پلی به سوی ملکوت (ویژه حج تمتع)

مشخصات کتاب

سرشناسه : کریمی، فاطمه، ۱۳۴۳ -
عنوان و نام پدیدآور : پلی به سوی ملکوت : راهنمای معنوی زائران/تهیه و تنظیم ف کریمی ؛ [به سفارش] معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبری.
مشخصات نشر : تهران: مشعر، ۱۳۸۶.
مشخصات ظاهری : ۲۱۰ ص.:جدول.
شابک : 9789645400628
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
یادداشت : کتابنامه: ص. ۲۱۰.
عنوان دیگر : راهنمای معنوی زائران.
موضوع : حج.
موضوع : دعاها.
شناسه افزوده : بعثه مقام معظم رهبری در امور حج و زیارت. معاونت آموزش و پژوهش.
رده بندی کنگره : BP۱۸۸/۸/ک۴۳۶پ۸
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۵۷
شماره کتابشناسی ملی : ۱۱۳۰۶۹۸
ص: 1

فصل اول‌

طلیعه‌

اشاره

ص: 2
ص: 3
ص: 4
ص: 5
ص: 6
ص: 7
ص: 8
ص: 9
ص: 10
ص: 11

اشاره

حج، پررمز و رازترین و نمادی‌ترین عبادات است. حج، شکوهمندترین محفل دیدار خالق و مخلوق است. حج، سیر الی الله است که با دل کندن از همه تعلقات دنیوی شروع می شود و تا دیدار یار، ادامه می یابد. عارفان با همه مقامات و کمالات، سلوک خویش را در حج به اتمام می رسانند و عابدان حلاوت بهترین عبادات خود را در این مأوی جستجو و عالمان در رهگذر این سفر بر علم و معرفت خویش می افزایند. حج بهترین میعادگاه مسلمانان است که در آن مسلمانان با یکدیگر آشنا می شوند و ضمن بررسی مشکلات در صدد رفع آن بر می آیند. حج یادآور رنج ها و مصائب پیامبر(ص)

ص: 12
در مسیر تبلیغ اسلام و رستگاری بشریت است. پیام حج، پیام آزادگی و رهایی است. پیام طواف کعبه، طواف دل است، به دنبال معبود گشتن است. رها شدن از غیر و بندگی خدا را پذیرفتن است. خدای را سپاس که فرصت عشق و پرستش خود را در موسم حج به بندگان بخشید و مناسک حج و عمره را به منظور پالایش صحیح روح و روان آدمی بدو عطا کرد. در این رهگذر و در پی تحقق اهداف عالیه این سفر معنوی مبتنی بر اصل ارتقاء محوری برای استفاده هر چه بهتر از لحظات این سفر معنوی،" معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبری" بر آن شد تا با تهیه کتابی تحت عنوان" راهنمای معنوی زائران"، زمینه استفاده بهتر زائران از فرصتهای شکوهمند حج را فراهم نماید.
ناگفته پیداست که برای قریب به اتفاق زائران بیت‌الله الحرام بویژه آنانی که برای اولین بار این سفر الهی را تجربه می کنند، همواره این سؤال در هنگام ورود به مکه مکرمه و مدینه منوره مطرح
ص: 13
بوده است که چگونه از این فرصت و نعمت خدادادی به بهترین شکل استفاده کنند و چه اعمالی را، چه وقت، در کجا و چگونه انجام دهند.
" پلی به سوی ملکوت" تلاش کرده است با مراجعه به کتب روایی و سیره معصومین(علیهم السلام) و توصیه ها و راهنمایی های علماء و عرفای بزرگ اسلامی به این سؤال زائران پاسخ گوید و با بیان اعمال و عبادات مکه و مدینه، دست‌های نیاز زائران را به آسمان ملکوت نزدیک کند.
فرصت را مغتنم شمرده و از تلاش های ارزشمند سرکار خانم کریمی و پیگیری و نظارت مستمر حجةالاسلام والمسلمین آقای حمید نگارش که با تلاش‌های فراوان در فرصتی اندک تهیه و تنظیم و تدوین این اثر را عهده دار شدند، تقدیر و تشکر به عمل می‌آید.
ص: 14

در مکتب مکه مکّرمه‌

موسم حج، محبوب‌ترین زمان نزد خدا است. حضرت‌رسول اکرم(ص) فرمود:" ما من ایام العمل الصالح فیها احبّ الی الله عزّ وجلّ من ایام عشر الا ضحی". کار نیک در هیچ زمانی محبوب‌تر از دهه اول ماه ذی‌الحجه نیست. از آن حضرت سؤال کردند: حتی جهاد در راه خدا به اندازه اعمال دهه اول ذی‌الحجه محبوب نیست. فرمود: نه، حتی جهاد نیز به این اندازه محبوب نیست.
خدای حکیم به این ده‌روز در قرآن قسم یاد کرده است: «وَالْفَجْرِ* وَلَیالٍ عَشْرٍ». اهل سیر و سلوک بر این باورند که دهه اول ذی‌الحجه بهترین فرصت برای خلوت و معرفت و عبادت است." حج"، معراج خاک است تا افلاک و" مکه" سکوی پرواز است شهر نیست، مدرسه است که در آن مشق عشق و بندگی و دلدادگی نوشته می‌شود و زائران تمرین اصول دین می‌کنند.

ص: 15
وقتی برای دیدار خانه دوست با پوشیدن لباس احرام و گفتن «لبیک» همه مظاهر دنیا را کنار گذاشته، تنها و منقطع رو به او می‌آورد، صبغه الهی می‌گیرد، و با تمام وجود در برابر خداوند سر تسلیم فرود آورده و به مکانی وارد می‌شود که تمام انبیای عظام بخصوص ابراهیم خلیل(ع) و حضرت ختمی مرتبت برای تحکیم دین حق تلاشها کرده و رنج‌ها دیده‌اند. زائر خانه خدا با یادآوری این رنج‌ها و تلاش‌ها نظر به راه و اندیشه آنان دارد. آن هنگام که همه، یک دست و یک رنگ با صفوفی فشرده، یکدل و یک‌صدا، نوای ملکوتی «لبیک» را سر می‌دهند و به دور از منیّت‌ها و رنگ و شکل‌ها و فارغ از هیاهوی دوگانگی‌ها و اختلافات طبقاتی، طواف و سعی می‌کنند و هیچ تعارض و مشکلی، سبب اختلاف اعمالشان نمی‌شود، نمایی از عدل الهی را به تصویر می‌کشند. از سوی دیگر این یک رنگی و حرکت و دوری از خانواده و تعلقات دنیوی
ص: 16
با دو تکّه لباس سفید و توقف در موقف‌های مختلف، همه یادآور معاد و رستاخیز است. پس از انجام اعمال و مناسک و فرائض نیز، زائران، پای‌بند به عهد و میثاقی که با خدای خویش بسته‌اند، اعمال را به اتمام می‌رسانند. باشد که با عروجی که پیدا کرده‌اند همواره در ملکوت اعلی به پرواز درآیند و با پیروی همیشگی از دستورات حق، از فرود خویش جلوگیری نمایند.
معلمان حج
حج یعنی توفیق حضور و شرکت در کلاس معلّمان بزرگ تاریخ و بشریت. نمی‌توان در سرزمین وحی اقامت کرد و از خرمن معلمان بزرگِ تاریخ، خوشه ای نچید. بی شک یکی از اهداف و پیام های اصلی حج، آشنایی زائران با معلمان بزرگ تاریخ و شیوه زندگی آنهاست. معلم اول حضرت آدم(ع)، ابراهیم(ع)، اسماعیل(ع)، هاجر(س) و
ص: 17
محمد(ص). با شناخت صحیح این معلمان و راهبران، زائر" چگونه زیستن" را می آموزد.
تجربه پرواز
شب احرام و حرکت به سوی عرفات، وقتی هرچه داشته‌ای را بر زمین می‌گذاری و تنها با یک رخت ساده به صحرا می‌روی، تازه پرواز و سبکبالی را تجربه می‌کنی. تازه می‌فهمی علاقه‌ها و دلبستگی‌های روزمره چه بر سر پرنده روحت آورده‌اند و چگونه به زنجیرش کشیده‌اند. در مدرسه مکه می‌آموزی که مسیر خوشبختی تنها از قطع همه وابستگی‌ها و دلبستگی‌ها و لبیک به حضرت دوست می‌گذرد. به فرموده امام سجاد(ع) اگر کسی در میقات، هنگام بستن احرام، از قلب نگذراند که" خدایا از هرچیز که غیر تو است، دست شستم و فقط به ولای تو دل بستم"، او در حقیقت به میقات نرفته و احرام نبسته است:
ص: 18
به هوش ای دل که میقات است اینجا
محل نفی و اثبات است اینجا
از اینجا باید آهنگ سفر کرد
یقین خویشتن را بارور کرد
حدیث مرگ قبل از مرگ این است
طریق وصل حق‌جویان چنین است
قدم در دامن محراب بگذار
به سجده سرچنان مهتاب بگذار
بگو لبیک یامعبود، لبیک
مرا تنها تویی مقصود، لبیک
ص: 19

در مکتب مدینه منوره‌

مدینه، شهری است که همه خانه‌ها و محله‌هایش، همسایه مسجد و خانه پیامبر(ص) است. از هر جای شهر که به راه افتی، گذرت به مسجد است و از میان مسجد به هر جای شهر که بخواهی می‌توانی بروی. در مسجد النبی، محمد(ص) را زیارت می‌کنی و در جوارش فاطمه(س) را و این ها همه از یک خانه و یک مسجد در بستر زمان جاری شده‌اند.
مسلمان بودن
در مدرسه مدینه می آموزیم که چگونه می‌توان مسلمان بود و خلق و خوی مسلمانی داشت. همان خویی که تو را محمدی و مسجدی می‌کند. شاید که در هنگام بازگشت به شهر و دیار خود رنگ و بوی آنان را به خود بگیری و گَرد دوری از این مسجد و خانه را از خود دور کنی. ارتباط با خانه پیامبر خدا و اهل بیت او و مسجدی که از آن اسلام گسترش یافته است، ارتباطی جدا نشدنی

ص: 20
است. نزول وحی از آسمان ملکوت به مسجدالحرام و مسجدالنبی. مقصد معلوم و راه روشن است، باشد تا که راه گم نکنیم و به بی‌راهه نرویم.
همراهی پیامبر(ص)
در مدرسه مدینه می آموزیم که در طول تاریخ، آنان که متخلق به اخلاق پیامبر(ص) شدند، در احد، خندق و تبوک پرواز را تجربه کردند و در خاطره تاریخ جاودانه شدند. امّا گروهی دیگر که دل در گرو دنیا و لذات مادی داشتند، شکست احُد را رقم زدند. احُد عبرتگاه بزرگ مسلمانان است تا همگان بدانند در تمامی عقبه‌ها و جنگ‌های سخت، حتی اگر رسول خدا(ص) در میان حاضر باشد و تو اخلاقت محمدی نباشد نتیجه بودنت فقط شکست است. در عوض اگر نبّی و ولّی غایب باشند اما تو عطر محمدی را بوئیده باشی و اخلاقت رنگ آسمان گرفته باشد، هر که باشی، از هر کجا که آمده باشی، هر کجا قدم گذاری، عبرتی است حسنه برای صاحبان خرد.
ص: 21
خودباوری
در مدرسه مدینه می آموزیم که مسلمانان با پیشینه تاریخی و منابع غنی فرهنگی و علمی، سرآمد همه اقوام بودهاند و آن چه امروز می تواند دوباره آنان را از این تفرقه و وضعیت اسف بار نجات دهد، بازگشت به همان سرمایه‌ها و پیشینه وحیانی و فرهنگی است.
شهری زنده
در مدرسه مدینه می‌آموزیم که چگونه یک شهر می‌تواند همواره منشاء و سرچشمه نورانیت و برکت برای همه جهانیان در طول تاریخ باشد.
ص: 22

تقویم حج‌

مناسبت های مهم ذی القعده‌

نمایش تصویر

ص: 23
نمایش تصویر

اعمال عمومی ماه ذی القعده‌

* خواندن نماز اول ماه
این نماز 2 رکعت است که در رکعت اول بعد ازحمد، 30 مرتبه توحید و در رکعت دوم بعد از حمد 30 مرتبه انا انزلنا خوانده می شود.
زمان نماز اول ماه از اول صبح تا غروب آفتاب است و بعد از نماز صدقه دهد.

ص: 24
* خواندن نمازهای یکشنبه‌ذی القعده
روز های یکشنبه در ماه ذی القعده، نماز مخصوصی دارد. نمازگزار در این روز باید ابتدا غسل کند و وضو بگیرد و سپس دو نماز دو رکعتی(جمعا 4 رکعت) به جا آورد که در هر رکعت حمد یک مرتبه، توحید 3 مرتبه، معوذتین(سوره ناس و فلق) یک مرتبه خوانده می شود و پس از پایان نماز، نمازگزار باید 70 مرتبه این ذکر را بخواند:(استغفرالله رَبّی واتوُبُ الیه) و بگوید لاحَولَ و لا قُوَّةَ الا بِاللهِ العَلیّ العَظیم* یا عزیزُ یا غَفّارُ اغْفرِلی ذُنُوبی و ذُنوبَ جمیعِ المؤمنینَ و المؤمنات فَانَّه لا یَغفِرُ الذّنوبَ الّا انت.
* احیای شب پانزدهم ذی القعده جهت برآورده شدن حاجات
* عبادت و احیای شب بیست و پنجم
* اعمال روز بیست‌وپنجم(دحوالارض):
غسل+ 2 رکعت نماز در وقت صبح که در هررکعت حمد یک مرتبه، سوره" و الشمس" 5 مرتبه خوانده
ص: 25
می شود و بعد از سلام نماز بگوید: لاحَولَ ولاقُوَّةَ الّا باللهِ الْعَلیّ الْعَظیم+ سپس دعا کند و بخواند این دعا را:
یا مُقیلَ العَثَرات اقِلْنی عَثرتی یا مُجیبَ الدَّعَوات اجِبْ دَعْوَتی، یا سامعَ الْاصوات اسْمَعْ صَوتی و ارْحَمْنی و تَجاوَزْ عَنْ سَیّئاتی و ما عِندی، یا ذَالجلال و الاکْرام.
* خواندن دعایی که به همین مناسبت(دحوالارض) وارد شده است.
اللّهُمَّ داحِیَ الْکَعْبَةِ، وَفالِقَ الْحَبَّةِ، وَصارِفَ اللَّزْبَةِ، وَکاشِفَ کُلِّ کُرْبَة، اسْالُکَ فی هذَا الْیَوْمِ مِنْ ایّامِکَ الَّتی اعْظَمْتَ حَقَّها، وَاقْدَمْتَ سَبْقَها، وَجَعَلْتَها عِنْدَ الْمُؤْمِنینَ وَدیعَةً، وَالَیْکَ ذَریعَةً، وَبِرَحْمَتِکَ الْوَسیعَةِ انْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّد عَبْدِکَ الْمُنْتَجَبِ فِی الْمیثاقِ الْقَریبِ یَوْمَ التَّلاقِ، فاتِقِ کُلِّ رَتْق، وَداع الی کُلِّ حَقِّ، وَعَلی اهْلِ
ص: 26
بَیْتِهِ الْاطْهارِ الْهُداةِ الْمَنارِ دَعائِمِ الْجَبّارِ، وَوُلاةِ الْجَنَّةِ وَالنّارِ، وَاعْطِنا فی یَوْمِنا هذا مِنْ عَطائِکَ الَمخْزوُنِ غَیْرَ مَقْطوُع وَلا مَمْنوُع، تَجْمَعُ لَنا بِهِ التَّوْبَةَ وَحُسْنَ الْاوْبَةِ، یا خَیْرَ مَدْعُوٍّ، وَاکْرَمُ مَرْجُوٍّ، یا کَفِیُّ یا وَفِیُّ یا مَنْ لُطْفُهُ خَفِیٌّ الْطُفْ لی بِلُطْفِکَ، وَاسْعِدْنی بِعَفْوِکَ، وَایِّدْنی بِنَصْرِکَ، وَلا تُنْسِنی کَریمَ ذِکْرِکَ بِوُلاةِ امْرِکَ، وَحَفَظَةِ سِرِّکَ، وَاحْفَظْنی مِنْ شَوائِبِ الدَّهْرِ الی یَوْمِ الْحَشْرِ وَالنَّشْرِ، وَاشْهِدْنی اوْلِیاءِکَ عِنْدَ خُرُوجِ نَفْسی، وَحُلُولِ رَمْسی، وَانْقِطاعِ عَمَلی، وَانْقِضاءِ اجَلی، اللّهُمَّ وَاذْکُرْنی عَلی طُولِ الْبِلی اذا حَلَلْتُ بَیْنَ اطْباقِ الثَّری، وَنَسِیَنِی النّاسُونَ مِنَ الْوَری، وَاحْلِلْنی دارَ الْمُقامَةِ، وَبَوِّئْنی مَنْزِلَ الْکَرامَةِ، وَاجْعَلْنی مِنْ مُرافِقی اوْلِیائِکَ وَاهْلِ
ص: 27
اجْتِبائِکَ وَاصْطَفائِکَ، وَبارکْ لی فی لِقائِکَ، وَارْزُقْنی حُسْنَ الْعَمَلِ قَبْلَ حُلُولِ الْاجَلِ، بَریئاً مِنَ الزَّلَلِ وَسوُءِ الْخَطَلِ، اللّهُمَّ وَاوْرِدْنی حَوْضَ نَبِیِّکَ مُحَمَّد صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَاسْقِنی مِنْهُ مَشْرَباً رَوِیّاً سائِغاً هَنیئاً لا اظْمَأُ بَعْدَهُ وَلا احَلَّا وِرْدَهُ وَلا عَنْهُ اذادُ، وَاجْعَلْهُ لی خَیْرَ زاد، وَاوْفی میعاد یَوْمَ یَقُومُ الْاشْهادُ، اللّهُمَّ وَالْعَنْ جَبابِرَة الْاوَّلینَ وَالْاخِرینَ، وَبِحُقُوقِ اوْلِیائِکَ الْمُسْتَأثِرِینَ اللّهُمَّ وَاقْصِمْ دَعائِمَهُمْ وَاهْلِکْ اشْیاعَهُمْ وَعامِلَهُمْ، وَعَجِّلْ مَهالِکَهُمْ، وَاسْلُبْهُمْ مَمالِکَهُمْ، وَضَیِّقْ عَلَیْهِمْ مَسالِکَهُمْ، وَالْعَنْ مُساهِمَهُمْ وَمُشارِکَهُمْ، اللّهُمَّ وَعَجِّلْ فَرَجَ اوْلِیائِکَ، وَارْدُدْ عَلَیْهِمْ مَظالِمَهُمْ، وَاظْهِرْ بِالْحَقِّ قائِمَهُمْ، وَاجْعَلْهُ لِدینِکَ مُنْتَصِراً، وَبِامْرِکَ
ص: 28
فی اعْدائِکَ مُؤْتَمِراً اللّهُمَّ احْفُفْهُ بِمَلائِکَةِ النَّصْرِ وَبِما الْقَیْتَ الَیْهِ مِنَ الْامْرِ فی لَیْلَةِ الْقَدْرِ، مُنْتَقِماً لَکَ حَتّی تَرْضی وَیَعوُدَ دینُکَ بِهِ وَعَلی یَدَیْهِ جَدیداً غَضّاً، وَیَمْحَضَ الْحَقَّ مَحْضاً، وَیَرْفُضَ الْباطِلَ رَفْضاً، اللّهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِ وَعَلی جَمیعِ آبائِهِ، وَاجْعَلْنا مِنْ صَحْبِهِ وَاسْرَتِهِ، وَابْعَثْنا فی کَرَّتِهِ حَتّی نَکُونَ فی زَمانِهِ مِنْ اعْوانِهِ، اللّهُمَّ ادْرِکْ بِنا قِیامَهُ، وَاشْهِدْنا ایّامَهُ، وَصَلِّ عَلَیْهِ وَارْدُدْ الَیْنا سَلامَهُ، وَالسَّلامُ عَلَیْهِ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ.
ص: 29

مناسبت‌های مهم ذی‌الحجةالحرام‌

نمایش تصویر

ص: 30
نمایش تصویر
ص: 31
نمایش تصویر

اعمال عمومی ماه ذی الحجة

* خواندن نماز اول ماه
این نماز 2 رکعت است که در رکعت اول بعد از حمد 30 مرتبه توحید و در رکعت دوم بعد از حمد 30 مرتبه
انا انزلنا
خوانده می شود. زمان آن از اول وقت تا غروب آفتاب است و بعد از نماز صدقه بدهد.

ص: 32
* نماز حضرت زهرا(س) در اول ذی الحجة
4 رکعت(دو نماز دو رکعتی) که در هر رکعت بعد از حمد، 50 مرتبه توحید خوانده می شود و بعد از نماز این دعا را بخواند:
سُبحانَ ذِی الْعِزِّ الشّامِخِ المُنیفِ سُبحانَ ذِی الْجَلالِ الْباذِخِ الْعَظیمِ سُبحانَ ذِی الْمُلْکِ الْفاخِرِ الْقَدیمِ سُبحانَ مَنْ لَبِسَ الْبَهْجَةَ وَالْجَمالَ سُبحانَ مَنْ تَرَدّی بِالنُّورِ وَالْوَقارِ سُبحانَ مَنْ یَری اثَرَ الَّنمْلِ فی الصَّفا سُبحانَ مَنْ یَری وَقْعَ الطَّیْرِ فِی الْهَواءِ سُبحانَ مَنْ هُوَ هکَذا لا هکَذا غَیْرُهُ.
* نماز دهه اول ذی الحجة
امام صادق(ع) فرمود: پدرم حضرت امام باقر(ع) به من فرمود: پسرم در دهه نخست از ماه ذی الحجة هر شب میان نماز مغرب و عشاءاین دو رکعت نماز را ترک مکن. در هر رکعت سوره حمد و سوره قل هو الله را می خوانی پس از آن آیه 142 سوره
ص: 33
اعراف را می خوانی. اگر چنین کنی در ثواب حاجیان و اعمال حج آنها شریک می شوی.
* از روز اول تا روز عرفه، بعد از نماز صبح و قبل از نماز مغرب این دعا خوانده شود:
اللّهُمَّ هذِهِ الْایّامُ الَّتی فَضَّلْتَها عَلَی الْایّامِ وَشَرَّفْتَها قَدْ بَلَّغْتَنیها بِمَنِّکَ وَرَحْمَتِکَ، فَانْزِلْ عَلَیْنا مِنْ بَرَکاتِکَ، وَاوْسِعْ عَلَیْنا فیها مِنْ نَعْمآئِکَ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ انْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَانْ تَهْدِیَنا فیها لِسَبیلِ الْهُدی وَالْعِفافِ وِالْغِنی وَالْعَمَلِ فیها بِما تُحِبُّ وَتَرْضی، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ یا مَوْضِعَ کُلِّ شَکْوی، وَیا سامِعَ کُلِّ نَجْوی، وَیا شاهِدَ کُلِّ مَلَاء، وَیا عالِمَ کُلِّ خَفِیَّةً انْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَانْ تَکْشِفَ عَنّا فیهَا الْبَلاءَ،
ص: 34
وَتَسْتَجیبَ لَنا فیهَا الدُّعآءَ، وَتُقَوِّیَنا فیها وَتُعینَنا وَتُوَفِّقَنا فیها لِما تُحِبُّ رَبَّنا وَتَرْضی وَعَلی مَا افْتَرَضْتَ عَلَیْنا مِنْ طاعَتِکَ وَطاعَةِ رَسوُلِکَ وَاهْلِ وَلایَتِکَ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ یا ارْحَمَ الرّاحِمینَ انْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَانْ تَهَبَ لَنا فیهَا الرِّضا انَّکَ سَمیعُ الدُّعآءِ، وَلا تَحْرِمْنا خَیْرَ ما تُنْزِلُ فیها مِنَ السَّمآءِ، وَطَهَّرْنا مِنَ الذُّنوُبِ یا عَلّامَ الْغُیوُبِ، وَاوْجِبْ لَنا فیها دارَ الْخُلوُدِ، اللّهمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَلا تَتْرُکْ لَنا فیها ذَنْباً الّا غَفَرْتَهُ، وَلا هَمّاً الّا فَرَّجْتَهُ، وَلا دَیْناً الّا قَضَیْتَهُ، وَلا غائِباً الّا ادَّیْتَهُ، وَلا حاجَةً مِنْ حَوائِجِ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ الّا سَهَّلْتَها وَیَسَّرْتَها انَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ء قَدیرٌ، اللّهُمَّ یا عالِمَ الْخَفِیّاتِ، یا راحِمَ الْعَبَراتِ، یا مُجیبَ
ص: 35
الدَّعَواتِ، یا رَبَّ الْارَضینَ وَالسَّماواتِ، یا مَنْ لا تَتَشابَهُ عَلَیْهِ الْاصْواتِ، صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَاجْعَلْنا فیها مِنْ عُتَقآئِکَ وَطُلَقآئِکَ مِنَ النّارِ، وَالْفائِزینَ بِجَنَّتِکَ وَالنّاجینَ بِرَحْمَتِکَ یا ارْحَمَ الرّاحِمینَ، وَصَلَّی اللهُ عَلَیْهِ سَیِّدِنا مُحَمَّد وَآلِهِ اجْمَعینَ
* در ده روز اول ماه ذی الحجة، این پنج دعا را بخواند:(اگر هرکدام را 100 مرتبه بخواند، بهتر است)
1) اشهدُ انْ لا الهَ الّا اللهُ وَحْدَهُ لاشَریکَ لَه، لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمد، بِیَدهِ الِخْیرَ و هُوَ عَلی کُلّ شی‌ءٍ قَدیر
2) اشْهَدُ انْ لا الهَ الّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَه، احَداً صَمَداً لَمْ یَتَّخِذْ صاحِبةً و لا وَلَدا
ص: 36
3) اشْهَدُ انْ لا الهَ الّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَه احداً صَمداً لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً احَد
4) اشْهَدُ انْ لا الهَ الّا اللُه وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهْ، لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْد یُحیی وَ یُمیت وَ هُوَ حَیٌ لایَموت بِیَدهِ الْخَیر وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَی‌ءٍ قَدیر
5) حَسِبَی اللهُ وَ کَفی سَمِعَ الله لِمَنْ دَعا، لَیْسَ وَراءَ اللهِ مُنْتَهی، اشهَدُ للهِ بِما دَعا و انَّهُ بَری‌ءٌ مِمَّنْ تَبَرَّءَ و انَّ لِلّهِ الْاخِرَةَ وَالْاوُلی
* در دهه اول ذی الحجه، این دعا روزی ده مرتبه خوانده شود:
لا الهَ الَّا اللهُ عَدَدَ الّلَیالی وَالدُّهُورِ، لا الهَ الَّا اللهُ عَدَدَ امْواجِ الْبُحُورِ، لا الهَ الَّا اللهُ و رَحْمَتُهُ خَیْرٌ مِما یَجْمَعُونَ، لا الهَ الَّا اللهُ عَدَدَ الشَّوْکِ الشَّجَرِ، لا الهَ الَّا اللهُ عَدَدَ الشَّعْرِ وَالْوَبَرِ، لا الهَ الَّا اللهُ عَدَدَ الْحَجَرِ وَالْمَدَرِ، لا الهَ الَّا اللهُ
ص: 37
عَدَدَ لَمْحِ الْعُیُونِ، لا الهَ الَّا اللهُ فِی الّلَیْلِ اذا عَسْعَسَ وَالصُّبْحِ اذا تَنَفَّسَ، لا الهَ‌الَّا اللهُ عَدَدَ الرِّیاحِ فِی الْبَراری وَالصُّخُورِ، لا الهَ الَّا اللهُ مِنَ الْیَوْمِ الی یَوْمِ یُنْفَخُ فِی‌الصُّورِ.
* اعمال شب و روز عرفه در فصل پنجم
(مستحبات و اعمال ایام تشریق، ص 181) آمده است.

اعمال روز عید غدیر

1- روزه گرفتن.
در روایتی از امام صادق(ع) روزه این روز برابر روزه‌شصت ماه شمرده شده است.
2- غسل.
3- احسان و نیکی به برادران مؤمن.
امام رضا(ع) فرمود: کسی که در این روز به خانواده و برادران مؤمن خود انفاق دهد، خداوند روزی او را زیاد می گرداند.

ص: 38
4- خواندن زیارت امین‌الله(که در بخش پایانی کتاب آمده است)
5- امام رضا فرمود: در چنین روزی که روز عید و تبریک گفتن به یکدیگر است مناسب است مؤمنان وقتی به یکدیگر می رسند این جملات را بگویند: الْحَمْدُ للهِ الّذی جَعَلَنا مِنَ الْمُتَمَسِّکینَ بِوِلایَةِ امیرِ الْمُؤْمِنینَ وَالأَئِمَّةِ عَلَیْهِمُ السَّلامُ
6- خواندن دعای ندبه.
7- امام صادق(ع) می فرماید: در روز عید غدیر دو رکعت نماز بخوان، پس از نماز به سجده برو و صد مرتبه خدا را شکر کن.

اعمال روز 24 ذی الحجه (روز مباهله)

1- غسل
2- 2 رکعت نماز مثل نماز عید غدیر
3- خواندن دعای مباهله:
اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ بَهآئِکَ بِابْهاهُ وَکُلُّ بَهآئِکَ بَهِیٌّ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِبَهآئِکَ کُلِّهِ،

ص: 39
اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ جَلالِکَ بِاجَلِّهِ وَکُلُّ جَلالِکَ جَلیلٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِجَلالِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ جَمالِکَ بِاجْمَلِهِ وَکُلُّ جَمالِکَ جَمیلٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِجَمالِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی ادْعُوکَ کَما امَرْتَنی فَاسْتَجِبْ لی کَما وَعَدْتَنی، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ عَظَمَتِکَ بِاعْظَمِها وَکُلُّ عَظَمَتِکَ عَظَیمَةٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِعَظَمَتِکَ کُلِّها، اللّهُمَّ انّی‌اسَأَلُکَ مِنْ نُورِکَ بِانْوَرِهِ وَکُلُّ نُورِکَ نَیِّرٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِنُورِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی‌اسْالُکَ مِنْ رَحْمَتِکَ بِاوْسَعِها وَکُلُّ رَحْمَتِکَ واسِعَةٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِرَحْمَتِکَ کُلِّها، اللّهُمَّ انّی ادْعُوکَ کَما امَرْتَنی فَاسْتَجِبْ لی کَما وَعَدْتَنی، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ
ص: 40
کَمالِکَ بِاکْمَلِهِ وَکُلُّ کَمالِکَ کامِلٌ اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِکَمالِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ کَلِماتِکَ بِاتَمِّها وَکُلُّ کَلِماتِکَ تآمَّةٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِکَلِماتِکَ کُلِّهَا، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ اسمآئِکَ بِاکْبَرِها وَکُلُّ اسْمآئِکَ کَبیرَةٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِاسْمآئِکَ کُلِّها، اللّهُمَّ انّی ادْعُوکَ کَما امَرْتَنی فَاسْتَجِبْ لی کَما وَعَدْتَنی، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ عِزَّتِکَ باعَزِّها وَکُلُّ عِزَّتِکَ عَزیزَةٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِعِزَّتِکَ کُلِّها، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ مَشِیَّتِکَ بِامْضاها وَکُلُّ مَشِیَّتِکَ ماضِیَةٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِمَشِیَّتِکَ کُلِّها، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِقُدْرَتِکَ الَّتی اسْتَطَلْتَ بِها عَلی کُلِّ شَیْ‌ء وَکُلُّ قُدْرَتِکَ مُسْتَطیلَةٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِقُدْرَتِکَ کُلِّها،
ص: 41
اللّهُمَّ انّی ادْعُوکَ کَما امَرْتَنی فَاسْتَجِبْ لی کَما وَعَدْتَنی، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ عِلْمِکَ بِانْفَذِهِ وَکُلُّ عِلْمِکَ نافِذٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِعِلْمِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ قَوْلِکَ بِارْضاهُ وَکُلُّ قَوْلِکَ رَضِیٌّ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِقَوْلِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ مَسآئِلِکَ بِاحَبِّهآ وَکُلُّها الَیْکَ حَبیبةٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِمَسآئِلِکَ کُلِّها، اللّهُمَّ انّی ادْعُوکَ کَما امَرْتَنی فَاسْتَجِبْ لی کَما وَعَدْتَنی، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ شَرَفِکَ بِاشْرَفِهِ وَکُلُّ شَرَفِکَ شَریفٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِشَرَفِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ سُلْطانِکَ بِادْوَمِهِ وَکُلُّ سُلطانِکَ دآئِمٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِسُلْطانِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ مُلْکِکَ بِافْخَرِهِ وَکُلُّ مُلْکِکَ
ص: 42
فاخِرٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِمُلْکِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی ادْعُوکَ کَما امَرْتَنی فَاسْتَجِبْ لی کَما وَعَدْتَنی، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ عَلائِکَ بِاعْلاهُ وَکُلُّ عَلائِکَ عال، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِعَلائِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ آیاتِکَ بِاعْجَبِها وَکُلُّ آیاتِکَ عَجیبَة، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِایاتِکَ کُلِّها، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ مَنِّکَ بِاقْدَمِهِ وَکُلُّ مَنِّکَ قَدیمٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِمَنِّکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی ادْعُوکَ کَما امَرْتَنی فَاسْتَجِبْ لی کَما وَعَدْتَنی، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِما انْتَ فیهِ مِنَ الشُّؤُنِ وَالْجَبَرُوتِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِکُلِّ شَأْن وَکُلِّ جَبَرُوت، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِما تُجیبُنی بِهِ حینَ اسْالُکَ، یا اللهُ یا لا الهَ الّا انْتَ، اسْالُکَ بِبَهآءِ لا الهَ الّا انْتَ، یا لا
ص: 43
الهَ الّا انْتَ اسْالُکَ بِجَلالِ لا الهَ الّا انْتَ، یا لا الهَ الّا انْتَ اسْالُکَ بِلا الهَ الّا انْتَ، اللّهُمَّ انّی ادْعُوکَ کَما امَرْتَنی فَاسْتَجِبْ لی کَما وَعَدْتَنی، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ رِزْقِکَ باعَمِّهِ وَکُلُّ رِزْقِکَ عآمُّ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِرِزْقِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ عَطآئِکَ بِاهْنَإِهِ وَکُلُّ عَطآئِکَ هَنیئٌ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِعَطآئِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ خَیْرِکَ باعْجَلِهِ وَکُلُّ خَیْرِکَ عاجِلُ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِخَیْرِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ مِنْ فَضْلِکَ بِافْضَلِهِ وَکُلُّ فَضْلِکَ فاضِلُ، اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ بِفَضْلِکَ کُلِّهِ، اللّهُمَّ انّی ادْعُوکَ کَما امَرْتَنی فَاسْتَجِبْ لی کَما وَعَدْتَنی، اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَابْعَثْنی عَلَی الْایمانِ بِکَ،
ص: 44
وَالتَّصْدیقِ بِرَسُولِکَ عَلَیْهِ وَآلِهِ السَّلامُ، وَالْوِلایَةِ لِعَلِیِّ بْنِ ابیطالِب، وَالْبَرآءَةِ مِنْ عَدُوِّهِ وَالْایتِمامِ بِالْائِمَّةِ مِنْ آلِ مُحَمَّد عَلَیْهِمُ السَّلامُ فَإِنّی قَدْ رَضیتُ بِذلِکَ یا رَبِّ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ فِی الْاوَّلینَ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّد فِی الْاخِرِینَ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّد فِی الْمَلإِ الْاعْلی، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّد فِی الْمُرْسَلینَ، اللّهُمَّ اعْطِ مُحَمَّدًا الْوَسیلَةَ وَالشَّرَفَ وَالْفَضیلَةَ وَالدَّرَجَةَ الْکَبیرَةَ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَقَنِّعْنی بِما رَزَقْتَنی، وَبارِکْ لی فیما آتَیْتَنی، وَاحْفَظْنی فی غَیْبَتی وَکُلِّ غائِب هُوَ لی، اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَابْعَثْنی عَلَی الْایمانِ بِکَ، وَالتَّصْدیقِ بِرَسُولِکَ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد
ص: 45
وَاسْالُکَ خَیْرَ الْخَیْرِ رِضْوانَکَ وَالْجَنَّةَ، وَاعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ الشَرِّ سَخَطِکَ وَالنّارِ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَاحْفَظْنی مِنْ کُلِّ مُصیبَة، وَمِنْ کُلِّ بَلِیَّة، وَمِنْ کُلِّ عُقُوبَة، وَمِنْ کُلِّ فِتْنَة وَمِنْ کُلِّ بَلاء، وَمِنْ کُلِّ شَرّ، وَمِنْ کُلِّ مَکْرُوه، وَمِنْ کُلِّ مُصیبَة، وَمِنْ کُلِّ آفَة، نَزَلَتْ اوْ تَنْزِلُ مِنَ السَّمآءِ الَی الْارْضِ فی هذِهِ السّاعَةِ، وَفی هذِهِ اللّیْلَةِ، وَفی هذَا الْیَومِ، وَفی هذَا الشَّهْرِ، وَفی هذِهِ السَّنَةِ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَاقْسِمْ لی مِنْ کُلِّ سُرُور، وَمِنْ کُلِّ بَهْجَة، وَمِنْ کُلِّ اسْتِقامَة، وَمِنْ کُلِّ فَرَج، وَمِنْ کُلِّ عافِیَة، وَمِنْ کُلِّ سَلامَة، وَمِنْ کُلِّ کَرامَة، وَمِنْ کُلِّ رِزْق واسِع حَلال طَیِّب، وَمِنْ کُلِّ نِعْمَة وِمَنْ کُلِّ سَعَة نَزَلَتُ اوْ تَنْزِلُ مِنَ
ص: 46
السَّمآءِ الَی الْارْضِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی هذِهِ اللّیْلَةِ وَفی هذَا الْیَوْمِ وَفی هذَا الشَّهْرِ وَفی هذِهِ السَّنَةِ، اللّهُمَّ انْ کانَتْ ذُنُوبی قَدْ اخْلَقَتْ وَجْهی عِنْدَکَ، وَحالَتْ بَیْنی وَبَیْنَکَ، وَغَیَّرَتْ حالی عِنْدَکَ فَانّی اسْالُکَ بِنُورِ وَجْهِکَ الَّذی لا یُطْفَأْ وَبِوَجْهِ مُحَمَّد حَبیبِکَ الْمُصْطَفی، وَبِوَجْهِ وَلِیِّکَ عَلِیّ الْمُرْتَضی، وَبِحَقِّ اوْلِیآئِکَ الَّذینَ انْتَجَبْتَهُمْ انْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَانْ تَغْفِرَ لی ما مَضی مِنْ ذُنُوبی، وَانْ تَعْصِمَنی فیما بَقِیَ مِنْ عُمْری، وَاعُوذُ بِکَ اللّهُمَّ انْ اعُودَ فی شَیْ‌ء مِنْ مَعاصیکَ ابَداً ما ابْقَیْتَنی حَتّی تَتَوَفّانی، وَانَا لَکَ مُطیعٌ وَانْتَ عَنّی راض، وَانْ تَخْتِمَ لی عَمَلی بِاحْسَنِهِ، وَتَجْعَلَ لی ثَوابَهُ الْجَنَّةَ، وَانْ تَفْعَلَ بی ما انْتَ اهْلُهُ یا اهْلَ التَّقْوی
ص: 47
وَیا اهْلَ الْمَغْفِرَةِ، صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَارْحِمْنی بِرَحْمَتِکَ یا ارْحَمَ الرّاحِمینَ.

