7087 حدیث از حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام

مشخصات کتاب

سرشناسه:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان،1393
عنوان و نام پدیدآور:7087 حدیث از حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام/ واحد تحقیقات مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان.
مشخصات نشر دیجیتالی:اصفهان:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان، ۱۳93.
مشخصات ظاهری:نرم افزار تلفن همراه ، رایانه و کتاب
موضوع: احادیث شیعه -- قرن ۱۳ق. ، خاندان نبوت -- احادیث ، خاندان نبوت -- فضایل

از1تا200

حدیث1

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قیلَ لِلعَبدِ الصّالِحِ لُقمانَ : أیُّ النّاسِ أفضَلُ ؟ قالَ : المُؤمِنُ الغَنِیُّ ، قیلَ : الغَنِیُّ مِنَ المالِ ؟ فَقالَ : لا ، ولکِنَّ الغَنِیَّ مِنَ العِلمِ الَّذی إنِ احتیجَ إلَیهِ انتَفَعَ بِعِلمِهِ ، وإنِ استُغنِیَ عَنهُ اکتَفی .
امام علی علیه السلام :به عبد صالح ، یعنی لقمان ، گفته شد: کدام یک از مردمان ، با فضیلت ترند؟ گفت: «مؤمنِ برخوردار» . گفته شد: از مال؟ گفت: «نه ؛ لیکن برخوردار از دانشی که اگر به او محتاج شدند ، از دانشش سود برند و اگر از او بی نیاز شدند، خودش به آن اکتفا کند» .
قصص الأنبیاء : ص 197 ح 248 ، بحار الأنوار : ج 13 ص 421 ح 16 .

حدیث2

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کانَ فیما وَعَظَ بِهِ لُقمانُ ابنَهُ أن قالَ لَهُ : یا بُنَیَّ ، لِیَعتَبِر مَن قَصُرَ یَقینُهُ وضَعُفَت نِیَّتُهُ فی طَلَبِ الرِّزقِ ، إنَّ اللّه َ تَبارَکَ وتَعالی خَلَقَهُ فی ثَلاثَةِ أحوالٍ مِن أمرِهِ ، وآتاهُ رِزقَهُ ، ولَم یَکُن لَهُ فی واحِدَةٍ مِنها کَسبٌ ولا حیلَةٌ ، إنَّ اللّه َ تَبارَکَ وتَعالی سَیَرزُقُهُ فِی الحالِ الرّابِعَةِ . أمّا أوَّلُ ذلِکَ فَإِنَّهُ کانَ فی رَحِمِ اُمِّهِ یَرزُقُهُ هُناکَ فی قَرارٍ مَکینٍ حَیثُ لا یُؤذیهِ حَرٌّ ولا بَردٌ ، ثُمَّ أخرَجَهُ مِن ذلِکَ وأجری لَهُ رِزقاً مِن لَبَنِ اُمِّهِ یَکفیهِ بِهِ ویُرَبّیهِ ویَنعَشُهُ مِن غَیرِ حَولٍ بِهِ ولا قُوَّةٍ ، ثُمَّ فُطِمَ مِن ذلِکَ فَأَجری لَهُ رِزقاً مِن کَسبِ أبَوَیهِ بِرَأفَةٍ ورَحمَةٍ لَهُ مِن قُلوبِهِما ، لا یَملِکانِ غَیرَ ذلِکَ حَتّی أنَّهُما یُؤثِرانِهِ عَلی أنفُسِهِما فی أحوالٍ کَثیرَةٍ حَتّی إذا کَبِرَ وعَقَلَ وَاکتَسَبَ لِنَفسِهِ ضاقَ بِهِ أمرُهُ ، وظَنَّ الظُّنونَ بِرَبِّهِ ، وجَحَدَ الحُقوقَ فی مالِهِ ، وقَتَّرَ عَلی نَفسِهِ وعِیالِهِ مَخافَةَ إقتارِ رِزقٍ وسوءَ یَقینٍ بِالخَلَفِ مِنَ اللّه ِ تَبارَکَ وتَعالی فِی العاجِلِ وَالآجِلِ ، فَبِئسَ العَبدُ هذا یا بُنَیَّ .
امام علی علیه السلام ـ در بیان موعظه های لقمان علیه السلام به پسرش ـ : ای پسرم! کسی که یقینش کم شده و نیّتش در طلبِ روزی ضعیف گشته ، [باید بداند که] خداوند ـ تبارک و تعالی ـ به اراده خود، او را در سه حالتْ آفریده و به او روزی داده است ، که در هیچ یک از آن [حالت]ها کاری از دست او بر نمی آمد. [بنابر این، او باید بداند که ]خداوند ـ تبارک و تعالی ـ او را در حالت چهارم نیز روزی می دهد . حالت اوّل، این است که او در رحم مادرش بود و خداوند عز و جل او را در جایی استوار، روزی رساند ، به طوری که گرما و سرما اذیّتش نکرد. سپس [در حالت دوم] او را از آن جا بیرون آورد و روزیِ او را از راه شیر مادرش جاری ساخت و با این وسیله، او را کفایت کرد و پرورش داد و بی آن که او توان و نیرویی داشته باشد، او را بزرگ کرد. سپس [در حالت سوم] ، او را از شیر گرفت و روزیِ او را در کسب و کار پدر و مادرش قرار داد، و چنان در دل های آنان برای او محّبت و رحمت نهاد که گویی غیر از آن، چیز دیگری ندارند ؛ به طوری که در بسیاری از حالات ، او را بر خودشان مقدّم می داشتند. تا این که [به حالت چهارم رسید و] بزرگ و عاقل شد و برای خودش مشغول کسب و کار گردید . [در این حال ،] عرصه بر او تنگ شد و به پروردگارش بد گمان گشت و همه حقوق خدا را در مالش انکار کرد، و از ترس تنگیِ روزی و بدگمانی به این که خداوند ـ تبارک و تعالی ـ اکنون و در آینده، روزیِ بازماندگانِ او را بدهد ، بر خود و خانوانده اش سخت گرفت . ای پسرم! بدترین بنده، همین است .
الخصال : ص 122 ح 114 ، بحار الأنوار : ج 13 ص 414 ح 5 .

حدیث3

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُلُّ یَومٍ لا یُعصَی اللّه ُ فیهِ فَهُوَ عِیدٌ ؛
امام علی علیه السلام :هر روزی که در آن خداوند نافرمانی نشود ، عید است .
نهج البلاغه ، حکمت 428 .

حدیث4

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
النَّظَرُ إلَی الخُضرَةِ نُشرَةٌ ؛
امام علی علیه السلام :نگاه کردن به سبزه موجب شادابی است .
نهج البلاغه ، حکمت 400 .

حدیث5

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا لِباسَ أجمَلُ مِنَ السَّلامَةِ ؛
امام علی علیه السلام :هیچ لباسی زیباتر از سلامتی نیست .
غرر الحکم و درر الکلم ، ج 6 ، ص 380 .

حدیث6

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِبدَؤوا بِالمِلحِ فی أوَّلِ طَعامِکُم ؛
امام علی علیه السلام :غذا خوردن را با چشیدن نمک آغاز کنید .
وسائل الشیعه ، ج 24 ، ص 404 .

حدیث7

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نِعمَ البَیتُ الحَمّامُ تُذکَرُ فیهِ النّارُ و یَذهَبُ بِالدَّرَنِ ؛
امام علی علیه السلام :چه نیکو جایگاهی است حمّام ؛ یادآور دوزخ است و چرک را از میان می برد .
کتاب من لایحضره الفقیه ، ج 1 ، ص 115 .

حدیث8

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
النَّظیفُ مِنَ الثِّیابِ یُذهِبُ الهَمَّ و الحُزنَ ؛
امام علی علیه السلام :لباس پاکیزه اندوه را می زداید .
همان ، ص 444 .

حدیث9

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَنَظَّفُوا بِالماءِ مِنَ النَّتِنِ الرِّیحِ الَّذی یُتَأذّی مِنهُ ؛
امام علی علیه السلام :خود را با آب از بوی ناخوشایند ، که دیگران را می آزارد ، پاک کنید .
الخصال ، ص 620 .

حدیث10

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَظِّفُوا بُیُوتَکُم من حَوکِ العَنکَبوتِ ؛
امام علی علیه السلام :خانه هایتان را از تار عنکبوت پاک کنید .
قرب الإسناد ، ص 52 .

حدیث11

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الخَطُّ لِسانُ الیَدِ ؛
امام علی علیه السلام :خط ، زبانِ دست است .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 706 .

حدیث12

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِفتَح بَریَةَ قَلمِکَ وَ اسْمِک شَحمَتَهُ و أَیمِنْ قِطَّتَکَ یَجُدْ خَطُّکَ ؛
امام علی علیه السلام :تراشه قلمت را بشکاف و پره آن را ستبر کن و آن را به جانب راست بُرِش بزن تا خطّت زیبا شود .
همان ، ح 2465 .

حدیث13

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أَلِقْ دَواتَکَ و أطِلْ جِلفَةَ قَلَمِکَ و فَرِّج بَینَ السُّطورِ و قَرمِطْ بَینَ الحُروفِ فَإنَّ ذلِکَ أجدَرُ بِصَباحَةِ الخَطِّ ؛
امام علی علیه السلام :دوات خود را لیقه بگذار و نوک قلمت را دراز بتراش و میان خط ها فاصله بگذار و حرف ها را نزدیک هم بنویس ؛ این کار باعث زیبایی خط می شود .
میزان الحکمه ، ح 4729 .

حدیث14

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أحسَنُ الکَلامِ ما زانَهُ حُسنُ النِّظامِ و فَهِمَهُ الخاصُّ وَ العامُّ ؛
امام علی علیه السلام :بهترین گفتار آن است که ترتیب نیک ، بدان آراستگی ببخشد و خاص و عام آن را بفهمند .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 3304 .

حدیث15

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِحذَر کَلامَ مَن لایَفهَمُ عَنکَ ؛ فَإنَّهُ یُضجِرُکَ ؛
امام علی علیه السلام :از سخن گفتن با کسی که گفتارت را نمی فهمد بپرهیز ، که تو را به ستوه می آورَد .
شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 20 ، ص 282 .

حدیث16

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لاتَتَکَلَّمَنَّ إذا لَم تَجِد لِلکَلامِ مَوقِعا ؛
امام علی علیه السلام :وقتی برای گفتار ، زمان مناسبی نمی بینی سخن مگو .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 10274

حدیث17

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیرُ الکَلامِ ما لا یُمِلُّ و لایَقِلُّ ؛
امام علی علیه السلام :بهترین گفتار آن است که نه ملال آور باشد و نه نارسا .
همان ، ح 4969 .

حدیث18

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
جَودَةُ الکَلامِ فِی الاِختصارِ ؛
امام علی علیه السلام :نیکویی گفتار در کوتاه بودن آن است .
المواعظ العددیّه ، ص 55 .

حدیث19

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
آفَةُ الکَلامِ الإطالَةَ ؛
امام علی علیه السلام :آفت سخن ، طولانی کردن آن است .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 3966 .

حدیث20

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیرُ الشِّعرِ ما کانَ مَثَلاً ؛
امام علی علیه السلام :بهترین شعر ، آن است که مَثَل شود .
شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 20 ، ص 336 .

حدیث21

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
السِّواکُ یَجلُو البَصَرَ ؛
امام علی علیه السلام :مسواک کردن مایه روشنایی دیدگان است .
بحار الأنوار ، ج 62 ، ص 145 .

حدیث22

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الجُنودُ عِزُّ الدِّینِ و حُصُونُ الوُلاةِ ؛
امام علی علیه السلام :سربازان ، مایه عزّت دین و دژهای والیان اند .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 1953 .

حدیث23

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
المُجاهِدونَ تُفتَحُ لَهُم أبوابُ السَّماءِ ؛
امام علی علیه السلام :درهای آسمان به روی مجاهدان گشوده می شود .
همان ، ح 1347.

حدیث24

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَیئانِ لایَعرِفُ فَضلَهُما إلاّ مَن فَقَدَهُما : الشَّبابُ وَ العافِیَةُ ؛
امام علی علیه السلام :دو نعمت است که ارزش آن ها را نمی داند ، مگر کسی که آن ها را از دست داده باشد : جوانی و تندرستی .
غرر الحکم و درر الکلم ، ح 5764 .

حدیث25

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لاتَقْسِروا أولادَکُم عَلی آدابِکُم فَإنَّهُم مَخلوقُون َ لِزَمانٍ غَیرِ زَمانِکُم ؛
امام علی علیه السلام :آداب ورسوم خویش را به فرزندانتان تحمیل نکنید ؛ زیرا آنان در روزگاری ، غیر از روزگار شما می زیند .
شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 20 ، ص267 .

حدیث26

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا مُظاهَرَةَ أوثَقُ مِنَ المُشاوَرَةِ ؛
امام علی علیه السلام :هیچ پشتیبانی اطمینان بخش تر از مشورت نیست .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 10694 .

حدیث27

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِستَشِر عَدُوَّکَ العاقِلَ وَاحْذَر رَأیَ صَدیقِکَ الجاهِلِ ؛
امام علی علیه السلام :با دشمن خردمندت مشورت کن ، ولی از رأی دوست نادان خود بیمناک باش .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 2471 .

حدیث28

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیرُ مَن شاوَرتَ ذَوُوالنُّهی وَالعِلمِ و اُولُو التَّجارِبِ و الحَزمِ ؛
امام علی علیه السلام :بهترین کسان برای مشورت ، صاحبان خرد و دانش و افراد با تجربه و دوراندیش اند .
همان ، ح 4990 .

حدیث29

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شاوِر قَبلَ أن تَعزِمَ و فَکِّر قَبلَ أن تُقدِمَ ؛
امام علی علیه السلام :پیش از تصمیم گیری ، مشورت کن و پیش از عمل بیندیش .
همان ، ح 5754 .

حدیث30

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَی المُشیرِ الاِجتِهادُ فِی الرَّأیِ و لَیسَ عَلَیهِ ضَمانُ النُّجحِ ؛
امام علی علیه السلام :مشورت دهنده باید در ارائه نظرش کوشا باشد ، و ضمانت پیروزی بر عهده او نیست .
همان ، ح 6194 .

حدیث31

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أفضَلُ النّاسِ رَأیا مَن لایَستَغنی عَن رَأیِ مُشیرٍ ؛
امام علی علیه السلام :رأی و نظر کسی برتر است که خود را از رأی مشاور بی نیاز نداند .
همان ، ح 3152 .

حدیث32

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن لَم یَصبِر عَلی کَدِّهِ صَبَرَ عَلَی الإفلاسِ ؛
امام علی علیه السلام :هرکس بر رنج کسب وکار صبر نکند ، باید رنج نداری را تحمّل کند .
غرر الحکم و دررالکلم ، ح 8987 .

حدیث33

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَهی [رَسُولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله] أن یُستَعمَلَ أجیرٌ حَتّی یُعلَمَ ما اُجرَتُهُ ؛
امام علی علیه السلام :پیامبر خدا از به کار گرفتن کارگر ، پیش از تعیین مزدش نهی فرمود .
کتاب من لایحضره الفقیه، ج4، ص10.

حدیث34

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِرحَم مَن دُونَکَ یَرحَمکَ مَن فَوقَکَ ؛
امام علی علیه السلام :با فرودست خود مهربان باش تا فرادستت با تو مهربان باشد .
میزان الحکمه ، ح 6960 .

حدیث35

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قُمْ عَن مَجلِسِکَ ِلأبیکَ و مُعَلِّمِکَ و إن کُنتَ أمیرا ؛
امام علی علیه السلام :به احترام پدر و معلّمت از جای برخیز ، گرچه فرمان روا باشی .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 2341 .

حدیث36

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الصَّدَقَةُ و الحَبسُ ذَخیرَتانِ فَدَعُوهُما لِیَومِهِما ؛
امام علی علیه السلام :صدقه و وقف دو ذخیره اند ، آنها را برای روز خودشان (قیامت) وانهید .
دعائم الإسلام ، ج2 ، ص340 .

حدیث37

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
العُلَماءُ أطهَرُ النّاسِ أخلاقا و أقلُّهُم فِی المَطامِعِ أعراقا ؛
امام علی علیه السلام :دانشمندان پاک ترین مردم در خُلق و خوی و کم طمع ترین آنان در خلقت و طبیعت اند .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 2108 .

حدیث38

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إذا ماتَ العالِمُ ثُلِمَ فِی الإسلامِ ثُلمَةٌ لایَسُدُّها شَیءٌ إلی یَومِ القِیامَةِ ؛
امام علی علیه السلام :با مرگ هر دانشمند ، چنان رخنه ای در اسلام پدید می آید که تا روز قیامت هیچ چیز آن را فرو نمی پوشد .
المحاسن ، ج 1 ، ص 364 .

حدیث39

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لاتُؤوا التُّرابَ خَلفَ البابِ فَإنَّهُ مَأوَی الشَّیاطینِ ؛
امام علی علیه السلام :خاکروبه را پشت در منزل نریزید ؛ زیرا جایگاه شیاطین(و میکرب) است .
علل الشرائع ، ج 2 ، ص 583 .

حدیث40

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَلیَکُن نَظَرُک فی عِمارَةِ الأرضِ أبلَغَ مِن نَظَرِکَ فی استِجلابِ الخَراجِ لأِنَّ ذلِکَ لایُدرَکُ إلاّ بِالعِمارَةِ ؛
امام علی علیه السلام به مالک اشتر فرمودند :باید توجّه تو به آباد کردن زمین بیش از توجّه به گرفتن مالیات باشد ؛ زیرا مالیات جز در نتیجه آبادانی فراهم نمی آید .
نهج البلاغه ، نامه 53 .

حدیث41

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنِ ابتَلی بِالقَضاءِ فَلیُواسِ بَینَهُم فِی الإشارَةِ و فِی النَّظَرِ و فِی المَجلِسِ ؛
امام علی علیه السلام :آن که بر مسند قضاوت می نشیند ، باید میان مردم در اشاره و نگاه و نشستن برابری را مراعات کند .
الکافی ، ج 7 ، ص 413 .

حدیث42

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أفضَلُ الخَلقِ أقضاهُم بِالحَقِّ ؛
امام علی علیه السلام :برترین مردم ، داورترینِ آنها به حق است .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 3323 .

حدیث43

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یُقیمُ أمرَ اللّه ِ سُبحانَهُ إلاّ مَن لایُصانِعُ و لایُضارِعُ و لایَتَّبِعُ المَطامِعَ ؛
امام علی علیه السلام :فرمان خدای سبحان را بر پا ندارد جز آن کس که [در حق] مدارا نکند و خود را خوار نسازد و در پی طمع نرود .
نهج البلاغه ، حکمت 110 .

حدیث44

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ثُمَّ اخْتَر لِلحُکمِ بَینَ النّاسِ أفضَلَ رَعِیَّتِکَ فی نَفسِکَ ؛
امام علی علیه السلام به مالک اشتر فرمودند :برای داوری میان مردم ، برترین فرد را از نظر خودت برگزین .
نهج البلاغه ، نامه 53 .

حدیث45

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
العَدلُ أساسٌ بِهِ قِوامُ العالَمِ ؛
امام علی علیه السلام :عدالت شالوده ای است که جهان بر آن استوار است .
میزان الحکمه ، ح 11955 .

حدیث46

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
العَدلُ یُریحُ العامِلَ بِهِ مِن تَقَلُّدِ المَظالِمِ ؛
امام علی علیه السلام :عدالت ، عمل کننده به آن را از به گردن گرفتن حقوق مردم و مظالم آسوده می کند .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 1437 .

حدیث47

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فِی العَدلِ الاقتِداءُ بِسُنَّةِ اللّه ِ و ثَباتُ الدُّوَلِ ؛
امام علی علیه السلام : پیروی از سنّت خدا و پایداری دولت ها نتیجه عدالت است .
میزان الحکمه ، ح 11979 .

حدیث48

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أعدَلُ النّاسِ مَن أنصَفَ عَن قُوَّةٍ ؛
امام علی علیه السلام :عادل ترین مردم کسی است که با داشتن قدرت ، عدالت بورزد .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 3242 .

حدیث49

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أعدَلُ الخَلقِ أقضاهُم بِالحَقِّ ؛
امام علی علیه السلام :عادل ترین مردم کسی است که بیش از همه به حق داوری کند .
میزان الحکمه ، ح 12016 .

حدیث50

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أعدَلُ السِّیرَةِ أن تُعامِلَ النّاسَ بِما تُحِبُّ أن یُعامِلُوکَ ؛
امام علی علیه السلام :عادلانه ترین روش این است که با مردم آن گونه رفتار کنی که دوست داری با تو چنان باشند .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 3170 .

حدیث51

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ اللّه َ یُحِبُّ المُحتَرِفَ الأمینَ ؛
امام علی علیه السلام :به راستی که خداوند پیشه ور امانت دار را دوست دارد .
الکافی ، ج 5 ، ص 113 .

حدیث52

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لاتَطلُب سُرعَةَ العَملِ وَ اطلُبْ تَجویدَهُ ؛ فَإنَّ النّاسَ لایَسألونَ فی «کَمْ فَرَغَ مِنَ العَمَلِ»؟ إنَّما یَسألونَ عَن جَودَةِ صَنعَتِهِ ؛
امام علی علیه السلام :به دنبال سرعت در انجام دادن کار مباش ، بلکه کیفیّت خوب را بجوی . مردم نمی پرسند : «در چند روز کار را به پایان برده است؟» بلکه در پی خوبی و نیکویی محصول کارند .
شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 20 ، ص 267 .

حدیث53

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ الأوطانِ ما لَم یَأمَن فیهِ القُطّانُ ؛
امام علی علیه السلام :بدترین وطن ، وطنی است که ساکنانش در آن ایمن نباشند .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 5712 .

حدیث54

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الجُنُوُد بِإذنِ اللّه ِ حُصُونُ الرَّعیَّةِ وَ زَینُ الوُلاةِ وَ عِزُّالدِّینِ وَ سُبُلُ الأَمنِ وَ لَیسَ تَقُومُ الرَّعِیِّةُ إلاّ بِهِم ؛
امام علی علیه السلام :سربازان ، به اذن خداوند ، دژ مردم ، زینت زمامداران ، مایه عزّت دین و امنیّت اند و کار شهروندان ، جز به آنان استوار نمی شود .
نهج البلاغه ، نامه 53 .

حدیث55

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ البِلادِ بَلَدٌ لا أمنَ فِیهِ ؛
امام علی علیه السلام : بدترین شهرها ، شهری است که در آن ایمنی نباشد .
عیون الحکم و المواعظ ، ح 5253 .

حدیث56

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أمَرَنا رَسوُلُ اللّه صلی الله علیه و آله أن نُلقِیَ أهلَ المَعاصِیَ بِوُجُوهٍ مُکَفَّرَةٍ ؛
امام علی علیه السلام :رسول خدا صلی الله علیه و آله به ما فرمان داد که با اهل گناه با چهره ای درهم کشیده روبه رو شویم .
الکافی ، ج 5 ، ص 95 .

حدیث57

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما مِن لَبَنٍ یَرضَعُ بهِ الصَّبِیُّ أعظَمُ بَرَکَةً عَلَیهِ مِن لَبَنِ اُمِّهِ ؛
امام علی علیه السلام :هیچ شیری برای تغذیه کودک از شیر مادرش با برکت تر نیست .
الکافی ، ج 6 ، ص 40 .

حدیث58

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اُنظُروا مَن یَرضَعُ أولادَکُم فَإنَّ الوَلَدَ یَشِبُّ عَلَیهِ ؛
امام علی علیه السلام :بنگرید که چه کسی فرزندانتان را شیر می دهد ؛ زیرا فرزند بر صفات و سرشت او می تَنَد .
وسائل الشیعه ، ج 21 ، ص 467 .

حدیث59

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لاتَستَرضِعُوا الحَمقاءَ فَإنَّ اللَّبَنَ یَغلِبُ الطِّباعَ ؛
امام علی علیه السلام :زن نابخرد را به دایگی نگیرید ، که شیر بر سرشت ها چیره می شود .
الکافی ، ج 6 ، ص 43 .

حدیث60

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن تَطَبَّبَ فَلْیَتَّقِ اللّه َ وَ لْیَنصَحْ وَلیَجتَهِدْ ؛
امام علی علیه السلام هر که طبابت می کند باید از خدا بترسد و خیرخواه باشد و سعی خود را به کاربرد.
دعائم الاسلام ، ج 2 ، ص 144 .

حدیث61

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
حُسنُ السِّیاسَةِ یَستَدِیمُ الرِّئاسَةَ ؛
امام علی علیه السلام :نیکوییِ سیاست موجب پایندگی ریاست است .
میزان الحکمه ، ح 8998 .

حدیث62

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
رَأسُ السِّیاسَةِ استِعمالُ الرِّفقِ ؛
امام علی علیه السلام :پایه سیاست ، مدارا است .
همان ، ح 9019 .

حدیث63

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مِلاکُ السِّیاسَةِ العَدلُ ؛
امام علی علیه السلام :بنیان سیاست ، عدالت است .
همان ، ح 9016 .

حدیث64

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ثَباتُ الدُّوَلِ بِإقامَةِ سُنَنِ العَدلِ ؛
امام علی علیه السلام :پایداری دولت ها به برپاداشتن راه و رسم دادگری است .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 4715 .

حدیث65

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ سَما إِلَی الرِّیاسَةِ صَبَرَ عَلی مَضَضِ السِّیاسَةِ ؛
امام علی علیه السلام :هر کس بر مسند سیاست نشیند ، باید بر رنج سیاست صبر کند .
میزان الحکمه ، ح 9002 .

حدیث66

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن کَثُرَ جَمیلُهُ أجمَعَ النّاسُ عَلی تَفضیلِهِ ؛
امام علی علیه السلام :آن که رفتار نیکش فراون شود ، مردم بر برتری اش اتّفاق کنند .
عیون الحکم و المواعظ ، ح 8218 .

حدیث67

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
حُسنُ السّیرَةِ جَمال القُدرَةِ و حِصنُ الإمرَةِ ؛
امام علی علیه السلام :رفتار نیکو ، نشان زیبایی قدرت و پناهگاه زمام داری است .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 4847 .

حدیث68

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مِن أماراتِ الدَّولَةِ الیَقظَةُ لِحِراسَةِ الاُمورِ ؛
امام علی علیه السلام :از نشانه های [پایداری] دولت ، هشیاری در سامان دادن کارها است .
همان ، ح 9360 .

حدیث69

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مِن دَلائِلِ الدَّولَةِ قِلَّةُ الغَفلَةِ ؛
امام علی علیه السلام :از نشانه های [پایداری] دولت ، کمیِ غفلت از کارها است .
همان ، ح 9410 .

حدیث70

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إیّاکَ والاِسِئثارَ بِما النّاسُ فیهِ اُسوةٌ ؛
امام علی علیه السلام :بپرهیز از آن که چیزی را به خود مخصوص کنی که مردم همه در آن یکسانند .
نهج البلاغه ، نامه 53 .

حدیث71

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ اللّه َ جَعَلَنی إماما لِخَلقِهِ فَفَرَضَ عَلَیَّ التَّقدیرَ فی نَفسی و مَطعَمی و مَشرَبی و مَلبَسی کَضُعفاءِ النّاسِ ؛
امام علی علیه السلام :خداوند مرا پیشوای خلقش کرده ، و مرا واداشته که بر خود تنگ بگیرم ، و در خوردن و آشامیدن و لباس مانند مستمندان باشم .
الکافی ، ج 1 ، ص 410 .

حدیث72

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِجعَل لِرأسِ کُلِّ أمرٍ مِن أمورِک رأسا مِنهُم ، لایَقهَرُهُ کَبیرُها و لایَتَشتَّتُ عَلَیه کَثیرُها ؛
امام علی علیه السلام :برای سامان دادن به هر یک از کارهایت ، سرپرستی از میان آنان بگمار که بزرگی کار ، او را مقهور خود نسازد و بسیاریِ آن ، آشفته اش نکند .
نهج البلاغه ، نامه 53 .

حدیث73

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لایَکُنْ لَک إلَی النّاسِ سَفیرٌ إلاّ لِسانَک و لاحاجِبٌ إلاّ وَجهَک ؛
امام علی علیه السلام :میان تو و مردم رابطی جز زبانت و پرده ای جز چهره ات نباشد .
نهج البلاغه ، نامه 67 .

حدیث74

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یا کُمَیلُ ما مِن حَرَکَةٍ إلاّ و أنتَ مُحتاجٌ فیها إلی مَعرِفَةٍ ؛
امام علی علیه السلام :ای کمیل! هیچ کاری نیست مگر این که تو در آن نیازمند شناخت هستی .
همان ، ص 171 .

حدیث75

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألزِمِ الحَقَّ مَن لَزِمَهُ مِن القَریبِ و البَعیدِ و کُن فی ذلِکَ صابِرا مُحتَسِبا واقِعا ذلِکَ مِن قَرابَتِکَ و خاصَّتِکَ حَیثُ وَقَعَ ؛
امام علی علیه السلام حق را ، از آنِ هر که بود ، نزدیک یا دور ، بر عهده گیر ؛ در این راه شکیبا باش و آن را به حساب خداوند بگذار ، هر چند این رفتار با نزدیکان و خویشاوندانت باشد .
نهج البلاغه ، نامه 53 .

حدیث76

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أنصِفوا النّاسَ مِن أنفُسِکُم وَاصْبِرُوا لِحَوائجِهِم . . . ولاتُحشِّمُوا أحَدا عَن حاجَتِهِ ولاتَحبِسُوهُ عَن طَلِبَتِهِ ؛
امام علی علیه السلام داد مردم را از خود بستانید و در برآوردن نیازهایشان شکیبا باشید . . . کسی را برای نیازش شرمگین نسازید و از خواسته اش باز مدارید .
نهج البلاغه ، نامه 51 .

حدیث77

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فَاخفِضْ لَهُ جَناحَکَ وألِنْ لَهُم جانِبَکَ وَ ابسُطْ لَهُم وَجَهَکَ و آسِ بَینَهُم فِی اللَّحظَةِ والنَّظرَةِ ؛
امام علی علیه السلام :بال های محبت خود را بر آنان بگستر ، و با آنان نرم خو و گشاده رو باش و مساوات را در توجّه و نگاه مراعات کن .
نهج البلاغه ، نامه 27 .

حدیث78

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَیکَ بِالبَشاشَةِ فَإنَّها حِبالَةُ المَوَدَّةِ ؛
امام علی علیه السلام :بر تو باد به گشاده رویی که گشاده رویی دام دوستی است .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 6101 .

حدیث79

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أمضِ لِکُلِّ یَومٍ عَمَلَهُ فَإنَّ لِکُلِّ یَومٍ ما فیهِ ؛
امام علی علیه السلام :کار هر روز را در همان روز انجام ده ؛ زیرا هر روزی را کاری است [ویژه آن روز] .
نهج البلاغه ، نامه 53 .

حدیث80

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما أیقَنَ بِاللّه ِ مَن لَم یَرعَ عُهُودَهُ و ذِمَّتَهُ ؛
امام علی علیه السلام :به خدا یقین ندارد کسی که عهد و پیمان خود را فرو گذارد .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 9577 .

حدیث81

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
طَلَبُ التَّعاوُنِ عَلی إقامَةِ الحَقِّ دِیانَةٌ و أمانَةٌ ؛
امام علی علیه السلام :درخواست همکاری برای برپا کردن حق ، نشانه دیانت و امانت [داری ]است .
. عیون الحکم والمواعظ ، ح 5563 .

حدیث82

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مِن واجِبِ حُقُوقِ اللّه ِ عَلَی العِبادِ النَّصیحَةُ بِمَبلَغِ جُهدِهِم وَ التَّعاوُنُ عَلی إقامَةِ الحَقِّ بَینَهُم ؛
امام علی علیه السلام :از حقوق واجب خدا بر بندگان ، خیرخواهی به اندازه توان ، و یاری کردن یکدیگر برای برپایی حق در میان خود است .
. نهج البلاغه ، خطبه 216 .

حدیث83

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا إنَّ الذُّلَّ فِی طاعَةِ اللّه ِ أقرَبُ إلَی العِزِّ مِنَ التَّعاوُنِ بِمَعصِیَةِ اللّه ِ ؛
امام علی علیه السلام :آگاه باشید که خواری در راه اطاعت خدا به عزّت نزدیک تر است از یاری کردن یکدیگر برای نافرمانی خدا .
. تحف العقول ، ص 217 .

حدیث84

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الجِهادَ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ فَتَحَهُ اللّه ُ لِخاصَّةِ أولیائِهِ ؛
امام علی علیه السلام :جهاد دری از درهای بهشت است که خداوند آن را بر روی اولیای خاص خود گشوده است .
نهج البلاغه ، خطبه 27 .

حدیث85

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
در وصیت به حسنین علیهماالسلام فرمود : وَاللّه َ اللّه َ فِی الجِهادِ بِأموالِکُم و أنفُسِکُم و ألسِنَتِکُم فی سَبیلِ اللّه ِ ؛
امام علی علیه السلام :خدا را خدا را در باره جهاد با مال و جان و زبان تان در راه خدا .
نهج البلاغه ، نامه 47 .

حدیث86

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لِطالِبِ العِلمِ عِزُّ الدُّنیا و فَوزُ الآخِرَةِ ؛
امام علی علیه السلام :جوینده دانش را ، عزّت دنیا و رستگاری آخرت است .
. غرر الحکم و درر العلم ، ح 7349 .

حدیث87

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
السَّفَرُ مِیزانُ الأخلاقِ ؛
امام علی علیه السلام :سفر ترازوی اخلاق است .
شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 20 ، ص 294 .

حدیث88

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سَلْ عَنِ الرَّفیقِ قَبلَ الطَّریقِ ؛
امام علی علیه السلام :پیش از سفر از هم سفر جویا شو .
. نهج البلاغه ، نامه 31 .

حدیث89

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَقارُ الشَّیبِ نُورٌ و زِینَةٌ ؛
امام علی علیه السلام :وقار پیری ، روشنایی و زیور است .
. غرر الحکم و درر الکلم ، ح 10076 .

حدیث90

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن تَبَیطَرَ فَلیَأخُذِ البَراءَةَ مِن وَلِیِّهِ و إلاّ فَهُوَ لَهُ ضامِنٌ ؛
امام علی علیه السلام :دام پزشک هنگام مداوای دام باید از صاحب آنها برائت نامه (اجازه) بگیرد وگرنه به ازای (صدمه دیدن یا تلف شدن مال) ضامن است .
. الکافی ، ج 7 ، ص 364 .

حدیث91

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَ لْیُرَفِّهْ عَلَی اللاّغِبِ وَلْیَستَأنِ بِالنَّقِبِ و الظّالِعِ ؛
امام علی علیه السلام :و باید شتر خسته را استراحت دهد و آن را ، که آسیب دیده یا از رفتن ناتوان شده ، آرام براند .
نهج البلاغه ، نامه 25 .

حدیث92

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
حَقِّ الوَلَدِ عَلی والِدِهِ أن . . . یُعلِّمَهُ القُرآنَ ؛
امام علی علیه السلام :حق فرزند بر پدر این است که به او قرآن خواندن بیاموزد .
. نهج البلاغه ، حکمت 399 .

حدیث93

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مُروا أولادَکُم بِطَلَبِ العِلمِ ؛
امام علی علیه السلام :فرزندان خود را به آموختن دانش وا دارید .
. میزان الحکمه ، ح 22751 .

حدیث94

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لایَصلَحُ . . . أن یَعِدَ أحدُکُم صَبِیَّهُ ثُمَّ لایَفیَ لَهُ ؛
امام علی علیه السلام :شایسته نیست فردی از شما به کودکش وعده ای دهد و به آن وفا نکند .
. الأمالی ، صدوق ، ص 342 .

حدیث95

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن کانَ لَهُ وَلَدٌ صَبا ؛
امام علی علیه السلام :هر که بچه ای دارد ، بچگی کند (با او کودکانه رفتار کند) .
. الکافی ، ج 6 ، ص 50 .

حدیث96

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا أدَبَ مَعَ غَضَبٍ ؛
امام علی علیه السلام :هنگام خشم نباید تأدیب (تنبیه بدنی) کرد .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 10529 .

حدیث97

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قُوتُ الأجسادِ الطَّعامُ وَ قُوتُ الأرواحِ الإطعامُ ؛
امام علی علیه السلام : غذا خوراک بدن است و خوراک جان ها ، اطعام کردن .
مشکاة الأنوار ، ح 1894 .

حدیث98

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قِوامُ العَیشِ حُسنُ التَّقدِیرِ و مِلاکُهُ حُسنُ التَّدبیرِ ؛
امام علی علیه السلام :پایداری زندگی به برنامه ریزی درست و وسیله رسیدن به آن ، مدیریّت صحیح است .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 6807 .

حدیث99

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
التَّدبیرُ قَبلَ العَمَلِ یُؤمِنُکَ مِنَ النَّدَمِ ؛
امام علی علیه السلام :عاقبت اندیشی پیش از عمل ، تو را از پشیمانی در امان می دارد .
عیون أخبار الرّضا علیه السلام ، ج 2 ، ص 54 .

حدیث100

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اُوصیکُم بِتَقوَی اللّه ِ و نَظمِ أمرِکُم ؛
امام علی علیه السلام :شما را به تقوای الهی و نظم در کارتان سفارش می کنم .
نهج البلاغه ، نامه 47 .

حدیث101

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أدَلُّ شَی ءٍ عَلی غَزارَةِ العَقلِ حُسنُ التَّدبیرِ ؛
امام علی علیه السلام :بزرگ ترین دلیل بر خردمندی ، نیکْ عاقبت نگری است .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 3151 .

حدیث102

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ماضِی یَومِکَ فائِتٌ و آتیهِ مُتَّهَمٌ و وَقتُکَ مُغتَنَمٌ فَبادِر فیهِ فُرصَةَ الإمکانِ ؛
امام علی علیه السلام :دیروزت از دست رفت و به فردایت یقین نیست و امروزت غنیمت است ؛ پس این فرصت به دست آمده را دریاب .
. همان ، ح 9840 .

حدیث103

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أولَی الأشیاءِ أن یَتَعَلَّمَهَا الأحداثُ الأشیاءَ الّتی إذا صارُوا رِجالاً إحتاجُوا إلَیهَا ؛
امام علی علیه السلام :بهترین چیزی که نوجوانان باید فراگیرند ، چیزهایی است که در بزرگ سالیِ خود به آنها نیاز خواهند داشت .
. شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 2 ، ص 333 .

حدیث104

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إذا عاتَبتَ الحَدَثَ فَاترُک لَهُ مَوضِعا مِن ذَنبِهِ لِئلاّ یَحمِلَهُ الإخراجُ عَنِ المُکابَرَةِ ؛
امام علی علیه السلام :هرگاه نوجوانی را سرزنش می کنی ، جایی برای عذرخواهی از گناهش برای او باقی بگذار تا نیافتن راهی برای عذرخواهی ، او را به ستیزه جویی نکشاند .
. همان ، ج 20 ، ص 333 .

حدیث105

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما قَلبُ الحَدَثِ کَالأرضِ الخالِیَةِ ، ما اُلقِیَ فِیها مِن شَی ءٍ قَبِلَتهُ ؛
امام علی علیه السلام :قلب نوجوان ، همچون زمین ناکِشته است که هر چه در آن افکنده شود می پذیرد .
. نهج البلاغه ، نامه 31 .

حدیث106

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الکُتبُ بَساتینُ العُلَماءِ ؛
امام علی علیه السلام :کتاب ها بوستان های دانشمندان اند .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 991 .

حدیث107

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نِعمَ المُحَدِّثُ الکِتابُ ؛
امام علی علیه السلام :چه سخن گوی خوبی است کتاب!
. همان ، ح 991 .

حدیث108

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن تَسَلّی بِالکُتبُ لَم تَفُتهُ سَلوَةٌ ؛
امام علی علیه السلام : کسی که با کتاب آرامش یابد ، هیچ آرامشی را از دست نداده است .
. همان ، ح 8126 .

حدیث109

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَعَلَّمِ العِلمَ وَ اعمَل بِهِ وَانشُرهُ فی أهِلهِ ؛
امام علی علیه السلام :دانش بیاموز و آن را به کار بند و در میان اهلش بپراکن .
. أعلام الدّین ، ص 254 .

حدیث110

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِعلَمُوا أنَّ کَمالَ الدّینِ طَلَبُ الِعلمِ و العَمَلُ بِهِ ؛
امام علی علیه السلام :بدانید که کمال دین در طلب دانش و به کار بستن آن است .
. الکافی ، ج 1 ، ص 30 .

حدیث111

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَجلِسُ العِلمِ رَوضَةُ الجَنَّةِ ؛
امام علی علیه السلام :مجلس دانش ، باغ بهشت است .
. الدرّة الباهره ، ح 35 .

حدیث112

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اُنظُر إلی ما قالَ و لاتَنظُر إلی مَن قالَ ؛
امام علی علیه السلام :به گفته بنگر نه به گوینده آن .
غررالحکم و دررالکلم ، ح5048 .

حدیث113

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن أکثَرَ مُدارَسَةَ العِلمِ لَم یَنسَ ما عَلِمَ و استَفادَ ما لَم یَعلَم ؛
امام علی علیه السلام :هر که بحث علمیِ بسیار کند ، آموخته هایش را از یاد نمی برد و آنچه را که نمی داند ، فرا می گیرد .
. همان ، ح 8916 .

حدیث114

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لافِقهَ لِمَن لایُدیمُ الدَّرسَ ؛
امام علی علیه السلام :آن که آموختن را استمرار نمی بخشد ، از درک دانش بی نصیب است .
. همان ، ح 10552 .

حدیث115

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لاعَمَلَ کَالتَّحقیقِ ؛
امام علی علیه السلام :هیچ کرداری مانند پژوهش نیست .
غررالحکم و دررالکلم ، ح 10483 .

حدیث116

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فَضلُ فِکرٍ و تَفَهُّمٍ أنجَعُ مِن فَضلِ تَکرارٍ و دِراسَةٍ ؛
امام علی علیه السلام :بسیار اندیشیدن و فهمیدن ، سودمندتر است از تکرار بسیار و درس گرفتن .
همان ، ح 6564 .

حدیث117

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَیکُم بِالدِّرایاتِ لابِالرِّوایاتِ ؛
امام علی علیه السلام :بر شما باد به فهمیدن ، نه نقل کردن .
میزان الحکمه ، ح 3355 .

حدیث118

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُلُّ وِعاءٍ یَضیقُ بِما جُعِلَ فیهِ إلاّ وِعاءَ العِلمِ فَإنَّهُ یَتَّسِعُ ؛
امام علی علیه السلام :گنجایش هر ظرفی با آنچه در آن نهند ، تنگ می شود ، جز ظرف دانش که [هر چه در آن نهند] گسترش می یابد .
. نهج البلاغه ، حکمت 205 .

حدیث119

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُنّا فی غَزاةٍ مَعَ رَسولِ اللّه ِ صلی الله علیه و آله فَازدَحَمَ النّاسُ و تَضایَقُوا فِی الطَّریقِ فَأمَرَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله مُنادِیا فَنادی: مَن ضَیَّقَ طَریقا فَلاجِهادَ لَهُ؛
امام علی علیه السلام :در جنگی همراه پیامبر بودیم . مردم ازدحام کردند وراه تنگ شد . پیامبر به شخصی دستور داد تا ندا دهد : «هر کس راه را بند آورد هیچ جهادی نکرده است .»
دعائم الإسلام ، ج 1 ، ص 348 .

حدیث120

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
. . . وَلامالٌ یَلفِتُهُ و لا طَمَعٌ یُذِلُّهُ ، دابَّتُهُ رِجلاهُ و خادِمُهُ یَداهُ ؛
امام علی علیه السلام درباره حضرت عیسی علیه السلام فرمودند :نه مال و ثروتی داشت که او را به خود مشغول گرداند و نه طمعی که به خواری اش اندازد ، مرکب او دو پایش بود و خدمت کارش دو دستش .
. نهج البلاغه ، خطبه 160 .

حدیث121

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الظَّفَرُ بِالحَزمِ و الحَزمُ بِإجالَةِ الرَّ أیِ و الرَّأیُ بِتَحصینِ الأسرارِ ؛
امام علی علیه السلام :پیروزی با دوراندیشی به دست می آید ، و دوراندیشی با تبادل آرا ، و رأی با رازداری.
. نهج البلاغه ، حکمت 48 .

حدیث122

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أصلُ النَّجدَةِ القُوِّةُ و ثَمَرَتُها الظَّفَرُ ؛
امام علی علیه السلام :ریشه دلاوری توان مندی است و میوه اش پیروزی .
. میزان الحکمه ، ح 11354 .

حدیث123

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِستَعمِلْ مَعَ عَدُوِّکَ مُراقَبَةَ الإمکانِ و انتِهازَ الفُرصَةِ ، تَظفَر ؛
امام علی علیه السلام :برای رویارویی با دشمن در انتظار قدرت و لحظه مناسب باش تا پیروز شوی .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 2347 .

حدیث124

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أفضَلُ الأدَبِ ما بَدَأتَ بِهِ نَفسَکَ ؛
امام علی علیه السلام :بهترین ادب آن است که از خود آغاز کنی .
. میزان الحکمه ، ح 369 .

حدیث125

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کَفاک أدَبا لِنَفسِک اِجتنابُ ما تَکرَهُهُ مِن غَیرِک ؛
امام علی علیه السلام :برای تربیت کردن خود همین بس که از آنچه در دیگران نمی پسندی دوری کنی.
نهج البلاغه ، حکمت 412 .

حدیث126

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أفضَلُ الأَدَبِ أنْ یَقِفَ الإنسانُ عِندَ حَدِّهِ ولا یَتَعدّی قَدرَهُ ؛
امام علی علیه السلام :بهترین ادب آن است که انسان در حدّ و مرز خود بماند و از اندازه خویش فراتر نرود.
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 3241 .

حدیث127

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلِّمُوا أنفُسَکُم و أهلیکُم الخَیرَ و أدِّبُوهُم ؛
امام علی علیه السلام : به خود و خانواده خود خوبی بیاموزید و آنان را تربیت کنید .
. میزان الحکمه ، ح 400 .

حدیث128

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
طوبی لِمَن أحسَنَ إلَی الِعبادِ و تَزَوَّدَ لِلمَعادِ ؛
امام علی علیه السلام :خوشا به حال آن که به بندگان خدا نیکی کند و برای آخرت خود زاد و توشه برگیرد .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 5955 .

حدیث129

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کَما تُعینُ تُعانُ ؛
امام علی علیه السلام : آن گونه که یاری می کنی ، یاری می شوی .
. همان ، ح 7209 .

حدیث130

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ أحَبَّ المُؤمنِینَ إلَی اللّه ِ مَن أعانَ المُؤمِنَ الفَقیرَ مِنَ الفَقرِ فی دُنیاهُ و مَعاشِهِ ؛
امام علی علیه السلام :محبوب ترین مؤمن نزد خداوند ، کسی است که مؤمن فقیری را ، در تنگدستی دنیا و گذران زندگی ، یاری رساند .
. تحف العقول ، ص 376 .

حدیث131

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قِوامُ الشَّریعَةِ الأمرُ بِالمَعرُوفِ والنَّهیُ عَنِ المُنکَرِ و إقامَةُ الحُدودِ ؛
امام علی علیه السلام :استواری شریعت ، به امر به معروف و نهی از منکر و برپاداشتن حدود است .
. میزان الحکمه ، ح 12688 .

حدیث132

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
غایَةُ الدِّینِ الأمرُ بِالمَعرُوفِ والنَّهیُ عَنِ المُنکَرِ و إقامَةُ الحُدودِ ؛
امام علی علیه السلام :غایت دین ، امر به معروف و نهی از منکر و برپاداشتن حدود است .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 6373 .

حدیث133

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن تَرَکَ إنکارَ المُنکَرِ بِقَلبِهِ و یَدِهِ و لِسانِهِ فَهُوَ مَیِّتٌ بَینَ الأحیاءِ ؛
امام علی علیه السلام :آن که منکَر را با قلب و دست و زبانش انکار نکند ، مرده ای است میان زندگان .
. تهذیب الأحکام ، ج 6 ، ص 181 .

حدیث134

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما أعمالُ البِرِّ کُلُّها و الجِهادُ فی سَبیلِ اللّه ِ عِندَ الأمرِ بِالمعَروفِ و النَّهی عَنِ المُنکَرِ إلاّ کَنَفثَةٍ فی بَحرٍ لُجِّیٍّ ؛
امام علی علیه السلام :تمام کارهای نیک ، حتّی جهاد در راه خداوند ، در برابر امر به معروف و نهی از منکر ، چون دمیدنی است به دریایی موّاج .
. نهج البلاغه ، حکمت 374 .

حدیث135

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أدّی أمیناً و مَضی رَشیدا و خَلَّفَ فِینا رایَةَ الحَقِّ ؛
امام علی علیه السلام :آن بزرگ ، رسالت خویش را با امانت به انجام رساند و دنیا را ترک کرد ، در حالی که راهنمای ما بود و پرچم حق را در میان ما باقی گذاشت .
. نهج البلاغه ، خطبه 100 .

حدیث136

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَوسَکَتَ الجاهِلُ مَااختَلَفَ النّاسُ ؛
امام علی علیه السلام :اگر نادان خاموشی می گزید ، مردم دچار اختلاف نمی شدند .
. بحار الأنوار ، ج 78 ، ص 81 .

حدیث137

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَیکُم بِالتَّواصُلِ وَالتَّباذُلِ و إیّاکُم و التَّدابُرَ والتَّقاطُعَ ؛
امام علی علیه السلام :بر شما باد به ارتباط و بخشش به یکدیگر و دوری گزیدن از جدایی و پشت کردن به یکدیگر .
نهج البلاغه ، نامه 47 .

حدیث138

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما بَرَأَ اللّه ُ نَسَمَةً خَیرَا مِن مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ؛
امام علی علیه السلام :خداوند آفریده ای بهتر از محمّد نیافریده است .
الکافی ، ج 1 ، ص 440 .

حدیث139

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کانَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله دائِمَ البِشرِ ، سَهلَ الخُلقِ ، لَیِّنَ الجانِبِ ؛
امام علی علیه السلام :پیامبر خدا ، همواره خوش رو ، خوش خو و نرم خو بود .
معانی الأخبار ، ص 83 .

حدیث140

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
و لاتَدفَعَنَّ صُلحا دَعاکَ إلَیهِ عَدُوُّکَ و لِلّهِ فیهِ رِضیً ؛ فَإنَّ فِی الصُّلحِ دَعَةً لِجُنودِکَ و راحَةً من هُمومِکَ و أمنا لِبِلادِکَ ؛
امام علی علیه السلام :اگر دشمن ، تو را به صلح فراخواند و خشنودی خدا در آن بود ، آن را ردّ مکن ؛ زیرا صلح مایه آسایش سپاهیان تو و راحتی خودت از اندوه ها و ایمنی سرزمین تو است .
. نهج البلاغه ، نامه 53 .

حدیث141

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
...فَإن أرَدتَ مُجاهَدَةَ عَدُوِّکَ فَلَن یَصلُحَ لَکَ مِن شیعَتِکَ مَن لَم یَصلُحْ لأِبیکَ لَأَنَّهُم قَومٌ لاوَفاءَ لَهُم، یُورِدُونَکَ ثُمَّ لایُصدِرُونَکَ ؛
امام علی علیه السلام : . . . و اگر بخواهی با دشمنت بجنگی [بدان که] کسانی که شمشیرشان سودی برای پدرت نداشت هرگز برای تو نیز سودی نخواهند داشت؛ زیرا آنان قومی بی وفا هستند که تو را وارد معرکه کارزار می کنند آن گاه برای بیرون آمدن از آن یاری ات نمی کنند .
میزان الحکمه ، ح 10513 .

حدیث142

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَجَدتُ المُسالَمَةَ مالَم یَکُنْ وَهنٌ لِلإسلامِ أنجَعَ مِنَ القِتالِ ؛
امام علی علیه السلام :من صلح را ، تا آن گاه که مایه وهن اسلام نباشد ، کارسازتر از جنگ یافته ام .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 10138 .

حدیث143

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ فاطِمَةَ علیهاالسلام لَم تَزَل مَظلُومَةً ، مِن حَقِّها مَمنوعَةٌ و عَن مِیراثِها مَدفوعَةٌ ؛
امام علی علیه السلام :فاطمه همواره مظلوم و از حق و میراث خود محروم بود .
الأمالی ، طوسی ، ص 155 .

حدیث144

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِرُّ الوالِدَینِ أکبَرُ فَریضَةٍ ؛
امام علی علیه السلام :نیکی به پدر و مادر بزرگ ترین فریضه است .
. همان ، ح 22673 .

حدیث145

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ المَرأَةَ رَیحانَةٌ و لَیسَت بِقَهرَماَنةٍ ؛
امام علی علیه السلام :زن گل است و لطیف ، نه کارگزار و دلیر .
. نهج البلاغه ، نامه 31 .

حدیث146

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تَبتَهِجَنَّ بِخَطَإِ غَیرِکَ فَإنَّکَ لَن تَملِکَ الإصابَةَ أبَدا ؛
امام علی علیه السلام :به خطای دیگران شاد مشو که همیشه از تو درست کاری سر نزند .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 10294 .

حدیث147

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَظِّمُوا أقدارَکُم بِالتَّغافُلِ عَنِ الدَّنِیِّ مِنَ الأُمورِ ؛
امام علی علیه السلام :با بی توجّهی به امور پست ، بر ارزش خود بیفزایید .
. تحف العقول ، ص 224 .

حدیث148

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن لَم یَقهَر حَسَدَهُ کانَ جَسَدُهُ قَبرا لِنَفسِهِ ؛
امام علی علیه السلام : هر که بر حسدش غالب نشود ، بدنش گورجانش خواهد شد .
شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 20 ، ص 258 .

حدیث149

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ أهَنأَ النّاسِ عَیشا مَن کانَ بِما قَسَمَ اللّه ُ لَهُ راضِیا ؛
امام علی علیه السلام :گواراترین زندگی را کسی دارد که از آنچه خداوند نصیب او کرده است خرسند باشد .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 3397 .

حدیث150

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أفضَلُ العَمَلِ ما اُریدَ بِهِ وَجهُ اللّه ِ ؛
امام علی علیه السلام :برترین کارها ، کاری است که برای خدا باشد .
. همان ، ح 2958 .

حدیث151

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لاتَقُل مالا تُحِبُّ أن یُقالَ لَکَ ؛
امام علی علیه السلام :آنچه دوست نداری درباره ات گفته شود ، درباره دیگران مگوی .
. بحار الأنوار ، ج 77 ، ص 132 .

حدیث152

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما عالَ مَنِ اقتَصَدَ ؛
امام علی علیه السلام :هر که میانه روی پیشه سازد ، گرفتار فقر نشود .
نهج البلاغه ، حکمت 140 .

حدیث153

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن ضَنَّ بِعِرضِهِ فَلْیَدَعِ المِراءَ ؛
امام علی علیه السلام :هر که می خواهد آب روی خود را نگاه دارد ، باید از جدال بپرهیزد .
. همان ، حکمت 362 .

حدیث154

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امضِ لِکُلِّ یَومٍ عَمَلَهُ ، فَإنَّ لِکُلِّ یَومٍ ما فیهِ ؛
امام علی علیه السلام :در هر روز کار همان روز را انجام ده ، که هر روز را کاری [ویژه] است .
. همان ، نامه 53 .

حدیث155

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
البِشرُ إسداءُ الصَّنیعَةِ بِغَیرِ مَؤونَةٍ ؛
امام علی علیه السلام :خوش رویی احسانی است بی هزینه .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 1503 .

حدیث156

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نُصحُکَ بَینَ المَلإَِ تَقریعٌ ؛
امام علی علیه السلام :نصیحت کردنت در حضور جمع ، سرکوفت است .
میزان الحکمه ، ح 22171 .

حدیث157

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أرسَلَهُ عَلی حِینِ فَترَةٍ مِنَ الرُّسُلِ و طُولِ هَجعَةٍ مِنَ الاُمَمِ و اعتِزامٍ مِنَ الفِتَنِ وَانتِشارٍ مِنَ الاُمُورِ و تَلَظٍّ مِنَ الحُرُوبِ و الدُّنیا کاسِفَةُ النُّورِ ، ظاهِرَةُ الغُرورِ عَلی حِینِ اصفِرارٍ مِن وَرَقِها و إیاسٍ مِن ثَمَرِها ؛
امام علی علیه السلام :خداوند او را در زمانی فرستاد که روزگاری بود پیامبری برانگیخته نشده بود ، و مردم در خوابی طولانی به سر می بردند ، و فتنه ها بالا گرفته و کارها پریشان شده بود ، و آتش جنگ ها شعله می کشید ، و دنیا بی فروغ و پر از مکر و فریب گشته ، برگ های درخت زندگی به زردی گراییده و از به بار نشستن آن قطع امید شده بود .
نهج البلاغه ، خطبه 89 .

حدیث158

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أرسَلَهُ بِالضِّیاءِ و قَدَّمَهُ فِی الاِصطِفاءِ فَرَتَقَ بِهِ المَفاتِقَ و ساوَرَ بِهِ المُغالِبَ و ذَلَّلَ بِهِ الصُّعُوبَةَ و سَهَّلَ بِهِ الحُزُونَةَ حَتّی سَرَّحَ الظَّلالَ عَن یَمینٍ و شِمالٍ ؛
امام علی علیه السلام :او را با نور فرستاد و در گزینش مقدّم داشت . به واسطه او گسستگی ها را به هم آورد و چیره جو را شکست داد و مشکلات را آسان و ناهمواری ها را هموار کرد تا جایی که گمراهی را از راست و چپ دور کرد .
. میزان الحکمه ، ح 19841 .

حدیث159

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
. . . إلی أن بَعَثَ اللّه ُ سُبحانَهُ مُحَمَّدا رَسولَ اللّه ِ لإِنجازِ عِدَتِهِ و إتمامِ نُبُوَّتِهِ ؛
امام علی علیه السلام :. . . تا این که خداوند سبحان محمّد پیامبر خود را فرستاد تا وعده خویش را به انجام رساند و سلسله نبوتش را کامل کند .
. نهج البلاغه ، خطبه 1 .

حدیث160

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
رَجَبٌ شَهری و شَعبانُ شَهرُ رَسُولِ اللّه ِ ؛
امام علی علیه السلام :رجب ماه من و شعبان ماه رسول خدا است .
. مصباح المتهّجد ، ص 797 .

حدیث161

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
صَومُ شَعبانَ یَذهَبُ بِوَسواسِ الصَّدرِ وَ بَلابِلِ القَلبِ ؛
امام علی علیه السلام :روزه ماه شعبان ، وسواس دل و پریشانی های جان را از بین می برد .
. الخصال ، ص 612 .

حدیث162

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیرُ النّاسِ رَجُلٌ حَبَسَ نَفسَهُ فِی سَبیلِ اللّه ِ یُجاهِدُ أعداءَهُ یَلتَمِسُ المَوتَ أوِ القَتلَ فی مَصافِّهِ ؛
امام علی علیه السلام :بهترین مردم کسی است که در راه خدا خویشتن داری می کند و با دشمنان او به نبرد برمی خیزد ، و مرگ یا کشته شدن در میدان نبرد را آرزو می کند .
مستدرک الوسائل ، ج 11 ، ص 17 .

حدیث163

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
و بِمَهدیِّنا تَنقَطِعُ الحُجَجُ فَهُوَ خاتِمُ الأئمَّةِ و مُنقِذُ الاُمَّةِ و مُنتَهَی النُّورِ و غامِضُ السِّرِّ ؛
امام علی علیه السلام :با مهدی ما حجّت ها گسسته می شود . او پایان بخش سلسله امامان ، نجات بخش امّت و اوج نور و راز نهان است .
همان ، ج 77 ، ص 300 .

حدیث164

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
المَهدیُّ رَجُلٌ مِنّا مِن وُلدِ فاطِمَةَ ؛
امام علی علیه السلام :مهدی مردی است از ما ، از نسل فاطمه .
. میزان الحکمه ، ح 1165 .

حدیث165

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنتَظِرُوا الفَرَجَ و لاتَیأَسوا مِن رَوحِ اللّه ِ ؛
امام علی علیه السلام :در انتظار فرج باشید و از رحمت خدا نومید نشوید .
بحار الأنوار ، ج 52 ، ص 123 .

حدیث166

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
المُنتَظِرُ لأِمرِنا کَالمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فی سَبیلِ اللّه ِ ؛
امام علی علیه السلام :آن که منتظر فرج ما است، همچون کسی است که در راه خدا در خون خود تپیده باشد.
کمال الدّین ، ص 645 .

حدیث167

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أصحابُ المَهدِیِّ شَبابٌ لاکُهُولَ فیهِم ؛
امام علی علیه السلام :یاران مهدی جوان اند و میان سالی در میان آنان نیست .
الغیبة ، طوسی ، ص 476 .

حدیث168

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إذا نادی مُنادٍ مِنَ السَّماءِ : «إنَّ الحَقَّ فی آلِ مُحَمّدٍ» فَعِندَ ذلِکَ یَظهَرُ المَهدِیُّ عَلی أفواهِ النّاسِ و یَشرَبونَ حُبَّهُ فلایَکونُ لَهُم ذِکرٌ غَیرُهُ ؛
امام علی علیه السلام : .هرگاه آواز دهنده ای از آسمان آواز داد که . «همانا حق در میان خاندان محمّد است» ، در آن هنگام نام مهدی بر سر زبان های مردم می افتد و از جام محبّت او می نوشند و جز نام او بر زبان ندارند .
کنزالعمّال ، ح 39665 .

حدیث169

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
صِیامُ القَلبِ عَنِ الفِکرِ فِی الآثامِ أفضَلُ مِن صِیامِ البَطنِ عَنِ الطَّعامِ ؛
امام علی علیه السلام : روزه دل ، اندیشیدن به گناهان ، برتر است از روزه شکم ؛ یعنی غذا خوردن .
. میزان الحکمه ، ح 10948 .

حدیث170

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَیکُم فی شَهرِ رَمَضانَ بِکَثرَةِ الاِستِغفارِ و الدُّعاءِ ؛
امام علی علیه السلام :بر شما باد در ماه رمضان به بسیاریِ استغفار و دعا .
. الکافی ، ج 4 ، ص 88 .

حدیث171

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَاللّه ِ لاَبنُ أبیطالِبٍ آنَسُ بِالمَوتِ مِنَ الطِّفلِ بِثَدیِ اُمِّهِ ؛
امام علی علیه السلام :به خدا سوگند که پسر ابوطالب با مرگ مأنوس تر است تا کودک به پستان مادرش .
. نهج البلاغه ، خطبه 5 .

حدیث172

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لاتَعزِم عَلی مالَم تَستَبِنِ الرُّشدُ فِیهِ ؛
امام علی علیه السلام :تصمیم به انجام دادن کاری که درستی آن برایت روشن نیست مگیر .
. میزان الحکمه ، ح 12922 .

حدیث173

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سَلامَةُ الدّینِ وَالدُّنیا فی مُداراةِ النّاسِ ؛
امام علی علیه السلام :سلامتی دین و دنیا در مدارا کردن با مردم است .
. غررالحکم و دررالکم ، ح 5610 .

حدیث174

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الفِکرُ فِی الخَیرِ یَدعُو إلَی العَمَلِ بِهِ ؛
امام علی علیه السلام :اندیشیدن به خوبی ها آدمی را به انجام دادن آنها بر می انگیزد .
. میزان الحکمه ، ح 16179 .

حدیث175

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
دَعِ المُماراةَ و مُجاراةَ مَن لاعَقلَ لَهُ و لاعِلمَ ؛
امام علی علیه السلام : ستیز و بگو مگوی با بی خردِ بی دانش را واگذار .
الأمالی ، طوسی ، ص 8 .

حدیث176

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أجمِلُوا فِی الخِطابِ تَسمَعُوا جَمیلَ الجَوابِ ؛
امام علی علیه السلام :با مردم زیبا سخن بگویید تا پاسخ زیبا بشنوید .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 2568 .

حدیث177

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
حُسنُ الظَّنِّ یُخَفِّفُ الهَمَّ و یُنجی مِن تَقَلُّدِ الإثمِ ؛
امام علی علیه السلام :خوش بینی ، اندوه را می کاهد و از افتادن در بند گناه می رهاند .
. همان ، ح 4823 .

حدیث178

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إقبَل عُذرَ أخیکَ و إنْ لَم یَکُن لَهُ عُذرٌ ، فَالْتَمِس لَهُ عُذرا ؛
امام علی علیه السلام :عذر برادرت را بپذیر و اگر عذری نداشت ، عذری برایش بتراش .
. بحار الأنوار ، ج 74 ، ص 165 .

حدیث179

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سَیِّئَةٌ تَسوؤُکَ خَیرٌ عِندَ اللّه ِ مِن حَسَنَةٍ تُعجِبُکَ ؛
امام علی علیه السلام :گناهی که اندوهگین ات کند ، نزد خدا بهتر است از کار نیکی که به خودپسندی گرفتارت سازد .
. نهج البلاغه ، حکمت 46 .

حدیث180

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إرحَم مَن دُونَکَ ، یَرحَمْکَ مَن فَوقَکَ ؛
امام علی علیه السلام :به فرودست خود رحم کن ، تا فرادستت بر تو رحم آورد .
. غررالحکم و دررالکلم ، ح 2422 .

حدیث181

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الحَقَّ لایُعرَفُ بِالرِّجالِ إعرِفِ الحَقَّ تَعرِف أهلَهُ ؛
امام علی علیه السلام :حق با شخصیّت ها شناخته نمی شود ؛ حقّ را بشناس تا اهل آن را بشناسی .
. روضة الواعظین، ص 31 .

حدیث182

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شِرارُکُم المَشّاؤونَ بِالنَّمیمَةِ ، المُفَرِّقُونَ بَینَ الأحِبَّةِ ؛
امام علی علیه السلام :بدترین شما سخن چینان و تفرقه اندازان میان دوستان اند .
. الکافی ، ج 2 ، ص 369 .

حدیث183

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما عُمِرَ مَجلِسٌ بِالغِیبَةِ إلاّخَرِبَ مِنَ الدِّینِ ؛
امام علی علیه السلام :مجلسی که با غیبت آباد شود ، دین در آن تباه می شود .
. بحار الأنوار ، ج 75 ، ص 259 .

حدیث184

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أربَعَةٌ مِن قُصُورِ الجَنَّةِ فِی الدُّنیا: المَسجِدُ الحَرامِ و مَسجِدُ الرَّسولِ و مسَجِدُ بَیتِ المَقدِسِ و مَسجِدُ الکُوفَةِ ؛
امام علی علیه السلام :چهار قصر از قصرهای بهشت در دنیا هستند : مسجدالحرام ، مسجد الرسول ، مسجد بیت المقدّس و مسجد کوفه.
بحار الأنوار ، ج 99 ، ص 380 .

حدیث185

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما هُوَ عِیدٌ لِمَن قَبِلَ اللّه ُ صِیامَهُ و شَکَرَ قِیامَهُ ؛
امام علی علیه السلام :امروز تنها عید کسی است که خداوند روزه اش را پذیرفته و شب زنده داری اش را سپاس گزارده است .
. نهج البلاغه ، حکمت 428 .

حدیث186

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا و إنَّ هذا الیَومَ یَومٌ جَعَلَهُ اللّه ُ لَکُم عِیدا و جَعَلَکُم لَهُ أهلاً ، فَاذکُرُوا اللّه َ یَذکُرکُم وَ ادْعُوهُ یَستَجِب لَکُم ؛
امام علی علیه السلام :امروز روزی است که خداوند آن را برای شما عید قرار داد و شما را نیز شایسته آن ساخت ؛ پس به یاد خدا باشید تا او نیز به یاد شما باشد و او را بخوانید تا خواسته هایتان را اجابت کند .
. کتاب من لایحضره الفقیه ، ج 1 ، ص 517 .

حدیث187

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مِنَ الذُّنوبِ ذُنوبٌ لاتُغفَرُ إلاّ بِعَرَفَاتٍ ؛
امام علی علیه السلام :برخی از گناهان جز در عرفات بخشوده نمی شوند .
. دعائم الاسلام ، ج 1 ، ص 294 .

حدیث188

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَللّهُمَّ إنّی أسألُکَ الأمانَ الأمانَ یَومَ لایَنفَعُ مالٌ و لابَنونَ إلاّ مَن أتَی اللّه َ بِقَلبٍ سَلیمٍ ؛
امام علی علیه السلام :خدایا! از تو امان می طلبم در آن روزی که نه مال و ثروت به کار می آید و نه فرزندان ، مگر کسی که با دلی پاک به سوی خدا بیاید .
. همان ، ج 94 ، ص 109 .

حدیث189

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الحاجُّ والمُعتَمِرُ وفَدُ اللّه ِ و حَقٌّ عَلَی اللّه ِ أن یُکرِمَ وَفدَهُ و یَحبُوَهُ بِالمَغفِرَةِ ؛
امام علی علیه السلام :حج گزار و عمره گزار میهمان خدایند ، و بر خدا است که مهمانش را گرامی بدارد و او را با مغفرت خویش در میان گیرد .
. تحف العقول ، ص 123 .

حدیث190

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
و حَجُّ البَیتِ و العُمرَةُ فَإنَّهُما یَنفِیانِ الفَقرَ و یُکَفِّرانِ الذَّنبَ و یُوجِبانِ الجَنَّةَ ؛
امام علی علیه السلام :حجّ و عمره فقر را از بین می برد ، گناهان را پاک و بهشت را واجب می کند .
. همان ، ص 149 .

حدیث191

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِرُّ الوالِدَینِ أکبَرُ فَریضَةٍ؛
امام علی علیه السلام : نیکی به پدر و مادر، بزرگ ترین فریضه است.
غررالحکم و دررالحکلم، ح 4423.

حدیث192

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن تَرَکَ الجُمُعَةَ ثَلاثا متَتَابِعَةً لِغَیرِ عِلَّةٍ کُتِبَ مُنافِقا ؛
امام علی علیه السلام :هر کس سه جمعه پی در پی و بدون علّت نماز جمعه را ترک کند ، در زمره منافقان است .
. مستدرک الوسائل ، ج 6 ، ص 9 .

حدیث193

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ عزَّوَجَلَّ یُحِبُّ المُحْتَرِفَ الاَْمینَ؛
خداوند انسان شاغل امین را دوست دارد.

کافی، ج 5، ص 113، ح 1

حدیث194

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ یُحِبُّ الْمُتَواضِعینَ؛
خداوند متواضعان را دوست دارد.

تحف العقول، ص 143

حدیث195

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ یُحِبُّ الْعَقْلَ الْقَویمَ وَالْعَمَلَ الْمُسْتَقیمَ؛
خداوند عقل استوار و کردار معتدل را دوست دارد.

غررالحکم، ح 3410

حدیث196

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ یُحِبُّ اَنْ تَـکونَ نِیَّةُ الاِْنْسانِ لِلنّاسِ جَمیلَةً، کَما یُحِبُّ اَنْ تَکونَنِیَّتُهُ فی طاعتِهِ قَویَّةً غَیرَ مَدخولَةٍ؛
خداوند دوست دارد که انسان نسبت به دیگران خوش نیت باشد، چنانکه دوستدارد نیتش در اطاعت از او محکم و خالص باشد.

غررالحکم، ح 3703

حدیث197

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ یُحِبُّ الْمَرءَ الْمُسْلِمَ الَّذی یُحِبُّ لأَِخیهِ ما یُحِبُّ لِنَفْسِهِ وَ یَکْرَهُ لَهُما یَکْرَهُ لِنَفْسِهِ وَ یُناصِحُهُ الولایةَ وَ یَعرِفُ فَضلی و یَطَأُ عَقِبی وَ یَنظُرُ عاقِبَتی؛
خداوند دوست دارد مسلمانی را که آنچه برای خود می خواهد، برای برادر دینی اشنیز می خواهد و آنچه برای خود نمی پسندد، برای برادر دینی اش نیز نمی پسندد و او رابه ولایت ما سفارش می کند و فضیلت مرا می شناسد و پا جای پای من می گذارد و درسرانجام کار من می اندیشد.

محاسن، ج 1، ص 72

حدیث198

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
طَبیبٌ دَوّارٌ بِطِبِّهِ قَدْ اَحْکَمَ مَراهِمَهُ وَ اَحْمی(اَمْضی) مَواسِمَهُ یَضَعُ ذلِکَ حَیْثُ الْحَاجَةُ اِلَیْهِ مِنْ قُلوبٍ عَمْیٍ وَ آذانٍ صُمٍّ وَ اَلْسِنَةٍبُکْمٍ مُتَتَبِّعٌ بِدَوائِهِ مَواضِعَ الْغَفْلَةِ وَ مَواطِنَ الْحَیْرَةِ... ؛
پیامبر صلی الله علیه و آله پزشکی بودند که با دانش خود، همواره در میان مردم می گشتند،مرهم هایشان را به خوبی فراهم و ابزار کارشان را آماده می ساختند و آنها را هرجا که لازمبود، می گذاردند، در دل های کور و گوش های کر و زبان های گنگ. غفلتگاه ها وجایگاه های

نهج البلاغه، از خطبه 108

حدیث199

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَ هُوَ خاتَمُ النَّبیّینَ، اَجْوَدُ النّاسِ کَفّا وَ اَرْحَبُ النّاسِ صَدْرا وَ اَصْدَقُالنّاسِ لَهْجَةً وَ اَوْفَی النّاسِ ذِمَّةً وَ اَلـْیَنُهُمْ عَریکَةً وَ اَکْرَمُهُمْ عِشْرَةً مَنْ رَآهُ بدیهَةً هابَهُوَ مَنْ خالَطَهُ مَعْرِفَةً اَحَبَّهُ یَقولُ ناعِتُهُ: لَمْ اَرَ قَبْلَهُ وَ لا بَعْدَهُ مِثْلَهُ؛
او که خاتم پیامبران بود، بخشنده ترین، پرحوصله ترین، راستگوترین، پایبندترینمردم به عهد و پیمان، نرم خوترین و خوش مصاحبت ترین مردم بود، هر کسبدون سابقه قبلی او را می دید، هیبتش او را می گرفت و هر کس با او معاشرت می نمودو او را می شناخت دوستدارش می شد و هر کس می خواست او را تعریف کند،می گفت: نظیر او را پیش از او و پس از او ندیده ام.

بحارالأنوار، ج 16، ص 190

حدیث200

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کانَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله لَیَسُرُّ الرَّجُلَ مِنْ اَصحابِهِ اِذا رَآهُ مَغْمومابِالْمُداعَبَةِ وَ کانَ صلی الله علیه و آلهیَقولُ: اِنَّ اللّه َ یُبْغِضُ الْمُعَبِّسَ فی وَجْهِ اِخْوانِهِ؛
هرگاه رسول اکرم صلی الله علیه و آله یکی از اصحاب خود را غمگین می دیدند، با شوخی او را خوشحال می کردند و می فرمودند: خداوند، کسی را که با برادران (دینی) اش باترشرویی و چهره عبوس روبرو شود، دشمن می دارد.

رسائل شهید ثانی، ص 326

از201تا400

حدیث201

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کانَ صلی الله علیه و آله لا یَذُمُّ اَحَدا وَ لا یُعَیِّرُهُ وَ لا یَطْلُبُ عَثَراتِهِ وَ لا عَوْرَتَهُ وَ لایَتَـکَلَّمُ اِلاّ فیما رَجا ثَوابَهُ؛
رسول خدا صلی الله علیه و آله، هرگز بدگویی کسی را نمی کردند، سرزنش نمی نمودند و در پیلغزش ها و اسرار دیگران نبودند و [درباره دیگران]، چیزی جز خیر (خوبی) نمی گفتند.

عیون اخبار الرضا، ج 2، ص 284

حدیث202

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کانَ النَّبیُّ صلی الله علیه و آله اِذا سُئِلَ شَیئا فَاِذا اَرادَ اَنْ یَفْعَلَهُ قالَ: نَعَم وَ اِذا اَراد اَنْلا یَفْعَلَ سَکَتَ و کانَ لا یَقول لِشَی ءٍ لا... ؛
هرگاه از رسول اکرم صلی الله علیه و آله چیزی تقاضا می شد، اگر ایشان آن را می خواستند انجامدهند، می فرمودند: بله و اگر نمی خواستند انجام دهند، سکوت می نمودند و هیچ گاهایشان برای چیزی نه نمی گفتند.

بحارالأنوار، ج 93، ص 327

حدیث203

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کانَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله لا یُؤْثِرُ عَلَی الصَّلاةِ عَشاءً وَ لا غَیْرَهُ وَ کانَ اِذادَخَلَ وَقْتُها کَاَنـَّهُ لا یَعْرِفُ اَهْلاً وَ لا حَمیما؛
رسول اکرم صلی الله علیه و آله چیزی مثل شام و غیر آن را بر نماز مقدم نمی داشتند و هنگامی کهوقت نماز می رسید، گویی که هیچ یک از اهل خانه و دوستان را نمی شناختند.

مجموعه ورام، ج 2، ص 78

حدیث204

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُنّا اِذَا احْمَرَّ الْبَاْسُ وَ لَقِیَ القَومُ الْقَوْمَ اتَّقَیْنا بِرَسولِ اللّه ِ صلی الله علیه و آله فَما یَکونُاَحَدٌ اَقْرَبَ اِلَی الْعَدُوِّ مِنْهُ ؛
وقتی که آتش جنگ بر افروخته می شد و دو لشکر به هم می رسیدند، به پیامبرپناهنده می شدیم و کسی نبود که از آن حضرت به دشمن نزدیک تر باشد.

مکارم الاخلاق، ص 18

حدیث205

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ حَسُنَتْ خَلیقَتُهُ طابَتْ عِشْرَتُهُ؛
هر کس خوش اخلاق باشد، زندگی اش پاکیزه و گوارا می گردد.

غررالحکم، ح8153

حدیث206

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنَّظیفُ مِنَ الثِّیابِ یُذْهِبُ الْهَمَّ وَالْحُزْنَ وَهُوَ طَهورٌ لِلصَّلاةِ؛
لباس پاکیزه غم و اندوه را می برد و موجب پاکیزگی نماز است.

کافی، ج6 ، ص 444، ح 14

حدیث207

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنِ اطَّرَحَ الْحِقْدَ اسْتَراحَ قَلْبُهُ وَ لُبُّهُ؛
هر کس کینه را از خود دور کند، قلب و عقلش آسوده می گردد.

غررالحکم، ح 8584

حدیث208

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنِ اقْتَصَرَ عَلی بُلْغَةِ الْکَفافِ فَقَدِ انْتَظَـمَ الرّاحَةَ وَ تَبَوَّاَ خَفْضَ الدَّعَةِ؛
هر کس به اندازه ای که او را کفایت می کند، قناعت کند، به آسایش و نظم می رسد و درآسودگی و رفاه منزل می گیرد.

نهج البلاغه، حکمت 371

حدیث209

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ غَضَّ طَرْفَهُ اَراحَ قَلْبَهُ؛
هر کس چشم خود را [از نامحرم] فرو بندد، قلبش راحت می شود.

غررالحکم، ح 9122

حدیث210

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَصْلُ الْعَقْلِ القُدَرةُ وَ ثَمَرَتُها السُّرورُ؛
ریشه عقل، قدرت است و میوه آن شادی.

بحارالأنوار، ج 78، ص 7، ح 59

حدیث211

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَغَرَّبْ عَنِ الأَْوْطانِ فی طَـلَبِ الْعُلا وَسافِرْ فَفِی الأَْسْفارِ خَمْسُ فَوائِدَتَفَرُّجُ هَمٍّ وَاکْتِسابُ مَعیشَةٍ وَعِلْمٌ وَآدابٌ وصُحْبَةُ ماجِدٍ؛
برای کسب بلند مرتبگی از وطن خود دور شو و سفر کن که در مسافرت پنج فایده است:برطرف شدن اندوه، بدست آوردن روزی و دانش و آداب زندگی، و هم نشینی با بزرگواران.

مستدرک الوسائل، ج 8، ص 115، ح9199

حدیث212

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا اَحَبَّ اللّه ُ عَبْدا زَیَّنَهُ بِالسَّکینَةِ وَ الْحِلْمِ؛
هرگاه خداوند بنده ای را دوست بدارد، او را به آرامش و بردباری زینت می بخشد.

غررالحکم، ح 4099

حدیث213

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَهْنَی الْعَیْشِ اطِّراحُ الْکُلَفِ؛
گواراترین زندگی، رها کردن تکلّف ها (تجمّلات) است.

غررالحکم، ح 2964

حدیث214

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
حُسْنُ الظَّنِّ راحَةُ الْقَلْبِ وَ سَلامَةُ الدّینِ؛
خوش گمانی، مایه آسایش قلب و سلامت دین است.

غررالحکم، ح 4816

حدیث215

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ وَثِقَ بِاَنَّ ما قَدَّرَ اللّه ُ لَهُ لَنْ یَفوتَهُ اسْتَراحَ قَلْبُهُ؛
هر کس اطمینان داشته باشد که آنچه خداوند برایش تقدیر کرده است به او می رسد،دلش آرام می گیرد.

غررالحکم، ح 8763

حدیث216

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَوَقُّعُ الْفَرَجِ اِحدَی الرّاحَتَیْنِ؛
انتظار گشایش، یکی از دو آسایش است.

غررالحکم، ح 4578

حدیث217

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أَبْلَغُ ماتَسْتَدِرُّ بِهِ الرَّحْمَةَ أَنْ تُضْمِرَ لِجَمیعِ النّاسِ الرَّحْمَةَ؛
مؤثّرترین وسیله جلب رحمت خدا این است که خیرخواه همه مردم باشی.

غررالحکم، ح 3353

حدیث218

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ أَصْلَحَ فیما بَیْنَهُ وَبَیْنَ اللّه ِ أَصْلَحَ اللّه ُ فیما بَیْنَهُ وَبَیْنَ النّاسِ؛
هر کس رابطه اش را با خدا اصلاح کند، خداوند رابطه او را با مردم اصلاح خواهد نمود.

بحارالأنوار، ج 71، ص 366، ح 12

حدیث219

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَإیّاکَ ... اَنْ تَعِدَهُم فَتُتبِعَ مَوعِدَکَ بِخُلفِکَ... فَاِنَّ الخُلفَ یوجبُ المَقتَعِندَ اللّه ِ وَ النّاسِ؛
بپرهیز از خلف وعده که آن موجب نفرت خدا و مردم از تو می شود.

نهج البلاغه، از نامه 53

حدیث220

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ سُبْحانَهُ فَرَضَ فی أمْوالِ الاَْغْنیاءِ اَقْواتَ الْفُقَراءِ فَما جاعَ فَقیرٌاِلاّ بِما مُتِّعَ بِهِ غَنیٌّ، وَ اللّه ُ تَعالی سائِلُهُمْ عَنْ ذلِکَ؛
خداوند سبحان غذای فقرا را در اموال ثروتمندان قرار داده است، پس هیچ فقیری در دنیا گرسنگی نمی کشد مگر این که ثروتمندی حق او را نداده باشد و خداوند از اغنیادر این باره خواهد پرسید.

نهج البلاغه صبحی صالح، حکمت 328

حدیث221

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَفْضَلُ الشَّفاعاتِ اَنْ تَشْفَعَ بَیْنَ اثْنَینِ فی نِکاحٍ حَتّی یَجْمَعَ اللّه ُ بَیْنَهُما؛
بهترین وساطت، وساطت میان دو نفر برای ازدواج است تا این که خداوند آن دو را بهیکدیگر برساند.

وسائل الشیعه، ج 20، ص 45، ح 2

حدیث222

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ کَثُرَتْ نِعَمُ اللّه ِ عَلَیْهِ کَثُرَتْ حَوائِجُ النّاسِ اِلَیْهِ، فَاِنْ قامَ فیها بِمااَوْجَبَ اللّه ُ سُبْحانَهُ عَلَیْهِ فَقَدْ عَرَّضَها لِلدَّوامِ وَ اِنْ مَنَعَ ما اَوْجَبَ اللّه ُ سُبْحانَهُ فیها فَقَدْعَرَّضَها لِلزَّوالِ؛
هر کس نعمت های خدا بر او زیاد شود، نیازهای مردم به او زیاد می شود، حال اگر بهآنچه خداوند در این باره بر او واجب کرده عمل کند، زمینه دوام آن نعمت ها را فراهمکرده، و اگر نکند آنها را در معرض نابودی قرار داده است.

غررالحکم، ح8752

حدیث223

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الْعَبدَ إذا أرادَ أن یَقرَأَ أو یَعمَلَ عَمَلاً و یَقولُ... بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِالرَّحیمِ فَإنَّهُ یُبارَکُ لَهُ فیهِ؛
هر بنده ای بخواهد چیزی بخواند یا کاری انجام دهد و بسم اللّه الرحمن الرحیمبگوید، در کارش برکت داده می شود.

تفسیر الإمام العسکری علیه السلام، ص 25

حدیث224

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنِ اسْتَمَعَ إلی قاری ءٍ یَقرَؤُها [بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ ]کانَ لَهُبِقَدرِ ما لِلْقارِئ؛
هر کس به صدای قاری ای که بسم اللّه الرحمن الرحیم را قرائت می کند گوش دهد،برای او آن خواهد بود، که برای قاری است.

عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 2، ص 271

حدیث225

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِسمِ اللّهِ شِفاءٌ مِن کُلِّ داءٍ و عَونٌ لِکُلِّ دَواءٍ؛
بسم اللّه ، شفای هر دردی و یاری کننده هر دارویی است.

نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، ص 42

حدیث226

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا فَمَن قَرَأها (بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ) مُعتَقِدا لِمُوالاةِ مُحَمَّدٍ و آلِهِ الطَّیِّبِینَ مُنقادا لأَِمرِها مُؤمِنا بِظاهِرِهِما و باطِنِهِما أعطاهُ اللّه ُ عَزَّوَجلَّ بِکُلِّحَرفٍ مِنها حَسَنَةً کُلُّ واحِدَةٍ مِنها أفضَلُ مِنَ الدُّنْیا و ما فیها مِن أصنافِ أموالِهاو خَیراتِها؛
هر که بسم اللّه الرحمن الرحیم را با اعتقاد و دوستی محمد و آل پاکش و با تسلیم دربرابر دستوراتشان و با ایمان به ظاهر و باطنش بخواند خداوند عزیز و جلیل در مقابل هرحرف آن، چیزی برتر از دنیا و آنچه در آن است، از ثروت و خوبی ها را به او می بخشد.

عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 1، ص 270

حدیث227

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قولوا عِندَ افتِتاحِ کُلِّ أَمرٍ صَغیرٍ أو عَظیمٍ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ؛أَیْ أَستَعینُ عَلی هذَا الأَمرِ بِاللّه ِ الَّذی لا یَحِقُّ العِبادَةُ لِغَیرِهِ، المُغیثِ إذَ ااستُغیثَ، المُجیبِ إذا دُعیَ، الرَّحمنِ الَّذی یَرحَمُ بِبَسطِ الرِّزقِ عَلَینا، الرَّحیمِ بِنا فیأدیانِنا و دُنیانا و آخِرَتِنا، خَفَّفَ عَلَینَا الدِّینَ و جَعَلَهُ سَهلاً خَفیفا، و هُوَ یَرحَمُنابِتَمییزِنا مِن أعدائِهِ؛
هنگام آغاز هر کار کوچک و بزرگی بسم اللّه الرحمن الرحیم بگویید. یعنی برای اینکار، از خدا مدد می جویم. خدایی که جز او کسی سزاوار پرستش نیست. پناهگاه پناهجوو فریادرس فریاد خواه است. خداوند بخشنده ای که با گسترش روزی بر ما رحم می کند،مهربان به ما، در آیین و دنیا و آخرتمان. دین را بر ما آسان و سبک و سهل گرفت. و به مارحم می کند با جدا کردن از دشمنانش.

التوحید، ص 232

حدیث228

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ لا یَعْفو عَنِ الزَّلَّةِ وَ لا یَسْتُرُ الْعَوْرَةَ؛
بدترین مردم کسی است که خطا را نمی بخشد و عیب (دیگران) را نمی پوشاند.

غررالحکم، ج4، ص175، ح 5735

حدیث229

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ لا یَعْتَقِدُ الاَْمانَةَ وَ لا یَجْتَنِبُ الْخیانَةَ؛
بدترین مردم کسی است که پایبند به امانت نباشد و از خیانت دوری نکند.

غررالحکم، ج4، ص175، ح 5734

حدیث230

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ یَخْشَی النّاسَ فی رَبِّهِ وَ لا یَخْشی رَبَّهُ فِی النّاسِ؛
بدترین مردم کسانی هستند که در اطاعت از خدا از مردم بترسند ولی در اطاعت ازمردم از خدا نترسند.

غررالحکم، ج 4، ص 176، ح 5740

حدیث231

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ یَبْتَغِی الْغَوائِلَ لِلنّاسِ؛
بدترین مردم کسی است که بدخواه دیگران باشد.

غررالحکم، ج 4، ص 176، ح 5741

حدیث232

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ لا یَقْبَلُ الْعُذرَ وَ لا یُقیلُ الذَّنْبَ؛
بدترین مردم کسی است که عذر را نمی پذیرد و گناه را نمی بخشد.

غررالحکم، ج 4، ص 165، ح 5685

حدیث233

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ هذِهِ الاُْمَّةِ النَّمَطُ الاَْوْسَطُ؛
بهترین این امت، میانه روها هستند.

بحارالأنوار، ج 4، ص 41، ح 18

حدیث234

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ النّاسِ مَنْ کافی عَلَی الْقَبیحِ بِالْجَمیلِ؛
بهترین مردم کسی است که در برابر بدی، خوبی نماید.

غررالحکم، ج 4، ص 178، ح 5750

حدیث235

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ کافی عَلَی الْجَمیلِ بِالْقَبیحِ؛
بدترین مردم کسی است که در برابر خوبی، بدی نماید.

غررالحکم، ج 4، ص 178، ح 5750

حدیث236

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ العِبادِ مَنْ اِذا اَحْسَنَ اسْتَبْشَرَ وَ اِذا اَساءَ اسْتَغْفَرَ؛
بهترین بندگان خدا کسی است که اگر کار نیک انجام دهد شاد شود و اگر بدی نماید،آمرزش طلبد.

غررالحکم، ج 3، ص 433، ح 5019

حدیث237

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ یَری اَنَّهُ خَیْرُهُمْ؛
بدترین مردم کسی است که خود را بهتر از دیگران بداند.

غررالحکم، ج 4، ص 168، ح 5701

حدیث238

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ اِخْوانِکَ مَنْ دَعاکَ اِلی صِدْقِ الْمَقالِ بِصِدْقِ مَقالِهِ وَ نَدَبَکَ اِلیأفْضَلِ الاَْعْمالِ بِحُسْنِ اَعْمالِهِ؛
بهترین برادران (دینی) تو کسی است که با راستگویی اش تو را به راستگویی وباکردار نیکش تو را به بهترین کارها دعوت کند.

غررالحکم، ج 3، ص 434، ح 5022

حدیث239

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ یَغُشُّ النّاسَ؛
بدترین مردم کسی است که دیگران را فریب می دهد.

غررالحکم، ج 4، ص 164، ح 5677

حدیث240

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ النّاسِ عِنْدَ اللّه ِ عَزَّوَجَلَّ اَقْوَمُهُمْ لِلّهِ بِالطّاعَةِ فیما لَهُ وَ عَلَیْهِوَاَقْوَلُهُمْ بِالْحَقِّ وَ لَوْ کانَ مُرّا فَاِنَّ الحَقَّ بِهِ قامَتِ السَّماواتُ وَالاَْرْضُ؛
بهترین مردم نزد خدای متعال کسانی هستند که در اطاعت از خدا استوارترند چه بهسودشان باشد چه به ضررشان و حق گو باشند، هر چند تلخ باشد، زیرا که آسمان ها وزمین براساس حق استوار است.

بحارالأنوار، ج 32، ص 401

حدیث241

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ کانَ مُتَتَبِّعا لِعُیوبِ النّاسِ عَمِیّا لِمَعایِبِهِ؛
بدترین مردم کسی است که در پی عیوب مردم باشد و عیوب خود را نبیند.

غررالحکم، ج 4، ص 176، ح 5739

حدیث242

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ النّاسِ مَنْ اِذا اُعْطِیَ شَکَرَ وَ اِذَا ابْتُلِیَ صَبَرَ وَ اِذا ظُلِمَ غَفَرَ؛
بهترین مردم کسی است که چون چیزی به او داده شود شکر کند و چنانچه گرفتارشود صبر نماید و اگر به او ظلم شود درگذرد.

غررالحکم، ج 3، ص 433، ح 5020

حدیث243

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ لا یَشْکُرُ النِّعْمَةَ وَ لا یَرْعَی الحُرْمَةَ؛
بدترین مردم کسی است که نعمت را شکر نمی کند و حرمت را نگه نمی دارد.

غررالحکم، ج 4، ص 170، ح 5705

حدیث244

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ یَظْلِمُ النّاسَ؛
بدترین مردم کسی است که به مردم ظلم می کند.

غررالحکم، ج 4، ص 164، ح 5676

حدیث245

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَرُّ النّاسِ مَنْ لا یَثِقُ بِاَحَدٍ لِسُوءِ ظَنِّهِ وَ لا یَثِقُ بِهِ اَحَدٌ لِسوءِ فِعْلِهِ؛
بدترین مردم کسی است که به خاطر بدگمانیش به کسی اعتماد نمی کند و به خاطرکردار بدش کسی به او اعتماد نمی نماید.

غررالحکم، ج 4، ص 178، ح 5748

حدیث246

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مِنْ کَمالِ السَّعادَةِ السَّعْیُ فی صَلاحِ الْجُمْهورِ؛
کوشش در راه اصلاح توده مردم، از کمال خوشبختی است.

غررالحکم، ح 9361

حدیث247

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ لَمْ یُصْلِحْ نَفْسَهُ لَمْ یُصْلِحْ غَیْرَهُ؛
هر کس خودش را اصلاح نکند، نمی تواند دیگران را اصلاح نماید.

غررالحکم، ح 8990

حدیث248

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کونا لِلظّالِمِ خَصْما وَ لِلْمَظْلومِ عَوْنا؛
پیوسته دشمن ظالم و یاور مظلوم باشید.

نهج البلاغه، از نامه 47

حدیث249

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ فَرَضَ الْجِهادَ وَ عَظَّمَهُ وَ جَعَلَهُ نَصْرَهُ وَ ناصِرَهُ وَ اللّه ِ ماصَلُحَتْ دُنْیا وَ لا دینٌ اِلاّ بِهِ ؛
در حقیقت خداوند جهاد را واجب گردانید و آن را بزرگداشت و مایه پیروزی و یاورخود قرارش داد. به خدا سوگند کار دنیا و دین جز با جهاد درست نمی شود.

کافی، ج 5، ص 8 ، ح 11

حدیث250

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَ اَیْمُ اللَّهِ مَا کانَ قَوْمٌ قَطُّ فی غَضِّ نِعْمَةٍ مِنْ عَیْشٍ فَزالَ عَنْهُمْ اِلاَّبِذُنُوبٍ اِجْتَرَحوهَا، لاَِنَّ اللّهَ لَیْسَ بِظَّلامٍ لِلْعَبیدِ. وَ لَوْ اَنَّ النّاسَ حینَ تَنْزِلُ بِهِمُ النِّقَمُ وَتَزولُ عَنْهُمُ النِّعَمُ فَزِعُوا اِلی رَبِّهِمْ بِصِدْقٍ مِنْ نیّاتِهِمْ وَ وَلَهٍ مِنْ قُلوبِهِمْ لَرَدَّ عَلَیْهِمْ کُلَّشَارِدٍ وَ اَصْلَحَ لَهُمْ کُلَّ فَاسِدٍ؛
به خدا سوگند، هرگز ملتی در زندگیِ مرفّه و پر نعمتی نبوده اند و نعمت و رفاه از آنانزائل نشده است، مگر به سبب گناهانی که مرتکب شده اند، چرا که خداوند به بندگانشظلم نمی کند. اگر مردم به هنگامی که بلاها و سختی ها بر آنان فرود می آمد و نعمت ها ازدستشان می رفت، با نیت های خوب و دلی مشتاق به پروردگارشان پناه می بردند،بی گمان هر از دست رفته ای به آنان باز می گشت و هر فاسدی اصلاح می شد.

نهج البلاغه، از خطبه 178

حدیث251

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن أجهَدَ نَفسَهُ فی إصلاحِها سَعِدَ، مَن أهمَلَ نَفسَهُ فی لَذّاتِها شَقِیَوَ بَعُدَ؛
هر کس برای اصلاح خود، خویشتن را به زحمت بیندازد، خوشبخت می شود هرکس خود را در لذت ها رها کند، بدبخت می گردد و بی بهره می ماند.

غررالحکم، ح 8246 و ح 8247

حدیث252

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یَسعَدُ امْرُؤٌ إلاّ بِطاعَةِ اللّه ِ سُبحانَهُ وَ لا یَشقَی امْرُؤٌ إلاّ بِمَعصیَةِ اللّه ِ؛
هیچ کس جز با اطاعت خدا خوشبخت نمی شود و جز با معصیت خدا بدبخت نمی گردد.

غررالحکم، ح 10848

حدیث253

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ حَقیقَةَ السَّعادَةِ أن یُختَمَ لِلْمَرءِ عَمَلُهُ بِالسَّعادَةِ و إنَّ حَقیقَةَ الشَّقاءِأن یُختَمَ لِلْمَرءِ عَمَلُهُ بِالشَّقاءِ؛
براستی که حقیقت خوشبختی آن است که پایان کار انسان خوشبختی باشد وحقیقت بدبختی آن است که کار انسان به بدبختی خاتمه یابد.

معانی الأخبار، ص 345، ح 1

حدیث254

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلتَّوفیقُ مِنَ السَّعادَةِ وَ الْخِذلانُ مِنَ الشَّقاوَةِ؛
توفیق [انجام کار نیک] از خوشبختی و بی توفیقی از بدبختی است.

بحارالأنوار، ج 78، ص 12، ح 70

حدیث255

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یَسعَدُ أحَدٌ إلاّ بِإقامَةِ حُدودِ اللّه ِ وَ لا یَشقی أحَدٌ إلاّ بِإِضاعَتِها؛
هیچ کس جز با اجرای حدود و احکام خدا خوشبخت نمی شود و جز با ضایع کردنآن بدبخت نمی گردد.

غررالحکم، ح10853

حدیث256

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلسَّعیدُ مَن وُعِظَ بِغَیرِهِ وَ الشَّقیُّ مَنِ انْخَدَعَ لِهَواهُ؛
خوشبخت کسی است که از (سرنوشت) دیگران پند بگیرد و بدبخت کسی است کهفریب هوا و هوس خود را بخورد.

