چهاردهم اردیبهشت آن سال از دو کشور بازدید به عمل آورد و به کارگیری سلاح های شیمیایی از جانب عراق را در سطحی گسترده، اعلام نمود. در نتیجه، دبیر کل سازمان ملل، گزارش هیئت را تقدیم شورای امنیت کرد و آن شورا در رسیدگی به گزارش هیئت و نامه دبیر کل، در 25 اردیبهشت 1366 برابر با 14 می 1987 بیانیه ای صادر و اعلام کرد که غیرنظامیان در ایران، بر اثر سلاح های شیمیایی مجروح شده اند. شورا در آخر بیانیه، بدون ذکر نام از کشور عراق، کاربرد تسلیحات شیمیایی را به شدت محکوم نمود. این بیانیه با آن که متناسب با اهمیت فاجعه نبود، لیکن عکس العمل جهانی قوی و مناسبی را به نفع جمهوری اسلامی ایران برانگیخت و کشورها و سازمان های بسیاری، عراق را به خاطر کاربرد مجدد سلاح های شیمیایی محکوم کردند.
2- در ادامه حمایت های آمریکا از رژیم متجاوز بعث عراق در حمله به ایران، سازمان جاسوسی آمریکا، سیا، اطلاعات محرمانه ایران را که از طریق ماهواره های جاسوسی به دست آورده بود، در اختیار عراق قرار می داد. مقامات جاسوسی آمریکا در دیدارهای خود با مسؤولان عراقی، آنان را تحریک می کردند که از برتری نیروی هوایی خود بیشتر استفاده نمایند و هدف های اقتصادی ایران را که عموما شامل تاسیسات نفتی و برق می شد، زیادتر و دقیق تر بمباران کرده و آنها را از بین ببرند، چرا که برآورد سیا نشان می داد که تعداد هواپیماها، تانک ها و موشک های عراق، چهار برابر ایران است. درنهایت بر اثر تحریک آمریکا، حمله هواپیماهای پیشرفته سوپراتاندارد فرانسویِ عراق به جزیره مهم و نفتی خارک در 25 اردیبهشت 1367 موجب وارد آمدن خسارات سنگین گردید و قدرت صدور نفت آن جزیره را از 90 درصد کل صادرات نفتی ایران به کمتر از 50 درصد تقلیل داد.

ص:140

_ روز بزرگداشت استاد سخن و ادب فارسی «حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی»(1)


1- 25 اردیبهشت ماه روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، بزرگ ترین حماسه سُرای ایران و یکی از حماسه سرایان بزرگ جهان است. وی در سال 319 یا 320 ش برابر با سال 329 ق در طوس متولد شد. شهرت جهانی فردوسی، به خاطر کتاب شاهنامه است که وی سرودن آن را از دوران جوانی آغاز کرد، تا پایان عمر، بارها آن را بررسی و ویرایش کرد و بر غنای آن افزود. شاهنامه، گنجینه میراث هزار ساله ملت و کشور ایران و دایره المعارف فرهنگ و تاریخ ایرانیان است. آن گونه که فردوسی می گوید، سرودن شاهنامه، سی سال طول کشید. این اثر جاویدان فردوسی که در شمار بهترین آثار حماسی عالم است، در حدود پنجاه هزار بیت دارد و تاکنون به زبان های مختلف دنیا ترجمه شده است. شاهنامه فردوسی بر اثر نفوذ شدیدی که در میان طبقات مختلف ایرانیان یافت، در همه ادوار تاریخی بعد از قرن پنجم هجری مورد توجه بود چنانکه همه شاعران حماسه گوی ایرانی تا عهد اخیر تحت تاثیر آن بوده و از آن پیروی کرده اند. فردوسی در حفظ جانب امانت هنگام نقل مطالب، به کار بردن نهایت مهارت در وصف مناظر طبیعی و میدان های جنگ و قهرمانان منظومه خود و نیز ذکر حِکَم و مواعظ دلپذیر، کمال توانایی را نشان داده است. فردوسی در بیان افکار و نقل معانی و رعایت سادگی زبان، صراحت و روشنی سخن، انسجام، استحکام و متانت کلام در درجه ای از قدرت است که کلامش همواره در میان استادان، نمونه اعلای فصاحت و بلاغت شمرده شده و به منزله سخن سهل و ممتنع تلقی گردیده است. برای بزرگداشت مقام این شاعر و سخن سرای نامی، روز 25 اردیبهشت هر سال به نام حکیم ابوالقاسم فردوسی نامگذاری شده است تا فرصتی فراهم آید که علاوه بر شناساندن این شخصیت بزرگ ادبی به اقشار مختلف مردم، زمینه حفظ این گنجینه و میراث غنی در همگان افزون گردد.

ص:141

_ آغاز هفته ارتباطات و میراث فرهنگی

_ روز جهانی خانواده (برابر با 15 مه)

26اردیبهشت

26اردیبهشت

_ افتتاح اولین آموزشگاه خلبانی کشور (1321ش)

_ اعلام موجودیت رژیم اشغالگر قدس در فلسطین (1327ش)(1)

_ رحلت عالم ربانی آیت اللّه «حاج شیخ احمد اهری» (1348ش)(2)