اعمال روز بیست و پنجم‌

(روز نزول سوره هل أتی):
1- روزه‌این روز مستحب است.
2- انفاق و اطعام و صدقه به فقرا
3- غسل و زیارت ائمه(ع) مخصوصاً خواندن زیارت جامعه کبیره

ص: 48

دعا

اشاره

عوامل استجابت دعا
شرایط دعا کردن
ایام و زمان برای دعاهای خاص
زائر عزیز که دست نیاز و تضرع به درگاه احدیت دارد، نیکوست که به عوامل استجابت دعا، شرایط دعا کردن و زمان دعا توجه کرده تا حضرت حق عنایتی به خواسته‌هایش داشته و آنها را برآورده نماید.

الف: عوامل استجابت دعا

1- طهارت
2- وقت مخصوص(در بند ج توضیح داده می‌شود)

ص: 49
3- حالات مخصوص(موقع گریه و رقت قلب)
4- نماز قبل از دعا
5- گریه و تضرع‌

ب: شرایط دعا کردن‌

اشاره

- خضوع
- امیدواری
- شناخت خداوند
- اعتقاد به قدرت و علم خداوند
- اذن پروردگار
- دعای خیر کردن
- قطع امید از غیر خدا
- ستم نکردن به مال و آبروی دیگران
- عمل به وظیفه
- حضور قلب در دعا
- ستایش خداوند قبل از دعا
- ذکر اسامی مناسب خدا یا غفّار(برای آمرزش گناه) یا رزّاق(درخواست روزی) یا قهّار(برای غلبه بر دشمن) و ...

ص: 50
- یادآوری نعمت های خوب خدا
- دعا درنهان
- اصرار بر دعا
- در نظر گرفتن عموم مردم
- دعای دسته جمعی‌

ایام و زمان برای دعاهای خاص‌

- شب و روز جمعه: برای توبه و طلب آمرزش
- آخر شب تا طلوع فجر، توبه و آمرزش
- بین الطلوعین: درخواست روزی
- سه شب قدر و 23 رمضان و شب های احیا(شب اول رجب، نیمه شعبان، شب عید فطر، شب عید قربان) برای جمیع خواسته‌ها و عاقبت بخیری و آمرزش و درخواست تقدیر نیکو
- وقت ظهر: وقت زوال، درهای آسمان و بهشت باز است و حوائج بزرگ برآورده می‌شود.
- طلوع فجر تا طلوع آفتاب: هر که در این موقع نماز بخواند و هر درخواستی کند مستجاب می‌شود.
- روز عرفه: آمرزش گناه

ص: 51
- در حالتهای خوش، موقع گریه و رقت قلب
- رفتن در مکان‌های دعا، مکان‌های شریف(زیر گنبد امام حسین(ع)، صحرای عرفات). (1)


1- تمام مباحث این فصل از کتاب المراقبات، آیت الله میرزا جواد ملکی تبریزی گرفته شده است.

ص: 52
ص: 53

فصل دوّم‌

مقدمات فقهی و اخلاقی حج در ایران‌

اشاره

ص: 54
ص: 55
شرکت در هر مراسم و ضیافتی، آداب و مقدماتی دارد که باید از سوی میهمانان و شرکت کنندگان رعایت شود و صد البته" حج" که شکوهمندترین مراسم میهمانی عالم است، آداب و مقدماتی دارد که می بایست از سوی زائران دقیقاً شناخته شده و عمل شود. در همین باره امام صادق(ع) فرمود:
«من اراد الحج فتهیّأله».
هر کس سودای حج در سر دارد، خود را برای آن آماده سازد.
از این رو در این جا، توجه زائران محترم را به مقدمات و اموری که پیش از سفر، در ایران باید به آن پرداخته شده و تدارک شود، جلب می کنیم:
ص: 56

1- اصلاح نیت و اخلاص در عمل‌

از آنجایی که حج یکی از عبادات اسلامی است قصد قربت در پذیرش آن شرط است. امام صادق(ع) دراین زمینه می‌فرمایند: «
اذا اردْتَ الحّجَ فَجَرِّد قَلْبَکَ لِلّهِ تَعالی مِنْ کُلِّ شاغِلٍ»
چون اراده حج کردی دل را از هر چه که از خدایت باز دارد برهنه ساز.
(1)

2 تصحیح و بازشناسی وضو و غسل‌

در ابتدا ممکن است این سوال پیش بیاید که چرا حاجی باید نحوه وضو و غسل خود را مورد بازنگری قرار دهد؟ صحت و درستی بسیاری از اعمال حج، به انجام وضو و غسل صحیح بستگی دارد و هرگونه اشتباه و سهل انگاری در آنها، موجب بطلان اعمال و مناسک حج می شود.
از این رو زائران بیت الله الحرام باید برای آشنایی کامل با وضو و غسل صحیح و اطمینان از صحت و درستی آن ها به روحانی کاروان یا امام جماعت محل مراجعه کنند و کسب اطلاع نمایند.


1- مصباح الشریعه، باب 22، ص 942.

ص: 57

3- بازخوانی و تصحیح نماز

اشاره

جایگاه نماز در مناسک و اعمال حج به گونه ای است که جای هیچ سوالی را در مورد ارتباط صحت نماز و حج باقی نمیگذارد. زائر بیت الله الحرام به ویژه آنان که برای نیابت در حج خود را آماده کرده اند، باید حتما از صحت نماز خود مطمئن شوند. برای این مهم اگرچه بهترین راه مراجعه به قاریان قرآن یا نوارهای آموزشی است، اما برای آشنایی زائران محترم با نحوه تلفظ و ادای بعضی از حروف و کلمات که تلفظ صحیح آنان، نقش مهمی در تصحیح نماز دارد، در این جا به شیوه تلفظ صحیح آنان اشاره شده است. در ضمن پس از نحوه تلفظ کلمات، سوره ها و اذکار نماز به ترتیب بیان شده است. زائران محترم می توانند نماز خود را نزد روحانی کاروان، امام جماعت یا قاریان قرآن قرائت کرده و اشکال های خود را در برگه ثبت نموده و نسبت به اصلاح آن اقدام نمایند.

ص: 58

تلفظ عربی بعضی از حروف‌

از آنجایی که قبولی اعمال حج، منوط به صحت آن اعمال است و یکی از اعمال واجب حج، خواندن نماز طواف است و صحت نماز وابسته به قرائت صحیح اذکار، حمد و سوره است. لذا برآن شدیم تلفظ حروفی که در نماز، نیاز به توجه و دقّت دارد و تلفظ غلط آن، سبب بطلان نماز می‌شود را با شکل و توضیح ساده بیان نماییم. انشاءالله که با تمرین و استماع نوار حمد وسوره و دقت در تصاویر ذیل، در تصحیح حمد و سوره خود موفق شوید.
تلفظ «ض»: کنار یک سمت زبان با دندانهای آسیای بالا(دندانهای چپ یا راست) برخورد کرده و پرحجم(تفخیم) تلفظ می‌شود.
تلفظ حرف «ض»
مانند «ضَالّینَ»

ص: 59
تلفظ «ص»: سرزبان با پشت دندانهای ثنایای زیرین برخورد کرده و کناره‌های زبان قدری به سمت بالا متمایل می‌شود و نباید در تلفظ آن، صدای صوت شنیده شود.
تلفظ حرف «ص»
مانند «صِراطَ»
تلفظ «ظ»: نوک زبان با پشت دندانهای ثنایای بالائی برخورد کرده و به حالت تفخیم ادا می‌شود.
تلفظ حرف «ظ»
مانند «العظیم»
ص: 60
تلفظ «ق»: همانند تلفظ در فارسی است و فقط انتهای زبان به سمت کام بالا گرایش می‌یابد.
تلفظ حرف «ق»
مانند «قُلْ»
تلفظ «ذ»: مانند تلفظ(ث) می‌باشد و فقط در حرف(ذ) نوک زبان قدری جلوتر می‌آید و قسمت عقب‌تر از تیزی زبان به دندانهای ثنایای بالا برخورد می‌کند.
تلفظ حرف «ذ»
مانند «وَالّذِین»
ص: 61
تلفظ «ط»: روی سرزبان با برآمدگی کام بالا(سقف دهان) برخورد کرده و با کمی فشار هوا تلفظ می‌شود و قویترین حرف زبان عربی است(ازجهت تلفظ).
تلفظ حرف «ط»
مانند «صراط»
تلفظ «ک»: همانند تلفظ در فارسی است و هنگام تلفط انتهای زبان به سمت کام بالا می‌رود.
تلفظ حرف «ک»
مانند «کفواً»
ص: 62
مخارج حروف حلقی
تلفظ «ع»: از انتهای حلق و با گرفتگی خاص و آزاد شدن هوا از حنجره تلفظ می‌شود.
تلفظ «غ»: به بیان ساده مانند غرغره کردن آب در گلو می‌باشد و در تلفظ، انتهای زبان به سمت حلق گرایش می‌یابد.
تلفظ «ح»: با فشردگی از انتهای حلق تلفظ می‌شود. تلفظ(ح) را معمولًا هنگام سرفه کردن می‌توان شنید.

حمدوسوره و ذکرهای واجب در نمازوحج‌

لَبَّیکَ اللّهُمَّ لَبَّیک، لَبَّیکَ لا شَریکَ لَکَ لَبَّیک انَّ الحَمْدَ و النِّعْمَةَ لَکَ و الْمُلْکَ لا شَریکَ لَکَ لَبیکَ

ص: 63
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ*
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ* الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ* مَالِکِ یَوْمِ الدِّینِ* إِیَّاکَ نَعْبُدُ وَإِیَّاکَ نَسْتَعِینُ* اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ* صِرَاطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَلَا الضَّالِّینَ*
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ*
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ* اللَّهُ الصَّمَدُ* لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ* وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُوًا أَحَدٌ*
ذکر رکوع: سُبحانَ رَبِّی الْعظیمِ وَ بِحَمْدهْ
ذکر سجده: سُبْحانَ رَبِّی اْلَاعْلی وَ بِحَمدِهْ
تشهد: الْحَمْدُ لِله أَشْهَدُ انْ لا الهَ الَّا الله وَحْدَهُ لا شَریکَ لَه و أَشْهَدُ انَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ و رَسُولُه اللّهُمَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد
ص: 64
سلام: السَّلامُ عَلَیْکَ أیُّها النَّبیُّ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُه
السَّلامُ عَلَیْنا وَ عَلی عِبادِ اللهِ الصّالِحیِن
السَّلامُ عَلَیْکم وُ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُه‌

4- تعیین مرجع تقلید

یکی دیگر از اموری که زائران بیت‌الله الحرام باید در ایران به آن بپردازند، تعیین مرجع تقلید است. چنانچه زائر خانه خدا هنوز مرجع تقلیدی ندارد و یا مرجع او از دنیا رفته و هنوز مرجعی انتخاب نکرده است، باید هر چه سریعتر به این مهم اقدام نموده و مرجع خویش را معین کند چرا که جزئیات اعمال حج بعضاً با اختلاف فتاوی مراجع عظام همراه است و زائر، برای انجامِ عملِ صحیح، باید به نظر مرجع خود عمل نماید.

5 تعیین تکلیف حج واجب و حج نیابی‌

گاهی اوقات کسی به قصد حج نیابتی ثبت نام کرده و می‌خواهد به حج بیاید، درحالی که نمی تواند

ص: 65
نیابت کند و نیابتش باطل است و باید حج را برای خود به جا آورد. برخی مواقع نیز به قصد انجام حج واجب برای خود سفر می کند درحالی که مستطیع نیست و حج بر او واجب نشده است.
برای اینکه زائر از وجوب حج یا امکان نیابت مطمئن شود باید اولا در جلسات آموزشی احکام حج شرکت کند و برای اطمینان بیشتر می تواند پس از اتمام جلسه آموزشی، شرایط خود را برای روحانی کاروان توضیح دهد. ثانیا محدود افرادی که قصد حج نیابتی دارند و به ویژه قبلا به حج نیامده اند یا حمد و سوره آنها صحیح نیست حتما به روحانی کاروان مراجعه کرده و از امکان انجام حج نیابتی مطلع شوند.

6 حسابرسی اموال‌

هزینه‌ای که در حج صرف می شود باید حلال باشد؛ زیرا طواف و نماز در لباسی که حلال نباشد باطل است. امام محمد باقر(ع) می فرماید:
«لایقبل الله عزّ و جلّ حجاً ولا عمرةً من مال

ص: 66
الحرام»
(1)
: خداوند حج و عمره ای که مخارجش از مال حرام تامین شود را نمی پذیرد. حج با مالی که از راه نامشروع به دست آمده باشد و یا حتی از راه حلال بدست آمده ولی خمس وزکات آن پرداخت نشده باشد، باطل است و پذیرفته نیست. امام باقر(ع) در جای دیگر می فرماید: هرکس که از چهار طریق مال و ثروت به دست آورد، چهار عمل از او پذیرفته نخواهد شد، آن که از طریق غش در معامله و ربا و خیانت و سرقت کسب مال کند، زکات و صدقه و حج و عمره او در پیشگاه حق قبول نمی شود. (2) پس زائر بیت‌الله‌الحرام پیش از حج، باید از حلال بودن مال خود و هزینه ای که برای حج پرداخته اطمینان حاصل نماید.

7- وصیت کردن‌

از آن جایی که حج، سیرالی الله است، باید با آزادی و رها شدن از وابستگی ها و تعلقات مادی، روح را


1- امالی شیخ صدوق، ص 442

2- همان.

ص: 67
برای پرواز آماده کرد لذا تهیه و تنظیم یک وصیت نامه جامع نسبت به حق و حقوق دیگران، گام مؤثری در رسیدن به معنای واقعی حج است. لازم به ذکر است که وصیت، نشانه یاد قیامت و راهی برای جبران کارهایی است که انجام نشده وبه تاخیر افتاده است.

8- طلب حلالیت‌

زائر خانه خدا باید از والدین، خویشاوندان، همسایگان، دوستان، همکاران و حتی ارباب رجوع محل کار خود حلالیت بطلبد، چه بسا که در ارتباط با آنها ظلم و ستمی شده و حقوقشان را ضایع کرده باشد و چنانچه به عِرض و آبروی آنان لطمه‌ای وارد کرده باشد معذرت خواهی و طلب حلالیت لازم است. یادمان باشد که آه دیگران و حقوق و دِین آنها نباید بر گردن حاجی سنگینی کند.

9- حسن خلق‌

از ضرورت‌های این سفر اخلاق نیک است. چنانچه شخصی در خود بعضی از صفات ناپسند را سراغ دارد

ص: 68
بایستی پیش از سفر در رفع آن بکوشد و هم چنین در تقویت صفات پسندیده، چون گذشت، ایثار، همکاری، صبروتحمل، دستگیری از زیردست و کمک به سالمندان در روح و روان خویش کوشا باشد.
(1) پیامبر اکرم(ص) در رابطه با حسن خلق می فرماید: صاحبان اخلاق حسنه طعمه آتش جهنم نمی شوند (2). امام باقر(ع) نیز در همین باره می فرماید: اعتنا نمی شود به کسی که قصد خانه حق کرده در حالی که در او سه خصلت نیست: ورعی که او را از معاصی باز دارد، حلمی که او را بر غضبش چیره سازد و رفتار خوش با کسانی که همسفر اویند (3).

10- صدقه دادن‌

یکی از مواردی که از بلایا و حوادث ناگهانی جلوگیری می‌کند صدقه دادن است. زائر خانه خدا نیز از این امر نباید غفلت ورزد.


1- مصباح الشریعه، باب 22، ص 142

2- اصول کافی، ج 2

3- بحار الانوار، ج 96، ص 121.

ص: 69

11- نماز و دعای پیش از سفر

پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند: بهترین چیزی که مسافر برای خانواده‌اش می‌گذارد این است که هنگام خارج شدن از خانه دو رکعت نماز بخواند سپس این دعا را تلاوت کند:
«اللّهم انّی اسْتَودِعُکَ نَفسی و اهلی و مالی و ذُریّتی و دنیایَ و آخِرَتی و امانَتی و خاتمِهَ عَمَلی»:
بارخدایا خود و خاندانم، مال و فرزندانم، دنیا و آخرتم و امانت و پایان کارم را به تو می‌سپارم.

12- غسل‌

مستحب است: پیش از سفر غسل کند و این دعا را بخواند:
بِسْمِ الله وَ باللهِ وَلاحَولَ وَلاقُوّةَ الّا بِاللهِ و عَلی مِلّةِ رَسُولِ الله و الصّادقین عَنِ الله صَلَواتُ الله عَلَیهم اجمعین اللّهُم طَهِّرْ به قَلبی، و اشْرَحْ بِه صدری، و نَوِّرْ بِهِ قَبری، اللّهم اجْعَلْهُ لی نوراً و طهوراً و حِرزاً و شِفاءً مِنْ کُلِّ داءٍ وَآفَةٍ و عاهَةٍ و سُوءٍ مِمّا اخافُ و احْذَرُ و طَهِّرْ قَلبی و جوارِحی و مُخّی و عَصَبی و ما اقَلَّت

ص: 70
الارضُ مِنّی، اللّهم اجْعَلْهُ لی شاهداً یومَ حاجتی و فَقری و فاقَتی و الَیکَ یا رَبِّ العالمین انّکَ عَلی کُلِّ شَی‌ءٍ قَدیر
.
(1)

13- خواندن قرآن‌

در روایت است که به هنگام ترک خانه سوره های حمد وچهار قل و قدر و آیةالکرسی را بخواند و پس از آن این دعا:
«اللّهُمَ احْفَظنی و احْفَظْ ما مَعی و سَلِّمْنی و سَلَّمْ ما مَعی و بَلِّغْنی و بَلِّغْ ما مَعی، بِبَلاغِکَ الحَسَنِ الجَمیل»، (2)
بارخدایا، مرا و همراهان مرا حفظ کن و بسلامت بدار و به نیکوترین وجه به مقصد برسان.
وامام صادق(ع) فرمودند: موقع خروج از منزل به قصد حج یا عمره این دعا را بخوان:
«لاالهَ الّا الله الْحَلیمُ الْکَریم، لا اله الّا اللهُ العّلیُّ العَظیم، سُبْحانَ


1- وسایل الشیعه، ج 8، ص 275

2- هدایة السالک، ج 1، ص 34.

ص: 71
اللهِ رَبِّ السَّمواتِ السَّبعِ و رَبِّ الارَضین السَّبْعِ و رَبِّ الْعَرشِ العَظیمِ و الْحَمدُ للهِ رَبِّ الْعالَمین
.
(1)

14- دعای سفر

از امام رضا(ع) روایت شده که فرمودند:
عَلَیْکَ بِکَثرة الْاسِتغفارِ و التَّسبیحِ و التهلیل و التَّکبیرِ و الصَّلاةِ عَلی مُحَّمدٍ و آلهِ (2)
مسافر در حال سفر و طی مسیر، بسیار استغفار کند و بسیار تسبیح و تهلیل(لااله الاالله) و تکبیر بگوید و بر محمد و خاندانش صلوات بفرستد.

مناسک آگاهانه (معرفی چند کتاب مفید)

ازآن‌جایی که آگاهی و شناختِ در هر کار و عملی موجب انجام صحیح و درست آن عمل و استفاده کامل و مطلوب از آن است، شناخت دقیق معارف و اسرار حج نیز در انجام یک حج مقبول و رضایت‌بخش سهم بسزایی دارد. از این رو در این


1- مستدرک الوسایل، ج 8 ع ص 122

2- مستدرک الوسایل، ج 8، ص 139.

ص: 72
جا، گلچینی از صدها کتب مفید و ارزنده ای که در موضوع حج منتشر شده، جهت استفاده و شناخت بیش تر زائران محترم معرفی و توصیه می شود. امید است زائران با مطالعه این کتابها از آموزه های معنوی حج بهره مند شوند:
(1) آیین وهابیت/ آیة الله جعفر سبحانی
آثار اسلامی مکه و مدینه/ حجة الاسلام والمسلمین رسول جعفریان
ابعاد سیاسی اجتماعی حج/ حجة الاسلام والمسلمین محمدتقی رهبر
برکات سرزمین وحی/ آیة الله محمد محمدی ری‌شهری
جرعه‌ای از صهبای حج/ آیة الله جوادی آملی


1- زائران محترم می توانند با مراجعه به مدیران محترم کاروان ها از سهمیه بن کتاب خود استفاده نموده و کتابهای مربوط را از طریق مدیر کاروان تهیه نمایند.

ص: 73
حج در اندیشه اسلامی/ حجةالاسلام والمسلمین سید علی قاضی عسکر
حج عارفان/ حجة الاسلام رحیم کارگر
حج/ حجة الاسلام والمسلمین محسن قرائتی
حج نماز بزرگ/ آقای حداد عادل
در حریم کعبه/ دکتر محمدباقر حجتی
روح حج/ حجة الاسلام والمسلمین جواد محدثی
شیعه شناسی و پاسخ به شبهات/ علی‌اصغر رضوانی
عرشیان/ سید جعفر شهیدی
فلسفه و اسرار حج/ محمد امامی خوانساری
مناسک حج/ حجة الاسلام والمسلمین محمد حسین فلاح زاده
ص: 74
ص: 75

فصل سوم آداب معاشرت‌

اشاره

اخلاق معاشرت
معیار معاشرت

ص: 76
ص: 77

اخلاق معاشرت‌

از آن جایی که این سفرِ الهی- معنوی، اجتماعی است و از اهداف بالنده آن ایجاد ارتباط با همنوعان و هم کیشان می‌باشد آداب و اخلاق معاشرت در سایه فرهنگ اسلامی در این جایگاه، تلألویی خاص، می‌یابد. لذا در این فصل با الهام از کلام مصومین به فرازهایی از اخلاق معاشرت پرداخته می‌شود و انتظار می‌رود:
1- زائران محترم ضمن دقت در تأثیر فوق العاده معاشرت با دیگران، در شکل‌گیری بیشتر شخصیت فردی، اجتماعی و دینی خود گام مؤثری بردارند.

ص: 78
2- در معاشرت با دیگران همواره این اصل را مد نظر داشته که آنچه برای خود می‌پسندند برای دیگران نیز بپسندند.
3- در اختلافات اجتماعی میان مسلمانان بی تفاوت نباشند و برای حل اختلاف پیش قدم شوند.
حقیقتاً ارتباط و معاشرت سازنده با دیگران یکی از مهم‌ترین و اصلی ترین نیازهای روحی و روانی انسان است و به همین جهت است که بسیاری از فیلسوفان انسان را مدنی‌بالطبع دانسته‌اند.

معیار معاشرت‌

اشاره

مولی الموحدین امام علی(ع) معیار معاشرت را در سفارش به فرزند گرامی‌اش امام حسن مجتبی(ع) چنین مطرح می‌نماید:
یا بُنَیَّ اجْعَلْ نَفْسَکَ میزاناً فیما بَیْنَکَ وَ بَیْنَ غیرِکَ فَاحْبِبْ لغیرِکَ ما تُحِبُّ لِنَفْسکَ وَ اکْرَهْ لَهُ ما تَکْرهُ لَها، ولاتَظْلِمْ کَما لاتُحِبُّ انْ تُظْلَمَ وَ احْسِنْ کَما تُحِبُّ انْ‌یُحْسَنَ الَیکَ وَاسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسکَ ما

ص: 79
تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَیرِکَ وَ ارْضَ مِنَ النّاسِ بِما تَرضاهُ لَهُمْ مِنْ نَفْسِکَ وَ لاتَقُلْ ما لاتَعْلَمُ وَ انْ قَلَّ ما تَعْلَمُ وَ لاتَقُلْ ما تُحِبُّ انْ یُقالَ لَکَ.
(1)
پسرم! خود را میان خویش و دیگری میزانی قرار بده، پس آنچه برای خود دوست می‌داری برای دیگران نیز دوست بدار. و آن چه را که برای خود نمی‌پسندی برای دیگران هم نپسند. و ستم مکن، چنانکه دوست نداری بر تو ستم شود. و نیکی کن چنانکه دوست می‌داری به تو نیکی کنند. و آن چه برای دیگران زشت می‌بینی برای خود زشت بدان و برای مردم چیزی را رضایت بده که برای خود می‌پسندی و به دیگران نگو، آن چه را شنیدن آن را دوست نداری. و نگو آن چه را نمی‌دانی، هر چند اندک است آن چه را که می‌دانی. و نگو آن چه را که دوست نداری، دیگران به تو گویند.
این قانونی است که حضرت به عنوان ملاک و معیار عام برای اخلاق اجتماعی مطرح می‌نمایند. و


1- نهج البلاغه/ نامه 31/ ترجمه محمد دشتی/ ص 526.

ص: 80
بهترین و کاملترین معیار برای برخوردهای اجتماعی اعم از برخورد با خویشان و نزدیکان و همسفران می‌باشد. واقعاً توقع نابجایی است که از دیگران انتظار داشته باشیم به ما احترام کنند. از ما بدگویی ننمایند. در زندگی و حریم خصوصی ما وارد نشوند و حتی ما را به خود ترجیح دهند، در حالی که ما خود را در برابر آنان ملتزم به رعایت هیچ کدام ندانیم!!! پس باید آنچه را که بر خود نمی‌پسندیم بر دیگران نپسندیم.
(1) برخی از خصلت‌های اخلاقی که در زندگی اجتماعی بخصوص در سفر نمود بارزی دارد عبارتند از:

1- اهتمام ورزیدن به کار مردم‌

تأکید دائمی اسلام این است که مسلمانان همواره باید دغدغه دیگران را داشته باشند و نسبت به همنوعان خویش احساس تکلیف کنند


1- پند جاوید/ محمدتقی مصباح یزدی/ ج 1/ ص 20

ص: 81
چنانچه حضرت ختمی مرتبت می‌فرماید:
الْخَلْقُ کُلُّهم عیالُ الله فَاحَبُّ الخلقِ الَی الله احْسَنُ النّاسِ الی عَیالِهِ.
(1)
مردمان همگی، عیال خداوندند، پس محبوترین افراد نزد خداوند، نیکوترین‌شان نسبت به عیال خداوند است و در جایی دیگر می‌فرماید:
التَّودُّدُ الَی النّاسِ نِصْفُ الایمان (2)
محبت نسبت به مردم، نصف ایمان است.
این کلام ذیل از پیامبر اکرم(ص) بیانگر اهمیت خدمت به مردم در اسلام است و آن را از اعتکاف و عبادت یک ماهه نزد خداوند ارجمندتر می‌داند.
عوُن الْعَبدِ اخاهُ یَومَاً خَیرٌ مِنْ اعْتکافِهِ شَهْرَاً:
کمک کردن بنده به برادرش، یک روز، بهتر از اعتکاف یک ماه است. (3)


1- تاریخ یعقوبی/ ج 2/ ص 105

2- همان/ 108

3- کنزالعمّال/ ج 3/ ص 415/ ح 7211

ص: 82
شایان ذکر است دین مبین اسلام که بطور عام اهتمام به امور خلق را مطرح می‌کند، همت گماردن به مسائل و امور مسلمانان را بطور خاص مورد تأکید قرار می‌دهد همانطور که پیامبر رحمت 6 می‌فرمایند
: مَنْ اصْبَحَ لایَهْتَمَّ بِامُورِ الْمُسْلمین فَلَیْسَ بِمُسْلم
(1)
کسی که صبح کند و به امور مسلمانان اهتمام نورزد، مسلمان نیست. لذا از اوجب وظایف مسلمین، دغدغه هم نوع داشتن و در غم و شادی او شریک بودن، در رتق و فتق امور او تلاش کردن می‌باشد.
پر واضح است که کمک به مردم فقط در مسائل مادی و رفاهی خلاصه نمی‌شود بلکه اعم از مسائل مادی و معنوی است و آنانکه در جهت هدایت روحی و معنوی مردم هم، تلاش می‌کنند، رضایت حق را بدست آورده‌اند.


1- اصول کافی/ ج 4/ کتاب کفر و الایمان/ باب الاهتمام فی امور المسلمین/ ح 1

ص: 83

2- برآورده کردن نیازهای مردم‌

یکی دیگر از وظایف اخلاقی ما در جامعه، رفع نیاز دوستان و خویشان است و چه نیکوست زائران حریم الهی بدانند که امام صادق(ع) فرمود:
لَقضاءُ حاجَةِ إِمْرءٍ مُؤْمِنٍ احَبَ‌الَی الله مِنْ عِشْرین حَجَّةً کُلَّ حَجَةٍ یُنْفِقُ فیها صاحبُها مِأتة الْفٍ.
(1)
امام صادق(ع) فرمود: رفع نیاز از یک مسلمان و برآورده ساختن حاجت او، نه تنها اجر و پاداشی بالاتر و برتر از بیست حج، که هر کدام همراه با انفاق هزاران دینار در راه خدا باشد دارد، بلکه از محبوترین کارها نزد خداوند به حساب می‌آید.
افزون بر این، در روایات از مسلمانان خواسته شده که به محض اطلاع از نیاز یک مؤمن، در صورت امکان در رفع نیازش پیشقدم شده و حتی اجازه ندهد که آن فرد، نیازش را به زبان آورد. چنانچه می‌فرماید:
اذا عَلِمَ الرَّجل انَّ اخاهُ المُؤْمن مُحْتاجٌ


1- اصول کافی ج 2/ کتاب ایمان و کفر/ باب السعی فی حاجة المؤمن/ ح 4

ص: 84
فَلَمْ یُعْطِهِ شَیْئَاً حَتّی سَأَلَهُ ثُمَّ اعْطاهُ لَمْ یُؤْجَرْ عَلیه
(1)،
و حتی اگر کسی خودش قادر نیست نیاز برادر مسلمانش را برآورده کند ولی می‌تواند از اعتبار و آبروی خود مایه بگذارد اخلاقاً باید چنین کند و باید از هر راهی که می‌داند و می‌تواند در جهت رفع نیاز برادر مسلمانش کوشش کند هر چند که کوشش او هم به جایی نرسد. امام رضا(ع) در این زمینه می‌فرماید:
انَّ لِلّهِ عِبادَاً فی الارض یَسْعَونَ فی حَوائِجِ النّاس، هُم الآمنُونَ یَومَ القیامةِ وَ مَنْ ادْخَلَ عَلی مُؤمنٍ سُرورَاً فَرَّحَ اللهُ قَلبَهُ یَومَ القیامةِ (2)
خداوند را در روی زمین بندگانی ا ست که در برآورده ساختن نیازهای مردم تلاش می‌کنند اینان روز قیامت درامانند، هر کس که مؤمنی را شاد نماید، خداوند در روز قیامت دل او را شاد می‌کند.


1- بحارالانوار/ ج 71/ ص 312/ ح 312

2- اصول کافی ج 2/ کتاب ایمان و کفر/ باب السعی فی حاجة المؤمن/ ح 2

ص: 85

3- ایجاد دوستی و الفت میان مردم‌

یکی از بهترین و مطلوبترین اخلاقیات اجتماعی، ایجاد مودّت و دوستی میان مردم است بدون تردید در زندگی اجتماعی بخصوص در سفر، کدورتها و ناراحتی‌هایی میان افراد پیش می‌آید افراد بر سر مسائلی کاملًا جزئی با یکدیگر اختلاف پیدا می‌کنند و همین اختلافات جزئی گاهی باعث غفلت می‌شود و گناهان دیگری را چون غیبت، تهمت، فحاشی و ... را در پی‌دارد. اینجاست که اصلاح میان مردم، جایگاه خویش را می یابد و بخاطر ارزش آن است که امام صادق(ع) می‌فرماید:
صَدَقَةٌ یُحِبُّها اللهُ اصلاحُ بینِ النّاسِ اذا تَفاسَدوُا وَ تَقارَبُ بَینِهُم اذا تَباعَدوا.
(1)
اصلاح اختلافات میان مردم و نزدیک کردن آنان به یکدیگر زمانی که بینشان تفرقه و جدایی است، صدقه ای است که خداوند آن را دوست دارد.


1- اصول کافی/ ج 2/ باب اصلاح بین النّاس/ ح 1

ص: 86
شایسته و نیکوست که زائران حرم الهی و حرم نبوی بدانند اصلاح بین دوستان و همسفران اطاعت از خدا و پیامبرش است. چنانچه حضرت حق، خود می‌فرماید:
(فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ)
(1)
پس تقوا پیشه کنید و خصومتهایی را که میان شماست آشتی دهید(اصلاح کنید) و خدا و پیامبرش را اطاعت کنید اگر ایمان دارید.
در نامه حضرت امیر(ع) به فرزندانش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) آمده است که فرمودند:
فَانّی سَمِعْتُ جَدَّکُما صَلّی اللهُ عَلیه وَ آله یَقُول: صلاحُ ذاتِ البَینِ افْضَلُ مِنْ عامَةِ الصَّلاةِ وَ الصّیام (2)
من از جدّ شما شنیدم که فرمودند: آشتی دادن میان مردم از نماز و روزه یکسال بهتر است.


