بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار المجلد 110

اشاره

سرشناسه: مجلسی محمد باقربن محمدتقی 1037 - 1111ق.

عنوان و نام پدیدآور: بحارالانوار: الجامعه لدرر أخبار الائمه الأطهار تالیف محمدباقر المجلسی.

مشخصات نشر: بیروت داراحیاء التراث العربی [1440].

مشخصات ظاهری: ج - نمونه.

یادداشت: عربی.

یادداشت: فهرست نویسی بر اساس جلد بیست و چهارم، 1403ق. [1360].

یادداشت: جلد108،103،94،91،92،87،67،66،65،52،24(چاپ سوم: 1403ق.=1983م.=[1361]).

یادداشت: کتابنامه.

مندرجات: ج .24. کتاب الامامه. ج.52. تاریخ الحجه. ج67،66،65. الایمان و الکفر. ج.87. کتاب الصلاه . ج. 92،91 .الذکر و الدعا. ج. 94. کتاب السوم. ج.103.فهرست المصادر. ج.108.الفهرست.-

موضوع: احادیث شیعه — قرن 11ق

رده بندی کنگره: BP135/م3ب31300 ی ح

رده بندی دیویی: 297/212

شماره کتابشناسی ملی: 1680946

ص: 1

**[ترجمه]

سرشناسه : مجلسی، محمد باقربن محمدتقی، 1037 - 1111ق.

عنوان قراردادی : بحار الانوار .فارسی .برگزیده

عنوان و نام پدیدآور : ترجمه بحارالانوار/ مترجم گروه مترجمان؛ [برای] نهاد کتابخانه های عمومی کشور.

مشخصات نشر : تهران: نهاد کتابخانه های عمومی کشور، موسسه انتشارات کتاب نشر، 1392 -

مشخصات ظاهری : ج.

شابک : دوره : 978-600-7150-66-5 ؛ ج.1 : 978-600-7150-67-2 ؛ ج.2 : 978-600-7150-68-9 ؛ ج.3 : 978-600-7150-69-6 ؛ ج.4 978-600-715070-2 : ؛ ج.5 978-600-7150-71-9 : ؛ ج.6 978-600-7150-72-6 : ؛ ج.7 978-600-7150-73-3 : ؛ ج.8 : 978-600-7150-74-0 ؛ ج.10 978-600-7150-76-4 : ؛ ج.11 978-600-7150-83-2 : ؛ ج.12 978-600-7150-66-5 : ؛ ج.13 978-600-7150-85-6 : ؛ ج.14 978-600-7150-86-3 : ؛ ج.15 978-600-7150-87-0 : ؛ ج.16:978-600-7150-88-7 ؛ ج.17:978-600-7150-89-4 ؛ ج.18: 978-600-7150-90-0 ؛ ج.19:978-600-7150-91-7 ؛ ج.20:978-600-7150-92-4 ؛ ج.21: 978-600-7150-93-1 ؛ ج.22:978-600-7150-94-8 ؛ ج.23:978-600-7150-95-5

مندرجات : ج.1. کتاب عقل و علم و جهل.- ج.2. کتاب توحید.- ج.3. کتاب عدل و معاد.- ج.4. کتاب احتجاج و مناظره.- ج. 5. تاریخ پیامبران.- ج.6. تاریخ حضرت محمد صلی الله علیه وآله.- ج.7. کتاب امامت.- ج.8. تاریخ امیرالمومنین.- ج.9. تاریخ حضرت زهرا و امامان والامقام حسن و حسین و سجاد و باقر علیهم السلام.- ج.10. تاریخ امامان والامقام حضرات صادق، کاظم، رضا، جواد، هادی و عسکری علیهم السلام.- ج.11. تاریخ امام مهدی علیه السلام.- ج.12. کتاب آسمان و جهان - 1.- ج.13. آسمان و جهان - 2.- ج.14. کتاب ایمان و کفر.- ج.15. کتاب معاشرت، آداب و سنت ها و معاصی و کبائر.- ج.16. کتاب مواعظ و حکم.- ج.17. کتاب قرآن، ذکر، دعا و زیارت.- ج.18. کتاب ادعیه.- ج.19. کتاب طهارت و نماز و روزه.- ج.20. کتاب خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، عقود و معاملات و قضاوت

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

ناشر دیجیتالی : مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

یادداشت : ج.2 - 8 و 10 - 16 (چاپ اول: 1392) (فیپا).

موضوع : احادیث شیعه -- قرن 11ق.

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه های عمومی کشور، مجری پژوهش

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه های عمومی کشور. موسسه انتشارات کتاب نشر

رده بندی کنگره : BP135/م3ب3042167 1392

رده بندی دیویی : 297/212

شماره کتابشناسی ملی : 3348985

ص: 1

**[ترجمه]

مقدّمه المؤلّف:

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم الحمد للّه الّذی اختار من فضله لقضاء حقّه أحرارا أشرافا، و أتاح لهم حقائق الحقّ اطّلاعا و إشرافا، و أباح لهم لامتصاص درر الفضل اخلافا، و أودع فی صدورهم لانتقاد درر الصدق أصدافا، بهروا إلی نیل بساط القرب بعطف الحقّ اعطافا.

و الصّلاه و السّلام علی جدّنا و سیّدنا محمّد المصطفی صلّی اللّه علیه و آله و علی ابن عمّه و خلیفته علیّ علیه السّلام و بنته الطّاهره فاطمه علیها السّلام و عترته الطّاهرین الّذین هم: کنوز العلم و رعاته، و دعاه الحقّ و ولاته، سیّما علی الإمام المنتظر، و الحجّه الثانی عشر علیهم السّلام- اللّهمّ عجّل فرجهم، و سهّل مخرجهم، و اسلک بنا منهجهم، و امتنا علی ولایتهم، و احشرنا فی زمرتهم، و اسقنا بکأسهم، و لا تفرّق بیننا و بینهم، و لا تحرمنا شفاعتهم، و العن أعدائهم.

و بعد یقول اللائذ بأبواب أجداده: الحاجّ السیّد هدایه اللّه المسترحمیّ وفّقه اللّه للعمل فی یومه لغده.

لقد من اللّه علی العلماء و الطّلاب بتجدید طبع مجلّدات:

بحار الأنوار، علی أحسن نمط و خیر ما یؤمّل، و رأینا هذا السّفر القیّم فاقدا لفهرس مفصّل مفید یغنی کلّ طالب و فاحص و باحث، فقمنا و رکبنا مطایا المشاق، و ألقینا العزم قدّامنا، مع کسوف البال و القصور عن رتبه الکمال، مستمدا بحول اللّه و قوّته، فانّه تعالی کثیرا ما یجری الأمور العظام بأیدی الضعفاء، لیظهر قدرته: جلّ جلاله، فألّفنا فهرسا عاما

ص: 1

فی ثلاث مجلّدات معمولا علی أجزاء الطبعه الحدیثه بطهران، و شاملا لتمام مواضیع الکتاب، و لا یخفی: بأنّ هذا الفهرس کتاب مستقل فی نفسه بحمد اللّه

راجیا من اللّه عزّ و جلّ: أن ینتفع به الطالبین، و أن یکرمنی بقبوله، و أن یجعله من أحسن الذّخائر لیوم الدّین، آمین، ثمّ آمین.

و نسأله العصمه و السّداد، و نعوذ به من الزّلل و الفساد فی المذهب و الاعتقاد.

و الرّجاء: من القرّاء الکرام، الّذین لهم صدور مشرقه، و قلوب منیره، و افئده سلیمه، و أخلاق حسنه، متی وقفوا علی خطأ أو سهو فی العباره، أو غفله عن المرام: مرّوا کراما، و أن ینبّهونی (بعنوان الناشر) إلی مواضع الخطاء، و مواقع السهو و الزلل، فانّ الانتقاد قائد الاجتهاد و الإحسان، و رائد الإجاده و الإتقان، و أن یدعوا لی و لآبائی و لمشایخی بالرحمه و الغفران، و لکم الشکر الجزیل.

العبد: الحاجّ السیّد هدایه اللّه المسترحمیّ

ص: 2

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

**[ترجمه]بسم اللّه الرّحمن الرّحیم الحمد للّه الّذی اختار من فضله لقضاء حقّه أحرارا أشرافا، و أتاح لهم حقائق الحقّ اطّلاعا و إشرافا، و أباح لهم لامتصاص درر الفضل اخلافا، و أودع فی صدورهم لانتقاد درر الصدق أصدافا، بهروا إلی نیل بساط القرب بعطف الحقّ اعطافا.

و الصّلاه و السّلام علی جدّنا و سیّدنا محمّد المصطفی صلّی اللّه علیه و آله و علی ابن عمّه و خلیفته علیّ علیه السّلام و بنته الطّاهره فاطمه علیها السّلام و عترته الطّاهرین الّذین هم: کنوز العلم و رعاته، و دعاه الحقّ و ولاته، سیّما علی الإمام المنتظر، و الحجّه الثانی عشر علیهم السّلام- اللّهمّ عجّل فرجهم، و سهّل مخرجهم، و اسلک بنا منهجهم، و امتنا علی ولایتهم، و احشرنا فی زمرتهم، و اسقنا بکأسهم، و لا تفرّق بیننا و بینهم، و لا تحرمنا شفاعتهم، و العن أعدائهم.

و بعد یقول اللائذ بأبواب أجداده: الحاجّ السیّد هدایه اللّه المسترحمیّ وفّقه اللّه للعمل فی یومه لغده.

لقد من اللّه علی العلماء و الطّلاب بتجدید طبع مجلّدات:

بحار الأنوار، علی أحسن نمط و خیر ما یؤمّل، و رأینا هذا السّفر القیّم فاقدا لفهرس مفصّل مفید یغنی کلّ طالب و فاحص و باحث، فقمنا و رکبنا مطایا المشاق، و ألقینا العزم قدّامنا، مع کسوف البال و القصور عن رتبه الکمال، مستمدا بحول اللّه و قوّته، فانّه تعالی کثیرا ما یجری الأمور العظام بأیدی الضعفاء، لیظهر قدرته: جلّ جلاله، فألّفنا فهرسا عاما

ص: 1

فی ثلاث مجلّدات معمولا علی أجزاء الطبعه الحدیثه بطهران، و شاملا لتمام مواضیع الکتاب، و لا یخفی: بأنّ هذا الفهرس کتاب مستقل فی نفسه بحمد اللّه

راجیا من اللّه عزّ و جلّ: أن ینتفع به الطالبین، و أن یکرمنی بقبوله، و أن یجعله من أحسن الذّخائر لیوم الدّین، آمین، ثمّ آمین.

و نسأله العصمه و السّداد، و نعوذ به من الزّلل و الفساد فی المذهب و الاعتقاد.

و الرّجاء: من القرّاء الکرام، الّذین لهم صدور مشرقه، و قلوب منیره، و افئده سلیمه، و أخلاق حسنه، متی وقفوا علی خطأ أو سهو فی العباره، أو غفله عن المرام: مرّوا کراما، و أن ینبّهونی (بعنوان الناشر) إلی مواضع الخطاء، و مواقع السهو و الزلل، فانّ الانتقاد قائد الاجتهاد و الإحسان، و رائد الإجاده و الإتقان، و أن یدعوا لی و لآبائی و لمشایخی بالرحمه و الغفران، و لکم الشکر الجزیل.

العبد: الحاجّ السیّد هدایه اللّه المسترحمیّ

ص: 2

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

**[ترجمه]

[تتمه الجزء الأول من کتاب الإیمان و الکفر]

فهرس الجزء الرابع و الستون

خطبه الکتاب

و هو المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا فی بیان الإسلام و الإیمان و شرائطهما و توابعهما، و آداب المعاشره، و بیان معانی الکفر و ما یوجبه و النفاق و ما یستلزمه و مقابح الخصال

**[ترجمه]و هو المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا فی بیان الإسلام و الإیمان و شرائطهما و توابعهما، و آداب المعاشره، و بیان معانی الکفر و ما یوجبه و النفاق و ما یستلزمه و مقابح الخصال

**[ترجمه]

أبواب الایمان، و الإسلام، و التشیع، و معانیها و فضلها و صفاتها،

اشاره

و فیها: مائه و خمسه و أربعون بابا

**[ترجمه]و فیها: مائه و خمسه و أربعون بابا

**[ترجمه]

الباب الأوّل فضل الایمان و جمل شرائطه، و فیه: مائتان و خمسه و عشرون آیه، و: أربعه و أربعون حدیثا 2
اشاره

تفسیر الآیات 17

فی أنّ: الصراط المستقیم، کان علیّا علیه السّلام 28

العنوان الصفحه

معنی: الشجره الطیّبه 37

معنی قوله تعالی: «کَشَجَرَهٍ خَبِیثَهٍ» 38

معنی قوله عزّ اسمه: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ» 41

العلّه الّتی من أجلها أغرق اللّه عزّ و جلّ فرعون و قد آمن به و أقرّ بتوحیده 47

تفسیر سوره و العصر، و فیه معنی: وَ الْعَصْرِ 59

**[ترجمه]تفسیر الآیات 17

فی أنّ: الصراط المستقیم، کان علیّا علیه السّلام 28

العنوان الصفحه

معنی: الشجره الطیّبه 37

معنی قوله تعالی: «کَشَجَرَهٍ خَبِیثَهٍ» 38

معنی قوله عزّ اسمه: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ» 41

العلّه الّتی من أجلها أغرق اللّه عزّ و جلّ فرعون و قد آمن به و أقرّ بتوحیده 47

تفسیر سوره و العصر، و فیه معنی: وَ الْعَصْرِ 59

**[ترجمه]

الاخبار

العلّه الّتی من أجلها سمّی المؤمن مؤمنا 60

فی قول اللّه عزّ و جلّ: من أهان لی ولیّا فقد أرصد لمحاربتی 65

فی موت المؤمن فی الغربه و بکاء بقاع الأرض 66

فی أنّ اللّه تبارک و تعالی لا یعذّب أهل قریه و فیها رجل مؤمن 71

فیمن أذی مؤمنا 72

**[ترجمه]العلّه الّتی من أجلها سمّی المؤمن مؤمنا 60

فی قول اللّه عزّ و جلّ: من أهان لی ولیّا فقد أرصد لمحاربتی 65

فی موت المؤمن فی الغربه و بکاء بقاع الأرض 66

فی أنّ اللّه تبارک و تعالی لا یعذّب أهل قریه و فیها رجل مؤمن 71

فیمن أذی مؤمنا 72

**[ترجمه]

الباب الثانی ان المؤمن ینظر بنور اللّه، و ان اللّه خلقه من نوره، و فیه: 11- حدیثا 73

معنی: اتّق فراسه المؤمن 73

**[ترجمه]معنی: اتّق فراسه المؤمن 73

**[ترجمه]

الباب الثالث طینه المؤمن و خروجه من الکافر و بالعکس و بعض أخبار المیثاق زائدا علی ما تقدم فی کتاب التوحید و العدل، و فیه: 33- حدیثا 77

فی خلقه النبیّین و المؤمنین و الکفّار 78

ص: 2

العنوان الصفحه

بیان و تحقیق حول الروایه 79

معنی: علّیین و سجّین، و ما قال فیهما: الفیلسوف ملا صدرا الشیرازی و العلّامه الطباطبائی 80

فی أنّ الطینه ثلاث طینات 82

فی قول الصادق علیه السّلام: انّ فی الجنّه الشجره تسمّی المزن، و بیان و تحقیق لطیف حول الروایه 84

فی أنّ اللّه تبارک لمّا أراد أن یخلق آدم علیه السّلام بعث جبرئیل علیه السّلام لقبض التراب فی یوم الجمعه 87

فیما ذکره العلّامه المجلسی رحمه اللّه فی بیان الروایه 89

العلّه الّتی من أجلها سمّی الکافر میّتا و المؤمن حیّا، و سمّی القرآن و الایمان و العلم نورا 91

معنی: کن ماء عذبا، و ما قاله العلّامه المجلسی رحمه اللّه 94

معنی: المادّه و أدیم الأرض 96

معنی قوله تعالی: «فَأَنَا أَوَّلُ الْعابِدِینَ» 97

بیان فی: إنّ اللّه عزّ و جلّ خلق الخلق، فخلق من أحبّ ممّا أحبّ 98

فی إنّ بنی آدم علیه السّلام کیف أجابوا و هم ذرّ، و ما ذکره الفیض رحمه اللّه 100

فیما سأله ابن الکوّا عن أمیر المؤمنین علیّ بن أبی طالب علیه السّلام و ما أجابه 101

فی أنّ المؤمن هل یزنی و یلوط و یسرق و یشرب خمرا و یتهاون بالصّلاه و الزکاه و الصوم و الحجّ و الجهاد؟! 102

فیما قاله الإمام الباقر علیه السّلام فی المؤمن و الناصبی 104

بیان و تحقیق فی الحدیث الطینه 108

فیما فعل السعداء و الأشقیاء 110

معنی قوله تبارک و تعالی: «وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ ...» 111

ص: 3

العنوان الصفحه

فما ذکره بعض المحققین فی إشهاد ذریّه بنی آدم علی أنفسهم بالتوحید 113

فی أخذ المیثاق علی النبیّین 114

فیما أوحی اللّه تعالی إلی آدم علیه السّلام فی ذریّته و هم ذرّ قد ملئوا السماء 116

معنی قوله تعالی عزّ اسمه: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ» و أجوبه حول الآیه الشریفه 119

العلّه الّتی من أجلها تکون فی المؤمن حدّه و لا تکون فی مخالفیهم 122

توضیح الحدیث و لغاته 123

فیما قاله العلّامه المجلسی رحمه اللّه فی تأویل الخیر و بیان السعاده و الشقاوه 124

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لعلیّ علیه السّلام: خلقت أنا و أنت من طینه واحده 126

فی حواسّه الإنسان و خزانه مدرکاته 128

**[ترجمه]فی خلقه النبیّین و المؤمنین و الکفّار 78

ص: 2

العنوان الصفحه

بیان و تحقیق حول الروایه 79

معنی: علّیین و سجّین، و ما قال فیهما: الفیلسوف ملا صدرا الشیرازی و العلّامه الطباطبائی 80

فی أنّ الطینه ثلاث طینات 82

فی قول الصادق علیه السّلام: انّ فی الجنّه الشجره تسمّی المزن، و بیان و تحقیق لطیف حول الروایه 84

فی أنّ اللّه تبارک لمّا أراد أن یخلق آدم علیه السّلام بعث جبرئیل علیه السّلام لقبض التراب فی یوم الجمعه 87

فیما ذکره العلّامه المجلسی رحمه اللّه فی بیان الروایه 89

العلّه الّتی من أجلها سمّی الکافر میّتا و المؤمن حیّا، و سمّی القرآن و الایمان و العلم نورا 91

معنی: کن ماء عذبا، و ما قاله العلّامه المجلسی رحمه اللّه 94

معنی: المادّه و أدیم الأرض 96

معنی قوله تعالی: «فَأَنَا أَوَّلُ الْعابِدِینَ» 97

بیان فی: إنّ اللّه عزّ و جلّ خلق الخلق، فخلق من أحبّ ممّا أحبّ 98

فی إنّ بنی آدم علیه السّلام کیف أجابوا و هم ذرّ، و ما ذکره الفیض رحمه اللّه 100

فیما سأله ابن الکوّا عن أمیر المؤمنین علیّ بن أبی طالب علیه السّلام و ما أجابه 101

فی أنّ المؤمن هل یزنی و یلوط و یسرق و یشرب خمرا و یتهاون بالصّلاه و الزکاه و الصوم و الحجّ و الجهاد؟! 102

فیما قاله الإمام الباقر علیه السّلام فی المؤمن و الناصبی 104

بیان و تحقیق فی الحدیث الطینه 108

فیما فعل السعداء و الأشقیاء 110

معنی قوله تبارک و تعالی: «وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ ...» 111

ص: 3

العنوان الصفحه

فما ذکره بعض المحققین فی إشهاد ذریّه بنی آدم علی أنفسهم بالتوحید 113

فی أخذ المیثاق علی النبیّین 114

فیما أوحی اللّه تعالی إلی آدم علیه السّلام فی ذریّته و هم ذرّ قد ملئوا السماء 116

معنی قوله تعالی عزّ اسمه: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ» و أجوبه حول الآیه الشریفه 119

العلّه الّتی من أجلها تکون فی المؤمن حدّه و لا تکون فی مخالفیهم 122

توضیح الحدیث و لغاته 123

فیما قاله العلّامه المجلسی رحمه اللّه فی تأویل الخیر و بیان السعاده و الشقاوه 124

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لعلیّ علیه السّلام: خلقت أنا و أنت من طینه واحده 126

فی حواسّه الإنسان و خزانه مدرکاته 128

**[ترجمه]

الباب الرابع فطره اللّه سبحانه و صبغته، و فیه: آیتان، و: 7- أحادیث 130

تفسیر الآیه 130

معنی قوله تبارک و تعالی: «وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَهً» 131

معنی: الفطره، و کلّ مولود یولد علی الفطره 133

معنی: حنفاء للّه، و لا تبدیل لخلق اللّه 136

فیما قاله الإمام الصادق علیه السّلام فی جواب السائل عن اللّه و تمثیله بالسفینه، و أفهام الناس و عقولهم فی مراتب العرفان 137

الدلیل علی وجود اللّه و قدرته و علمه و سائر صفاته 138

فی قصور الأفهام عن معرفه اللّه تعالی 141

ص: 4

العنوان الصفحه

إشاره إلی ما قاله الإمام السیّد الشهداء علیه السّلام فی دعاء عرفه 142

**[ترجمه]تفسیر الآیه 130

معنی قوله تبارک و تعالی: «وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَهً» 131

معنی: الفطره، و کلّ مولود یولد علی الفطره 133

معنی: حنفاء للّه، و لا تبدیل لخلق اللّه 136

فیما قاله الإمام الصادق علیه السّلام فی جواب السائل عن اللّه و تمثیله بالسفینه، و أفهام الناس و عقولهم فی مراتب العرفان 137

الدلیل علی وجود اللّه و قدرته و علمه و سائر صفاته 138

فی قصور الأفهام عن معرفه اللّه تعالی 141

ص: 4

العنوان الصفحه

إشاره إلی ما قاله الإمام السیّد الشهداء علیه السّلام فی دعاء عرفه 142

**[ترجمه]

الباب الخامس فیما یدفع اللّه بالمؤمن، و فیه: 3- أحادیث 143

فی قول الباقر علیه السّلام: لا یصیب قریه عذاب، و فیها سبعه من المؤمنین 143

بیان فی أنّ المؤمن یصیبه العذاب و یخلص عنه 144

**[ترجمه]فی قول الباقر علیه السّلام: لا یصیب قریه عذاب، و فیها سبعه من المؤمنین 143

بیان فی أنّ المؤمن یصیبه العذاب و یخلص عنه 144

**[ترجمه]

الباب السابع الرضا بموهبه الایمان، و انه من أعظم النعم و ما أخذ اللّه علی المؤمن من الصبر علی ما یلحقه من الاذی، و فیه: 15- حدیثا 147

بیان فی معنی قوله تعالی: لیأذن بحرب منّی 149

فیما رواه فضیل بن یسار عن الصادق علیه السّلام 151

بیان من العلّامه المجلسی رحمه اللّه فی قول الصادق علیه السّلام: من کان همّه همّا واحدا، و من کان همّه فی کلّ واد 152

فی قول اللّه عزّ و جلّ: ما تردّدت فی شی ء أنا فاعله کتردّدی فی موت عبدی المؤمن 154

بیان مفصّل للحدیث من العلّامه المجلسی و ما روی من طریق الخاصّه و العامّه 155

ص: 5

العنوان الصفحه

**[ترجمه]بیان فی معنی قوله تعالی: لیأذن بحرب منّی 149

فیما رواه فضیل بن یسار عن الصادق علیه السّلام 151

بیان من العلّامه المجلسی رحمه اللّه فی قول الصادق علیه السّلام: من کان همّه همّا واحدا، و من کان همّه فی کلّ واد 152

فی قول اللّه عزّ و جلّ: ما تردّدت فی شی ء أنا فاعله کتردّدی فی موت عبدی المؤمن 154

بیان مفصّل للحدیث من العلّامه المجلسی و ما روی من طریق الخاصّه و العامّه 155

ص: 5

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن فی قله عدد المؤمنین، و انه ینبغی ان لا یستوحشوا لقلتهم و انس المؤمنین بعضهم ببعض، و فیه: آیات، و: 10- أحادیث 157

فیما قاله علیّ علیه السّلام فی قلّه عدد المؤمنین، و العلّه الّتی من أجلها کانوا قلیلین 158

فی قول الصادق علیه السّلام ما یسعنی القعود لو کان لی سبعه عشر نفرا من المؤمنین 160

فی قول الکاظم علیه السّلام: إنّ المؤمن لقلیل 163

فی قول الباقر علیه السّلام: ارتدّ الناس إلّا ثلاثه نفر 165

**[ترجمه]فیما قاله علیّ علیه السّلام فی قلّه عدد المؤمنین، و العلّه الّتی من أجلها کانوا قلیلین 158

فی قول الصادق علیه السّلام ما یسعنی القعود لو کان لی سبعه عشر نفرا من المؤمنین 160

فی قول الکاظم علیه السّلام: إنّ المؤمن لقلیل 163

فی قول الباقر علیه السّلام: ارتدّ الناس إلّا ثلاثه نفر 165

**[ترجمه]

الباب التاسع فی أصناف الناس فی الایمان، و: فیه آیات، و: 22- حدیثا 166

تفسیر الآیات، و فیه معنی العرب و الأعراب 167

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لو کان الإیمان منوطا بالثریا لتناوله رجال من فارس، و فضیله سلمان رضی اللّه تعالی عنه و عنّا 168

فضائل العجم 170

فی العرب و معنی العربیّه 175

ص: 6

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تفسیر الآیات، و فیه معنی العرب و الأعراب 167

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لو کان الإیمان منوطا بالثریا لتناوله رجال من فارس، و فضیله سلمان رضی اللّه تعالی عنه و عنّا 168

فضائل العجم 170

فی العرب و معنی العربیّه 175

ص: 6

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب العاشر لزوم البیعه و کیفیتها و ذمّ نکثها، و فیه: آیات، و: 10- أحادیث 181

تفسیر الآیات، و قصه امرأه الّتی نقضت غزلها 182

فی کیفیّه أخذ البیعه 184

فی کیفیّه بیعه النساء 187

**[ترجمه]تفسیر الآیات، و قصه امرأه الّتی نقضت غزلها 182

فی کیفیّه أخذ البیعه 184

فی کیفیّه بیعه النساء 187

**[ترجمه]

الباب الحادی عشر فی أن المؤمن صنفان، و فیه: 3- أحادیث 189

معنی قوله تعالی: «فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ» 190

المراد بأهوال الدنیا و أهوال الآخره 191

فی قول علیّ علیه السّلام: الإخوان صنفان: الثقه، و المکاشره، و فیه بیان شریف رقیق و تحقیق دقیق 193

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ» 190

المراد بأهوال الدنیا و أهوال الآخره 191

فی قول علیّ علیه السّلام: الإخوان صنفان: الثقه، و المکاشره، و فیه بیان شریف رقیق و تحقیق دقیق 193

**[ترجمه]

الباب الثانی عشر شده ابتلاء المؤمن و علته و فضل البلاء، و فیه: آیات، و: 88- حدیثا 196

تفسیر الآیات، و معنی: متی نصر اللّه 197

فی مناجاه اللّه عزّ و جلّ لموسی علیه السّلام و ما قاله قنبر مولی علیّ علیه السّلام للحجّاج 199

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ أشدّ الناس بلاء، و فیه بیان 200

فی أنّ المؤمن یبتلی بکلّ بلیّه و یموت بکلّ میته، إلّا أنّه لا یقتل نفسه- و ذمّ المغیره بن سعد 201

ص: 7

العنوان الصفحه

فیما قاله مغیره بن سعد العجلیّ من الکفر و الزندقه 202

البتریه و عقائدهم 203

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه عزّ و جلّ یبتلی المؤمن بکلّ بلیّه ... و لا یبتلیه بذهاب عقله، و فیه بیان و تحقیق 206

جزاء المؤمن فی المصائب، و فیه بیان 212

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: مثل المؤمن، و فیه بیان 217

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ملعون کلّ مال لا یزکّی، ملعون کلّ جسد لا یزکّی، و فیه بیان من الشیخ بهاء الدین العاملیّ- ره- 219

فی أنّ المؤمن یبتلی علی قدر أعماله الحسنه 222

الدعاء لدفع البرص و الجذام 223

تحقیق فی عمر حبیب النجّار و کان ألف و ستّمائه و اثنان و ثلاثون سنه 224

فی قول السجّاد علیه السّلام: النّاس فی زماننا علی ستّ طبقات: أسد، و ذئب، و ثعلب، و کلب، و خنزیر، و شاه 225

فیمن أحبّ علیّا علیه السّلام 227

فی ملکین هبطا من السماء و ما أراد اللّه 229

فی بلاء المؤمن 231

قصّه المؤمن و الکافر و ما جری لهما فی مرضهما 233

قصّه موسی علیه السّلام و رجل من بنی إسرائیل الّذی شق بطنه أسد 237

العلّه الّتی من أجلها ابتلی المؤمن بالفقر و المرض و خوف من السلطان 237

ما من مؤمن إلّا و له بلایا أربع 240

فیما کان لمحبّ أهل البیت علیهم السّلام، و فیه بیان و تحقیق 247

تتمیم فی أنّ الأنبیاء و الأوصیاء علیهم السّلام فی الأمراض الحسیّه و البلایا الجسمیّه

ص: 8

العنوان الصفحه

کسائر النّاس، و فی الکلام تحقیق من العلّامه الطوسیّ فی التجرید، و العلّامه فی شرحه، و القوشچی، و من علماء المخالفین القاضی عیاض فی کتاب الشفاء 250