1- انگلستان از سال 1839 م به طور رسمی از یهودیان ساکن در فلسطین، سوریه و شبه جزیره سینا حمایت کرد و این حمایت را در سال های بعد افزایش داد و در روند مهاجرت یهودیان به این سرزمین تلاش نمود. انگلستان در راه تثبیت اقتدار خود در فلسطین همت فراوانی مبذول نمود ولی وقتی مقابله جامعه عرب را در برابر خود دید، از این خواسته خود چشم پوشید. سرانجام همزمان با خروج کمیسر عالی انگلیس از فلسطین، یهودیان ساکن در آن سرزمین به رهبری دیوید بن گوریَن رسما موجودیت خود را به نام اسرائیل اعلام کردند. چند ساعت بعد، آمریکا و شوروی نیز این رژیم را به رسمیّت شناختند. به دنبال این مسأله، غروب همان روز چهار کشور عربی مصر، سوریه، اردن و لبنان به دولت نوظهور اسرائیل اعلان جنگ دادند و این اولین جنگ خونین اعراب و اسرائیل بود. در اعلامیه تشکیل اسرائیل، فلسطینی ها که مالک 97 درصد از اراضی این کشور بودند با قید عبارت «جوامعِ موجودِ غیر یهود» نادیده گرفته شدند. این اعلامیه باعث سرازیر شدن غیرقانونی یهودیان سراسر جهان به فلسطین شد و این امر مورد حمایت دولت آمریکا قرار گرفت. از آن زمان 26 اردیبهشت 1327 ش برابر با 16 مه 1948 م تاکنون تجاوزات و غارتگری های این رژیم غاصب بر ملت ستمدیده فلسطین ادامه دارد و مردم فلسطین راه نجات خود را مقاومت و مقابله یافته اند.
2- آیت اللّه حاج شیخ احمد اهری در حدود سال 1267 ش 1305ق در شهرستان اهر در آذربایجان شرقی به دنیا آمد. وی پس از گذراندن دوران مقدماتی و سطوح حوزه، مدتی در تبریز ماندگار شد و سپس برای ادامه تحصیل عازم نجف اشرف گردید. آیت اللّه اهری در نجف به مدت ده سال از محضر بزرگانی همچون شیخ الشریعه اصفهانی، میرزا محمدحسن نایینی، میرزا علی شیرازی، آقا ضیاءالدین عراقی، محمدحسن غروی و سیدابوالحسن اصفهانی استفاده برد و سپس به مدت بیست سال در کنار کسب علوم مختلف به تدریس و تالیف پرداخت به طوری که به عنوان استاد حوزه علمیه نجف مطرح شد. ایشان سپس در حدود سال 1330ش راهی زادگاه خود گردید و پس از مدتی، سرپرستی حوزه علمیه تبریز را بر عهده گرفت. آیت اللّه اهری به دلیل موقعیت خاص خود در آذربایجان و رهبری مذهبی مردم، در اکثر حوادث اجتماعی و سیاسی به صورت مستقیم یا غیرمستقیم شرکت داشت و در جریان حمله مزدوران پهلوی به مدرسه فیضیه قم و نیز تصویب لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی، موضع گیری و اعلام مخالفت نمود. از این عالم ربانی آثاری بر جای مانده که حاشیه بر مکاسب، حاشیه بر رسایل، رساله در اجتهاد و رساله ای در قاعده لاضرر از آن جمله اند. آیت اللّه شیخ احمد اهری سرانجام در 26 اردیبهشت 1348 ش برابر با هجدهم صفر 1388 ق در 81 سالگی به رحمت ایزدی پیوست و پس از تشییعی با شکوه، در شهرستان قم به خاک سپرده شد.

ص:142

_ عملیات محدود حسین بن علی در میمک توسط سپاه (1361ش)

_ چهارمین کنگره جهانی امام رضا(ع) در مشهد (1371ش)

_ درگذشت دکتر «مهدی درخشان» استاد ادبیات فارسی (1372ش)(1)

27اردیبهشت

27اردیبهشت


1- دکتر مهدی درخشان، محقق، نویسنده و استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران در سال 1297 ش متولد شد و تحصیلات خود را در رشته ادبیات فارسی به اتمام رساند. وی سپس در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و همچنین مدتی در دانشگاه آنکارا به تحقیق و تدریس مشغول بود. استاد درخشان تا پایان عمر به تحقیق و مطالعه در زمینه زبان و ادبیات فارسی و معارف اسلامی پرداخت و آثار ارزنده ای از خود به یادگار گذاشت که تصحیح دیوان اشعار کسایی مروزی، تفسیر جزء سی ام قرآن مجید، جواهر قرآن، تاثیر قرآن و حدیث در ادبیات فارسی و سبک نثر فارسی از قرن چهار تا چهارده از آن جمله اند. این نویسنده و شاعر معاصر سرانجام در بیست و ششم اردیبهشت 1372 در 75 سالگی بدرود حیات گفت و رخ در نقاب خاک کشید.

ص:143

_ ورود امام خمینی رحمه الله به جماران (1359 ش)(1)

_ پایان استراتژی دفاع متحرک عراق در جریان جنگ تحمیلی (1365 ش)(2)

_ حمله هواپیماهای عراق به ناو آمریکایی استارک (1366 ش)(3)


1- حضرت امام خمینی ره، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز به کار دولت موقت، در دهم اسفند 1357 از تهران عازم قم گردیده و تا زمان ابتلا به بیماری قلبی در دوم بهمن سال 1358 در این شهر ماندگار شدند. حضرت امام، پس از 39 روز مداوا در بیمارستان قلب تهران، موقتا در منزلی واقع در منطقه دربندِ تهران اقامت گزیدند و سپس در تاریخ 27 اردیبهشت 1359 بنا به تمایل معظم له، به منزلی محقر در محله جماران نقل مکان کرده، تا زمان رحلت در همین منزل ماندند.
2- پس از شکست های پی درپی نیروهای عراق از رزمندگان اسلام در جریان جنگ تحمیلی و از دست دادن مناطق استراتژیک جنگ، عراقی ها تصمیم گرفتند که استراتژی موسوم به دفاع متحرک را در پیش گیرند. بر اساس این استراتژی، موقعیت دفاعی فعلی دشمن به حالت تهاجمی تبدیل شد و دشمن تلاش کرد با کسب پیروزی در عرصه جنگ، قدرت نظامی خود را بار دیگر به نمایش بگذارد. دشمن در این راستا، به تهاجمات متعددی در نقاط مختلف جبهه دست زد و مناطقی را به تصرف خود درآورد. اما این روند که از نیمه اسفند 1364 آغاز شده بود با شروع عملیات حماسه آفرین کربلای یک، با شکست روبرو گردید و استراتژی دفاع متحرک عراق نیز پس از هفتاد روز، با ناکامی کنار گذاشته شد.
3- در جریان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، هواپیماهای جنگنده عراقی به ناو آمریکایی استارک در خلیج فارس حمله کرده و 37 نظامی آمریکا را کشتند و تعدادی را مجروح نمودند. این حادثه همزمان با آغاز افزایش حضور نیروهای نظامی آمریکا در خلیج فارس به بهانه حفظ امنیت نفتکش ها صورت گرفت. رژیم عراق بلافاصله پس از حمله به ناو استارک، ضمن غیر عمدی خواندن این حمله، از واشنگتن عذرخواهی نمود و آمادگی خود را برای پرداخت غرامت به این دولت اعلام کرد. آمریکا نیز با آن که همواره حساسیت زیادی در مورد تهاجم به نظامیان و کشتی های جنگی خود نشان می دهد، به راحتی از کنار این حادثه گذشت، چرا که آمریکا، پشتیبان عراق در جنگ این کشور علیه ایران بود. با این حال برخی معتقدند، حمله عراق به ناو استارک، سناریوی مشترک واشنگتن و بغداد برای ناامن جلوه دادن منطقه خلیج فارس و حضور بیشتر ناوهای آمریکایی در این منطقه بوده است.