1- انفال/ 1

2- نهج البلاغه/ نامه 47/ ص 558 ترجمه محمد دشتی

ص: 87

4- خوشرویی و حسن خلق‌

از دیگر سجایا و اخلاقیات اجتماعی حسن خلق است. حسن خلق بهترین کلید برای گشودن دلهاست. کلام ملایم، رفتار نیکو، گفتار مؤدبانه و جاذبه دار و تحمل و بردباری و خندان بودن همه از مظاهر حسن خلق است. خوش‌رویی و خوش‌خلقی و لبخند و تبسم از ویژگیهای بارز نبی اکرم اسلام(ص) است. قرآن می‌فرماید:(وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ) (1)
خوش‌رویی و تبسم سبب شادی بخشیدن به دیگران و زدودن غم و اندوه از دل و رویشان می‌باشد. این کار پاداشی بس عظیم نزد خدای مهربان دارد. چنانچه صادق آل عبا(ع) می‌فرماید:
مَنْ اخَذَ مِنْ وَجْهِ اخیهِ الْمُؤمن قَذاةً کَتَبَ اللهُ لَهُ عَشْرَ حَسَناتٍ (2)


1- قلم/ 4

2- اصول کافی/ ج 2/ ص 200

ص: 88
کسی که از چهره برادر دینی‌اش رنج و اندوهی را بزداید خداوند به پاداش آن، ده حسنه در نامه اعمالش می‌نویسد.
و حضرتش در جای دیگر می‌فرماید:
ایُّما مُسْلمٍ لَقِیَ مُسْلِماً فَسَّرَهُ سَرَّهُ اللهُ عَزّ وَ جَلّ
(1)
هر مسلمانی که با مسلمانی دیدار کند و در برخورد، او را شادمان سازد، خدای متعال نیز او را خوشحال و مسرور خواهد ساخت.
خوش‌گویی هم در همین جایگاه است که در برخورد با دیگران زبانی نرم و شیرین و ملاطفت آمیز داشته باشیم نه این که با زبانی گزنده و تلخ و رویی عبوس و چهره‌ای درهم با مردم مواجه شویم. در این باره امیر المؤمنین(ع) می‌فرماید:
اجْمِلُوا فی الخِطاب تَسْمَعُوا جَمیلَ الْجَواب
زیبا خطاب کنید تا جواب زیبا بشنوید. (2)


1- همان/ ص 192

2- غررالحکم/ ج 1/ 139

ص: 89

5- عفو و گذشت‌

از دیگر موارد اخلاق کاربردی، عفو و گذشت و چشم‌پوشی از خطای دیگران است. کینه توزی ویژه روحهای حقیر و همتهای پایین است. عفو و گذشت پل ارتباط بین مردمان و ایجاد محبت در قلوب آنان است که به همراه خود برای فاعل نیز لذت روحی به ارمغان می‌آورد و بحقّ گفته‌اند که در عفو لذتی است که در انتقام نیست.
اهمیت عفو و گذشت در ارتباطات اجتماعی آن قدر زیاد است که زینت عبادت کنندگان، امام سجاد(ع) برای تأکید این مهم در دعای مکارم اخلاق چنین می‌فرماید:
خداوندا:
مرا ثابت قدم و استوار گردان تا با ناخالصان و دغلها، خیرخواهانه برخورد کنم و هر کس از من دوری گزید، به او نیکی کنم، و به کسی که مرا محروم کرده، بذل و عطا کنم و با آن که با من

ص: 90
قطع رابطه کرده بپیوندم و کسی را که غیبت مرا کرده به خوبی یاد کنم و توفقیقم ده که نیکی را سپاسگزار باشم و از بدی چشم پوشم و درگذرم.
(1) و هم‌چنین حضرت در دعای 39 در بحث عفو و بخشش می‌فرماید:
بارالها، هر بنده‌ای که درباره‌ام حرامی مرتکب شده یا پرده حرمتی را از من دریده، یا در حال حیات، حقّم بر عهده‌اش مانده پس او را نسبت به ستمی که بر من روا داشته ببخش و در حقّی که از من ضایع کرده درگذر و درباره آن‌چه نسبت به من انجام داده سرزنش مفرما و به خاطر آزاری که به من رسانده، رسوایش مگردان.
و این گذشتن را که در عفو ایشان به کار برده‌ام پاکیزه‌ترین صدقات قرار ده و مرا در برابر گذشت از ایشان به عفوت پاداش ده تا هر یک از ما به سبب فضل تو نیک بخت گردد.


1- صحیفه سجادیه/ دعای 20

ص: 91
و این است راه و رسم معاشرت سیدالساجدین، گلبرگهای هدایت نبوی در سایه‌سار فرهنگ دینی و الهی.

6- کنترل خشم‌

خشم و غضب بر هم زننده تعادل روحی انسان است اگرچه به ظاهر یک اخلاق فردی به نظر می‌رسد لیکن آنگاه که آتش خشم شعله‌ور گردد می‌تواند ویرانی‌ها و خسارت‌های بزرگی به بار آورد. لذاست که مهار آن جزء روابط و خلقیات اجتماعی محسوب می‌شود.
متاسفانه برخی از مردم موقع عصبانی شدن، کنترل خود را از دست داده و به هر کاری دست می‌زنند تا التهاب نفس خویش را فروکش نمایند.
از جمله آن فحاشی، تهمت و ... می‌باشد. حضرت علی(ع) می‌فرماید:
اکْظِمْ الْغَیظَ عِنْدَ الْغَضَب و تَجاوَزْ مَعَ الدَّولَة تَکُنْ لَکَ الْعاقبة
(1)


1- غررالحکم/ ج 2/ ص 197

ص: 92
هنگام غضب، خشم خود را فروکش کن و هنگام قدرت درگذر، در این صورت، عاقبت خوشی در انتظار توست.

7- طمأنینه در برابر مشکلات‌

یکی دیگر از خلقیات فردی که دامنه آثارش بیشتر از خود فرد در اطرافیان به منصه ظهور می‌نشیند آرامش داشتن در برابر مشکلات و سختی‌هاست. روحیات افراد در مواجهه با مشکل متفاوت است. برخی چون دریایی آرام و بی تلاطم و برخی چون رودی پر از موج پر تلاطم و پر سر و صدایند و در اثر این اضطراب، هم خود، دچار نگرانی شده و هم به دیگران انتقال استرس می‌نمایند. لذا باید کوشید تا با حفظ آرامش و بررسی جنبه‌های گوناگون قضیه، راه حل مناسب یافت. چنانچه مولای متقیان امام علی(ع) می‌فرمایند:
کَمْ مِنْ صَعْبٍ تَسْهَلُ بالرِّفق
(1)


1- همان/ ج 4/ ص 551

ص: 93
چه بسیار دشواری‌هایی که با آرامش آسان می‌شود.
پس در برابر سختی‌های سفر و مشکلات راه نباید بی‌قراری نمود و اظهار ناراحتی کرد.
سخن از اخلاق معاشرت بسیار است اما به همین بسنده کرده و امید که زائران عزیز با کاربردی کردن اخلاق، سفری شیرین و پربارِ معنوی را، برای خود به ارمغان آورند و در طی کردن پله‌های رشد و تعالی موفق گردند. چرا که رعایت هر یک از این موارد، صعود از نردبان رشد و رسیدن به ملکوت است.
ص: 94
ص: 95

فصل‌چهارم‌

درمدینه منوره‌

اعمال و آداب مدینه منوره‌

ص: 96

اعمال روز ورود

1. آماده شدن برای زیارت
* غسل زیارت. و موقع غسل بخواند:
بسم الله و بالله، اللهّم اجْعَلْهُ نُوراً و طَهوراً و حِرزاً و شِفاءً من کُلِّ داءٍ وسُقْمٍ
و آفَةٍ
وعاهَةٍ اللّهمَّ طَهِّرْ قَلبی وَ اشْرَحْ بِهِ صَدْری و سَهِّلْ لی بِهِ امْری
.(می توان یک غسل را به نیت ورود به مسجدالنبی و زیارت پیامبر(ص) و زیارت ائمه بقیع(ع) و زیارت حضرت زهرا(س) انجام داد).

ص: 97
پوشیدن لباس پاکیزه.
هنگام حرکت قدم‌های آهسته برداشتن، با وقار و خضوع و خشوع حرکت کردن، سر به زیرانداختن، ترک کلمات بیهوده.
با ذکر تسبیح و حمد و ستایش خدا حرکت نمودن، زیاد صلوات فرستادن.
موقع ورود به حرم، اذن دخول خواستن، سعی در تحصیل رقت قلب، آمادگی روحی پیدا کردن، آنگاه دخول.
دخول با پای راست و خروج با پای چپ
حفظ حالت خضوع و خشوع در تمام مراحل زیارت.
گفتن 100 مرتبه الله اکبر
خواندن زیارت نامه با حضور قلب
ص: 98
2. زیارت حضرت رسول 9
پیامبر اکرم(ص) فرمودند: کسی که مرا زیارت کند من در روز قیامت اورا شفاعت می‌کنم.
(1) پس هرگاه به مدینةالرّسول وارد شدی، پس از غسل زیارت اذن دخول بخوان:
«اللّهُمَّ انّی وَقَفْتُ عَلی باب مِنْ ابْوابِ بُیُوتِ نَبِیّکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَقَدْ مَنَعْتَ النّاسَ أَنْ یَدْخُلُوا إِلّا بِإِذْنِهِ، فَقُلْتَ: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیّ إِلّا أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ»، اللّهُمَّ إِنّی أَعْتَقِدُ حُرْمَةَ صاحِبِ هذَا الْمَشْهَدِ الشَّرِیفِ فِی‌غَیْبَتِهِ، کَماأَعْتَقِدُها فِی حَضْرَتِهِ، وَاعْلَمُ أَنَّ رَسُولَکَ وَخُلَفاءَکَ عَلَیْهِمُ السَّلامُ أَحْیاءٌ عِنْدَکَ یُرْزَقُونَ، یَرَوْنَ مَقامِی وَیَسْمَعُونَ


1- اصول کافی.

ص: 99
کَلامِی وَیَرُدُّونَ سَلامِی، وَأَنَّکَ حَجَبْتَ عَنْ سَمْعِی کَلامَهُمْ، وَفَتَحْتَ بابَ فَهْمِی بِلَذِیذِ مُناجاتِهِمْ، وَإِنّی أَسْتَأذِنُکَ یا رَبّ أَوَّلًا، وَأَسْتَأْذِنُ رَسُولَکَ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ ثانِیاً ... ءَادْخُلُ یارَسُولَ اللّهِ، ءَادْخُلُ یا حُجَّةَ اللّهِ، ءَادْخُلُ یا مَلائِکَةَ اللّهِ الْمُقَرَّبِینَ الْمُقِیمِینَ فِی هذَا الْمَشْهَدِ، فَأْذَنْ لِی یا مَوْلایَ فِی الدُّخُولِ أَفْضَلَ ما اذِنْتَ اَحَد مِنْ‌أَوْلِیاءِکَ، فَانْ لَمْ أَکُنْ أَهْلًا لِذلِکَ فَانْتَ اهْلٌ لِذلِکَ»،
پس داخل شو، وبگو:
«بِسْمِ اللهِ وَبِاللهِ وَفِی سَبِیلِ اللهِ، وَعَلی مِلَّةِ رَسُولِ اللّهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، اللّهُمَّ اغْفِرْ لِی وَارْحَمْنِی، وَتُبْ عَلَیَّ، انَّکَ انْتَ التَّوّابُ الرَّحِیمُ».
ص: 100
از در جبرئیل داخل شو، و مُقدّم دار پای راست را، و صد مرتبه اللهُ أَکْبَرُ بگو. آنگاه دو رکعت نماز تحیّت مسجد بگزار و نزد قبر مطهّر حضرت رسول خدا(صلی الله علیه وآله) بایست و بگو:
«السَّلامُ عَلَیْکَ یارَسُولَ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا نَبِیَّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَبْنَ عَبْدِاللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا خاتَمَ النَبِیِّینَ، أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ الرّ سالَةَ، وَأَقَمْتَ الصَّلَاةَ، وَآتَیْتَ الزَّکَاةَ، وَأَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ، وَنَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ، وَعَبَدْتَ اللهَ حَتّی أَتاکَ الْیَقِینُ، صَلَواتُ اللهِ عَلَیْکَ وَرَحْمَتُهُ وَعَلی أَهْلِ‌بَیْتِکَ الطّاهِرِینَ».
سپس رو به قبله در کنار ستونی که در سمت راست مرقد مطهّر است بایست، در حالی که قبر مطهّر در سمت چپ تو و منبر در سمت راست تو باشد که در این حال در بالا سَرِ رسول‌خدا(صلی الله علیه وآله) قرار گرفته‌ای و بگو:
ص: 101
«أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّکَ رَسُولُ اللهِ، وَأَشْهَدُ أَنَّکَ مُحَمَّدُ ابْنُ عَبْدِاللهِ، وَأَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسالاتِ رَبِکَ، وَنَصَحْتَ لِامَّتِکَ، وَجاهَدْتَ فِی اللهِ، وَعَبَدْتَ اللهَ مُخْلِصاً حَتّی أَتاکَ الْیَقِینُ [وَدَعَوْتَ إلی‌سَبِیلِ‌رَبِّکَ] بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ، وَأَدَّیْتَ‌الَّذِی‌عَلَیْکَ‌مِنَ الْحَقِّ، وَأَنَّکَ قَدْ رَؤُفْتَ بِالْمُؤْمِنِینَ، وَغَلُظْتَ عَلَی الْکافِرِینَ، فَبَلَغَ اللهُ بِکَ أَفْضَلَ شَرَفِ مَحَلّ الْمُکَرَّمِینَ، الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی اسْتَنْقَذَنا بِکَ مِنَ الشّرْکِ وَالضَّلالَةِ. اللّهُمَّ فَاجْعَلْ صَلَواتِکَ وَصَلَواتِ مَلائِکَتِکَ الْمُقَرَّبِینَ وَعِبادِکَ الصّالِحِینَ، وَ أَنْبِیائِکَ الْمُرْسَلِینَ وَ أَهْلِ السَّماواتِ وَالْارَضِینَ،
ص: 102
وَمَنْ سَبَّحَ لَکَ یارَبَّ الْعالَمِینَ مِنَ الْاوَّلِینَ وَالْاخِرِینَ، عَلی مُحَمَّد عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ وَنَبِیِّکَ وَأَمِینِکَ وَنَجِیِّکَ وَحَبِیبِکَ وَصَفِیِّکَ وَخاصَّتِکَ وَصِفْوَتِکَ وَخِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ. اللّهُمَّ أَعْطِهِ الدَّرَجَةَ، وَ الْوَسِیلَةَ مِنَ الْجَنَّةِ، وَابْعَثْهُ مَقاماً مَحْمُوداً یَغْبِطُهُ بِهِ الْاوَّلُونَ وَالْاخِرُونَ. اللّهُمَّ إِنَّکَ قُلْتَ:(وَلَو أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاءُوکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوّاباً رَحِیماً)، وَإِنِی أَتَیْتُ نَبیَّکَ مُسْتَغْفِراً تائِباً مِنْ ذُنُوبِی، وَإِنِی أَتَوَجَّهُ بِکَ إِلَی اللهِ رَبّی وَرَبِکَ لِیَغْفِرَ لِی ذُنُوبِی».
و حاجت خود را بطلب، امید است که برآورده شود.
پس صلوات و درودهای مخصوص بر رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) را بخوان:
ص: 103
«اللّهُمَّ صَلّ عَلی مُحَمَّد کَما حَمَلَ وَحْیَکَ وَ بَلَّغَ رِسالاتِکَ، وَصَلّ عَلی مُحَمَّد کَما أَحَلَّ حَلالَکَ، وَحَرَّمَ حَرامَکَ، وَعَلَّمَ کِتَابَکَ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّد کَما اقامَ الصَّلاةَ، وَآتَی الزَّکَاةَ، وَدَعا إِلی دِینِکَ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّد کَما صَدَّقَ بِوَعْدِکَ، وَاشْفَقَ مِنْ وَعِیدِکَ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّد کَما غَفَرْتَ بِهِ الذُّنُوبَ، وَسَتَرْتَ بِهِ الْعُیُوبَ، وَفَرَّجْتَ بِهِ الْکُرُوبَ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّد کَما دَفَعْتَ بِهِ الشَّقاءَ، وَکَشَفْتَ بِهِ الْغَمّاءَ، وَاجَبْتَ بِهِ الدُّعاءَ، وَنَجَّیْتَ بِهِ مِنَ الْبَلاءِ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّد کَما رَحِمْتَ بِهِ الْعِبادَ، وَاحْیَیْتَ بِهِ الْبِلادَ، وَقَصَمْتَ بِهِ الْجَبابِرَةَ، وَاهْلَکْتَ بِهِ الْفَراعِنَةَ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّد کَما أَضْعَفْتَ بِهِ الْامْوالَ، وَاحْرَزْتَ بِهِ مِنَ الْاهْوالِ، وَکَسَرْتَ بِهِ الْاصْنامَ، وَرَحِمْتَ بِهِ الْانامَ، وَصَلِ
ص: 104
عَلی مُحَمَّد کَما بَعَثْتَهُ بِخَیْرِ الْادْیانِ، وَاعْزَزْتَ بِهِ الْایمانَ، وَتَبَّرْتَ بِهِ الْاوْثانَ، وَعَظَّمْتَ بِهِ الْبَیْتَ الْحَرامَ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَأَهْلِ بَیْتِهِ الطّاهِرِینَ الْاخْیارِ وَسَلِّمْ تَسْلِیماً».
2. زیارت حضرت فاطمه زهرا(س)
حضرت زهرا(س) نزد خداوند مقامی والا دارد. به فرموده پیامبر(ص) حضرت حق او را از نور عظمت جلال و جمال خود آفرید: «
نورُ ابنَتی فاطم من نورِ الله.»
(1)
و پس از آنکه نور فاطمه زهرا(س) آفریده شد، خداوند او را زینت عرش قرار داد
فخَلَقَ نور فاطم الزّهراء علیها السلام یومئذٍ کالقندیلِ و علّقه فی قُطرِ العَرش (2)
. در زیارت ایشان پاداش عظیمی است؛ چنانچه خود حضرت فرمود که پدرم به من فرمودند:(یا فاطمه) هرکه بر تو صلوات بفرستد،


1- بحار الانوار، ج 15، ص 10

2- اصول کافی.

ص: 105
خداوند متعال او را بیامرزد و در هرجایی که از بهشت باشم، او را به من ملحق می سازد
(1). امام صادق(ع) نیز درباره ثواب زیارت حضرت صدیقه طاهره می‌فرماید: «
من زارَ قبرَ الطاهر فاطم ثُمَّ استغفرَ الله، غَفَرَ الله له و ادخلَه الجنّه» (2)
. هرکس قبر فاطمه طاهره را زیارت کند سپس از خداوند طلب مغفرت نماید، خداوند او را مورد غفران قرار داده و در قیامت وارد بهشت میگرداند. حال که در محضر این بانوی مکرم قرار داریم، پس از رعایت تمامی آداب زیارت، یکی از سه مکان(در حرم پیامبر بین قبر و منبر، در پشت خانه آن حضرت کنار مرقد پیامبر و در بقیع کنار قبر ائمه علیهم السلام) را انتخاب کرده و آن حضرت(ص) را زیارت می کنیم:
«السَّلامُ عَلَیْکِ یابِنْتَ رَسُولِ‌اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ نَبِیِّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ


1- به نقل از علامه مجلسی در مصباح الانوار

2- بحار الانوار، ج 97، ص 199.

ص: 106
حَبِیبِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ خَلِیلِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ صَفِیِّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ أَمِینِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ خَیْرِ خَلْقِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یابِنْتَ أَفْضَلِ أَنْبِیاءِ اللهِ وَرُسُلِهِ وَمَلائِکَتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا ابْنَةَ خَیْرِ الْبَرِیَّةِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا سَیِدَةَ نِساءِ الْعالَمِینَ، مِنَ الْاوَّلِینَ وَالْاخِرِینَ». «السَّلامُ عَلَیْکِ یا زَوْجَةَ وَلِیِّ اللهِ وَخَیْرِ الْخَلْقِ بَعْدَ رَسُولِ‌اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا أُمَّ الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ سَیِدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الصِدِّیقَةُ الشَّهِیدَةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الرَّضِیَّةُ الْمَرْضِیَّةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْفاضِلَةُ الزَّکِیَّةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْحَورِیَّةُ الْانْسِیَّةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا التَّقِیَّةُ النَّقِیَّةُ،
ص: 107
السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْمُحَدَّثَةُ الْعَلِیْمَةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْمَظْلُومَةُ الْمَغْصُوبَةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْمُضْطَهَدَةُ الْمَقْهُورَةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ یافاطِمَةُبِنْتَ رَسُولِ اللهِ، وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ»، صَلَّی اللهُ عَلَیْکِ وَعَلی رُوحِکِ وَبَدَنِکِ، أَشْهَدُ أَنَّکِ مَضَیْتِ عَلی بَیِنَة مِنْ رَبِکِ، وَأَنَّ مَنْ سَرَّکِ فَقَدْ سَرَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ، وَمَنْ جَفاکِ فَقَدْ جَفا رَسُولَ اللهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَمَنْ آذاکِ فَقَدْآذی رَسُولَ‌اللهِ‌صَلَّی‌اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَمَنْ وَصَلَکِ فَقَدْ وَصَلَ رَسُولَ اللهِ‌صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ، وَمَنْ قَطَعَکِ فَقَدْ قَطَعَ رَسُولَ‌الله صَلَّی‌اللّهُ‌عَلَیْهِ وَآلِهِ، لِانَّکِ بَضْعَةٌ مِنْهُ، وَرُوحُهُ‌الَّتِی بَیْنَ جَنْبَیْهِ، کَما قالَ عَلَیْهِ أَفْضَلُ
ص: 108
سَلامِ اللهِ وَصَلَواتِهِ، اشْهِدُ اللهَ وَرُسُلَهُ وَمَلائِکَتَهُ أَنِی‌راض عَمَّنْ رَضِیتِ‌عَنْهُ، ساخِطٌ عَلی‌مَنْ‌سَخِطْتِ عَلَیْهِ، مُتَبَرِّءٌ مِمَّنْ تَبَرَّاْتِ مِنْهُ، مُوال لِمَنْ والَیْتِ، مُعاد لِمَنْ عادَیْتِ، مُبْغِضٌ لِمَنْ أَبْغَضْتِ، مُحِبٌّ لِمَنْ أَحْبَبْتِ، وَکَفی بِاللهِ شَهِیداً وَحَسِیباً وَجازِیاً وَمُثِیباً».
سپس می‌گویی:
«اللّهُمَّ صَلِّ وَسَلِمْ عَلی عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِاللهِ خاتَمِ‌النَبِیِّینَ، وَخَیْرِالْخَلائِقِ أَجْمَعِینَ، وَصَلِّ عَلی وَصِیِهِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طالِب أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ، وَامامِ الْمُسْلِمِینَ، وَخَیْرِ الْوَصِیِّینَ، وَصَلِّ عَلی فاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّد سَیِدَةِ نِساءِ الْعالَمِینَ، وَصَلِّ عَلی سَیِدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، الْحَسَنِ والْحُسَیْنِ، وَصَلِّ عَلی زَیْنِ الْعابِدِینَ عَلِیّ بْنِ الْحُسَیْنِ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّدِ
ص: 109
بْنِ عَلِیّ باقِرِ عِلْمِ النَبِیِّینَ، وَصَلِّ عَلَی الصّادِقِ عَنِ اللهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّد، وَصَلِّ عَلی کاظِمِ الْغَیْظِ فِی اللهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَر، وَصَلِّ عَلَی الرِّضا عَلِیّ بْنِ مُوسی، وَصَلِّ عَلَی التَّقِیّ مُحَمَّدِ بْنِ عَلیّ، وَصَلِّ عَلَی النَّقِیّ عَلِیّ بْنِ مُحَمَّد، وَصَلِّ عَلَی الزَّکِیّ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیّ، وَصَلِّ عَلَی‌الْحُجَّةِ الْقائِمِ بْنِ‌الْحَسَنِ‌بْنِ‌عَلِیّ. اللّهُمَّ أَحْیِ بِهِ الْعَدْلَ، وَأَمِتْ بِهِ الْجَوْرَ، وَ زَیِنْ بِطَوْلِ بَقائِهِ‌الْارْضَ، وَأَظْهِرْ بِهِ دِینَکَ وَسُنَّةَ نَبِیِّکَ، حَتّی لا یَسْتَخْفِیَ بِشَیْ‌ء مِنَ الْحَقّ مَخافَةَ أَحَد مِنَ الْخَلْقِ، وَاجْعَلْنا مِنْ أَعْوانِهِ وَ أَشْیاعِهِ، وَالْمَقْبُولِینَ فِی زُمْرَةِ أَوْلِیائِهِ، یا رَبَّ الْعالِمینَ. اللّهُمَّ صَلّ عَلی مُحَمَّد وَأَهْلِ بَیْتِهِ، الَّذِینَ أَذْهَبْتَ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهَّرْتَهُمْ تَطْهِیراً»،
ص: 110
سپس دو رکعت نماز بگزار در مسجد پیامبر(صلی الله علیه وآله)، و ثواب آن را به روح منوّر حضرت زهرا(علیها السلام) هدیه کن، آنگاه این دعا را بخوان:
«اللّهُمَّ إِنِی أَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِنَبِیِّنا مُحَمَّد، وَبِأَهْلِ بَیْتِهِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِمْ، وَأَسْأَلُکَ بِحَقِکَ الْعَظِیمِ عَلَیْهِم الَّذِی لا یَعْلَمُ کُنْهَهُ سِواکَ، وَأَسْأَلُکَ بِحَقّ مَنْ حَقُّهُ عِنْدَکَ عَظِیمٌ، وَبِأَسْمائِکَ الْحُسْنَی الَّتِی أَمَرْتَنِی أَنْ أَدْعُوَکَ بِها، وأَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الْاعْظَمِ الَّذِی أَمَرْتَ بِهِ إِبْراهِیمَ، أَنْ یَدْعُوَ بِهِ الطَّیْرَ فَأَجابَتْهُ، وَبِاسْمِکَ الْعَظِیمِ الَّذِی قُلْتَ لِلنّارِ(کُونِی بَرْداً وَسَلاماً عَلی إِبْراهِیمَ)، فَکانَتْ بَرْداً، وَبِأَحَبِّ الْاسْماءِ إِلَیْکَ وَأَشْرَفِها وَأَعْظَمِها لَدَیْکَ، وَأَسْرَعِها إِجابةً وَأَنْجَحِها طَلِبَةً، وَبِما أَنْتَ أَهْلُهُ وَمُسْتَحِقُّهُ وَمُسْتَوْجِبُهُ،
ص: 111
وأَتَوَسَّلُ إِلَیْکَ وَأَرْغَبُ إِلَیْکَ، وَأَتَضَرَّعُ إِلَیْکَ، وأُلِحُّ عَلَیْکَ، وَأَسْأَلُکَ بِکُتُبِکَ الَّتِی أَنْزَلْتَها عَلی أَنْبِیائِکَ وَرُسُلِکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِمْ، مِنَ التَّوْریةِ وَالْانْجِیلِ وَالزَّبُور وَالْقُرْآنِ الْعَظِیمِ، فَانَّ فِیهَا اسْمَکَ الْاعْظَمُ، وَبِما فِیها مِنْ أَسْمائِکَ الْعُظْمی، أَنْ تُصَلّیَ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وأَنْ تُفَرِّجَ عَنْ آلِ مُحَمَّد وَشِیعَتِهِمْ وَمُحِبِیهِمْ وَعَنِی، وَتَفْتَحَ أَبْوابَ السَّماءِ لِدُعائِی، وَتَرْفَعَهُ فِی عِلِیینَ، وَتَأْذَنَ فِی هذَا الیَوْمِ وَفِی هذِهِ السّاعَةِ بِفَرَجِی وَإِعْطاءِ أَمَلِی وَسُؤْلِی فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ، یا مَنْ لا یَعْلَمُ أَحَدٌ کَیْفَ هُوَ وَقُدْرَتُهُ إِلّا هُوَ، یا مَنْ سَدَّ الْهَواءَ بِالسَّماءِ، وَکَبَسَ الْارْضَ عَلَی الْماءِ، وَاخْتارَ لِنَفْسِهِ أَحْسَنَ الْاسْماءِ، یا مَنْ سَمّی نَفْسَهُ بِالْاسْمِ الَّذِی تَقْضِی
ص: 112
بِهِ حاجَةَ مَنْ‌یَدْعُوهُ، أَسْأَلُکَ بِحَقِّ ذلِکَ الْاسْمِ، فَلا شَفِیعَ أَقْوی لِی مِنْهُ، أَنْ تُصَلِیَ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَتَقْضِیَ لِی حَوائِجِی، وَتَسْمَعَ بِمُحَمَّد وَعَلِیّ وَفاطِمَةَ وَالْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ، وَعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ، وَمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیّ وَجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّد، وَمُوسَی بْنِ جَعْفَر وَعَلِیِّ بْنِ مُوسی، وَمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیّ وَعَلِیِّ بْنِ مُحَمَّد، والْحَسَنِ بْنِ عَلِیّ والْحُجَّة المُنْتَظَرِ لِاذْنِکَ صَلَواتُکَ وَسَلامُکَ وَرَحْمَتُکَ وَبَرَکاتُکَ عَلَیْهِمْ صَوْتِی لِیَشْفَعُوا لِی إِلَیْکَ، وَتُشَفِعَهُمْ فِیَّ، وَلا تَرُدَّنِی خائِباً، بِحَقّ لاإِلهَ إِلّا أَنْتَ».
سپس حاجاتت را بخواه که إن شاء اللّه برآورده می‌شود.
ص: 113
3. زیارت ائمه بقیع(علیهم السلام)
زیارت امامان آرمیده در قبرستان بقیع، شرط کمال و تمامیت حج و عمره است. چنانچه حضرت امام صادق(ع) می فرماید: «
اذا حَجَّ احدُکُم فَلیَخْتِم حَجَّه بزیارَتِنا، لَانَّ ذلک مِن تمامِ الحَج
(1)
.» هرگاه یکی از شما حج به جا آورد، باید حج خود را با دیدار از ما پایان دهد زیرا زیارت ما جزیی از حج است. ونیز امام محمد باقر(ع) می فرماید
: انَّما امِرَ النّاسُ ان یأتُوا هذه الاحجار فَیَطَوَّفُوا بها ثُمَّ یَأتونَنا فَیُخبِرونا بوِلایَتِهِم و یَعْرِضُوا علینا نُصْرَتَهُم (2)
. مردم فرمان دارند که بیایند و بر گرد این سنگها بگردند(طواف کنند) و پس از آن نزد ما آیند و اظهار ولایت و دوستی کنند و هواداری شان را اعلام نمایند.
از اعمال و مستحبات موکد روز اول ورود به مدینه، زیارت قبرستان بقیع و قبور مطهر ائمه(ع) است.


1- میزان الحکمه، ج 3، ص 1008، ح 3283

2- همان، ح 3285.