فیما قاله المحقّق الطوسیّ فی الألم 254

فی قبح الألم و حسنه و أقوال فرق الاسلامیّه و عقائدهم 255

فی الوجوه الّتی یستحقّ به العوض علی اللّه تعالی 256

فی وجوب الانتصاف علی اللّه تعالی و الأقوال و الاختلاف فیه 257

**[ترجمه]تفسیر الآیات، و معنی: متی نصر اللّه 197

فی مناجاه اللّه عزّ و جلّ لموسی علیه السّلام و ما قاله قنبر مولی علیّ علیه السّلام للحجّاج 199

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ أشدّ الناس بلاء، و فیه بیان 200

فی أنّ المؤمن یبتلی بکلّ بلیّه و یموت بکلّ میته، إلّا أنّه لا یقتل نفسه- و ذمّ المغیره بن سعد 201

ص: 7

العنوان الصفحه

فیما قاله مغیره بن سعد العجلیّ من الکفر و الزندقه 202

البتریه و عقائدهم 203

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه عزّ و جلّ یبتلی المؤمن بکلّ بلیّه ... و لا یبتلیه بذهاب عقله، و فیه بیان و تحقیق 206

جزاء المؤمن فی المصائب، و فیه بیان 212

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: مثل المؤمن، و فیه بیان 217

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ملعون کلّ مال لا یزکّی، ملعون کلّ جسد لا یزکّی، و فیه بیان من الشیخ بهاء الدین العاملیّ- ره- 219

فی أنّ المؤمن یبتلی علی قدر أعماله الحسنه 222

الدعاء لدفع البرص و الجذام 223

تحقیق فی عمر حبیب النجّار و کان ألف و ستّمائه و اثنان و ثلاثون سنه 224

فی قول السجّاد علیه السّلام: النّاس فی زماننا علی ستّ طبقات: أسد، و ذئب، و ثعلب، و کلب، و خنزیر، و شاه 225

فیمن أحبّ علیّا علیه السّلام 227

فی ملکین هبطا من السماء و ما أراد اللّه 229

فی بلاء المؤمن 231

قصّه المؤمن و الکافر و ما جری لهما فی مرضهما 233

قصّه موسی علیه السّلام و رجل من بنی إسرائیل الّذی شق بطنه أسد 237

العلّه الّتی من أجلها ابتلی المؤمن بالفقر و المرض و خوف من السلطان 237

ما من مؤمن إلّا و له بلایا أربع 240

فیما کان لمحبّ أهل البیت علیهم السّلام، و فیه بیان و تحقیق 247

تتمیم فی أنّ الأنبیاء و الأوصیاء علیهم السّلام فی الأمراض الحسیّه و البلایا الجسمیّه

ص: 8

العنوان الصفحه

کسائر النّاس، و فی الکلام تحقیق من العلّامه الطوسیّ فی التجرید، و العلّامه فی شرحه، و القوشچی، و من علماء المخالفین القاضی عیاض فی کتاب الشفاء 250

فیما قاله المحقّق الطوسیّ فی الألم 254

فی قبح الألم و حسنه و أقوال فرق الاسلامیّه و عقائدهم 255

فی الوجوه الّتی یستحقّ به العوض علی اللّه تعالی 256

فی وجوب الانتصاف علی اللّه تعالی و الأقوال و الاختلاف فیه 257

**[ترجمه]

الباب الثالث عشر فی أن المؤمن مکفر، و فیه: 3- أحادیث 259

فی أنّ عمل المؤمن لا ینتشر فی الناس و عمل الکافر ینتشر فی الناس، و فیه بیان 260

**[ترجمه]فی أنّ عمل المؤمن لا ینتشر فی الناس و عمل الکافر ینتشر فی الناس، و فیه بیان 260

**[ترجمه]

الباب الرابع عشر علامات المؤمن و صفاته، و فیه: آیات، و: 70- حدیثا 261

فی أنّ الآیه: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ» نزلت فی علیّ علیه السّلام و أبی ذرّ و سلمان و المقداد رضی اللّه عنهم 263

معنی اللغو 264

ینبغی للمؤمن أن تکون فیه ثمان خصال، و فیه تحقیق و تأیید 268

فی قول الصادق علیه السّلام: المؤمن له قوّه فی دین و حزم فی لین، و ما قاله الأفاضل فی بیان الحدیث 271

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عشرون خصله فی المؤمن فإن لم یکن فیه لم یکمل

ص: 9

العنوان الصفحه

إیمانه، و بیان و شرح لطیف جدّا للحدیث 276

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: المؤمن غرّ کریم و الفاجر خبّ لئیم، و فی ذیله شرح مفید 283

فیما سأله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله عن حارثه بن مالک الأنصاری فی حقیقه إیمانه 287

ترجمه: حارثه بن مالک الأنصاری و حارثه بن النعمان 288

صفات المؤمن و المنافق 291

فیما ذکره الإمام الصّادق علیه السّلام فی صفه المؤمن 294

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لحارثه بن النعمان: کیف أصبحت 299

فی قول الصادق علیه السّلام: ستّه لا تکون فی المؤمن 301

توضیح و شرح لخطبه أمیر المؤمنین علیه السّلام فی صفات المؤمن 305

للمؤمن مائه و ثلاث خصال و تعدادهنّ 310

صفات المتقین علی ما وصفها الامام المتّقین علیّ علیه السّلام لهمّام 315

تبیین و توضیح للخطبه الشریفه و تفسیر لغاته و مضامینه 317

بیان و توضیح اخری للخطبه الشریفه من قدوه المحقّقین ابن میثم البحرانیّ 330

الخطبه الشریفه علی ما نقله الشیخ الصدوق رحمه اللّه فی أمالیه 341

بیان و شرح اخری للخطبه و تفسیر لغاته 345

فی المسلم و المؤمن، و شرح للحدیث 354

المؤمنون هینون لینون کالجمل الأنف، و فی ذیل الصفحه شرح و بیان، و ترجمه: أبی البختری و هو عامّی ضعیف 355

فی أنّ المؤمن حلیم و أمین، و معنی المهاجر 358

من أخلاق المؤمن و معرفته ... 361

فی أنّ المؤمن لا یلسع من حجر مرّتین 362

العلّه الّتی من أجلها قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا یلدغ المؤمن من جحر مرّتین،

ص: 10

العنوان الصفحه

و قصّه أبو عزّه الشاعر 363

الخطبه الشریفه من مولی المتقین علیّ بن أبی طالب علیه السّلام فی وصف المتقین (المؤمنین) لمّا سأله همّام رضی اللّه عنه بعباره اخری غیر ما مرّ آنفا 365

بیان و شرح لطیف و تحقیق منیف فی مضامینه و تفسیر لغاته و ضبط کلماته 367

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الرابع و الستون حسب تجزئه الطبعه الحدیثه بطهران و هو الجزء الأوّل من المجلّد الخامس عشر حسب تجلید و تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و ایّانا

ص: 11

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی أنّ الآیه: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ» نزلت فی علیّ علیه السّلام و أبی ذرّ و سلمان و المقداد رضی اللّه عنهم 263

معنی اللغو 264

ینبغی للمؤمن أن تکون فیه ثمان خصال، و فیه تحقیق و تأیید 268

فی قول الصادق علیه السّلام: المؤمن له قوّه فی دین و حزم فی لین، و ما قاله الأفاضل فی بیان الحدیث 271

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عشرون خصله فی المؤمن فإن لم یکن فیه لم یکمل

ص: 9

العنوان الصفحه

إیمانه، و بیان و شرح لطیف جدّا للحدیث 276

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: المؤمن غرّ کریم و الفاجر خبّ لئیم، و فی ذیله شرح مفید 283

فیما سأله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله عن حارثه بن مالک الأنصاری فی حقیقه إیمانه 287

ترجمه: حارثه بن مالک الأنصاری و حارثه بن النعمان 288

صفات المؤمن و المنافق 291

فیما ذکره الإمام الصّادق علیه السّلام فی صفه المؤمن 294

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لحارثه بن النعمان: کیف أصبحت 299

فی قول الصادق علیه السّلام: ستّه لا تکون فی المؤمن 301

توضیح و شرح لخطبه أمیر المؤمنین علیه السّلام فی صفات المؤمن 305

للمؤمن مائه و ثلاث خصال و تعدادهنّ 310

صفات المتقین علی ما وصفها الامام المتّقین علیّ علیه السّلام لهمّام 315

تبیین و توضیح للخطبه الشریفه و تفسیر لغاته و مضامینه 317

بیان و توضیح اخری للخطبه الشریفه من قدوه المحقّقین ابن میثم البحرانیّ 330

الخطبه الشریفه علی ما نقله الشیخ الصدوق رحمه اللّه فی أمالیه 341

بیان و شرح اخری للخطبه و تفسیر لغاته 345

فی المسلم و المؤمن، و شرح للحدیث 354

المؤمنون هینون لینون کالجمل الأنف، و فی ذیل الصفحه شرح و بیان، و ترجمه: أبی البختری و هو عامّی ضعیف 355

فی أنّ المؤمن حلیم و أمین، و معنی المهاجر 358

من أخلاق المؤمن و معرفته ... 361

فی أنّ المؤمن لا یلسع من حجر مرّتین 362

العلّه الّتی من أجلها قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا یلدغ المؤمن من جحر مرّتین،

ص: 10

العنوان الصفحه

و قصّه أبو عزّه الشاعر 363

الخطبه الشریفه من مولی المتقین علیّ بن أبی طالب علیه السّلام فی وصف المتقین (المؤمنین) لمّا سأله همّام رضی اللّه عنه بعباره اخری غیر ما مرّ آنفا 365

بیان و شرح لطیف و تحقیق منیف فی مضامینه و تفسیر لغاته و ضبط کلماته 367

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الرابع و الستون حسب تجزئه الطبعه الحدیثه بطهران و هو الجزء الأوّل من المجلّد الخامس عشر حسب تجلید و تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و ایّانا

ص: 11

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء الخامس و الستین

الباب الخامس عشر فضائل الشیعه، و فیه: آیات، و: 142- حدیثا 1

تفسیر الآیات، و قصّه ثوبان مولی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 2

فیما رواه العامّه عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله أنّه قال: صلّت الملائکه علیّ و علی علیّ سبع سنین، و فی ذیل الصفحه إشاره إلی ما مضی و إلی المصادر 5

فیما أعطاه اللّه تعالی للتّائبین 6

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لعلیّ علیه السّلام: شیعتک هم الفائزون یوم القیامه 7

فی قول اللّه عزّ و جلّ: إنّ علیّا حجّتی فی السماوات و الأرضین و لا أقبل عمل إلّا بالإقرار بولایته 8

فیما رواه جابر عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی علی علیه السّلام و شیعته 11

فی قول الباقر علیه السّلام: لا یعذر اللّه یوم القیامه أحدا یقول یا ربّ لم أعلم أنّ ولد فاطمه هم الولاه علی النّاس 14

فی أنّ المؤمنین یعرف فی السّماء 18

قصّه رجل کبیر السنّ و إمام الصادق علیه السّلام 22

معنی: غرّ المحجّلین و هم شیعه علیّ علیه السّلام 25

معنی قوله تعالی: «کَشَجَرَهٍ طَیِّبَهٍ أَصْلُها ثابِتٌ» 26

فضائل الشیعه علی ما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 31

ص: 12

العنوان الصفحه

فی التقیّه و التوریه 33

فیما یکون للموالین و المعاندین لأهل البیت علیهم السّلام 37

معنی قوله تعالی: «ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ» و هو محبّ أهل- البیت علیهم السّلام أو مبغضهم 38

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی علیّ علیه السّلام بأنس فی الرؤیا الّتی رآها أنس، و ما أعطی اللّه عزّ و جلّ لمحبّ علیّ علیه السّلام 40

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: نحن أهل بیت لا یقاس بنا أحد، و ما قاله لمحبّ علی علیه السّلام 45

فیما قاله النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علی منبره لعلیّ علیه السّلام فی شیعته علی ما نقله صاحب بشاره المصطفی فی کتابه، و هو حدیث مفصّل جامع 45

العلّه الّتی من أجلها سمّی الشیعه رافضیّا، و ما قاله الإمام الصّادق علیه السّلام لأبی بصیر فی قوله: و لکنّ اللّه سمّاکم به، و ما جری بینهما 49

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی مرضه الّذی قبض فیه لفاطمه علیها السّلام و لعلیّ علیه السّلام، و قوله فی ولده إبراهیم: و لو عاش إبراهیم لکان نبیّا 54

مرور فاطمه علیها السّلام یوم القیامه، فإذا بلغت إلی باب قصرها وجدت الحسن قائما و الحسین تائما مقطوع الرأس، و ما ینادیها اللّه عزّ و جلّ فی حقّها و ذرّیّتها و شیعتها 59

فی قول علیّ علیه السّلام: إنّا أهل بیت لنا شفاعه، و نحن باب الإسلام من دخله نجا و من تخلّف عنه هوی، بنا فتح اللّه و بنا یختم، و بنا یمحو اللّه ما یشاء و یثبت و فی امرنا الرشد، و إنّ لمحبّینا أفواجا من رحمه اللّه، و إنّ لمبغضینا أفواجا من عذاب اللّه 61

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إذا کان یوم القیامه یؤتی باقوام علی منابر من نور ...

فقال عمر بن الخطّاب: هم الشهداء؟ الأنبیاء؟ الأوصیاء؟ من أهل السماء؟

ص: 13

العنوان الصفحه

من أهل الأرض؟! فأومأ بیده إلی علیّ علیه السّلام و قال هذا و شیعته، و ما یبغضه من قریش إلّا سفاحیّ، و لا من الأنصار إلّا یهودیّ، و لا من العرب إلّا دعیّ، و لا من سائر الناس إلّا شقیّ 68

معنی قوله عزّ و جلّ: «طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ» و ما قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی تفسیر الآیه، و الرؤیا الّتی رآها عیسی بن مهران 71

فیما رأی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لیله المعراج 76

فی أنّ الناس یدعی بأسماء أمّهاتهم ما خلا شیعه علیّ علیه السّلام و سقوط الذنوب عنهم 77

معنی قوله تعالی: «صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ» 78

فی أنّ لکلّ شی ء جوهرا و جوهر ولد آدم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و الأئمّه علیهم السّلام و شیعتهم 81

**[ترجمه]تفسیر الآیات، و قصّه ثوبان مولی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 2

فیما رواه العامّه عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله أنّه قال: صلّت الملائکه علیّ و علی علیّ سبع سنین، و فی ذیل الصفحه إشاره إلی ما مضی و إلی المصادر 5

فیما أعطاه اللّه تعالی للتّائبین 6

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لعلیّ علیه السّلام: شیعتک هم الفائزون یوم القیامه 7

فی قول اللّه عزّ و جلّ: إنّ علیّا حجّتی فی السماوات و الأرضین و لا أقبل عمل إلّا بالإقرار بولایته 8

فیما رواه جابر عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی علی علیه السّلام و شیعته 11

فی قول الباقر علیه السّلام: لا یعذر اللّه یوم القیامه أحدا یقول یا ربّ لم أعلم أنّ ولد فاطمه هم الولاه علی النّاس 14

فی أنّ المؤمنین یعرف فی السّماء 18

قصّه رجل کبیر السنّ و إمام الصادق علیه السّلام 22

معنی: غرّ المحجّلین و هم شیعه علیّ علیه السّلام 25

معنی قوله تعالی: «کَشَجَرَهٍ طَیِّبَهٍ أَصْلُها ثابِتٌ» 26

فضائل الشیعه علی ما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 31

ص: 12

العنوان الصفحه

فی التقیّه و التوریه 33

فیما یکون للموالین و المعاندین لأهل البیت علیهم السّلام 37

معنی قوله تعالی: «ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ» و هو محبّ أهل- البیت علیهم السّلام أو مبغضهم 38

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی علیّ علیه السّلام بأنس فی الرؤیا الّتی رآها أنس، و ما أعطی اللّه عزّ و جلّ لمحبّ علیّ علیه السّلام 40

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: نحن أهل بیت لا یقاس بنا أحد، و ما قاله لمحبّ علی علیه السّلام 45

فیما قاله النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علی منبره لعلیّ علیه السّلام فی شیعته علی ما نقله صاحب بشاره المصطفی فی کتابه، و هو حدیث مفصّل جامع 45

العلّه الّتی من أجلها سمّی الشیعه رافضیّا، و ما قاله الإمام الصّادق علیه السّلام لأبی بصیر فی قوله: و لکنّ اللّه سمّاکم به، و ما جری بینهما 49

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی مرضه الّذی قبض فیه لفاطمه علیها السّلام و لعلیّ علیه السّلام، و قوله فی ولده إبراهیم: و لو عاش إبراهیم لکان نبیّا 54

مرور فاطمه علیها السّلام یوم القیامه، فإذا بلغت إلی باب قصرها وجدت الحسن قائما و الحسین تائما مقطوع الرأس، و ما ینادیها اللّه عزّ و جلّ فی حقّها و ذرّیّتها و شیعتها 59

فی قول علیّ علیه السّلام: إنّا أهل بیت لنا شفاعه، و نحن باب الإسلام من دخله نجا و من تخلّف عنه هوی، بنا فتح اللّه و بنا یختم، و بنا یمحو اللّه ما یشاء و یثبت و فی امرنا الرشد، و إنّ لمحبّینا أفواجا من رحمه اللّه، و إنّ لمبغضینا أفواجا من عذاب اللّه 61

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إذا کان یوم القیامه یؤتی باقوام علی منابر من نور ...

فقال عمر بن الخطّاب: هم الشهداء؟ الأنبیاء؟ الأوصیاء؟ من أهل السماء؟

ص: 13

العنوان الصفحه

من أهل الأرض؟! فأومأ بیده إلی علیّ علیه السّلام و قال هذا و شیعته، و ما یبغضه من قریش إلّا سفاحیّ، و لا من الأنصار إلّا یهودیّ، و لا من العرب إلّا دعیّ، و لا من سائر الناس إلّا شقیّ 68

معنی قوله عزّ و جلّ: «طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ» و ما قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی تفسیر الآیه، و الرؤیا الّتی رآها عیسی بن مهران 71

فیما رأی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لیله المعراج 76

فی أنّ الناس یدعی بأسماء أمّهاتهم ما خلا شیعه علیّ علیه السّلام و سقوط الذنوب عنهم 77

معنی قوله تعالی: «صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ» 78

فی أنّ لکلّ شی ء جوهرا و جوهر ولد آدم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و الأئمّه علیهم السّلام و شیعتهم 81

**[ترجمه]

الباب السادس عشر ان الشیعه هم أهل دین اللّه، و هم علی دین انبیائه، و هم علی الحق، و لا یغفر الا لهم و لا یقبل الا منهم، و فیه: آیتان، و: 42- حدیثا 83

تفسیر الآیات، و إنّ الولایه بالدّین لا بالنّسب 83

فیما قاله الإمام الباقر علیه السّلام فی معنی قوله عزّ اسمه: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَهً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ» 86

فیما رواه حبابه الوالبیّه 88

معنی قوله تبارک و تعالی: «کُلُّ شَیْ ءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ» و هو دینه 96

ص: 14

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تفسیر الآیات، و إنّ الولایه بالدّین لا بالنّسب 83

فیما قاله الإمام الباقر علیه السّلام فی معنی قوله عزّ اسمه: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَهً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ» 86

فیما رواه حبابه الوالبیّه 88

معنی قوله تبارک و تعالی: «کُلُّ شَیْ ءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ» و هو دینه 96

ص: 14

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السابع عشر فضل الرافضه و مدح التسمیه بها، و فیه: 4- أحادیث 96

معنی الرافضی، و قول الباقر علیه السّلام: أ تأمن بالرافضه، و إنّ سبعین رجلا من عسکر فرعون رفضوا فرعون، فسماهم اللّه تعالی بالرافضه 97

**[ترجمه]معنی الرافضی، و قول الباقر علیه السّلام: أ تأمن بالرافضه، و إنّ سبعین رجلا من عسکر فرعون رفضوا فرعون، فسماهم اللّه تعالی بالرافضه 97

**[ترجمه]

الباب الثامن عشر الصفح عن الشیعه و شفاعه أئمتهم صلوات اللّه علیهم فیهم، و فیه: 97- حدیثا 98

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إذا کان یوم القیامه ولّینا حساب شیعتنا 98

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی القیامه: یا ربّ شیعه علیّ 99

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: حبّنا أهل البیت یکفّر الذنوب 100

فیما رواه جابر: کنّا عند النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و علیّ بجانبه، إذ اقبل عمر بن الخطّاب و معه رجل (أبو هریره الدوسی) قد تلبّب به فقال: ما باله؟ قال: حکی عنک یا رسول اللّه أنک قلت: من قال لا إله إلّا اللّه محمّد رسول اللّه دخل الجنّه و هذا إذا سمعته النّاس فرّطوا فی الأعمال، أ فأنت قلت ذلک؟! قال: نعم، إذا تمسّک بمحبّه هذا و ولایته، و أشار إلی علیّ 101

فی قول الصادق علیه السّلام: لا یضرّ مع الإیمان عمل و لا ینفع مع الکفر عمل، و فیه بیان و تحقیق و توضیح 103

معنی قوله تبارک و تعالی: «أُولئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الضَّلالَهَ بِالْهُدی * و ما قال قوم بعد نزول هذه الآیه و ما قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی جوابهم 106

ص: 15

العنوان الصفحه

شیعه علیّ علیه السّلام فی القیامه إذا وضع له فی کفّه سیّئاته من الآثام ما هو أعظم من الجبال الرواسی و البحار التیّاره و عاقبه أمره 107

فی انّ الرکبان فی القیامه أربعه: النبیّ علی البراق، و صالح النبیّ علی ناقه اللّه، و فاطمه علی ناقه الغضباء، و علیّ علی ناقه من نوق الجنّه 112

فی أنّ الشیعه یخرج من الدّنیا و لا ذنب له 114

قصه الحارث الهمدانی، و قول أبی هاشم: یا حار همدان من یمت یرنی- من مؤمن أو منافق قبل 121

العلّه الّتی من أجلها کنّی علیّ علیه السّلام بأبی تراب 123

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ألا و من أحبّ علیّا فقد أحبّنی و من أحبّنی رضی- اللّه عنه (و الحدیث مفصّل) 124

فی أنّ أدنی المؤمنین لیشفع فی مأتی إنسان، و قصّه رجل 126

فیما قاله و نقله کعب الحبر فی الشیعه و منزلتهم 128

فی أنّ المؤمن إذا مات فی بلاد الکفر حشر یوم القیامه أمّه واحده 129

قصّه جابر و زیارته للحسین علیه السّلام بکربلا عطیّه العوفیّ 130

العلّه الّتی من أجلها سمیّت فاطمه فاطمه علیها السّلام 133

نطق الحصاه فی کفّ علیّ علیه السّلام عند النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 134

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی حقّ علیّ علیه السّلام یوم الخیبر بقوله: لو لا أن یقول فیک طوائف من أمّتی ما قالت النصاری للمسیح عیسی بن مریم لقلت الیوم فیک مقالا ... لو لا أنت لم یعرف المؤمنون بعدی 137

فی أنّ المؤمن علی أیّ حال مات و فی أیّ ساعه قبض فهو شهید 140

فی إطاعه إمام الّذی من اللّه و إمام لیس من اللّه 142

معنی قوله عزّ و جلّ: «فَیَوْمَئِذٍ لا یُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ» و حذف عنه کلمه: منکم، عثمان 144

ص: 16

العنوان الصفحه

العلّه الّتی من أجلها رفع عن الشیعه القلم 146

فی أنّ المؤمن إذا ارتکب ذنبا فتبرّءوا من فعله و لا تبرّءوا منه 148

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إذا کان یوم القیامه ولّینا حساب شیعتنا 98

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی القیامه: یا ربّ شیعه علیّ 99

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: حبّنا أهل البیت یکفّر الذنوب 100

فیما رواه جابر: کنّا عند النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و علیّ بجانبه، إذ اقبل عمر بن الخطّاب و معه رجل (أبو هریره الدوسی) قد تلبّب به فقال: ما باله؟ قال: حکی عنک یا رسول اللّه أنک قلت: من قال لا إله إلّا اللّه محمّد رسول اللّه دخل الجنّه و هذا إذا سمعته النّاس فرّطوا فی الأعمال، أ فأنت قلت ذلک؟! قال: نعم، إذا تمسّک بمحبّه هذا و ولایته، و أشار إلی علیّ 101

فی قول الصادق علیه السّلام: لا یضرّ مع الإیمان عمل و لا ینفع مع الکفر عمل، و فیه بیان و تحقیق و توضیح 103

معنی قوله تبارک و تعالی: «أُولئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الضَّلالَهَ بِالْهُدی * و ما قال قوم بعد نزول هذه الآیه و ما قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی جوابهم 106

ص: 15

العنوان الصفحه

شیعه علیّ علیه السّلام فی القیامه إذا وضع له فی کفّه سیّئاته من الآثام ما هو أعظم من الجبال الرواسی و البحار التیّاره و عاقبه أمره 107

فی انّ الرکبان فی القیامه أربعه: النبیّ علی البراق، و صالح النبیّ علی ناقه اللّه، و فاطمه علی ناقه الغضباء، و علیّ علی ناقه من نوق الجنّه 112

فی أنّ الشیعه یخرج من الدّنیا و لا ذنب له 114

قصه الحارث الهمدانی، و قول أبی هاشم: یا حار همدان من یمت یرنی- من مؤمن أو منافق قبل 121

العلّه الّتی من أجلها کنّی علیّ علیه السّلام بأبی تراب 123

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ألا و من أحبّ علیّا فقد أحبّنی و من أحبّنی رضی- اللّه عنه (و الحدیث مفصّل) 124

فی أنّ أدنی المؤمنین لیشفع فی مأتی إنسان، و قصّه رجل 126

فیما قاله و نقله کعب الحبر فی الشیعه و منزلتهم 128

فی أنّ المؤمن إذا مات فی بلاد الکفر حشر یوم القیامه أمّه واحده 129

قصّه جابر و زیارته للحسین علیه السّلام بکربلا عطیّه العوفیّ 130

العلّه الّتی من أجلها سمیّت فاطمه فاطمه علیها السّلام 133

نطق الحصاه فی کفّ علیّ علیه السّلام عند النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 134

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی حقّ علیّ علیه السّلام یوم الخیبر بقوله: لو لا أن یقول فیک طوائف من أمّتی ما قالت النصاری للمسیح عیسی بن مریم لقلت الیوم فیک مقالا ... لو لا أنت لم یعرف المؤمنون بعدی 137

فی أنّ المؤمن علی أیّ حال مات و فی أیّ ساعه قبض فهو شهید 140

فی إطاعه إمام الّذی من اللّه و إمام لیس من اللّه 142

معنی قوله عزّ و جلّ: «فَیَوْمَئِذٍ لا یُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ» و حذف عنه کلمه: منکم، عثمان 144

ص: 16

العنوان الصفحه

العلّه الّتی من أجلها رفع عن الشیعه القلم 146

فی أنّ المؤمن إذا ارتکب ذنبا فتبرّءوا من فعله و لا تبرّءوا منه 148

**[ترجمه]

الباب التاسع عشر صفات الشیعه، و أصنافهم و ذمّ الاغترار و الحث علی العمل و التقوی، و فیه: 48- حدیثا 149

فی قول الصادق علیه السّلام: امتحنوا شیعتنا عند مواقیت الصلاه 149

معنی سیماء الشیعه، و شرح لغات الحدیث 151

معنی قول الإمام الصادق علیه السّلام: کونوا لنا زینا و لا تکونوا علینا شینا، و شرح و تأیید الحدیث 152

فی قول الإمام الصادق علیه السّلام: الشیعه ثلاث: محبّ وادّ، و متزیّن بنا، و مستأکل بنا الناس، و بیان الحدیث 153

الشیعه من شیّعنا و تبعنا فی أعمالنا، و ما قالته فاطمه علیها السّلام 155

فی قول رجل للحسن بن علیّ علیهما السّلام: إنّی من شیعتکم، و قول رجل للحسین بن علیّ علیهما السّلام: أنا من شیعتکم، و قول رجل لعلیّ بن الحسین علیهما السّلام: أنا من شیعتکم، و ما أجابوا و ما قالوا علیهم السلام، و ما قاله الإمام الباقر علیه السّلام لرجل فخر علی آخر بأنّه من الشیعه، و ما قاله الإمام الصادق علیه السّلام فی عمّار الدّهنی و قصّته مع ابن أبی لیلی قاضی الکوفه 156

فیما قاله الإمام موسی بن جعفر علیهما السّلام فی رجل ینادی فی السوق: أنا من شیعه محمّد و آل محمّد الخلّص، و هو ینادی علی ثیاب یبیعها 157

قصّه قوم جاءوا إلی علیّ بن موسی الرّضا علیهما السّلام و استأذنوا و قالوا: نحن شیعه علیّ، فأبی أن یأذن، و جاءوا کلّ یوم حتّی مضی شهرین إلی أن قالوا:

شمت بنا أعداؤنا فی حجابک لنا و نحن ننصرف هذه الکرّه و نهرب من بلدنا

ص: 17

العنوان الصفحه

خجلا، و ما أجابهم علیه السّلام 158

قصّه رجل دخل علی محمّد بن علیّ الرضا علیهما السّلام و هو مسرور علی ما فعل، و قوله:

أنا من شیعتکم الخلّص 159

قصّه رجل الّذی أخذه والی الجسرین و اتّهمه بالسرقه و أراد أن یضربه فأقام علیه جلّادین فوقع الضرب علی الوالی، و القصّه عجیبه مفیده جدّا، و ما قال فیه الإمام العسکریّ علیه السّلام 160

فی قول أبی عبد اللّه علیه السّلام: لیس من شیعتنا من قال بلسانه و خالفنا فی أعمالنا و آثارنا 164