نهج البلاغه، خطبه 86

حدیث257

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلدُّنیا مُنیَةُ الأْشقیاءِ، اَلآْخِرَةُ فَوزُ السُّعَداءِ؛
دنیا آرزوی بدبختان و آخرت رستگاری خوشبختان است.

غررالحکم، ح 694 و 695

حدیث258

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إذا جَمَعْتَ الْمالَ فَأنت فیهِ وَکیلٌ لِغَیرِکَ یَسْعَدُ بِهِ وَ تَشقی أنتَ؛
هرگاه مال اندوختی، تو در آن نماینده کس دیگری هستی که او با آن خوشبختمی شود و تو بدبخت می گردی.

غررالحکم، ح 4135

حدیث259

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلسَّعیدُ مَن سَعِدَتْ بِهِ رَعیَّتُهُ وَالشَّقیُّ مَن شَقیَتْ بِهِ رَعیَّتُهُ؛
خوشبخت کسی است که زیر دستانش بواسطه او خوشبخت شوند و بدبخت کسیاست که زیردستانش به واسطه او بدبخت شوند.

مناقب آل ابی طالب علیه السلام، ج2، ص370

حدیث260

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فِی الْمَوتِ راحَةُ السُّعَداءِ، فِی الدُّنیا رَغبَةُ الأْشقیاء؛
مرگ آسایش خوشبختان و دنیا خواهش بدبختان است.

غررالحکم، ح 6502 و 6503

حدیث261

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ أسعَدَ النّاسِ فِی الدُّنیا مَن عَدَلَ عَمّا یَعرِفُ ضَرَّهُ وَ إنَّ أشقاهُم مَنِاتَّبَعَ هَواهُ؛
خوشبخت ترین مردم در دنیا کسی است که از آنچه می داند برایش ضرر دارد، دوریکند و بدبخت ترین مردم کسی است که از هوا و هوس خود پیروی نماید.

وقعة صفین، ص 108

حدیث262

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عُصِمَ السُّعَداءُ بِالإْیمانِ وَ خُذِلَ الأْشقیاءُ بِالعِصیانِ مِن بَعدِ اتِّجاهِالْحُجَّةِ عَلَیهِم بِالْبَیانِ إذ وَضَحَ لَهُم مَنارُ الْحَقِّ وَ سَبیلُ الهُدی؛
خوشبختان، با ایمان محفوظ می مانند و بدبختان، پس از آن که حجت برایشان تمام شد و نشانه حق و راه هدایت روشن گردید، بر اثر گناه و نافرمانی خوار می شوند.

نهج السعادة، ج 1، ص 367

حدیث263

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلسَّعیدُ مَن وُعِظَ بِغَیرِهِ وَ الشَّقیُّ مَنِ اتَّعَظَ بِهِ غَیرُهُ؛
خوشبخت، کسی است که از (حال) دیگران عبرت بگیرد و بدبخت، کسی است کهمایه عبرت دیگران واقع شود.

شرح نهج البلاغه، ابن أبی الحدید، ج20،ص289، ص303

حدیث264

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مِن کِتابِهِ لَهُ إلَی الأْشْتَرِ: أمَرَهُ بِتَقوَی اللّه ِ وَ إیثارِ طاعَتِهِ وَ اتِّباعِ ما أمَرَبِهِ فی کتابِهِ مِن فَرائِضِهِ وَ سُنَنِهِ الَّتی لا یَسعَدُ أحَدٌ إلاّ بِاتِّباعِها وَ لا یَشقی إلاّ مَعَجُحودِها وَ إضاعَتِها؛
امیر المؤمنین در نامه خود به مالک اشتر نوشته است: مالک را به پرهیز کاری و ترساز خدا و برگزیدن طاعت او و پیروی از واجبات و مستحبات خدا که در کتاب خود به آنهاامر فرموده است فرمان می دهد، اعمالی که هیچ کس جز با انجام آنها خوشبخت و جز باانکار و فرو گذاشتن آنها بدبخت نمی گردد.

نهج البلاغه، نامه 53

حدیث265

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تُخَلِّفَنَّ وَراءَکَ شَیئاً مِنَ الدُّنْیا فَإِنَّکَ تُخَـلِّـفُهُ لأِحَدِ رَجُلَیْنِ إِمّارَجُلٌ عَمِلَ فیهِ بِطاعَةِ اللّهِ فَسَعِدَ بِما شَقیتَ بِهِ وَ اَمّا رَجُلٌ عَمِلَ فیهِ بِمَعْصیَةِ اللّه ِ فَشَقیَبِما جَمَعْتَ لَهُ فَکُنْتَ عَوْناً لَهُ عَلَی الْمَعْصیَةِ وَ لَیْسَ أَحَدُ هذَیْنِ حَقیقاً أَنْ تُو?ثِرَهُ عَلینَفْسِکَ؛
پس از خودت چیزی از دنیا بر جای مگذار زیرا آن را برای یکی از این دو خواهیگذارد. یا کسی که آن را در طاعت خدا به کار می برد پس با چیزی که تو با آن بدبختشده ای، خوشبخت می شود. و یا کسی که با آن نافرمانی خدا را می کند و با آنچه تو برای او فراهم کردی بدبخت می شود پس تو در نافرمانی [خدا] یاور او هستی و هیچ یک از ایندو را شایسته نیست بر خودت مقدّم بداری.

نهج البلاغه، حکمت 416

حدیث266

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنْ عَقَلْتَ أمرَکَ وَأصَبتَ مَعرِفَةَ نَفسِکَ فَأَعرِض عَنِ الدُّنیا وَ ازْهَد فیهافَاِنَّها دارُ الأْشقیاءِ و لَیسَت بِدارِ السُّعَداءِ؛
اگر در امور زندگی خود اندیشیده و خود را شناخته ای، پس از دنیا روی بگردان و ازآن دل بِکَن، زیرا دنیا سرای بدبختان است نه سرای خوشبختان.

غررالحکم، ح 3733

حدیث267

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ الْعَدْلَ میزانُ اللّه ِ سُبْحانَهُ الَّذی وَضَعَهُ فِی الْخَلْقِ ونَصَبَهُ لاِِقامَةِالْحَقِّ ، فَلا تُخالِفْهُ فی میزانِهِ ولا تُعارِضْهُ فی سُلْطانِهِ ؛
به راستی که عدالت ترازوی خدای سبحان است که در میان مردم قرار دادهو برای بر پاداشتن حق، نصب فرموده است، بنابراین، در ترازوی خداوند با اومخالفت نکن و با حکومتش مستیز.

غرر الحکم ، ح 3464

حدیث268

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنْ عَقَدْتَ ایمانَکَ فَارْضَ بِالْمَقضیِّ عَلَیْکَ وَ لَکَ وَ لا تَرْجُ اَحَدا اِلاَّ اللّه َوَ انْتَظِرْ ما اَتاکَ بِهِ الْقَدَرُ ؛
اگر ایمانت را محکم کرده ای، به خواست خدا خشنود باش، چه به زیان تو باشد و چهبه سود تو، و به هیچ کس جز خدا امید نداشته باش و در انتظار چیزی باش که خداوندبرایت پیش می آورد.

مختصر بصائر الدرجات ، ص 139

حدیث269

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَ قَدَّرَ الاَْرزاقَ فَکَثَّرَها وَ قَـلَّـلَها ، وَ قَسَّمَها عَلَی الضّیقِ وَ السَّعَةِ ، فَعَدَلَفیها لِیَبْتَلیَ مَنْ اَرادَ بِمَیْسورِها وَ مَعسورِها ، وَ لِیَخْتَبِرَ بِذلِکَ الشُّکْرَ وَ الصَّبْرَ مِنْ غَنیِّهاوَ فَقیرِها ؛
[خداوند]روزی همگان را تعیین کرد و آن را زیاد و کم نمود و در آن تنگی و گشایشقرار داد و عدالت ورزید تا با آسانی و سختی آن، هرکس را بخواهد، بیازماید وسپاسگزاری و صبرِ ثروتمند و فقیر را امتحان نماید.

نهج البلاغه ، از خطبه 91

حدیث270

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَ ایمُ اللّه ِ، مَا کانَ قَوْمٌ قَطُّ فِی غَضِّ نِعْمَةٍ مِنْ عَیْشٍ فَزالَ عَنْهُمْ اِلاَّبِذُنُوبٍ اِجتَرَحوها لاَِنَّ اللّهَ لَیْسَ بِظَـلاّمٍ لِلْعَبیدِ؛
به خدا سوگند، هرگز نعمت گروهی که از زندگیِ خوش بهره مندند، از بیننمی رود، جز به وسیله گناهانی که مرتکب می شوند؛ چرا که خداوند هرگز به بندگان ظلمنمی کند.

نهج البلاغه، از خطبه 178

حدیث271

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
و قَد سُئِلَ عَنِ القَضاءِ وَ الْقَدَرِ ـ : لا تَقولوا : وَ کَلَهُمُ اللّه ُ اِلی اَنْفُسِهِمفَتُوَهِّنوهُ ، وَ لا تَقولوا : اَجبَرَهُم عَلَی المَعاصی فَـتُظَـلِّموهُ ولکِن قولوا : الخَیرُ بِتَوفیقِ اللّه ِوَ الشَّرُّ بِخِذلانِ اللّه ِ وَ کُلٌّ سابِقٌ فی عِلمِ اللّه ِ ؛
وقتی که از حضرت علی علیه السلامدرباره قضا و قدر، پرسیدند، فرمودند: نگویید: خدا آنان(گناهکاران) را به خودشان وانهاده است، که [با این سخن] خدا را سبک می کنید، ونگویید: خدا آنان را بر انجام دادن گناهان، مجبور ساخته است؛ که] با این سخن] به خدانسبت ظلم می دهید بلکه بگویید: خیر در سایه توفیق خدا و شر به خاطر یاری نشدن ازجانب خداست و همه اینها از قبل در علم خداوند بوده است.

الاحتجاج ، ج 1، ص 492، ح 122

حدیث272

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا فَشَی الزِّنا ظَهَرَ مَوْتُ الفُجاءَةِ ، وَ اِذا جارَ الْحاکِمُ قَحَطَ الْمَطَرُ ؛
هرگاه زنا رواج پیدا کند، مرگِ ناگهانی پدیدار می شود و هرگاه حاکم ستم کند،باران نمی بارد.

دعائم الإسلام ، ج 2، ص 531، ح 1888

حدیث273

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما اَعْجَبَ هذَا الاِْنْسانَ مَسرورٌ بِدَرْکِ ما لَمْ یَکُنْ لِیَفوتَهُ ، مَحزونٌ عَلیفَوتِ ما لَمْ یَکُنْ لِیُدْرِکَهُ ، وَ لَوْ اَ نَّهُ فَکَّرَ لاََبْصَرَ وَ عَلِمَ اَ نَّهُ مُدَبَّرٌ ، وَ اَنَّ الرِّزقَ عَلَیْهِ مُقَدَّرٌ ،وَ لاَقْتَصَرَ عَلی ما تَیَسَّرَ ، وَ لَم یَتَعَرَّض لِما تَعَسَّرَ ؛
چه تعجب آور است این انسان! با رسیدن به چیزی که از دستش نمی رفت، خوشحالمی شود و برای از دست دادن چیزی که به آن نمی رسد، ناراحت می شود، در صورتی کهاگر فکر می کرد، می فهمید و می دانست که کارش برنامه ریزی شده است و روزی برایشتقدیر شده است و در نتیجه به آنچه آسان به دستش می رسد، اکتفا می کرد و آنچه را کهسخت به دست می آید، دنبال نمی نمود.

تحف العقول ، ص 215

حدیث274

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ رَضیَ بِما قُسِمَ لَهُ ، استَراحَ قَلْبُهُ وَ بَدَنُهُ ؛
هرکس به آنچه برایش قسمت شده، راضی باشد، قلب و بدنش، آسوده می گردد.

شرح نهج البلاغه ، ج 20، ص 262، ح 61

حدیث275

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یَسعَدُ اَحَدٌ اِلاّ بِإِقامَةِ حُدودِ اللّه ِ وَ لا یَشْقی اَحَدٌ اِلاّ بِاِضاعَتِها ؛
هیچ کس جز با برپایی حدود خداوند خوش بخت و هیچ کس جز با ضایع کردن آنها،بدبخت نمی شود.

غرر الحکم ، ح 10853

حدیث276

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اللّهُمَّ لا تَفْعَل بی ما اَ نَا اَهْلُهُ ، فَاِنَّکَ اِنْ تَفْعَل بی ما اَ نَا اَهْلُهُ تُعَذِّبْنیوَ لَم تَظْلِمنی ، اَصْبَحْتُ اَ تَّقی عَدْلَکَ وَ لا اَخافُ جَورَکَ ، فَیا مَنْ هُوَ عَدلٌ لایَجورُ ارحَمنی ؛
خدایا! آن چنان که من سزاوارش هستم، با من رفتار نکن، زیرا اگر با من آن چنانرفتار کنی که سزاوار آنم، عذابم خواهی نمود، در حالی که بر من ظلم نکرده ای.من از عدالت تو می ترسم، نه ظلم کردن تو! پس، ای بسیار عادلی که ظلم نمی کند،بر من رحم کن!

کافی ، ج 4، ص 433، ح 5

حدیث277

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَیْسَ الْکَذِبُ مِنْ خَلائِقِ الإِسلامِ؛
دروغگویی از اخلاق اسلام نیست.

غررالحکم، ج 5، ص 74، ح 7460

حدیث278

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
(علامة) اَلإْیمانُ أَنْ تُؤْثِرَ الصِّدْقَ حَیْثُ یَضُرُّکَ عَلَی الْکَذِبِ حَیْثُیَنْفَعُکَ؛
(نشانه) ایمان، این است که راستگویی را هر چند به زیان تو باشد بر دروغگویی،گرچه به سود تو باشد، ترجیح دهی.

نهج البلاغه، حکمت 458

حدیث279

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أَرْبَعٌ مَنْ أُعْطیَهُنَّ فَقَدْ أُعْطیَ خَیْرَ الدُّنْیا وَالآْخِرَةِ صِدْقُ حَدیثٍ وَأَداءُأَمانَةٍ وَعِفَّةُ بَطْنٍ وَحُسْنُ خُلْقٍ؛
چهار چیز است که به هر کس داده شود خیر دنیا و آخرت به او داده شده است:راستگویی، اداء امانت، حلال خوری و خوش اخلاقی.

غررالحکم، ج2، ص 151، ح 2142

حدیث280

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلصّادِقُ عَلی شَفا مَنْجاةٍ وَکَرامَةٍ وَالْکاذِبُ عَلی شُرُفِ مَهْواةٍ وَمَهانَةٍ؛
راستگو در آستانه نجات و بزرگواری است و دروغگو در لبه پرتگاه و خواری.

نهج البلاغه، خطبه 86

حدیث281

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَکْتَسِبُ الْکاذِبُ بِکَذِبِهِ ثَلاثا: سَخَطُ اللّه ِ عَلَیْهِ وَاسْتِهانَةُ النّاسِ بِهِوَمَقْتُ الْمَلائِکَةِ لَهُ؛
دروغگو با دروغگویی خود سه چیز بدست می آورد: خشم خدا را نسبت به خود، نگاهتحقیرآمیز مردم را نسبت به خود و دشمنی فرشتگان را نسبت به خود.

غررالحکم، ج 6 ، ص 480، ح 11039

حدیث282

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْمؤْمِنُ صَدوقُ اللِّسانِ بَذولُ الإِْحْسانِ؛
مؤمن بسیار راستگو و بسیار نیکوکار است.

غررالحکم، ج2، ص 9، ح 1596

حدیث283

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَبْلُغُ الصّادِقَ بِصِدْقِهِ ما یَبْلُغُهُ الْکاذِبَ بِاحْتیالِهِ؛
راستگو، با راستگویی خود به همان می رسد که دروغگو با حیله گری خود.

غررالحکم، ج 6، ص 471، ح 11006

حدیث284

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَللّهُمَّ طَهِّرْ لِسانی مِنَ الْکَذِبِ؛
خدایا زبانم را از دروغ پاک گردان.

بحارالأنوار، ج 86 ، ص 113

حدیث285

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ تَحَرَّی الصِّدْقَ خَفَّتْ عَلَیهِ المُؤُنُ؛
هر کس صداقت و راستگویی پیشه کند، بار زندگی برای او سبک می شود.

تحف العقول، ص 91

حدیث286

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَا السَّیْفُ الصّارِمُ فی کَفِّ الشُّجاعِ بِاَعَزَّ لَهُ مِنَ الصِّدْقِ؛
شمشیر بُرّنده در دست شجاع برای او دشمن شکن تر از راستگویی نیست.

شرح نهج البلاغهابن ابی الحدید، ج20،ص296، ح387

حدیث287

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تُحَدِّثِ النّاسَ بِکُلِّ ما سَمِعْتَ بِهِ، فَکَفی بِذلِکَ کَذِبا؛
هر چه را شنیدی برای مردم بازگو مکن، که همین برای دروغگویی (تو) کافی است.

نهج البلاغه، از نامه 69

حدیث288

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَقْبَحُ الصِّدقِ ثَناءُ الرَجُلِ عَلی نَفْسِهِ؛
زشت ترین راستگویی، تعریف انسان از خودش می باشد.

غررالحکم، ج 2، ص 388، ح 2942

حدیث289

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَمرانِ لا یَنْفَکّانِ مِنَ الْکَذِبِ: کَثْرَةُ المَواعیدِ، وَ شِدَّةُ الاِْعتِذارِ؛
دو چیز از دروغ جدا نمی شود: بسیار وعده دادن و به شدت عذرخواهی نمودن.

شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 20، ص287، ح 282

حدیث290

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا اَحَبَّ اللّه ُ عَبْدا اَلْهَمَهُ الصِّدْقَ؛
هرگاه خداوند بنده ای را دوست بدارد، راستگویی را به او الهام می نماید.

غررالحکم، ج 3، ص 161، ح 4101

حدیث291

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلکَذِبُ فِی العاجِلَةِ عارٌ وَ فِی الآجِلَةِ عَذابُ النّارِ؛
دروغ در دنیا ننگ و عار است و در آخرت عذاب جهنم.

غررالحکم، ج 2، ص 31، ح 1708

حدیث292

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَکْتَسِبُ الصّادِقُ بِصِدْقِهِ ثَلاثا: حُسْنَ الثِّقَةِ بِهِ، وَالْمَحَبَّةَ لَهُ،وَ الْمَهابَةَ عَنْهُ؛
راستگو با راستگویی خود، سه چیز را به دست می آورد: اعتماد، محبت و شکوه (در دل ها).

غررالحکم، ج 6، ص 480، ح 11038

حدیث293

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَیْسَ لِکَذوبٍ اَمانَةٌ، وَ لا لِفُجورٍ صیانَةٌ؛
دروغگو امانتدار نیست و بدکار، نگهدارنده اسرار.

غررالحکم، ج 5، ص 85 ، ح 7506

حدیث294

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْحِلْمُ غِطاءٌ ساتِرٌ وَالْعَقْلُ حِسامٌ قاطِعٌ، فَاسْتُرْ خَلَلَ خَلْقِکَ بِحِلْمِکَوَقاتِلْ هَواکَ بِعَقْلِکَ؛
بردباری پرده ای پوشاننده و عقل شمشیری برنده است، پس عیبهای اخلاقی خودرا با بردباری بپوشان و با عقلت به جنگ هوا و هوست برخیز.

نهج البلاغه، حکمت 424

حدیث295

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنْ لَمْ تَکُنْ حَلیما فَتَحَلَّمْ فَإِنَّهُ قَلَّ مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ إِلاّ أَوشَکَ أَنْ یَکونَمِنْهُمْ؛
اگر بردبار نیستی خود را بردبار جلوه ده، زیرا کمتر کسی است که خود را شبیهگروهی کند و بزودی یکی از آنان نشود.

نهج البلاغه، حکمت 207

حدیث296

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْحِلْمُ یُطفی نارَ الْغَضَبِ وَالْحِدَّةُ تُؤَجِّجُ إِحْراقَهُ؛
بردباری آتش خشم را فرو می نشاند و تندی، آن را شعله ورتر می کند.

غررالحکم، ج 2، ص 123، ح 2063

حدیث297

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَیْسَ الْحَلیمُ مَنْ عَجَزَ فَهُجِمَ وَإِذا قَدَرَ انْتَقَمَ، إِنَّمَا الْحَلیمُ مَنْ إِذا قَدَرَعَفا وَکانَ الْحِلْمُ غالِبا عَلی کُلِّ أَمْرِهِ؛
کسی که چون ناتوان شود هجوم برد و چون قدرت یابد انتقام گیرد بردبار نیست،بلکه بردبار کسی است که قدرت داشته باشد اما گذشت کند و بردباری بر تمامی امور اوغالب باشد.

غررالحکم، ج 5، ص 91، ح7529

حدیث298

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُنْ بَطی ءَ الْغَضَبِ سَریعَ الْفَیْ ءِ مُحِبّا لِقَبُولِ الْعُذْرِ؛
دیر خشم و زود گذشت باش و قبولِ عذر را دوست بدار.

غررالحکم، ج 4، ص 607، ح7165

حدیث299

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ حَلَمَ عَنْ عَدُوِّهِ ظَفِرَ بِهِ؛
هر کس در مقابل دشمن بردبار باشد بر او پیروز می شود.

کنزالفوائد، ص147

حدیث300

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِئسَ القَرینُ الغَضَبُ: یُبدِی الْمَعائِبَ وَیُدْنِی الشَّرَّ وَیُباعِدُ الخَیْرَ؛
خشم هم نشین بسیار بدی است: عیب ها را آشکار، بدی ها را نزدیک و خوبی ها رادور می کند.

غررالحکم، ج3، ص 257، ح4417

حدیث301

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ غاظَکَ بِقُبْحِ السَّفَهِ عَلَیْکَ، فَغِظْهُ بِحُسْنِ الْحِلْمِ عَنْهُ؛
هر کس با زشتیِ سبکسری تو را خشمگین کرد تو با زیبایی بردباری او را بهخشم آور.

غررالحکم، ج 5، ص333، ح 8620

حدیث302

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَقدَرُ النّاسِ عَلَی الصَّوابِ مَنْ لَمْ یَغْضَبْ؛
تواناترین مردم در تشخیص درست کسی است که خشمگین نشود.

غررالحکم، ج 2، ص 408، ح3047

حدیث303

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَعْدی عَدُوٍّ لِلْمَرْءِ غَضَبُهُ وَ شَهْوَتُهُ فَمَنْ مَلَکَهُما عَلَتْ دَرَجَتُهُ وَبَلَغَ غایَتَهُ؛
بدترین دشمن آدمی خشم و شهوت اوست، پس هر کس آن دو را در اختیار بگیرد،مقامش بالا می رود و به هدفش می رسد.

غررالحکم، ح 3269

حدیث304

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَحْضَرُ النّاسِ جَوابا مَنْ لَمْ یَغْضِبْ؛
حاضر جواب ترین مردم کسی است که خشمگین نشود.

غررالحکم، ج 2، ص 390، ح 2950

حدیث305

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مِنْ عَلامَةِ اَحَدِهِمْ (المُتَقینَ) اَنَّکَ تَری لَهُ قُوَّةً فی دینٍ... وَحِرْصا فی عِلْمٍ وَعِلْما فی حِلْمٍ؛
از نشانه های پرهیزکاران این است که می بینی در دین نیرومند... در کسب دانشحریص و دارای علم همراه با بردباری اند.

نهج البلاغه، خطبه 193

حدیث306

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شِدَّةُ الْغَضَبِ تُغَیِّرُ الْمَنْطِقَ وَتَقْطَعُ مادَّةَ الْحُجَّةِ وَتُفَرِّقُ الْفَهْمَ؛
خشم شدید، چگونگی گفتار را تغییر می دهد، اساس استدلال را بر هم می ریزد وتمرکز فکری را از بین می برد.

بحارالأنوار، ج 71، ص 428

حدیث307

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَیْسَ الْخَیْرُ اَنْ یَکْثُرَ مالُکَ وَوَلَدُکَ، وَلکِنَّ الْخَیْرَ اَنْ یَکْثُرَ عِلْمُکَ وَ یَعْظُمَحِلْمُکَ؛
خیر آن نیست که ثروت و فرزندانت زیاد شود، بلکه خیر آن است که دانشت بسیار وبردباریت افزون گردد.

نهج البلاغه، حکمت 94

حدیث308

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْحِلْمُ وَالاَْناةُ تَواَمانِ، یُنْتِجُهُما عَلُوُّ الْهِمَّةِ؛
بردباری و وقار دو همزادند که همّت عالی آنها را به وجود می آورد.

نهج البلاغه، حکمت 460

حدیث309

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِحْتَجِبْ عَنِ الْغَضَبِ بِالْحِلْمِ، وَغُضَّ عَنِ الْوَهْمِ بِالْفَهْمِ؛
با بردباری خود را از خشم پنهان کن و با فهم و دانایی از وهم و خیال چشم بپوش.

غررالحکم، ج2، ص 199، ح 2365

حدیث310

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّکَ مُقَوَّمٌ بِاَدَبِکَ، فَزَیِّنْهُ بِالْحِلْمِ؛
ارزش تو به ادب توست، پس آن را با بردباری آراسته کن.

غررالحکم، ج 3، ص 57، ح 3813

حدیث311

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا اَحَبَّ اللّه ُ عَبْدا زَیَّنَهُ بِالسَّکینَةِ وَالْحِلْمِ؛
هر گاه خداوند بنده ای را دوست بدارد او را با آرامش و بردباری آراسته می گرداند.

غررالحکم، ج 3، ص 161، ح 4099

حدیث312

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَوَّلُ عِوَضِ الْحَلیمِ مِنْ حِلْمِهِ اَنَّ النّاسَ اَنْصارُهُ عَلَی الْجاهِلِ؛
اول نتیجه ای که شخص بردبار از بردباریش می گیرد، پشتیبانی مردم از او در برابرنادان است.

وسائل الشیعه، ج 11، ص 212

حدیث313

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْحِلْمُ نورٌ جَوهَرُهُ الْعَقْلُ؛
بردباری نوری است که جوهره آن عقل است.

غررالحکم، ج 1، ص 311، ح 1185

حدیث314

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَضْغُ اللُّبانِ یَشُدُّ الاَْضراسَ وَ یَنْفِی الْبَلْغَمَ وَ یَذْهَبُ بِریحِ الْفَمِ؛
جویدن کندر، دندان ها را محکم می کند و بلغم و رطوبات و بوی دهانرا می برد.

خصال، ص 612

حدیث315

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلصّلاةُ حِصْنُ الرَّحْمنِ وَ مَدْحَرَةُ الشَّیطانِ؛
نماز، دژ محکم خداوند مهربان و وسیله راندن شیطان است.

غررالحکم، ح 2213

حدیث316

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَوْ یَعْلَمُ الْمُصَلّی ما یَغْشاهُ مِنَ الرَّحْمَةِ لَما رَفَعَ رَأسَهُ مِنَ السُّجودِ؛
اگر نماز گزار می دانست تا چه حد مشمول رحمت الهی است، هرگز سر خود را ازسجده بر نمی داشت.

غررالحکم، ح 7592

حدیث317

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اُنْظُرْ فیما تُصَلّی وَ عَلی ما تُصَلّی، اِنْ لَمْ یَکُنْ مِنْ وَجْهِهِ وَ حِلِّهِ فَلاقَبولَ؛
بنگرید در چه [لباسی] و بر چه [چیزی] نماز می گزاری، که اگر از راه صحیح وحلالش نباشد، قبول نخواهد شد.

تحف العقول، ص 174

حدیث318

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
رَکْعَتانِ مِنْ عالِمٍ خَیْرٌ مِنْ سَبْعینَ رَکْعَةً مِنْ جَاهِلٍ؛
دو رکعت نماز دانشمند بهتر از هفتاد رکعت نماز نادان است.

اختصاص، ص 245

حدیث319

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یَقُومَنَّ اَحَدُکُمْ فِی الصَّلاةِ مُتَکاسِلاً وَ لا ناعِسا وَ لا یُفَکِّرَنَّ فینَفْسِهِ فَاِنَّهُ بَینَ یَدَیْ رَبِّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ اِنَّما لِلْعَبْدِ مِنْ صَلاتِهِ ما اَقْبَلَ عَلَیْهِ مِنْها بِقَلْبِهِ؛
هیچ کس از شما کسل و خواب آلود به نماز نایستد و به خود نیندیشد؛ زیرا کهنمازگزار در پیشگاه پروردگار خویش است. و برای بنده از نمازش تنها آنچه با دلش به آنتوجه داشته، می ماند.

الخصال، ص 613، ح 10

حدیث320

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَیْسَ عَمَلٌ اَحَبَّ اِلَی اللّه ِ عَزَّوَجَلَّ مِنَ الصَّلاةِ، فَلا یَشْغَلَـنَّـکُمْ عَنْاَوقاتِها شَیْ ءٌ مِنْ اُمورِ الدُّنیا؛
هیچ عملی نزد خداوند، محبوب تر از نماز نیست، پس هیچ کار دنیایی شما را در وقتنماز به خود مشغول ندارد.

خصال، ص 621، ح 10

حدیث321

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَعْلَمُ النّاسِ بِاللّه ِ اَکْثَرُهُمْ لَهُ مَسْاَ لَةً ؛
خداشناس ترین مردم، پر درخواست ترین آنان از خداست .

غرر الحکم ، ح 3260

حدیث322

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قُلْتُ : اَللّهُمَّ لا تُحوِجنی اِلی اَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ ، فَقْالَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله : یا عَلیُّ،لا تَقولَنَّ هکَذا ، فَلَیسَ مِنْ اَحَدٍ اِلاّ وَ هُوَ مُحْتاجٌ اِلَی النّاسِ . فَقُلْتُ : یا رَسولَ اللّه ِ ، فَمااَقولُ ؟ قالَ : قُلْ : اللّهُمَّ لا تُحوِجْنی اِلی شِرارِ خَلْقِکَ. قُلْتُ : یا رَسولَ اللّه ِ وَمَنْ شِرارُخَلْقِهِ ؟ قالَ : الَّذینَ اِذا اَعطَوا مَنّوا وَ اِذا مَنَعوا عابوا ؛
من گفتم : بار خدایا ! مرا محتاج احدی از خَلقت مگردان . پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهفرمودند :ای علی چنین نگو ؛ زیرا هیچ کس نیست ، مگر آن که به مردم نیازمند است . گفتم : پسچه بگویم ، ای پیامبر خدا؟ فرمودند بگو : بار خدایا! مرا نیازمند بَدانِ خلقت قرار مده.گفتم : ای پیامبر خدا ، بَدان خلق خدا کیانند؟ فرمودند : کسانی که هر گاه چیزی بدَهند ،منّت گذارند و هر گاه ندهند ، بد گویند.

تنبیه الخواطر ، ج 1، ص 39

حدیث323

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما زالَتْ نِعْمَةٌ وَ لا نَضارَةُ عَیْشٍ اِلاّ بِذُنوبٍ اِجْتَرَحوا اِنَّ اللّه َ لَیْسَبِظَلاّمٍ لِلْعَبیدِ ، وَ لَوْ اَ نَّهُمُ اسْتَقْبَلوا ذالِکَ بِالدُّعاءِ وَ الاِْنابَةِ لَمْ تَزُل وَ لَوْ اَنَّهُمْ اِذا نَزَلَتْ بِهِمُالنِّقَمُ وَ زالَت عَنْهُمُ النِّعَمُ فَزِعوا اِلَی اللّه ِ عَزَّوجَلَّ بِصِدْقٍ مِن نیّاتِهِمْ وَ لَمْ یَهِنوا وَ لَمْیُسْرِفوا ، لاََصْلَحَ اللّه ُ لَهُمْ کُلَّ فاسِدٍ وَ لَرَدَّ عَلَیْهِمْ کُلَّ صالِحٍ ؛
هیچ نعمت و شادابی زندگی ای نابود نشد، مگر به سبب گناهانی که صاحبانشمرتکب شدند . خداوند هرگز به بندگان ستم نمی کند . اگر با دعا و ناله به استقبال بلامی رفتند ، آن نعمت ها و خوشی ها نابود نمی شدند ، اگر زمانی که عذاب برایشان فرودآمد و نعمت هایشان را گرفت، با نیّت پاک به خداوند عزّوجلّ پناه می بردند و سستی وزیاده روی (و ستم بر خویشتن) نمی کردند ، بی گمان خداوند ، نابسامانی آنان را بهسامان می آورد و خوبی ها را به ایشان بازمی گرداند.

خصال ، ص 624، ح 10

حدیث324

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بُکاءُ الْعُیونِ وَ خَشْیَةُ الْقُلوبِ مِنْ رَحْمَةِ اللّه ِ تَعالی ذِکْرُهُ ، فَاِذاوَجَدْتُموها فَاغْتَنِمُوا الدُّعاءَ وَ لَو اَنَّ عَبْدا بَکی فی اُمَّةٍ لَرَحِمَ اللّه ُ تَعالی تِلْکَ الاُْمَّةَ لِبُکاءِذالِکَ الْعَبْدِ ؛
گریه چشم ها و ترس دل ها ، از رحمت خداوند بلند نام است . بنابراین ، هر گاه اینها رادر خود یافتید ، دعا کردن را غنیمت شمارید . اگر در میان یک امّت ، یک بنده هم گریه کند ، خداوند متعال به خاطر گریه آن بنده ، بر آن امّت رحم می کند .

مکارم الأخلاق ، ص 317

حدیث325

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ ـ تَبارَکَ وَ تَعالی ـ اَخْفی اَرْبَعَةً فی اَرْبَعَةٍ : اَخْفی رِضاهُ فیطاعَتِهِ فَلا تَسْتَصْغِرَنَّ شَیئا مِن طاعَتِهِ ، فَرُبَّما و افَقَ رِضاهُ وَ اَ نْتَ لا تَعْلَمُ وَ اَخْفی سَخَطَهُ فی مَعصیَتِهِ فَلا تَستَصْغِرَنَّ شَیئا مِن مَعصیَتِهِ فَرُبَّما و افَقَ سَخَطَهُ مَعصیَتُهُو اَنتَ لا تَعلَمُ و اَخفی اِجابَتَهُ فی دَعوَتِهِ فَلا تَستَصغِرَنَّ شَیئا مِن دُعائِهِ فَرُبَّما و افَقَاِجابَتَهُ و اَنتَ لا تَعلَمُ و اَخفی وَلیَّهُ فی عِبادِهِ فَلا تَستَصغِرَنَّ عَبدا مِن عَبیدِ اللّه ِ فَرُبَّمایَکونُ وَلیَّهُ وَ اَنتَ لا تَعلَمُ ؛
خداوند تبارک و تعالی چهار چیز را در دلِ چهار چیز مخفی نموده است :خشنودی اش را در طاعتش مخفی نموده، پس مبادا که چیزی از طاعت او را کوچکبشمارید ، زیرا ممکن است خشنودی او در همان باشد و تو نمی دانی . ناخشنودی اش رادر معصیتش مخفی کرده . پس مبادا که چیزی از معصیت او را کوچک بشمارید ، زیراممکن است ناخشنودی او در همان باشد و تو نمی دانی .اجابتش را در دعای از خود مخفی ساخته. پس چه بسا که اجابت او در همان باشد وتو نمی دانی و ولیّ اش را در میان بندگانش مخفی نموده است . پس مبادا هیچ بنده ای ازبندگان خدا را کوچک بشمارید ؛ زیرا ای بسا، همو ولیّ او باشد و تو نمی دانی.

خصال ، ص 209، ح 31

حدیث326

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سَمِعَ رَجُلاً یَدعو لِصاحِبِهِ ، فَقالَ : لا اَراکَ اللّه ُ مَکروها ! فَقالَ : اِنَّمادَعَوتَ لَهُ بِالمَوتِ ، لاَِنَّ مَن عاشَ فِی الدُّنیا لا بُدَّ اَن یَرَی المَکروهَ ؛
شنیدند که شخصی برای دوستش، چنین دعا می کند الهی غم نبینی و گرفتارنشوی! امام علیه السلامفرمودند : تو در واقع برای مرگش دعا کردی ؛ زیرا هر کس در دنیا زندگی می کند ، ناچار ، غم و گرفتاری می بیند.

شرح نهج البلاغة ، ج 20، ص 289،ح 301

حدیث327

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کانَ فیما وَعَظَ بِهِ لقمانُ ابنَهُ اَنْ قال لَهُ: یا بُنَیَّ لِیَعْتَبِرْ مَنْ قَصُرَ یَقینَهُوَ ضَعُفَتْ نیَّتُهُ فی طَـلَبِ الرِّزقِ اَنَّ اللّهَ تَبارَکَ وَ تعالی خَلَقَهُ فی ثَلاثَةِ اَحْوالِ مِنْ اَمْرِهِوَ آتاهُ رِزْقَهُ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ فی واحِدَةٍ مِنْها کَسبٌ وَ لا حیلَةٌ اِنَّ اللّهَ تَبارَکَ وَ تَعالیسَیَرْزُقُهُ فی الحالِ الرابِعَةِ... فی رَحِمِ اُمِّهِ... مِنْ لَبَنِ اُمِّهِ... مِنْ کَسبِ اَبَوَیْهِ... حتّی إذاکَبِرَ وَ عَقَلَ وَ اکْتَسَبَ لِنَفْسِهِ ضاقَ بِهِ اَمْرُهُ وَ ظَنَّ الظُّنونَ بِرَبِّهِ وَ جَحَدَ الحُقوقَ فیمالِهِ وَ قَتَرَ عَلی نَفْسِهِ وَ عِیالِهِ، مَخافَةَ اِقْتارِ رِزْقٍ وَ سوءِ یَقینٍ بِالخَلَفَ مِنَ اللّهِ تَبارَکَوَ تَعالی؛
از جمله اندرزهای لقمان به فرزندش این بود: فرزندم! کسی که در به دست آوردنروزی، یقینش [به خدا] اندک و نیّتش [به روزی رسان ]سست است، باید از آن عبرتآموزد که خدای تبارک و تعالی او را در سه جا از خلقتش روزی داد؛ بی آن که خودش درآن ها تلاش و برنامه ای داشته باشد. پس خدای تبارک و تعالی در مرحله چهارم نیزروزی او را خواهد داد... در رحم مادرش... و از شیر مادرش... و از درآمد والدینش روزیاو را داد... تا آن که بزرگ شد و عقلش رشد کرد و مستقلاً درآمد کسب کرد. در این هنگامبر خود سخت گرفت و به پروردگارش بدگمان شد و از ترس تنگدستی و یقین نداشتن بهوعده خدای تبارک و تعالی، حقوق مالی خود (نسبت به دیگران) را نادیده گرفت و خودو خانواده اش را در سختی و تنگنا قرار داد.

خصال، ص 122، ح 114

حدیث328

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الجَمْعُ بَیْنَ الصَّلاتَینِ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ وَ التَّعقیبُ بَعدَ الغَداةِ و بَعْدَالعَصْرِ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ و صِلَةُ الرَّحِمِ تَزیدُ فِی الرِّزْقِ و کَسْحُ الفَنا یَزیدُ فِی الرِّزْقِ وَمُواساةُ الأَخِ فِی اللّهِ عَزَّوَجَلَّ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ وَ البُکورِ فی طَـلَبِ الرِّزقِ یَزیدُ فِیالرِّزْقِ وَ الإِسْتِغْفارُ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ وَ اسْتعِمالُ الأَمانَةِ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ و قَولُ الحَقِّیَزیدُ فِی الرِّزْقِ و إِجابَةُ المُؤَذِّنِ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ و تَرکُ الکَلامِ فِی الخَلاءِ یَزیدُ فِیالرِّزْقِ وَ تَرکُ الحِرْصِ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ و شُکْرُ المُنْعِمِ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ وَ اجْتِنابِالیَمینِ الکاذِبَةِ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ وَ الوُضوءُ قَبْلَ الطَّعامِ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ و أکلُ ما یَسْقُطُمِنَ الْخَوانِ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ و مَن سَبَّحَ اللّهَ کُلَّ یَومٍ ثَلاثینَ مَرَّةً دَفَعَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ عَنهُسَبعینُ نَوعا مِنَ الْبَلاءِ أیْسَرُهَا الْفَقر؛
دو نماز (ظهر با عصر و مغرب با عشا) را با هم خواندن، تعقیب بعد از نماز صبح وعصر، صله رحم، نظافت حریم خانه، همدردی و یاری نمودن برادر (دینی)، سحرخیزی در طلب روزی، استغفار، امانت داری، حق گویی، اجابت دعوت مؤذن، صحبت نکردن درتوالت، ترک حرص، تشکر از ولی نعمت، پرهیز از قسم دروغ، شستن دست قبل از غذا،خوردن آنچه بیرون از سفره می افتد، روزی را زیاد می کنند و کسی که هر روز سی مرتبهخدا را تسبیح بگوید، خدای عزّوجلّ هفتاد نوع بلا را از او دور می کند که آسانترین آنفقر است.

خصال، ص 505

حدیث329

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِعْلَموا اَنَّ عَبْدا وَ اِنْ ضَعُفَتْ حیلَتُهُ وَ وَهِنَتْ مَکیدَتُهُ اَنَّهُ لَنْ یُنْقَصَ مِمّا قَدَّرَ اللّهُ لَهُ وَ اِنْ قَویَ فی شِدَّةِ الْحیلَةِ وَ قُوَّةِ الْمَکیدَةِ اَنَّهُ لَنْ یُزادَ عَلی ما قَدَّرَاللّهُ لَهُ؛
بدانید که آنچه خداوند برای انسان مقدّر کرده است، بی کم و کاست به او می رسد،هر چند در چاره اندیشی و پیدا کردن راه های کسب روزی ناتوان باشد و نیز بیش از آنچهخداوند برایش مقدّر کرده به او نرسد، هر چند بسیار زرنگ و چاره اندیش باشد.

امالی مفید، ص 207، ح 39

حدیث330

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
هُوَ (رمضان) شَهْرٌ یَزیدُ اللّهُ فیهِ الاَْرْزاقَ وَ الآجالَ وَ یَکْتُبُ فیهِ وَفْدَبَیْتِهِ و...؛
[رمضان] ماهی است که خداوند روزی ها و عمرها را در آن می افزاید و زائرانخانه اش را معیّن می کند.

فضائل الشهر الثلاثة، ص 108

حدیث331

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعُسْرُ یُفْسِدُ الاَْخْلاقَ، اَلتَّسَهُّلُ یُدِرُّ الاَْرْزاقَ؛
سخت گیری، اخلاق را فاسد، آسان گیری روزی ها را فراوان می کند.

غررالحکم، ح 802 و 803

حدیث332

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا اَبْطَـاَتِ الاَْرْزاقُ عَلَیْکَ فَاسْتَغْفِرِ اللّهَ یُوَسِّعْ عَلَیْکَ فیها؛
هرگاه در روزی تو تأخیر و تنگی پدید آمد، از خداوند آمرزش بخواه تا روزی را بر توفراوان گرداند.

تحف العقول، ص 174

حدیث333

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلصِّحَّةُ اَفْضَلُ النِّعَمِ؛
سلامتی بهترین نعمت است.

غررالحکم، ح 1050

حدیث334

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْمَعِدَةُ بَیْتُ الاَْدواءِ وَ الْحِمیَةُ رَأسُ الدَّواءِ، وَ عَوِّدْ کُلَّ بَدَنٍ مَا اعْتادَ. لاصِحَّةَ مَعَ النَّهَمِ ؛
معده سرای دردهاست و پرهیز، بهترین درمان. هر بدنی را به همان که خو می گیرد،عادت دهید. با پرخوری، تندرستی نخواهد بود.

بحارالأنوار، ج 59، ص 268، ح 52

حدیث335

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ تَطَبَّبَ فَلْیَتَّقِ اللّه َ وَ لْیَنْصَحْ وَ لْیَجْتَهِدْ؛
هر کس طبابت می کند، باید تقوای الهی پیشه کند، خیرخواه باشد و سعی خود رابه کار برد.

دعائم الاسلام، ج 2، ص 144، ح 503

حدیث336

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شُرْبُ الدَّواءِ لِلْجَسَدِ کَالصّابونِ لِلثَّوبِ، یُنَقّیهِ وَ لکِنْ یُخْلِقُهُ؛
نوشیدن دارو برای بدن، همانند صابون (پودر شوینده) برای لباس است که آن راتمیز می کند، امّا فرسوده اش هم می کند.

شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20،ص 300، ح 422

حدیث337

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ غَرَسَ فی نَفْسِهِ مَحَبَّةَ اَنواعِ الطَّعامِ، اِجْتَنی ثِمارَ فُنونِ الاَْسْقامِ ؛
هر کس در دل خود، نهال علاقه به غذاهای گوناگون را بکارد، محصول بیماری هایگوناگون از آن می چیند.

غررالحکم، ح 9219

حدیث338

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فی وَصیَّتِهِ لاِبْنِهِ الْحَسَنِ علیه السلام یا بُنَیَّ أَلا اُعَلِّمُکَ اَرْبَعَ خِصالٍ تَسْتَغْنیبِها عَنِ الطِّبِّ؟ فَقالَ: بَلی یا اَمیرَ الْمُؤْمِنینَ، قالَ: لاتَجْلِسْ عَلَی الطَّعامِ إِلاّ وَ اَنـْتَ جائِعٌوَلا تَقُمْ عَنِ الطَّعامِ إِلاّ وَ اَنـْتَ تَشْتَهیهِ، وَجَوِّدِ الْمَضْغَ، وَ إِذا نِمْتَ فَاعْرِضْ نَفْسَکَ عَلَیالْخِلاءِ فَإِذَا اسْتَعْمَلْتَ هذَا اسْتَغْنَیْتَ عَنِ الطِّبِّ؛
در سفارشی به فرزند خود امام مجتبی علیه السلام فرمودند: فرزندم! آیا چهار نکته به تونیاموزم که با رعایت آنها از طبابت بی نیاز شوی؟ عرض کرد: چرا، ای امیر مؤمنان.حضرت فرمودند: تا گرسنه نشده ای غذا نخور و تا اشتها داری از غذا دست بکش و غذا را خوب بجو و قبل از خوابیدن قضای حاجت کن. اگر این نکات را رعایت کنی، از طبابتبی نیاز می شوی.

خصال، ص 229

حدیث339

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ الْحِجامَةَ تُصَحِّحُ الْبَدَنَ وَ تَشُدُّ الْعَقْلَ؛
حجامت، بدن را سالم و عقل را تقویت می کند.

خصال، ص 611، ح 10

حدیث340

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَا اتَّخَمْتُ قَطُّ. فَقیلَ لَهُ: وَ لِمَ یا وَلیَّ اللّه ِ؟ قالَ: ما رَفَعْتُ لُقْمَةً اِلی فَمیاِلاّ ذَکَرْتُ اِسْمَ اللّه ِ سُبحانَهُ عَلَیْها؛
«هیچ گاه به سوء هاضمه مبتلا نشدم». پرسیدند: چرا؟ فرمودند: «زیرا هیچ لقمه ای بهسوی دهان نبردم، مگر این که نام خدا را بر آن، یاد کردم».

محاسن، ج 2، ص 438، ح 288

حدیث341

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تُغالوا فی مُهورِ النِّساءِ فَیَکونَ عَداوَةً ؛
مهریّه های زنان را سنگین نگیرید، که باعث کدورت و دشمنی می شود.

مکارم الاخلاق، ص 237

حدیث342

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فَوَ اللّه ِ ما اَغْضَبْتُها و لا اَکْرَهْتُها عَلی اَمْرٍ حَتّی قَبَضَهَا اللّه ُ عَزَّوَجَلَّاِلَیْهِ و لا اَغضَبَتْنی و لا عَصَتْ لی اَمرا و لَقَد کُنْتُ اَ نْظُرُ اِلَیْها فَتَنکَشِفُ عَنِّی الهُمومُ وَالاَحزانُ ؛
به خدا سوگند که هرگز بر فاطمه علیهاالسلامغضب نکردم و او را به کاری مجبور نساختم، تاآن که خداوند عزّوجلّ او را به نزد خویش بُرد و او نیز مرا خشمگین نساخت و هرگز برخلاف خواست من عمل نکرد و من هرگاه به او نگاه می کردم، غصّه ها و اندوه هایمبرطرف می شد.

کشف الغمّة ، ج 1، ص 363

حدیث343

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَغَرَّبْ عَنِ الاَْوْطانِ فی طَلَبِ الْعُلی وَ سافِرْ فَفِی الاَْسْفارِ خَمْسُ فَوائِدَ:تَفَرُّجُ هَمٍّ وَ اکْتِسابُ مَعیشَةٍ وَ عِلْمٌ وَ آدابٌ وَ صُحْبَةُ ماجِدٍ؛
برای کسب مجد و عظمت از وطن خود دور شو و سفر کن، که در مسافرت پنجفایده است: برطرف شدن اندوه، به دست آوردن روزی، و دانش و آداب زندگی،و هم نشینی با بزرگان.

مستدرک الوسائل، ج 8 ، ص 115،ح 9199

حدیث344

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلاْنْصافُ یَرْفَعُ الْخِلافَ وَ یوجِبُ الاْیتِلافَ؛
انصاف، اختلافات را از بین می برد و باعث الفت و همبستگی می شود.

غررالحکم، ح 1702

حدیث345

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ایّاکَ وَ التَّغایُرَ فی غَیْرِ مَوْضِعِ غَیْرَةٍ فَاِنَّ ذلِکَ یَدْعُو الصَّحیحَةَ مِنْهُنَّاِلَی السَّقَمِ وَلکن اَحْکِمْ اَمْرَهُنَّ فَاِنْ رَأَیْتَ ذَ نْبا فَعاجِلِ النَّـکیرَ عَلَی الْکَبیرِ وَ الصَّغیرِ وَایّاکَ اَنْ تُعاقِبَ فَتَعْظُمَ الذَّنْبُ وَ تُهَوَّنَ الْعَتْبُ ؛
از غیرت نابه جا بپرهیز؛ چرا که این کار، زنان درستکار را به لغزش می کشانَد؛ اما برکارزنان، نظارت داشته باش و هرگاه گناهی [از آنان ]دیدی، چه بزرگ و چه کوچک، ازطریق نشان دادن ناخشنودی خویش، با آن برخورد کن و از مجازات کردن بپرهیز، چراکه گناه، بزرگ و تذکّر، کم اثر می گردد.

تحف العقول، ص 87

حدیث346

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ثَلاثٌ لایَهْنَأُ لِصاحِبِهِنَّ عَیْشٌ: اَ لْحِقْدُ، وَ الْحَسَدُ، وَ سُوءُ الْخُلْقِ ؛
سه چیز است که هر کس داشته باشد، زندگی بر او شیرین نیست: کینه، حسد و بد اخلاقی.

غررالحکم ، ح 4663

حدیث347

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَو اَنَّ السَّماواتِ وَ الاَرْضَ کانَتا عَلی عَبْدٍ رَتْقا ثُمَّ اتَّقَی اللّه َ لَجَعَلَ اللّه ُ لَهُمِنهُما مَخرَجا و رَزَقَهُ مِن حَیْثُ لا یَحتَسِبُ؛
اگر درهای آسمان ها و زمین بر روی انسانی بسته باشند و او تقوای الهی پیشه کند،خداوند، راه گشایشی در آنها برای او فراهم می کند و از جایی که گمان ندارد، روزی اش می دهد.

غررالحکم، ح 7599

حدیث348

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ عَزَّوَجَلَّ رَکَّبَ فِی الْمَلائِکَةِ عَقْلاً بِلا شَهْوَةٍ وَ رَکَّبَ فِی الْبَهائِمِشَهْوَةً بِلا عَقْلٍ وَ رَکَّبَ فی بَنی آدَمَ کِلَیْهِما فَمَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَهُ فَهُوَ خَیْرٌ مِنَالْمَلائِکَةِ وَ مَنْ غَلَبَتْ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ الْبَهائِمِ؛
خداوند عزوجل، در وجود فرشتگان، عقل بدون شهوت و در چارپایان، شهوت بدونعقل و در وجود انسان، عقل و شهوت را با هم قرار داد، پس هر کس که عقلش بر شهوتشپیروز گردد، از فرشتگان بهتر است و هر کس شهوتش بر عقلش پیروز گردد، از چارپایانبدتر است.

علل الشرایع، ص 4، ح 1

حدیث349

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعَقْلُ حَیْثُ کانَ آلِفٌ مَاْلوفٌ ؛
عقل هر کجا باشد، انس گیرنده و الفت پذیر است.

غررالحکم، ح 1251

حدیث350

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَنْبَغی لِلْعاقِلِ اَنْ یُخاطِبَ الْجاهِلَ مُخاطَبَةَ الطَّبیبِ الْمَریضَ؛
شایسته است که برخورد عاقل با نادان، مانند برخورد طبیب با بیمار باشد.

غررالحکم، ح 10944

حدیث351

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فَسادُ الاَْخْلاقِ بِمُعاشَرَةِ السُّفَهاءِ وَ صَلاحُ الاَْخْلاقِ بِمُنافَسَةِ الْعُقَلاءِوَ الْخَلْقُ اَشْکالٌ فَکُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ؛
معاشرت با نابخردان، اخلاق را فاسد و رقابت با عقلا اخلاق را اصلاح می نماید ومردم متفاوتند، و هر کس بر حسب طینت خود رفتار می کند.

بحارالأنوار، ج 78، ص 82 ، ح 78

حدیث352

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَقَدْ سَبَقَ اِلی جَنّاتِ عَدْنٍ اَقْوامٌ ما کانوا اَکْثَرَ النّاسِ لا صَوْما وَ لاصَلاةً وَ لا حَجّا وَ لاَ اعْتِمارا وَ لکِنَّهُمْ عَقَلوا عَنِ اللّه ِ مَواعِظَهُ؛
گروه هایی به سوی بهشت برین (از دیگران) پیشی گرفتند که بیش از دیگران اهل روزه، نماز، حج و عمره نبودند، بلکه آنان در موعظه های الهی تعقل کردند.

مجموعه ورام، ج 2، ص 213

حدیث353

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعَقْلُ حِفْظُ التَّجارِبِ وَ خَیْرُ ما جَرَّبْتَ ما وَعَظَکَ؛
عقل، اندوختن تجربه ها (و عمل به آن) است و بهترین تجربه، آن است که پندت داده.

نهج البلاغه، نامه 31

حدیث354

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ بِذَوِی الْعُقولِ مِنَ الْحاجَةِ اِلَی الاَْدَبِ کَما یَظْمَأُ الزَّرْعُ اِلَی الْمَطَرِ؛
نیاز عاقلان به ادب، همانند نیاز کشتزار به باران است.

غررالحکم، ح 3475

حدیث355

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ شاوَرَ ذَوِی الْعُقولِ اسْتَضاءَ بِاَنْوارِ الْعُقولِ؛
هر کس با عقلا مشورت کند، از نور عقل ها بهره می برد.

غررالحکم، ح 8634

حدیث356

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
جاهِدْ شَهْوَتَکَ وَ غالِبْ غَضَبَکَ وَ خالِفْ سوءَ عادَتِکَ، تَزْکُ نَفْسُکَ وَیَکْمُلْ عَقْلُکَ وَ تَسْتَـکْمِلْ ثَوابَ رَبِّکَ؛
با هوا و هوست مبارزه کن، بر خشمت مسلّط شو و با عادت های بدت مخالفت کن، تاروحت پاک و عقلت کامل گردد و پاداش پروردگارت را به تمامی دریافت نمایی.

غررالحکم، ح 4760

حدیث357

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعاقِلُ مَنْ اَحْسَنَ صَنائِعَهُ وَ وَضَعَ سَعْیَهُ فی مَواضِعِهِ ؛
عاقل کسی است که کارهایش را خوب انجام دهد و تلاشی که می کند، به جا باشد.

غررالحکم، ح 1798

حدیث358

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَیْسَ الْعاقِلُ مَنْ یَعْرِفُ الْخَیْرَ مِنَ الشَّرِّ وَ لکِنَّ الْعاقِلَ مَنْ یَعْرِفُ خَیْرَ الشَّرَّیْنِ؛
عاقل، آن نیست که خوب را از بد تشخیص دهد. عاقل، کسی است که از میان دو بد،آن را که ضررش کمتر است، بشناسد.

مطالب السئول، ص 250

حدیث359

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلظَّنُّ الصَّوابُ مِنْ شیَمِ اُولِی الاَْلْبابِ؛
خوش گمانی، از اخلاق عاقلان است.

غررالحکم، ح 1386

حدیث360

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما عُبِدَ اللّه ُ بِشَیْ ءٍ اَفْضَلَ مِنَ الْعَقْلِ وَ ما تَمَّ عَقْلُ امْرِی ءٍ حَتّی یَکونَ فیهِخِصالٌ شَتّی: اَلْکُفْرُ وَ الشَّرُّ مِنْهُ مَأمونانِ وَ الرُّشْدُ وَ الْخَیْرُ مِنْهُ مَأمولانِ وَ فَضْلُ مالِهِمَبْذولٌ وَ فَضْلُ قَوْلِهِ مَکفوفٌ وَ نَصیبُهُ مِنَ الدُّنْیَا القوتُ لا یَشْبَعُ مِنَ الْعِلْمِ دَهْرَهُ اَلذُّلُّاَحَبُّ اِلَیْهِ مَعََ اللّه ِ مِنَ العِزِّ مَعَ غَیْرِهِ وَ التَّواضُعُ اَحَبُّ اِلَیْهِ مِنَ الشَّرَفِ یَسْتَکْثِرُ قَلیلَالْمَعْروفِ مِنْ غَیْرِهِ و یَسْتَقِلُّ کَثیرَ الْمَعْروفِ مِنْ نَفْسِهِ وَ یَرَی النّاسَ کُلَّهُمْ خَیْرا مِنْهُ وَ اِنَّهُ شَرُّهُم فی نَفْسِهِ وَ هُوَ تَمامُ الاَْمْرِ؛
خداوند با چیزی بهتر از عقل عبادت نشده است، و عقل کسی کامل نشود، مگر دراو چند خصلت باشد: کفر و بدی از او انتظار نمی رود، رشد و خوبی در او امیدمی رود، زیادی ثروتش بخشوده و زیادی سخنش نگه داشته شده است، بهره او ازدنیا تنها غذای روزانه است، در طول زندگی از دانش سیر نمی شود، خواری را باخداوند از عزّت با دیگران، بیشتر دوست دارد، تواضع نزد او دوست داشتنی تر ازشرف و بزرگی است، خوبیِ کم دیگران را بسیار و خوبی بسیار خود را کم می شمرد،همه مردم را از خودش بهتر و خود را نزد خویش از همه بدتر می داند و این مهم ترینخصلت است.

کافی، ج 1، ص 18، ح 12

حدیث361

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعاقِلُ اِذا تَـکَلَّمَ بِکَلِمَةٍ اَتْبَعَها حِکْمَةً وَ مَثَلاً وَ الاَْحْمَقُ اِذا تَـکَلَّمَ بِکَلِمَةٍاَتْبَعَها حِلْفا؛
عاقل، هر گاه سخن بگوید، آن را با سخنی حکیمانه و ضرب المثل همراه سازد ونادان هرگاه سخن بگوید، آن را با سوگند همراه کند.

شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20،ص289، ح306

حدیث362

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِتَّهِمُوا عُقولَکُمْ فَاِنِّهُ مِنَ الثِّقَةِ بِها یَکونُ الْخَطاءُ؛
عقل خویش را زیر سؤال ببرید؛ زیرا از اعتماد به آن، خطاها سرچشمه می گیرد.

غررالحکم، ح 2570

حدیث363

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَ لْعاقِلُ مَنْ صانَ لِسانَهُ عَنِ الْغیبَةِ؛
عاقل کسی است که زبانش را از بدگویی پشت سر دیگران، نگه دارد.

غررالحکم، ح 1955

حدیث364

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِحْتَمِلْ ما یَمُرُّ عَلَیْکَ فَاِنَّ الاِْحْتِمالَ سِتْرُ الْعُیوبِ وَ اِنَّ الْعاقِلَ نِصْفُهُاِحْتِمالٌ وَ نِصْفُهُ تَغافُلٌ؛
در برابر آنچه بر تو می گذرد، بردبار باش، زیرا بردباری، عیب ها را می پوشاند. بهراستی که نیمی از عقل، بردباری و نیمه دیگرش خود را به غفلت زدن است.

غررالحکم، ح 2378

حدیث365

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلا وَ اِنَّ اللَّبیبَ مَنِ اسْتَقْبَلَ وُجوهَ الاْراءِ بِفِکْرٍ صائِبٍ وَ نَظَرٍ فِیالْعَواقِبِ؛
بدانید عاقل، کسی است که با فکر درست، به استقبال نظرات گوناگون برود و درعواقب امور بنگرد.

غررالحکم، ح 2778

حدیث366

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَعْقَلُ النّاسِ مَنْ غَلَبَ جِدُّهُ هَزْلَهُ وَ اسْتَظْهَرَ عَلی هَواهُ بِعَقْلِهِ؛
عاقل کسی است که جدّی اش از شوخی اش بیشتر باشد و با کمک عقلش بر هوا وهوسش پیروز گردد.

غررالحکم، ح 3355

حدیث367

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعَقْلُ شَجَرَةٌ اَصْلُهَا التُّقی وَ فَرْعُهَا الْحَیاءُ وَ ثَمَرَتُهَا الْوَرَعُفَالتَّقْوی تَدعو اِلی خِصالٍ ثَلاثٍ: اِلَی الْفِقْهِ فِی الدّینِ وَ الزُّهْدِ فِی الدُّنْیا وَ الاِْنْقِطاعِ اِلَیاللّه ِ تَعالی وَ الْحَیاءُ یَدْعو اِلی ثَلاثِ خِصالٍ: اِلَی الْیَقینِ وَ حُسْنِ الْخُلُقِ وَ التَّواضُعِ وَالْوَرَعُ یَدْعو اِلی خِصالٍ ثَلاثٍ: اِلی صِدْقِ اللِّسانِ وَ الْمُسارَعَةِ اِلَی الْبِرِّوَ تَرْکِ الشُّبُهاتِ؛
عقل، درختی است که ریشه آن تقوا، شاخه هایش حیاء و میوه آن، پارسایی است.تقوا به سه چیز دعوت می کند: دین شناسی، بی رغبتی به دنیا و دل بستگی به خداوند، وحیا به سه چیز دعوت می کند: یقین، خوش اخلاقی و تواضع، و پارسایی به سه چیزدعوت می کند: راستگویی، سرعت و شتاب در نیکی ها و دوری از کارهای شبهه ناک.

مواعظ العددیة، ص 160

حدیث368

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَعْقَلُ النّاسِ مَنْ کانَ بِعَیْبِهِ بَصیرا وَ عَنْ عَیْبِ غَیْرِهِ ضَریرا؛
عاقل ترین مردم کسی است که به عیب های خویش بینا و از عیوب دیگران، نابیناباشد.

غررالحکم، ح 3233

حدیث369

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَفْضَلُ النّاسِ عَقْلاً اَحْسَنُهُم تَقدیرا لِمَعاشِهِ وَ اَشَدُّهُمُ اهْتِمامابِاِصْلاحِ مَعادِهِ؛
عاقل ترین مردم کسی است که بهتر بتواند امور زندگی اش را برنامه ریزی کند و برایاصلاح آخرتش بیشتر همت نماید.

غررالحکم، ح 3340

حدیث370

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
جَلیسُ الْخَیْرِ نِعْمَةٌ، جَلیسُ الشَّرِّ نِقْمَةٌ؛
همنشین خوب نعمت و همنشین بد، بلا و مصیبت است.

غررالحکم، ح4719 و 4720

حدیث371

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما خَیْرٌ بِخَیْرٍ بَعْدَهُ النّارُ و ما شَرٌّ بِشَرٍّ بَعْدَهُ الجَنَّةُ وَ کُلُّ نَعیمٍ دونَالْجَنَّةِ فَهُوَ مَحْقورٌ وَ کُلُّ بَلا ءٍ دونَ النّارِ عافیَةٌ؛
خیری که به دنبال آن آتش باشد، خیر نیست و شری که به دنبال آن بهشت باشد،شر نیست. هر نعمتی جز بهشت ناچیز است و هر بلایی جز آتش، سلامتی.

نهج البلاغه، حکمت 387

حدیث372

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ لَبِسَ الْخَیْرَ تَعَرّی مِنَ الشَّرِّ؛
هر کس جامه «خوبی» به تن کند از «بدی» برهنه می گردد.

غررالحکم، ح 8085

حدیث373

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْخَیْرُ اَسْهَلُ مِنْ فِعْلِ الشَّرِّ؛
کار خوب آسان تر از کار بد است.

غررالحکم، ح 1199

حدیث374

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ الْخَیْرَ وَ الشَّرَّ لا یُعْرَفانِ اِلاّ بِالنّاسِ، فَاِذا اَرَدْتَ اَنْ تَعْرِفَ الْخَیْرَفَاعْمَلِ الْخَیْرَ تَعْرِفْ اَهْلَهُ وَ اِذا اَرَدْتَ اَنْ تَعْرِفَ الشَّرَّ فَاعْمَلِ الشَّرَّ تَعْرِفْ اَهْلَهُ؛
خوبی و بدی جز با مردم شناخته نمی شوند. پس اگر می خواهی خوبی را بشناسی، خوبیکن تا اهل آن را بشناسی و اگر می خواهی بدی را بشناسی، بدی کن، تا اهلش را بشناسی.

بحارالأنوار، ج 78، ص 41، ح 26

حدیث375

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فاعِلُ الْخَیْرِ خَیْرٌ مِنْهُ وَ فاعِلُ الشَّرِّ شَرٌّ مِنْهُ؛
خوبی کننده بهتر از خودِ خوبی و بدی کننده بدتر از خودِ بدی است.

نهج البلاغه، حکمت 32

حدیث376

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ تعالی اَنْزَلَ کِتابا هادیا بَـیَّـنَ فیهِ الْخَیْرَ وَ الشَّرَّ، فَخُذوا نَهْجَالْخَیْرِ تَهْتَدوا وَ اَصْدِفوا عَنْ سَمْتِ الشَّرِّ تَقْصِدوا؛
خدای تعالی کتابی راهنما فرستاد و در آن خوب و بد را روشن ساخت. پس راه خوبیرا پیش گیرید تا هدایت شوید و از راه بدی دوری جویید تا به مقصد برسید.

نهج البلاغه، خطبه 167

حدیث377

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قارِنْ اَهْلَ الْخَیْرِ تَـکُنْ مِنْهُمْ وَ بایِنْ اَهْلَ الشَّرِّ تَبِنْ عَنْهُمْ؛
با خوبان معاشرت کن تا از آنان باشی و از بدان دوری کن تا از آنان نباشی.

نهج البلاغه، نامه 31

حدیث378

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعَجْزُ مَعَ لُزومِ الْخَیْرِ خَیْرٌ مِنَ القُدْرَةِ مَعَ رُکوبِ الشَّرِّ؛
ناتوانیِ همراه با خیر بهتر از توانمندیِ در خدمت شر است.

غررالحکم، ح1973

حدیث379

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعِلْمُ اَصْلُ کُلِّ خَیْرٍ، اَلْجَهْلُ اَصْلُ کُلِّ شَرٍّ؛
دانایی، ریشه همه خوبی ها و نادانی ریشه همه بدی هاست.

غررالحکم، ح 818 و 819

حدیث380

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَللَّئیمُ لا یُرْجی خَیْرُهُ وَ لا یُسْلَمُ مِنْ شَرِّهِ وَ لا یُؤْمَنُ مِنْ غَوائِلِهِ؛
افراد پَست به خیرشان امید و از شرشان امان و از به هلاکت انداختنشانایمنی نیست.

غررالحکم، ح 1930

حدیث381

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ لِسانَ الْمُؤمِنِ مِنْ وَراءِ قَلْبِهِ وَ اِنَّ قَلْبَ الْمُنافِقِ مِنْ وَراءِ لِسانِهِ، لاَِنَّالْمُؤمِنَ اِذا اَرادَ اَنْ یَتَـکَلَّمَ بِکَلامٍ تَدَبَّرَهُ فی نَفْسِهِ، فَاِنْ کانَ خَیْرا اَبداهُ وَ اِنْ کانَ شَرّاواراهُ وَ اِنَّ الْمُنافِقَ یَتَـکَلَّمُ بِما اَتی عَلی لِسانِهِ لا یَدری ماذا لَهُ وَ ماذا عَلَیْهِ؛
زبان مؤمن، در پشت دل اوست و دل منافق، در پشت زبان او، زیرا مؤمن هرگاهبخواهد سخنی بگوید، ابتدا درباره آن می اندیشد، اگر خوب بود اظهارش می کند و اگر بد بود آن را پنهان می دارد. اما منافق هر چه به زبانش آید می گوید، بی آن که بداند چهسخنی به سود او و چه سخنی به زیان اوست.

نهج البلاغه، خطبه 176

حدیث382

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا أدَبَ مَعَ غَضَبٍ؛
با خشم، تربیت [ممکن ]نیست .

غرر الحکم ، ح 10529

حدیث383

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَخَیـَّروا لِلرَّضاعِ کَما تَتَخَیَّرونَ لِلنِّـکاحِ، فَاِنَّ الرَّضاعَ یُغَیِّرُ الطِّباعَ ؛
برای شیردادن ، [دایه های شایسته ]انتخاب کنید، همان گونه که برای ازدواجانتخاب می کنید ، چرا که شیر ، طبیعت ها را تغییر می دهد .

قرب الاسناد ، ص 93، ح 312

حدیث384

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَ حَقُّ الوَلَدِ عَلَی الوالِدِ أنْ یُحَسِّنَ اِسمَهُ وَ یُحَسِّنَ اَدَبَهُ، و یُعَلِّمَهُالقُرآنَ ؛
حقّ فرزند بر پدر ، آن است که نام خوب بر او بگذارد و او را خوب تربیت کند و قرآن بهاو بیاموزد .

نهج البلاغة ، حکمت 399

حدیث385

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ سَاَلَ فی صِغَرِهِ اَجابَ فی کِبَرِهِ ؛
هر کس در خردسالی سئوال کند، در بزرگ سالی اش پاسخ می دهد .

غرر الحکم ، ح 8273

حدیث386

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ النَّبیَّ صلی الله علیه و آله اَبْصَرَ رَجُلاً لَهُ وَلَدانِ فَقَـبَّلَ اَحَدَهُما وَتَرَکَ الآْخَرَ . فَقالَرَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله : فَهَلاّ واسَیْتَ بَیْنَهُما ؛
پیامبر صلی الله علیه و آله کسی را دیدند که دو فرزند داشت . یکی را بوسید و دیگری را رها کرد .پیامبر خدا به او فرمودند : چرا میان آنان یکسان عمل نکردی؟ .

جعفریّات ، ص 55

حدیث387

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلاِْفْراطُ فِی الْمَلامَةِ یَشُبُّ نیرانَ اللَّجاجِ ؛
زیاده روی در سرزنش کردن ، آتش لجاجت را شعله ور می سازد .

تحف العقول ، ص 84

حدیث388

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الْعَبْدَ إذا اَرادَ اَنْ یَقْرَأَ أَوْ یَعْمَلَ عَمَلاً فَیَقُولُ: بِسْمِ اللّه ِ الرَّحْمنِالرَّحیمِ فَإنَّهُ یُبارَکُ لَهُ فیهِ؛
هرگاه بنده ای بخواهد چیزی بخواند و یا کاری انجام دهد و بسم اللّه الرحمن الرحیمبگوید در کارش برکت داده می شود.

بحارالأنوار، ج 92، ص 242، ح48

حدیث389

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلذِّکْرُ یونِسُ اللُّبَّ وَیُنیرُ الْقَلْبَ وَیَسْتَنْزِلُ الرَّحْمَةَ؛
یاد خدا عقل را آرامش می دهد، دل را روشن می کند و رحمت او را فرود می آورد.

غررالحکم، ح1858

حدیث390

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ تَرَکَ لِلّهِ سُبْحانَهُ شَیئا عَوَّضَهُ اللّه ُ خَیْرا مِمّا تَرَکَ؛
هر کس به خاطر خدای سبحان از چیزی بگذرد، خداوند بهتر از آن را به اوعوض خواهد داد.

غررالحکم، ح8909

حدیث391

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَوْ اَنَّ السَّماواتِ وَالاَْرْضَ کانَتا عَلی عَبْدٍ رَتْقا ثُمَّ اتَّقَی اللّه َ لَجَعَلَ اللّه ُ لَهُمِنْها مَخْرَجا وَرَزَقَهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ؛
اگر آسمان ها و زمین، راه را بر بنده ای ببندند و او تقوای الهی پیشه کند، خداوند حتماراه گشایشی برای او فراهم خواهد کرد و از جایی که گمان ندارد روزی اش خواهد داد.

غررالحکم، ح7599

حدیث392

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَلَوْ أَنَّ النّاسَ حینَ تَنْزِلُ بِهِمُ النِّقَمُ وَتَزولُ عَنْهُمُ النِّعَمُ ، فَزِعواإِلی رَبِّهِمْ بِصِدْقٍ مِنْ نیّاتِهِمْ وَوَلَهٍ مِنْ قُلوبِهِم، لَرَدَّ عَلَیْهِم کُلَّ شارِدٍ ، وَأَصْلَحَ لَهُمْ کُلَّفاسِدٍ؛
اگر مردم به هنگامی که بلاها بر آنان فرود می آمد و نعمت ها از دستشان می رفت، بانیت های خوب و دلی مشتاق به پروردگارشان پناه می بردند، بی گمان هر از دسترفته ای به آنان باز می گشت و هر فاسدی اصلاح می شد.

نهج البلاغه، خطبه 178

حدیث393

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ یُطِعِ اللّه َ وَ رَسُولَهُ یَکُنْ سَبیلُ الرَّشادِ سبیلَهُ وَنورُ التَّقْوی دَلیلَهُوَمنْ یَعْصِ اللّه َ وَرَسُولَهُ یُخْطِئُ السَّدادَ کُلَّهُ وَلَنْ یَضُرَّ اِلاّ نَفْسَهُ؛
هر کس از خدا و رسولش پیروی کند راهش راه هدایت و راهنمایش نور تقوا خواهدبود و هر کس خدا و رسولش را نافرمانی کند همه درستی ها را از دست می دهد و جز بهخودش زیان نمی رساند.

کافی، ج 5، ص 371

حدیث394

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اَهْنَأَ النّاسِ عَیْشا مَنْ کانَ بِما قَسَمَ اللّه ُ لَهُ راضیا؛
هر کس به آنچه خداوند به او داده است راضی باشد، راحت ترین زندگی را دارد.

غررالحکم، ح 3397

حدیث395

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَ عَنْ ذلِکَ ما حَرَسَ اللّه ُ عِبادَهُ الْمُؤمِنینَ بِالصَّلَوات وَ الزَّکَواتِ وَمُجاهَدَةِ الصِّیامِ فِی الاَْیّامِ الْمَفْروضاتِ تَسْکینا لاَِطْرافِهِمْ وَ تَخْشیعا لاَِبْصارِهِمْوَتَذْلیلاً لِنُفُوسِهِمْ وَ تَخْفیضا (تَخْضیعا) لِقُلُوبِهِمْ؛
خداوند، بندگان مؤمن خود را بوسیله نمازها و زکات ها و جدّیت در روزه داریروزهای واجب حفظ می کند، تا اعضا و جوارحشان آرام، دیدگانشان خاشع، جان هایشان فروتن و دل هایشان خاشع گردد.

نهج البلاغه، خطبه 192

حدیث396

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ تَوکَّلَ عَلَی اللّه ِ ذَلَّتْ لَهُ الصِّعابُ وَتَسَهَّلَتْ عَلَیْهِ الأَْسْبابِ؛
هر کس به خدا توکل کند، دشواری ها برای او آسان می شود و اسباب برایش فراهم می گردد.

غررالحکم، ح 9028

حدیث397

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
رُبَما سَأَلْتَ الشَّیْ ءَ فَلا تُؤْتاهُ وَاُوتیتَ خَیْرا مِنْهُ عاجِلاً أَو آجِلاً أَوْصَرَفَ عَنْکَ لِما هُوَ خَیْرٌ لَکَ ، فَلَرُبَّ أمْرٍ قَدْ طَلَبْتَهُ فیهِ هَلاکُ دینِکَ لَوْ اوتیتَهُ ، فَلْتَکُنْمَسْأَلَتُکَ فیما یَبْقی لَکَ جَمالُهُ وَیُنْفی عَنْکَ وَبالُهُ؛
گاه چیزی را (از خدا) می خواهی اما به تو داده نمی شود و دیر یا زود بهتر از آن به تو داده می شود، یا به خاطر آنچه خیر و مصلحت تو در آن است از برآورده شدن خواسته ات دریغ می شود، زیرا بسا خواسته ای که اگر برآورده شود به نابودی و تباهی دین تو می انجامد، پس، چیزی بخواه که زیبایی و نیکیش برایت می ماند و پیامد سوئی ندارد.

نهج البلاغه، نامه 31

حدیث398

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ جَعَلَ الْحَمْدَ خِتامَ النِّعْمَةِ جَعَلَهُ اللّه ُ سُبْحانَهُ مِفْتاحَ الْمَزیدِ؛
هر کس شکر خدا را پایان نعمت قرار دهد، خداوند سبحان آن شکر را کلیدافزایش نعمت ها قرار خواهد داد.

غررالحکم، ح 8898

حدیث399

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَوِّدْ اُذُنـَکَ حُسْنَ الاِْسْتِماعِ وَ لا تُصغِ اِلی ما لا یَزیدُ فی صَلاحِکَاستِماعُهُ فَاِنَّ ذلِکَ یُصدِئُ الْقُلوبَ وَ یوجِبُ الْمَذامَّ؛
گوش خود را به شنیدن خوبی ها عادت بده و به آنچه که به صلاح و درستی تونمی افزاید گوش مسپار، زیرا این کار، دل ها را زنگار می زند و موجب سرزنش می شود.

غررالحکم، ح 6234

حدیث400

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَوِّدْ نَفْسَکَ الْجَمیلَ فَبِاعْتیادِکَ اِیّاهُ یَعودُ لَذیذا؛
خودت را به کارهای زیبا عادت بده که اگر به آنها عادت کنی، برایت لذت بخشمی شوند.

شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20،ص266، ح92

از401تا600

حدیث401

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما اَصْعَبَ اِکْتِسابَ الْفَضائِلِ وَ اَیْسَرَ اِتْلافَها؛
فضائل اخلاقی و صفات پسندیده چه به سختی به دست می آیند و چه آسان ازدست می روند.

شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20،ص 259، ح38

حدیث402

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
رَأْسُ الْعِلْمِ التَّمْییزُ بَیْنَ الاَْخْلاقِ وَ اِظْهارُ مَحْمودِها وَ قَمْعُ مَذْمومِها؛
بالاترین درجه دانایی، تشخیص اخلاق از یکدیگر و آشکار کردن اخلاق پسندیده وسرکوب اخلاق ناپسند است.

غررالحکم، ح 5267

حدیث403

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فی سَعَةِ الاَْخْلاقِ کُنوزُ الاَْرْزاقِ؛
گنج های روزی در وسعت اخلاق نهفته است.

کافی، ج 8 ، ص 23

حدیث404

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ ساءَ خُلْقُهُ ضاقَ رِزْقُهُ؛
هر کس بد اخلاق باشد، روزی اش تنگ می شود.

غررالحکم، ح 8023

حدیث405

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلسَّیِّئُ الْخُلُقِ کَثیرُ الطَّیْشِ مُنَغَّصُ الْعَیْشِ؛
آدم بد اخلاق بسیار خطا می کند و زندگی اش تلخ می شود.

غررالحکم، ح 1604

حدیث406

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
رُبَّ عَزیزٍ اَذَ لَّهُ خُلْقُهُ وَ ذَلیلٍ اَعَزَّهُ خُلْقُهُ؛
چه بسا عزیزی که اخلاق بدش او را ذلیل و چه بسا ذلیلی که اخلاق خوبش او راعزیز کرد.

بحارالأنوار، ج 71، ص 396، ح 79

حدیث407

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
حَسِّنْ خُلْقَکَ یُخَفِّفِ اللّه ُ حِسابَکَ؛
اخلاقت را خوب کن تا خداوند حسابت را آسان گرداند.

امالی صدوق، ص 278

حدیث408

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا حَسُنَ الْخُلْقُ لَطُفَ النُّطْقُ؛
با اخلاق نیکو، گفتار نرم می شود.

غررالحکم، ح 4052

حدیث409

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
حُسْنُ الْخُلْقِ فی ثَلاثٍ: اِجْتِنابُ الْمَحارِمِ وَ طَـلَبُ الْحَلالِ وَ التَّـوَسُّعُعَلَی الْعِیالِ؛
خوش اخلاقی در سه چیز است: دوری کردن از حرام، طلب حلال و فراهم آوردنآسایش و رفاه برای خانواده.

بحارالأنوار، ج 71، ص 394، ح 63

حدیث410

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَوِّدْ نَفْسَکَ حُسْنَ النِّیَّةِ وَ جَمیلَ الْمَقْصَدِ، تُدْرِکْ فی مَباغیکَ النَّجاحَ؛
خودت را به داشتن نیّت خوب و مقصد زیبا عادت ده، تا در خواسته هایت موفق شوی.

غررالحکم، ح 6236

حدیث411

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَوِّدْ لِسانَکَ لینَ الْکَلامِ وَ بَذْلَ السَّلامِ، یَکْثُرْ مُحِبّوکَ وَ یَقِلَّ مُبْغِضوکَ؛
زبان خود را به نرمگویی و سلام کردن عادت ده، تا دوستانت زیاد و دشمنانت کم شوند.

غررالحکم، ح 6231

حدیث412

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تِسْعَةُ اَشْیاءَ قَبیحةٌ وَ هِیَ مِنْ تِسْعَةِ اَنـْفُسٍ اَقبَحُ مِنها مِنْ غَیْرِهِمْ:ضیقُ الذَّرْعِ مِنَ الْـمُلوکِ وَ الْبُخْلُ مِنَ الاَْغْنیاءِ وَ سُرْعَةُ الْغَضَبِ مِنَ الْعُلَماءِ وَ الصِّبا مِنَ الْکُهولِ وَ الْقَطیعَةُ مِنَ الرُّؤوسِ وَ الْکِذْبُ مِنَ الْـقُضاةِ وَ الزَّمانَةُ مِنَ الاَْطِبّاءِ وَ الْبَذاءُمِنَ النِّساءِ وَ الطَّیشُ مِن ذَوِی السُّلْطانِ؛
نُه چیز زشت است، اما از نه گروه زشت تر: درماندگی و ناتوانی از دولتمردان؛ بخل ازثروتمندان؛ زود خشمی از دانشمندان؛ حرکات بچگانه از میانسالان؛ جدایی حاکمان از مردم؛دروغ از قاضیان؛ بیماری کهنه از پزشکان؛ بدزبانی از زنان و سختگیری و ستمگری از سلاطین.

دعائم الإسلام، ج 1، ص 83

حدیث413

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْکَریمُ یَری مَکارِمَ اَفْعالِهِ دَیْنا عَلَیْهِ یَقْضیهِ، اَللَّئیمُ یَری سَوالِفَاِحْسانِهِ دَیْنا لَهُ یَقْتَضیهِ ؛
بزرگوار، نیکوکاری های خود را بدهی به گردن خود می داند که باید بپردازد وفرومایه، احسان های گذشته خود را بدهی به گردن دیگران می داند که باید پس بگیرد.

غررالحکم، ح 2031 و 2032

حدیث414

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا کانَ فی رَجُلٍ خَلَّةٌ رائِقَةٌ فَانْتَظِروا اَخَواتِها؛
اگر در وجود کسی خصلتی پسندیده باشد، انتظار خصلت های پسندیده دیگری رانیز در او داشته باشید.

نهج البلاغه، حکمت 445

حدیث415

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ ساءَ خُلْقُهُ مَلَّهُ اَهْلُهُ؛
هر کس بد اخلاق باشد، خانواده اش از او دلتنگ و خسته می شوند.

تحف العقول، ص 214

حدیث416

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنُّصْحُ بَیْنَ الْمَلَأ تَقْریعٌ؛
نصیحت کردن در حضور دیگران، خُرد کردن شخصیت است.

شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20،ص341، ح908

حدیث417

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةِ فی خَصْلَتَیْنِ الْغِنی وَ التُّقی، وَ شَرُّ الدُّنْیا وَالآْخِرَةِ فی خَصْلَتَیْنِ الفَقْرِ وَ الْفُجورِ؛
خیر دنیا و آخرت در دو خصلت است: بی نیازی و تقوا و شر دنیا و آخرت در دوخصلت است: نیازمندی و گناه.

شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج 20،ص 301

حدیث418

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ثَلاثٌ مَنْ کُنَّ فیهِ فَقَدْ رُزِقَ خَیْرُ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةِ، هُنَّ الرِّضا بِالقَضاءِوَ الصَّبْرُ عَلَی الْبَلاءِ وَ الشُّکْرُ فِی الرَّخاءِ؛
به راستی خیر دنیا و آخرت روزیِ کسی می گردد که از سه ویژگی برخوردار باشد:خشنودی به مقدرات، صبر در بلا و شکر در آسایش.

غررالحکم، ح 4670

حدیث419

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
جَمْعُ خَیْرِ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةِ فی کِتْمانِ السِّرِّ وَ مُصادَقَةِ الاَخْیارِ، وَ جَمْعُالشَّرِّ فِی الاِذاعَةِ وَ مُؤاخاةِ الاَشْرارِ؛
همه خیر دنیا و آخرت در رازداری و هم نشینی با نیکان است و همه شر در افشایاسرار و دوستی با اشرار است.

بحارالأنوار، ج 74 ، ص 178، ح 17

حدیث420

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَیْکُمْ بِتَقْوَی اللّه ِ فَاِنَّها تَجْمَعُ الْخَیْرَ وَ لا خَیْرَ غَیْرُها وَ یُدْرَکُ بِها مِنَالْخَیْرِ ما لا یُدْرَکُ بِغَیْرِها مِنْ خَیْرِ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةِ؛
شما را سفارش می کنم به تقوای الهی، که گردآورنده خیر است و هیچ خیری جز آننیست، به وسیله تقوا خیرهایی از دنیا و آخرت نصیب انسان می شود که با غیر آننمی شود.

بحارالأنوار، ج 70، ص 66، ح 11

حدیث421

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَرْبَعٌ مَنْ اُعْطِیَهُنَّ فَقَدْ اُعْطیَ خَیْرَ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةِ: صِدْقُ حَدیثٍ وَ اَداءُاَمانَةٍ وَ عِفَّةُ بَطْنٍ وَ حُسْنُ خُلُقٍ؛
چهار چیز است که به هر کس داده شود خیر دنیا و آخرت به او داده شده: راستگویی،امانتداری، حلال خوری و خوش اخلاقی.

غررالحکم، ح2142

حدیث422

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما اَعْطَی اللّه ُ سُبْحانَهُ الْعَبْدَ شَیْئا مِنْ خَیْرِ الدُّنْیا وَ الآخِرَةِ اِلاّ بِحُسْنِخُلُقِهِ وَ حُسْنِ نیَّتِهِ؛
خداوند خیر دنیا و آخرت را جز به خاطر خوش اخلاقی و خوش نیتی بهبنده نمی دهد.

غررالحکم، ح 9670

حدیث423

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ رُزِقَ الدِّینَ فَقَدْ رُزِقَ خَیْرَ الدُّنْیا وَ الآخِرَةِ؛
هر کس دین روزی او شود، براستی خیر دنیا و آخرت روزی او شده است.

غررالحکم، ح 8523

حدیث424

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَحْسِنْ یُحْسَنْ اِلَیْکَ، اِرْحَمْ تُرْحَمْ، قُلْ خَیْرا تُذْکَرْ بِخَیْرٍ، اِجْتَنِبِ الْغیبَةَفَاِنَّها اِدامُ کِلابِ النّارِ کَذَبَ مَنْ زَعَمَ اَ نَّهُ وُلِـدَ مِنْ حَلالٍ وَ هُوَ یأکُلُ لُحُومَ النّاسِ بِالْغیبَةِوَ کَذَبَ مَنْ زَعَمَ اَ نَّهُ وُلِـدَ مِنْ حَلالٍ وَ هُوَ یُبْغِضُنی وَ یُبْغِضُ الاَئِمَةَ مِن وُلْدی وَکَذَبَمَنْ زَعَمَ اَنَّهُ وُلِدَ مِنْ حَلالٍ وَ هُوَ یُحِبُّ الزِّنا وَ کَذَبَ مَنْ زَعَمَ اَنَّهُ یَعْرِفُ اللّه َ وَ هُوَمُجْتَرِی ءٌ عَلی مَعاصِی اللّه ِ کُلَّ یَوْمٍ وَ لَیْلَةٍ... صِلْ رَحِمَکَ یَزیدُ اللّه ُ فی عُمُرِکَ وَ حَسِّنْخُلُقَکَ یُخَفِّفِ اللّه ُ حِسابَکَ، اِنْ سَرَّکَ اَنْ تَـکونَ مَعِیَ یَوْمَ الْقیامَةِ فَلا تَـکُنْ لِلظّالِمینَمُعینا، مَنْ اَحَبَّنا کانَ مَعَنا یَوْمَ الْقیامَةِ وَ لَوْ اَنَّ رَجُلاً اَحَبَّ حَجَرا لَحَشَرَهُ اللّه ُ مَعَهُ، ایّاکَاَنْ تَتَزَیَّنَ لِلنّاسِ وَ تُبارِزَ اللّه َ بِالْمَعاصی فَیُفْظِحَکَ اللّه ُ یَوْمَ تَلْقاهُ، اِحْفَظْ عَنّی ما اَقولُ لَکَتَنَلْ بِهِ خَیْرَ الدُّنْیا وَ الآخِرَةِ؛
خوبی کن تا با تو خوبی شود، رحم کن تارحمت کنند، خوب بگو تا به خوبی یادتکنند، از غیبت دوری کن که خورش سگان دوزخ است، دروغ گفته کسی که گمان داردحلال زاده است و با غیبت کردن گوشت مردم را می خورد، دروغ گفته کسی که گمان دارد حلال زاده است و دشمن من و امامان از اولاد من است، دروغ گفته کسی که گمان داردحلال زاده است و زنا را دوست دارد و دروغ می گوید کسی که گمان می کند خدا رامی شناسد و بر نافرمانی خدا شب و روز جسور است... صله رحم کن تا خدا عمرت رابیفزاید، خوش اخلاق باش تا خداوند حسابت را سبک گیرد، اگر می خواهی روز قیامت بامن باشی، یاور ستمکاران مباش، هر کس ما را دوست دارد روز قیامت با ما است و اگرکسی سنگی را دوست بدارد با او محشور گردد، مبادا خود را برای مردم بیارایی و بهنافرمانی خدا برآیی، تا خدا روزی که ملاقاتش کنی رسوایت کند، آنچه به تو گفتمنگهدار تا به خیر دنیا و آخرت رسی.

امالی صدوق، ص 278، ح 308

حدیث425

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
صِلَةُ الرَّحِمِ توجِبُ الْمَحَبَّةَ وَتَکْبِتُ العَدُوَّ؛
صله رحم، محبّت آور است و دشمنی را از بین می برد.

غررالحکم، ح 5852

حدیث426

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کَفِّروا ذُنوبَکُمْ وَتَحَبَّبوا اِلی رَبِّـکُمْ بِالصَّدَقَةِ وَ صِلَةِ الرَّحِمِ؛
با صدقه و صله رحم، گناهان خود را پاک کنید و خود را محبوب پروردگارتان گردانید.

غررالحکم، ح 7258

حدیث427

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
صِلَةُ الرَّحِمِ تُدِرُّ النِّعَمَ وَ تَدْفَعُ النِّقَمَ؛
صله رحم، نعمت ها را فراوان می کند و سختی ها را از بین می برد.

غررالحکم، ح 5836

حدیث428

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
زَکوةُ الْیَسارِ بِرُّ الْجیرانِ وَ صِلَةُ الاَْرحامِ؛
زکاتِ رفاه، نیکی با همسایگان و صله رحم است.

غررالحکم، ح 5453

حدیث429

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قوتُ الاَْجسادِ الطَّعامُ وَ قوتُ الاَْرواحِ الاِْطـعامُ؛
غذای جسم، خوردن و غذای روح، خوراندن است.

مشکاة الأنوار، ص 561

حدیث430

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
صِلَةُ الاَْرْحامِ مِنْ اَفْضَلِ شِیَمِ الکِرامِ؛
صله رحم، از بهترین خصلت های بزرگواران است.

غررالحکم، ح 5882

حدیث431

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ صِلَةَ الاَْرْحامِ لَمِنْ موجِباتِ الاِْسْلامِ وَ اِنَّ اللّهَ سُبْحانَهُ اَمَرَبِاِکْرامِها وَ اِنَّهُ تَعالی یَصِلُ مَنْ وَصَلَها وَ یَقْطَعُ مَنْ قَطَعَها وَ یُکْرِمْ مَنْ اَکْرَمَها؛
به راستی که صله رحم از واجبات اسلام است و خدای سبحان، امر فرموده که آن را گرامیبدارند و خداوند متعال با هر کس که صله رحم کند، رابطه برقرار می کند و با هر کس که قطعرحم کند، قطع رابطه می کند و هر کس که صله رحم را گرامی بدارد، گرامی اش می دارد.

غررالحکم، ح 3651

حدیث432

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
رُئِیَ اَمیرُ المُؤمِنینَ حَزینا فَقیلَ له: مِمَّ حُزْنُکَ قالَ: لِسَبعٍ اَتَتْ لَمْیَضِفْ اِلَینا ضَیفٌ؛
[روزی] امام علی علیه السلام غمگین دیده شد علت را از ایشان جویا شدند. فرمودند: چونهفت روز است که میهمانی بر ما وارد نشده است.

مناقب آل ابی طالب، ج 1 ، ص 347

حدیث433

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
حِراسَةُ النِّعَمِ فی صِلَةِ الرَّحِمِ؛
حفظ نعمت ها در صله رحم است.

غررالحکم، ح 4929

حدیث434

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا قَطَّعُوا الأْرحامَ جُعِلَتِ الأْمْوالُ فی أیدیِ الأْشْرارِ ؛
هرگاه مردم قطع رحم کنند، ثروت ها در دست افراد شرور قرار می گیرد.

کافی، ج 2، ص 348، ح 8

حدیث435

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَ اللّهِ ما أری عَبْدا یَتَّقی تَقْویً تَنْفَعُهُ حَتَّی یَخْزِنَ لِسانَهُ؛
به خدا سوگند، بنده با تقوایی را نمی شناسم که تقوایش او را سود دهد مگر آن کهزبانش را نگه دارد.

نهج البلاغه، خطبه 176

حدیث436

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ التَّقْوی مُنْتَهی رِضَی اللّهِ مِنْ عِبادِهِ وَ حاجَتُهُ مِنْ خَلْقِهِ فَاتَّقُوا اللّه َالَّذی اِنْ اَسْرَرْتُمْ عَلِمَهُ وَ اِنْ اَعْلَنْتُمْ کَـتَبَهُ؛
نهایت خشنودی خداوند از بندگانش و خواسته او از آفریدگانش، تقواست،پس نسبت به خداوندی که اگر پنهان کنید می داند و اگر آشکار سازید می نویسد تقواداشته باشید.

غررالحکم، ح 3620

حدیث437

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یَسْتَطیعُ اَنْ یَتَّقیَ اللّهَ مَنْ خَاصَمَ؛
هر کس ستیزه جوست، قدرت تقوای الهی را ندارد.

نهج البلاغه، حکمت 298

حدیث438

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ لاَِهْلِ التَّقْوی عَلاماتٍ یُعْرَفونَ بِها: صِدْقُ الْحَدیثِ وَ اَداءُ الاَْمانَةِوَالْوَفاءُ بِالْعَهْدِ وَ قِلَّةُ الْفَخْرِ وَ الْبُخْلِ وَ صِلَةُ الاَْرْحامِ وَ رَحْمَةُ الضُّعَفاءِ وَ قِلَّةُ الْمُواتاةِلِلنِّساءِ وَ بَذْلُ الْمَعْروفِ وَ حُسْنُ الْخُلْقِ وَ سِعَةُ الْحِلْمِ وَ اتِّباعُ الْعِلْمِ فیما یُقَرِّبُ اِلَی اللّه ِعَزَّوَجَلَّ طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ وَ طُوبی شَجَرَةٌ فِی الْجَنَّةِ اَصْلُها فی دارِ رَسُولِ اللّه صلی الله علیه و آله ...؛
تقواپیشگان، نشانه هایی دارند که با آنها شناخته می شوند: راستگویی، امانتداری،وفای به عهد، کم فخر فروشی، کم بخل ورزیدن، صله رحِم، رحْم به ضعیفان، کم موافقتکردن با زنان، به همه نیکی کردن، خوش اخلاقی، بردباری بسیار و پیروی از علم نزدیککننده به خداوند. و آنان طوبی و سرانجام نیک دارند. طوبی درختی است که ریشه آندر خانه پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهاست ... .

خصال، ص 483، ح 56

حدیث439

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خُلُوُّ الْقَلْبِ مِنَ التَّقْوی یَمْلَؤُهُ مِنْ فِتَنِ الدُّنْیا؛
دلی که از تقوا خالی باشد، فتنه های دنیا آن را پُر کند.

غررالحکم، ح 5078

حدیث440

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْمُتَّقونَ اَنْفُسَهُمْ عَفیفَةٌ وَ حاجاتُهُمْ خَفیفَةٌ وَ خَیْراتُهُمْ مَأْمولَةٌ وَشُرورُهُمْ مَأْمونَةٌ؛
تقوا پیشگان، پاکدامن و کم خرج و زحمت اند و مردم به خیرشان امید دارند و ازشرّشان در امانند.

غررالحکم، ح 1931

حدیث441

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلتَّقیُّ سابِقٌ اِلی کُلِّ خَیْرٍ؛
تقوا پیشه، برای انجام هر کار خیری سبقت می گیرد.

کنزالفوائد، ص 128

حدیث442

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَوْ اَنَّ السَّماواتِ وَ الاَْرْضَ کانَتا عَلی عَبْدٍ رَتْقا ثُمَّ اتَّقَی اللّه َ لَجَعَلَ اللّه ُ لَهُمِنْهُما مَخْرَجا وَ رَزَقَهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ؛
اگر آسمان ها و زمین بر بنده ای بسته شوند و او تقوای الهی پیشه کند، خداوند حتماراهی برای او می گشاید و از جایی که گمان ندارد، روزی اش می دهد.

غررالحکم، ح 7599

حدیث443

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لِلْمُتَّقی ثَلاثُ عَلاماتٍ: اِخْلاصُ الْعَمَلِ وَ قِصَرُ الاَْمَلِ وَ اغْتِنامُ الْـمُهَلِ؛
تقواپیشه، سه نشانه دارد: اخلاص در عمل، کوتاهی آرزو، و غنیمت شمردن فرصت ها.