ص:144

_ آغاز عملیات بیت المقدس 6 در استان ماووت عراق توسط سپاه (1367 ش)(1)

_ روز جهانی مخابرات و ارتباطات(2)


1- عملیات متوسط بیت المقدس 6، در جبهه شمال و منطقه عمومی ماووت در استان سلیمانیه عراق از تاریخ 27 اردیبهشت 1367 و با رمز مبارک یا امیرالمؤمنینع، در پاسخ به شرارت های دشمن در خلیج فارس و روستاهای مرزی کشور و با هدف خارج کردن نیروهای خودی از تیررس دشمن در دو مرحله به اجرا گذاشته شد و به نتایج زیر انجامید: تلفات نیروی انسانی دشمن: 400 نفر اسیر، 2000 نفر کشته و زخمی؛ فتح ارتفاعات مهم شیخ محمد آسوس و استروگ در منطقه کردستان عراق توسط رزمندگان اسلام به همراه انهدام مقداری از تجهیزات دشمن. با اتمام مرحله دوم عملیات و به دست آمدن اهداف از پیش تعیین شده، دشمن در اوج استیصال، به سلاح های شیمیایی متوسل شد که با عکس العمل پدافند شیمیایی خنثی گردید و رزمندگان اسلام به تثبیت مواضع جدید پرداختند.
2- در 17 مه 1865 م 27 اردیبهشت 1244 ش اتحادیه تلگرافی بین المللی در پاریس ایجاد شد. از آن تاریخ به بعد نام این اتحادیه، دستخوش تحول گردید و سرانجام در سال 1906 تصمیم گرفته شد تا اتحادیه رادیو و تلگرافی بین الملل نیز ایجاد شود. در 1932 م از وحدت دو اتحادیه فوق «اتحادیه بین المللی ارتباطات دور» ایجاد شد. در واقع روز جهانی ارتباطات، یادآور تأسیس این اتحادیه برای کمک به پیشرفت امر ارتباطات است. سعی در تقسیم و توزیع عادلانه امواج رادیویی و کانال های تلویزیونی، ماهواره ای و پخش مستقیم در سراسر جهان، از جمله اهداف این اتحادیه است. اقدام مهم دیگر این اتحادیه، کمک به کشورهای جهان سوم برای توسعه ارتباطات و کاربرد هرچه بیشتر آن در توسعه ملی این کشورهاست. اینک مخابرات، عامل زیربنایی توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تلقی شده و دست راست تمدن نامگذاری شده است. از همین روست که میزان توسعه ملی را با معیار توسعه ارتباطات مخابراتی هر کشور ارزیابی می کنند. به طور کلی می توان گفت که امروز، قدرت در دست جوامعی است که از نیرومندترین شبکه های ارتباطی و به تبع آن، از بیشترین اطلاعات برخوردار باشند و این حقیقت انکارناپذیر تمدن کنونی جهان است.

ص:145

28اردیبهشت

28اردیبهشت

_ رحلت «میرزا مهدی آیت اللّه زاده خراسانی» فرزند «آخوند ملا محمدکاظم خراسانی» (1324 ش)(1)

_ سقوط منطقه مهران توسط رژیم بعث عراق در جریان جنگ تحمیلی (1365 ش)(2)


1- میرزا مهدی آیت اللّه زاده خراسانی فرزند عالم بزرگ، آخوند ملامحمدکاظم خراسانی، در حدود سال 1254 ش 1292 ق در نجف اشرف به دنیا آمد. وی پس از آموختن مقدمات و سطوح حوزوی، قصد ادامه تحصیل داشت اما بر اثر بیماری شدید چشم، از این کار بازماند و وارد خدمات اجتماعی و سیاسی شد. میرزا مهدی در حدود سال 1280 ش سفری به ایران داشت و در جریان مشروطه، عصای دست پدر و همکار سیاسی آن مرجع بزرگ شمرده می شد. وی برای استقرار مشروطیت، چه در زمان حیات پدرش و چه پس از آن، بسیار فعالیت کرد. خدمات سیاسی میرزا مهدی، نه تنها در مشروطیت ایران، بلکه در استقلال عراق نیز مشهود است. وی در جریان جنگ جهانی اول که خاک ایران مورد تجاوز قوای روسیه قرار گرفت، از طرف علمای مذهبی، برای مبارزه با اشغالگران روس به ریاست هیئتی انتخاب شد که ماموریت آن، رسیدگی به مسائل جهاد و تماس با دولت ایران به منظور اخراج روس ها از کشور بود. همچنین وی در جریان تبعید علمای ایرانی ساکن عراق به ایران، به همراه آنان تا قم آمد ولی سپس به بغداد بازگشت تا با استفاده از نفوذ خود، زمینه مراجعه محترمانه علما به عتبات را فراهم سازد که در این کار نیز موفق شد. سرانجام میرزا مهدی خراسانی در 28 اردیبهشت 1324 ش برابر با سال 1364ق در هفتاد سالگی درگذشت و در جوار امام رضا(ع) مدفون گردید.
2- پس از عملیات والفجر 8 و 9 و انهدام وسیع ارتش عراق، نیروهای حزب بعث عراق آتش سنگینی را برای تصرف شهر فکه تدارک دیدند که با عکس العمل شایسته نیروهای هوایی و یگان های زمینی ارتش اسلام دفع شد. در حالی که نبرد فکه به شدت ادامه داشت، در تاریخ 28 اردیبهشت 1365، ارتش عراق تهاجمی بسیار سنگین را به شهر مهران آغاز کرد و با شکستن خطوط دفاعی ایران، در نهایت این شهر را با 200 کیلومتر مربع از اراضی اطراف آن، به تصرف خود درآورد. در بحبوحه نبرد مهران و فکه، جبهه جدیدی در منطقه حاج عمران توسط دشمن گشوده شد و دشمن تلاش کرد تا پیروزی مهران را تکرار کند که این حمله با مقاومت بی نظیر رزمندگان اسلام مواجه شده و دشمن، شکست خورد.