فیما قاله علیّ علیه السّلام فی الشیعه و صفاتهم لمّا قدم البصره بعد قتال أهل الجمل و قصّه ضیافه هیّأها الأحنف بن قیس، و شرح و توضیح و بیان للحدیث و لغاته من العلّامه المجلسیّ و غیره رحمهم اللّه 170

فیما رواه نوف بن عبد اللّه البکالیّ فی طینه الشیعه و صفاتهم، و فی ذیله شرح و توضیح و معنی لغاته 177

فیما رواه مهزم الأسدیّ عن أبی عبد اللّه علیه السّلام و فی ذیله تبیین الحدیث و شرح لغاته 180

معنی قوله تعالی: «وَ لَقَدْ أَخَذْنا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِینَ» و معنی السنین و اشتقاقه 183

فیما رواه همام بن عباده عن أمیر المؤمنین علیه السّلام فی صفه الشیعه 192

شرح الخطبه و معنی لغاتها، و ترجمه: نوف البکالی و ربیع بن خثیم 196

ص: 18

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: امتحنوا شیعتنا عند مواقیت الصلاه 149

معنی سیماء الشیعه، و شرح لغات الحدیث 151

معنی قول الإمام الصادق علیه السّلام: کونوا لنا زینا و لا تکونوا علینا شینا، و شرح و تأیید الحدیث 152

فی قول الإمام الصادق علیه السّلام: الشیعه ثلاث: محبّ وادّ، و متزیّن بنا، و مستأکل بنا الناس، و بیان الحدیث 153

الشیعه من شیّعنا و تبعنا فی أعمالنا، و ما قالته فاطمه علیها السّلام 155

فی قول رجل للحسن بن علیّ علیهما السّلام: إنّی من شیعتکم، و قول رجل للحسین بن علیّ علیهما السّلام: أنا من شیعتکم، و قول رجل لعلیّ بن الحسین علیهما السّلام: أنا من شیعتکم، و ما أجابوا و ما قالوا علیهم السلام، و ما قاله الإمام الباقر علیه السّلام لرجل فخر علی آخر بأنّه من الشیعه، و ما قاله الإمام الصادق علیه السّلام فی عمّار الدّهنی و قصّته مع ابن أبی لیلی قاضی الکوفه 156

فیما قاله الإمام موسی بن جعفر علیهما السّلام فی رجل ینادی فی السوق: أنا من شیعه محمّد و آل محمّد الخلّص، و هو ینادی علی ثیاب یبیعها 157

قصّه قوم جاءوا إلی علیّ بن موسی الرّضا علیهما السّلام و استأذنوا و قالوا: نحن شیعه علیّ، فأبی أن یأذن، و جاءوا کلّ یوم حتّی مضی شهرین إلی أن قالوا:

شمت بنا أعداؤنا فی حجابک لنا و نحن ننصرف هذه الکرّه و نهرب من بلدنا

ص: 17

العنوان الصفحه

خجلا، و ما أجابهم علیه السّلام 158

قصّه رجل دخل علی محمّد بن علیّ الرضا علیهما السّلام و هو مسرور علی ما فعل، و قوله:

أنا من شیعتکم الخلّص 159

قصّه رجل الّذی أخذه والی الجسرین و اتّهمه بالسرقه و أراد أن یضربه فأقام علیه جلّادین فوقع الضرب علی الوالی، و القصّه عجیبه مفیده جدّا، و ما قال فیه الإمام العسکریّ علیه السّلام 160

فی قول أبی عبد اللّه علیه السّلام: لیس من شیعتنا من قال بلسانه و خالفنا فی أعمالنا و آثارنا 164

فیما قاله علیّ علیه السّلام فی الشیعه و صفاتهم لمّا قدم البصره بعد قتال أهل الجمل و قصّه ضیافه هیّأها الأحنف بن قیس، و شرح و توضیح و بیان للحدیث و لغاته من العلّامه المجلسیّ و غیره رحمهم اللّه 170

فیما رواه نوف بن عبد اللّه البکالیّ فی طینه الشیعه و صفاتهم، و فی ذیله شرح و توضیح و معنی لغاته 177

فیما رواه مهزم الأسدیّ عن أبی عبد اللّه علیه السّلام و فی ذیله تبیین الحدیث و شرح لغاته 180

معنی قوله تعالی: «وَ لَقَدْ أَخَذْنا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِینَ» و معنی السنین و اشتقاقه 183

فیما رواه همام بن عباده عن أمیر المؤمنین علیه السّلام فی صفه الشیعه 192

شرح الخطبه و معنی لغاتها، و ترجمه: نوف البکالی و ربیع بن خثیم 196

ص: 18

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب العشرون النهی عن التعجیل علی الشیعه و تمحیص ذنوبهم، و فیه: 6- أحادیث 199

فی قول الباقر علیه السّلام: لا تعجلوا علی شیعتنا، إن نزّل لهم قدم تثبت لهم اخری 199

فیمن یرتکب الذنوب الموبقه 200

**[ترجمه]فی قول الباقر علیه السّلام: لا تعجلوا علی شیعتنا، إن نزّل لهم قدم تثبت لهم اخری 199

فیمن یرتکب الذنوب الموبقه 200

**[ترجمه]

الباب الحادی و العشرون دخول الشیعه مجالس المخالفین و بلاد الشرک، و فیه: حدیثان 200

فی أنّ من مات من الشیعه فی بلاد الشرک حشر أمّه واحده 200

من کان فی مجلس المخالفین فلیقل: اللّهمّ أرنا الرخاء و السرور 201

**[ترجمه]فی أنّ من مات من الشیعه فی بلاد الشرک حشر أمّه واحده 200

من کان فی مجلس المخالفین فلیقل: اللّهمّ أرنا الرخاء و السرور 201

**[ترجمه]

الباب الثانی و العشرون فی أن تعالی انما یعطی الدین الحق و الایمان و التشیع من أحبه، و أن التواخی لا یقع علی الدین، و فی ترک دعاء الناس الی الدین، و فیه: 17- حدیثا 202

عن أبی عبد اللّه علیه السّلام: إنّ اللّه یعطی الدّنیا من یحبّ و یبغض و لا یعطی هذا الأمر إلّا صفوته من خلقه، و فیه بیان و شرح، و أنّ أصول الدّین: التوحید و العدل، و نبوّه الأنبیاء و المعاد، مشترکه فی جمیع الملل، و فی ذیل الصفحه:

معنی المحبّ و المراد منه 202

فی قول أبی جعفر علیهما السّلام: لم تتواخوا علی هذا الأمر و لکن تعارفتم علیه، و فیه

ص: 19

العنوان الصفحه

بیان و تأیید، و أنّ الأرواح جنود مجنّده، و خلق الأرواح قبل الأبدان بألفی عام 205

فی قول الصادق علیه السّلام: إیّاکم و النّاس، و معناه 207

معنی قول الإمام الصادق علیه السّلام: إذا أراد اللّه بعبد خیرا نکت فی قلبه نکته من نور، و بیانه و شرحه 210

**[ترجمه]عن أبی عبد اللّه علیه السّلام: إنّ اللّه یعطی الدّنیا من یحبّ و یبغض و لا یعطی هذا الأمر إلّا صفوته من خلقه، و فیه بیان و شرح، و أنّ أصول الدّین: التوحید و العدل، و نبوّه الأنبیاء و المعاد، مشترکه فی جمیع الملل، و فی ذیل الصفحه:

معنی المحبّ و المراد منه 202

فی قول أبی جعفر علیهما السّلام: لم تتواخوا علی هذا الأمر و لکن تعارفتم علیه، و فیه

ص: 19

العنوان الصفحه

بیان و تأیید، و أنّ الأرواح جنود مجنّده، و خلق الأرواح قبل الأبدان بألفی عام 205

فی قول الصادق علیه السّلام: إیّاکم و النّاس، و معناه 207

معنی قول الإمام الصادق علیه السّلام: إذا أراد اللّه بعبد خیرا نکت فی قلبه نکته من نور، و بیانه و شرحه 210

**[ترجمه]

الباب الثالث و العشرون فی أن السلامه و الغنی فی الدین، و ما أخذ علی المؤمن من الصبر علی ما یلحقه فی الدین، و فیه: 19- حدیثا 211

معنی قوله تبارک و تعالی: «فَوَقاهُ اللَّهُ سَیِّئاتِ ما مَکَرُوا» و إنّ الضمیر راجع إلی مؤمن آل فرعون 211

وصایه علیّ علیه السّلام إلی أصحابه فی القرآن، و معنی: البلیّه و النازله و عرض الأموال و الأنفس 212

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه أخذ میثاق المؤمن علی بلایا أربع، و بیانه و شرحه 216

فی أنّ الدّنیا سجن المؤمن و جنه الکافر، و معنی الحدیث 220

فی أنّ للمؤمن جار یؤذیه 223

ص: 20

العنوان الصفحه

**[ترجمه]معنی قوله تبارک و تعالی: «فَوَقاهُ اللَّهُ سَیِّئاتِ ما مَکَرُوا» و إنّ الضمیر راجع إلی مؤمن آل فرعون 211

وصایه علیّ علیه السّلام إلی أصحابه فی القرآن، و معنی: البلیّه و النازله و عرض الأموال و الأنفس 212

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه أخذ میثاق المؤمن علی بلایا أربع، و بیانه و شرحه 216

فی أنّ الدّنیا سجن المؤمن و جنه الکافر، و معنی الحدیث 220

فی أنّ للمؤمن جار یؤذیه 223

ص: 20

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الرابع و العشرون الفرق بین الإیمان و الإسلام و بیان معانیهما، و بعض شرائطهما، و فیه: آیات، و: 56- حدیثا 225

تفسیر الآیات 228

معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ مِنْ ذُرِّیَّتِنا أُمَّهً» 229

معنی قوله عزّ و جلّ: «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ» 230

معنی قوله عزّ اسمه: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ» 233

معنی قوله عزّ اسمه: «وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقی إِلَیْکُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً» و انّها نزلت لمّا رجع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله من غزوه خیبر و بعث أسامه بن زید فی خیل إلی بعض الیهود فی ناحیه فدک لیدعوهم إلی الإسلام، و قصّه مرداس بن نهیک الفدکیّ، و العلّه الّتی من أجلها تخلف أسامه بن زید 234

معنی قوله تبارک و تعالی: «قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا» 239

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: امرت أن اقاتل الناس حتّی یقولوا لا إله إلّا اللّه (محمّد رسول اللّه)، فإذا قالوها فقد حرم علیّ دماؤهم و أموالهم، و أنّ العامّه رووا هذا الخبر بطرق مختلفه 242

فی أنّ الإیمان و الإسلام غیر مترادفان و یطلق علی معان 243

معنی الإسلام و الثمرات المرتّبه علیه 244

فی أنّ الإیمان إقرار و عمل و الإسلام إقرار بلا عمل 246

فی أنّ الإیمان یشارک الإسلام، و الإسلام لا یشارک الإیمان، و فی ذیله بیان و تحقیق 248

فی أنّ الإیمان ما استقرّ فی القلب، و الإسلام ما ظهر من قول و فعل، و فیه

ص: 21

العنوان الصفحه

بیان و توضیح 251

فیما سئل عن أبی عبد اللّه علیه السّلام: عن الإیمان، و جوابه علیه السّلام، و فیه بیان و تفصیل 256

فی رساله محض الإسلام الّتی کتبها علیّ بن موسی الرضا علیه السّلام للمأمون 261

جواب من زعم أنّ فی القرآن تناقض، و فیه تفصیل و تأیید 265

درجات المحبّه 275

صفه الایمان و صفه الإسلام 277

صفه الخروج من الایمان و معنی: الشرک، و الضلال، و الفسق 278

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: الإسلام عریان فلباسه: الحیاء، و زینته الوفاء، و مروّته العمل الصالح، و عماده الورع، و لکلّ شی ء أساس و أساس الإسلام حبّنا أهل البیت، و یأتی مثله فی الباب: 27- هذا الجزء، و فیه بیان و توضیح کامل 281

معنی قوله عزّ اسمه: «وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ» 284

فی بعض ما احتجّ به علیّ علیه السّلام علی الخوارج، و فی ذیله توضیح 289

عن أبی عبد اللّه علیه السّلام: الإیمان أن یطاع اللّه فلا یعصی، و فیه بیان و تفصیل و تحقیق دقیق فیمن وصلت إلیه الدعوه فلم یسلم و لم یصدّق، أو صدّقها بلسانه و أنکرها بقلبه، أو فاعتقدها بقلبه و جحدها أو بعضها بلسانه، أو صدّقها بلسانه و قلبه و لکن لا یکون علی بصیره من دینه، أو صدّقها بلسانه و قلبه علی بصیرته و اتّباع للإمام أو نائبه الحقّ إلّا أنّه لم یمتثل جمیع الأوامر و النواهی، أو جهل أمرا من أمور دینه 292

عقائد المرجئه و فرقهم: الیونسیّه، و العبیدیّه، و الغسانیه، و الثوبانیّه، و الثومنیّه 297

تذییل و تفصیل فیما ذکره الشهید الثانی و نصیر الدّین الطوسیّ قدّس سرّهما

ص: 22

العنوان الصفحه

فی الإیمان و الإسلام و تغایرهما 300

فی قول من قال: بأنّ العبادات المعتبره شرعا هی الدّین، و الدّین هو الإسلام، و الإسلام هو الإیمان 306

النسبه بین مطلق الإسلام و الإیمان 307

**[ترجمه]تفسیر الآیات 228

معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ مِنْ ذُرِّیَّتِنا أُمَّهً» 229

معنی قوله عزّ و جلّ: «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ» 230

معنی قوله عزّ اسمه: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ» 233

معنی قوله عزّ اسمه: «وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقی إِلَیْکُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً» و انّها نزلت لمّا رجع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله من غزوه خیبر و بعث أسامه بن زید فی خیل إلی بعض الیهود فی ناحیه فدک لیدعوهم إلی الإسلام، و قصّه مرداس بن نهیک الفدکیّ، و العلّه الّتی من أجلها تخلف أسامه بن زید 234

معنی قوله تبارک و تعالی: «قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا» 239

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: امرت أن اقاتل الناس حتّی یقولوا لا إله إلّا اللّه (محمّد رسول اللّه)، فإذا قالوها فقد حرم علیّ دماؤهم و أموالهم، و أنّ العامّه رووا هذا الخبر بطرق مختلفه 242

فی أنّ الإیمان و الإسلام غیر مترادفان و یطلق علی معان 243

معنی الإسلام و الثمرات المرتّبه علیه 244

فی أنّ الإیمان إقرار و عمل و الإسلام إقرار بلا عمل 246

فی أنّ الإیمان یشارک الإسلام، و الإسلام لا یشارک الإیمان، و فی ذیله بیان و تحقیق 248

فی أنّ الإیمان ما استقرّ فی القلب، و الإسلام ما ظهر من قول و فعل، و فیه

ص: 21

العنوان الصفحه

بیان و توضیح 251

فیما سئل عن أبی عبد اللّه علیه السّلام: عن الإیمان، و جوابه علیه السّلام، و فیه بیان و تفصیل 256

فی رساله محض الإسلام الّتی کتبها علیّ بن موسی الرضا علیه السّلام للمأمون 261

جواب من زعم أنّ فی القرآن تناقض، و فیه تفصیل و تأیید 265

درجات المحبّه 275

صفه الایمان و صفه الإسلام 277

صفه الخروج من الایمان و معنی: الشرک، و الضلال، و الفسق 278

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: الإسلام عریان فلباسه: الحیاء، و زینته الوفاء، و مروّته العمل الصالح، و عماده الورع، و لکلّ شی ء أساس و أساس الإسلام حبّنا أهل البیت، و یأتی مثله فی الباب: 27- هذا الجزء، و فیه بیان و توضیح کامل 281

معنی قوله عزّ اسمه: «وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ» 284

فی بعض ما احتجّ به علیّ علیه السّلام علی الخوارج، و فی ذیله توضیح 289

عن أبی عبد اللّه علیه السّلام: الإیمان أن یطاع اللّه فلا یعصی، و فیه بیان و تفصیل و تحقیق دقیق فیمن وصلت إلیه الدعوه فلم یسلم و لم یصدّق، أو صدّقها بلسانه و أنکرها بقلبه، أو فاعتقدها بقلبه و جحدها أو بعضها بلسانه، أو صدّقها بلسانه و قلبه و لکن لا یکون علی بصیره من دینه، أو صدّقها بلسانه و قلبه علی بصیرته و اتّباع للإمام أو نائبه الحقّ إلّا أنّه لم یمتثل جمیع الأوامر و النواهی، أو جهل أمرا من أمور دینه 292

عقائد المرجئه و فرقهم: الیونسیّه، و العبیدیّه، و الغسانیه، و الثوبانیّه، و الثومنیّه 297

تذییل و تفصیل فیما ذکره الشهید الثانی و نصیر الدّین الطوسیّ قدّس سرّهما

ص: 22

العنوان الصفحه

فی الإیمان و الإسلام و تغایرهما 300

فی قول من قال: بأنّ العبادات المعتبره شرعا هی الدّین، و الدّین هو الإسلام، و الإسلام هو الإیمان 306

النسبه بین مطلق الإسلام و الإیمان 307

**[ترجمه]

الباب الخامس و العشرون نسبه الإسلام، و فیه: 4- أحادیث 309

فی قول علیّ علیه السّلام: لأنسبنّ الإسلام نسبه لم ینسبه أحد قبلی و لا ینسبه أحد بعدی ... و فیه بیان 309

فی أنّ الإسلام هو التسلیم، و التسلیم هو الیقین، و الیقین هو التصدیق، و التصدیق هو الإقرار، و الإقرار هو العمل، و العمل هو الأداء، و أنّ المؤمن لم یأخذ دینه عن رأیه، و فی ذیله بیان و المراد من الإسلام 311

فیما نقله السیّد رضی رضی اللّه عنه فی کتابه نهج البلاغه و ابن أبی الحدید، فی شرحه، و قوله: کیف یدلّ علی أنّ الإسلام هو الإیمان 313

فیما قاله ابن میثم و الکیدریّ فی معنی قوله علیه السّلام 314

فیما قاله الشهید الثانی رحمه اللّه فی کتابه: رساله حقائق الایمان، و العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه فی معنی قوله علیه السّلام 315

**[ترجمه]فی قول علیّ علیه السّلام: لأنسبنّ الإسلام نسبه لم ینسبه أحد قبلی و لا ینسبه أحد بعدی ... و فیه بیان 309

فی أنّ الإسلام هو التسلیم، و التسلیم هو الیقین، و الیقین هو التصدیق، و التصدیق هو الإقرار، و الإقرار هو العمل، و العمل هو الأداء، و أنّ المؤمن لم یأخذ دینه عن رأیه، و فی ذیله بیان و المراد من الإسلام 311

فیما نقله السیّد رضی رضی اللّه عنه فی کتابه نهج البلاغه و ابن أبی الحدید، فی شرحه، و قوله: کیف یدلّ علی أنّ الإسلام هو الإیمان 313

فیما قاله ابن میثم و الکیدریّ فی معنی قوله علیه السّلام 314

فیما قاله الشهید الثانی رحمه اللّه فی کتابه: رساله حقائق الایمان، و العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه فی معنی قوله علیه السّلام 315

**[ترجمه]

الباب السادس و العشرون الشرائع، و فیه: 3- أحادیث 317

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه تبارک و تعالی أعطی محمّدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم شرایع نوح و إبراهیم و موسی و عیسی .... و فیه بیان بالتفصیل 317

العلّه الّتی من أجلها أحدثت بنو إسرائیل الرهبانیّه 320

ص: 23

العنوان الصفحه

معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلَّا کَافَّهً لِلنَّاسِ»، و اختصاص الجزیه و الأسر و الفداء برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 325

معنی قوله عزّ و جلّ: «فَاصْبِرْ کَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ» و العلّه الّتی من أجلها سمّی أولو العزم أولی العزم، و فیه بیان 326

معنی قوله عزّ و جلّ: «شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّی بِهِ نُوحاً ... 327

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه تبارک و تعالی أعطی محمّدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم شرایع نوح و إبراهیم و موسی و عیسی .... و فیه بیان بالتفصیل 317

العلّه الّتی من أجلها أحدثت بنو إسرائیل الرهبانیّه 320

ص: 23

العنوان الصفحه

معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلَّا کَافَّهً لِلنَّاسِ»، و اختصاص الجزیه و الأسر و الفداء برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 325

معنی قوله عزّ و جلّ: «فَاصْبِرْ کَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ» و العلّه الّتی من أجلها سمّی أولو العزم أولی العزم، و فیه بیان 326

معنی قوله عزّ و جلّ: «شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّی بِهِ نُوحاً ... 327

**[ترجمه]

الباب السابع و العشرون دعائم الإسلام و الإیمان و شعبهما و فضل الإسلام، و فیه: 41- حدیثا 329

اشاره

فی قول أبی جعفر علیهما السّلام: بنی الإسلام علی خمس: علی الصلاه، و الزکاه، و الصوم، و الحجّ، و الولایه، و فیه بیان 329

حدود الإیمان 330

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه عزّ و جلّ فرض علی خلقه خمسا فرخّص فی أربع و لم یرخّص فی واحده، و فیه بیان و تحقیق 332

بنی الإسلام علی خمسه و ترتیبهم فی الفضل عرضا و طولا، و أنّ الولایه أفضل و فیه بیان و تفصیل و تحقیق 333

دعائم الإسلام: الّتی من قصّر عن معرفه شی ء منها فسد علیه دینه، و فیه توضیح و شرح و تفصیل 337

فی قول علیّ علیه السّلام: الایمان له أرکان أربعه، و فیه بیان 341

عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: إنّ اللّه خلق الإسلام، فجعل له: عرصه، و نورا، و حصنا، و ناصرا، و فیه توضیح 341

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: الإسلام عریان فلباسه الحیاء ... و فیه بیان و توضیح کامل 343

ص: 24

العنوان الصفحه

فیما قاله علیّ علیه السّلام فی بعض خطبه فی وصف الإسلام، و فیه بیان و شرح لغاته 344

قوله علیه السّلام فی جواب السائل الّذی سئل عنه عن الایمان 348

فیما قاله علیه السّلام فی وصف الإسلام و الإیمان و الکفر و النفاق 349

فی قوله علیه السّلام: إنّ اللّه عزّ و جلّ جعل الایمان علی أربع دعائم: علی الصبر، و الیقین، و العدل، و الجهاد، و کلّ ذلک علی أربع شعب و بیانه 351

**[ترجمه]فی قول أبی جعفر علیهما السّلام: بنی الإسلام علی خمس: علی الصلاه، و الزکاه، و الصوم، و الحجّ، و الولایه، و فیه بیان 329

حدود الإیمان 330

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه عزّ و جلّ فرض علی خلقه خمسا فرخّص فی أربع و لم یرخّص فی واحده، و فیه بیان و تحقیق 332

بنی الإسلام علی خمسه و ترتیبهم فی الفضل عرضا و طولا، و أنّ الولایه أفضل و فیه بیان و تفصیل و تحقیق 333

دعائم الإسلام: الّتی من قصّر عن معرفه شی ء منها فسد علیه دینه، و فیه توضیح و شرح و تفصیل 337

فی قول علیّ علیه السّلام: الایمان له أرکان أربعه، و فیه بیان 341

عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: إنّ اللّه خلق الإسلام، فجعل له: عرصه، و نورا، و حصنا، و ناصرا، و فیه توضیح 341

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: الإسلام عریان فلباسه الحیاء ... و فیه بیان و توضیح کامل 343

ص: 24

العنوان الصفحه

فیما قاله علیّ علیه السّلام فی بعض خطبه فی وصف الإسلام، و فیه بیان و شرح لغاته 344

قوله علیه السّلام فی جواب السائل الّذی سئل عنه عن الایمان 348

فیما قاله علیه السّلام فی وصف الإسلام و الإیمان و الکفر و النفاق 349

فی قوله علیه السّلام: إنّ اللّه عزّ و جلّ جعل الایمان علی أربع دعائم: علی الصبر، و الیقین، و العدل، و الجهاد، و کلّ ذلک علی أربع شعب و بیانه 351

**[ترجمه]

توضیح الروایه مشیرا الی اختلاف النسخ و معنی لغاته 352

العبره و کیفیّتها 368

معنی العدل و شعبه 369

الجهاد و شعبه 370

فیما قاله المحقّق ابن میثم البحرانیّ 372

فی أنّ الإسلام عشره أسهم 380

قواعد الإسلام و حدّ الاستغفار 381

کبار حدود الصلاه و الزکاه و فیما یجب 388

کبار حدود الحجّ و الصوم و الوضوء للصلاه و ولایه الامام 389

وجوب عصمه الإمام و علته 390

کیف أسلم علیّ علیه السّلام و کیف أسلمت خدیجه رضی اللّه عنها 392

فی إسلام أبی ذرّ و سلمان و المقداد رضی اللّه تعالی عنهم و عنّا، و اخراج الخمس 393

فی أخذ البیعه 395

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله عند موته لعمّه العبّاس 396

إلی هنا انتهی الجزء الخامس و الستون حسب تجزئه الطبعه الحدیثه و هو الجزء الثانی من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه و إیّانا

ص: 25

العنوان الصفحه

**[ترجمه]العبره و کیفیّتها 368

معنی العدل و شعبه 369

الجهاد و شعبه 370

فیما قاله المحقّق ابن میثم البحرانیّ 372

فی أنّ الإسلام عشره أسهم 380

قواعد الإسلام و حدّ الاستغفار 381

کبار حدود الصلاه و الزکاه و فیما یجب 388

کبار حدود الحجّ و الصوم و الوضوء للصلاه و ولایه الامام 389

وجوب عصمه الإمام و علته 390

کیف أسلم علیّ علیه السّلام و کیف أسلمت خدیجه رضی اللّه عنها 392

فی إسلام أبی ذرّ و سلمان و المقداد رضی اللّه تعالی عنهم و عنّا، و اخراج الخمس 393

فی أخذ البیعه 395

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله عند موته لعمّه العبّاس 396

إلی هنا انتهی الجزء الخامس و الستون حسب تجزئه الطبعه الحدیثه و هو الجزء الثانی من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه و إیّانا

ص: 25

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء السادس و الستین

الباب الثامن و العشرون الدین الذی لا یقبل اللّه أعمال العباد الا به، و فیه: آیات، و: 16- حدیثا 1

فیما عرضه عبد العظیم الحسنی علیه السّلام علی علیّ بن محمّد النقی علیهما السّلام من عقائده 1

فی أنّ من لم یکن إمامیّا صحیح العقیده فهو کافر 4

فی أنّ عمرو بن حریث وصف عقائده علی أبی عبد اللّه علیه السّلام 5

الفرائض العشره اللّاتی افترضها اللّه علی عباده 13

الدّین الّذی افترض اللّه عزّ و جلّ علی العباد 15

**[ترجمه]فیما عرضه عبد العظیم الحسنی علیه السّلام علی علیّ بن محمّد النقی علیهما السّلام من عقائده 1

فی أنّ من لم یکن إمامیّا صحیح العقیده فهو کافر 4

فی أنّ عمرو بن حریث وصف عقائده علی أبی عبد اللّه علیه السّلام 5

الفرائض العشره اللّاتی افترضها اللّه علی عباده 13

الدّین الّذی افترض اللّه عزّ و جلّ علی العباد 15

**[ترجمه]

الباب التاسع و العشرون أدنی ما یکون به العبد مؤمنا، و أدنی ما یخرجه عنه، و فیه: 3- أحادیث 16

فی قول الصادق علیه السّلام: أدنی ما یکون به العبد مؤمنا: یشهد أن لا إله إلّا اللّه، و أنّ محمّدا عبده و رسوله، و یقرّ بالطاعه، و یعرف إمام زمانه، و أدنی ما یخرج به الرجل من الایمان: الرأی یراه مخالفا للحقّ فیقیم علیه 16

ص: 26

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: أدنی ما یکون به العبد مؤمنا: یشهد أن لا إله إلّا اللّه، و أنّ محمّدا عبده و رسوله، و یقرّ بالطاعه، و یعرف إمام زمانه، و أدنی ما یخرج به الرجل من الایمان: الرأی یراه مخالفا للحقّ فیقیم علیه 16

ص: 26

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثلاثون ان العمل جزء الایمان، و ان الایمان مبثوث علی الجوارح، و فیه: آیات، و: 30- حدیثا 18

اشاره

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمانَکُمْ» و حکم من صلّی و مات قبل التحویل 18

فیما قاله الشهید الثانی رفع اللّه درجته فی بیان حقیقه الکفر و ما اعترض علیه و ما أجیب 20

فی مانعیّه تعریف الایمان، و ما قاله العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه 21

فی أنّ اللّه تبارک و تعالی فرض الإیمان علی جوارح ابن آدم، و قسّمه علیها، و فیه شرح بالتفصیل بنحو الأتمّ و الأکمل 23

فی أنّ للإیمان حالات و درجات و مراتب: التام، و الناقص، و الراجح، و التحقیق فی ذلک 33

الظاهر من الأخبار الکثیره عدم مؤاخذه هذه الامّه علی الخواطر و العزم علی المعاصی 39

معنی اللّغو 45

فیما قاله بعض المحققین فی تفاضل درجات الإیمان بقدر السبق و المبادره إلی إجابه الدعوه، و فیه وجوه 56

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: الایمان إقرار باللسان، و معرفه بالقلب، و عمل بالارکان 64

العلّه الّتی من أجلها سمّی تارک الصلاه کافرا، و لا یسمّی الزانی و ما أشبهه کافرا 66

فیما رواه أبو الصلت عن الرضا علیه السّلام ... عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: الإیمان عقد بالقلب

ص: 27

العنوان الصفحه

و نطق باللسان و عمل بالأرکان 69

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: أسرع الذّنوب عقوبه کفران النعمه 70