ص: 114
چون خواستی آن بزرگواران را زیارت کنی آن چه در آداب زیارت ذکر شد، بجای آور و بعد از خضوع و خشوع و رقّت قلب داخل شو و پای راست را مقدّم دار، و بگو:
«اللهُ أَکْبَرُ کَبِیراً، وَالْحَمْدُ لِلّهِ کَثِیراً، وَسُبْحانَ اللهِ بُکْرَةً وَاصِیلًا، وَالْحَمْدُ لِلّهِ الْفَرْدِ الصَّمَدِ، الْماجِدِ الْاحَدِ، الْمُتَفَضِلِ الْمَنّانِ، الْمُتَطَوِّلِ الْحَنّانِ، الَّذِی مَنَّ بِطَوْلِهِ، وَسَهَّلَ زِیارَةَ سادَتِی بِإِحْسانِهِ، وَلَمْ یَجْعَلْنِی عَنْ زِیارَتِهِمْ مَمْنُوعاً، بَلْ تَطَوَّلَ وَمَنَحَ».
پس نزدیک قبور مقدّسه ایشان برو، و رو به قبر آن بزرگواران بایست وبگو:
«السَّلامُ‌عَلَیْکُمْ‌أَئِمَّةَ الْهُدی، السَّلامُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبِرِّوَالتَّقْوی، السَّلامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا الْحُجَجُ عَلی أَهْلِ الدُّنْیا، السَّلامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا الْقَوّامُونَ فِی الْبَرِیَّةِ بِالْقِسْطِ، السَّلامُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ‌الصَّفْوَةِ،
ص: 115
السَّلامُ عَلَیْکُمْ یا آلَ رَسُولِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ النَّجْوی، السَّلامُ عَلَیْکُمْ الْعُرْوَةُ الْوُثْقی، أَشْهَدُ أَنَّکُمْ قَدْ بَلَّغْتُمْ وَنَصَحْتُمْ وَصَبَرْتُمْ فِی ذاتِ اللهِ، وَکُذِّبْتُمْ وَأُسِیَ إِلَیْکُمْ فَغَفَرْتُمْ، وَأَشْهَدُ أَنَّکُمُ الْائِمَّةُ الرّاشِدُونَ الْمَهْدِیُّونَ، وَأَنَّ طاعَتَکُمْ مَفْرُوضَةٌ، وَأَنَّ قَوْلَکُمُ الصِدْقُ، وَأَنَّکُمْ دَعَوْتُم فَلَمْ تُجابُوا، وَأَمَرْتُمْ فَلَمْ‌تُطاعُوا، وَأَنَّکُمْ دَعائِمُ الدِّینِ وَأَرْکانُ الْارْضِ، لَمْ تَزالُوا بِعَیْنِ اللهِ، یَنْسَخُکُمْ فِی أَصْلابِ کُلِّ مُطَهَّر، وَیَنْقُلُکُمْ مِنْ أَرْحامِ الْمُطَهَّراتِ، لَمْ‌تُدَنِسْکُمُ الْجاهِلِیَّةُ الْجَهْلاءُ، وَلَمْ تَشْرَکْ فِیکُمْ فِتَنُ الْاهْواءِ، طِبْتُمْ وَطابَ مَنْبِتُکُمْ، مَنَّ بِکُمْ عَلَیْنا دَیّانُ الدِّینِ، فَجَعَلَکُمْ فِی بُیُوت اذِنَ اللهُ أَنْ تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ، وَجَعَلَ‌صَلَواتَنا عَلَیْکُمْ رَحْمَةً لَنا وَکَفّارَةً
ص: 116
لِذُنُوبِنا، اذِ اخْتارَکُمُ اللّهُ لَنا، وَطَیَّبَ خُلْقَنا بِما مَنَّ بِهِ عَلَیْنا مِنْوِلایَتِکُمْ، وَکُنّاعِنْدَهُ مُسَمَینَ بِعِلْمِکُمْ، مُعْتَرِفِینَ‌بِتَصْدِیقِنا إِیّاکُمْ، وَهذا مَقامُ مَنْ أَسْرَفَ وَأَخْطَأَ وَاسْتَکانَ وَأَقَرَّ بِما جَنی، وَرَجی بِمَقامِهِ الْخَلاصَ، وَأَنْ یَسْتَنْقِذَهُ بِکُمْ مُسْتَنْقِذُ الْهَلْکی مِنَ الرَّدی، فَکُونُوا لِی شُفَعاءَ، فَقَدْ وَفَدْتُ إِلَیْکُمْ إِذْ رَغِبَ عَنْکُمْ أَهْلُ الدُّنْیا، وَاتَّخَذُوا آیاتِ اللهِ هُزُواً، وَاسْتَکْبَرُوا عَنْها، یا مَنْ هُوَ قائِمٌ لایَسْهُو، وَدائِمٌ لا یَلْهُو، وَمُحِیطٌ بِکُلِّ شَیْ‌ء، وَلَکَ الْمَنُّ بِما وَفَّقْتَنِی، وَعَرَّفْتَنِی أَئِمَّتِی وَبِما أَقَمْتَنِی عَلَیْهِ، إِذْ صَدَّ عَنْهُ عِبادُکَ وَجَهِلُوا مَعْرِفَتَهُ، وَاسْتَخَفُّوا بِحَقِهِ، وَمالُوا إِلی سِواهُ، فَکانَتِ الْمِنَّةُ مِنْکَ عَلَیَّ مَعَ أَقْوام خَصَصْتَهُمْ بِما خَصَصْتَنِی بِهِ، فَلَکَ الْحَمْدُ إِذْ
ص: 117
کُنْتُ عِنْدَکَ فِی مَقامِی هذا مَذْکُوراً مَکْتُوباً، فَلا تَحْرِمْنِی ما رَجَوْتُ، وَلا تُخَیّبْنِی فِیما دَعَوْتُ فِی مَقامِی هذا بِحُرْمَةِ مُحَمَّد وَآلِهِ الطّاهِرِینَ وَ صَلَّ اللهُ عَلی مُحمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد.»
پس دعا کن از برای خود هر چه خواهی.
به‌تصریح اکثر بزرگان بهترین‌زیارت برای‌ائمّه بقیع همان زیارت جامعه کبیره است که دارای مفاهیم عالی و بیان اوصاف و مناقب اهل‌بیت: است.
زیارت امام حسن مجتبی(علیه السلام)
«السَّلامُ عَلَیْکَ‌یَاابْنَ‌رَسُولِ رَبِ‌الْعالَمِینَ، السَّلامُ‌عَلَیْکَ یَاابْنَ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ، السَّلامُ‌عَلَیْکَ یَاابْنَ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا حَبِیبَ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا صَفْوَةَ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمِینَ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ
ص: 118
یا حُجَّةَ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا نُورَ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا صِراطَ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا بَیانَ حُکْمِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا ناصِرَ دِینِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا السَّیِدُ الزَّکِیُّ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْبَرُ الْوَفِیُّ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْقائِمُ الْامِینُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعالِمُ بِالتَّأْوِیلِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْهادِی الْمَهْدِیُّ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الطّاهِرُ الزَّکِیُّ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُهَا التَّقِیُّ النَّقِیُّ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْحَقُّ الْحَقِیقُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الشَّهِیدُ الصِدِّیقُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا أَبا مُحَمَّد الْحَسَنِ بْنِ عَلِیّ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ».
ص: 119
زیارت امام زین العابدین 7
«السَّلامُ عَلَیْکَ یا زَیْنَ الْعابِدِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا زَیْنَ الْمُتَهَجِدِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا امامَ الْمُتَّقِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ الْمُسْلِمِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا قُرَّةَ عَیْنِ النّاظِرِینَ الْعارِفِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا وَصِیَّ الْوَصِیِّینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا خازِنَ وَصایَا الْمُرْسَلِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا ضَوْءَ الْمُسْتَوْحِشِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا نُورَ الْمُجْتَهِدِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا سِراجَ الْمُرْتاضِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا ذَخِیرَةَ الْمُتَعَبِدِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مِصْباحَ الْعالَمِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا سَفِینَةَ الْعِلْمِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا سَکِینَةَ الْحِلْمِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مِیزانَ الْقِصاصِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا سَفِینَةَ الْخَلاصِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا بَحْرَ النَّدی، السَّلامُ عَلَیْکَ یا بَدْرَ
ص: 120
الدُّجی، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْاوّاهُ الْحَلِیمُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الصّابِرُ الْحَکِیمُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا رَئِیسَ الْبَکّائِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یامِصْباحَ الْمُؤْمِنِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبا مُحَمَّد، أَشْهَدُ أَنَّکَ حُجَّةُ اللهِ وَابْنُ حُجَّتِهِ وَأَبُو حُجَجِهِ، وَابْنُ أَمِینِهِ وَابْنُ امَنائِهِ، وَأَنَّکَ ناصَحْتَ فِی عِبادَةِ رَبِّکَ، وَسارَعْتَ فِی مَرْضاتِهِ، وَخَیَّبْتَ أَعْداءَهُ، وَسَرَرْتَ أَوْلِیاءَهُ، أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ عَبَدْتَ اللهَ حَقَّ عِبادَتِهِ، وَاتَّقَیْتَهُ حَقَّ تُقاتِهِ، وَأَطَعْتَهُ حَقَّ طاعَتِهِ، حَتّی اتیکَ الْیَقِینُ، فَعَلَیْکَ یا مَوْلایَ یَاابْنَ رَسُولِ اللهِ أَفْضَلَ التَّحِیَّةِ، وَالسَّلامُ عَلَیْکَ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ».
ص: 121
زیارت امام محمّد باقر(ع)
«السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْباقِرُ بِعِلْمِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْفاحِصُ عَنْ دِینِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُبَیِنُ لِحُکْمِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْقائِمُ بِقِسْطِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النّاصِحُ لِعِبادِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الدّاعِی إِلَی اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الدَّلِیلُ عَلَی اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْحَبْلُ الْمَتِینُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْفَضْلُ الْمُبِینُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النُّورُ السّاطِعُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْبَدْرُ اللّامِعُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْحَقُّ الْابْلَجُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا السِراجُ الْاسْرَجُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّجْمُ الْازْهَرُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْکَوْکَبُ الْابْهَرُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُنَزَّهُ عَنِ
ص: 122
الْمُعْضَلاتِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمَعْصُومُ مِنَ الزَّلّاتِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الزَّکِیُّ فِی الْحَسَبِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الرَّفِیعُ فِی النَّسَبِ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْقَصْرُ الْمَشِیدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا حُجَّةَ اللهِ عَلی خَلْقِهِ أَجْمَعِینَ، أَشْهَدُ یا مَوْلایَ أَنَّکَ قَدْ صَدَعْتَ بِالْحَقِّ صَدْعاً، وَبَقَرْتَ الْعِلْمَ بَقْراً، وَنَثَرْتَهُ نَثْراً، لَمْ تَأْخُذْکَ فِی اللهِ لَوْمَةُ لائِم، وَکُنْتَ لِدِینِ اللهِ مُکاتِماً، وَقَضَیْتَ ما کانَ عَلَیْکَ، وَأَخْرَجْتَ أَوْلِیاءَکَ مِنْ وِلایَةِ غَیْرِ اللهِ إِلی وِلایَةِ اللهِ، وَأَمَرْتَ بِطاعَةِ اللهِ، وَنَهَیْتَ عَنْ مَعْصِیَةِ اللهِ، حَتّی قَبَضَکَ اللهُ إِلی رِضْوانِهِ، وَذَهَبَ بِکَ إِلی دارِ کَرامَتِهِ، وَإِلی مَسَاکِنِ أَصْفِیائِهِ، وَمُجاوِرَةِ أَوْلِیائِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ».
ص: 123
زیارت امام صادق(ع)
«السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْامامُ الصّادِقُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْوَصِیُّ النّاطِقُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْفائِقُ الرّائِقُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا السَّنامُ الْاعْظَمُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الصِراطُ الْاقْوَمُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مِصْباحَ الظُّلُماتِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا دافِعَ المُعْضَلاتِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مِفْتاحَ الْخَیْراتِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مَعْدِنَ الْبَرَکاتِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا صاحِبَ الْحُجَجِ وَالدَّلالاتِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا صاحِبَ الْبَراهِینَ الْواضِحاتِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا ناصِرَ دِینِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا ناشِرَ حُکْمِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا فاصِلَ الْخَطاباتِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا کاشِفَ الْکُرُباتِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا عَمِیدَ الصّادِقِینَ،
ص: 124
السَّلامُ عَلَیْکَ یا لِسانَ النّاطِقِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا خَلَفَ الْخائِفِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا زَعِیمَ الصّادِقِینَ الصّالِحِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا سَیِدَ الْمُسْلِمِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا هادِیَ الْمُضِلِّینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا سَکَنَ الطّائِعِینَ، أَشْهَدُ یا مَوْلایَ إِنَّکَ عَلَی الْهُدی، وَالْعُرْوَةُ الْوُثْقی، وَشَمْسُ الضُّحی، وَبَحْرُ الْمَدی، وَکَهْفُ الْوَری، وَالْمَثَلُ الْاعْلی، صَلَّی اللهُ عَلی رُوحِکَ وَبَدَنِکَ، والسَّلامُ عَلَیْکَ وَعَلَی الْعَبّاسِ عَمِّ رَسُولِ اللهِ، صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وآلِهِ وَسَلَّمَ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ».
پس از اتمام زیارت های مخصوصه، نماز های زیارت را در مسجد النبی بخواند.
ص: 125
4. زیارت آرمیدگان در بقیع
یکی از مکان‌های مقدس مدینه، قبرستان بقیع است. رسول اکرم(ص) به بقیع عنایت خاصی داشتند و برای زیارت قبور به آنجا می آمدند و برای آرمیدگان آن طلب استغفار می کردند.
اسامی برخی از آرمیدگان در بقیع بدین شرح است:
- دختران پیامبر(رقیه، ام کلثوم، زینب)
- همسران پیامبر(زینب، ریحانه، ماریه قبطیه، زینب بنت جحش، ام حبیبه، حفصه، سوده، صفیه، جویره، عایشه، ام سلمه)
- فاطمه بنت اسد، مادر گرامی حضرت امیر المؤمنین(ع)
- عباس بن عبد المطلب عموی بزرگوار پیامبر
- عقیل بن ابی طالب
- عبدالله بن جعفر طیار
- حلیمه سعدیه(دایه پیامبر)
ص: 126
- ابراهیم(ع) فرزندان پیامبر(ص)
- عمه‌های پیامبر(عاتکه و صفیه دختران عبد المطلب)
- ام‌البنین مادر گرامی حضرت ابوالفضل(ع)
- جمعی از شهدای احد که پس از بازگشت به مدینه براثر شدت جراحات به شهادت رسیدند و بسیاری از صحابه پاک پیامبر و یاران ائمه و شیعیان امیر المؤمنین.
زیارت عبّاس بن عبدالمطّلب:
عباس بن عبدالمطّلب، عموی پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) مقامی والا دارد، ودر راه اسلام فداکاری‌های بسیار کرد. اواز حامیان رسول خدا(ص) بود که قبرش در قبرستان بقیع است. در مفاتیح‌الجنان این زیارت برای آن بزرگوار نقل شده است:
«السَّلامُ عَلَیْکَ یاعَبّاسُ‌بْنُ عَبْدِالْمُطَّلِبِ، السَّلامُ‌عَلَیْکَ یا عَمَّ رَسُولِ‌اللهِ، السَّلامُ‌عَلَیْکَ یا صاحِبَ‌السِّقایَةِ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ».
ص: 127
زیارت فاطمه بنت اسد 3
مادر گرامی امیرالمؤمنین(ع)
فاطمه بنت اسد، از زنان عالی مقام و مورد احترام خاصّ رسول خدا(صلی الله علیه وآله) بود، و فرزندی هم چون علیّ‌بن ابی‌طالب(علیه السلام) به دنیا آورد. قبر ایشان نزدیک قبور ائمّه بقیع است. نزد قبر آن بانوی مجلّله می‌گویی:
«السَّلامُ عَلی نَبِیِّ اللهِ، السَّلامُ عَلی رَسُولِ اللهِ، السَّلامُ عَلی مُحَمَّد سَیِدِ الْمُرْسَلِینَ، السَّلامُ عَلی مُحَمَّد سَیِدِ الْاوَّلِینَ، السَّلامُ عَلی مُحَمَّد سَیِدِ الْاخِرِینَ، السَّلامُ عَلی مَنْ بَعَثَهُ اللهُ رَحْمَةً لِلْعالَمِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبِیُّ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ، السَّلامُ عَلی فاطِمَةَ بِنْتِ اسَد الْهاشِمِیَّةِ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الصِدِّیقَةُ الْمَرْضِیَّةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا التَّقِیَّةُ النَّقِیَّة،
ص: 128
السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْکَرِیمَةُ الرَّضِیَّةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا کافِلَةَ مُحَمَّد خاتَمِ النَبِیِّینَ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا والِدَةَ سَیِدِ الْوَصِیِّینَ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا مَنْ ظَهَرَتْ شَفَقَتُها عَلی رَسُولِ اللهِ خاتَمِ النَبِیِّینَ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا مَنْ تَربِیَتُها لِوَلِیّ اللهِ الْامِینِ، السَّلامُ عَلَیْکِ وَعَلی رُوحِکِ وَبَدَنِکِ الطّاهِرِ، السَّلامُ عَلَیْکِ وَعَلی وَلَدِکِ، وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ، أَشْهَدُ أَنَّکِ أَحْسَنْتِ الْکَفالَةَ، وَأَدَّیْتِ الْامانَةَ، وَاجْتَهَدْتِ فِی مَرْضاةِ اللهِ، وَبالَغْتِ فِی حِفْظِ رَسُولِ اللهِ، عارِفَةً بِحَقِهِ، مُؤْمِنَةً بِصِدْقِهِ، مُعْتَرِفَةً بِنُبُوَّتِهِ، مُسْتَبْصِرَةً بِنِعْمَتِهِ، کافِلَةً بِتَرْبِیَتِهِ، مُشْفِقَةً عَلی نَفْسِهِ، واقِفَةً عَلی خِدْمَتِهِ، مُخْتارَةً رِضاهُ، مُؤْثِرَةً هَواهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّکِ مَضَیْتِ عَلَی الْایمانِ وَالتَّمَسُّکِ بِأَشْرَفِ
ص: 129
الْادْیانِ، راضِیَةً مَرْضِیَّةً، طاهِرَةً زَکِیَّةً، تَقِیَّةً نَقِیَّةً، فَرَضِیَ‌اللهُ عَنْکِ وَأَرْضاکِ، وَجَعَلَ الْجَنَّةَ مَنْزِلَکِ وَمَأْواکِ، الَلّهُمَّ صَلِ‌عَلی‌مُحَمَّد وَآلِ‌مُحَمَّد، وَانْفَعْنِی بِزِیارَتِها، وَثَبّتْنِی عَلی مَحَبَّتِها، وَلا تَحرِمْنِی شَفاعَتَها وَشَفاعَةَ الْائِمَّةِ مِن ذُرِّیَّتِها، وَارْزُقْنِی مُرافَقَتَها، وَاحْشُرْنِی مَعَها وَمَعَ أَوْلادِهَا الطّاهِرِینَ، اللّهُمَّ لا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیارَتِی إِیّاها، وَارْزُقْنِی الْعَوْدَ إِلَیْها أَبَداً ما أَبْقَیْتَنِی، وَإِذا تَوَفَّیْتَنِی فَاحْشُرْنِی فِی زُمْرَتِها، وَأَدْخِلْنِی فِی شَفاعَتِها، بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرّاحِمِینَ. اللّهُمَّ بِحَقِّها عِندَکَ وَمَنزِلَتِها لَدَیْکَ، اغْفِرلِی وَلِوالِدَیَّ وَلِجَمِیعِ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِناتِ، وَآتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَفِی الْاخِرَةِ حَسَنَةً، وَقِنا بِرَحْمَتِکَ عَذابَ النّارِ».
ص: 130
زیارت دختران حضرت رسول(ص)
رسول خدا(ص) غیر از فاطمه زهرا(س) دختران دیگری هم به نام‌های «زینب»، «امّ کلثوم» و «رقیّه» داشته است که قبرشان در بقیع می‌باشد.
برای زیارت آنان، نزدیک قبورشان می‌ایستی وبه امید ثواب، چنین می‌گویی:
«السَّلامُ عَلَیْکَ یا رَسُولَ رَبِّ الْعالَمِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یاصَفْوَةَ جَمِیعِ الْانْبِیاءِ وَالْمُرْسَلِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مَنِ اخْتارَهُ اللهُ عَلَی الْخَلْقِ أَجْمَعِینَ، وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ، السَّلامُ عَلی بَناتِ السَّیِّدِ الْمُصْطَفی، السَّلامُ عَلی بَناتِ النَبِیِّ الْمُجْتَبی، السَّلامُ عَلی بَناتِ مَنِ اصْطَفیهُ اللهُ فِی السَّماءِ، وَفَضَّلَهُ عَلی جَمِیعِ الْبَرِیَّةِ وَالْوَری، السَّلامُ عَلی ذُرِّیَّةِ السَّیِدِ الْجَلِیلِ، مِنْ نَسْلِ
ص: 131
إِسْماعِیلَ، وَسُلالَةِ إِبْراهِیمَ الْخَلِیلِ، السَّلامُ عَلی بَناتِ النَبِیِّ الرَّسُولِ، السَّلامُ عَلی اخَواتِ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ الْبَتُولِ، السَّلامُ عَلی زَیْنَبَ وَأُمِّ کُلْثُومَ وَرُقَیَّةَ، السَّلامُ عَلَی الشَّرِیفاتِ الْاحْسابِ، وَالطّاهِراتِ الْانْسابِ، السَّلامُ عَلی بَناتِ الآباءِ الْاعاظِمِ، وَسُلالَةِ الْاجْدادِ الْاکارِمِ الْافاخِمِ، عَبْدِالْمُطَّلِبِ وَعَبْدِمَناف وَهاشِم، وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ».
زیارت جناب عقیل
وجناب عبداللّه فرزند جعفرطیّار(علیهما السلام)
عقیل وجعفر طیّار هر دو برادران علیّ بن ابی طالب هستند. عبدالله پسر جعفر طیّار، همسرحضرت زینب(س) است.
قبر عقیل وعبدالله بن جعفر در بقیع قرار دارد. در زیارت این دو بزرگوار چنین می‌گویی:
ص: 132
«السَّلامُ عَلَیْکَ یا سَیِّدَنا یا عَقِیلَ بْنَ ابیطالِب، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ عَمِّ رَسُولِ‌اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَاابْنَ عَمِّ نَبِیِّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَاابْنَ عَمِّ حَبِیبِ‌اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَاابْنَ عَمِ‌الْمُصْطَفی، السَّلامُ عَلَیْکَ یا أَخا عَلِیّ الْمُرْتَضی، السَّلامُ عَلی عَبْدِاللهِ بْنِ جَعْفَرالطَّیّارِ فِی‌الْجِنانِ، وَعَلی مَنْ حَوْلَکُما مِنْ أَصْحابِ رَسُولِ اللهِ رَضِیَ‌اللهُ تَعالی عَنْکُما وَ أَرْضاکُما أَحْسَنَ الرِّضا، وَ جَعَلَ الْجَنَّةَ مَنْزِلَکُما وَ مَسْکَنَکُما وَ مَحَلَّکُما وَمَأْویکُما، السَّلامُ عَلَیْکُما وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرکاتُهُ».
ص: 133
همسران رسول خدا(ص)
همسران حضرت رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) جز حضرت خدیجه(علیها السلام) که در قبرستان ابوطالب در مکه مکرّمه مدفون است همه در قبرستان بقیع مدفونند.
السَّلامُ عَلَیْکُنَّ یا زَوْجاتِ رَسُولِ اللّهِ، السَّلامُ عَلَیْکُنَّ یا زَوْجاتِ نَبِیِّ اللّهِ، امَّهاتِ الْمُؤْمِنِینَ وَرَحْمَةُ اللّهِ وَبَرَکاتُهُ.
ابراهیم، فرزند رسول اکرم(ص)
ابراهیم، پسر رسول الله(صلی الله علیه وآله) در کودکی از دنیا رفت و پیغمبرخدا(صلی الله علیه وآله) را داغدار کرد. درگذشت ابراهیم، پیامبر را به شدّت غمگین ساخت وآن حضرت در سوگ فرزند، اشک می‌ریخت و می‌فرمود: «چشم، اشک‌فشان است و غمگین، ولی سخنی نمی‌گویم که موجب ناخشنودی پروردگارمان گردد».
(1)


1- بحار، ج 16، ص 235، ح 35 و ج 77، ص 142، ح 1

ص: 134
این فرزند، که مورد علاقه شدید پیامبر(صلی الله علیه وآله) بود، در بقیع به خاک سپرده شد.
«السَّلامُ عَلی رَسُولِ اللّهِ، السَّلامُ عَلی نَبِیِّ اللّهِ، السَّلامُ عَلی حَبِیبِ اللّهِ، السَّلامُ عَلی صَفِیِّ اللّهِ، السَّلامُ عَلی نَجِیِّ اللّهِ، السَّلامُ عَلی مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِاللّهِ، سَیّدِ الْانْبِیاءِ وَخاتَمِ الْمُرْسَلِینَ، وَخِیَرَةِ اللّهِ مِنْ خَلْقِهِ فِی ارْضِهِ وَسَماءِهِ، السَّلامُ عَلی جَمِیعِ انْبِیاءِهِ وَرُسُلِهِ، السَّلامُ عَلَی الشُّهَداءِ وَالسُّعَداءِ وَالصّالِحِینَ، السَّلامُ عَلَیْنا وَعَلی عِبادِاللّهِ الصّالِحِینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ ایَّتُهَا الرُّوحُ الزّاکِیَةُ، السَّلامُ عَلَیْکَ ایَّتُهَا النَّفْسُ الشَّرِیفَةُ، السَّلامُ عَلَیْکَ ایَّتُهَا السُّلالَةُ الطّاهِرَةُ، السَّلامُ عَلَیْکَ ایَّتُهَا النَّسَمَةُ الزّاکِیَةُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ خَیْرِ الْوَری، السَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ النَّبِیّ
ص: 135
الْمُجْتَبی، السَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ الْمَبْعُوثِ الی کافَّةِ الْوَری، السَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ الْبَشِیرِ النَّذِیرِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ السِّراجِ الْمُنِیرِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ الْمُؤَیَّدِ بِالْقُرْآنِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ الْمُرْسَلِ الَی الْانْسِ وَالْجانِّ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ صاحِبِ الرّایَةِ وَالْعَلامَةِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ الشَّفِیعِ یَوْمَ الْقِیمَةِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ مَنْ حَباهُ اللّهُ بِالْکَرامَةِ، السَّلامُ عَلَیْکَ وَرَحْمَةُ اللّهِ وبَرَکاتُهُ، اشْهَدُ انَّکَ قَد اخْتارَ اللّهُ لَکَ دارَ انْعامِهِ قَبْلَ انْ یَکْتُبَ عَلَیْکَ احْکامَهُ، اوْ یُکَلّفَکَ حَلالَهُ وَحَرامَهُ، فَنَقَلَکَ الَیْهِ طَیّباً زاکِیاً مَرْضِیّاً طاهِراً مِنْ کُلِّ نَجَس، مُقَدَّساً مِنْ کُلِّ دَنَس، وَبَوَّأَکَ جَنَّةَ الْمَأْوی، وَرَفَعَکَ الَی
ص: 136
الدَّرَجاتِ الْعُلی، وَصَلَّی اللّهُ عَلَیْکَ صَلاةً تَقَرُّ بِها عَیْنُ رَسُولِهِ، وَتُبَلّغُهُ اکْبَرَ مَأْمُولِهِ، اللّهُمَّ اجْعَلْ افْضَلَ صَلَواتِکَ وَازْکیها، وَانْمی بَرَکاتِکَ وَاوْفیها، عَلی رَسُولِکَ وَنَبِیِّکَ وَخِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ، مُحَمَّد خاتَمِ النَّبِیّینَ، وَعَلی مَنْ نَسَلَ مِنْ اوْلادِهِ الطَّیّبِینَ، وَعَلی مَنْ خَلَّفَ مِنْ عِتْرَتِهِ الطّاهِرِینَ، بِرَحْمَتِکَ یا ارْحَمَ الرّاحِمِینَ، اللّهُمَّ انّی اسْئَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّد صَفِیِّکَ، وَابْراهِیمَ نَجْلِ نَبِیِّکَ انْ تَجْعَلَ سَعْیِی بِهِمْ مَشْکُوراً، وَذَنْبِی بِهِمْ مَغْفُوراً، وَحَیاتِی بِهِمْ سَعِیدَةً، وَعاقِبَتِی بِهِمْ حَمِیدَةً، وَحَوائِجِی بِهِمْ مَقْضِیَّةً، وَافْعالِی بِهِمْ مَرْضِیَّةً، وَامُورِی بِهِمْ مَسْعُودَةً، وَشُئُونِی بِهِمْ مَحْمُودَةً، اللّهُمَّ وَاحْسِنْ
ص: 137
لِیَ التَّوْفِیقَ، وَنَفِّسْ عَنّی کُلَّ هَمّ وَضِیق، اللّهُمَّ جَنِّبْنِی عِقابَکَ، وَامْنَحْنِی ثَوابَکَ، وَاسْکِنّی جِنانَکَ، وَارْزُقْنِی رِضْوانَکَ وَامانَکَ، وَاشْرِکْ لِی فِی صالِحِ دُعائِی والِدَیَّ وَوُلْدِی وَجَمِیعَ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِناتِ، الْاحْیاءَ مِنْهُمْ وَالْامْواتَ، انَّکَ وَلِیُّ الْباقِیاتِ الصّالِحاتِ، آمِینَ رَبَّ الْعالَمِینَ.
زیارت اسماعیل فرزند امام صادق(ع)
اسماعیل، فرزند بزرگ امام صادق(ع) بود، در زیارت او می‌گویی:
«السَّلامُ عَلی جَدِّکَ‌الْمُصْطَفی، السَّلامُ عَلی أَبِیکَ الْمُرتَضَی الرِّضا، السَّلامُ عَلَی السَیّدَیْنِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَینِ، السَّلامُ عَلی خَدِیجَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِینَ أُمِّ سَیِّدَةِ نِساءِ الْعالَمِینَ، السَّلامُ عَلی
ص: 138
فاطِمَةَ أُمِّ الْائِمَّةِ الطّاهِرِینَ، السَّلامُ عَلَی النُّفُوسِ الْفاخِرَةِ، بُحُورِ الْعُلُومِ الزّاخِرَةِ، شُفَعائِی فِی الْاخِرَةِ، وَ أَوْلِیائِی عِنْدَ عَوْدِ الرُّوحِ إِلَی‌الْعِظامِ النَّخِرَةِ، أَئِمَّةِالْخَلْقِ وَوُلاةِ الْحَقِّ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الشَّخْصُ الشَّریِفُ، الطّاهِرِ الْکَرِیمِ، أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَمُصْطَفیهُ، وَأَنَ‌عَلِیّاً وَلِیُّهُ وَمُجْتَباهُ، وَأَنَّ الْامامَةَ فِی وُلْدِهِ إِلی یَوْمِ الدِّینِ، نَعْلَمُ ذلِکَ عِلْمَ الْیَقِینِ، وَنَحْنُ لِذلِکَ مُعْتَقِدُونَ، وَفِی نَصْرِهِمْ مُجْتَهِدُونَ».
زیارت حلیمه سعدیّه(س)
حلیمه سعدیّه، دایه و مادر رضاعی رسول خدا(صلی الله علیه وآله) بود که آن حضرت را در کودکی از عبدالمطّلب(جدّ پیامبر) تحویل گرفت و میان قبیله خود در بیرون مکّه برد، و به او شیر داد و بزرگش کرد. زنی با عاطفه و مهربان که افتخار دایگی
ص: 139
پیامبر(ص) را داشت، و مورد احترام و علاقه حضرت بود. در زیارت آن بانوی عظیم الشّأن چنین میگویی:
«السَّلامُ عَلَیْکِ یا أُمَّ رَسُولِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا أُمَّ صَفِیِّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا أُمَّ حَبِیبِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا أُمَ‌الْمُصْطَفی، السَّلامُ عَلَیْکِ یامُرْضِعَةَ رَسُولِ‌اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا حَلِیمَةَ السَّعْدِیَّةِ، فَرَضِیَ اللهُ تَعالی عَنْکِ وَأَرْضاکِ، وَجَعَلَ الْجَنَّةَ مَنْزِلَکِ وَ مَأْواکِ، وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ».
زیارت عمّه‌های رسول اکرم(ص)
قبر این دو بانوی بزرگوار «صفیّه و عاتکه»، دختران عبدالمطّلب و امّ البنین مادر حضرت ابوالفضل(ع) در بقیع در کنار هم قرار دارند. صفیّه، زنی شجاع، با کمال و ادیب و شاعر بود، و در آغاز ظهور اسلام مسلمان شد، و با پیامبراسلام(ص) بیعت کرد، و به
ص: 140
مدینه هجرت نمود. در جنگ احُد و خندق هم حاضر بود، و در سال 20 هجری در سن 73 سالگی از دنیا رفت.
عاتکه نیز زنی با ایمان بود، و در ردیف صحابه پیامبر قرار داشت، و همراه مسلمانان مهاجر به مدینه هجرت کرد.
در زیارت دو عمّه حضرت رسول(ص) صفیّه و عاتکه می‌گویی:
«السَّلامُ عَلَیْکُما یا عَمَّتَیْ رَسُولِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکُما یا عَمَّتَیْ نَبِیِّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکُما یا عَمَّتَیْ حَبِیبِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکُما یا عَمَّتَیِ الْمُصْطَفی، رَضِیَ اللهُ تَعالی عَنْکُما وَجَعَلَ الجَنَّةَ مَنْزِلَکُما وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ».
زیارت امّ البنین مادر حضرت ابوالفضل(ص)
امّ‌البنین، که نامش «فاطمه» دختر حزام است، زنی رشید، شجاع و عارف و فاضل و نجیب و با اخلاص
ص: 141
بود که پس از شهادت حضرت زهرا(س)، به همسری امیرالمؤمنین(ع) در آمد، و صاحب چهار فرزند رشید به نامهای عباس، عبداللّه، جعفر و عثمان شد که هر چهار نفر در کربلا، در رکاب امام حسین(ع) جنگیدند و شربت شهادت نوشیدند. امّ البنین برای شهدای کربلا و چهار شهید خود در مدینه عزاداری می‌کرد و در رثایشان شعر می‌سرود، واز احیاگران یاد کربلا و شهدا بود. در زیارت امّ‌البنین(س) می‌گویی:
«السَّلامُ عَلَیْکِ یا زَوْجَةَ وَلِیّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا زَوْجَةَ أَمِیرِالمُؤْمِنِینَ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا أُمَّ الْبَنِینَ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا أُمَّ الْعَبّاسِ بْنِ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ عَلِیِ‌بْنِ‌أَبِی‌طالِب، رَضِیَ‌اللهُ‌تَعالی‌عَنْکِ، وَجَعَلَ الجَنَّةَ مَنْزِلَکِ وَمَأْویکِ، وَرَحْمَة اللهِ وَبَرَکاتُهُ».
ص: 142
زیارت شهدای واقعه حرّه و شهدای احُد
بقیع، تاریخچه‌ای مفصّل دارد، وقبور بسیاری از پاکان ومجاهدان در آن است. از آن جمله مجروحان جنگ احُد که پس‌ازانتقال به‌مدینه، به شهادت رسیدند ودر بقیع دفن شدند.
ونیز شهدای «واقعه حرّه» در بقیع مدفونند. پس از حادثه کربلا و شهادت امام حسین(ع) و یارانش، مردم مدینه بر ضدّ امَویان قیام کرده، والی مدینه را بر کنار کردند. یزید هزاران نفر از سربازان خود را به مدینه فرستاد، وبه مدّت سه روز، مال وجان ونوامیس مسلمانان را بر آنان مباح نمود. در این جنایت وقتل عام، هزاران مسلمان به شهادت رسیدند که در میان آنان، هشتاد نفر از صحابه و 700 نفر از فرزندان مهاجرین وانصار بودند. این حادثه به «واقعه حرّه» معروف است، و شهدای آن در خاک بقیع آرمیده‌اند.
ص: 143
در زیارت قبور شهداء واقعه حَرّه و شهدای احُد می‌گویی:
«السَّلامُ عَلَیْکُمْ یا شُهداءُ یا سُعَداءُ یا نُجَباءُ یا نُقَباءُ یا أَهْلَ الصّدْقِ وَالْوَفاءِ، السَّلامُ عَلَیْکُمْ یا مُجاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ، السَّلامُ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدّارِ، السَّلامُ عَلَیْکُمْ یا شُهَداءُ وَرَحْمَةُ اللّهِ وَبَرکاتُهُ».
زیارت اهل قُبور
این زیارت برای دیگر اموات مؤمن و مؤمنه مدفون در بقیع و در دیگر قبرستان‌ها خوانده می‌شود:
«السَّلامُ عَلی أَهْلِ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ، مِنْ أَهْلِ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ، یا أَهْلَ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ، بِحَقِّ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ، کَیْفَ وَجَدْتُمْ قَوْلَ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ، مِنْ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ، یا لا إِلهَ إِلَّا اللهُ، اغْفِرْ لِمَنْ قالَ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ، وَاحْشُرْنا فِی زُمْرَةِ مَنْ قالَ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ عَلِیٌّ وَلِیُّ اللهِ».
ص: 144
از امیرالمؤمنین(علیه السلام) روایت شده هر کس به قبرستان برای زیارت اهل قبور برود، خداوند متعال ثواب پنجاه سال عبادت به او عطا فرماید، و گناه پنجاه ساله او و والدینش را ببخشد. از پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله) نقل است هر کس هفت مرتبه سوره(إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ القَدْر) را نزد قبر مؤمنی بخواند، خداوند متعال فرشته‌ای را نزد قبر او می‌فرستد که عبادت خدا کند، و ثوابش را به نام آن میّت می‌نویسد. پس چون روز قیامت شود به هر هولی از اهوال قیامت برسد، خداوند آن هول را از او برطرف کند، تا اینکه داخل بهشت شود.
زیارت حضرت عبدالله بن عبدالمطّلب(ص)
پدر گرامی حضرت رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) پس از مراجعت از سفر شام و قبل از ولادت رسول خدا(صلی الله علیه وآله) از دنیا رفت، قبر آن بزرگوار تقریباً روبه‌روی «باب السّلام در محلّ مُصَلّی» قرار داشت که پس از طرح توسعه حرم، در داخل
ص: 145
شبستان مسجد کنار باب قبا قرار گرفت. در زیارت آن حضرت بگو:
«السَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمِینَ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا نُورَ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مُسْتَوْدَعَ نُورِ رَسُولِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا والِدَ خاتَمِ الْانْبِیاءِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مَنِ انْتَهی إِلَیْهِ الْوَدِیعَةُ وَالْامانَةُ الْمَنِیعَةُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مَنْ أَوْدَعَ‌اللهُ فِی صُلْبِهِ الطَّیِّبِ الطّاهِرِ الْمَکِینِ نُورَ رَسُولِ‌اللهِ الصّادِقِ الْامِینِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا والِدَ سَیِّدِ الْانْبِیاءِ وَالْمُرْسَلِینَ، أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ حَفِظْتَ الْوَصِیَّةَ، وَأَدَّیْتَ الْامانَةَ عَنْ رَبِّ الْعالَمِینَ فِی رَسُولِهِ، وَکُنْتَ فِی دِینِکَ عَلی یَقِین، وَأَشْهَدُ أَنَّکَ اتَّبَعْتَ دِینَ اللهِ عَلی مِنْهاجِ جَدِّکَ إِبْراهِیمَ خَلِیلِ اللهِ فِی حَیاتِکَ وَبَعْدَ وَفاتِکَ، عَلی مَرْضاتِ اللهِ فِی رَسُولِهِ، فَصَلَّی اللهُ عَلَیْکَ حَیّاً وَمَیِّتاً، وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرکاتُهُ».
ص: 146

دیگر مستحبات مدینه‌

سه روز روزه به قصد برآورده شدن حاجات
بهتر است شروع از چهارشنبه و ختم به جمعه باشد(این سه روز، مستحب است و حتی ازکسانی که روزه قضا هم دارند پذیرفته می‌شود).
خواندن نماز توبه
(1)، کنار ستون توبه(ابولبابه)
شب چهارشنبه کنار ستون ابولبابه و شب و روز پنج‌شنبه کنار ستون مقابل آن نماز بخواند.
1- شب و روز جمعه کنار ستونی که پهلوی محراب پیامبر(ص) است، نماز بخواند و حاجات خود را ذکر کرده و دعایی را که بعد از زیارت حضرت رسول(ص) ذکر شده بخواند.
در وقت ورود و خروج مسجد النبی(ص) آهسته صلوات بفرستد.
پس از هر زیارت نماز زیارت بخواند.