ص:146

_ روز بزرگداشت «حکیم عمرخیام نیشابوری»(1)

_ روز جهانی موزه و میراث فرهنگی (برابر با 18 مه)(2)


1- 28 اردیبهشت در جمهوری اسلامی ایران به عنوان روز بزرگداشت دانشمند شهیر ایرانی، حکیم عمر خیام نیشابوری نام گذاری شده است. ما نیز در این مقال به شرح مختصری از زندگی این حکیم و شاعر برجسته می پردازیم. ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری، فیلسوف، ریاضی دان، منجم، پزشک، شاعر و نویسنده بزرگ ایران، در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری زندگی می کرده است. ولادتش در حدود سال های 417 الی 440 قمری در نیشابور اتفاق افتاد. خیام از شخصیت های تاریخی است که در باب او داستان های مجعول بسیاری ساخته اند و همین افسانه سازی سبب شده است که در باب احوال و اقوال او اتفاق نظری بین پژوهندگان وی نباشد. شهرت خیام در دوران زندگی او بیشتر در حکمت، طب، نجوم و ریاضیات بود، لیکن امروز او را در جهان بیشتر به سبب رباعیات فلسفی لطیفش می شناسند. این رباعی ها بسیار ساده و دور از تصنع و تکلف اند و با این حال مقرون به کمال فصاحت و بلاغت و شامل معانی عالی در الفاظ موجز و استوار است. خیام در ریاضیات چند اثر معروف دارد که کتاب جبر و مقابله از همه مشهورتر است. همچنین او مأمور اصلاح تقویم ایرانی شد و نیز رصدخانه ای را تأسیس کرد. وفات خیام را در حدود سال 515 الی 525 ق گفته اند. آرامگاه حکیم عمر خیام نیشابوری در نیشابور در جوار امامزاده محمد محروق نیشابور، میعادگاه ادب دوستان و علاقمندان زبان و ادبیات پارسی است.
2- گسترش موزه های دنیا و همکاری همه جانبه علمی، فرهنگی و صنعتی بین آنها در جهت دستیابی به اهداف فرهنگی از طریق هماهنگ ساختن اقدامات بین المللی و تدوین برنامه هایی مؤثر است که دارای خطوط اساسی همکاری مشترک و دوجانبه بین مردم و موزه ها در سطح جهانی باشد. بر اساس همین اعتقاد در جلسه مجمع عمومی کمیته بین الملی موزه ها در 1977 م 1355 ش در مسکو، روز 18 مه برابر با 28 اردیبهشت به عنوان روز جهانی موزه اعلام شد و از آن سال به بعد در این روز در همه کشورهای عضو، مراسمی به اجرا در می آید. از اهداف مهم این مجمع، گسترش موزه ها در سراسر جهان، همکاری همه جانبه موزه ها در جهت رسیدن به اهداف فرهنگی، جلوگیری از نابودی فرهنگ بومی هر کشور و ایجاد مانع در برابر فرهنگ های بیگانه است. همچنین هدف از تشکیل مکانی به نام موزه، نگهداری آثار گذشتگان و انتقال آنها به نسل های آینده، ایجاد و تقویت تفاهم میان ملل و اقوام، شناخت و نمایش سهم اقوام و ملل در فرهنگ و تمدن جهانی و پیشگیری از انهدام فرهنگ بومی و جلوگیری از هجوم فرهنگ های نامأنوس می باشد.

ص:147

_ روز اسناد ملی

_ روز جهانی گنجینه

29اردیبهشت

29اردیبهشت

_ کشته شدن «یپرم خان اَرمنی» از قاتلان شیخ «فضل اللّه نوری» (1291 ش)(1)

_ افتتاح سد بزرگ سفیدرود در گیلان (1341 ش)


1- یپرم خان ارمنی، که فردی قسی القلب و بی رحم بود در حدود سال 1244 ش 1865 م در توابع گنجه در ارمنستان به دنیا آمد. در 22 سالگی قصد عزیمت به عثمانی را داشت اما دستگیر و به سیبری تبعید شد. سه سال بعد، از سیبری فرار کرد و به ارمنستان بازگشت. در 1280 ش به تبریز و سپس گیلان رفت و به همراه سپاهیان محمد ولی خان تنکابنی، سپهدار اعظم، برای فتح تهران حرکت کرد. یپرم خان پس از فتح تهران به ریاست شهربانی رسید و در این منصب و به نام آزادی خواهی، جنایت های متعددی را مرتکب گردید. یپرم از جمله عوامل مؤثر در محاکمه و شهادت آیت اللّه شیخ فضل اللّه نوری بود و در این راه تلاش زیادی نمود. او همچنین مخالفان خود را به زندان انداخته و یا اعدام می کرد. سرانجام یپرم خان ارمنی در جریان نبرد با سالارالدوله، از شاهزادگان قاجار، که در غرب کشور ادعای سلطنت کرده بود، کشته شد و زندگی ننگین او در 47 سالگی خاتمه یافت.