فیما فرض اللّه تعالی علی الجوارح، و بیانه بالتفصیل 74

ما فرضه علی اللسان و الأذنین 75

ما فرضه علی العینین و الیدین 76

ما فرضه علی الرجلین و الرأس 77

السبت سنّه من اللّه لموسی علیه السّلام و بعثه عیسی علیه السّلام و محمّد صلّی اللّه علیه و آله 86

فلمّا أذن اللّه لمحمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی الخروج من مکّه إلی المدینه 89

فی أنّ السوره النور أنزلت بعد سوره النساء 90

محکمات و متشابهات القرآن و معناهما 91

فی أنّ المنسوخات من المتشابهات 93

فی أنّ الإیمان فی بدایه بعثه کلّ رسول کان مجرد التصدیق بالتوحید و الرساله 95

معنی الشرع 98

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «وَ مَنْ یَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً» و استدلّ به من قال بخلود أصحاب الکبائر فی النار، و أوّل بوجوه 114

**[ترجمه]تفسیر قوله عزّ و جلّ: «وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمانَکُمْ» و حکم من صلّی و مات قبل التحویل 18

فیما قاله الشهید الثانی رفع اللّه درجته فی بیان حقیقه الکفر و ما اعترض علیه و ما أجیب 20

فی مانعیّه تعریف الایمان، و ما قاله العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه 21

فی أنّ اللّه تبارک و تعالی فرض الإیمان علی جوارح ابن آدم، و قسّمه علیها، و فیه شرح بالتفصیل بنحو الأتمّ و الأکمل 23

فی أنّ للإیمان حالات و درجات و مراتب: التام، و الناقص، و الراجح، و التحقیق فی ذلک 33

الظاهر من الأخبار الکثیره عدم مؤاخذه هذه الامّه علی الخواطر و العزم علی المعاصی 39

معنی اللّغو 45

فیما قاله بعض المحققین فی تفاضل درجات الإیمان بقدر السبق و المبادره إلی إجابه الدعوه، و فیه وجوه 56

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: الایمان إقرار باللسان، و معرفه بالقلب، و عمل بالارکان 64

العلّه الّتی من أجلها سمّی تارک الصلاه کافرا، و لا یسمّی الزانی و ما أشبهه کافرا 66

فیما رواه أبو الصلت عن الرضا علیه السّلام ... عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: الإیمان عقد بالقلب

ص: 27

العنوان الصفحه

و نطق باللسان و عمل بالأرکان 69

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: أسرع الذّنوب عقوبه کفران النعمه 70

فیما فرض اللّه تعالی علی الجوارح، و بیانه بالتفصیل 74

ما فرضه علی اللسان و الأذنین 75

ما فرضه علی العینین و الیدین 76

ما فرضه علی الرجلین و الرأس 77

السبت سنّه من اللّه لموسی علیه السّلام و بعثه عیسی علیه السّلام و محمّد صلّی اللّه علیه و آله 86

فلمّا أذن اللّه لمحمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی الخروج من مکّه إلی المدینه 89

فی أنّ السوره النور أنزلت بعد سوره النساء 90

محکمات و متشابهات القرآن و معناهما 91

فی أنّ المنسوخات من المتشابهات 93

فی أنّ الإیمان فی بدایه بعثه کلّ رسول کان مجرد التصدیق بالتوحید و الرساله 95

معنی الشرع 98

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «وَ مَنْ یَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً» و استدلّ به من قال بخلود أصحاب الکبائر فی النار، و أوّل بوجوه 114

**[ترجمه]

تذییل نفعه جلیل

فیما قاله العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه تعالی و إیّانا فی الإیمان و الإسلام و حقائقهما و شرائطهما، و أنّ من معانی الإیمان مجموع العقائد الحقّه و الأصول الخمسه و الثمره المرتبه علیه فی الدّنیا و الآخره ... مع الإتیان بالفرائض 126

فی أنّ الإسلام یطلق غالبا علی التکلم بالشهادتین و الإقرار الظاهری 127

ص: 28

العنوان الصفحه

الآیات و الأخبار الدالّه علی دخول الأعمال فی الایمان، و ما ذکره المحقّق الطوسیّ قدّس سرّه فی أصول الإیمان عند الشیعه و المعتزله 128

فیما ذکره العلّامه نوّر اللّه ضریحه فی شرح التجرید فی اختلاف الناس فی الإیمان، و معنی الکفر، و المؤمن عند المعتزله و الوعیدیه 129

فی أنّ الفاسق هل هو مؤمن أم لا، و فیما ذکره الشیخ المفید قدّس اللّه روحه فی کتاب المسائل فی أنّ مرتکب الکبائر لا یخرج عن الإسلام بل هو فاسق، و ما قاله الشهید الثانی رحمه اللّه فی معنی الایمان 130

مذهب الأشاعره و الکرامیه و غیرهما. 131

وجوب معرفه اللّه تعالی بالنظر و وجوب شکر المنعم 133

بحث فی التقلید و احتجاج من قال بوجوبه و منعه 135

فی قول سفیان الثوری: علیکم بدین العجائز 136

الخروج من الکفر بکلمتی الشهادتین 139

فیما قالت المعتزله 140

الجمع بین الآیتین و رفع التعارض 143

سند الأحادیث من حیث الاعتبار، و ترجمه: عبد الرحیم، و أنّه مجهول 144

بحث فی التصدیق القلبی و اللسانیّ 146

**[ترجمه]فیما قاله العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه تعالی و إیّانا فی الإیمان و الإسلام و حقائقهما و شرائطهما، و أنّ من معانی الإیمان مجموع العقائد الحقّه و الأصول الخمسه و الثمره المرتبه علیه فی الدّنیا و الآخره ... مع الإتیان بالفرائض 126

فی أنّ الإسلام یطلق غالبا علی التکلم بالشهادتین و الإقرار الظاهری 127

ص: 28

العنوان الصفحه

الآیات و الأخبار الدالّه علی دخول الأعمال فی الایمان، و ما ذکره المحقّق الطوسیّ قدّس سرّه فی أصول الإیمان عند الشیعه و المعتزله 128

فیما ذکره العلّامه نوّر اللّه ضریحه فی شرح التجرید فی اختلاف الناس فی الإیمان، و معنی الکفر، و المؤمن عند المعتزله و الوعیدیه 129

فی أنّ الفاسق هل هو مؤمن أم لا، و فیما ذکره الشیخ المفید قدّس اللّه روحه فی کتاب المسائل فی أنّ مرتکب الکبائر لا یخرج عن الإسلام بل هو فاسق، و ما قاله الشهید الثانی رحمه اللّه فی معنی الایمان 130

مذهب الأشاعره و الکرامیه و غیرهما. 131

وجوب معرفه اللّه تعالی بالنظر و وجوب شکر المنعم 133

بحث فی التقلید و احتجاج من قال بوجوبه و منعه 135

فی قول سفیان الثوری: علیکم بدین العجائز 136

الخروج من الکفر بکلمتی الشهادتین 139

فیما قالت المعتزله 140

الجمع بین الآیتین و رفع التعارض 143

سند الأحادیث من حیث الاعتبار، و ترجمه: عبد الرحیم، و أنّه مجهول 144

بحث فی التصدیق القلبی و اللسانیّ 146

**[ترجمه]

الباب الحادی و الثلاثون فی عدم لبس الایمان بالظلم، و فیه: آیه، و: 11- حدیثا 150

جواب الزندیق المدّعی للتناقض فی القرآن 151

قصّه رجل أسلم فمات و صلّی علیه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 153

ص: 29

العنوان الصفحه

**[ترجمه]جواب الزندیق المدّعی للتناقض فی القرآن 151

قصّه رجل أسلم فمات و صلّی علیه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 153

ص: 29

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی و الثلاثون درجات الإیمان و حقائقه، و فیه: آیات، و: 28- حدیثا 154

تفسیر قوله عزّ اسمه: «هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ» و معنی الدرجات. 155

تفسیر قوله عزّ اسمه: «وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ» و أنّ السابقین أربعه: ابن آدم المقتول، و مؤمن آل فرعون، و حبیب النجار، و علیّ بن أبی طالب علیه السّلام 156

فضل المهاجرین علی الأنصار و فضلهما علی التابعین. 158

الایمان علی سبعه أسهم، و توضیح ذلک. 159

فی أنّ لکلّ مسلم من الإسلام سهم، و قصه رجل کان له جار نصرانی فدعاه إلی الإسلام فاجابه و ... 162

فی قول الصادق علیه السّلام: لو علم النّاس کیف خلق اللّه تبارک و تعالی هذا الخلق لم یلم أحد أحدا، و فیه بیان 164

إنّ الایمان عشر درجات فلا یقولنّ صاحب الاثنین لصاحب الواحد لست علی شی ء، و ...، و فیه بیان و توضیح 165

فی وصیّه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله لعلیّ علیه السّلام 170

**[ترجمه]تفسیر قوله عزّ اسمه: «هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ» و معنی الدرجات. 155

تفسیر قوله عزّ اسمه: «وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ» و أنّ السابقین أربعه: ابن آدم المقتول، و مؤمن آل فرعون، و حبیب النجار، و علیّ بن أبی طالب علیه السّلام 156

فضل المهاجرین علی الأنصار و فضلهما علی التابعین. 158

الایمان علی سبعه أسهم، و توضیح ذلک. 159

فی أنّ لکلّ مسلم من الإسلام سهم، و قصه رجل کان له جار نصرانی فدعاه إلی الإسلام فاجابه و ... 162

فی قول الصادق علیه السّلام: لو علم النّاس کیف خلق اللّه تبارک و تعالی هذا الخلق لم یلم أحد أحدا، و فیه بیان 164

إنّ الایمان عشر درجات فلا یقولنّ صاحب الاثنین لصاحب الواحد لست علی شی ء، و ...، و فیه بیان و توضیح 165

فی وصیّه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله لعلیّ علیه السّلام 170

**[ترجمه]

الباب الثالث و الثلاثون السکینه و روح الایمان و زیادته و نقصانه، و فیه: آیات، و: 22- حدیثا 175

اشاره

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «قالَ بَلی وَ لکِنْ لِیَطْمَئِنَّ قَلْبِی» و إنّ الایمان و الیقین قابلان للشدّه و الضعف 176

تفسیر قوله تعالی: «کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمانَ» 178

ص: 30

العنوان الصفحه

جواب علیّ علیه السّلام لمن قال: إنّ ناسا زعموا أنّ العبد لا یزنی و هو مؤمن و لا یسرق و لا یشرب الخمر و لا یأکل الربوا و لا یسفک الدم الحرام و هو مؤمن، و بیانه علیه السّلام فی أرواح الخمسه و معنی: «أَصْحابُ الْمَیْمَنَهِ وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَهِ وَ السَّابِقُونَ»، و فی ذیله بیان و توضیح و تأییدات 179

جواب من قال: إنّ الإنسان إذا مات علی غیر معرفه فکیف یبعث عارفا 186

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إذا زنی الرجل فارقه روح الایمان 190

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «فَأَصْحابُ الْمَیْمَنَهِ ما أَصْحابُ الْمَیْمَنَهِ وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَهِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَهِ وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ» و قول أبی جعفر علیه السّلام لجابر: إنّ اللّه خلق الخلق علی ثلاث طبقات و انزلهم ثلاث منازل، و بیانه علیه السّلام تفصیلا 191

فی أنّ للمؤمن روح خاصّه، و بیان ذلک 194

فی سلب الایمان و عوده علی المؤمن، و توضیحه 197

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَهَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ» المراد و معنی السکینه 199

فی أنّ الایمان من اللّه عزّ و جلّ 200

**[ترجمه]تفسیر قوله تبارک و تعالی: «قالَ بَلی وَ لکِنْ لِیَطْمَئِنَّ قَلْبِی» و إنّ الایمان و الیقین قابلان للشدّه و الضعف 176

تفسیر قوله تعالی: «کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمانَ» 178

ص: 30

العنوان الصفحه

جواب علیّ علیه السّلام لمن قال: إنّ ناسا زعموا أنّ العبد لا یزنی و هو مؤمن و لا یسرق و لا یشرب الخمر و لا یأکل الربوا و لا یسفک الدم الحرام و هو مؤمن، و بیانه علیه السّلام فی أرواح الخمسه و معنی: «أَصْحابُ الْمَیْمَنَهِ وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَهِ وَ السَّابِقُونَ»، و فی ذیله بیان و توضیح و تأییدات 179

جواب من قال: إنّ الإنسان إذا مات علی غیر معرفه فکیف یبعث عارفا 186

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إذا زنی الرجل فارقه روح الایمان 190

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «فَأَصْحابُ الْمَیْمَنَهِ ما أَصْحابُ الْمَیْمَنَهِ وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَهِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَهِ وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ» و قول أبی جعفر علیه السّلام لجابر: إنّ اللّه خلق الخلق علی ثلاث طبقات و انزلهم ثلاث منازل، و بیانه علیه السّلام تفصیلا 191

فی أنّ للمؤمن روح خاصّه، و بیان ذلک 194

فی سلب الایمان و عوده علی المؤمن، و توضیحه 197

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَهَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ» المراد و معنی السکینه 199

فی أنّ الایمان من اللّه عزّ و جلّ 200

**[ترجمه]

تذییل

فی أنّ المتکلّمین من الخاصّه و العامّه اختلفوا فی أنّ الایمان هل یقبل الزیاده و النقصان أم لا، و ما قاله الشهید الثانی قدّس سرّه 201

معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ إِذا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیاتُهُ زادَتْهُمْ إِیماناً» 202

توجیه وجیه فی قبوله الزیاده 204

فی أنّ بکر بن صالح الرازیّ ضعیف و أبو عمر الزبیریّ مجهول 205

البحث فی حقیقه الإیمان تفصیلا 206

هل الطاعات من الإیمان أم لا، و مذهب الأشاعره و المعتزله و الشافعی و

ص: 31

العنوان الصفحه

أبی حنیفه و إمام الحرمین، و قول القائل: إنّ التصدیق لا یتفاوت 208

احتجّ القائلون بالزیاده و النقصان بالعقل و النقل 209

فیما أجابهم 210

**[ترجمه]فی أنّ المتکلّمین من الخاصّه و العامّه اختلفوا فی أنّ الایمان هل یقبل الزیاده و النقصان أم لا، و ما قاله الشهید الثانی قدّس سرّه 201

معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ إِذا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیاتُهُ زادَتْهُمْ إِیماناً» 202

توجیه وجیه فی قبوله الزیاده 204

فی أنّ بکر بن صالح الرازیّ ضعیف و أبو عمر الزبیریّ مجهول 205

البحث فی حقیقه الإیمان تفصیلا 206

هل الطاعات من الإیمان أم لا، و مذهب الأشاعره و المعتزله و الشافعی و

ص: 31

العنوان الصفحه

أبی حنیفه و إمام الحرمین، و قول القائل: إنّ التصدیق لا یتفاوت 208

احتجّ القائلون بالزیاده و النقصان بالعقل و النقل 209

فیما أجابهم 210

**[ترجمه]

الباب الرابع و الثلاثون ان الایمان مستقر و مستودع، و إمکان زوال الایمان، و فیه: آیه، و: 19- حدیثا 212

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَهٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ» 212

المؤمن کیف ینقل من الایمان إلی الکفر 213

فیما قاله المتکلّمون فی زوال الایمان، و ما نقل عن الشهید الثانی و السیّد المرتضی رضی اللّه عنهما 214

الاستدلال بحکم المرتد 216

معنی الحسره و الندامه و الویل 218

فیما قاله الإمام موسی الکاظم علیه السّلام فی زوال الایمان و ثباته 219

ترجمه أبو الخطّاب و إنّه کافر ملعون 220

تحقیق من العلّامه المجلسی رحمه اللّه 225

الخطبه الّتی خطبها علی علیه السّلام فی إیمان الثابت و العاریه 225

فیما ذکره ابن أبی الحدید فی شرحه علی نهج البلاغه 228

الهجره هجرتان 229

الهجره فی زمان الغیبه، و ما قاله القطب الراوندیّ 231

ص: 32

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَهٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ» 212

المؤمن کیف ینقل من الایمان إلی الکفر 213

فیما قاله المتکلّمون فی زوال الایمان، و ما نقل عن الشهید الثانی و السیّد المرتضی رضی اللّه عنهما 214

الاستدلال بحکم المرتد 216

معنی الحسره و الندامه و الویل 218

فیما قاله الإمام موسی الکاظم علیه السّلام فی زوال الایمان و ثباته 219

ترجمه أبو الخطّاب و إنّه کافر ملعون 220

تحقیق من العلّامه المجلسی رحمه اللّه 225

الخطبه الّتی خطبها علی علیه السّلام فی إیمان الثابت و العاریه 225

فیما ذکره ابن أبی الحدید فی شرحه علی نهج البلاغه 228

الهجره هجرتان 229

الهجره فی زمان الغیبه، و ما قاله القطب الراوندیّ 231

ص: 32

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخامس و الثلاثون العله التی من اجلها لا یکلف اللّه المؤمنین عن الذنب، و فیه: حدیثان 235

فی قول رجل لأبی عبد اللّه علیه السّلام: و اللّه إنّی لمقیم علی ذنب منذ دهر أرید أن أ تحوّل منه إلی غیره فما أقدر علیه، قال له: إن تکن صادقا فانّ اللّه یحبّک و ما یمنعک من الانتقال عنه إلّا أن تخافه، و ذمّ العجب 235

**[ترجمه]فی قول رجل لأبی عبد اللّه علیه السّلام: و اللّه إنّی لمقیم علی ذنب منذ دهر أرید أن أ تحوّل منه إلی غیره فما أقدر علیه، قال له: إن تکن صادقا فانّ اللّه یحبّک و ما یمنعک من الانتقال عنه إلّا أن تخافه، و ذمّ العجب 235

**[ترجمه]

الباب السادس و الثلاثون الحب فی اللّه و البغض فی اللّه و فیه: 34- حدیثا 236

إنّ من أوثق عری الإیمان الحبّ فی اللّه و البغض فی اللّه 236

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ودّ المؤمن للمؤمن فی اللّه من أعظم شعب الإیمان 240

معنی قوله عزّ و جلّ: «حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ» و معنی الحبّ و البغض 241

إذا أردت أن تعلم أنّ فیک خیرا، و المرء مع من أحبّ 247

عن أبی عبد اللّه علیه السّلام: قد یکون حبّ فی اللّه و رسوله، و حبّ فی الدّنیا 249

مدح زید بن الحارثه و ابنه أسامه 251

لا یدخل الجنّه أحد إلّا بجواز من علیّ علیه السّلام 251

فی قول اللّه عزّ و جلّ لموسی علیه السّلام: هل عملت لی عملا؟ قال: صلّیت لک، و صمت و تصدّقت، و ذکرت لک، قال اللّه تبارک و تعالی: و أمّا الصّلاه فلک برهان، و الصوم جنّه، و الصدقه ظلّ، و الذکر نور، فأیّ عمل عملت لی؟! قال موسی علیه السّلام: دلّنی علی العمل الّذی هو لک؟ قال: یا موسی هل والیت لی ولیّا، و هل عادیت لی عدوّا قطّ؟ 252

ص: 33

العنوان الصفحه

**[ترجمه]إنّ من أوثق عری الإیمان الحبّ فی اللّه و البغض فی اللّه 236

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ودّ المؤمن للمؤمن فی اللّه من أعظم شعب الإیمان 240

معنی قوله عزّ و جلّ: «حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ» و معنی الحبّ و البغض 241

إذا أردت أن تعلم أنّ فیک خیرا، و المرء مع من أحبّ 247

عن أبی عبد اللّه علیه السّلام: قد یکون حبّ فی اللّه و رسوله، و حبّ فی الدّنیا 249

مدح زید بن الحارثه و ابنه أسامه 251

لا یدخل الجنّه أحد إلّا بجواز من علیّ علیه السّلام 251

فی قول اللّه عزّ و جلّ لموسی علیه السّلام: هل عملت لی عملا؟ قال: صلّیت لک، و صمت و تصدّقت، و ذکرت لک، قال اللّه تبارک و تعالی: و أمّا الصّلاه فلک برهان، و الصوم جنّه، و الصدقه ظلّ، و الذکر نور، فأیّ عمل عملت لی؟! قال موسی علیه السّلام: دلّنی علی العمل الّذی هو لک؟ قال: یا موسی هل والیت لی ولیّا، و هل عادیت لی عدوّا قطّ؟ 252

ص: 33

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السابع و الثلاثون صفات خیار العباد و أولیاء اللّه، و فیه ذکر بعض الکرامات التی رویت عن الصالحین، و فیه: آیات، و: 40- حدیثا 254

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «أَلا إِنَّ أَوْلِیاءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ» و اختلف فی أولیاء اللّه 257

قوله عزّ اسمه: «وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِینَ یَمْشُونَ عَلَی الْأَرْضِ هَوْناً» 260

تفسیر سوره و العصر بتمامها 270

قصّه جابر الجعفیّ و إخباره بموت رجل مؤمن 270

قصّه فضیل بن یسار، و وضع یده إلی عورته بعد موته 272

إنّ اللّه تبارک و تعالی أحفی أربعه فی أربعه 274

فیما رواه نوف عن أمیر المؤمنین علیه السّلام فی صفه الزاهدین 275

قصّه جابر بن یزید الجعفیّ و إرساله رجلا إلی المدینه بطیّ الأرض ثمّ إلی الکوفه، و قول أبی جعفر علیه السّلام: من أطاع اللّه أطیع 279

قصّه صبیّه منکسره الید 282

قصّه علیّ بن عاصم الزاهد و السبع الّذی کفّه منتفخه بقصبه، فاخرج القصبه 286

قصّه رجل و إبراهیم الخلیل علیه السّلام، و قصّه أصحاب الرقیم 287

عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من عرف اللّه و عظّمه منع فاه من الکلام، و بطنه من الطعام، و عفی نفسه بالصیام، و القیام، و ... و فیه بیان و تحقیق رشیق دقیق من الشیخ بهاء الدّین العاملی قدّس سرّه و بعض المحققین، و استدلّوا بقول السیّد البشر صلّی اللّه علیه و آله: ما عرفناک حقّ معرفتک، و قول أبی جعفر علیه السّلام: کلّما میّزتموه بأوهامکم فی أدقّ معانیه مخلوق مصنوع مثلکم مردود إلیکم 288

ص: 34

العنوان الصفحه

ترجمه: النهرتیریّ و الجریریّ، و نسبتهما 289

الخطبه الّتی خطبها الحسن بن علیّ علیهما السّلام 294

فی قول علیّ علیه السّلام: کان لی فیما مضی أخ فی اللّه، و کان یعظمه فی عینی صغر الدّنیا فی عینه و کان خارجا من سلطان بطنه، و ما قاله ابن أبی الحدید فی شرحه، و العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه و بعض الأفاضل 295

أشبه النّاس برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم من کان ... 306

بعض الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام، و شرحها فی صفات خیار العباد 308

خطبه اخری منه علیه السّلام، و شرحها 311

شطر من خطبته علیه السّلام، و شرحها 316

أولیاء اللّه 319

قصّه موسی بن عمران علیه السّلام حین انطلق ینظر فی أعمال العباد، فأتی رجلا من أعبد الناس 323

الخطبه الّتی خطبها علیّ علیه السّلام عند تلاوه: «رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَهٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ» و شرحها 325

الدعاء الّذی دعا به علیّ علیه السّلام، و إنّه مناجاه من مناجاه أولیاء اللّه، و فیه شرح 329

إلی هنا انتهی الجزء الأول من کتاب الإیمان و الکفر و یتلوه الجزء الثانی

ص: 35

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تفسیر قوله عزّ و جلّ: «أَلا إِنَّ أَوْلِیاءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ» و اختلف فی أولیاء اللّه 257

قوله عزّ اسمه: «وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِینَ یَمْشُونَ عَلَی الْأَرْضِ هَوْناً» 260

تفسیر سوره و العصر بتمامها 270

قصّه جابر الجعفیّ و إخباره بموت رجل مؤمن 270

قصّه فضیل بن یسار، و وضع یده إلی عورته بعد موته 272

إنّ اللّه تبارک و تعالی أحفی أربعه فی أربعه 274

فیما رواه نوف عن أمیر المؤمنین علیه السّلام فی صفه الزاهدین 275

قصّه جابر بن یزید الجعفیّ و إرساله رجلا إلی المدینه بطیّ الأرض ثمّ إلی الکوفه، و قول أبی جعفر علیه السّلام: من أطاع اللّه أطیع 279

قصّه صبیّه منکسره الید 282

قصّه علیّ بن عاصم الزاهد و السبع الّذی کفّه منتفخه بقصبه، فاخرج القصبه 286

قصّه رجل و إبراهیم الخلیل علیه السّلام، و قصّه أصحاب الرقیم 287

عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من عرف اللّه و عظّمه منع فاه من الکلام، و بطنه من الطعام، و عفی نفسه بالصیام، و القیام، و ... و فیه بیان و تحقیق رشیق دقیق من الشیخ بهاء الدّین العاملی قدّس سرّه و بعض المحققین، و استدلّوا بقول السیّد البشر صلّی اللّه علیه و آله: ما عرفناک حقّ معرفتک، و قول أبی جعفر علیه السّلام: کلّما میّزتموه بأوهامکم فی أدقّ معانیه مخلوق مصنوع مثلکم مردود إلیکم 288

ص: 34

العنوان الصفحه

ترجمه: النهرتیریّ و الجریریّ، و نسبتهما 289

الخطبه الّتی خطبها الحسن بن علیّ علیهما السّلام 294

فی قول علیّ علیه السّلام: کان لی فیما مضی أخ فی اللّه، و کان یعظمه فی عینی صغر الدّنیا فی عینه و کان خارجا من سلطان بطنه، و ما قاله ابن أبی الحدید فی شرحه، و العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه و بعض الأفاضل 295

أشبه النّاس برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم من کان ... 306

بعض الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام، و شرحها فی صفات خیار العباد 308

خطبه اخری منه علیه السّلام، و شرحها 311

شطر من خطبته علیه السّلام، و شرحها 316

أولیاء اللّه 319

قصّه موسی بن عمران علیه السّلام حین انطلق ینظر فی أعمال العباد، فأتی رجلا من أعبد الناس 323

الخطبه الّتی خطبها علیّ علیه السّلام عند تلاوه: «رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَهٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ» و شرحها 325

الدعاء الّذی دعا به علیّ علیه السّلام، و إنّه مناجاه من مناجاه أولیاء اللّه، و فیه شرح 329

إلی هنا انتهی الجزء الأول من کتاب الإیمان و الکفر و یتلوه الجزء الثانی

ص: 35

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الجزء الثانی من کتاب الإیمان و الکفر

[تتمه فهرس الجزء السادس و الستین]

أبواب مکارم الأخلاق

اشاره

و سیجی ء ما یناسب هذه الأبواب فی کتاب العشره و فی کتاب الآداب و السنن أیضا إنشاء اللّه تعالی

**[ترجمه]و سیجی ء ما یناسب هذه الأبواب فی کتاب العشره و فی کتاب الآداب و السنن أیضا إنشاء اللّه تعالی

**[ترجمه]

الباب الثامن و الثلاثون جوامع المکارم و آفاتها و ما یوجب الفلاح و الهدی و فیه: آیات، و: 132 332

تفسیر الآیات 340

فیما قاله رجل للصادق صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یقول اللّه عزّ و جلّ: «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» و انّا ندعو فلا یستجاب لنا، فقال: إنّکم لا تفون للّه بعهده فانّه تعالی یقول:

«أَوْفُوا بِعَهْدِی أُوفِ بِعَهْدِکُمْ» و اللّه لو وفیتم للّه سبحانه لوفی لکم 341

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أنا و علیّ أبوا هذه الامّه، و لحقنا علیهم أعظم من حقّ أبوی ولادتهم 343

معنی: الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ* 344

ص: 36

العنوان الصفحه

فی مهاجره أمیر المؤمنین علیه السّلام من مکّه إلی المدینه لیلحق بالنبیّ صلّی اللّه علیه و آله 350

علامات أهل الدّین 364

خمس من لم تکن فیه لم یکن فیه کثیر مستمتع 369

فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله علیّا علیه السّلام 371

الهدیّه الّتی أهداها اللّه تبارک و تعالی إلی رسوله صلّی اللّه علیه و آله، و معنی الزهد 373

معنی الإخلاص و الیقین 374

عن علیّ علیه السّلام خمسه لو رحلتم فیهنّ لم تقدروا علی مثلهن 376

سبعه أنفار فی ظلّ عرش اللّه 377

فیما قاله إبلیس لعنه اللّه 378

أربع من کنّ فیه کمل إسلامه 380

فی قول موسی بن عمران علیه السّلام: إلهی ما جزاء من شهد أنی رسولک و نبیّک، و من قام بین یدیک و یصلّی، و من اطعم مسکینا، و من وصل رحمه، و من ذکرک بلسانه و قلبه، إلی آخر الحدیث 383

کان فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله أبا ذرّ رحمه اللّه علیه 388

اخفاء المصیبه و اعطاء الصدقه و برّ الوالدین و الحبّ لمحمّد و آل محمّد صلّی اللّه علیه و آله أجمعین 390

فی قبول الصّلاه 391

فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله بنی عبد المطّلب 393

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ما عبد اللّه بمثل العقل، و ما تمّ عقل امرئ حتّی یکون فیه عشر خصال ... 395

کان فیما أوصی به النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم الطهاره (الوضوء) 396

القدر و المنزله فی العلم، و مدح العلم 399

ص: 37

العنوان الصفحه

فیما قاله الإمام الصادق علیه السّلام: فی صفات الشیعه 401

کمال المؤمن فی ثلاث خصال 405

الخیر کلّه فی تکثیر العلم و العمل 409

فیما ناجی به موسی بن عمران علیه السّلام 412

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: الرفق کرم، و الحلم زین، و الصبر خیر مرکب 414

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء السادس و الستون و هو الجزء الثالث من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا

ص: 38

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تفسیر الآیات 340

فیما قاله رجل للصادق صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یقول اللّه عزّ و جلّ: «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» و انّا ندعو فلا یستجاب لنا، فقال: إنّکم لا تفون للّه بعهده فانّه تعالی یقول:

«أَوْفُوا بِعَهْدِی أُوفِ بِعَهْدِکُمْ» و اللّه لو وفیتم للّه سبحانه لوفی لکم 341

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أنا و علیّ أبوا هذه الامّه، و لحقنا علیهم أعظم من حقّ أبوی ولادتهم 343

معنی: الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ* 344

ص: 36

العنوان الصفحه

فی مهاجره أمیر المؤمنین علیه السّلام من مکّه إلی المدینه لیلحق بالنبیّ صلّی اللّه علیه و آله 350

علامات أهل الدّین 364

خمس من لم تکن فیه لم یکن فیه کثیر مستمتع 369

فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله علیّا علیه السّلام 371

الهدیّه الّتی أهداها اللّه تبارک و تعالی إلی رسوله صلّی اللّه علیه و آله، و معنی الزهد 373

معنی الإخلاص و الیقین 374

عن علیّ علیه السّلام خمسه لو رحلتم فیهنّ لم تقدروا علی مثلهن 376

سبعه أنفار فی ظلّ عرش اللّه 377

فیما قاله إبلیس لعنه اللّه 378

أربع من کنّ فیه کمل إسلامه 380

فی قول موسی بن عمران علیه السّلام: إلهی ما جزاء من شهد أنی رسولک و نبیّک، و من قام بین یدیک و یصلّی، و من اطعم مسکینا، و من وصل رحمه، و من ذکرک بلسانه و قلبه، إلی آخر الحدیث 383

کان فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله أبا ذرّ رحمه اللّه علیه 388

اخفاء المصیبه و اعطاء الصدقه و برّ الوالدین و الحبّ لمحمّد و آل محمّد صلّی اللّه علیه و آله أجمعین 390

فی قبول الصّلاه 391

فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله بنی عبد المطّلب 393

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ما عبد اللّه بمثل العقل، و ما تمّ عقل امرئ حتّی یکون فیه عشر خصال ... 395

کان فیما أوصی به النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم الطهاره (الوضوء) 396

القدر و المنزله فی العلم، و مدح العلم 399

ص: 37

العنوان الصفحه

فیما قاله الإمام الصادق علیه السّلام: فی صفات الشیعه 401

کمال المؤمن فی ثلاث خصال 405

الخیر کلّه فی تکثیر العلم و العمل 409

فیما ناجی به موسی بن عمران علیه السّلام 412

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: الرفق کرم، و الحلم زین، و الصبر خیر مرکب 414

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء السادس و الستون و هو الجزء الثالث من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا

ص: 38

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء السابع و الستین

الباب التاسع و الثلاثون العداله و الخصال التی من کانت فیه ظهرت عدالته، و وجبت اخوته، و حرمت غیبته، و فیه: 4- أحادیث 1

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: من عامل الناس فلم یظلمهم، و حدّثهم فلم یکذبهم، و وعدهم فلم یخلفهم، فهو ممّن کملت مروّته، و ظهرت عدالته، و وجبت أخوّته، و حرمت غیبته 1

فیمن یقبل شهادته و من لا یقبل شهادته 2

ینسب: یوسف علیه السّلام إلی أنّه: همّ بالزنا، و أیّوب علیه السّلام: ابتلی بذنوبه، و داود علیه السّلام: تبع الطیر حتّی نظر إلی امرأه اوریا، و موسی علیه السّلام عنّین، و مریم علیها السّلام حملت من یوسف النجّار، و محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم شاعر مجنون، و أخذ قطیفه حمراء لنفسه یوم بدر، و سیّد الأوصیاء علیه السّلام یطلب الدّنیا و الملک، و أراد أن یتزوّج ابنه أبی جهل علی فاطمه علیها السّلام 3

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: من عامل الناس فلم یظلمهم، و حدّثهم فلم یکذبهم، و وعدهم فلم یخلفهم، فهو ممّن کملت مروّته، و ظهرت عدالته، و وجبت أخوّته، و حرمت غیبته 1

فیمن یقبل شهادته و من لا یقبل شهادته 2

ینسب: یوسف علیه السّلام إلی أنّه: همّ بالزنا، و أیّوب علیه السّلام: ابتلی بذنوبه، و داود علیه السّلام: تبع الطیر حتّی نظر إلی امرأه اوریا، و موسی علیه السّلام عنّین، و مریم علیها السّلام حملت من یوسف النجّار، و محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم شاعر مجنون، و أخذ قطیفه حمراء لنفسه یوم بدر، و سیّد الأوصیاء علیه السّلام یطلب الدّنیا و الملک، و أراد أن یتزوّج ابنه أبی جهل علی فاطمه علیها السّلام 3

**[ترجمه]

الباب الأربعون ما به کمال الإنسان، و معنی المروه و الفتوه، و فیه: 3- أحادیث 4

کمال الرجل بستّ خصال 4

معنی الفتوّه 5

ص: 39

العنوان الصفحه

**[ترجمه]کمال الرجل بستّ خصال 4

معنی الفتوّه 5

ص: 39

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی و الأربعون المنجیات و المهلکات، و فیه: 7- أحادیث 5

عن أبی جعفر علیه السّلام: ثلاث درجات، و ثلاث کفّارات، و ثلاث موبقات، و ثلاث منجیات ... 5

فیما سئل عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله لیله المعراج 6

المنجیات و المهلکات 7

**[ترجمه]عن أبی جعفر علیه السّلام: ثلاث درجات، و ثلاث کفّارات، و ثلاث موبقات، و ثلاث منجیات ... 5

فیما سئل عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله لیله المعراج 6

المنجیات و المهلکات 7

**[ترجمه]

الباب الثانی و الأربعون اصناف الناس، و مدح حسان الوجوه، و مدح البله، و فیه: 15- حدیثا 8

سئل سائل عن علیّ علیه السّلام بعد قوله: سلونی قبل أن تفقدونی، دلّنی علی عمل إذا أنا عملته نجّانی اللّه من النار 8

البله: العاقل فی الخیر، و الغافل عن الشرّ و یصوم فی کلّ شهر ثلاثه أیّام، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اطلبوا الخیر عند حسان الوجوه 9

عن السجّاد علیه السّلام: الناس فی زماننا علی ستّ طبقات 10

فی قوله علیه السّلام: کفی بالمرء جهلا أن لا یعرف قدره 12

**[ترجمه]سئل سائل عن علیّ علیه السّلام بعد قوله: سلونی قبل أن تفقدونی، دلّنی علی عمل إذا أنا عملته نجّانی اللّه من النار 8

البله: العاقل فی الخیر، و الغافل عن الشرّ و یصوم فی کلّ شهر ثلاثه أیّام، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اطلبوا الخیر عند حسان الوجوه 9

عن السجّاد علیه السّلام: الناس فی زماننا علی ستّ طبقات 10

فی قوله علیه السّلام: کفی بالمرء جهلا أن لا یعرف قدره 12

**[ترجمه]

الباب الثالث و الأربعون حب اللّه تبارک و تعالی و رضاه، و فیه: آیات، و: 29- حدیثا 13

فیما ناجی اللّه عزّ و جلّ به موسی بن عمران علیه السّلام 14

خمسه لا ینامون 15

ص: 40

العنوان الصفحه

التردید من اللّه عزّ و جلّ فی قبض نفس المؤمن، و فیه بیان کامل 16

الناس فی العباده علی ثلاثه أوجه 18

سئل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عن علیّ: «و أسبغ علیکم نعمه» و موارده 20

من أحبّ أن یعلم کیف منزلته عند اللّه 25

فی أخبار داود و موسی بن عمران علیهما السّلام 26

**[ترجمه]فیما ناجی اللّه عزّ و جلّ به موسی بن عمران علیه السّلام 14

خمسه لا ینامون 15

ص: 40

العنوان الصفحه

التردید من اللّه عزّ و جلّ فی قبض نفس المؤمن، و فیه بیان کامل 16

الناس فی العباده علی ثلاثه أوجه 18

سئل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عن علیّ: «و أسبغ علیکم نعمه» و موارده 20

من أحبّ أن یعلم کیف منزلته عند اللّه 25

فی أخبار داود و موسی بن عمران علیهما السّلام 26

**[ترجمه]

الباب الرابع و الأربعون القلب و صلاحه و فساده، و معنی السمع و البصر و النطق و الحیاه الحقیقیات، و فیه: آیات، و: 42- حدیثا 27

عن أبی عبد اللّه علیه السّلام: ما من قلب إلّا و له اذنان علی إحداهما ملک مرشد، و علی الأخری شیطان مفتّن 33

بیان فی معرفه القلب و حقیقته و صفاته، و ما قاله المحققون فیه 34

فی أنّ النفس و الروح و القلب و العقل ألفاظ متقاربه المعانی، و فیه بحث 35

تسلّط الشیطان علی القلب 38

وسوسه الشیطان و علاجها 41

فی أنّ المتلقّیین و الرقیب العتید هما الملکان الکاتبان للأعمال، و قول الصادق علیه السّلام:

إنّ للقلب اذنین، و فیه بحث و وجوه و تحقیق دقیق 44

تفسیر قوله تعالی: «مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ» و الأقوال فیه 47

القلوب أربعه 51

القلب من الجسد بمنزله الإمام من الناس 53

عن الصادق علیه السّلام: إعراب القلوب علی أربعه أنواع: رفع و فتح و خفض و وقف 55

ص: 41

العنوان الصفحه

العلّه الّتی من أجلها یفرح الإنسان و یحزن من غیر علّه 56

فیما ناجی داود علیه السّلام ربّه عزّ و جلّ 59

**[ترجمه]عن أبی عبد اللّه علیه السّلام: ما من قلب إلّا و له اذنان علی إحداهما ملک مرشد، و علی الأخری شیطان مفتّن 33

بیان فی معرفه القلب و حقیقته و صفاته، و ما قاله المحققون فیه 34

فی أنّ النفس و الروح و القلب و العقل ألفاظ متقاربه المعانی، و فیه بحث 35

تسلّط الشیطان علی القلب 38

وسوسه الشیطان و علاجها 41

فی أنّ المتلقّیین و الرقیب العتید هما الملکان الکاتبان للأعمال، و قول الصادق علیه السّلام:

إنّ للقلب اذنین، و فیه بحث و وجوه و تحقیق دقیق 44

تفسیر قوله تعالی: «مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ» و الأقوال فیه 47

القلوب أربعه 51

القلب من الجسد بمنزله الإمام من الناس 53

عن الصادق علیه السّلام: إعراب القلوب علی أربعه أنواع: رفع و فتح و خفض و وقف 55

ص: 41

العنوان الصفحه

العلّه الّتی من أجلها یفرح الإنسان و یحزن من غیر علّه 56

فیما ناجی داود علیه السّلام ربّه عزّ و جلّ 59

**[ترجمه]

الباب الخامس و الأربعون مراتب النفس، و عدم الاعتماد علیها،

و ما زینتها و زین لها، و معنی الجهاد الأکبر، و محاسبه النفس و مجاهدتها و النهی عن ترک الملاذ و المطاعم، و فیه آیات، و: 27- حدیثا 62 فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام ابنه الحسن علیه السّلام 65

فیما کتب أمیر المؤمنین علیه السّلام إلی أهل مصر مع محمّد بن أبی بکر 66

معنی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: طلب العلم فریضه علی کلّ مسلم و مسلمه 68

أکیس الکیسین و أحمق الحمقاء 69

قول رسول اللّه: رجعنا من الجهاد الأصغر إلی الجهاد الأکبر 71

الطریق إلی معرفه الحقّ 72

**[ترجمه]و ما زینتها و زین لها، و معنی الجهاد الأکبر، و محاسبه النفس و مجاهدتها و النهی عن ترک الملاذ و المطاعم، و فیه آیات، و: 27- حدیثا 62 فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام ابنه الحسن علیه السّلام 65

فیما کتب أمیر المؤمنین علیه السّلام إلی أهل مصر مع محمّد بن أبی بکر 66

معنی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: طلب العلم فریضه علی کلّ مسلم و مسلمه 68

أکیس الکیسین و أحمق الحمقاء 69

قول رسول اللّه: رجعنا من الجهاد الأصغر إلی الجهاد الأکبر 71

الطریق إلی معرفه الحقّ 72

**[ترجمه]

الباب السادس و الأربعون ترک الشهوات و الاهواء، و فیه: آیات، و: 20- حدیثا 73

فیما خاف النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علیه 75

ذمّ متابعه الهوی 76

فی قوله عزّ و جلّ: لا یؤثر عبد هوای علی هوی نفسه، و شرحه 79

معنی قوله: إلّا کففت علیه ضیعته، و ما قیل فیه 80

فیما قاله الإمام الصادق علیه السّلام: احذروا أهواءکم کما تحذرون أعدائکم،

ص: 42

العنوان الصفحه

و فیه بیان 82

فی أنّ کلّ ما تهواه النفس لیس ممّا یلزم اجتنابه 84

اتّباع الهوی و طول الأمل، و بیانه و شرحه 88

**[ترجمه]فیما خاف النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علیه 75

ذمّ متابعه الهوی 76

فی قوله عزّ و جلّ: لا یؤثر عبد هوای علی هوی نفسه، و شرحه 79

معنی قوله: إلّا کففت علیه ضیعته، و ما قیل فیه 80

فیما قاله الإمام الصادق علیه السّلام: احذروا أهواءکم کما تحذرون أعدائکم،

ص: 42

العنوان الصفحه

و فیه بیان 82

فی أنّ کلّ ما تهواه النفس لیس ممّا یلزم اجتنابه 84

اتّباع الهوی و طول الأمل، و بیانه و شرحه 88

**[ترجمه]

الباب السابع و الأربعون طاعه اللّه و رسوله و حججه علیهم السلام و التسلیم لهم و النهی عن معصیتهم، و الاعراض عن قولهم و إیذائهم، و فیه: آیات، و: 8- أحادیث 91

الخطبه الّتی خطبها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی حجّه الوداع، و فیه بیان و توضیح 96

الشیعه من کان کالنمرقه الوسطی، و فیه بیان 101

قلیل العمل و التقوی، و البحث فیه 104

**[ترجمه]الخطبه الّتی خطبها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی حجّه الوداع، و فیه بیان و توضیح 96

الشیعه من کان کالنمرقه الوسطی، و فیه بیان 101

قلیل العمل و التقوی، و البحث فیه 104

**[ترجمه]

الباب الثامن و الأربعون ایثار الحق علی الباطل، و الامر بقول الحق و ان کان مرا، و فیه: آیات، و: 5- أحادیث 106

من حقیقه الایمان ... 106

فی أنّ الحقّ ثقیل، و قلّه أهل الحقّ 107

**[ترجمه]من حقیقه الایمان ... 106

فی أنّ الحقّ ثقیل، و قلّه أهل الحقّ 107

**[ترجمه]

الباب التاسع و الأربعون العزله عن شرار الخلق، و الانس باللّه، و فیه: آیات، و: 14- حدیثا 108

فیما أوحی اللّه جلّ و عزّ إلی نبیّ من أنبیائه 108

فیمن لزم بیته 109

ص: 43

العنوان الصفحه

صاحب العزله یحتاج إلی عشره خصال 110

وجد کتاب من یوشع بن نون الشمس وصیّ موسی بن عمران علیه السّلام فی زمن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و ما فیه 111

**[ترجمه]فیما أوحی اللّه جلّ و عزّ إلی نبیّ من أنبیائه 108

فیمن لزم بیته 109

ص: 43

العنوان الصفحه

صاحب العزله یحتاج إلی عشره خصال 110

وجد کتاب من یوشع بن نون الشمس وصیّ موسی بن عمران علیه السّلام فی زمن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و ما فیه 111

**[ترجمه]

الباب الخمسون أن الغشیه التی یظهرها الناس عند قراءه القرآن و الذکر من الشیطان، و فیه حدیث واحد 112

سیجی ء بعض أخبار هذا الباب فی باب آداب القراءه

**[ترجمه]سیجی ء بعض أخبار هذا الباب فی باب آداب القراءه

**[ترجمه]

الباب الحادی و الخمسون النهی عن الرهبانیه و السیاحه، و سایر ما یأمر به أهل البدع و الاهواء، و فیه: آیات، و: 15- حدیثا 113

قصّه عثمان بن مظعون و کان له ابن فمات فاشتدّ حزنه علیه، و ما قال له رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی ذمّ الرهبانیه و شفاعه الولد، و فضیله صلاه الجماعه 114

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَیِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ» و أنّها نزلت فی أمیر المؤمنین علیه السّلام و بلال و عثمان بن مظعون، و قصّتهم 116

من کلام علیّ علیه السّلام بالبصره و قد دخل علی العلاء (الربیع) بن زیاد الحارثی یعوده، وسعه داره، و قصّه أخیه: عاصم (و یأتی أیضا فی الصفحه ..،) 118

فی أنّ علیّا علیه السّلام أعتق ألف مملوک ممّا عملت یداه، و ذمّ الصوفیه خذلهم اللّه و قصّه الکراجکیّ و قوم من المتصوّفین 119

فیما اعترض قوم من المتصوّفه لعنهم اللّه علی علیّ بن موسی الرضا علیهما السّلام 120

قصّه ربیع بن زیاد الحارثیّ و أمیر المؤمنین علیه السّلام عائدا له 121

ص: 44

العنوان الصفحه

سفیان الثوری و اعتراضه علی أبی عبد اللّه علیه السّلام و جوابه مفصّلا 122

قصّه سلمان و أبی ذرّ رضی اللّه تعالی عنهما و عنّا 125

فیما سئل علیّ بن موسی الرضا علیهما السّلام عن المتصوّفه 126

قصّه سلمان و أبی الدرداء و ما قال له، و قصّه أصحاب الصفّه 128

**[ترجمه]قصّه عثمان بن مظعون و کان له ابن فمات فاشتدّ حزنه علیه، و ما قال له رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی ذمّ الرهبانیه و شفاعه الولد، و فضیله صلاه الجماعه 114

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَیِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ» و أنّها نزلت فی أمیر المؤمنین علیه السّلام و بلال و عثمان بن مظعون، و قصّتهم 116

من کلام علیّ علیه السّلام بالبصره و قد دخل علی العلاء (الربیع) بن زیاد الحارثی یعوده، وسعه داره، و قصّه أخیه: عاصم (و یأتی أیضا فی الصفحه ..،) 118

فی أنّ علیّا علیه السّلام أعتق ألف مملوک ممّا عملت یداه، و ذمّ الصوفیه خذلهم اللّه و قصّه الکراجکیّ و قوم من المتصوّفین 119

فیما اعترض قوم من المتصوّفه لعنهم اللّه علی علیّ بن موسی الرضا علیهما السّلام 120

قصّه ربیع بن زیاد الحارثیّ و أمیر المؤمنین علیه السّلام عائدا له 121

ص: 44

العنوان الصفحه

سفیان الثوری و اعتراضه علی أبی عبد اللّه علیه السّلام و جوابه مفصّلا 122

قصّه سلمان و أبی ذرّ رضی اللّه تعالی عنهما و عنّا 125

فیما سئل علیّ بن موسی الرضا علیهما السّلام عن المتصوّفه 126

قصّه سلمان و أبی الدرداء و ما قال له، و قصّه أصحاب الصفّه 128

**[ترجمه]

الباب الثانی و الخمسون الیقین و الصبر علی الشدائد فی الدین، و فیه: آیات، و: 52- حدیثا 130

تفسیر الآیات 132

تفسیر قوله عزّ اسمه: «کَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْیَقِینِ» و إنّ للیقین ثلاث درجات، و إنّ الیقین أفضل من الإیمان 135

فی أنّ الإیمان فوق الإسلام، و التقوی فوق الإیمان، و الیقین فوق التقوی، و فیه بیان و تحقیق 136

تحقیق لبعض المحققین 139

معنی الیقین علی ما ذکره المحقق الطوسیّ رحمه اللّه، و علامات الیقین 143

الرزق، و بحث فی أنّه هل یشمل الحرام، و ما احتجّوا به الإمامیّه و المعتزله و الأشاعره و غیرهم 145

فیما یدلّ علی أنّ لکمال الیقین و قوّه العقائد مدخلا عظیما فی قبول الأعمال و فضلها 147

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ أَمَّا الْجِدارُ فَکانَ لِغُلامَیْنِ یَتِیمَیْنِ» و ما روی فی ذلک 152

فیما روی و قیل فی الکنز الّذی قال اللّه جلّ و عزّ: «وَ کانَ تَحْتَهُ کَنْزٌ لَهُما» 156

قصّه قنبر و أمیر المؤمنین علیه السّلام و حبّه 158

ص: 45

العنوان الصفحه

تفسیر قوله تبارک و تعالی شأنه: «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُمْ- الخ» 161

معنی قوله تعالی: «أَ فَتَطْمَعُونَ أَنْ یُؤْمِنُوا لَکُمْ» 166

قصّه أمیر المؤمنین علیه السّلام فی یوم صفّین و هو بلا درع 172

یجب أن ینظر المرء إلی من هو دونه 173

قصّه شابّ من الأنصار و ما قال له رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 174

ترجمه: حارثه بن نعمان- ذیل الصفحه 175

فی أنّ المؤمن أشدّ من زبر الحدید 178

فی عظم شأن الیقین 179

العلّه الّتی من أجلها سمّیت الشبهه شبهه 181

فی أنّ ما بین الإیمان و الیقین شبر 182

فی الصّبر و مدحه 183

فیما أوصی به علیّ بن الحسین علیهما السّلام ابنه الباقر علیه السّلام 184

**[ترجمه]تفسیر الآیات 132

تفسیر قوله عزّ اسمه: «کَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْیَقِینِ» و إنّ للیقین ثلاث درجات، و إنّ الیقین أفضل من الإیمان 135

فی أنّ الإیمان فوق الإسلام، و التقوی فوق الإیمان، و الیقین فوق التقوی، و فیه بیان و تحقیق 136

تحقیق لبعض المحققین 139

معنی الیقین علی ما ذکره المحقق الطوسیّ رحمه اللّه، و علامات الیقین 143

الرزق، و بحث فی أنّه هل یشمل الحرام، و ما احتجّوا به الإمامیّه و المعتزله و الأشاعره و غیرهم 145

فیما یدلّ علی أنّ لکمال الیقین و قوّه العقائد مدخلا عظیما فی قبول الأعمال و فضلها 147

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ أَمَّا الْجِدارُ فَکانَ لِغُلامَیْنِ یَتِیمَیْنِ» و ما روی فی ذلک 152

فیما روی و قیل فی الکنز الّذی قال اللّه جلّ و عزّ: «وَ کانَ تَحْتَهُ کَنْزٌ لَهُما» 156

قصّه قنبر و أمیر المؤمنین علیه السّلام و حبّه 158

ص: 45

العنوان الصفحه

تفسیر قوله تبارک و تعالی شأنه: «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُمْ- الخ» 161

معنی قوله تعالی: «أَ فَتَطْمَعُونَ أَنْ یُؤْمِنُوا لَکُمْ» 166

قصّه أمیر المؤمنین علیه السّلام فی یوم صفّین و هو بلا درع 172

یجب أن ینظر المرء إلی من هو دونه 173

قصّه شابّ من الأنصار و ما قال له رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 174

ترجمه: حارثه بن نعمان- ذیل الصفحه 175

فی أنّ المؤمن أشدّ من زبر الحدید 178

فی عظم شأن الیقین 179

العلّه الّتی من أجلها سمّیت الشبهه شبهه 181

فی أنّ ما بین الإیمان و الیقین شبر 182

فی الصّبر و مدحه 183

فیما أوصی به علیّ بن الحسین علیهما السّلام ابنه الباقر علیه السّلام 184

**[ترجمه]

الباب الثالث و الخمسون النیه و شرائطها و مراتبها و کمالها و ثوابها، و أن قبول العمل نادر، و فیه: 40- حدیثا 185

عن علیّ بن الحسین علیهما السّلام: لا عمل إلّا بنیّه، و فیه بیان و ما قاله بعض المحققین فی شرح الحدیث، و ما ذکره المحقّق الطوسیّ فی بعض رسائله فی معنی النیّه 185

جواب من قال: ینافی الإخلاص من عمل عملا للجنّه 187

النیّه الکامله المعتدّ بها فی العبادات 188

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: نیّه المؤمن خیر من عمله، و نیّه الکافر شرّ من عمله، و کلّ عامل یعمل علی نیّته، و أنّ هذا الحدیث من الأخبار المشهوره

ص: 46

العنوان الصفحه

بین الخاصّه و العامّه، و فیه وجوه و شرح کاف واف للمقصود مفصّلا، و فیه أیضا کیفیّه النیّه، و للعلّامه المجلسیّ رحمه اللّه بیان فی ذلک 189

فی أنّ من نوی خیرا یثاب به، و فیه تحقیق من الشیخ بهاء الدّین العاملی 199

العلّه الّتی من أجلها خلّد أهل الجنّه فی الجنّه و أهل النّار فی النّار، و فیها بیان و استدلال 201

فی أنّ النّاس فی عباداتهم علی ثلاثه أوجه 205

کیف تکون النیّه خیرا من العمل 206

الخلود فی الجنّه و النّار 209

العلّه الّتی من أجلها قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّما الأعمال بالنیّات 212

**[ترجمه]عن علیّ بن الحسین علیهما السّلام: لا عمل إلّا بنیّه، و فیه بیان و ما قاله بعض المحققین فی شرح الحدیث، و ما ذکره المحقّق الطوسیّ فی بعض رسائله فی معنی النیّه 185

جواب من قال: ینافی الإخلاص من عمل عملا للجنّه 187

النیّه الکامله المعتدّ بها فی العبادات 188

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: نیّه المؤمن خیر من عمله، و نیّه الکافر شرّ من عمله، و کلّ عامل یعمل علی نیّته، و أنّ هذا الحدیث من الأخبار المشهوره

ص: 46

العنوان الصفحه

بین الخاصّه و العامّه، و فیه وجوه و شرح کاف واف للمقصود مفصّلا، و فیه أیضا کیفیّه النیّه، و للعلّامه المجلسیّ رحمه اللّه بیان فی ذلک 189

فی أنّ من نوی خیرا یثاب به، و فیه تحقیق من الشیخ بهاء الدّین العاملی 199

العلّه الّتی من أجلها خلّد أهل الجنّه فی الجنّه و أهل النّار فی النّار، و فیها بیان و استدلال 201

فی أنّ النّاس فی عباداتهم علی ثلاثه أوجه 205

کیف تکون النیّه خیرا من العمل 206

الخلود فی الجنّه و النّار 209

العلّه الّتی من أجلها قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّما الأعمال بالنیّات 212

**[ترجمه]

الباب الرابع و الخمسون الإخلاص و معنی قربه تعالی، و فیه: آیات، و: 27- حدیثا 213

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «إِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ» 216

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ مَنْ یُرِدْ ثَوابَ الدُّنْیا نُؤْتِهِ مِنْها، وَ مَنْ یُرِدْ ثَوابَ الْآخِرَهِ نُؤْتِهِ مِنْها» و فیه: إنّ قصد الثواب لا ینافی القربه 218

فیمن عمل عملا أشرک فیه غیر اللّه 222

معنی الحنیف 227

الحسنات و السّیئات 228

معنی قوله عزّ و جلّ: «لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»* و فیه بیان 230

فیما ذکره الشیخ بهاء الدّین العاملی قدّس سرّه فی النیّه الصادقه 232

الأقوال فیمن قصد بفعله تحصیل الثواب 234

فیمن ضمّ إلی نیّته 236

ص: 47

العنوان الصفحه

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «إِلَّا مَنْ أَتَی اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ» 239

إخلاص العمل فی أربعین یوما، و فیه بیان و أقوال و استدلال 241

بعض الخطبه الّتی خطبها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی مسجد الخیف 242

قصّه ثلاث نفر (أصحاب الرقیم) 244

معنی الإخلاص فی حدّ ذاته، و حدوده 245

فیما رواه سعد بن معاذ عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی سبعه املاک 246

فیما رواه الشهید رحمه اللّه عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی الشهید و العالم 249

**[ترجمه]تفسیر قوله تبارک و تعالی: «إِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ» 216

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ مَنْ یُرِدْ ثَوابَ الدُّنْیا نُؤْتِهِ مِنْها، وَ مَنْ یُرِدْ ثَوابَ الْآخِرَهِ نُؤْتِهِ مِنْها» و فیه: إنّ قصد الثواب لا ینافی القربه 218

فیمن عمل عملا أشرک فیه غیر اللّه 222

معنی الحنیف 227

الحسنات و السّیئات 228

معنی قوله عزّ و جلّ: «لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»* و فیه بیان 230

فیما ذکره الشیخ بهاء الدّین العاملی قدّس سرّه فی النیّه الصادقه 232

الأقوال فیمن قصد بفعله تحصیل الثواب 234

فیمن ضمّ إلی نیّته 236

ص: 47

العنوان الصفحه

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «إِلَّا مَنْ أَتَی اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ» 239

إخلاص العمل فی أربعین یوما، و فیه بیان و أقوال و استدلال 241

بعض الخطبه الّتی خطبها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی مسجد الخیف 242

قصّه ثلاث نفر (أصحاب الرقیم) 244

معنی الإخلاص فی حدّ ذاته، و حدوده 245

فیما رواه سعد بن معاذ عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی سبعه املاک 246

فیما رواه الشهید رحمه اللّه عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی الشهید و العالم 249

**[ترجمه]

الباب الخامس و الخمسون العباده و الاختفاء فیها و ذمّ الشهره بها، و فیه: 14- حدیثا 251

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أعظم العباده أجرا أخفاها 251