غررالحکم، ح 7370

حدیث444

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْمُتَّقی مَیِّتَةٌ شَهْوَتُهُ مَکْظومٌ غَیْظُهُ فِی الرَّخاءِ شَکورٌ وَ فِیالْمَکارِهِ صَبورٌ؛
تقواپیشه، هوا و هوسش مرده، خشمش فرو خورده، در آسایش شکرگزار و درسختی ها صبور است.

غررالحکم، ح 1998

حدیث445

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ الاَْتْقیاءَ کُلُّ سَخیٍّ مُتَعَفِّفٍ مُحْسِنٍ؛
همه تقوا پیشگان سخاوتمند، پاکدامن و نیکوکارند.

غررالحکم، ح 3401

حدیث446

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سادَةُ اَهْلِ الْجَنَّةِ الاَْتْقیاءُ الاَْبْرارُ؛
سروران اهل بهشت، تقوا پیشگان نیکوکارند.

غررالحکم، ح 5599

حدیث447

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُونُوا بِقَبُولِ الْعَمَلِ اَشَدَّ اهْتِماما مِنْکُمْ بِالْعَمَلِ فَاِنَّهُ لَنْ یَقِلَّ عَمَلٌ مَعَالتَّقْوی وَ کَیْفَ یَقِلُّ عَمَلٌ تُقْبَلُ؛
همّتتان برای پذیرفته شدن عمل، بیشتر از خود عمل باشد؛ زیرا عملی که با تقواهمراه باشد، هرگز اندک نیست و چگونه اندک باشد عملی که پذیرفته می شود.

کنزالعمال، ح 8496

حدیث448

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِعْلَمُوا عِبادَ اللّه ِ اَنَّ الْمُتَّقینَ ذَهَبُوا بِعاجِلِ الدُّنْیا وَ آجِلِ الاْخِرَةِفَشَارَکُوا أَهْلَ الدُّنْیا فی دُنْیاهُمْ وَ لَمْ یُشارِکْهُمْ اَهْلُ الدُّنْیا فی آخِرَتِهِمْ سَکَنُوا الدُّنْیابِاَفْضَلِ ما سُکِنَتْ وَ اَکَلوها بِاَفْضَلِ مَا اُکِلَتْ فَحَظوا مِنَ الدُّنْیا بِما حَظِیَ بِهِ الْمُتْرَفونَ وَاَخَذُوا مِنْها ما اَخَذَهُ الْجَبابِرَةُ الْمُتَـکَـبِّرونَ ثُمَّ انْقَلَبُوا عَنْها بِالزَّادِ الْمُبَلِّغِ وَ الْمَتْجَرِالرَّابِحِ اَصابُوا لَذَّةَ زُهْدِ الدُّنْیا فی دُنْیاهُم وَ تَیَقَّنُوا اَنَّهُم جیرانُ اللّهِ غَداً فی آخِرَتِهِمْ لاتُرَدُّ لَهُمْ دَعْوَةٌ وَ لا یَنْقُصُ لَهُمْ نَصیبٌ مِنْ لَذَّةٍ؛
ای بندگان خدا، بدانید که تقوا پیشگان هم از این دنیای زود گذر و هم از آخرت کهمی آید بهره گرفتند، با مردم دنیا در کارهای دنیوی شریک شدند، ولی مردم دنیا باایشان در کارهای اخروی شریک نشدند، (از راه حلال) در بهترین خانه ها زندگی کردندو از بهترین خوردنی ها خوردند. همان لذّتی را که اهل ناز و نعمت از دنیا بردند،نصیبشان شد و از آن کامیاب گردیدند آنسان که جبّاران خودکامه کام گرفتند، سپس باتوشه کافی و تجارت سودآور به جهان دیگر رفتند، لذّت بی رغبت بودن به دنیا را بردند،و یقین کردند که در آخرت همسایگان خدایند. دعایشان بی جواب نمی ماند و بهره شاناز لذت و خوشی کم نمی شود.

نهج البلاغه، نامه 27

حدیث449

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اوصیکُمْ عِبادَ اللّه ِ بِتَقْوَی اللَّهِ فَإِنَّها الزِّمامُ وَ الْقَوامُ فَتَمَسَّکُوا بِوَثَائِقِهَاوَ اعْتَصِمُوا بِحَقَائِقِها تَو?لْ بِکُمْ اِلی اَکْنانِ الدَّعَةِ وَ اَوْطانِ السَّعَةِ وَ مَعاقِلِ الْحِرْزِوَ مَنازِلِ الْعِزِّ... ؛
ای بندگان خدا، شما را به تقوای الهی سفارش می کنم، که تقوا مهار است و مایهدوام، پس به ریسمان های استوار آن درآویزید و به حقایق آن چنگ زنید. که شما را بهنهانگاه های خوشی و سرزمین های گشایش و پناهگاه های امن و منزلگاه های عزّت،رهنمون خواهد شد.

نهج البلاغه، خطبه 186

حدیث450

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ مَنْ صَرَّحَتْ لَهُ الْعِبَرُ عَمّا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْمَثُلاتِ حَجَزَتْهُ التَّقْویعَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهاتِ؛
آن کس که حوادث عبرت آموز روزگار را به چشم ببیند و از آن پند پذیرد، تقوا او را ازآلوده شدن به کارهای شبهه ناک باز می دارد.

نهج البلاغه، از خطبه 16

حدیث451

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِعْلَمُوا عبِادَ اللّه ِ اَنَّ التَّقْوی دارُ حِصْنٍ عَزیزٍ، وَ الْـفُجورَ دارُ حِصْنٍذَ لیلٍ لا یَمْنَعُ اَهْلَهُ وَ لا یُحْرِزُ مَنْ لَجَاَ اِلَیْهِ اَلا وَ بِالتَّقْوی تُقْطَعُ حُمَّةُ الْخَطایا؛
ای بندگان خدا، بدانید که تقوا پناهگاهی نفوذناپذیر و استوار است و بدکاری و گناه،پناهگاهی سست، که هر کس به آن پناه ببرد از آسیب در امان نمی ماند. آگاه باشید که باتقوا می توان تَب گناهان را قطع کرد.

نهج البلاغه، از خطبه 157

حدیث452

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
(اَلْـمُـتَّقونَ) لا یَرْضَوْنَ مِنْ اَعْمالِهِمُ القَلیلَ، وَ لا یَسْتَـکْثِرونَ الْکَثیرَ،فَهُمْ لاَِنْفُسِهِمْ مُتَّهِمونَ وَ مِنْ اَعْمالِهِمْ مُشْفِقونَ؛
تقواپیشگان، از کار کمِ خود راضی نیستند و کارهای زیاد خود را، بسیار نمی شمارند،در نتیجه خودشان را زیر سؤال برده و محاکمه می کنند و از کردار خود بیمناک اند.

نهج البلاغه، از خطبه 184

حدیث453

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْمُتَّقونَ فیها (فِی الدُّنیا) هُمْ اَهْلُ الْفَضائِلِ مَنْطِقُهُمُ الصَّوابُ وَمَلْبَسُهُمُ الاِقْتِصادُ وَ مَشْیُهُمُ التَّواضُعُ؛
تقواپیشگان، در دنیا اهل فضایلند، گفتـارشــان راست و درست، روششان میانه رویو رفتــارشــان متواضعانه است.

نهج البلاغه، از خطبه 184

حدیث454

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِتَّقُوا اللّهَ فی عِبادِهِ وَ بِلادِهِ فَاِنَّکُمْ مَسْؤولونَ حَتّی عَن البِقاعِ وَالْبَهائِمِ؛
تقوای الهی را درباره بندگان خدا و شهرهای او رعایت کنید؛ زیرا حتی از اماکن وحیوانات از شما سؤال خواهد شد.

نهج البلاغه، از خطبه 166

حدیث455

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنِ اتَّقَی اللّهَ اَحَبَّهُ النّاسُ؛
هر کس تقوای الهی پیشه کند، مردم او را دوست خواهند داشت.

کشف الغمه، ج 3، ص 139

حدیث456

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْمُتَّقونَ اَنْفُسُهُمْ قانِعَةٌ وَ شَهَواتُهُمْ مَیِّتَةٌ وَ وُجوهُهُم مُسْتَبْشِرَةٌ وَقُلوبُهُمْ مَحْزُونَةٌ؛
تقواپیشگان، نَفْسی قانع، هوا و هوسی فروخفته، رویی گشاده و دلی اندوهگین دارند.

غررالحکم، ح1932

حدیث457

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةِ فی خَصْلَتَیْنِ الْغِنی وَ التُّقی وَ شَرُّ الدُّنْیا وَالاْخِرَةِ فی خَصْلَتَیْنِ الْـفَقْرِ وَ الْفُجورِ؛
خیر دنیا و آخرت در دو خصلت بی نیازی و تقواست و شر دنیا و آخرت در دو خصلتنیازمندی و گناه است.

نهح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج20،ص301، ح446

حدیث458

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلتَّقْوی ظاهِرُهُ شَرَفُ الدُّنْیا وَ باطِنُهُ شَرَفُ الاْخِرَةِ ؛
تقوا، ظاهرش شرافت دنیا و باطنش شرافت آخرت است.

غررالحکم، ح 1990

حدیث459

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ فِی الدُّنْیا عامِلانِ: عامِلٌ عَمِلَ فِی الدُّنْیا لِلدُّنْیا، قَدْ شَغَلَتْهُ دُنْیاهُعَنْ آخِرَتِهِ، یَخْشی عَلی مَنْ یَخْلُفُهُ الْفَقْرَ وَ یَأْمَنُهُ عَلی نَفْسِهِ فَیُفْنی عُمُرَهُ فی مَنْفَعَةِغَیْرِهِ وَ عامِلٌ عَمِلَ فِی الدُّنْیا لِما بَعْدَها، فَجاءَهُ الَّذی لَهُ مِنَ الدُّنْیا بِغَیْرِ عَمَلٍ، فَاَحْرَزَالْحَظَّیْنِ مَعا وَ مَلَکَ الدّارَیْنِ جَمیعا، فَاَصْبَحَ وَجیها عِنْدَ اللّه ِ، لا یَسْاَلُ اللّه َ حاجَةً فَیَمْنَعُهُ؛
مردم در دنیا دو گونه کار می کنند: یکی تنها برای دنیا کار می کند، تا جایی که کار دنیااو را از آخرت باز می دارد. او با این که خودش بی نیاز است، نگران فقر بازماندگان خوداست و عمرش را در راه سودرسانی به دیگران فنا می کند. دیگری در دنیا برای آخرت کارمی کند و روزی دنیایی بدون تلاش برایش می رسد و از بهره دنیوی و اخروی با همبرخوردار شده، هر دو دنیا را با هم دارد. در نتیجه در پیشگاه خداوند آبرومند است و هرحاجتی از خدا بخواهد، بر می آورد.

نهج البلاغه، قصار 269

حدیث460

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ اِخْوانٌ فَمَنْ کانَتْ اُخُوَّتُهُ فی غَیْرِ ذاتِ اللّه ِ فَهِیَ عَداوَةٌ؛
مردم برادرند، اما آن که برادری اش برای خدا نباشد، برادری وی، دشمنی است.

بحارالأنوار، ج 74، ص 165، ح 29

حدیث461

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ اَبْناءُ الدُّنْیا وَ لا یُلامُ الرَّجُلُ عَلی حُبِّ اُمِّهِ؛
مردم، فرزندان دنیایند و کسی برای دوست داشتن مادرش سرزنش نمی شود.

نهج البلاغه، حکمت 303

حدیث462

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ کَالشَّجَرِ شَرابُهُ واحِدٌ وَ ثَمَرُهُ مُخْتَلِفٌ؛
مردم، همانند درختانند که آبشان یکی و میوه هایشان گوناگون است.

غررالحکم، ح 2097

حدیث463

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ اَعْداءُ ماجَهِلوُا؛
مردم با آنچه آشنا نیستند دشمنی می ورزند.

نهج البلاغه، حکمت 172

حدیث464

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ مَنْقوصونَ مَدْخولونَ اِلاّ مَنْ عَصَمَ اللّه ُ؛
مردم، دارای عیب و نقص اند، مگر کسی که خداوند او را حفظ کند.

نهج البلاغه، حکمت 343

حدیث465

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ مِنْ خَوْفِ الذُّلِّ مُتَعَجِّلُوا الذُّلِّ؛
مردم از ترس ذلّت، به سوی ذلّت شتابانند.

غررالحکم، ح 2172

حدیث466

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یَزالُ النّاسُ بِخَیْرٍ ما تَفاوَتُوا فَاِذَا اسْتَوَوا هَلَکوا؛
مردم تا زمانی که متفاوتند در خیرند، و هرگاه یکسان گردند هلاک می شوند.

امالی شیخ صدوق، ص 531، ح 718

حدیث467

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ کُلُّهُمْ اَحْرارٌ وَلکِنَّ اللّه َ خَوَّلَ بَعْضَکُمْ بَعْضا؛
مردم همگی آزادند، ولی خداوند بعضی را سرپرست بعضی دیگر قرار داده است.

کافی، ج 8، ص 69، ح 26

حدیث468

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ بِاُمَرائِهِمْ اَشْبَهُ مِنْهُمْ بِآبائِهِمْ؛
مردم، به دولتمردان خود شبیه ترند تا به پدرانشان.

تحف العقول، ص208

حدیث469

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ اِلی اَشْکالِهِمْ اَمْیَلُ؛
مردم، به همانند خود بیشتر تمایل دارند.

بحارالأنوار، ج 78، ص 92، ح 100

حدیث470

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ نیامٌ فَاِذا ماتُوا انْتَبَهوا؛
مردم در خوابند، چون بمیرند بیدار می شوند.

بحارالأنوار، ج 4، ص 43، ح 18

حدیث471

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ اَبْناءُ ما یُحْسِنونَ؛
مردم فرزند نیکی های خویش اند (بنگرید عملشان چیست نه پدرشان کیست).

کافی، ج 1، ص 51، ح 14

حدیث472

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ اثْنانِ، بَرٌّ تَقِیٌّ وَ آخَرُ شَقِیٌّ؛
مردم دو دسته اند: نیکوکارِ پرهیزکار و سنگ دل بدبخت.

بحارالأنوار، ج 78، ص 23، ح 86

حدیث473

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ بِزَمانِهِمْ اَشْبَهُ مِنْهُمْ بِآبائِهِمْ؛
مردم به زمان خود شبیه ترند تا به پدران خود.

خصائص الائمه، ص 115

حدیث474

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذَا اسْتَولَی الصَّلاحُ عَلَی الزَّمانِ وَ اَهْلِهِ ثُمَّ أساءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَمْتَظْهَرْ مِنْهُ حَوبَةٌ فَقَدْ ظَلَمَ، وَ اِذَا اسْتَوْلَی الفَسادُ عَلَی الزَّمانِ وَ اَهْلِهِ فَاَحْسَنَ رَجُلٌ الظَّنَّبِرَجُلٍ فَقَدْ غَرَّرَ؛
هرگاه درستکاری بر روزگار و مردمش حاکم شود و در چنین زمانی کسی به دیگریبی آن که گناهی از او آشکار شود، گمان بد ببرد، ظلم کرده است و هرگاه فساد بر روزگار ومردم آن حاکم شود و کسی به دیگری خوشبین باشد، خود را فریب داده است.

نهج البلاغه، حکمت 114

حدیث475

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
... فَاِنَّهُمْ صِنْفانِ: اِمّا اَخٌ لَکَ فِی الدِّینِ وَ اِمّا نَظیرٌ لَکَ فِی الْخَلْقِ یَفْرُطُمِنْهُمُ الزَّلَلُ وَ تَعْرِضُ لَهُمُ الْعِلَلُ وَ یُؤْتی عَلی اَیْدیِهمْ فِی الْعَمْدِ وَ الْخَطَأِ فَاَعْطِهِمْ مِنْعَفْوِکَ وَ صَفْحِکَ مِثْلَ الَّذی تُحِبُّ اَنْ یُعْطیَکَ اللّه ُ مِنْ عَفْوِهِ وَ صَفْحِهِ...؛
... مردم دو گروهند: یا هم دین تو هستند، یا هم نوع تو، که از همه آنها خطاهایی سرمی زند، و به آنان حالات گوناگون رو می آورد، و به عمد یا خطا دچار لغزش هاییمی گردند، پس از گذشت و بخشش خویش بهره شان ده، همانگونه که دوست داری تاخدا نیز از گذشت و بخشش خود، تو را بهره دهد... .

نهج البلاغه، از نامه 53

حدیث476

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَجِبْتُ مِمَّنْ یَشْتَری المَمالیکَ بِمالِهِ کَیْفَ لا یَشْتَری الاَْحْرارَبِمَعروفِهِ فَیَملِکَهُمْ؟!
در شگفتم از کسی که بنده ها را با مال خود می خرد، چرا با نیکی و احسان خویش،آزادها را نمی خرد تا مالک آنان شود؟!

تحف العقول، ص 204

حدیث477

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنّاسُ ثَلاثَةٌ: فَعالِمٌ رَبّانیٌّ وَ مُتَعَلِّمٌ عَلی سَبیلِ نَجاةٍ وَ هَمَجٌ رَعاعٌ اَتْباعُکُلِّ ناعِقٍ یَمیلونَ مَعَ کُلِّ ریحٍ لَمْ یَسْتَضیئوا بِنورِ الْعِلْمِ وَ لَمْ یَلْجَؤُوا اِلی رُکْنٍ وَثیقٍ؛
مردم سه گروهند: دانشمند خداشناس، دانش جوی در راه رستگاری و فرومایگانیبی اراده و سرگردان که هر دعوتی را اجابت می کنند و به هر طرف که باد بیاید به همانطرف می روند، از نور دانش روشنایی نمی گیرند و به پایگاه محکمی پناه نمی برند.

نهج البلاغه، قصار 147

حدیث478

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یا مُؤمِنُ اِنَّ هذَا الْعِلْمَ وَالاَْدَبَ ثَمَنُ نَفْسِکَ فَاجْتَهِدْ فی تَعَلُّمِها فَما یَزیدُمِنْ عِلْمِکَ وَ اَدَبِکَ یَزیدُ فی ثَمَنِکَ وَ قَدْرِکَ، فَاِنَّ بِالْعِلْمِ تَهْتَدی اِلی رَبِّکَ؛
ای انسان با ایمان، در حقیقت این دانش و ادب ، بهای توست ، پس در آموختن آنبکوش، زیرا هرچه بر دانش و ادبت افزوده شود ، بر ارج و بهای تو افزوده می شود، چرا کهبا دانش به سوی پروردگارت هدایت می شوی .

روضة الواعظین، ص 11

حدیث479

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَعَزُّ الْعِزِّ الْعِلْمُ ؛ لِأَنَّ بِهِ مَعْرِفَةُ الْمَعادِ وَ الْمَعاشِ ، وَ اَذَلُّ الذُّلِّ الْجَهْلُ ؛ لِأَنَّصاحِبَهُ اَصَمُّ ، اَبْکَمُ ، اَعْمی ، حَیْرانُ؛
عزیزترین عزّت ، دانش است، چرا که با آن معاد شناخته می شود و راه کسب معاشبه دست می آید و خوارترین خواری ، نادانی است، چرا که نادان کر و لال و کور وسرگردان است .

نزهة الناظر ، ص 70، ح 65

حدیث480

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُلَّمَا ازْدادَ عِلْمُ الرَّجُلِ زادَتْ عِنایَتُهُ بِنَفْسِهِ وَ بَذَلَ فی ریاضَتِهاوَ صَلاحِها جُهْدَهُ؛
هر اندازه دانش انسان بیشتر شود ، توجه او به خودش بیشتر می گردد و در ریاضت ورشد و اصلاح نَفْس، کوشش بیشتری می نماید .

غرر الحکم ، ح 7204

حدیث481

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یا طالِبَ الْعِلْمِ اِنَّ الْعِلْمَ ذو فَضائِلَ کَثیرَةٍ : فَرَاْسُهُ التَّواضُعُ وَ عَیْنُهُالْبَراءَةُ مِنَ الْحَسَدِ وَ اُذُنـُهُ الْفَهْمُ وَ لِسانُهُ الصِّدْقُ وَ حِفْظُهُ الْفَحْصُ وَ قَلْبُهُ حُسْنُ النِّیَّةِوَ عَقْلُهُ مَعْرِفَةُ الاَْشْیاءِ وَ الاُْمورِ وَ یَدُهُ الرَّحْمَةُ وَ رِجلُهُ زِیارَةُ الْعُلَماءِ وَ هِمَّتُهُ السَّلامَةُوَ حِکْمَتُهُ الْوَرَعُ وَ مُسْتَقَرُّهُ النَّجاةُ وَ قائِدُهُ الْعافیَةُ وَ مَرْکَـبُهُ الْوَفاءُ وَ سِلاحُهُ لینُ الْکَلِمَةِوَ سَیْفُهُ الرِّضا وَ قَوْسُهُ الْمُداراةُ وَ جَیْشُهُ مُحاوَرَةُ الْعُلَماءِ وَ مالُهُ الاَْدَبُ ، وَ ذَخیرَتُهُاِجْتِنابُ الذُّنوبِ وَ زادُهُ الْمَعْروفُ وَ مأواهُ الْمُوادَعَةُ وَ دَلیلُهُ الْهُدی وَ رَفیقُهُمَحَبَّةُ الاَْخْیارِ؛
ای جویای دانش ! دانش فضیلت های بسیاری دارد : سَرش تواضع، چشمش دوریاز حسد ، گوشش فهم ، زبانش راستگویی ، حافظه اش جستجو ، دلش خوش نیّتی ،عقلش شناخت اشیاء و امور ، دستش رحمت ، پایش دیدار دانشمندان ، همّتشسلامت ، حکمتش تقوا ، قرارگاهش نجات ، جلودارش عافیت ، مَرکبش وفا ، سلاحشنرمی سخن ، شمشیرش خشنودی ، کمانش سازگاری ، سپاهش گفتگو با دانشمندان ،داراییش ادب ، اندوخته اش پرهیز از گناهان ، توشه اش نیکی ، جایگاهش، گفت وگو ومذاکره، رهنمایش هدایت و دوستش، عشق به نیکان است .

کافی ، ج 1، ص 48، ح 2

حدیث482

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعِلْمُ عِلْمانِ : مَطْبوعٌ ومَسْموعٌ ، ولا یَنْفَعُ الْمَسْموعُ اِذا لَمْ یَکُنِ الْمَطْبوعُ؛
علم دو گونه است: فطری و شنیدنی، علم شنیدنی مفید واقع نمی شود اگر علمفطری نباشد.

نهج البلاغه ، حکمت 338

حدیث483

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُلَّ وِعاءٍ یَضیقُ بِما جُعِلَ فیهِ اِلاّ وِعاءُ الْعِلْمِ فَاِنَّهُ یَتَّسِعُ بِهِ؛
هر ظرفی که در آن چیزی ریخته شود پر می شود، مگر ظرف دانش که هر چه در آنریخته شود جا باز می کند.

نهج البلاغه، حکمت 205

حدیث484

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خُذوا مِنْ کُلِّ عِلْمٍ اَحْسَنَهُ فَاِنَّ النَحْلَ یَاْکُلُ مِنْ کُلِّ زَهْرٍ اَزْیَنَهُ فَیَتَوَلَّدُمِنْهُ جَوهَرانِ نَفیسانِ : اَحَدُهُما فیهِ شِفاءٌ لِلنّاسِ وَ الآْخَرُ یُسْتَضاءُ بِهِ؛
از هر دانشی بهترینش را انتخاب کنید، زنبورِ عسل از هر گلی زیباترینش رامی خورد . در نتیجه دو جواهر گران بها از آن تولید می شود : یکی (عسل) برای مردمشفاست و دیگری (موم) که از آن روشنایی می گیرند .

غرر الحکم ، ح 5082

حدیث485

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلا لا تَنالُ الْعِلْمَ اِلاّ بِسِتَّةٍ سَاُنبیکَ عَنْ مَجموعِها بِبَیانِ ذَکاءٌ وَ حِرصٌ وَاصْطِبارٌ وبُلْغَةٌ و اِرشادُ اُستادٍ وَ طولُ زَمانِ
هرگز به دانش دست نمی یابی مگر با شش چیز که من در این سخن، تو را از همه آنها آگاه می کنم:هوش، حرص، شکیبایی، شایستگی راهنمایی استاد و درازای زمان.

آداب المتعلّمین، ص 82

حدیث486

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
جالِسِ الْعُلَماءَ یَزْدَدْ عِلْمُکَ وَ یَحْسُنْ اَدَبُکَ وَ تَزْکُ نَفْسُکَ؛
با علما هم نشین باش، تا علمت زیاد و ادبت نیکو و جانت پاک گردد.

غرر الحکم ، ح 4786

حدیث487

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ مَنْ شاوَرْتَ ذَوُو النُّهی وَالْعِلْمِ ، وَ اُولُو التَّجارِبِ وَ الْحَزْمِ؛
بهترین مشاوران، دارندگان عقل، علم، تجربه و دوراندیشی اند.

غرر الحکم ، ح 4990

حدیث488

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
... زَلَّةُ الْعالِمِ کَانْکِسارِ السَّفینَةِ تَغْرَقُ و تُغْرِقُ مَعَها غَیْرَها؛
لغزش عالم، مانند شکستن کشتی است. خود، غرق می شود و دیگران را هم با خودغرق می کند.

غرر الحکم ، ح 5474

حدیث489

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَولا... ما اَخَذَ اللّه ُ عَلَی الْعُلَماءِ اَلاّ یُقارّوا عَلی کِظَّةِ ظالِمٍ وَ لا سَغَبِمَظْلومٍ لاََلْقَیْتُ حَبْلَها عَلی غارِبـِها؛
اگر خداوند از علما پیمان نگرفته بود که با پرخوری ظالم و گرسنگی مظلوم آرامنگیرند، زمام خلافت را به حال خود رها می کردم.

نهج البلاغه، از خطبه 3

حدیث490

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما اَخَذَ اللّه ُ میثاقاً مِنْ اَهْلِ الْجَهْلِ بِطَـلَبِ تِبْیانِ الْعِلْمِ حَتّی اَخَذَ میثاقاًمِنْ اَهْلِ الْعِلْمِ بِبَیانِ الْعِلْمِ لِلجُهّالِ؛ لاَِنَّ الْعِلْمَ کانَ قَبْلَ الْجَهْلِ؛
خداوند ، از مردم نادان پیمانی برای جستجوی دانش نگرفت ، مگر این که پیمانبیان کردن دانش برای نادانان را از اهل دانش گرفت، چرا که دانش ، پیش از نادانی بود .

امالی ، مفید، ص 66، ح 12

حدیث491

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَـکَدُ الْعِلْمِ الْکَذِبُ وَ نَـکَدُ الْجِدِّ اللَّعِبُ؛
آفت علم دروغ و آفت جدیت، بازی است.

غرر الحکم ، ح 10000

حدیث492

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بَرَکَةُ الْعُمْرِ فی حُسْنِ العَمَلِ ؛
برکت عمر در خوب انجام دادنِ کارهاست.

غررالحکم ، ح 4434

حدیث493

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کَثْرَةُ اصطِناعِ الْمَعْروفِ تَزیدُ فِی الْعُمُرِ وَ تَنْشُرُ الذِّکْرَ ؛
زیاد کار نیک انجام دادن، عمر را می افزاید و نام را پرآوازه می سازد.

غررالحکم، ح 7113

حدیث494

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
زیادَةُ الشُّکْرِ وَ صِلَةُ الرَّحِمِ تَزیدُ فِی الْعُمْرِ وَ تَفْسَحُ فِی الاَْجَلِ ؛
شکرگزاری فراوان و صله رحم، عمر را زیاد می کنند و بر مُهلت زندگیمی افزایند.

عیون الحکم والمواعظ، ص 275، ح 4999

حدیث495

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَیْحُ النّائِمِ ما اَخْسَرَهُ! قَصُرَ عُمْرُهُ وَ قَلَّ اَجْرُهُ؛
وای بر آن که در خواب (غفلت) است! چه زیانکار است! عمر او کوتاه شده است وپاداش او کم.

عیون الحکم والمواعظ ، ص 504،ح 9239

حدیث496

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ جارَ قَصُرَ عُمْرُهُ ؛
هر کس ظلم کند، عمرش کوتاه می شود.

عیون الحکم والمواعظ ، ص 429،ح 7334

حدیث497

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ایّاکَ وَ طولَ الاَْمَلِ فَکَمُ مِنْ مَغْرورٍ اِفْتَتَنَ بِطولِ اَمَلِهِ فَاَفْسَدَ عَمَلَهُ وَقَطَعَ اَجَلَهُ فَلا اَمَلَهُ اَدْرَکَ وَ لا مافاتَهُ اسْتَدْرَکَ ؛
از آرزوی دور و دراز بپرهیز، چه بسا فریب خورده ای که به آرزوی دراز خویش، فریبخورد و کارش را تباه و مرگش را قطعی کرد و در نتیجه، نه به آرزویش رسید و نه آنچه راکه از دست داده بود، جبران کرد.

عیون الحکم والمواعظ ، ص 99، ح 2278

حدیث498

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِجْعَلِ الدِّینَ کَهْفَکَ وَالْعَدْلَ سَیْفَکَ تَنْجُ مِنْ کُلِّ سوءٍ وَتَظْفَرْ عَلی کُلِّ عَدُوٍّ؛
دین را پناهگاه و عدالت را اسلحه خود قرار ده تا از هر بدی نجات پیدا کنی و بر هردشمنی پیروز گردی.

غررالحکم، ج2، ص 221، ح 2433

حدیث499

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ الْعَدْلَ میزانُ اللّه ِ سُبْحانَهُ الَّذی وَضَعَهُ فِی الْخَلْقِ وَنَصَبَهُ لاِِقامَةِالحَقِّ فَلا تُخالِفْهُ فی میزانِهِ وَلا تُعارِضْهُ فی سُلطانِهِ؛
به راستی که عدالت ترازوی (معیار) خدای سبحان است که در میان خلق نهاده استو برای برپاداشتن حق نصب فرموده، پس در ترازوی خداوند با او مخالفت نکن و باحکومتش مقابله ننما.

غررالحکم، ج2، ص 508، ح 3464

حدیث500

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ طَلَبَ عِزّا بِظُلْمٍ وَباطِلٍ أَوْرَثَهُ اللّه ُ ذُلاًّ بِإِنْصافٍ وَ حَقٍّ؛
هر کس عزّت را با ظلم و باطل طلب کند، خداوند به انصاف و حق ذلّت نصیبشمی نماید.

شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20،ص309، ح536

حدیث501

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قُلوبُ الرَّعِیَّةِ خَزائِنُ راعیها فَما اَوْدَعَها مِنْ عَدْلٍ اَوْ جَوْرٍ وَجَدَهُ؛
دل های مردم صندوقچه های حاکم است، پس آنچه از عدالت و یا ظلم در آنهابگذارد، همان را خواهد دید.

غررالحکم، ج4، ص 521، ح 6825

حدیث502

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِسْتَعْمِلِ الْعَدْلَ وَاحْذَرِ الْعَسْفَ وَالْحَیْفَ فَاِنَّ الْعَسْفَ یَعودُ بِالْجَلاءِوَالْحَیْفَ یَدْعوا اِلَی السَّیْفِ؛
عدالت را اجرا کن و از زورگویی و ستمگری بپرهیز زیرا زورگویی مردم را به ترک ازوطن وامی دارد، و ستم آنان را به قیام مسلّحانه می کشاند.

نهج البلاغه، حکمت 476

حدیث503

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَحْسَنُ الْعَدْلِ نُصْرَةُ الْمَظْلومِ؛
بهترین عدالت یاری مظلوم است.

غررالحکم، ج2، ص 394، ح 2977

حدیث504

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ اللّه َ عَزَّوَجَلَّ فَرَضَ عَلی اَئِمَّةِ الْعَدْلِ اَنْ یُقَدِّروا اَنْفُسَهُمْ بِضَعَفَةِالنّاسِ کَیْلا یَتَبَیَّغَ بِالْفَقیرِ فَقْرُهُ؛
خداوند عزوجل بر پیشوایان عادل واجب کرده که سطح زندگی خود را با مردم ناتوانبرابر کنند تا فقیر را، فقرش برآشفته نکند.

نهج البلاغه، خطبه 209

حدیث505

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ النّاسِ مَنْ اِنْ اُغْضِبَ حَلُمَ وَ اِنْ ظُلِمَ غَفَرَ وَ اِنْ اُسی ءَ اِلَیْهِاَحْسَنَ؛
بهترین مردم کسی است که اگر او را به خشم آورند، بردباری نماید و چنانچه به اوظلم شود، ببخشاید و چون به او بدی شود، خوبی کند.

غررالحکم، ج3، ص 430، ح 5000

حدیث506

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعَدلُ اَفْضَلُ مِنَ الشَّجاعَةِ لاَِنَّ النّاسَ لَوِ اسْتَعْمَلُوا الْعَدْلَ عُموما فیجَمیعِهِمْ لاَسْتَغْنَوْا عَنِ الشَّجاعَةِ؛
عدالت بهتر از شجاعت است، زیرا اگر مردم همگی عدالت را درباره یکدیگر به کارگیرند، از شجاعت بی نیاز می شوند.

شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ح20،ص333، ح816

حدیث507

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اوصیکُما بِتَقْوَی اللّه ِ... وَ کونا لِلظّالِمِ خَصْما وَ لِلْمَظْلومِ عَوْنا؛
شما را سفارش می کنم به تقوای الهی... و دشمن ظالم و یاور مظلومباشید.

نهج البلاغه، از نامه 47

حدیث508

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ اَشْفَقَ عَلی نَفْسِهِ لَمْ یَظْلِمْ غَیْرَهُ؛
هر کس دلسوز خود باشد به دیگران ظلم نمی کند.

غررالحکم، ج 5، ص231، ح 8119

حدیث509

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ الْمُلوکِ مَنْ اَماتَ الْجَوْرَ وَ اَحْیَی الْعَدْلَ؛
بهترین فرمانروا کسی است که ظلم را از بین ببرد و عدل را زنده کند.

غررالحکم، ج3، ص 431، ح 5005

حدیث510

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا عَدْلَ اَفْضَلُ مِنْ رَدِّ الْمَظالِمِ؛
هیچ عدالتی بهتر از بازگرداندن حقوق پایمال شده نیست.

غررالحکم، ج6، ص 415، ح 10841

حدیث511

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ عَمِلَ بِالْعَدْلِ حَصَّنَ اللّه ُ مُلْکَهُ؛
هر کس به عدالت رفتار کند، خداوند حکومتش را حفظ خواهد کرد.

غررالحکم، ج5، ص 355، ح 8722

حدیث512

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ فِی الْعَدْلِ سَعَةً وَ مَنْ ضاقَ عَلَیْهِ الْعَدْلُ فَالْجَوْرُ عَلَیْهِ اَضْیَقُ؛
به راستی که در عدالت گشایش است و هر کس عدالت بر او تنگ آید، بی عدالتی بروی تنگ تر خواهد بود.

نهج البلاغه، خطبه 15

حدیث513

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ باعَ نَفْسَهُ بِغَیْرِ نَعیمِ الْجَنَّةِ فَقَدْ ظَلَمَها؛
هر کس خودش را جز به نعمت بهشت بفروشد، براستی که به خویشتن ظلم کردهاست.

غررالحکم، ج5، ص 458، ح 9164

حدیث514

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَعاشِرَ النّاسِ، اَلفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ ، وَاللّه ِ لِلرِّبا فی هذِهِ الاُْمَّةِ أخْفی مِنْدَبیبِ النَّمْلِ عَلَی الصَّفا؛
ای مردم! ابتدا احکام را یاد بگیرید، سپس تجارت کنید! به خدا قسم که ربا در میاناین امت ناپیداتر از حرکت مورچه بر روی تخته سنگ است.

بحارالانوار، ج 103، ص 117، ح 16

حدیث515

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَ اغْتَنِمْ مَنِ اسْتَقْرَضَکَ فی حالِ غِناکَ لِیَجْعَلَ قَضاءَهُ لَکَ فی یَوْمِعُسْرَتِکَ؛
غنیمت بدان کسی را که در زمان توانگریت از تو قرض بخواهد تا در روز تنگدستی ات(قیامت) بپردازد.

نهج البلاغه، از نامه 31

حدیث516

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِئْسَ القِلادَةُ لِلخَیِّرِ العَفیفِ قِلادَةُ الدَّیْنِ؛
چه بد گردنبندی است گردنبند بدهکاری بر گردن نیکوکارِ خویشتندار.

دستور معالم الحکم، ص 21

حدیث517

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِیّاکُمْ وَ الدَّیْنَ فَاِنَّهُ مَذَلَّةٌ بِالنَّهارِ، وَ مَهَمَّةٌ بِاللَّیلِ وَ قَضاءٌ فِی الدُّنْیا وَقَضاءٌ فِی الآْخِرَةِ؛
زیر بار بدهی نروید زیرا بدهکاری خواری روز و اندوه شب است و در دنیا و آخرت بازپرداختی دارد.

کافی، ج 5، ص 95، ح 11

حدیث518

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کَثْرَةُ الدَّیْنِ تُصَیِّرُ الصّادِقَ کاذِبا وَ المُنْجِزَ مُخْلِفا؛
بدهی بسیار، راستگو را دروغگو و خوش قول را بدقول می گرداند.

غررالحکم، ج 4، ص 592، ح 7105

حدیث519

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلدَّیْنُ رِقٌّ فَلا تَبْذُلْ رِقَّکَ لِمَنْ لا یَعْرِفُ حَقَّکَ؛
بدهی (نوعی) بندگی است، پس زمام اختیار خود را به کسی که حق تو را نمی شناسدمسپار (کنایه از این است که از هر کس قرض نگیر).

شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج20،ص306، ح503

حدیث520

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إِنَّ الْمُؤْمِنَ إذَا اسْتَغْنی شَکَرَ... وَ الْمُنافِقُ إِذَا اسْتَغْنی طَغی؛
مؤمن هنگام بی نیازی شکر می گزارد و منافق هرگاه بی نیاز شود طغیان می کند.

تحف العقول، ص212

حدیث521

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الْمُؤْمِنَ إذا تَکَلَّمَ ذَکَّرَ... والْمُنافِقُ إذا تَکَلَّمَ لَغا؛
مؤمن هرگاه سخن گوید یاد (خدا) می کند و منافق هرگاه سخن گویدبیهوده گویی می کند.

تحف العقول، ص212

حدیث522

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الْمُؤْمِنَ مَن یُری یَقینُهُ فی عَمَلِهِ، وَ الْمُنافِقُ مَن یُری شَکُّهُ فی عَمَلِهِ؛
در عمل مؤمن یقین دیده می شود و در عمل منافق شک.

غررالحکم، ح3551

حدیث523

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شُکْرُ الْمُؤْمِنِ یَظْهَرُ فی عَمَلِهِ، شُکْرُ الْمُنافِقِ لا یَتَجاوَزُ لِسانَهُ؛
سپاسگزاری مؤمن در کردارش آشکار می شود، [امّا ]سپاسگزاری منافق از زبانشفراتر نمی رود.

غررالحکم، ح 5661 و 5662

حدیث524

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلی لِسانِ الْمُؤْمِنِ نُورٌ یَسْطَعُ وَعلی لِسانِ الْمُنافِقِ شَیْطانٌ یَنْطِقُ؛
بر زبان مؤمن نوری (الهی) است و درخشان و برزبان منافق شیطانی است کهسخن می گوید.

شرح نهج البلاغه، ابن أبی الحدید، ج20،ص280، ح218

حدیث525

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ کَثْرَةَ الْمالِ عَدُوٌّ لِلْمُؤْمِنینَ و یَعْسُوبُ الْمُنافِقینَ؛
ثروت فراوان، دشمن مؤمنان و پیشوای منافقان است.

التمحیص، ص48

حدیث526

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَ لْمُؤْمِنُ مُنیبٌ مُستَغْفِرٌ تَوَّابٌ، اَلْمُنافِقُ مَکُورٌ مُضِرٌّ مُرتابٌ؛
مؤمن بازگشت کننده به خدا، آمرزش خواه و توبه کننده است و منافق نیرنگباز،زیانبار و شکّاک.

غررالحکم، ح 1288 و 1289

حدیث527

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْمُؤْمِنُ حَییٌّ غَنیُّ مُوقِرٌ تَقیٌّ، وَالْمُنافِقُ وَقِحٌ غَبیٌّ مُتَمَلِّقٌ شَقیٌّ؛
مؤمن، با حیا، بی نیاز، باوقار و پرهیزگار است و منافق، بی شرم، کودن، چاپلوس و بدبخت .

غررالحکم، ح 1852 و 1853

حدیث528

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَرَعُ الْمُؤْمِنِ یَظهَرُ فی عَمَلِهِ، وَرَعُ الْمُنافِقِ لایَظهَرُ إلاّ عَلی لِسانِهِ؛
پرهیزکاری مؤمن در رفتارش آشکار می شود و پرهیزکاری منافق جز در زبانشظاهر نمی شود.

غررالحکم، 10129 و 10130

حدیث529

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذا نَظَرَ اعْتَبَرَ... وَالْمُنافِقُ إِذا نَظَرَ لَها؛
نگاه مؤمن عبرت آمیز و نگاه منافق سرگرمی است.

تحف العقول، ص212

حدیث530

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إِنَّ الْمُؤْمِنَ... إذا سَکَتَ فَکَّرَ... وَالْمُنافِقُ إِذا سَکَتَ سَها؛
سکوت مؤمن تفکر و سکوت منافق غفلت است.

تحف العقول، ص212

حدیث531

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إِنَّ الْمُؤْمِنَ... إذا أَصابَتْهُ شِدَّةٌ صَبَرَ... وَالْمُنافِقُ إِذا أصابَتْهُ شِدَّةٌ ضَغا؛
مؤمن در گرفتاری صبور است، و منافق در گرفتاری بی تاب.

تحف العقول، ص212

حدیث532

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عِلمُ الْمُنافِقِ فی لِسانِهِ وَعِلْمُ الْمُؤْمِنِ فی عَمَلِهِ؛
دانش منافق در زبان او و دانش مؤمن در کردار اوست.

غررالحکم، ح6288

حدیث533

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الْمُؤْمِنَ إذا أَصابَهُ السُّقْمُ ثُمَّ أَعْفاهُ اللّه ُ مِنهُ کانَ کَفّارَةً لِما مَضی مِنذُنُوبِهِ و مَوْعِظَةً لَهُ فِیما یَستَقْبِلُ، وَ إِنَّ الْمُنافِقَ إذا مَرِضَ ثُمَّ اُعفِی کانَ کَالْبَعیرِ، عَقَلَهُأهلُهُ ثُمَّ أَرْسَلُوهُ فَلَم یَدْرِ لِمَ عَقَلُوهُ و لِمَ أَرسَلُوهُ؛
هرگاه مؤمن بیمار شود سپس خداوند شفایش دهد، آن بیماری کفّاره گناهانگذشته و پندی برای آینده اوست و منافق هرگاه مریض شود سپس سلامت یابد، مانندشتری است که صاحبش او را بسته است و سپس رهایش کرده اند او نمی داند برای چه اورا بسته اند و برای چه رهایش کرده اند.

کنزالعمّال، ح 6686

حدیث534

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَو ضَرَبْتُ خَیْشُومَ الْمُؤْمِنِ بِسَیْفی هذا عَلی أنْ یُبْغِضَنی ما أبْغَضَنیولَو صَبَبْتُ الدُّنیا بِجَمّاتِها عَلَی الْمُنافِقِ عَلی أنْ یُحِبَّنی ما أَحَبَّنی؛
اگر با این شمشیرم بر بینی مؤمن بزنم که مرا دشمن بدارد با من دشمنی نمی کند واگر همه دنیا را به منافق بدهم تا مرا دوست بدارد هیچگاه دوستم نخواهد داشت.

نهج البلاغه، حکمت 45

حدیث535

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَ لْمُؤْمِنُ فَهُوَ قَرِیبُ الرِّضی بَعیدُ السَّخَطِ... وَالْمُنافِقُ فَهُوَ قَریبُالسَّخَطِ بَعیدُ الرِّضی؛
مؤمن زود خشنود و دیر ناراحت می شود و منافق زود ناراحت و دیرخشنود می گردد.

تحف العقول، ص212

حدیث536

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَ لْمُؤْمِنُ یُرضِیهِ عَلَی اللّه ِ الْیَسیرُ و لا یُسْخِطُهُ الْکَثیرُ... وَ الْمُنافِقُیُسْخِطُهُ عَلَی اللّه ِ الْیَسیرُ و لا یُرضِیهِ الْکَثیرُ؛
مؤمن از اندک خدا خشنود می شود و بسیارش او را ناراحت نمی کند و منافق از اندکخدا ناخشنود می شود و بسیارش هم او را خشنود نمی سازد.

تحف العقول، ص212

حدیث537

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنَّظیفُ مِنَ الثِّیابِ یُذْهِبُ الْهَمَّ وَالْحُزْنَ وَهُوَ طَهورٌ لِلصَّلاةِ؛
لباس پاکیزه غم و اندوه را برطرف می کند و باعث پاکیزگی نماز است.

کافی، ج 6 ، ص 444، ح 14

حدیث538

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نِعْمَ الْبَیْتُ الْحَمّامُ تَذْکُرُ فیهِ النّارَ وَ یَذْهَبُ بِالدَّرَنِ؛
چه خوب جایگاهی است حمّام، یادآور دوزخ است و چرک را از میان می برد.

من لایحضره الفقیه، ج 1، ص115، ح237

حدیث539

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَظِّفوا بُیوتَکُمْ مِنْ حَوْکِ العَنْکَبوتِ، فَاِنَّ تَرْکَهُ فِی الْبَیْتِ یورِثُ الْفَقْرَ؛
خانه های خود را از تار عنکبوت پاک کنید، زیرا باقی گذاشتن آن در خانه، فقر می آورد.

وسائل الشیعه، ج 3، ص 575، ح 2

حدیث540

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَنَظَّفوا بِالْماءِ مِنَ النَّتْنِ الرِّیحِ الَّذی یُتَأَذّی بِهِ وَ تَعَهَّدوا اَنْفُسَکُمْ، فَاِنَّاللّه َ عَزَّوَجَلَّ یُبْغِضُ مِنْ عِبادِهِ القاذورَةَ الَّذی یَتَاَنَّفُ بِهِ مَنْ جَلَسَ اِلَیْهِ؛
خودتان را با آب، از بوی بدی که دیگران را آزار می دهد، پاک کنید و این کار راپیوسته انجام دهید؛ چرا که خداوند، از بنده آلوده ای که هر کس با او بنشیند، بینی اش رااز [بوی بد] وی می گیرد، نفرت دارد.

خصال، ص 620، ح 10

حدیث541

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یَدْلُکَنَّ رِجْلَیْهِ بِالْخَزَفِ، فَاِنَّهُ یورِثُ الْجُذامَ؛
مبادا کسی (در حمام) پای خود را سفال (سنگ پا) بکشد، زیرا این کارجذام می آورد.

کافی، ج 6، ص 500، ح 19

حدیث542

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ النّاسَ اِلی صالِحِ الاَْدَبِ اَحْوَجُ مِنْهُمْ اِلَی الْفِضَّةِ وَ الذَّهَبِ.
مردم، به ادب (فرهنگ و تربیتِ) درست ، نیازمندترند، تا به طلا و نقره.

غرر الحکم، ح 3590

حدیث543

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلنَّفْسُ مَجْبولَةٌ عَلی سوءِ الاَْدَبِ وَ الْعَبْدُ مَأمورٌ بَمُلازَمَةِ حُسْنِ الاَْدَبِوَ النَّفْسُ تَجری [بِطَبعِها] فی مَیَدانِ المُخالَفَةِ وَ الْعَبْدُ یَجْهَدُ بِرَدِّها عَنْ سوءِ الْمُطالَبَةِفَمتی اَطْلَقَ عِنانَها فَهُوَ شَریکٌ فی فَسادِها وَ مَنْ اَعانَ نَفْسَهُ فی هَوی نَفسِهِ فَقَدْ اَشْرَکَنَفْسَهُ فی قَتْلِ نَفْسِهِ؛
نفس آدمی بر بی ادبی سرشته شده است و بنده فرمان دارد که پایبند ادبنیکو باشد. نفس آدمی با طینت خود در میدان مخالفت می تازد و بنده می کوشدآن را از خواسته ناروایش برگرداند، پس هرگاه عنان نفس را رها سازد، شریک تبهکاریاوست و هر کس نفس خود را در خواهش هایش یاری رساند، در قتل خود همدستِنفس شده است.

مشکاة الأنوار، ص 433

حدیث544

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَیْکُمْ بِالاَْدَبِ ، فَاِنْ کُنْتُمْ مُلوکا بَرَزْتُمْ وَ اِنْ کُنْتُمْ وَسَطا فُقْتُمْ ، وَ اِنْاَعْوَزَتْکُمُ الْمَعیشَةُ عِشْتُمْ بِاَدَبِکُم؛
ادب بیاموزید ، زیرا که [در این صورت] اگر پادشاه باشید ، برجسته می شوید ، اگرمیانه باشید ، سرآمد می شوید ، و اگر تنگ دست باشید ، با ادبتان گذران زندگی می کنید.

شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج20،ص 304، ح483

حدیث545

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کَفاکَ مُؤَدِّبا لِنَفْسِکَ تَجَنُّبُ ما کَرِهْتَهُ مِنْ غَیْرِکَ؛
برای ادب آموزی ات همین بس که از آنچه از دیگران نمی پسندی ، دوری کنی.

غرر الحکم، ح 7077

حدیث546

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَدَّبْتُ نَفْسی فَما وَجَدْتُ لَها بِغَیرِ تَقْوَی الاِْلهِ مِنْ اَدَبِفی کُلِّ حالاتِها وَ اِن قَصُرَتْ اَفْضَلَ مِنْ صَمْتِها عَنِ الْکَذِبِوَ غیبَةِ النّاسِ اَن غیبَتَهُم حَرَّمَها ذُوالْجَلالِ فِی الْکُتُبِاِن کانَ مِن فِضَّةٍ کَلامُکِ یا نَفْسُ فَاِنَّ السُّکوتَ مِن ذَهَبِ؛
به ادب و تربیت نفس خود پرداختم و برای آن ادبی بهتر از تقوای الهی در تمام حالاتش نیافتمو اگر از پس این امر برنیامد برای آن چیزی بهتر از دم فروبستن از دروغ نیافتمو از غیبت مردمان، همانا غیبت آنان را خداوند با عظمت در کتاب ها حرام کرده استای نفس، اگر سخن تو نقره است، سکوت طلاست

نهج السعادة، ج 7، ص 386

حدیث547

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تَصْفُو الْخِلَّةُ مَعَ غَیْرِ اَدیبٍ ؛
دوستی با شخص بی ادب ، صمیمانه نخواهد شد.

غرر الحکم، ح 10599

حدیث548

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فَکونوا اَقَلَّ ما یَکونونَ فِی الْباطِنِ اَمْوالاً ، اَحْسَنَ ما یَکونونَ فِیالظّاهِرِ اَحْوالاً فَاِنَّ اللّه َ تَعالی اَدَّبَ عِبادَهُ الْمُؤمِنینَ الْعارِفینَ اَدَبا حَسَنا ، فَقالَ جَلَّ مِنقائِلٍ : یَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ اَغْنیاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسیماهُمْ لاَ یَسْئَلونَ النَّاسَ اِلْحافا؛
در حالی که در واقع از کمترین مال برخوردار هستید ، در ظاهر بهترین حال را ازخود نشان دهید ؛ زیرا خداوند متعال ، بندگان با ایمان با معرفتش را این گونه نیکو ادبنموده که [در وصف فقیران پارسا] فرموده است : شخص بی خبر آنان را از شدّتخویشتنداری توانگر می پندارد . ایشان را از نشانه هایشان می شناسی ، با اصرار(چیزی) از مردم نمی خواهند .

بحار الأنوار، ج 75، ص 8 ، ح 63

حدیث549

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یَرْاَسُ مَنْ خَلا عَنِ الاَْدَبِ وَ صَبا اِلَی اللَّعِبِ؛
کسی که از ادب بی بهره باشد و شیفته بازی شود، به ریاست نمی رسد.

غرر الحکم، ح 10875

حدیث550

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَیکَ بِمُداراةِ النّاسِ وَ اِکْرامِ الْعُلَماءِ وَ الصَّفْحِ عَنْ زَلاّتِ الاِْخْوانِ فَقَدْاَدَّبَکَ سَیِّدُ الاَْوَّلینَ وَ الآْخِرینَ بِقَولِهِ صلی الله علیه و آله : اُعْفُ عَمَّنْ ظَـلَمَکَ وَ صِلْ مَنْ قَطَعَکَ وَ اَعْطِ مَنْحَرَمَکَ ؛
تو را سفارش می کنم به مدارای با مردم و احترام به علما و گذشت از لغزش برادران(دینی)؛ چرا که سرور اولین و آخرین، تو را چنین ادب آموخته و فرموده است :«گذشت کن از کسی که به تو ظلم کرده ، رابطه برقرار کن با کسی که با تو قطع رابطه کردهو عطا کن به کسی که از تو دریغ نموده است».

بحار الأنوار ، ج 75، ص 71، ح 34

حدیث551

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
جالِسِ الْعُلَماءَ یَزْدَدْ عِلْمُکَ وَ یَحْسُنْ اَدَبُکَ وتَزکُ نَفسُکَ؛
با علما معاشرت کن تا علمت زیاد، ادبت نیکو و جانت پاک شود.

غرر الحکم، ح 4786

حدیث552

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَی الْعاقِلِ اَنْ یُحْصی عَلی نَفْسِهِ مَساویَها فِی الدّینِ وَ الرَّأیِ وَالاَْخْلاقِ وَ الاَْدَبِ ، فَیَجْمَعُ ذلِکَ فی صَدْرِهِ اَوْ فی کِتابٍ وَ یَعْمَلُ فی اِزالَتِها ؛
بر عاقل است که بدی هایش را در دین، اندیشه، اخلاق و ادب یادداشت کند وبه خاطرش بسپارد و برای از بین بردن آنها بکوشد.

مطالب السؤول، ص 49

حدیث553

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَحَرِّی الصِّدْقِ وَ تَجَنُّبُ الْکَذِبِ اَجْمَلُ شیمَةٍ وَ اَفْضَلُ اَدَبٍ؛
راستگو بودن و پرهیز نمودن از دروغ، زیباترین اخلاق و بهترین ادب است.

غرر الحکم، ح 4488

حدیث554

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنّاسِ اِماما فَلیَبْدَأ بِتَعْلیمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلیمِ غَیْرِهِوَلْیَکُنْ تَاْدیبُهُ بِسیرَتِهِ قَبْلَ تَأْدیبِهِ بِلِسانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُؤَدِّبُها اَحَقُّ بِالاِْجْلالِ مِنْمُعَلِّمِ النّاسِ ومُؤَدِّبِهِمْ؛
کسی که خود را پیشوای مردم قرار داده، باید پیش از آموزش دیگران، خودرا آموزش دهد و پیش از آن که دیگران را با زبان، ادب بیاموزد، باکردارشادب آموزد و البته آموزش دهنده و ادب آموز خود بیش از آموزگار و ادب آموز مردم،شایسته تجلیل است.

نهج البلاغه ، حکمت 73

حدیث555

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کَفی بِالتَّجارِبِ مُؤَدِّبا ؛
برای ادب آموزی، تجربه ها کافی اند.

غرر الحکم، ح 7016

حدیث556

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَحْسَنُ الآْدابِ ما کَفَّکَ عَنِ الْمَحارِمِ؛
بهترینِ ادب ها آن است که تو را از حرام ها باز دارد.

غرر الحکم، ح 3298

حدیث557

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ عَطَفَ عَلَیْهِ اللَّیْلُ وَالنَّهارُ اَدَّباهُ وَ اَبلَیاهُ وَ اِلَی الْمَنایا اَدْنَیاهُ ؛
شب و روز بر هر کس بگذرد، او را ادب می کند، فرسوده اش می نماید و به مرگنزدیکش می سازد.

غرر الحکم، ح 9226

حدیث558

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَللّهُمَّ ارْزُقنی عَقْلاً کامِلاً وَ عَزْما ثاقِبا وَ لُبّا راجِحا وَ قَلْبا زَکیّا وَ عِلْماکَثیرا وَ اَدَبا بارِعا وَاجْعَلْ ذلِکَ کُلَّهُ لی وَلا تَجْعَلْهُ عَلَیَّ بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ؛
خدایا مرا عقلی کامل ، تصمیمی نافذ، خردی برتر، دلی پاک، دانشی فراوان و ادبیوالا روزی کن و تمام اینها را به سود من قرار ده نه به زیانم،ای مهربان ترین مهربانان.

بحار الأنوار ، ج 84 ، ص 325، ح 14

حدیث559

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُلُّ شَیْ ءٍ یَحتاجُ اِلَی الْعَقْلِ وَالْعَقْلُ یَحْتاجُ اِلَی الاَْدَبِ؛
هر چیزی به عقل نیاز دارد و عقل به ادب نیازمند است.

غرر الحکم، ح 6911

حدیث560

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّکَ مُقَوَّمٌ بِاَدَبِکَ فَزَیِّنْهُ بِالْحِلْمِ؛
تو با ادبت ارزش گذاری می شوی، پس آن را با بردباری زینت بخش.

غرر الحکم، ح 3813

حدیث561

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یا مُؤمِنُ اِنَّ هذَا العِلمَ وَالاَْدَبَ ثَمَنُ نَفْسِکَ فَاجْتَهِد فی تَعَلُّمِهِما ، فَمایَزیدُ مِنْ عِلْمِکَ وَ اَدَبِکَ یَزیدُ فی ثَمَنِکَ وَ قَدْرِکَ ، فَاِنَّ بِالْعِلْمِ تَهْتَدی اِلی رَبِّکَ وَ بِالاَْدَبِتَحْسِنُ خِدْمَةَ رَبِّکَ وَبِأَدَبِ الْخِدْمَةِ یَسْتَوجِبُ الْعَبْدُ وَلایَتَهُ وَقُرْبَهُ ، فَاقْبَلِ النَّصیحَةَ کیتَنْجُوَ مِنَ الْعَذابِ؛
ای مؤمن! به تحقیق این دانش و ادب بهای جان توست پس در آموختنآن دو بکوش که هر چه بر دانش و ادبت افزوده شود بر قیمت و قَدْرت افزوده می شود ؛زیرا با دانش به پروردگارت راه می یابی و با ادب به پروردگارت خوش خدمتی می کنی و باادب در خدمت گزاری، بنده سزاوار دوستی و نزدیکی به او می شود . پس [این ]نصیحترا بپذیر تا از عذاب بِرَهی.

مشکاة الأنوار، ص 239، ح 689

حدیث562

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ قَعَدَ بِهِ حَسَبُهُ، نَهَضَ بِهِ اَدَبُهُ؛
هر کس اصل و نسبش او را [ سُست گرداند و ]بنشاند، ادبش او را [حرکت بخشد و]برخیزاند.

غرر الحکم، ح 8167

حدیث563

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فی وَصِیَّتِهِ لاِبْنِهِ الحَسَنِ علیه السلام اِنَّما قَلْبُ الْحَدَثِ کَالاَْرضِ الخالیَةِ ما اُ لْقیَفیها مِنْ شَیْ ءٍ قَبِلَتْهُ فَبادَرتُکَ بِالاَْدَبِ قَبْلَ اَنْ یَقْسُوَ قَلْبُکَ وَیَشْتَغِلَ لُبُّکَ ؛
در وصیّت به فرزندش امام حسن علیه السلام: دل جوان ، مانند زمین کشت ناشده است .آنچه در آن افکنده شود، می پذیرد . از این رو ، پیش از آن که دلت سخت گردد و خِرَدَتسرگرم شود ، به تربیت تو همت گماشتم .

نهج البلاغة ، از نامه 31

حدیث564

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فی قَولِ اللّه ِ عَزَّوَجَلَّ «وَ لاَ تَنسَ نَصیبَکَ مِنَ الدُّنْیا» : لا تَنْسَ صِحَّتَکَوَ قُوَّتَکَ وَ فَراغَکَ وَ شَبابَکَ وَ نَشاطَکَ اَنْ تَطْلُبَ بِهَا الآْخِرَةَ ؛
درباره آیه سهم خود را از دنیا فراموش مکن : [یعنی] سلامتی ، توانایی ، فرصت ،جوانی و شادابی ات را فراموش مکن ، تا با آنها ، آخرت را به دست آوری .

قصص ، آیه 77 ؛ امالی صدوق ، ص 299،ح 336

حدیث565

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تَقْسِروا اَوْلادَکُمْ عَلی آدابِکُم ، فَاِنَّهُمْ مَخْلوقونَ لِزَمانٍ غَیْرِ زَمانِکُم؛
آداب و رسوم خود را به فرزندانتان تحمیل نکنید، زیرا آنان برای زمانی غیر از زمانشما آفریده شده اند .

شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ، ج20،ص267، ح102

حدیث566

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یا مَعْشَرَ الْفِتْیانِ، حَصِّنوا اَعْراضَکُمْ بِالاَْدَبِ وَ دینَـکُمْ بِالْعِلْمِ؛
ای جوانان! آبرویتان را با ادب و دینتان را با دانش حفظ کنید.

تاریخ یعقوبی ، ج 2، ص 210

حدیث567

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَیْرُ اِخْوانِکَ مَنْ دَعاکَ اِلی صِدْقِ الْمَقالِ بِصِدْقِ مَقالِهِ وَ نَدَبَکَ اِلیاَفْضَلِ الاَْعْمالِ بِحُسْنِ اَعْمالِهِ؛
بهترین برادرانت (دوستانت)، کسی است که با راستگویی اش تو را به راستگوییدعوت کند و با اعمال نیک خود، تو را به بهترین اعمال برانگیزد.

غررالحکم، ح 5022

حدیث568

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَوْلَی الاَْشْیاءِ اَنْ یَتَعَلَّمَهَا الاَْحْداثُ، الاَْشْیاءُ الَّتی اِذا صاروا رِجالاًاِحْتاجوا اِلَیْها؛
شایسته ترین چیزهایی که جوانان باید آنها را بیاموزند، چیزهایی هستند که دربزرگسالی به آنها نیاز دارند.

شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 20،ص 333، ح 817

حدیث569

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذَ ا احْتَجْتَ اِلَی الْمَشْوَرَةِ فی اَمْرٍ قَدْ طَرَاَ عَلَیْکَ فَاسْتَبْدِهِ بِبِدایَةِالشُّبّانِ ، فَاِنَّهُمْ اَحَدُّ اَذْهانا وَ اَسْرَعُ حَدْسا ، ثُمَّ رُدَّهُ بَعْدَ ذالِکَ اِلی رَاْیِ الْکُهولِ وَ الشُیوخِلِیَسْتَعْقِبوهُ وَ یُحْسِنُوا الاِْخْتیارَ لَهُ ، فَاِنَّ تَجْرِبَتَهُمْ اَکْثَرُ ؛
هرگاه به مشورت نیازمند شدی ، نخست به جوانان مراجعه نما، زیرا آنان ذهنی تیزتر وحدسی سریع تر دارند . سپس (نتیجه) آن را به نظر میان سالان و پیران برسان تا پیگیرینموده، عاقبت آن را بسنجند و راه بهتر را انتخاب کنند، چرا که تجربه آنان بیشتر است.

شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ، ج 20،ص 337، ح 866

حدیث570

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَنْبَغی لِلْعاقِلِ اَنْ یَحْتَرِسَ مِنْ سُکْرِ الْمالِ وَ سُکْرِ الْقُدْرَةِ ، وَ سُکْرِ الْعِلْمِ ،وَ سُکْرِ الْمَدْحِ وَ سُکْرِ الشَّبابِ ، فَاِنَّ لِکُلِّ ذالِکَ ریاحا خَبیثَةً تَسْلُبُ الْعَقْلَ وَ تَسْتَخِفُّ الْوَقارَ ؛
سزاوار است که عاقل ، از مستی ثروت، قدرت ، دانش ، ستایش و مستی جوانی بپرهیزد،چرا که هر یک را بادهای پلیدی است که عقل را نابود می کند و وقار و هیبت را کم می نماید .

غرر الحکم ، ح 10948

حدیث571

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مُرُوا الاَحْداثَ بِالْمِراءِ وَ الْجِدالِ وَ الْـکُهولَ بِالْفِکَرِ وَ الشُّیوخَ بِالصَّمْتِ ؛
جوانان را به مباحثه و مناظره ، و میان سالان را به اندیشیدن ، و پیران را به سکوت ،فرمان دهید .

شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ، ج 20،ص 285، ح 260

حدیث572

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَرْبَعَةُ اَشْیاءَ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاّ اَرْبَعَةٌ : اَلشَّبابُ لا یَعْرِفُ قَدْرَهُ اِلاَّالشُّیوخُ وَالْعافیَةُ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاّ اَهْلُ الْبَلاءِ وَ الصِّحَةُ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاَّ الْمَرضیوَ الْحَیاةُ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاَّ الْمَوْتی ؛
ارزش چهار چیز را جز چهار گروه نمی شناسند : جوانی را جز پیران، آسایش را جزگرفتاران، سلامتی را جز بیماران و زندگی را جز مردگان .

مواعظ العددیّه ، ص 275

حدیث573

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَصْحابُ الْمَهْدیِّ شَبابٌ لا کُهولٌ فیهِم اِلاّ مِثْلَ کُحْلِ الْعَیْنِ وَ الْمِلحِ فِیالزّادِ وَ اَقَلُّ الزّادِ الْمِلْحُ؛
یاران مهدی(عج) جوان اند و کهن سالان در میان آنان کم اند ، مانند سُرمه در چشم ونمک در زاد و توشه ، که کمترین قسمت توشه ، نمک است .

الغیبة طوسی ، ص 476، ح 501

حدیث574

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا عاتَبْتَ الْحَدَثَ فَاتْرُک لَهُ مَوْضِعا مِنْ ذَ نْبِهِ لِئَلاّ یَحْمِلَهُ الاِْخراجُ عَلَیالْمُکابَرَةِ ؛
هرگاه جوان را توبیخ کردی ، برخی خطاهای او را نادیده بگیر، تا توبیخ تو، او را بهمقابله وادار نسازد.

شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ، ج 20،ص 333، ح 819

حدیث575

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ لِلّدارِ شَرَفا وَ شَرَفُهَا السّاحَةُ الْواسِعَةُ وَ الْخُلَطاءُ الصّالِحونَ وَ اِنَّلَها بَرَکَةً وَ بَرَکَتُها جَودَةُ مَوْضِعِها وَسَعَةُ ساحَتِها وَ حُسْنُ جِوارِ جیرانِها؛
خانه را شرافتی است. شرافت خانه به وسعت حیاط (قسمت جلوی خانه) وهم نشینان خوب است. و خانه را برکتی است، برکت خانه جایگاه خوب آن، وسعتمحوطه آن و همسایگان خوب آن است.

مکارم الاخلاق، ص 125

حدیث576

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شیعَتُنَا الْمُتَباذِلونَ فی وِلایَتِنا، اَلْمُتَحابّونَ فی مَوَدَّتِنا اَلْمُتَزاوِرونَ فیاِحیاءِ اَمْرِنا اَلَّذینَ اِنْ غَضِبوا لَمْ یَظْلِموا وَ اِنْ رَضوا لَمْ یُسْرِفوا، بَرَکَةٌ عَلی مَنْجاوَروا سِلْمٌ لِمَنْ خالَطوا؛
شیعیان ما کسانی اند که در راه ولایت ما بذل و بخشش می کنند، در راه دوستی ما بهیکدیگر محبت می نمایند، در راه زنده نگه داشتن امر و مکتب ما به دیدار هم می روند.چون خشمیگین شوند، ظلم نمی کنند و چون راضی شوند، زیاده روی نمی کنند، برایهمسایگانشان مایه برکت اند و نسبت به هم نشینان خود در صلح و آرامش اند.

کافی، ج 2، ص 236، ح 24

حدیث577

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْبَرَکَةُ فی مالِ مَنْ آتَی الزَّکاةَ وَ واسَی الْمُؤمِنینَ وَ وَصَلَ الاَْقْرَبینَ؛
برکت در مال کسی است که زکات بپردازد، به مؤمنان مدد و یاری رساند و بهخویشاوندان کمک نماید.

تحف العقول، ص 172

حدیث578

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عِنْدَ فَسادِ النِّیَّةِ تَرْتَفِعُ الْبَرَکَةُ؛
هرگاه نیّت ها فاسد باشد، برکت از میان می رود.

غررالحکم، ح 6228

حدیث579

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا ظَهَرَتِ الجِنایاتُ ارْتَفَعَتِ الْبَرَکاتُ؛
هرگاه گناهان آشکار شوند، برکت ها از میان می رود.

غررالحکم، ح 4030

حدیث580

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ایّاکُمْ وَ الْحَلْفَ فَاِنَّهُ یُنْفِقُ السِّلْعَةَ وَ یَمْحَقُ الْبَرَکَةَ؛
از قسم خوردن بپرهیزید، چرا که کالا را تلف می کند و برکت را از بین می برد.

کافی، ج 5، ص 162، ح 4

حدیث581

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُلُوا التُّفّاحَ فَاِنَّهُ یَدْبَغُ المَعِدَةَ؛
سیب بخورید، چرا که معده را پاک می کند.

کافی، ج 6، ص 357، ح 11

حدیث582

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أَکْلُ السَّفَرْجَلِ قُوَّةٌ لِلْقَلْبِ الضَّعیفِ وَهُوَ یُطَیِّبُ الْمِعْدَةَ وَ یُذَکِّی الْفُؤادَوَ یُشَجِّعُ الْجَبانَ وَ یُحَسِّنُ الْوَلَدَ؛
خوردن بِه، قلب ضعیف را قوی، معده را پاک، ترسو را شجاع و فرزند را زیبا می کند.

تحف العقول، ص 101

حدیث583

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْعَسَلُ شِفاءٌ مِنْ کُلِّ داءٍ وَلا داءَ فیهِ یُقِلُّ الْبَلْغَمَ وَیَجْلُو الْقَلْبَ؛
عسل شفای هر دردی است و هیچ دردی در آن نیست، بلغم را کم می کند وقلب را جلا می دهد.

مکارم الاخلاق، ص 166

حدیث584

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نِعْمَ الاِْدامُ اَلْخَلُّ یَکْسِرُ الْمِرَّةَ وَ یَطْفِئُ الصَّفْراءَ وَ یُحْیِی الْقَلْبَ؛
سرکه، خوب خورشتی است، زرداب را می شکند، صفرا را فرو می نشاند و قلب رازنده می کند.

کافی، ج 6، ص 329، ح 7

حدیث585

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَکْلُ الْجَوزِ فی شِدَّةِ الحَرِّ یُهَیِّجُ الحَرَّ فِی الْجَوفِ وَ یُهَیِّجُ القُروحَ عَلَیالْجَسَدِ وَ اَکْلُهُ فِی الشِّتاءِ یُسَخِّنُ الکُلْیَتَیْنِ وَ یَدْفَعُ الْبَرْدَ ؛
خوردن گردو در گرمای شدید، حرارت بدن و زخم های تن را تحریک می کند، امّاخوردن آن در زمستان، کلیه ها را گرم می کند و سرما را دفع می کند.

کافی، ج 6، ص 340، ح 1

حدیث586

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُلُوا التَّمْرَ فَإِنَّ فیهِ شِفاءً مِنَ الاَْدْواءِ؛
خرما بخورید، چراکه شفای دردهاست.

مکارم الاخلاق، ص 168

حدیث587

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِدَّهِنوا بِالزَّیْتِ وَ ائتَدِموا بِهِ، فَاِنَّهُ دُهْنَةُ الاَْخْیارِ و اِدامُ الْمُصْطَـفَینَ،مُسِحَتْ بِالْقُدْسِ مَرَّتَینِ، بورِکَتْ مُقْبِلَةً وَ بورِکَتْ مُدْبِرَةً، لا یَضُرُّ مَعَها داءٌ؛
با روغن زیتون، بدن را چرب کنید و با آن خورش درست کنید، چرا که روغن زیتون،روغن نیکان و خورشِ برگزیدگان است، دوبار به آن تقدس داده شده و در آن، چه در آغازفصلش و چه در پایان آن، برکت نهاده شده است و با وجود آن، هیچ بیماری ای زیاننمی رساند.

کافی، ج 6، ص 331، ح 4

حدیث588

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أیُّهَا النّاسُ فِی الاِْنْسانِ عَشْرَ خِصالٍ یُظْهِرُها لِسانُهُ: شاهِدٌ یُخْبِرُ عَنِالضَّمیرِ وَ حاکِمٌ یَفْصِلُ بَیْنَ الْخِطابِ وَ ناطِقٌ یُرَدُّ بِهِ الْجَوابُ وَ شافِعٌ یُدْرَکُ بِهِالْحاجَةُ وَ واصِفٌ یُعْرَفُ بِهِ الاَْشْیاءُ وَ أَمیرٌ یَأْمُرُ بِالْحَسَنِ وَ واعِظٌ یَنْهی عَنِ الْقَبیحِوَ مُعِزٌّ تُسَکَّنُ بِهِ الاَْحْزانُ وَحاضِرٌ تُجْلی بِهِ الضَّغائِنُ وَ مونِقٌ تَلْتَذُّ بِهِ الاَْسْماعُ؛
ای مردم! انسان ده خصلت دارد که زبان او آنها را آشکار می سازد: زبان، گواهی استکه از درون خبر می دهد. داوری است، که به دعواها خاتمه می دهد. گویایی است کهبه وسیله آن به پرسش ها پاسخ داده می شود. واسطه ای است که با آن حاجت برآوردهمی شود. وصف کننده ای است که با آن اشیاء شناخته می شود. فرماندهی است که بهنیکی فرمان می دهد.پند دهنده ای است که از زشتی باز می دارد. تسلیت دهنده ای است که غم ها با آنآرامش می یابد. حاضری است که با آن کینه ها برطرف می شود و دلربایی است کهگوش ها با آن از لذّت برخوردار می شوند.

کافی، ج 8 ، ص 20، ح 4

حدیث589

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فَهَلُمَّ اَیُّهَا النّاسُ اِلَی التَّعاوُنِ عَلی طاعَةِ اللّه ِ عَزَّوَجَلَّ وَ الْقیامِ بِعَدْلِهِ وَالْوَفاءِ بِعَهْدِهِ وَ الاِْنْصافِ لَهُ فی جَمیعِ حَقِّهِ فَاِنَّهُ لَیْسَ الْعِبادُ اِلی شَیْ ءٍ اَحْوَجَ مِنْهُمْ اِلَیالتَّناصُحِ فی ذلِکَ وَ حُسْنِ التَّعاوُنِ عَلَیْهِ ؛
ای مردم! بیاید یکدیگر را بر اطاعت خدا یاری کنید و عدالتش را بپادارید و به عهدش(در عبودیت او و ترک طاعت شیطان) وفا کنید و در تمامی حقوق الهی منصفانه رفتارکنید، زیرا که بندگان خدا به چیزی نیازمندتر از این نیستند که در این امور یکدیگر رانصیحت و خوب یاری کنند.

کافی، ج 8 ، ص 354، ح 550

حدیث590

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کَثْرَةُ الْمِزاحِ تُذْهِبُ الْبَهاءَ وَ توجِبُ الشَّحْناءَ؛
شوخی زیاد، ارج و احترام را می برد و موجب دشمنی می شود.

غرر الحکم، ح 7126

حدیث591

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فی وَصْفِ الّذینَ اَحَبَّهُمُ اللّه ُ تَعالی: ... فَلَوْ رَأیْتَهُمْ فی نَهارِهِمْ اِذا لَرَأَیْتَقَوما یَمْشُونَ عَلَی الأرْضِ هَوْنا وَ یَقُولُونَ لِلنّاسِ حُسْنا «فَاِذا خاطَبَهُمْ الجاهِلُونَقالُوا سَلاما» «وَ إذا مَرّوُا بِاللّغْوِ مَرّو اکِراما» قَدْ قَیَّدوُا أَقْدامَهُمْ ألتُهَماتِ وَ اَبْکَمُواألْسِنَتَهُمْ أنْ یَتَـکلّمُوا فی أعراضِ الناسِ؛
در توصیف کسانی که خداوند متعال دوستشان دارد: ... اگر در روز آنها را ببینی،خواهی دید که در زمین آرام گام برمی دارند و با مردم به نیکی سخن می گویند «و هرگاهنادان ها آنان را صدا می کنند، می گویند سلام» «و هرگاه به لغو برخورد می کنند،بزرگوارانه از آن می گذرند». قدم هایشان از رفتن به جاهای تهمت خیز بسته اند وزبانشان را از این که درباره ناموس مردم سخن بگویند خاموش کرده اند.

صفات الشیعه ، ص 41 ـ 42

حدیث592

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأیِهِ هَلَکَ وَ مَنْ شاوَرَ الرِّجالَ شارَکَها فی عُقولِها ؛
هر کس خودرأی باشد، هلاک می شود و هر کس با افراد صاحب نظر مشورت کند، درعقل آنان شریک می شود.

نهج البلاغه، قصار 161

حدیث593

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ نازَعَ وَ خاصَمَ قَطَعَ بَیْنَهُمُ الْفَشَلُ وَ ذاقُوا وَبالَ اَمْرِهِمْ وَ ساءَتْعِنْدَهُ الْحَسَنَةُ وَ حَسُنَتْ عِنْدَهُ السَّیِّـئَةُ وَ مَنْ ساءَتْ عَلَیْهِ الْحَسَنَةُ اَعْوَرَتْ عَلَیْهِ طُرُقُهُ وَاعْتَرَضَ عَلَیْهِ اَمْرُهُ وَضاقَ عَلَیْهِ مَخْرَجُهُ وَ حَرِیٌّ اَنْ یَرْجَعَ مِنْ دینِهِ وَ یَتَّبِـعَ غَیْرَسَبیلِ الْمُؤْمِنینَ؛
کسانی که به کشمکش و دشمنی با یکدیگر بپردازند، دچار سستی می شوند وسرانجام بدِ کارشان را می چشند و در نزدشان خوبی، بدی و بدی، خوبی جلوه می کند،در نتیجه راهشان را درست نمی بینند، کارشان دشوار و گریز گاهشان تنگ می شود،چنین کسان در معرض خروج از دین و پیروی از راه غیر مؤمنان هستند.

خصال، ص 233

حدیث594

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِئْسَ الْقَرینُ الغَضَبُ: یُبدِی الْمَعائِبَ وَ یُدْنِی الشَّرَّ وَ یُباعِدُ الْخَیْرَ ؛
خشم، بدترین همراه است: عیب ها را آشکار، بدی ها را نزدیک و خوبی ها را دورمی کند.

غرر الحکم، ح 4417

حدیث595

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لِیَجْتَمِعَ فِی قَلبِکَ الأفتِقارُ اِلَی النّاسِ وَ الاِستِغناءُ عَنْهُمْ فَیَکُونَ اِفتِقارُکَاِلَیْهِمْ فِی لِیْنِ کِلامِکَ وَ حُسْنِ بِشْرِکَ وَ یَکُونَ اِسْتِغْناءُکَ عَنْهُمْ فی نَزاهَةِ عِرْضِکَ وَبَقاءِ عِزِّکَ؛
باید نیاز به مردم و بی نیازی از آنان، در دلت گردآیند، تا نیازت به آنان، سبب نرمیدر گفتار و خوش رویی ات شود و بی نیازی ات، سبب آبروداری و عزّتت باشد.

کافی، ج 2 ، ص 149، ح 7

حدیث596

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلثَّناءُ بِاَکْثَرَ مِنَ الاِْسْتِحْقاقِ مَلَقٌ وَ التَّقْصیرُ عَنِ الاِْسْتِحْقاقِ عِیٌّ اَوْحَسَدٌ؛
تعریف بیش از استحقاق، چاپلوسی و کمتر از استحقاق، از ناتوانی در سخن و یاحسد است.

نهج البلاغه، حکمت 347

حدیث597

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تَـکُنْ مِمَّنْ یَرجُو الاْخِرَةَ بِغَیْرِ الْعَمَلِ... یَنْهی وَ لا یَنْتَهی وَ یَاْمُرُ بِمالا یَاْتی... ؛
از کسانی مباش که بی عمل، به آخرت امید دارند... از گناه باز می دارند، اما خود بازنمی ایستند، به کارهایی فرمان می دهند که خود انجام نمی دهند.

نهج البلاغه، از حکمت 150

حدیث598

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ ظَـلَمَ ظُلِمَ * مَنْ اَنـْصَفَ اُنـْصِفَ؛
هر کس ستم کند، ستم می بیند. هر کس با انصاف باشد انصاف می بیند.

غررالحکم، احادیث 7688 و 7692

حدیث599

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مِنْ کَفّاراتِ الذُّنوبِ الْعِظامِ: اِغاثَةُ الْمَلْهوفِ وَ التَّنْفیسُ عَنِ الْمَکْروبِ؛
یاری رساندن به ستمدیده فریاد خواه و شاد کردن غمناک، از کفّاره های گناهانبزرگ است.

نهج البلاغه، حکمت 24

حدیث600

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ کانَ فیهِ ثَلاثٌ سَلِمَتْ لَهُ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةُ: یَأْمُرُ بِالْمَعْروفِ وَ یَأْتَمِرُبِهِ وَ یَنْهی عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یَنْتَهی عَنْهُ وَ یُحافِظُ عَلی حُدودِ اللّه ِ جَلَّ وَ عَلا ؛
هر کس سه خصلت داشته باشد، دنیا و آخرتش سالم می ماند: به خوبی فرمان دهدو خود به آن عمل کند، از زشتی باز دارد و خود از آن باز ایستد و از حدود الهی پاسداریکند.

غررالحکم، ح 9076

از601تا800

حدیث601

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قیمَةُ کُلِّ امْرِی ءٍ ما یُحْسِنُهُ ؛
ارزش هر کس به اندازه خوبی های اوست.

نهج البلاغه، حکمت 81

حدیث602

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ حَسُنَتْ خَلیقَـتُهُ طابَتْ عِشْرَتُهُ؛
هر کس خوش اخلاق باشد، زندگی اش پاکیزه و گوارا می شود.

غررالحکم، ح 8153

حدیث603

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وُصولُ الْمَرْءِ اِلی کُلِّ ما یَبْتَغیهِ مِنْ طیبِ عَیْشِهِ وَ اَمْنِ سِرْبِهِ وَ سَعَةِرِزْقِهِ بِحُسْنِ نیَّتِهِ وَ سَعَةِ خُلْقِهِ؛
انسان، با نیّت خوب و اخلاق خوب، به تمام آنچه در جستجوی آن است، از زندگیخوش و امنیت محیط و روزی زیاد، دست می یابد.

غررالحکم، ح 10141

حدیث604

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِذا فَسَدَتِ النِّـیَّةُ وَقَعَتِ الْبَلیَّةُ؛
هرگاه نیت فاسد شود، بلا و گرفتاری پیش می آید.

غررالحکم، ح 4021

حدیث605

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ الْعِلْمَ حَیاةُ الْقُلوبِ وَ نورُ الاَْبْصارِ مِنَ الْعَمی وَ قُوَّةُ الاَْبْدانِمِنَ الضَّعْفِ؛
به راستی که دانش، مایه حیات دل ها، روشن کننده دیدگان کور و نیروبخشبدن های ناتوان است.

امالی صدوق، ص 493، ح 1

حدیث606

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَ لْجَهْلُ مُمیتُ الاَْحْیاءِ وَ مُخَلِّدُ الشَّقاءِ؛
نـادانی، مایـه مرگ زندگان و دوام بدبختی است.

غررالحکم، ح 1464

حدیث607

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلصَّبْرُ فِی الاُْمورِ بِمَنْزِلَةِ الرَّأسِ مِنَ الْجَسَدِ، فَاِذا فارَقَ الرَّأسُ الجَسَدَفَسَدَ الْجَسَدُ وَ اِذا فارَقَ الصَّبْرُ الاُْمورَ فَسَدَتِ الاُْمورُ؛
نقش صبر در کارها همانند نقش سر در بدن است؛ همچنان که اگر سر از بدن جداشود، بدن از بین می رود، صبر نیز هرگاه همراه کارها نباشد، کارها تباه می گردند.

کافی، ج 2، ص 90، ح 9

حدیث608

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَطْیَبُ الْعَیْشِ القَناعَةُ؛
خوش ترین زندگی، زندگی با قناعت است.

غررالحکم، ح 2918

حدیث609

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ لَمْ یَتَدارَکْ نَفْسَهُ بِاِصْلاحِها اَعْضَلَ داؤُهُ وَ اَعْیی شِفائُهُ وَ عَدِمَ الطَّبیبَ؛
هر کس به اصلاح خود نپردازد، بیماری اش سخت می شود و در درمانش به رنجمی افتد و طبیبی نخواهد یافت.

غررالحکم، ح 9025

حدیث610

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلاِْنْصافُ راحَةٌ؛
انصاف، مایه آسایش است.

غررالحکم، ح 16

حدیث611

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْبَغْیُ یَصْرَعُ الرِّجالَ وَ یُدْنِی الاْجالَ؛
ظلم و تجاوز، انسان را زمین می زند و مرگ ها را نزدیک می سازد.

غررالحکم، ح 1494

حدیث612

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
حُبُّ الدُّنْیا یُفْسِدُ الْعَقْلَ وَ یُصِمُّ الْقَلْبَ عَنْ سَماعِ الْحِکْمَةِ وَ یوجِبُاَلیمَ الْعِقابِ؛
دل بستگی به دنیا، عقل را فاسد می کند، قلب را از شنیدن حکمت ناتوان می سازد وباعث عذاب دردناک می شود.

غررالحکم، ح 4878

حدیث613

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلزُّهْدُ فِی الدُّنْیا الراحَةُ الْعُظْمی؛
بی رغبتی به دنیا، بزرگ ترین آسایش است.

غررالحکم، ح 1316

حدیث614

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَ لْحَقودُ مُعَذَّبُ النَّفْسِ، مُتَضاعَفُ الهَمِّ ؛
کینه توز، روحش در عذاب است و اندوهش دو چندان.

غررالحکم، ح 1962

حدیث615

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَ لْحِلْمُ حِجابٌ مِنَ الآْفاتِ؛
بردباری، مانعی در برابر آفت هاست.

غررالحکم، ح 720

حدیث616

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَ لْحَسَدُ یُضْنِی الجَسَدَ ؛
حسد، بدن را فرسوده و علیل می کند.

غررالحکم، ح 943

حدیث617

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَ لْمُریبُ اَبَدا عَلیلٌ؛
آدم بدبین، همیشه بیمار است.

غررالحکم، ح 839

حدیث618

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ لَجَّ وَ تَمادی فَهُوَ الرّاکِسُ الَّذی رانَ اللّه ُ عَلی قَلْبِهِ وَ صارَت دائرَةُالسَّوءِ عَلی رَأسِهِ ؛
هر کس لجاجت کند و بر آن پافشاری نماید، او همان بخت برگشته ای است کهخداوند بر دلش پرده [غفلت] زده و پیشامدهای ناگوار بر فراز سرش قرار گرفته است.

نهج البلاغه، از نامه 58

حدیث619

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
صیانَةُ الْمَرْاَةِ اَنـْعَمُ لِحالِها وَ اَدْوَمُ لِجَمالِها؛
محفوظ بودن زن، برای سلامتی اش مفیدتر است و زیبایی او را با دوام تر می کند.

غررالحکم، ح 5820

حدیث620

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قَدْ خاطَرَ بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَغْنی بِرَأیِهِ؛
هر کس خود را، از رأی و نظر دیگران بی نیاز بداند، خودش را به خطر انداخته است.

من لایحضره الفقیه، ج4، ص 388، ح 5834

حدیث621

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَعْجَبُ ما فِی الاِْنْسانِ قَلْبُهُ وَ لَهُ مَوارِدُ مِنَ الْحِکْمَةِ وَ اَضْدادٌ مِنْخِلافِها فَاِنْ سَنَحَ لَهُ الرَّجاءُ اَذَ لَّهُ الطَّمَعُ وَ اِنْ هاجَ بِهِ الطَّمَعُ اَهْلَکَهُ الْحِرْصُ وَ اِنْ مَلَکَهُالْیَأسُ قَتَلَهُ الاَْسَفُ... فَکُلُّ تَقْصیرٍ بِهِ مُضِرٌّ وَ کُلُّ اِفْراطٍ بِهِ مُفْسِدٌ؛
شگفت ترین عضو انسان قلب اوست و قلب مایه هایی از حکمت و ضد حکمت دارد.اگر آرزو به آن دست دهد، طمع خوارش می گرداند و اگر طمع در آن سر برکشد، حرصنابودش می کند و اگر ناامیدی بر آن مسلّط شود، اندوه، او را می کُشد... هر کوتاهی برایشزیانبار است و هر زیاده روی برایش تباهی آفرین.

علل الشرایع، ص 109، ح 7

حدیث622

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنِ اقْتَصَرَ عَلی بُلْغَةِ الْکَفافِ فَقَدِ انْتَظَمَ الراحَةَ وَ تَبَوَّأَ خَفْضَ الدَّعَةِ؛
هر کس به مقدار کفایت، قناعت کند، آسایش می یابد و برای خویش زمینه گشایشفراهم می کند.

نهج البلاغه، حکمت 377

حدیث623

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْحَقُّ طَریقُ الْجَنَّةِ وَ الْباطِلُ طَریقُ النّارِ وَ عَلی کُلِّ طَریقٍ داعٍ؛
حق، راه بهشت است و باطل، راه جهنم و بر سر هر راهی دعوت کننده ای است.

نهج السعادة، ج 3، ص 291

حدیث624

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ظَـلَمَ الْحَقَّ مَنْ نَصَرَ الْباطِلَ؛
هر کس باطل را یاری کند، به حق ستم کرده است.

غررالحکم، ح 6041

حدیث625

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یُؤنِسَنَّکَ اِلاَّ الْحَقُّ وَ لا یوحِشَنَّکَ اِلاَّ الْباطِلُ؛
مبادا جز حق، با تو اُنس بگیرد و جز باطل، از تو بهراسد.

نهج البلاغه، از خطبه 130

حدیث626

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَما اِنَّهُ لَیْسَ بَیْنَ الْحَقِّ وَ الْباطِلِ اِلاّ اَرْبَعُ اَصابِـعَ - فَسُئِلَ عَنْ مَعْنیقَولِهِ هذا، فَجَمَعَ اَصابِعَهُ وَ وَضَعَها بَیْنَ اُذُنِهِ وَ عَیْنِهِ - ثُمَّ قالَ: اَ لْباطِلُ اَنْ تَقولَ: سَمِعْتُوَ الْحَقُّ اَنْ تَقولَ: رَأَیْتُ؛
هان! میان حق و باطل جز چهار انگشت فاصله نیست. از آن حضرت دربارهمعنای این فرمایش سؤال شد. امام انگشتان خود را به هم چسباند و آنها رامیان گوش و چشم خود گذاشت و آن گاه فرمودند: باطل این است که بگویی: شنیدمو حق آن است که بگویی: دیدم.

نهج البلاغه، از خطبه 141

حدیث627

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فَلَوْ اَنَّ الْباطِلَ خَلَصَ مِنْ مِزاجِ الْحَقِّ لَمْ یَخْفَ عَلی المُرتادینَ وَ لَوْ اَنَّالْحَقَّ خَلَصَ مِنْ لَبْسِ الْباطِلِ انْقَطَعَتْ عَنْهُ اَلْسُنُ الْمُعانِدینَ وَلکِنْ یُوْخَذُ مِنْ هذا ضِغْثٌوَ مِنْ هذا ضِغْثٌ؛
اگر باطل با حق درنیامیزد، بر حقیقت جویان پوشیده نمی مانَد و اگر حق با باطلآمیخته نشود، زبان دشمنان آن بریده می شود، لیکن مشتی از آن برداشته می شود ومشتی از این. (و بدین ترتیب حق و باطل درهم آمیخته می شود و شبهه پیش می آید).

نهج البلاغه، خطبه 50

حدیث628

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ وَ قَدْ سُئِلَ عَنْ تَفسیرِ السُّنَّةِ وَ الْبِدْعَةِ وَ الْجَماعَةِ وَ الْفُرْقَهِ ـ : اَلسُّنَّةُ ـو اللّه ِ ـ سُنَّةُ مُحمِّدٍ صلی الله علیه و آله وَ الْبِدْعَةُ ما فارَقَها وَ الْجَماعَةُ ـ وَ اللّه ِ ـ مُجامَعَةُ اَهْلِ الْحَقِّ وَ اِنْقَلّوا وَ الْفُرقَةُ مُجامَعَةُ اَهْلِ الْباطِلِ وَ اِنْ کَثُروا؛
در پاسخ به پرسش از معنای سنّت، بدعت، جماعت و تفرقه فرمودند: به خدا سوگند،سنّت، همان سنّت محمّد صلی الله علیه و آله است و بدعت آنچه خلاف آن باشد و به خدا قسم، جماعت،همدست شدن با اهل حق است هر چند اندک باشند و تفرقه، همدستی با اهل باطلاست هر چند بسیار باشند.

کنزالعمّال، ح 1644

حدیث629

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلا وَ مَنْ اَکَلَهُ الْحَقُّ فَاِلَی الجَنَّةِ وَ مَنْ اَکَلَهُ الباطِلُ فَاِلَی النّارِ؛
بدانید که هر کس در راه حق از دنیا برود، به بهشت و هر کس در راه باطل از دنیا برود،به جهنم می رود.

نهج البلاغه، از نامه 17

حدیث630

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْحَقُّ سَیْفٌ قاطِعٌ عَلی اَهْلِ الْباطِلِ؛
حق، شمشیر بُرَّنده ای است بر ضد اهل باطل.

عیون الحکم والمواعظ، ص 28

حدیث631

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قَلیلُ الْحَقِّ یَدْفَعُ کَثیرَ الباطِلِ کَما اَنَّ الْقَلیلَ مِنَ النّارِ یُحْرِقُکَثیرَ الْحَطَبِ؛
اندکی حقّ، بسیاری باطل را نابود می کند، همچنان که اندکی آتش، هیزم هایفراوانی را می سوزاند.

غررالحکم، ح 6735

حدیث632

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِصْبِرْ عَلی مَرارَةِ الْحَقِّ وَ ایّاکَ اَنْ تَنْخَدِعَ لِحَلاوَةِ الباطِلِ؛
تلخی حق را تحمل کن، و مبادا که فریب شیرینی باطل را بخوری.

غررالحکم، ح 2472

حدیث633

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عُبیدُاللّه ِ بْنُ اَبی رافِعٍ مَولی رَسولِ اللّه ِ صلی الله علیه و آله اِنَّ الحَروریَّةَ لَمّا خَرَجَتْ وَهُوَ مَع عَلِیِّ بنِ اَبی طالِبٍ قالوا: لا حُکْمَ اِلاّ لِلّهِ، قالَ عَلیٌّ: کَلِمَةُ حَقٍّ اُریدَ بِها باطِلٌ؛
عبیداللّه بن ابی رافع، وابسته پیامبر صلی الله علیه و آله زمانی که حروریه (خوارج) سر به نافرمانیبرداشتند، او با علی بن ابی طالب بود. آنها می گفتند: داوری جز از آنِ خدا نیست.علی علیه السلامفرمودند: این سخن حقی است برای نیّت باطلی.

کنزالعمّال، ح 31556

حدیث634

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ مَنْ لا یَنْفَعُهُ الْحَقُّ یَضُرُّهُ الْباطِلُ وَ مَنْ لا یَسْتَقیمُ بِهِ الْهُدی تَضُرُّهُالضَّلالَةُ وَ مَنْ لا یَنْفَعُهُ الْیَقینُ یَضُرُّهُ الشَّکُّ؛
براستی که هر کس را حق سود ندهد، باطل زیانش رساند و هر کس به راه هدایتنرود، به کجراهه گمراهی افتد و هر کس یقین، او را سود نبخشد، شکّ زیانش رساند.

تحف العقول، ص 152

حدیث635

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِنَّ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ لا یُعْرَفانِ بِالنّاسِ، وَ لکِنِ اعْرِفِ الْحَقَّ بِاتِّباعِ مَنِاتَّبَعَهُ وَ الْباطِلَ بِاجْتِنابِ مَنِ اجْتَنَبَهُ؛
حق و باطل به مردم (و شخصیت افراد) شناخته نمی شوند بلکه حق را به پیرویکسی که از آن پیروی می کند بشناس و باطل را به دوری کسی که از آن دوری می کند.

امالی طوسی، ص 134، ح 216

حدیث636

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تُقاتِلوا (تَقْتُلوا) الخَوارِجَ بَعْدی، فَلَیسَ مَنْ طَلَبَ الحَقَّ فَاَخْطَـأَهُ کَمَنْطَلَبَ الْباطِلَ فَأدْرَکَهُ؛
بعد از من با خوارج نجنگید (آنان را نکشید)؛ زیرا کسی که طالب حق باشد و به آننرسد، با کسی که جویای باطل باشد و به آن دست یابد، یکسان نیست.

نهج البلاغه، از خطبه 61

حدیث637

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلْکَـیِّسُ صَدیقُهُ الْحَقُّ وَ عَدُوُّهُ الْباطِلُ؛
انسان زیرک، دوستش حق است و دشمنش باطل.

غررالحکم، ح 1524

حدیث638

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ثَلاثٌ فیهِنَّ النَّجاةُ: لُزومُ الْحَقِّ وَ تَجَنُّبُ الْباطِلِ وَ رُکوبُ الْجِدِّ؛
نجات و رستگاری در سه چیز است: پایبندی به حق، دوری از باطل و سوار شدنبر مرکب جدّیت.

غررالحکم، ح 4661

حدیث639

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِتَّقوا خِداعَ الاْمالِ فَکَمْ مِنْ مُؤَمِّلِ یَوْمٍ لَمْ یُدْرِکْهُ وَ بانی بِناءٍ لَمْ یَسْکُنْهُوَ جامِعِ مالٍ لَمْ یأکُلْهُ وَ لَعَلَّهُ مِنْ باطِلٍ جَمَعَهُ وَ مِنْ حَقٍّ مَنَعَهُ اَصابَهُ حَراما وَ احْتَمَلَبِهِ اَثاما؛
از خدعه و حیله آرزوها بپرهیزید. چه بسیار آرزومندِ روزی که به آن روز نمی رسد وچه بسیار سازنده ای که در ساخته اش ساکن نمی شود و چه بسیار جمع کننده مالی که ازآن استفاده نمی کند و شاید آن مال را از باطل به دست آورده و یا از حق کسی جلوگیریکرده، تا به آن مال رسیده است و باید بار همه آن گناهان را به دوش کشد.

غررالحکم، ح 2563

حدیث640

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَ یُّهَا النّاسُ لَوْ لَمْ تَـتَخاذَلوا عَنْ نَصْرِ الْحَقِّ وَ لَمْ تَهِنوا عَنْ تَوْهینِالْباطِلِ، لَمْ یَطْمَعْ فیکُمْ مَنْ لَیْسَ مِثْلَکُمْ وَ لَمْ یَقْوَ مَنْ قَویَ عَلَیْکُمْ... ؛
ای مردم! اگر در یاری حق کوتاهی نمی کردید و در خوار ساختن باطل سستینمی نمودید، کسانی که همپایه شما نیستند، در شما طمع نمی کردند و هیچ قدرتی برشما مسلط نمی شد.