ص:148

_ آزادی منطقه کوشک از دشمن بعثی توسط قوای اسلام (1361 ش)

_ دستگیری گسترده اعضای خانواده «آیت اللّه حکیم» توسط رژیم بعث عراق (1362 ش)(1)

_ درگذشت علامه بزرگ «محمد تقی شوشتری» عالم بزرگ اسلام (1374 ش)(2)


1- در راستای سرکوب هرگونه مقاومت علیه نظام دیکتاتوری بغداد، رژیم بعث عراق، 90 تن از اعضای خاندان آیت اللّه سیدمحسن حکیم را دستگیر و چند روز بعد 6 تن از آنها را اعدام کرد. مدتی پس از آن نیز، 10 تن دیگر از اعضای این خانواده، اعدام شدند. آیت اللّه العظمی حکیم از مراجع بزرگ تقلید در عراق بود که در سال 1348 ش وفات یافت. فرزندان و بسیاری دیگر از اعضای خانواده وی اهل علم و دانش هستند. به همین دلیل، رژیم عراق که از نفوذ خاندان حکیم در میان مردم این کشور بیمناک بود، در راه مبارزه با دین، روحانیت و حوزه های علمی دینی، تعداد زیادی از اعضای این خانواده را از بین برد یا زندانی کرد.
2- علامه شیخ محمدتقی شوشتری تستری فرزند شیخ محمدکاظم در سال 1281 ش (1320 ق) در خانواده ای که سه قرن پرچمدار علم و فقه شیعه بوده اند در شهر نجف اشرف دیده به جهان گشود. وی در 7 سالگی به شوشتر رفت و پس از پشت سر گذاشتن مقدمات، در حوزه درس سیدعلی اصغر حکیم، سیدمهدی آل طیب و سیدمحمدتقی شیخ الاسلام به مقام والای اجتهاد رسید. علامه شوشتری پس از مدتی تاب تحمل حکومت جور رضاخان پهلوی را نیاورده و در سال 1314 شمسی به عتبات عالیات مشرف شد و تا سقوط رضاخان پهلوی در آنجا به تألیف و تدریس مشغول بود. زندگی وی نشانه ای از زندگی علمای گذشته و زهد و تقوی و ورع او یادآور ایمان و تقوایِ صحابه امامان بود. قناعت بسیار و دل نبستن به زخارف دنیا، عشق به ائمه اطهار(ع)، شوق به مطالعه و نگارش و تَقیُّد به نوافل یومیه و نماز شب، خلق خوش و زبان نرم و روحیه کریمانه و انجام ورزش بطور مستمر از خصوصیات علامه شوشتری بود. آثار و تألیفات ارزشمند این عالم بزرگ، نشانگر عمق علم و ژرفای اندیشه اوست. پاره ای از آثار او چون کتاب گرانقدر «قاموس الرجال فی تحقیق رواه الشّیعَه و مُحَدّیثِهم» در 14 جلد و کتاب «بَهج الصباغه فی شرح نهج البلاغه» در 14 جلد که تألیف آن حدود 50 سال به طول انجامید از دیگر تألیفات این دانشمند شیعی می باشد. هم چنین برخی از آثارشان عبارتند از: النَّجعَه فی شرح اللمعه در 11 جلد، الاربعون حدیثا، قضاء امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع) و البدیع و... می باشد. وفات علامه محمدتقی شوشتری در 29 اردیبهشت 1374 ش برابر با 19 ذی حجه سال 1415 ق در 93 سالگی اتفاق افتاد و پس از تشییعی با شکوه در شوشتر به خاک سپرده شد.

ص:149

30اردیبهشت

30اردیبهشت

_ تاسیس «حزب زحمتکشان» با حمایت آمریکا در تهران (1330 ش)(1)

_ طرح پیشنهاد تشکیل دانشگاه آزاد اسلامی توسط «آیت اللّه هاشمی رفسنجانی» (1361ش)(2)


1- پس از تشکیل دولت دکتر مصدق، حضور برخی چهره های بدنام گذشته در ترکیب هیئت دولت، باعث اختلاف در صفوف جبهه ملی گردید و باعث شد بعضی از اعضای مهم آن از قبیل آیت اللّه کاشانی و دکتر مظفر بقایی از جبهه ملی کناره گیری کنند. در این میان، دکتر مظفر بقایی، پس از کناره گیری از جبهه ملی، حزب زحمتکشان را تشکیل داد و بسیاری را به دور خودجمع کرد. این حزب، معجونی از گروه های چماقدار و برخی روشنفکران بود که با تشویق جدی دولت ایالات متحده آمریکا اعلام موجودیت کرد. مقابله و رویارویی با حزب توده ونفوذ کمونیسم در ایران، هدف مهم تاسیس این حزب و دلیل اصلی پشتیبانی آمریکا از آن بود. در ادامه، حزب زحمتکشان، شعب خود را در سایر نقاط کشور نیز دایر کرد و در آستانه کودتای آمریکایی 28 مرداد 1332، در راستای تحقق سیاست های مداخله جویانه و استیلا طلبانه آمریکا، جهت سرنگونی دولت دکتر مصدق، به کار گرفته شد. لازم به ذکر است که آیت اللّه کاشانی هرچند از نظر عقیدتی و مذهبی با جبهه ملی و دکتر بقایی سنخیت کمی داشت ولی به دلیل مصالح بالاتر مردم و کشور، حاضر شده بود تا با دیگر افراد ملی گرا، جبهه ملی را تاسیس کرده و از آن حمایت کند. از این رو، همراهی آیت اللّه کاشانی با این جبهه، به معنی تایید عملکرد آنان نبود و مصالح والای ملت مسلمان، مدنظر آن عالم مجاهد قرار داشت.
2- ایده تاسیس دانشگاه آزاد اسلامی ابتدا در جامعه اسلامی دانشگاهیان مطرح شد و به دنبال طرح آن توسط حجت الاسلام و المسلمین هاشمی رفسنجانی در شورای اقتصاد، نظر مساعد شورا به دست آمد. مسأله تاسیس دانشگاه با حضرت امام خمینی ره نیز مطرح شد و معظم له، ضمن استقبال از آن، مبلغی را به عنوان اولین کمک به این دانشگاه اهدا کردند. سرانجام پس از تدوین اساسنامه مقدماتی، آقای هاشمی رفسنجانی در آخرین نماز جمعه اردیبهشت سال 1361 ش، ضمن بر شمردن مشکلات آموزشی، لزوم تاسیس دانشگاهی که بار مالی برای دولت نداشته باشد و بتواند بسیاری از مشکلات را حل نماید و همچنین راه را برای دستیابی به اهداف انقلاب فرهنگی هموارتر کند، موجودیت دانشگاه آزاد اسلامی را اعلام کرد. این، در واقع اولین گام اساسی در جهت تاسیس دانشگاه آزاد اسلامی یعنی مرحله عبور از طرح و نیل به عمل بود. دانشگاه آزاد اسلامی سرانجام در 27 خرداد سال 1361 ش به طور رسمی اعلام موجودیت کرد و پس از برگزاری اولین آزمون ورود به دانشگاه در اسفندماه همان سال، سه هزار نفر انتخاب و مشغول تحصیل شدند.