1- این نماز، شبیه نماز صبح خوانده می شود و فقط نیت آن تفاوت دارد.

ص: 147
خواندن نمازهای یومیه در مسجدالنبی و باجماعت.(بنا به روایتی از امام صادق(ع)، خواندن نماز در مسجد النبی معادل ده هزار نماز است
(1))
خواندن نمازهای قضا در مسجدالنبی به جهت فضیلت بیشمار نمازخواندن درآن مکان. چه نیکو است زائران محترم فرصت اندک خود را در مدینه از دست ندهند و از نماز خواندن در مسجد النبی غافل نشوند.(حداقل 17 رکعت نماز قضای یک روز را روزانه به جا آورند).
2- خواندن نماز در مقام جبرئیل. از امام صادق(ع) نقل شده است که این دعا را موقع حضور در مقام جبرئیل بخواند:
«ای جوادُ ای کریم، ای قریبُ ای بعید، اسْئَلُکَ انْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمّدٍ وَ اهْلِ بَیْتِه و انْ تَرُدَّ عَلیَّ نِعْمَتَک».


1- بحار الانوار، ج 96، ص 382.

ص: 148
3- زیارت حضرت رسول(ص)، حضرت زهرا(س) و ائمه بقیع: در هر روز و خواندن نماز زیارت.
4- یک ختم قرآن و یا بیشتر و هدیه آن به وجود شریف پیامبراکرم(ص)، حضرت زهرا(س) و ائمه بقیع(ع) و امام زمان [.
5- خواندن نماز مخصوص پیامبر(ص) و حضرت زهرا(س) و ائمه بقیع.(نحوه خواندن نماز ها در بخش های بعدی این کتاب- تقویم عبادی مدینه منوره- آمده است)
6- دادن صدقه. بنا بر روایت امام صادق(ع)، انفاق یک درهم در مدینه معادل ده هزار درهم درمکانی دیگر است.
انجام روزانه یک غسل زیارت(صبح‌ها بهتر است)
7- زیارت وداع پیامبراکرم(ص)، حضرت زهرا(س) و ائمه بقیع(ع) به هنگام خروج از مدینه.
ص: 149

توصیه های لازم به زائران‌

هنگام اقامه نماز جماعت از مسجد خارج نشوید.
به ضریح نبی اکرم(ص) هنگام نماز خواندن پشت نکنید.
هنگام تکبیر آخر نمازها، دست‌ها را بالاو پایین نبرید.
در موقع نماز جماعت از گفتن «آمین» خودداری کنید.(موجب بطلان نماز است)
از تکتّف(دست به سینه گذاشتن) موقع تلاوت حمد و سوره اجتناب کنید.
بین هر دو سجده در هر رکعت و بعد از سجده دوم لازم است استراحت کنید(این استراحت را اهل سنت ندارند و بلا فاصله برای رکعت بعدی قیام می کنند)
1- در نماز جماعت، اهل سنت پس از رکوع ذکری طولانی می خوانند(
سمع الله لمن حمده و لک الحمد حمدا طیبا کثیرا مبارکا فیه ملأ السماوات و ملأ الارض
) زائرین محترم توجه به
2-

ص: 150
طولانی بودن این ذکر داشته باشید و بعد از رکوع فوراً به سجده نروید چرا که موجب به هم ریختن صفوف و ناهماهنگی می شود. زائران ایرانی می توانید اذکاری را چون «
الله اکبر، ربنا و لک الحمد و یا سمع الله لمن حمده
» را چندین مرتبه بگویید تا همراه با نمازگزاران به سجده روید.
(1) از خوابیدن در مسجد و حرم مطهر به علت کراهت شدید، پرهیز نمایید.
3- زمان زیارت خواهران در روضه شریفه و حرم پیامبر(ص) و خانه حضرت زهرا(س) صبح ها از طلوع آفتاب تا حدود ساعت 10 و ظهر ها پس از نماز ظهر تا حدود ساعت 3 و گاهی شبها نیز 9 تا 11 می‌باشد. لذا خواهران، این زمان‌ها را جهت زیارت از دست ندهید.
-4


1- المغنی، ج 1، ص 300.

ص: 151
5- از بردن کفش ها به روضه منوره بپرهیزید زیرا اهل سنت آن را نوعی بی احترامی به ساحت مقدس پیامبر(ص) می‌دانند.
در مسجد به ویژه هنگام خواندن نماز، تلفن همراه خود را خاموش نمایید.
از گرفتن عکس و فیلم در اماکن مقدسه به علت ممنوعیت خودداری نمایید. مأموران اماکن مقدسه در صورت مشاهده عکسبرداری، برخورد شدید می‌کنند و این امر، باعث هتک حرمت ایرانی و شیعه می شود.
6- از آنجایی که اهل سنت نماز خواندن در قبرستان و پشت قبرستان را حرام می دانند، نماز های زیارت ائمه بقیع را در حرم پیامبر(ص) بخوانید
7- نظم در صفوف نماز جماعت را رعایت کنید. اهل سنت قبل از اقامه نماز از عباراتی چون «
استووا صفوفکم
» و «
صدّوا الخلل
» استفاده
8-
ص: 152
می کنند که به معنای مرتب کردن صف‌های نماز است. به این مهم توجه نمایید.
با صدای بلند از زیارت نامه خواندن و سخن گفتن و صلوات فرستادن وگریه کردن خودداری کنید.
9- از انداختن عریضه روی قبور ائمه بقیع: و برداشتن خاک از آنجا خودداری کنید.
از بستن پارچه، نخ، و قفل به پنجره‌های بقیع جدا بپرهیزید.
از خارج نمودن قرآنهای وقفی از حرم اجتناب کنید.
از مشاجره و جدال نمودن با مأمورین حرم بپرهیزید.
از استعمال دخانیات بپرهیزید.
در نماز جماعت از شکسته نماز خواندن به نحوی که نماز دیگران را به هم زند، خودداری کنید.
از انداختن آب دهان در فضای صحن و قبرستان بقیع جدا پرهیز کنید.
ص: 153
از گذاشتن قرآن روی زمین و پا درازکردن به سوی آن خودداری نمایید.
وسایل اضافه را با خود به حرم نبرید.
از جلوی افرادی که مشغول نماز هستند، عبور نکنید.
امام جماعت مسجدالنبی در رکعت اول نماز صبح جمعه معمولًا سوره سجده دار می خواند. در این‌گونه موارد، همراه امام جماعت و مأمومین به سجده رفته و نماز را ادامه دهید و پس از نماز، نماز صبح را اعاده کنید.
بدیهی است که در مسجد النبی و مسجد الحرام می توان نماز ها را هم کامل خواند و هم شکسته، اما اگر نماز را به جماعت می خوانید بهتر است کامل بخوانید.
ص: 154

آداب وداع با مدینه‌

درروز آخر، برای خداحافظی از پیامبر اسلام به روضه شریفه رفته، زیارت نامه را به همراه نماز زیارت قرائت کنید. سپس ضمن خواندن سوره ضحی، به آیات"
فَامَّا الْیَتیمَ فَلا تَقْهَرْ وَ امَّا السّائِلَ فَلا تَنْهَر
" که می‌رسید خطاب به وجود شریف پیامبر عرضه کنید: یا رسول‌الله تو پدر امتی و ما همه یتیمان تو، فرزندانت را که به تو پناه آورده اند، از خود مران، و در این زمان حاجات خود را طلبیده و چندین بار آیه
«و امّا السّائل فَلا تَنْهَر»
را تلاوت کنید و با تضرع، از درگاه خداوند متعال حوائج خود و دوستان و آرزومندان را درخواست نمایید. پس از زیارت حضرت ختمی مرتبت(ص)، زیارت وداع را به این نحو بخواند:

ص: 155
اللّهُمَّ لاتَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِن زیارِ قَبْرِ نَبِیِّکَ، فَإِنْ تَوَفَّیْتَنی قَبْلَ ذلِکَ فَإِنّی اشْهَدُ فی مَماتی عَلی ما اشْهَدُ عَلَیْهِ فی حَیاتی انْ لا اله الّا انْتَ وَ انَّ مُحَمَّدًا عَبْدُکَ وَ رسولُکَ و انَّکَ قَد اخْتَرْتَهُ مِنْ خَلْقِک، ثُمَّ اخْتَرْتَ مِن اهْلِ بَیْتِهِ الْائِمَ الطّاهِرینَ الَّذینَ اذْهَبْتَ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهَّرْتَهُمْ تَطْهیرًا، فَاحْشُرْنا مَعَهُمْ وَ فی زُمْرَتِهِمْ وَ تَحْتَ لِوائِهِمْ وَ لا تُفَرِّقْ بَیْنَنا وَ بَیْنَهُمْ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرِ، یا ارْحَمَ الرّاحِمین، السَّلامُ عَلَیْکَ لا جَعَلَهُ اللهُ آخِرَ تَسْلیمی عَلَیْک.
سپس حضرت فاطمه(س) را در مسجد النبی زیارت نمایید ونماز زیارت بخوانید و به زیارت ائمه
ص: 156
بقیع(ع) بروید. و زیارت وداع آن بزرگواران را به این نحو بخوانید
(1):
السَّلامُ عَلَیْکُمْ ائِمَ الْهُدی وَ رَحْمُ اللهِ وَبَرکاتُه، اسْتَوْدِعُکُمُ اللهَ وَ اقْرَءُ عَلَیْکُمُ السَّلامَ، آمَنّا بِاللهِ وَ بِالرَّسولِ وَ بِما جِئْتُمْ وَ بِهِ دَلَلْتُمْ عَلَیْه، اللّهُمَّ فَاکْتُبْنا مَعَ الشّاهِدین.


1- مرحوم شیخ طوسی و سید ابن طاووس گفته‌اند که در وداع با ائمه بقیع این زیارت خوانده شود.

ص: 157

تقویم عبادی مدینه منوره‌

(به تفکیک ایام هفته)
حج، سرسرای عبودیت و بندگی، دلدادگی و عاشقی، رشد وکمال و عروج است. از قفس تن بیرون آمدن و خود را در فضای خانه معشوق رها نمودن است. چنانچه عارف سالک حضرت آیت الله میرزا جواد ملکی تبریزی(رحمة الله) استاد حضرت امام(ره) می‌گوید
(1):
هدف اصلی از تشریع حج، تقویت بعد روحانی است تا انسان با معنویت شده و از عالم جسم به عالَم معنی ترقی نموده و شناخت خدا و دوستی و انس او را به دست آورد و در سرای کرامتش به سر برد.
تشرف به سرزمین مقدس مدینه منوره، فرصت مغتنمی برای راز و نیاز با خدای مهربان است که معلوم نیست دوباره تکرار شود. برای اغتنام این فرصت، از میان بوستان اذکار و دعاهای آسمانی،


1- المراقبات، ص 384، آیت‌الله میرزا جواد ملکی تبریزی.

ص: 158
اعمال و عباداتی گلچین و به تناسب روز های هفته تفکیک شده است.
نکته مهم: در به جا آوردن و خواندن دعاها، حضور قلب و حال و هوای زائر شرط اساسی است. زائران نباید اعمال و دعاها را برخود تحمیل کنند و آن را به هر شکل به جا آورند بلکه صرفاً در صورت آمادگی و اشتیاق روحی انجام دهند. اعمال و دعاهایی که برای مقاطع مختلف در یک روز توصیه و پیشنهاد شده اند، به گونه ای متعدد و متنوع گزینش شده که امکان انتخاب را برای زائران متناسب با شرایط روحی آنها فراهم می کند.
شایسته است حداقل هفته‌ای یک‌بار در سجده یک نماز در وقت سحر ذکر یونسیه گفته شود(لا اله انت سبحانک انی کنت من الظالمین 88/ انبیاء) عرفا جهت درک بهتر این زمان و افاضه بیشتر به آنان این ذکر را حداقل 400 بار در سجده می‌گویند.
ص: 159
نمایش تصویر
ص: 160
نمایش تصویر
ص: 161
توضیحات برنامه روز شنبه
1- طریقه خواندن نماز شب: نماز شب 11 رکعت است. یعنی پنچ نماز دو رکعتی و یک نماز یک رکعتی. 4 نماز اول مانند نماز صبح به نیت" نماز شب"، 2 رکعت بعدی نیت نماز" شفع" و یک رکعت آخر به نیت نماز" وتر". در نماز وتر در قنوت 70 مرتبه استغفار و بعد طلب مغفرت برای 40 مؤمن و سپس سیصد مرتبه العفو.
2- نماز نافله صبح دو رکعت است مثل نماز صبح که قبل از خواندن نماز صبح خوانده می شود.
3- ومَنْ یَتَّقِ اللهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً و یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبْ وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللهِ فَهُوَ حَسْبُهُ انّ اللهَ بالغُ امرِهِ قَدْ جَعَلَ اللهُ لِکُلّ شَی‌ءٍ قَدَرا(طلاق 2 و 3) این آیه را سه مرتبه خوانده و سپس سه مرتبه سوره توحید خوانده شود آنگاه سه مرتبه صلوات فرستاده شود.
ص: 162
4- ادعیه قبل از طلوع آفتاب
10 مرتبه سُبحانَ اللِه وَ الْحَمدُ لِلّهِ وَ لا اله الّا اللهُ وَ اللهُ اکبر، 10 مرتبه لااله الّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَه، لَهُ الْمُلْکُ و لَهُ الْحَمْد یُحْیی وَ یُمیت وَ هُوَ حَیٌ لا یَموت بِیَدِهِ الْخَیرُ وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَی‌ءٍ قَدیر، 10 مرتبه سُبْحانَ اللهِ وَ الْحَمُدللهِ وَ لا الهَ الّا اللهُ وَ الله اکبر،
1 مرتبه سوره های قدر و توحید و همچنین
آیة الکرسی
، 3 مرتبه سُبْحانَ اللهِ حینَ تُمْسُونَ وَ حینَ تُصْبِحُون و لَهُ الْحَمْدُ فی الْسَّمواتِ وَ الْارض عَشیّاً وَ حینَ تُظهِرون، 7 مرتبه لاحَولَ وَ لا قُوَّةَ الّا بِاللهِ الْعَلیّ الْعَظیم.
5- طریقه خواندن نماز پیامبر(ص): نماز پیامبر(ص) دو رکعت است که درهر رکعت سوره حمد و 15 مرتبه سوره قدر خوانده می شود، سپس در رکوع و
ص: 163
بعد از سربرداشتن و در سجده اول و بعد از سر برداشتن و در سجده دوم و بعد از سربرداشتن در هر یک، 15 مرتبه سوره قدر را می‌خواند سپس تشهد و سلام داده، نماز را تمام می کند.
6- طریقه خواندن نماز غفیله
نماز غفیله 2 رکعت است بین مغرب و عشا. در رکعت اول بعد از حمد این آیات: وذَالنُّونِ اذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ انْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیْهِ فَنادی فیِ الظُّلُماتِ انْ لا الهَ الّا انْت سُبْحانَکَ انّی کُنْتُ مِنَ الظّالِمینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ و نَجَّیْناهُ مِنَ الغمّ وَ کَذلِکَ نُنْجیِ الْمُؤمِنین، رکعت دوم بعد از حمد این آیه شریفه: وَعِنْدَهُ مفاتِحُ الْغَیبِ لا یَعلَمُها الّا هُو و یَعلَمُ ما فی البَرِّ و الْبَحْر و ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ الّا یَعْلَمُها و لا حَبَّةٍ فی ظُلُماتِ الْأرضِ وَ لا رَطْبٍ و لا یابِسٍ الّا فی کِتابٍ مُبین. درقنوت این دعا خوانده شود: اللّهُمَّ انّی اسْئَلُکَ بِمَفاتِحِ الْغَیبِ
ص: 164
الَّتی لا یَعْلَمُها الّا انت ان تُصلِّیَ عَلی مُحمَّدٍ و آلهِ وَ انْ تَفْعَلَ بی، سپس حاجات خود را بخواهید و ادامه دهید: اللّهُمَّ انْتَ وَلیُّ نِعْمَتی وَ اْلقادِرُ عَلی طَلِبَتی و تَعلَمُ حاجَتی فَاسْئَلُکَ بحقِّ مُحمَّدٍ وَ آلِهِ عَلیه وَ عَلَیْهِمُ السَّلام لَمّا قَضَیْتَها لی.
ص: 165
نمایش تصویر
ص: 166
نمایش تصویر
توضیح برنامه روز یکشنبه
1. طریقه خواندن نماز حضرت زهرا 3
نماز حضرت زهرا(س) دو رکعت است که در رکعت اول سوره حمد و صد مرتبه سوره قدر و در رکعت
ص: 167
دوم سوره حمد و صد مرتبه سوره توحید و بعد از سلام نماز، تسبیحات حضرت زهرا و این دعا را بخواند:
سُبحان ذِیِ العِزِّ الشّامخ المُنیف، سُبحانَ ذیِ الْجَلالِ الْباذِخِ العَظیم، سُبْحانَ ذِی الْمُلْکِ الْفاخِرِ الْقَدیم، سُبْحانَ مَن لَبِسَ الْبَهْجَةَ و الْجَمال، سبحانَ مَنْ تَرَدّی بِالنّورِ وَ الْوَقارِ، سُبْحانَ مَنْ یَری اثَرَ النَّملِ فیِ الصَّ-- فا، سُبحانَ مَنْ یَری وَقْعَ الّطَیرِ فیِ الْهَواء، سُبْحانَ مَن هُوَ هکَذا لا هکَذا غَیرُه.
ص: 168
نمایش تصویر
ص: 169
نمایش تصویر
ص: 170
توضیح برنامه روز دوشنبه
1- طریقه خواندن نماز امام حسن 7:
نماز امام حسن(ع) چهار رکعت است که در هر رکعت سوره حمد یک مرتبه و سوره توحید 25 مرتبه خوانده می شود و بعد از نماز این دعا خوانده شود:
اللّهُمَ انّی اتَقَرَّبُ الَیْکَ بِجُودِکَ و کَرَمِک، و اتَقرَّبُ الیْکَ بِمُحمَّدٍ عَبْدِکَ و رَسُولِکَ و اتقَ-- رَّبُ الیکَ بِملائِکَتِکَ و انْبیائِکَ و رُسُلِکَ انْ تُصَلِّیَ عَلی مُحمَّدٍ عبدِکَ و رَسولِکَ و علی آل مُحمَّد، و انْ تُقیلَنی عَثْرَتی، وَ تَسْتُرَ عَلَیَّ ذُنُوبی و تَغْفِرَها لی، و تَقْضیَ لی حَوائِجی وَ لا تُعذِّبَنی بِقَبیحٍ کانَ مِنّی. فَانَّ عَفوکَ وَ جُوَدکَ یَسَعُنی انّکَ عَلی کُلِّ شی‌ءٍ قدیر.
ص: 171
نمایش تصویر
ص: 172
نمایش تصویر
ص: 173
توضیحات برنامه روز سه شنبه
1- طریقه خواندن نماز امام سجاد 7:
نماز امام سجاد(ع) چهار رکعت است که در هر رکعت سوره حمد یک مرتبه و سوره توحید صد مرتبه خوانده می شود. بعد از سلام نماز، این دعا خوانده شود:
یا مَنْ اظْهَرَ الْجَمیل و سَتَرَ القَبیح یا مَنْ لَمْ یُؤاخِذْ بِالْجَریرَة و لَم یَهتِکِ السِّتْر، یا عَظیمَ العفْو، یا حَسَنَ التَّجاوُزِ، یا واسِعَ الْمَغفرَة، یا باسِطَ الیَدَیْنِ بالرَّحمةِ، یا صاحِبَ کُلِّ نَجْوی، یا مُنتَهی کُلِّ شَکْوی، یا کَریمَ الصَّفْح، یا عَظیمَ الرَّجاء یا مُبْتَدِاً بِالنّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقاقِها، یا ربَّنا و سَیِّدَنا وَ مَولانا، یا غایةَ رَغْبَتِنا، اسْئَلُک اللّهُمَّ ان تُصَلّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ محمَّد.
ص: 174
نمایش تصویر
ص: 175
نمایش تصویر
ص: 176
توضیحات برنامه روز چهارشنبه
سه روز روزه گرفتن در مدینه(از چهارشنبه تا جمعه) مستحب موکد است.
2- طریقه خواندن نماز امام محمد باقر 7
نماز امام باقر(ع) دو رکعت است که در هر رکعت سوره حمد یک مرتبه و
سُبْحانَ اللهِ وَاْلحَمْدُللهِ و لا الهَ الّا اللهُ و اللهُ اکبر
100 مرتبه و بعد ازسلام نماز، دعای آن حضرت خوانده شود:
اللّهم انّی اسْئَلُک یا حَلیمُ ذو اناةٍ غَفَورٌ ودود، انْ تتجاوَزَ عَنْ سَیِّئاتی، وَ ما عِنْدی بِحُسْنِ ما عِنْدَکَ، و انْ تُعطِیَنی مِنْ عَطائِکَ ما یَسَعُنی، و تُلهِمُنی فیما اعْطَیْتنی العَمَلَ فِیهِ بِطاعَتِکَ و طاعَةِ رَسُولِکَ و انْ تُعْطِیَنیَ مِنْ عَفْوِکَ ما اسْتَوجِبُ بِهِ کرامَتَکَ اللّهُمَ اعْطِنی ما انْتَ
ص: 177
اهلُهُ، و لا تَفْعَلْ بی ما انا اهلُه، فَانّما انا بِکَ و لَمْ اصِبْ خَیراً قَطُّ الّا مِنْکَ یاابْصَرَ الْابَصْرَینِ، و یا اسْمَعَ السّامعین و یا احْکَمَ الحاکمین، و یا جارَ المُسْتَجیرین، و یا مُجیب دعوةِ المُضْطَرّین، صَلّ علی مُحمَّدٍ و آلِ محمّد.
ص: 178
نمایش تصویر
ص: 179
نمایش تصویر
ص: 180
توضیح برنامه روز پنج شنبه
1 طریقه خواندن نماز امام صادق 7
نماز امام صادق(ع) دو رکعت است که در هر رکعت سوره حمد یک مرتبه و آیه‌ی
«شَهِدَ اللهُ انَّهُ لا الهَ الّا هُوَ و الْمَلائِکُ و اولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسط لا الهَ الّا هُوَ الْعَزیزُ الحَکیم
» را 100 مرتبه بخواند و بعد از سلام نماز دعای آن حضرت: یا صانِعَ کُلِّ مَصنوُع، یا جابِرَ کُلِّ کَسیر، و یا حاضِرَ کُلِّ مَلَاءٍ و یا شاهِدَ کّلِّ نَجْوی، وَ یا عالِمَ کُلِّ خَفِیَّة، وَ یا شاهِدُ غَیرَ غائب، و یا غالِبُ غیرَ مَغْلوب، و یا قریبُ غَیرَ بَعید، و یا مونِسَ کُلِّ وحید، و یا حَیُّ مُحْیَی الْمَوتی و مُمیتَ الْاحیاء، القْائمَ عَلی کُلِّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ و یا حَیّاً حینَ لا حَی، لا الهَ الّا انت، صلِّ عَلی مُحمَّدٍ و آلِ مُحمَّد.
ص: 181
نمایش تصویر
ص: 182
نمایش تصویر
ص: 183
نمایش تصویر
ص: 184
توضیحات برنامه روز جمعه
1- طریقه خواندن نماز جعفر طیّار
نماز جعفر طیار 4 رکعت است(دو نماز دو رکعتی)، در هر نماز در رکعت اول بعد از حمد سوره زلزال، رکعت دوم بعد از حمد سوره عادیات. رکعت سوم سوره نصر و رکعت چهارم سوره توحید. در هر رکعت بعد از حمد و سوره، 15 مرتبه تسبیحات اربعه
(سبحانَ اللهِ وَالْحَمدُ للهِ وَ لا الهَ الَّا اللهُ وَ اللهُ اکبر)
در رکوُع همین ذکر 10 مرتبه، بعد از سر برداشتن از رکوع، در سجده اول و بعداز سربرداشتن از سجده اول و در سجده دوم و بعد از سربرداشتن از سجده دوم درهر کدام 10 مرتبه همان تسبیحات گفته شود(روی هم سیصد مرتبه تسبیحات می‌شود).
2- طریقه خواندن نماز امام زمان(عج)
این نماز، 2 رکعت است که در هر رکعت، وقتی سوره حمد به آیه
«ایاک نعبد و ایاک نستعین»
ص: 185
رسید، این آیه باید 100 مرتبه تکرار شود و سپس ادامه سوره و نماز خوانده شود. در رکوع و سجده، ذکر رکوع و سجده 7 مرتبه تکرار می شود و بعداز سلام، تسبیحات حضرت زهرا(س) خوانده می شود، سپس به سجده رفته و 100 مرتبه صلوات گفته می‌گوید.
ص: 186

فصل پنجم‌

درمکه مکرمه‌

اعمال و آداب مکه مکرمه‌

ص: 187
ص: 188
مکه مکرمه مرکز نزول وحی و پایگاه اصلی اسلام است، و مسجدالحرام، مسجدی ساده و بی تکلّف، و مکعبی سیاه‌پوش به نام کعبه در آن قرار دارد. که، قبله ما، عشق ما، نماز ما، حیات ما و ممات ماست. در اینجا هر طرف که بایستی قبله در برابر توست. «
فأینما تُوَلّوا فَثَمَّ وجهُ الله»
، اینجا دایره ای است که کعبه مرکز آن است و از این مرکز است که باید به سوی ابدیت پرواز کنی. همانجایی است که به دست بندگان خوب و خالص خدا ابراهیم خلیل(ع) و اسماعیل(ع) بازسازی
ص: 189
شده و در تمام این سال ها با صلابت تمام بر پای خود ایستاده و از سراسر گیتی همه عاشقان را به سوی خود فرا خواند و این در حالی است که کاخ ها و قصر های عالی با تمام استحکامشان در طوفان حوادث و در طول زمان خرد شدند و فرو ریختند. این همان خانهای است که ابراهیم بت شکن پایه های آن را بالا آورد و با صدق و صفایش آن را جاویدان ساخت و میعادگاه موسی(ع) و عیسی(ع) و محمد(ص) و اهل بیتش نمود و تو زائر خانه دوست، اکنون به این حرم راه یافتهای. خداوند لیاقت میهمانی خانه اش را به تو عطا کرد. انتخاب شدی، برگزیده گردیدی، آمدی گرد خانه اش بچرخی، از همه ملکیت ها و منیت ها و عناوین رها گشته ای، خود را برای او خالص و مطلق کرده ای. در مکان عروج نبی اش قدم نهادی، حالا خیال عروج نداری؟ قصد پرواز نداری؟ دست در دستش
ص: 190
(حجر الاسود) بنه، قول بده، تعهد کن که دیگر نافرمانی اش را نمی کنی، همه چیزت را برای او خالص می کنی، همه حرکات و سکناتت از این پس یک رنگ می گیرد، رنگ خدایی. آن وقت است که معنای عشق بازی، معنای سیر الی الله را در می یابی. دیگر هر جا نظر کنی فقط او را می بینی. همواره خود را در محضرش حس می کنی و شرم از این داری که در محضرش، نافرمانی اش را بکنی. زائر کوی دوست! هَنیئًا لک!
ص: 191

مستحبات ورود به مکه‌

مستحب است هنگام ورود به شهر مکه این دعا را که امام صادق(ع) از پیامبر اکرم(ص) نقل کرده است، بخوانید:
اللّهُمَ الْبَلدُ بَلَدُک، وَ الْبیتُ بَیْتُکَ، جِئْتُ اطْلُبُ رَحْمَتکَ و اؤُمُّ طاعتَکَ، مُتَّبِعاً لِامرک، راضیاً بِقَدَرِک، مُسلّماً لِامرِک اسألُکَ مَسْألَةَ المُضْطَرِّ الیکَ، الْمشُفِقِ مِنْ عَذابکَ، انْ‌تَسْتَقْبِلَنی بِعَفِوک و ان تَتَجاوَزَ عَنّی بِرَحْمَتِکَ و انْ تُدْخِلَنی جَنَّتَک.
(1)

مستحبات ورود به مسجدالحرام‌

غسل(بهتر است قبل از غسل، وضو بگیرد.)
1- با حالت وقار و سکینه وارد مسجدالحرام شده و آهسته گام بردارد.
-2


1- هدایة السالک، ج 2، ص 745.

ص: 192
3- بر درب مسجدالحرام بایستد و بگوید:
السَّلامُ عَلَیْکَ ایُّها النَّبیُ و رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتهُ بِسْمِ الله و بِالله و ماشاءَالله. السَّلامُ علی انبیاءِ اللهِ و رُسُلِه، السَّلامُ عَلی رَسُولِ الله، السَّلامُ عَلی ابراهیمَ خلیل الله وَ الْحَمْدُ لِلّه رَبِّ العالمین.
و بعد سه مرتبه می‌گوید:
اللّهم فُکَّ رَقَبتی مَن النّار
و ادامه می‌دهد:
وَ اوْسِعْ عَلَّی مِنْ رِزْقِکَ الحلالِ الطّیب و ادْرَأ عَنّی شَرَّ شیاطینِ الْجِنِّ والْانسِ و شَرَّ فَسَقَةِ الْعَرَبِ و الْعَجَم.
4- رو به کعبه دستها را بلند کرده و بگوید:
اللّهمَ انّی اسْألُکَ فی مَقامی هذا وَ فیِ اوَّلِ مناسِکی انْ تَقْبَلَ تَوبَتی و انْ‌تَتَجاوَزَ عَنْ خَطیئَتی و انْ تَضَعَ عَنّی وِزْری. الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی بَلَّغَنی بَیتَهُ الْحَرام، اللّهمَ انّی اشهَدُ انَّ هذا بَیْتُکَ الحَرام الذی جَعَلْتَهُ مثابً لِلنّاسِ و
ص: 193
امْناً مُبارکاً و هُدیً لِلعالَمین، اللّهمَ انّی عَبْدُکَ وَ الْبَلَدُ بَلَدُک وَ الْبیتُ بَیتُکَ جِئْتُ اطلُبُ رَحْمَتَکَ و اؤُمُّ طاعَتَکَ مُطیعاً لِامرِکَ راضیاً بِقَدرِکَ، اسْألَکَ مَسألَةَ الْفَقیر الیکَ الخائِفِ لِعُقوبَتِکَ اللّهُمَ افْتَح لی ابْوابَ رَحْمَتک واسْتَعْمِلنی بِطاعتِکَ و مَرْضاتِک.
آنگاه روبه سوی کعبه ادامه دهد:
الْحَمْدُ لِلّهِ الّذی عَظَّمَکِ و شَرَّ فَکِ و کَرَّمَکِ و جَعَلَکِ مَثابةً لِلنّاس و امْناً مُبارَکاً و هُدیً لِلْعالَمین.

مستحبات طواف‌

درحال طواف کعبه این دعا را بخواند:
اللّهُمَّ انّی الَیْکَ فقیرٌ و انّی خائِفٌ مُسْتَجیرٌ فَلا تُغّیِرْ جِسْمی وَ لا تُبَدِّل اسْمی
و نیز می‌گوید:
اللّهُمَّ اجْعَلْهُ حَجّاً مَبْروراً و ذَنبْاً مَغْفوُراً و سَعْیاً مَشکُوراً.
وَ در چهار شوط آخر بگوئید:
اللّهُمَّ اغْفِر وَارْحَمْ وَاعْفُ عَمّا تَعْلَم و انْتَ الْاعَزُّ

ص: 194
الْاکْرَم اللّهُمَّ رَبَّنا آتِنا فیِ الدُّنْیا حَسَنةً وَ فیِ الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النّار
.
(1) 1- مقابل درب کعبه که رسید صلوات فرستاده و بخواند:
سائِلُکَ فَقیرُکَ مِسْکینُکَ بِبابِکَ فَتَصَّدقَ عَلیهِ بالجنَّةِ، اللّهُمَ الْبَیتُ بَیْتُک وَ الْحَرَمُ حَرَمُک وَ الْعَبُد عَبْدُک وَ هذا مَقامُ الْعائِذِ بِک، المُسْتَجیرِ بکَ مِنَ النّار فَاعْتِقْنی وَ والِدَیَّ و اهْلی و وُلْدی و اخْوانیِ الْمُومنینَ مِنَ النّار یا جوادُ یا کریم.
2- مقابل حجر اسماعیل روبه ناودان طلا بخواند:
اللّهُمَ ادْخِلنی الجَّنةَ و اجِرنی مِنَ النّارِ بِرَحْمَتِکَ و عافِنی مِن السُقْمِ و اوسِعْ عَلیَّ مِنَ الرِّزْقِ الْحَلال وَ ادْرَأ عَنّی شَرَّ فَسَقَةِ الْعَرَبِ و الْعَجَم
.
-3


1- الایضاح، ص 240.

ص: 195
4- بعد از عبور از حجر الاسود بخواند:
یا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّول، یا ذَا الْجُودِ و الْکَرم، انّ عَمَلی ضَعیفٌ فَضاعِفْهُ لی و تَقَبّلْهُ مِنّی انَّکَ انْتَ السَّمیعُ الْعَلیم
. 5- مقابل رکن یمانی دست بلند کندو بخواند:
بِسْمِ اللهِ وَاللهُ اکبر، اللّهم انّی اعُوذُبِکَ مِنَ الْکفرِ وَ الْفَقرِ وَ الذُّلِ ومِنْ عَذابِ القَبرِ وَ مِنْ فتنَهِ الَمْحیاوَ الْمَمات و مَواقِفِ الْخزِیِ فی الدُّنیا وَ الاخِرة
و سپس سر به طرف کعبه بلند کند و بگوید:
الْحمدُلله الَّذی شَرَّفَکِ و عَظَّمَکِ والْحَمُدلله الذَّی بَعَثَ مُحَمَّداً نبیاً و جَعَل عَلیّاً اماماً اللّهُمَ اهْدِ لَهُ خیارَ خَلْقِکَ و جَنِّبْهُ شِرارَ خَلْقِک.
6- امام صادق(ع) فرمود: طواف کننده، بین رکن یمانی و حجرالاسود
7-
ص: 196
این دعا را بخواند:
رَبنّا آتِنا فیِ الدُّنیا حَسَنَةًوَ فیِ الْاخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النّار
. 8- مقابل ناودان بخواند:
اللّهُم اظِلَّنی فی ظِلَّکَ یَوْمَ لا ظِلَّ الّا ظِلُّک وَ اسْقِنیِ بِکَأسِ نبیّکَ مُحَمَّدٍ(ص) شَراباً هَنیئًا لاظَمَأ بَعْدَهُ ابَداً یا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِکْرام. اللّهُمَّ انّی اسْئَلُکَ الرّاحَةَ عِنْدَالْمَوتِ و الْعَفْوَ عِندَ الْحِساب.
9- موقع خروج از کعبه 3 مرتبه الله اکبر گفته سپس بگوید:
اللّهُمَّ لا تَجْهَد بَلاءَنا رَبنّا و لا تُشْمِت بِنا اعْداءَنا فَانَّکَ انَتَ الضّارُ النّافِع.

دیگر مستحبات مکه و مسجد الحرام‌

درهنگام ورود به مسجد الحرام، حتی الامکان با غسل وارد شوید و حد اقل روزانه یک غسل زیارت به جا آورید.
نمازهای یومیه را درمسجدالحرام و به جماعت بخوانید.

ص: 197
ذکر خدا را بسیار بگویید و حالت تذکر و تنّبه داشته باشید.
ختم قرآن در مسجد الحرام. امام باقر(ع) فرمود: هرکس که در مکه موفق به ختم قرآن شود، نمیرد مگر اینکه رسول خدا(ص) را زیارت کند و جایگاهش را در بهشت ببیند
(1). از یکی از علما (2) منقول است که فرمودند: «زیاد ختم قرآن کنید و ثواب آن را به اموات بی‌وارث و بدوارث هدیه کنید.» ایشان ادامه می‌دهند: «من اثرات زیادی از این کار در زندگی خود دیده‌ام.» لذا تا می‌توانید قرآن تلاوت کنید.
یکی از عباداتی که بر انجام و تکرار آن بسیار تاکید شده «طواف» است. روایتی از امام صادق(ع) است که فرمودند: کسی که یک بار خانه خدا را طواف کند، خدا برای او هزار حسنه ثبت می کند، هزار گناه را محو می کند، هزار درجه قرار می دهد، هزار


1- بحار الانوار، ج 96، ص 82

2- آیت‌الله مرعشی نجفی.