نهج البلاغه، از خطبه 165

حدیث641

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنْ رَکِبَ الْباطِلَ اَذَلَّهُ مَرْکَبُهُ. مَن تَعَدَّی الحَقَّ ضاقَ مَذْهَبُهُ؛
کسی که بر باطل سوار شود، مَرکبش او را ذلیل خواهد کرد. کسی که از راه حقمنحرف شود راه بر او تنگ خواهد شد.

عیون الحکم والمواعظ، ص 444

حدیث642

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحْنُ اَقَمْنا عَمودَ الْحَقِّ و هَزَمْنا جُیوشَ الْباطِلِ؛
ما (اهل بیت) ستون های حق را استوار و لشکریان باطل را متلاشی کردیم.

عیون الحکم والمواعظ، ص 499

حدیث643

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلدُّنیا أمَدٌ، الآخِرَةُ أبَدٌ ؛ 4

دنیا تمام شدنی و آخرت، همیشگی است .

حدیث644

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلتَّواضُعُ یَرفَعُ، اَلتَّکبُّرُ یَضَعُ ؛ 11

فروتنی بالا می برد و خودْبزرگ بینی بر زمین می زند .

حدیث645

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلظَّفَرُ بِالحَزمِ وَالحَزِمُ بِالتَّجارِبِ ؛ 42

پیروزی با دوراندیشی و دوراندیشی با تجربه به دست می آید .

حدیث646

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلحازِمُ یَقظانُ، اَلغافِلُ وَسنانُ ؛ 100

دوراندیش، بیدار است و غافل، در آغاز خواب .

حدیث647

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلعِلمُ یُنجیکَ ، الجَهلُ یُردیکَ ؛ 150

دانش، نجاتت می دهد و نادانی تباهت می کند .

حدیث648

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلعَفوُ أحسَنُ الإحسانِ ؛ 259

گذشت، نیکوترین نیکی است .

حدیث649

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلإنسانُ عَبدُ الإحسانِ ؛ 263

انسان، بنده احسان است .

حدیث650

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَللَّهوُ مِن ثِمارِ الجَهلِ ؛ 267



بیهوده کاری نتیجه نادانی است .

حدیث651

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلسَّخاءُ یَزرَعُ المَحَبَّةَ ؛ 306

بخشش ، بذر دوستی می افشاند .

حدیث652

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلهَدِیَّةُ تَجلِبُ المَحَبَّةَ ؛ 316

هدیه دادن ، دوستی می آورد .

حدیث653

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمَواعِظُ حَیاةُ القُلُوبِ ؛ 321

موعظه، مایه حیات دل هاست .

حدیث654

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلعُجبُ رَأسُ الحَماقَةِ ؛ 348

خودپسندی ، سرآغاز کم خِرَدی است .

حدیث655

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أخُوکَ مُواسِیکَ فِی الشِّدَّةِ ؛ 420

برادر تو کسی است که هنگام سختی با جان و مال به تو یاری رساند .

حدیث656

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلعَجَلُ یُوجِبُ العِثارَ ؛ 432

شتابکاری ، موجب لغزش است .

حدیث657

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمَرءُ ابنُ ساعَتِهِ ؛ 447

آدمی فرزندِ زمان خویش است .

حدیث658

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلحازِمُ مَن داری زَمانَهُ ؛ 503

دوراندیش، کسی است که با زمانه اش مدارا کند .

حدیث659

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمَطامِعُ تُذِلُّ الرِّجالَ ؛ 633

طمع ها ، مردان را خوار می سازد .

حدیث660

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمَنُّ یُفسِدُ الإحسانَ ؛ 784

منّت گذاشتن ، عمل نیک را تباه می کند .

حدیث661

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلطَّیشُ یُنَکِّدُ العَیشَ ؛ 789

سبُک سری بی خردی) زندگی را دشوار می کند .

حدیث662

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلاِعتِبارُ یُثمِرُ العِصمَةَ ؛ 879

عبرت آموزی ، نتیجه بخشِ ایمنی [از گناه و خطا] است .

حدیث663

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلنَّدَمُ عَلَی الخَطیئَةِ یَمحُوها ؛ 894

پشیمانی از خطا ، آن را از میان می برد .

حدیث664

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلغیبَةُ آیَةُ المُنافِقِ ؛ 899

غیبت کردن ، نشانه انسان دوروست .

حدیث665

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلقَناعَةُ أهنَأُ عَیشٍ ؛ 933

قناعت ، گواراترین زندگی است .

حدیث666

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلعُیُونُ مَصائِدُ الشَّیطانِ ؛ 950

[نگاه] چشم ها ، دام های شیطان اند .

حدیث667

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمَرءُ مَخبُوءٌ تَحتَ لِسانِهِ ؛ 978

آدمی در زیر زبانش پنهان است .

حدیث668

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمَرءُ لا یَصحَبُهُ إلاَّ العَمَلُ ؛ 999

آدمی را همراهی جز عمل نباشد .

حدیث669

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلحَسُودُ لا یَسُودُ ؛ 1017

حسود ، سَروری نمی یابد .

حدیث670

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلاِستِشارَةُ عَینُ الهِدایَةِ ؛ 1021

مشورت کردن ، سرچشمه هدایت است .

حدیث671

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلبَشاشَةُ حِبالَةُ المَوَدَّةِ ؛ 1075



گشاده رویی ، دام دوستی است .

حدیث672

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إضاعَةُ الفُرصَةِ غُصَّةٌ ؛ 1083

تباه کردن فرصت، موجب اندوه است .

حدیث673

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلحَلیمُ مَنِ احتَمَلَ إخوانَهُ ؛ 1111

بردبار، کسی است که [لغزش های] برادرانش را بر تابد .

حدیث674

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلکِبرُ مِصیَدةُ إبلیسِ العُظمی ؛ 1132

خودبزرگ بینی ، دام بزرگ ابلیس است .

حدیث675

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمُحسِنُ مَن صَدَّقَ أقوالَهُ أفعالُهُ ؛ 1138

نیکوکار، کسی است که کردارشْ گفتارش را تصدیق می کند .

حدیث676

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إظهارُ التَّباو?سِ یَجلِبُ الفَقرَ ؛ 1141

اظهار پریشانی و بیچارگی ، فقر می آورد .

حدیث677

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمُعینُ عَلَی الطّاعَةِ خَیرُ الأصحابِ ؛ 1142

بهترینِ یاران، کسی است که در راه طاعت خدا یاری کند .

حدیث678

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلغِنی وَالفَقرُ یَکشِفانِ جَواهِرَ الرِّجالِ وَ أوصافَها ؛ 1154

توانگری و ناداری، گوهرها و ویژگی های مردان را آشکار می کند .

حدیث679

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلسُّکُوتُ عَلَی الأحمَقِ أفضَلُ جَوابِهِ ؛ 1160

سکوت در برابر احمق، بهترین جواب به اوست .

حدیث680

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلسّامِعُ لِلغیبَةِ کَالمُغتابِ ؛ 1171

شنونده غیبت ، مانند غیبت کننده است .

حدیث681

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلجَمالُ الظّاهِرُ حُسنُ الصُّورَةِ ، اَلجَمالُ الباطِنُ حُسنُ السَّریرَةِ ؛ 1193

زیبایی ظاهری ، نیکوییِ صورت است ، و زیبایی باطن ، نیکوییِ رفتار .

حدیث682

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : آلَةُ الرِّئاسَةِ سِعَةُ الصَّدرِ ؛ 1256

سعه صدر، ابزار ریاست است .

حدیث683

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أوَّلُ العِبادَةِ اِنتِظارُ الفَرَجِ بِالصَّبرِ ؛ 1257

صبورانه چشم داشتن به گشایش ، برترین عبادت است .

حدیث684

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلبُخلُ بِالمَوجُودِ سُوءُ الظَّنِّ بِالمَعبودِ ؛ 1258

بخل ورزی به آنچه موجود است، بدگمانی به معبود است .

حدیث685

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلغِشُّ مِن أخلاقِ اللِّئامِ ؛ 1299

ناراستی کردن [با مردم] از خصلت های فرومایگان است .

حدیث686

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلأیّامُ تُوضِحُ السَّرائِرَ الکامِنَةَ ؛ 1306

روزگار، رازهای پوشیده را آشکار می کند .

حدیث687

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلعَجَلُ قَبلَ الإمکانِ یُوجِبُ الغُصَّةَ ؛ 1333

شتاب در کار پیش از [بررسیِ] امکان انجام دادن آن ، موجب اندوه می شود .

حدیث688

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلتَّوَدُّدُ إلَی النّاسِ رَأسُ العَقلِ ؛ 1345

مهرورزی با مردم ، اساس خردمندی است .

حدیث689

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمُجاهِدُونَ تُفتَحُ لَهُم أبوابُ السَّماءِ ؛ 1347

درهای آسمان بر روی مجاهدان گشوده می شود .

حدیث690

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلتَّوبَةُ تُطَهِّرُ القُلُوبَ وَ تَغسِلُ الذُّنُوبَ ؛ 1355

توبه ، دل ها را پاک می کند و گناهان را می شوید .

حدیث691

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلغَضَبُ یُفسِدُ الألبابَ وَ یُبعِدُ مِنَ الصَّوابِ ؛ 1356

خشم ، عقل ها را فاسد و از راه درست، دور می کند .

حدیث692

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إدمانُ الشَّبَعِ یُورِثُ أنواعَ الوَجَعِ ؛ 1363

پیوسته پُر بودن شکم ، دردهای گوناگون در پی دارد .

حدیث693

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلفِکرُ فِی الخَیرِ یَدعُو إلَی العَمَلِ بِهِ ؛ 1395

اندیشیدن به نیکی ، [آدمی را] به عمل کردن به آن می کشاند .

حدیث694

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلتَّدبِیرُ قَبلَ العَمَلِ یُؤمِنُ النَّدَمَ ؛ 1417

عاقبت اندیشی پیش از شروع به کار، از پشیمانی ایمن می سازد .

حدیث695

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلتَّقریعُ اَشَدُّ مِن مَضَضِ الضَّربِ ؛ 1429

سرزنش شدن از درد کتک خوردن بدتر است .

حدیث696

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمُؤمِنُ هَیِّنٌ لَیِّنٌ سَهلٌ مُؤتَمَنٌ ؛ 1454

مؤمن ، آسان گیر ، نرم خو ، سهل گیر و مورد اعتماد است .

حدیث697

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمُؤمِنُ سِیرَتُهُ القَصدُ وَ سُنَّتُهُ الرُّشدُ ؛ 1501

شیوه مؤمن، میانه روی و طریقه او بالندگی است .

حدیث698

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلبِشرُ إسداءُ الصَّنیعَةِ بِغَیرِ مَؤُونَةِ ؛ 1503

گشاده رویی ، نیکوکاری ای است بدون هزینه .

حدیث699

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلطُّمَأنینَةُ قَبلَ الخُبرَةِ خِلافُ الحَزمِ ؛ 1514

اعتماد کردن پیش از آزمودن ، خلاف دوراندیشی است .

حدیث700

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلإحسانُ إلَی المُسیءِ یَستَصلِحُ العَدُوَّ ؛ 1517

نیکی کردن به بدکار ، دشمن را به صلاح می آورد .

حدیث701

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلحَیاءُ مِنَ اللّه ِ یَمحوُ کَثیرا مِنَ الخَطایا ؛ 1548

شرم از خداوند ، بسیاری از گناهان را پاک می کند .

حدیث702

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلصِّدقُ مُطابَقَةُ المَنطِقِ لِلوَضعِ الإلهِیِ ؛ 1552



راستگویی، مطابقت گفتار است با نهاده الهی .

حدیث703

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمُرائی ظاهِرُهُ جَمیلٌ وَ باطِنُهُ عَلیلٌ ؛ 1577

ریاکار، ظاهرش زیباست و باطنش بیمار .

حدیث704

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمَطَلُ وَ المَنُّ مُنَکِّدَا الإحسانِ ؛ 1595

تعلّل ورزیدن و منّت نهادن ، از [ارزش] احسان می کاهد .

حدیث705

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلدُّعاءُ لِلسّائِلِ إحدَی الصَّدَقَتَینِ ؛ 1620

دعا کردن برای حاجتْ خواه ، یکی از دو صدقه است .

حدیث706

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلإنصافُ یَرفَعُ الخِلافَ وَ یُوجِبُ الاِئتِلافَ ؛ 1702

انصاف داشتن ، اختلاف را از میان برمی دارد و الفت می آورد .

حدیث707

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلصَّبرُ عَلی طاعَةِ اللّه ِ أهوَنُ مِنَ الصَّبرِ عَلی عُقُوبَتِهِ ؛ 1731

صبر کردن بر اطاعت از خداوند، آسان تر از صبر کردن بر کیفر اوست .

حدیث708

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلعالِمُ مَن لا یَشبَعُ مِنَ العِلمِ وَ لا یَتَشَبَّعُ بِهِ ؛ 1740

دانشمند، کسی است که از دانش، سیری نپذیرد و به سیری از آن نیز وانمود نکند .

حدیث709

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلکَمالُ فِی ثَلاثٍ : اَلصَبرُ عَلَی النَّوائِبِ وَ التَوَرُّعُ فِی المَطالِبِ وَ إسعافُ الطّالِبِ ؛ 1777

کمال آدمی در سه چیز است : شکیبایی بر ناگواری ها ، پارسایی در خواسته ها و برآوردنِ خواهشِ درخواست کننده .

حدیث710

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلعارِفُ مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَأَعتَقَها وَ نَزَّهَها عَن کُلِّ ما یُبَعِّدُها وَ یُوبِقُها ؛ 1788

عارف، کسی است که خود را بشناسد و خویشتن را از هر چیزی که [از راه راست] دورش می کند و به هلاکتش می اندازد ، آزاد و پاک گرداند .

حدیث711

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلإخوانُ فِی اللّه ِ تَعالی تَدُومُ مَوَدَّتُهُم لِدَوامِ سَبَبِها ؛ 1795

کسانی که برای خدا برادری می ورزند ، دوستی شان می پاید؛ زیرا عامل آن دوستیْ پایدار است .

حدیث712

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلکُیِّسُ مَن کانَ یَومُهُ خَیرا مِن أمسِهِ وَ عَقَلَ الذَّمَّ عَن نَفسِهِ ؛ 1797

زیرک، کسی است که امروزش از دیروزش بهتر باشد و زبان مردم را از نکوهش خویش دربند کشد .

حدیث713

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلتَّقَرُّبُ إلَی اللّه ِ تَعالی بِمَسأَلَتِهِ وَ اِءلَی النّاسِ بِتَرکِها ؛ 1801

تقرّب به خداوند، به خواهش از اوست و تقرّب به مردم، به ترک خواهش .

حدیث714

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إخوانُ الصِّدقِ زِینَةٌ فِی السَّرّاءِ وَ عُدَّةٌ فِی الضَّرّاءِ ؛ 1805

برادران راستین در شادی ، زینت و در سختی ، ساز و سامان هم اند .

حدیث715

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمُرُؤَةُ اجتِنابُ الرَّجُلِ ما یَشینُهُ وَ اکتِسابُهُ ما یَزینُهُ ؛ 1815

مردانگی در این است که مرد از آنچه او را بیالاید، دوری جوید و آنچه او را بیاراید، به دست آورد .

حدیث716

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلحاسِدُ یَری أنَّ زَوالَ النِّعمَةِ عَمَّن یَحسُدُهُ نِعمَةٌ عَلَیهِ ؛ 1832

حسود ، نابودی نعمتِ کسی را که به او رشک می برد، برای خود نعمتی می داند .

حدیث717

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلعامِلُ بِجَهلٍ کَالسَّائِرِ عَلی غَیرِ طَریقٍ فَلا یَزیدُهُ جِدُّهُ فِی السَّیرِ إلاّ بُعدا عَن حاجَتِهِ ؛ 1847

کسی که جاهلانه دست به کاری می زند ، به رهروی می مانَد که بی راهه می رود. پس تلاشش در رفتن جز دوری از خواسته اش سودی ندارد .

حدیث718

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلذُّنُوبُ الدّاءُ وَ الدَّواءُ الاِستِغفارُ وَ الشِّفاءُ أن لا تَعُودَ ؛ 1890

گناه، درد است، آمرزشْ خواهی داروی آن است و تکرار نکردن ، درمانِ آن .

حدیث719

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلصَّبرُ صَبرانِ : صَبرٌ عَلی ما تَکرَهُ وَ صَبرٌ عَمّا تُحِبُّ ؛ 1892

صبر دو گونه است : صبر بر آنچه ناخوشایندش می دانی و صبر بر آنچه دوستش داری .

حدیث720

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إکمالُ المَعرُوفِ أحسَنُ مِنِ ابتِدائِهِ ؛ 1899

تمام کردن نیکی، بهتر از شروع کردن آن است .

حدیث721

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلصَّدیقُ الصَّدوُقُ مَن نَصَحَکَ فِی عَیبِکَ وَ حَفِظَکَ فِی غَیبِک وَ آثَرَکَ عَلی نَفسِهِ ؛1904

دوست راستین، کسی است که تو را در [برطرف کردن] عیب هایت پند دهد ، هنگام غیبتت هوای تو را داشته باشد و تو را بر خود ترجیح دهد .

حدیث722

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلحَزمُ النَّظَرُ فِی العَواقِبِ و مُشاوَرَةُ ذَوِی العُقُولِ ؛ 1915

دوراندیشی، عاقبت نگری و رایزنی با خردمندان است .

حدیث723

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلدَّهرُ یَومانِ : یَومٌ لَکَ وَ یَومٌ عَلَیکَ فَإذا کانَ لَکَ فَلا تَبطَر وَ إذا کانَ عَلَیکَ فَاصطَبِر ؛1917

دنیا دو روز است : روزی به سود تو و روزی به زیان تو . هرگاه به سود تو بود ، سرکشی نکن و وقتی به زیان تو بود، شکیبایی پیشه کن .

حدیث724

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلعِلمُ خَیرٌ مِنَ المالِ ، اَلعِلمُ یَحرُسُکَ وَ أنتَ تَحرُسُ المالَ ؛ 1923

دانش، برتر از ثروت است ؛ [زیرا] دانش تو را پاس می دارد ، امّا ثروت را تو می پایی .

حدیث725

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلتَّثَبُّتُ خَیرٌ مِنَ العَجَلَةِ إلاّ فی فُرَصِ البِرِّ ؛ 1949

درنگ کردن [در کارها] بهتر از شتاب کردن است، مگر در فرصت های نیکوکاری .

حدیث726

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلجُنُودُ عِزُّ الدِّینِ وَ حُصُونُ الوُلاةِ ؛ 1953

لشکریان، مایه عزّت دین و دژهای حاکمان اند .

حدیث727

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلأمرُ بِالمَعروفِ أفضَلُ أعمالِ الخَلقِ ؛ 1977

امر به معروف، برترین کارِ مردم است .

حدیث728

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلطُّمَأنِینَةُ إلی کُلِّ أحَدٍ قَبلَ الاِختِبارِ مِن قُصُورِ العَقلِ ؛ 1980

اطمینان به هرکس قبل از آزمودن او نشانه کم خِردی است .

حدیث729

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلبُکاءُ مِن خَشیَةِ اللّه ِ یُنیرُ القَلبَ وَ یَعصِمُ مِن مُعاوَدَةِ الذَّنبِ ؛ 2016

گریستن از ترس خدا، دل را نورانی می کند و از بازگشت به گناه، ایمن می دارد .

حدیث730

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلحِدَّةُ ضَربٌ مِنَ الجُنُونِ لأَِنَّ صاحِبَها یَندَمُ فَإن لَم یَندَم فَجُنونُهُ مُستَحکَمٌ ؛ 2040

تندخویی، گونه ای از دیوانگی است ؛ زیرا تندخو پشیمان می شود. اگر پشیمان نشود ، دیوانگی او استوار گشته است .

حدیث731

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلأیّامُ صَحائِفُ آجالِکُم ، فَخَلِّدُوها أحسَنَ أعمالِکُم ؛ 2049

روزها، دفتر عمرهای شماست ؛ آنها را با نیکوترین کردارهایتان جاوید سازید .

حدیث732

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلتَّیَقُّظُ فِی الدِّینِ نِعمَةٌ عَلی مَن رُزِقَهُ ؛ 2058

بیداری و آگاهی) در دین، نعمتی است بر آنکه روزی اش شده .

حدیث733

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلمُتَعَبِّدُ بِغَیِر عِلمٍ کَحِمارِ الطّاحُونَةِ، یَدُورُ وَ لا یَبرَحُ مِن مَکانِهِ ؛ 2070

عبادت کننده بی دانش، مانند الاغ آسیاست که می گردد، ولی از جایگاه خود، بیرون نمی رود .

حدیث734

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلکَریمُ مَن صانَ عِرضَهُ بِمالِهِ وَ اللَّئیمُ مَن صانَ مالَهُ بِعِرضِهِ ؛ 2159

بزرگوار، کسی است که آبرویش را با مالش حفظ کند و فرومایه، کسی است که مالش را با آبرویش حفظ کند .

حدیث735

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَلصَّلاةُ حِصنٌ مِن سَطَواتِ الشَّیطانِ ؛ 2212

نماز، پناهگاهی است در برابر حمله های شیطان .

حدیث736

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِنسَ رِفدَکَ اُذکُر وَعدَکَ ؛ 2249

عطایت را فراموش کن ؛ وعده ات را به یاد آر .

حدیث737

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أعِن أخاکَ عَلی هِدایَتِهِ ؛ 2281

برادرت را در راه بردن [به نیکی ها] یاری رسان .

حدیث738

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أحسِن إلی مَن أساءَ إلَیکَ وَ اعفُ عَمَّن جَنی عَلَیکَ ؛ 2287

به کسی که به تو بدی کرده، نیکی کن و از کسی که بر تو ناروایی روا داشته، درگذر .

حدیث739

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أصلِحِ المُسیءَ بِحُسنِ فِعالِکَ وَ دُلَّ عَلَی الخَیرِ بِجَمیلِ مَقالِکَ ؛ 2304

بدکار را یا کسی را که به تو بدی کرده است) با کردار نیکت اصلاح کن ، و با گفتار نیک و زیبایت به خوبی رهنمون شو .

حدیث740

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِحفَظ أمرَکَ وَ لا تُنکِح خاطِبا سِرَّکَ ؛ 2305

کارت را پوشیده دار و رازت را عروسِ هر خواستگاری نکن .

حدیث741

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِرضَ لِلنّاسِ بِما تَرضاهُ لِنَفسِکَ تَکُن مُسلِما ؛ 2329

آنچه را برای خود می پسندی برای مردم بپسند ، تا مسلمان باشی .

حدیث742

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِرضَ مِنَ الرِّزق بِما قُسِمَ لَکَ تَعِش غَنِیّا ؛ 2332


به نصیب خود از روزی راضی باش تا بی نیاز زندگی کنی .

حدیث743

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أکرِم ضَیفَکَ وَ إن کانَ حَقیرا وَ قُم عَن مَجلِسِکَ لأَِ بِیکَ وَ مُعَلِّمِکَ وَ إن کُنتَ أمیرا ؛2341

مهمانت را گرامی بدار، اگر چه حقیر باشد، و به احترام پدر و معلّمت از جایت برخیز ، اگر چه فرمانروا باشی .

حدیث744

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِغتَنِم مَنِ استَقرَضَکَ فی حالِ غِناکَ لِیَجعَلَ قَضاءَهُ فی یَومِ عُسرَتِکَ ؛ 2370

کسی را که در حال بی نیازی ات از تو قرض می خواهد، غنیمت شمار تا در وقت نیازت جبرانش کند .

حدیث745

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أکثِرِ النَّظرَ إلی مَن فُضِّلتَ عَلَیهِ فَإنَّ ذلِکَ مِن أبوابِ الشُّکرِ ؛ 2375

به آن که از تو کم نصیب تر است، بسیار بنگر ، که این از جمله راه های شکرگزاری است .

حدیث746

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أشعِر قَلبَکَ الرَّحمَةَ لِجَمیعِ النّاسِ وَ الإحسانِ إلَیهِم وَ لا تُنِلهُم حَیفا وَ لا تَکُن عَلَیهِم سَیفا ؛ 2392

مهربانی با همه مردم و نیکی به ایشان را شعار دل خویش ساز و به آنها ستمی مرسان و شمشیری بر آنان مباش .

حدیث747

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِستَفرِغ جُهدَکَ لِمَعادِکَ تُصلِح مَثواکَ وَ لا تَبِع آخِرَتَکَ بِدُنیاکَ ؛ 2411

تمام توان خود را برای آخرتت به کارگیر تا جایگاهت را نیکو گردانی ، و آخرتت را به دنیایت مفروش .

حدیث748

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِجعَل لِکُلِّ إنسانٍ مِن خَدَمِکَ عَمَلاً تَأخُذهُ بِهِ فَإنَّ ذلِکَ أحری أن لا یَتَواکَلُوا فِی خِدمَتِکَ ؛ 2432

هر یک از زیر دستانت را به کاری بگمار ، چندان که آنان را بر آن کار،
باز خواست کنی [پاسخگوی مسئولیت خود باشند] که این کار، شایسته تر است و هر یک از آنان خدمتگزاری به تو را به عهده دیگری نیندازد .

حدیث749

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اُبذُل لِصَدیقِکَ کُلَّ المَوَدَّةِ وَ لا تَبذُل لَهُ کُلَّ الطُّمَأنینَةِ وَأعطِهِ مِن نَفسِکَ کُلَّ المُواساةِ وَ لا تَقُصَّ إلَیهِ بِکُلِّ أسرارِکَ ؛ 2463

تمامت دوستی را نثار دوستت کن ، امّا به او یکسره اطمینان مکن ، و با او ، به کمال ، یکْ دل باش، امّا همه اسرارت را با او بازگو مکن .

حدیث750

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِصبِر عَلی مَرارَةِ الحَقِّ وَ إیّاکَ أن تَنخَدِعَ لِحَلاوَةِ الباطِلِ ؛ 2472

بر تلخیِ حق، شکیبا باش و زنهار از این که به شیرینی باطل، فریب خوری !

حدیث751

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أطِع مَن فَوقَکَ یُطِعکَ مَن دُونَکَ ؛ 2475

از بالا دستِ خود فرمان بر ، تا زیر دستت از تو فرمان بَرد .

حدیث752

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِکتَسِبُوا العِلمَ یَکسِبکُمُ الحَیاةَ ؛ 2486

دانش کسب کنید تا به شما زندگی و بالندگی) بخشد .

حدیث753

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِلزَمُوا الجَماعَةَ وَ اجتَنِبُوا الفُرقَةَ ؛ 2488

همراه جماعت باشید و از تفرقه بپرهیزید.

حدیث754

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِنتَهِزُوا فُرصَ الخَیرِ فَإنَّها تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ ؛ 2501

فرصت های نیک را دریابید که همچون ابر می گذرند .

حدیث755

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِتَّقُوا مَعاصِیَ الخَلَواتِ فَإنَّ الشّاهِدَ هُوَ الحاکِمُ ؛ 2524

از گناهان پنهانی بپرهیزید که آن که شاهد است، همو داور است .

حدیث756

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اُطلُبُوا العِلمَ تُعرَفُوا بِهِ وَ اعمَلُوا بِه تَکُونُوا مِن أهلِهِ ؛ 2531



دانش را بجویید تا به آن شناخته شوید و به آن عمل کنید تا از اهلش باشید .

حدیث757

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِضرِبُوا بَعضَ الرَّأیِ بِبَعضٍ یَتَوَلَّد مِنهُ الصَّوابُ ؛ 2567

آرای خود را با یکدیگر در میان گذارید تا اندیشه درست، پدید آید .

حدیث758

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أجمِلُوا فِی الخِطابِ تَسمَعُوا جَمیلَ الجَوابِ ؛ 2568

خطابتان را نیکو کنید تا جواب نیکو بشنوید .

حدیث759

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِتَّهِمُوا عُقُولَکُم فَإنَّهُ مِنَ الثِّقَةِ بِها یَکُونُ الخَطاءُ ؛ 2570

خِردهای خود را خطاپذیر بدانید، که بسا اعتماد کردن به آن ، خطا باشد .

حدیث760

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِحذَر کُلَّ عَمَلٍ یَرضاهُ عامِلُهُ لِنَفسِهِ وَ یَکرَهُهُ لِعامَّةِ المُسلِمینَ ؛ 2596

بپرهیز از هر کاری که انجام دهنده اش آن را برای خود می پسندد، امّا برای عموم مسلمانان نمی پسندد .

حدیث761

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِحذَر کُلَّ قَولٍ وَ فِعلٍ یُؤدِّی إلی فَسادِ الآخِرَةِ وَ الدِّینِ ؛ 2597

دوری کن از هر گفتار و کرداری که به تباهی آخرت و دین می انجامد .

حدیث762

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِحذَر مُجالَسَةَ قَرینِ السُّوءِ فَإنَّهُ یُهلِکُ مُقارِنَهُ وَ یُردی مُصاحِبَهُ ؛ 2599

از همنشینی با دوست بد، دوری کن که همدمش را تباه و همراهش را خوار می کند .

حدیث763

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِحذَروُا ضِیاعَ الأعمارِ فِیما لا یَبقی لَکُم فَفائِتُها لا یَعُودُ ؛ 2618

از تباه کردن عمر در آنچه ماندگار نیست، بپرهیزید، که عمر رفته، باز نمی گردد .

حدیث764

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إیّاکَ وَالهَذَرَ فَمَن کَثُرَ کَلامُهُ کَثُرَت آثامُهُ ؛ 2637

زنهار از پُرگویی ؛ زیرا هر که پُرگو باشد ، گناهانش بسیار شود .

حدیث765

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إیّاکَ وَ النَّمیمَةَ فَإنَّها تَزرَعُ الضَّغینَةَ وَ تُبَعِّدُ عَنِ اللّه ِ وَالنّاسِ ؛ 2663

بپرهیز از سخن چینی که بذر کینه می افشانَد و از خدا و مردم دور می کند .

حدیث766

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إیّاکَ وَالمَنَّ بِالمَعرُوفِ فَإنَّ الاِمتِنانَ یُکَدِّرُ الإحسانَ ؛ 2673

بپرهیز از منّت گذاشتن در احسان ، که منت گذاری احسان را تیره می کند .

حدیث767

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إیّاکَ وَالنِّفاقَ فَإنَّ ذَا الوَجهَینِ لا یَکُونُ وَجیها عِندَ اللّه ِ ؛ 2694

از دورویی دور باش ، که دورو نزد خداوند آبرویی ندارد .

حدیث768

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إیّاکَ أن تَجعَلَ مَرکَبَکَ لِسانَکَ فی غِیبَةِ إخوانِکَ أو تَقُولَ ما یَصیرُ عَلَیکَ حُجَّةً وَ فِی الإساءَةِ إلَیکَ عِلَّةً ؛ 2724

بپرهیز از اینکه زبانت را مَرکب غیبت برادرانت کنی ، یا سخنی بگویی که حجّت بر تو و بهانه بدی کردن به تو شود .

حدیث769

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إیّاکُم وَ البِطنَةَ فَإنَّها مَقساةٌ لِلقَلبِ مَکسَلَةٌ عَنِ الصَّلاةِ وَ مَفسَدَةٌ لِلجَسَدِ ؛ 2742

زنهار از پُریِ شکم ؛ زیرا موجب سختْ دلی ، کاهلی در نماز و تباهی بدن می شود .

حدیث770

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إیّاکُم وَالفُرقَةَ فَإنَّ الشّاذَّ عَن أهلِ الحَقِّ لِلشَّیطانِ کَما أنَّ الشّاذَّ مِنَ الغَنَمِ لِلذِّئبِ ؛2747

از جدایی بپرهیزید ؛ زیرا تنهای جدا مانده از اهل حق ، بهره شیطان است ، چنان که گوسفند جدا شده از گلّه، بهره گرگ است .

حدیث771

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ألا مُستَیقِظٌ مِن غَفلَتِهِ قَبلَ نَفادِ مُدَّتِهِ ؛ 2752

آیا کسی نیست که پیش از پایان عمر از خواب غفلت بیدار شود؟

حدیث772

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ألا وَ إنَّ مِنَ البَلاءِ الفاقَةَ وَأشَدُّ مِنَ الفاقَةِ مَرَضُ البَدَنِ وَأشَدُّ مِن مَرَضِ البَدَنِ مَرَضُ القَلبِ ؛ 2775

آگاه باشید که تنگ دستی از جمله بلاهاست و بدتر از آن، بیماری جسم است و بدتر از آن، بیماری دل .

حدیث773

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ألا لا یَستَحیِیَنَّ مَن لا یَعلَمُ أن یَتَعَلَّمَ فَإنَّ قِیمَةَ کُلِّ امرِئٍ مَا یَعلَمُ ؛ 2787

آگاه باشید که آن که نمی داند، نباید از آموختن شرم کند ؛ زیرا ارزش هر کس به چیزی است که می داند .

حدیث774

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ألا لا یَستَقبِحَنَّ مَن سُئِلَ عَمّا لا یَعلَمُ أن یَقُولَ لا أعلَمُ ؛ 2788

بدانید کسی که از او پرسشی می کنند که پاسخ آن را نمی داند ، نباید «نمی دانم» گفتن را زشت بشمارد .

حدیث775

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أفضَلُ العِبادَةِ غَلَبَةُ العادَةِ ؛ 2873

برترین عبادت ، چیره آمدن بر عادت است .

حدیث776

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أفضَلُ الإیمانِ الأمانَةُ ؛ 2905

برترین ایمان، امانتداری است .

حدیث777

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اَسوَءُ النّاسِ عَیشا الحَسُودُ ؛ 2931

حسود ، بدترین زندگی را در بین مردم دارد .

حدیث778

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَشَدُّ القُلُوبِ غِلاًّ قَلبُ الحَقُودِ ؛ 2932

ناصاف ترینِ دل ها ، دل کینه توز است .

حدیث779

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَفضَلُ العَمَلِ ما اُرِیدَ بِهِ وَجهُ اللّه ِ ؛ 2958

برترین کار ، کاری است که با آن خشنودی خدا خواسته شود .

حدیث780

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَفضَلُ المَعرُوفِ إغاثَةُ المَلهُوفِ ؛ 2959



برترین کار نیک ، فریادرسیِ ستم دیده است .

حدیث781

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَکبَرُ الحُمقِ الإغراقُ فِی المَدحِ وَ الذَّمِ ؛ 2985

بزرگ ترین حماقت ، زیاده روی در ستایش و نکوهش است .

حدیث782

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَفضَلُ النّاسِ اَنفَعُهُم لِلنّاسِ ؛ 2989

برترینِ مردم ، سودمندترین آنها برای مردم است .

حدیث783

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَقبَحُ الغَدرِ إذاعَةُ السِّرِّ ؛ 3005

زشت ترین بی وفایی ، فاش کردن راز است .

حدیث784

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَفضَلُ الوَرَعِ حُسنُ الظَّنِّ ؛ 3027

برترین پارسایی ، خوش گمانی است .

حدیث785

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَسرَعُ شَیءٍ عُقُوبَةً الیَمینُ الفاجِرَةُ ؛ 3041

زودآینده ترین کیفر ، کیفرِ سوگند دروغ است .

حدیث786

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَکثَرُ النّاسِ أمَلاً أقَلُّهُم لِلمَوتِ ذِکرا ؛ 3053

پُرآرزوترینِ آدمیان ، کسی است که از مرگ، کمتر یاد کند .

حدیث787

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَبصَرُ النّاسِ مَن أبصَرَ عُیُوبَهُ وَ أقلَعَ عَن ذُنُوبِهِ ؛ 3061

بیناترینِ مردم، کسی است که عیب های خود را ببیند و از گناهان خویش باز ایستد .

حدیث788

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَقوَی النّاسِ مَن غَلَبَ هَواهُ ؛ 3074

قوی ترینِ مردم، کسی است که بر خواهش دل خود غلبه کند .

حدیث789

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَصلُ المُرُوءَةِ الحَیاءُ وَ ثَمَرَتُهَا العِفَّةُ ؛ 3101)

ریشه مردانگی شرم است و میوه اش پاک دامنی .

حدیث790

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَفضَلُ النّاسِ مَن کَظَمَ غَیظَهُ وَ حَلُمَ عَن قُدرَةٍ ؛ 3104



برترینِ مردم، کسی است که خشمش را فرو بَرَد و با وجود قدرت بر انتقام ، بردباری کند .

حدیث791

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَغبَطُ النّاسِ المُسارِعُ إلَی الخَیراتِ ؛ 3122

نیکوحال ترینِ مردم، کسی است که به سوی نیکی ها بشتابد .

حدیث792

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَعظَمُ الذُّنُوبِ عِندَ اللّه ِ ذَنبٌ اَصَرَّ عَلَیهِ عامِلُهُ ؛ 3131

بزرگ ترین گناه نزد خداوند ، گناهی است که صاحب گناه بر آن اصرار ورزد .

حدیث793

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَدَلُّ شَی ءٍ عَلی غَزارَةِ العَقلِ حُسنُ التَّدبیرِ ؛ 3151

بزرگ ترین دلیل بر خردمندی ، نیکْ عاقبت نگری است .

حدیث794

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَفضَلُ النّاسِ رَأیا مَن لا یَستَغنی عَن رَأی مُشیرٍ ؛ 3152

نیکو رأی ترینِ مردم، کسی است که خود را از رأی مشاور، بی نیاز نمی داند .

حدیث795

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَفضَلُ الجُودِ إیصالُ الحُقُوقِ إلی اَهلِها ؛ 3153

برترین بخشش ، رساندن حقوق به اهل آن است .

حدیث796

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَکبَرُ الکُلفَةِ تَعَنّیکَ فِیما لا یَعنیکَ ؛ 3166

بزرگ ترین زحمت ، سختی کشیدن در چیزی است که سودی برایت ندارد .

حدیث797

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَکبَرُ العَیبِ أن تَعیبَ غَیرَکَ بِما هُوَ فیکَ ؛ 3167

بزرگ ترین عیب آن است که بر دیگری عیبی بگیری که در تو نیز هست .

حدیث798

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَخسَرُ النّاسِ مَن قَدَرَ عَلی اَن یَقُولَ الحَقَّ وَ لَم یَقُل ؛ 3178

زیانکارترینِ مردم، کسی است که بتواند حقّ را بگوید، ولی نگوید .

حدیث799

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَبخَلُ النّاسِ مَن بَخِلَ بِالسَّلامِ ؛ 3200

بخیل ترینِ مردم، کسی است که از سلام کردن بخل ورزد .

حدیث800

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَشَدُّ مِنَ المَوتِ طَلَبُ الحاجَةِ مِن غَیرِ أَهلِها ؛ 3213

سخت تر از مرگ ، حاجت خواستن از نااهل است .

از801تا1000

حدیث801

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَعقَلُ النّاسِ مَن کانَ بِعَیبِهِ بَصیرا وَ عَن عَیبِ غَیرِهِ ضَریرا ؛ 3233

خردمندترینِ مردم، کسی است که بینای عیب خود باشد و از عیب دیگران، کور .

حدیث802

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : أَفضَلُ الأدَبِ أن یَقِفَ الإنسانُ عِندَ حَدِّهِ وَ لا یَتَعدّی قَدرَهُ ؛ 3241

بهترین ادب، آن است که انسان در حدّ و مرز خود بماند و از اندازه خویش درنگذرد .

حدیث803

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إِنَّ أهنَأَ النّاسِ عَیشا مَن کانَ بِما قَسَمَ اللّه ُ لَهُ راضِیا ؛ 3397

گواراترین زندگی را کسی دارد که از آنچه خدا قسمت او کرده، خشنود باشد .

حدیث804

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إِنَّ مِنَ العِبادَةِ لِینَ الکَلامِ وَ إفشاءَ السَّلامِ ؛ 3421

از جمله عبادت ها ، نرمیِ کلام و آشکار کردن سلام است .

حدیث805

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إِنَّ هذِهِ القُلُوبَ اَوعِیَةٌ فَخَیرُها اَوعاها لِلخَیرِ ؛ 3449

دل ها [مانند] ظرف اند و بهترینِ آنها ظرفی است که نیکی را بیشتر در خود نگاه دارد .

حدیث806

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إِنَّ بِشرَ المُؤمِنِ فِی وَجهِهِ ، وَ قُوَّتَهُ فِی دینِهِ وَ حُزنَهُ فِی قَلبِهِ ؛ 3454

شادی مؤمن در چهره اوست ، قدرت وی در دینش، و اندوه او در دلش .

حدیث807

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إنَّ هذِهِ القُلُوبَ تَمِلُّ کَما تَمِلُّ الأبدانُ فَابتَغُوا لَها طَرائِفَ الحِکَمِ ؛ 3549



دل ها چون تن ها افسرده شود ، برای [شادی] آنها حکمت های تازه بجویید .

حدیث808

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إنَّ أفضَلَ الخَیرِ صَدَقَةُ السِّرِّ وَ بِرُّ الوالِدَینِ وَ صِلَةُ الرَّحِمِ ؛ 3550

برترین خوبی ، صدقه پنهانی و نیکی به پدر و مادر و صله رحم است .

حدیث809

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إنَّ النّاسَ إلی صالِحِ الأدَبِ أحوَجُ مِنهُم إلَی الفِضَّةِ وَالذَّهَبِ ؛ 3590

مردم به ادب نیکو محتاج ترند تا به سیم و زر .

حدیث810

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إنَّ حَوائِجَ النّاسِ إلَیکُم نِعمَةٌ مِنَ اللّه ِ عَلَیکُم فَاغتَنِمُوها وَ لا تَمَلُّوها فَتَتَحَوَّلَ نَقَما ؛ 3599

نیازمندی های مردم به شما نعمت خداست بر شما . آن را مغتنم بشمارید و از آن ملول نشوید که به نقمت بدل می شود .

حدیث811

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِن کُنتُم تُحِبُّونَ اللّه َ فَأخرِجُوا مِن قُلُوبِکُم حُبَّ الدُّنیا ؛ 3747

اگر خدا را دوست دارید ، دوستی دنیا را از دل هایتان بیرون کنید .

حدیث812

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إن تَنَزَّ هُوا عَنِ المَعاصی یُحبِبکُمُ اللّه ُ ؛ 3759

اگر از گناهان پاک شوید ، خداوند شما را دوست می دارد .

حدیث813

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إنَّکَ إن أطَعتَ اللّه َ نَجّاکَ و أصلَحَ مَثواکَ ؛ 3806

اگر خدا را فرمان بری ، رستگارت کند و جایگاهت را نیکو گردانَد .

حدیث814

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إنَّکَ لَن یُغنِی عَنکَ بَعدَ المَوتِ إلاّ صالِحُ عَمَلٍ قَدَّمتَهُ فَتَزَوَّد مِن صالِحِ العَمَلِ ؛ 3815

بعد از مرگت جز کردار نیکت ، که از پیش فرستاده ای ، سودت نبخشد . پس کارهای نیک را توشه خود کن .

حدیث815

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِنَّمَا العاقِلُ مَن وَعَظَتهُ التَّجارِبُ ؛ 3863



خردمند ، کسی است که تجربه ها پندش دهد .

حدیث816

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إنَّما سُمِّیَ العَدُوُّ عَدُوّا لأَِنَّهُ یَعدُو عَلَیکَ فَمَن داهَنَکَ فِی مَعایِبِکَ فَهُوَ العَدُوُّ العادی عَلَیکَ ؛ 3876

«عدو» ، به این نام نامیده شد، چون به تو تعدّی می کند . پس هرکس در بیان عیب هایت با تو دورویی کند ، عدویی است که بر تو تعدّی می کند .

حدیث817

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إنَّما زُهدَ النّاسِ فی طَلَبِ العِلمِ کَثرَةُ ما یَرَونَ مِن قِلَّةِ مَن عَمِلَ بِما عَلِمَ ؛ 3895

آنچه مردم را به تحصیل دانش بی رغبت کرده ، این است که بسیار می بینند آنان که به آنچه آموخته اند عمل می کنند ، اندک اند .

حدیث818

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إنَّما قَلبُ الحَدَثِ کَالأرضِ الخالِیَةِ مَهما أُلقِیَ فیها مِن کُلِّ شَیءٍ قَبِلَتهُ ؛ 3901

قلب نوجوان ، همچون زمین ناکشته است که هرچه در آن افکنده شود، می پذیرد .

حدیث819

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا صَنَعتَ مَعرُوفا فَاستُرهُ ؛ 3981

هرگاه کار نیکویی انجام دادی ، پنهانش دار .

حدیث820

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا صُنِعَ اِلَیکَ مَعرُوفٌ فَاذکُر ؛ 4000

هرگاه به تو خوبی شد ، آن را یاد آر .

حدیث821

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا تَمَّ العَقلُ نَقَصَ الکَلامُ ؛ 4011

هرگاه خِرد کامل شود ، سخن کم شود .

حدیث822

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا أَضَرَّتِ النَّوافِلُ بِالفَرائِضِ فَارفُضُوها ؛ 4015

هرگاه مستحبّات به واجبات زیان می رسانْد ، آن را رها کنید .

حدیث823

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا ظَهَرَتِ الجِنایاتُ ارتَفَعَتِ البَرَکاتُ ؛ 4030

هرگاه جنایت ها آشکار شود ، برکت ها از میان می رود .

حدیث824

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا رَأیتَ عالِما فَکُن لَهُ خادِما ؛ 4044

هرگاه دانشمندی دیدی ، به او خدمت کن .

حدیث825

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا قامَ أحَدُکُم إِلَی الصَّلوةِ فَلیُصَلِّ صَلوةَ مُوَدِّعٍ ؛ 4050

هرگاه یکی از شما به نماز می ایستد، باید مانند کسی نماز بگزارد که گویی آخرین نماز اوست .

حدیث826

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا أبصَرَتِ العَینُ الشَّهوَة عَمِیَ القَلبُ عَنِ العاقِبَةِ ؛ 4063

هرگاه چشم شهوت بینا شد ، چشم دل از دیدن سرانجام امور، نابینا می شود .

حدیث827

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا رَاَیتَ مَظلُوما فَاَعِنهُ عَلَی الظّالِمِ ؛ 4068

هرگاه ستمدیده ای دیدی، او را در مقابل ستمگر یاری کن .

حدیث828

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِذا رَغِبتَ فِی المَکارِمِ فَاجتَنِبِ المَحارِمَ ؛ 4069

اگر خواهان بزرگی ها هستی ، از حرام ها دوری کن .

حدیث829

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا أکرَمَ اللّه ُ عَبدا شَغَلَهُ بِمَحَبَّتِهِ ؛ 4080

هرگاه خداوند، بنده ای را گرامی بدارد، او را به محبّت خویش مشغول می کند .

حدیث830

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا عَلَوتَ فَلا تُفَکِّر فِیمَن دُونَکَ مِنَ الجُهّالِ ولکِنِ اقتَدِ بِمَن فَوقَکَ مِنَ العُلَماءِ ؛ 4092

هرگاه به مرتبه ای بلند رسیدی ، به زیردستان جاهل خود نیندیش ؛ بلکه به بالادستان عالمِ خود اقتدا کن .

حدیث831

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا رَأیتَ فی غَیرِکَ خُلقا ذَمیما فَتَجَنَّب مِن نَفسِکَ اَمثالَهُ ؛ 4098

هرگاه در دیگری خوی نکوهیده ای دیدی ، مانند آن را از خودت دور دار.

حدیث832

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا أرادَ اللّه ُ بِعَبدٍ خَیرا ألهَمَهُ القَناعَةَ و أصلَحَ لَه زَوجَهُ ؛ 4115

وقتی خداوند خیرخواه بنده ای باشد، قناعت را در دل او می اندازد و همسرش را شایسته می گردانَد .

حدیث833

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا أرادَ اللّه ُ سُبحانَهُ صَلاحَ عَبدٍ ألهَمَهُ قِلَّةَ الکَلامِ وَ قِلَّةَ الطَّعامِ وَ قِلَّةَ المَنامِ؛ 4117

هرگاه خداوند صلاح بنده ای را بخواهد ، کم گویی ، کم خوری و کم خوابی را در دلش می اندازد .

حدیث834

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : اِذا هَمَمتَ بِاَمرٍ فَاجتَنِب ذَمیمَ العَواقِبِ فِیهِ ؛ 4119

هرگاه آهنگ کاری کردی ، از پیامدهای نکوهیده آن بپرهیز .

حدیث835

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا سَأَلتَ فَاسأل تَفَقُّها وَ لا تَسأَل تَعَنُّتا ؛ 4147

به گاهِ پرسش ، برای فهمیدن بپرس نه برای آزمودن دیگران .

حدیث836

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا کَتَبتَ کِتابا فَأَعِد فیهِ النَّظَرَ قَبلَ خَتمِهِ فَإنَّما تَختِمُ عَلی عَقلِکَ ؛ 4167

آن گاه که نوشته ای را نگاشتی ، قبل از مُهر کردن ، دوباره در آن نظر کن ؛ زیرا تو بر خِرَد خویش مُهر می زنی .

حدیث837

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : إذا رَغِبتَ فی صَلاحِ نَفسِکَ فَعَلَیکَ بِالاِقتِصادِ وَ القُنُوعِ وَالتَّقَلُّلِ ؛ 4172

اگر اصلاح خویش را خواهانی ، میانه روی ، خشنودی به قسمت و کم خواهی را پیشه خود کن .

حدیث838

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِحُسنِ العِشرَةِ تَدوُمُ المَوَدَّةُ ؛ 4200

با نیکوییِ معاشرت، دوستی پایدار می شود .

حدیث839

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِالعَدلِ تَتَضاعَفُ البَرَکاتُ ؛ 4211

با عدالت ، برکت ها دوچندان می شود .

حدیث840

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِالدُّعاءِ یُستَدفَعُ البَلاءُ ؛ 4240

با دعا، دفع بلا خواسته می شود .

حدیث841

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِحُسنِ الاَخلاقِ یَطیبُ العَیشُ ؛ 4263

با نیکویی اخلاق، زندگی خوش می شود .

حدیث842

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِصِحَّةِ المِزاجِ تُوجَدُ لَذَّةُ الطَّعمِ ؛ 4289

با سلامت مزاج، گوارایی غذا احساس می شود .

حدیث843

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِحُسنِ العَمَلِ تُجنی ثَمَرَةُ العِلمِ لا بِحُسنِ القَولِ ؛ 4296

با کردار نیک ، میوه علم چیده می شود ، نه با گفتار نیک .

حدیث844

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِالتَّوبَةِ تُمَحَّصُ السَّیِّئاتُ ؛ 4324

گناهان ، با توبهبازگشت به سوی خدا) پاک می شود .

حدیث845

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِالتَّعَبِ الشَّدیدِ تُدرَکُ الدَّرَجاتُ الرَّفیعَةُ وَ الرّاحَةُ الدّائِمَةُ ؛ 4345



درجات بلند و آسایش همیشگی، با سختیِ بسیار به دست می آید .

حدیث846

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِادِرِ الفُرصَةَ قَبلَ اَن تَکُونَ غُصَّةَ ؛ 4362

فرصت را دریاب پیش از آنکه [با از دست رفتن] سبب اندوه شود .

حدیث847

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِادِرُوا قَبلَ قُدُومِ الغائِبِ المُنتَظَرِ ؛ 4368

بشتابید، پیش از آمدنِ ناپیدایی که چشم به راهش هستید .

حدیث848

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بادِر شَبابَکَ قَبلَ هَرَمِکَ وَ صِحَّتَکَ قَبلَ سُقمِکَ ؛ 4381

جوانی ات را پیش از پیری، و سلامتی ات را پیش از بیماری دریاب .

حدیث849

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بِرُّ الرَّجُلِ ذَوَی رَحِمِهِ صَدَقَةٌ ؛ 4427

نیکی مرد به خویشانش صدقه است .

حدیث850

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بُکاءُ العَبدِ مِن خَشیَةِ اللّه ِ یُمَحِّصُ ذُنُوبَهُ ؛ 4432

گریستن بنده از خوف خدا ، گناهانش را از میان می برد .

حدیث851

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : باکِرُوا فَالبَرَکَةُ فِی المُباکَرَةِ وَ شاوِرُوا فَالنُّجحُ فِی المُشاوَرَةِ ؛ 4441

بامداد، در پی کسب وکار باشید ، که برکت در کسب و کارِ بامداد است ، و مشورت کنید که پیروزی در مشورت است .

حدیث852

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بَرُّوا آباءَکُم یَبَرَّکُم أبناؤُکُم ؛ 4448

به پدرانتان نیکی کنید تا فرزندانتان به شما نیکی کنند .

حدیث853

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : بَینَکُم وَ بَینَ المَوعِظَةِ حِجابٌ مِنَ الغَفلَةِ وَ الغِرَّةِ ؛ 4450

میان شما و اندرز ، پرده ای از غفلت و فریفتگی است .

حدیث854

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَضییعُ المَعرُوفِ وَضعُهُ فِی غَیرِ عَرُوفٍ ؛ 4470

تباه کردن احسان ، احسان کردن به کسی است که آن را نمی شناسد به نااهل) .

حدیث855

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَقَرُّبُ العَبدِ إلَی اللّه ِ سُبحانَهُ بِإخلاصِ نِیَّتِهِ ؛ 4477

تقرّب بنده به خداوند سبحان ، با خالص کردن نیّت است .

حدیث856

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَمامُ العِلمِ العَمَلُ بِمُوجَبِهِ ؛ 4482

کمال علم ، عمل کردن به مقتضای آن است .

حدیث857

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَهویِنُ الذَّنبِ اَعظَمُ مِن رُکُوبِ الذِّنبِ ؛ 4490

کوچک انگاشتن گناه، از ارتکاب گناه ، بزرگ تر است .

حدیث858

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَدَبَّرُوا آیاتِ القُرآنِ وَ اعتَبِرُوا بِهِ فَإنَّهُ أبلَغُ العِبَرِ ؛ 4493

در آیات قرآن تدبّر کنید و از آن عبرت بگیرید ، که رساترین عبرت هاست .

حدیث859

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَرکُ جَوابِ السَّفیهِ أبلَغُ جَوابِهِ ؛ 4498

جواب نگفتن به نابخرد ، رساترین جواب به اوست .

حدیث860

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَمَسَّک بِکُلِّ صَدِیقٍ أفادَتکَهُ الشِّدَّةُ ؛ 4508

به دوستی چنگ در زن که سختی روزگار، او را به تو ارزانی داشته است .

حدیث861

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَفَکَّر قَبلَ أن تَعزِمَ وَ شاوِر قَبلَ أن تُقدِمَ وَ تَدَبَّر قَبلَ أن تَهجُمَ ؛ 4545

پیش از تصمیم گیری بیندیش و پیش از اقدام، مشورت کن و پیش از داخل شدن [در کار] تدبّر کن .

حدیث862

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَوقَّوا البَردَ فی أوَّلِهِ وَ تَلَقَّوهُ فِی آخِرِهِ ، فَإنَّهُ یَفعَلُ فِی الأبدانِ کَما یَفعَلُ فِی الأغصانِ أوَّلُهُ یُحرِقُ وَ آخِرُهُ یُورِقُ ؛ 4551

در آغاز سرما فصل پاییز) خود را از سرما نگه دارید و در آخرش فصل بهار) خود را به آن بسپارید ؛ زیرا سرما با تن ها همان می کند که با

شاخه های درخت : در آغاز می سوزاند و در پایان، به برگ و بار می نشاند .

حدیث863

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَجاوَز عَنِ الزَّلَلِ وَ أقِلِ العَثَراتِ تُرفَع لَکَ الدَّرَجاتُ ؛ 4566

از خطاها چشم بپوش و از لغزش های دیگران درگذر تا رتبه هایت بلند گردد .

حدیث864

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَعجیِلُ البِرِّ زِیادَةٌ فِی البِرِّ ؛ 4568

شتاب کردن در نیکی ، زیادت در نیکی است .

حدیث865

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : تَدارَک فی آخِرِ عُمرِکَ ما أضَعتَهُ فِی أوَّلِهِ تَسعَد بِمُنقَلَبِکَ ؛ 4572

آنچه را در اوّل عمر تباه ساخته ای ، در پایان عمر جبران کن تا در بازگشت خویش هنگام مرگ) سعادتمند شوی .

حدیث866

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ثَمَرَةُ الحَزمِ السَّلامَةُ ؛ 4590

سلامتی ، میوه دوراندیشی است .

حدیث867

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ثَمَرَةُ العِفَّةِ الصِّیانَةُ ؛ 4593

میوه عفّت ، خودنگاهداری است .

حدیث868

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ثَمَرَةُ التَّواضُعِ المَحَبَّةُ ؛ 4613

دوستی میوه فروتنی است .

حدیث869

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ثَمَرَةُ التَّجرِبَةِ حُسنُ الاِختِیارِ ؛ 4617

میوه تجربه، انتخاب نیکوست .

حدیث870

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ثَمَرَةُ القَناعَةِ الإجمالُ فِی المُکتَسَبِ وَ العُزُوفُ عَنِ الطَّلَبِ ؛ 4634

میوه قناعت ، اعتدال در کسب و کار ، و ناخوش داشتن درخواست است .

حدیث871

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ثَلاثٌ لا یُستَحیی مِنهُنَّ : خِدمَةُ الرَّجُلِ ضَیفَهُ وَ قِیامُهُ عَن مَجلِسِهِ لأَِبیهِ وَ مُعَلِّمِهِ وَ طَلَبُ الحَقِّ وَ إن قَلَّ ؛ 4666

از سه چیز نباید شرم داشت : خدمت کردن مرد به میهمانش ، برخاستن از جایش به احترام پدر و معلّمش ، و حق خواهی، اگر چه اندک باشد .

حدیث872

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ثَلاثَةٌ تَدُلُّ عَلی عُقُولِ أربابِها : الرَّسُولُ وَ الکِتابُ وَ الهَدِیَّةُ ؛ 4681

سه چیز نشانه خردمندیِ صاحبانش است : پیک ، نامه و هدیه .

حدیث873

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ثَلاثٌ یُوجِبنَ المَحَبَّةَ: حُسنُ الخُلقِ وَ حُسنُ الرِّفقِ وَ التَّواضُعُ ؛ 4684

سه خصلت موجب دوستی است : خوش خویی ، مهربانی و فروتنی .

حدیث874

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ثابِرُوا عَلی صَلاحِ المُؤمِنِینَ وَ المُتَّقِینَ ؛ 4703

صلاح مؤمنان و پرهیزگاران را پیوسته در نظر داشته باشید .

حدیث875

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : جالِسِ العُلَماءَ تَزدَد عِلما ؛ 4721

با دانشمندان همنشین باش تا دانشت افزون شود .

حدیث876

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : جُودُوا بِما یَفنی تَعتاضُوا عَنهُ بِمایَبقی ؛ 4732

ببخشید از آنچه ناپایاست در این دنیا) تا در عوضش آن گیرید که پایاست در آن دنیا) .

حدیث877

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : جاوِر مَن تَأمَنُ شَرَّهُ ، وَ لا یَعدُوکَ خَیرُهُ ؛ 4737

با کسی که از بدی اش ایمن باشی و خیرش از تو نگذرد ، همسایگی کن .

حدیث878

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : جَمالُ العِلمِ نَشرُهُ وَ ثَمَرَتُهُ العَمَلُ بِهِ ، وَ صِیانَتُهُ وَضعُهُ فِی أهلِهِ ؛ 4754

زیبایی علم به نشر آن است ، و میوه اش عمل کردن به آن ، و نگاهداشتِ آن قراردادنش میان اهل آن .

حدیث879

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : جِماعُ المُرُؤَةِ أن لا تَعمَلَ فِی السِّرِّ ما تَستَحیی مِنهُ فِی العَلانِیَةِ ؛ 4785

همه مروّت در این است که در نهان، کاری نکنی که در عیان از آن شرمت آید .

حدیث880

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : حُسنُ الظَّنِّ راحَةُ القَلبِ وَ سَلامَةُ الدِّینِ ؛ 4816

خوش گمانی ، مایه آسایش دل و سلامت دین است .

حدیث881

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : حُسنُ اللِّقاءِ یَزیِدُ فِی تَأَکُّدِ الإخاءِ ؛ 4827

برخورد خوب بر استحکام برادری می افزاید .

حدیث882

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : حُسنُ الاِستِدراک ِ عُنوانُ الصَّلاحِ ؛ 4867

نیکْ جبران کردن گناهان ، نشانه صلاح است .

حدیث883

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : حُبُّ الاِطراءِ وَ المَدحِ مِن اَوثَقِ فُرَصِ الشَّیطانِ ؛ 4877

دوست داشتن ستایش دیگران، از مغتنم ترین فرصت های شیطان است .

حدیث884

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : حَلاوَةُ الظَّفَرِ تَمحُو مَرارَةَ الصَّبرِ ؛ 4882

شیرینی پیروزی ، تلخی صبر را از میان می برد .

حدیث885

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : حِراسَةُ النِّعَمِ فِی صِلَةِ الرَّحِمَ ؛ 4929

پاسداشتِ نعمت ها در پیوند با خویشان است .

حدیث886

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : حَیاءُ الرِّجُلِ مِن نَفسِهِ ثَمَرَةُ الاِیمانِ ؛ 4944

شرم مرد از خودش ، نتیجه ایمان است .

حدیث887

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خَیرُ اَموالِکَ ما وَقی عِرضَکَ ؛ 4958

بهترین دارایی تو آن است که آبرویت را نگه دارد .

حدیث888

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خَیرُ الضِّحکِ التَّبسُّمُ ؛ 4964

بهترین خنده ، تبسّم است .

حدیث889

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خَیرُ مَن شاوَرتَ ذَوُو النُّهی وَ العِلمِ ، وَ اُولُوا التَّجارِبِ وَ الحَزمِ ؛4990

بهترینِ کسان برای مشورت، خردمندان و عالمان و دارندگان تجربه و دور اندیشان اند .

حدیث890

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خَیرُالإخوانِ مَن لَم یَکُن عَلی إخوانِهِ مُستَقصِیا ؛ 4997



بهترینِ برادران، کسی است که نسبت به برادرانش پُر توقّع و سختگیر نباشد .

حدیث891

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خَیرُ إخوانِکَ مَن سارَعَ إلَی الخَیرِ وَ جَذَبَکَ إلَیهِ وَ أمَرَکَ بِالبِّرِ وَ أعانَکَ عَلَیهِ ؛5021

بهترین برادر تو کسی است که به سوی کارهای نیک بشتابد و تو را نیز به سوی آن بکشاند و به نیکوکاری فرمانت دهد و در انجام دادن آن، یاری ات کند .

حدیث892

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خَیرُ ما وَرَّثَ الآباءُ الأبناءَ الأدَبَ ؛ 5036

بهترین چیزی که پدران برای فرزندان به میراث می گذارند ، ادب است .

حدیث893

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خُذِ القَصدَ فِی الاُمُورِ ؛ فَمَن اَخَذَ القَصدَ خَفَّت عَلَیهِ المُؤَنَ ؛ 5042

در کارها میانه روی پیشه کن. که هر کس میانه روی کند ، مخارج زندگی بر وی آسان شود .

حدیث894

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خُذِ الحِکمَةَ مِمَّن أتاکَ بِها ، وَ انظُر إلی ما قالَ وَ لا تَنظُر إلی مَن قالَ ؛ 5048

حکمت را ، از هرکه برایت آورد ، فراگیر، و به گفتار بنگر و به گوینده منگر .

حدیث895

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خَیرُ الاَعمالِ إعتِدالُ الرَّجاءِ وَ الخَوفِ ؛ 5055

بهترین کارها ، برابری امید و بیم است .

حدیث896

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خالِف مَن خالَفَ الحَقَّ اِلی غَیرِهِ ، وَ دَعهُ وَ ما رَضِیَ لِنَفسِهِ ؛ 5057

با کسی که از حق به غیر حق روی آورده، مخالفت کن ، و او را با آنچه به آن خشنود است ، واگذار .

حدیث897

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خالِطُوا النّاسَ مُخالَطَةً إن مِتُّم بَکَوا عَلَیکُم وَ إن غِبتُم حَنُّوا إلَیکُم ؛ 5070



با مردم آن گونه بیامیزید که اگر مُردید، بر شما بگِریند و اگر غایب شوید ، مشتاق دیدار شما باشند .

حدیث898

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خُلُوُّ الصَّدرِ مِنَ الغِلِّ وَ الحَسَدِ مِن سَعادَةِ العَبدِ ؛ 5083

خالی بودن سینه از کینه و رشک ، از خوش بختی آدمی است .

حدیث899

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : خَوافِی الأخلاقِ تَکشِفُهَا المُعاشَرَةُ ؛ 5099

معاشرت ، خصلت های پوشیده را آشکار می کند .

حدیث900

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : دارِ النّاسَ تَأمَن غَوائِلَهُم ، وَ تَسلَم مِن مَکائِدِهِم ؛ 5128

با مردم مدارا کن تا از شرّشان در امان ، و از مکرشان به سلامت باشی .

حدیث901

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : دَع مالا یَعنِیکَ ، وَ اشتَغِل بِمُهِمِّکَ الَّذی یُنجِیکَ ؛ 5133

آنچه را به کارت نیاید ، رها کن و به کاری که رستگارت کند ، مشغول شو.

حدیث902

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ذِکرُاللّه ِ مَطرَدَةُ الشَّیطانِ ؛ 5162

یاد خدا ، شیطان را می تارانَد .

حدیث903

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ذُروَةُ الغایاتِ لا یَنالُها إلاّ ذَوُو التَّهذیبِ وَ المُجاهَداتِ ؛ 5190

بر بلندای اهداف نرسد ، مگر کسی که خود را مهذّب ساخته و با نفس خویش ، جهادها کرده باشد .

حدیث904

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ذُو الکَرَمِ جَمیلُ الشِّیَمِ مُسدٍ لِلنِّعَمِ وَصُولٌ لِلرَّحِمِ ؛ 5196

صاحب کَرَم ، کسی است که خُلق و خویش زیبا ، برای هرگونه نعمتی سزاوار و در پیوند با خویشان ، پویا باشد .

حدیث905

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ذَوُو العُیُوبِ یُحِبُّونَ إشاعَةَ مَعایِبِ النّاسِ لِیَتَّسِعَ لَهُمُ العُذرُ فِی مَعایِبِهِم ؛ 5198

صاحبان عیب دوست دارند عیب های مردم فاش شود تا مجال عذرخواهی از عیب هایشان فراخ شود .

حدیث906

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رَحِمَ اللّه ُ امرَءً عَرَفَ قَدرَهُ وَ لَم یَتَعَدَّ طَورَهُ ؛ 5204

خداوند ، رحمت کند مردی را که قدر خویش را بشناسد و از حدّ خود درنگذرد !

حدیث907

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رَحِمَ اللّه ُ امرءً أحیا حَقَّا وَ أماتَ باطِلاً وَ أدحَضَ الجَورَ وَ أقامَ العَدلَ ؛ 5217

خداوند ، رحمت کند مردی را که حقّی را زنده کند و باطلی را بمیرانَد و ستم را برچیند و عدل را به پا دارد !

حدیث908

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رَأسُ الفَضائِلِ مِلکُ الغَضَبِ وَ اِماتَةُ الشَّهوَةِ ؛ 5237

سرآمدِ فضیلت ها در دست داشتنِ زمام خشم و میراندن خواهش نفس است .

حدیث909

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رَأسُ الجَهلِ مُعاداةُ النّاسِ ؛ 5247

سرآغاز نادانی ، دشمنی با مردم است .

حدیث910

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رَأسُ السِّیاسَةِ استِعمالُ الرِّفقِ ؛ 5266

سرلوحه سیاست ، به کار بردن مداراست .

حدیث911

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رُبَّ مُتَوَدِّدٍ مُتَصَنِّعٍ ؛ 5277

بسا دوستی که دوست نماست .

حدیث912

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رُبَّ کَلِمَةٍ سَلَبَت نِعمَةً ؛ 5282

بسا سخنی که نعمتی را برُباید .

حدیث913

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رُبَّ کَلامٍ جَوابُهُ السُّکُوتُ ؛ 5303

بسا سخنی که پاسخش سکوت است .

حدیث914

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رُبَّ واعِظِ غَیرُ مُرتَدِعٍ ؛ 5361

بسا واعظی که خود [از گناه] باز نمی ایستد .

حدیث915

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رَغبَتُکَ فِی زاهِدٍ فیِکَ ذُلٌّ ؛ 5383

میل تو به کسی که از تو دوری می کند ، خواری است .

حدیث916

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رَدعُ النَّفسِ عَن زَخارِفِ الدُّنیا ثَمَرَةُ العَقلِ ؛ 5399

باز داشتن نفس از آرایه های دنیا ، میوه خِرد است .

حدیث917

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رَوِّ قَبلَ العَمَلِ تَنجُ مِنَ الزَّلَلِ ؛ 5401

پیش از عمل بیندیش تا از لغزش ها نجات یابی .

حدیث918

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رَضِیَ بِالذُّلِ مَن کَشَفَ ضُرَّهُ لِغَیرِهِ ؛ 5414

به خواری تن داده است آن که پریشانی خویش را برای دیگری آشکار کند .

حدیث919

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رَأیُ الرَّجُلِ عَلی قَدرِ تَجرِبَتِهِ ؛ 5426

[درستیِ] رأی مرد به اندازه تجربه اوست .

حدیث920

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : رِضَا المَرءِ عَن نَفسِهِ بُرهانُ سَخافَةِ عَقلِهِ ؛ 5441

از خود راضی بودن آدمی ، دلیل سَبُک عقلیِ اوست .

حدیث921

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : زَکاةُ الجَمالِ العَفافُ ؛ 5449

زکات زیبایی ، پاک دامنی است .

حدیث922

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : زِلَّةُ العالِمِ کَانکِسارِ السَّفینَةِ ، تَغرَقُ وَ تُغَرِّقُ مَعَها غَیرَها ؛ 5474

لغزش عالم ، مانند شکستن کشتی است : خود غرق می شود و با خود ، دیگران را غرق می کند .

حدیث923

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : زِیادَةُ الشُّحِّ تَشینُ الفُتُوَّةَ وَ تُفسِدُ الأُخُوَّةَ ؛ 5508

بسیاریِ بخل ، جوان مردی را زشت و برادری را تباه می کند .

حدیث924

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سَبَبُ الاِئتِلافِ الوَفاءُ ؛ 5511

وفاداری ، سبب الفت است .

حدیث925

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سَبَبُ المَحَبَّةِ البِشرُ ؛ 5546

خوش رویی موجب محبّت است .

حدیث926

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سِلاحُ المُؤمِنِ الدُّعاءُ ؛ 5559

دعا ، سلاح مؤمن است .

حدیث927

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سُوسُوا أنفُسَکُم بِالوَرَعِ وَ داوُوا مَرضاکُم بِالصَّدَقَةِ ؛ 5588

جان های خود را با پرهیزگاری نگاه دارید ، و بیماران خود را با صدقه درمان کنید .

حدیث928

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سِیاسَةُ العَدلِ ثَلاثٌ : لِینٌ فی حَزمٍ ، وَ استِقصاءٌ فی عَدلٍ ، وَ إفضالٌ فی قَصدٍ ؛5592

سیاست عادلانه را سه اصل است : نرمی در عین دوراندیشی ، به نهایت رساندن [اجرای تمام عیار ]عدالت ، و بخشش در عین میانه روی .

حدیث929

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سَل عَنِ الجارِ قَبلَ الدّارِ ؛ 5598

پیش از [خرید] خانه ، درباره همسایه پرس و جو کن .

حدیث930

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سالِمِ النّاسَ تَسلَم ، وَ اعمَل لِلآخِرَةِ تَغنَم ؛ 5605

با مردم در آشتی باش تا سالم باشی و برای آخرت کار کن تا غنیمت یابی .

حدیث931

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سَلامَةُ العَیشِ فِی المُداراةِ ؛ 5607

آسایش زندگی در مدارا کردن است .

حدیث932

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سَیِّئَةٌ تَسُوؤُکَ خَیرٌ مِن حَسَنَةٍ تُعجِبُکَ ؛ 5615

گناهی که اندوهگینت کند ، بهتر از کار نیکی است که تو را به شگفتی آورد .

حدیث933

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سَمعُ الاُذُنِ لایَنفَعُ مَعَ غَفلَةِ القَلبِ ؛ 5618

شنیدن گوش با غفلت دل ، سودی نمی بخشد .

حدیث934

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سِرُّکَ اَسیِرُکَ فَإن اَفشَیتَةُ صِرتَ اَسیرَهُ ؛ 5630

راز تو در بند توست . اگر آن را فاش کنی ، تو در بندِ آنی .

حدیث935

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سُوءُ الخُلقِ نَکَدُ العَیشِ وَ عَذابُ النَّفسِ ؛ 5639

بدخویی موجب سختی زندگی و عذاب جان است .

حدیث936

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : سَلُوا القُلُوبَ عَنِ المَوَدّاتِ فَإنَّها شَواهِدُ لا تَقبَلُ الرُّشا ؛ 5641

دوستی و محبّت را از دل ها بپرسید که دل ها گواهانی هستند که رشوه نمی پذیرند .

حدیث937

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شُکرُ المُؤمِنِ یَظهَرُ فِی عَمَلِهِ ؛ 5661

سپاسگزاری مؤمن در عملش آشکار می شود .

حدیث938

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شَرُّ النّاسِ مَن لا یَقبَلُ العُذرَ ، وَ لا یُقیِلُ الذَّنبَ ؛ 5685

بدترینِ مردم ، کسی است که عذر را نپذیرد و از لغزش در نگذرد .

حدیث939

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شَرُّ العَمَلِ ما أفسَدتَ بِهِ مَعادَکَ ؛ 5695

بدترین عمل آن است که آخرتت را با آن تباه کنی .

حدیث940

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شَرُّ النّاسِ مَن یَری أنَّهُ خَیرُهُم ؛ 5701

بدترینِ مردم ، کسی است که خود را بهترینِ ایشان می داند .

حدیث941

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شَرُّ النّاسِ مَن لا یُبالِی أن یَراهُ النّاسُ مُسِیئا ؛ 5702

بدترینِ مردم ، کسی است که پروا نکند از این که مردم او را گناهکار ببینند .

حدیث942

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شَرُّ اَصدِقائِکَ مَن تَتَکَلَّفُ لَهُ ؛ 5706

بدترین دوستت کسی است که برای او به زحمت افتی .

حدیث943

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شَرُّ الاَوطانِ مالَم یَأمَن فیهِ القُطّانُ ؛ 5712

بدترین وطن ، آن جاست که اقامت کنندگان در آن ، ایمن نباشند .

حدیث944

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شَرُّ النّاسِ مَن لا یُرجی خَیرُهُ وَ لا یُؤمَنُ شَرُّهُ ؛ 5732

بدترینِ مردم ، کسی است که به خیرش امید نرود و از شرّش ایمنی نباشد .

حدیث945

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شَرُّ الاَصحابِ السَّریِعُ الاِنقِلابِ ؛ 5742

بدترینِ یاران ، کسی است که زود دگرگون شود .

حدیث946

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شاوِر قَبلَ أن تَعزِمَ ، وَ فَکِّر قَبلَ اَن تُقدِمَ ؛ 5754

قبل از تصمیم گیری مشورت کن و پیش از اقدام ، بیندیش .

حدیث947

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شَیئانِ لاَ یعرِفُ فَضلَهُما اِلاَّمَن فَقَدَهُما ؛ الشَّبابُ وَ العافِیَةُ ؛ 5764

دو نعمت است که قدر آنها را نمی داند مگر کسی که از دستشان می دهد : جوانی و تن درستی .

حدیث948

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شَیئانِ لا یُوزَنُ ثَوابُهُما ؛ اَلعَفوُ وَ العَدلُ ؛ 5769

دو چیز است که ثوابشان فراتر از سنجش است : گذشت و دادگری .

حدیث949

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : شارِکُوا الَّذِی قَد أقبَلَ عَلَیهِ الرِّزقُ فَإنَّهُ أجدَرُ بِالحَظِّ وَ أخلَقُ بِالغِنی ؛5790

با کسی که روزی به او روی آورده است ، شریک شوید ؛ زیرا وی به بهره مندی شایسته تر و به توانگری لایق تر است .

حدیث950

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صَلاحُ العَمَلِ بِصَلاحِ النِّیَّةِ ؛ 5792

درستی کردار به درستی نیّت است .

حدیث951

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صَلاحُ العِبادَةِ التَّوَکُّلُ ؛ 5802

توکّل ، سامان دهنده عبادت است .

حدیث952

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صَلاحُ الاِنسانِ فِی حَبسِ اللِّسانِ وَ بَذلِ الإحسانِ ؛ 5809

صلاح انسان در فرو بستن زبان و گشاده دستی است .

حدیث953

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صِحَّةُ الاَجسامِ مِن أهنَإ الأقسامِ ؛ 5812

سلامت جسم از گواراترین بهره هاست .

حدیث954

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صِیانَةُ المَرأةِ أنعَمُ لِحالِها وَ أدوَمُ لِجَمالِها ؛ 5820

محفوظ داشتن زن ، به حال او مفیدتر ، و برای زیبایی اش پایدارتر است .

حدیث955

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صاحِبُ السَّوءِ قِطعَةٌ مِنَ النّارِ ؛ 5824

همنشین بد ، پاره ای از آتش دوزخ است .

حدیث956

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صِلَةُ الأرحامِ تُثمِرُ الأموالَ وَ تُنسِی ءُ فِی الآجالِ ؛ 5847

پیوند با خویشاوندان ، دارایی ها را به بار می نشاند و مرگ را

به تأخیر می اندازد .

حدیث957

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صَدَقَة ُالسِّرِّ تُکَفِّرُ الخَطیئَةَ ، وَ صَدَقَةُ العَلانِیَةِ مَثراةٌ فِی المالِ ؛ 5848

صدقه پنهانی گناه را می پوشاند ، و صدقه آشکارا بر مال می افزاید .

حدیث958

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صُن دینَکَ بِدُنیاکَ تَربَحهُما وَ لا تَصُن دُنیاکَ بِدِینِکَ فَتَخسَرَهُما ؛ 5861

دین خود را با دنیایت حفظ کن تا هر دو را ببری ، و دینت را وسیله حفظ دنیایت قرار مده ، که هر دو را می بازی .

حدیث959

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صَمتٌ یُعقِبُکَ السَّلامَة َخیرٌ مِن نُطقٍ یُعقِبُکَ المَلامَةَ ؛ 5865

سکوتی که سلامت در پی دارد ، بهتر از سخنی است که سرزنش در پی آورد .

حدیث960

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صِیامُ القَلبِ عَنِ الفِکرِ فِی الآثامِ أفضَلُ مِن صِیامِ البَطنِ عَنِ الطَّعامِ ؛ 5873

روزه گرفتن دل از فکر گناه ، برتر است از روزه گرفتن شکم از غذا .

حدیث961

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : صَدرُ العاقِلِ صُندُوقُ سِرِّهِ ؛ 5875

سینه خردمند ، گنجینه اسرار اوست .

حدیث962

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ضَرُوراتُ الاَحوالِ تُذِلُّ رِقابَ الرِّجالِ ؛ 5892

احتیاج وضعیّت های اضطراری) است که گردن مردان را فرود می آورد .

حدیث963

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ضادُّوا التَّوانِی بِالعَزمِ ؛ 5927

سستی را با اراده از میان بردارید .

حدیث964

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : طُوبی لِلمُنکَسِرَةِ قُلوبُهُم مِن أجلِ اللّه ِ ؛ 5937

خوشا دل شکستگانِ به خاطر خدا !

حدیث965

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : طُوبی لِمَن خَلا مِنَ الغِلِّ صَدرُهُ وَ سَلِمَ مِنَ الغِشِّ قَلبُهُ ؛ 5941



خوشا آن که سینه اش از کینه تهی و دلش از ناصافی و خیانت ، پاک است !

حدیث966

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : طُوبی لِمَنَ قَصَّرَ أمَلَهُ وَاغتَنَمَ مَهَلَهُ ؛ 5948

خوشا آن که آرزویش را کوتاه کند و مهلتش عمرش) را غنیمت شمرد !

حدیث967

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : طَلَبُ الجَنَّةِ بِلا عَمِلٍ حُمقٌ ؛ 5991

بی عمل ، بهشت خواستن ، حماقت است .

حدیث968

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : طَلَبُ الجَمعِ بَینَ الدُّنیا وَ الآخِرَةِ مِن خِداعِ النَّفسِ ؛ 5995

به دنبال جمع میان دنیا و آخرت بودن از نیرنگ های نفس است .

حدیث969

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : طَلَبُ المَراتِبِ وَ الدَّرَجاتِ بِغَیرِ عَمَلٍ جَهلٌ ؛ 5997

بی عمل ، جایگاه بلند و درجات بالا خواستن ، نادانی است .

حدیث970

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : طَریقَتُنا القَصدُ ، وَ سُنَّتُنا الرُّشدُ ؛ 6008

راه ما اهل بیت) ، میانه روی و روش ما بالندگی است .

حدیث971

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : طَعنُ اللِّسانِ أمَضٌ مِن طَعنِ السِّنانِ ؛ 6011

زخمِ زبان ، دردناک تر از زخمِ نیزه است .

حدیث972

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : طَهِّرُوا أنفُسَکُم مِن دَنَسِ الشَّهَواتِ تُدرِکُوا رَفیعَ الدَّرَجاتِ ؛ 6020

جان های خود را از آلودگی شهوت ها پاک کنید ، تا به درجات برین دست یابید .

حدیث973

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ظُلمُ الضَّعیفِ أفحَشُ الظُّلمِ ؛ 6054

ستم کردن بر ناتوان ، زشت ترین ستم است .

حدیث974

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ظَلَمَ المَعروفَ مَن وَضَعَهُ فِی غَیرِ أهلِهِ ؛ 6063


به نیکی ستم کرده است کسی که آن را به نااهلش روا بدارد .

حدیث975

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ظُلمُ الیَتامی وَ الاَیامی یُنزِلُ النِّقَمَ وَ یَسلُبُ النِّعَمَ أهلَها ؛ 6079

ستم بر یتیمان و بیوه زنان ، کیفر الهی را فرود می آورد و نعمت را از اهل نعمت می ستاند .

حدیث976

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَلَیکَ بِالآخِرَةِ تَأتِکَ الدُّنیا صاغِرَةً ؛ 6080

در کار آخرت باش تا دنیا ذلیلانه به تو رو آورد .

حدیث977

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَلَیکَ بِالسَّکینَةِ فَإنَّها أفضَلُ زینَةٍ ؛ 6088

با وقار باش که وقار ، برترین زینت است .

حدیث978

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَلَیکَ بِالشُّکرِ فِی السَّرّاءِ وَالضَّرّاءِ ؛ 6092

در گشایش و سختی شکرگزار باش .

حدیث979

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَلَیکَ بِالبَشاشَةِ فَإنَّها حِبالَةُ المَوَدَّةِ ؛ 6101

بر تو باد خوش رویی ، که خوش رویی ، کمند دوستی است .

حدیث980

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَلَیکَ بِإخوانِ الصَّفاءِ فَإنَّهُم زینَةٌ فِی الرَّخاءِ وَ عَونٌ فِی البَلاءِ ؛ 6128

بر تو باد برادران پاکْ نهاد ، که در گشایش زینت اند و در بلا یاور .

حدیث981

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَلی قَدرِ المَؤُنَةِ تَکُونُ مِنَ اللّه ِ المَعُونَةُ ؛ 6172

یاری خدا ، به اندازه خرجی هزینه زندگی) است .

حدیث982

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَلَی التَّواخِی فِی اللّه ِ تَخلُصُ المَحَبَّةُ ؛ 6191

با برادری در راه خدا ، محبّت خالص می شود .

حدیث983

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَلَی المُشیرِ الاِجتِهادُ فِی الرَّأیِ وَ لَیسَ عَلَیهِ ضَمانُ النُّجحِ ؛ 6194



وظیفه مشورت شونده ، کوشش در ارائه نظر [درست] است ؛ امّا ضمانت پیروزی بر عهده او نیست .

حدیث984

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عِندَ تَعاقُبِ الشّدائِدِ تَظهَرُ فَضائِلُ الإنسانِ ؛ 6204

فضیلت های آدمی هنگام پی در پی آمدن سختی ها آشکار می شود .

حدیث985

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عِندَ نُزُولِ الشَّدائِدِ یُجَرَّبُ حِفاظُ الإخوانِ ؛ 6205

نگاه دارندگان برادری و دوستی) هنگام فرود آمدن سختی ها آزمایش می شوند.

حدیث986

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عِندَ بَدیهَةِ المَقالِ تُختَبَرُ عُقُولُ الرِّجالِ ؛ 6221

در هنگام بدیهه گویی است که خِرَد مردان آزموده می شود .

حدیث987

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عِندَ حُضُورِ الشَّهَواتِ وَ اللَّذّاتِ یَتَبَیَّنُ وَرَعُ الأتقِیاءِ ؛ 6224

پارسایی پارسایان به هنگام روی آوردن خواهش های نفسانی و لذّت ها آشکار می شود .

حدیث988

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَوِّد نَفسَکَ السَّماحَ وَ تَجَنُّبَ الإلحاحِ یَلزَمکَ الصَّلاحُ ؛ 6235

خود را به بخشش و پرهیز از اصرار در طلب حاجت ، عادت ده تا شایستگی و نیکی پیوسته همراهت باشد .

حدیث989

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عادَةُ اللِّئامِ المُکافاةُ بِالقَبیحِ عَنِ الإحسانِ ؛ 6238

خوبی را با زشتی جواب دادن ، عادت فرومایگان است .

حدیث990

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَجِبتُ لِمَن یَری أنَّهُ یَنقُصُ کُلَّ یَومٍ فِی نَفسِهِ وَ عُمُرِهِ وَ هُوَ لا یَتَأَهَّبُ لِلمَوتِ ؛ 6253

در شگفتم از کسی که می بیند هر روز از جان و عمر او کاسته می شود ، امّا برای مرگ آماده نمی شود .

حدیث991

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَجِبتُ لِمَن یَحتَمِی الطَّعامَ لأِذِیَّتِهِ کَیفَ لا یَحتَمِی الذَّنبَ لأِلیمِ عُقُوبَتِهِ ؛6254



در شگفتم از کسی که از بیم آسیب دیدن ، از غذا دوری می گزیند ، چگونه از بیم کیفر دردناک ، از گناه نمی پرهیزد .

حدیث992

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَجِبتُ لِمَن یَرجُو فَضلَ مَن فَوقَهُ کَیفَ یَحرِمُ مَن دُونَهُ ؛ 6285

در شگفتم از کسی که به احسان فرا دستش امید دارد ، چگونه فرودستش را محروم می کند .

حدیث993

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عِلمٌ بِلا عَمَلٍ کَشَجَرٍ بِلا ثَمَرٍ ؛ 6290

علم بی عمل ، درخت بی ثمر را می مانَد .

حدیث994

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَلِّمُوا صِبیانَکُم الصَّلاةَ وَ خُذُوهُم بِها إذا بَلَغُوا الحُلُمَ ؛ 6305

به کودکان خود نماز بیاموزید و چون به سنّ بلوغ رسیدند ، آنان را برای نماز بازخواست کنید .

حدیث995

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عَینُ المُحِبِّ عَمِیَّةٌ عَن مَعایِبِ المَحبُوبِ ، وَ أُذُنُهُ صَمّاءُ عَن قُبحِ مَساویهِ ؛ 6314

چشم عاشق از دیدن عیب های معشوق ، کور است و گوش او از [شنیدن ]زشتیِ بدی هایش کر .

حدیث996

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عاصٍ یُقِرُّ بِذَنبِهِ خَیرٌ مِن مُطیعٍ یَفتَخِرُ بِعَمَلِهِ ؛ 6334

گناه کاری که به گناهش اعتراف می کند ، بهتر است از طاعت کننده ای است که به عملش می بالد .

حدیث997

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : عامِل سائِرَ النّاسِ بِالإنصافِ وَ عامِلِ المُؤمِنینَ بِالإیثارِ ؛ 6342

با دیگر مردمان به انصاف رفتار کن و با مؤمنان به ایثار .

حدیث998

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : غایَةُ الخِیانَةِ خِیانَةُ الخِلِّ الوَدُودِ وَ نَقضُ العُهُودِ ؛ 6374

منتهای خیانت ، خیانت کردن به دوست صمیمی و شکستن پیمان است .

حدیث999

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : غَضُّ الطَّرفِ مِن أفضَلِ الوَرَعِ ؛ 6400

پرهیز از نگاه ناروا ، برترین پرهیزگاری است .

حدیث1000

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : غَیِّرُوا العاداتِ تَسهُل عَلَیکُمُ الطّاعاتُ ؛ 6405

خوی و خصلت ها[ی خود] را دگرگون کنید تا طاعات بر شما آسان شود .

از1001تا1200

حدیث1001

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : غَلَبَةُ الهَزلِ تُبطِلُ عَزیمَةَ الجِدِّ ؛ 6416

غلبه بیهودگی ، اهتمام و جدیّت را نابود می کند .

حدیث1002

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : فِی تَصاریفِ الدُّنیَا اعتِبارٌ ؛ 6453

در دگرگونی های دنیا ، درس عبرت است .

حدیث1003

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : فِی تَصاریفِ الأحوالِ تُعرَفُ جَواهِرُ الرِّجالِ ؛ 6470

در دگرگونی احوال [دنیا] ، مردانِ مرد شناخته می شوند .

حدیث1004

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : فِی الضِّیقِ یَتَبَیَّنُ حُسنُ مُواساةِ الرَّفیقِ ؛ 6473

خوبْ یاری رساندن به دوست ، در تنگنا آشکار می شود .

حدیث1005

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : فِی لُزومِ الحَقِّ تَکونُ السَّعادَةُ ؛ 6489

خوش بختی با پایبندی به حق به دست می آید .

حدیث1006

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : فِی المَواعِظِ جَلاءُ الصُّدُورِ ؛ 6509

دل ها با موعظه جلا یابد .

حدیث1007

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : فازَ مَن أصلَحَ عَمَلَ یَومِهِ وَ استَدرَکَ فَوارِطَ أمسِهِ ؛ 6540

رستگار شد آن که کار امروزش را سامان داد و کوتاهی های دیروزش را جبران کرد .

حدیث1008

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : فازَ مَن تَجَلبَبَ الوَفاءَ وَ ادَّرَعَ الأمانَةَ ؛ 6556

رستگار شد آن که جامه وفاداری پوشید و زره امانتداری بر تن کرد .

حدیث1009

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : فَضِیلَةُ السُّلطانِ عِمارَةُ البُلدانِ ؛ 6562

فضیلتمندی حاکم ، مایه آبادی شهرهاست .

حدیث1010

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : قَد جَهِلَ مَنِ استَنصَحَ أعداءَهُ ؛ 6663

نادانی کرد آن که از دشمنانش راه صلاح را باز جُست .

حدیث1011

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : قَد تُورِثُ اللَّجاجَةُ ما لَیسَ لِلمَرءِ إلَیهِ حاجَةٌ ؛ 6680

گاه باشد که لجاجت ، آنچه را که آدمی به آن نیاز ندارد ، به بار آوَرد .

حدیث1012

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : قَد کَثُرَ القَبیحُ حَتّی قَلَّ الحَیاءُ مِنهُ ؛ 6710

زشتی تا آنجا فزونی یافت که شرم از آن کاسته شد .

حدیث1013

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : قَلیلٌ تَدُومُ عَلَیهِ خَیرٌ مِن کَثیرٍ مَملُولٍ ؛ 6740

اندکی که بر آن مداومت کنی ، بهتر است تا بسیاری که از آن به ستوه آیی .

حدیث1014

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : قَدرُ الرَّجُلِ عَلی قَدرِ هِمَّتِهِ ، وَ عَمَلُهُ عَلی قَدرِ نِیَّتِهِ ؛ 6743

ارزش آدمی به اندازه همّت او ، و عملش به اندازه نیّت اوست .

حدیث1015

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : قَولُ «لا اَعلَمُ» نِصفُ العِلمِ ؛ 6758

گفتنِ «نمی دانم» ، نیمی از دانش است .

حدیث1016

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : قارِن أهلَ الخَیرِ تَکُن مِنهُم ، وَ بایِن أهلَ الشَّرِّ تَبِن عَنهُم ؛ 6805

با نیکوکاران همراه باش تا از آنان باشی ، و از بدکاران کناره جو تا از آنان جدا باشی .

حدیث1017

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : قِوامُ العَیشِ حُسنُ التَّقدیرِ وَ مِلاکُهُ حُسنُ التَّدبیرِ ؛ 6807

پایداری زندگی به برنامه ریزیِ درست و وسیله رسیدن به آن ، مدیریت صحیح است .

حدیث1018

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُلُّ ذی رُتبَةٍ سَنِیَّةٍ مَحسودٌ ؛ 6862

بر هر بلند مرتبه ای حسد می برند .

حدیث1019

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُلُّ امرِءٍ یَمیلُ إلی مِثلِهِ ؛ 6865

هر فردی ، به همانند خود گرایش دارد .

حدیث1020

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُلُّ داءٍ یُداوی اِلاّ سُوءَ الخُلقِ ؛ 6880

هر دردی درمان می شود ، جز بد اخلاقی .

حدیث1021

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُلُّ شَی ءٍ یَنقُصُ عَلَی الإنفاقِ إلاَّالعِلمَ ؛ 6888

هر چیزی با بخشیدن کم می شود ، مگر دانش .

حدیث1022

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُلُّ شَی ءٍ لا یَحسُنُ نَشرُهُ أمانَةٌ وَ إن لَم یُستَکتَم ؛ 6897

هر چیزی که افشای آن پسندیده نباشد ، امانت است ، اگر چه پنهان کردنش را درخواست نکرده باشند .

حدیث1023

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَم مِن صَعبٍ تَسَهَّلَ بِالرِّفقِ ؛ 6946

بسا سختی که با مدارا آسان شد .

حدیث1024

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَم مِن مُسَوِّفٍ بِالعَمَلِ حَتّی هَجَمَ عَلَیهِ الأجَلُ ؛ 6954

بسا کسی که برای عمل کردن ، امروز و فردا می کند تا آن گاه که مرگ بر او

هجوم آورد .

حدیث1025

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَیفَ تَصفُو فِکرَةُ مَن یَستَدیِمُ الشِّبَعَ؟! ؛ 6975

چگونه بسامان می شود اندیشه کسی که همیشه سیر است؟!

حدیث1026

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَیفَ یُفرَحُ بِعُمرٍ تَنقُصُهُ السّاعات؟! ؛ 6983

چگونه می توان به عمری شادمان شد که لحظه ها از آن می کاهند؟!

حدیث1027

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَیفَ یَجِدُ لَذَّةَ العِبادَةِ مَن لا یَصُومُ عَنِ الهَوی؟! ؛ 6985

چگونه لذّت عبادت را در می یابد، کسی که از هوس باز نمی ایستد؟!

حدیث1028

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَیفَ یُصلِحُ غَیرَهُ مَن لا یُصلِحُ نَفسَهُ؟! ؛ 6995

چگونه دیگری را اصلاح می کند، آن که خود را اصلاح نکرده است؟!

حدیث1029

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَیفَ یَدَّعِی حُبَّ اللّه ِ مَن سَکَنَ قَلبَهُ حُبُّ الدُّنیا؟! ؛ 7002

چگونه ادّعای دوستی خدا می کند، کسی که دوستی دنیا در قلبش جای گرفته است ؟!

حدیث1030

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَفی بِالشَّیبِ نَذیِرا ؛ 7019

موی سپید برای هشدار دادن ، بس است .

حدیث1031

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَفی بِالمَرءِ فَضیلَةً أن یُنَقِّصَ نَفسَهُ؛ 7039

همین فضیلتْ آدمی را بس که خود را ناقص شمارد .

حدیث1032

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَفی بِالمرءِ کَیِّسا أن یَعرِفَ مَعایِبَهُ ؛ 7040

این زیرکی برای آدمی بس که کاستی های خود را بشناسد .

حدیث1033

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَفی بِالمَرءِ جَهلاً أن یَضحَکَ مِن غَیرِ عَجَبٍ ؛ 7051

نادانی آدمی را همین بس که بی مورد بخندد .

حدیث1034

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَفی مُخبِرا عَمّا بَقِیَ مِنَ الدُّنیا ما مَضی مِنها ؛ 7057


برای آگاهی از آنچه از دنیا مانده ، آنچه از دنیا گذشته ، بسنده است .

حدیث1035

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَفی بِالمَرءِ غَفلَةً أن یَصرِفَ هِمَّتَهُ فیما لا یَعنیهِ ؛ 7074

غفلت آدمی را همین بس که همّتش را در آنچه به کارش نمی آید ، صرف کند .

حدیث1036

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَفاکَ مُؤَدِّبا لِنَفسِکَ تَجَنُّبُ ما کَرِهتَهُ مِن غَیرِکَ ؛ 7077

برای ادب کردن خود ، همین بس که دوری کنی از آنچه آن را از دیگران خوش نمی داری .

حدیث1037

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَثرَةُ المُزاحِ تُسقِطُ الهَیبَةَ ؛ 7101

شوخی بسیار ، هیبت را از میان می برد .

حدیث1038

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَثرَةُ الغَضَبِ تُزرِی بِصاحِبِهِ وَ تُبدِی مَعایِبَهُ ؛ 7107

خشمِ بسیار ، صاحب خشم را خوار و عیب های او را آشکار می کند .

حدیث1039

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُن سَمِحا وَ لا تَکُن مُبَذِّرا ؛ 7138

بخشنده باش و اسراف کننده مباش .

حدیث1040

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُن مَشغُولاً بِما أنتَ عَنهُ مَسئُولٌ ؛ 7143

به کاری مشغول باش که از آن پرسیده خواهی شد .

حدیث1041

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُن لِلمَظلومِ عَونا ، وَ لِلظّالِمِ خَصما ؛ 7153

یار ستمدیده و دشمن ستمگر باش .

حدیث1042

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُن بَعیدَالهِمَمِ إذا طَلَبتَ ، کَریمَ الظَّفَرِ إذا غَلَبتَ ؛ 7161

هرگاه در پی چیزی هستی ، بلندْ همّت باش و آن گاه که چیره شدی ، در پیروزی کریم باش .

حدیث1043

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُن بِأسرارِکَ بَخیلاً ، وَ لا تُذِع سِرّا اُودِعتَهُ فَإنَّ الإذاعَةَ خِیانَةٌ ؛ 7175



بخیلِ رازهای خود باش و رازی را که به تو سپرده شده است ، افشا مکن که افشای راز ، خیانت است .

حدیث1044

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُلَّما کَثُرَ خُزّانُ الأسرارِ کَثُرَ ضِیاعُها ؛ 7197

هر چه بر خزانه داران رازها افزوده شود ، رازها بیشتر ضایع شود .