ص:150

31اردیبهشت

31اردیبهشت

_ آغاز طرح تقسیم اراضی توسط هیئت های هفت نفره واگذاری زمین (1359 ش)(1)

_ عملیات متوسط امام علی(ع) در غرب سوسنگرد به طور مشترک (1360ش)

_ آغاز عملیات حضرت مهدی عج الله تعالی فرجه الشریف توسط رزمندگان اسلام (1360 ش)(2)


1- در زمان رژیم پهلوی، بسیاری از اراضی حاصلیخیز و مرغوب به طرق مختلف از صاحبان آنها ستانده می شد و به دارایی های خاندان منحوس پهلوی ملحق می گشت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با فراهم شدن مقدمات اجرای برنامه اصلاحات زمین در استان ها، هیئت های هفت نفره واگذاری زمین در شهرستان ها تعیین شدند تا کار تقسیم اراضی را به موجب طرح اصلاحات ارضی اسلامی آغاز نمایند. در این راستا با اصلاح لایحه واگذاری زمین، تقسیم اراضی بین کشاورزان آغاز شد که بر اساس آن، اراضی احیا شده که در دست افراد و شرکت های طاغوت بوده و نیز اراضی موات و مراتع، که در اختیار دولت اسلامی است با رعایت مصالح جامعه در اختیار افراد گذاشته می شود. همچنین اراضی بایری که قبلاً آباد بوده و نیز اراضی آباد، با رعایت موازین شرعی و به مقتضای حکم حاکم اسلامی، تصمیم گیری شد.
2- عملیات حضرت مهدی عج به منظور تصرف تپه اللّه اکبر با همکاری مشترک ارتش و سپاه و با فرماندهی شهید سرلشکر فلاحی و دکتر چمران انجام شد. در این عملیات شش روزه علاوه بر کشته و زخمی و اسارت صدها نفر از نیروهای دشمن بعثی، تعداد زیادی سلاح سبک و سنگین منهدم و نیز به غنیمت گرفته شدند. پس از این عملیات، شهر سوسنگرد از تیررس سلاح های سنگین دشمن خارج شد. عملیات حضرت مهدی عج الله تعالی فرجه الشریف پس از گذشت تقریبا هشت ماه از آغاز جنگ، فتح بابی برای رزمندگان اسلام گردید و سدّ دفاعی دشمن را که روز به روز مستحکم تر می شد، شکست.

ص:151

_ عملیات محدود در محور شوش توسط سپاه (1360ش)(1)

_ شهادت سردار «محمد مهدی خادم الشریعه» اولین فرمانده تیپ 21 امام رضا(ع)(1361ش)

_ بستری شدن حضرت امام خمینی رحمه الله در بیمارستان به دلیل بیماری (1368 ش)(2)


1- همزمان با انجام دو عملیات حضرت مهدیعج و امام علی(ع) در تاریخ 31 اردیبهشت 1360، سومین عملیات محدود و غیرکلاسیک در جبهه شوش توسط رزمندگان اسلام انجام که علاوه بر چند کیلومتر پیشروی، مجموعا در سه عملیات یاد شده، این نتایج حاصل شد. تلفات انسانی دشمن شامل، 700 کشته و زخمی و نزدیک به 850 اسیر، همچنین انهدام بیش از 70 دستگاه تانک و نفربر و به غنیمت گرفتن 20 دستگاه تانک و نفربر دیگر. گرچه عملیاتی از این نوع، در جبهه های مختلف بنا به مقتضیات و امکانات نیروهای های اسلام انجام می شد و رعب و وحشت بر قلب دشمن انداخته و آرامش را از آنها سلب می نمود، اما فرماندهان بعثی، این نوع تحرکات را جدی نگرفته و ادعا می کردند که ایران هرگز قادر نخواهد بود عملیاتی قاطع و سرنوشت ساز در مقابل ارتش عراق انجام دهد.
2- با آشکار شدن علائم خونریزی در دستگاه گوارش امام خمینی ره در بیست و هشتم اردیبهشت 1368، بیماری ایشان که به تازگی عود کرده بود، حادتر شد. در این زمان فعالیت های شبانه روزی تیم پزشکی ویژه آغاز گردید و معظم له در 31 اردیبهشت، جهت انجام عمل جراحی، به بیمارستان انتقال یافتند. پس از انجام عمل جراحی بر روی دستگاه گوارش ایشان مجالس نیایش در مساجد سراسر کشور برای شفای ایشان برگزار شد و مردم برای سلامتی ایشان، دعا کردند. در نهایت، در حالی که پزشکان، تمام تلاش خود را برای بهبود وضعیت جسمانی حضرت امام به کار بسته بودند، روح بلند و ملکوتی ایشان در شامگاه 13 خرداد 68 به ملکوت اعلی پیوست و عاشقانش را به سوگ نشاند.