العشق و معناه و ما قالت الحکماء فیه 253

فی قول الصادق علیه السّلام: حسن النیّه بالطاعه، و فیه بیان 254

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أعظم العباده أجرا أخفاها 251

العشق و معناه و ما قالت الحکماء فیه 253

فی قول الصادق علیه السّلام: حسن النیّه بالطاعه، و فیه بیان 254

**[ترجمه]

الباب السادس و الخمسون الطاعه و التقوی و الورع و مدح المتقین و صفاتهم و علاماتهم، و أن الکرم به، و قبول العمل مشروط به، و فیه: آیات، و: 41- حدیثا 257

تفسیر الآیات: «الم ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ» 266

قوله تعالی: «لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَی التَّقْوی و هو مسجد قبا 273

علامات أهل التقوی 282

ص: 48

العنوان الصفحه

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام فی ضمن خطبته بالتقوی 284

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أصل الدّین الورع 286

قصّه رجل قال لعلیّ بن الحسین علیهما السّلام: إنی مبتلی بالنساء فازنی یوما و أصوم یوما 286

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أوّل ما یدخل النار من أمّتی الأجوفان 288

قصّه سلمان رضی اللّه تعالی عنه و عمر بن الخطّاب و ما سئل عن نسبه و أصله و ما أجابه 289

جمال الرجل 291

قصّه رجل کان فی بنی إسرائیل یکثر أن یقول: الحمد للّه ربّ العالمین و العاقبه للمتقین، فغاظ إبلیس ذلک فبعث إلیه شیطانا فقال: قل: العاقبه للأغنیاء 293

فی أنّ التقوی کان علی ثلاثه أوجه 295

**[ترجمه]تفسیر الآیات: «الم ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ» 266

قوله تعالی: «لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَی التَّقْوی و هو مسجد قبا 273

علامات أهل التقوی 282

ص: 48

العنوان الصفحه

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام فی ضمن خطبته بالتقوی 284

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أصل الدّین الورع 286

قصّه رجل قال لعلیّ بن الحسین علیهما السّلام: إنی مبتلی بالنساء فازنی یوما و أصوم یوما 286

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أوّل ما یدخل النار من أمّتی الأجوفان 288

قصّه سلمان رضی اللّه تعالی عنه و عمر بن الخطّاب و ما سئل عن نسبه و أصله و ما أجابه 289

جمال الرجل 291

قصّه رجل کان فی بنی إسرائیل یکثر أن یقول: الحمد للّه ربّ العالمین و العاقبه للمتقین، فغاظ إبلیس ذلک فبعث إلیه شیطانا فقال: قل: العاقبه للأغنیاء 293

فی أنّ التقوی کان علی ثلاثه أوجه 295

**[ترجمه]

الباب السابع و الخمسون الورع و اجتناب الشبهات، و فیه: 38- حدیثا 296

فی أنّ المراد بالتقوی ترک المحرّمات، و بالورع ترک الشبهات 296

فیما أوصی به الإمام الصّادق علیه السّلام 299

عن أبی جعفر علیه السّلام: أعینونا بالورع، و بیانه و توضیحه 301

لا یکون الرّجل مؤمنا حتّی تکون لجمیع امره متابعا للأئمّه 302

کان فیما ناجی اللّه عزّ و جلّ به موسی بن عمران علیه السّلام 307

ص: 49

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی أنّ المراد بالتقوی ترک المحرّمات، و بالورع ترک الشبهات 296

فیما أوصی به الإمام الصّادق علیه السّلام 299

عن أبی جعفر علیه السّلام: أعینونا بالورع، و بیانه و توضیحه 301

لا یکون الرّجل مؤمنا حتّی تکون لجمیع امره متابعا للأئمّه 302

کان فیما ناجی اللّه عزّ و جلّ به موسی بن عمران علیه السّلام 307

ص: 49

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و الخمسون الزهد و درجاته، و فیه: آیات، و: 38- حدیثا 309

معنی الزهد 310

فیما ناجی اللّه عزّ و جلّ به موسی بن عمران علیه السّلام 313

فیما روی عن موسی بن جعفر علیهما السّلام، و ما قاله المسیح علیه السّلام فی معاشه 314

فیما قال اللّه عزّ اسمه للدّنیا لمّا خلقها 315

فی أن عیسی علیه السّلام رفع بمدرعه صوف من غزل مریم، و من نسج مریم، و من خیاطه مریم 316

فی ذمّ العریف، و الشاعر، و صاحب کوبه (و هی الطبل)، و صاحب عرطبه (و هی الطنبور)، و عشّار (و هو الشرطی) 316

الخطبه الّتی خطبها علیّ علیه السّلام فی صفه الزّهاد؛ و کتابه علیه السّلام إلی سهل بن حنیف 320

روی أنّ نوحا علیه السّلام عاش ألفی عام و خمسمائه عام و لم یبن فیها بیتا، و إبراهیم علیه السّلام لباسه الصوف و أکله الشعیر، و یحیی علیه السّلام لباسه اللّیف و أکله ورق الشجر، و سلیمان علیه السّلام یلبس الشعر، و زهد نبیّنا محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علیّ علیه السّلام 321

ص: 50

العنوان الصفحه

**[ترجمه]معنی الزهد 310

فیما ناجی اللّه عزّ و جلّ به موسی بن عمران علیه السّلام 313

فیما روی عن موسی بن جعفر علیهما السّلام، و ما قاله المسیح علیه السّلام فی معاشه 314

فیما قال اللّه عزّ اسمه للدّنیا لمّا خلقها 315

فی أن عیسی علیه السّلام رفع بمدرعه صوف من غزل مریم، و من نسج مریم، و من خیاطه مریم 316

فی ذمّ العریف، و الشاعر، و صاحب کوبه (و هی الطبل)، و صاحب عرطبه (و هی الطنبور)، و عشّار (و هو الشرطی) 316

الخطبه الّتی خطبها علیّ علیه السّلام فی صفه الزّهاد؛ و کتابه علیه السّلام إلی سهل بن حنیف 320

روی أنّ نوحا علیه السّلام عاش ألفی عام و خمسمائه عام و لم یبن فیها بیتا، و إبراهیم علیه السّلام لباسه الصوف و أکله الشعیر، و یحیی علیه السّلام لباسه اللّیف و أکله ورق الشجر، و سلیمان علیه السّلام یلبس الشعر، و زهد نبیّنا محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علیّ علیه السّلام 321

ص: 50

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب التاسع و الخمسون الخوف و الرجاء و حسن الظنّ باللّه تعالی، و فیه: آیات، و: 75- حدیثا 323

تفسیر الآیات، و معنی قوله تعالی: «فَإِیَّایَ فَارْهَبُونِ» 331

فی أنّ العالم کلّه فی مقام الشهود و العباده 339

معنی قوله تبارک و تعالی: «إِنَّما یَخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ» 344

معنی قوله تبارک و تعالی: «لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلی جَبَلٍ» 347

فیما أوصی به لقمان علیه السّلام 352

معنی الرجاء و الخوف 353

ثمره الخوف 355

توضیح و بحث فی رؤیه اللّه عزّ و جلّ 356

فی قوم یعملون بالمعاصی و یقولون نرجو رحمه اللّه و غفرانه 357

فیما ذکره المحقق الطوسیّ رحمه اللّه فی الخوف و الخشیه 360

قصّه رجل و امرأه مؤمنه فی جزیره من جزائر البحر 361

ممّا حفظ من خطب النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و فیه تبیین و توضیح 362

فی مناهی النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 365

حسن الظنّ باللّه عزّ و جلّ 366

عشره من المکارم، و فیه شرح و توضیح و تأیید 367

عن الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه عزّ و جل خصّ رسله بمکارم الأخلاق، و فیه شرح مفصّل 371

معنی: الفهم، و الفقه، و المداراه، و الوفیّ 374

قصّه رجل نبّاش و عمل بجاره و ما أوصی به 377

ص: 51

العنوان الصفحه

قصّه رجل یتمرّغ فی الرمضاء خوفا من اللّه و النبیّ صلّی اللّه علیه و آله ینظر إلیه 387

الخوف علی خمسه أنواع 380

فیما أوصی به لقمان علیه السّلام ابنه، و ثمره حسن الظنّ باللّه و إن کان کذبا 384

نهی النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علیّا علیه السّلام أن یشاور جبانا و بخیلا و حریصا، و قال: إنّ الجبن و البخل و الحرص غریزه واحده یجمعها سوء الظنّ 386

قصّه امرأه بغیّ و عابد و شباب من بنی إسرائیل 387

فیما أوحی اللّه تعالی به إلی موسی بن عمران، و داود علیهما السّلام 390

فی أنّ المؤمن کان بین خوفین، و ما قاله أویس لهرم بن حیّان 391

منافخ النّار 393

قصّه القاضی و رجل من بنی إسرائیل و امرأه الرجل 395

عن موسی بن جعفر علیه السّلام: و اللّه ما اعطی مؤمن قطّ خیر الدّنیا و الآخره إلّا بحسن ظنّه باللّه عزّ و جلّ 399

قصّه عابد من بنی إسرائیل و امرأه و إحراق أصابعه 401

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء السابع و الستون و هو الجزء الرابع من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا

ص: 52

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تفسیر الآیات، و معنی قوله تعالی: «فَإِیَّایَ فَارْهَبُونِ» 331

فی أنّ العالم کلّه فی مقام الشهود و العباده 339

معنی قوله تبارک و تعالی: «إِنَّما یَخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ» 344

معنی قوله تبارک و تعالی: «لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلی جَبَلٍ» 347

فیما أوصی به لقمان علیه السّلام 352

معنی الرجاء و الخوف 353

ثمره الخوف 355

توضیح و بحث فی رؤیه اللّه عزّ و جلّ 356

فی قوم یعملون بالمعاصی و یقولون نرجو رحمه اللّه و غفرانه 357

فیما ذکره المحقق الطوسیّ رحمه اللّه فی الخوف و الخشیه 360

قصّه رجل و امرأه مؤمنه فی جزیره من جزائر البحر 361

ممّا حفظ من خطب النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و فیه تبیین و توضیح 362

فی مناهی النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 365

حسن الظنّ باللّه عزّ و جلّ 366

عشره من المکارم، و فیه شرح و توضیح و تأیید 367

عن الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه عزّ و جل خصّ رسله بمکارم الأخلاق، و فیه شرح مفصّل 371

معنی: الفهم، و الفقه، و المداراه، و الوفیّ 374

قصّه رجل نبّاش و عمل بجاره و ما أوصی به 377

ص: 51

العنوان الصفحه

قصّه رجل یتمرّغ فی الرمضاء خوفا من اللّه و النبیّ صلّی اللّه علیه و آله ینظر إلیه 387

الخوف علی خمسه أنواع 380

فیما أوصی به لقمان علیه السّلام ابنه، و ثمره حسن الظنّ باللّه و إن کان کذبا 384

نهی النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علیّا علیه السّلام أن یشاور جبانا و بخیلا و حریصا، و قال: إنّ الجبن و البخل و الحرص غریزه واحده یجمعها سوء الظنّ 386

قصّه امرأه بغیّ و عابد و شباب من بنی إسرائیل 387

فیما أوحی اللّه تعالی به إلی موسی بن عمران، و داود علیهما السّلام 390

فی أنّ المؤمن کان بین خوفین، و ما قاله أویس لهرم بن حیّان 391

منافخ النّار 393

قصّه القاضی و رجل من بنی إسرائیل و امرأه الرجل 395

عن موسی بن جعفر علیه السّلام: و اللّه ما اعطی مؤمن قطّ خیر الدّنیا و الآخره إلّا بحسن ظنّه باللّه عزّ و جلّ 399

قصّه عابد من بنی إسرائیل و امرأه و إحراق أصابعه 401

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء السابع و الستون و هو الجزء الرابع من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا

ص: 52

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء الثامن و الستین

الباب الستون الصدق و المواضع التی یجوز ترکه فیها، و لزوم أداء الأمانه، و فیه: آیات، و: 32- حدیثا 1

عن الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه جلّ و علا لم یبعث نبیّا إلّا بصدق الحدیث و أداء الأمانه إلی البرّ و الفاجر، و فیه بحث حول التقاص 2

العلّه الّتی من أجلها سمّی إسماعیل بن حزقیل صادق الوعد 5

معنی الصدّیق 6

عن الصادق علیه السّلام: لا تنظروا إلی طول رکوع الرجل و سجوده، فانّ ذلک شی ء قد اعتاده، فلو ترکه استوحش لذلک، و لکن انظروا إلی صدق حدیثه و أداء أمانته 8

عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: ثلاث یحسن فیهنّ الکذب: المکیده فی الحرب، و عدتک زوجتک، و الإصلاح بین النّاس، و ثلاث یقبح فیهنّ الصدق: النمیمه، و اخبارک الرجل عن أهله بما یکرهه و تکذیبک الرجل عن الخبر 9

فیما جری بین رجل من الشیعه و ناصبیّ بحضره الصادق علیه السّلام (فی التوریه) 11

قصّه حزقیل (فی التوریه) 12

توریه رجل من الشیعه بحضره الخلیفه ببغداد 14

فی التقیّه 16

ص: 53

العنوان الصفحه

**[ترجمه]عن الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه جلّ و علا لم یبعث نبیّا إلّا بصدق الحدیث و أداء الأمانه إلی البرّ و الفاجر، و فیه بحث حول التقاص 2

العلّه الّتی من أجلها سمّی إسماعیل بن حزقیل صادق الوعد 5

معنی الصدّیق 6

عن الصادق علیه السّلام: لا تنظروا إلی طول رکوع الرجل و سجوده، فانّ ذلک شی ء قد اعتاده، فلو ترکه استوحش لذلک، و لکن انظروا إلی صدق حدیثه و أداء أمانته 8

عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: ثلاث یحسن فیهنّ الکذب: المکیده فی الحرب، و عدتک زوجتک، و الإصلاح بین النّاس، و ثلاث یقبح فیهنّ الصدق: النمیمه، و اخبارک الرجل عن أهله بما یکرهه و تکذیبک الرجل عن الخبر 9

فیما جری بین رجل من الشیعه و ناصبیّ بحضره الصادق علیه السّلام (فی التوریه) 11

قصّه حزقیل (فی التوریه) 12

توریه رجل من الشیعه بحضره الخلیفه ببغداد 14

فی التقیّه 16

ص: 53

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی و الستون الشکر، و فیه: آیات، و: 87- حدیثا 18

معنی الشکر، و أنّ له أرکان ثلاثه 22

معنی قوله تعالی: «لِیَغْفِرَ لَکَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ» و فیه إیضاح 24

معنی قوله تعالی: «طه ما أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقی و أنّ طه اسم من أسماء النبیّ صلّی اللّه علیه و آله، و فیه بیان و توضیح و تأیید 26

معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ أَمَّا بِنِعْمَهِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ» و فیه بیان 28

فی حدّ الشکر 29

کان فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی موسی بن عمران علیه السّلام: اشکرنی حقّ شکری، فقال: یا ربّ فکیف اشکرک حقّ شکرک و فیه بیان 36

فی أنّ اللّه عزّ و جلّ: یحبّ کلّ قلب حزین و یحبّ کلّ عبد شکور، و فیه وجوه 38

فی أنّ العبد کان بین ثلاثه: بلاء و قضاء و نعمه 43

من قال: الحمد للّه، فقد أدّی شکر کلّ نعمه 44

قصّه سلمان حین دعاه أبو ذرّ رحمهما اللّه إلی ضیافته 45

ثلاث لا یضرّ معهنّ شی ء 46

فیما قاله عمر بن الخطّاب لرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 50

فی کلّ نفس من أنفاسک شکر لازم لک 52

مکتوب فی التوراه 55

أجر الشاکر 56

ص: 54

العنوان الصفحه

**[ترجمه]معنی الشکر، و أنّ له أرکان ثلاثه 22

معنی قوله تعالی: «لِیَغْفِرَ لَکَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ» و فیه إیضاح 24

معنی قوله تعالی: «طه ما أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقی و أنّ طه اسم من أسماء النبیّ صلّی اللّه علیه و آله، و فیه بیان و توضیح و تأیید 26

معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ أَمَّا بِنِعْمَهِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ» و فیه بیان 28

فی حدّ الشکر 29

کان فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی موسی بن عمران علیه السّلام: اشکرنی حقّ شکری، فقال: یا ربّ فکیف اشکرک حقّ شکرک و فیه بیان 36

فی أنّ اللّه عزّ و جلّ: یحبّ کلّ قلب حزین و یحبّ کلّ عبد شکور، و فیه وجوه 38

فی أنّ العبد کان بین ثلاثه: بلاء و قضاء و نعمه 43

من قال: الحمد للّه، فقد أدّی شکر کلّ نعمه 44

قصّه سلمان حین دعاه أبو ذرّ رحمهما اللّه إلی ضیافته 45

ثلاث لا یضرّ معهنّ شی ء 46

فیما قاله عمر بن الخطّاب لرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 50

فی کلّ نفس من أنفاسک شکر لازم لک 52

مکتوب فی التوراه 55

أجر الشاکر 56

ص: 54

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی و الستون الصبر و الیسر بعد العسر، و فیه: آیات، و: 65- حدیثا 56

فی صبر النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 60

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: الصبر من الایمان کالرأس من الجسد 61

معنی قوله تعالی: فَإِنَّهُمْ لا یُکَذِّبُونَکَ، و ما قال المفسّرون فیه 63

فیما قاله المحقّق الطوسیّ قدّس سرّه فی الصبر و معناه 68

معنی الحرّ و العبد، و إشاره إلی قصّه یوسف علیه السّلام 69

فی قول أبی جعفر علیه السّلام: الجنّه محفوفه بالمکاره، و بیانه 72

فی أخبار رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بالملاحم بقوله سیأتی زمان علی الناس، و فیه بیان و تأیید 75

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: الصبر ثلاثه، و توضیحه 77

عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله قال اللّه عزّ و جلّ: إنّی جعلت الدّنیا بین عبادی قرضا فمن أقرضنی منها قرضا أعطیته بکلّ واحده عشرا إلی سبعمائه ضعف ...، و فیه بیان شریف لطیف 78

عن الصادق علیه السّلام: إنّا صبّر و شیعتنا أصبر منّا، و بیانه 80

أهمیّه الصبر 81

کمال المؤمن بثلاث: التفقه فی الدّین، و التقدیر فی المعیشه، و الصبر علی النوائب 85

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام ابنه محمّد بن الحنفیّه، و علامه الصابر 86

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی داود علیه السّلام فی خلّاده بنت أوس، أنها قرینته

ص: 55

العنوان الصفحه

فی الجنّه 89

کلمات و روایات و آیات حول الصبر 90

معنی الصبر الجمیل 93

فیما أوحی اللّه إلی موسی علیه السّلام، و أن للعبد درجه لا یبلغها إلّا بالصبر 94

**[ترجمه]فی صبر النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 60

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: الصبر من الایمان کالرأس من الجسد 61

معنی قوله تعالی: فَإِنَّهُمْ لا یُکَذِّبُونَکَ، و ما قال المفسّرون فیه 63

فیما قاله المحقّق الطوسیّ قدّس سرّه فی الصبر و معناه 68

معنی الحرّ و العبد، و إشاره إلی قصّه یوسف علیه السّلام 69

فی قول أبی جعفر علیه السّلام: الجنّه محفوفه بالمکاره، و بیانه 72

فی أخبار رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بالملاحم بقوله سیأتی زمان علی الناس، و فیه بیان و تأیید 75

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: الصبر ثلاثه، و توضیحه 77

عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله قال اللّه عزّ و جلّ: إنّی جعلت الدّنیا بین عبادی قرضا فمن أقرضنی منها قرضا أعطیته بکلّ واحده عشرا إلی سبعمائه ضعف ...، و فیه بیان شریف لطیف 78

عن الصادق علیه السّلام: إنّا صبّر و شیعتنا أصبر منّا، و بیانه 80

أهمیّه الصبر 81

کمال المؤمن بثلاث: التفقه فی الدّین، و التقدیر فی المعیشه، و الصبر علی النوائب 85

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام ابنه محمّد بن الحنفیّه، و علامه الصابر 86

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی داود علیه السّلام فی خلّاده بنت أوس، أنها قرینته

ص: 55

العنوان الصفحه

فی الجنّه 89

کلمات و روایات و آیات حول الصبر 90

معنی الصبر الجمیل 93

فیما أوحی اللّه إلی موسی علیه السّلام، و أن للعبد درجه لا یبلغها إلّا بالصبر 94

**[ترجمه]

الباب الثالث و الستون التوکل، و التفویض، و الرضا، و التسلیم، و ذمّ الاعتماد علی غیره تعالی، و لزوم الاستثناء بمشیه اللّه فی کل أمر، و فیه: آیات، و: 77- حدیثا 98

تفسیر الآیات، و معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ عَسی أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئاً» 106

قصّه عبد اللّه بن الزبیر و فتنته، و حزن الإمام السجّاد علیه السّلام له 122

التوکّل و معناه و المراد منه 127

ثمره التوکّل 129

فیما قال اللّه عزّ و جلّ فیمن رغب عنه 130

ترجمه: موسی بن عبد اللّه بن الحسن المثنی 133

حدّ التوکّل 134

فیما أوصی به لقمان علیه السّلام ابنه 136

کان الصادق علیه السّلام عائدا لبعض أصحابه، و ما قال له 137

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ لداود علیه السّلام 138

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی موسی بن عمران علیه السّلام، و ما کان صلاح المؤمن 140

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی داود علیه السّلام 141

رجلان اللذان حبسهما موسی بن عمران علیه السّلام و کان لأحدهما خوف من اللّه و الآخر

ص: 56

العنوان الصفحه

حسن الظنّ 146

أدنی حدّ التوکّل، و قصّه رجل متوکّل بحضره الإمام علیه السّلام 147

التفویض و معناه، و أنّه خمسه أحرف لکلّ حرف منها حکم، و صفه الرضا 149

قصّه یوسف الصّدیق علیه السّلام، و قوله تعالی حاکیا عنه: «اذْکُرْنِی عِنْدَ رَبِّکَ» 150

فیما یصلح للعباد 151

قصّه محمّد بن عجلان و فاقته و إضاقته و توکلّه 154

فیما أوصی به لقمان علیه السّلام ابنه فی التوکّل و حسن الظنّ باللّه 156

قصّه نبیّ علیه السّلام بعثه اللّه إلی قوم 157

العلّه الّتی من أجلها سمّی المؤمن مؤمنا 158

**[ترجمه]تفسیر الآیات، و معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ عَسی أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئاً» 106

قصّه عبد اللّه بن الزبیر و فتنته، و حزن الإمام السجّاد علیه السّلام له 122

التوکّل و معناه و المراد منه 127

ثمره التوکّل 129

فیما قال اللّه عزّ و جلّ فیمن رغب عنه 130

ترجمه: موسی بن عبد اللّه بن الحسن المثنی 133

حدّ التوکّل 134

فیما أوصی به لقمان علیه السّلام ابنه 136

کان الصادق علیه السّلام عائدا لبعض أصحابه، و ما قال له 137

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ لداود علیه السّلام 138

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی موسی بن عمران علیه السّلام، و ما کان صلاح المؤمن 140

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی داود علیه السّلام 141

رجلان اللذان حبسهما موسی بن عمران علیه السّلام و کان لأحدهما خوف من اللّه و الآخر

ص: 56

العنوان الصفحه

حسن الظنّ 146

أدنی حدّ التوکّل، و قصّه رجل متوکّل بحضره الإمام علیه السّلام 147

التفویض و معناه، و أنّه خمسه أحرف لکلّ حرف منها حکم، و صفه الرضا 149

قصّه یوسف الصّدیق علیه السّلام، و قوله تعالی حاکیا عنه: «اذْکُرْنِی عِنْدَ رَبِّکَ» 150

فیما یصلح للعباد 151

قصّه محمّد بن عجلان و فاقته و إضاقته و توکلّه 154

فیما أوصی به لقمان علیه السّلام ابنه فی التوکّل و حسن الظنّ باللّه 156

قصّه نبیّ علیه السّلام بعثه اللّه إلی قوم 157

العلّه الّتی من أجلها سمّی المؤمن مؤمنا 158

**[ترجمه]

الباب الرابع و الستون الاجتهاد و الحث علی العمل، و فیه: آیات، و: 59- حدیثا 160

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لقیس بن عاصم حین وفوده مع جماعه من بنی تمیم، و أشعار الصلصال 170

فیما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام فی مسجد الکوفه 172

فی أنّ من استوی یوماه فهو مغبون 173

فیما قاله عیسی بن مریم علیه السّلام 175

فی أنّ اللّه تعالی أخفی أربعه فی أربعه 176

یسأل فی القیامه عن العبد: عن عمره، و شبابه، و ماله، و حبّ أهل البیت علیهم السّلام 180

فیما قالته فاطمه بنت علیّ علیهما السّلام لجابر، و ما قاله جابر بحضرت الباقر و السجّاد علیهما السّلام و ما قالا له 185

ص: 57

العنوان الصفحه

کلمات قصار من أمیر المؤمنین علیه السّلام 189

قصّه إبراهیم بن الأدهم، و امامنا الصادق علیه السّلام 191

الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام عند تلاوته: «یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ» 192

**[ترجمه]فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لقیس بن عاصم حین وفوده مع جماعه من بنی تمیم، و أشعار الصلصال 170

فیما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام فی مسجد الکوفه 172

فی أنّ من استوی یوماه فهو مغبون 173

فیما قاله عیسی بن مریم علیه السّلام 175

فی أنّ اللّه تعالی أخفی أربعه فی أربعه 176

یسأل فی القیامه عن العبد: عن عمره، و شبابه، و ماله، و حبّ أهل البیت علیهم السّلام 180

فیما قالته فاطمه بنت علیّ علیهما السّلام لجابر، و ما قاله جابر بحضرت الباقر و السجّاد علیهما السّلام و ما قالا له 185

ص: 57

العنوان الصفحه

کلمات قصار من أمیر المؤمنین علیه السّلام 189

قصّه إبراهیم بن الأدهم، و امامنا الصادق علیه السّلام 191

الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام عند تلاوته: «یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ» 192

**[ترجمه]

الباب الخامس و الستون أداء الفرائض و اجتناب المحارم و فیه: آیات، و: 20- حدیثا 194

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا» و إنّ: اصبروا:

اثبتوا علی دینکم، و صابروا: علی قتال الکفّار، و رابطوا: فی سبیل اللّه، و فیه وجوه 195

تفسیر قوله عزّ اسمه و علا: «وَ قَدِمْنا إِلی ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً» و معنی حبط الطاعات، و ما قاله المتکلّمون و المرجئه 197

فیما قالت المعتزله و الأشاعره و الجبائیّین 198

التوبه و رفع العقاب، و تفصیل المطلب و تنقیحه 199

الأقوال و المذاهب فی الإحباط 200

بحث حول العفو 202

عن أبی جعفر علیه السّلام: کلّ عین باکیه یوم القیامه غیر ثلاث: عین سهرت فی سبیل اللّه، و عین فاضت من خشیه اللّه، و عین غضّت من محارم اللّه، و توضیح ذلک 204

بحث حول الذکر 205

اتقی النّاس، و أغنی النّاس، و أورع النّاس 206

ص: 58

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تفسیر قوله تبارک و تعالی: «اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا» و إنّ: اصبروا:

اثبتوا علی دینکم، و صابروا: علی قتال الکفّار، و رابطوا: فی سبیل اللّه، و فیه وجوه 195

تفسیر قوله عزّ اسمه و علا: «وَ قَدِمْنا إِلی ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً» و معنی حبط الطاعات، و ما قاله المتکلّمون و المرجئه 197

فیما قالت المعتزله و الأشاعره و الجبائیّین 198

التوبه و رفع العقاب، و تفصیل المطلب و تنقیحه 199

الأقوال و المذاهب فی الإحباط 200

بحث حول العفو 202

عن أبی جعفر علیه السّلام: کلّ عین باکیه یوم القیامه غیر ثلاث: عین سهرت فی سبیل اللّه، و عین فاضت من خشیه اللّه، و عین غضّت من محارم اللّه، و توضیح ذلک 204

بحث حول الذکر 205

اتقی النّاس، و أغنی النّاس، و أورع النّاس 206

ص: 58

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السادس و الستون الاقتصاد فی العباده و المداومه علیها، و فعل الخیر و تعجیله و فضل التوسط فی جمیع الأمور و استواء العمل، و فیه: آیات، و: 39- حدیثا 209

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله ألا إنّ لکلّ عباده شرّه، و فیه بیان و توضیح 209

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام عند وفاته 214

فیما قاله الإمام الباقر علیه السّلام لأبی عبد اللّه علیه السّلام 216

فیمن همّ بخیر أو همّ بمعصیه 217

فی قول علیّ علیه السّلام: إنّ هذا الدّین متین فأوغل فیه برفق، و بیانه 218

فی قول الإمام السجّاد علیه السّلام إنّی لأحبّ أن أداوم علی العمل و إن قلّ 220

بیان و بحث حول الخبر الّذی قال فیه الإمام الصادق علیه السّلام: إذا همّ أحدکم بخیر فلا یؤخّره 221

الاهتمام بعمل الخیر، و استحباب تعجیل الخیرات 222

فی ثقل الخیر و خفّه الشرّ 225

فی حقیّه المیزان، و ما قال فیه المتکلمون من الخاصّه و العامّه، و کیفیّه الوزن 226

ص: 59

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله ألا إنّ لکلّ عباده شرّه، و فیه بیان و توضیح 209

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام عند وفاته 214

فیما قاله الإمام الباقر علیه السّلام لأبی عبد اللّه علیه السّلام 216

فیمن همّ بخیر أو همّ بمعصیه 217

فی قول علیّ علیه السّلام: إنّ هذا الدّین متین فأوغل فیه برفق، و بیانه 218

فی قول الإمام السجّاد علیه السّلام إنّی لأحبّ أن أداوم علی العمل و إن قلّ 220

بیان و بحث حول الخبر الّذی قال فیه الإمام الصادق علیه السّلام: إذا همّ أحدکم بخیر فلا یؤخّره 221