حدیث1045

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَما تَدینُ تُدانُ ؛ 7208

از هر دست بدهی ، با همان دست پس می گیری .

حدیث1046

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کَما تَزرَعُ تَحصُدُ ؛ 7215

آن گونه که می کاری ، می دروی .

حدیث1047

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : کُفرانُ النِّعَمِ یُزِلُّ القَدَمَ وَ یَسلُبُ النِّعَمَ ؛ 7239

کفران نعمت ، پای را می لغزانَد و نعمت را می رُباید .

حدیث1048

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لِکُلِّ ضَیقٍ مَخرَجٌ ؛ 7266

هر تنگنایی را راه برون شُدی است .

حدیث1049

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لِکُلِّ مَقامِ مَقالٌ ؛ 7293

هر جایگاهی را سخنی است .

حدیث1050

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لِکُلِّ شَیءٍ زَکاةٌ وَ زَکاةُ العَقلِ احتِمالُ الجُهّالِ ؛ 7301

برای هر چیز زکاتی است و زکات خِرَد ، تحمّل نادانان است .

حدیث1051

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لِطالِبِ العِلمِ عِزُّ الدُّنیا وَ فَوزُ الآخِرَةِ ؛ 7349

جوینده دانش را عزّت دنیا و رستگاری آخرت است .

حدیث1052

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لِلمُؤمِنِ ثَلاثُ ساعاتٍ : ساعَةٌ یُناجی فیها رَبَّهُ وَ ساعَةٌ یُحاسِبُ فِیها نَفسَهُ ، وَ ساعَةٌ یُخَلِّی بَینَ نَفسِهِ وَ لَذَّتِها فِیما یَحِلُّ وَ یَجمُلُ ؛ 7370

مؤمن را سه وقت است : وقتی که با پروردگارش مناجات می کند ، وقتی
که نفسش را به حساب می کشد ، و وقتی که با خود و لذّت های حلال و زیبا خلوت می کند .

حدیث1053

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لِیَکُن أبغَضُ النّاسِ إلَیکَ وَ أبعَدُهُم مِنکَ أطلَبَهُم لِمَعایِبِ النّاسِ ؛ 7378

باید مبغوض ترینِ مردم و دورترینِ آنها از تو کسی باشد که بیش از همه از مردم عیب جویی می کند .

حدیث1054

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَن یَفُوزَ بِالجَنَّةِ إلاَّ السّاعِی لَها ؛ 7404

به بهشت نخواهد رسید ، جز کسی که برای آن بکوشد .

حدیث1055

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَن یُجدِیَ القَولُ حَتّی یَتَّصِلَ بِالفِعلِ ؛ 7413

گفتار سودی ندارد ، مگر آن که با کردار همراه شود .

حدیث1056

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَن تُدرِکَ الکَمالَ حَتّی تَرقی عَنِ النَّقصِ ؛ 7423

کمال را در نمی یابی تا آن گاه که نقصان را پشت سر گذاری .

حدیث1057

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَیسَ مَعَ قَطیعَةِ الرَّحِمِ نَماءٌ ؛ 7455

با بُریدن از خویشان ، افزایشی [در عمر و مال] نیست .

حدیث1058

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَیسَ لأِنفُسِکُم ثَمَنٌ اِلاَّ الجَنَّةُ فَلا تَبیعُوها إلاّبِها ؛ 7492

جان شما را بهایی جز بهشت نیست ؛ آن را جز به بهشت نفروشید .

حدیث1059

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَیسَ مِنَ العَدلِ القَضاءُ عَلَی الثِّقَةِ بِالظَّنِّ ؛ 7500

داوری کردن درباره فرد امین ، با ظنّ و گمان) ، عادلانه نیست .

حدیث1060

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَیسَ لَکَ بِأخٍ مَنِ احتَجتَ إلی مُداراتِهِ ؛ 7503

برادر تو نیست آن کس که نیازمند به مدارای با او باشی .

حدیث1061

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَیسَ لَکَ بِأخٍ مَن أحوَجَکَ إلی حاکِمٍ بَینَکَ وَ بَینَهُ ؛ 7505

برادر تو نیست آن کس که تو را به داوری بین تو و خودش نیازمند کند

فرد سومی را به عنوان قاضی قرار دهد) .

حدیث1062

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَیسَ لِلعاقِلِ أن یَکُونَ شاخِصا إلاّ فِی ثَلاثٍ : خُطوَةٍ فی مَعادٍ، أو مَرَمَّةٍ لِمَعاشٍ أو لَذَّةٍ فی غَیرِ مُحَرَّمٍ ؛ 7524

عاقل را روا نیست جز اینکه در پیِ یکی از سه [ کار ] باشد : بهره بری برای روز قیامت ، بهبود وضع زندگی ، و لذّت حلال .

حدیث1063

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَم یَعقِل مَواعِظَ الزَّمانِ مَن سَکَنَ إلی حُسنِ الظَّنِّ بِالأیّامِ ؛ 7549

کسی که با خوش گمانی به روزگارْ آرام گرفته ، پندهای زمانه را در نمی یابد .

حدیث1064

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَم یَعقِل مَن وَلِهَ بِاللَّعِبِ وَ استُهتِرَ بِاللَّهوِ وَ الطَّرَبِ ؛ 7568

خردمندی را درنیافته ، آن که شیفته بازیچه شده و به بیهودگی و شادخواری حریص گشته است .

حدیث1065

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَوِ اعتَبَرتَ بِما أضَعتَ مِن ماضِی عُمرِکَ لَحَفِظتَ ما بَقِیَ ؛ 7589

اگر از عمر تباه شده گذشته ات پند بگیری ، عمر باقی مانده را پاس می داری .

حدیث1066

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَو یَعلَمُ المُصَلّی ما یَغشاهُ مِنَ الرَّحمَةِ لَما رَفَعَ رَأسَهُ مِنَ السُّجُودِ ؛ 7592

اگر نمازگزار می دانست چه رحمتی او را فراگرفته ، سر از سجده بر نمی داشت .

حدیث1067

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَو بَقِیَتِ الدُّنیا عَلی أحَدِکُم لَم تَصِل إلی مَن هِیَ فِی یَدَیهِ ؛ 7608

اگر دنیا برای کسی باقی می مانْد ، دیگر به دست آن کسی که اکنون در دست اوست ، نمی رسید .

حدیث1068

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لِیَکُن مَرکَبُکَ القَصدَ وَ مَطلَبُکَ الرُّشدَ ؛ 7619



باید بر مَرکب میانه روی بنشینی و به سوی مقصد بالندگی ره بسپاری .

حدیث1069

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لِن لِمَن غالَظَکَ فَإنَّهُ یُوشِکُ اَن یَلینَ لَکَ ؛ 7620

با کسی که با تو درشتی می کند ، نرم باش ، که دور نیست او هم با تو نرم شود .

حدیث1070

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لِقاءُ أهلِ المَعرِفَةِ عِمارَةُ القُلُوبِ وَ مُستَفادُ الحِکمَةِ ؛ 7635

دیدار با اهل معرفت ، مایه آبادانی دل ها و بهره بردن از حکمت است .

حدیث1071

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لَذَّةُ الکِرامِ فِی الإطعامِ، وَلَذَّةُ اللِّئامِ فِی الطَّعامِ ؛ 7638

لذّت کریمان در خورانیدن ، و لذّت فرومایگان در خوردن است .

حدیث1072

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أنصَفَ أُنصِفَ ؛ 7692

هر که انصاف ورزد ، با او انصاف ورزند .

حدیث1073

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أحسَنَ المَسأَلَةَ أُسعِفَ ؛ 7693

هر کس به روشی نیکو درخواست کند ، خواسته اش برآورده می شود .

حدیث1074

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن مَدَحَکَ فَقَد ذَبَحَکَ ؛ 7766

هر که تو را ستود ، سر از تنت ستانْد .

حدیث1075

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن دَخَلَ مَداخِلَ السُّوءِ اتُّهِمَ ؛ 7778

هر کس به جاهای بد وارد شود ، بدنام می شود .

حدیث1076

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن نَسِیَ اللّه َ أنساهُ نَفسَهُ ؛ 7797

هر کس خدا را فراموش کند ، خدا او را به خودْ فراموشی دچار می کند .

حدیث1077

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أساءَ خُلقَهُ عَذَّبَ نَفسَهُ ؛ 7798

هر کس خود را بدخو گردانَد ، خود را عذاب می دهد .

حدیث1078

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن عَجِلَ کَثُرَ عِثارُهُ ؛ 7838

هر کس شتاب کند ، لغزشش بسیار شود .

حدیث1079

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أحَبَّ شَیئا لِهِجَ بِذِکرِهِ ؛ 7851



هر که چیزی را دوست بدارد ، یاد آن وِرد زبانش می شود .

حدیث1080

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن قَبَضَ یَدَهُ مَخافَةَ الفَقرِ فَقَد تَعَجَّلَ الفَقرَ ؛ 7877

هر کس از ترس فقر ، دست از بخشش فرو بندد ، به سوی فقر شتافته است .

حدیث1081

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن نَظَرَ فِی العَواقِبِ سَلِمَ ؛ 7912

هر کس در سرانجام کارها اندیشه کند ، سالم می مانَد .

حدیث1082

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن جَهِلَ مَوضِعَ قَدَمِهِ زَلَّ ؛ 7920

هر کس جای پای خود را نشناسد ، می لغزد .

حدیث1083

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن وَعَظَکَ أحسَنَ إلَیکَ ؛ 7924

هر کس اندرزت دهد ، به تو نیکی کرده است .

حدیث1084

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن وافَقَ هَواهُ خالَفَ رُشدَهُ ؛ 7957

هر کس با هوس خود موافقت کند ، با بالندگی خود مخالفت کرده است .

حدیث1085

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أحسَنَ إلی جِیرانِهِ کَثُرَ خَدَمُهُ ؛ 7967

هر کس به همسایگانش نیکی کند ، خادمانش زیاد شوند .

حدیث1086

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أظهَرَ عَزمَهُ بَطَلَ حَزمُهُ ؛ 7980

هر کس تصمیم خود را آشکار کند ، دوراندیشی اش باطل شود .

حدیث1087

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن غَشَّ نَفسَهُ لَم یَنصَح غَیرَهُ ؛ 8008

آن که با خود یک رنگ نباشد ، با دیگران نیز یک رنگ نیست .

حدیث1088

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن عُرِفَ بِالکِذبِ لَم یُقبَل صِدقُهُ ؛ 8010

کسی که به دروغگویی شناخته شود ، سخن راستش نیز پذیرفته نمی شود .

حدیث1089

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أعمَلَ اجتِهادَهُ بَلَغَ مُرادَهُ ؛ 8058

هر کس تلاشش را به کار گیرد ، به خواسته اش می رسد .

حدیث1090

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن ظَنَّ بِکَ خَیرا فَصَدِّق ظَنَّهُ ؛ 8066

هر کس به تو گمان نیکو بُرد ، [با رفتار خود] گمانش را راست گردان .

حدیث1091

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن رَجاکَ فَلا تُخَیِّب أمَلَهُ ؛ 8067

امید آن کس را که به تو امید بست ، ناامید مکن .

حدیث1092

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن عَلِمَ أنَّهُ مُؤاخَذٌ بِقَولِهِ فَلیُقَصِّر فِی المَقالِ ؛ 8124

آن که می داند برای سخن گفتن خود بازخواست می شود ، باید سخن کوتاه کند .

حدیث1093

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن خَلا بِالعِلمِ لَم تُوحِشهُ خَلوَةٌ ؛ 8125

هر کس با دانش خلوت کند ، هیچ خلوتی او را به وحشت نمی اندازد .

حدیث1094

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن تَسَلّی بِالکُتُبِ لَم تَفُتهُ سَلَوةٌ ؛ 8126

هرکه با کتاب آرامش یابد ، هیچ آرامشْ بخشی را از دست نداده است .

حدیث1095

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أُعطِیَ الدُّعاءَ لَم یُحرَمِ الإجِابَةَ ؛ 8143

هرکه را توفیق دعا داده شود ، از پذیرش آن محروم نشود .

حدیث1096

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن جانَبَ الإخوانَ عَلی کُلِّ ذَنبِ قَلَّ أصدِقاؤُهُ ؛ 8166

هر کس به دلیل هر خطایی که از دوستانش سر می زند ، از آنان کناره گیرد ، دوستانش اندک می شوند .

حدیث1097

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أبانَ لَکَ عَیبَکَ فَهُوَ وَدُودُکَ ؛ 8210

هر کس عیب تو را برایت آشکار کند ، همو دوستدار توست .

حدیث1098

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن عَرَفَ النّاسَ لَم یَعتَمِد عَلَیهِم ؛ 8232


هر کس مردم را بشناسد ، به آنها اعتماد نمی کند .

حدیث1099

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن سَألَ فِی صِغَرِهِ أجابَ فِی کِبَرِهِ ؛ 8273

هر که در خردسالی بپرسد ، در بزرگْ سالی پاسخ می دهد .

حدیث1100

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن قَرَعَ بابَ اللّه ِ فُتِحَ لَهُ ؛ 8292

هر کس درِ خانه خدا را بکوبد ، به رویش گشوده می شود .

حدیث1101

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن شَرُفَت هِمَّتُهُ عَظُمَت قِیمَتُهُ ؛ 8320

آن که همّتش والاست ، ارزشش بیش باشد .

حدیث1102

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أطاعَ هَواهُ باعَ آخِرَتَهُ بِدُنیاهُ ؛ 8354

هر که از هوس خود پیروی کند ، آخرتش را به دنیایش فروخته است .

حدیث1103

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن حَسُنَت عِشرَتُهُ کَثُرَ إخوانُهُ ؛ 8392

هر کس معاشرتش نیکو باشد ، برادرانش بسیار شوند .

حدیث1104

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَنِ اتَّجَرَ بِغَیرِ عِلمٍ فَقَدِ ارتَطَمَ فِی الرِّبا ؛ 8401

هر کس بدون آگاهی از دانش [فقه] به تجارت بپردازد ، در ربا فرو می رود .

حدیث1105

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن قالَ مالا یَنبَغی سَمِعَ مالا یَشتَهی ؛ 8417

هر کس آنچه را که شایسته نیست بگوید ، آنچه را دوست ندارد می شنود .

حدیث1106

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن کَظَّتهُ البِطنَةُ حَجَبَتهُ عَنِ الفِطنَةِ ؛ 8459

هر که در رنج و زحمتِ پُرخوری افتد ، از دانایی و هوشیاری باز می ماند .

حدیث1107

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن دارَی النّاسَ أمِنَ مَکرَهُم ؛ 8465



هر کس با مردم مدارا کند ، از مکرشان در امان می ماند .

حدیث1108

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أحَبَّنا فَلیَعمَل بِعَمَلِنا وَ لیَتَجَلبَبِ الوَرَعَ ؛ 8483

هر کس ما اهل بیت علیهم السلام) را دوست دارد ، باید چون ما عمل کند ، و جامه پارسایی بر تن کند .

حدیث1109

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن طَلَبَ شَیئا نالَهُ أو بَعضَهُ ؛ 8490

هر که جوینده چیزی باشد ، به آن یا به بخشی از آن ، دست می یابد .

حدیث1110

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن یَطلُبِ الهِدایَةَ مِن غَیرِ أهلِها یَضِلُّ ؛ 8501

هر که طالب هدایت از نااهل باشد ، گمراه می شود .

حدیث1111

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن جالَسَ الجُهّالَ فَلیَستَعِدَّ لِلقیلِ وَ القالِ ؛ 8505

آن که با نادانان همنشینی می کند ، آماده بگو مگو سخن های بی پایه) باشد .

حدیث1112

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن رَقی دَرَجاتِ الهِمَمِ عَظَّمَتهُ الأُمَمُ ؛ 8526

هر کس از نردبان همّت بالا رود ، مردمان او را بزرگ می دارند .

حدیث1113

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن کَشَفَ ضُرَّهُ لِلنّاسِ عَذَّبَ نَفسَهُ ؛ 8542

هر کس پریشانْ حالی اش را برای مردم آشکار کند ، خودش را عذاب داده است .

حدیث1114

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أظهَرَ فَقرَهُ أذَلَّ قَدرَهُ ؛ 8555

هر کس ناداری اش را آشکار کند ، ارزش خود را فرو کاسته است .

حدیث1115

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن کَثُرَ فِکرُهُ فِی المَعاصی دَعَتهُ إلَیها ؛ 8561

هر کس بسیار به گناهان بیندیشد ، گناهان او را به سوی خود می کشانند .

حدیث1116

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَنِ استَنکَفَ مِن أبَوَیهِ فَقَد خالَفَ الرُّشدَ ؛ 8623



هر که [از سَرِ خود بزرگ بینی] از پدر و مادرش روی گردانَد ، با رشد و کمال خویش مخالفت کرده است .

حدیث1117

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن بَخِلَ عَلی نَفسِهِ کانَ عَلی غَیرِهِ أبخَلَ ؛ 8625

هر کس بر خود بخیل باشد ، بر دیگران بخیل تر است .

حدیث1118

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن ظَلَمَ العِبادَ کانَ اللّه ُ خَصمَهُ ؛ 8637

هر کس به بندگان [خدا] ستم کند ، خداوند دشمن اوست .

حدیث1119

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أسرَعَ فِی الجَوابِ لَم یُدرِکِ الصَّوابَ ؛ 8640

هر کس در پاسخ دادن شتاب کند ، پاسخ درست را در نمی یابد .

حدیث1120

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن عَمِلَ بِالحَقِّ مالَ إلَیهِ الخَلقُ ؛ 8646

هر که به حق عمل کند ، مردم به او روی می آورند .

حدیث1121

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن مَدَحَکَ بِمالَیسَ فیکَ فَهُوَ خَلیقٌ أن یَذُمَّکَ بِما لَیسَ فِیکَ ؛ 8658

هر کس تو را به چیزی که در تو نیست ، بستاید ، سزاوار است که تو را به آنچه در تو نیست ، سرزنش کند .

حدیث1122

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن کافَأَ الإحسانَ بِالإساءَةِ فَقَد بَرِی ءَ مِنَ المُرُوَّةِ ؛ 8674

از مردانگی به دور است آن که نیکی را با بدی جزا می دهد .

حدیث1123

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن کَرُمَت عَلَیهِ نَفسُهُ لَم یُهِنها بِالمَعصِیَةِ ؛ 8730

هر که دارای کرامتِ نفس است ، خود را با گناه خوار نمی کند .

حدیث1124

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن ضَعُفَ عَن سِرِّهِ فَهُوَ عَن سِرِّ غَیرِهِ أضعَفُ ؛ 8757

هر که از حفظ راز خود ناتوان باشد ، از حفظ راز دیگری ناتوان تر است .

حدیث1125

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أسهَرَ عَینَ فِکرَتِهِ بَلَغَ کُنهَ هِمَّتِهِ ؛ 8784



هر کس چشم اندیشه اش را بیدار بدارد ، به اوج خواسته اش می رسد .

حدیث1126

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن تَطَلَّعَ عَلی أسرارِ جارِهِ انهَتَکَت أستارُهُ ؛ 8798

هر که در پی آگاهی از اسرار همسایه اش باشد ، پرده اش دریده می شود .

حدیث1127

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن کَثُرَ فی لَیلِهِ نَومُهُ فاتَهُ مِنَ العَمَلِ مالا یَستَدرِکُهُ فی یَومِهِ ؛ 8827

هر که در شب بسیار بخوابد ، کارهایی از او فوت می شود که در روز جبرانشان نمی کند .

حدیث1128

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن کانَت هِمَّتُهُ ما یَدخُلُ بَطنَهُ کانَت قیمَتُهُ مایَخرُجُ مِنهُ ؛ 8830

هرکس همّتش صرف چیزی شود که وارد شکمش می شود ، ارزشش به اندازه همان چیزی است که از شکمش بیرون می آید .

حدیث1129

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن أصلَحَ أمرَ آخِرَتِهِ أصلَحَ اللّه ُ لَهُ أمرَ دُنیاهُ ؛ 8857

هر کس کار آخرتش را سامان دهد ، خداوند ، کار دنیایش را سامان می دهد .

حدیث1130

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن یَکتَسِب مالاً مِن غَیرِ حِلِّهِ یَصرِفهُ فی غَیرِ حَقَّهِ ؛ 8883

هرکس مالی را از حرام به دست آورد ، آن را در راه ناشایست خرج می کند .

حدیث1131

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَنِ استَعانَ بِذَوِی الألبابِ سَلَکَ سَبیلَ الرَّشادِ ؛ 8912

هر که از خردمندان یاری جوید ، راه بالندگی را پوید .

حدیث1132

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن لَم یَتَعَلَّم فِی الصِّغَرِ لَم یَتَقَدَّم فِی الکِبَرِ ؛ 8937

هرکه در کودکی نیاموزد ، در بزرگی پیشرفت نمی کند .

حدیث1133

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن لَم تَسکُنِ الرَّحمَةُ قَلبَهُ قَلَّ لِقاؤُها لَهُ عِندَ حاجَتِهِ ؛ 8974

هرکه دلش منزلگاه مهربانی نباشد ، هنگام نیازمندی کمتر به دیدارش می آیند .

حدیث1134

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن طَلَبَ رِضَی اللّه ِ بِسَخَطِ النّاسِ رَدَّ اللّه ُ ذامَّهُ مِنَ النّاسِ حامِدا ؛ 9035

هر که با خشم مردم جویای خشنودی خدا باشد ، خداوند ، مردم نکوهشگر را ستاینده او می کند .

حدیث1135

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَنِ اقتَصَدَ فِی الغِنی وَ الفَقرِ فَقَدِ استَعَدَّ لِنَوائِبِ الدَّهرِ ؛ 9048

هر که در حال دارایی و ناداری میانه روی کند ، با ناگواری های روزگار آماده [ی روبه رو شدن] است .

حدیث1136

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَنِ افتَخَرَ بِالتَّبذیرِ احتُقِرَ بِالإ فلاسِ ؛ 9057

آن که به اسراف می بالد ، با تهی دستی خُرد و خوار می شود .

حدیث1137

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن دَنَت هِمَّتُهُ فَلا تَصحَبهُ ؛ 9086

دونْ همّت را همدم مباش .

حدیث1138

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن هانَت عَلَیهِ نَفسُهُ فَلا تَرجُ خَیرَهُ ؛ 9087

هر که خود را خوار شمارد ، به خیرش امید مدار .

حدیث1139

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن نَقَلَ إلَیکَ نَقَلَ عَنکَ ؛ 9133

کسی که [از دیگران] برای تو خبر می آورد ، از تو [برای دیگران ]خبر می برد .

حدیث1140

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن بَرَّ والِدَیهِ بَرَّهُ وَلَدُهُ ؛ 9145

هر که به پدر و مادرش نیکی کند ، فرزندش به او نیکی می کند .

حدیث1141

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن لَم یَتَغافَل وَ لا یَغُضَّ عَن کَثیرٍ مِنَ الأُمُورِ تَنَغَّصَت عِیشَتُهُ ؛ 9149

هر کس در بسیاری از امور خود را به غفلت نزند و از آنها چشمپوشی نکند ، زندگی اش تیره می شود .

حدیث1142

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن شَبَّ نارَ الفِتنَةِ کانَ وَقُودا لَها ؛ 9163



هر که آتش فتنه بر افروزد ، خود هیزم آن می شود .

حدیث1143

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَنِ ادَّعی مِنَ العِلمِ غایَتَهُ فَقَد أظهَرَ مِن جَهلِهِ نِهایَتَهُ ؛ 9193

هر که ادّعا کند به نهایت دانش رسیده است ، نهایت نادانی اش را آشکار کرده است .

حدیث1144

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مِن شَرائِطِ الإیمانِ حُسنُ مُصاحَبَةِ الإخوانِ ؛ 9282

از شرایط ایمان ، نشست و برخاستِ نیک با برادران داشتن است .

حدیث1145

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مِن أحسَنِ الفَضلِ قَبُولُ عُذرِ الجانی ؛ 9294

پذیرش عذر گنهکار ، از نیکوترین فضیلتهاست .

حدیث1146

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مِن أشرَفِ أفعالِ الکَریمِ تَغافُلُهُ عَمّا یَعلَمُ ؛ 9321

از جمله شرافتمندانه ترین کارهای فرد کریم ، چشمپوشی از چیزهایی است که می داند .

حدیث1147

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مِن أماراتِ الخَیرِ الکَفُّ عَنِ الأذی ؛ 9330

از جمله نشانه های خوبی ، خودداری از آزردن [مردم] است .

حدیث1148

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مِن أماراتِ الدَّولَةِ الیَقَظَةُ لِحِراسَةِ الأُمُورِ ؛ 9360

از نشانه های [پایداری] دولت ، بیداری برای حراست از امور است .

حدیث1149

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مِن کَمالِ السَّعادَةِ السَّعیُ فی إصلاحِ الجُمهُورِ ؛ 9361

تلاش برای مصلحت عموم مردم ، کمال سعادتمندی است .

حدیث1150

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مِن أعظَمِ الشَّقاوَةِ القَساوَةُ ؛ 9376

سختْ دلی از بزرگ ترین بدبختی هاست .

حدیث1151

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مِنَ الاِقتِصادِ سَخاءٌ بَغَیرِ سَرَفِ ، وَ مُرُوَّةٌ مِن غَیرِ تَلَفٍ ؛ 9419

بخشندگی بدون اسراف و مردانگی بدون تباه کردن [و ایجاد نابسامانی ]

نشانه میانه روی است .

حدیث1152

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مِن کَمالِ الإنسانِ وَ وُفُورِ فَضلِهِ استِشعارُهُ بِنَفسِهِ النُقصانَ ؛ 9442

آگاهی آدمی از نقصان خویش ، نشانه کمال و فراوانی فضل اوست .

حدیث1153

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ما عَزَّ مَن ذَلَّ جیرانَهُ ؛ 9486

عزّت نیافت آن که همسایه اش را خوار کرد .

حدیث1154

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ما تَزَیَّنَ مُتَزَیِّنٌ بِمِثلِ طاعَةِ اللّه ِ ؛ 9489

هیچ آراسته ای به زیوری مانند طاعت خدا آراسته نشد .

حدیث1155

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ما أکثَرَ العِبَرَ وَ أقَلَّ الاِعتِبارَ ؛ 9542

چه بسیارند عبرت ها ، و چه اندک است عبرت گرفتن .

حدیث1156

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَا اتَّقی أحَدٌ إلاّ سَهَّلَ اللّه ُ مَخرَجَهُ ؛ 9565

هیچ کس پرهیزکاری پیشه نکرد ، مگر این که خدا راه برون شدن از سختی ها را برایش آسان کرد .

حدیث1157

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ما حُفِظَتِ الأُخُوَّةُ بِمِثلِ المُواساةِ ؛ 9578

[دوستی و] برادری با هیچ چیزی به مانند یاری کردن با مال و جان ، محفوظ نمی مانَد .

حدیث1158

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَا اختَلَفَت دَعوَتانِ إلاّ کانَت إحدلـهُما ضَلالَةً ؛ 9592

دو دعوت با یکدیگر مخالف نمی شوند ، مگر اینکه یکی از آن دو گمراهی است .

حدیث1159

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ما لا یَنبَغی أن تَفعَلَهُ فِی الجَهرِ فَلا تَفعَلهُ فِی السِّرِّ ؛ 9636

آنچه نمی شاید آشکارا انجام دهی ، در نهان نیز انجام مده .

حدیث1160

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ما أکثَرَ الإخوانَ عِندَ الجِفانِ ، وَ أقَلَّهُم عِندَ حادِثاتِ الزَّمانِ ؛ 9657


چه بسیارند برادران در هنگام [پُری] کاسه [اقبال دنیا به آدمی] ، و چه اندک اند به هنگام پیشامدهای روزگار !

حدیث1161

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ما تَزَیَّنَ الإنسانُ بِزینَةٍ أجمَلَ مِنَ الفُتُوَّةِ ؛ 9659

انسان به زیوری زیباتر از جوان مردی آراسته نشد .

حدیث1162

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : ما لُمتُ أحَدا عَلی إذاعَةِ سِرّی اِذکُنتُ بِهِ أضیَقَ مِنهُ ؛ 9706

هرگز کسی را برای افشای رازم سرزنش نکردم ؛ چرا که خود [در نگهداری آن] از او نابردبارتر بودم .

حدیث1163

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مِلاکُ الأُمُورِ حُسنُ الخَواتِمِ ؛ 9729

ملاک [نیکی] کارها ، فرجام نیک آنهاست .

حدیث1164

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مُذیعُ الفاحِشَةِ کَفاعِلِها ؛ 9759

فاش کننده زشتی مانند انجام دهنده آن است .

حدیث1165

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَرارَةُ الیَأسِ خَیرٌ مِنَ التَّضَرُّعِ إلَی النّاسِ ؛ 9795

[تحمّل] تلخی ناامیدی بهتر از زاری کردن نزد مردم است .

حدیث1166

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَجالِسُ اللَّهوِ تُفسِدُ الإیمانَ ؛ 9815

نشست های بیهوده ، ایمان را تباه می کند .

حدیث1167

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَثَلُ الدُّنیا کَظِلِّکَ إن وَقَفتَ وَقَفَ وَ إن طَلَبتَهُ بَعُدَ ؛ 9818

حکایت دنیا ، حکایت سایه توست : اگر بِایستی ، می ایستد و اگر دنبالش کنی ، دور می شود .

حدیث1168

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : نِعمَ زادُ المَعادِ الإحسانُ إلَی العِبادِ ؛ 9912

چه نیکو توشه ای است برای آن جهان ، نیکی کردن به بندگان .

حدیث1169

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : نِعمَ عَونُ الدُّعاءِ الخُشُوعُ ؛ 9945



خشوع ، چه نیک یاوری است برای دعا .

حدیث1170

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : نَفَسُ المَرءِ خُطاهُ إلی أجَلِهِ ؛ 9955

نَفَس های آدمی ، قدم های اوست به سوی مرگ .

حدیث1171

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : نِعمَةٌ لا تُشکَرُ کَسَیِّئَةٍ لا تُغفَرُ ؛ 9959

نعمتی که سپاس گفته نشود ، مانند گناهی است که بخشوده نشود .

حدیث1172

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : نُصحُکَ بَینَ المَلإَِ تَقریعٌ ؛ 9966

پند دادن میان جمع ، سرکوفت است .

حدیث1173

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : نِظامُ الدِّینِ خَصلَتانِ : إنصافُکَ مِن نَفسِکَ ، وَ مُواساةُ إخوانِکَ ؛ 9983

رشته پیوند دین دو ویژگی است : انصاف داشتن با خود ، و با جان و مال به یاری برادران شتافتن .

حدیث1174

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : نَزِّل نَفسَکَ دُونَ مَنزِلَتِها تُنَزِّلکَ النّاسُ فَوقَ مَنزِلَتِکَ ؛ 9985

خود را در جایی فروتر از منزلت خویش بنشان تا مردم تو را در جایی فراتر از منزلتت بنشانند .

حدیث1175

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : نِفاقُ المَرءِ مِن ذُلٍّ یَجِدُهُ فی نَفسِهِ ؛ 9988

دو روییِ آدمی از ذلّتی است که در خود می یابد .

حدیث1176

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : هُدِیَ مَن تَجَلبَبَ جِلبابَ الدّینِ ؛ 10012

هدایت یافت آن که جامه دینداری بر تن کرد .

حدیث1177

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : هَلَکَ مَن لَم یَعرِف قَدرَهُ ؛ 10020

هلاک شد آن که قدر خویش نشناخت .

حدیث1178

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : وَ لَدُ السُّوءِ یَهدِمُ الشَّرَفَ ، وَ یَشینُ السَّلَفَ ؛ 10065

فرزندِ بد ، شرافت را بر باد می دهد و مایه ننگ پیشینیان می شود .

حدیث1179

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : وَقِّروا کِبارَکُم یُوَقِّرکُم صِغارُکُم ؛ 10069

پیرانتان را حرمت نهید تا کودکانتان شما را حرمت نهند .

حدیث1180

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : وَیلٌ لِمَن غَلَبَت عَلَیهِ الغَفلَةُ فَنَسِیَ الرِّحلَةَ وَ لَم یَستَعِدَّ ؛ 10088

وای بر کسی که غفلت بر او چیره شود ؛ کوچ خود را فراموش کند و آماده نشود !

حدیث1181

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : وَحدَةُ المَرءِ خَیرٌ لَهُ مِن قَرینِ السُّوءِ ؛ 10136

تنهایی آدمی برای او از همنشین بد ، بهتر است .

حدیث1182

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَأسَ عَلی مافاتَ ؛ 10153

بر آنچه از دست رفته است ، اندوه مخور .

حدیث1183

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَطمَع فِیما لا تَستَحِقُّ ؛ 10157

بر آنچه شایسته اش نیستی ، طمع مدار .

حدیث1184

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَثِقَنَّ بِعَهدِ مَن لا دینَ لَهُ ؛ 10163

به پیمان کسی که دین ندارد ، اعتماد نکن .

حدیث1185

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُحَدِّث بِما تَخافُ تَکذیبَهُ ؛ 10173

سخنی که از تکذیبش می ترسی بر زبان مران .

حدیث1186

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَعِد بِما تَعجِزُ عَنِ الوَفاءِ بِهِ ؛ 10177

به آنچه از وفای به آن ناتوانی ، وعده مده .

حدیث1187

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَعزِم عَلی مالَم تَستَبِنِ الرُّشدَ فیهِ ؛ 10183

بر کاری که درستی آن بر تو معلوم نیست ، مصمّم نباش .

حدیث1188

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُمسِک عَن إظهارِ الحَقِّ اِذا وَجَدتَ لَهُ أهلاً ؛ 10188

از آشکار کردن حق ، هنگامی که برای آن اهلی یافتی ، خودداری نکن .

حدیث1189

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُمارِیَنَّ اللَّجُوجَ فی مَحفِلٍ ؛ 10203



با لجوج در هیچ مجلسی جدل مکن .

حدیث1190

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُعاتِبِ الجاهِلَ فَیَمقُتَکَ ، وَ عاتِبِ العاقِلَ یُحبِبکَ ؛ 10215

نادان را سرزنش مکن که دشمنت می شود ؛ عاقل را سرزنش کن تا دوستت بدارد .

حدیث1191

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَستَصغِرَنَّ عَدُوّا وَ اِن ضَعُفَ ؛ 10216

هیچ دشمنی را کوچک مشمار ، هر چند ناتوان باشد .

حدیث1192

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُلاحِ الدَّنِیَّ فَیَجتَرِی ءَ عَلَیکَ ؛ 10221

با فرومایه نزاع مکن که بر تو جرئت می ورزد .

حدیث1193

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُؤیِسِ الضُّعَفاءَ مِن عَدلِکَ ؛ 10225

ضعیفان را از دادگری خود ، ناامید مساز .

حدیث1194

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَعمَل شَیئا مِنَ الخَیرِ رِیاءً وَ لا تَترُکهُ حَیاءً ؛ 10254

هیچ کار خیری را از روی ریا انجام مده و از سَرِ شرم ، آن را وا مگذار .

حدیث1195

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَثِق بِالصَّدیقِ قَبلَ الخُبرَةِ ؛ 10257

پیش از آزمایش ، به دوست اعتماد مکن .

حدیث1196

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَستَحیِ مِن إعطاءِ القَلیلِ ؛ فَإنَّ الحِرمانَ أقَلُّ مِنهُ ؛ 10263

از بخشش اندک شرم مکن که محروم کردن ، از آن کم تر است .

حدیث1197

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَظلِمَنَّ مَن لا یَجِدُ ناصِرا إلاَّ اللّه َ ؛ 10284

ستم مکن به کسی که جز خدا یاوری نمی یابد .

حدیث1198

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا یَشغَلَنَّکَ عَنِ العَمَلِ لِلآخِرَةِ شُغلٌ ؛ فَإنَّ المُدَّةَ قَصیرَةٌ ؛ 10286

هیچ کاری تو را از کار برای آخرت باز ندارد که وقت ، تنگ است .

حدیث1199

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَفرِحَنَّ بِسَقطَةِ غَیرِکَ لا تَدری ما یُحدِثُ بِکَ الزَّمانُ ؛ 10290


از زمین خوردن کسی شاد مشو ، که نمی دانی گردش روزگار برای تو چه در آستین دارد .

حدیث1200

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَجعَل عِرضَکَ غَرَضا لِقَولِ کُلِّ قائِلِ ؛ 10304

آبروی خود را هدف تیر گفتار هر گوینده ای نساز .

از1201تا1400

حدیث1201

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَستَبِدَّ بِرَأیِکَ ، فَمَنِ استَبَدَّ بِرَأیِهِ هَلَکَ ؛ 10311

خودْ رأی مباش ، که هر کس خودرأیی کند ، هلاک شود .

حدیث1202

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُسِی ءِ الخِطابَ فَیَسُوءَکَ نَکیرُ الجَوابِ ؛ 10324

با کسی به زشتی خطاب مکن ، که زشتی پاسخ ، تو را ناخوشایند می آید .

حدیث1203

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَستَبطِی ء اِجابَةَ دُعائِکَ وَ قد سَدَدتَ طَریقَهُ بِالذُّنُوبِ ؛ 10329

اجابت دعایت را دیر مپندار ، وقتی با گناه راه اجابت آن را فرو بسته ای .

حدیث1204

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُدخِلَنَّ فی مَشوَرَتِکَ بَخیلاً فَیَعدِلَ بِکَ عَنِ القصدِ ، وَ یَعِدَکَ الفَقرَ ؛ 10348

هیچ بخیلی را به مشورت خود درنیاور ، که تو را از میانه روی بازمی گردانَد و از فقر می ترساند .

حدیث1205

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُشرِکَنَّ فی رَأیِکَ جَبانا یُضَعِّفُکَ عَنِ الأمرِ وَ یُعَظِّمُ عَلَیکَ ما لَیسَ بِعَظیمِ ؛10349

هیچ ترسویی را به مشورت مگیر ، که تو را از کار ناتوان می کند و کاری را که بزرگ نیست ، بر تو بزرگ می نمایانَد .

حدیث1206

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَستَشِرِ الکَذّابَ ؛ فَإنَّهُ کَالسَّرابِ یُقَرِّبُ عَلَیکَ البَعیدَ ، وَ یُبَعِّدُ عَلَیکَ القَریبَ ؛10351

با دروغگو مشورت مکن ، که دروغگو سراب را می ماند : دور را در نظرت نزدیک و نزدیک را در نظرت دور می نمایانَد .

حدیث1207

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُشرِکَنَّ فی مَشوَرَتِکَ حَریصا یُهَوِّنُ عَلَیکَ الشَّرَّ وَ یُزَیِّنُ لَکَ الشَّرَهَ ؛ 10353

با هیچ آزمندی مشورت مکن ، که بدی را بر تو آسان می نماید و حرص و ولَع را در نظرت می آراید .

حدیث1208

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تُؤَخِّر إنالَةَ المُحتاجِ إلی غَدٍ ؛ فَإنَّکَ لا تَدری ما یَعرِضُ لَکَ وَ لَهُ فی غَدٍ ؛10364

بخشش به نیازمند را به فردا مینداز ؛ چه ، نمی دانی فردا برای تو و او چه پیش خواهد آمد .

حدیث1209

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَنقُضَنَّ سُنَّةً صالِحَةً عُمِلَ بِها وَاجتَمَعَتِ الأُلفَةُ لَها وَ صَلَحَتِ الرَّعِیَّةُ عَلَیها ؛10377

هیچ رسم پسندیده ای را که به آن عمل می شود و رشته پیوند مردم و صلاح توده ها در آن است ، در هم نشکن .

حدیث1210

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَصحَب مَن یَحفَظُ مَساوِیَکَ ، وَ یَنسی فَضائِلَکَ وَ مَعالِیَکَ ؛ 10419

با کسی که بدی های تو را به خاطر می سپارد و نیکی ها و بزرگواری های تو را فراموش می کند ، دوستی مکن .

حدیث1211

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَقُل مالا تَعلَمُ فَتُتَّهَمَ بِإِخبِارِکَ بِما تَعلَمُ ؛ 10426

آنچه را نمی دانی بر زبان مران تا در خبر دادن از آنچه می دانی بر تو گمان بد نبرند .

حدیث1212

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا فِطنَةَ مَعَ بِطنَةِ ؛ 10528

با شکمبارگی هوشمندی به بار نمی آید .

حدیث1213

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا جِهادَ کَجِهادِ النَّفسِ ؛ 10551

هیچ جهادی مانند جهاد با نفس نیست .

حدیث1214

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا یَجتَمِعُ الباطِلُ وَ الحَقُّ ؛ 10584

حقّ و باطل با هم جمع نمی شوند .

حدیث1215

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا لِباسَ أجمَلُ مِنَ السَّلامَةِ ؛ 10635

هیچ لباسی زیباتر از سلامت نیست .

حدیث1216

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا دِینَ لِمُسَوِّفٍ بِتَوبَتِهِ ؛ 10660

دین ندارد آن که در توبه کردن ، امروز و فردا می کند .

حدیث1217

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا عَیشَ لِمَن فارَقَ أحِبَّتَهُ ؛ 10661

کسی را که از دوستانش جدا شده است ،آسایشی نیست .

حدیث1218

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا یُدرَکُ العِلمُ بِراحَةِ الجِسمِ ؛ 10684

دانش با تن آسایی به دست نمی آید .

حدیث1219

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا یَشبَعُ المُؤمِنُ وَ أخُوهُ جائِعٌ ؛ 10691

مؤمن ، سیر سر بر بالین نمی نهد در حالی که برادرش گرسنه است .

حدیث1220

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا یَستَغنِی العاقِلُ عَنِ المُشاوَرَةِ ؛ 10693

خردمند ، خود را از مشورتْ بی نیاز نمی بیند .

حدیث1221

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا خَیرَ فی لَذَّةٍ لا تَبقی ؛ 10707

در لذّتی که نمی پاید ، خیری نیست .

حدیث1222

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا عَیشَ أهنَأٌ مِنَ العافِیَةِ ؛ 10728

آسایشی گواراتر از عافیت نیست .

حدیث1223

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا خَیرَ فیمَن یَهجُرُ أخاهُ مِن غَیرِ جُرمِ ؛ 10741

خیری نیست در آن که از دوستانش بی هیچ جرمی کناره می گیرد .

حدیث1224

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا تَکمُلُ المَکارِمُ إلاّ بِالعَفافِ وَ الإیثارِ ؛ 10745



کرامت های اخلاقی جز با پاک دامنی و از خودگذشتگی کامل نمی شوند .

حدیث1225

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا عَدُوَّ أعدی عَلَی المَرءِ مِن نَفسِهِ ؛ 10760

آدمی را دشمنی دشمن تر از نفس نیست .

حدیث1226

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا یُغتَبَطُ بِمَوَدَّةِ مَن لا دینَ لَهُ ؛ 10803

به دوستی فرد بی دین ، شادی نمی کنند .

حدیث1227

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا یَرضَی الحَسُودُ عَمَّن یَحسُدُهُ إلاّ بِالمَوتِ أو بِزَوالِ النِّعمَةِ ؛ 10812

حسود ، جز به مرگ یا از بین رفتن نعمتِ کسی که بر او حسد می ورزد ، خشنود نمی شود .

حدیث1228

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا یَکُونُ الصَّدیقُ صَدیقا حَتَّی یَحفَظَ أخاهُ فی غَیبَتِهِ وَ نَکبَتِهِ وَ وَفاتِهِ ؛ 10821

دوست ، دوست نیست ، مگر آ ن که در غیاب دوستش و گرفتاری و مرگ او حقّ دوستی را به جای آورد .

حدیث1229

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا طاعَةَ لِمَخلوقٍ فی مَعصِیَةِ الخالِقِ ؛ 10839

هیچ مخلوقی با نافرمانی خالق ، فرمان برده نمی شود .

حدیث1230

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا یَفوزُ بِالجَنَّةِ اِلاّ مَن حَسُنَت سَریرَتُهُ وَ خَلُصَت نِیَّتُهُ ؛ 10868

به بهشت دست نمی یابد ، مگر کسی که باطنش نیکو و نیّتش خالص شود .

حدیث1231

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا خَیرَ فی قَومٍ لَیسُوا بِناصِحینَ وَ لا یُحِبُّونَ النّاصِحینَ ؛ 10884

قومی را که خود خیرخواه نیستند و خیرخواهان را هم دوست ندارند ، خیری نباشد .

حدیث1232

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا خَیرَ فی أخٍ لا یُوجِبُ لَکَ مِثلَ الَّذی یُوجِبُ لِنَفسِهِ ؛ 10891


خیری نیست در دوست و) برادری که مانند آنچه را برای خود واجب می داند ، برای تو واجب نداند .

حدیث1233

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا نِعمَةَ أهنَأُ مِنَ الأمنِ ؛ 10911

هیچ نعمتی گواراتر از امنیّت نیست .

حدیث1234

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : لا خَیرَ فی قَلبٍ لا یَخشَعُ ، وَ عَینٍ لا تَدمَعُ ، وَ عِلمٍ لا یَنفَعُ ؛ 10913

دل بی خشوع ، چشم بی گریه و دانش بی سود را خیری نباشد .

حدیث1235

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : یُستَدَلُّ عَلی عَقلِ کُلِّ امرِءٍ بِما یَجرِی عَلی لِسانِهِ ؛ 10957

آنچه بر زبان آدمی رانده می شود ، نشان اندیشه اوست .

حدیث1236

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : یُستَدَلُّ عَلی کَرَمِ الرَّجُلِ بِحُسنِ بِشرِهِ ، وَ بَذلِ بِرِّهِ ؛ 10963

خوش رویی و احسان مرد ، دلیل کرامت اوست .

حدیث1237

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : یَسیرُ الرِّیاءِ شِرکٌ ؛ 10976

ریا ، اندکش نیز شرک است .

حدیث1238

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : یَسیرُ العَطاءِ خَیرٌ مِنَ التَّعَلُّلِ بِالاِعتِذارِ ؛ 10991

بخشش اندک ، از عذرخواهی بهانه جویانه بهتر است .

حدیث1239

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : یَبلُغُ الصّادِقُ بِصِدقِهِ ما لا یَبلُغُهُ الکاذِبُ بِاحتِیالِهِ ؛ 11006

راستگو با راستی اش به چیزی می رسد که دروغگو با چاره جویی به آن نمی رسد .

حدیث1240

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : یُمتَحَنُ الرَّجُلُ بِفِعلِهِ لا بِقَولِهِ ؛ 11026

مرد ، نه با گفتار ، که با کردارش آزموده می شود .

حدیث1241

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : یَومُ المَظلومِ عَلَی الظّالِمِ أشَدُّ مِن یَومِ الظّالِمِ عَلَی المَظلومِ ؛ 11029

روز ستمدیده بر ستمگر سخت تر است تا روز ستمگر بر ستمدیده .

حدیث1242

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
امیر المؤمنین علی علیه السلام : یَکتَسِبُ الصّادِقُ بِصِدقِهِ ثَلاثًا : حُسنَ الثِّقَةِ بِهِ ، وَ المَحَبَّةَ لَهُ ، وَ المَهابَةَ عَنهُ ؛11038

راستگو"> با راست گویی اش سه چیز به دست می آورد : به او نیک اعتماد کنند ، دوستی اش بر دل ها نشیند ، و از وی اندیشه کنند .

حدیث1243

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أی بُنیَّ! . . . أمسِک عَن طَریقٍ إذا خِفتَ ضَلالَهُ ، فَإنَّ الکَفَّ عَن حِیرهِ الضَّلالَةِ خَیرٌ مِن رُکوبِ الأهوالِ؛
پسر عزیزم! ... در راهی که از گمگشتگی در آن بیم داری ، گام مزن ؛ زیرا خود را از سرگردانیِ گمراهی نگاه داشتن ، بهتر از برنشستن بر مَرکب هراس هاست.

حدیث1244

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ایّاکَ أن تُوجِفَ بِکَ مَطایَا الطَّمَعِ فَتُورِدَکَ مَناهِلَ الهَلَکَةِ؛
مبادا مَرکب های آز ، تو را بتازانند و به پرتگاه های هلاکت اندازند!

حدیث1245

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إن قارَفتَ سَیِّئَةً فَعَجِّل مَحوَها بِالتَّوبَةِ؛
اگر به گناهی آلوده شدی ، بی درنگ آن را به توبه بشوی.

حدیث1246

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِمحَض أخاکَ النَّصیحَةَ حَسَنَةً کانَت أو قَبیحَةً؛
با برادرت اندرز بی غرضانه گوی ، خواه در نیکی باشد یا بازداشتن از ناپسند.

حدیث1247

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِعلَم أی بُنَیَّ! أنَّهُ مَن أبصَرَ عَیبَ نَفسِهِ شُغِلَ عن عَیبِ غَیرِهِ؛
پسر عزیزم! بدان هر که عیب خود را ببیند ، از پرداختن به عیب دیگران ، باز می مانَد.

حدیث1248

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن دَخَلَ مَداخِلَ السُّوءِ اتُّهِمَ؛
هر که به جایگاه های نامناسب رود ، متّهم شود.

حدیث1249

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أی بُنَیَّ! لاتُؤیِس مُذنِباً ، فَکَم مِن عاکِفٍ عَلی ذَنبِهِ خُتِمَ لَهُ بِخَیرٍ؛
پسر عزیزم! هیچ گنهکاری را ناامید مکن . چه بسیار گناه آلوده ای که عاقبتی نیکو یافته است.

حدیث1250

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن تَحَرَّی الصِّدقَ خَفَّت عَلَیهِ المُؤَنُ؛
هرکه در پیِ راستی بکوشد ، سبک بار شود.

حدیث1251

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا ومَن تَورَّطَ فی الاُمورِ غَیرَ ناظِرٍ فی العَواقِبِ فَقَد تَعَرَّضَ لِمُفضِحاتِ النَّوائِبِ؛
آگاه باشید که هر کس بی فرجام نگری ، خود را در کارها افکند ، با پیشامدهای رسواکننده روبه رو شود.

حدیث1252

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلتَّدبیرُ قَبلَ العَمَلِ یُؤمِنُکَ النَّدَمَ؛
عاقبت اندیشی پیش از اقدام به کار ، تو را از پشیمانی باز می دارد.

حدیث1253

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنِ استَقبَلَ وُجُوهَ الآراءِ عَرَفَ مَواقِفَ الخَطَاءِ؛
هر که به پیشواز نظرهای گوناگون برود ، جایگاه های خطا را بشناسد.

حدیث1254

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إیّاکَ والخَدیعَةَ فَإنَّها مِن خُلُقِ اللِّئامِ؛
از نیرنگ بپرهیز ، که خوی فرومایگان است.

حدیث1255

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عِزُّ المُؤمِنِ غِناهُ عَنِ النّاسِ؛
عزّت مؤمن ، بی نیازی او از مردم است.

حدیث1256

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَیسَ مَعَ قَطیعَةِ الرَّحِمِ نِماءٌ؛
با گسستن پیوند ، خویشاوندیِ آدمی را رشدی (وفایده ای) نیست .

حدیث1257

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کَثرَةُ الزِّیارَة تُورِثُ المَلالَةَ؛


دیدار بسیار ، دلْ تنگی (و ملال) می آورد .

حدیث1258

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِحذَروا الذُّنوبَ ؛ فَإنَّ العَبدَ یُذنِبُ الذَّنبَ فَیُحبَسُ عَنهُ الرِّزقُ؛
از گناهان بپرهیزید ؛ زیرا روزیِ بنده ای که دست به گناه آلاید ، بند آید.

حدیث1259

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما عالَ امرُؤٌ اقتَصَدَ؛
مرد میانه رو ، درویش نشود.

حدیث1260

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلدّاعی بِلا عَمَلٍ کالرّامی بِلا وَتَرٍ؛
دعا کننده بی عمل ، چون تیرانداز بی زه باشد.

حدیث1261

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِستَنزِلوا الرِّزقَ بِالصَّدَقَةِ؛
روزی را با صدقه دادن ، درخواست کنید.

حدیث1262

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إیّاکَ والعَجَلَةَ بِالاُمورِ قَبلَ أوانِها والتَّساقُطَ فیها عِندَ زَمانِها؛
مبادا در کارها ، پیش از فرا رسیدن زمانشان ، شتاب ورزی یا هنگامی که زمانشان رسید [در انجام دادن آن] سهل انگاری کنی .

حدیث1263

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ أنصَحَ النّاسِ لِنَفسِهِ أطوَعُهُم لِرَبِّهِ وأغَشُّهُم لِنَفسِهِ أعصاهُم لَهُ؛
به راستی خیراندیش ترینِ مردم نسبت به خویش ، فرمانبردارترین ایشان از پروردگارش ، و خودفریب ترین آنها ، نافرمان ترینشان از خداست.

حدیث1264

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إذا اُسیئَ إلَیکُم فَاعفُوا وَاصفَحُوا کَما تُحِبّونَ أن یُعفی عَنکُم؛
اگر بر شما بدی رفت ، همان سان که دوست دارید شما را ببخشایند ،ببخشایید ودر گذرید.

حدیث1265

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یا کُمَیلُ! لاتَأخُذ إلاّ عَنّا تَکُن مِنّا؛
ای کمیل! [دیانت و فقاهت را] جز از ما مگیر تا از ما باشی.

حدیث1266

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یا کُمَیلُ ما مِن حَرَکَةٍ إلاّ وأنتَ مُحتاجٌ فیها إلی مَعرِفَةٍ؛


ای کمیل! هیچ حرکت (و عملی) نیست ، مگر آن که در آن به شناخت آن نیازمندی.

حدیث1267

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اللّه َ اللّه َ فِی الصَّلاةِ فَإنَّها خَیرُ العَمَلِ ، إنَّها عِمادُ دینِکُم؛
خدا را ، خدا را درباره نماز ، که بهترین کردار و ستون دین شماست !

حدیث1268

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلزّاهِدُ فِی الدُّنیا مَن لَم یَغلِبِ الحَرامُ صَبرَهُ ولَم یَشغَلِ الحَلالُ شُکرَهُ؛
زاهد دنیا کسی است که حرام ، صبرش را نرُباید و حلال ، از شُکرش باز ندارد.

حدیث1269

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :

حدیث1270

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلصَّبرُ مِنَ الإیمانِ بِمَنزِلَةِ الرَّأسِ مِنَ الجَسَدِ ، فَمَن لاصَبرَ لَهُ لا إیمانَ لَهُ؛
صبر نسبت به ایمان ، مانند سر است به پیکر . پس هر که صبر ندارد ،ایمان ندارد.

حدیث1271

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلصَّبرُ ثَلاثَةٌ : الصَّبرُ عَلَی المُصیبَةِ وَالصَّبرُ عَلَی الطّاعَةِ وَالصَّبرُ عَلَی المَعصِیَةِ؛
صبر بر سه گونه است : صبر (یا شکیبایی) بر مصیبت ، صبر (یااستقامت) بر فرمانبرداری ، و صبر (یا خودداری) از گناه.

حدیث1272

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلدَّهرُ یَومانِ : فَیَومٌ لَکَ ویَومٌ عَلَیکَ ، فَإذا کانَ لَکَ فَلا تَبطَر وإذا کانَ عَلَیکَ فَلا

تَحزَن ، فَبِکِلَیهِما سَتُختَبَرُ؛
دنیا دو روز است : روزی به سود توست و روزی به زیانت . اگر به سود توبود ، شادان مشو و اگر به زیانت بود ، اندوه مخور ؛ زیرا به این دو آزمایش می شوی.

حدیث1273

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِبنُ آدمَ أشبَهُ شَی ءٍ بِالمِعیارِ ، إمّا ناقِصٌ بِجَهلٍ أو راجِحٌ بِعِلمٍ؛
آدمیزاده ، شبیه ترین چیز به ترازوست : یا با نادانی سبُک شود و یا به دانش ، سنگین گردد.

حدیث1274

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اَلسَّعیدُ مَن وُعِظَ بِغَیرِهِ؛
نیک بخت آن کس است که از سرگذشت دیگری پند آموزد.

حدیث1275

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إیّاکُم والأخلاقَ الدَّنِیَّةَ فَإنَّها تَضَعُ الشَّریفَ وتَهدِمُ المَجدَ؛
از اخلاق پست بپرهیزید ، که والا را پست می سازد و بزرگواری را نابود می کند.

حدیث1276

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لایَکونُ الصَّدیقُ لِأخیهِ صَدیقاً حَتّی یَحفَظَهُ فی نَکبَتِهِ وغَیبَتِهِ وبَعدَ وَفاتِهِ؛
دوست ، برای برادر خود دوست [واقعی] نیست ، مگر آن که وی را در گرفتاری و غیبت [و نیز] پس از وفاتش حامی (و نگهبان) باشد.

حدیث1277

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن عَرَّضَ نَفسَهُ لِلتُّهَمَةِ فلایَلومَنَّ مَن أساءَ بِهِ الظَّنَّ؛
کسی که خود را در معرض تهمت قرار دهد ، نباید بدگمانِ به خویش راسرزنش کند.

حدیث1278

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أیُّهَا النّاسُ! اِتَّقُواللّه َ ، فَإنَّ الصَّبرَ عَلَی التَّقوی أهوَنُ مِنَ الصَّبرِ عَلی عَذابِ اللّه ِ؛
ای مردم! تقوای الهی پیشه سازید ؛ زیرا صبر بر تقوا (خودداری) ، آسان تر از صبر بر عذاب خداست.

حدیث1279

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الأشیاءَ لَمَّا ازدَوَجَت إزدَوَجَ الکَسَلُ وَالعَجزُ فَنُتِجَ مِنهُمَا الفَقرُ؛
چون چیزها به همسری یکدیگر درآمدند [و ملازم یکدیگر گشتند] ، تنبلی و ناتوانی به هم آمیختند و فقر از آن دو بِزاد.

حدیث1280

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن قَدَّرَ رَزَقَهُ اللّه ُ ومَن بَذَّرَ حَرَمَهُ اللّه ُ؛
هر که اندازه نگه دارد ، خدایش روزی فزاید ، و هر که اسراف کند ، خدایش محروم سازد.

حدیث1281

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سُئِلَ مَا المُرُوَّةُ؟ فَقالَ : لا تَفعَل شَیئاً فِی السِّرِّ تَستَحیی مِنهُ فِی العَلانِیَةِ؛
[از امام علیه السلام] پرسیدند : مردانگی چیست؟ فرمود : [آن که] در نهان ، کاری نکنی که در عیان از آن شرم می کنی.

حدیث1282

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَظِّمُوا أقدارَکُم بِالتَّغافُلِ عَنِ الدَّنِیِّ مِنَ الاُمورِ؛
با بی اعتنایی به کارهای پست ، قدر خود را بالا برید.

حدیث1283

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ رَسولَ اللّه ِ صلی الله علیه و آله نامَ ونَوَّمَنی وزَوجَتی فاطِمَةَ وابنَیَّ الحَسَنَ والحُسَینَ ، وألقی عَلَینا عَباءَةً قَطَوانِیَّةً ، فَأَنزَلَ اللّه ُ تَبارَکَ وتَعالی فینا : «إنَّما یُریدُ اللّه ُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ أهلَ البَیتِ ویُطَهِّرَکُم تَطهیرًا» . وقالَ جَبرَئیلُ علیه السلام : أنَا مِنکُم یا مُحَمَّدُ ؟ فَکانَ سادِسُنا جَبرَئیلَ علیه السلام
امام علی علیه السلام : پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خوابید و من و همسرم فاطمه و دو پسرم حسن و حسین را هم خواباند و عبایی قطوانی بر ما افکند و خداوند این آیه را در حقّ ما نازل فرمود: «اِنَّما یُریدُ اللّه ُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ ویُطَهِّرَکُمْ تَطْهیراً» . جبرئیل گفت: من هم با شمایم ای محمّد. پس جبرئیل، ششمین ما بود.
الخصال : 580 / 1 عن مکحول .

حدیث1284

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
جَمَعَنا رَسولُ اللّه ِ فی بَیتِ اُمِّ سَلَمَةَ ، أنَا وفاطِمَةَ وحَسَنًا وحُسَینًا ، ثُمَّ دَخَلَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله فی کِساءٍ لَهُ ، وأدخَلَنا مَعَهُ ، ثُمَّ ضَمَّنا ، ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ هؤُلاءِ أهلُ بَیتی ، فَأَذهِب عَنهُمُ الرِّجسَ وطَهِّرهُم تَطهیرًا . فَقالَت اُمُّ سَلَمَةَ: یا رَسولَ اللّه ِ ، فَأَنَا ؟ ـ ودَنَت مِنهُ ـ فَقالَ : أنتِ مِمَّن أنتِ مِنهُ ، وأنتِ عَلی خَیرٍ . أعادَها رسَولُ اللّه ِ ، ثَلاثًا یَصنَعُ ذلِکَ
امام علی علیه السلام : پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ما ـ من، فاطمه، حسن و حسین ـ را در خانه امّ سلمه گرد آورد و سپس حضرتش با عبایی که داشت وارد شد و ما هم با او وارد شدیم. حضرت صلی الله علیه و آله ما را در آغوش گرفت و فرمود: خدایا! اینان اهل بیت من هستند، پس هر گونه پلیدی را از آنها دور کن و کاملاً پاکشان گردان. امّ سلمه گفت: من چه یا رسول اللّه ؟ و نزدیک پیامبر شد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: تو از کسی هستی که اصلت از اوست و بر خیر و خوبی هستی، پیامبر صلی الله علیه و آله سه بار این سخن را تکرار کرد.
شواهد التنزیل : 2 / 52 / 672 عن عیسی بن عبد اللّه عن أبیه عن جدّه .

حدیث1285

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کانَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله یَأتینا کُلَّ غَداةٍ فَیَقولُ : الصَّلاةَ رَحِمَکُمُ اللّه ُ الصَّلاةَ «إنَّما یُریدُ اللّه ُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ أهلَ البَیتِ ویُطَهِّرَکُم تَطهیرًا
امام علی علیه السلام : پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هر بامداد به نزد ما می آمد و می فرمود: رحمت خدا
بر شما باد، هنگام نماز است «اِنَّما یُریدُ اللّه ُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبیتِ ویُطَهِّرَکُمْ تَطْهیراً» .
أمالی المفید : 318 / 4 ، أمالی الطوسیّ : 89 / 138 ، بشارة المصطفی : 264 کلّها عن الحارث .

حدیث1286

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أسعَدُ النّاسِ مَن عَرَفَ فَضلَنا ، وتَقَرَّبَ إلَی اللّه ِ بِنا ، وأخلَصَ حُبَّنا ، وعَمِلَ بِما إلَیهِ نَدَبنا ، وانتَهی عَمّا عَنهُ نَهَینا ، فَذاکَ مِنّا ، وهُوَ فی دارِ المُقامَةِ مَعَنا
امام علی علیه السلام : نیک بخت ترین مردم کسی است که فضل ما را شناخت و با ما به خدا تقرّب جست و محبّت ما را خالص گرداند و بدان چیزی پرداخت که ما بر آن می خوانیم و از آن چه ما باز می داریم دست شست. چنین کسی از ماست و
در فردوس برین با ما خواهد بود.
غرر الحکم : 3297 .

حدیث1287

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یا کُمَیلُ ، قالَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله لی قَولاً والمُهاجِرونَ والأَنصارُ مُتَوافِرونَ یَومًا بَعدَ العَصرِ ، یَومَ النِّصفِ مِن شَهرِ رَمَضانَ ، قائِمًا عَلی قَدَمَیهِ فَوقَ مِنبَرِهِ : عَلِیٌّ وابنایَ مِنهُ الطَّیِّبونَ مِنّی وأنَا مِنهُم ، وهُمُ الطَّیِّبونَ بَعدَ اُمِّهِم ، وهُم سَفینَةٌ ، مَن رَکِبَها نَجا ، ومَن تَخَلَّفَ عَنها هَوی ، النّاجی فِی الجَنَّةِ والهاوی فی لَظی
امام علی علیه السلام : ای کمیل! پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله روزی بعد از نماز عصر در نیمه ماه رمضان در حالی که مهاجران وانصار گرد آمده بودند وحضرت صلی الله علیه و آله با دو پای بر منبر ایستاده بود به من فرمود: علی و دو پسرم از او که پاکند از منند و من از آنها، پس از مادرشان ایشان پاکند، آنها کشتی هستند، هر که بر آن درآید نجات یابد و هر که از آن بازمانَد فرو درافتد، رها یابنده در فردوس و فرو در افتنده در آتش خواهد بود.
بشارة المصطفی : 30 عن بصیر بن زید بن أرطاة .

حدیث1288

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الحَسَنَ والحُسَینَ سِبطا هذِهِ الاُمَّةِ ، وهُما مِن مُحَمَّدٍ کَمَکانِ العَینَینِ مِنَ الرَّأسِ ، وأمّا أنَا فَکَمَکانِ الیَدَینِ مِنَ البَدَنِ ، وأمّا فاطِمَةُ فَکَمَکانِ القَلبِ مِنَ الجَسَدِ . مَثَلُنا مَثَلُ سَفینَةِ نوحٍ ، مَن رَکِبَها نَجا، ومَن تَخَلَّفَ عَنها غَرِقَ
امام علی علیه السلام : حسن و حسین دو نوه این امّت هستند و آنها نسبت به محمّد چونان جای دو چشمند برای سر و من چونان جای دو دستم برای پیکر و فاطمه چونان قلب برای جسم است، مَثَل ما همچون کشتی نوح است که هر کس بدان درآمد نجات یافت و هر که از آن بازماند غرق شد.
کتاب سُلیم بن قیس : 2 / 830 .

حدیث1289

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنِ اتَّبَعَ أمرَنا سَبَقَ ، مَن رَکِبَ غَیرَ سَفینَتِنا غَرِقَ
امام علی علیه السلام : هر که از امر ما پیروی کرد پیشی گرفت و هر که به کشتیی جز ما سوار شد غرقه گشت.
غرر الحکم : 7893 و 7894 .

حدیث1290

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحنُ بابُ حِطَّةٍ وهُوَ بابُ السَّلامِ ، مَن دَخَلَهُ نَجا ، ومَن تَخَلَّفَ عَنهُ هَوی
امام علی علیه السلام : ما «باب حطّة» هستیم و آن «باب السّلام» است، هر که از آن درآید نجات یابد و هر که از آن کنار مانَد هلاک شود.
الخصال : 626 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تفسیر فرات الکوفیّ: 367 / 499 ، غرر الحکم : 10002 وفیه «من دخله سَلِم ونجا ، ومن تخلّف عنه هلک» .

حدیث1291

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا إنَّ العِلمَ الَّذی هَبَطَ بِهِ آدَمُ وجَمیعَ ما فُضِّلَت بِهِ النَّبِیّونَ إلی خاتَمِ النَّبِیِّینَ فی عِترَةِ خاتَمِ النَّبِیِّینَ ، فَأَینَ یُتاهُ بِکُم وأینَ تَذهَبونَ ؟ وإنَّهُم فیکُم کَأَصحابِ الکَهفِ، ومَثَلُهُم بابُ حِطَّةٍ ، وهُم بابُ السِّلم ، فی قَولِهِ تَعالی : «یا أَیُّهاالَّذینَ آمَنُوا ادخُلوا فِی السِّلمِ کافَّةً ولا تَتَّبِعوا خُطُواتِ الشَّیطانِ
امام علی علیه السلام : هان، علمی که آدم آن را فرود آورد و هر آن چه پیامبران تا واپسینِ ایشان بدان ترجیح داده می شوند در عترت خاتم پیامبران و مرسلان قرار دارد، پس کجا شما را حیران و سرگردان کرده اند و به کجا روانید؟ ای گروه پیمان شکن از نسل اصحاب سفینه (نوح)! سفینه هم نظیر همان است که در میان شماست، پس همان طور که در آن ماجرا آنان که باید نجات یافتند در میان شما نیز همان ها که باید، نجات می یابند، به پیمانم سوگند، وای به حال کسی که از آنها بر کنار ماند، آنان در میان شما همچون اصحاب کهف هستند و چونان «باب حطّة»، آنها دروازه سلامتند پس همگی به سلامت در آیید و از گامهای شیطان پیروی مکنید.
ینابیع المودّة: 1 / 332 / 4 ، وراجع تفسیرالعیّاشیّ : 1/102/300 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام، الغیبة للنعمانیّ : 44 ، المسترشد : 406 .

حدیث1292

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا إنَّ آلَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله کَمَثَلِ نُجومِ السَّماءِ ، إذا خَوی نَجمٌ طَلَعَ نَجم
امام علی علیه السلام : هان، خاندان محمّد همچون اختران آسمان است که هر گاه یکی
ناپدید شود دیگری پیدا آید.
نهج البلاغة : الخطبة 100 .

حدیث1293

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
دَخَلَ عَلَیَّ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله وأنَا نائِمٌ عَلَی المَنامَةِ ، فَاستَسقَی الحَسَنُ ـ أوِ الحُسَینُ ـ فَقامَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إلی شاةٍ لَنا بَکیءٍ
امام علی علیه السلام : پیامبر صلی الله علیه و آله بر من وارد شد در حالی که من در بستر خفته بودم. حسن ـ یاحسین ـ آب خواست. پیامبر صلی الله علیه و آله به سوی گوسفندمان رفت که شیرش کم شده بود. پیامبر صلی الله علیه و آله آن را دوشید و شیر از پستانش جاری شد. حسن سوی پیامبر رفت ولی پیامبر او را دور کرد. فاطمه عرض کرد: یا رسول اللّه ! گویی، آن یک را بیشتر دوست می داری؟ حضرت صلی الله علیه و آله فرمود: چنین نیست، بلکه او زودتر آب خواسته بود. سپس فرمود: من و تو و این دو و این که در بستر است در روز رستاخیز در یک جا خواهیم خفت.
بَکَأَتِ الناقَةُ والشّاةُ تبکأُ بَکْأً ... وهی بَکیٌ و بَکیئَةٌ : قلّ لبنها ، وقیل: انقطع . (لسان العرب : 1 / 34) .

حدیث1294

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أخبَرَنی رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله : أنَّ أوَّلَ مَن یَدخُلُ الجَنَّةَ أنَا وفاطِمَةُ والحَسَنُ والحُسَینُ ، قُلتُ : یا رَسولَ اللّه ِ ، فَمُحِبّونا ؟ قالَ : مِن وَرائِکُم
امام علی علیه السلام : پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مرا آگاهانید که نخستین کسانی که به بهشت در می آیند من هستم به همراه فاطمه، حسن وحسین. من عرض کردم: یا رسول اللّه ! دوستداران ما چه؟ فرمود: پشت سر شما به بهشت در خواهند آمد.
المستدرک علی الصحیحین : 3 / 164 / 4723 ، بشارة المصطفی : 46 کلاهما عن عاصم بن ضمرة ، ذخائر العقبی : 123 .

حدیث1295

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما أمَرَ اللّه ُ عَزَّوجَلَّ بِطاعَةِ الرَّسولِ لِأَنَّهُ مَعصومٌ مُطَهَّرٌ ، لا یَأمُرُ بِمَعصِیَتِهِ . وإنَّما أمَرَ بِطاعَةِ اُولِی الأَمرِ لِأَنَّهُم مَعصومونَ مُطَهَّرونَ ، لا یَأمُرونَ بِمَعصِیَتِهِ
امام علی علیه السلام : خداوند به فرمانبری از رسول فرمان داده است زیرا که او معصوم و پاک است و به معصیتِ او فرمان نمی دهد. خداوند به فرمانبری از اولی الامر فرمان داده، چه، آنها معصوم و پاک هستند و به معصیتِ او فرمان نمی دهند.
الخصال : 139 / 158 ، علل الشرایع : 123 کلاهما عن سُلیم بن قیس ، کتاب سلیم بن قیس : 2 / 884 / 54 .

حدیث1296

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ اللّه َ عَزَّوجَلَّ فَضَّلَنا أهلَ البَیتِ ، وکَیفَ لا یَکونُ کَذلِکَ واللّه ُ عَزَّوجَلَّ یَقولُ فی کِتابِهِ : «إنَّما یُریدُ اللّه ُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ أهلَ البَیتِ ویُطَهِّرَکُم
تَطهیرًا » ؟! فَقَد طَهَّرَنا مِنَ الفَواحِشِ ما ظَهَرَ مِنها وما بَطَنَ ، فَنَحنُ عَلی مِنهاجِ الحَقِّ
امام علی علیه السلام : همانا خداوند عز و جل ما اهل بیت را برتری داده است و چگونه چنین نباشد حال آن که خداوند عز و جل در کتابش فرموده است: «اِنَّما یُریدُ اللّه ُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ ویُطَهِّرَکُمْ تَطْهیراً» ؟! خداوند ما را از پلیدیهای پنهان
و پیدا پاک کرده است پس ما راه حقّ را می پوییم.
تأویل الآیات الظاهرة : 450 عن محمّد بن عمارة عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام .

حدیث1297

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی وَصِیَّتِهِ لِکُمَیلٍ ـ : یا کُمَیلُ ، نَحنُ الثَّقَلُ الأَصغَرُ ، والقُرآنُ الثَّقَلُ الأَکبَرُ ، وقَد أسمَعَهُم رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله وقَد جَمَعَهُم فَنادی فیهِمُ الصَّلاةَ جامِعَةً یَومَ کَذا وکَذا ، وأیّامًا سَبعَةً وَقتَ کَذا وکَذا ، فَلَم یَتَخَلَّف أحَدٌ ، فَصَعِدَ المِنبَرَ فَحَمِدَ اللّه َ وأثنی عَلَیهِ ثُمَّ قالَ : مَعاشِرَ النّاسِ ، إنّی مُؤَدٍّ عَن رَبّی عَزَّوجَلَّ ولا مُخبِرٌ عَن نَفسی ، فَمَن صَدَّقَنی فَاللّه َ صَدَّقَ ومَن صَدَّقَ اللّه َ أثابَهُ الجِنانَ ، ومَن کَذَّبَنی کَذَّبَ اللّه َ عَزَّوجَلَّ ، ومَن کَذَّبَ اللّه َ أعقَبَهُ النّیرانَ . ثُمَّ نادانی فَصَعِدتُ ، فَأَقامَنی دونَهُ ورَأسی إلی صَدرِهِ والحَسَنُ والحُسَینُ عَن یَمینِهِ وشِمالِهِ ، ثُمَّ قالَ : مَعاشِرَ النّاسِ ، أمَرَنی جَبرَئیلُ علیه السلام عَنِ اللّه ِ تَعالی ـ إنَّهُ رَبّی ورَبُّکُم ـ أن اُعلِمَکُم أنَّ القُرآنَ الثَّقَلُ الأَکبَرُ ، وأنَّ وَصِیّی هذا وَابنَیَّ
امام علی علیه السلام : ـ در سفارشش به کمیل ـ : ای کمیل! ما، ثقل اصغر هستیم و قرآن، ثقل اکبر. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله این سخن را به گوش مردم رساند آن گاه که آنها را برای نماز جماعت در روز فلان در فلان وقت، هفت روز گرد آورده بود و در آن ندای نماز سر می دادند و در این هنگام هیچ کس نبود که حاضر نشود. پیامبر بر منبر بالا رفت و خدای را حمد و سپاس گزارد و فرمود: ای گروه مردم! من از سوی خودم نه، که از سوی خداوند عزّوجل به شما خبر می دهم و هر که به خدا دروغ بندد آتش در پی او خواهد آورد. پیامبر سپس مرا خواند و من از منبر بالا رفتم. او مرا در برابر خود ایستاده نگاه داشت در حالی که سر من بر سینه اش بود و حسن و حسین در راست و چپ او قرار داشتند. سپس فرمود: ای گروه مردم! جبرئیل از سوی خداوند متعال که هم خدای من است و هم خدای شما به من دستور داده است که به آگاهی شما برسانم قرآن، ثقل اکبر است و این جانشین من و دو پسرم و آنان در پی ایشان از پشت آنها می آیند و در بردارنده وصایای ایشان هستند، ثقل اصغر می باشند. ثقل اکبر، گواه ثقل اصغر و ثقل اصغر، گواه ثقل اکبر است و هر یک از آن دو، ملازم دیگری است و از آن جدایی نپذیرد تا بر خدا وارد شوند و خداوند میان آن دو و بندگان حکم کند.
فی المصدر «ابنای» والظاهر أن الصواب ما أثبتناه .

حدیث1298

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی جَمعِ عَسکَرِهِ مِنَ المُهاجِرینَ
والأَنصارِ ـ : أنشُدُکُمُ اللّه َ ، أتَعلَمونَ أنَّ رَسولَ اللّه ِ صلی الله علیه و آله قامَ خَطیبًا ولَم یَخطُب بَعدَها وقالَ : یا أیُّهَا النّاسُ ، إنّی قَد تَرَکتُ فیکُم أمرَینِ لَن تَضِلّوا ما تَمَسَّکتُم بِهِما : کِتابَ اللّه ِ و (عِترَتی) أهلَ بَیتی ، فَإِنَّهُ قَد عَهِدَ إلَیَّ اللَّطیفُ الخَبیرُ أنَّهُما لَن یَفتَرِقا حَتّی یَرِدا عَلَیَّ الحَوضَ ، فَقالوا : اللّهُمَّ نَعَم ، قَد شَهِدنا ذلِکَ کُلَّهُ مِن رَسولِ اللّه ِ صلی الله علیه و آله
عمر بن ابی سلمه به نقل از امام علی علیه السلام ـ در جمع لشکریان خود از مهاجران و انصار ـ : شما را به خدا سوگند آیا می دانید که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در واپسین
خطبه خود فرمود: ای مردم! من در میان شما دو امر به یادگار می نهم که تا زمانی که به آن دو چنگ در زنید هرگز گمراه نشوید: کتاب خدا و (عترت من) اهل بیتم. خداوند دانای کاردان با من عهد کرده است که این دو از یکدیگر
جدایی نپذیرند تا کنار حوض کوثر بر من وارد شوند؟ همگی گفتند: به خدا چنین است، ما گواهی می دهیم که این همه از پیامبر است.
کتاب سُلیم بن قیس : 2 / 763 .

حدیث1299

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ اللّه َ تَبارَکَ وتَعالی طَهَّرَنا وعَصَمَنا ، وجَعَلَنا شُهَداءَ عَلی خَلقِهِ، وحُجَّتَهُ فی أرضِهِ ، وجَعَلَنا مَعَ القُرآنِ ، وجَعَلَ القُرآنَ مَعَنا ، لا نُفارِقُهُ ولا یُفارِقُنا
امام علی علیه السلام : همانا خداوند تبارک و تعالی ما را پاک گرداند و معصوم داشت و ما را بر خلقش گواه گرفت و حجّتش در زمین قرار داد و ما را در کنار قرآن نهاد و قرآن را در کنار ما، نه ما از آن جدایی پذیریم نه آن از ما کناره بگیرد.
الکافی : 1 / 191 / 5 ، کمال الدین : 240 / 63 ، بصائر الدرجات : 83 / 6 کلّها عن سُلیم بن قیس الهلالیّ .

حدیث1300

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی صِفَةِ الإِمامِ المَهدِیِّ علیه السلام ـ : قَد لَبِسَ لِلحِکمَةِ جُنَّتَها
امام علی علیه السلام ـ در توصیف امام مهدی علیه السلام ـ : زره حکمت را پوشیده و آدابش را که عبارت است از توجّه و شناختن و خود را فارغ ساختن (از علاقه به دنیا) فرا گرفته، پس حکمت نزد آن حضرت گمشده ای است که آن را جسته و نیازی است که آن راطلبیده، پس آن بزرگوار غریب است هر گاه اسلام غریب گردد و (مانند شتر خسته) دم بر زمین نهد و گردن بچسباند و برنخیزد، او جانشینی از جانشینهای پیغمبران خدا می باشد.
جُنّة الحکمة: مایحفظها علی صاحبها من الزهد والورع، فالجُنّة هیالسترة أو الدرع . (لسان العرب : 13/94) .

حدیث1301

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی صِفَةِ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ـ : هُمُ الأَئِمَّةُ الطّاهِرونَ ، والعِترَةُ المَعصومونَ ، والذُّرِّیَّةُ الأَکرَمونَ ، والخُلَفاءُ الرّاشِدونَ
امام علی علیه السلام : در توصیف خاندان محمّد صلی الله علیه و آله ـ : آنان امامان پاک و عترت معصوم و ذرّیه ارجمند و جانشینان رهیافته اند.
مشارق أنوار الیقین : 118 عن طارق بن شهاب .

حدیث1302

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أتی رَجُلٌ إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقالَ : یا رَسولَ اللّه ِ ، أیُّ الخَلقِ أحَبُّ إلَیکَ ؟ فَقالَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ـ وأنَا إلی جَنبِهِ ـ : هذا وابناهُ واُمُّهُما، هُم مِنّی وأنَا مِنهُم ، وهُم مَعی فِی الجَنَّةِ هکَذا ـ وجَمَعَ بَینَ إصبَعَیهِ ـ
امام علی علیه السلام : مردی خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله رسید و عرض کرد: یا رسول اللّه ! چه کسی نزد تو محبوبتر است؟ پیامبر صلی الله علیه و آله ـ در حالی که من در کنارش بودم ـ فرمود: این و دو فرزندش و مادر فرزندانش، آنها از من هستند و من از آنها. ایشان در بهشت با من چنین اند ـ و دو انگشتش را به یکدیگر چسباند.
أمالی الطوسیّ : 452 / 100 عن زید بن علیّ عن آبائه علیهم السلام .

حدیث1303

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی خُطبَةٍ یَصِفُ بِهَا النَّبِیَّ الأَعظَمَ صلی الله علیه و آله ـ : عِترَتُهُ خَیرُ العِتَرِ ، واُسرَتُهُ خَیرُ الاُسَرِ ، وشَجَرَتُهُ خَیرُ الشَّجَرِ
امام علی علیه السلام ـ در خطبه ای در توصیف پیامبر والامقام صلی الله علیه و آله ـ : خاندان او بهترین
خاندان ها و خانواده او بهترین خانواده ها و تبار او بهترین تبارهاست.
نهج البلاغة : الخطبة 94 .

حدیث1304

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قالَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله : شُرَکائِیَ الَّذینَ قَرَنَهُمُ اللّه ُ بِنَفسِهِ وبی وأنزَلَ فیهِم : «یا أیُّهَا الَّذینَ آمَنوا أطیعُوا اللّه َ وأطیعُوا الرَّسولَ» ، فَإِن خِفتُم تَنازُعًا فی أمرٍ فَأَرجِعوهُ إلَی اللّه ِ والرَّسولِ واُولِی الأَمرِ ، قُلتُ : یا نَبِیَّ اللّه ِ ، مَن هُم ؟ قالَ : أنتَ أوَّلُهُم
امام علی علیه السلام : پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: شریکان من کسانی هستند که خداوند آنها را به خود و به من پیوند داد و این آیه را درباره آنها نازل فرمود: «یا اَیُّهَا الّذینَ آمَنُوا اطیعوا اللّه واَطیعُوا الرَّسُولَ... الآیه» ، پس اگر از اختلاف در امری ترسیدید آن را به خدا و رسول و اولی الامر ارجاع دهید. عرض کردم: یا رسول اللّه ! ایشان کیانند؟ فرمود: تو نخستین آنهایی.
شواهد التنزیل : 1 / 189 / 202 ، وراجع الاعتقادات وتصحیح الاعتقادات : 5 / 121 کلاهما عن سُلیم بن قیس ، کتاب سُلیم بن قیس : 6 /626 .

حدیث1305

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ لَمّا قَدِمَ إلَی الکوفَةِ ـ : عَلَیکُم یا أهلَ هذَا المِصرِ بِتَقوَی اللّه ِ وطاعَةِ مَن أطاعَ اللّه َ مِن أهلِ بَیتِ نَبِیِّکُم ، الَّذینَ هُم أولی بِطاعَتِکُم فیما أطاعُوا اللّه َ فیهِ مِنَ المُنتَحِلینَ المُدَّعینَ المُقابِلینَ إلَینا، یَتَفَضَّلونَ بِفَضلِنا ، ویُجاحِدونّاهُ ، ویُنازِعونّا حَقَّنا ، ویَدفَعونّا عَنهُ . وقَد ذاقوا وَبالَ مَا اجتَرَحوا فَسَوفَ یَلقَونَ غَیًّا
امام علی علیه السلام ـ هنگام آمدن به کوفه ـ : ای مردم این شهر! بر شما باد تقوای الهی و فرمانبری از کسی که از خدا فرمان می برد و از خاندان پیامبر شماست، آنها در آن چه از خدا فرمان می برند به فرمانبری شما شایسته تر هستند تا کسانی که دروغ پردازند و مدّعی و در برابر ما قرار دارند، در پرتو برتری ما برتری می فروشند و ما را انکار می کنند و با حقّ ما به ستیز برمی خیزند و ما را از آن دور می دارند. آنها کیفر جنایت خود را چشیده اند و به زودی به سزای این تبهکاری (در آخرت) خواهند رسید.
أمالی المفید : 127 / 5 عن عبدالرحمن بن عبید ، الإرشاد : 1 / 260 نحوه .

حدیث1306

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحنُ أهلُ الذِّکرِ
امام علی علیه السلام : اهل ذکر، ما هستیم.
ینابیع المودّة : 1 / 357 / 12 ، المناقب لابن شهرآشوب : 3 / 98 ، العمدة: 288 / 468 کلّها عن تفسیر الثعلبیّ .

حدیث1307

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا إنَّ الذِّکرَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ، ونَحنُ أهلُهُ ، ونَحنُ الرّاسِخونَ فِی العِلمِ ، ونَحنُ مَنارُ الهُدی ، وأعلامُ التُّقی ، ولَنا ضُرِبَتِ الأَمثالُ
امام علی علیه السلام : بدانید که مقصود از «ذِکر» پیامبر خداست و اهل ذکر، ما هستیم و ماییم راسخان در علم و نشان هدایت و سران پرهیز که برای ما مَثَل زده می شود.
المناقب لابن شهرآشوب : 3 / 98 .

حدیث1308

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی خُطبَةٍ یَذکُرُ فیها فَضائِلَ أهلِ البَیتِ علیهم السلام ـ : نَحنُ الشِّعارُ
امام علی علیه السلام ـ در خطبه ای که در آن فضائل اهل بیت علیهم السلام را بر می شمارد : ماییم خواصّ و اصحاب و خزانه داران و درها و جز از در، به خانه در نیایند و هر کس از جز درِ خانه وارد شود دزدش نامند.
الشعار : الثوب الذی یلی الجسد لأنّه یلی شعره ، ویراد به الخاصّة والبطانة . (النهایة : 2 / 480) .

حدیث1309

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ اللّه َ تَبارَکَ وتَعالی لَو شاءَ لَعَرَّفَ العِبادَ نَفسَهُ ، ولکِن جَعَلَنا أبوابَهُ وصِراطَهُ ، وسَبیلَهُ والوَجهَ الَّذی یُؤتی مِنهُ ، فَمَن عَدَلَ عَن وَلایَتِنا أو فَضَّلَ عَلَینا غَیرَنا فَإِنَّهُم عَنِ الصِّراطِ لَناکِبونَ ، فَلا سَواءٌ مَنِ اعتَصَمَ النّاسُ بِهِ
امام علی علیه السلام : اگر خداوند تبارک و تعالی بخواهد خود را به بندگانش می شناساند، لیکن ما را درها و راه خود گرداند و طریق و سویی قرار داد که از آن می آیند، پس هر که از ولایت ما کناره گیرد یا دیگری را بر ما برتری دهد از راه منحرف شده است. هر که مردم بدو چنگ در زنند در هدایت یکسان نیست و برابر نیستند کسانی که مردم را به چشمه های ناصافی راه برند که در یکدیگر می ریزند و کسی که با ما باشد به چشمه هایی گوارا می رسد که به امر پروردگار
در جوشش است و هیچ خشکی و کاستی نپذیرد.
قال الفیض الکاشانیّ : یعنیلیس کلّ من اعتصم به الناس سواء فی الهدایة ، ولا سواء فیما یسقیهم ، بل بعضهم یهدیهم إلی الحقّ وإلی صراط مستقیم ، ویسقیهم من عیون صافیة ، وبعضهم یذهب بهم إلی الباطل وإلی طریق الضلال ، ویسقیهم من عیون کدرة ، کما یفسّره فیما بعد ، «یفرغ» أی یصبّ بعضها فی بعض حتّی یفرغ (الوافی : 2 / 87) .

حدیث1310

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما الأَئِمَّةُ قُوّامُ اللّه ِ عَلی خَلقِهِ ، وعُرفاؤُهُ عَلی عِبادِهِ ، ولا یَدخُلُ الجَنَّةَ إلاّ مَن عَرَفَهُم وعَرَفوهُ ، ولا یَدخُلُ النّارَ إلاّ مَن أنکَرَهُم وأنکَروهُ
امام علی علیه السلام : همانا امامان، کارگزاران خدایند در میان خلق او و کدخدایان او در میان بندگانش. به بهشت درنیاید مگر آن کسی که آنها را بشناسد و ایشان هم او را بشناسند و به آتش در نیاید مگر کسی که آنها را نشناسد و آنها هم او را نشناسند.
نهج البلاغة : الخطبة 152 ، غرر الحکم : 3911 .

حدیث1311

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی أحوالِ القِیامَةِ ـ : الأَوصیاءُ أصحابُ الصِّراطِ ، وُقوفٌ عَلَیهِ ، لا یَدخُلُ الجَنَّةَ إلاّ مَن عَرَفَهُم وعَرَفوهُ ، ولا یَدخُلُ النّارَ إلاّ مَن أنکَرَهُم وأنکَروهُ ، لِأَنَّهُم عُرَفاءُ اللّه ِ، عَرَّفَهُم عَلَیهِم عِندَ أخذِ المَواثیقِ عَلَیهِم ، ووَصَفَهُم فی کِتابِهِ فَقالَ جَلَّ وعَزَّ : «وعَلَی الأَعرافِ رِجالٌ یَعرِفونَ کُلاًّ بِسیماهُم
امام علی علیه السلام : در توصیف قیامت ـ : اوصیا، صاحبان صراط هستند وبر آن ایستاده اند، به بهشت وارد نشود مگر کسی که آنها را بشناسد و آنها هم او را بشناسند و به آتش در نیاید مگر کسی که ایشان را نشناسد و آنها هم او را نشناسند، زیرا آنها کدخدایان خدایند و خداوند هنگام گرفتن پیمان از ایشان، اوصیا را بدیشان شناسانده است و در کتاب خود چنین توصیفشان کرده است: «و بر اعراف (بلندیهای حایل میان بهشت و دوزخ) مردانی هستند که همه را به نشانیشان می شناسند» ، آنها گواهان دوستان خود هستند و پیامبر گواه بر ایشان است.
الأعراف : 46 .

حدیث1312

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحنُ بَیتُ النُّبُوَّةِ ، ومَعدِنُ الحِکمَةِ ، أمانٌ لِأَهلِ الأَرضِ ، ونَجاةٌ لِمَن طَلَبَ
امام علی علیه السلام : ما خانه نبوّت و کان حکمت و موجب امان زمینیان و رهایی کسانی هستیم که طالب رهایی باشند.
نثر الدرّ : 1 / 310 .

حدیث1313

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا وإنَّ اللّه َ سُبحانَهُ قَد جَعَلَ لِلخَیرِ أهلاً ، ولِلحَقِّ دَعائِمَ ، ولِلطّاعَةِ عِصَمًا
امام علی علیه السلام : بدانید که خداوند سبحان برای خیر، اهلی و برای حقّ، بنیان هایی و برای طاعت، نگاه دارندگانی قرار داده است.
نهج البلاغة : الخطبة 214 ، مختصر بصائر الدرجات : 195 .

حدیث1314

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحنُ دُعاةُ الحَقِّ وأئِمَّةُ الخَلقِ وألسِنَةُ الصِّدقِ ، مَن أطاعَنا مَلَکَ ، ومَن عَصانا هَلَکَ
امام علی علیه السلام : ما دعوتگران به سوی حقّ و امامان مردم و زبانهای راستگو هستیم . هر که از ما فرمان بَرد چیرگی یابد و هر که از ما سرکشی کند نابود شود.
غرر الحکم : 10001 .

حدیث1315

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحنُ أقَمنا عَمودَ الحَقِّ ، وهَزَمنا جُیوشَ الباطِلِ
امام علی علیه السلام : ستون حقّ را ما برافراشتیم ولشگریان باطل را ما شکست دادیم.
غرر الحکم : 9969 .

حدیث1316

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحنُ اُمَناءُ اللّه ِ عَلی عِبادِهِ ، ومُقیمُو الحَقِّ فی بِلادِهِ ، بِنا یَنجُو المُوالی وبِنا یَهلِکُ المُعادِی
امام علی علیه السلام : ما معتمدان خداییم در میان خلقش و برافرازندگان حقیم در سرزمینش، دوست با ما نجات می یابد و دشمن با ما به نابودی می رسد.
غرر الحکم : 10004 .

حدیث1317

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تَزِلّوا عَنِ الحَقِّ وأهلِهِ ، فَإِنَّهُ مَنِ استَبدَلَ بِنا أهلَ البَیتِ هَلَکَ وفاتَتهُ الدُّنیا والآخِرَةِ
امام علی علیه السلام : از حقّ و اهل آن منحرف نشوید که هر کسْ دیگری را به جای ما اهل بیت بگیرد، هلاک شود و دنیا و آخرت را از دست دهد.
غرر الحکم : 10413 ، الخصال : 626 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم وفیه «لاتزولوا عن الحقّ وولایة أهل الحقّ...».

حدیث1318

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنّا لاَُمَراءُ الکَلامِ ، وفینا تَنَشَّبَت عُروقُهُ
امام علی علیه السلام : ماییم سرداران سخن که ریشه های آن در ما فرو رفته و شاخه هایش بر ما آویزان شده است.
تنشّبت العروق : علقت وثبتت ، والمراد من العروق الأفکار العالیة والعلوم السامیة . (کمافی هامش نهج البلاغة ، صبحیالصالح) .

حدیث1319

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی حَدیثٍ أخبَرَهُ فیهِ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله ما یَقَعُ عَلی اُمَّتِهِ مِنَ الفِتَنِ بَعدَهُ صلی الله علیه و آله حَتّی یُدرِکَهُمُ العَدلُ ـ : یا رَسولَ اللّه ِ ، العَدلُ مِنّا أم مِن غَیرِنا ؟
فَقالَ : بَل مِنّا ، بِنا فَتَحَ اللّه ُ وبِنا یَختِمُ ، وبِنا ألَّفَ اللّه ُ بَینَ القُلوبِ بَعدَ الشِّرکِ ، وبِنا یُؤَلِّفُ بَینَ القُلوبِ بَعدَ الفِتنَةِ ، فَقُلتُ : الحَمدُ للّه ِِ عَلی ما وَهَبَ لَنا مِن فَضلِهِ
امام علی علیه السلام ـ در حدیثی که پیامبر صلی الله علیه و آله فتنه هایی را به آگاهی او می رساند که پس از حضرتش صلی الله علیه و آله بر امّت می رسد تا این که عدالت به داد آنها می رسد ـ : یا رسول اللّه ! عدالت از ماست یا از جز ما؟ پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: از ماست، خداوند دین را با ما می آغازد و با ما به پایان می برد و در پرتو وجود ما پس از شرک، میان دلها انس می افکند و پس از فِتنه، به دلها الفت می بخشد. گفتم:
سپاس خدای را برای آن چه از فضل خود به ما بخشیده است.
أمالی الطوسیّ : 66 / 96 ، أمالی المفید : 9 / 290 کلاهما عن عمر بن علیّ ، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید : 9 / 206 قال بعد الحدیث : قد رواه کثیر من المحدّثین .

حدیث1320

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أمِنّا المَهدِیُّ أم مِن غَیرِنا یا رَسولَ اللّه ِ ؟ قالَ : بَل مِنّا (بِنا) یَختِمُ اللّه ُ کَما بِنا فَتَحَ ، وبِنا یُستَنقَذونَ مِنَ الشِّرکِ ، وبِنا یُؤَلِّفُ اللّه ُ بَینَ قُلوبِهِم بَعدَ عَداوَةٍ بَیِّنَةٍ ، کَما بِنا ألَّفَ بَینَ قُلوبِهِم بَعدَ عَداوَةِ الشِّرکِ .
قالَ الإِمامُ عَلِیٌّ علیه السلام : أمُؤمِنونَ أم کافِرونَ ؟ فَقالَ صلی الله علیه و آله : مَفتونٌ وکافِرٌ
عمر بن علی به نقل از پدرش امام علی علیه السلام نقل می کند که حضرت علیه السلامبه پیامبر صلی الله علیه و آله عرض کرد: یا رسول اللّه ! آیا مهدی از ماست یا از جز ما؟ فرمود: از ماست، (با ما) خداوند پایان می بخشد و با ما می آغازد و همه با ما از شرک، رهایی می یابند و خداوند با ما، دلها را پس از خصومتی آشکار، الفت می بخشد، چنان که پس از دشمنی شرک، دل هایشان را با یکدیگر مأنوس ساخت. امام علی علیه السلامعرض کرد: آیا آنها مؤمن هستند یا کافر؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: فریب خورده و کافر.
المعجم الأوسط : 1 / 57 / 157 ، الحاوی للفتاوی : 2 / 217 .

حدیث1321

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قالَ لی رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله : یا عَلِیُّ ، بِکُم یُفتَحُ هذَا الأَمرُ ، وبِکُم یُختَمُ ، عَلَیکُم بِالصَّبرِ ، فَإِنَّ العاقِبَةَ لِلمُتَّقینَ
امام علی علیه السلام : پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به من فرمود: ای علی! این امر با شما آغاز می شود و با شما پایان می پذیرد، صبر در پیش گیرید که انجام کار، از آنِ پرهیزگاران است.
أمالی المفید : 110 / 9 عن محمّد بن عبداللّه عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام .

حدیث1322

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِنا فَتَحَ اللّه ُ الإِسلامَ ، وبِنا یَختِمُهُ
امام علی علیه السلام : خداوند اسلام را با ما آغاز کرد و با ما به پایان می برَد.
الاحتجاج : 1 / 544 / 131 عن الأصبغ بن نباتة .

حدیث1323

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِنا یَفتَحُ اللّه ُ ، وبِنا یَختِمُ اللّه ُ
امام علی علیه السلام : خداوند با ما آغاز می کند و با ما به پایان می بَرد.
الخصال : 626 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 115، غرر الحکم : 4459 وفیه «بنا فتح اللّه وبنا یختم» .