ص:152

_ برگزاری اولین کنفرانس جهانی اهل بیت(ع) در تهران (1369ش)

_ تجلیل از مقام علمی استاد علامه آیت اللّه «حسن حسن زاده آملی» در دانشگاه تهران (1374ش)(1)

_ برگزاری کنگره خلیج فارس در فرهنگ و ادب فارسی (1375ش)

خرداد

اشاره

خرداد

زیر فصل ها

1خرداد

2خرداد

3خرداد

4خرداد

5خرداد

6 خرداد

7خرداد

8خرداد

9خرداد

10خرداد

11خرداد

12خرداد

13خرداد

14خرداد

15خرداد

16خرداد

17خرداد

18خرداد

19خرداد

20خرداد

21خرداد

22خرداد

23خرداد

24خرداد

25خرداد

26خرداد

27خرداد

28خرداد

29خرداد

30خرداد

31خرداد

1خرداد

1خرداد

_ آغاز به کار «هیئت های مؤتلفه اسلامی» با نظارت حضرت امام خمینی رحمه الله (1342ش)(2)


1- آیت اللّه حسن حسن زاده آملی در سال 1307 ش در یکی از روستاهای توابع آمل به دنیا آمد. پس از فراگیری دروس مقدماتی، راهی تهران شد و از استادانی همچون محمدتقی آملی، میرزا ابوالحسن شعرانی، میرزا احمد آشتیانی و سید ابوالحسن رفیعی قزوینی در علوم عقلی و نقلی بهره برد. سپس راهی قم گردید و خوشه چین درس آیت اللّه میرزا هاشم آملی و دیگران شد و به درجه والایی در علم دست یافت. این دانشمند نامدار بیش از یکصد و ده عنوان کتاب در موضوعات عرفان، فلسفه، کلام، روایت، رجال، فقه، ریاضی، نجوم و ادبیات و... به رشته تحریر درآورده است. از جهت پاسداشت خدمات علمی و فرهنگی استاد حسن زاده آملی، دانشگاه تهران در پایان اردیبهشت 1374 ش، مجلس بزرگداشتی برای تجلیل از این استاد فرزانه برپا داشت.
2- پس از وقایع مربوط به لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی در سال 1341، دسته های گوناگون مردمی تشکیل گردیدند که در صدد مبارزه با رژیم شاه بودند. افراد و اعضای این گروه های مردمی، از مسلمانان ناب و خالص ولی اکثرا فاقد تجربه سیاسی و سازماندهی و حتی معلومات کافی و عمیق مذهبی و اجتماعی بوده و به کمک های فکری و تعلیمات دینی و سیاسی و سازماندهی نیاز داشتند. این گروه ها طی جلساتی با هم آشنا شده و با نظر و تصویب حضرت امام خمینی ره، استاد شهید مرتضی مطهری و چند تن دیگر از شخصیت های روحانی، متکفّل هدایت و تغذیه معنوی آنان که از آن پس، هیئت های مؤتلفه اسلامی خوانده می شدند، گردیدند. همگامی مؤتلفه با حوزه علمیه قم و مبلّغان و ائمه جماعات، نیروی عظیم مردم مسلمان ایران را، پشت سَرِ امام و مراجعِ دیگر، وارد میادین مبارزه کرد. مهم ترین اقدام این هیئت ها، ترور و اعدام انقلابی حسنعلی منصور، نخست وزیر سرسپرده رژیم پهلوی و عامل تصویب قانون ننگین کاپیتولاسیون و تبعید حضرت امام به ترکیه بود. اغلب اعضای جمعیت مؤتلفه، پس از پیروزی انقلاب، جذب حزب جمهوری اسلامی شدند. در سالیان بعد جمعیت موتلفه اسلامی موجودیت خود را حفظ کرده است.

ص:153

_ آغاز محاصره اقتصادی ایران توسط آمریکا و اروپا (1359ش)(1)


1- پس از پیروزی انقلاب اسلامی، دولت آمریکا به دخالت های خود در امور داخلی ایران ادامه داد. در آبان 1358 که شاه ظاهرا برای درمان به آمریکا رفت، روابط جمهوری اسلامی با آمریکا بسیار بحرانی شد. ملت ایران ضمن محکوم کردن اقدامات آمریکا به دلیل حمایت از رژیم محمد رضا پهلوی، خواستار استرداد وی جهت محاکمه شدند، اما آمریکا این درخواست را رد کرد. به دنبال رد این خواسته و نیز در پی افزایش مداخلات آمریکا در امور داخلی ایران، سفارت آمریکا در 13 آبان 1358 به تصرف دانشجویان پیرو خط امام درآمد و کلیه کارکنان آن به گروگان گرفته شدند. در پی تسخیر لانه جاسوسی آمریکا در تهران، شیطان بزرگ که به ایران پس از انقلاب اسلامی، به چشم همان ایرانِ زمان رژیم ستم شاهی می نگریست، و به دنبال شکست های سیاسی، تبلیغاتی و نظامی خویش برای رهایی گروگان ها، در اول خرداد 1359، به حربه تحریم اقتصادی توسل جست؛ اما از همان آغاز، شکست چنین توطئه ای روشن بود. از اینرو آمریکا به کمک بازار مشترک اروپا، داد و ستدهای اقتصادی ایران را تحریم کرده تا ایران را منزوی سازند. ولی گذشت زمان نه تنها ایران را گوشه گیر نساخت، بلکه باعث شد تا ایران بیشتر از قبل روی پای خود بایستد. همچنین شرکت های متعدد اروپایی و حتی آمریکایی که از تحریم ایران متضرّر شده بودند، خواهان ارتباط اقتصادی و همکاری های دوجانبه بوده اند. استقبال شرکت های خارجی برای همکاری با ایران به اندازه ای بودکه آنان به تحریم ایران توجهی نکردند و در نتیجه بُعد منفی این تحریم گریبان غرب را گرفت.