ص: 198
درخت در بهشت می کارد و ثواب آزاد کردن هزار بنده را به او می دهد و چون به ملتزم رسید، هشت در بهشت به روی او باز می شود و به او می گویند از هر دری که خواستی وارد شو.
(1) از این رو در صورتی که ازدحام و شلوغی اجازه دهد و طواف ما مزاحم انجام اعمال واجب دیگران نباشد، میتوانید برای ائمه علیهم السلام، والدین، خویشاوندان، و ذوی الحقوق طواف مستحبی نمایید.
1- به کعبه معظمه زیاد نگاه کنید که موجب آمرزش گناهان بوده و عبادت است. چنانچه پیامبر(ص) می فرمایند: «
والنَّظَرُ الی الکعب عباد.» (2)
از آب زمزم بنوشید.
2- در مقابل رکن یمانی برای ظهور حضرت ولی‌عصر [دعا نمایید چرا که خود حضرت در این مکان برای ظهور خود دعا می‌کند.
-3


1- بحار الانوار، ج 96، ص 203

2- بحار الانوار، ج 96، ص 60.

ص: 199
4- در مقابل هر رکنی از کعبه 2 رکعت نماز بخوانید و بعد از نماز دعای:
اللّهُمَ مَنْ تَهَیَّأ و تَعَبَّأ او اعَدَّ وَ اسْتَعَّد
.... که در صفحه 148 در اعمال شب عرفه آمده است را بخوانید
(1).
خواندن زیارت نامه حضرت اسماعیل(ع) و حضرت هاجر و نماز زیارت آنان در مقابل ناودان طلا.
دعای فراوان در مقابل و زیر ناودان طلا.
نمازهای قضای خود را در مسجدالحرام بخوانید. امام صادق(ع) می فرماید: نماز در مسجد الحرام معادل 000/ 100 نماز می باشد.
در صورت امکان، شب‌های جمعه را در مسجد الحرام شب زنده داری کنید و به تهجّد ونماز و عبادت بپردازید.
در مکه مکرمه، همواره با وضو باشید.


1- فروع کافی، ج 4، ص 296.

ص: 200

توصیه‌های لازم در مکه مکرمه‌

1- موقع نماز جماعت از مسجد خارج نشوید و نمازها را در مسجدالحرام به جماعت بخوانید.
2- موقع نماز جماعت، نماز فرادی نخوانید.
قرآن را روی زمین نگذاشته و با دستی که کفش دارید آن را حمل نکنید. بعد از تلاوت، قرآن را در قفسه مخصوص خود قرار دهید.
قرآن را از مسجدالحرام خارج نکنید. موقع تلاوت قرآن پاها را دراز نکنید.
از گذاشتن مهر و کاغذ و دستمال، موقع نماز اجتناب نمایئد.(سجده بر روی سنگ‌فرش‌های مسجدالحرام جایز است).
از بحث و جدل با مأموران بپرهیزید.
در هنگام ازدحام، از استلام حجرالاسود خودداری کنید.

ص: 201
درهنگام ازدحامِ مطاف، حتی الامکان از انجام طواف های مستحبی خودداری نمایید و در صورت طواف از محدوده اصلی مطاف استفاده نکنید و آن را در قسمت های خلوت تر انجام دهید.
در موقع ازدحام و شلوغی از خواندن نماز طواف مستحبی پشت مقام، اجتناب کنید.
بانوان زائر از استلام حَجَر پرهیز نمایند.
بانوان زائر از پوشیدن چادرهای رنگی و نازک خودداری نمایند.
زائران محترم با عنایت به اینکه پیام‌آور فرهنگ ایرانی و اسلامی در مکه هستند از پوشش نامناسب و برخوردهای ناشایست خودداری کنند.
با توجه به نماز استداره ای، زائران سعی کنند در جایی قرار نگیرند که جلوی امام جماعت باشد.(امام جماعت مسجدالحرام برای نماز صبح و مغرب و
ص: 202
عشاء نزدیک مقام ابراهیم و برای نماز ظهر و عصر بین حجر اسماعیل و کعبه، در زیر بالکن مقابل حد فاصل بین رکن یمانی و رکن حجر می ایستد).
از آب کلمن های مسجد الحرام جهت وضو استفاده نشود.
بانوان زائر از لباس احرام در زمان غیر احرام استفاده نکنند. و بعد از اتمام اعمال، با لباس عادی و چادر مشکی در خیابان ها و مسجد الحرام حضور پیدا کنند.
از نماز فرادی خواندن در هنگام برگزاری جماعت پرهیز نمایید.
از پشت به کعبه نشستن خودداری نمایید.
زائران محترم پس از انجام عمره تمتع و قبل از احرام حج تمتع، عمره مفرده به جا نیاورند و حق خروج از مکه را نیز ندارند.
ص: 203
برادران زائر نحوه صحیح بستن لباس احرام را تمرین نمایند.
ص: 204

طواف وداع‌

زائری که اعمال حج تمتع را انجام داده و می‌خواهد مکه را ترک کند، یک طواف به جا آورد که در هر دور آن- در صورت امکان- حجر الاسود و رکن یمانی را استلام کند و ادعیه مستحب را که قبلا در مستحبات طواف به آن اشاره شد- حین طواف بخواند. و درمقابل کعبه ایستاده و این دعا را بخواند:
اللّهُمَ صَلّ عَلی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ و نَبیّک و امینِکَ و حَبیبِکَ و نَجِیِّکَ و خِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِک، اللّهُمَّ کَما بَلَّغَ رِسالاتِکَ و جاهَدَ فی سَبیلِکَ وَ صَدَعَ بِامْرِکَ و اوُذِیَ فیکَ وَ فی جَنْبِکَ حَتّی اتاهُ الیَقین. اللّهُمَّ اقْلِبْنی مُنْجِحاً مُفلِحاً مُسْتجاباً بِافْضَلِ ما یَرْجِعُ بِهِ احَدٌ مِن وَفْدِکَ مِنَ الْمَغْفِرَةِ وَ الْبَرَکَةِ والرِّضْوان و العافِیةِ فیما یَسَعُنی انْ اطْلُبَ انْ

ص: 205
تُعْطِیَنی مِثلَ الذی اعْطَیْتَهُ افْضَلَ مِنْ عَبْدِکَ وَ تَزیدَنی عَلَیه، اللّهُمَّ لا تَجْعَلَهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ بَیْتِک، اللّهُمَّ انّی عَبْدُکَ و ابْنُ عَبْدِک و ابْنُ امَتِک حَمَلْتَنی علی دابَّتِکَ و سَیَّرتَنی فی بلادک حتی ادْخَلْتَنی حَرَمَک و امْنَک، و قَدْ کانَ فی حُسْنِ ظَنّی بِکَ انْ تَغْفِرَ لی ذُنوبی، فَإن کُنْتَ قَدْ غَفَرْتَ ذُنُوبی فَازْدِد عَنّی رِضیً و قَرِّبْنی الَیک زُلْفی، وَ لا تُباعِدْنی وَ انْ کُنْتَ لَمْ تَغْفِر لی فَمِنَ الْآنَ فَاغْفِرْلی قَبْلَ انْ تَنأی عَنْ بَیْتِکَ داری، فَهذا اوانُ انْصِرافی انْ کُنْتَ قَدْ اذِنْتَ لی غَیْرَ راغِبٍ عَنْکَ وَ لا عَنْ بَیْتِک وَ لا مُسْتَبْدِلٍ بِکَ وَ لا بِه، اللّهُمَّ احْفَظْنی مِنْ بَیْنِ یَدَیَّ وَ عَنْ خَلْفی و عَن یَمینی وَ عَنْ شِمالی حتی تُبَلِّغَنی اهْلی، فَاذا بَلَّغْتَنی اهْلی فَاکْفِنی
ص: 206
مَؤُ، نَ عَیالی فَانَّکَ وَلِیُّ ذلِکَ مِنْ خَلْقِکَ وَ مِنّی.
سپس مقداری آب زمزم بنوشد و بگوید: آئِبونَ تائِبونَ عابِدونَ لِرَبِّنا حامِدونَ، الی رَبِّنا مُنْقَلِبونَ راغِبُون، الی رَبِّنا راجِعُونَ انْ شاءَالله.
ص: 207

تقویم عبادی مکه‌

(به تفکیک روز های هفته)
نمایش تصویر

ص: 208
نمایش تصویر
ص: 209
توضیحات برنامه روز شنبه
1. آیات
(1) کوتاه بعد از نماز صبح
ومَنْ یَتَّقِ اللهَ یَجعَلْ لَهُ مَخْرَجاً و یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحتَسِب و مَنْ یَتَوَکّلْ عَلَی اللهِ فَهُوَ حَسْبُهُ انَّ اللهَ بالِغُ امرِهِ قَدْ جَعَل اللهُ لِکُلِّ شَی‌ءٍ قَدْرا سپس سه مرتبه توحید خوانده، و سه مرتبه صلوات بفرستد.
2. ادعیه قبل از طلوع آفتاب
10 مرتبه
سُبحانَ الله وَ الْحَمدُ لِلّهِ وَ لا اله الّا اللهُ وَ اللهُ اکبر، 10 مرتبه لااله الّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَه، لَهُ الْمُلْکُ و لَهُ الْحَمْد یُحْیی وَ یُمیت وَ هُوَ حَیٌّ لا یَموتُ بِیَدِهِ الْخَیرُ وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَی‌ءٍ قَدیر، 10 مرتبه سُبْحانَ اللهِ وَ الْحَمُد لِلّهِ وَ لا الهَ الّا اللهُ وَ الله اکبر، ی
ک مرتبه سوره های قدر و توحید و همچنین


1- سوره طلاق/ 3 و 2

ص: 210
آیة الکرسی، 3 مرتبه
سُبْحانَ اللهِ حینَ تُمْسُونَ وَ حینَ تُصْبِحُون و لَهُ الْحَمْدُ فی الْسَّمواتِ وَ الْارض عَشیّاً وَ حینَ تُظهِرون، 7 مرتبه لاحَولَ وَ لا قُوَّةَ الّا بِاللهِ الْعَلیّ الْعَظیم ..
3. زائران محترمی که در مکه مکرمه 10 روز قبل از رفتن به مشائر مقدمه اقامت دارند و نمارشان کامل است نوافل عصر ساقط نمی‌گردد و قبل از نماز ظهر و عصر نوافل هر یک را به صورت چهار نماز دو رکعتی می‌توانند بخوانند.
4. طریقه خواندن نماز حضرت امیر(ع):
نماز حضرت علی(ع) 4 رکعت(2 نماز 2 رکعتی) می‌باشد که در هر رکعت بعد از حمد 50 مرتبه توحید، بعد از سلام نماز دوم، این ذکر را بخواند
: سُبْحانَ مَنْ لا تَبیدُ مُعالِمُه سُبْحانَ مَنْ لا تَنْقُصُ خزائِنُهُ، سُبْحانَ مَنْ لَا اضْمِحْلالَ لِفَخرِهِ سَبْحان مَنْ لا یَنْفَدُ ما عِندَهُ، سُبْحانَ مَنْ لَا انْقِطاعَ لِمُدَّتِهِ سُبحانَ من لا یُشارِکُ احَداً فی امْره، سُبحانَ مَن لا الهَ غَیرُه.
ص: 211
نمایش تصویر
ص: 212
نمایش تصویر
ص: 213
توضیح برنامه روز یکشنبه
1- طریقه خواندن نماز امام حسین 7
این نماز 4 رکعت است در هر رکعت حمد 50 مرتبه، توحید هم 50 مرتبه، در رکوع و سراز رکوع برداشتن ودر سجده اول و سراز سجده برداشتن و در سجده دوم در هر حالت، حمد و توحید 10 مرتبه، و بعد از سلام دعایی که در مفاتیح آمده است بخواند:
اللّهُمَ انْتَ الذّی اسْتَجَبْتَ لِآدَمَ وَ حَواءَ .....
ص: 214
نمایش تصویر
ص: 215
نمایش تصویر
ص: 216
توضیح برنامه روز دوشنبه
1- طریقه خواندن نماز امام کاظم 7
این نماز 2 رکعت است، در هررکعت حمد یک مرتبه و توحید 12 مرتبه بعد از سلام این دعا را بخوانید:
الهی خَشَعَتِ الْاصواتُ لَکَ و ضَلَّتِ الاحلامُ فیک وَ وَجِلَ کُلُّ شی‌ءٍ مِنْکَ و هَرَبَ کُلَّ شی‌ء الَیک و ضاقَتِ الاشیاءُ دوُنَکَ وَ ملَاءَ کُلَّ شی‌ءٍ نُورُکَ فَانتَ الرَّفیعُ فی جَلالِکَ و انْتَ الْبَهیی‌ءُ فی جَمالکَ وَ انْتَ العظیمُ فی قُدْرَتکِ و انْتَ الذّی لا یَؤُدُکَ شَی‌ءٌ یا مُنْزِلَ نِعْمَتی یا مُفرِّ جَ کُرْبتَی و یاقاضِیَ حاجَتی و اعْطِنی مَسْئلَتی بِلا اله الّا انت آمَنْتُ بِکَ مُخْلِصاً لَکَ دینی اصْبَحْتُ علی عَهدِکَ وَ وَعْدِکَ مَا اسْتَطَعْتُ
ص: 217
ابُوءُ لَکَ بِالنِّعمةِ و استَغفِرُکَ من الذّنوبِ التّی لا یَغْفِرُها غَیرُک یا مَنْ هُوَ فی عُلُوِّه دان و فی دُنُوِّهِ عال و فی اشْراقِهِ مُنیر و فی سُلْطانهِ قَویٌّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ و آله.
ص: 218
نمایش تصویر
ص: 219
نمایش تصویر
ص: 220
توضیحات برنامه روز سه شنبه
1- طریقه خواندن نماز امام رضا 7
این نماز شش رکعت است(سه نماز دو رکعتی) و در هر رکعت حمد یک مرتبه و سورة هل اتی علی الانسان(دهر/ انسان) 10 مرتبه، و بعد از سلام نماز سوم دعای آن حضرت خوانده شود:
یا صاحِبی فی شِدَّتی، و یا وَلیّی فی نِعمتَی ویا الهی والهَ ابراهیمَ و اسماعیلَ واسحقَ و یعقوبَ، یا رَبِّ کهیعص و یس و القرآنِ الحکیم، اسْئَلُکَ یا احْسَنَ مَنْ سُئِلْ و یا خیرَ مُرْتَجی اسئلُکَ انْ تُصلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ و آل مُحَمَّد
ص: 221
ص: 222
ص: 223
توضیح برنامه روز چهارشنبه
1- طریقه خواندن نماز امام جواد 7
این نماز دو رکعت است، در هر رکعت حمد یک مرتبه و توحید 70 مرتبه و بعد از سلام این دعا خوانده شود.
اللّهُمَ رَبَّ الْارواحِ الفانیه وَ الْاجسادِ البالیَه اسْئَلُکَ بِطاعةِ الْارواح الرّاجِعَة الی اجْسادِها و بِطاعَةِ الْاجسادِ الْمُلْتَئِمِ بِعُرُوقِها و بِکَلِمَتِکَ النّافِذَةِ بَیْنَهُم و اخْذِکَ الحقَّ مِنْهُم و الخلائِق بینَ یَدَیکَ یَنْتَظِروُن فَصَل قَضائِکَ و یَرْجون رَحْمَتَکَ و یَخافُونَ عِقابَکَ صَلِّ عَلی مُحَمَّد و آلِ مُحَمَّد وَ اجْعَل النّورَ فی بَصَری وَ الْیَقینَ فی قَلبْی وَ ذِکْرِکَ بِاللّیل والنَّهار وعَلی لسانی و عملًا صالحاً فَارْزُقْنی
ص: 224
نمایش تصویر
ص: 225
31
نمایش تصویر
ص: 226
توضیح برنامه روز پنج شنبه
1- طریقه خواندن نماز امام هادی 7
این نماز 2 رکعت است، در رکعت اول سوره حمد+ یس و در رکعت دوم حمد+ الرحمن و بعد از سلام نماز این دعا را بخواند:
یا بارُّ یا وُصولُ یا شاهِدَ کُلِّ غائِب و یا قَریبُ غیرَ بَعید وَ یاغالِبُ غَیرَ مَغلُوب و یا مَنْ لایَعْلَمُ کَیْفَ هو الّا هُو یا مَنْ لاتُبْلَغُ قُدرَتُهُ اسْئَلُکَ اللّهُمَ باسْمِکَ المَکْنُونِ المَخْزون الْمَکْتُومِ عَمَّن شِئْتَ الظّاهِرِ المُطّهَرِ المُقدّسِ النُّورِ التّام الحَیِّ الْقَیُّومِ الْعَظیم، نُورِ السَّمواتِ و نُورِالارضین عالِمِ الغَیبِ و الشَّهادَةِ الکبیر المُتعال العظیمِ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آل مُحَمَّد
ص: 227
نمایش تصویر
ص: 228
نمایش تصویر
ص: 229
نمایش تصویر
ص: 230
35
نمایش تصویر
ص: 231
توضیح برنامه روز شنبه
1- طریقه خواندن نماز امام حسن عسکری 7
این نماز چهار رکعت است، دو نماز دو رکعتی، در رکعت اول بعد از حمد سوره زلزال 15 مرتبه و در رکعت دوم بعد از حمد 15 مرتبه سوره توحید و بعد از سلام، این دعا را بخواند.
اللّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِأَنَّ لَکَ الْحَمْدَ لَا إِلهَ إِلّا أَنْتَ الْبَدِی‌ءُ قَبْلَ کُلِّ شَیْ‌ء، وَأَنْتَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ، وَلَا إِلهَ إِلّا أَنْتَ الَّذِی لَایُذِلُّکَ شَیْ‌ءٌ، وَأَنْتَ کُلَّ یَوْم فِی شَأْن، لَا إِلهَ إِلّا أَنْتَ خالِقُ مَا یُری وَمَا لَا یُری، الْعالِمُ بِکُلِّ شَیْ‌ء بِغَیْرِ تَعْلِیم، أَسْأَلُکَ بِآلآئِکَ وَنَعْمَائِکَ بِأَنَّکَ اللّهُ الرَّبُّ الْوَاحِدُ لَاإِلهَ إِلّا أَنْتَ الرَّحْمنُ الرَّحِیمُ، وَأَسْأَلُکَ بِأَنَّکَ أَنْتَ اللّهُ لَا إِلهَ إِلّا أَنْتَ الْوِتْرُ
ص: 232
الْفَرْدُ، الْاحَدُ الصَّمَدُ الَّذِی لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ، وَأَسْأَلُکَ بِأَنَّکَ اللّهُ لَاإِلهَ إِلّا أَنْتَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ الْقَائِمُ عَلَی کُلِّ نَفْس بِمَا کَسَبَتْ الرَّقِیبُ الْحَفِیظُ، وَأَسْأَلُکَ بِأَنَّکَ اللّهُ الْاوَّلُ قَبْلَ کُلِّ شَیْ‌ء، وَالْاخِرُ بَعْدَ کُلِّ شَیْ‌ء، وَالْبَاطِنُ دُونَ کُلِّ شَیْ‌ء الضَّارُّ النَّافِعُ الْحَکِیمُ الْعَلِیمُ، وَأَسْأَلُکَ بِأَنَّکَ أَنْتَ اللّهُ لَا إِلهَ إِلّا أَنْتَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ الْبَاعِثُ الْوَارِثُ الْحَنَّانُ الْمَنَّانُ بَدِیعُ السَّمَوَاتِ وَالْارْضِ ذُوالْجَلَالِ وَالْاکْرامِ وَذُوالطَّوْلِ وَذُوالْعِزَّةِ وَذُو السُّلْطانِ لَا إِلهَ إِلّا أَنْتَ أَحَطْتَ بِکُلِّ شَیْ‌ء عِلْماً، وَأَحْصَیْتَ کُلَّ شَیْ‌ء عَدَداً صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد.
ص: 233
نمایش تصویر
ص: 234
نمایش تصویر
ص: 235
نمایش تصویر
ص: 236
نمایش تصویر
ص: 237
توضیح برنامه روز دوشنبه
1- طریقه خواندن نماز فرزند برای والدین
این نماز 2 رکعت است، که در رکعت اول سوره حمد یک مرتبه و دعای
رَبِّ اغْفِرلی وَ لوالِدَیَّ و لِلْمُؤمنینَ یَوْمَ یَقومُ الحساب
10 مرتبه خوانده می شود و در رکعت دوم سوره حمد یک مرتبه و این دعا 10 مرتبه
رَبِّ اغْفِرِلی و لِوالدَیَّ و لِمَنْ دَخَلَ بَیْتِیَ مُؤمناً و لِلْمُؤمنینَ و الْمُؤمِنات
و بعد از سلام 10 مرتبه این آیه را بخواند:
رَبِّ ارْحَمْهُما کَما رَبَّیانی صَغیرا.
ص: 238
نمایش تصویر
ص: 239
نمایش تصویر
ص: 240
توضیح برنامه روز سه شنبه
1- طریقه خواندن نماز قَضای دَین(ادای دین)
این نماز 2 رکعت است که در رکعت اول سوره حمد و آیة الکرسی و رکعت دوم پس از سوره حمد آیات 21 تا 24 سوره حشر(لو انْزَلنا هذا القران ... تا آخر سوره) خوانده می شود و بعد از سلام، قرآن را گشوده و دعای بر سرگرفتن قرآن در شب قدر را بخواند: اللهم بحق هذا القرآن و بحق من ارسلته به و بحق کل مومن مدحته فیه و بحقک علیهم فلا احد اعرف بحقک منک، بک یا الله «10 مرتبه» یا محمّد «10 مرتبه» یا علیّ «10 مرتبه» یا فاطمه «10 مرتبه» یا حسن «10 مرتبه» یا حسین «10 مرتبه» یا علی ابن الحسین «10 مرتبه» یا محمد ابن علی «10 مرتبه» یا جعفر ابن محمد «10 مرتبه» یا موسی ابن جعفر «10 مرتبه» یا علی ابن
ص: 241
موسی «10 مرتبه» یا محمد ابن علی «10 مرتبه» یا علی ابن محمد «10 مرتبه» یا حسن ابن علی «10 مرتبه» بالحُجّ آنگاه حاجات خود را طلب نماید.
ص: 242
نمایش تصویر
ص: 243
نمایش تصویر
ص: 244
توضیح برنامه روز چهارشنبه
طریقه خواندن نماز حاجت
این نماز 2 رکعت است، در رکعت اول بعد از سوره حمد و توحید سوره فتح
(انّا فَتَحنا لکَ فتحاً مُبینا)
را تا آیه و
یَنْصُرَکَ اللهُ نصراً عزیزاً
بخواند و در رکعت دوم سوره حمد و توحید و انشراح را بخواند.
ص: 245
نمایش تصویر
ص: 246
نمایش تصویر
ص: 247
توضیح برنامه روز پنج شنبه
1- طریقه خواندن نماز دیگر حاجت
این نماز 4 رکعت(2 نماز 20 رکعتی) است، در هر رکعت حمد و سوره انعام و بعد از سلام نماز دوم بخواند این دعا را
: یا کریم یا کریم یا کریم، یا عظیمُ یا عظیمُ یا عظیمُ یا اعْظَمَ مِنْ کُلِّ عظَیم یا سَمیعَ الدُعاء یا مَنْ لا تُغَیِّرُهُ اللَّیالی و الْایّام صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِه وَ ارْحَمْ ضَعْفی و فَقری و فاقَتی و مَسکَنتی فَاّنکَ اعْلَمُ بِها منّی وَانْتَ اعْلَمُ بِحاجَتی یا مَنْ رَحِمَ الشَّیخَ یعقوب حین رَدَّ علیه یوسُفُ قُرَّةَ عینه یا من رَحِمَ ایُوّبَ بعد طُولِ بَلائهٍ یا من رَحِمَ مُحَمَّداً و مِنَ الْیُتْم آواهُ و نَصَرهُ علی جَبابِرَةِ قُرَیش و طَواغیتَها وَ امْکَنه مِنْهُم یامُغیثُ یامغیثُ یامغیث.
ص: 248
نمایش تصویر
ص: 249
نمایش تصویر
ص: 250
توضیحات برنامه روز جمعه
1- برای آشنایی با طریقه خواندن نماز جعفر طیار، به تقویم عبادی روز جمعه در مدینه مراجعه شود.
ص: 251
ص: 252

فصل‌ششم‌

اشاره


طلیعه
در مکتب مکه مکرمه
در مکتب مدینه منوره
تقویم مناسبت های ماه ذی القعده
تقویم مناسبت های ماه ذی الحجه
اعمال عمومی ماه ذی القعده
اعمال عمومی ماه ذی الحجه
مقدمات فقهی و اخلاقی حج در ایران
مناسک آگاهانه(معرفی کتاب)
اعمال و آداب مدینه منوره
اعمال روز ورود
آداب زیارت
زیارت حضرت رسول(ص)
زیارت حضرت فاطمه(س)
زیارت ائمه بقیع(ع)
زیارت مدفونین در بقیع
دیگر مستحبات مدینه
توصیه های لازم به زائران
به ضمیمه تقویم عبادات

ص: 253
اعمال و آداب مکه مکرمه
تقویم عبادات هفته
مستحبات و اعمال ایام تشریق
آداب و اعمال مشعر
مستحبات و آداب و اعمال منی
مستحبات رمی
مستحبات حلق و تقصیر

ص: 254
ص: 255

عرفات‌

یکی از مواقف عظیم حج، صحرای عرفات است که پیشینه‌ای قدیمی‌دارد. پیشینه‌ای که از عهد آدم(ع) تا ابراهیم(ع) و محمد(ع) گره خورده است. در این وادی است که حاجیان به عرفانِ حق و حقیقت می‌نشینند و بازنگری در خود و اعمال خود می‌کنند و آنگاه که درهای رحمت الهی به سویشان گشوده شد، دست تضرع و انابه برمی‌دارند و سخن پرچمدار تشیع حضرت امام صادق(ع) را که فرمودند: «وَاعْتَرِفْ بِالْخَطاءِ بِالْعَرَفات وَ جَدِّدْ

ص: 256
عَهْدَکَ عِنْدَ الله لِوَحْدانیّة
(1)؛ در عرفات به خطا و لغزش اعتراف کن و نزد خدا با وحدانیت او تجدید عهد بنما.» به گوش جان شنیده و با خدای خود خلوتی داشته و با زمزمه‌های امام عارفان خمینی کبیر(رحمة الله) به تعمق و تفکر می‌پردازند؛ آنگاه که می‌فرماید: «با حال شعور و عرفان به مشعرالحرام و عرفات بروید و در هر موقف به اطمینان قلب بر وعده‌های حق و حکومت مستضعفان بیفزایید و با سکوت و سکون، تفکّر در آیات حق کنید.» (2) در این سرزمین در روز(9 ذی حجه) نسیم الهی وزیدن می‌گیرد و خداوند آن را برای نزدیکی بندگان با خودش، و آمرزش آنان بهانه قرار داده است و همین جا بود که ابوالبشر حضرت آدم(ع) توبه‌اش پذیرفته شد.


1- مصباح الشریعه

2- صحیفه نور/ ج 20/ ص 190

ص: 257
رسول خدا(ص) می فرماید: در آسمان دری است که از آن به رحمت، توبه، تفضّل، احسان، جود، کرم و عفو یاد می‌شود. روز عرفه در سرزمین عرفات این در گشوده است
(1).
در جایی دیگر امام محمد باقر(ع) می فرماید: روز عرفه هیچ سائلی دست خالی بر نمی گردد (2).

مستحبات، آداب و اعمال عرفات‌

1- اعمال شب عرفه(شب نهم):
این دعا را که از رسول خدا(ص) نقل شده بخوانید. در پاداش خواندن این دعا فرموده است: هر کس آن را در شب عرفه یا شب‌های جمعه بخواند، خداوند او را بیامرزد.


1- بحار، ج 9، ص 33

2- وسایل الشیعه، ج 6، ص 281.

ص: 258
مستحب است این تسبیحات را در شب عرفه بخواند. رسول خدا(ص) فرمود: هر کس در شب عرفه این تسبیحات ده گانه را هزار مرتبه بخواند هر حاجتی از خداوند بخواهد جز خواسته ای که گناه باشد- برآورده می شود.
سبحان من فی السماء عرشه، سبحان الّذی فی الأرض سطوته، سبحان الذی فی البحر سبیله، سبحان الذی فی النّار سلطانه، سبحان الذی فی الجنة رحمته، سبحان الذی فی القبور قضاؤه، سبحان الذی فی الهواء امره، سبحان الذی رفع السماء، سبحان الذی وضع الارض، سبحان من لا منجا منه إلا إلیه.
ص: 259
2- اعمال روز عرفه(روز نهم):
حضور قلب
با وضو بودن
صلوات فرستادن بر محمد و آل محمد
وقوف در پایین جبل الرحمه
- در پایان روز عرفه این دعا را بخوان:
یا رَبِّ انَّ ذُنُوبی لا تَضُرُّکَ، وَانَّ مَغْفِرَتَکَ لی لا تَنْقُصُکَ، فَاعْطِنی ما لا یَنْقُصُکَ، وَاغْفِرْ لی ما لا یَضُرُّکَ وقل أیضاً: اللّهُمَّ لا تَحْرِمْنی خَیْرَ ما عِنْدَکَ لِشَرِّ ما عِنْدی فَانْ انْتَ لَمْ‌تَرْحَمْنی بِتَعَبی وَنَصَبی فَلا تَحْرِمْنی اجْرَ الْمُصابِ عَلی مُصیبَتِهِ.
خواندن این دعا:
اللّهُمَّ رَبَّ المَشاعر کُلِّها، فُکَّ رَقَبَتی مِنَ النّار و اوْسعْ عَلیَّ مِنْ
ص: 260
رِزْقِکَ الحَلال. و ادْرَأ عَنّی شَرَّ فَسَقَةِ الْجِنّ وَ الْانس، اللّهُمَّ لا تَمْکُرْ بی، و لاتَخْدَعْنی، و لاتَسْتَدْرِجْنی، یا اسْمَعَ السّامِعین، یا ابْصَرَ النّاظرین، یا اسْرَعَ الحاسِبین، و یا ارْحَمَ الرّاحِمین اسْألُکَ انْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّد وانْ تَغْفِرَلی ذُنُوبی
پس حاجت خواسته ودست به آسمان بردارد و بگوید:
اللّهُمَ لَکَ الْحَمْدُ کَالَ‌ذی تَقُولُ وَ خَیْراً مِمّا نَقول. اللّهُمَّ لَکَ صَلاتی و نُسُکی و مَمَاتی و الَیکَ مَآبی و لَکَ رَبّی تُراثی، اللّهُمَ انّی اعوذ بِکَ مِنْ عَذابِ الْقَبر، و وَسْوَسَةِ الصُّدروَ شَتاتِ الْامر، اللّهُمَّ انّی اعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ ما تَجئُ بِهِ الرِّیاح.
(این دعا را پیامبر(ص) بسیار می خواندند)
ص: 261
خواندن سوره توحید 100 مرتبه
-
خواندن این اذکار هر کدام 100 مرتبه:
سُبحانَ الله، الله اکبر، ماشاءالله لاقُوَّةَ الّا بِالله، اشهد انْ لااللهَ الّا وَحْدَهُ لا شَریکَ لَه وَ لَهُ الْمُلکُ وَ لَهُ الْحَمد. یُحیی وَ یُمیتُ و یُمیتُ و یُحیی وَ هُوَ حَیٌّ لایموت بِیَدِهِ الْخَیر وَهُوَ عَلی کُلِّ شَی‌ءٍ قدیر
-
ذکر
«اللّهُمَ اعْتِقْنی مِنَ النّار»
را بسیار بگویید-
خواندن دو آیه آخر سوره حشر: هو
اللهُ الذی لا اله الا هو الملک القدوس السلام المومن المهیمن العزیز الجبار المتکبر سبحان الله عما یشرکون. هو الله الخالق البارئ المصور له الاسماء الحسنی یسبح له ما فی السماوات و الارض و هو العزیزالحکیم
-
خواستن حاجات و طلب تشرف دوباره به حج+ 70 مرتبه اسْأَلُکَ الجَّنه+ 70 مرتبه اسْتَغْفُرِالله رَبّی و اتوبُ الیه-
ص: 262
-
خواندن این دعا:
اللّهُم فُکَّنی مِنَ النّار وَ اوسِعْ عَلَیَّ مِنْ رِزْقِکَ الحَلالِ الطَّیب وَادْرَأ شَرَّ فَسَقَةِ الجِّنِ وَ الْانس و شَرَّ فَسَقَةِ العَرَبِ وَ العَجم
(فاذا افَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْکُروا اللهَ عِنْدَ المَشعَر الحَرام
) هنگامی که از عرفات کوچ کردید، خدا را در سرزمین مشعرالحرام یاد کنید.(بقره 198)

مشعر

بعد از وقوف در عرفات و دستیابی به عرفان، زائران راهی مشعر می‌شوند تا مشق شعور کنند. مشعر سرزمینی بین عرفات و منا است عاشقان و زائران خدا در این وادی به راز و نیاز با خدای خویش مشغول می‌شوند و گوش به فرمان حضرت حق که فرمود:(فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْکُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ) به ذکر و یاد او می‌پردازند. با او نزدیکتر و صمیمی‌تر گشته حجابها را کنار

ص: 263
می‌زنند آماده می‌شوند تا وارد منا شوند و تمام منیت‌ها و نفسانیات را قربانی کنند و با هر شیطان نفسی و انسی و جنی به ستیز برخیزند.

آداب و اعمال مشعر

احیای شب دهم ذی الحجه مستحب است. نقل شده است که حضرت امیر مؤمنان(ع) این شب را احیا می داشت. امام صادق(ع) در همین باره فرمود: اگر می‌توانی این شب را احیاء بدار، چراکه درهای آسمان باز است و الطاف خدا سرازیر است (1)- زیارت امام حسین(ع) در این شب مستحب است.
- این دعا را بخواند:
یا دائِمَ الْفَضْلِ عَلی الْبَریِّةِ یا باسِطَ الْیَدَیْنِ بِالْعَطِیَّةِ یا صاحِبَ الْمَواهِبِ السَّنِیَّةِ صَلِّ عَلی مُحَمِّد وَآلِهِ خَیْرِ الْوَریْ سَجِیَّةً وَاغْفِرْ لَنا یا ذَا الْعُلی فی هذِهِ الْعَشِیَّةِ


1- اصول کافی، ج 4، ص 469.