حدیث1324

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یا أیُّهَا النّاسُ ، إنّا أهلُ بَیتٍ بِنا مَیَّزَ اللّه ُ الکَذِبَ ، وبِنا یُفَرِّجُ اللّه ُ الزَّمانَ الکَلِبَ، وبِنا یَنزِعُ اللّه ُ رَبَقَ الذُّلِّ مِن أعناقِکُم ، وبِنا یَفتَحُ اللّه ُ ، وبِنا یَختِمُ اللّه ُ
امام علی علیه السلام : ای مردم! ما خاندانی هستیم که خداوند با ما دروغ را مشخّص می سازد و با ما بیماری سخت را از میان می برد و با ما ریسمان خواری را از گردنهای شما می گشاید و با ما می آغازد و با ما به پایان می برد.
کتاب سُلیم بن قیس : 2 / 717 / 17 .

حدیث1325

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یُقاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله مِن هذِهِ الاُمَّةِ أحَدٌ ، ولا یُسَوّی بِهِم مَن جَرَت نِعمَتُهُم عَلَیهِ أبَدًا
امام علی علیه السلام : هیچ کس از این امّت با خاندان محمّد سنجیده نمی شود و هرگز کسی که نعمتهای این خاندان به سوی او روان است با آنها مساوی دانسته نمی شود.
نهج البلاغة : الخطبة 2 ، غرر الحکم : 10902 .

حدیث1326

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحنُ أهلَ البَیتِ لا یُقاسُ بِنا أحَدٌ ، فینا نَزَلَ القرُآنُ ، وفینا مَعدِنُ الرِّسالَةِ
امام علی علیه السلام : ما اهل بیتی هستیم که هیچ کس با ما سنجیده نمی شود، قرآن در میان ما نازل شده است و خاستگاه رسالت در میان ماست.
عیون أخبار الرضا علیه السلام : 2 / 66 / 297 عن حسن بن عبد اللّه التمیمی عن أبیه عن الإمام الرضا علیه السلام ، کشف الغمّة : 1 / 40 إلی قوله «بنا أحد» .

حدیث1327

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحنُ النُّجَباءُ ، وأفراطُنا أفراطُ الأَنبِیاءِ ، حِزبُنا حِزبُ اللّه ِ ، والفِئَةُ الباغِیَةُ حِزبُ الشَّیطانِ ، مَن ساوی بَینَنا وبَینَ عَدُوِّنا فَلَیسَ مِنّا
امام علی علیه السلام : ماییم بزرگواران و جلوداران ما جلوداران انبیا هستند، حزب ما حزب خداست و گروهِ سرکش، حزب شیطان هستند، هر کس ما را همسنگ دشمنمان بداند از ما نیست.
فضائل الصحابة لابن حنبل : 2 / 679 / 1160 ، تاریخ دمشق «ترجمة الإمام علیّ علیه السلام» : 3 / 144 / 1189 ، أمالی الطوسیّ : 270 / 502 ، بشارة المصطفی : 128 کلّها عن حبّة العرنیّ ، وراجع مناقب الإمام أمیرالمؤمنین علیه السلامللکوفیّ : 2 / 107 .

حدیث1328

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنّا أهلَ البَیتِ شَجَرَةُ النُّبُوَّةِ ، ومَوضِعُ الرِّسالَةِ ، ومُختَلَفُ المَلائِکَةِ ، وبَیتُ الرَّحمَةِ ، ومَعدِنُ العِلم
امام علی علیه السلام : ما اهل بیت، شجره نبوّت و جایگاه رسالت و مکان آمد و شد فرشتگان و خانه رحمت و خاستگاه دانش هستیم.
الکافی : 1 / 221 / 2 عن إسماعیل بن أبی زیاد عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام ، بصائر الدرجات : 56 / 1 عن الضحّاک بن مزاحم الخراسانیّ عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله ، وذکر أیضًا فی : 58 / 8 عن علیّ بن جعفر عن أخیه موسی بن جعفر عن أبیه علیهماالسلام عنه صلی الله علیه و آله .

حدیث1329

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خُصِّصنا بِخَمسَةٍ : بِفَصاحَةٍ ، وصَباحَةٍ ، وسَماحَةٍ ، ونَجدَةٍ ، وحُظوَةٍ عِندَ النِّساءِ
امام علی علیه السلام : پنج سرشت تنها از آنِ ماست: گشاده زبانی، زیبایی، بخشش، دلیری و منزلت نزد زنان.
الخصال : 286 / 40 عن محمّد بن خلیلان بن علیّ العبّاسیّ عن أبیه عن جدّه عن آبائه ، نثر الدرّ : 1 / 270 .

حدیث1330

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ لَمّا سُئِلَ عَن قُرَیشٍ ـ : أمّا بَنو مَخزومٍ فَرَیحانَةُ قُرَیشٍ ، نُحِبُّ حَدیثَ رِجالِهِم ، والنّکاحَ فی نِسائِهِم . وأمّا بَنو عَبدِ شَمسٍ فَأَبعَدُها رَأیًا ، وأمنَعُها لِما وَراءَ ظُهورِها . وأمّا نَحنُ فَأَبذَلُ لِما فی أیدینا ، وأسمَحُ عِندَ المَوتِ بِنُفوسِنا ، وهُم أکثَرُ وأمکَرُ وأنکَرُ ، ونَحنُ أفصَحُ وأنصَحُ وأصبَحُ
امام علی علیه السلام : هنگامی که از امام علی علیه السلام درباره اوصاف قریش پرسیدند فرمود: امّا بنی مخزوم، گل خوشبوی قریش هستند. هم صحبتی با مردانشان و زناشویی با زنانشان را دوست داریم و امّا بنی عبد شمس، دوراندیش ترین قریش می باشند و در حمایت و نگهداری آن چه پشت سرشان دارند استوارترند و امّا ما بخشنده تریم آن چه را که در دستمان است و سخاوتمندتریم به جان دادن هنگام مرگ و ایشان (بنی عبد شمس) بیشترند و فریبنده تر و زشت روتر و ما فصیحتر و نیکخواهتر و خوشروتر هستیم.
نهج البلاغة : الحکمة 120 .

حدیث1331

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی خُطبَةٍ یَذکُرُ فیها فَضائِلَ أهلِ البَیتِ علیهم السلام ـ : فیهِم کَرائِمُ القُرآنِ ، وهُم کُنوزُ الرَّحمنِ ، إن نَطَقوا صَدَقوا ، وإن صَمَتوا لَم یُسبَقوا
امام علی علیه السلام ـ در خطبه ای که پیرامون فضائل اهل بیت ایراده کرده ـ : آیات کریمه و مدح و منقبت قرآن درباره ایشان نازل شده و آنان گنج های خداوند بخشنده هستند، اگر به گفتار لب بگشایند راست گویند و اگر خاموش باشند دیگری بر آنان پیشی نگیرد.
نهج البلاغة : الخطبة 154 .

حدیث1332

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَاللّه ِ ، لَقَد عُلِّمتُ تَبلیغَ الرِّسالاتِ ، وإتمامَ العِداتِ ، وتَمامَ الکَلِماتِ ،
وعِندَنا أهلَ البَیتِ أبوابُ الحِکَمِ ، وضِیاءُ الأَمرِ
امام علی علیه السلام : سوگند به خدا، رساندن پیغامها و وفای به وعده ها و همه معانی را
یاد گرفتم و ابواب علم و معرفت و راه روشن در نزد ما اهل بیت است.
نهج البلاغة : الخطبة 120 .

حدیث1333

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِنَا اهتَدَیتُم فِی الظَّلماءِ ، وتَسَنَّمتُم ذُروَةَ العَلیاءِ ، وبِنا أفجَرتُم (انفَجَرتُم) عَنِ السِّرارِ . وُقِرَ سَمعٌ لم یَفقَهِ (یَسمَعِ) الواعِیَةَ ، وکَیفَ یُراعِی النَّبأَةَ مَن أصَمَّتهُ الصَّیحَةُ ؟ رُبِطَ جَنانٌ لَم یُفارِقهُ الخَفَقانُ
امام علی علیه السلام : آن هنگام که در تاریکی گمراهی و نادانی بودید به وسیله ما هدایت شدید و به راه راست قدم نهادید و بر کوهان بلندی سوار شدید و به واسطه ما از تیرگی شب داخل روشنایی صبح گردیدید. کر باد گوشی که از فریاد راهنما پند نگرفته است و چگونه گوشی که از صدای رسا سنگین و کر گشته، صدای آهسته را می شنود و دلی که از خوف و ترس خدا مضطرب و نگران است مطمئن باشد.
نهج البلاغة : الخطبة 4 .

حدیث1334

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا وإنّا أهلَ البَیتِ أبوابُ الحِکَمِ ، وأنوارُ الظُّلَمِ ، وضِیاءُ الاُم
امام علی علیه السلام : آگاه باشید که ما اهل بیت، درهای حکمت و پرتو تاریکیها و نور امّتهاییم.
م غرر الحکم : 2786 .

حدیث1335

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحنُ أنوارُ السَّماواتِ والأَرضِ ، وسُفُنُ النَّجاةِ ، وفینا مَکنونُ العِلمِ ، وإلَینا مَصیرُ الاُمورِ ، وبِمَهدِیِّنا تُقطَعُ الحُجَجُ ، فَهُوَ خاتَمُ الأَئِمَّةِ ، ومُنقِذُ الاُمَّةِ ، ومُنتَهَی النّورِ ، وغامِضُ السِّرِّ ، فَلیَهنَ مَنِ استَمسَکَ بِعُروَتِنا ، وحُشِرَ عَلی مَحَبَّتِنا
امام علی علیه السلام : ما نور آسمانها و زمین و کشتیهای نجات هستیم و نهفته های دانش در میان ماست و سرنوشت امور در دست ماست و با مهدی ماست که حجّتها تمام می شود و اوست خاتم امامان و رهایی بخش امّت و پایانه روشنی و سرّ سَر به مُهر، پس گوارای کسی که به حلقه ما چنگ در زند و بر محبّت ما برانگیخته شود.
تذکرة الخواصّ : 130 عن أحمد بن عبد اللّه الهاشمیّ عن الإمام العسکریّ علیه السلام ، وراجع مروج الذهب : 1 / 33 عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام .

حدیث1336

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أیُّهَا النّاسُ ، نَحنُ أبوابُ الحِکمَةِ ، ومَفاتیحُ الرَّحمَةِ ، وسادَةُ الاُمَّةِ ، واُمَناءُ الکِتابِ ، وفَصلُ الخِطابِ، وبِنا یُثیبُ اللّه ُ ، وبِنا یُعاقِبُ
امام علی علیه السلام : ای مردم! ماییم درهای حکمت و کلیدهای رحمت و سروران امّت و معتمدان قرآن و سخن پایانی و سرنوشت ساز. خداوند به سبب ما پاداش می دهد و کیفر می کند.
مشارق أنوار الیقین : 51 عن أبی سعید الخدریّ .

حدیث1337

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا إنَّ العِلمَ الَّذی هَبَطَ بِهِ آدَمُ وجَمیعُ ما فُضِّلَت بِهِ النَّبِیّونَ إلی خاتَمِ النَّبِیّینَ فی عِترَةِ خاتَمِ النَّبِیّینَ والمُرسَلینَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ، فَأَینَ یُتاهُ بِکُم وأینَ تَذهَبونَ ؟ !
امام علی علیه السلام : آگاه باشید علمی که آدم آن را فرود آورد و هر آن چه پیامبران تا خاتم الانبیاء بدان ترجیح داده شده اند در خاندان خاتم الانبیا والمرسلین حضرت محمّد صلی الله علیه و آله است، پس به کدام کژ راهه می روید و به کدام سو روانید؟
الإرشاد: 1 / 232 ، تفسیر العیّاشیّ: 1 / 102 / 300 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام، تفسیر القمّیّ : 1 / 367 عن ابن اُذینة عن الإمام الصادق علیه السلام من دون «فأین ...» ، وذکره أیضًا فی : 1 / 4 .

حدیث1338

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ولَقَد عَلِمَ المُستَحفِظونَ مِن أصحابِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله أ نَّهُ قالَ : إنّی وأهلُ بَیتی مُطَهَّرونَ ، فَلا تَسبِقوهُم فَتَضِلّوا ، ولا تَتَخَلَّفوا عَنهُم فَتَزِلّوا ، ولا تُخالِفوهُم فَتَجهَلوا ، ولا تُعَلِّموهُم فَإِنَّهُم أعلَمُ مِنکُم ، هُم أعلَمُ النّاسِ کِبارًا ، وأحلَمُ النّاسِ صِغارًا
امام علی علیه السلام : اصحاب سرّ از اصحاب محمّد صلی الله علیه و آله می دانند که ایشان صلی الله علیه و آله فرموده است: من و خاندانم پاک هستیم، پس از آنها پیشی نگیرید که گمراه شوید و از آنها عقب هم نمانید که بلغزید و با آنها به مخالفت برنخیزید که نادانی یابید و به آنها نیاموزید که آنها از شما داناتر هستند، آنها داناترین مردم هستند در بزرگی و خردمندترین آنها در خردی.
تفسیر القمّیّ : 1 / 4 ، إثبات الهداة : 1 / 631 / 724 نقلاً عن تفسیر القمّیّ .

حدیث1339

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
غایَةُ کُلِّ مُتَعَمِّقٍ فی عِلمِنا أن یَجهَلَ
امام علی علیه السلام : غایت هر ژرف اندیشی در دانش ما آن است که نداند.
شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید : 20 / 307 / 515 .

حدیث1340

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أینَ الَّذینَ زَعَموا أنَّهُمُ الرّاسِخونَ فِی العِلمِ دونَنا ، کَذِبًا وبَغیًا عَلَینا أن رَفَعَنَا اللّه ُ ووَضَعَهُم ، وأعطانا وحَرَمَهُم ، وأدخَلَنا وأَخرَجَهُم ؟! بِنا یُستَعطَی الهُدی ، ویُستَجلَی العَمی
امام علی علیه السلام : کجایند کسانی که گمان کرده اند راسخان در علم آنهایند نه ما. آنان دروغ می گویند و به حقّ ما تجاوز می کنند. خداوند، ما را بالا برده و آنها را پست کرده است و به ما بخشیده و آنها را محروم ساخته است و ما را داخل کرده و آنها را بیرون برده است. در پرتو وجود ماست که هدایت ارمغان می شود و پرده از نابینایی برگرفته می شود.
نهج البلاغة : الخطبة 144 ، المناقب لابن شهرآشوب : 1 / 285 ، غررالحکم : 2826 وفیهما «العَمی لا بهم» .

حدیث1341

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فُرِضَ عَلَی الاُمَّةِ طاعَةُ وُلاةِ أمرِهِ القُوّامِ بِدینِهِ ، کَما فُرِضَ عَلَیهِم طاعَةُ رَسولِ اللّه ِ صلی الله علیه و آله فَقالَ : «أطیعُوا اللّه َ وأطیعُوا الرَّسولَ واُولِی الأَمرِ مِنکُم » .
امام علی علیه السلام : خداوند فرمانبری از والیان امر خود را که به دین او می پردازند واجب ساخته است، چنان که فرمانبری از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را بر آنها واجب کرده است. خداوند می فرماید: «از خدا و رسول و اولوالامرتان فرمان برید» . خداوند سپس جایگاه والیان امرش را که به تأویل کتابش علم و آگاهی دارند روشن کرده می فرماید: «و اگر آن را به پیامبر صلی الله علیه و آله و پیشوایان ارجاع می کردند از حقیقت امر آگاه می شدند» .

همه مردم جز ایشان از شناخت کتاب او ناتوانند، زیرا آنان راسخان در علم هستند و در تأویل قرآن (از خطا) ایمن قرار داده شده اند. خداوند می فرماید: «و تأویل آن را هیچ کس نمی داند مگر خدا و راسخان در علم».
النساء : 59 .

حدیث1342

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
نَحنُ شَجَرَةُ النُّبُوَّةِ ، ومَحَطُّ الرِّسالَةِ ، ومُختَلَفُ المَلائِکَةِ ، ومَعادِنُ العِلمِ ، ویَنابیعُ الحُکمِ ، ناصِرُنا ومُحِبُّنا یَنتَظِرُ الرَّحمَةَ ، وعَدُوُّنا ومُبغِضُنا یَنتَظِرُ السَّطوَةَ
امام علی علیه السلام : ما درخت نبوّت و فرودگاه رسالت و مکان آمد و شد فرشتگان و کانهای دانش و سرچشمه های حکمت هستیم. یار و دوستدار ما رحمت را چشم می کشد و دشمن و کینه توز ما یورش را انتظار بَرد.
نهج البلاغة : الخطبة 109 ، غرر الحکم : 10005 .

حدیث1343

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ وقَد خَطَبَ النَّاسَ بِالمَدینَةِ ـ : أما والَّذی فَلَقَ الحَبَّةَ وبَرَأَ النَّسَمَةَ ، لَوِ اقتَبَستُمُ العِلمَ مِن مَعدِنِهِ ، وشَرِبتُمُ الماءَ بِعُذوبَتِهِ ، وادَّخَرتُمُ الخَیرَ مِن مَوضِعِهِ ، وأخَذتُمُ الطَّریقَ من واضِحِهِ ، وسَلَکتُم مِنَ الحَقِّ نَهجَهُ ، لَنَهَجَت بِکُمُ السُّبُلُ ، وبَدَت لَکُمُ الأَعلامُ ، وأضاءَ لَکُمُ الإِسلام
امام علی علیه السلام ـ در خطبه ای برای مردم مدینه ـ : آگاه باشید، سوگند به خدایی که دانه را شکافت و انسان را آفرید، اگر دانش را از کانش برگیرید و آب را با گواراییش بنوشید و خیر را از جایگاهش بیندوزید و راه روشن را در پیش گیرید و در پیمودن حقّ، مسیر آن را بپیمایید، راهها بر شما هویدا شود و نشانه ها بر شما رخ نماید و اسلام برای شما پرتو افشانی کند.
الکافی : 8 / 32 / 5 عن أبی الهیثم بن التیّهان .

حدیث1344

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ یَذکُرُ فیها آلَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ـ : هُم عَیشُ العِلمِ ، ومَوتُ الجَهلِ ، یُخبِرُکُم حِلمُهُم عَن عِلمِهِم ، وظاهِرُهُم عَن باطِنِهِم ، وصَمتُهُم عَن حُکمِ مَنطِقِهِم ، لا یُخالِفونَ الحَقَّ ولا یَختَلِفونَ فیهِ
امام علی علیه السلام ـ با بیان خطبه ای در توصیف خاندان محمّد صلی الله علیه و آله ـ : آنان زنده دارنده علم و دانش و میراننده جهل و نادانی هستند. بردباری ایشان خبر از علم آنان می دهد و ظاهرشان حکایت از باطنشان دارد و سکوتشان پرده از
حکمت گفتارشان بر می گیرد. آنها مخالف حقّ نیستند و در آن با یکدیگر اختلاف نمی کنند.
نهج البلاغة : الخطبة 239 ، وراجع تحف العقول : 227 .

حدیث1345

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
واعلَموا أنَّکُم لَن تَعرِفُوا الرُّشدَ حَتّی تَعرِفُوا الَّذی تَرَکَهُ ، ولَن تَأخُذوا بِمیثاقِ الکِتابِ حَتّی تَعرِفُوا الَّذی نَقَضَهُ ، ولَن تَمَسَّکوا بِهِ حَتّی تَعرِفُوا الَّذی نَبَذَهُ، فَالتَمِسوا ذلِکَ مِن عِندِ أهلِهِ ، فَإِنَّهُم عَیشُ العِلمِ ومَوتُ الجَهلِ ، هُمُ الَّذینَ یُخبِرُکُم حُکمُهُم عَن عِلمِهِم ، وصَمتُهُم عَن مَنطِقِهِم ، وظاهِرُهُم عَن باطِنِهِم ، لا یُخالِفونَ الدّینَ ولا یَختَلِفونَ فیهِ ، فَهُوَ بَینَهُم شاهِدٌ صادِقٌ ، وصامِتٌ ناطِقٌ
امام علی علیه السلام : و بدانید هرگز به راه راست پی نخواهید برد تا کسی را که آن را واگذاشته، بشناسید و هرگز به عهد و پیمان قرآن وفا نمی کنید تا کسی را که نقض عهد کرده بشناسید و هرگز به کتاب خدا چنگ نمی زنید تا کسی را که آن را دور انداخته بشناسید. پس راه راست و وفای به عهد و پیمان و چگونگی وابسته شدن به قرآن را از اهل آن درخواست نمایید، زیرا ایشان زنده دارنده علم و دانش و میراننده جهل و نادانی هستند. حکمت ایشان خبر از علم آنان می دهد و سکوتشان پرده از گفتارشان بر می گیرد و ظاهرشان حکایت از باطنشان دارد. آنها مخالف حقّ نیستند و در آن با یکدیگر اختلاف ندارند. پس دین درباره آنان گواهی است راستگو و خاموشی است گویا.
نهج البلاغة : الخطبة 147 ، الکافی : 8 / 390 / 586 نحوه عن محمّد بن الحسین عن أبیه عن جدّه عن أبیه .

حدیث1346

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی قَولِ اللّه ِ تَبارَکَ وتَعالی : «قُل کَفی بِاللّه ِ شَهیدًا بَینی وبَینَکُم ومَن عِندَهُ عِلمُ الکِتابِ» ـ : أنَا هُوَ الَّذی عِندَهُ عِلمُ الکِتابِ
امام علی علیه السلام ـ درباره این آیه «قُلْ کَفی بِاللّه ِ شهیداً بینی وبَیْنَکُمْ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب» ـ : من هستم که علم کتاب نزد اوست.
بصائر الدرجات : 216 / 21 عن سلمان الفارسیّ .

حدیث1347

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سَلونی عَن کِتابِ اللّه ِ ، فَإِنَّهُ لَیسَ مِن آیَةٍ إلاّ وقَد عَرَفتُ بِلَیلٍ نَزَلَت أم بِنَهارٍ ، فی سَهلٍ أم فی جَبَلٍ
امام علی علیه السلام : پیرامون کتاب خدا از من بپرسید، چه، آیه ای نازل نشده است مگر آن که من می دانم در شب فرود آمده یا در روز و در دشت یا در کوهستان.
الطبقات الکبری : 2/338 ، تاریخ الخلفاء : 218 ، تاریخ دمشق«ترجمه الإمام علیّ علیه السلام»: 3/21/1039، تفسیر العیّاشیّ : 2 / 283 / 31 کلّها عن أبی الطفیل ، وراجع أمالی الصدوق : 227 / 13 ، أمالی المفید : 152 / 3 .

حدیث1348

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سَلونی عَن کِتابِ اللّه ِ عَزَّوجَلَّ ، فَوَاللّه ِ ما نَزَلَت آیَةٌ مِنهُ فی لَیلٍ أو نَهارٍ ولا مَسیرٍ ولا مُقامٍ إلاّ وقَد أقرَأَنیها رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله وعَلَّمَنی تَأویلَها . فَقالَ ابنُ الکَوّاءِ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، فَما کانَ یَنزِلُ عَلَیهِ وأنتَ غائِبٌ عَنهُ ؟ قالَ : کانَ یَحفَظُ عَلَیَّ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ما کانَ یَنزِلُ عَلَیهِ مِنَ القُرآنِ وأنَا عَنهُ غائِبٌ حَتّی أقدَمَ عَلَیهِ فَیُقرِئَنیهِ ویَقولَ لی : یا عَلِیُّ ، أنزَلَ اللّه ُ عَلَیَّ بَعدَکَ کَذا وکَذا وتَأویلُهُ کَذا وکَذا ، فَیُعَلِّمُنی تَنزیلَهُ وتَأویلَهُ
امام علی علیه السلام : پیرامون کتاب خداوند عز و جل از من بپرسید که به خدا سوگند، آیه ای از آن در شب یا روز و در طول راه یا جای باشی نازل نشده مگر آن که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله قرائت آن را با تأویلش به من آموخته است. ابو کوّاء گفت: یا امیرالمؤمنین! درباره آیاتی که بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شد و تو حضور نداشتی چه می گویی؟ امام علیه السلامفرمود: هنگامی که من حضور نداشتم پیامبر آیاتی را که بر ایشان نازل می شد، حفظ می کرد تا آن که خدمتشان می رسیدم و پیامبر قرائت آن را به من می آموخت و می فرمود: ای علی! پس از رفتن تو، خداوند این آیات را بر من نازل فرمود و تأویل آن چنین و چنان است و بدین ترتیب تنزیل و تأویل آن را به من می آموخت.
أمالی الطوسیّ : 523 / 1158 ، بشارة المصطفی : 219 کلاهما عن المجاشعی عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام ، الاحتجاج : 1 / 617 / 140 عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، وراجع کتاب سُلیم ابن قیس : 2 / 802 .

حدیث1349

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما نَزَلَت عَلی رَسولِ اللّه ِ صلی الله علیه و آله آیَةٌ مِنَ القُرآنِ إلاّ أقرَأَنیها وأملاها عَلَیَّ فَکَتَبتُها بِخَطّی ، وعَلَّمَنی تَأویلَها وتَفسیرَها ، وناسِخَها ومَنسوخَها ، ومُحکَمَها ومُتشابِهَها ، وخاصَّها وعامَّها
امام علی علیه السلام : آیه ای از قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل نشده است مگر آن که قرائت آن را به من آموخته وبر من املا فرموده ومن آنها را با خطّ خود نوشته ام و تأویل وتفسیر و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و خاصّ وعامّ آن را به من یاد داده است.
الکافی : 1/64/1 ، الخصال : 257/131 ، کمال الدین : 284/37 ، تفسیر العیّاشیّ : 1/253/177 کلّها عن سُلیم بن قیس الهلالیّ .

حدیث1350

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عُلِّمنا مَنطِقَ الطَّیرِ کَما عُلِّمَهُ سُلَیمانُ بنُ داودَ ، وکُلِّ دابَّةٍ فی بَرٍّ أو بَحرٍ
امام علی علیه السلام : ما همچون سلیمان بن داود، با زبان پرندگان و هر جانورِ خشکی یا دریایی آشنایی یافته ایم.
المناقب لابن شهرآشوب : 2 / 54 ، بصائر الدرجات : 343 / 12 کلاهما عن زرارة عن الإمام الصادق علیه السلام .

حدیث1351

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عُلِّمنا مَنطِقَ الطَّیرِ، واُوتینا مِن کُلِّ شَیءٍ، إنَّ هذا لَهُوَ الفَضلُ العَظیم
امام علی علیه السلام : ما با زبان پرندگان آشنایی یافته ایم و از هر چیزی بهره برده ایم که این خود فضلی بزرگ است.
إثبات الوصیّة : 160 ، الاختصاص : 293 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر علیه السلام .

حدیث1352

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَولا آیَةٌ فی کِتابِ اللّه ِ لَأَخبَرتُکُم بِما کانَ وبِما یَکونُ وما هُوَ کائِنٌ إلی یَومِ القِیامَةِ ، وهِیَ هذِهِ الآیَةُ : «یَمحُو اللّه ُ ما یَشاءُ ویُثبِتُ وعِندَهُ اُمُّ الکِتابِ
امام علی علیه السلام : اگر یک آیه در کتاب خدا نبود، من درباره آن چه بوده و هست و تا روز رستاخیز خواهد بود آگاهتان می کردم و آن آیه شریفه، این است: «هر چه را بخواهد محو یا اثبات می کند و اصل کتاب نزد اوست».
الرعد : 39 .

حدیث1353

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنّا أهلُ بَیتٍ عُلِّمنا عِلمَ المَنایا والبَلایا والأَنسابِ . واللّه ِ، لَو أنَّ رَجُلاً مِنّا قامَ عَلی جِسرٍ ثُمَّ عُرِضَت عَلَیهِ هذِهِ الاُمَّةُ لَحَدَّثَهُم بِأَسمائِهِم وأنسابِهِم
امام علی علیه السلام : ما خاندانی هستیم که آگاهی از مرگ و میرها و بلاها و نَسَبها را به ما آموخته اند . به خدا سوگند، اگر کسی از ما بر سر پُلی بایستد و این امّت همگی بر او عرضه شوند اسم و نسب همه ایشان را به آنها می گوید.
بصائر الدرجات : 268 / 12 عن الأصبغ بن نباتة .

حدیث1354

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُنتُ إذا سَأَلتُ رَسولَ اللّه ِ صلی الله علیه و آله أعطانی ، وإذا سَکَتُّ ابتَدَأَنی
امام علی علیه السلام : هرگاه از پیامبر نکته ای می جوییدم، در اختیار من می نهاد و اگر سکوت می کردم، او سخن می آغازید.
سنن الترمذیّ : 5 / 637 / 3722 ، و : 640 / 3729 ، المستدرک علی الصحیحین : 3 / 135 / 4630 ، اُسد الغابة : 4 / 104 ، خصائص الإمام أمیرالمؤمنین علیه السلام للنسائیّ : 221 / 119 ، أمالی الصدوق: 202 / 13 کلّها عن عبداللّه بن عمرو بن هند الحُبَلیّ ، وراجع العمدة : 283 / 461 ، الکافی: 1 / 64 / 1 ، الاحتجاج : 1 / 616 / 139 ، روضة الواعظین : 308 ، غرر الحکم: 3779 و 7236 ، المناقب لابن شهرآشوب : 2 / 45 .

حدیث1355

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَیسَ کُلُّ أصحابِ رَسولِ اللّه ِ صلی الله علیه و آله مَن کانَ یَسأَلُهُ ویَستَفهِمُهُ ، حَتّی إن کانوا لَیُحِبّونَ أن یَجیءَ الأَعرابِیُّ والطّارِئُ فَیَسأَلَهُ علیه السلام حَتّی یَسمَعوا . وکانَ لا یَمُرُّ بی مِن ذلِکَ شَیءٌ إلاّ سَأَلتُهُ عنهُ وحَفِظتُهُ
امام علی علیه السلام : چنین نبود که همه اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله از آن حضرت پرسیده و برای فهم آن کنجکاوی نمایند، حتی که دوست داشتند بادیه نشین و غریبی از راه برسد و از آن حضرت بپرسد تا ایشان بشنوند، ولی در این باب چیزی بر من نگذشت مگر این که از آن حضرت پرسیده و آن را حفظ کردم.
نهج البلاغة : الخطبة 210 .

حدیث1356

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ لَمّا قالَ لَهُ بَعضُ أصحابِهِ : لَقَد اُعطیتَ یا أمیرَ المؤُمِنینَ عِلمَ الغَیبِ ! فَضَحِکَ عَلَیهِ السَّلامُ وقالَ لِلرَّجُلِ ، وکانَ کَلِبیًّا ـ : یا أخا کَلبٍ ، لَیسَ هُوَ بِعِلمِ غَیبٍ، وإنَّما هُوَ تَعَلُّمٌ مِن ذی عِلمٍ . وإنَّما عِلمُ الغَیبِ عِلمُ السّاعَةِ ، وما عَدَّدَهُ اللّه ُ سُبحانَهُ بِقَولِهِ : «إنَّ اللّه َ عِندَهُ عِلمُ السّاعَةِ ویُنَزِّلُ الغَیثَ ویَعلَمُ ما فِی الأَرحامِ وما تَدری نَفسٌ ماذا تَکسِبُ غَدًا وما تَدری نَفسٌ بِأَیِّ أرضٍ تَموتُ...
امام علی علیه السلام : در پاسخ به یکی از اصحابش که عرض کرد: یا امیرالمؤمنین! خداوند به تو علم غیب عطا فرموده، خنده ای کرد و به او که از قبیله کلب بود فرمود: ای مرد کلبی! آن چه گفتم علم غیب نیست بلکه تعلّم و آموختنی است از صاحب علم و دانش و علم غیب منحصر است به دانستن وقت قیامت و آن چه خداوند سبحان درگفتارش شمرده است: «خداست که می داند قیامت چه وقت می آید. اوست که باران می باراند و از آن چه در رحمهاست آگاه است و هیچ کس نمی داندفردا چه چیز به دست خواهدآورد وکسی نمی داند در کدام زمین خواهد مرد» . پس خداوند سبحان می داند آن چه در رحمهاست، پسر است یا دختر، زشت است یانیکو، بخشنده است یابخیل، بدبخت است یا نیک بخت و می داند چه کسی هیزم آتش دوزخ وچه کسی در بهشت با پیامبران، همراه است. پس اینها که شمرده شد علم غیب است که هیچ کس آن را نمی داند مگر خدا. لیکن جز اینها علمی هست که خداوند به پیامبر خود آموخته و او هم به من یاد داده است و دعا فرمود که سینه من آن را نگاه دارد و دنده هایم احاطه اش نماید.
لقمان : 34 .

حدیث1357

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی صِفَةِ آلِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ـ : هُم مَوضِعُ سِرِّهِ ، ولَجَأُ أمرِهِ ، وعَیبَةُ عِلمِهِ ، ومَوئِلُ حُکمِهِ ، وکُهوفُ کُتُبِهِ ، وجِبالُ دینِهِ ، بِهِم أقامَ انحِناءَ ظَهرِهِ ، وأذهَبَ ارتِعادَ فَرائِصِهِ
امام علی علیه السلام ـ در توصیف خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله ـ : خاندان پیامبر، جایگاه راز او (خدا) و پناه فرمان او و خزانه دانش او و مرجع حکمتهای او و حافظان کتابهای او می باشند و مانند کوههایی هستند برای دین آن حضرت علیه السلام. پیامبر به کمک آنها پشتش را راست کرد و لرزش بدنش را زایل نمود.
نهج البلاغة : الخطبة 2 .

حدیث1358

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عِندَنا أهلَ البَیتِ مَفاتیحُ العِلمِ ، وأبوابُ الحِکمَةِ ، وضِیاءُ الأَمرِ ،
وفَصلُ الخِطابِ
امام علی علیه السلام : کلیدهای دانش و درهای حکمت و روشنی امر و سخن انجامین
نزد ماست.
المحاسن : 1 / 316 / 629 عن أبی الطفیل ، بصائر الدرجات : 364 / 10 عن أبی المفضّل .

حدیث1359

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شیعَتُنَا المُتَباذِلونَ فی وَلایَتِنا ، المُتَحابّونَ فی مَوَدَّتِنا ، المُتَزاوِرونَ فی إحیاءِ أمرِنا ، الَّذینَ إن غَضِبوا لَم یَظلِموا ، وإن رَضوا لَم یُسرِفوا ، بَرَکَةٌ عَلی مَن جاوَروا ، سِلمٌ لِمَن خالَطوا
امام علی علیه السلام : شیعیان ما، در راه دوستی ما به یکدیگر بذل و بخشش می کنندودر پرتومحبّت ما یکدیگر را دوست می دارندوبرای زنده نگاهداشتن یاد ما به دیدار یکدیگر می شتابند، آنها کسانی هستند که هرگاه خشمگین شوند،ستم روا ندارندوهرگاه خشنود شوند، زیاده روی نکنند. برای همسایگان خود مایه برکت هستند و با هرکه آمیزش یابند، راه آشتی در پیش گیرند.
الکافی : 2 / 236 / 24 عن أبی المقدام عن الإمام الباقر علیه السلام ، وراجع الخصال : 397 / 104 ، صفات الشیعة: 91 / 23 ، تحف العقول : 300 ، مشکاة الأنوار : 6 ، التمحیص : 69 / 168 ، شرح الأخبار : 3 / 504 / 1449 .

حدیث1360

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شیعَتُنا هُمُ العارِفونَ بِاللّه ِ ، العامِلونَ بِأَمرِ اللّه ِ ، أهلُ الفَضائِلِ ، والنّاطِقونَ بِالصَّوابِ ، مَأکولُهُمُ القوتُ ، ومَلبَسُهُمُ الاِقتِصادُ ، ومَشیُهُمُ التَّواضُعُ ... تَحسَبُهُم مَرضی وقَد خولِطوا وما هُم بِذلِکَ ، بَل خامَرَهُم مِن عَظَمَةِ رَبِّهِم وشِدَّةِ سُلطانِهِ ما طاشَت لَهُ قُلوبُهُم وذَهَلَت مِنهُ عُقولُهُم ، فَإِذَا استَقاموا مِن ذلِکَ بادَروا إلَی اللّه ِ بِالأَعمالِ الزَّکِیَّةِ ، لا یَرضَونَ لَهُ بِالقَلیلِ ، ولا یَستَکثِرونَ الجَزیلَ
امام علی علیه السلام : شیعیان ما خداشناسند و به امر الهی عمل می کنند. آنها اهل فضیلت هستند وسخن به درستی گویند. خوراکشان، اندک است وپوشاکشان، میانه روی و رفتارشان به فروتنی است... آنها را بیمار می انگاری و می پنداری که دیوانه اند، در حالی که چنین نیستند و عظمت خدایشان آنها را به بیماری افکنده وشدّت هیبت پروردگار، دلهای آنها را بی پروا و عقلهایشان را پریشان کرده است و هرگاه از این ها فارغ آیند، با انجام اعمال نیکو، به درگاه الهی بشتابند، آنها نه به (عمل) کم راضی اند و نه اعمال زیاد را فراوان می شمارند.
مطالب السؤول : 54 عن نوف البکالیّ .

حدیث1361

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ مِن کَلامِهِ بِالبَصرَةِ حینَ ظَهَرَ عَلَی القَومِ ، بَعدَ حَمدِ اللّه ِ والثَّناءِ عَلَیهِ ـ : أمّا بَعدُ ، فَإِنَّ اللّه َ ذو رَحمَةٍ واسِعَةٍ ، ومَغفِرَةٍ دائِمَةٍ ، وعَفوٍ جَمٍّ ، وعِقابٍ ألیمٍ ، قَضی أنَّ رَحمَتَهُ ومَغفِرَتَهُ وعَفَوهُ لِأَهلِ طاعَتِهِ مِن خَلقِهِ ، وبِرَحمَتِهِ اهتَدَی المُهتَدونَ ، وقَضی أنَّ نَقمَتَهُ وسَطَواتِهِ وعِقابَهُ عَلی أهلِ مَعصِیَتِهِ مِن خَلقِهِ ، وبَعدَ الهُدی والبَیِّناتِ ما ضَلَّ الضّالّونَ . فَما ظَنُّکُم یا أهلَ البَصرَةِ وقَد نَکَثتُم بَیعَتی وظاهَرتُم عَلَیَّ عَدُوّی؟ فَقامَ إلَیهِ رَجُلٌ فَقالَ : نَظُنُّ خَیرًا ، ونَراکَ قَد ظَفِرتَ وقَدَرتَ ، فَإِن عَاقَبتَ فَقَدِ اجتَرَمنا ذلِکَ ، وإن عَفَوتَ فَالعَفوُ أحَبُّ إلَی اللّه ِ ، فَقالَ : قَد عَفَوتُ عَنکُم ، فَإِیّاکُم والفِتنَةَ ، فَإِنَّکُم أوَّلُ الرَّعِیَّةِ نَکَثَ البَیعَةَ وشَقَّ عَصَا هذِهِ الاُمَّةِ .
ثُمَّ جَلَسَ لِلنّاسِ فَبایَعوهُ
امام علی علیه السلام در سخن خود در بصره، هنگام چیرگی بر ایشان، پس از سپاس و ستایش خداوند فرمود: امّا بعد، همانا خداوند، رحمتی گسترده و آمرزشی پیوسته و گذشتی فراوان و کیفری دردناک دارد و حکم کرده است که رحمت و آمرزش و گذشتش برای خلق اوست که اهل طاعتند و در پرتو رحمت او، ره یافتگان ره یافتند و حکم کرده است که انتقام و قدرت و کیفرش برای خلق اوست که اهل سرکشی هستند و دیگر پس از هدایت و دلایل آشکار گمراهان گمراه نشدند. ای اهل بصره! اینک گمان شما چیست که بیعت مرا شکستید و دشمنم را یاری رساندید؟ مردی برخاست و گفت: گمان خیر داریم و تو را می بینیم که چیرگی و توانایی یافته ای، اگر ما را به کیفر رسانی، آن مقتضای جرم ما خواهد بود و اگر درگذری، پس نزد خدا گذشت، محبوبتر است. علی علیه السلامفرمود: از شما درگذشتم، لیکن از فتنه بر کنار باشید که شما نخستین مردمانی هستید که بیعت شکستید و اجتماع امّت را پراکندید. راوی می گوید: آن گاه امام در برابر مردم نشست و آنها با او بیعت کردند.
الإرشاد : 1 / 257 ، وراجع الجمل : 407 عن الحارث بن سریع .

حدیث1362

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما عَبَدتُکَ طَمَعًا فی جَنَّتِکَ، ولا خَوفًا مِن نارِکَ ، ولکِن وَجَدتُکَ أهلاً لِلعِبادَةِ فَعَبَدتُکَ
امام علی علیه السلام : خدایا تو را نه به آز بهشتت پرستیدم و نه از هراس دوزخت، لیکن تو را شایسته پرستش یافتم و پرستیدمت.
عوالی اللآلی : 1/ 404 / 63 ، و : 2 / 11 / 18 ، شرح نهج البلاغة لابن میثم البحرانیّ : 5/361 وفیه: «ما عبدتک خوفًا من عقابک ولا طمعًا فی ثوابک بل ...» ، شرح مائة کلمة لأمیر المؤمنین علیه السلام : 235 .

حدیث1363

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ قَومًا عَبَدُوا اللّه َ رَغبَةً فَتِلکَ عِبادَةُ التُّجّارِ ، وإنَّ قَومًا عَبَدُوا اللّه َ رَهبَةً فَتِلکَ عِبادَةُ العَبیدِ ، وإنَّ قَومًا عَبَدُوا اللّه َ شُکرًا فَتِلکَ عِبادَةُ الأَحرارِ
امام علی علیه السلام : جماعتی خدا را از سر امید پرستیدند که این پرستش بازرگانان است و جماعتی از سرِ ترس که این پرستش بردگان است و جماعتی او را از سرِ سپاس پرستیدند که این، پرستش آزادگان است.
نهج البلاغة : الحکمة 237 ، تحف العقول : 246 عن الإمام الحسین علیه السلام وزاد فی آخره «وهی أفضل العبادة»، تاریخ دمشق «ترجمة الإمام زین العابدین علیه السلام» : 111 / 141 ، حلیة الأولیاء : 3 / 134 کلاهما عن إبراهیم العلویّ عن الإمام الصادق عن أبیه عن الإمام زین العابدین علیهم السلام .

حدیث1364

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ فاطِمَةَ علیهاالسلام أتَتِ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله تَسأَلُهُ خادِمًا ، فَقالَ : ألا اُخبِرُکِ ما هُوَ خَیرٌ لَکِ مِنهُ ؟ تُسَبِّحینَ اللّه َ عِندَ مَنامِکِ ثَلاثًا وثَلاثینَ ، وتَحمَدینَ اللّه َ ثَلاثًا وثَلاثینَ ، وتُکَبِّرینَ اللّه َ أربَعًا وثَلاثینَ . فَما تَرکتُها بَعدُ ، قیلَ : ولا لَیلَةَ صِفّینَ ؟ قالَ : ولا لَیلَةَ صِفّینَ
امام علی علیه السلام: فاطمه علیهاالسلام نزد پیامبر صلی الله علیه و آله رفت تا از او خدمتکاری بخواهد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: آیا آن چه را برای تو بهتر است، به آگاهی تو برسانم؟ هنگام خوابیدن، سی و سه بار «سبحان اللّه » بگو و سی و سه بار «الحمدللّه » بگو و سی و چهار بار «اللّه اکبر». من هنوز آن را ترک نکرده ام. پرسیدند: حتّی در شب صفّین. فرمود: حتّی در شب صفّین.
صحیح البخاریّ : 5 / 2051 / 5047 ، صحیح مسلم : 4 / 2091 / 2727 ، مسند الحمیدیّ : 1/24/43، تاریخ بغداد : 3 / 24 کلّها عن عبدالرحمن بن أبی لیلی ، مسند ابن حنبل : 1/322/1312 عن ابن أعبد .

حدیث1365

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ إنَّهُ کانَ یَوما فی حَربِ صِفّینَ مُشتَغِلاً بِالحَربِ والقِتالِ وهُوَ مَعَ ذلِکَ بَینَ الصَّفَّینِ یَرقُبُ الشَّمسَ، فَقالَ لَهُ ابنُ عَبّاسٍ : یا أمیرَالمُؤمِنینَ ما هذَا الفِعلُ ؟ ـ : أنظُرُ إلَی الزَّوالِ حَتّی نُصَلِّیَ ، فَقالَ لَهُ ابنُ عَبّاسٍ : وهَل هذا
وَقتُ صَلاةٍ ؟! إنَّ عِندَنا لَشُغلاً بِالقِتالِ عَنِ الصَّلاةِ ! فَقالَ علیه السلام : عَلی ما نُقاتِلُهُم ؟! إنَّما نُقاتِلُهُم عَلَی الصَّلاةِ
امام علی علیه السلام در جنگ صفّین که به جنگ و نبرد مشغول بود، در میانه جنگ خورشید را هم زیر نظر داشت. ابن عبّاس به او عرض کرد: یا امیر المؤمنین! چه می کنی؟ حضرت علیه السلام فرمود: می نگرم که چه هنگام، زوال
ظهر می شود تا
نماز بگزاریم. ابن عبّاس به حضرت علیه السلام عرض کرد: آیا حالا وقت نماز است؟! جنگ، ما را از نماز باز داشته است. حضرت علیه السلام فرمود: ما چرا با آنها می جنگیم؟! ستیز ما با آنها فقط بر سر نماز است.
إرشاد القلوب : 217 .

حدیث1366

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما تَرَکتُ صَلاةَ اللَّیلِ مُنذُ سَمِعتُ قَولَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله : صَلاةُ اللَّیلِ نورٌ . فَقالَ ابنُ الکَوّاءِ : ولا لَیلَةَ الهَریرِ ؟ قالَ : ولا لَیلَةَ الهَریرِ
امام علی علیه السلام: از هنگامی که این سخن پیامبر صلی الله علیه و آله را شنیدم: «نماز شب، نور است» دیگر آن را ترک نکردم. ابن کوّاء گفت: حتّی در شب هریر، امام علیه السلامفرمود: حتّی در شب هریر.
المناقب لابن شهرآشوب : 2 / 123 .

حدیث1367

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
حُبِّبَ إلَیَّ الصَّومُ بِالصَّیفِ
امام علی علیه السلام: روزه در تابستان، نزد من محبوب است.
مستدرک الوسائل : 7 / 505 / 8758 نقلاً عن لبّ اللباب للراوندیّ .

حدیث1368

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
جُعتُ مَرَّةً بِالمَدینَةِ جوعًا شَدیدًا ، فَخَرَجتُ أطلُبُ العَمَلَ فی عَوالِی المَدینَةِ ، فَإِذا أنَا بِامرَأَةٍ قَد جَمَعَت مَدَرًا ، فَظَنَنتُها تُریدُ بَلَّهُ ، فَأَتَیتُها فَقاطَعتُها کُلَّ ذَنوبٍ
امام علی علیه السلام: یک بار در مدینه به شدّت گرسنه شدم، برای پیدا کردن کاری، به بخشهای بالای مدینه رفتم، ناگاه زنی را دیدم که کلوخ جمع کرد، فهمیدم که می خواهد آنها را خیس کند. نزد آن زن رفتم و با او توافق کردم که برای آوردن هر دلو آب، یک خرما بگیرم، شانزده دلو پُر، آب آوردم تا دستانم تاول زد، آن گاه آبی آوردم و بر دستم ریختم و نزد آن زن رفتم و گفتم: [ببین ]کف دستانم چنین شد و زن برای من شانزده خرما شمرد. من نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدم و او را آگاه گردانیدم و حضرت صلی الله علیه و آله هم از آن خرما با من خورد.
الذَّنوب : الدَّلْو الملأی ماءً . (الصحاح : 1 / 129) .

حدیث1369

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی صِفَةِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ـ : أجوَدُ النّاسِ کَفّاً، وأشرَحُهُم صَدرًا ، وأصدَقُ النّاسِ لَهجَةً، وألیَنُهُم عَریکَةً، وأکرَمُهُم عِشرَةً . مَن رَآهُ بَدیهَةً هابَهُ، ومَن خالَطَهُ مَعرِفَةً أحَبَّهُ
امام علی علیه السلام در توصیف پیامبر صلی الله علیه و آله : پیامبر صلی الله علیه و آله ، بخشنده ترین، باظرفیت ترین، راستگوترین، نرمخوترین و خوش مشرب ترین مردم بود . هر کس در آغاز او را می دید، از او می هراسید و چون با او حشر و نشر می یافت، محبّت حضرت صلی الله علیه و آله به دل او رسوخ می کرد.
سنن الترمذیّ : 5 / 599 / 3638 عن إبراهیم بن محمّد من وَلَدِ علیّ بن أبی طالب علیه السلام .

حدیث1370

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ اللّه َ کَریمٌ حَلیمٌ عَظیمٌ رَحیمٌ ، دَلَّنا عَلی أخلاقِهِ وأمَرَنا بِالأَخذِ بِها وحَمَلَ النّاسَ عَلَیها ، فَقَد أدَّیناها غَیرَ مُتَخَلِّفینَ ، وأرسَلناها غَیرَ مُنافِقینَ ، وصَدَّقناها غَیرَ مُکَذِّبینَ ، وقَبِلناها غَیرَ مُرتابینَ
امام علی علیه السلام: خداوند، بخشنده است و شکیبا و بزرگ و مهربان و ما را به اخلاق خود هدایت کرده است و دستور داده آنها را فراستانیم و مردم را به [ستاندن ]آن وا داشته است. ما بدون کوتاهی و کاستی آنها را ادا کرده ایم و بی هیچ نفاقی، آنها را جاری ساخته ایم و بدون دروغ گویی، آنها را تصدیق کرده ایم و بی هیچ تردیدی، آنها را پذیرفته ایم.
تحف العقول : 175 ، بشارة المصطفی : 29 کلاهما عن کمیل .

حدیث1371

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کانَ رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله مُکَفَّرًا لا یُشکَرُ مَعروفُهُ
امام علی علیه السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ناسپاسی می شد و از کار نیکش سپاسگزاری
نمی شد، احسان حضرت صلی الله علیه و آله هم قریشی را فرا می گرفت و هم عرب و هم عجم را و چه کسی کار نیکش و احسانش برای این مردم، بیش از رسول خدا صلی الله علیه و آله بود؟! ما اهل بیت نیز ناسپاسی می شویم و از ما تشکّر نمی کنند و مؤمنان برگزیده ناسپاسی می شوند و احسانشان سپاسگزاری نمی شود.
فی المصدر «معروف» والصحیح ما فی المتن .

حدیث1372

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنّا أهلُ بَیتٍ اُمِرنا أن نُطعِمَ الطَّعامَ، ونُؤَدِّیَ فِی النّاسِ البائِنَةَ ، ونُصَلِّیَ إذا نامَ النّاسُ
امام علی علیه السلام: ما خاندانی هستیم که فرمان یافته ایم، خوراک اطعام کنیم و به مردم عطایا و صله دهیم و هنگامی که مردم خوابند، نماز بگزاریم.
الکافی : 4 / 50 / 4 عن جابر عن الإمام الباقر علیه السلام .

حدیث1373

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَعاشِرَ شیعَتِی ، اِصبِروا عَلی عَمَلٍ لا غِنیً بِکُم عَن ثَوابِهِ ، وَاصبِروا عَن عَمَلٍ لا صَبرَ لَکُم عَلی عِقابِهِ ، إنّا وَجَدنَا الصَّبرَ عَلی طاعَةِ اللّه ِ أهوَنَ مِنَ الصَّبرِ عَلی عَذابِ اللّه ِ عَزَّوجَلَّ . اِعلَموا أنَّکُم فی أجَلٍ مَحدودٍ وأمَلٍ مَمدودٍ ونَفَسٍ مَعدودٍ ، ولابُدَّ لِلأَجَلِ أن یَتَناهی ولِلأَمَلِ أن یُطوی ولِلنَّفَسِ أن یُحصی . ثُمَّ دَمَعَت عَیناهُ وقَرَأ: «وإنَّ عَلَیکُم لَحافِظینَ * کِرامًا کاتِبینَ * یَعلَمونَ ما تَفعَلونَ
امام علی علیه السلام: ای گروه شیعیان من! برکاری که از پاداش آن بی نیاز نیستید، شکیبا باشید و در ترک کاری که تاب کیفرش را ندارید، پایداری ورزید، (زیرا) ما شکیبایی بر طاعت خدا را، آسانتر از شکیبایی بر عذاب خدای عز و جلیافته ایم. بدانید که شما عمری محدود و آرزویی دراز و نَفَسی شماره شده دارید و لاجرم عمر به سرآید و بساط آرزو درهم پیچیده شود و نَفَسها به شماره افتد. حضرت سپس اشک ریخت و این آیه را خواند: «همانا بر شما نگهبانانی گماشته شده اند. [فرشتگان] بزرگواری که نویسندگان [اعمال شما ]هستند. آن چه را می کنید، می دانند» .
الانفطار : 10 ـ 12 .

حدیث1374

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی وَصِیَّتِهِ لِبَنیهِ عِندَ احتِضارِهِ ـ : یا بَنِیَّ ، عاشِرُوا النّاسَ عِشرَةً إن غِبتُم حَنُّوا إلَیکُم ، وإن فُقِدتُم بَکَوا عَلَیکُم
امام علی علیه السلام ـ در وصیت به فرزندان خود، هنگام احتضار ـ : فرزندان من! با مردم چنان معاشرت کنید که هرگاه غایب شدید، مشتاق دیدار شما باشند و هرگاه از دست رفتید، بر شما بگریند.
أعلام الدین : 215 ، تنبیه الخواطر : 2 / 75 .

حدیث1375

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِبذِل لِأَخیکَ دَمَکَ ومالَکَ ، ولِعَدُوِّکَ عَدلَکَ وإنصافَکَ ، ولِلعامَّةِ بِشرَکَ وإحسانَکَ
امام علی علیه السلام : جان و مالت را، نثار برادرت کن و دادگری و انصافت را، به دشمنت و خوشرویی و احسانت را، به عموم مردم.
تحف العقول : 212 .

حدیث1376

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِبذِلِ لِصَدیقِکَ نُصحَکَ، ولِمَعارِفِکَ مَعونَتَکَ، ولِکافَّةِ النّاسِ بِشرَکَ
امام علی علیه السلام : خیرخواهی [و اخلاص] خود را، نثار دوستت کن و یاریت را، نثار آشنایانت و خوشرویی ات را، به همه مردم ارزانی دار.
غرر الحکم : 2466 .

حدیث1377

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ عِندَ وَداعِ جَماعَةٍ مِن شیعَتِهِ أتَوهُ مِنَ الکوفَةِ ـ : اُوصیکُم بِتَقوَی اللّه ِ ، وَالعَمَلِ بِطاعَتِهِ ، وَاجتِنابِ مَعاصیهِ ، وأداءِ الأَمانَةِ لِمَنِ ائتَمَنَکُم ، وحُسنِ الصَّحابَةِ لِمَن صَحِبتُمُوهُ ، وأن تَکونوا لَنا دُعاةً صامِتینَ . فَقالوا : یَا بنَ رَسولِ اللّه ِ ، وکَیفَ نَدعوا إلَیکُم ونَحنُ صُموتٌ ؟ قالَ : تَعمَلونَ ما أمَرناکُم بِهِ
مِنَ العَمَلِ بِطاعَةِ اللّه ِ ، وتَتَناهَونَ عَمّا نَهَیناکُم عَنهُ مِنِ ارتِکابِ مَحارِمِ اللّه ِ، وتُعامِلونَ النّاسَ بِالصِّدقِ وَالعَدلِ ، وتُؤَدّونَ الأَمانَةَ ، وتَأمُرونَ بِالمَعروفِ ، وتَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ ، ولا یَطَّلِعُ النّاسُ مِنکُم إلاّ عَلی خَیرٍ ، فَإِذا رَأَوا ما أنتُم عَلَیهِ قالوا: هؤُلاءِ الفُلانِیَةُ، رَحِمَ اللّه ُ فُلانًا ، ما کانَ أحسَنَ ما یُؤَدِّبُ أصحابَهُ، وعَلِموا فَضلَ ما کانَ عِندَنا ، فَسارَعوا إلَیهِ . أشهَدُ عَلی أبی مُحَمَّدِ بنِ عَلِیٍّ رِضوانُ اللّه ِ عَلَیهِ ورَحمَتُهُ وبَرَکاتُهُ ، لَقَد سَمِعتُهُ یَقولُ : کانَ أولِیاؤُنا وشیعَتُنا فیما مَضی خَیرُ مَن کانوا فیهِ ، إن کانَ إمامُ مَسجِدٍ فِی الحَیِّ کانَ مِنهُم ، وإن کانَ مُؤَذِّنٌ فِی القَبیلَةِ کانَ مِنهُم ، وإن کان صاحِبُ وَدیعَةٍ کانَ مِنهُم ، وإن کانَ صاحِبُ أمانَةٍ کانَ مِنهُم ، وإن کانَ عالِمٌ مِنَ النّاسِ یَقصُدونَهُ لِدینِهِم ومَصالِحِ اُمورِهِم کانَ مِنهُم، فَکونوا أنتُم کَذلِکَ، حَبِّبونا إلَی النّاسِ، ولاتُبَغِّضونا إلَیهِم
امام علی علیه السلام : هنگام خداحافظی با گروهی از شیعیان خود که از کوفه نزد وی آمده بودند ـ : شما را سفارش می کنم به پروا داشتن از خدا و به کار بستن فرمان او و دوری از نافرمانیش و باز گرداندن امانت به کسی که به شما امانتی سپرده است و حسن معاشرت با کسی که با او همنشینی می کنید واین که برای ما دعوتگرانی
خاموش باشید. عرض کردند: یابن رسول اللّه ! چگونه با خاموشی به سوی شما دعوت کنیم؟ فرمود: این که به طاعت خدا که ما شما را بدان فرمان داده ایم، عمل کنید و از ارتکاب حرامهای خدا که ما شما را از آن باز داشته ایم، باز ایستید و با مردم به راستی و دادگری رفتار کنید و امانت را ادا کنید و به خوبیها فرا خوانید و از زشتیها باز دارید و مردم جز خوبی، چیزی از شما نبینند؛ زیرا هر گاه این صفات را در شما بیابند، گویند: اینان فلانیها هستند، خدا رحمت کند فلان را، چه نیکو یاران خود را تربیت کرده است. وبه ارزش آن چه ما داریم پی می برند و در نتیجه به سوی ما بشتابند. گواهی می دهم که شنیدم، پدرم محمّد بن علی ـ رضوان و رحمت و برکات خداوند بر او باد ـ می فرمود: دوستان و شیعیان ما در گذشته بهترین افراد جامعه خود بودند، اگر در میان تیره ای، پیشنماز مسجدی بود، از آنها بود، اگر در قبیله ای، مؤذنی بود، از آنان بود، اگر کسی بود که به او ودیعه ای می سپردند، از آنان بود، اگر امانت داری بود، از آنان بود، اگر عالمی بود که مردم، در مسائل دینی و مصلحت امور خود به او مراجعه می کردند، از آنان بود، پس شما نیز چنین باشید، ما را محبوب مردم گردانید و ما را نزد آنان، منفور نگردانید.
دعائم الإسلام : 1 / 56 .

حدیث1378

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أما وَالَّذی فَلَقَ الحَبَّةَ وَبَرَأَ النَّسَمَةَ ، لَولا حُضورُ الحاضِرِ وقِیامُ الحُجَّةِ بِوُجودِ النّاصِرِ وما أخَذَ اللّه ُ عَلَی العُلَماءِ أن لا یُقارّوا عَلی کِظَّةِ ظالِمٍ ولا سَغَبِ مَظلومٍ لَأَلقَیتُ حَبلَها عَلی غارِبِها ، ولَسَقَیتُ آخِرَها بِکَأسِ أوَّلِها ، ولَأَلفَیتُم دُنیاکُم هذِهِ أزهَدَ عِندی مِن عَفطَةِ عَنزٍ
امام علی علیه السلام: هان! سوگند به آن کسی که دانه را شکافت و خلایق را آفرید، اگر حضور مردم نبود و این که با وجود یار و یاور، حجّت تمام است و اگر خدا از عالمان، پیمان نگرفته بود که در برابر شکمبارگی ستمگر و گرسنگی ستمدیده، آرام نگیرند، بی گمان، افسار آن [اشتر خلافت] را بر گردنش می انداختم (و رهایش می ساختم) و در پایان، آن را با همان جامی آب می دادم که در آغاز دادم و هر آینه می دیدید که این دنیای شما در نظرمن از باد معده (یا آب بینی) بزی هم پست تر است.
نهج البلاغة : الخطبة 3 .

حدیث1379

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی بَیانِ صِفاتِ المُتَّقینَ وصِفاتِ الفُسّاقِ ، وَالتَّنبیهِ إلی مَکانِ العِترَةِ الطَّیِّبَةِ وَالظَّنِّ الخاطِئِ لِبَعضِ النّاسِ ـ : عِبادَ اللّه ِ ، إنَّ مِن أحَبِّ عِبادِ اللّه ِ إلَیهِ عَبدًا أعانَهُ اللّه ُ عَلی نَفسِهِ ، فَاستَشعَرَ الحُزنَ وتَجَلبَبَ الخَوفَ ، فَزَهَرَ مِصباحُ الهُدی فی قَلبِهِ ، وأعَدَّ القِری لِیَومِهِ النّازِلِ بِهِ ... فَهُوَ مِن مَعادِنِ دینِهِ وأوتادِ أرضِهِ . قَد ألزَمَ نَفسَهُ العَدل ، فَکانَ أوَّلَ عَدلِهِ نَفیُ الهَوی عَن نَفسِهِ ، یَصِفُ الحَقَّ ویَعمَلُ بِهِ ، لا یَدَعُ لِلخَیرِ غایَةً إلاّ أمَّها ، ولا مَظِنَّةً إلاّ قَصَدَها ، قَد أمکَنَ الکِتابَ مِن زِمامِهِ ، فَهُوَ قائِدُهُ وإمامُهُ ، یَحُلُّ حَیثُ حَلَّ ثِقَلُهُ ، ویَنزِلُ حَیثُ کانَ مَنزِلُهُ .
وآخَرُ قَد تَسَمّی عالِمًا ولَیسَ بِهِ ، فَاقتَبَسَ جَهائِلَ مِن جُهّالٍ ، وأضالیلَ مِن ضُلاّلٍ، ونَصَبَ لِلنّاسِ أشراکًا مِن حَبائِلِ غُرورٍ ، وقَولِ زورٍ، قَد حَمَلَ الکِتابَ عَلی آرائِهِ ، وعَطَفَ الحَقَّ عَلی أهوائِهِ ، یُؤمِنُ النّاسَ مِنَ العَظائِمِ ، ویُهَوِّنُ کَبیرَ الجَرائِمِ ، یَقولُ : أقِفُ عِندَ الشُّبُهاتِ وفیها وَقَعَ ، ویَقولُ : أعتَزِلُ البِدَعَ وبَینَهَا اضطَجَعَ ، فَالصّورَةُ صورَةُ إنسانٍ ، وَالقَلبُ قَلبُ حَیَوانٍ ، لا یَعرِفُ بابَ الهُدی فَیَتَّبِعَهُ، ولا بابَ العَمی فَیَصُدَّ عَنهُ، وذلِکَ مَیِّتُ الأَحیاءِ .
فَأَینَ تَذهَبونَ ؟! وأنّی تُؤفَکونَ ؟! وَالأَعلامُ قائِمَةٌ ، وَالآیاتُ واضِحَةٌ، وَالمَنارُ مَنصوبَةٌ ، فَأَینَ یُتاهُ بِکُم ؟! وکَیفَ تَعمَهونَ وبَینَکُم عِترَةُ نَبِیِّکُم وهُم أزِمَّةُ الحَقِّ ، وأعلامُ الدّینِ ، وألسِنَةُ الصِّدقِ ؟! فَأَنزِلوهُم بِأَحسَنِ مَنازِلِ القُرآنِ ، ورِدُوهُم وُرودَ الهِیمِ العِطاشِ .
أیُّهَا النّاسُ ، خُذوها عَن خاتَمِ النَّبِیّینَ صلی الله علیه و آله : إنَّهُ یَموتُ مَن ماتَ مِنّا ولَیسَ بَمَیِّتٍ، ویَبلی مَن بَلِیَ مِنّا ولَیسَ بِبالٍ، فَلا تَقولوا بِما لا تَعرِفونَ ، فَإِنَّ أکثَرَ الحَقِّ فیما تُنکِرونَ ، وَاعذِروا مَن لا حُجَّةَ لَکُم عَلَیهِ وهُوَ أنَا . ألَم أعمَل فیکُم بِالثَّقَلِ الأَکبَرِ وأترُک فیکُمُ الثَّقَلَ الأَصغَرَ ؟! قَد رَکَزتُ فیکُم رایَةَ الإِیمانِ ، ووَقَفتُکُم عَلی حُدودِ الحَلالِ وَالحَرامِ ، وألبَستُکُمُ العافِیَةَ مِن عَدلی ، وفَرَشتُکُمُ المَعروفَ مِن قَولی وفِعلی ، وأرَیتُکُم کَرائِمَ الأَخلاقِ مِن نَفسی ، فَلا تَستَعمِلُوا الرَّأیَ فیما لا یُدرِکُ قَعرَهُ البَصَرُ ، ولا تَتَغَلغَلُ إلَیهِ الفِکَرُ
امام علی علیه السلام: در شرح ویژگیهای پرهیزگاران و صفات نابکاران و توجه دادن به منزلت اهل بیت پاک و گمان نادرست برخی مردم ـ : بندگان خدا، همانا یکی از محبوبترین بندگان خدا نزد او، بنده ای است که خداوند او را در برابر نفسش یاری رسانده است و از این رو، اندوه را جامه زیرین خود ساخته است و ترس [از خدا و معاد]را بالاپوش خویش. چراغ هدایت در دلش فروزان است وبرای روز مرگ خود، توشه ای فراهم ساخته است... او یکی از کان های دین او و کوههای زمین اوست، خود را با عدالت پیوند زده و آغاز عدالت او، دور ساختن هوای نفس خویش است، حقّ می گوید و بدان عمل می کند، هیچ کار نیکی نمی یابد، مگر این که قصد آن می کند و در هر چیزی سودی بیابد، آهنگ آن می نماید، عنان خویش را به کتاب خدا سپرده است و آن جلودار و پیشوای اوست، هر کجا باراندازد او نیز بار می اندازد و هرجا
منزل کند او نیز منزل کند.

دیگری بنده ای است که خود را دانشمند می نامد، در حالی که چنین نیست، بلکه مشتی نادانی و گمراهی از عده ای نادان و گمراه به چنگ آورده و دامهایی از فریب و سخن دروغین، بر سر راه مردم، گسترانیده است، کتاب خدا را بر حسب اندیشه های خود ، توجیه می کند و حقّ و حقیقت را به خواهشهای خویش متمایل می گرداند، مردم را از خطرها[ی قیامت ]آسوده خاطر می گرداند و گناهان بزرگ را کوچک جلوه می دهد؛ می گوید: به هنگام رو به رو شدن با شبهات درنگ می کنم، حال آن که در دام آنها گرفتار آمده است؛ می گوید: از بدعتها کناره می گیرم، در حالی که میان آنها غنوده است؛ چهره [او] چهره انسان است، اما دلش، دل حیوان، نه راه راست را می شناسد، تا آن را بپوید و نه بیراهه را، تا از آن باز دارد، این است آن مرده در میان زندگان.

پس، به کجامی روید؟! وبه کدام سو از حق منحرفتان می کند؟! علامتها، برپاست و نشانه ها، آشکار و مناره ها بر افراشته، پس این سرگردانی تا چند؟! چرا سرگشته اید، با آن که خاندان پیامبرتان در میان شماست؟! که زمامداران حقّ و حقیقت اند و نشانه های دین و زبانهای راستی؟! پس آنان را همچون قرآن، حرمت نهید و فرمان برید و از چشمه فیض ایشان، چونان اشتران تشنه ای که بر گرد آب فراهم می آیند، سیراب شوید.

ای مردم! این سخن را از خاتم پیامبران صلی الله علیه و آله فرا گیرید که فرمود: آن که از ما می میرد، به ظاهر مرده است لیک در حقیقت، نمرده است و آن که از ما پوسیده شود، به ظاهر پوسیده شود اما در حقیقت، نپوسد. پس چیزی را که نمی دانید، نگویید؛ زیرا بیشتر حقّ و حقیقت، در چیزی است که انکار می کنید و معذور دارید کسی که شما را بر او حجّتی نیست و آن کس منم. آیا من در میان شما ثقل اکبر (قرآن) را به کار نبستم؟! من پرچم ایمان را، در میان شما بر زمین فرو کردم و شما را با مرزهای حلال و حرام آشنا ساختم و از عدالت خویش، جامه عافیت بر قامت شما پوشاندم و بساط معروف را با گفتار و کردارم در میان شما گسترانیدم و خویهای والا را با رفتار و منش خویش به شما نمایاندم، پس در آن چه که بصیرت به ژرفایش نمی رسد و اندیشه را بدان راه نیست، رأی واندیشه خود را به کار نزنید.
نهج البلاغة : الخطبة 87 .

حدیث1380

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الإمام علیّ علیه السلام : لَنا حَقٌّ ، فَإِن اُعطیناهُ ، وإلاّ رَکِبنا أعجازَ الإِبِلِ وإن طالَ السُّری .
امام علی علیه السلام: ما را حقّی است، اگر داده شدیم [چه بهتر] و گرنه بر دنباله اشتر می نشینیم [تن به سختی ها می دهیم]، هر اندازه هم [این ]سفر شبانه [حقّ کشی ]به درازا کشد.

حدیث1381

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
علیه السلام : مَن ماتَ عَلی فِراشِهِ وهُوَ عَلی مَعرِفَةِ حَقِّ رَبِّهِ ورَسولِهِ وحَقِّ أهلِ بَیتِهِ ماتَ شَهیدًا ، ووَقَعَ أجرُهُ عَلَی اللّه ِ سُبحانَهُ ، وَاستَوجَبَ ثَوابَ ما نَوی مِن صالِحِ عَمَلِهِ ، وقامَت نِیَّتُهُ مَقامَ إصلاتِهِ سَیفَهُ ، فَإِنَّ لِکُلِّ شَیءٍ أجَلاً لا یَعدوهُ
امام علی علیه السلام: هرکس در بستر خود بمیرد در حالی که حقّ پروردگار خویش و رسول او و حقّ خاندان رسول او را شناخته باشد شهید مرده است و مزدش با خدای سبحان است و مستوجب ثواب کردار شایسته ای باشد که نیّت انجام آن را داشته است و نیّت او به جای شمشیر کشیدنش باشد؛ زیرا هر چیزی را عمری و سررسیدی است که از آن فراتر نمی رود.
غررالحکم : 9061 .

حدیث1382

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی وَصِیَّتِهِ ـ : اللّه َ اللّه َ فی ذُرِّیَّةِ نَبِیِّکُم ، فَلا یُظلَمُنَّ بِحَضرَتِکُم وبَینَ ظَهرانَیکُم وأنتُم تَقدِرونَ عَلَی الدَّفعِ عَنهُم
امام علی علیه السلام ـ در وصیتش ـ : خدا را، خدا را در حقّ فرزندان پیامبرتان؛ مبادا در حضور شما و در میان شما به آنان ستمی رود در حالی که شما می توانید آن ستم را از ایشان دور کنید.
الکافی : 7 / 52 / 7 عن عبدالرحمن بن الحجّاج عن الإمام الکاظم علیه السلام ، التهذیب : 9 / 177 / 714 عن جابر عن الإمام الباقر علیه السلاموأبان رفعه إلی سُلیم بن قیس ، الفقیه : 4 / 191 / 5433 عن سُلیم بن قیس ، تحف العقول : 198 وفیه «المنع» بدل «الدفع» ، کتاب سلیم بن قیس : 2 / 926 وفیها «فلا یظلمنّ بین أظهرکم» .

حدیث1383

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ لَمّا وَلّی مُحَمَّدَ بنَ أبی بَکرٍ مِصرَ ـ : یا عِبادَ اللّه ِ ، إنِ اتَّقَیتُم وحَفِظتُم نَبِیَّکُم فی أهلِ بَیتِهِ فَقَد عَبَدتُموهُ بِأَفضَلِ ما عُبِدَ ، وذَکَرتُموهُ بِأَفضَلِ ما ذُکِرَ ، وشَکَرتُموهُ بِأَفضَلِ ما شُکِرَ، وأخَذتُم بِأَفضَلِ الصَّبرِ والشُّکرِ، وَاجتَهَدتُم
أفضَلَ الاِجتِهادِ ، وإن کانَ غَیرُکُم أطوَلَ مِنکُم صَلاةً ، وأکثَرَ مِنکُم صِیامًا ، فَأَنتُم أتقی للّه ِِ مِنهُ وأنصَحَ لاُِولِی الأَمرِ
امام علی علیه السلام ـ هنگامی که محمّدبن ابی بکر را استاندار مصر کرد ـ : ای بندگان خدا، اگر پرهیزگار باشید و اهل بیت پیامبرتان را پاسداری کنید بی گمان خداوند را به بهترین وجه عبادت کرده اید و به نیکوترین شکل یادش نموده اید و به برترین وجه سپاسش گفته اید و به عالیترین نوع شکیبایی و
شکرگزاری دست یافته اید و برترین کوشش [در عبادت] را به عمل آورده اید، هرچند دیگران نمازشان را طولانی تر از شما به جای آورند و بیشتر از شما روزه بگیرند؛ چرا که [در این صورت] شما از آنان خدا پرواترید و نسبت به زمامداران، خیرخواه تر.
أمالی الطوسیّ : 27 / 31 عن أبی إسحاق الهمدانیّ .

حدیث1384

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَیکُم بِحُبِّ آلِ نَبِیِّکُم ، فَإِنَّهُ حَقُّ اللّه ِ عَلَیکُم وَالموجِبُ عَلَی اللّه ِ حَقَّکُم ، ألا تَرَونَ إلی قَولِ اللّه ِ تَعالی : «قُل لا أسأَلُکُم عَلَیهِ أجرًا إلاَّ المَوَدَّةَ فِی القُربی
امام علی علیه السلام: بر شما باد دوست داشتن خاندان پیامبرتان؛ زیرا که آن حقّ خداست بر گردن شما و موجب حقّ شما بر خدا می شود. آیا نمی بینید این سخن خدای متعال را که: «بگو: من در ازای این از شما مزدی نمی خواهم مگر دوستی با خویشاوندانم».
غرر الحکم : 6169 .

حدیث1385

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
العُروَةُ الوُثقی المَوَدَّةُ لاِلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله
امام علی علیه السلام: آن دستگیره محکم [عروة الوثقی]، دوستی آل محمّد صلی الله علیه و آله است.
ینابیع المودّة : 1 / 331 / 2 عن حصین بن مخارق عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام .

حدیث1386

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قالَ لی رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله : یا عَلِیُّ ، . . . أنتُم حُجَّةُ اللّه ِ عَلی خَلقِهِ وَالعُروَةُ الوُثقی ، مَن تَمَسَّکَ بِهَا اهتَدی ، ومَن تَرَکَها ضَلَّ
امام علی علیه السلام: رسول خدا صلی الله علیه و آله به من فرمود: ای علی،... شما حجّت خدا بر خلق او و آن دستگیره محکم هستید که هرکس بدان چنگ زند هدایت شود و هرکه رهایش کند گمراه گردد.
أمالی المفید : 110 / 9 عن أبی جعفر محمّد بن عبد اللّه بن علیّ بن الحسین بن زید بن علیّ بن الحسین عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم السلام .

حدیث1387

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن تَمَسَّکَ بِنا لَحِقَ ، مَن تَخَلَّفَ عَنّا غَرِقَ
امام علی علیه السلام: هرکه به ما چنگ زند به ساحل نجات رسد و هر که رهایمان کند غرق شود.
أمالی الطوسیّ : 654 / 1354 ، المناقب لابن شهرآشوب : 4 / 206 ، کمال الدین : 206 / 20 وفیه «تأخّر» بدل «تخلّف» کلّها عن خیثمة الجعفیّ عن الإمام الباقر علیه السلام ، تحف العقول : 116 ، غرر الحکم : 7891 ، 7892 وفیهما «محق» بدل «غرق» .

حدیث1388

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أینَ تَذهَبونَ وأنّی تُؤفَکونَ ، وَالأَعلامُ قائِمَةٌ ، وَالآیاتُ واضِحَةٌ ، وَالمَنارُ مَنصوبَةٌ ؟! فَأَینَ یُتاهُ بِکُم ؟! وکَیفَ تَعمَهونَ وبَینَکُم عِترَةُ نَبِیِّکُم ، وهُم أزِمَّةُ الحَقِّ ، وأعلامُ الدّینِ ، وألسِنَةُ الصِّدقِ ؟! فَأَنزِلوهُم بِأَحسَنِ مَنازِلِ القُرآنِ ، ورِدوهُم وُرودَ الهیمِ العِطاشِ
امام علی علیه السلام : به کجا می روید و به کدامین سو منحرفتان می کنند، در حالی که علامتها برپاست و نشانه ها آشکار ست و منازه ها بر افراشته است؟! از چه رو این چنین سرگشته و گمراهید با این که عترت پیامبرتان که زمامداران حقند و نشانه های دین و زبانهای راستی در میان شما هستند؟! پس، آنان را همچون قرآن حرمت نهید و فرمان برید و به سرچشمه فیض آنان درآیید آن گونه که اشتران تشنه کام به آبشخور هجوم می برند.
نهج البلاغة : الخطبة 87 .

حدیث1389

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَلَیکُم بِتَقوَی اللّه ِ وطاعَةِ مَن أطاعَ اللّه َ مِن أهلِ بَیتِ نَبِیِّکُم ، الَّذینَ هُم أولی بِطاعَتِکُم فیما أطاعُوا اللّه َ فیهِ مِنَ المُنتَحِلینَ المُدَّعینَ المُقابِلینَ إلَینا ، یَتَفَضَّلونَ بِفَضلِنا ویُجاحِدونّا أمرَنا ، ویُنازِعونّا حَقَّنا ویُدافِعونّا عَنهُ ، فَقَد ذاقوا وَبالَ مَا اجتَرَحوا ، فَسَوفَ یَلقَون غَیًّا
امام علی علیه السلام: بر شما باد به تقوای الهی و فرمانبری از کسی که از خدا فرمان می برد، یعنی اهل بیت پیامبرتان، همانان که به دلیل اطاعتشان از خدا سزاوارترند که فرمانشان برید تا از کسانی که به دروغ خود را به حقّ منتسب می کنند و دم از آن می زنند و رو در روی ما ایستاده اند ؛ فضایل ما را به خود می بندند و همانها را در حقّ ما انکار می کنند، بر سر غصب حقّ ما، با ما می ستیزند و ما را از آن کنار می زنند؛ البته اینان کیفر آن چه را مرتکب شدند چشیدند و به زودی (در آخرت) به کیفر این تبهکاری خود خواهند رسید.
وقعة صفّین : 4 ، الإرشاد : 1 / 359 وفیه «القائلین : إلینا» کما فی بعض نسخ وقعة صفّین ، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید : 3 / 1030 نقلاً عن وقعة صفّین وفیه «المستحلّین» بدل «المنتحلین» و «یجاحدوننا» بدل «یجاحدونا» وکذلک الفعلین الأخیرین ، وفی هامش وقعة صفّین حذف نون الرفع لغیر ناصب أو جازم ، وهی لغة صحیحة .

حدیث1390

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اُنظُروا أهلَ بَیتِ نَبِیِّکُم ، فَالزَموا سَمتَهُم ، وَاتَّبِعوا أثَرَهُم ، فَلَن یُخرِجوکُم مِن هُدًی ، ولَن یُعیدوکُم فی رَدًی ، فَإِن لَبَدوا فَالبُدوا وإن نَهَضوا فَانهَضوا ، ولا تَسبِقوهُم فَتَضِلّوا ولا تَتَأَخَّروا عَنهُم فَتَهلِکوا
امام علی علیه السلام: به اهل بیت پیامبرتان بنگرید و راه و روش آنان را در پیش گیرید و پیرو ایشان باشید؛ زیرا که آنان هرگز شما را از راه راست بیرون نمی برند و هیچ گاه به نابودی نمی کشانند؛ اگر آنها نشستند شما نیز بنشینید و اگر برخاستند برخیزید و بر ایشان پیشی نگیرید که گمراه می شوید و از آنها عقب نمانید که به هلاکت می افتید.
نهج البلاغة : الخطبة 97 .

حدیث1391

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَنا رایَةُ الحَقِّ ، مَنِ استَظَلَّ بِها کَنَّتهُ ، ومَن سَبَقَ إلَیها فازَ ، ومَن تَخَلَّفَ عَنها هَلَکَ ، ومَن فارَقَها هَوی ، ومَن تَمَسَّکَ بِها نَجا
امام علی علیه السلام: رایت حقّ در دست ماست، هرکه در سایه آن در آید او را پناه دهد و هرکه به سوی آن بشتابد رستگار شود و هر که از آن واپس ماند نابود شود و هرکه از آن جدا گردد [به وادی هلاکت وضلالت] فرو افتد وهرکه بدان چنگ زند نجات یابد.
الخصال : 633 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام .

حدیث1392

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن تَمَسَّکَ بِنَا لَحِقَ ، ومَن سَلَکَ غَیرَ طَریقَتِنا غَرِقَ . لِمُحِبّینا أفواجٌ مِن رَحمَةِ اللّه ِ ، ولِمُبغِضینا أفواجٌ مِن غَضَبِ اللّه ِ . وطَریقُنَا القَصدُ ، وفی أمرِنَا الرُّشدُ
امام علی علیه السلام: هرکه به دامن ما چنگ زند به ساحل نجات رسد و هرکه جز راه ما را بپیماید غرق گردد، برای دوستداران ما فوجهایی از رحمت خداست و برای دشمنان و کینه توزان ما فوجهایی از خشم خدا، راه ما مستقیم است و امر ما باعث هدایت و رستگاری است.
الخصال : 627 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تفسیر فرات الکوفیّ : 368 / 499 عن عبید بن کثیر معنعنًا وفیه «من اتّبع أمرنا لحق» .

حدیث1393

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی أوَّلِ خُطبَةٍ خَطَبَها بَعدَ بَیعَةِ النّاسِ لَهُ عَلَی الأَمرِ ـ : ألا إنَّ أبرارَ عِترَتی وأطائِبَ أرومَتی أحلَمُ النّاسِ صِغارًا ، وأعلَمُ النّاسِ کِبارًا . ألا وإنّا أهلُ بَیتٍ مِن عِلمِ اللّه ِ عَلِمنا ، وبِحُکمِ اللّه ِ حَکَمنا ، وبِقَولٍ صادِقٍ أخَذنا ، فَإِن
تَتَّبِعوا آثارَنا تَهتَدوا بِبَصائِرِنا ، وإن لَم تَفعَلوا یُهلِککُمُ اللّه ُ بِأَیدینا . مَعَنا رایَةُ الحَقِّ ، مَن تَبِعَها لَحِقَ ، ومَن تَأَخَّرَ عَنها غَرِقَ ، ألا وبِنا تُدرَکَ تِرَةُ کُلِّ مُؤمِنٍ ، وبِنا تُخلَعُ رِبقَةُ الذُّلِّ مِن أعناقِهِم ، وبِنا فُتِحَ لا بِکُم ، وبِنا یُختَمُ لا بِکُم
امام علی علیه السلام: ابو عبیده معمر بن مثنی و دیگران: امیرمؤمنان در نخستین خطبه ای که پس از بیعت مردم با او بر امر خلافت ابراز فرمود : بدانید که نیکان خاندان من و پاکان نژاد من در خردسالی بردبارترین مردمند و در بزرگی داناترین مردم. بدانید ما اهل بیتی
هستیم که علم ما برگرفته از علم خداست و به حکم خدا حکم می کنیم و سخن راست را گرفته ایم، پس اگر از ما پیروی کنید به واسطه بینشهای ما راه را بیابید
و اگر چنین نکنید خداوند با دستهای ما شما را نابود خواهد کرد؛ رایت حقّ با ماست، هرکه در پی آن حرکت کند به ساحل نجات رسد و هرکه از آن عقب ماند غرق شود؛ بدانید که به واسطه ما انتقام هر مؤمنی گرفته می شود و به واسطه ما طوق خواری از گردنهایشان باز می گردد و به ما آغاز می شود نه به شما و به ما پایان می پذیرد نه به شما.
الإرشاد : 1 / 240 عن أبی عبیدة معمر بن المثنّی ، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید : 1 / 276 ، ینابیع المودّة : 1 / 80 / 19 کلاهما عن أبی عبیدة عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، العقد الفرید : 3 / 119 عن الإمام الصادق علیه السلام ، وراجع إحقاق الحقّ : 9 / 476 ، کنز العمّال : 14 / 592 / 39679 ، کتاب سُلیم بن قیس : 2 / 716 .

حدیث1394

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
هُم أساسُ الدّینِ وعِمادُ الیَقینِ ، إلَیهِم یَفیءُ الغالی ، وبِهِم یَلحَقُ التّالی ، ولَهُم خَصائِصُ حَقِّ الوَلایَةِ ، وفیهِمُ الوَصِیَّةُ وَالوِراثَةُ
امام علی علیه السلام: آنان (آل محمّد) بنیاد دین و تکیه گاه یقینند، تندرونده به سوی ایشان بر می گردد و واپس مانده به آنان ملحق می شود، ویژگیهای حقّ ولایت (و امامت) در آنهاست و بس و وصیت و وراثت منحصر به آنان است.
نهج البلاغة : الخطبة 2 .

حدیث1395

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَنا عَلَی النّاسِ حَقُّ الطّاعَةِ وَالوَلایَةِ، ولَهُم مِنَ اللّه ِ سُبحانَهُ حُسنُ الجَزاءِ
امام علی علیه السلام: ما را بر عهده مردم حقّ فرمانبری و ولایت است و برای این کار از خداوند سبحان پاداش نیک خواهند گرفت.
غرر الحکم : 7628 .

حدیث1396

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی خُطبَةٍ لَهُ فی رَسولِ اللّه ِ وأهلِ بَیتِهِ علیهم السلام ـ : أرسَلَهُ بِأَمرِهِ صادِعًا (ناطِقًا) ، وبِذِکرِهِ ناطِقًا (قاطِعًا) ، فَأَدّی أمینًا ، ومَضی رَشیدًا ، وخَلَّفَ فینا رایَةَ الحَقِّ ، مَن تَقَدَّمَها مَرَقَ ، ومَن تَخَلَّفَ عَنها زَهَقَ ، ومَن لَزِمَها لَحِقَ
امام علی علیه السلام ـ درخطبه ای راجع به رسول خدا واهل بیت او ـ : خداوند او [محمّد ]را فرستاد تا فرمانش را آشکار سازد و یادش را زنده گرداند و او رسالت خود را با امانت ادا کرد و رهیافته و رستگار، جهان را وداع گفت و پرچم حقّ را در میان ما گذاشت، هرکه از آن پیشی گیرد از دین به در رود وهر که از آن واپس ماند هلاک شود وهرکه همراهی آن کند [به ساحل رستگاری و نجات] برسد.
نهج البلاغة : الخطبة 100 .

حدیث1397

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَمّا خَطَبَ أبو بَکرٍ قامَ إلَیهِ اُبَیُّ بنُ کَعبٍ ، وکانَ یَومُ الجُمُعَةِ أوَّلُ یَومٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ ، فَقالَ : . . . أَلَستُم تَعلَمونَ أنَّ رَسولَ اللّه ِ قالَ : اُوصیکُم بِأَهلِ بَیتی خَیرًا ، فَقَدِّموهُم ولا تَقَدَّموهُم ، وأمِّروهُم ولا تَأَمَّروا عَلَیهِم . . . فَقامَت إلَیهِ رِجالٌ مِنَ الأَنصارِ فَقالوا (لَهُ) : اُقعُد رَحِمَکَ اللّه ُ یا اُبَیُّ ، فَقَد أدَّیتَ ما سَمِعتَ ووَفَیتَ بِعَهدِکَ
امام علی علیه السلام : هنگامی که ابوبکر خطبه [خلافت] خواند و آن روز، آدینه بود و مصادف با نخستین روز از ماه رمضان، اُبّی بن کعب برخاست و به او گفت:... آیا نه این که می دانید رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: شما را درباره اهل بیتم سفارش به نیکی می کنم؛ آنان را جلودار خود سازید و بر ایشان پیشی نگیرید و آنان را فرمانروا سازید و بر ایشان فرمانروایی و امارت نکنید...

در این هنگام گروهی از مردان انصار برخاستند و به اُبّی گفتند: رحمت خدا بر توای اُبّی، بنشین تو آن چه را شنیده بودی گفتی وبه پیمانت وفا کردی.
الاحتجاج : 1 / 297 / 52 عن محمّد ویحیی ابنَی عبد اللّه بن الحسن عن أبیهما عن جدّهما عنه علیه السلام ، الیقین : 448 باب 170 عن یحیی بن عبد اللّه بن الحسن عن جدّه عنه علیه السلام .

حدیث1398

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ذِکرُنا أهلَ البَیتِ شِفاءٌ مِنَ العِلَلِ وَالأَسقامِ ووَسواسِ الرَّیبِ
امام علی علیه السلام: یاد ما اهل بیت شفابخش بیماریها و ناخوشیها و درمانگر وسوسه شکّ است.
الخصال : 625 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تفسیر فرات الکوفیّ : 367 / 499 عن عبید بن کثیر معنعنًا .

حدیث1399

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قالَ لی رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله : یا عَلِیُّ ، إنَّ الإِسلامَ عُریانٌ ، لِباسُهُ التَّقوی ، ورِیاشُهُ الهُدی ، وزینَتُهُ الحَیاءُ ، وعِمادُهُ الوَرَعُ ، ومِلاکُهُ العَمَلُ الصّالِحُ ، وأساسُ الإِسلامِ حُبّی وحُبُّ أهلِ بَیتی
امام علی علیه السلام: رسول خدا صلی الله علیه و آله به من فرمود: ای علی، اسلام [به منزله پیکری ]برهنه است که لباس آن، پرهیزگاری می باشد و اثاث خانه اش، هدایت و زیورش، حیا و ستونش، پارسایی و قوامش، کردار نیک و بنیاد اسلام، دوست داشتن من و دوست داشتن اهل بیت من است.
کنز العمّال : 13 / 645 / 37631 عن ابن عساکر عن علیّ بن حمزة الصوفیّ عن أبیه عن موسی بن جعفر عن آبائه علیهم السلام ، کنز العمّال : 12 / 105 / 34206 عن ابن عساکر عن علیّ علیه السلام .

حدیث1400

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ یَذکُرُ فیها آلَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ـ : هُم دَعائِمُ الإِسلامِ ، ووَلائِجُ الاِعتِصامِ ، بِهِم عادَ الحَقُّ إلی نِصابِهِ ، وَانزاحَ الباطِلُ عَن مَقامِهِ ، وَانقَطَعَ لِسانُهُ عَن مَنبِتِهِ
امام علی علیه السلام ـ در خطبه ای که طیّ آن از خاندان محمّد سخن می گوید ـ : آنان تکیه گاه های اسلامند و پناهگاه های امن، به واسطه [پایمردی ]ایشان، حقّ به جایگاه خود بازگشت و باطل از جایش برکنده و دور شد و زبانش از بیخ قطع گردید.
نهج البلاغة : الخطبة 239 .

از1401تا1600

حدیث1401

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سَمِعتُ رَسولَ اللّه ِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : أنَا سَیِّدُ وُلدِ آدَمَ ، وأنتَ یا عَلِیُّ وَالأَئِمَّةُ مِن بَعدِکَ سادَةُ اُمَّتی ، مَن أحَبَّنا فَقَد أحَبَّ اللّه َ ، ومَن أبغَضَنا فَقَد أبغَضَ اللّه َ ، ومَن والانا فَقَد والَی اللّه َ ، ومَن عادانا فَقَد عادَی اللّه َ ، ومَن أطاعَنا فَقَد أطاعَ اللّه َ ، ومَن عَصانا فَقَد عَصَی اللّه َ
امام علی علیه السلام: از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می فرماید: من سرور فرزندان آدم هستم و تو، ای علی و امامان پس از تو، سروران امّت من هستید؛ هرکس ما را دوست بدارد، خدا را دوست داشته است و هرکس ما را دشمن داشته باشد، خدا را دشمن داشته است، هرکه با ما دوستی ورزد، با خدا دوستی ورزیده و هرکس با ما دشمنی کند، با خدا دشمنی ورزیده است. هرکس از ما اطاعت کند، از خدا اطاعت کرده و هرکه از ما نافرمانی کند، خدا را نافرمانی کرده است.
أمالی الصدوق : 384 / 16 ، بشارة المصطفی : 151 کلاهما عن الأصبغ بن نباتة .

حدیث1402

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أحسَنُ الحَسَناتِ حُبُّنا ، وأسوَأُ السَّیِّئاتِ بُغضُنا
امام علی علیه السلام: بهترینِ نیکیها، محبّت و علاقه به ماست و بدترینِ بدیها، دشمن داشتن ماست.
غرر الحکم : 3363 .

حدیث1403

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : یا أبا ذَرٍّ ، مَن أحَبَّنا أهلَ البَیتِ فَلیَحمَدِ اللّه َ عَلی أوَّلِ النِّعَمِ . قالَ : یا رَسولَ اللّه ِ ، وما أوَّلُ النِّعَمِ ؟ قالَ : طیبُ الوِلادَةِ ، إنَّهُ لا یُحِبُّنا إلاّ مَن طابَ مَولِدُهُ
امام علی علیه السلام: پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: ای اباذر! هرکه ما اهل بیت را دوست دارد پس خدا را بر نخستین نعمت سپاس گوید. ابوذر پرسید: ای رسول خدا، نخستین نعمت کدام است؟ فرمود: حلال زادگی. ما را دوست نمی دارد، مگر کسی که حلال زاده باشد.
أمالی الطوسیّ : 455 / 1018 عن الحسین بن زید وعبد اللّه بن إبراهیم الجعفریّ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، وراجع معانی الأخبار : 161 / 1 ، أمالی الصدوق : 383 / 12 ، علل الشرائع : 141 / 1 ، المحاسن : 1 / 232 / 419 کلّها عن الحسین بن زید عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام .

حدیث1404

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یُحِبُّنی کافِرٌ ولا وَلَدُ زِنًا
امام علی علیه السلام: کافر و زنازاده مرا دوست ندارند.
شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید : 4 / 110 عن أبی مریم الأنصاریّ ، وراجع شرح الأخبار : 1 / 152 / 92 ، و ص 447 / 128 ، المناقب لابن شهر آشوب : 3 / 208 .

حدیث1405

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یُحِبُّنا عَبدٌ إلاّ کانَ مَعَنا یَومَ القِیامَةِ ، فَاستَظَلَّ بِظِلِّنا ورافَقَنا فی مَنازِلِنا . وَاللّه ِ وَاللّه ِ ، لا یُحِبُّنا عَبدٌ حَتّی یُطَهِّرَ اللّه ُ قَلبَهُ ، ولا یُطَهِّرُ قَلبَهُ حَتّی یُسَلِّمَ لَنا ، وإذا سَلَّمَ لَنا سَلَّمَهُ اللّه ُ مِن سوءِ الحِسابِ یَومَ القِیامَةِ ، وأمِنَ مِنَ الفَزَعِ الأَکبَرِ . إنَّمَا یَغتَبِطُ أهلُ هذَا الأَمرِ إذَا انتَهَت نَفسُ أحَدِهِم إلی هذِهِ ـ وأومَأَ بِیَدِهِ إلی حَلقِهِ ـ
امام صادق علیه السلام: هیچ بنده ای ما را دوست ندارد مگر این که روز قیامت با ما باشد و در سایه ما پناه گیرد و در منازل ما، همراه ما باشد. به خدا قسم، به خدا قسم، هیچ بنده ای نیست که ما را دوست بدارد مگر این که خداوند دلش را پاک گرداند و دلش را پاک نکرد، مگر این که تسلیم ما شد و چون تسلیم ما شود، خداوند او را از سختی حساب روز قیامت به سلامت دارد و از هراس بزرگ (آن روز) ایمنش سازد. بی گمان اهل این موضوع، هنگامی شادمان می شوند که نفس هریک از آنان به این جا رسد ـ و با دست خود به گلویش اشاره کرد ـ .
دعائم الإسلام: 1/73، شرح الأخبار: 3/471/1367 عن عبدالعلیّبن أعین إلی قوله «الفزع الأکبر».

حدیث1406

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یُؤمِنُ عَبدٌ حَتّی أکونَ أحَبَّ إلَیهِ مِن نَفسِهِ ، و(أهلی) أحَبَّ إلَیهِ مِن أهلِهِ ، وعِترَتی أحَبَّ إلَیهِ مِن عِترَتِهِ ، وذاتی أحَبَّ إلَیهِ مِن ذاتِهِ
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله : هیچ بنده ای ایمان نیاورده باشد، مگر آن گاه که مرا از خودش بیشتر دوست داشته باشد و کسان مرا بیشتر از کسان خودش و خاندان مرا بیشتر از خاندان خودش و مرا بیشتر از خودش.
المعجم الأوسط : 6 / 59 / 5790 ، المعجم الکبیر : 7 / 75 / 6416 من دون «وعترتی أحبّ إلیه من عترته» ، الفردوس : 5 / 154 / 7796 ، أمالی الصدوق : 274 / 9 ، علل الشرائع : 140 / 3 ، بشارة المصطفی : 52 کلّها عن عبد الرحمن بن أبی لیلی عن أبیه ، روضة الواعظین : 298 مرسلاً .

حدیث1407

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أما إنَّهُ لَیسَ عَبدٌ مِن عِبادِ اللّه ِ مِمَّنِ امتَحَنَ اللّه ُ قَلبَهُ لِلإِیمانِ إلاّ وهُوَ یَجِدُ مَوَدَّتَنا عَلی قَلبِهِ ، فَهُوَ یُحِبُّنا . ولَیسَ عَبدٌ مِن عِبادِ اللّه ِ مِمَّن سَخَطَ اللّه ُ عَلَیهِ إلاّ وهُوَ یَجِدُ بُغضَنا عَلی قَلبِهِ ، فَهُوَ یُبغِضُنا . فَأَصبَحَ مُحِبُّنا یَنتَظِرُ الرَّحمَةَ ، وکَأَنَّ أبوابَ الرَّحمَةِ قَد فُتِحَت لَهُ . وأصبَحَ مُبغِضُنا عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ فَانهارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّمَ ، فَهَنیئًا لِأَهلِ الرَّحَمةِ رَحمَتُهُم ، وتَعسًا لِأَهلِ النّارِ مَثواهُم
امام علی علیه السلام: هان! هیچ بنده ای از بندگان خدا نیست که خداوند دلش را برای ایمان خالص کرده باشد مگر این که دوستی ما را در دلش می یابد و لذا ما را دوست می دارد و هیچ بنده ای از بندگان خدا نیست که خداوند بر او خشم گرفته باشد مگر این که دشمنی با ما را در دلش می یابد و از این رو ما را دشمن می دارد. بنابراین، دوستدار ما، چشم به راه رحمت است و گویی درهای رحمت به رویش گشوده شده است و کینه توز ما، بر لبه پرتگاهی در حال ریزش است که با آن، در آتش دوزخ فرو می افتد. پس، گوارا بادا اهل رحمت را، رحمتشان و نابود بادا جایگاه دوزخیان .
أمالی الطوسیّ : 34 / 34 ، أمالی المفید : 270 / 2 ، بشارة المصطفی : 48 ، کشف الغمّة : 1 / 140 کلّها عن الحارث الأعور .