ص:154

_ روز بزرگداشت «صدرالدین محمدقوام شیرازی» معروف به «ملاصدرا»(1)

_ آغاز هفته معدن

_ روز بهره وری

- روز جهانی توسعه فرهنگی (برابر با 21 مه)

2خرداد

2خرداد

_ انتشار بیانیه روحانیون علیه انگلیسی ها در جنوب کشور (1297ش)(2)


1- صدرالدین محمد شیرازی مشهور به صدرالمُتِألّهین و ملاصدرا در نهم جمادی الاولی سال 980 ق در شیراز به دنیا آمد. سنگ بنای علمی و اخلاقی ملاصدرا در محضر درس شیخ بهایی، عالم کم نظیر دوران صفوی بنانهاده شد و تکمیل این بنایِ معنوی در محضر دانشمند نامی و استاد بزرگ، میرداماد، صورت گرفت. ملاصدرا، درایه، رجال، فقه و اصول را از شیخ بهایی؛ فلسفه، کلام، عرفان و علوم ذوقی را از میرداماد و علوم طبیعی، ریاضی، نجوم و هیئت را از محضر حکیم ابوالقاسم میرفندرسکی از علمای نامدار زمان فراگرفت. وی سپس بر مسند تدریس تکیه زد و ضمن آشنایی با فلسفه اشراق و مکتب مَشّاء، به تدوین حکمت متعالیه پرداخت. ملاصدرا با ترکیب چهار مکتب مهم عرفانی، فلسفی و دینی شامل مشاء، اشراق، عرفان محیی الدین عربی و آموزه های دینی اسلام، حکمت متعالیه را بنیان نهاد و تأثیری شگرف و غیرقابل انکار بر فلسفه اسلامی گذاشت. وی در این مکتب کوشیده است عرفان و فلسفه دین یا به سخن دیگر، تهذیب نفس و برهان عقلی و وحی را در یک مجموعه هماهنگ، ترکیب و یگانه سازد. ملاصدرا تلاش کرد تا در پرتو معرفت عرفانی و فلسفه عقلانی، تفسیری دیگرگون از دین دست دهد. از این حکیم الهی بیش از چهل عنوان کتاب به یادگار مانده که اسفار اربعه مهم ترینِ آنهاست. سرانجام این عالم ربانی و فیلسوف اسلامی، پس از عمری پربار، در سال 1050 ق در هفتاد سالگی در شهر بصره عراق دارفانی را وداع گفت و در همان شهر به خاک سپرده شد.
2- پس از حضور قوای متجاوز انگلیسی در جنوب ایران در جریان جنگ جهانی اول و تعرّض به اهالی منطقه، روحانیون فارس با انتشار اعلامیه ای، مردم را به قیام علیه قوای انگلیسی فرا خواندند. از آن پس اکثر شهرهای فارس به دست عشایر افتاد که باعث درگیری نیروهای دولتی و عشایر قشقایی در آن ناحیه گردید. در این جنگ که دو روز به طول انجامید نیروهای دولتی از عشایر شکست خوردند. این قیام به رهبری روحانیت و برای دفاع از اسلام در مقابل قوای انگلیسی واقع شد.

ص:155

_ شهادت سردار رشید اسلام «محمد بروجردی» فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهداء (1362ش)(1)

_ اعتراض مسلمانان جهان به هتک حرمت رژیم بعث عراق به عتبات عالیات (1370 ش)(2)


1- شهید محمد بروجردی در سال 1333 ش در یکی از روستاهای اطراف بروجرد به دنیا آمد. از هفت سالگی به همراه خانواده، ساکن تهران شد و در سال 1356، با هدف ضربه زدن به رژیم پهلوی، گروه توحیدی صف را تشکیل داد. او در همان سال راهی نجف گردید و از طرف حضرت امام خمینی ره، مأمور آگاه کردن مردم از جنایات رژیم شد و در این سنگر به ایفای وظیفه پرداخت. گروه صف به فرماندهی محمد بروجردی، به هنگام ورود حضرت امام به میهن اسلامی و روزهای پس از آن، مسؤولیت حفاظت از جان امام را بر عهده گرفت. با عزیمت امام به قم، بروجردی مسؤول زندان اوین شد. شهید بروجردی نقش مهمی در تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی داشت و خود از فرماندهانِ اولیه آن به شمار می رفت. وی در سال 1358 ش برای فرونشاندنِ آشوب ضد انقلاب در کردستان، راهی این منقطه گردید و با اقامت چهار ساله خود در آن دیار، وضعیت این منطقه را سروسامان داد تا جایی که به مسیح کردستان شهرت یافت. شهید بروجردی در سال 1361، به عنوان فرمانده سپاه در غرب کشور، قرارگاه حمزه سیدالشهداء را تشکیل داد و عملیات های نظامی را از این مکان، هدایت می نمود. سرانجام این پاسدار غیور و فداکار، طی یکی از مأموریت های خود در نزدیکی شهرستان نقده بر اثر برخورد با مین، در 29 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و پس از تشییعی باشکوه، در بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
2- پس از آن که مردم مسلمان عراق از جنایات بی اندازه رژیم حاکم بر عراق به ستوه آمده و دست به قیام فراگیر زدند، به دستور صدام حسین، دیکتاتور وقت عراق، علاوه بر کشتار وسیع و بی رحمانه مردم، اماکن مقدسه و عتبات عالیات در این کشور مورد هتک حرمت قرار گرفتند. این عمل رژیم بعث، احساسات مسلمانان و به ویژه شیعیان جهان را برانگیخت و طی راهپیمایی های متعدد اعتراض آمیز، آن را به شدت محکوم کردند. این بی حرمتی در حالی صورت گرفت که مردم عراق تا پیروزی فاصله چندانی نداشتند. در این زمان، آمریکا و متحدانش به کمک صدام شتافته و برای کشتار و سرکوب مردم، انواع کمک ها را در اختیار رژیم بعث قرار دادند. با پناه گرفتن مردم در حرم ائمه معصومین، این اماکن شریف توسط ارتش بعث مورد هجوم قرار گرفت و دشمن با احساس غرور دروغین، ژست پیروزی گرفت. در ایران به این مناسبت، از طرف رهبر معظم انقلاب اسلامی، دوم خرداد 1370، عزای عمومی اعلام گردید. بعد از سرنگونی رژیم بعث در فروردین 1382، گورهای جمعی فراوانی از مردم عراق که به دست صدامیان به شهادت رسیده بودند، کشف شد و ابعاد جنایات صدام در این واقعه بیش از پیش آشکار گشت.

ص:156

_ انتخابات هفتمین دوره ریاست جمهوری و انتخاب «سید محمد خاتمی» (1376ش)