ص: 264
مستحب است سنگ های رمی جمرات از مشعر جمع آوری شود
- خواندن این دعا:
اللّهُمَّ هذِهِ جُمَع، اللّهُمَ انّی اسْألُکَ انْ تَجْمَعَ لی فیها جَوامِعَ الخَیر. اللّهم لا تُؤْیِسْنی مِنَ الْخَیر الذّی سَألْتُکَ انْ تَجْمَعَهُ لی فی قلبی. وَ اطْلُبَ الیَکَ انْ تُعَرِّفنی ما عَرَّفْتَ اولیاءَکَ فی مَنْزِلی هذا و انْ تَقِیَنی جَوامِعَ الشَّرِ
پس از نماز صبح این دعا را بخواند:
اللهم رَبَّ الْمَشْعَرِ الْحَرام، فُکَّ رَقَبَتی مِنَ النّار و اوْسِعَ عَلَیَّ مِنْ رِزْقِک الحَلال وَ ادْرَأ عَنّی شَرَّ فَسَقَةِ الجِنِّ وَالْانس. اللّهُمَ انْتَ خَیرُ مَطلوبٍ الَیه و خَیرُ مَدْعُوٍ و خیرُ مَسئُولٍ و لِکُلِّ وافدٍ جائزَةٌ. فَاجْعَل جائِزَتی فی مَوطْنی هذا انْ
ص: 265
تُقیلَنی عَثْرَتی و تَقْبَلَ مَعْذِرَتی و ان تَجاوَزَ عَنْ خَطیئَتی ثُمَّ اجْعَلِ التَّقوی مِنَ الدُّنیا زادی
- هنگام خروج از مشعر وقتی به وادی مُحَسَّر رسید، بگوید:
اللّهم سِلِّمْ لی عهدی، و اقْبِلْ تَوْبَتی و اجِبْ دَعْوَتی و اخْلُفْنی فیمن تَرکتُ بعدی
امام صادق(ع) می فرماید:
فَاذَا انْتَمَیْتَ الی مِنی فَقُل اللّهُمَ هذِهِ مِنی و هِیَ مِمّا مَنَنْتَ بِها علینا مِنَ المناسک فَاسْئَلُکَ انْ تَمُنَّ عَلَیَّ بِما مَنَنْتَ بِه عَلی انْبیائکَ فَانَّما انا عَبدُکَ وَ فی قَبْضَتِک
(1)
: چون به منی رسیدی بگو: پروردگارا، این جا سرزمین منا است. به من منت نهادی که به اینجا بیایم. و از تو می‌خواهم که آنچه را که به انبیاء عطا کردی به من نیز عطا کن چون من بنده تو و تحت قدرت تو هستم.


1- جواهر الکلام، ج 19، ص 5.

ص: 266

منا

منا به معنی آرزوست، زائران در این سرزمین به دنبال کدام آرزویند؟ منا سرزمینی است که ابراهیم(ع) از تمام تعلقات دنیوی و حتی اسماعیلش گذشت تا به وصال برسد و آن وقت که خود را خالص برای دوست نمود به پاس این خلوص ردای امامت بر تنش نمودند.
در همین وادی است که زائران و دوستان حق، آنانکه از هر چه جز اوست بریده‌اند با تأسی به ابراهیم(ع) با تمام مظاهر شرک و گناه و وسوسه‌های نفسانی مبارزه می کنند و با رمی جمرات و قربانی در ایام تشریق به ذبح تمامی امیال و نفسانیات خود می‌پردازند و تجلّی عشق الهی را که غایت آن قربان شدن در راه محبوب است، به نمایش می‌گذارند. عاشقی که فقط به تمنّای وصل محبوب به این مسیر رهنمون شده دیگر جز

ص: 267
حضرت حق چیزی نمی‌بیند. و نیک‌به کلام امام خویش نظر دارد که فرمود: «پس به منا روید و آرزوی حق تعالی را در آنجا دریابید که آن قربانی نمودن محبوب‌ترین چیزها در راه محبوب مطلق است و بدانید که تا از این محبوب‌ها که بالاترینش حبّ نفس است نگذرید، به محبوب مطلق نمی‌رسید و رجم شیطان را در موارد مختلف با دستورهای الهی تکرار کنید تا شیطان زادگان نیز از شما گریزان شوند.»
(1)


1- امام خمینی/ صحیفه نور/ ج 20/ ص 20- 19

ص: 268

آداب و اعمال منا

مستحبات رمی جمره
با طهارت بودن
تکبیرگفتن موقع پرتاب هرسنگ
در هنگام رمی جمره عقبه، پشت به قبله باشد ولی موقع رمی جمره اولی و وسطی رو به قبله باشد
1- قبل از پرتاب سنگها بخواند:
اللّهم هذِهِ حَصَیاتی فَاحْصِهِنَّ لی، وَ ارْفَعْهُنَّ فی عملی
2- با هر سنگی که می‌اندازد بخواند:
الله اکبر، اللّهُم ادْحَر، عَنّیٍ الشیطان. اللّهم تصدیقاً بکِتابِکَ و علی سُنّةِ نَبیِّک، اللّهُمَّ اجْعَلْهُ لی مبروراً و عَمَلًا مَقْبولًا و سَعْیاً مَشْکوراً و ذَنْباً مَغْفورا

ص: 269
3- پس از رمی جمرات و بازگشت به چادر، این دعا را بخواند
: اللّهُمَّ بِکَ وَثِقْتُ و عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ فَنِعْمَ الرَّبُّ و نِعْمَ المَوْلی و نِعْمَ النَّصیر.
امام علی(ع) در روز عید قربان نزدیک جمره عقبه ایستادند و 13 آیه از سوره برائت را قرائت نمودند.
(1) تمسک به حضرت و تلاوت این آیه توصیه می‌شود.
حضور در مسجد خیف و خواندن نماز تحیّت. زیرا در روایت است که صد رکعت نماز در مسجد خیف برابر است با 70 سال عبادت. و هر که 100 مرتبه در این مسجد سبحان الله بگوید برابر است با آزاد کردن یک بنده در راه خدا.


1- تفسیر کبیر، ج 15، ص 318، چاپ بیروت.

ص: 270

اعمال روز عید قربان‌

غسل
نماز عید قربان
1- دعای چهل و هشتم صحیفه سجادیه
(1) 2- خواندن دعای ندبه
3- در روز عید قربان، این تکبیر ها را بخوانید:
الله اکبر، الله اکبر، لا اله الّاالله و الله‌اکبر، الله‌اکبر و لِلّه الْحَمد، اللهُ اکْبَرُ علی ما هَدانا، اللهُ اکبَرُ عَلی مارَزَقَنا مِنْ بَهیمَةِ الْانْعام، وَالْحَمْدُ لِلّهِ علی ما ابْلانا


1- این دعا در پایان کتاب آمده است.

ص: 271

فصل هفتم‌

تولدی دوباره‌

ص: 272
ص: 273
دریای رحمت حق بی ساحل است و عرصه گاه لطفش بی کران. شعاع حکمت و علم و رأفت و عنایتش از وجود تمام موجودات طالع و درخشان است. بر اثبات صفا و لطفش برهانی نیاز نیست. به اندک عمل بنده اش اجر عظیم عنایت می کند و در پاداش حج نیز خیر کثیر به میهمانش عطا می‌نماید. او ارحم‌الراحمین و اکرم الاکرمین است. عبدی را که با اخلاص لبیک او را گفته و مخلصانه گرد خانه اش چرخیده و در هر طواف دست بیعت در دست رب خویش نهاده، در عرفات به عرفانش نشسته، در مشعر مشق درک و شعور کرده، در جمرات مکررا
ص: 274
شیطان جنی و انسی ونفسی را رمی نموده و در منا تمام امیال خویش را قربانی کرده، پاکِ پاک می گرداند، گویی دوباره متولد شده و از هر تیرگی و آلودگی پاک و مبرا گشته است. امام رضا(ع) فرمود: از آثار سفر معنوی و پرواز ملکوتی حج، اضافه شدن نعمت های مادی و باطنی از جانب حضرت محبوب، پاک شدن از تمام گناهانی که قبل از حج دامن حیات را آلوده کرده، می باشد پس زائر باید زندگی و اعمال خود را از سر گیرد مانند کسی که تازه قدم در عرصه تکلیف گذاشته است. حج باعث طلوع صفت نورانی خضوع و ذلت، از وجود عبد و در افق حریم حضرت حق است. در حج، شوق به لقای دوست و ترس از عظمت و جلال او، قلب را تسخیر می کند
(1). حج یک سلسله


1- بحار الانوار، ج 96، ص 32.

ص: 275
از درد های درونی و بیماریهای باطنی را به نقطه شفا می رساند و منبع خیر و برکت است.
و اینک ای عزیز کرده که حضرت حق از باب رحمت و از خوان کرم، لباس پاکی را در بَرَت نمود و تولدی دوباره به تو داده، بر این صدق و صفا و پاکی ببال. و برای حفظ و نگهداری آن مجاهدت و تلاش نما.
گرچه درک حظ معنوی حج و عشقبازی با خدا گواراست امّا حفظ دستاوردهای سفر آنقدر عظیم و بزرگ است که در قالب سخن نمی‌گنجد. باید که در حفظ این دستاوردها کوشا بوده و نیز در نقل و انتقال جاذبه‌های معنوی آن دریغ نورزید.
حج، پایان دنیا و مسؤولیت های بنده نیست بلکه سر آغازی بر زندگی دوباره و عمل به تعهدات و عهد و میثاقی است که او در شجره و جحفه و مکه
ص: 276
و مدینه با خدا بسته است. مسؤولیت حاجی پس از بازگشت، خیلی سنگین‌تر است.
نمی‌شود آن حرم خداوند را زیارت کرد و این حریم الهی را رعایت نکرد و به مادیگری اخلاقی و اقتصادی آلوده شد. هم آن خانه باید پاک باشد و هم این خانه دل. حال که آن خانه را زیارت کردی، رعایت این خانه دل را نیز بنما. باید قبل از سفر با بعد از سفرت متفاوت باشد. برگشت از خانه خدا، برگشت به زندگی قبل نیست، بلکه پیشروی به یک حیات طیبه است.
زیارت خانه خدا «فرار الی الله» است و برگشت از این خانه نباید «فرار من الله» باشد بلکه باید «قرار مع الله» باشد و برای اینکه بر این قرار، استقرار دائم داشته باشیم به کار بستن این توصیه‌ها خالی از لطف نیست.
ص: 277
برای استمرار و نگهداشتن حالت‌های معنوی حج تلاش کنید. توصیه می‌شود ادعیه و مستحباتی را که در مکه و مدینه به جا می آوردید، حتی‌الامکان و در حد وقتی که دارید انجام دهید. اذکار روز و دعاهای روزانه، دعای موقع خواب و طلوع آفتاب و ..... که برکات بسیاری دارد.
ارتباط خویش را با دوستان مؤمن و مخلص این سفر ادامه دهید و جلسات معنوی خویش را برقرار نمائید. با هماهنگی روحانی و مدیر کاروان هر از گاهی ماهی یک بار- این جلسات را به شکل دوره ای در خانه یکی از زائران تشکیل دهید. تلاش کنید این جلسات ساده و کم هزینه باشد تا همه زائران بتوانند از عهده آن برآیند.
تلاش کرده محور زندگی و عملتان حق و حقیقت باشد و همانطور که طواف خانه حضرت حق را کرده‌اید، دیگر به گرد باطل نچرخید.
ص: 278
حظّ معنوی سفر را به دوستانی که هنوز مشّرف نشده‌اند بچشانید و آنان را که استطاعت دارند ولی هنوز اقدامی نکرده‌اند تشویق به رفتن نمایید.
در ولیمه حج از تشریفات و برخوردهایی که در تضاد با آمال واهداف حج هستند جداً خودداری نمایید.
در تقسیم سوغاتی، ایتام و مستمندان را هم در نظر بگیرید.
به عهد و پیمان هایی که در مکه و مدینه با خدا و رسولش(ص) و ائمه بقیع(ع) بسته‌اید پایدار و وفادار بمانید. هر روز صبح، قبل از هر کار رو به قبله بایستید، و به یاد عهد مکه و مدینه و لبیک های احرام، لبیک بگویید و بر پرهیز از محرمات در زندگی اهتمام ورزید.
نگذارید اشتغالات زندگی، شما را دوباره غافل کند. از خدا هرگز غافل نشوید.
ص: 279
مراقب وقت نماز باشید. نمازها را بموقع و با آداب بخوانید. نماز میهمانی خدای مهربان است. قدر این میهمانی روزانه را بدانید. نیازهای خود را با حضور قلب از او بخواهید و از کوتاهی های طول روز استغفار کنید. عرفای بزرگ، نماز بموقع و با حضور قلب را، کلید سیر و سلوک و خوشبختی دانسته اند.
روز خود را با قرائت قرآن آغاز کنید. حداقل ده آیه و ثواب آن را به حضرت رسول اکرم(ص) هدیه کنید.
در محفل‌های دوستانه چنانچه فرصتی دست داد از معنویت و اسرار حج و کراماتی که احیاناً دیده یا شنیده اید بازگو نمایید.(حج را در زندگی خود و دوستان همچنان زنده نگهدارید)
خود را مقید کنید به اینکه حداقل هر روز، یک کار خوب انجام دهید و ثواب آن را به ارواح مطهر
ص: 280
معصومین(ع). و امام عصر(عج) و ذوی الحقوق هدیه کنید.
از خواندن نماز شب غفلت نکنید و رازونیازهای شبانه را با خدا همچنان محفوظ دارید.
ص: 281

فصل‌هشتم‌

رسول اکرم (ص) در قرآن‌

ص: 282
ص: 283
استمرار حرکت انبیا
1- آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَ قالُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا غُفْرانَکَ رَبَّنا وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ
پیامبر، به آن چه از سوی پروردگارش بر او نازل شده، ایمان آورده است؛(و او، به تمام سخنان خود، کاملًا مؤمن می‌باشد.) و همه مؤمنان(نیز)، به خدا و فرشتگان او و کتاب‌ها و فرستادگانش، ایمان آورده‌اند؛(و می‌گویند:) «ما در میان هیچ یک ازپیامبران
ص: 284
او، فرق نمی‌گذاریم و به همه ایمان داریم)». و(مؤمنان) گفتند: «ما شنیدیم واطاعت کردیم. پروردگارا!(انتظارِ آمرزشِ تو را داریم)؛ و بازگشت(ما) به سوی‌توست.» بقره: 285
رسول رحمت
2- فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِی اْلأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللهِ إِنَّ اللهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ
به(برکت) رحمت الهی، در برابر آنان [مردم] نرم(و مهربان) شدی! و اگرخشن و سنگدل بودی، از اطراف تو، پراکنده می‌شدند. پس آنها را ببخش و برای آن‌ها آمرزش بطلب؛ و در کارها، با آنان مشورت کن! اما هنگامی که
ص: 285
تصمیم گرفتی،(قاطع باش و) بر خدا توکل کن؛ زیرا خداوند متوکلان را دوست دارد. آل عمران: 159
نعمت وجود پیامبر
3- لَقَدْ مَنَّ اللهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلالٍ مُبِینٍ
خداوند بر مؤمنان منّت نهاد [/ نعمت بزرگی بخشید] هنگامی که در میان آنها، پیامبری از خودشان برانگیخت؛ که آیات او را بر آنها بخواند، و آنها را پاک کند و کتاب و حکمت بیاموزد؛ و البته پیش از آن، در گمراهیِ آشکاری بودند. آل عمران: 164
ص: 286
پناه گناهکاران
4- وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلّا لِیُطاعَ بِإِذْنِ اللهِ وَ لَوْ أَ نَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاءُوکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوّاباً رَحِیماً
ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای این که به فرمان خدا، از وی اطاعت شود. و اگر این مخالفان، هنگامی که به خود ستم می‌کردند(و فرمان‌های خدا را زیر پامی‌گذاردند)، به نزد تو می‌آمدند و از خدا طلب آمرزش می‌کردند، و پیامبر هم برای‌آنها استغفار می‌کرد، خدا را توبه پذیر و مهربان می‌یافتند. نساء: 64
ص: 287
ثمره پیروی از پیامبر
5- وَ مَنْ یُطِعِ اللهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَ نْعَمَ اللهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَالصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً
وکسی که خدا و پیامبر را اطاعت کند،(در روز رستاخیز،) همنشین کسانی‌خواهد بود که خدا، نعمت خود را بر آنان تمام کرده؛ از پیامبران و صدّیقان و شهدا وصالحان؛ و آنها رفیق‌های خوبی هستند. نساء: 69
اطاعت پیامبر اطاعت از خدا
6- مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللهَ وَ مَنْ تَوَلّی فَما أَرْسَلْناکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً
کسی که از پیامبر خدا اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده؛ و کسی که سر باز زند، تو را
ص: 288
نگهبان(و مراقب) او نفرستادیم(و در برابر او، مسؤول نیستی). نساء: 80
رسول رهایی‌بخش
7- الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ اْلأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْراةِ وَاْلإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّباتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبائِثَ وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ اْلأَغْلالَ الَّتِی کانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُ نْزِلَ مَعَهُ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
همان‌ها که از فرستاده(خدا)، پیامبرِ «امّی» پیروی می‌کنند؛ پیامبری که صفاتش را، در تورات و انجیلی که نزدشان است، می‌یابند؛ آنها را به معروف دستور می‌دهد، و از منکر
ص: 289
باز می‌دارد؛ اشیاء پاکیزه را برای آنها حلال می‌شمرد، و ناپاکی‌ها را تحریم می‌کند؛ دستور و بارهای سنگین و زنجیرهایی را که بر آنها بود،(از دوش و گردنشان) برمی‌دارد؛ پس کسانی که به او ایمان آوردند، و حمایت و یاریش کردند، و از نوری که با او نازل شده پیروی نمودند، آنان رستگارانند.» اعراف: 157
رسالت جهانی
8- قُلْ یا أَیُّهَا النّاسُ إِنِّی رَسُولُ اللهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَاْلأَرْضِ لا إِلهَ إِلّا هُوَ یُحیِی وَ یُمِیتُ فَآمِنُوا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ اْلأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللهِ وَکَلِماتِهِ وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ
ص: 290
بگو: «ای مردم! من فرستاده خدا به سوی همه شما هستم؛ همان خدایی که حکومت آسمان‌ها و زمین، از آن اوست؛ معبودی جز او نیست؛ زنده می‌کند و می‌میراند؛ پس ایمان بیاورید به خدا و فرستاده‌اش، آن پیامبرِ درس نخوانده‌ای که به خدا و کلماتش ایمان دارد؛ و از او پیروی کنید تا هدایت یابید.» اعراف: 158
زندگی سعادتمندانه
9- یا أ یُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْیِیکُمْ وَ اعْلَمُوا أَنّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَ نَّهُ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! دعوت خدا و پیامبر را اجابت کنید هنگامی که شما را به سوی چیزی می‌خواند که شما را حیات می‌بخشد؛ و بدانید خداوند میان انسان و قلب
ص: 291
او حایل می‌شود، و(همه شما در قیامت) نزد او گردآوری می‌شوید. انفال: 24
آیه مهر
10- لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَ نْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ‌رَءوُفٌ رَحِیمٌ
به یقین، رسولی از خود شما به سویتان آمد که رنج‌های شما بر او سخت است؛ واصرار بر هدایت شما دارد؛ و نسبت به مؤمنان، رئوف و مهربان است. توبه: 128
پیامبر(ص) الگوی مؤمنان
11- لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کانَ یَرْجُوا اللهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَذَکَرَ اللهَ کَثِیراً
ص: 292
مسلّماً برای شما در زندگی رسول خدا سرمشق نیکویی بود، برای آنها که امید به رحمت خدا و روز رستاخیز دارند و خدا را بسیار یاد می‌کنند. احزاب: 21
پیامبر شاهد و ناظر بر مردم
12- یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّا أَرْسَلْناکَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. وَ داعِیاً إِلَی اللهِ بِإِذْنِهِ وَسِراجاً مُنِیراً
ای پیامبر! ما تو را گواه فرستاده‌ایم و بشارت دهنده و اندار کننده. و تو را دعوت‌کننده به سوی خدا به فرمان او قرار دادیم، و چراغی روشنی بخش. احزاب: 45 و 46
ص: 293
صلوات بر پیامبر
13- إِنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَه یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً
خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود می‌فرستند؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید، بر او درود فرستید و سلام گویید و کاملًا تسلیم(فرمان او) باشید. احزاب: 56
پاره‌ای از صفات پیروان رسول خدا
14- مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّاءُ عَلَی الْکُفّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ تَراهُمْ رُکَّعاًسُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللهِ وَ رِضْواناً سِیماهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَ ثَرِ السُّجُودِ ذلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی اْلإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ
ص: 294
فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوی عَلی سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرّاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفّارَ وَعَدَ اللهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِیماً
محمد(ص) فرستاده خداست؛ و کسانی که با او هستند در برابر کفار سرسخت وشدید، و در میان خود مهربانند؛ پیوسته آنها را در حال رکوع و سجود می‌بینی درحالی که همواره فضل خدا و رضای او را می‌طلبند؛ نشانه آنها در صورتشان از اثر سجده نمایان است؛ این توصیف آنان در تورات و توصیف آنان در انجیل است، همانند زراعتی که جوانه‌های خود را خارج ساخته، سپس به تقویت آن پرداخته تامحکم شده و بر پای خود ایستاده است و به قدری نمو و رشد کرده که زارعان را به شگفتی وامی‌دارد؛ این برای آن است که
ص: 295
کافران را به خشم آورد!(ولی) کسانی از آنها را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، خداوند وعده آمرزش و اجرعظیمی داده است. فتح: 29
ص: 296

دعای مکارم الأخلاق‌

اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَبَلِّغْ بِإِیمانِی أَکْمَلَ الْایمانِ، وَاجْعَلْ یَقِینِی أَفْضَلَ الْیَقِینِ، وَانْتَهِ بِنِیَّتِی إِلَی أَحْسَنِ النِّیَّاتِ، وَبِعَمَلِی إِلی أَحْسَنِ الْاعْمالِ. اللّهُمَّ وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتِی، وَصَحِّحْ بِمَا عِنْدَکَ یَقِینِی، وَاسْتَصْلِحْ بِقُدْرَتِکَ مَا فَسَدَ مِنِّی. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَاکْفِنِی مَا یَشْغَلُنِی الاهْتِمامُ بِهِ، وَاسْتَعْمِلْنِی بِما تَسْأَلُنِی غَداً عَنْهُ، وَاسْتَفْرِغْ أَیَّامِی فِیمَا خَلَقْتَنِی لَهُ، وَأَغْنِنِی وَأَوْسِعْ عَلَیَّ فِی رِزْقِکَ، وَلَا تَفْتِنِّی بِالنَّظَرِ، وَأَعِزَّنِی وَلَا تَبْتَلِیَنِّی بِالْکِبْرِ، وَعَبِّدْنِی لَکَ وَلَاتُفْسِدْ عِبادَتِی بِالْعُجْبِ، وَأَجْرِ لِلنَّاسِ عَلَی یَدَیَّ الْخَیْرَ وَلَا تَمْحَقْهُ بِالْمَنِّ، وَهَبْ لِی

ص: 297
مَعالِیَ الْاخْلاقِ، وَاعْصِمْنِی مِنَ الْفَخْر. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَلَا تَرْفَعْنِی فِی النَّاسِ دَرَجَةً إِلّا حَطَطْتَنِی عِنْدَ نَفْسِی مِثْلَها، وَلَا تُحْدِثْ لِی عِزّاً ظاهِراً إِلّا أَحْدَثْتَ لِی ذِلَّةً باطِنَةً عِنْدَ نَفْسِی بِقَدَرِها. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَمَتِّعْنِی بِهُدَیً صالِح لَا أَسْتَبْدِلُ بِهِ، وَطَرِیقَةِ حَقٍّ لَا أَزِیغُ عَنْها، وَنِیَّةِ رُشْد لَا أَشُکُّ فِیها، وَعَمِّرْنِی مَا کانَ عُمْرِی بِذْلَةً فِی طاعَتِکَ، فَإِذا کانَ عُمُ-- رِی مَرْتَعاً لِلشَّیْطانِ فَاقْبِضْنِی إِلَیْکَ قَبْلَ أَنْ یَسْبِقَ مَقْتُکَ إِلَیَّ أَوْ یَسْتَحْکِمَ غَضَبُکَ عَلَیَّ. اللّهُمَّ لَا تَدَعْ خَصْلَةً تُعَابُ مِنِّی إِلّا أَصْلَحْتَها، وَلَا عائِبَةً أُؤَنَّبُ بِها إِلّا حَسَّنْتَها، وَلَا أُکْرُومَةً فِیَّ ناقِصَةً إِلّا
ص: 298
أَتْمَمْتَها. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَأَبْدِلْنِی مِنْ بِغْضَةِ أَهْلِ الشَّنَآنِ الْمَحَبَّةَ، وَمِنْ حَسَدِ أَهْلِ الْبَغْیِ الْمَوَدَّةَ، وَمِنْ ظِنَّةِ أَهْلِ الصَّلاحِ الثِّقَةَ، وَمِنْ عَداوَةِ الْادْنَیْنَ الْوَلایَةَ، وَمِنْ عُقُوقِ ذَوِی الْارْحامِ الْمَبَرَّةَ، وَمِنْ خِذْلانِ الْاقْرَبِینَ النُّصْرَةَ، وَمِنْ حُبِّ الْمُدارِینَ تَصْحِیحَ الْمِقَةِ، وَمِنْ رَدِّ الْمُلابِسِینَ کَرَمَ الْعِشْرَةِ، وَمِنْ مَرارَةِ خَوْفِ الظَّالِمِینَ حَلاوَةَ الْامَنَةِ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَاجْعَلْ لِی یَداً عَلَی مَنْ ظَلَمَنِی، وَلِساناً عَلَی مَنْ خاصَمَنِی، وَظَفَراً بِمَنْ عانَدَنِی، وَهَبْ لِی مَکْراً عَلَی مَنْ کایَدَنِی، وَقُدْرَةً عَلَی مَنِ اضْطَهَدَنِی، وَتَکْذِیباً لِمَنْ قَصَبَنِی، وَسَلامَةً مِمَّنْ تَوَعَّدَنِی، وَوَفِّقْنِی
ص: 299
لِطاعَةِ مَنْ سَدَّدَنِی وَمُتابَعَةِ مَنْ أَرْشَدَنِی. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَسَدِّدْنِی لِانْ أُعارِضَ مَنْ غَشَّنِی بِالنُّصْحِ، وَأَجْزِیَ مَنْ هَجَرَنِی بِالْبِرِّ، وَأُثِیبَ مَنْ حَرَمَنِی بِالْبَذْلِ، وَأُکافِئَ مَنْ قَطَعَنِی بِالصِّلَةِ، وَأُخالِفَ مَنِ اغْتابَنِی إِلی حُسْنِ الذِّکْرِ، وَأَنْ أَشْکُرَ الْحَسَنَةَ، وَأُغْضِیَ عَنِ السَّیِّئَةِ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَحَلِّنِی بِحِلْیَةِ الصَّالِحِینَ، وَأَلْبِسْنِی زِینَةَ الْمُتَّقِینَ، فِی بَسْطِ الْعَدْلِ، وَکَظْمِ الْغَیْظِ، وَإِطْفاءِ النَّائِرَةِ، وَضَمِّ أَهْلِ الْفِرْقَةِ، وَإِصْلاحِ ذاتِ الْبَیْنِ، وَإِفْشاءِ الْعارِفَةِ، وَسِتْرِ الْعائِبَةِ، وَلِینِ الْعَرِیکَةِ، وَخَفْضِ الْجَناحِ، وَحُسْنِ السِّیرَةِ، وَسُکُونِ الرِّیحِ، وَطِیبِ الْمُخالَقَةِ، وَالسَّبْقِ إِلَی
ص: 300
الْفَضِیلَةِ، وَإِیثارِ التَّفَضُّلِ، وَتَرْکِ التَّعْیِیرِ وَالْافْضالِ عَلَی غَیْرِ الْمُسْتَحِقِّ، وَالْقَوْلِ بِالْحَقِّ وَإِنْ عَزَّ(
(1))، وَاسْتِقْلالِ الْخَیْرِ وَإِنْ کَثُرَ مِنْ قَوْلِی وَفِعْلِی( (2)
)، وَأَکْمِلْ ذلِکَ لِی بِدَوامِ الطَّاعَةِ وَلُزُومِ الْجَماعَةِ، وَرَفْضِ أَهْلِ الْبِدَعِ، وَمُسْتَعْمِلِی الرَّأْیِ الْمُخْتَرَعِ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَاجْعَلْ أَوْسَعَ رِزْقِکَ عَلَیَّ إِذا کَبِرْتُ، وَأَقْوَی قُوَّتِکَ فِیَّ إِذا نَصِبْتُ، وَلَا تَبْتَلِیَنِّی بِالْکَسَلِ عَنْ عِبادَتِکَ، وَلَا الْعَمَی عَنْ سَبِیلِکَ، وَلَا بِالتَّعَرُّضِ لِخِلافِ مَحَبَّتِکَ، وَلَا مُجامَعَةِ مَنْ تَفَرَّقَ عَنْکَ، وَلَا مُفارَقَةِ مَنِ


1- وَالصُ‌مْتِ عَنِ الباطِلِ وَإِنْ نَفَعَ: نسخه

2- وَاسْتِکْثارِ الشَّرِّ وَإِنْ قَلَّ مِنْ قَوْلِی وَفِعْلِی: نسخه.

ص: 301
اجْتَمَعَ إِلَیْکَ. اللّهُمَّ اجْعَلْنِی أَصُولُ بِکَ عِنْدَ الضَّرُورَةِ، وَأَسْأَلُکَ عِنْدَ الْحاجَةِ، وَأَتَضَرَّعُ إِلَیْکَ عِنْدَ الْمَسْکَنَةِ، وَلَا تَفْتِنِّی بِالاسْتِعانَةِ بِغَیْرِکَ إِذَا اضْطُرِرْتُ، وَلَا بِالْخُضُوعِ بِسُؤالِ غَیْرِکَ إِذَا افْتَقَرْتُ، وَلَا بِالتَّضَرُّعِ إِلی مَنْ دُونَکَ إِذا رَهِبْتُ، فَأَسْتَحِقَّ بِذَلِکَ خِذْلانَکَ وَمَنْعَکَ وَإِعْراضَکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ. اللّهُمَّ اجْعَلْ مَا یُلْقِی الشَّیْطانُ فِی رُوعِی مِنَ التَّمَنِّی وَالتَّظَنِّی وَالْحَسَدِ ذِکْراً لِعَظَمَتِکَ، وَتَفَکُّراً فِی قُدْرَتِکَ، وَتَدْبِیراً عَلَی عَدُوِّکَ، وَما أَجْری عَلَی لِسانِی مِنْ لَفْظَةِ فُحْش أَوْ هَجْر أَوْ شَتْمِ عِرْض، أَوْ شَهادَةِ باطِل، أَوِ اغْتِیابِ مُؤْمِن غائِب، أَوْ سَبِّ حاضِر وَما أَشْبَهَ ذلِکَ،
ص: 302
نُطْقاً بِالْحَمْدِ لَکَ، وَإِغْراقاً فِی الثَّناءِ عَلَیْکَ، وَذَهاباً فِی تَمْجِیدِکَ، وَشُکْراً لِنِعْمَتِکَ، وَاعْتِرافاً بِإِحْسانِکَ، وَإِحْصاءً لِمِنَنِکَ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَلَا أُظْلَمَنَّ وَأَنْتَ مُطِیقٌ لِلدَّفْعِ عَنِّی، وَلَاأَظْلِمَنَّ وَأَنْتَ الْقادِرُ عَلَی الْقَبْضِ مِنِّی، وَلَا أَضِلَّنَّ وَقَدْ أَمْکَنَتْکَ هِدایَتِی، وَلَا أَفْتَقِرَنَّ وَمِنْ عِنْدِکَ وُسْعِی، وَلَا أَطْغَیَنَّ وَمِنْ عِنْدِکَ وُجْدِی. اللّهُمَّ إِلَی مَغْفِرَتِکَ وَفَدْتُ، وَإِلَی عَفْوِکَ قَصَدْتُ، وَإِلَی تَجاوُزِکَ اشْتَقْتُ، وَبِفَضْلِکَ وَثِقْتُ، وَلَیْسَ عِنْدِی مَا یُوجِبُ لِی مَغْفِرَتَکَ، وَلَا فِی عَمَلِی مَا أَسْتَحِقُّ بِهِ عَفْوَکَ، وَمَا لِی بَعْدَ أَنْ حَکَمْتُ عَلَی نَفْسِی إِلّا فَضْلُکَ، فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ
ص: 303
وَتَفَضَّلْ عَلَیَّ. اللّهُمَّ وَأَنْطِقْنِی بِالْهُدَی، وَأَلْهِمْنِی التَّقْوَی، وَوَفِّقْنِی لِلَّتِی هِیَ أَزْکَی، وَاسْتَعْمِلْنِی بِمَا هُوَ أَرْضی. اللّهُمَّ اسْلُکْ بِیَ الطَّرِیقَةَ الْمُثْلَی، وَاجْعَلْنِی عَلَی مِلَّتِکَ أَمُوتُ وَأَحْیا، اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَمَتِّعْنِی بِالاقْتِصادِ، وَاجْعَلْنِی مِنْ أَهْلِ السَّدادِ، وَمِنْ أَدِلَّةِ الرَّشادِ، وَمِنْ صَالِحِی الْعِبادِ، وَارْزُقْنِی فَوْزَ الْمَعادِ، وَسَلامَةَ الْمِرْصادِ. اللّهُمَّ خُذْ لِنَفْسِکَ مِنْ نَفْسِی مَا یُخَلِّصُها، وَأَبْقِ لِنَفْسِی مِنْ نَفْسِی مَا یُصْلِحُها، فَإِنَّ نَفْسِی هالِکَةٌ أَوْ تَعْصِمَها. اللّهُمَّ أَنْتَ عُدَّتِی إِنْ حَزِنْتُ، وَأَنْتَ مُنْتَجَعِی إِنْ حُرِمْتُ، وَبِکَ اسْتِغاثَتِی إِنْ کَرَثْتُ، وَعِنْدَکَ مِمَّا فاتَ خَلَفٌ، وَلِمَا فَسَدَ
ص: 304
صَلاحٌ، وَفِیما أَنْکَرْتَ تَغْیِیرٌ، فَامْنُنْ عَلَیَّ قَبْلَ الْبَلاءِ بِالْعافِیَةِ، وَقَبْلَ الطَّلَبِ بِالْجِدَةِ، وَقَبْلَ الضَّلالِ بِالرَّشادِ، وَاکْفِنِی مَؤُونَةَ مَعَرَّةِ الْعِبادِ، وَهَبْ لِی أَمْنَ یَوْمِ الْمَعادِ، وَامْنِحْنِی حُسْنَ الْارْشادِ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَادْرَأْ عَنِّی بِلُطْفِکَ، وَاغْذُنِی بِنِعْمَتِکَ، وَأَصْلِحْنِی بِکَرَمِکَ، وَداوِنِی بِصُنْعِکَ، وَأَظِلَّنِی فِی ذَراکَ، وَجَلِّلْنِی رِضاکَ، وَوَفِّقْنِی إِذَا اشْتَکَلَتْ عَلَیَّ الْامُورُ لِاهْداها، وَإِذا تَشابَهَتِ الْاعْمالُ لِازْکاها، وَإِذا تَنَاقَضَتِ الْمِلَلُ لِارْضَاهَا. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَتَوِّجْنِی بِالْکِفایَةِ، وَسُمْنِی حُسْنَ الْوِلایَةِ، وَهَبْ لِی صِدْقَ الْهِدایَةِ، وَلَا تَفْتِنِّی بِالسَّعَةِ، وَامْنِحْنِی حُسْنَ
ص: 305
الدَّعَةِ، وَلَا تَجْعَلْ عَیْشِی کَدّاً کَدّاً، وَلَا تَرُدَّ دُعائِی عَلَیَّ رَدّاً، فَإِنِّی لَا أَجْعَلُ لَکَ ضِدّاً، وَلَاأَدْعُو مَعَکَ نِدّاً. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَامْنَعْنِی مِنَ السَّرَفِ، وَحَصِّنْ رِزْقِی مِنَ التَّلَفِ، وَوَفِّرْ مَلَکَتِی بِالْبَرَکَةِ فِیهِ، وَأَصِبْ بِی سَبِیلَ الْهِدایَةِ لِلْبِرِّ فِیما أُنْفِقُ مِنْهُ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَاکْفِنِی مَؤُونَةَ الاکْتِسابِ، وَارْزُقْنِی مِنْ غَیْرِ احْتِساب، فَلَا أَشْتَغِلَ عَنْ عِبادَتِکَ بِالطَّلَبِ، وَلَاأَحْتَمِلَ إِصْرَ تَبِعاتِ الْمَکْسَبِ. اللّهُمَّ فَأَطْلَبْنِی(
(1)) بِقُدْرَتِکَ مَا أَطْلُبُ، وَأَجِرْنِی بِعِزَّتِکَ مِمَّا أَرْهَبُ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَصُنْ وَجْهِی بِالْیَسارِ،


1- فَأَطْلِبْنِی: مطلوب مرا عطا کن.