حدیث1408

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سَمِعتُ رَسولَ اللّه ِ صلی الله علیه و آله یَقولُ لِعَلِیٍّ علیه السلام : لا یُبغِضُکَ مُؤمِنٌ ، ولا یُحِبُّکَ مُنافِقٌ
امّ سلمة: شنیدم رسول خدا صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام می فرماید: مؤمن، تو را دشمن نمی دارد و منافق، دوستت نمی دارد.
مسند ابن حنبل : 10 / 176 / 26569 ، سنن الترمذیّ : 5 / 635 / 3717 وفیه «لا یحبّ علیًّا منافق ولا یبغضه مؤمن» ، البدایة والنهایة : 7 / 355 ، تاریخ دمشق «ترجمة الإمام علیّ علیه السلام» : 2 / 208 / 99 ، وراجع : 1 / 247 / 313 ، المحاسن : 1 / 248 / 465 ، أعلام الدین : 278 ، عوالی اللآلی : 4 / 85 / 95 ، الاحتجاج : 1 / 149 ، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید : 4 / 83 قال : قد اتّفقت الأخبار الصحیحة التی لا ریب فیها عند المحدّثین علی أنّ النبیّ صلی الله علیه و آله قال : «لا یبغضک إلاّ منافق ولا یحبّک إلاّ مؤمن» .

حدیث1409

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
رَحِمَ اللّه ُ عَبدًا اِجتَرَّ مَوَدَّةَ النّاسِ إلَینا فَحَدَّثَهُم بِما یَعرِفون وتَرَکَ مایُنکِرونَ
امام صادق علیه السلام:
رحمت خدا بر آن بنده ای که دوستی مردم را به سوی ما بکشاند؛ احادیثی را که می پذیرند، برایشان بگوید و آنچه را انکار می کنند، وانهد!
أمالیالصدوق : 88/7 عن مدرک بن زهیر ، بشارة المصطفی : 15 ، شرح الأخبار : 3 / 590 / 1456 کلاهما عن مدرک بن الهزهاز ، وراجع الخصال : 25 / 89 .

حدیث1410

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أنَا مَعَ رَسولِ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ومَعی عِترَتی وسِبطایَ عَلَی الحَوضِ ، فَمَن أرادَنا فَلیَأخُذ بِقَولِنا وَلیَعمَل عَمَلَنا
امام علی علیه السلام: من با رسول خدا صلی الله علیه و آله و خاندانم و دو فرزندم در کنار حوض (کوثر) هستیم؛ پس هر که ما را می خواهد باید به سخن ما چنگ زند و به کردار ما عمل کند.
الخصال : 624 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تفسیر فرات الکوفیّ : 367 / 499 نحوه ، جامع الأخبار : 495 / 1376 ، غرر الحکم فی هامش : 3763 نحوه .

حدیث1411

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یا بُنَیَّ ، إنَّکَ إن خالَفتَنی فِی العَمَلِ لَم تَنزِل مَعی غَدًا فِی المَنزِلِ . ثُمَّ قالَ : أبَی اللّه ُ عَزَّوجَلَّ أن یَتَوَلّی قَومٌ قَومًا یُخالِفونَهُم فی أعمالِهِم یَنزِلونَ مَعَهُم یَومَ القِیامَةِ ، کَلاّ ورَبِّ الکَعبَةِ
حمّاد بن لحّام از حضرت صادق علیه السلام نقل می کند که پدرش فرمود: فرزندم! تو هم اگر بر خلاف عمل من رفتار کنی فردا [ی قیامت] با من در یک منزل فرود نخواهی آمد. سپس فرمود: خداوند عزوجل نپذیرفته است که مردمی ولایت و دوستی عده ای را بپذیرند و بر خلاف کردار آنها عمل کنند و با این حال، روز قیامت با آنها هم منزل [و درجه ]شوند؛ به خداوند کعبه سوگند که هرگز چنین نشود.
الکافی : 8 / 253 / 358 ، تنبیه الخواطر : 2 / 176 .

حدیث1412

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فیما وَرَدَ عَنهُ إلَی الشَّیخِ المُفیدِ ـ : فَلیَعمَل کُلُّ امرِیً?مِنکُم بِما یَقرُبُ بِهِ مِن مَحَبَّتِنا ، وَلیَتَجَنَّب ما یُدنیهِ مِن کَراهَتِنا وسَخَطِنا ، فَإِنَّ أمرَنا بَغتَةٌ فُجأَةٌ حینَ لا تَنفَعُهُ تَوبَةٌ ولا یُنجیهِ مِن عِقابِنا نَدَمٌ عَلی حَوبَةٍ
امام مهدی علیه السلام ـ در نامه ای از آن حضرت به شیخ مفید ـ : هریک از شما باید کاری کند که به محبّت ما نزدیک شود و از کاری که او را به نفرت و خشم ما نزدیک می سازد دوری کند؛ زیرا که قضیه [ظهور] ما ناگهانی و بی خبر اتفاق می افتد به طوری که دیگر نه توبه ای به حالش سودمند می افتد و نه پشیمانی از گناه، از کیفر ما می رهاندش.
الاحتجاج : 2 / 599 .

حدیث1413

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أصابَ نَبِیَّ اللّه ِ صلی الله علیه و آله خَصاصَةٌ فَبَلَغَ ذلِکَ عَلِیًّا علیه السلام ، فَخَرَجَ یَلتَمِس عَمَلاً لِیُصیبَ مِنهُ شَیئًا یَبعَثُ بِهِ إلی نَبِیِّ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ، فَأَتی بُستانًا لِرَجُلٍ مِنَ الیَهودِ ، فَاستَقی لَهُ سَبعَةَ عَشَرَ دَلوًا کُلَّ دَلوٍ بِتَمرَةٍ ، فَخَیَّرَهُ الیَهودِیُّ مِن تَمرِهِ سَبعَ عَشرَةَ تَمرَةً عَجوَةً ، فَجاءَ بِها إلی نَبِیِّ اللّه ِ صلی الله علیه و آله فَقالَ : مِن أینَ هذا یا أبَا الحَسَنِ ؟ قالَ : بَلَغَنی ما بِکَ مِنَ الخَصاصَةِ یا نَبِیَّ اللّه ِ فَخَرَجتُ ألتَمِسُ عَمَلاً لاُِصیبَ لَکَ طَعامًا . قالَ : فَحَمَلَکَ عَلی هذا حُبُّ اللّه ِ ورَسولِهِ ؟ قالَ عَلِیٌّ : نَعَم یا نَبِیَّ اللّه ِ ، فَقالَ نَبِیُّ اللّه ِ صلی الله علیه و آله : وَاللّه ِ ما مِن عَبدٍ یُحِبُّ اللّه َ ورَسولَهُ إلاّ الفَقرُ أسرَعُ إلَیهِ مِن جَریَةِ السَّیلِ عَلی وَجهِهِ ، مَن أحَبَّ اللّه َ ورَسولَهُ فَلیُعِدَّ تِجفافًا ، وإنَّما یَعنِی الصَّبرَ
ابن عباس: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نیازمند شد. این خبر به گوش علی علیه السلامرسید و از خانه بیرون رفت تا بلکه کاری پیدا کند و از طریق آن چیزی به دست آورد و برای پیامبر صلی الله علیه و آله بفرستد. آن حضرت به باغ مردی یهودی رفت و در برابر دریافت هفده دانه خرما، هفده دلو آب برایش از چاه کشید. مرد یهودی علی علیه السلام را در گرفتن هفده خرمای انباشته [در ظرف خرما ]مخیر کرد و علی آنها را برای پیامبرخدا صلی الله علیه و آله آورد. پیامبر فرمود: اینها از کجاست، ای ابو الحسن؟ عرض کرد: ای پیامبر خدا، مطّلع شدم که شما نیازمند شده اید و من در جستجوی کار بیرون رفتم تا برایتان غذایی فراهم آورم. رسول خدا فرمود: پس عشق و محبّت به خدا و رسول او تو را به این کار وا داشت؟ علی عرض کرد: آری، ای پیامبر خدا. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: به خدا سوگند، هیچ بنده ای نیست که خدا و رسول او را دوست داشته باشد، مگر این که فقر به سوی او شتابنده تر می رود تا سرعت حرکت سیلاب به سمت جلو. هرکه خدا و رسولش را دوست می دارد باید پوششی تهیه کند. مقصود صبر و شکیبایی است.
السنن الکبری : 6 / 197 / 11649 ، تاریخ دمشق «ترجمة الإمام علیّ علیه السلام» : 2 / 449 / 966 نحوه .

حدیث1414

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَرَجَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله ذاتَ یَومٍ فَلَقِیَهُ رَجُلٌ مِنَ الأَنصارِ فَقالَ : یا رَسولَ اللّه ِ بِأَبی واُمّی أنتَ ، إنَّهُ لَیَسوؤُنِی الَّذی أری بِوَجهِکَ وعَمّا هُوَ ؟ قالَ : فَنَظَرَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إلی وَجهِ الرَّجُلِ ساعَةً ثُمَّ قالَ : الجوعُ .
فَخَرَجَ الرَّجُلُ یَعدو ـ أو شَبیهًا بِالعَدوِ ـ حَتّی أتی بَیتَهُ فَالتَمَسَ فیهِ الطَّعامَ فَلَم یَجِد شَیئًا ، فَخَرَجَ إلی بَنی قُرَیظَةَ فَأَجَّرَ نَفسَهُ بِکُلِّ دَلوٍ یَنزَعُها تَمرَةً حَتّی جَمَعَ حَفنَةً أو کَفًّا مِن تَمرٍ ، ثُمَّ رَجَعَ بِالتَّمرِ حَتّی وَجَدَ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله فی مَجلِسٍ لَم یَرِم
عنمة الجهنی: روزی پیامبر صلی الله علیه و آله بیرون آمد و در راه، مردی از انصار به آن حضرت برخورد و عرض کرد: پدر و مادرم فدایت ای رسول خدا، حالت ناراحت کننده ای در چهره شما می بینم، علتش چیست؟ عنمه می گوید: پیامبر صلی الله علیه و آله لختی به صورت آن مرد نگاه کرد و سپس فرمود: گرسنگی.

آن مرد دوان دوان یا با حالتی شبیه دویدن به منزل خود رفت و در جستجوی غذایی برآمد، اما چیزی نیافت. پس نزد بنی قریظه رفت و به کارگری پرداخت و قرار گذاشت در قبال هر دلو آبی که از چاه می کشد یک دانه خرما بگیرد. او از این طریق یک مشت یا یک کف دست خرما جمع کرد و آن گاه با خرماها برگشت و دید پیامبر صلی الله علیه و آله از همان جایی که نشسته بود، تکان نخورده است. خرماها را در برابر پیامبر گذاشت. رسول خدا صلی الله علیه و آله به او فرمود: این خرماها را از کجا آوردی؟ مرد انصاری ماجرا را برای حضرت بازگو
کرد. رسول خدا صلی الله علیه و آله به او فرمود: من گمان می کنم که تو، خدا و رسول او را
دوست داری؟ عرض کرد: آری، سوگند به آن که تو را به حقّ برانگیخت، تو را از خودم وفرزندانم وعیالم وداراییم بیشتر دوست دارم. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: پس در این صورت برای فقر، تمرین شکیبایی کن وبرای بلا پوششی فراهم آر؛ زیرا سوگند به آن که مرا به حقّ برانگیخت فقر وبلا به سوی کسی که دوستدار من است شتابنده تر می آید تا فرود آمدن آب از فراز کوه به پایین آن.
رام بالمکان : أقام وثبت ، ولم یزل فیه . (المنجد : 290) .

حدیث1415

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن أحَبَّنا فَلیُعِدَّ لِلبَلاءِ جِلبابًا
امام علی علیه السلام: هر که ما را دوست دارد، پس بالاپوشی برای بلا آماده کند.
غرر الحکم : 9037 .

حدیث1416

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن تَوَلاّنا فَلیَلبَس لِلمِحَنِ إهابًا
امام علی علیه السلام: هر که ولایت ما را پذیرفت، باید که برای رنج و گرفتاریها لباسی پوستی در پوشد.
غرر الحکم : 9038 .

حدیث1417

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ رَسولَ اللّه ِ صلی الله علیه و آله لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآیَةُ : «ألا بِذِکرِ اللّه ِ تَطمَئِنُّ القُلوبُ
امام علی علیه السلام: هنگامی که آیه «هان، با یاد خداست که دلها آرام می گیرد» نازل شد،
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: این درباره کسی است که خدا و رسول او را دوست بدارد و اهل بیت مرا صادقانه و نه به دروغ دوست بدارد و مؤمنان را در پیشِ رو و پشت سر آنان دوست بدارد. هان، با یاد خداست که هم دیگر را دوست می دارند.
الرعد : 28 .

حدیث1418

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تُعَنّونا فِی الطَّلَبِ وَالشَّفاعَةِ لَکُم یَومَ القِیامَةِ فیما قَدَّمتُم . . . لَنا شَفاعَةٌ ولِأَهلِ مَوَدَّتِنا شَفاعَةٌ ، فَتَنافَسوا فی لِقائِنا عَلَی الحَوضِ ، فَإِنّا نَذودُ عَنهُ أعداءَنا ونَسقی مِنهُ أحِبّاءَنا وأولِیاءَنا
امام علی علیه السلام: با کارهایی که می کنید ما را مانع از آن نشوید که در روز قیامت برایتان خواهش و شفاعت کنیم... ما حقّ شفاعت داریم و دوستداران ما نیز حقّ شفاعت دارند. پس برای دیدار ما در کنار حوض کوثر با یکدیگر رقابت کنید؛ زیرا ما دشمنان خود را از حوض دور می کنیم و دوستان و علاقه مندان خود را از آن آب می دهیم.
الخصال : 614 و 624 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام .

حدیث1419

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ رَسولَ اللّه ِ صلی الله علیه و آله أخَذَ بِیَدِ حَسَنٍ وحُسَینٍ فَقالَ : مَن أحَبَّنی وأحَبَّ هذَینِ وأباهُما واُمَّهُما کانَ مَعی فی دَرَجَتی یَومَ القِیامَةِ
امام علی علیه السلام: رسول خدا صلی الله علیه و آله دست حسن و حسین را گرفت و فرمود: هر که مرا و این دو و پدر و مادر این دو را دوست داشته باشد، روز قیامت در کنارم هم درجه من خواهد بود.
سنن الترمذیّ : 5 / 641 / 37733 ، مسند ابن حنبل : 1 / 168 / 576 ، فضائل الصحابة لابن حنبل : 2 / 694 / 1185 ، تاریخ بغداد : 13/287 ، المناقب للخوارزمیّ : 138/156 ، تاریخ دمشق «ترجمة الإمام الحسن علیه السلام» : 52 / 95 و 96 ، أمالی الصدوق : 190 / 11 ، بشارة المصطفی : 32 ، وذکره أیضًا فی : 52 کلّها عن علیّ بن جعفر عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام ، وراجع إحقاق الحقّ : 9 / 174 .

حدیث1420

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله قالَ : أنَا وفاطِمَةُ وحَسَنٌ وحُسَینٌ مُجتَمِعونَ ومَن أحَبَّنا یَومَ القِیامَةِ ، نَأکُلُ ونَشرَبُ حَتّی یُفَرَّقَ بَینَ العِبادِ . فَبَلَغَ ذلِکَ رَجُلاً مِنَ النّاسِ ، فَسَأَلَ عَنهُ فَأَخبَرتُهُ فَقالَ : کَیفَ بِالعَرضِ وَالحِسابِ ؟ فَقُلتُ لَهُ : کَیفَ کانَ لِصاحِبِ یاسینَ بِذلِکَ حینَ اُدخِلَ الجَنَّةَ مِن ساعَتِهِ ؟
امام علی علیه السلام: از قول پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: من و فاطمه و حسن و حسین و دوستداران ما در روز قیامت، گرد هم می آییم و می خوریم و می آشامیم، تا زمانی که حساب رسی بندگان تمام شود. این خبر به گوش یکی از مردم رسید و درباره آن سؤال کرد و من خبر را برای او گفتم. او گفت: پس عرضه اعمال و حساب رسی چه می شود؟ من به او گفتم: این امر برای صاحب یاسین چگونه بود، حال آن که در دم به بهشت می رفت؟
المعجم الکبیر : 3 / 41 / 2623 عن عمر بن علیّ ، وراجع تهذیب تاریخ دمشق : 4 / 213 .

حدیث1421

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن أحَبَّنا بِقَلبِهِ وأعانَنا بِلِسانِهِ وقاتَلَ مَعَنا أعدَاءَنا بِیَدِهِ فَهُوَ مَعَنا فِی الجَنَّةِ فی دَرَجَتِنا. ومَن أحَبَّنا بِقَلبِهِ وأعانَنا بِلِسانِهِ ولَم یُقاتِل مَعَنا أعداءَنا فَهُوَ أسفَلُ مِن ذلِکَ بِدَرَجَتَینِ ، ومَن أحَبَّنا بِقَلبِهِ ولَم یُعِنّا بِلِسانِهِ ولا بِیَدِهِ فَهُوَ فِی الجَنَّةِ
امام علی علیه السلام: هر که در دل ما را دوست بدارد و با زبانش یاریمان رساند و در کنار ما عملاً با دشمنانمان بجنگد، در بهشت با ما همدرجه خواهد بود و هر که در دل ما را دوست بدارد و با زبانش یاریمان رساند، ولی در کنار ما با دشمنانمان نجنگد، دو درجه پایین تر از آن قرار خواهد گرفت و هر که در دل ما را دوست بدارد، اما با زبان و دست خود یاریمان نرساند، او نیز در بهشت خواهد بود.
الخصال : 629 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، جامع الأخبار : 496 / 1377 ، وذکره أیضًا فی : 506 / 1400 ، أمالی المفید : 33 / 8 عن عمرو بن أبی المقدام عن أبیه عن الإمام الحسن بن علیّ علیهماالسلام ، غرر الحکم : 8146 و 8147 و 8173 ، تحف العقول : 118 .

حدیث1422

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ لِلحارِثِ الأَعوَرِ ـ : لَیَنفَعَنَّکَ حُبُّنا عِندَ ثَلاثٍ : عِندَ نُزولِ مَلَکِ المَوتِ ، وعِندَ مَسأَلَتِکَ فی قَبرِکَ ، وعِندَ مَوقِفِکَ بَینَ یَدَیِ اللّه ِ
امام علی علیه السلام ـ به حارث اعور ـ : علاقه و محبّت به ما بی گمان در سه جا، تو را سود خواهد بخشید: هنگام فرود آمدن فرشته مرگ، هنگام سؤال قبر و آن گاه که در پیشگاه خداوند بایستی.
أعلام الدین : 461 عن جابر الجعفیّ عن الإمام الباقر علیه السلام .

حدیث1423

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن أحَبَّنا أهلَ البَیتِ عَظُمَ إحسانُهُ ورَجَحَ میزانُهُ ، وقُبِلَ عَمَلُهُ وغُفِرَ زَلَلُهُ ، ومَن أبغَضَنا لا یَنفَعُهُ إسلامُهُ
امام علی علیه السلام : هر که ما اهل بیت را دوست بدارد، نیکوکاری او زیاد شود و در ترازوی اعمالش، کفه حسناتش سنگین تر شود و عملش پذیرفته (درگاه حقّ) گردد ولغزشهایش بخشوده شود و کسی که ما را دشمن بدارد، اسلامش او را سودی نبخشد.
مشارق أنوار الیقین : 51 عن أبی سعید الخدریّ .

حدیث1424

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أشَدُّ العَمی مَن عَمِیَ عَن فَضلِنا وناصَبَنَا العَداوَةَ بِلا ذَنبٍ سَبَقَ إلَیهِ مِنّا ، إلاّ أنّا دَعَونا إلَی الحَقِّ ، ودَعاهُ مَن سِوانا إلَی الفِتنَةِ وَالدُّنیا ، فَأَتاهُما ونَصَبَ البَراءَةَ مِنّا وَالعَداوَةَ لَنا
امام علی علیه السلام: بدترین کوری، کوری کسی است که از دیدن برتری ما کور باشد و بی آن که از ما نسبت به او خطایی سر زده باشد، در برابرمان به دشمنی برخیزد، جز این که [تنها گناه ما این است که] ما او را به سوی حقّ فرا خوانده ایم و دیگران وی را به سوی فتنه و دنیا و او فتنه و دنیا را برگزید و پرچم بیزاری و دشمنی در برابر ما برافراشت.
الخصال : 633 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، غرر الحکم : 3296 وفیه «أشدّ الناس عمیً من عمی عن حبّنا وفضلنا . . .» .

حدیث1425

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما مِن عَبدٍ إلاّ وعَلَیهِ أربَعونَ جُنَّةً
امام علی علیه السلام: هیچ بنده ای نیست، مگر این که برای او چهل پرده کشیده شده است، تا این که چهل گناه کبیره مرتکب شود. و چون چهل کبیره مرتکب شود، پرده ها از او برداشته شود. پس خداوند به آن [فرشته]ها وحی فرماید که بنده ام را با بالهای خود بپوشانید و فرشتگان با بالهایشان او را بپوشانند. سپس هیچ کار زشتی نباشد، مگر این که آن را انجام دهد، تا جایی که به واسطه کردار زشت خود بر مردم فخر فروشد. آن گاه فرشتگان گویند: پروردگارا، این بنده تو هر کار زشتی را مرتکب می شود و ما از آن چه او می کند، خجالت می کشیم. پس خداوند عز و جل به آنها وحی فرماید که بالهای خود را از روی او بردارید و چون کارش بدین جا کشد، دشمنی با ما اهل بیت را در پیش گیرد و در این هنگام است که پرده او در آسمان و زمین دریده شود و فرشتگان گویند: پروردگارا! این بنده تو بی پرده شده است. خداوند عز و جل به آنان وحی فرماید که: اگر خدا به او نیازی (و توجهی) داشت به شما دستور نمی داد که بالهای خود را از او بردارید.
الجُنّة ـ بالضمّ ـ : السُّترة ، والجمع : جُنن ـ بضمّ الجیم وفتح النون ـ . (لسان العرب : 13 / 94) .

حدیث1426

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لِمُبغِضینا أفواجٌ مِن سَخَطِ اللّه ِ
امام علی علیه السلام: برای کینه توزان ما فوجهایی از خشم و ناخشنودی خداست.
تحف العقول : 116 ، الخصال : 627 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، غرر الحکم : 7342 نحوه .

حدیث1427

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَاللّه ِ ، لَأَذودَنَّ بِیَدَیَّ هاتَینِ القَصیرَتَینِ عَن حَوضِ رَسولِ اللّه ِ صلی الله علیه و آله أعداءَنا ، ولاَُورِدَنَّهُ أحِبّاءَنا
امام علی علیه السلام: به خدا قسم که من با همین دو دست کوتاه خود، دشمنانمان را از رسیدن به حوض (کوثر) رسول خدا صلی الله علیه و آله دور می کنم و دوستدارانمان را به کنار آن می آورم.
بشارة المصطفی : 95 عن أبی الأسود الدؤلیّ ، کشف الغمّة : 2 / 15 .

حدیث1428

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أنَا مَعَ رَسولِ اللّه ِ صَلَواتُ اللّه ِ عَلَیهِ ومَعی عِترَتی عَلَی الحَوضِ ، وإنّا لَنَذودُ عَنهُ أعداءَنا ونَسقی مِنهُ أولِیاءَنا ، فَمَن شَرِبَ مِنهُ شَربَةً لَم
یَظمَأ بَعدَها أبَدًا
امام علی علیه السلام: من با رسول خدا صلوات اللّه علیه و عترم در کنار حوض [کوثر]
هستیم ، وما دشمنان خود را از آن دور می کنیم و دوستانمان را از آن آب
می دهیم ، هر که شربتی آب از آن بنوشد، دیگر هرگز تشنه نمی شود.
غرر الحکم : 3763 ، وراجع تفسیر فرات الکوفیّ : 367 / 499 .

حدیث1429

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن أبغَضَنا بِقَلبِهِ وأعانَ عَلَینا بِلِسانِهِ ِویَدِهِ فَهُوَ مَعَ عَدُوِّنا فِی النّارِ . ومَن أبغَضَنا بِقَلبِهِ وأعانَ عَلَینا بِلِسانِه فَهُوَ فِی النّارِ ، ومَن أبغَضَنا بِقَلبِهِ ولَم یُعِن عَلَینا بِلِسانِهِ ولابِیَدِهِ فَهُوَ فِی النّارِ
امام علی علیه السلام: هر آن کس که در دلش ما را دشمن بدارد و با زبان و دستش علیه ما یاری رساند، او به همراه دشمن ما در آتش باشد و هر آن کس که در دلش ما را دشمن بدارد و با زبانش بر ضد ما یاری رساند، او نیز در آتش باشد؛ و هر آن کس که در دلش ما را دشمن بدارد، ولی با دست و زبانش علیه ما کاری نکند، او هم جایش در آتش است.
الخصال : 629 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، وراجع تحف العقول : 119 ، شرح الأخبار : 1 / 165 / 120 ، و : 3 / 121 ، جامع الأخبار : 496 / 1377 ، و : 506 / 1400 .

حدیث1430

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بَینَما رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله آخِذٌ بِیَدی ، ونَحنُ نَمشی فی بَعضِ سِکَکِ المَدینَةِ ، إذ أتَینا عَلی حَدیقَةٍ ، فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّه ِ ، ما أحسَنَها مِن حَدیقَةٍ ! قالَ : لَکَ فِی الجَنَّةِ أحسَنُ مِنها . ثُمَّ مَرَرنا بِاُخری فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّه ِ ، ما أحسَنَها مِن حَدیقَةٍ ! قالَ : لَکَ فِی الجَنَّةِ أحسَنُ مِنها . حَتّی مَرَرنا بِسَبعِ حَدائِقَ ، کُلّ ذلِکَ أقولُ : ما أحسَنَها ! ویَقولُ : لَکَ فِی الجَنَّةِ أحسَنُ مِنها .
فَلَمّا خَلا لَهُ الطَّریقُ اعتَنَقَنی ، ثُمَّ أجهَشَ باکِیًا . [قالَ : قُلتُ : یا رَسولَ اللّه ِ ، ما یُبکیکَ ؟ قالَ : ضَغائِنُ فی صُدورِ أقوامٍ لا یُبدونَها لَکَ إلاّ مِن بَعدی] . قالَ : قُلتُ : یارَسولَ اللّه ِ فی سَلامةٍ مِن دینی ؟ قالَ : فی سَلامةٍ مِن دینِکَ
امام علی علیه السلام: رسول خدا صلی الله علیه و آله دستم را گرفته بود و با هم در یکی از کوچه های مدینه راه می رفتیم، تا این که به باغی رسیدیم. من گفتم: ای رسول خدا، چه باغ زیبایی! فرمود: از این زیباتر در بهشت برای توست. سپس از باغ دیگری گذشتیم و من دوباره عرض کردم: ای رسول خدا، عجب باغ زیبایی! فرمود: از این زیباتر در بهشت برای توست. ما از هفت باغ گذشتیم و هر بار من می گفتم: عجب باغ زیبایی! و پیامبر می فرمود: از این زیباتر در بهشت برای توست.

چون رسول خدا به جای خلوتی رسید، مرا در آغوش گرفت و ناگهان گریست. [من عرض کردم: ای رسول خدا، چرا گریه می کنید؟ فرمود: به خاطر کینه های نهفته در دلهای گروهی از مردم که پس از من، آنها را نسبت به تو آشکار خواهند کرد]. عرض کردم: ای رسول خدا، آیا دینم سالم خواهد ماند؟ فرمود: دینت سالم خواهد ماند.
مسند أبی یعلی : 1 / 285 / 561 ، وراجع تاریخ بغداد : 12 / 398 ، المناقب للخوارزمیّ : 65 / 35 ، تاریخ دمشق «ترجمة الإمام علیّ علیه السلام» : 2 / 321 / 827 ـ 831 ، الایضاح : 454 ، فضائل الصحابة لابن حنبل : 2 / 652 / 1109 .

حدیث1431

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
زارَنا رَسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله فَعَمِلنا لَهُ حَریرَةً ، وأهدَت لَنا اُمُّ أیمَنَ قَعبًا مِن لَبَنٍ وزُبدًا وصَحفَةً مِن تَمرٍ ، فَأَکَلَ النَّبِیُّ وأکَلنا مَعَهُ ، ثُمَّ وَضَّأتُ رَسولَ اللّه ِ ، فَقامَ وَاستَقبَلَ القِبلَةَ فَدَعَا اللّه َ ما شاءَ . ثُمَّ أکَبَّ عَلَی الأَرضِ بِدُموعٍ غَزیرَةٍ مِثلِ المَطَرِ ، فَهِبنا رَسولَ اللّه ِ أن نَسأَلَهُ ، فَوَثَبَ الحُسَینُ فَقالَ : یا أبَتی ، رَأَیتُکَ تَصنَعُ ما لَم أرَکَ تَصنَعُ مِثلَهُ ! فَقالَ : یا بُنَیَّ ، إنّی سُرِرتُ بِکُمُ الیَومَ سُرورًا لَم اُسَرَّ بِکُم مِثلَهُ ، وإنَّ حَبیبی جَبرَئیلَ علیه السلام أتانی فَأَخبَرَنی أنَّکُم قَتلی ، وأنَّ مَصارِعَکُم شَتّی ، فَدَعَوتُ اللّه َ لَکُم وأحزَنَنی ذلِکَ . فَقالَ الحُسَینُ : یا رَسولَ اللّه ِ ، فَمَن یَزورُنا عَلی تَشَتُّتِنا ، ویَتَعاهَدُ قُبورَنا ؟ قالَ : طائِفَةٌ مِن اُمَّتی یُریدونَ بِرّی وصِلَتی ، فَإِذا کانَ یَومُ القِیامَةِ شَهِدتُها بِالمَوقِفِ ، وأخَذتُ بِأَعضادِها فَأَنجَیتُها وَاللّه ِ مِن أهوالِهِ وشَدائِدِهِ
امام علی علیه السلام: رسول خدا صلی الله علیه و آله به دیدن ما آمد. برای آن حضرت حریره ای تهیه کردیم و امّ ایمن قدحی شیر و کره و طبقی خرما آورد. پیامبر شروع به خوردن کرد و ما نیز با آن حضرت خوردیم. سپس رسول خدا را وضو دادم و آن حضرت برخاست و رو به قبله ایستاد و مقداری دعا کرد. سپس چشمانش را به زمین دوخت و مانند باران اشکّ ریخت. ما جرأت نکردیم علت را از رسول خدا صلی الله علیه و آله جویا شویم. حسین از جا پرید و عرض کرد: پدرجان، عملی از شما دیدم که قبلاً ندیده بودم چنان کاری انجام دهید! پیامبر فرمود: فرزند عزیزم، من امروز از ملاقات شما چنان شاد و خوشحال شدم که سابقه نداشته است و دوستم جبرئیل نزد من آمد و به من خبر داد که شماها کشته خواهید شد و هر کدامتان در جایی دفن خواهید شد. لذا من برای شما دعا کردم و این خبر باعث غم و اندوه من گشت. حسین عرض کرد: ای رسول خدا، با این پراکندگی، چه کسی به زیارت ما خواهد آمد و چه کسی از قبرهای ما مواظبت خواهد نمود؟ پیامبر فرمود: گروهی از امّتم که خواهان نیکی و ارتباط با من هستند. پس، چون روز قیامت شود، من این عده را در موقف می بینم و بازوانشان را می گیرم و به خدا قسم، آنان را از هول و هراسها و سختیهای موقف نجات می دهم.
مقتل الحسین للخوارزمیّ : 2 / 166 ، بشارة المصطفی : 195 نحوه ، کلاهما عن محمّد بن الحسین عن جدّه الإمام زین العابدین عن الإمام الحسین بن علیّ علیهم السلام ، إعلام الوری : 44 .

حدیث1432

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
. . . حَتّی إذا قَبَضَ اللّه ُ رَسولَهُ صلی الله علیه و آله رَجَعَ قَومٌ عَلَی الأَعقابِ ، وغالَتهُمُ السُّبُلُ ، وَاتَّکَلوا عَلَی الوَلائِجِ ، ووَصَلوا غَیرَ الرَّحِمِ ، وهَجَرُوا السَّبَبَ الَّذی اُمِروا بِمَوَدَّتِهِ ، ونَقَلُوا البِناءَ عَن رَصِّ أساسِهِ ، فَبَنَوهُ فی غَیرِ مَوضِعِهِ . مَعادِنُ کُلِّ خَطیئَةٍ ، وأبوابُ کُلِّ ضارِبٍ فی غَمرَةٍ
امام علی علیه السلام: تا این که چون خداوند جان رسول خود را گرفت قومی به عقب برگشتند و در راههای گوناگون هلاکتبار قدم نهادند و بر اندیشه های نادرست خویش تکیه کردند و با غیر خویشاوند [پیامبر ]پیوند برقرار کردند و از وسیله ای که به دوستی آن مأمور شده بودند (یعنی اهل بیت) دور گشتند و بنا [ی دین و امامت] را از روی بنیاد استوارش حرکت دادند و آن را در غیر جایش بنا کردند. اینان معدن هر خطایی بودند و دروازه هایی گشوده به روی هرکسی که خواهان گام نهادن در باطل و گمراهی بود.
نهج البلاغة : الخطبة 150 .

حدیث1433

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی خُطبَةٍ لَهُ یَذکُرُ فیهاآلَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ـ : بِهِم عادَ الحَقُّ إلی نِصابِهِ ، وَانزاحَ الباطِلُ عَن مَقامِهِ
امام علی علیه السلام ـ در خطبه ای که طی آن از آل محمّد صلی الله علیه و آله یاد می کند ـ : به واسطه (پایمردی) ایشان حقّ به محلّ خود بازگشت و باطل از جایگاهش رانده شد.
نهج البلاغة : الخطبة 239 .

حدیث1434

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی قَولِهِ تَعالی : «ونُریدُ أن نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ استُضعِفوا فِی
الأَرضِ ونَجعَلَهُم أَئِمَّةً ونَجعَلَهُمُ الوارِثینَ» ـ : هُم آلُ مُحَمَّدٍ ، یَبعَثُ اللّه ُ مَهدِیَّهُم بَعدَ جَهدِهِم ، فَیُعِزُّهُم ویُذِلُّ عَدُوَّهُم
امام علی علیه السلام ـ درباره آیه «و می خواهیم بر کسانی که در زمین فرودست نگه داشته
شده اند منّت نهیم و آنان را پیشوایان گردانیم و وارثان قرارشان
دهیم» ـ : آنان (مستضعفان) آل محمّد هستند. خداوند، پس از آن که رنجها و سختیها کشیدند، مهدی آنان را می فرستد و ایشان را عزّت می بخشد و دشمنشان را، ذلیل و خوار می گرداند.
الغیبة للطوسیّ : 184 / 143 عن محمّد بن الحسین بن علیّ عن أبیه عن جدّه .

حدیث1435

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
وَیحًا لَکِ یا طالَقانُ ، فَإِنَّ للّه ِِ عَزَّوجَلَّ بِها کُنوزًا لَیسَت مِن ذَهَبٍ ولا فِضَّةٍ ، ولکِن بِها رِجالٌ مُؤمِنونَ عَرَفُوا اللّه َ حَقَّ مَعرِفَتِهِ ، وهُم أنصارُ المَهدِیِّ علیه السلام فی آخِرِ الزَّمانِ
امام علی علیه السلام: زهی بر تو ای طالقان؛ خدای عز و جل در آن جا گنجهایی دارد که از زر و سیم نیستند، بلکه در آن، مردان مؤمنی هستند که خداوند را چنان که باید، شناخته اند. اینان، یاران مهدی علیه السلامدر آخر الزمان می باشند.
الفتوح : 2/320 ، کفایه الطالب : 491 کلاهما عن ابن أعثم الکوفیّ ، ینابیع المودّة : 3 / 298 / 12 نحوه .

حدیث1436

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
المُنتَظِرُ لِأَمرِنا کَالمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فی سَبیلِ اللّه ِ
امام علی علیه السلام: آن که منتظر امر ما (دولت و حکومت اهل بیت) باشد همچون کسی است که در راه خدا، به خون خود درغلتد.
الخصال : 625 / 10 ، کمال الدین : 645 / 6 کلاهما عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، تحف العقول : 115 .

حدیث1437

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إیّاکُم وَالغُلُوَّ فینا ، قولوا : إنّا عَبیدٌ مَربوبونَ ، وقولوا فی فَضلِنا ما شِئتُم
امام علی علیه السلام: از تندروی درباره ما بپرهیزید. ما را بنده و دست پرورده خداوند بدانید و آن گاه هرچه خواستید در فضیلت ما بگویید.
الخصال : 614 / 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، غرر الحکم : 2740 وفیه «واعتقدوا فی فضلنا» ، تحف العقول : 104 ، نوادر الأخبار : 137 .

حدیث1438

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اللّهُمَّ إنّی بَریءٌ مِنَ الغُلاةِ کَبَراءَةِ عیسَی بنِ مَریَمَ مِنَ النَّصاری ، اللّهُمَّ اخذُلَهُم أبَدًا ولا تَنصُر مِنهُم أحَدًا
امام علی علیه السلام: بار خدایا، من از غالیان بیزارم، همان گونه که عیسی بن مریم از نصارا بیزار بود؛ بار خدایا! برای همیشه آنان را تنها و بی یاور گذار و احدی از ایشان را یاری نرسان.
أمالی الطوسیّ : 650 / 1350 عن الأصبغ بن نباتة ، المناقب لابن شهرآشوب : 1 / 263 .

حدیث1439

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تَتَجاوَزوا بِنَا العُبودِیَّةَ ، ثُمَّ قولوا ما شِئتُم ولَن تبلُغوا ، وإیّاکُم وَالغُلُوَّ کَغُلُوِّ النَّصاری ، فَإِنّی بَریءٌ مِنَ الغالینَ
امام علی علیه السلام: ما را از مرز بندگی فراتر نبرید، آن گاه هرچه خواستید [در فضیلت ما] بگویید که باز هم کم گفته اید [و حقّ مطلب را ادا نکرده اید]، مبادا همچون نصارا غلوّ کنید که من از غلوکنندگان بیزارم.
الاحتجاج : 2 / 453 / 314 عن الإمام العسکریّ عن الإمام الرضا علیهماالسلام ، التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکریّ علیه السلام : 50 / 24 .

حدیث1440

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَهلِکُ فینا أهلَ البَیتِ فَریقانِ : مُحِبٌّ مُطرٍ ، وباهِتٌ مُفتَرٍ
امام علی علیه السلام: دو گروه درباره ما اهل بیت تباه می شوند: دوستداری که در مدح و ستایش ما زیاده روی کند و دشمنی که به ما تهمت و افترا بندد.
السنّة لابن أبی عاصم : 470 / 1005 عن النزّال بن بسرة .

حدیث1441

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَهلِکُ فِیَّ رَجُلانِ : مُفرِطٌ غالٍ ، ومُبغِضٌ قالٍ
امام علی علیه السلام: دو کس درباره من تباه می شوند: یکی [دوست] افراطی غالی مذهب و دیگری دشمن کینه توز.
فضائل الصحابة لابن حنبل : 2 / 571 / 964 عن أبی مریم ، وراجع نهج البلاغة : الحکمة 117 ، خصائص الأئمّة علیهم السلام : 124 ، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید : 20 / 220 .

حدیث1442

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی خُطبَتِهِ ـ : سَیَهلِکُ فِیَّ صِنفانِ : مُحِبٌّ مُفرِطٌ یَذهَبُ بِهِ الحُبُّ إلی غَیرِ الحَقِّ ، ومُبغِضٌ مُفرِّطٌ یَذهَبُ بِهِ البُغضُ إلی غَیرِ الحَقِّ ، وخَیرُ النّاسِ فِیَّ حالاً النَمَطُ الأَوسَطُ فَالزَموهُ
امام علی علیه السلام: در یکی از خطبه هایش ـ : به زودی دو گروه درباره من تباه شوند: یکی دوستدار افراطی که دوستی و محبتش [نسبت به من ]او را از راه حقّ دور سازد و دیگری دشمن افراطی که دشمنیش (با من) او را به ناحقّ کشاند. بهترین حالت را نسبت به من مردمی دارند که راه میانه را برگزینند، با اینان همراهی کنید.
نهج البلاغة : الخطبة 127 .

حدیث1443

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قالَ لِیَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : فیکَ مَثَلٌ مِن عیسی ، أبغَضَتهُ الیَهودُ حَتّی بَهَتوا اُمَّهُ ، وأحَبَّتهُ النَّصاری حَتّی أنزَلوهُ بِالمَنزِلَةِ الَّتی
لَیسَ بِهِ . ثُمَّ قالَ : یَهلِکُ فِیَّ رَجُلانِ : مُحِبٌّ مُفرِطٌ یُقَرِّظُنی بِما لَیسَ فِیَّ ، ومُبغِضٌ یَحمِلُهُ شَنَآنی عَلی أن یَبهَتَنی
ربیعة بن ناجذ از امام علی علیه السلام: پیامبر صلی الله علیه و آله به من فرمود: تو در یک مورد حکایت عیسی را خواهی داشت: یهود تا بدانجا با او دشمنی ورزیدند که به مادرش
تهمت زدند و نصارا چندان دوستش داشتند که او را به مقامی که سزاوارش نبود، رساندند. حضرت علی علیه السلام سپس فرمود: درباره من دو کس تباه و نابود می شوند: دوستدار افراطی که از من ستایشهای بی جا کند و دشمنی که عداوتش با من، او را وادارد که به من بهتان زند.
مسند ابن حنبل : 1 / 336 / 1376 ، مسند أبی یعلی : 1 / 274 / 530 ، تاریخ دمشق «ترجمة الإمام علیّ علیه السلام» : 2 / 237 / 742 ، أمالی الطوسیّ : 256 / 462 کلّها عن ربیعة بن ناجذ ، الصواعق المحرقة : 123 نقلاً عن البزّار وأبی یعلی والحاکم ، وراجع عیون أخبار الرضا علیه السلام : 2 / 63 / 263 ، المناقب لابن شهر آشوب : 2 / 260 .

حدیث1444

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ فی وَصفِ سَلمانَ الفارِسِیِّ ـ : أدرَکَ عِلمَ الأَوَّلِ وعِلمَ الآخِرِ ، بَحرٌ لا یُدرَکُ قَعرُهُ ، وهُوَ مِنّا أهلَ البَیتِ
امام علی علیه السلام ـ در وصف سلمان فارسی ـ : به دانش اول و آخر رسیده است؛ دریایی است که ژرفایش ناپیداست. او از ما خاندان است.
تهذیب تاریخ دمشق : 6 / 201 عن أبی البختریّ ، ونحوه فی أمالی الصدوق : 209 / 8 عن المسیّب بن نجیّة ، الاختصاص : 11 ، رجال الکشّیّ : 1 / 52 / 25 کلاهما عن زرارة عن الإمام الصادق علیه السلام ، الطرائف : 119 / 183 عن ربیعة السعدیّ عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله ، الدرجات الرفیعة : 209 عن أبی البختریّ .

حدیث1445

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما سُمِّیَتِ الدُّنیا دُنیا ؛ لاِءَنَّها أدنی
امام علی علیه السلام : دنیا را دنیا نامیده اند ، چون فرومایه تر از هر چیزی است.
قال العلاّمة المجلسی قدس سره : أی أقرب بحسب المکان أو بحسب الزمان ، أو أخسّ وأرذل (بحار الأنوار : ج57 ص356) .

حدیث1446

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا إنَّ الدُّنیا دارٌ لایُسلَمُ مِنها إلاّ فیها
امام علی علیه السلام : هان! دنیا سرایی است که از آن ، به سلامت نتوان رَست مگر [به زهد] در آن، و با هرآنچه برای دنیا باشد ، نجات نمی توان یافت . مردم از بهر آزمایش ، گرفتار دنیا شده اند . پس آنچه را از دنیا برای دنیا برگیرند ، از کَفِشان بیرون می رود و برای آن حسابرسی خواهند شد، و آنچه را از دنیا برای غیر آن (آخرت) برگیرند ، به آن خواهند رسید و با آن خواهند زیست.
فی شرح ابن أبی الحدید : «تقدیر الکلام أنّ الدّنیا دار لا یُسلم من عقاب ذنوبها إلاّ فیها ، وهذا حق . . .» ، لکن یبدو أنّ فی الکلام سقط والأصل کان : «إنّ الدنیا دار لا یسلم منها إلا بالزهد فیها» کما فی «عیون الحکم والمواعظ ص107» ، و یؤیّد هذا النظر ما فی بعض نسخ نهج البلاغة حیث اُضیفت کلمة «الزهد» بعد «إلاّ فیها» بین القوسین .

حدیث1447

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: دارٌ بِالبَلاءِ مَحفوفَةٌ وبِالغَدرِ مَعروفَةٌ ، لاتَدومُ أحوالُها ، ولایَسلَمُ نُزّالُها ، أحوالٌ مُختَلِفَةٌ ، وتاراتٌ
امام علی علیه السلام ـ در وصف دنیا ـ : سرایی است که به رنج و بلا اندر است و به بی وفایی و عهدشکنی شُهره. حالاتش نمی پاید و ساکنانش را ایمنی نیست. احوالش دیگرگون است و هر دَم به رنگی در می آید. زندگی در آن ، نکوهیده است و آسودگی در آن ، نایاب ؛ بلکه مردم آن در دنیا هدف هایی نشانه رفته اند، و دنیا ، تیرهایش را به سوی آن ها پرتاب می کند، و با خدنگ های مرگ ،

نابودشان می گردانَد.
التارَةُ : الحین والمرّة ، والجمع تارات (القاموس المحیط : ج 1 ص 381 «تور») .

حدیث1448

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِعلَم أنَّ الدُّنیا دارُ بَلِیَّةٍ ، لَم یَفرُغ صاحِبُها فیها قَطُّ ساعَةً إلاّ کانَت فَرغَتُهُ عَلَیهِ حَسرَةً یَومَ القِیامَةِ .
امام علی علیه السلام : بدان که دنیا ، بلا خانه ای است که صاحبش هرگز دَمی در آن نیاسود ، مگر این که آن آسودگی اش در روز قیامت ، مایه افسوس او شد.
نهج البلاغة : الکتاب 59 ، عوالی اللآلی : ج 1 ص 296 ح 201 وفیه «الدنیا دار بلیّة» فقط ، بحار الأنوار : ج 33 ص 511 ح 708 .

حدیث1449

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: هِیَ دارُ عُقوبَةٍ وزَوالٍ ، وفَناءٍ وبَلاءٍ ، نُورُها ظُلمَةٌ ، وعَیشُها کَدِرٌ ، وغَنِیُّها فَقیرٌ ، وصَحیحُها سَقیمٌ ، وعَزیزُها ذَلیلٌ ، فَکُلُّ مُنعَمٍ بِرَغدِها
امام علی علیه السلام ـ در وصف دنیا ـ : دنیا ، سرای کیفر و زوال، و نابودی و بلاست. روشنایی آن ، تاریکی است و عیش آن ، مکدّر . توانگرش نادار، تن درستش ناخوش و عزیزش خوار. هر برخوردار از نعمت های آن ، شوربخت است و هر سرمست از زر و زیورهای آن ، فریفته. آن گاه که پرده کنار برود ، پشیمانی بالا می گیرد و آغاز [کار] ، ستایش یا نکوهش می شود.
فی المصدر : «فکلّ نعم یرغدها» ، والتصویب من بحار الأنوار . ورَغُدَ العَیشُ : اِتّسع ولانَ فهو رَغْد (المصباح المنیر : ص 231 «رغد») .

حدیث1450

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِعلم... أنَّ الدُّنیا لَم تَکُن لِتَستَقِرَّ إلاّ عَلی ما جَعَلَهَا اللّه ُ عَلَیهِ مِنَ النَّعماءِ وَالاِبتِلاءِ وَالجَزاءِ فِی المَعادِ، أو ما شاءَ مِمّا لاتَعلَمُ.
امام علی علیه السلام : ـ در سفارش به فرزندش امام حسن علیه السلام ـ : بدان . . . بدرستی که دنیا ، جز بر آن روال که خداوند قرارش داده است بر برخورداری و گرفتاری (یا: آزمایش) و سزادهی در معاد، و یا آنچه که او خواسته است و تو نمی دانی ، قرار نمی گیرد.
نهج البلاغة : الکتاب 31 ، تحف العقول : ص 72 نحوه ، بحار الأنوار : ج 77 ص 220 ح 2 .

حدیث1451

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا دارُ مِحَنٍ ومَحَلُّ فِتَنٍ .
امام علی علیه السلام : دنیا، سرای محنت ها و جایگاه فتنه هاست.
غرر الحکم : ح 3673 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 145 ح 3234 .

حدیث1452

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن ظَفِرَ بِالدُّنیا نَصِبَ
امام علی علیه السلام : هرکه به دنیا دست یافت ، رنج بُرد و هر که از دستش داد ، به مشقّت افتاد.
نَصِبَ الرجلُ : أعیا وتعِب (لسان العرب : ج 1 ص 758 «نصب») .

حدیث1453

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مُصاحِبُ الدُّنیا هَدَفُ النَّوائِبِ وَالغِیَرِ
امام علی علیه السلام : دنیا ، دار آماجِ بلاها و پیشامدهاست.
أی تغیّر الحال وانتقالها عن الصلاح إلی الفساد . والغِیَر : الاسم ؛ من قولک : غیَّرت الشیء فتغیّر (النهایة : ج 3 ص 401 «غیر») .

حدیث1454

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أهلُ الدُّنیا غَرَضُ النَّوائِبِ ، ودَرِیَّةُ
امام علی علیه السلام : مردم دنیا، آماج بلاهایند، و هدف مصیبت ها، و تاراج رنج ها و صَدَمات.
الدَّرِیّة : ما یُتعَلّم علیه الطعن (القاموس المحیط : ج 4 ص 327 «دری») .

حدیث1455

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا مَلیئَةٌ بِالمَصائِبِ ، طارِقَةٌ بِالفَجائِعِ وَالنَّوائِبِ .
امام علی علیه السلام : دنیا، مالامال از مصیبت هاست و با فاجعه ها و رویدادهای تلخ ، فرا می رسد.
غرر الحکم : ح 1724 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 52 ح 1351 ولیس فیه «طارقة بالفجائع» .

حدیث1456

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا مَصائِبُ مُفجِعَةٌ ، ومَنایا موجِعَةٌ ، وعِبَرٌ مُقَطِّعَةٌ .
امام علی علیه السلام : دنیا، [سراسر] مصیبت هایی جگرسوز است، مرگ هایی دردناک و مجازات هایی خُرد کننده.
غرر الحکم : ح 2042 .

حدیث1457

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: الدُّنیا جَمَّةُ
امام علی علیه السلام ـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ : دنیا، پُر مصیبت است . آبشخورهایش تلخ است و دوستی را از دوستی بهره مند نمی گردانَد.
الجَمُّ : الکثیر (الصحاح : ج 5 ص 1889 «جمم») .

حدیث1458

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا دارُ فَجائِعَ ، مَن عوجِلَ فیها فُجِعَ بِنَفسِهِ ، ومَن اُمهِلَ فیها فُجِعَ بِأَحِبَّتِهِ .
امام علی علیه السلام : دنیا، سرای ناگواری هاست. هرکه در آن مهلت داده نشود ، به مصیبت مرگ خویش ، گرفتار می آید و هرکه در آن مهلت داده شود ، به مرگ عزیزانش داغدار می شود.
غرر الحکم : ح 3659 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 145 ح 3223 .

حدیث1459

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا مَحَلُّ الآفاتِ .
امام علی علیه السلام : دنیا، جایگاه آسیب هاست.
غرر الحکم : ح 576 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 25 ح 268 .

حدیث1460

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَینُ الدَّهرِ تَطرِفُ بِالمَکارِهِ وَالنّاسُ بَینَ أجفانِهِ .
امام علی علیه السلام : چشم روزگار به ناگواری ها پلک می زند و مردم در میان پلک های او قرار دارند.
إرشاد القلوب : ص 112 .

حدیث1461

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اُوصیکُم عِبادَ اللّه ِ بِتَقوَی اللّه ِ الَّذی ضَرَبَ الأَمثالَ . . . وأنذَرَکُم بِالحُجَجِ البَوالِغِ ، فَأَحصاکُم عَدَدا ووَظَّفَ لَکُم مُدَدا
امام علی علیه السلام : ای بندگان خدا ! شما را به پروا از آن خدایی سفارش می کنم که نمونه ها آورده... و با حجّت های رسا هشدارتان داده است ، شمار شما را می داند ، و عمری برایتان مقرّر کرده است، در جایگاه آزمایش و سرای عبرت . شما در دنیا آزمایش می شوید و برای آن ، مورد حسابرسی قرار می گیرید.
المُدَّةُ : طائفة من الزمان ؛ تقع علی القلیل والکثیر (النهایة : ج 4 ص 309 «مدد») .

حدیث1462

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أبلَغُ ناصِحٍ لَکَ الدُّنیا لَوِ انتَصَحتَ ؛ بِما تُریکَ مِن تَغایُرِ الحالاتِ ، وتُؤذِنُکَ بِهِ مِنَ البَینِ
امام علی علیه السلام : بهترین پندآموز برای تو دنیاست، اگر از دگرگونی حالاتی که به تو نشان می دهد و از جدایی و پراکندگی ای که به تو اعلام می کند ، پند گیری.
البَیْن : البعد والفراق (النهایة : ج 1 ص 175 «بین») .

حدیث1463

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما الدُّنیا مَتاعُ أیّامٍ قَلائِلَ ، ثُمَّ تَزولُ کَما یَزولُ السَّرابُ ، وتُقشَعُ
امام علی علیه السلام : دنیا ، در حقیقت، برخورداری چند روزه ای اندک است . سپس ، همچون سراب از میان می رود و به سان ابر ، پراکنده می شود.
قشعت الرّیحُ السّحابَ ـ من باب نَفَعَ ـ أی کشفتْه، فانقشع وتقشَّع (مجمع البحرین : ج 3 ص 1481 «قشع») .

حدیث1464

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الأَمرُ قَریبٌ ، وَالاِصطِحابُ قَلیلٌ .
امام علی علیه السلام : مرگ ، نزدیک، و همراهی [با دنیا] اندک است.
نهج البلاغة : الحکمة 168 ، خصائص الأئمّة علیهم السلام : ص 109 ، غرر الحکم : ح 10039 وفیه «هوّن علیک فإنّ الأمر قریب ، والاصطحاب قلیل ، والمقام یسیر» ، بحار الأنوار : ج 73 ص 130 ح 135 .

حدیث1465

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما الحَیاةُ الدُّنیا مَتاعٌ ؛ ومَتاعُ الدُّنیا بَطیءُ الاِجتِماعِ ، قَلیلُ الاِنتِفاعِ ، سَریعُ الاِنقِطاعِ .
امام علی علیه السلام : زندگی دنیا ، کالایی بیش نیست و کالای دنیا ، دیر فراهم می آید و اندک به کار می آید و زود از کف می رود.
تنبیه الخواطر : ج 2 ص 102 .

حدیث1466

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أوقاتُ الدُّنیا وإن طالَت قَصیرَةٌ ، وَالمُتعَةُ بِها وإن کَثُرَت یَسیرَةٌ .
امام علی علیه السلام : اوقات دنیا، اگرچه بلند باشد، کوتاه است و بهره مندی از آنها، هرچند بسیار باشد، اندک است.
غرر الحکم : ح 2188 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 67 ح 1698 .

حدیث1467

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا عَیشُها قَصیرٌ وخَیرُها یَسیرٌ ، وإقبالُها خَدیعَةٌ وإدبارُها فَجیعَةٌ ، ولَذّاتُها فانِیَةٌ وتَبِعاتُها باقِیَةٌ .
امام علی علیه السلام : دنیا، زندگی اش کوتاه و خیرش اندک است ، رو آوردنش مکر و پشت کردنش مصیبت است ، خوشی هایش رفتنی و پیامدهای آن ، ماندنی است.
غرر الحکم : ح 3670 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 146 ح 3239 .

حدیث1468

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا مَنزِلُ قُلعَةٍ ولَیسَت بِدارِ نُجعَةٍ
امام علی علیه السلام : دنیا ، منزلگاه کوچیدن است و سرای آرمیدن نیست ، خوبی آن ، ناچیز است و بدی اش آماده ؛ مُلکش از چنگ می رود و آبادش ویران می گردد.
مَنزِل قُلعَة : إذا لم تصلح للاستیطان . والنُجْعَة : طلب الکلأ من مواضعه . وحاصله : أنّها لیست دار راحةٍ وطیبَ عیشٍ (مجمع البحرین : ج 3 ص 1753 «نجع») .

حدیث1469

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اُحَذِّرُکُمُ الدُّنیا ؛ فَإِنَّها مَنزِلُ قُلعَةٍ ولَیسَت بِدارِ نُجعَةٍ ، قَد تَزَیَّنَت بِغُرورِها وغَرَّت بِزینَتِها .
امام علی علیه السلام : شما را از دنیا برحذر می دارم ، که دنیا ، منزلگاه کوچیدن است و سرای آرمیدن نیست ؛ با فریبندگی اش خود را آراسته و با آرایشش می فریبد.
نهج البلاغة : الخطبة 113 ، تنبیه الخواطر : ج 1 ص 77 ، کشف الغُمّة : ج 1 ص 172 ولیس فیهما ذیله ، بحار الأنوار : ج 78 ص 4 ح 53 ؛ مطالب السؤول : ص 32 ولیس فیه ذیله .

حدیث1470

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: اِعلَم یا بُنَیَّ أنَّکَ إنَّما خُلِقتَ لِلآخِرَةِ لا لِلدُّنیا ، ولِلفَناءِ لا لِلبَقاءِ ، ولِلمَوتِ لا لِلحَیاةِ ، وأنَّکَ فی قُلعَةٍ ودارِ بُلغَةٍ وطَریقٍ

إلَی الآخِرَةِ .
امام علی علیه السلام ـ در سفارش به فرزندش حسن علیه السلام ـ : بدان، ای فرزندم، که تو در حقیقت برای آخرت آفریده شده ای ، نه برای دنیا ؛ برای رفتن ، نه برای ماندن ؛ برای مُردن ، نه برای زنده ماندن، و تو در حال کوچیدنی و در سرای توشه برگرفتن و در راهی به سوی آخرت.
نهج البلاغة : الکتاب 31 ، تحف العقول : 76 ، کشف المحجّة : ص 228 ، خصائص الأئمّة علیهم السلام : ص 117 ولیس فیه «وللموت لا للحیاة» ، بحار الأنوار : ج 77 ص 205 ح 1 ؛ کنز العمّال : ج 16 ص 173 ح 44215 نقلاً عن وکیع والعسکری فی المواعظ .

حدیث1471

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اُوصیکُم عِبادَ اللّه ِ بِتَقوَی اللّه ِ ، واُحَذِّرُکُمُ الدُّنیا ؛ فَإِنَّها دارُ شُخوصٍ
امام علی علیه السلام : ای بندگان خدا! شما را به پروا از خدا سفارش می کنم و از دنیا برحذرتان می دهم؛ زیرا که دنیا ، سرای رفتن است و جایگاه تلخی ها ؛ ساکن آن ، کوچ گراست و مقیم آن ، از دنیا جدا می شود.
شَخَصَ من بلدٍ إلی بلدٍ شخوصاً : أی ذهب . وأشخَصَهُ غیرُه (الصحاح : ج 3 ص 1043 «شخص») .

حدیث1472

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا دارُ شُخوصٍ ومَحَلَّةُ تَنغیصٍ ، ساکِنُها ظاعِنٌ ، وقاطِنُها بائِنٌ ، وبَرقُها خالِبٌ
امام علی علیه السلام : دنیا ، سرای رفتن است و جایگاه تلخی ها ؛ ساکن آن ، کوچنده است و مقیم آن ، از دنیا جدا می شود ؛ آذرخشش بی باران است، گفتارش دروغ، دارایی هایش به غارت رونده و نفایسش از کف رونده. بدانید که دنیا سخت گیر و سرکش و چموش است و دروغ گویی خیانت پیشه است.
یقال للسَّحاب یومِضُ بَرْقُه حتّی یُرجی مطَرُه ، ثمّ یُخلِف ویُقلِع وینقشع : الخُلَّب؛ وکأنّه من الخِلابة : وهی الخداع بالقول اللطیف (اُنظر النهایة : ج 2 ص 58 «خلب») .

حدیث1473

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا دارُ مَمَرٍّ لا دارُ مَقَرٍّ ، وَالنّاسُ فیها رَجُلانِ : رَجُلٌ باعَ فیها

نَفسَهُ فَأَوبَقَها
امام علی علیه السلام : دنیا، گذرگاه است ، نه قرارگاه؛ و مردم در آن دو دسته اند: دسته ای که در دنیا خود را فروختند و به نابودی افکندند، و دسته ای که خود را خریدند و آزاد کردند.
وبق : إذا هلک ، وأوبقه غیره (النهایة : ج 5 ص 146 «وبق») .

حدیث1474

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا لَم تُخلَق لَکُم دارَ مُقامٍ ، بَل خُلِقَت لَکُم مَجازا لِتَزَوَّدوا مِنهَا الأَعمالَ إلی دارِ القَرارِ . فَکونوا مِنها عَلی أوفازٍ
امام علی علیه السلام : دنیا آفریده نشده که سرای ماندن شما باشد، بلکه آفریده شده، که گذرگاه شما باشد تا از آن برای سرای ماندگاری تان توشه عمل برگیرید. پس، در دنیا همواره مهیّای سفر باشید و مَرکب ها را برای رفتن ، آماده سازید.
علی أوفاز : علی سفر (النهایة : ج 5 ص 210 «وفز») .

حدیث1475

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا لَم تُخلَق لَکُم دارَ مُقامٍ ولا مَحَلَّ قَرارٍ ، وإنَّما جُعِلَت لَکُم مَجازا لِتَزَوَّدوا مِنهَا الأَعمالَ الصّالِحَةَ لِدارِ القَرارِ . فَکونوا مِنها عَلی أوفازٍ ، ولا تَخدَعَنَّکُم مِنهَا العاجِلَةُ ولا تَغُرَّنَّکُم فیهَا الفِتنَةُ .
امام علی علیه السلام : دنیا آفریده نشده که برای شما سرای ماندن و جای آسودن باشد ؛ بلکه گذرگاه شما قرار داده شده است تا از آن برای سرای استقرارتان توشه اعمال نیک بردارید . پس، در دنیا همواره آماده باشید ؛ و زنهار که خوشی های زودگذر آن ، شما را نفریبد و فریبندگی هایش شما را گول نزند.
غرر الحکم : ح 3699 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 148 ح 3251 .

حدیث1476

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِعتَبِر بِما مَضی مِنَ الدُّنیا لِما بَقِیَ مِنها ؛ فَإِنَّ بَعضَها یُشبِهُ بَعضا ، وآخِرَها لاحِقٌ بِأَوَّلِها ، وکُلُّها حائِلٌ مُفارِقٌ
امام علی علیه السلام : از گذشته دنیا برای آینده اش عبرت بگیر؛ زیرا همه اجزای آن ، شبیه یکدیگرند و انجام آن به آغازش می پیوندد و تماماً دگرگون شونده و از کف رفتنی است.
حائِلٌ : أی مُتغیّر ، وکلّ متغیّر حائلٌ (النهایة : ج 1 ص 463 «حول») .

حدیث1477

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا دارٌ مُنِیَ
امام علی علیه السلام : دنیا ، سرایی است که نابودی برای آن رقم خورده است.
مُنِیَ له : أی قُدّر (لسان العرب : ج 15 ص 292 «منی») .

حدیث1478

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا دارُ فَناءٍ وعَناءٍ ، وغِیَرٍ وعِبَرٍ ؛ فَمِنَ الفَناءِ أنَّ الدَّهرَ موتِرٌ قَوسَهُ
امام علی علیه السلام : دنیا ، سرای نابودی و رنج، و پیشامدها و عبرت هاست . از نشانه نابودگری[دنیا] آن که روزگار ، زِه کمان خویش را بر کشیده است، تیرهایش به خطا نمی رود و زخم هایش درمان نمی پذیرد ؛ زندگان را با تیر مرگ نشانه می رود، تن درستان را با تیر بیماری، و رهیدگان را با تیر هلاکت ؛ خورنده ای (آدمخواری) است که سیر نمی شود و نوشنده ای (خون آشامی) است که سیراب نمی گردد. و از نشانه رنج بودن دنیا آن که آدمی ، آنچه را که نمی خورد، گِرد می آورد ، و بنایی را که در آن سُکنا نمی گزیند ، می سازد.
أوترتُ القوس : شددت وَتَرها (المصباح المنیر : ص 647 «وتر») .

حدیث1479

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَجِبتُ لِعامِرِ الدُّنیا دارِ الفَناءِ ، وهُوَ نازِلٌ دارَ البَقاءِ .
امام علی علیه السلام : در شگفتم از کسی که دنیا، این سرای نیستی را آباد می کند ، حال آن که در سرای ماندگاری اقامت خواهد گزید.
أعلام الدین : ص 296 ، بحار الأنوار : ج 78 ص 94 ح 107 .

حدیث1480

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أیُّهَا النّاسُ ، ألا إنَّ الدُّنیا دارُ فَناءٍ وَالآخِرَةَ دارُ بَقاءٍ ، فَخُذوا مِن مَمَرِّکُم لِمَقَرِّکُم ، ولا تَهتِکوا أستارَکُم عِندَ مَن لا تَخفی عَلَیهِ أسرارُکُم .
امام علی علیه السلام : ای مردم! بدانید که دنیا ، سرای نیستی است و آخرت ، سرای ماندگاری . پس، از گذرگاهتان برای اقامتگاهتان [توشه] برگیرید و در نزد کسی که رازهای شما بر او پوشیده نیست ، پرده دری مکنید.
عیون أخبار الرضا : ج 1 ص 298 ح 56 ، الأمالی للصدوق : ص 172 ح 174 کلاهما عن أحمد بن الحسن الحسینی عن الإمام العسکری عن آبائه علیهم السلام ، مشکاة الأنوار : ص 468 ح 1567 ، روضة الواعظین : ص 485 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 88 ح 56 .

حدیث1481

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لَو بَقِیَتِ الدُّنیا عَلی أحَدِکُم ، لَم تَصِل إلی مَن هِیَ فی یَدَیهِ .
امام علی علیه السلام : اگر دنیا برای کسی از شما باقی می مانْد ، به کسی که دنیا در دست اوست ، نرسیده بود.
غرر الحکم : ح 7608 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 417 ح 7086 .

حدیث1482

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ مِن نَکَدِ
امام علی علیه السلام : از بی خبری دنیاست که بر یک حال نمی مانَد و از دگرگونی خالی نیست ؛ با خراب کردن گوشه ای ، گوشه ای دیگر را آباد می کند و با ناراحت کردن دوستی، دوستی دیگر را شاد می کند . پس بودنِ در دنیا با خطرها همراه است و اعتماد کردن به آن ، فریب خوردن است و دل بستن به آن ، نشاید و تکیه کردن به آن ، خطاست.
النَکَدُ : الشُؤمُ واللُّؤم (لسان العرب : ج 3 ص 427 «نکد») .

حدیث1483

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کَفاکَ مِن عُیوبِ الدُّنیا ألاّ تَبقی .
امام علی علیه السلام : از عیب های دنیا ، همین تو را بس که نمی مانَد.
المواعظ العددیّة : ص 60 .

حدیث1484

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِحذَرُوا الزّائِلَ الشَّهِیَّ ، وَالفانِیَ المَحبوبَ .
امام علی علیه السلام : از آن دلخواهی که زوال می پذیرد و از آن دلداری که نیستی می گیرد ، دوری کنید.
غرر الحکم : ح 2587 .

حدیث1485

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُلُّ أحوالِ الدُّنیا زِلزالٌ ، ومِلکُها سَلَبٌ وَانتِقالٌ .
امام علی علیه السلام : احوال دنیا، همه لرزان است و دارایی آن ، گرفتنی و قابل سپردن به دیگری.
غرر الحکم : ح 6916 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 376 ح 6371 .

حدیث1486

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا مُنتَقِلَةٌ فانِیَةٌ ، إن بَقِیَت لَکَ لَم تَبقَ لَها .
امام علی علیه السلام : دنیا، در حال انتقال از یکی به دیگری است و از کف رفتنی است. گیرم که دنیا برای تو بمانَد، تو برای آن نمی مانی.
غرر الحکم : ح 1802 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 22 ح 151 .

حدیث1487

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کُلُّ مُدَّةٍ مِنَ الدُّنیا إلَی انتِهاءٍ ، وکُلُّ حَیٍّ فیها إلی مَماتٍ وفَناءٍ .
امام علی علیه السلام : هر زمانی از دنیا ، سرانجام به پایان می رسد و هر زنده ای در آن ، رو به سوی مرگ و نیستی است.
غرر الحکم : ح 6920 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 377 ح 6374 و6375 .

حدیث1488

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تَتَنافَسوا فی عِزِّ الدُّنیا وفَخرِها ، ولا تَعجَبوا بِزینَتِها ونَعیمِها ، ولا تَجزَعوا مِن ضَرّائِها وبُؤسِها ؛ فَإِنَّ عِزَّ الدُّنیا وفَخرَها إلَی انقِطاعٍ ، وإنَّ زینَتَها ونَعیمَها إلی زَوالٍ ، وإنَّ ضَرَّها وبُؤسَها إلی نَفادٍ ، وکُلَّ مُدَّةٍ مِنها إلی مُنتَهیً ، وکُلَّ حَیٍّ مِنها إلی فَناءٍ وبَلاءٍ .
امام علی علیه السلام : در کسب عزّت و افتخارات دنیوی با هم به رقابت برنخیزید و به زیور و نعمت آن ، سرخوش نشوید و بر سختی و مشقّت دنیا ، بی تابی مکنید؛ زیرا که عزّت و افتخارات دنیا به سر می آید و زیور و نعمت آن ، زوال می گیرد و سختی و مشقّتش به پایان می رسد . هر زمانی از دنیا پایانی دارد و هر زنده ای از آن ، به نیستی و پوسیدگی می انجامد.
کتاب من لایحضره الفقیه : ج 1 ص 430 ح 1263 ، نهج البلاغة : الخطبة 99 ، تنبیه الخواطر : ج 2 ص 254 ولیس فیهما «وبلاء» ، مصباح المتهجّد : ص 381 ح 508 عن زید بن وهب وفیه «ارتجاع» بدل «زوال» ولیس فیه «فناء» ، بحار الأنوار : ج 73 ص 113 ح 109 نقلاً عن عیون الحکم والمواعظ .

حدیث1489

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَنبَغی لِمَن عَرَفَ دارَ الفَناءِ أن یَعمَلَ لِدارِ البَقاءِ .
امام علی علیه السلام : برای کسی که سرای نیستی را شناخته ، سزاوار است که برای سرای ماندگاری کار کند.
غرر الحکم : ح 10929 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 551 ح 10168 .

حدیث1490

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِتَّقُوا اللّه َ عِبادَ اللّه ِ . . . وکونوا قَوما صیحَ بِهِم فَانتَبَهوا ، وعَلِموا أنَّ الدُّنیا لَیسَت لَهُم بِدارٍ فَاستَبدَلوا .
امام علی علیه السلام : ای بندگان خدا! از خدا پروا کنید... و [چونان [مردمانی باشید که بر آنان ، بانگ زده شد و بیدار شدند و دریافتند که دنیا ، خانه آنها نیست و از این رو ، جایگزینش کردند.
نهج البلاغة : الخطبة 64 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 396 ح 6697 وح 6700 وفیه «بِدارهم» بدل «لهم بدارٍ» .

حدیث1491

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أینَ الَّذینَ مَلَکوا مِنَ الدُّنیا أقاصِیَها ؟ !
امام علی علیه السلام : کجایند آنان که تا دوردست های زمین ، پادشاهی کردند؟!
غرر الحکم : ح 2811 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 129 ح 2930 .

حدیث1492

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أینَ الَّذینَ بَلَغوا مِنَ الدُّنیا أقاصِیَ الهِمَمِ؟!
امام علی علیه السلام : کجایند آنان که به دورترین خواست های دنیوی رسیدند؟!
غرر الحکم : ح 2814 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 130 ح 2936 .

حدیث1493

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أسبابُ الدُّنیا مُنقَطِعَةٌ ، وعَواریها مُرتَجِعَةٌ .
امام علی علیه السلام : اسباب دنیا از هم گسیختنی است و عاریه های آن ، بازگشتنی.
غرر الحکم : ح 1365 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 70 ح 1777 وص 127 ح 2893 وفیهما «وأحبابها بها مُتفجِّعة» بدل «وعواریها مرتجعة» .

حدیث1494

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:

إنَّ الَّذینَ بَنَوا فَطالَ بِناؤُهُم وَاستَمتَعوا بِالأَهلِ وَالأَولادِ
جَرَتِ الرِّیاحُ عَلی مَحَلِّ دِیارِهِم فَکَأَنَّهُم کانوا عَلی میعادِ
وأرَی النَّعیمَ وکُلَّ ما یُلهی بِهِ یَوما یَسیرُ إلی بِلیً ونَفادِ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :

آنان که بناهای بلند بر ساختندو از زن و فرزندان ، برخوردار شدند . بادها بر خانه هایشان همی وزید
انگار که بر این قرار ، وعده داشتند . ونعمت ها و همه سرگرمی ها را می بینم
که روزی کهنه و نابود می شوند .
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 206 الرقم 134 .

حدیث1495

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
تَحَرَّز مِنَ الدُّنیا فَإِنَّ فَناءَها مَحَلُّ فَناءٍ لا مَحَلُّ بَقاءِ
فَصَفوَتُها مَمزوجَةٌ بِکُدورَةٍ وراحَتُها مَقرونَةٌ بِعَناءِ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
حَذَر از دنیا، که دنیای فانی منزلگاه رفتن است ، نه جای ماندن .
زلالی اش آمیخته با تیرگی است و آسودگی اش قرین رنج .
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 38 الرقم 10 .

حدیث1496

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
إنَّمَا الدُّنیا فَناءٌ لَیسَ لِلدُّنیا ثُبوتُ
إنَّمَا الدُّنیا کَبَیتٍ نَسَجَتهُ العَنکَبوتُ
ولَقَد یَکفیکَ مِنها أیُّهَا الطّالِبُ قوتُ
وَلَعَمری عَن قَلیلٍ کُلُّ مَن فیها یَموتُ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
جز این نیست که دنیا فانی است دنیا را پایندگی نیست .
دنیا ، همانند خانه ای است که عنکبوت آن را بتَنَد .
تو را از دنیا بسنده کند ای دنیاجوی، قُوتی .
به جانم سوگند که به زودی هرکه در آن است ، می میرد .
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 162 الرقم 90 .

حدیث1497

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: اُذکُروا عِندَ تَصَرُّفِها بِکُم سُرعَةَ انقِضائِها عَنکُم ، ووَشکَ زَوالِها ، وضَعفَ مَجالِها ، ألَم تَجِدکُم عَلی مِثالِ مَن کانَ قَبلَکُم ، ووَجَدَت مَن کانَ قَبلَکُم عَلی مِثالِ مَن کانَ قَبلَهُم ، جیلٌ بَعدَ جیلٍ ، واُمَّةٌ بَعدَ اُمَّةٍ ، وقَرنٌ بَعدَ قَرنٍ ، وخَلَفٌ بَعدَ خَلَفٍ ، فَلا هِیَ تَستَحی مِنَ العارِ ، وما لا یَنبَغی مِنَ المُبدِیاتِ ، ولا تَخجَلُ مِنَ الغَدرِ .
امام علی علیه السلام ـ در نکوهش دنیا ـ : در هنگام برگشتن دنیا از شما، به یاد آورید که دنیا بر شما زود می گذرد، محکوم به زوال است و عرصه اش تنگ. آیا شما را به مانند کسانی که پیش از شما بودند، نیافت، و پیشینیان شما را نیز به مانند پیشینیان آنان: نسلی از پیِ نسلی، و امّتی از پسِ امّتی و قومی از پسِ قومی؟ پس، دنیا از ننگ و از رسوایی ها شرم نمی کند و از خیانت و بی وفایی خجالت نمی کشد.
بحار الأنوار : ج 73 ص 115 ح 109 نقلاً عن عیون الحکم والمواعظ .

حدیث1498

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا سَریعَةُ التَّحَوُّلِ ، کَثیرَةُ التَّنَقُّلِ ، شَدیدَةُ الغَدرِ ، دائِمَةُ المَکرِ ، فَأَحوالُها تَتَزَلزَلُ ، ونَعیمُها یَتَبَدَّلُ ، ورَخاؤُها یَتَنَقَّصُ ، ولَذّاتُها تَتَنَغَّصُ ، وطالِبُها یَذِلُّ ، وراکِبُها یَزِلُّ .
امام علی علیه السلام : دنیا، زود از حالی به حالی در می آید و بسیار جا به جا می شود، سخت عهدشکن و بی وفاست و پیوسته ، مکّاری می کند. احوال آن ، لرزان است و نعمت هایش در حال تغییر ؛ آسودگی اش کاستی می پذیرد و خوشی هایش به تلخی می گراید. جوینده آن ، خوار می شود و سوار بر آن ، می لغزد.
غرر الحکم : ح 3685 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 147 ح 3245 .

حدیث1499

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أوَلا تَری أنَّ الدُّنیا ساعَةٌ بَینَ ساعَتَینِ ؛ ساعَةٍ مَضَت ، وساعَةٍ بَقِیَت ، وساعَةٍ أنتَ فیها!
امام علی علیه السلام : نمی بینی که دنیا ساعتی است میان دو ساعت: ساعتی که گذشته و ساعتی که باقی مانده، و ساعتی که تو در آنی؟!
التحصین لابن فهد : ص 16 ح 28 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 112 ح 109 نقلاً عن عیون الحکم والمواعظ .

حدیث1500

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنّی اُحَذِّرُکُمُ الدُّنیا ؛ فَإِنَّها حُلوَةٌ خَضِرَةٌ
امام علی علیه السلام : من ، شما را از دنیا برحذر می دارم؛ زیرا که دنیا شیرین و خرّم است و تمایلات نفسانی آن را در میان گرفته است ؛ با لذّت های زودگذرش دل می بَرَد و با [متاع] اندکِ خود ، جلوه گری می کند ؛ به آرزوها آراسته است و با زیور فریب ، خود را می آراید ؛ ناز و نعمتش پایدار نیست و از مصائب آن ، ایمنی نیست ؛ گول زننده است و آسیب رسان ؛ دگرگون شونده است و زوال پذیر ؛ پایان پذیر است و نابود شونده ؛ آدمخوار است و مرگبار.
خَضِرَة : أی غَضّة ناعمة طریّة (النهایة : ج 2 ص 41 «خضر») .

حدیث1501

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا خُلِقَت لِغَیرِها ولَم تُخلَق لِنَفسِها .
امام علی علیه السلام : دنیا ، برای غیرِ خود آفریده شده و برای خودش آفریده نشده است.
نهج البلاغة : الحکمة 463 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 133 ح 136 .

حدیث1502

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
فِی الدُّنیا حَییتُم ، ولِلآخِرَةِ خُلِقتُم .
امام علی علیه السلام : در دنیا زندگی می کنید ؛ امّا برای آخرت ، آفریده شده اید.
عیون أخبار الرضا : ج 1 ص 298 ح 56 ، الأمالی للصدوق : ص 172 ح 174 کلاهما عن أحمد بن الحسن الحسینی عن الإمام العسکری عن آبائه علیهم السلام ، مشکاة الأنوار : ص 468 ح 1567 ، الإرشاد : ج 1 ص 296 ، إرشاد القلوب : ص 19 وفیهما «حبستم» بدل «حییتم» ، بحار الأنوار : ج 73 ص 88 ح 56 .

حدیث1503

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّکَ مَخلوقٌ لِلآخِرَةِ فَاعمَل لَها . إنَّکَ لَم
امام علی علیه السلام : تو برای آخرت آفریده شده ای . پس برای آن کار کن . تو هرگز برای دنیا خلق نشده ای . پس از دنیا دل برکَن و از آن ، روی بگردان.
فی المصدر «لن» بدل «لم» ، وما فی المتن أثبتناه من عیون الحکم و المواعظ .

حدیث1504

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا وإنَّ هذِهِ الدُّنیَا الَّتی أصبَحتُم تَتَمَنَّونَها وتَرغَبونَ فیها وأصبَحَت تُغضِبُکُم وتُرضیکُم ، لَیسَت بِدارِکُم ، ولا مَنزِلِکُمُ الَّذی خُلِقتُم لَهُ ولاَ الَّذی دُعیتُم إلَیهِ . ألا وإنَّها لَیسَت بِباقِیَةٍ لَکُم ولا تَبقَونَ عَلَیها ، وهِیَ وإن غَرَّتکُم مِنها فَقَد حَذَّرَتکُم شَرَّها ، فَدَعوا غُرورَها لِتَحذیرِها ، وأطماعَها لِتَخویفِها ، وسابِقوا فیها

إلَی الدّارِ الَّتی دُعیتُم إلَیها .
امام علی علیه السلام : هان! این دنیایی که شما آرزویش را دارید و خواهان آنید، ولی او شما را گاه ناخشنود و گاه خشنود می سازد، آن سرا و منزلگاهی نیست که برایش آفریده شده اید ، و نه آن جایی که بدان فرا خوانده شده اید.
هان! دنیا برای شما ماندگار نیست و شما نیز در آن باقی نمی مانید. دنیا، اگر چه شما را می فریبد ؛ امّا همو، خود، شما را از شرّ خویش برحذر داشته است . پس، هشدارش را بگیرید و فریبش را بگذارید و بیم دادنش را بگیرید و طمع هایش را وا نهید و در آن برای سرایی از یکدیگر سبقت بگیرید که به آن ، فرا خوانده شده اید.
نهج البلاغة : الخطبة 173 ، بحار الأنوار : ج 78 ص 95 ح 1 وراجع تحف العقول : ص 184 .

حدیث1505

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ اللّه َ تَعالی جَعَلَ الدُّنیا لِما بَعدَها ، وَابتَلی فیها أهلَها لِیَعلَمَ أیُّهُم أحسَنُ عَمَلاً ، ولَسنا لِلدُّنیا خُلِقنا ، ولا بِالسَّعیِ لَها اُمِرنا ، وإنَّما وُضِعنا فیها لِنُبتَلی بِها ، ونَعمَلَ فیها لِما بَعدَها .
امام علی علیه السلام : خداوند بلند مرتبه، دنیا را برای پس از آن آفرید و مردمش را در آن به بوته آزمایش نهاد تا معلوم شود که چه کسی بهتر عمل می کند. ما برای دنیا آفریده نشده ایم و به تلاش برای آن ، مأمور نشده ایم ؛ بلکه در دنیا نهاده شده ایم تا به وسیله آن ، آزموده شویم و در دنیا برای جهان پس از آن ، کار کنیم.
غرر الحکم : ح 3696 ، نهج البلاغة : الکتاب 55 ولیس فیه ذیله ، معادن الحکمة : ج 1 ص 277 ، بحار الأنوار : ج 33 ص 116 ح 409 .

حدیث1506

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: فَهِیَ کَرَوضَةٍ اِعتَمَّ
امام علی علیه السلام ـ در وصف دنیا ـ : دنیا چون مرغزاری است که گیاهانش قد کشیده و بیننده اش را خوش می آید ، آبش گواراست و خاکش خوش. از آوندهایشان تَری می تراود و از شاخه هایشان ژاله می چکد، و چون سبزه هایش رشد کنند و گل و گیاهانش قامت بیفرازند، به ناگاه ، بادی وزیدن می گیرد و برگ ها را فرو می ریزد و آن همه نظم و هماهنگی را از هم می پراکند و چنان می شود که خداوند فرموده است: «و چنان خشک گردید که بادها پراکنده اش کردند، و خداست که همواره بر هر کاری تواناست . دنیا را بنگرید که از آنچه شما را خوش می آید، چه فراوان دارد و آنچه شما را سودمند می افتد ، چه اندک دارد» .
اعْتَمّ : یقال للنبت إذا طال : قد اعتمّ (النهایة : ج 3 ص 302 «عمم») .

حدیث1507

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: ما یَصنَعُ بِالمالِ وَالوَلَدِ مَن یَخرُجُ مِنها ویُحاسَبُ عَلَیها؟! عُراةً دَخَلتُمُ الدُّنیا وعُراةً تَخرُجونَ مِنها ، وإنَّما هِیَ قَنطَرَةٌ فَاعبُروا عَلَیها وَانتَظِروها .
امام علی علیه السلام ـ در ترغیب به بی اعتنایی به دنیا ـ : مال و فرزند ، کسی را که از دنیا می رود و برای آن حسابرسی می شود ، چه به کار می آید؟! برهنه به دنیا در آمدید و برهنه از آن برون می روید. دنیا، در حقیقت، پُلی است . پس ، از آن بگذرید و مراقبش باشید.
إرشاد القلوب : ص 19 .

حدیث1508

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا مَعبَرَةُ الآخِرَةِ .
امام علی علیه السلام : دنیا، گذرگاه آخرت است.
غرر الحکم : ح 439 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 19 ح 64 .

حدیث1509

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا ظِلٌّ زائِلٌ .
امام علی علیه السلام : دنیا، سایه ای ناپایدار است.
غرر الحکم : ح 318 و ح 3669 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 19 ح 62 .

حدیث1510

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا ظِلُّ الغَمامِ ، وحُلُمُ المَنامِ .
امام علی علیه السلام : دنیا، سایه ابر است و خوابی که خُفته می بیند.
غرر الحکم : ح 1960 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 21 ح126 .

حدیث1511

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا یَغُرَّنَّکُم ما أصبَحَ فیهِ أهلُ الغُرورِ ، فَإِنَّما هُوَ ظِلٌّ مَمدودٌ إلی أجَلٍ مَعدودٍ .
امام علی علیه السلام : زنهار، برخورداری فریب خوردگان [دنیا] شما را نفریبد؛ زیرا که در دنیا [چون [سایه ای است که تا زمانی محدود ، پهن می شود.
نهج البلاغة : الخطبة 89 ، تحف العقول : ص 212 وفیه «إنّما الدنیا ظلّ ممدودٌ إلی أجلٍ معدود» فقط ، بحار الأنوار : ج 34 ص 253 ح 1001 .

حدیث1512

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا ظِلُّ الغَمامِ ، وحُلُمُ المَنامِ ، وَالفَرَحُ المَوصولُ بِالغَمِّ ، وَالعَسَلُ المَشوبُ بِالسَّمِّ ، سَلاّبَةُ النِّعَمِ ، أکّالَةُ الاُمَمِ ، جَلاّبَةُ النِّقَمِ .
امام علی علیه السلام : دنیا ، سایه ابر است، خوابی است که خفته می بیند، شادیِ پیوسته به غم و شهد آمیخته به شرنگ است؛ رباینده نعمت ها خورنده ملّت ها و جلب کننده رنج و عذاب هاست.
غرر الحکم : ح 3681 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 144 ح 3217 .

حدیث1513

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما مَثَلُ دُنیاکُم عِندی إلاّ کَمَثَلِ غَیمٍ عَلا فَاستَعلی ، ثُمَّ استَغلَظَ فَاستَوی ، ثُمَّ تَمَزَّقَ فَانجَلی .
امام علی علیه السلام : حکایت دنیای شما در نزد من نیست ، مگر به سان حکایت ابری که [به تدریج] بالا و بالاتر می آید و سِتَبر و پُر می شود و سپس از هم می پراکنَد و از بین می رود.
الاحتجاج : ج 1 ص 246 ح 48 ، معادن الحکمة : ج 1 ص 381 ح 68 .

حدیث1514

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: إنَّها عِندَ ذَوِی العُقولِ کَفَیءِ الظِّلِّ ؛ بَینا تَراهُ سابِغا
امام علی علیه السلام ـ در توصیف دنیا ـ : دنیا در نظر خردمندان ، چون حرکت سایه است که هنوز پهن نشده ، جمع می شود و هنوز زیاد نشده ، کم می شود.
شیء سابِغ : أی کاملٌ وافٍ (الصحاح : ج 4 ص 1321 «سبغ») .

حدیث1515

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَثَلُ الدُّنیا کَظِلِّکَ ، إن وَقَفتَ وَقَفَ ، وإن طَلَبتَهُ بَعُدَ .
امام علی علیه السلام : حکایت دنیا، به سان سایه توست که اگر بِایستی ، می ایستد و اگر دنبالش کنی ، دور می شود.
غرر الحکم : ح 9818 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 487 ح 9020 .

حدیث1516

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
إنَّمَا الدُّنیا کَظِلٍّ زائِلٍ أو کَضَیفٍ باتَ لَیلاً فَارتَحَل
أو کَنَومٍ قَد یَراهُ نائِمٌ أو کَبَرقٍ لاحَ فی اُفُقِ الأَمَل
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
دنیا ، چون سایه ناپایدار است/ یا چون میهمانی که شبی بیتوته کند و سپس برود .
یا چون رؤیایی که خفته می بیند/ یا چون آذرخشی که در افق آرزو بر می جَهَد .
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 404 الرقم 319 ، عیون أخبار الرضا : ج 2 ص 177 ح 7 عن یحیی بن أبی عباد عن عمّه عن الإمام الرضا علیه السلام ؛ البدایة والنهایة : ج 10 ص 250 عن الإمام الرضا علیه السلام وفیهما : إنَّمَا الدُّنیا کَظِلٍّ زائِلٍ حَلَّ فیهِ راکِبٌ ثُمَّ ارتَحَل

حدیث1517

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن سَعی فی طَلَبِ السَّرابِ ، طالَ تَعَبُهُ وکَثُرَ عَطَشُهُ .
امام علی علیه السلام : هرکه در پیِ سراب بدَوَد، خسته تر و تشنه تر می شود.
غرر الحکم : ح 9064 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 425 ح 7207 .

حدیث1518

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أهلُ الدُّنیا کَرَکبٍ یُسارُ بِهِم وهُم نِیامٌ .
امام علی علیه السلام : مردم دنیا، به سان کاروانی خفته اند که می بَرَندشان.
نهج البلاغة : الحکمة 64 ، تنبیه الخواطر : ج 1 ص 77 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 128 ح 131 .

حدیث1519

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ أهلَ الدُّنیا کَرَکبٍ ؛ بَینا هُم حَلّوا إذ صاحَ بِهِم سائِقُهُم فَارتَحَلوا .
امام علی علیه السلام : مردم دنیا، چونان کاروانیانی هستند که هنوز بار نیفکنده ، ساربان بر آنان بانگ [الرحیل] می زند و می کوچند.
نهج البلاغة : الحکمة 415 ، مشکاة الأنوار : ص 468 ح 1563 ، روضة الواعظین : ص 483 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 132 ح 136 ؛ مطالب السؤول : ص 57 .

حدیث1520

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: إنَّما مَثَلُکُم ومَثَلُها کَرَکبٍ سَلَکوا سَبیلاً فَکَأَن قَد قَطَعوهُ ، وأفضَوا إلی عَلَمٍ
امام علی علیه السلام ـ در توصیف دنیا ـ : حکایت شما و حکایت دنیا ، به سانِ مسافرانی است که در راهی قدم گذاشتند و گویی ، آن را پشت سر نهاده اند و به سوی نشانی رفتند و چنان است که بدان رسیده اند. آن که [مَرکب خویش را] به سوی هدفی تازاند ، چند امید است که بتازد تا بدان رسد و آن که عمر یک روزه ای بیش ندارد و جوینده ای شتابان (یعنی مرگ) در دنیا او را می راند تا از دنیا جدا شود، چند امید است که بمانَد؟!
العَلَم : شیء یُنصب فی الفلوات تهتدی به الضالّة (لسان العرب : ج 12 ص 419 «علم») .

حدیث1521

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عبادَ اللّه ! اُوصیکُم بِالرَّفضِ لِهذِهِ الدُّنیا . . . فَإِنَّما مَثَلُکُم ومَثَلُها کَسَفرٍ
امام علی علیه السلام : ای بندگان خدا! شما را به روی برتافتن از این دنیا سفارش می کنم... زیرا حکایت شما و حکایت آن ، به مانند مسافرانی است که در راهی قدم گذاشته اند و گویی آن را پشت سر نهاده اند و آهنگ نشانه ای کردند و چنان است که بدان رسیده اند.
السَّفْرُ : جَمْعُ سافِر ، والمُسافِرون جمع مُسافِرُ ، والسَّفْرُ والمسافرون بمعنی (النهایة : ج 2 ص 371 «سفر») .

حدیث1522

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أیُّهَا النّاسُ! إنَّ الدُّنیا لَیسَت لَکُم بِدارٍ ولا قَرارٍ ، إنَّما أنتُم فیها کَرَکبٍ عَرَّسوا
امام علی علیه السلام : ای مردم! دنیا ، نه سرای شهادت و نه ماندنگاهتان است؛ بلکه شما در آن به سان کاروانی هستید که اواخر شب در جایی اتراق می کنند و می آسایند، و صبحگاهان بر می نشینند و می کوچند ، زود در می آیند و زود می روند، از رفتن گزیری نمی یابند و به آنچه بر جای نهاده اند ، بازگشتی ندارند. آنان را به شتاب وا داشتند و شتافتند، و به دنیا میل کردند و خود را آماده نساختند، تا آن که حلقومشان گرفته شد و به سرای مردمانی در آمدند که قلم هایشان خشکید و از بیشتر آنان ، نام و نشانی نماند. در دنیا ، اندک ماندند و زود ، رهسپار آخرت شدند و شما در خانه های آنان ، مقیم شدید و در پیِ آنان می کوچید و مَرکب ها، بی هیچ خستگی و سستی، شما را می برند. روزتان ، جسم های شما را می فرساید و شبتان ، جان های شما را می بَرَد و شما ، حکایتگر حالِ آن رفتگان می شوید و به راه آنان می روید. پس، زنهار که زندگی دنیا شما را نفریبد؛ چه ، شما در دنیا مسافرانی هستید فرود آمده [در این منزلگاه]، و مرگ در میان شما فرود آمده و با تیرهای نابودی آماجتان قرار

داده و مَرکب های آن ، خبرهای شما را به سوی سرای پاداش و کیفر و سزا و حساب می بَرَد.
التعریس : نزول المسافر آخر اللیل نزلة للنوم والاستراحة ، یقال : عرّس (النهایة : ج 3 ص 206 «عرس») .

حدیث1523

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: یابُنَیَّ إنّی قَد أنبَأتُکَ عَنِ الدُّنیا وحالِها وزَوالِها وَانتِقالِها ، وأنبَأتُکَ عَنِ الآخِرَةِ وما اُعِدَّ لاِءَهلِها فیها ، وضَرَبتُ لَکَ فیهِمَا الأَمثالَ ، لِتَعتَبِرَ بِها ، وتَحذُوَ عَلَیها .
إنَّما مَثَلُ مَن خَبَرَ الدُّنیا کَمَثَلِ قَومٍ سَفرٍ نَبا
امام علی علیه السلام ـ در سفارش به فرزندش حسن علیه السلام ـ : فرزندم! من ، تو را از دنیا و حال و روز آن ، و از کف رفتن و دست به دست شدنش آگاه ساختم، و از آخرت و آنچه برای اهل آخرت در آن جا آماده شده است ، تو را آگاه ساختم، و درباره آن ، برایت نمونه هایی آوردم تا از آنها درس بیاموزی و راه درست بپویی.
همانا حکایت آن که حقیقت دنیا را شناخت ، [مردم دنیا در نظرش [حکایت گروه مسافرانی است که فرود آمدن در منزلگاهی خشک و بی آب و علف را خوش ندارند و آهنگ منزلگاهی سرسبز و ناحیه ای خرّم کنند . پس دشواری راه و فراق یار و سختی سفر و ناگواری خوراک را تحمّل کنند تا به سرای دلباز و منزلگاه آسوده خود در آیند . چنین مسافرانی از هیچ یک از این سختی ها درد و رنجی احساس نمی کنند و از خرج کردن در این باره ، زیان نمی بینند و هیچ چیز برایشان دوست داشتنی تر از آن چیزی نیست که آنان را به سرمنزل مقصود و بارافکنشان نزدیک می گردانَد.
و حکایت کسی که فریفته دنیا شود، حکایت گروهی است که در منزلگاهی سرسبز و خرّم ، فرود آمده باشند و از آن جا به منزلگاهی خشک بکوچند. برای چنین گروهی ، چیزی ناخوشایندتر و وحشتناک تر از آن نیست که از آن جایی که بوده اند ، جدا شوند و به آن جایی که می کوچ اند و رهسپار آن اند، بروند.
نَبَا بِهِ منزله : إذا لم یوافقه (النهایة : ج 5 ص 11 «نبا») .

حدیث1524

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عِبادَ اللّه ِ ، اللّه َ اللّه َ فی أعَزِّ الأَنفُسِ عَلَیکُم ، وأحَبِّها إلَیکُم ، فَإِنَّ اللّه َ قَد

أوضَحَ لَکُم سَبیلَ الحَقِّ وأنارَ طُرُقَهُ ، فَشَقوَةٌ لازِمَةٌ ، أو سَعادَةٌ دائِمَةٌ ؛ فَتَزَوَّدوا فی أیّامِ الفَناءِ لاِءَیّامِ البَقاءِ ، قد دُلِلتُم عَلَی الزّادِ ، واُمِرتُم بِالظَّعنِ ، وحُثِثتُم عَلَی المَسیرِ ، فَإِنَّما أنتُم کَرَکبٍ وُقوفٍ ، لا یَدرونَ مَتی یُؤمَرونَ بِالسَّیرِ . ألا فَما یَصنَعُ بِالدُّنیا مَن خُلِقَ لِلآخِرَةِ ؟ !
امام علی علیه السلام : ای بندگان خدا! خدای را در نظر آورید و به آن که در نزد شما عزیزترین و محبوب ترین است (یعنی خودتان) بیندیشید ، که خداوند ، مسیر

حق را برای شما آشکار نموده و راه هایش را روشن ساخته است . پس [در نهایت [یا شوربختی ماندگار است یا نیک بختی پایدار . بنا بر این، در روزهای رفتنی ، برای روزهای ماندگاری [خود] توشه برگیرید. توشه به شما نشان داده شده و به کوچیدن فرمانتان داده اند و به رفتن ، ترغیب شده اید. شما به سان کاروانی هستید که توقّف کرده و نمی دانند که چه وقت فرمان حرکت داده می شوند. هان! با دنیا چه کند آن که برای آخرت آفریده شده است؟!
نهج البلاغة : الخطبة 157 ، بحار الأنوار : ج 77 ص 431 ح 46 .