الاهتمام بعمل الخیر، و استحباب تعجیل الخیرات 222

فی ثقل الخیر و خفّه الشرّ 225

فی حقیّه المیزان، و ما قال فیه المتکلمون من الخاصّه و العامّه، و کیفیّه الوزن 226

ص: 59

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السابع و الستون ترک العجب و الاعتراف بالتقصیر، و فیه: آیه، و: 17- حدیثا 228

قصّه رجل من بنی إسرائیل، و عبد اللّه أربعین سنه فلم یقبل منه، و ذمّ نفسه 228

فی أنّ اللّه تبارک و تعالی فوّض الأمر إلی ملک من الملائکه فدخله العجب 229

قصّه العالم و العابد 230

الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام 231

معنی قوله: لا تجعلنی من المعارین 233

معنی قوله تبارک و تعالی: «وَ أَوْحَیْنا إِلی أُمِّ مُوسی و کیفیّه الوحی علیها 234

**[ترجمه]قصّه رجل من بنی إسرائیل، و عبد اللّه أربعین سنه فلم یقبل منه، و ذمّ نفسه 228

فی أنّ اللّه تبارک و تعالی فوّض الأمر إلی ملک من الملائکه فدخله العجب 229

قصّه العالم و العابد 230

الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام 231

معنی قوله: لا تجعلنی من المعارین 233

معنی قوله تبارک و تعالی: «وَ أَوْحَیْنا إِلی أُمِّ مُوسی و کیفیّه الوحی علیها 234

**[ترجمه]

الباب الثامن و الستون ان اللّه یحفظ بصلاح الرجل أولاده و جیرانه، و فیه: آیه، و: 4- أحادیث 236

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه لیفلح بفلاح الرجل المؤمن ولده و ولد ولده، إلی آخر الحدیث 236

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه لیفلح بفلاح الرجل المؤمن ولده و ولد ولده، إلی آخر الحدیث 236

**[ترجمه]

الباب التاسع و الستون ان اللّه لا یعاقب أحدا بفعل غیره، و فیه: آیات و أحادیث 237

و من المعلوم إنّ هذا الباب بعنوانه موجود فی نسخه الأصل بدون نقل الأخبار، و لهذا نقل المصحّحون أخبار الباب، و لهم الأجر 237

ص: 60

العنوان الصفحه

**[ترجمه]و من المعلوم إنّ هذا الباب بعنوانه موجود فی نسخه الأصل بدون نقل الأخبار، و لهذا نقل المصحّحون أخبار الباب، و لهم الأجر 237

ص: 60

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السبعون الحسنات بعد السیئات، و فیه: آیات، و: 9- أحادیث 241

المؤمن فی القیامه 242

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ» 244

**[ترجمه]المؤمن فی القیامه 242

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ» 244

**[ترجمه]

الباب الحادی و السبعون تضاعف الحسنات و تأخیر اثبات الذنوب بفضل اللّه و ثواب نیه الحسنه و العزم علیها و انه لا یعاقب علی العزم علی الذنوب، و فیه: آیات، و: 14- حدیثا 245

ما من مؤمن یذنب ذنبا إلّا أجّله اللّه سبع ساعات 246

فی أنّ اللّه تعالی جعل لآدم ثلاث خصال فی ذرّیّته، و ما قاله إبلیس 248

بحث شریف لطیف حول ما روی بأن الشیطان یجری من ابن آدم 249

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «یَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفی ، و ما قاله الشهید و الشیخ بهاء الدین العاملی رفع اللّه درجتهما فی نیّه المعصیه و العفو عنها 250

فیما قاله السیّد المرتضی أنار اللّه برهانه فی کتاب تنزیه الأنبیاء عند ذکر قوله تعالی: «إِذْ هَمَّتْ طائِفَتانِ» بأنّ العزم علی المعصیه معصیه، و فیه تفصیل من المحقق الطوسیّ قدّس سرّه 252

ص: 61

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ما من مؤمن یذنب ذنبا إلّا أجّله اللّه سبع ساعات 246

فی أنّ اللّه تعالی جعل لآدم ثلاث خصال فی ذرّیّته، و ما قاله إبلیس 248

بحث شریف لطیف حول ما روی بأن الشیطان یجری من ابن آدم 249

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «یَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفی ، و ما قاله الشهید و الشیخ بهاء الدین العاملی رفع اللّه درجتهما فی نیّه المعصیه و العفو عنها 250

فیما قاله السیّد المرتضی أنار اللّه برهانه فی کتاب تنزیه الأنبیاء عند ذکر قوله تعالی: «إِذْ هَمَّتْ طائِفَتانِ» بأنّ العزم علی المعصیه معصیه، و فیه تفصیل من المحقق الطوسیّ قدّس سرّه 252

ص: 61

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی و السبعون ثواب من سن سنه حسنه و ما یلحق الرجل بعد موته و فیه: 6- أحادیث 257

ست خصال ینتفع بها المؤمن بعد موته 257

فی أنّ من سنّ سنه عدل فاتّبع کان له مثل أجر من عمل بها 258

**[ترجمه]ست خصال ینتفع بها المؤمن بعد موته 257

فی أنّ من سنّ سنه عدل فاتّبع کان له مثل أجر من عمل بها 258

**[ترجمه]

الباب الثالث و السبعون الاستبشار بالحسنه، و فیه: 3- أحادیث 259

فی أنّ من سائته سیّئته و سرّته حسنته فهو مؤمن 259

**[ترجمه]فی أنّ من سائته سیّئته و سرّته حسنته فهو مؤمن 259

**[ترجمه]

الباب الرابع و السبعون الوفاء بما جعل للّه علی نفسه، و فیه: آیات، و: حدیث واحد 260

أربع من کنّ فیه کمل إسلامه 260

**[ترجمه]أربع من کنّ فیه کمل إسلامه 260

**[ترجمه]

الباب الخامس و السبعون ثواب تمنی الخیرات و من سن سنه عدل علی نفسه، و لزوم الرضا بما فعله الأنبیاء و الأئمّه علیهم السلام، و فیه: 6- أحادیث 261

عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من تمنّی شیئا و هو للّه عزّ و جلّ رضا لم یخرج من الدّنیا حتّی یعطاه، و نیّه الفقیر 261

فی قول علیّ علیه السّلام: قوم یکونون فی آخر الزمان یشرکوننا 262

ص: 62

العنوان الصفحه

**[ترجمه]عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من تمنّی شیئا و هو للّه عزّ و جلّ رضا لم یخرج من الدّنیا حتّی یعطاه، و نیّه الفقیر 261

فی قول علیّ علیه السّلام: قوم یکونون فی آخر الزمان یشرکوننا 262

ص: 62

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السادس و السبعون الاستعداد للموت، و فیه: 17- حدیثا 263

معنی: الاستعداد للموت 263

فیما کتب أمیر المؤمنین علیه السّلام إلی أهل مصر، و ما أوصی به النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 264

فی قولهم علیهم السّلام: و زنوا أعمالکم بمیزان الحیاء 265

معنی قوله تعالی: «وَ لا تَنْسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیا» و شرف المؤمن 267

**[ترجمه]معنی: الاستعداد للموت 263

فیما کتب أمیر المؤمنین علیه السّلام إلی أهل مصر، و ما أوصی به النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 264

فی قولهم علیهم السّلام: و زنوا أعمالکم بمیزان الحیاء 265

معنی قوله تعالی: «وَ لا تَنْسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیا» و شرف المؤمن 267

**[ترجمه]

الباب السابع و السبعون العفاف و عفه البطن و الفرج، و فیه: آیات، و: 22- حدیثا 268

عفّه البطن و الفرج، و معنی العفّه 268

ما من عباده أفضل من عفّه بطن و فرج، و الحیاء من اللّه 270

جنایات اللسان و الفرج، و معنی: المروّه، و أکثر ما یدخل الجنّه و النّار 273

**[ترجمه]عفّه البطن و الفرج، و معنی العفّه 268

ما من عباده أفضل من عفّه بطن و فرج، و الحیاء من اللّه 270

جنایات اللسان و الفرج، و معنی: المروّه، و أکثر ما یدخل الجنّه و النّار 273

**[ترجمه]

الباب الثامن و السبعون السکوت و الکلام و موقعهما و فضل الصمت و ترک ما لا یعنی من الکلام، و فیه: آیات، و: 85- حدیثا 274

فی أنّ أمیر المؤمنین علیه السّلام: جمع الخیر کلّه فی ثلاث خصال: النظر، و السکوت، و الکلام 275

فیما أوصی به داود سلیمان علیهما السّلام فی الضحک و الصمت و الکلام 277

ص: 63

العنوان الصفحه

قصّه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و الأعرابیّ 280

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله من ضمن لی اثنین 281

فی سکوت آدم علیه السّلام عند أولاده، و نجاه المؤمن 283

کان ربیع بن خثیم یکتب ما یتکلّم 284

فی حفظ اللسان 286

فی ذمّ کثره الکلام 291

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لرجل 296

الأقوال فی أنّ المباح هل یکتب أم لا 297

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ» 299

فی عذاب اللسان، و أنّه أشدّ من سائر الجوارح 304

**[ترجمه]فی أنّ أمیر المؤمنین علیه السّلام: جمع الخیر کلّه فی ثلاث خصال: النظر، و السکوت، و الکلام 275

فیما أوصی به داود سلیمان علیهما السّلام فی الضحک و الصمت و الکلام 277

ص: 63

العنوان الصفحه

قصّه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و الأعرابیّ 280

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله من ضمن لی اثنین 281

فی سکوت آدم علیه السّلام عند أولاده، و نجاه المؤمن 283

کان ربیع بن خثیم یکتب ما یتکلّم 284

فی حفظ اللسان 286

فی ذمّ کثره الکلام 291

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لرجل 296

الأقوال فی أنّ المباح هل یکتب أم لا 297

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ» 299

فی عذاب اللسان، و أنّه أشدّ من سائر الجوارح 304

**[ترجمه]

الباب التاسع و السبعون قول الخیر و القول الحسن و التفکر فی ما یتکلم، و فیه: آیات، و: 16- حدیثا 309

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً» 309

فی قول الصادق علیه السّلام: معاشر الشیعه کونوا لنا زینا و لا تکونوا علینا شینا 310

**[ترجمه]تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً» 309

فی قول الصادق علیه السّلام: معاشر الشیعه کونوا لنا زینا و لا تکونوا علینا شینا 310

**[ترجمه]

الباب الثمانون التفکر و الاعتبار و الاتعاظ بالعبر، و فیه: آیات، و: 27- حدیثا 314

فی قول أمیر المؤمنین: علیه السّلام نبّه بالتفکّر قلبک، و جاف عن اللّیل جنبک، و اتّق اللّه ربّک، و فیه بیان 318

ص: 64

العنوان الصفحه

حقیقه التفکر، و ما قاله المحقّق الطوسیّ قدّس سرّه و الغزالیّ 319

معنی قوله علیه السّلام: تفکّر ساعه خیر من قیام لیله، و بیانه و شرحه 320

المعتبر فی الدّنیا 326

**[ترجمه]فی قول أمیر المؤمنین: علیه السّلام نبّه بالتفکّر قلبک، و جاف عن اللّیل جنبک، و اتّق اللّه ربّک، و فیه بیان 318

ص: 64

العنوان الصفحه

حقیقه التفکر، و ما قاله المحقّق الطوسیّ قدّس سرّه و الغزالیّ 319

معنی قوله علیه السّلام: تفکّر ساعه خیر من قیام لیله، و بیانه و شرحه 320

المعتبر فی الدّنیا 326

**[ترجمه]

الباب الحادی و الثمانون الحیاء من اللّه و من الخلق، و فیه: 32- حدیثا 329

معنی الحیاء و حقیقته 329

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: الحیاء حیاءان: حیاء عقل و حیاء حمق، و شرحه و توضیحه 331

أوّل ما ینزع اللّه من العبد الحیاء 335

تعریف الحیاء علی ما قاله الإمام الصّادق علیه السّلام، و أنّ الحیاء خمسه أنواع 336

**[ترجمه]معنی الحیاء و حقیقته 329

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: الحیاء حیاءان: حیاء عقل و حیاء حمق، و شرحه و توضیحه 331

أوّل ما ینزع اللّه من العبد الحیاء 335

تعریف الحیاء علی ما قاله الإمام الصّادق علیه السّلام، و أنّ الحیاء خمسه أنواع 336

**[ترجمه]

الباب الثانی و الثمانون السکینه و الوقار و غض الصوت، و فیه: آیتان، و: حدیثان 337

أجمل الخصال و أحسن زینه للرجل 337

ص: 65

العنوان الصفحه

**[ترجمه]أجمل الخصال و أحسن زینه للرجل 337

ص: 65

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثالث و الثمانون التدبیر و الحزم و الحذر و التثبت فی الأمور و ترک اللجاجه، و فیه: آیه، و: 29- حدیثا (علی ما عددنا) 338

عن أمیر المؤمنین علیه السّلام: التدبیر قبل العمل یؤمنک من الندم 338

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله تعلّموا من الغراب خصالا ثلاثا: و معنی: الحزم 339

سبعه یفسدون أعمالهم، و ذمّ العجله 340

کلمات قصار من أمیر المؤمنین علیه السّلام فی الحزم و الخرق و الطمأنینه 341

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إذا هممت بأمر فتدبّر عاقبته 342

**[ترجمه]عن أمیر المؤمنین علیه السّلام: التدبیر قبل العمل یؤمنک من الندم 338

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله تعلّموا من الغراب خصالا ثلاثا: و معنی: الحزم 339

سبعه یفسدون أعمالهم، و ذمّ العجله 340

کلمات قصار من أمیر المؤمنین علیه السّلام فی الحزم و الخرق و الطمأنینه 341

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إذا هممت بأمر فتدبّر عاقبته 342

**[ترجمه]

الباب الرابع و الثمانون الغیره و الشجاعه، و فیه: حدیثان، مضافا علی ما مر 342

فی الدیک الأبیض خمس خصال من خصال الأنبیاء علیهم السّلام 342

**[ترجمه]فی الدیک الأبیض خمس خصال من خصال الأنبیاء علیهم السّلام 342

**[ترجمه]

الباب الخامس و الثمانون حسن السمت و حسن السیماء و ظهور آثار العباده فی الوجه، و فیه: آیه، و: 6- أحادیث 343

فی رجل رآه رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله دبرت جبهته 343

ص: 66

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی رجل رآه رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله دبرت جبهته 343

ص: 66

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السادس و الثمانون الاقتصاد و ذمّ الإسراف و التبذیر و التقتیر، و فیه: آیه، و: 20- حدیثا 344

أربعه لا یستجاب لهم دعاء 344

لا یذوق المرء من حقیقه الایمان حتّی یکون فیه ثلاث خصال 346

فیما روی عن الرضا علیه السّلام 348

فی القناعه 349

**[ترجمه]أربعه لا یستجاب لهم دعاء 344

لا یذوق المرء من حقیقه الایمان حتّی یکون فیه ثلاث خصال 346

فیما روی عن الرضا علیه السّلام 348

فی القناعه 349

**[ترجمه]

الباب السابع و الثمانون السخاء و السماحه و الجود، و فیه: آیتان، و: 22- حدیثا 350

معنی: الجواد 351

السخاء و السخیّ و البخل و البخیل، و معنی: السماحه 352

تحقیق حول کتاب: الاختصاص، و مؤلّفه 354

**[ترجمه]معنی: الجواد 351

السخاء و السخیّ و البخل و البخیل، و معنی: السماحه 352

تحقیق حول کتاب: الاختصاص، و مؤلّفه 354

**[ترجمه]

الباب الثامن و الثمانون من ملک نفسه عند الرغبه و الرهبه و الرضا و الغضب و الشهوه، و فیه: 7- أحادیث 358

العنوان الصفحه

**[ترجمه]العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب التاسع و الثمانون ان ینبغی أن لا یخاف فی اللّه لومه لائم و ترک المداهنه فی الدین، و فیه: آیات، و: 6- أحادیث 360

ص: 67

فیما کتب أمیر المؤمنین علیه السّلام لمحمّد بن أبی بکر 360

قصّه لقمان الحکیم علیه السّلام و ابنه و بهیمه، و قول موسی بن عمران علیه السّلام: یا ربّ احبس عنّی ألسنه بنی آدم 361

**[ترجمه]ص: 67

فیما کتب أمیر المؤمنین علیه السّلام لمحمّد بن أبی بکر 360

قصّه لقمان الحکیم علیه السّلام و ابنه و بهیمه، و قول موسی بن عمران علیه السّلام: یا ربّ احبس عنّی ألسنه بنی آدم 361

**[ترجمه]

الباب التسعون حسن العاقبه و اصلاح السریره، و فیه: آیات، و: 20- حدیثا 362

من أحسن فیما بقی من عمره لم یؤاخذ بما مضی ذنبه 363

حقیقه السعاده و حقیقه الشقاوه 364

فی الظاهر و الباطن و بیانه 367

قصّه رجل من بنی إسرائیل و عبادته 369

**[ترجمه]من أحسن فیما بقی من عمره لم یؤاخذ بما مضی ذنبه 363

حقیقه السعاده و حقیقه الشقاوه 364

فی الظاهر و الباطن و بیانه 367

قصّه رجل من بنی إسرائیل و عبادته 369

**[ترجمه]

الباب الحادی و التسعون الذکر الجمیل و ما یلقی اللّه فی قلوب العباد من محبه الصالحین و من طلب رضی اللّه بسخط الناس، و فیه: آیات، و: 6- أحادیث 370

فیمن أحبّه اللّه و من أبغضه اللّه 371

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام الحسن المجتبی علیه السّلام 372

ص: 68

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فیمن أحبّه اللّه و من أبغضه اللّه 371

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام الحسن المجتبی علیه السّلام 372

ص: 68

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی و التسعون حسن الخلق، و تفسیر قوله تعالی: «إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ» و فیه: آیات و: 80- حدیثا 372

حسن الخلق و حقیقته و بیانه 373

قصّه رجل هلک علی عهد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 376

قصّه جاریه أخذت بطرف ثوب النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ثلاث مرّات 379

معنی قوله تبارک و تعالی: «وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ» و ما قالت عائشه فی خلق النبیّ صلّی اللّه علیه و آله، و العلّه الّتی من أجلها سمّی خلقه عظیما 382

فی المرأه الّتی کان لها زوجان، لأیّهما تکون فی الجنّه؟ 384

الرجل الأسیر الّذی کان فیه خمس خصال 385

المکر و الخدیعه 387

قصّه ثلاثه نفر آلوا باللّات و العزّی لیقتلوا محمّدا صلّی اللّه علیه و آله و سخاوه أحدهم 390

فی رجل کان سیّئ الخلق 396

**[ترجمه]حسن الخلق و حقیقته و بیانه 373

قصّه رجل هلک علی عهد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 376

قصّه جاریه أخذت بطرف ثوب النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ثلاث مرّات 379

معنی قوله تبارک و تعالی: «وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ» و ما قالت عائشه فی خلق النبیّ صلّی اللّه علیه و آله، و العلّه الّتی من أجلها سمّی خلقه عظیما 382

فی المرأه الّتی کان لها زوجان، لأیّهما تکون فی الجنّه؟ 384

الرجل الأسیر الّذی کان فیه خمس خصال 385

المکر و الخدیعه 387

قصّه ثلاثه نفر آلوا باللّات و العزّی لیقتلوا محمّدا صلّی اللّه علیه و آله و سخاوه أحدهم 390

فی رجل کان سیّئ الخلق 396

**[ترجمه]

الباب الثالث و التسعون الحلم و العفو و کظم الغیظ، و فیه: آیات، و: 397

قصّه جاریه کانت لعلیّ بن الحسین علیهما السّلام 398

الندامه علی العفو، و بیانه و توضیحه 401

امرأه الّتی سمّت الشاه للنبیّ صلّی اللّه علیه و آله، و الأقوال فیها 402

معنی الحلم 403

فی قول السجّاد علیه السّلام: ما أحبّ أنّ لی بذلّ نفسی حمر النّعم، و بیانه 406

قصّه العلا بن الحضرمیّ و أشعاره بحضره النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و قوله صلّی اللّه علیه و آله: إنّ من الشعر

ص: 69

العنوان الصفحه

لحکما، و إنّ من البیان لسحرا، و ما قال عیسی بن مریم لیحیی بن زکریّا علیهم السّلام 415

ثلاث من کنّ فیه زوّجه اللّه من الحور العین 417

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی نبیّ من أنبیائه علیهم السّلام فی خمسه أشیاء 418

أشعار أنشده الإمام الرضا علیه السّلام للمأمون فی الحلم 420

فی الحلم و أنّه یدور علی خمسه أوجه 422

فی العفو، و أنّه سنّه من سنن المرسلین علیهم السّلام 423

قصّه رجل شتم قنبرا و نهی أمیر المؤمنین علیه السّلام عن جوابه 424

فی کظم الغیظ، و الحلم، و شدّه الغضب و آثاره 428

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثامن و الستون حسب تجزئه الطبعه الحدیثه و هو الجزء الخامس من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا

ص: 70

العنوان الصفحه

**[ترجمه]قصّه جاریه کانت لعلیّ بن الحسین علیهما السّلام 398

الندامه علی العفو، و بیانه و توضیحه 401

امرأه الّتی سمّت الشاه للنبیّ صلّی اللّه علیه و آله، و الأقوال فیها 402

معنی الحلم 403

فی قول السجّاد علیه السّلام: ما أحبّ أنّ لی بذلّ نفسی حمر النّعم، و بیانه 406

قصّه العلا بن الحضرمیّ و أشعاره بحضره النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و قوله صلّی اللّه علیه و آله: إنّ من الشعر

ص: 69

العنوان الصفحه

لحکما، و إنّ من البیان لسحرا، و ما قال عیسی بن مریم لیحیی بن زکریّا علیهم السّلام 415

ثلاث من کنّ فیه زوّجه اللّه من الحور العین 417

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی نبیّ من أنبیائه علیهم السّلام فی خمسه أشیاء 418

أشعار أنشده الإمام الرضا علیه السّلام للمأمون فی الحلم 420

فی الحلم و أنّه یدور علی خمسه أوجه 422

فی العفو، و أنّه سنّه من سنن المرسلین علیهم السّلام 423

قصّه رجل شتم قنبرا و نهی أمیر المؤمنین علیه السّلام عن جوابه 424

فی کظم الغیظ، و الحلم، و شدّه الغضب و آثاره 428

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثامن و الستون حسب تجزئه الطبعه الحدیثه و هو الجزء الخامس من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا

ص: 70

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء التاسع و الستین

الباب الرابع و التسعون فضل الفقر و الفقراء و حبهم و مجالستهم و الرضا بالفقر و ثواب إکرام الفقراء و عقاب من استهان بهم، و فیه: آیات، و: 86- حدیثا 1

فی قول الصادق علیه السّلام: الفقر الموت الأحمر، و بیان ذلک 5

قصّه رجل موسر نقیّ الثوب و رجل معسر دون الثوب بحضره الرسول صلّی اللّه علیه و آله، و ما قاله الشیخ بهاء الدّین فی بیانه 13

فیما قاله العلّامه فی الباب الحادی عشر 17

الألم الحاصل للحیوان 18

حالات الفقیر، و ما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام لبعض أصحابه فی علّه اعتلّها، و ما قاله السیّد الرضیّ رضی اللّه عنه فی شرحه 19

فیما قاله قطب الدّین فی قول أمیر المؤمنین علیه السّلام: إنّ المرض لا أجر فیه، و إشاره إلی حبط العمل 20

بحث شریف و تحقیق لطیف من العلّامه المجلسی قدّس سرّه حول الموضوع:

البلاء، و المرض، و العوض، و الجمع بین الآیات و الأخبار 23

عن أبی جعفر علیه السّلام: إذا کان یوم القیامه أمر اللّه تبارک و تعالی منادیا ینادی:

أین الفقراء، و بیان الحدیث 24

معنی قول أبی عبد اللّه علیه السّلام: میاسیر شیعتنا أمناؤنا علی محاویجهم 27

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ لَوْ لا أَنْ یَکُونَ النَّاسُ أُمَّهً واحِدَهً» 28

فی قول الصادق علیه السّلام: کاد الفقر أن یکون کفرا و کاد الحسد أن یغلب القدر،

ص: 71

العنوان الصفحه

و بیانه و شرحه و توضیحه، و أن الفقر علی أربعه اوجه 29

ذمّ الفقر، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أعوذ بک من الفقر، و بیانه 32

معنی قوله تعالی: «وَ لا تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداهِ وَ الْعَشِیِّ» و أنّها نزلت فی أصحاب الصفّه و رجل من الأنصار 38

فیما أوحی اللّه تعالی إلی إبراهیم علیه السّلام: فلو ابتلیتک بالفقر؟ 47

فضل الفقراء علی الأغنیاء 48

دعاء لدفع الفقر و السّقم 49

فیما وعظ به لقمان علیه السّلام ابنه 53

فیما قاله سلمان رضی اللّه تعالی عنه و عنّا عند موته 54

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: الفقر الموت الأحمر، و بیان ذلک 5

قصّه رجل موسر نقیّ الثوب و رجل معسر دون الثوب بحضره الرسول صلّی اللّه علیه و آله، و ما قاله الشیخ بهاء الدّین فی بیانه 13

فیما قاله العلّامه فی الباب الحادی عشر 17

الألم الحاصل للحیوان 18

حالات الفقیر، و ما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام لبعض أصحابه فی علّه اعتلّها، و ما قاله السیّد الرضیّ رضی اللّه عنه فی شرحه 19

فیما قاله قطب الدّین فی قول أمیر المؤمنین علیه السّلام: إنّ المرض لا أجر فیه، و إشاره إلی حبط العمل 20

بحث شریف و تحقیق لطیف من العلّامه المجلسی قدّس سرّه حول الموضوع:

البلاء، و المرض، و العوض، و الجمع بین الآیات و الأخبار 23

عن أبی جعفر علیه السّلام: إذا کان یوم القیامه أمر اللّه تبارک و تعالی منادیا ینادی:

أین الفقراء، و بیان الحدیث 24

معنی قول أبی عبد اللّه علیه السّلام: میاسیر شیعتنا أمناؤنا علی محاویجهم 27

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ لَوْ لا أَنْ یَکُونَ النَّاسُ أُمَّهً واحِدَهً» 28

فی قول الصادق علیه السّلام: کاد الفقر أن یکون کفرا و کاد الحسد أن یغلب القدر،

ص: 71

العنوان الصفحه

و بیانه و شرحه و توضیحه، و أن الفقر علی أربعه اوجه 29

ذمّ الفقر، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أعوذ بک من الفقر، و بیانه 32

معنی قوله تعالی: «وَ لا تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداهِ وَ الْعَشِیِّ» و أنّها نزلت فی أصحاب الصفّه و رجل من الأنصار 38

فیما أوحی اللّه تعالی إلی إبراهیم علیه السّلام: فلو ابتلیتک بالفقر؟ 47

فضل الفقراء علی الأغنیاء 48

دعاء لدفع الفقر و السّقم 49

فیما وعظ به لقمان علیه السّلام ابنه 53

فیما قاله سلمان رضی اللّه تعالی عنه و عنّا عند موته 54

**[ترجمه]

الباب الخامس و التسعون الغنی و الکفاف، و فیه: آیات، و: 29- حدیثا 56

الغنی الممدوح و المذموم 60

قصّه مرور النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علی راعی الإبل و الغنم و دعائه صلّی اللّه علیه و آله لهما 61

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّما أتخوّف علی أمّتی من بعدی ثلاث خصال: 63

فی قول الباقر علیه السّلام: لیس من شیعتنا من له ثلاثون ألفا 66

**[ترجمه]الغنی الممدوح و المذموم 60

قصّه مرور النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علی راعی الإبل و الغنم و دعائه صلّی اللّه علیه و آله لهما 61

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّما أتخوّف علی أمّتی من بعدی ثلاث خصال: 63

فی قول الباقر علیه السّلام: لیس من شیعتنا من له ثلاثون ألفا 66

**[ترجمه]

الباب السادس و التسعون ترک الراحه، و فیه: حدیث 69

فی قول الصادق علیه السّلام: لا راحه لمؤمن علی الحقیقه إلّا عند لقاء اللّه 69

ص: 72

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: لا راحه لمؤمن علی الحقیقه إلّا عند لقاء اللّه 69

ص: 72

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السابع و التسعون فی الحزن، و فیه: ثلاثه أحادیث 70

فیما قاله الإمام الصادق علیه السّلام فی الحزن، و ما قیل لربیع بن خثیم، و ما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی عیسی علیه السّلام 70

**[ترجمه]فیما قاله الإمام الصادق علیه السّلام فی الحزن، و ما قیل لربیع بن خثیم، و ما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی عیسی علیه السّلام 70

**[ترجمه]

الجزء الثالث من کتاب الإیمان و الکفر

[تتمه فهرس الجزء التاسع و الستین]

أبواب الکفر و مساوی الأخلاق

الباب الثامن و التسعون الکفر و لوازمه و آثاره و أنواعه و أصناف الشرک و فیه: آیات، و: 32- حدیثا 74

عن أمیر المؤمنین علیه السّلام: الإیمان علی أربع دعائم: علی الصبر، و الیقین، و العدل، و الجهاد، و کلّ واحد منهم علی أربع شعب 89

الکفر علی أربع دعائم: علی الفسق، و العتوّ، و الشکّ، و الشبهه، و کلّ واحد منهم علی أربع شعب 90