ص: 306
وَلَا تَبْتَذِلْ جاهِی بِالْاقْتارِ، فَأَسْتَرْزِقَ أَهْلَ رِزْقِکَ، وَأَسْتَعْطِیَ شِرارَ خَلْقِکَ، فَأَفْتَتِنَ بِحَمْدِ مَنْ أَعْطانِی، وَأُبْتَلی بِذَمِّ مَنْ مَنَعَنِی، وَأَنْتَ مِنْ دُونِهِمْ وَلِیُّ الْاعْطاءِ وَالْمَنْعِ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَارْزُقْنِی صِحَّةً فِی عِبادَة، وَفَراغاً فِی زَهادَة، وَعِلْماً فِی اسْتِعْمال، وَوَرَعاً فِی إِجْمال. اللّهُمَّ اخْتِمْ بِعَفْوِکَ أَجَلِی، وَحَقِّقْ فِی رَجاءِ رَحْمَتِکَ أَمَلِی، وَسَهِّلْ إِلی بُلُوغِ رِضاکَ سُبُلِی، وَحَسِّنْ فِی جَمِیعِ أَحْوالِی عَمَلِی. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَنَبِّهْنِی لِذِکْرِکَ فِی أَوْقاتِ الْغَفْلَةِ، وَاسْتَعْمِلْنِی بِطاعَتِکَ فِی أَیَّامِ الْمُهْلَةِ، وَانْهَجْ لِی إِلَی مَحَبَّتِکَ سَبِیلًا سَهْلَةً، أَکْمِلْ لِی بِها خَیْرَ الدُّنْیا
ص: 307
وَالْاخِرَةِ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ کَأَفْضَلِ مَا صَلَّیْتَ عَلَی أَحَد مِنْ خَلْقِکَ قَبْلَهُ، وَأَنْتَ مُصَلٍّ عَلَی أَحَد بَعْدَهُ، وَآتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَفِی الْاخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنِی بِرَحْمَتِکَ عَذابَ النَّارِ(
(1)).

مناجات امیر المؤمنین (ع) در مسجد کوفه‌

اللّهُمَّ انّی اسْالُکَ الْامانَ یَوْمَ لا یَنْفَعُ مالٌ وَلابَنُونَ الّا مَنْ اتَی اللهَ بِقَلْب سَلیم، وَاسْالُکَ الْامانَ یَوْمَ یَعَضُّ الظّالِمُ عَلی یَدَیْهِ یَقُولُ یا لَیْتِنی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبیلًا، وَاسْالُکَ الْامانَ یَوْمَ یُعْرَفُ الُمجْرِمُونَ بِسیماهُمْ فَیُؤْخَذُ


1- صحیفه سجادیه جامعه: 110- 116، شماره 55.

ص: 308
بِالنَّواصی وَالْاقْدامِ، وَاسْالُکَ الْامانَ یَوْمَ لا یَجْزی والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلامَوْلُودٌ هُوَ جاز عَنْ والِدِهِ شَیْئاً انَّ وَعْدَ اللهِ حَقٌّ، وَاسْالُکَ الْامانَ یَوْمَ لا یَنْفَعُ الظّالِمینَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدّارِ، وَاسْالُکَ الْامانَ یَوْمَ لا تَمْلِکُ نَفْسٌ لِنَفْس شَیْئاً وَالْامْرُ یَوْمَئِذ للهِ، وَاسْالُکَ الْامانَ یَوْمَ یَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ اخیهِ وَامِّهِ وَابیهِ وَصاحِبَتِهِ وَبَنیهِ لِکُلِّ امْرِئً مِنْهُمْ یَوْمَئِذ شَأْنٌ یُغْنیهِ، وَاسْالُکَ الْامانَ یَوْمَ یَوَدُّ الُمجْرِمُ لَوْ یَفْتَدی مِنْ عَذابِ یَوْمَئِذ بِبَنیهِ وَصاحِبَتِهِ وَاخیهِ وَفَصیلَتِهِ الَّتی تُؤْویهِ وَمَنْ فِی الْارْضِ جَمیعاً ثُمَّ یُنْجیهِ کَلّا انَّها لَظی نَزّاعَة لِلشَّوی، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْمَوْلی وَانَا الْعَبْدُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْعَبْدَ الَّا الْمَوْلی، مَوْلایَ یامَوْلایَ انْتَ الْمالِکُ وَانَا
ص: 309
الْمَمْلُوکُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْمَمْلُوکَ الَّا الْمالِکُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْعَزیزُ وَانَا الذَّلیلُ وَهَلْ یَرْحَمُ الذَّلیلَ الَّا الْعَزیزُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْخالِقُ وَانَا الَمخْلُوقُ وَهَلْ یَرْحَمُ الَمخْلُوقَ الَّا الْخالِقُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْعَظیمُ وَانَا الْحَقیرُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْحَقیرَ الَّا الْعَظیمُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْقَوِیُّ وَانَا الضَّعیفُ وَهَلْ یَرْحَمُ الضَّعیفَ الَّا الْقَوِیُّ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْغَنِیُّ وَانَا الْفَقیرُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْفَقیرَ الَّا الْغَنِیُّ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْمُعْطی وَانَا السّائِلُ وَهَلْ یَرْحَمُ السّائِلَ الَّا الْمُعْطی، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْحَیُّ وَانَا الْمَیِّتُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْمَیِّتَ الَّا الْحَیُّ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْباقی وَانَا الْفانی وَ هَلْ یَرْحَمُ
ص: 310
الْفانیَ الَّا الْباقی، مَوْلایَ یامَوْلایَ انْتَ الدّائِمُ وَانَا الزّائِلُ وَهَلْ یَرْحَمُ الزّائِلَ الَّا الدّائِمُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الرّازِقُ وَانَا الْمَرْزُوقُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْمَرْزُوقَ الَّا الرّازِقُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْجَوادُ وَانَا الْبَخیلُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْبَخیلَ الَّا الْجَوادُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْمُعافی وَانَا الْمُبْتَلی وَهَلْ یَرْحَمُ الْمُبْتَلی الَّا الْمُعافی، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْکَبیرُ وَانَا الصَّغیرُ وَهَلْ یَرْحَمُ الصَّغیرَ الَّا الْکَبیرُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْهادی وَانَا الضّالُّ وَهَلْ یَرْحَمُ الضّالَّ الَّا الْهادی، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الرَّحْمنُ وَانَا الْمَرْحُومُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْمَرْحُومَ الَّا الرَّحْمنُ، مَوْلایَ یامَوْلایَ انْتَ السُّلْطانُ وَانَا الْمُمْتَحَنُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْمُمْتَحَنَ الَّا السُّلْطانُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ
ص: 311
الدَّلیلُ وَانَا الْمُتَحَیِّرُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْمُتَحَیِّرَ الَّا الدَّلیلُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْغَفُورُ وَانَا الْمُذْنِبُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْمُذْنِبَ الَّا الْغَفُورُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْغالِبُ وَانَا الْمَغْلُوبُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْمَغْلُوبَ الَّا الْغالِبُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الرَّبُّ وَانَا الْمَرْبُوبُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْمَرْبُوبَ الَّا الرَّبُّ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ انْتَ الْمُتَکَبِّرُ وَانَا الْخاشِعُ وَهَلْ یَرْحَمُ الْخاشِعَ الَّا الْمُتَکَبِّرُ، مَوْلایَ یا مَوْلایَ ارْحَمْنی بِرَحْمَتِکَ، وَارْضَ عَنّی بِجُودِکَ وَکَرَمِکَ وَفَضْلِکَ یا ذَا الْجُودِ وَالْاحْسانِ وَالطَّوْلِ وَالْامْتِنانِ، بِرَحْمَتِکَ یا ارْحَمَ الرّاحِمینَ.
ص: 312

دعای بیست و چهارم صحیفه سجادیه‌

(دعای والدین)
أللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ وَأَهْلِ بَیْتِهِ الطَّاهِرِینَ، وَاخْصُصْهُمْ بِأَفْضَلِ صَلَوَاتِکَ وَرَحْمَتِکَ وَبَرَکَاتِکَ وَسَلَامِکَ، وَاخْصُصِ اللَّهُمَّ وَالِدَیَّ بِالْکَرَامَةِ لَدَیْکَ، وَالصَّلَاةِ مِنْکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ. أللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ، وَأَلْهِمْنِی عِلْمَ مَا یَجِبُ لَهُمَا عَلَیَّ إلْهَاماً، وَاجْمَعْ لِی عِلْمَ ذلِکَ کُلِّهِ تَمَاماً، ثُمَّ اسْتَعْمِلْنِی بِمَا تُلْهِمُنِی مِنْهُ، وَوَفِّقْنِی لِلنُّفُوذِ فِیمَا تُبَصِّرُنِیْ مِنْ عِلْمِهِ، حَتَّی لَا یَفُوتَنِی اسْتِعْمَالُ شَیْ‌ء عَلَّمْتَنِیْهِ، وَلَا تَثْقُلَ أَرْکَانِی عَنِ الْحُفُوفِ فِیمَا أَلْهَمْتَنِیهِ. أللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی‌مُحَمَّد وَآلِهِ، کَمَا شَرَّفْتَنَا بِهِ، وَصَلِّ عَلَی‌مُحَمَّد وَآلِهِ،

ص: 313
کَمَا أَوْجَبْتَ لَنَا الْحَقَّ عَلَی الْخَلْقِ بِسَبَبِهِ. أللَّهُمَّ اجْعَلْنِی أَهَابُهُمَا هَیْبَةَ السُّلْطَانِ الْعَسُوفِ، وَأَبَرُّهُمَا بِرَّ الأُمِّ الرَّؤُوفِ، وَاجْعَلْ طَاعَتِی لِوَالِدَیَّ وَبِرِّیْ بِهِمَا أَقَرَّ لِعَیْنِی مِنْ رَقْدَةِ الْوَسْنَانِ، وَأَثْلَجَ لِصَدْرِی مِنْ شَرْبَةِ الظَّمْآنِ، حَتَّی أوثِرَ عَلَی هَوَایَ هَوَاهُمَا وَاقَدِّمَ عَلَی رِضَایَ رِضَاهُمَا وَأَسْتَکْثِرَ بِرَّهُمَا بِی وَإنْ قَلَّ، وَأَسْتَقِلَّ بِرِّی بِهِمَا وَإنْ کَثُرَ. أللَّهُمَّ خَفِّضْ لَهُمَا صَوْتِی، وَأَطِبْ لَهُمَا کَلَامِی، وَأَلِنْ لَهُمَا عَرِیْکَتِی، وَاعْطِفْ عَلَیْهِمَا قَلْبِی، وَصَیِّرْنِی بِهِمَا رَفِیقاً، وَعَلَیْهِمَا شَفِیقاً. أللَّهُمَّ اشْکُرْ لَهُمَا تَرْبِیَتِی وَأَثِبْهُمَا عَلَی تَکْرِمَتِی، وَاحْفَظْ لَهُمَا مَا حَفِظَاهُ مِنِّی فِی صِغَرِی. اللَّهُمَّ وَمَامَسَّهُمَا مِنِّی مِنْ أَذَیً، أَوْ خَلَصَ إلَیْهِمَا عَنِّی مِنْ مَکْرُوه، أَوْ ضَاعَ
ص: 314
قِبَلِی لَهُمَا مِنْ حَقٍّ فَاجْعَلْهُ حِطَّةً لِذُنُوبِهِمَا، وَعُلُوّاً فِی دَرَجَاتِهِمَا، وَزِیَادَةً فِی حَسَنَاتِهِمَا، یَا مُبَدِّلَ السَّیِّئاتِ بِأَضْعَافِهَا مِنَ الْحَسَنَاتِ. أللَّهُمَّ وَمَا تَعَدَّیَا عَلَیَّ فِیهِ مِنْ قَوْل، أَوْ أَسْرَفَا عَلَیَّ فِیْهِ مِنْ فِعْل، أَوْ ضَیَّعَاهُ لِی‌مِنْ حَقٍّ، أَوْقَصَّرا بِی عَنْهُ مِنْ وَاجِب فَقَدْ وَهَبْتُهُ وَجُدْتُ بِهِ عَلَیْهِمَا، وَرَغِبْتُ إلَیْکَ فِی وَضْعِ تَبِعَتِهِ عَنْهُمَا، فَإنِّی لا أَتَّهِمُهُمَا عَلَی نَفْسِی، وَلَاأَسْتَبْطِئُهُمَا فِی بِرِّی، وَلا أکْرَهُ مَا تَوَلَّیاهُ مِنْ أَمْرِی، یَا رَبِّ فَهُمَا أَوْجَبُ حَقّاًعَلَیَّ، وَأَقْدَمُ‌إحْسَاناً إلَیَّ، وَأَعْظَمُ مِنَّةً لَدَیَّ مِنْ أَنْ أقَاصَّهُمَا بِعَدْل، أَوْ اجَازِیَهُمَا عَلَی مِثْل، أَیْنَ إذاً یَاإلهِیْ طُولُ شُغْلِهِمَا بِتَرْبِیَتِی؟ وَأَیْنَ شِدَّةُ تَعَبِهِمَا فِی حِرَاسَتِیْ؟ وَأَیْنَ إقْتَارُهُمَا عَلَی أَنْفُسِهِمَا لِلتَّوْسِعَةِ عَلَیَّ؟ هَیْهَاتَ مَا
ص: 315
یَسْتَوْفِیَانِ مِنِّی حَقَّهُمَا، وَلَا ادْرِکُ مَا یَجِبُ عَلَیَّ لَهُمَا، وَلا أَنَا بِقَاض وَظِیفَةَ خِدْمَتِهِمَا. فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ، وَأَعِنِّی یَا خَیْرَ مَنِ اسْتُعِینَ بِهِ، وَوَفِّقْنِی یَا أَهْدَی مَنْ رُغِبَ إلَیْهِ، وَلَا تَجْعَلْنِی فِی أَهْلِ الْعُقُوقِ لِلآباءِ وَالأُمَّهاتِ یَوْمَ تُجْزی کُلُّ نَفْس بِمَا کَسَبَتْ وَهُمْ لَایُظْلَمُونَ. أللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ وَذُرِّیَّتِهِ، وَاخْصُصْ أَبَوَیَّ بِأَفْضَلِ مَا خَصَصْتَ بِهِ آبَاءَ عِبَادِکَ الْمُؤْمِنِینَ وَامَّهَاتِهِمْ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ. أللَّهُمَّ لَاتُنْسِنِی ذِکْرَهُمَا فِی أَدْبَارِ صَلَوَاتِی، وَفِی أَناً مِنْ آناءِ لَیْلِی، وَفِی کُلِّ سَاعَة مِنْ سَاعَاتِ نَهَارِی. أللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ، وَاغْفِرْ لِی بِدُعَائِی لَهُمَا، وَاغْفِرْ لَهُمَا بِبِرِّهِمَا بِی مَغْفِرَةً حَتْماً، وَارْضَ عَنْهُمَا بِشَفَاعَتِی لَهُمَا رِضَیً عَزْماً، وَبَلِّغْهُمَا
ص: 316
بِالْکَرَامَةِ مَوَاطِنَ السَّلَامَةِ. أللَّهُمَّ وَإنْ سَبَقَتْ مَغْفِرَتُکَ لَهُمَا فَشَفِّعْهُمَا فِیَّ، وَإنْ سَبَقَتْ مَغْفِرَتُکَ لِی فَشَفِّعْنِی فِیْهِمَا، حَتّی نَجْتَمِعَ بِرَأفَتِکَ فِی دَارِ کَرَامَتِکَ وَمَحَلِّ مَغْفِرَتِکَ وَرَحْمَتِکَ، إنَّکَ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ وَالْمَنِّ الْقَدِیْمِ، وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ.
دعای چهل و هشتم‌

(دعای روز عید قربان)

أللَّهُمَّ هَذَا یَوْمٌ مُبَارَکٌ مَیْمُونٌ، وَالمُسْلِمُونَ فِیْهِ مُجْتَمِعُونَ فِی أَقْطارِ أَرْضِکَ، یَشْهَدُ السَّائِلُ مِنْهُمْ وَالطَّالِبُ وَالرَّاغِبُ وَالرَّاهِبُ، وَأَنْتَ النَّاظِرُ فِی حَوَائِجِهِمْ، فَأَسْأَلُکَ بِجُودِکَ وَکَرَمِکَ وَهَوانِ مَا سَأَلْتُکَ عَلَیْکَ، أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ، وَأَسْأَلُکَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا بِأَنَّ لَکَ

ص: 317
الْمُلْکَ، وَلَکَ الْحَمْدَ، لَاإلهَ إلَّا أَنْتَ، الْحَلِیمُ الْکَرِیمُ، الْحَنَّانُ الْمَنَّانُ، ذُو الْجَلَالِ وَالإِکْرَامِ، بَدِیْعُ السَّمواتِ وَالأَرْضِ، مَهْمَا قَسَمْتَ بَیْنَ عِبَادِکَ الْمُؤْمِنِینَ، مِنْ خَیْر أَوْ عَافِیَة أَوْ بَرَکَة أَوْ هُدیً، أَوْ عَمَل بِطَاعَتِکَ، أَوْ خَیْر تَمُنُّ بِهِ عَلَیْهِمْ، تَهْدِیهِمْ بِهِ إلَیْکَ، أَوْ تَرْفَعُ لَهُمْ عِنْدَکَ دَرَجَةً، أَوْ تُعْطِیْهِمْ بِهِ خَیْراً مِنْ خَیْر الدُّنْیَا وَالآخِرَةِ، انْ تُوَفِّرَ حَظّی وَ نَصیبی مِنْهُ أَسْأَلُکَ اللَّهُمَّ بِأَنَّ لَکَ الْحَمْدَ لَا إلهَ إلَّا أَنْتَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد؛ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ وَحَبِیبِکَ وَصِفْوَتِکَ وَخِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ، وَعَلی آلِ مُحَمَّد الأَبْرارِ الطَّاهِرِینَ الأَخْیَارِ، صَلَاةً لَا یَقْوَی عَلَی إحْصَائِها إلَّا أَنْتَ، وَأَنْ تُشْرِکَنَا فِی صَالِحِ مَنْ دَعَاکَ فِی هَذَا الیَوْمِ مِنْ
ص: 318
عِبَادِکَ الْمُؤْمِنِینَ یَارَبَّ الْعَالَمِینَ، وَأَنْ تَغْفِرَ لَنَا وَلَهُمْ إنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ‌ء قَدِیرٌ. أللَّهُمَّ إلَیْکَ تَعَمَّدْتُ بِحَاجَتِی، وَبِکَ أَنْزَلْتُ الیَوْمَ فَقْرِی وَفاقَتِی وَمَسْکَنَتِی، وَإنِّی بِمَغْفِرَتِکَ وَرَحْمَتِکَ أَوْثَقُ مِنِّی بِعَمَلِی، وَلَمَغْفِرَتُکَ وَرَحْمَتُکَ أَوْسَعُ مِنْ ذُنُوبِی، فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَتَوَلَّ قَضَآءَ کُلِّ حَاجَة هِیَ لِی بِقُدْرَتِکَ عَلَیْهَا، وَتَیْسِیرِ ذلِکَ عَلَیْکَ، وَبِفَقْرِی إلَیْکَ، وَغِنَاکَ عَنِّی؛ فَإنِّی لَمْ أُصِبْ خَیْراً قَطُّ إلّا مِنْکَ، وَلَمْ یَصْرِفْ عَنِّی سُوءاً قَطُّ أَحَدٌ غَیْرُکَ، وَلَاأَرْجُو لِامْرِ آخِرَتِی وَدُنْیَایَ سِوَاکَ. أللَّهُمَّ مَنْ تَهَیَّأَ وَتَعَبَّأ، وَأَعَدَّ وَاسْتَعَدَّ، لِوَفادَة إلَی مَخْلُوق، رَجاءَ رِفْدِهِ وَنَوَافِلِهِ، وَطَلَبِ نَیْلِهِ وَجَائِزَتِهِ، فَإلَیْکَ یَا مَوْلَایَ کَانَتِ الْیَومَ تَهْیِئَتِی وَتَعْبِئَتِی، وَإعْدَادِی
ص: 319
وَاسْتِعْدَادِی، رَجآءَ عَفْوِکَ وَرِفْدِکَ، وَطَلَبِ نَیْلِکَ وَجَائِزَتِکَ. أللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَلَا تُخَیِّبِ الْیَوْمَ ذلِکَ مِنْ رَجَائِی، یَا مَنْ لَا یُحْفِیهِ سَائِلٌ، وَلَایَنْقُصُهُ نائِلٌ، فَإنِّی لَمْ آتِکَ ثِقَةً مِنِّی بِعَمَل صَالِح قَدَّمْتُهُ، وَلَا شَفَاعَةِ مَخْلُوق رَجَوْتُهُ إلَّا شَفَاعَةَ مُحَمَّد وَأَهْلِ بَیْتِهِ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ سَلامُکَ، أَتَیْتُکَ مُقِرّاً بِالْجُرْمِ وَالإِسَاءَةِ إلَی نَفْسِی، أَتَیْتُکَ أَرْجُو عَظِیمَ عَفْوِکَ الَّذِیْ عَفَوْتَ بِهِ عَنِ الْخَاطِئِینَ ثُمَّ لَمْ یَمْنَعْکَ طُولُ عُکُوفِهِمْ عَلَی عَظِیمِ الْجُرْمِ، أَنْ عُدْتَ عَلَیْهِمْ بِالرَّحْمَةِ وَالْمَغْفِرَةِ. فَیَا مَنْ رَحْمَتُهُ وَاسِعَةٌ، وَعَفْوُهُ عَظِیمٌ، یَا عَظِیمُ یَا عَظِیمُ، یَا کَرِیْمُ یَا کَرِیمُ، صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَعُدْ عَلَیَّ بِرَحْمَتِکَ، وَتَعَطَّفْ عَلَیَّ بِفَضْلِکَ،
ص: 320
وَتَوَسَّعْ عَلَیَّ بِمَغْفِرَتِکَ. أللَّهُمَّ إنَّ هَذَا الْمَقَامَ لِخُلَفَائِکَ وَأَصْفِیَآئِکَ وَمَوَاضِعَ أُمَنائِکَ فِی الدَّرَجَةِ الرَّفِیعَةِ الَّتِی اخْتَصَصْتَهُمْ بِهَا، قَدِ ابْتَزُّوهَا وَأَنْتَ الْمُقَدِّرُ لِذَلِکَ، لَایُغَالَبُ أَمْرُکَ، وَلَا یُجَاوَزُ الْمَحْتُومُ مِنْ تَدْبِیرِکَ، کَیْفَ شِئْتَ وَأَنَّی شِئْتَ، وَلِمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ، غَیْرُ مُتَّهَم عَلَی خَلْقِکَ، وَلا لإرَادَتِکَ، حَتَّی عَادَ صَفْوَتُکَ وَخُلَفَاؤُکَ مَغْلُوبِینَ مَقْهُورِینَ مُبْتَزِّیْنَ، یَرَوْنَ حُکْمَکَ مُبَدَّلًا، وَکِتابَکَ مَنْبُوذاً، وَفَرَائِضَکَ مُحَرَّفَةً عَنْ جِهَاتِ أشْرَاعِکَ، وَسُنَنَ نَبِیِّکَ مَتْرُوکَةً. أللَّهُمَّ الْعَنْ أَعْدآءَهُمْ مِنَ الأَوَّلِینَ وَالآخِرِینَ، وَمَنْ رَضِیَ بِفِعَالِهِمْ، وَأَشْیَاعَهُمْ، وَأَتْبَاعَهُمْ أللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد، وَآلِ مُحَمَّد إنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیْدٌ، کَصَلَوَاتِکَ وَبَرَکَاتِکَ
ص: 321
وَتَحِیَّاتِکَ عَلَی أَصْفِیآئِکَ؛ إبْراهِیمَ وَآلِ إبْرَاهِیمَ، وَعَجِّلِ الْفَرَجَ وَالرَّوْحَ وَالنُّصْرَةَ وَالتَّمْکِینَ وَالتَّأْیِیدَ لَهُمْ. أللَّهُمَّ وَاجْعَلْنِی مِنْ أَهْلِ التَّوْحِیدِ وَالإیْمَانِ بِکَ، وَالتَّصْدِیقِ بِرَسُولِکَ، وَالْائِمَّةِ الَّذِینَ حَتَمْتَ طَاعَتَهُمْ مِمَّنْ یَجْرِی ذلِکَ بِهِ وَعَلَی یَدَیْهِ آمِینَ رَبَّ الْعَالَمِینَ. أللَّهُمَّ لَیْسَ یَرُدُّ غَضَبَکَ إلَّا حِلْمُکَ، وَلَا یَرُدُّ سَخَطَکَ إلَّا عَفْوُکَ، وَلَا یُجِیرُ مِنْ عِقَابِکَ إلَّا رَحْمَتُکَ، وَلَایُنْجِیْنِی مِنْکَ إلَّا التَّضَرُّعُ إلَیْکَ وَبَیْنَ یَدَیْکَ، فصَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَهَبْ لَنا یَا إلهِیْ مِنْ لَدُنْکَ فَرَجاً بِالْقُدْرَةِ الَّتِی بِهَا تُحْیِی أَمْوَاتَ الْعِبادِ، وَبِهَا تَنْشُرُ مَیْتَ الْبِلَادِ، وَلَاتُهْلِکْنِی یَا إلهِی غَمّاً حَتَّی تَسْتَجِیْبَ لِیْ، وَتُعَرِّفَنِی الإِجابَةَ فِیْ دُعآئِی، وَأَذِقْنِی طَعْمَ
ص: 322
الْعَافِیَةِ إلی مُنْتَهی أَجَلِی، وَلَاتُشْمِتْ بِی عَدُوِّی، وَلَا تُمَکِّنْهُ مِنْ عُنُقِی، وَلا تُسَلِّطْهُ عَلَیَّ. إلهِی إنْ‌رَفَعْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یَضَعُنِیْ، وَإنْ وَضَعْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یَرْفَعُنِی، وَإنْ أَکْرَمْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یُهِینُنِی، وَإنْ أَهَنْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یُکْرِمُنِی، وَإنْ عَذَّبْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یَرْحَمُنِی، وَإنْ‌أَهْلَکْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یَعْرِضُ لَکَ فِی عَبْدِکَ أَوْ یَسْأَلُکَ عَنْ أَمْرِهِ، وَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّهُ لَیْسَ فِی حُکْمِکَ ظُلْمٌ، وَلَا فِی نِقْمَتِکَ عَجَلَة، وَإنَّمَا یَعْجَلُ مَنْ یَخَافُ الْفَوْتَ، وَإنَّمَا یَحْتَاجُ إلَی الظُّلْمِ الضَّعِیفُ، وَقَدْ تَعَالَیْتَ یَا إلهِی عَنْ ذلِکَ عُلُوّاً کَبِیراً. أللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَلَا تَجْعَلْنِی لِلْبَلاءِ غَرَضاً، وَلَا لِنِقْمَتِکَ نَصَباً، وَمَهِّلْنِی، وَنَفِّسْنِی، وَأَقِلْنِی عَثْرَتِی، وَلَا تَبْتَلِیَنِّی
ص: 323
بِبَلاء عَلَی أَثَرِ بَلاء، فَقَدْ تَری ضَعْفِی وَقِلَّةَ حِیْلَتِی وَتْضَرُّعِی إلَیْکَ، أَعُوذُ بِکَ اللَّهُمَّ الیَوْمَ مِنْ غَضَبِکَ، فصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِهِ وَأَعِذْنِی، وَأَسْتَجِیرُ بِکَ‌الْیَوْمَ مِنْ‌سَخَطِکَ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِهِ وَأَجِرْنِی، وَأَسْأَلُکَ أَمْناً مِنْ عَذَابِکَ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِهِ وَآمِنِّی، وَأَسْتَهْدِیْکَ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِهِ وَاهْدِنِی، وَأَسْتَنْصِرُکَ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِهِ وَانْصُرْنِی، وَأَسْتَرْحِمُکَ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِهِ وَارْحَمْنِی، وَأَسْتَکْفِیکَ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِهِ وَاکْفِنِی، وَأَسْتَرْزِقُکَ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِهِ وَارْزُقْنِی، وَأَسْتَعِینُکَ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِهِ وَأَعِنِّی، وَأَسْتَغْفِرُکَ لِمَا سَلَفَ مِنْ ذُنُوبِی فَصَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِهِ وَاغْفِرْ لِیْ، وَأَسْتَعْصِمُکَ فَصَلِّ عَلی
ص: 324
مُحَمَّد وَآلِهِ وَاعْصِمْنِی؛ فَإنِّی لَنْ أَعُودَ لِشَیْ‌ء کَرِهْتَهُ مِنّیْ إنْ شِئْتَ ذلِکَ، یَارَبِّ یَارَبِّ، یَا حَنَّانُ یَا مَنَّانُ، یَا ذَا الْجَلالِ وَالإکْرامِ، صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ، وَاسْتَجِبْ لِی جَمِیعَ مَا سَأَلْتُکَ، وَطَلَبْتُ إلَیْکَ وَرَغِبْتُ فِیهِ إلَیْکَ، وَأَرِدْهُ، وَقَدِّرْهُ، وَاقْضِهِ، وَأَمْضِهِ، وَخِرْ لِی فِیمَا تَقْضِی مِنْهُ، وَبَارِکْ لِی فِی ذلِکَ، وَتَفَضَّلْ عَلَیَّ بِهِ، وَأَسْعِدْنِی بِمَا تُعْطِینِی مِنْهُ، وَزِدْنِی مِنْ فَضْلِکَ وَسَعَةِ مَا عِنْدَکَ، فَإنَّکَ وَاسِعٌ کَرِیمٌ. وَصِلْ ذَلِکَ بِخَیْرِ الآخِرَةِ وَنَعِیْمِهَا یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ. [ثُمَّ تَدْعُو بِمَا بَدا لَکَ وَتُصَلِّی عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ أَلْفَ مَرَّة. هَکَذَا کَانَ یَفْعَلُ عَلَیْهِ السَّلَام].
از مفاتیح
ص: 325

منابع‌

* قرآن کریم
* مفاتیح الجنان/ شیخ عباس قمی
* نهج البلاغه/ امام علی(ع)
* صحیفه سجادیه/ امام سجاد(ع)
* بحار الانوار/ علامه مجلسی
* میزان الحکمه/ آیت‌الله محمد محمدی ری شهری
* وسایل الشیعه/ شیخ حرّ عاملی
* اصول کافی/ شیخ کلینی
* صحیفه نور/ امام خمینی(ره)
* ادعیه و آداب حرمین/ نشر مشعر
* مناسک حج مطابق با فتاوی حضرت امام خمینی(ره)
* بایدها و نبایدها در سفر حج تمتع/ نشر مشعر
* کنگره سیاسی عبادی سفر حج(مجموعه سخنان و بیانیه‌های حضرت امام خمینی(ره))
* الحج و العمره/ آیت‌الله محمد محمدی ری شهری

ص: 326
* المراقبات/ آیت‌الله میرزا جواد ملکی تبریزی
* رساله لقاء الله/ آیت‌الله میرزا جواد ملکی تبریزی
* اسرار الصلوة/ آیت الله میرزا جواد ملکی تبریزی
* عطش/ زندگی نامه حضرت آیت‌الله سیدعلی قاضی طباطبایی
* اخلاق شُبّر
* سنن النبی/ علامه طباطبایی
* اخلاق معاشرت/ حجت‌الاسلام جواد محدثی
* آیین زندگی(اخلاق کاربردی)/ احمد حسین شریفی
* پند جاوید/ آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی
* شهاب شریعت/ علی رفیعی(علامرودشتی)
* فصلنامه میقات حج/ شماره‌های 30، 31، 35، 36

درباره مركز

بسمه تعالی
هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ
آیا کسانى که مى‌دانند و کسانى که نمى‌دانند یکسانند ؟
سوره زمر/ 9
مقدمه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، از سال 1385 هـ .ش تحت اشراف حضرت آیت الله حاج سید حسن فقیه امامی (قدس سره الشریف)، با فعالیت خالصانه و شبانه روزی گروهی از نخبگان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه، فعالیت خود را در زمینه های مذهبی، فرهنگی و علمی آغاز نموده است.
مرامنامه:
موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان در راستای تسهیل و تسریع دسترسی محققین به آثار و ابزار تحقیقاتی در حوزه علوم اسلامی، و با توجه به تعدد و پراکندگی مراکز فعال در این عرصه و منابع متعدد و صعب الوصول، و با نگاهی صرفا علمی و به دور از تعصبات و جریانات اجتماعی، سیاسی، قومی و فردی، بر مبنای اجرای طرحی در قالب « مدیریت آثار تولید شده و انتشار یافته از سوی تمامی مراکز شیعه» تلاش می نماید تا مجموعه ای غنی و سرشار از کتب و مقالات پژوهشی برای متخصصین، و مطالب و مباحثی راهگشا برای فرهیختگان و عموم طبقات مردمی به زبان های مختلف و با فرمت های گوناگون تولید و در فضای مجازی به صورت رایگان در اختیار علاقمندان قرار دهد.
اهداف:
1.بسط فرهنگ و معارف ناب ثقلین (کتاب الله و اهل البیت علیهم السلام)
2.تقویت انگیزه عامه مردم بخصوص جوانان نسبت به بررسی دقیق تر مسائل دینی
3.جایگزین کردن محتوای سودمند به جای مطالب بی محتوا در تلفن های همراه ، تبلت ها، رایانه ها و ...
4.سرویس دهی به محققین طلاب و دانشجو
5.گسترش فرهنگ عمومی مطالعه
6.زمینه سازی جهت تشویق انتشارات و مؤلفین برای دیجیتالی نمودن آثار خود.

سیاست ها:
1.عمل بر مبنای مجوز های قانونی
2.ارتباط با مراکز هم سو
3.پرهیز از موازی کاری
4.صرفا ارائه محتوای علمی
5.ذکر منابع نشر
بدیهی است مسئولیت تمامی آثار به عهده ی نویسنده ی آن می باشد .

فعالیت های موسسه :
1.چاپ و نشر کتاب، جزوه و ماهنامه
2.برگزاری مسابقات کتابخوانی
3.تولید نمایشگاه های مجازی: سه بعدی، پانوراما در اماکن مذهبی، گردشگری و...
4.تولید انیمیشن، بازی های رایانه ای و ...
5.ایجاد سایت اینترنتی قائمیه به آدرس: www.ghaemiyeh.com
6.تولید محصولات نمایشی، سخنرانی و...
7.راه اندازی و پشتیبانی علمی سامانه پاسخ گویی به سوالات شرعی، اخلاقی و اعتقادی
8.طراحی سیستم های حسابداری، رسانه ساز، موبایل ساز، سامانه خودکار و دستی بلوتوث، وب کیوسک، SMS و...
9.برگزاری دوره های آموزشی ویژه عموم (مجازی)
10.برگزاری دوره های تربیت مربی (مجازی)
11. تولید هزاران نرم افزار تحقیقاتی قابل اجرا در انواع رایانه، تبلت، تلفن همراه و... در 8 فرمت جهانی:
1.JAVA
2.ANDROID
3.EPUB
4.CHM
5.PDF
6.HTML
7.CHM
8.GHB
و 4 عدد مارکت با نام بازار کتاب قائمیه نسخه :
1.ANDROID
2.IOS
3.WINDOWS PHONE
4.WINDOWS
به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی و قرار دادن بر روی وب سایت موسسه به صورت رایگان .
درپایان :
از مراکز و نهادهایی همچون دفاتر مراجع معظم تقلید و همچنین سازمان ها، نهادها، انتشارات، موسسات، مؤلفین و همه بزرگوارانی که ما را در دستیابی به این هدف یاری نموده و یا دیتا های خود را در اختیار ما قرار دادند تقدیر و تشکر می نماییم.

آدرس دفتر مرکزی:

اصفهان -خیابان عبدالرزاق - بازارچه حاج محمد جعفر آباده ای - کوچه شهید محمد حسن توکلی -پلاک 129/34- طبقه اول
وب سایت: www.ghbook.ir
ایمیل: Info@ghbook.ir
تلفن دفتر مرکزی: 09132000109
دفتر تهران: 88318722 ـ 021
بازرگانی و فروش: 09132000109
امور کاربران: 09132000109