حدیث1525

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عِبادَ اللّه ِ! إنَّکُم وما تَأمُلُونَ مِن هذِهِ الدُّنیا أثوِیاءُ
امام علی علیه السلام : بندگان خدا! شما و آرزوهای شما در این دنیا ، میهمانانی موقّت هستید.
الثَّوِیّ : الضیف (الصحاح : ج 6 ص 2296 «ثوی») .

حدیث1526

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما لَکَ مِن دُنیاکَ ما أصلَحتَ بِهِ مَثواکَ .
امام علی علیه السلام : در حقیقت، از دنیای تو آن چیز مال توست که با آن ، آرامگاهت را آباد کنی.
نهج البلاغة : الکتاب 31 ، خصائص الأئمّة علیهم السلام : ص 117 ، تحف العقول : ص 83 ، کشف المحجّة : ص 233 ، بحار الأنوار : ج 6 ص 133 ح 66 ؛ کنز العمّال : ج 16 ص 180 ح 44215 نقلاً عن وکیع والعسکری فی المواعظ .

حدیث1527

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: یُقالُ : سَبعَةُ آلافٍ ، ثُمَّ لا تَحدیدَ
امام علی علیه السلام ـ در پاسخ به سؤال مردی از عمر دنیا ـ : گفته می شود: هفت هزار است؛ امّا مشخّص نیست.
قوله : «یقال» إیعاز إلی عدم ارتضائه بذلک ، ویمکن أیضا أن یکون السائل سأل عن ابتداء خلقة آدم علیه السلام إلی زمانه لا ابتداء تکوّن الأرض ووجودها . هذا بالنسبة إلی الابتداء ، وأمّا الانتهاء فقال : لا تحدید ، أی لا نهایة ، ولعلّه بالنسبة إلی نوع الدنیا لا أرضنا هذه بالخصوص (بحار الأنوار : ج10 ص127) .

حدیث1528

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن رُزِقَ الدّینَ فَقَد رُزِقَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ .
امام علی علیه السلام : هرکه دین روزی اش شود، خیر دنیا و آخرت ، روزی اش شده است.
غرر الحکم : ح 8523 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 450 ح 8000 .

حدیث1529

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِعلَموا عِبادَ اللّه ِ أنَّ المُتَّقینَ ذَهَبوا بِعاجِلِ الدُّنیا وآجِلِ الآخِرَةِ ، فَشارَکوا أهلَ الدُّنیا فی دُنیاهُم ولَم یُشارِکوا أهلَ الدُّنیا فی آخِرَتِهِم ، سَکَنُوا الدُّنیا بِأَفضَلِ ماسُکِنَت ، وأکَلوها بِأَفضَلِ ما اُکِلَت ، فَحَظوا مِنَ الدُّنیا بِما حَظِیَ بِهِ المُترَفونَ ، وأخَذوا مِنها ما أخَذَهُ الجَبابِرَة المُتَکَبِّرونَ ، ثُمَّ انقَلَبوا عَنها بِالزّادِ المُبَلِّغِ وَالمَتجَرِ الرّابِحِ . أصابوا لَذَّةَ زُهدِ
امام علی علیه السلام : بدانید، ای بندگان خدا که پرهیزگاران ، هم دنیای زودگذر دارند ، هم آخرت ماندگار. با اهل دنیا در دنیایشان شریک اند ، ولی اهل دنیا در آخرت ایشان با آنان شریک نیستند. در دنیا به بهترین وجه زیستند و به بهترین وجه ، خوردند، و از دنیا همان گونه بهره مند شدند که متموّلان شدند و از آن ، همانی را برگرفتند که قدرتمندان متکبّر گرفتند . سپس با توشه کافی و تجارتی سودآور از دنیا رفتند. در دنیای خویش به لذّت [زهد در] دنیا رسیدند و یقین کردند که فردا در آخرتشان همجوار خدا هستند، هیچ دعایی از دعاهای آنان رد نمی شود و از لذّتشان [در آخرت[ چیزی کم نمی گردد.
التأمّل فی مضمون الروایة یدل علی منافاة کلمة «الزهد» لما یروم الإمام علیه السلام بیانه ، ولهذا فالذی یبدو هو أنّ هذه الکلمة من إضافة النسّاخ ، أو لعلّها تصحیف لکلمة «أهل» . والذی یؤیّد ما ذکرنا هو الروایة اللاحقة التی یمکن أن تعد المتن الأصلی لهذه الروایة ، حیث إنّها خالیة من کلمة «الزهد» .

حدیث1530

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: عَلَیکُم بِتَقوَی اللّه ِ ؛ فَإِنَّها تَجمَعُ مِنَ الخَیرِ ما لا یَجمَعُ غَیرُها ، ویُدرَکُ بِها مِنَ الخَیرِ ما لایُدرَکُ بِغَیرِها مِن خَیرِ الدُّنیا وخَیرِ الآخِرَةِ ، قالَ اللّه ُ : «وَ قِیلَ لِلَّذِینَ اتَّقَوْاْ مَاذَا أَنزَلَ رَبُّکُمْ قَالُواْ خَیْرًا لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ فِی هَـذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَةٌ وَ لَدَارُ الآخِرَةِ خَیْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِینَ» .
امام علی علیه السلام ـ در نامه اش به محمّد بن ابی بکر و مصریان ـ : بر شما باد پروا داشتن از خدا؛ زیرا هیچ چیز به مانند پروای از خدا ، جامع خوبی ها نیست و به هیچ چیز چون تقوا نمی توان به خیر دنیا و آخرت رسید . خداوندمی فرماید: «به آنان که تقوا پیشه کرده اند ، گفته می شود : پروردگارتان چه فرو می فرستاد؟ می گویند: خوبی. برای آنان که نیکی کردند ، در این دنیا نیکی است، و البته سرای آخرت ، بهتر است، و چه نیکوست جایگاه تقوا پیشگان» .
بدانید ای بندگان خدا که مؤمن ، برای سه پاداش کار می کند: یا برای خیر دنیا؛ زیرا که خداوند ، او را در همین دنیا برای کارش پاداش می دهد. خدای

سبحان درباره ابراهیم فرموده است: «و مزدش را در دنیا به او دادیم و در آخرت نیز از شایستگان خواهد بود» . پس، هرکه برای خدای متعال کار کند ، خداوند ، مزدش را در دنیا و آخرت به او می دهد و در هر دو جا خواست های او را بر می آورد. خداوندفرموده است: «ای بندگان من که ایمان آورده اید ! از پروردگارتان بترسید. برای آنان که خوبی کردند ، در این دنیا خوبی است، و زمین خدا پهناور است . براستی که شکیبایان مزد خویش را بی حساب ، دریافت خواهند کرد» . پس خداوند ، آنان را بدانچه در دنیا عطایشان کرده است ، در آخرت حسابرسی نمی کند. خدایفرموده است: «برای آنان که کار نیک کنند ، پاداش نیک است و افزونی» . مراد از پاداش نیک، بهشت است و از افزونی، دنیا.
و یا برای خیر آخرت [کار می کند]؛ زیرا که خداوند در برابر هر کار نیکی یک گناه می بخشد. خدای می فرماید: «همانا خوبی ها بدی ها را از بین می برند. این ، پندی است برای پندگیرندگان» تا این که چون روز قیامت شود ، خوبی هایشان برای آنان محاسبه گردد، سپس به شمار هریک از آنها ، ده تا هفتصد برابر به ایشان عطا کند. خداوند می فرماید: «این ، پاداشی است از پروردگار تو ؛ عطایی از روی حساب» . و می فرماید: «پس، برای آنان دو برابر آنچه انجام داده اند ، پاداش است و آنها در غرفه ها [ی بهشتی] آسوده خاطر خواهند بود» پس ـ خدایتان رحمت کناد ـ به این همه پاداش ، روی آورید و برای آن کار کنید و به ترغیب یکدیگر بپردازید.
بدانید، ای بندگان خدا، که تقواپیشگان ، خیر دنیا و آخرت را به دست آوردند: با اهل دنیا در دنیایشان شریک اند ؛ لیکن اهل دنیا در آخرت آنان شریکشان نیستند. خداوند ، از دنیا به آن اندازه ای که بسنده شان کند و بی نیازشان سازد، برایشان مباح و روا ساخت. خداوند بلند نام می فرماید: «بگو: چه کسی زیورهایی را که خدا برای بندگانش پدید آورده و روزی های

پاکیزه، را حرام گردانیده است؟ بگو: همه اینها در زندگی دنیا از آنِ کسانی است که ایمان آورده اند و روز قیامت نیز ویژه آنان است. این گونه ، آیات خود را برای گروهی که می دانند ، به روشنی بیان می کنیم» . آنان در دنیا به بهترین وجه زیستند، به بهترین وجه ، خوردند و با اهل دنیا در دنیایشان شریک اند. در کنار آنان ، از خوراک های پاکیزه ای که اهل دنیا می خورند خوردند و از نوشیدنی های گوارایی که ایشان می نوشند، نوشیدند و از بهترین لباس هایی که می پوشند، پوشیدند و در بهترین خانه هایی که ایشان سکونت می کنند، سکونت کردند و مانند آنها با بهترین همسران ، ازدواج کردند و بر بهترین مَرکب ها سوار شدند ؛ همانند اهل دنیا از لذّت دنیا بهره مند شدند و فردا [ی قیامت [هم در جوار خداوند هستند و از او آرزو و تمنّا می کنند و خدا آرزوهایشان را بر می آورد ؛ نه دعا و درخواستی از ایشان را ردّ می کند و نه از بهره لذّت هایشان چیزی می کاهد. پس، ای بندگان خدا! هرکه را خِرَدی باشد ، به چنین چیزی اشتیاق می ورزد و برای آن کار می کند و تقوای الهی در پیش می گیرد . هیچ توش و توانی نیست ، مگر به واسطه خداوند.
النحل : 30 .

حدیث1531

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خِیارُکُم مَن لَم یَدَع آخِرَتَهُ لِدُنیاهُ ، ولا دُنیاهُ لاِآخِرَتِهِ .
امام علی علیه السلام : بهترینِ شما کسی است که آخرتش را به خاطر دنیایش فرو نگذارد و دنیایش را به خاطر آخرتش.
کنز العمّال : ج 3 ص 732 ح 8604 نقلاً عن علیّ بن معبد فی کتاب الطاعة والعصیان .

حدیث1532

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا وإنَّ المِضمارَ الیَومَ وَالسِّباقَ غَدا ، ألا وإنَّ السُّبقَةَ الجَنَّةُ وَالغایَةَ النّارُ .
امام علی علیه السلام : بدانید که امروز ، روز آماده سازی (خودسازی) است و فردا ، [روز [مسابقه. بدانید که جایزه این مسابقه ، بهشت است و خطّ پایان [برای بازنده] ، آتش.
کتاب من لا یحضره الفقیه : ج 1 ص 516 ح 1482 ، نهج البلاغة : الخطبة 28 ، الإرشاد : ج 1 ص 235 ، تحف العقول : ص 153 ، مصباح المتهجّد : ص 661 ح 728 عن جندب بن عبد اللّه الأزدی عن أبیه ، بحار الأنوار : ج 77 ص 294 ح 2 ؛ تاریخ دمشق : ج 42 ص 497 عن أوفی بن دلهم وفیه صدره ، مطالب السؤول : ص 51 .

حدیث1533

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّمَا الدُّنیا مُنتَهی بَصَرِ الأَعمی ؛ لا یُبصِرُ مِمّا وَراءَها شَیئا ، وَالبَصیرُ یَنفُذُها بَصَرُهُ ویَعلَمُ أنَّ الدّارَ وَراءَها ، فَالبَصیرُ مِنها شاخِصٌ ، وَالأَعمی إلَیها شاخِصٌ ، وَالبَصیرُ مِنها مُتَزَوِّدٌ ، وَالأَعمی لَها مُتَزَوِّدٌ .
امام علی علیه السلام : دنیا ، آخرین دیدرسِ شخص کور[دل] است و از آنچه فرا سوی آن است ، چیزی نمی بیند ؛ امّا شخص بینا ، نگاهش از دنیا فراتر می رود و می داند که سرای حقیقی ، در ورایِ این دنیاست. پس، بینا از دنیا دل بر می کَنَد و کوردل ، به آن رو می کند. بینا ، از آن توشه بر می گیرد و کوردل ، برای آن توشه فراهم می آورد.
نهج البلاغة : الخطبة 133 ، إرشاد القلوب : ص 19 وفیه «البوار» بدل «الدار» ولیس فیه «والأعمی لها متزوّد» .

حدیث1534

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِالدُّنیا تُحرَزُ
امام علی علیه السلام : با دنیاست که آخرت به دست می آید.
أحرَزَ الشیءَ: حازَهُ. یقال: أحرَزتُ الشیءَ؛ إذا حفظته وضممته إلیک وصُنتَه عن الأخذ (لسان العرب: ج 5 ص 333 «حرز»).

حدیث1535

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
بِالدُّنیا تَجوزُ القِیامَةَ
امام علی علیه السلام : با دنیاست که قیامت را به چنگ می آوری.
قال العلاّمة المجلسی قدس سره : علی صیغة الخطاب من الجواز ، وفی بعض النسخ بصیغة الغیبة ؛ أی یجوز المؤمن أو الإنسان ، وفی بعضها : «یُجاز» علی بناء المجهول ، وهو أظهر ، وفی بعضها : «یُحاز» بالحاء المهملة من الحیازة ؛ أی تُحاز مثوبات القیامة . . . ومنهم من قرأ : «تحوز» بالحاء المهملة ؛ أی بسبب الدنیا وأعمالها تجمع القیامةُ الناسَ للحساب والجزاء (بحار الأنوار : ج68 ص364) .

حدیث1536

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عَجِبتُ لِمَن عَرَفَ أنَّهُ مُنتَقِلٌ عَن دُنیاهُ ، کَیفَ لا یُحسِنُ التَّزَوُّدَ لاُِخراهُ!
امام علی علیه السلام : در شگفتم از کسی که می داند از دنیا منتقل می شود، چگونه برای آخرتش توشه فراهم نمی آورد!
غرر الحکم : ح 6275 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 329 ح 5640 وفیه «علم» بدل «عرف» .

حدیث1537

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَزَوَّدوا مِنَ الدُّنیا ما تَحوزونَ
امام علی علیه السلام : از دنیا ، توشه ای بردارید که فردای قیامت ، با آن خود را حفظ کنید و از سرای نیستی برای سرای ماندگاری برگیرید.
حازه یحوزه : إذا قبضه وملکه واستبدّ به (النهایة : ج 1 ص 459 «حوز») .

حدیث1538

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
تَزَوَّدوا فِی الدُّنیا مِنَ الدُّنیا ما تُحرِزونَ بِهِ أنفُسَکُم غَدا .
امام علی علیه السلام : در دنیا، از دنیا توشه ای برگیرید که فردای قیامت ، با آن خویشتن را حفظ کنید.
نهج البلاغة : الخطبة 28 و 64 ، تنبیه الخواطر : ج 2 ص 8 ، تحف العقول : ص 153 ، إرشاد القلوب : ص 34 وفیه «تنجون» بدل «تحرزون» ولیس فیهما «غدا» ، بحار الأنوار : ج 77 ص 333 ح 21 ؛ مطالب السؤول : ص 59 وفیه «تحوزوا» بدل «تحرزون» .

حدیث1539

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: ولَنِعمَ دارُ مَن لَم یَرضَ بِها دارا ، ومَحَلُّ مَن لَم یُوَطِّنها مَحَلاًّ .
امام علی علیه السلام ـ در وصف دنیا ـ : نیکو سرایی است دنیا برای آن کس که آن را خانه [ی همیشگی [خویش نداند، و نیکو منزلگاهی است برای آن کس که آن را وطن خویش نگیرد.
نهج البلاغة : الخطبة 223 .

حدیث1540

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الأَعمالُ فِی الدُّنیا تِجارَةُ الآخِرَةِ .
امام علی علیه السلام : کارها [ی نیک] در دنیا، تجارت آخرت است.
غرر الحکم : ح 1307 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 47 ح 1193 وفیه «فی الآخرة» .

حدیث1541

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: إنَّ الدُّنیا دارُ تِجارَةٍ ، ورِبحُها أو خُسرُها

الآخِرَةُ ، فَالسَّعیدُ مَن کانَت بِضاعَتُهُ فیهَا الأَعمالَ الصّالِحَةَ ، ومَن رَأَی الدُّنیا بِعَینِها وقَدَّرَها بِقَدَرِها .
امام علی علیه السلام ـ در نامه ای به معاویه ـ : دنیا، تجارت خانه ای است و سود یا زیان آن ، آخرت است [و در آخرت معلوم می شود] . پس سعادتمند ، کسی است که کالای او در دنیا ، کارهای نیک باشد و کسی که دنیا را به چشم دنیا دید و به آن در همان حدّ خویش ارزش نهاد.
شرح نهج البلاغة : ج 16 ص 133 ؛ بحار الأنوار : ج 33 ص 85 ح 400 .

حدیث1542

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
النّاسُ أبناءُ الدُّنیا ، وَالوَلَدُ مَطبوعٌ عَلی حُبِّ اُمِّهِ .
امام علی علیه السلام : مردمان ، فرزندان دنیا هستند و فرزند ، بر عشق به مادرش سرشته شده است.
غرر الحکم : ح 1850 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 55 ح 1423 .

حدیث1543

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
النّاسُ أبناءُ الدُّنیا ، ولا یُلامُ الرَّجُلُ عَلی حُبِّ اُمِّهِ .
امام علی علیه السلام : مردم ، فرزندان دنیا هستند و آدمی ، بر دوست داشتن مادرش ملامت نمی شود .
نهج البلاغة : الحکمة 303 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 131 ح 135 .

حدیث1544

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
رُوِیَ عَن أمیرِ المُؤمِنین علیه السلام أنَّ رَجُلاً قامَ إلَیهِ ، فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، ما بالُنا نُحِبُّ الدُّنیا ؟
قالَ : لاِءَنّا مِنها ، وهَل یَأثَمُ الرَّجُلُ بِحُبِّهِ لاِءَبیهِ واُمِّهِ؟
قالَ : وأنشَدَنا أبو عَبدِ اللّه ِ الأَزدِی ، قالَ : أنشَدَنا ثَعلَب :
ونَحنُ بَنو الدُّنیا خُلِقنا لِغَیرِهاوما کُنتَ مِنهُ فَهُوَ شَیءٌ مُحَبَّبُ
تیسیر المطالب ـ به نقل از ابو الحسن علی بن مهدی طبری ـ : روایت شده است که مردی از امیر مؤمنان علیه السلام پرسید: ای امیر مؤمنان! به چه سبب ما دنیا را دوست داریم؟
فرمود: «چون ما از دنیا هستیم. آیا گناه است که انسان ، پدر و مادرش را دوست بدارد؟» .
راوی می گوید: ابو عبد اللّه اَزْدی این بیت را از ثَعلَب برایمان خواند:

ما فرزندان دنیاییم که برای غیر آن ، آفریده شده ایم/ و تو ، آنچه را از آنی، دوست می داری.
تیسیر المطالب : ص 340 .

حدیث1545

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: فَإِن ذَمَمتَها لِصَبِرِها فَامدَحها لِشَهدِها ،

وإلاّ فَاطرَحها لا مَدحَ ولا ذَمَّ ، قَد مُثِّلَت لَکَ نَفسُکَ حَتّی ما یُغنی عَنکَ بُکاؤُکَ ، ولا یَرحَمُکَ إخاؤُکَ .
امام علی علیه السلام ـ در حدیثی نظیر حدیث پیشین، با این افزوده ـ : اگر دنیا را بر شَرَنگش نکوهش می کنی ، برای شهدش نیز او را بستای، وگرنه رهایش کن ؛

نه بستای و نه نکوهش نمای . نفس تو برایت نمونه آورده شده است تا جایی که نه گریه ات گِرِه از کار تو می گشاید، و نه برادری و رفاقتت به تو رحم می کند.
مطالب السؤول : ص 51 ؛ بحار الأنوار : ج 78 ص 18 ح 74 .

حدیث1546

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
قالَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله : لَیسَ فی اُمَّتی رَهبانِیَّةٌ ، ولا سِیاحَةٌ
امام علی علیه السلام : پیامبر خدا فرمود: «رهبانیت و سیاحت و زَم (یعنی سکوت) در امّت من نیست».
السِّیاحَةُ : الذهاب فی الأرض للعبادة والترهّب (لسان العرب : ج 2 ص 492 «سیح») .

حدیث1547

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِعمَل لِدُنیاکَ بِقَدرِ مُقامِکَ فیها .
امام علی علیه السلام : برای دنیایت به اندازه ماندنت در آن، کار کن.
جامع الأخبار : ص 511 ح 1432 .

حدیث1548

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: یَابنَ آدَمَ ، لَیسَ بِکَ غَناءٌ عَن نَصیبِکَ مِنَ

الدُّنیا ، وأنتَ إلی نَصیبِکَ مِنَ الآخِرَةِ أفقَرُ .
امام علی علیه السلام ـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ : ای پسر آدم! تو را از سهم

دنیایت بی نیازی نیست ؛ امّا به سهم آخرتت نیازمندتری.
شرح نهج البلاغة : ج 20 ص 321 ح 688 ، المعجم الکبیر : ج 20 ص 35 ح 49 عن معاذ بن جبل من دون إسنادٍ إلی المعصوم .

حدیث1549

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: الدُّنیا مَطِیَّةُ المُؤمِنِ ، عَلَیها یَرتَحِلُ إلی رَبِّهِ ، فَأَصلِحوا مَطایاکُم تُبَلِّغکُم إلی رَبِّکُم .
امام علی علیه السلام ـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ : دنیا ، مَرکب مؤمن است که با آن به سوی پروردگارش سفر می کند . پس مَرکب هایتان را بِه سازید تا شما را بِه پروردگارتان برسانند.
شرح نهج البلاغة : ج 20 ص 317 ح 640 .

حدیث1550

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
کانَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله إذا أمسی قالَ : «. . . اللّهُمَّ إنَّکَ بِجَمیعِ حاجَتی عالِمٌ ، وإنَّکَ عَلی جَمیعِ نُجحِها قادِرٌ ، اللّهُمَّ أنجِحِ اللَّیلَةَ کُلَّ حاجَةٍ لی ، ولا تَزِدنی فی دُنیایَ ، ولا تَنقُصنی فی آخِرَتی» ، وإذا أصبَحَ قالَ مِثلَ ذلِکَ .
امام علی علیه السلام : پیامبر خدا ، شب که می شد، می گفت: «... بار خدایا! تو از همه حاجت هایم آگاهی و به برآوردن همه آنها توانایی. بار خدایا! امشب هر حاجتی که دارم ، برآورده ساز و در دنیایم میفزای و از آخرتم مکاه...» . صبح که می شد نیز چنین دعایی می کرد.
المعجم الأوسط : ج 7 ص 334 ح 7657 عن الحارث ، کنز العمّال : ج 2 ص 634 ح 4951 .

حدیث1551

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: اللّهُمَّ لا تَجعَلِ الدُّنیا لی سِجنا ، ولا فِراقَها عَلَیَّ حُزنا ،

أعوذُ بِکَ مِن دُنیا تَحرِمُنِی الآخِرَةَ ، ومِن أمَلٍ یَحرِمُنِی العَمَلَ ، ومِن حَیاةٍ تَحرِمُنی خَیرَ المَماتِ .
امام علی علیه السلام ـ دعا ـ : بار خدایا! دنیا را برایم زندان مگردان و جدایی آن را مایه اندوهم مساز. به تو از دنیایی که مرا از آخرت محروم گرداند و از امیدی که

مرا از عمل باز بدارد، و از زندگی ای که مرا از بهترین مُردن محروم سازد ، به تو پناه می برم».
نثر الدرّ : ج 1 ص 284 .

حدیث1552

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إن جَعَلتَ دُنیاکَ تَبَعا لِدینِکَ ، أحرَزتَ دینَکَ ودُنیاکَ ، وکُنتَ فِی الآخِرَةِ مِنَ الفائِزینَ .
امام علی علیه السلام : اگر دنیایت را تابع دینت قرار دهی ، دین و دنیایت را به دست می آوری و در آخرت از کامیابان خواهی بود.
غرر الحکم : ح 3751 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 161 ح 3444 .

حدیث1553

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إذا کانَت لَکَ إلَی اللّه ِ سُبحانَهُ حاجَةٌ فَابدَأ بِمَسأَ لَةِ الصَّلاةِ عَلی رَسولِهِ صلی الله علیه و آله ، ثُمَّ سَل حاجَتَکَ ؛ فَإِنَّ اللّه َ أکرَمُ مِن أن یُسأَلَ حاجَتَینِ فَیَقضِیَ إحداهُما ویَمنَعَ الاُخری .
امام علی علیه السلام : هرگاه از خدای سبحان حاجتی داری ، ابتدا درخواست درود فرستادن بر پیامبرش را بکن، سپس حاجتت را بخواه؛ زیرا خداوند ، کریم تر از آن است که دو حاجت از او خواسته شود و یکی را برآورَد و دیگری را برنیاورد.
نهج البلاغة : الحکمة 361 ، نزهة الناظر : ص 48 ح 17 ، الدعوات : ص 22 ح 26 ، روضة الواعظین : ص 354 وفیهما «علی النبیّ وآله» بدل «علی رسوله» ، بحار الأنوار : ج 93 ص 313 ح 18 .

حدیث1554

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما أعطَی اللّه ُ سُبحانَهُ العَبدَ شَیئا مِن خَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَةِ إلاّ بِحُسنِ خُلُقِهِ وحُسنِ نِیَّتِهِ .
امام علی علیه السلام : خداوند سبحان ، چیزی از خیر دنیا و آخرت به بنده نداد ، مگر به سبب حُسن خُلق او و حُسن نیّتش.
غرر الحکم : ح 9670 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 483 ح 8915 .

حدیث1555

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
جُمِعَ خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَةِ فی کِتمانِ السِّرِّ ومُصادَقَةِ الأَخیارِ ، وجُمِعَ الشَّرُّ فِی الإِذاعَةِ ومُؤاخاةِ الأَشرارِ .
امام علی علیه السلام : خیر دنیا و آخرت ، در رازداری و دوستی با خوبان گِرد آمده است، و بدی در افشای راز و دوستی با بدان ، جمع شده است.
الاختصاص : ص 218 ، بحار الأنوار : ج 74 ص 178 ح 17 .

حدیث1556

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الخَیرُ الَّذی لا شَرَّ فیهِ : الشُّکُر مَعَ النِّعمَةِ ، وَالصَّبرُ عَلَی النازِلَةِ
امام علی علیه السلام : خیری که شرّی در آن نیست: سپاس گزاری بر نعمت است، و شکیبایی در گرفتاری و مصیبت.
النازلة : المصیبة الشدیدة (المصباح المنیر : ص 601 «نزل») .

حدیث1557

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَةِ فی خَصلَتَینِ : الغِنی ، وَالتُّقی .
امام علی علیه السلام ـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ : خیر دنیا و آخرت ، در دو چیز است: توانگری و پرهیزگاری.
شرح نهج البلاغة : ج 20 ص 301 ح 446 .

حدیث1558

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أربَعٌ مَن اُعطِیَهُنَّ فَقَد اُعطِیَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ : صِدقُ حَدیثٍ ، وأداءُ أمانَةٍ ، وعِفَّةُ بَطنٍ ، وحُسنُ خُلُقٍ .
امام علی علیه السلام : چهار چیز است که به هر کس داده شود خیر دنیا و آخرت به او داده شده است: راستگویی، امانتداری، حلال خواری، و خوش خویی.
غرر الحکم : ح 2142 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 74 ح 1807 .

حدیث1559

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن اُعطِیَ أربَعَ خِصالٍ فِی الدُّنیا فَقَد اُعطِیَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ وفازَ بِحَظِّهِ مِنهُما : وَرَعٌ یَعصِمُهُ عَن مَحارِمِ اللّه ِ ، وحُسنُ خُلُقٍ یَعیشُ بِهِ فِی النّاسِ ، وحِلمٌ یَدفَعُ به جَهلَ الجاهِلِ ، وزَوجَةٌ صالِحَةٌ تُعینُهُ عَلی أمرِ الدُّنیا وَالآخِرَةِ .
امام علی علیه السلام : به هرکس در دنیا چهار خصلت داده شود ، خیر دنیا و آخرت به او داده شده و به بهره خود از هر دو رسیده است: پارسایی ای که او را از حرام های خدا نگه دارد ؛ خوش خویی ای که با آن در میان مردم زندگی کند ؛ بردباری ای که با آن ، نادانی و جسارت نادان را دفع کند ؛ و همسر شایسته ای که او را در کار دنیا و آخرت ، کمک کند.
الأمالی للطوسی : ص 577 ح 1190 عن فاطمة بنت الحسین عن أبیها عن الإمام علیّ علیهماالسلام ، تنبیه الخواطر : ج 2 ص 71 عن نوف بن عبد اللّه البکالی ولیس فیه «فی الدنیا» ، بحار الأنوار : ج 69 ص 404 ح 106 .

حدیث1560

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
جاءَ رَجُلٌ إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقالَ : عَلِّمنی عَمَلاً یُحِبُّنِی اللّه ُ عَلَیهِ ، ویُحِبُّنِی المَخلوقونَ ، ویُثرِی اللّه ُ مالی ، ویُصِحُّ بَدَنی ، ویُطیلُ عُمُری ، ویَحشُرُنی مَعَکَ .
فَقالَ : هذِهِ سِتُّ خِصالٍ ، تَحتاجُ إلی سِتِّ خِصالٍ ؛ إذا أرَدتَ أن یُحِبَّکَ اللّه ُ فَخَفهُ وَاتَّقِهِ ، وإذا أرَدتَ أن یُحِبَّکَ المَخلوقونَ فَأَحسِن إلَیهِم وَارفُض ما فی أیدیهِم
امام علی علیه السلام : مردی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت: به من کاری بیاموز که خداوند ، به سبب آن ، مرا دوست بدارد و آفریدگان نیز دوستم بدارند، و خدا دارایی ام را فزون گرداند و تن درستم بدارد و عمرم را طولانی گرداند و مرا با تو محشور کند.
فرمود: «اینها [یی که گفتی] شش چیز است که به شش چیز ، نیاز دارد: اگر می خواهی خدا تو را دوست بدارد ، از او بترس و تقوا داشته باش. اگر می خواهی آفریدگان دوستت بدارند ، به آنان نیکی کن و به آنچه دارند ، چشم مدوز. اگر می خواهی خدا دارایی ات را فزونی بخشد ، زکات آن را بپرداز. اگر می خواهی خدا بدنت را سالم بدارد ، صدقه بسیار بده. اگر می خواهی خداوند عمرت را طولانی گرداند ، به خویشاوندانت رسیدگی کن ؛ و اگر می خواهی خداوند تو را با من محشور کند ، در پیشگاه خدای یگانه قهّار ، سجده طولانی کن.
فی المصدر «یدیهم» والصحیح ما أثبتناه کما فی بحار الأنوار .

حدیث1561

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
طَلَبتُ القَدرَ وَالمَنزِلَةَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِالعِلمِ ؛ تَعَلَّموا یَعظُم قَدرُکُم فِی الدّارَینِ .
وطَلَبتُ الکَرامَةَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِالتَّقوَی ؛ اتَّقوا لِتَکرُموا .
وطَلَبتُ الغِنی فَما وَجَدتُ إلاّ بِالقَناعَةِ ؛ عَلَیکُم بِالقَناعَةِ تَستَغنوا .
وطَلَبتُ الرّاحَةَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِتَرکِ مُخالَطَةِ النّاسِ إلاّ لِقوامِ عَیشِ الدُّنیَا ؛ اترُکُوا الدُّنیا ومُخالَطَةَ النّاسِ تَستَریحوا فِی الدّارَینِ وتَأمَنوا مِنَ العَذابِ .

وطَلَبتُ السَّلامَةَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِطاعَةِ اللّه ِ ؛ أطیعُوا اللّه َ تَسلَموا .
وطَلَبتُ الخُضوعَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِقَبولِ الحَقِّ ؛ اقبَلُوا الحَقَّ فَإِنَّ قَبولَ الحَقِّ یُبعِدُ مِنَ الکِبرِ .
وطَلَبتُ العَیشَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِتَرکِ الهَوی ؛ فَاترُکُوا الهَوی لِیَطیبَ عَیشُکُم .
وطَلَبتُ المَدحَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِالسَّخاوَةِ ؛ کونوا أسخِیاءَ تُمدَحوا .
وطَلَبتُ نَعیمَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ فَما وَجَدتُ إلاّ بِهذِهِ الخِصالِ الَّتی ذَکَرتُها .
امام علی علیه السلام : قدر و منزلت را جُستم و آن را جز به دانش نیافتم. [پس] دانش بیاموزید ، تا قدر و منزلت شما در هر دو سرا بالا برود. ارجمندی را جُستم و آن را جز به تقوا نیافتم. [پس ] تقوا پیشه کنید تا ارجمند شوید. توانگری را جُستم و آن را جز به قناعت نیافتم پس قانع باشید تا بی نیاز و توانگر شوید. آسایش را جُستم و آن را جز در ترک آمیزش با مردم، مگر در حدّ گذران

زندگی دنیا نیافتم . پس دنیا و آمیزش با مردم را ترک گویید تا در دو جهان ، آسوده شوید و از عذاب [و رنج] در امان باشید. سلامت را جُستم و آن را جز در اطاعت از خدا نیافتم . پس از خدا اطاعت کنید تا به سلامت مانید. فروتنی را جُستم و آن را جز در پذیرش حق نیافتم . پس حق را بپذیرید؛ زیرا که پذیرش حق [آدمی را [از تکبر دور می سازد. [لذّت [زندگی را جُستم و آن را جز در ترک هوس نیافتم. پس هوس را رها کنید تا زندگی شما خوش و گوارا شود. ستایش را جُستم و آن را جز در سخاوت نیافتم . پس سخاوتمند باشید تا ستوده شوید. آسایش و سعادت دنیا و آخرت را جُستم و آن را جز با [تحقّق] این اموری که نام بردم ، نیافتم.
جامع الأخبار : ص 341 ح 950 ، بحار الأنوار : ج 69 ص 399 ح 91 .

حدیث1562

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الحَرثُ
امام علی علیه السلام : کِشت ، دو گونه است: کِشت دنیا ، مال و فرزند است، و کِشت آخرت ، باقیاتِ صالحات (اعمال صالح) . گاه خداوند ، همه اینها را به عدّه ای می دهد.
الحَرْثُ : الکَسْب ؛ یقال : فلانٌ یحرُثُ لعیالِهِ ویحترث ؛ أی یکتسِب (مجمع البحرین : ج1 ص381 «حرث») .

حدیث1563

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ المالَ وَالبَنینَ حَرثُ الدُّنیا ، وَالعَمَلُ الصّالِحُ حَرثُ الآخِرَةِ ، وقَد یَجمَعُهُمَا اللّه ُ لاِءَقوامٍ .
امام علی علیه السلام : مال و فرزند ، کِشت دنیاست و کار نیک ، کِشت آخرت . گاهی اوقات خداوند ، هر دو اینها را به عدّه ای می دهد.
الکافی : ج 5 ص 57 ح 6 عن حسن ، نهج البلاغة : الخطبة 23 ، خصائص الأئمّة علیهم السلام : ص 102 ، تحف العقول : ص 217 ، تفسیر القمّی : ج 2 ص 274 ، قرب الإسناد : ص 39 ح 123 کلاهما عن بکر بن محمّد الأزدی عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : ج 72 ص 63 ح 8 ؛ تاریخ دمشق : ج 42 ص 502 عن یحیی بن یعمر ، کنز العمّال : ج 16 ص 192 ح 44216 نقلاً عن وکیع نحوه .

حدیث1564

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
النّاسُ فِی الدُّنیا عامِلانِ : عامِلٌ عَمِلَ فِی الدُّنیا لِلدُّنیا ، قَد شَغَلَتهُ دُنیاهُ عَن آخِرَتِهِ ، یَخشی عَلی من یَخلُفُهُ الفَقرَ ، ویَأمَنُهُ عَلی نَفسِهِ ، فَیُفنی عُمُرَه فی مَنفَعَةِ غَیرِهِ . وعامِلٌ عَمِلَ فِی الدُّنیا لِما بَعدَها ، فَجاءَهُ الَّذی لَهُ مِنَ الدُّنیا بِغَیرِ عَمَلٍ ، فَأَحرَزَ الحَظَّینِ مَعا ومَلَکَ الدّارَینِ جَمیعا ، فَأَصبَح وَجیها عِندَ اللّه ِ لا یَسأَلُ اللّه َ حاجَةً فَیَمنَعُهُ .
امام علی علیه السلام : مردم در دنیا دو گونه عمل می کنند: یکی در دنیا برای دنیا کار می کند ، به طوری که دنیایش او را از آخرتش باز داشته است، برای بازماندگانش از فقر می ترسد ، امّا به فقر خودش [در آخرت] نیست. از این رو ، عمر خود را در راه منفعت دیگران صرف می کند و دیگری در دنیا برای بعد از دنیا کار می کند و از دنیا آنچه برای او مقدّر است ، بدون زحمت و تلاش به او می رسد . چنین کسی هر دو بهره را جمع کرده و هر دو سرا را به دست آورده است و نزد خداوند با آبرو شده ، به طوری که هر حاجتی از خدا بخواهد ، به او بدهد.
نهج البلاغة : الحکمة 269 ، خصائص الأئمّة علیهم السلام : ص 98 ، أعلام الدین : ص 296 ولیس فیهما من «فأحرز» إلی «جمیعا» وفیهما «ملکا» بدل «وجیها» ، غرر الحکم : ح 2139 ولیس فیه ذیله ، بحار الأنوار : ج 73 ص 131 ح 135 .

حدیث1565

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
ما أحسَنَ الدّینَ وَالدُّنیا إذَا اجتَمَعا لا بارَکَ اللّه ُ فِی الدُّنیا بِلا دینِ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
چه نیکوست دین ودنیا، هرگاه با هم جمع شوند/ خداوند به دنیای بدون دین برکت نمی دهد
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 592 الرقم 449 .

حدیث1566

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
رُبَّ فَتیً دُنیاهُ مَوفورَةٌ لَیسَ لَهُ مِن بَعدِها آخِرَهْ
وآخَرُ دُنیاهُ مَذمومَةٌ تَتبَعُها آخِرَةٌ فاخِرَهْ
وآخَرُ فازَ بِکِلتَیهِما قَد جَمَعَ الدُّنیا مَعَ الآخِرَهْ
وآخَرُ یُحرَمُ کِلتَیهِما لَیسَ لَهُ الدُّنیا ولاَ الآخِرَهْ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
بسا جوانی که برخوردار از دنیا/ امّا بی بهره از آخرت است!
و دیگری که دنیاش نکوهیده/ امّا آخرتش افتخار آفرین است!
و دیگری که برخوردار از هر دو/ و گِردآورنده دنیا و آخرت با هم است!
و دیگری که محروم است از هر دو/ نه دنیایی دارد و نه آخرتی!
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 272 الرقم 194 .

حدیث1567

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
أربَعَةٌ فِی النّاسِ مَیَّزتُهُمْ أحوالُهُم مَکشوفَةٌ ظاهِرَهْ
فَواحِدٌ دُنیاهُ مَقبوضَةٌ تَتبَعُها آخِرَةٌ فاخِرَهْ
وواحِدٌ دُنیاهُ مَحمودَةٌ لَیسَ لَهُ مِن بَعدِها آخِرَهْ
وواحِدٌ فازَ بِکِلتَیهِما قَد جَمَعَ الدُّنیا مَعَ الآخِرَهْ
وواحِدٌ مِن بَینِهِم ضائعٌ لَیسَ لَهُ دُنیا ولا آخِرَهْ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
مردم را به چهار دسته متمایز می کنم/ که دارای چهار حالت آشکار و نمایان اند :
یکی دستش از دنیا تهی/ امّا دارای آخرتی افتخارآمیز است .
یکی دنیایش پسندیده/ امّا از آخرت ، محروم است .
یکی به هر دو رسیده/ و دنیا را با آخرت ، گِرد آورده است .
و یکی هر دو را از دست داده/ و نه دنیا دارد ، نه آخرت .
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 272 الرقم 195 .

حدیث1568

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خُذ مِنَ الدُّنیا ما أتاکَ وتَوَلَّ عَمّا تَولّی عَنک ، فَإِن أنتَ لَم تَفعَل فَأَجمِل فِی الطَّلَبِ .
امام علی علیه السلام : از دنیا آنچه را که به تو می رسد ، برگیر و از آنچه از تو روی می گردانَد ، رو بگردان و اگر چنین نمی کنی [و در پی دنیا می روی] ، پس در طلب آن ، راه اعتدال بپوی.
نهج البلاغة : الحکمة 393 ، تحف العقول : ص 78 ، بحار الأنوار : ج 103 ص 38 ح 83 .

حدیث1569

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا دُوَلٌ ، فَاطلُب حَظَّکَ مِنها بِأَجمَلِ الطَّلَبِ حَتّی تَأتِیَکَ دَولَتُکَ .
امام علی علیه السلام : دنیا، نوبتی است . پس بهره خود از دنیا را با آرامی تمام طلب کن تا آن که نوبت تو فرا رسد.
الخصال : ص 633 ح 10 عن أبی بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام ، کنز الفوائد : ج 1 ص 61 ، أعلام الدین : ص 173 ولیس فیهما «حتّی تأتیک دولتک» ، غرر الحکم : ح 1913 وفیه «فأجمل فی طلبها واصطبر» بدل «فاطلب حظّک منها بأجمل الطلب» ، بحار الأنوار : ج 73 ص 81 ح 43 .

حدیث1570

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اُحَذِّرُکُمُ الدُّنیا فَإِنَّها لَیسَت بِدارِ غِبطَةٍ
امام علی علیه السلام : شما را از دنیا برحذر می دارم ، که دنیا ، سرای خوشی و شادمانی نیست، بلکه فریبکارانه ، خود را آراسته و با آراستگی و زیورش کسی را که به او بنگرد ، می فریبد . پس دنیا را نیک بشناسید.
الغِبْطَةُ : النعمة والسرور (النهایة : ج 3 ص 340 «غبط») .

حدیث1571

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن جُمِعَ فیهِ سِتُّ خِصالٍ ما یَدَعُ لِلجَنَّةِ مَطلَبا ولا عَنِ النّارِ مَهرَبا : مَن عَرَفَ اللّه َ فَأَطاعَهُ ، وعَرَفَ الشَّیطانَ فَعَصاهُ ، وعَرَفَ الحَقَّ فَاتَّبَعَهُ ، وعَرَفَ الباطِلَ فَاتَّقاهُ ، وعَرَفَ الدُّنیا فَرَفَضَها ، وعَرَفَ الآخِرَةَ فَطَلَبَها .
امام علی علیه السلام : هرکه شش خصلت در او گِرد آمده باشد ، همه اسباب رسیدن به بهشت و رهیدن از آتش را به دست آورده است . هرکه خدا را شناخت و فرمانش بُرد ؛ و شیطان را شناخت و نافرمانی اش کرد ؛ حق را شناخت و پیروی اش کرد ؛ باطل را شناخت و از آن پرهیز کرد ؛ دنیا را شناخت و دورش افکند ؛ و آخرت را شناخت و در طلب آن برآمد.
تنبیه الخواطر : ج 1 ص 135 ، جامع الأخبار : ص 296 ح 806 ؛ إحیاء علوم الدین : ج 3 ص 304 .

حدیث1572

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَقولُ اللّه ُ : «مَن کَانَ یُرِیدُ الْحَیَوةَ الدُّنْیَا وَ زِینَتَهَا نُوَفِّ إِلَیْهِمْ أَعْمَــلَهُمْ فِیهَاوَ هُمْ فِیهَا لاَ یُبْخَسُونَ * أُوْلَـئِکَ الَّذِینَ لَیْسَ لَهُمْ فِی الآخِرَةِ إِلاَّ النَّارُ وَ حَبِطَ مَا صَنَعُواْ فِیهَاوَ بَـطِـلٌ مَّا کَانُواْ یَعْمَلُونَ»
امام علی علیه السلام : خداوند می فرماید: «آنان که زندگی دنیا و زیورش را می خواهند ، کردارشان را در آن درست به آنان باز می دهیم و از ایشان در آن هیچ نمی کاهند. آنان ، کسانی اند که در آخرت ، جز آتش ندارند و هرچه در آن کرده اند ، هیچ شده است و تباه است آنچه می کرده اند» . پس، چه بد سرایی است [دنیا [برای کسی که از آن نهراسد و در آن ، بیمناک نباشد!
هود : 15 و 16 .

حدیث1573

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِرکَبِ الحَقَّ وإن خالَفَ هَواکَ ، ولا تَبِع آخِرَتَکَ بِدُنیاکَ .
امام علی علیه السلام : همواره با حق حرکت کن ، هرچند بر خلاف میل تو باشد و آخرتت را به دنیایت مفروش.
غرر الحکم : ح 2297 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 79 ح 1907 .

حدیث1574

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
رِضاکَ بِالدُّنیا مِن سوءِ اختِیارِکَ وشَقاءِ جَدِّکَ
امام علی علیه السلام : راضی بودن تو به دنیا ، از بدانتخابی تو و از شوربختی توست.
الجَدُّ : الحَظّ والبَخت (الصحاح : ج 2 ص 452 «جدد») .

حدیث1575

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أیُّهَا النّاسُ ، اتَّقُوا اللّه َ ، فَما خُلِقَ امرُؤٌ عَبَثا فَیَلهُوَ ، ولا تُرِکَ سُدیً فَیَلغُوَ ، وما دُنیاهُ الَّتی تَحَسَّنَت لَهُ بِخَلَفٍ مِنَ الآخِرَةِ الَّتی قَبَّحَها سوءُ النَّظَرِ عِندَهُ ، ومَا المَغرورُ الَّذی ظَفِرَ مِنَ الدُّنیا بِأَعلی هِمَّتِهِ کَالآخَرِ الَّذی ظَفِرَ مِنَ الآخِرَةِ بِأَدنی سَهمَتِهِ .
امام علی علیه السلام : ای مردم! از خدا بترسید ؛ زیرا هیچ کس بیهوده آفریده نشده است تا در نتیجه ، عمر خویش را به سرگرمی بگذراند، و سرِ خود رها نشده است تا در نتیجه ، زندگی اش را به پوچی و باطل سپری کند، و دنیای او که خویشتن را برایش آراسته ، نمی تواند جایگزین آخرتی شود که بد نگریستن به آن ، او را در نظرش زشت جلوه گر ساخته است، و فریب خورده ای که به بالاترین خواست خویش از دنیا دست یافته ، مانند کسی نیست که [حتّی] به کم ترین بهره خویش از آخرت ، دست یافته باشد.
نهج البلاغة : الحکمة 370 ، تنبیه الخواطر : ج 1 ص 79 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 132 ح 136 .

حدیث1576

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: أ لَستُم فی مَساکِنِ مَن کانَ قَبلَکُم أطوَلَ أعمارا ، وأبقی آثارا ، وأبعَدَ آمالاً ، وأعَدَّ عَدیدا ، وأکثَفَ جُنودا! تَعَبَّدوا لِلدُّنیا أیَّ تَعَبُّدٍ ، وآثَروها أیَّ إیثارٍ ، ثُمَّ ظَعَنوا
امام علی علیه السلام ـ بخشی از خطبه ایشان در نکوهش دنیا ـ : آیا شما در خانه های همان کسانی نیستید که پیش از شما بودند و از شما عمری درازتر داشتند و آثاری ماندگارتر و آرزوهایی دورتر و نیروهایی آماده تر و لشکریانی انبوه تر؟! دنیا را بندگی کردند ، چه بندگی ای! و آن را برگزیدند ، چه برگزیدنی! امّا سرانجام، بی هیچ توشه ای رساننده [به سرمنزل مقصود [و مَرکبی راهوار [طاعات و عبادات] از آن کوچیدند.
آیا هرگز شنیده اید که دنیا جانی فدای آنها کرده باشد، یا کمکی در اختیارشان نهاده باشد، یا با آنان خوش مصاحبتی کرده باشد؟! نه ؛ بلکه چونان خوره به جانشان افتاد و آنان را به کمند بلاها افکند و با مصیبت ها از پا درآوردشان و بینی هایشان را به خاک مالید و لگدکوبشان کرد و پیشامدهای بد روزگار را علیه شان یاری رساند.
شما خود دیده اید که دنیا به هرکس ، سر در فرمانش نهاد و آن را [بر آخرت [برگزید و بدان گرایید ، ناآشنایی و بی اعتنایی نمود، آن گاه که برای همیشه از دنیا کوچیدند. آیا دنیا ، جز گرسنگی توشه ای در اختیارشان نهاد، یا

جز تنگی [معیشت [بر آنها چیزی روا داشت، یا جز تاریکی ، نوری به آنها داد، یا جز پشیمانی برایشان بر جای گذاشت؟! پس، آیا چنین دنیایی را بر می گزینید، یا به آن اطمینان می کنید، یا بر آن حرص می زنید؟ بدسرایی است [دنیا] برای کسی که به آن بدگمان نباشد و از آن ، در بیم و هراس به سر نبرد!
ظَعَنَ : اِرتَحَل (المصباح المنیر : ص 385 «ظعن») .

حدیث1577

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
یا مُؤثِرَ الدُّنیا عَلی دینِهِ وَالتّائِهَ الحَیرانَ عَن قَصدِهِ
أصبَحتَ تَرجُو الخُلدَ فیها وقَد أبرَزَ نابُ المَوتِ عَن حَدِّهِ
هَیهاتَ إنَّ الموتَ ذو أسهُمٍ مَن یَرمِهِ یَوما بِها یُردِهِ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
ای آن که دنیا را بر دین ، برگزیده ای/ و سرگشته ای و از راه به در رفته ای
و امید جاودانگی در دنیا داری/ ـ حال آن که نیش مرگ ، نمایان است ـ !
چه دور است [جاودانگی] ؛چرا که دنیا تیرهادارد/ که هرگاه و بر هر که آنها را بیفکند ، نابود می کند .
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 202 الرقم 131 .

حدیث1578

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سُکونُ النَّفسِ إلَی الدُّنیا مِن أعظَمِ الغُرورِ .
امام علی علیه السلام : اعتماد کردن به دنیا ، از بزرگ ترین فریب هاست.
غرر الحکم : ح 5650 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 285 ح 5155 .

حدیث1579

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنّی اُحَذِّرُکُمُ الدُّنیا ، فَإِنّها حُلوَةٌ خَضِرَةٌ . . . کَم مِن واثِقٍ بِها قَد فَجَعَتهُ ، وذی طُمَأنینَةٍ إلَیها قَد صَرَعَتهُ ، وذی أُبَّهَةٍ
امام علی علیه السلام : من ، شما را از دنیا برحذر می دارم؛ زیرا که دنیا شیرین و خرّم است... چه بسیار کسانی که به دنیا اعتماد کردند و دنیا ، آنان را دردمند ساخت، و چه بسیار کسانی که به دنیا دل خوش کردند و دنیا ، آنان را زمین زد، و چه بسیار افراد با جاه و جلالی که دنیا ، حقیرشان کرد!
الاُبَّهَةُ : العَظَمة والبهاء (النهایة : ج 1 ص 18 «أَبه») .

حدیث1580

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: أمّا بَعدُ ، فَإِنَّ الَّذی أعجَبَکَ مِنَ الدُّنیا مِمّا نازَعَتکَ إلَیهِ نَفسُکَ ووَثِقتَ بِهِ مِنها لَمُنقَلِبٌ عَنکَ ومُفارِقٌ لَکَ ، فَلا تَطمَئِنَّ إلَی الدُّنیا فَإِنَّها غَرّارَةٌ . ولَوِ اعتَبَرتَ بِما مَضی لَحَفِظتَ ما بَقِیَ ، وَانتَفَعتَ بِما وُعِظتَ بِهِ .
امام علی علیه السلام ـ در نامه اش به عمرو بن عاص در جنگ صفّین ـ : امّا بعد، این دنیایی که تو را خوش آمده و نفست مشتاق آن گشته و بدان ، دل بسته ای، بی گمان ، به تو پشت خواهد کرد و از تو جدا خواهد شد . پس به دنیا دل خوش مکن که دنیا . فریبنده است. اگر از آنچه گذشته است ، عبرت گیری ، آنچه را مانده است ، حفظ خواهی کرد و از پند و اندرزهایش استفاده خواهی کرد.
وقعة صفّین : ص 498 ، بحار الأنوار : ج 32 ص 539 ح 451 .

حدیث1581

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا تُخلِقُ الأَبدانَ وتُجَدِّدُ الآمالَ ، وتُقَرِّبُ المَنِیَّةَ وتُباعِدُ الاُمنِیَّةَ ، کُلَّمَا اطمَأَنَّ صاحِبُها مِنها إلی سُرورٍ أشخَصَتهُ مِنها إلی مَحذورٍ .
امام علی علیه السلام : دنیا، بدن ها را کهنه و آرزوها را نو می کند، مرگ را نزدیک و امید را دور می سازد. هرگاه صاحب دنیا به خوشی ای از آن آسوده خاطر گشت ، دنیا او را از آن خوشی به محذوری کشاند.
غرر الحکم : ح 3675 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 146 ح 3243 .

حدیث1582

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَنِ اعتَمَدَ عَلَی الدُّنیا فَهُوَ الشَّقِیُّ المَحرومُ .
امام علی علیه السلام : هرکه به دنیا تکیه کند ، بدبخت و بی بهره است.
غرر الحکم : ح 9083 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 425 ح 7198 .

حدیث1583

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَن حَسُنَ ظَنُّهُ بِالدُّنیا تَمَکَّنَت مِنهُ المِحنَةُ .
امام علی علیه السلام : هرکه به دنیا خوش گمان باشد ، گرفتار رنج و سختی می شود.
غرر الحکم : ح 8841 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 435 ح 7528 .

حدیث1584

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
هَلَکَ مَنِ استَنامَ إلَی الدُّنیا وأمهَرَها دینَهُ ، فَهُوَ حَیثُما مالَت مالَ إلَیها ، قَدِ اتَّخَذَها هَمَّهُ ومَعبودَهُ .
امام علی علیه السلام : هرکه به دنیا خو گرفت و دینش را کابین آن قرار داد ، به هر طرف که دنیا رو آورَد ، او نیز رو می کند [و در واقع] ، دنیا را آرمان و معبود خویش گرفته است.
غرر الحکم : ح 10033 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 511 ح 9312 .

حدیث1585

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تَعصِمُ الدُّنیا مَن لَجَأَ إلَیها .
امام علی علیه السلام : دنیا از کسی که به آن پناه ببرد ، پاسداری نمی کند.
غرر الحکم : ح 10700 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 538 ح 9941 .

حدیث1586

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ـ عِندَ تِلاوَتِهِ : «یَـأَیُّهَا الاْءِنسَـنُ مَا غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ»
امام علی علیه السلام ـ در هنگام تلاوت آیه «ای انسان! چه چیز تو را به پروردگار کریمت بیهوده امیدوار ساخت؟» ـ : به راستی می گویم، دنیا تو را فریب نداد ؛ بلکه تو به آن فریفته شدی. دنیا به تو پندها [و درس های عبرت آموز] داد و عادلانه و یکسان (همانند دیگران) آگاهت ساخت و به آنچه تو را وعده می دهد، از قبیل : رسیدن رنج و درد به جسمت و کاستی یافتن نیرویت، راستگوتر و وفادارتر از آن است که به تو دروغ بگوید یا فریبت بدهد . دنیا ، راهنماهای بسیار دارد ، امّا تو بدانها بدگمانی و خبرهای راست فراوان دارد ، لیکن تو دروغشان می پنداری.
اگر دنیا را در خانه های بر باد رفته و منزلگاه های تهی گشته [از سکنه]

بکاوی، آن را در نیکو اندرزدهی و پندِ رسا دادن ، چونان یار دلسوز و سخت علاقه مند به خود ، خواهی یافت!
[دنیا] نیکو سرایی است برای کسی که آن را سرای [ماندگاریِ] خود نداند و خوب منزلگاهی است برای کسی که در آن منزلگاه ، وطن نگزیند. نیک بختانِ به دنیا ، فردا[ی قیامت] آنان اند که امروز از آن گریزان اند.
الانفطار : 6 .

حدیث1587

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا حُلوَةٌ ، الحَلاوَةُ لِمَن اغتَرَّ بِها .
امام علی علیه السلام : دنیا ، شیرین است ؛ شیرینی [ ِ دنیا ] برای کسی است که فریفته آن شود.
الاحتجاج:ج1 ص397 ح83 عن عبداللّه بن الحسن، بحار الأنوار: ج32 ص223 ح173؛ کنز العمّال: ج16 ص186 ح44216 نقلاً عن وکیع .

حدیث1588

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَا العاجِلَةُ خَدَعَتکَ ، ولکِن بِهَا انخَدَعتَ .
امام علی علیه السلام : دنیا تو را گول نزده است ؛ بلکه تو گول آن را خورده ای.
غرر الحکم : ح 9655 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 479 ح 8790 .

حدیث1589

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا حُلمٌ ، وَالاِغتِرارُ بِها نَدَمٌ .
امام علی علیه السلام : دنیا یک رؤیاست و فریفته شدن به آن ، مایه پشیمانی است.
غرر الحکم : ح 1384 .

حدیث1590

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِحذَر أن یَخدَعَکَ الغُرورُ بِالحائِلِ
امام علی علیه السلام : بپرهیز از این که فریفته شدن به [این دنیای] دگرگون شونده ناچیز ، تو را گول بزَنَد، یا شاد گشتن به این فناپذیر بی ارزش ، تو را بلغزاند.
الحَائِلُ : المُتَغَیِّر (النهایة : ج 1 ص 463 «حول») .

حدیث1591

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: تَجافَوا عَنها ، فَإِنَّ المُغتَرَّ مَنِ اغتَرَّ بِها .
امام علی علیه السلام ـ در نکوهش دنیا ـ : از دنیا دوری کنید؛ زیرا فریب خورده[ی واقعی] ، کسی است که فریب دنیا را بخورد.
الکافی : ج 8 ص 174 ح 194 عن محمّد بن النعمان أو غیره عن الإمام الصادق علیه السلام ، بحار الأنوار : ج 77 ص 351 ح 31 .

حدیث1592

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ما قَدَّمتَ فَهُوَ لِلمالِکینَ ، وما أخَّرتَ فَهُوَ لِلوارِثینَ ، وما مَعَکَ فَما لَکَ عَلَیهِ سَبیلٌ سِوَی الغُرورِ بِهِ . کَم تَسعی فی طَلَبِ الدُّنیا؟ وکَم تَرعی؟ أفَتُریدُ أن تُفقِرَ نَفسَکَ وتُغنِیَ غَیرَکَ؟!
امام علی علیه السلام : آنچه [برای آخرتت] پیش بفرستی ، همان از آنِ دارندگان است [و به خودت می رسد] و آنچه بر جای بگذاری ، از آنِ وارثان است و آنچه با توست ، راهی جز فریفته شدن به آن نیست. چه قدر در پی دنیا می کوشی و چه قدر می چری؟ آیا می خواهی خودت را فقیر و دیگران (وارثان) را توانگر سازی؟!
مصباح الشریعة : ص 301 ، بحار الأنوار : ج 71 ص 356 ح 17 .

حدیث1593

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
أیُّهَا المُعَلِّلُ نَفسَهُ بِالدُّنیَا ، الراکِضُ علی حَبائِلِهَا
امام علی علیه السلام : ای آن که خویشتن را به دنیا سرگرم ساخته ای و بر ریسمان های [پوسیده] آن می دوی و در آباد کردن دنیایی که به زودی خراب می شود ، می کوشی! آیا به گورهای پوسیده پدرانت و پیکرهای خفته در زیر سنگ ها

و خاک های فرزندانت ننگریسته ای؟ چه بسیار کسانی که با دست خود ، پرستاری شان کردی و به معالجه آنان پرداختی، از پزشکان برایشان نسخه و دارو خواستی و از دوستان ، برایشان رضایت طلبیدی ؛ امّا تلاش تو سودشان نبخشید و دارو و درمانت ، در آنان کارگر نیفتاد.
الحَبَائِل : جمع حِبالة واُحبولة وهو الشَّرَکَ (المصباح المنیر : ص 119 «حبل») .

حدیث1594

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
فَلَم أرَ کَالدُّنیا بِهَا اغتَرَّ أهلُها ولا کَالیَقینِ استَوحَشَ الدَّهرَ صاحِبُهُ
أمُرُّ عَلی رَمسِ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
چیزی چون دنیا ندیدم که اهلش فریب آن را بخُورند/ و نه چون یقین (مرگ) که صاحب آن ، از روزگار بگریزد.
بر گورِ نزدیکان می گذرم، امّا گویی/ بر گور کسی می گذرم که هیچ نسبتی با او ندارم .
به خدا سوگند ، اگر نبود که هر ساعتی/ هرگاه بخواهم، کسی را می بینم که یارش مُرده است ،
هرگز، به هیچ روی، در برابر روزگار صبر نمی کردم/ روزگاری که هرروز ، مصیبت هایش غمی تازه می آفریند .
الرَّمْسُ : القَبْرُ (القاموس المحیط : ج 2 ص 220 «رمس») .

حدیث1595

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
أحسَنتَ ظَنَّکَ بِالأَیّامِ إذ حَسُنَت ولَم تَخَف سوءَها یَأتی بِهِ القَدَرُ
وسالَمَتکَ اللَّیالی فَاغتَرَرتَ بِها وعِندَ صَفوِ اللَّیالی یَحدُثُ الکَدَرُ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
به روزها نیکْ گمان گشتی ، آن گاه که [با تو] نیک شدند و از بدیِ آنها که دست تقدیر می آورَد ، نترسیدی.
شب ها با تو سرِ سازش نشان داد و تو فریب آنهارا خوردی امّا در همان زلالی شب هاست که تیرگی پدید می آید.
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 260 الرقم 182 ؛ البدایة والنهایة : ج 11 ص 184 من دون إسنادٍ إلی المعصوم وفیه «یوما» بدل «سوءها» .

حدیث1596

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خُذ مِن قَلیلِ الدُّنیا ما یَکفیکَ ، ودَع مِن کَثیرِها ما یُطغیکَ .
امام علی علیه السلام : از دنیا ، اندکی که کفایتت کند ، برگیر و بسیارِ آن را که به طغیانت بکشانَد ، فرو بگذار.
غرر الحکم : ح 5044 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 241 ح 4591 .

حدیث1597

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَسیرُ الدُّنیا یَکفی ، وکَثیرُها یُردی .
امام علی علیه السلام : اندکِ دنیا کفایت می کند و بسیارِ آن ، نابود می کند.
غرر الحکم : ح 10988 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 555 ح 10238 .

حدیث1598

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَسیرُ الدُّنیا خَیرٌ مِن کَثیرِها ، وبُلغَتُها
امام علی علیه السلام : کمِ دنیا بهتر از زیادِ آن است و به کفاف آن بسنده کردن ، سزاوارتر است تا گرفتار شدن به هلاکت آن [بر اثر فزون خواهی].
البُلغَة : ما یُتَبَلَّغ [أی یکتَفَی] به من العَیش ولا یَفضُل (المصباح المنیر : ص 61 «بلغ») .

حدیث1599

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: مَن أقَلَّ مِنها استَکثَرَ مِمّا یُؤمِنُهُ ، ومَن استَکثَرَ مِنهَا استَکثَرَ مِمّا یوبِقُهُ
امام علی علیه السلام ـ در نکوهش دنیا ـ : آن کس که از دنیا کم برگرفت ، بر آنچه او را ایمن و آسوده می گردانَد ، افزود و آن کس که از دنیا زیاد برگرفت ، بر آنچه او را به نابودی می کشانَد ، افزود.
یُوبِقه : یُهلِکُه (الصحاح : ص 4 ح 1562 «وبق») .

حدیث1600

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
یَابنَ آدَمَ ، ما کَسَبتَ فَوقَ قوتِکَ فَأَنتَ فیهِ خازِنٌ لِغَیرِکَ .
امام علی علیه السلام : ای پسر آدم! آنچه بیش از کفافت به دست آوری ، در واقع ، تو خزانه دار آن برای دیگران هستی.
نهج البلاغة : الحکمة 192 ، خصائص الأئمّة علیهم السلام : ص 112 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 144 ح 28 .

از1601تا1800

حدیث1601

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
شَکی رَجُلٌ إلی أمیرِ المُؤمنِین علیه السلام الحاجَةَ ، فَقالَ لَهُ : اِعلَم أنَّ کُلَّ شَیءٍ تُصیبُهُ مِنَ الدُّنیا فَوقَ قوتِکَ أنتَ فیهِ خازِنٌ لِغَیرِکَ .
الخصال ـ به نقل از علی بن حسین بن رباط، که سند آن را به معصوم علیه السلام رسانده است ـ : مردی به امیر مؤمنان از نیازمندی اش شکایت کرد . به او فرمود: «بدان که آنچه از دنیا بیش از کفافَت به دست آوری ، در واقع ، تو خزانه دار آن برای دیگرانی».
الخصال : ص 16 ح 58 ، روضة الواعظین : ص 468 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 90 ح 61 .

حدیث1602

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الوَیلُ لِمَن جَمَعَ الدُّنیا وأورَثَها مَن لا یَحمَدُهُ ، وقَدِمَ عَلی مَن لا یَعذِرُهُ
امام علی علیه السلام : وای بر کسی که [مالِ] دنیا را جمع کند و آن را برای کسی به ارث بگذارد که از او سپاس گزاری نمی کند و [خود] بر کسی (خداوند) وارد شود که عذر و بهانه اش را نمی پذیرد. دنیا ، سرای منافقان است و سرای تقواپیشگان نیست. پس باید بهره ات از دنیا به اندازه ای باشد که قوّت بدنت ، نگهدار جانت و توشه ای برای معادت باشد.
فی المصدر : «یغدره»، والتصویب من بحار الأنوار .

حدیث1603

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا دارٌ مُنِیَ لَهَا
امام علی علیه السلام : دنیا، سرایی است که برای آن ، نیستی رقم خورده است و برای اهلش رخت بربستن از آن. دنیا ، شیرین و دل پذیر است و شتابان به سراغ خواهانش می رود و به دل بیننده می نشیند . پس با بهترین توشه ای که در اختیار دارید ، از دنیا بکوچید و در آن ، بیش از کفاف مخواهید و از آن ، بیش از آنچه شما را به مقصد می رساند ، نطلبید.
مُنِیَ له : أی قُدّر (لسان العرب : ج 15 ص 292 «منی») .

حدیث1604

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: لا تَکُنِ الدُّنیا أکبَرَ هَمِّکَ .
امام علی علیه السلام ـ از سفارش های ایشان به فرزندش حسن علیه السلام در هنگام وفات ـ : دنیا، بزرگ ترین همّ و غمّت نباشد.
الأمالی للمفید : ص 221 ح 1 ، الأمالی للطوسی : ص 7 ح 8 کلاهما عن الفجیع العقیلی عن الإمام الحسن علیه السلام ، بحار الأنوار : ج 78 ص 98 ح 1 .

حدیث1605

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: یَا بنَ آدَمَ ، لا یَکُن أکبَرُ هَمِّکَ یَومَکَ الَّذی إن فاتَکَ لَم یَکُن مِن أجَلِکَ ، فَإِنَّ کُلَّ یَومٍ تَحضُرُهُ

یَأتِی اللّه ُ فیهِ بِرِزقِکَ ، وَاعلَم أنَّکَ لَن تَکتَسِبَ شَیئا فَوقَ قوتِکَ إلاّ کُنتَ فیهِ خازِنا لِغَیرِکَ ؛ یَکثُرُ فِی الدُّنیا بِهِ نَصَبُکَ ، ویَحظی بِهِ وارِثُکَ ، ویَطولُ مَعَهُ یَومَ القِیامَةِ حِسابُکَ !
فَاسعَد بِمالِکَ فی حَیاتِکَ ، وقَدِّم لِیَومِ مَعادِکَ زادا یَکونُ أمامَکَ ؛ فَإِنَّ السَّفَرَ بَعیدٌ ، وَالمَوعِدَ القِیامَةُ ، وَالمَورِدَ الجَنَّةُ أوِ النّارُ .
امام علی علیه السلام ـ در تشویق به دل برکَنْدن از دنیا و ترغیب به کارهای آخرت ـ : ای پسر آدم! بزرگ ترین همّ و غَمّت آن روزت نباشد که چون از دستت رفت ، از عمر تو نباشد ؛ زیرا هر روزی که وارد آن می شوی ، خداوند در آن ، روزی ات را می رساند. بدان که هرگز ، چیزی بیش از قُوتت به دست

نمی آوری ، مگر این که تو خزانه دار آن برای دیگران باشی. [فقط [مایه رنج بسیار تو در دنیا می شود و وارثت از آن بهره مند می گردد و به سبب آن ، حسابرسی تو در روز قیامت به درازا می کشد!
پس با مال خود در زندگی ات [آینده خود را تأمین کن و] خوش بخت شو و برای معادت که در پیش داری ، توشه ای بفرست؛ زیرا سفری دور و دراز پیش رو داری و وعده گاه ، قیامت است و محلّ ورود ، بهشت یا آتش.
الإرشاد : ج 1 ص 234 ، بحار الأنوار : ج 103 ص 31 ح 58 نقلاً عن تفسیر العیّاشی بزیادة «فإن همّک یوم» بعد «من أجلک» وراجع نثر الدرّ : ج 1 ص 295 .

حدیث1606

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
النّاسُ عَلی أربَعَةِ أصنافٍ : . . . ومِنهُم مَن یَطلُبُ الدُّنیا بِعَمَلِ الآخِرَةِ ، ولا یَطلُبُ الآخِرَةَ بِعَمَلِ الدُّنیا ، قَد طامَنَ
امام علی علیه السلام : مردم ، چهار دسته اند : ... دسته ای از ایشان ، کسانی اند که با اعمال آخرت ، دنیا را می طلبند و با کار دنیا ، در پیِ به دست آوردن آخرت نیستند ، تظاهر به فروتنی و وقار می کنند، گام هایشان را نزدیک به هم بر می دارند [آهسته و سر به زیر ، راه می روند]، دامن جامه شان را [برای حفظ از آلودگی [جمع می کنند ، خویشتن را امانتدار جلوه می دهند و پرده پوشی خداوند [از گناهان] را وسیله ای برای گناه و نافرمانی قرار می دهند.
طامَنَ : سَکَنَ وانْخَفَضَ (المعجم الوسیط : ج 2 ص 566 «طمأن») .

حدیث1607

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
لا تَلتَمِسِ الدُّنیا بِعَمَلِ الآخِرَةِ ، ولا تُؤثِرِ العاجِلَةَ عَلَی الآجِلَةِ ؛ فَإِنَّ ذلِکَ شیمَةُ المُنافِقینَ وسَجِیَّةُ المارِقینَ
امام علی علیه السلام : دنیا را با کار آخرت مجوی و این جهان را بر آن جهان برمگزین که این ، خوی منافقان و خصلتِ از دین خارج شدگان است.
المارق : الخارج عن الدین (مجمع البحرین : ج 3 ص 1689«مرق») .

حدیث1608

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا مَزرَعَةُ الشَّرِّ .
امام علی علیه السلام : دنیا، کشتزار بدی است.
غرر الحکم : ح 401 وح 693 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 38 ح 834 .

حدیث1609

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا مَعدِنُ الشَّرِّ ومَحَلُّ الغُرورِ .
امام علی علیه السلام : دنیا، معدن بدی و جایگاه فریب است.
غرر الحکم : ح 1473 .

حدیث1610

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا سوقُ الخُسرانِ .
امام علی علیه السلام : دنیا، بازار زیان است.
غرر الحکم : ح 396 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 18 ح 18 .

حدیث1611

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
عِبادَ اللّه ِ ، لا تَغُرَّنَّکُمُ الحَیاةُ الدُّنیا ، فَإِنَّها دارٌ بِالبَلاءِ مَحفوفَةٌ ، وبِالفَناءِ مَعروفَةٌ ، وبِالغَدرِ مَوصوفَةٌ .
امام علی علیه السلام : ای بندگان خدا! زنهار، زندگی دنیا شما را نفریبد که دنیا ، سرایی است آکَنده از گرفتاری، شناخته شده به نابودی و موصوف به بی وفایی.
تاریخ دمشق : ج 42 ص 500 عن صالح العجلی ، تذکرة الخواصّ : ص 123 نحوه ، المناقب للخوارزمی : ص 370 ح 389 کلاهما عن عبد اللّه بن صالح العجلی عن رجل من بنی شیبان وزاد فیهما «ولا یغرّنّکم باللّه الغرور» بعد «الدنیا» ، کنز العمّال : ج 16 ص 201 ح 44224 ؛ بحار الأنوار : ج 73 ص 117 ح 109 نقلاً عن عیون الحکم والمواعظ وفیه «بالعناء» بدل «بالفناء» .

حدیث1612

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا رَنِقٌ
امام علی علیه السلام : دنیا ، آبشخورش تیره است، چشمه اش گِل آلود است، ظاهرش شگفتی آور و درونش هلاکت بار است. فریبی از میان رونده است [سراب گونه است]، نوری غروب کننده، سایه ای رفتنی و تکیه گاهی نااستوار است.
ماءٌ رَنِق وعَیْشٌ رَنِق : أی کَدِر (الصحاح : ج 4 ص 1485 «رنق») .

حدیث1613

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا غُرورٌ حائِلٌ ، وسَرابٌ زائِلٌ ، وسِنادٌ مائِلٌ .
امام علی علیه السلام : دنیا ، فریبی از میان رفتنی است و سرابی زایل شدنی و تکیه گاهی نااستوار.
غرر الحکم : ح 2053 وح 3669 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 20 ح 112 و ص 145 ح 3233 نحوه .

حدیث1614

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: تَغُرُّ وتَضُرُّ وتَمُرُّ ، إنَّ اللّه َ تَعالی لَم یَرضَها ثَوابا لاِءَولِیائِهِ ، ولا عِقابا لاِءَعدائِهِ .
امام علی علیه السلام ـ در وصف دنیا ـ : می فریبد و زیان می زند و می گذرد. خداوند متعال ، آن را نه به عنوان پاداشی برای دوستان خود پسندیده است ، نه کیفری برای دشمنانش.
نهج البلاغة : الحکمة 415 ، روضة الواعظین : ص 483 ، غرر الحکم : ح 513 وفیه صدره ، بحار الأنوار : ج 73 ص 132 ح 136 ؛ مطالب السؤول : ص 57 .

حدیث1615

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: غَرّارَةٌ ؛ غُرورٌ ما فیها ، فانِیَةٌ ؛ فانٍ مَن عَلَیها ، لا خَیرَ فی شَیءٍ من أزوادِها إلاَّ التَّقوی .
امام علی علیه السلام ـ نیز در وصف دنیا ـ : بس فریبنده است . هر آنچه در دنیاست ، فریب است . فناپذیر است . هرکه در آن است ، از میان می رود. در هیچ یک از توشه های آن، بجز تقوا، خیری نیست.
نهج البلاغة : الخطبة 111 ، تحف العقول : ص 181 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 114 ح 109 نقلاً عن عیون الحکم والمواعظ .

حدیث1616

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اِحذَرُوا الدُّنیا ؛ فَإِنَّها غَدّارَةٌ غَرّارَةٌ خَدوعٌ ، مُعطِیَةٌ مَنوعٌ ، مُلبِسَةٌ نَزوعٌ ، لا یَدومُ رَخاؤُها ، ولا یَنقَضی عَناؤُها ، ولا یَرکُدُ بَلاؤُها .
امام علی علیه السلام : از دنیا برحذر باشید که دنیا ، بس بی وفا و فریبنده و حیله گر است ؛ هم می دهد و هم دریغ می ورزد، هم می پوشاند و هم برهنه می سازد. آسایش آن ، نمی پاید و رنجش ، به سر نمی آید و [توفان [گرفتاری ها و بلایش ، آرام نمی گیرد.
نهج البلاغة : الخطبة 230 ، غرر الحکم : ح 3677 نحوه ، بحار الأنوار : ج 73 ص 83 ح 46 .

حدیث1617

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
سُرورُ الدُّنیا غُرورٌ ، ومَتاعُها ثُبورٌ
امام علی علیه السلام : شادی دنیا ، فریب [و پوچ] است و کالایش نابودی و زیان.
الثُّبُور : الهلاک والخسران (الصحاح : ج 2 ص 604 «ثبر») .

حدیث1618

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا تُغوی .
امام علی علیه السلام : دنیا، اغوا می کند.
غرر الحکم : ح 25 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 36 ح 734 .

حدیث1619

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
خَطَرُ الدُّنیا یَسیرٌ ، وحاصِلُها حَقیرٌ ، وبَهجَتُها زورٌ ، ومَواهِبُها غُرورٌ .
امام علی علیه السلام : دنیا ، اندک است و حاصلش ناچیز و شادی اش دروغ و دِهِش هایش پوچ.
غرر الحکم : ح 5074 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 242 ح 4614 وفیه «وعاجلها» بدل «وحاصلها» .

حدیث1620

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
ألا وإنَّ الدُّنیا دارٌ غَرّارَةٌ خَدّاعَةٌ ، تَنکِحُ فی کُلِّ یَومٍ بَعلاً ، وتَقتُلُ فی کُلِّ لَیلَةٍ أهلاً ، وتُفَرِّقُ فی کُلِّ ساعَةٍ شَملاً ؛ فَکَم مِن مُنافِسٍ فیها وراکِنٍ إلَیها مِنَ الاُمَمِ السّالِفَةِ قَد قَذَفَتهُم فِی الهاوِیَةِ ، ودَمَّرَتهُم تَدمیرا ، وتَبَّرَتهُم
امام علی علیه السلام : بدانید که دنیا ، سرایی فریبکار و نیرنگباز است، هر روز شوهری می کند و هر شب ، خانواده ای را می کُشد و هر ساعت ، انجمنی را از هم می پاشانَد . چه بسیار مردمانی از ملّت های پیشین که در پیِ دنیا کوشیدند و به آن گراییدند ؛ امّا دنیا به ورطه نابودی افکندشان و به سختی نابودشان کرد و به کلّی آنان را درهم شکست و به کام دوزخ سپردشان!
تَبَّرَهُ تَتبیراً : کَسَّره وأهلَکه (الصحاح : ج 2 ص 600 «تبر») .

حدیث1621

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: إلهی ، کَیفَ نَبتَهِجُ فی دارٍ حُفِرَت لَنا فیها حَفائِرُ صَرعَتِها ، وفُتِلَت بِأَیدِی المَنایا حَبائِلُ غَدرَتِها ، وجَرَّعَتنا مُکرَهینَ جُرَعَ

مَرارَتِها ، ودَلَّتنَا النَّفسُ عَلَی انقِطاعِ عیشَتِها ، لَولا ما صَغَت
امام علی علیه السلام ـ در مناجات ـ : معبود من! چگونه شاد باشیم در سرایی که در آن برای ما گورها حفر شده و دام های بی وفایی اش با دستان مرگ ، رشته شده و جرعه های شرنگش را به زور به ما نوشانده است و نفس ، ما را از پایان پذیری زندگی اش آگاه ساخته است ؛ اگر نبود که این نفْس ها به خرّمی لذّت هایش

میل کرده اند و فریفته زرق و برق های فراوان و فناپذیر آن شده اند. معبود من! از ترفندهای فریبکارانه دنیا به تو پناه می بریم و برای گذشتن از پُل آن ، از تو یاری می جوییم.
صَغَتْ : مَالَتْ (المصباح المنیر : ص 342 «صغی») .

حدیث1622

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
مَضَی الدَّهرُ وَالأَیّامُ وَالذَّنبُ حاصِلٌ وأنتَ بِما تَهوی عَنِ الحَقِّ غافِلُ
سُرورُکَ فِی الدُّنیا غُرورٌ وحَسرَةٌ وعَیشُکَ فِی الدُّنیا مُحالٌ وباطِلُ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
روزگار و روزها گذشت و حاصلش گناه بود /
و تو به سبب هواهای نفسانی ات ، از حق غافلی .
شادی تو در دنیا ، فریب و حسرتی بیش نیست
و زیستـن تو در دنیا ، محـال و ناشـدنی اسـت .
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 412 الرقم 326 .

حدیث1623

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
جَمیعُ فَوائدِ الدُّنیا غُرورٌ ولا یَبقی لِمَسرورٍ سُرورُ
فَقُل لِلشّامِتینَ بِنا أفیقوا فَإِنَّ نَوائِبَ الدُّنیا تَدورُ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
همه منافع دنیا فریب است/ و شادی هیچ شادمانی پایدار نمی ماند .
به دشمنیْ شادانِ ما بگو: به هوش باشید/ که مصیبت های دنیا می چرخد [و نوبت شما هم می رسد] .
الدیوان المنسوب إلی الإمام علیّ علیه السلام : ص 258 الرقم 178 .

حدیث1624

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: فَبِئسَتِ الدّارُ لِمَن لم یَتهَیَّبها ولَم یَکُن فیها عَلی وَجَلٍ ، وَاعلَموا ـ وأنتُم تَعلَمونَ ـ أنَّکُم تارِکوها لابُدَّ ، وإنَّما هِیَ کَما نَعَتَ اللّه ُ : «لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِینَةٌ وَ تَفَاخُرُ بَیْنَکُمْ وَ تَکَاثُرٌ فِی الاْءَمْوَ لِ وَ الاْءَوْلَـدِ» .
امام علی علیه السلام ـ در نکوهش دنیا ـ : بد سرایی است برای کسی که از آن نهراسد و در دنیا ، بیمناک نباشد، و بدانید و می دانید که به ناچار ، دنیا را ترک خواهید کرد، و دنیا چنان است که خداوند ، وصف کرده است: «بازی و سرگرمی و آرایش و فخرفروشی میانتان و فزون جویی در دارایی ها و فرزندان است» .
تحف العقول : ص 182 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 98 ح 81 .

حدیث1625

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا دارُ خَبالٍ
امام علی علیه السلام : دنیا، سرای تباهی و گزند و دگرگونی و جا به جایی است، خوشی های آن با تلخی هایش برابری نمی کند، و خوش بختی هایش با بدبختی هایش همسان نیست، و فرازش با نشیبش یکسان نیست.
الخَبال : الفساد ، ویکون فی الأفعال والأبدان والعقول (النهایة : ج 2 ص 8 «خبل») .

حدیث1626

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مِن هَوانِ الدُّنیا عَلَی اللّه ِ أنَّهُ لا یُعصی إلاّ فیها ، ولا یُنالُ ما عِندَهُ إلاّ بِتَرکِها .
امام علی علیه السلام : از خواری و بی مقداری دنیا در نزد خداست که او ، جز در دنیا نافرمانی نمی شود و جز با ترک آن ، به آنچه [از بهشت و نعمت های ابدی که [نزد خداست ، نمی توان رسید.
نهج البلاغة : الحکمة 385 ، غرر الحکم : ح 3662 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 132 ح 136 .

حدیث1627

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
دارُ الفَناءِ مَقیلُ
امام علی علیه السلام : این سرای نیستی، خوابگاهِ نیم روزی نافرمانان است و جایگاه شوربختان و تجاوزگران.
المَقیل : الاستراحة نصف النهار إذا اشتدّ الحرّ ، والمَقیل ـ أیضا ـ : الموضع (لسان العرب : ج 11 ص 578 و ص 577 «قیل») .

حدیث1628

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إن کُنتُم لِلنَّعیمِ طالِبینَ ، فَأَعتِقوا أنفُسَکُم مِن دارِ الشَّقاءِ .
امام علی علیه السلام : اگر خواهان نیک بختی و راحتی هستید ، پس جان هایتان را از [بندگیِ این] سرای شوربختی ، آزاد سازید.
غرر الحکم : ح 3745 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 163 ح 3479 وفیه «شقاء الدنیا» بدل «دار الشقاء» .

حدیث1629

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا دارُ الغُرَباءِ ، ومَوطِنُ الأَشقِیاءِ .
امام علی علیه السلام : دنیا، خانه [موقّت] غریبان است و وطنِ شوربختان.
غرر الحکم : ح 1206 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 46 ح 1131 .

حدیث1630

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: الدّارُ دارُ مَن لا دارَ لَهُ ، وبِها یَفرَحُ مَن لا عَقلَ لَهُ ، فَأَنزِلوها مَنزِلَتَها .
امام علی علیه السلام ـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ : دنیا ، سرای کسی است که سرایی ندارد و کسی به آن شاد می شود که خِرد ندارد . پس دنیا را در جایگاه [واقعی [خودش قرار دهید.
شرح نهج البلاغة : ج 20 ص 309 ح 542 .

حدیث1631

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
: أقرَبُ دارٍ مِن سَخَطِ اللّه ِ ، وأبعَدُها مِن رِضوانِ اللّه ِ ؛ فَغُضّوا عَنکُم ـ عِبادَ اللّه ِ ـ غُمومَها وأشغالَها ، لِما قَد أیقَنتُم بِهِ مِن فِراقِها وتَصَرُّفِ حالاتِها .
امام علی علیه السلام ـ در وصف دنیا ـ : نزدیک ترین سرا به خشم و ناخشنودی خداوند و دورترین سرا به خشنودی خداست. پس ـ ای بندگان خدا ـ غم ها و

مشغله های دنیا را از خود ، کم کنید؛ زیرا به جدایی دنیا و ناپایداری حالات آن ، یقین دارید.
نهج البلاغة : الخطبة 161 .

حدیث1632

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
اُهرُبوا مِنَ الدُّنیا وَاصرِفوا قُلوبَکُم عَنها ، فَإِنَّها سِجنُ المُؤمِنِ ؛ حَظُّهُ مِنها قَلیلٌ ، وعَقلُهُ بِها عَلیلٌ ، وناظِرُهُ فیها کَلیلٌ
امام علی علیه السلام : از دنیا بگریزید و دل هایتان را از آن بگردانید؛ زیرا دنیا ، زندان مؤمن است، بهره اش از آن اندک است و خِرَدش در [کارِ] آن ، ناتوان است و چشمش در [دیدن] آن ، ضعیف است!
الکَلیل : الذی لم یحقّق المنظور (النهایة : ج 4 ص 198 «کلل») .

حدیث1633

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا سِجنُ المُؤمِنِ ، وَالمَوتُ تُحفَتُهُ
امام علی علیه السلام : دنیا، زندان مؤمن است و مرگ ، هدیه ای است به او و بهشت ، سرپناه اوست.
التُحْفَة : طَرفَةُ الفاکهة ، ثم تستعمل فی غیر الفاکهة من الألطاف (النهایة : ج 1 ص 182 «تحف») .

حدیث1634

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا جَنَّةُ الکافِرِ ، وَالمَوتُ مُشخِصُهُ
امام علی علیه السلام : دنیا، بهشت کافر است و مرگ ، کوچاننده او و آتش ، جایگاهش.
یقال للرجل إذا أتاه ما یُقلِقه : قد شُخِصَ به . ومنه شخوص المسافِر : خروجه عن منزله (النهایة : ج 2 ص 450 «شخص») .

حدیث1635

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما مَثَلُ الدُّنیا مَثَلُ السَّمِّ ؛ یَأکُلُهُ مَن لا یَعرِفُهُ .
امام علی علیه السلام : مَثَل دنیا ، مَثَل سَم است . کسی سم را می خورد که نمی داند.
الإرشاد : ج 1 ص 296 ، إرشاد القلوب : ص 19 ، بحار الأنوار : ج 77 ص 418 ح 40 .

حدیث1636

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّمَا الدُّنیا کَالسَّمِّ ؛ یَأکُلُهُ مَن لا یَعرِفُهُ .
امام علی علیه السلام : دنیا، در حقیقت، مانند سم است . کسی سم را می خورد که آن را نمی شناسد.
عیون أخبار الرضا : ج 1 ص 298 ح 56 ، الأمالی للصدوق : ص 172 ح 174 کلاهما عن أحمد بن الحسن الحسینی عن الإمام العسکری عن آبائه علیهم السلام ، مشکاة الأنوار : ص 468 ح 1567 ، روضة الواعظین : ص 485 ، غرر الحکم : ح 1411 ، بحار الأنوار : ج 73 ص 88 ح 56 .

حدیث1637

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما مَثَلُ الدُّنیا مَثَلُ الحَیَّةِ : لَیِّنٌ مَسُّها ، قاتِلٌ سَمُّها ، فَأَعرِض عَمّا یُعجِبُکَ فیها لِقِلَّةِ ما یَصحَبُکَ مِنها ، وضَع عَنکَ هُمومَها لِما أیقَنتَ بِهِ مِن فِراقِها وتَصَرُّفِ حالاتِها ، وکُن آنَسَ ما تَکونُ بِها أحذَرَ ما تَکونُ مِنها ؛ فَإِنَّ صاحِبَها کُلَّمَا اطمَأَنَّ فیها إلی سُرورٍ أشخَصَتهُ
امام علی علیه السلام : مَثَل دنیا ، مَثَل مار است: پوستش نرم است و زهرش کُشنده. پس، از آنچه در دنیا برایت جاذبه دارد ، روی بگردان ؛ زیرا آنچه از آن تو را همراهی می کند ، اندک [کفنی] است . دغدغه های آن (دنیا) را از خود ، دور کن؛ چرا که به جدا شدن از آن و ناپایداری حالاتش یقین داری و آن گاه که با دنیا بیشترین انس را داری ، بیشترین ترس و حذر را از آن داشته باش؛ زیرا که دنیادار ، هر زمان که در آن به خوشی و لذّتی اطمینان کرد، دنیا او را از آن خوشی به مشکلی کشانْد، یا هرگاه انسی گرفت ، اُنس او را تبدیل به تنهایی و وحشت کرد .
شَخَصَ من بلدٍ إلی بلدٍ : أی ذهب ، وأشخصَه غیرُه (الصحاح : ج 3 ص 1043 «شخص») .

حدیث1638

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
:
ومَن یَذُقِ الدُّنیا فَإِنّیطَعِمتُها وسیقَ إلَینا عَذبُها وعَذابُها
فَلَم أرَها إلاّ غُرورا وباطِلاًکَما لاحَ فی أرضِ الفَلاةِ
امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ :
هر که می خواهد دنیا را بچشد، من آن را مزه کرده ام/ شیرینی و شرنگ آن به ما رسیده است .
من ، آن را جز فریب و پوچ نیافتم/همچون سرابی که در بیابان می درخشد .
دنیا ، لاشه گَندیده ای بیش نیست/ که سگ ها بر سرِ آن ، کشمکش می کنند .
اگر از دنیا دوری کنی، با اهل آن آسوده به سر می بری/ و اگر آن را بکشی،سگ ها بر سرِ آن با تو کشمکش می کنند.
الفلاة : القفر من الأرض ، لأنّها فُلیت ـ أی فُطمت وعُزلت ـ من کلّ خیر (تاج العروس : ج 20 ص 56 «فلو») .

حدیث1639

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا کَالغولِ
امام علی علیه السلام : دنیا ، به سانِ غول است . هرکه را از آن فرمان ببَرد ، گم راه می سازد و هرکه را اجابتش کند ، نابود می گرداند. دنیا به سرعت زوال می پذیرد و زود [به دیگری] منتقل می شود.
الغُول : هی جنس من الجنّ والشیاطین ، وکانت العرب تزعم أنّ الغول فی الفَلاة تتراءی للناس فتتغوّل تغوّلاً : أی تتلوّن تلوّنا فی صور شتّی ، وتَغُولهم أی تُضلّهم عن الطریق وتهلکهم (النهایة : ج 3 ص 396 «غول») .

حدیث1640

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّما الدُّنیا شَرَکٌ
امام علی علیه السلام : دنیا، در حقیقت، یک دام است . کسی در دام می افتد که نمی داند.
الشَّرَک ـ محرّکة ـ : حبائل الصَّید ، وما یُنصب للطیر (القاموس المحیط : ج 3 ص 308 «شرک») .

حدیث1641

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا شَرَکُ النُّفوسِ ، وقَرارَةُ کُلِّ ضُرٍّ وبُؤسٍ .
امام علی علیه السلام : دنیا، دام جان ها و جایگاه هر رنج و گزندی است.
غرر الحکم : ح 2047 ، عیون الحکم والمواعظ : ص 62 ح 1614 ولیس فیه «کلّ» .

حدیث1642

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا کَالشَّبَکَةِ ؛ تَلتَفُّ عَلی منَ رَغِبَ فیها وتَتَحَرَّزُ
امام علی علیه السلام : دنیا ، همانند تور [صیّادی] است ؛ بر هر که به آن روی آورد ، می پیچد و به کسی که از آن روی بگرداند ، در نمی پیچد. پس، به دنیا دل مبند و بدان روی میاور که تو را در تور خویش می افکند و به هلاکت می اندازد.
احترزت وتَحرَّزْت من کذا : تَوَقّیتُه (الصحاح : ج 3 ص 873 «حرز») .

حدیث1643

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ مَثَلَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ کَرَجُلٍ لَهُ امرَأَتانِ ، إذا أرضی إحداهُما أسخَطَ الاُخری .
امام علی علیه السلام : حکایت دنیا و آخرت ، حکایت مردی است که دو زن دارد . هرگاه یکی از آن دو را خشنود گردانَد ، دیگری را ناخشنود می سازد.
غرر الحکم : ح 3531 ، مشکاة الأنوار : ص 467 ح 1559 ، روضة الواعظین : ص 490 وفیهما «ضرّتان» بدل «امرأتان» ، بحار الأنوار : ج 73 ص 122 ح 110 .

حدیث1644

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
الدُّنیا وَالآخِرَةُ ضَرَّتانِ؛ فَبِقَدرِ ما تُرضی إحداهُما تُسخِطُ الاُخری.
امام علی علیه السلام : دنیا و آخرت ، دو هوویند . پس به اندازه ای که یکی از آن دو را خشنود سازی ، دیگری را ناخشنود می گردانی.
إحیاء علوم الدین : ج 3 ص 307 ؛ تنبیه الخواطر : ج 1 ص 138 عن عیسی علیه السلام .

حدیث1645

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
مَثَلُ الدُّنیا وَالآخِرَةِ مَثَلُ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ ؛ مَتَی ازدَدتَ مِن أحَدِهِما قُربا اِزدَدتَ مِنَ الآخَرِ بُعدا .
امام علی علیه السلام : مَثَل دنیا و آخرت ، مَثَل مشرق و مغرب است . هر اندازه به یکی از آنها نزدیک تر شوی ، از دیگری دورتر می افتی.
الأمالی للسیّد المرتضی : ج 1 ص107 ، تنبیه الخواطر : ج 2 ص 24 نحوه .

حدیث1646

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا وَالآخِرَةَ عَدُوّانِ مُتَفاوِتانِ ، وسَبیلانِ مُختَلِفانِ ؛ فَمَن أحَبَّ الدُّنیا وتَوَلاّها أبغَضَ الآخِرَةَ وعاداها .
وهُما بِمَنزِلَةِ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ وماشٍ بَینَهُما ؛ کُلَّما قَرُبَ مِن واحِدٍ بَعُدَ مِنَ الآخَرِ ، وهُما بَعدُ ضَرَّتانِ .
امام علی علیه السلام : دنیا و آخرت، دو دشمن متفاوت و دو راه مختلف اند. پس، هرکه دنیا را دوست بدارد و با آن دوستی ورزد ، از آخرت نفرت دارد و با آن دشمنی می ورزد. [نیز] دنیا و آخرت ، به منزله مشرق و مغرب اند که هرکس میان آن دو را بپیماید ، هرچه به یکی نزدیک شود ، از دیگری دور می شود. از اینها بالاتر، دنیا و آخرت ، هووی هم اند.
نهج البلاغة : الحکمة 103 ، خصائص الأئمّة علیهم السلام : ص 96 ، غرر الحکم : ح 3692 ، تحف العقول : ص 212 نحوه ، بحار الأنوار : ج 73 ص 129 ح 133 .

حدیث1647

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا رُبَّما أقبَلَت عَلَی الجاهِلِ بِالاِتِّفاقِ ، وأدبَرَت عَنِ العاقِلِ بِالاِستِحقاقِ ، فَإِن أتَتکَ مِنها سَهمَةٌ مَعَ جَهلٍ أو فاتَتکَ مِنها بُغیَةٌ مَعَ عَقلٍ ، فَإِیّاکَ

أن یَحمِلَکَ ذلِکَ عَلَی الرَّغبَةِ فِی الجَهلِ وَالزُّهدِ فِی العَقلِ ؛ فَإِنَّ ذلِکَ یُزری
امام علی علیه السلام : دنیا ، گاه تصادفاً به نادان روی می آورد و به حق ، از خردمند بر می گردد. پس اگر با وجود نادانی ات ، بهره ای از دنیا به تو رسید یا با وجود خردمندی ات ، به مطلوبی از آن دست نیافتی، مبادا این امر ، تو را وا دارد که به

نادانی رغبت کنی و به خِرد و دانایی پشت نمایی که این ، تو را بی مقدار می کند و به نابودی می کشاند.
یقال : أزری بأخیه إزراءً ؛ أی أدخَل علیه عَیْبا (تاج العروس : ج 19 ص 492 «زری») .

حدیث1648

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إذا أقبَلَتِ الدُّنیا عَلی أحَدٍ أَعارَتهُ مَحاسِنَ غَیرِهِ ، وإذا أدبَرَت عَنهُ سَلَبَتهُ مَحاسِنَ نَفسِهِ .
امام علی علیه السلام : هرگاه دنیا به کسی رو کند ، خوبی های دیگران را نیز به او عاریت می دهد و هرگاه از او برگردد ، خوبی های خودش را هم از او می گیرد.
نهج البلاغة : الحکمة 9 ، عیون أخبار الرضا : ج 2 ص 130 ح 11 عن إبراهیم بن العبّاس عن الإمام الرضا عن أبیه علیهماالسلام ، مشکاة الأنوار : ص 469 ح 1569 ، نثر الدرّ : ج 1 ص 353 ، روضة الواعظین : ص 488 والأربعة الأخیرة عن الإمام الصادق علیه السلام وفیها «أعطته» بدل «أعارته» ، جامع الأخبار : ص 509 ح 1418 ، غرر الحکم : ح 4126 وفیه «کسته» بدل «أعارته» ، بحار الأنوار : ج 75 ص 357 ح 71 .

حدیث1649

امیرالمؤمنین علی علیه السلام :
إنَّ الدُّنیا تُقبِلُ إقبالَ الطّالِبِ ، وتُدبِرُ إدبارَ الهارِبِ ، وتَصِلُ مُواصَلَةَ المُلوکِ ، وتُفارِقُ مُفارَقَةَ العَجولِ .
امام علی علیه السلام : دنیا ، به سان شخص جوینده می آید و همانند شخص گریزنده می رود و چون شاهان ، پیوند برقرار می کند و مانند ک