فی أنّ النفاق علی أربع دعائم 91

فی أنّ الشرک أخفی من دبیب النمل 96

فی أنّ الکفر علی خمسه أوجه 100

ص: 73

العنوان الصفحه

**[ترجمه]عن أمیر المؤمنین علیه السّلام: الإیمان علی أربع دعائم: علی الصبر، و الیقین، و العدل، و الجهاد، و کلّ واحد منهم علی أربع شعب 89

الکفر علی أربع دعائم: علی الفسق، و العتوّ، و الشکّ، و الشبهه، و کلّ واحد منهم علی أربع شعب 90

فی أنّ النفاق علی أربع دعائم 91

فی أنّ الشرک أخفی من دبیب النمل 96

فی أنّ الکفر علی خمسه أوجه 100

ص: 73

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب التاسع و التسعون اصول الکفر و أرکانه، و فیه: 20- حدیثا 104

اصول الکفر ثلاثه: الحرص، و الاستکبار، و الحسد، و بیانه 104

عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: إنّ أوّل ما عصی اللّه عزّ و جلّ به ستّ، و بیانه 105

ثلاث من کنّ فیه کان منافقا و إن صام و صلّی، و بیانه 108

ثلاث ملعونات و شرحه 112

شرار الرجال 115

فیما أوصی به النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علیّا علیه السّلام: یا علیّ کفر باللّه العظیم من هذه الامّه عشره 121

**[ترجمه]اصول الکفر ثلاثه: الحرص، و الاستکبار، و الحسد، و بیانه 104

عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: إنّ أوّل ما عصی اللّه عزّ و جلّ به ستّ، و بیانه 105

ثلاث من کنّ فیه کان منافقا و إن صام و صلّی، و بیانه 108

ثلاث ملعونات و شرحه 112

شرار الرجال 115

فیما أوصی به النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علیّا علیه السّلام: یا علیّ کفر باللّه العظیم من هذه الامّه عشره 121

**[ترجمه]

الباب المائه الشک فی الدین، و الوسوسه، و حدیث النفس، و انتحال الایمان، و فیه: آیات، و 24- حدیثا 123

العلّه الّتی من أجلها یتمکّن الشیطان بالوسوسه من العبد 124

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه یبغض من خلقه المتلوّن 126

التقیّه، و حوله بحث 129

**[ترجمه]العلّه الّتی من أجلها یتمکّن الشیطان بالوسوسه من العبد 124

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه یبغض من خلقه المتلوّن 126

التقیّه، و حوله بحث 129

**[ترجمه]

الباب الحادی و المائه کفر المخالفین و النصاب و ما یناسب ذلک، و فیه: 29- حدیثا 131

فی أنّ اللّه تبارک و تعالی جعل علیّا علیه السّلام بینه و بین خلقه لیس بینهم و بینه علم غیره 133

ص: 74

العنوان الصفحه

فیمن أبغض أهل البیت علیهم السّلام 134

الفتنه و من ابتلی بها 138

مجلس المناظره الّذی قرّره المأمون، و فضائل علیّ علیه السّلام و إسلامه و أنّه احقّ بالخلافه و إشاره إلی أبی بکر و عمر 139

فی اجتماع المتکلّمین فی دار یحیی بن خالد بأمر الرشید، و فیهم: هشام بن الحکم، و قوله: أصحاب علیّ وقت حکم الحکمین ثلاثه أصناف: مؤمنون، و مشرکون، و ضلال، و أصحاب معاویه ثلاثه أصناف: کافرون، و مشرکون، و ضلّال 148

الخطبه الّتی خطبها الحسن المجتبی علیه السّلام علی صلح معاویه 151

بحث فی کفر أهل الخلاف 156

**[ترجمه]فی أنّ اللّه تبارک و تعالی جعل علیّا علیه السّلام بینه و بین خلقه لیس بینهم و بینه علم غیره 133

ص: 74

العنوان الصفحه

فیمن أبغض أهل البیت علیهم السّلام 134

الفتنه و من ابتلی بها 138

مجلس المناظره الّذی قرّره المأمون، و فضائل علیّ علیه السّلام و إسلامه و أنّه احقّ بالخلافه و إشاره إلی أبی بکر و عمر 139

فی اجتماع المتکلّمین فی دار یحیی بن خالد بأمر الرشید، و فیهم: هشام بن الحکم، و قوله: أصحاب علیّ وقت حکم الحکمین ثلاثه أصناف: مؤمنون، و مشرکون، و ضلال، و أصحاب معاویه ثلاثه أصناف: کافرون، و مشرکون، و ضلّال 148

الخطبه الّتی خطبها الحسن المجتبی علیه السّلام علی صلح معاویه 151

بحث فی کفر أهل الخلاف 156

**[ترجمه]

الباب الثانی و المائه المستضعفین و المرجون لامر اللّه، و فیه: آیات، و: 37- حدیثا 157

من المستضعف، و المرجون لأمر اللّه 157

حدّ المستضعف 160

فیما جری بین الإمام الصّادق علیه السّلام و زراره 166

فیما جری بین أمیر المؤمنین علیه السّلام و بین الأشعث 170

فی أنّ اللّه تبارک و تعالی امر نبیّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أن یقول: من کنت مولاه فعلیّ مولاه 171

ص: 75

العنوان الصفحه

**[ترجمه]من المستضعف، و المرجون لأمر اللّه 157

حدّ المستضعف 160

فیما جری بین الإمام الصّادق علیه السّلام و زراره 166

فیما جری بین أمیر المؤمنین علیه السّلام و بین الأشعث 170

فی أنّ اللّه تبارک و تعالی امر نبیّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أن یقول: من کنت مولاه فعلیّ مولاه 171

ص: 75

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثالث و المائه النفاق، و فیه: آیات، و: سته- أحادیث 172

فی أنّ المنافقین لیسوا من عتره رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و المؤمنین، و المسلمین 175

الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام فی وصف المنافقین 176

**[ترجمه]فی أنّ المنافقین لیسوا من عتره رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و المؤمنین، و المسلمین 175

الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام فی وصف المنافقین 176

**[ترجمه]

الباب الرابع و المائه المرجئه و الزیدیه و البتریه و الواقفیه و سایر فرق أهل الضلال و ما یناسب ذلک، و فیه: 9- أحادیث 178

العلّه الّتی من أجلها سمّیت البتریّه بتریّه 178

الإمام الباقر علیه السّلام و هشام بن عبد الملک، و قصّه تسعه أسهم بعضها فی جوف بعض 181

الإمام الباقر علیه السّلام و عالم النصاری 185

الإمام الباقر علیه السّلام و مدینه مدین 187

**[ترجمه]العلّه الّتی من أجلها سمّیت البتریّه بتریّه 178

الإمام الباقر علیه السّلام و هشام بن عبد الملک، و قصّه تسعه أسهم بعضها فی جوف بعض 181

الإمام الباقر علیه السّلام و عالم النصاری 185

الإمام الباقر علیه السّلام و مدینه مدین 187

**[ترجمه]

الباب الخامس و المائه جوامع مساوی الأخلاق، و فیه: آیات، و: 31- حدیثا 189

یعذّب ستّه بستّ 190

فیمن لا یجد ریح الجنّه 191

قصّه نوح علیه السّلام و حماره و إبلیس، و ما قاله إبلیس فی الحرص و الحسد 195

قصّه موسی بن عمران علیه السّلام و إبلیس 196

ص: 76

العنوان الصفحه

فیما وعظ به أمیر المؤمنین علیه السّلام لرجل سأله أن یعظه 199

بعض خطبه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 201

**[ترجمه]یعذّب ستّه بستّ 190

فیمن لا یجد ریح الجنّه 191

قصّه نوح علیه السّلام و حماره و إبلیس، و ما قاله إبلیس فی الحرص و الحسد 195

قصّه موسی بن عمران علیه السّلام و إبلیس 196

ص: 76

العنوان الصفحه

فیما وعظ به أمیر المؤمنین علیه السّلام لرجل سأله أن یعظه 199

بعض خطبه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 201

**[ترجمه]

الباب السادس و المائه شرار الناس، و صفات المنافق، و المرائی، و الکسلان، و الظالم، و من یستحق اللعن، و فیه: آیات، و: 10- أحادیث 202

فی بیان الحکمه 204

سبعه لعنهم اللّه و کلّ نبیّ مجاب 205

علامات: الدّین، و الإیمان، و العالم، و العامل، و المتکلّف، و الظالم، و المنافق، و الاثم، و المرائی، و الحاسد، و المسرف، و الکسلان، و الغافل 206

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إنّ أبغض الناس إلی اللّه من یقتدی بسیّئه المؤمن و لا یقتدی بحسنته 208

**[ترجمه]فی بیان الحکمه 204

سبعه لعنهم اللّه و کلّ نبیّ مجاب 205

علامات: الدّین، و الإیمان، و العالم، و العامل، و المتکلّف، و الظالم، و المنافق، و الاثم، و المرائی، و الحاسد، و المسرف، و الکسلان، و الغافل 206

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إنّ أبغض الناس إلی اللّه من یقتدی بسیّئه المؤمن و لا یقتدی بحسنته 208

**[ترجمه]

الباب السابع و المائه لعن من لا یستحق اللعن، و تکفیر من لا یستحقه، و فیه: 5- أحادیث 208

إذا خرجت اللّعنه من فی صاحبها تردّدت فان وجدت مساغا و إلّا رجعت علی صاحبها 208

ص: 77

العنوان الصفحه

**[ترجمه]إذا خرجت اللّعنه من فی صاحبها تردّدت فان وجدت مساغا و إلّا رجعت علی صاحبها 208

ص: 77

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و المائه الخصال التی لا تکون فی المؤمن، و فیه: 4- أحادیث 209

فی قول الصادق علیه السّلام: ستّه عشر صنفا لا یحبّونا 210

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: ستّه عشر صنفا لا یحبّونا 210

**[ترجمه]

الباب التاسع و المائه من استولی علیهم الشیطان من أصحاب البدع و ما ینسبون الی أنفسهم من الاکاذیب و أنّها من الشیطان، و فیه: 8- أحادیث 213

فی أنّ للإبلیس عرشا فیما بین السماء و الأرض 213

فی أنّ الشیطان لا یقدر أن یتمثل فی صوره نبیّ و لا وصیّ نبیّ، و ذمّ حمزه ابن عماره البربریّ 214

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أبی اللّه لصاحب البدعه و لصاحب الخلق السیّئ بالتوبه 216

**[ترجمه]فی أنّ للإبلیس عرشا فیما بین السماء و الأرض 213

فی أنّ الشیطان لا یقدر أن یتمثل فی صوره نبیّ و لا وصیّ نبیّ، و ذمّ حمزه ابن عماره البربریّ 214

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أبی اللّه لصاحب البدعه و لصاحب الخلق السیّئ بالتوبه 216

**[ترجمه]

الباب العاشر و المائه عقاب من أحدث دینا أو أضل الناس و أنّه لا یحمل أحد الوزر عمن یستحقه، و فیه: آیات، و: 10- أحادیث 216

قصّه رجل طلب الدّنیا من حلال و حرام فلم یقدر علیها، فأتاه الشیطان فقال له: تبتدع دینا، ففعل، و ما جری له 219

ص: 78

العنوان الصفحه

**[ترجمه]قصّه رجل طلب الدّنیا من حلال و حرام فلم یقدر علیها، فأتاه الشیطان فقال له: تبتدع دینا، ففعل، و ما جری له 219

ص: 78

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی عشر و المائه من وصف عدلا ثمّ خالفه الی غیره، و فیه: آیه، و: 5- أحادیث 222

معنی قوله تعالی: «أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ» 222

فیما رأی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لیله المعراج 223

اعظم النّاس حسره یوم القیامه، و بیانه 224

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ» 222

فیما رأی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لیله المعراج 223

اعظم النّاس حسره یوم القیامه، و بیانه 224

**[ترجمه]

الباب الثانی عشر و المائه الاستخفاف بالدین، و التهاون بأمر اللّه، و فیه: آیات، و: 4- أحادیث 226

ولد الزنا و ولد الحیض، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أخاف علیکم استخفافا بالدین، و بیع الحکم، و قطیعه الرحم، و أن تتخذوا القرآن مزامیر 227

**[ترجمه]ولد الزنا و ولد الحیض، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أخاف علیکم استخفافا بالدین، و بیع الحکم، و قطیعه الرحم، و أن تتخذوا القرآن مزامیر 227

**[ترجمه]

الباب الرابع عشر و المائه الکذب، و روایته، و سماعه، و فیه: آیات، و: 60- حدیثا 232

حقیقه الکذب، و معناه، و النهی عن کذبه واحده 233

فی حرمه الکذب فی الهزل 234

ص: 79

العنوان الصفحه

المزاح علی حدّ الاعتدال مع عدم الکذب 236

فی أنّ الکذب شرّ من الشّراب، و بیان الحدیث 237

شرح و توضیح لقوله تعالی فی قول یوسف علیه السّلام: «أَیَّتُهَا الْعِیرُ إِنَّکُمْ لَسارِقُونَ» و قول إبراهیم علیه السّلام: «بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ» 238

لا یحلّ الکذب إلّا فی ثلاث 242

فی إصلاح بین الناس 252

فی ذمّ من وضع الأخبار فی فضائل الأعمال و التشدید فی المعاصی 256

فیما روت أسماء بنت عمیس عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 258

قصّه رجل قال لرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: علّمنی خلقا یجمع لی خیر الدّنیا و الآخره 262

**[ترجمه]حقیقه الکذب، و معناه، و النهی عن کذبه واحده 233

فی حرمه الکذب فی الهزل 234

ص: 79

العنوان الصفحه

المزاح علی حدّ الاعتدال مع عدم الکذب 236

فی أنّ الکذب شرّ من الشّراب، و بیان الحدیث 237

شرح و توضیح لقوله تعالی فی قول یوسف علیه السّلام: «أَیَّتُهَا الْعِیرُ إِنَّکُمْ لَسارِقُونَ» و قول إبراهیم علیه السّلام: «بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ» 238

لا یحلّ الکذب إلّا فی ثلاث 242

فی إصلاح بین الناس 252

فی ذمّ من وضع الأخبار فی فضائل الأعمال و التشدید فی المعاصی 256

فیما روت أسماء بنت عمیس عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 258

قصّه رجل قال لرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: علّمنی خلقا یجمع لی خیر الدّنیا و الآخره 262

**[ترجمه]

الباب الخامس عشر و المائه استماع اللغو، و الکذب، و الباطل؛ و القصه، و فیه: آیات، و: 6- أحادیث 264

ذمّ القصّاص 264

**[ترجمه]ذمّ القصّاص 264

**[ترجمه]

الباب السادس عشر و المائه الریاء، و فیه: آیات، و: 266

الریاء و معناه و ما قاله بعض المحقّقین فیه 266

بحث حول الریاء بالتفصیل و أنّه علی ثلاثه أرکان 269

الریاء بأصل الإیمان و أصول العبادات 270

فیما قاله الغزالیّ فی الریاء، و الریاء بعد العمل 274

فی أنّ الریاء شرک 281

معنی قوله تعالی: «بَلِ الْإِنْسانُ عَلی نَفْسِهِ بَصِیرَهٌ» 291

ص: 80

العنوان الصفحه

معنی قوله تعالی: «فَمَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ» 297

عظیم الشقاق 300

قصّه عابد مرائی فی زمن داود علیه السّلام و شهاده خمسین رجلا له: لا نعلم منه إلّا خیرا، فغفره اللّه 302

قصّه رجل من بنی إسرائیل و کان مراء فغیّر نیّته 304

**[ترجمه]الریاء و معناه و ما قاله بعض المحقّقین فیه 266

بحث حول الریاء بالتفصیل و أنّه علی ثلاثه أرکان 269

الریاء بأصل الإیمان و أصول العبادات 270

فیما قاله الغزالیّ فی الریاء، و الریاء بعد العمل 274

فی أنّ الریاء شرک 281

معنی قوله تعالی: «بَلِ الْإِنْسانُ عَلی نَفْسِهِ بَصِیرَهٌ» 291

ص: 80

العنوان الصفحه

معنی قوله تعالی: «فَمَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ» 297

عظیم الشقاق 300

قصّه عابد مرائی فی زمن داود علیه السّلام و شهاده خمسین رجلا له: لا نعلم منه إلّا خیرا، فغفره اللّه 302

قصّه رجل من بنی إسرائیل و کان مراء فغیّر نیّته 304

**[ترجمه]

الباب السابع عشر و المائه استکثار الطاعه و العجب بالاعمال، و فیه: آیتان، و: 50- حدیثا 306

معنی العجب و أنّه أشدّ من ذنوب الجوارح 306

قصّه عالم و عابد 307

فی أنّ للعجب درجات 310

العابد و الفاسق 311

معنی قوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: حدّثوا عن بنی إسرائیل و لا حرج 318

فیمن أعجب بنفسه و رأیه، و أنّ الاحمق المعجب برأیه و نفسه 320

**[ترجمه]معنی العجب و أنّه أشدّ من ذنوب الجوارح 306

قصّه عالم و عابد 307

فی أنّ للعجب درجات 310

العابد و الفاسق 311

معنی قوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: حدّثوا عن بنی إسرائیل و لا حرج 318

فیمن أعجب بنفسه و رأیه، و أنّ الاحمق المعجب برأیه و نفسه 320

**[ترجمه]

الباب الثامن عشر و المائه ذم السمعه و الاغترار بمدح الناس، و فیه: 7- أحادیث 322

معنی قوله تعالی: «فَلا تُزَکُّوا أَنْفُسَکُمْ» و أنّ السمعه قول الإنسان: صلّیت البارحه، و صمت أمس 323

العلّه الّتی من أجلها نزلت قوله تعالی: «قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ»* 324

ص: 81

العنوان الصفحه

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «فَلا تُزَکُّوا أَنْفُسَکُمْ» و أنّ السمعه قول الإنسان: صلّیت البارحه، و صمت أمس 323

العلّه الّتی من أجلها نزلت قوله تعالی: «قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ»* 324

ص: 81

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب التاسع عشر و المائه ذم الشکایه من اللّه، و عدم الرضا بقسم اللّه، و التأسف بما فات، و فیه آیتان، و: 24- حدیثا 325

فیمن شکی إلی مؤمن و مخالف 325

فیما یصلح للعباد، و توضیح ذلک 327

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی موسی بن عمران علیه السّلام فی عبده المؤمن 331

کیف یکون المؤمن مؤمنا، و شرحه و توضیحه 335

**[ترجمه]فیمن شکی إلی مؤمن و مخالف 325

فیما یصلح للعباد، و توضیح ذلک 327

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی موسی بن عمران علیه السّلام فی عبده المؤمن 331

کیف یکون المؤمن مؤمنا، و شرحه و توضیحه 335

**[ترجمه]

الباب الحادی و العشرون و المائه کفران النعم، و فیه: آیات

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء التاسع و الستون الجزء السادس من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا

ص: 82

العنوان الصفحه

**[ترجمه]إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء التاسع و الستون الجزء السادس من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا

ص: 82

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء السبعین

الباب الثانی و العشرون و المائه حب الدنیا و ذمها، و بیان فنائها و غدرها بأهلها و ختل الدنیا بالدین، و فیه: آیات، و: 216- حدیثا 1

فی أنّ حبّ الدّنیا رأس کلّ خطیئه 7

قصّه عیسی بن مریم علیه السّلام و مروره علی قریه مات أهلها 10

العلّه الّتی من أجلها سمّی الحواریّون الحواریّین 11

العلّه الّتی من أجلها سمّی عیسی علیه السّلام روح اللّه، و کلمه 12

بحث حول الطاعه أهل المعاصی 13

فیمن الدنیا أکبر همّه، و شرحه و بیانه 17

فیما ناجی اللّه به موسی بن عمران علیه السّلام فی ذمّ الدّنیا 21

فیما قاله بعض المحققین فی معرفه ذمّ الدّنیا 25

فی أنّ من کان معرفته أقوی و أتقن، کان حذره من الدّنیا أشدّ 28

الدّنیا الممدوحه و المذمومه بالتفصیل 30

فیما قاله الإمام الباقر علیه السّلام لجابر فی الدّنیا و أهله، و فی ذیله بیان 36

معنی الزّهد، و فیه توضیح و شرح 50

أفضل الأعمال بعد معرفه اللّه عزّ اسمه و معرفه الرسول صلّی اللّه علیه و آله 59

معانی الدّنیا مفصّلا 61

بیان من أبی ذرّ رضی اللّه تعالی عنه و عنّا لطالب العلم، و فیه بیان 65

فیما ناجی اللّه تبارک و تعالی به موسی علیه السّلام فی الدّنیا 73

ص: 83

العنوان الصفحه

فی کتاب کتبه أمیر المؤمنین علیه السّلام إلی بعض أصحابه، فی التقوی، و شرحه و بیان لغاته 75

الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام فی ذمّ الدّنیا بقوله: دار بالبلاء محفوفه 82

فیما ناجی اللّه موسی علیه السّلام فی الفقر و الغنی 87

أشعار أنشده الإمام علیّ بن موسی الرضا علیهما السّلام 95

عیسی بن مریم علیهما السّلام و مروره بقریه مات أهلها 102

خطب من مولی الموحدین علیه السّلام فی ذمّ الدّنیا و أهلها 108

کلمات قصار فی ذمّ الدّنیا و من طلبها 119

**[ترجمه]فی أنّ حبّ الدّنیا رأس کلّ خطیئه 7

قصّه عیسی بن مریم علیه السّلام و مروره علی قریه مات أهلها 10

العلّه الّتی من أجلها سمّی الحواریّون الحواریّین 11

العلّه الّتی من أجلها سمّی عیسی علیه السّلام روح اللّه، و کلمه 12

بحث حول الطاعه أهل المعاصی 13

فیمن الدنیا أکبر همّه، و شرحه و بیانه 17

فیما ناجی اللّه به موسی بن عمران علیه السّلام فی ذمّ الدّنیا 21

فیما قاله بعض المحققین فی معرفه ذمّ الدّنیا 25

فی أنّ من کان معرفته أقوی و أتقن، کان حذره من الدّنیا أشدّ 28

الدّنیا الممدوحه و المذمومه بالتفصیل 30

فیما قاله الإمام الباقر علیه السّلام لجابر فی الدّنیا و أهله، و فی ذیله بیان 36

معنی الزّهد، و فیه توضیح و شرح 50

أفضل الأعمال بعد معرفه اللّه عزّ اسمه و معرفه الرسول صلّی اللّه علیه و آله 59

معانی الدّنیا مفصّلا 61

بیان من أبی ذرّ رضی اللّه تعالی عنه و عنّا لطالب العلم، و فیه بیان 65

فیما ناجی اللّه تبارک و تعالی به موسی علیه السّلام فی الدّنیا 73

ص: 83

العنوان الصفحه

فی کتاب کتبه أمیر المؤمنین علیه السّلام إلی بعض أصحابه، فی التقوی، و شرحه و بیان لغاته 75

الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام فی ذمّ الدّنیا بقوله: دار بالبلاء محفوفه 82

فیما ناجی اللّه موسی علیه السّلام فی الفقر و الغنی 87

أشعار أنشده الإمام علیّ بن موسی الرضا علیهما السّلام 95

عیسی بن مریم علیهما السّلام و مروره بقریه مات أهلها 102

خطب من مولی الموحدین علیه السّلام فی ذمّ الدّنیا و أهلها 108

کلمات قصار فی ذمّ الدّنیا و من طلبها 119

**[ترجمه]

الباب الثالث و العشرون و المائه حب المال و جمع الدنیا و الدرهم و کنزهما، و فیه: آیات، و: 35- حدیثا 135

فی أنّ أوّل درهم و دینار ضربا فی الأرض نظر إلیهما إبلیس 137

فی قول الرّضا علیه السّلام: لا یجتمع المال إلّا بخصال خمس: ببخل شدید، و أمل طویل، و حرص غالب، و قطیعه رحم، و ایثار الدّنیا علی الآخره 138

العلّه الّتی من أجلها سمّی الدّرهم درهما و الدّینار دینارا 140

قصّه عیسی بن مریم علیهما السّلام و ثلاثه نفر من أصحابه و لبنات من ذهب 143

ص: 84

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی أنّ أوّل درهم و دینار ضربا فی الأرض نظر إلیهما إبلیس 137

فی قول الرّضا علیه السّلام: لا یجتمع المال إلّا بخصال خمس: ببخل شدید، و أمل طویل، و حرص غالب، و قطیعه رحم، و ایثار الدّنیا علی الآخره 138

العلّه الّتی من أجلها سمّی الدّرهم درهما و الدّینار دینارا 140

قصّه عیسی بن مریم علیهما السّلام و ثلاثه نفر من أصحابه و لبنات من ذهب 143

ص: 84

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الرابع و العشرون و المائه حب الرئاسه، و فیه: آیه، و: 13- حدیثا 145

معنی الرّئاسه 145

رئاسه الحقّ و رئاسه الباطله 146

فی الفتوی و التدریس و الوعظ 147

فیمن طلب الرّئاسه 150

**[ترجمه]معنی الرّئاسه 145

رئاسه الحقّ و رئاسه الباطله 146

فی الفتوی و التدریس و الوعظ 147

فیمن طلب الرّئاسه 150

**[ترجمه]

الباب الخامس و العشرون و المائه الغفله، و اللهو، و کثره الفرح، و الاتراف بالنعم، و فیه: آیات، و: 12- حدیثا 154

فی مدح الحزن، و الهموم فی طلب المعیشه 157

**[ترجمه]فی مدح الحزن، و الهموم فی طلب المعیشه 157

**[ترجمه]

الباب السادس و العشرون و المائه ذم العشق و علته، و فیه: 3- أحادیث 158

فی أنّ العشق: قلوب خلت عن ذکر اللّه، فأذاقها اللّه حبّ غیره 158

**[ترجمه]فی أنّ العشق: قلوب خلت عن ذکر اللّه، فأذاقها اللّه حبّ غیره 158

**[ترجمه]

الباب السابع و العشرون و المائه الکسل، و الضجر، و العجز، و طلب ما لا یدرک و فیه: 9- أحادیث 159

العنوان الصفحه

**[ترجمه]العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و العشرون و المائه الحرص، و طول الامل، و فیه: أربعه آیات، و: 40- حدیثا 160

ص: 85

من علامات الشقاء، و أنّ: الجبن، و البخل، و الحرص، غریزه واحده یجمعها سوء الظنّ 162

فی قول إبلیس لعنه اللّه لنوح علیه السّلام: أرحتنی من الفسّاق، قوله: و إیّاک و الحسد و الحرص 163

آفات الحرص 165

فی أنّ أسامه اشتری ولیده إلی شهر، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فیه: إنّ أسامه لطویل الأمل 166

**[ترجمه]ص: 85

من علامات الشقاء، و أنّ: الجبن، و البخل، و الحرص، غریزه واحده یجمعها سوء الظنّ 162

فی قول إبلیس لعنه اللّه لنوح علیه السّلام: أرحتنی من الفسّاق، قوله: و إیّاک و الحسد و الحرص 163

آفات الحرص 165

فی أنّ أسامه اشتری ولیده إلی شهر، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فیه: إنّ أسامه لطویل الأمل 166

**[ترجمه]

الباب التاسع و العشرون و المائه الطمع و التذلل لاهل الدنیا طلبا لما فی أیدیهم، و فضل القناعه، و فیه: 31- حدیثا 168

فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله أبا أیّوب 168

کلمات قصار فی ذمّ الطمع 170

قصّه رجل اشتدّت حاله و ما قال له رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 177

**[ترجمه]فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله أبا أیّوب 168

کلمات قصار فی ذمّ الطمع 170

قصّه رجل اشتدّت حاله و ما قال له رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 177

**[ترجمه]

الباب الثلاثون و المائه الکبر، و فیه: آیات، و: 63- حدیثا 179

فی أنّ: أدنی الإلحاد: الکبر، و معنی الکبر 190

حقیقه الکبر و آثاره و ما قال الشهید قدّس سرّه فی ذلک 192

التکبر فی العلم 196

ص: 86

العنوان الصفحه

الکبر فی العمل و العباده، و قصّه خلیع بنی إسرائیل و عابد الّذی کان فی رأسه غمامه 198

التکبر بالنسب و الحسب و الجمال و المال 199

البواعث علی التکبر و الحقد و الحسد 200

معالجه الکبر و اکتساب التواضع 201

معنی: العزّ رداء اللّه، و الکبر ازاره 213

فی قول الصادق علیه السّلام: لا یدخل الجنّه من فی قلبه مثقال ذرّه من کبر 215

فی حشر المتکبّرین 219

قصّه یعقوب و یوسف علیهما السّلام و العلّه الّتی من أجلها لم یخرج من صلب یوسف علیه السّلام نبیّ 223

منشأ التکبّر 225

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: آفه الحسب الافتخار و العجب، و بیانه 228

**[ترجمه]فی أنّ: أدنی الإلحاد: الکبر، و معنی الکبر 190

حقیقه الکبر و آثاره و ما قال الشهید قدّس سرّه فی ذلک 192

التکبر فی العلم 196

ص: 86

العنوان الصفحه

الکبر فی العمل و العباده، و قصّه خلیع بنی إسرائیل و عابد الّذی کان فی رأسه غمامه 198

التکبر بالنسب و الحسب و الجمال و المال 199

البواعث علی التکبر و الحقد و الحسد 200

معالجه الکبر و اکتساب التواضع 201

معنی: العزّ رداء اللّه، و الکبر ازاره 213

فی قول الصادق علیه السّلام: لا یدخل الجنّه من فی قلبه مثقال ذرّه من کبر 215

فی حشر المتکبّرین 219

قصّه یعقوب و یوسف علیهما السّلام و العلّه الّتی من أجلها لم یخرج من صلب یوسف علیه السّلام نبیّ 223

منشأ التکبّر 225

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: آفه الحسب الافتخار و العجب، و بیانه 228

**[ترجمه]

الباب الحادی و الثلاثون و المائه الحسد و فیه: 48- حدیثا 237

معنی الحسد 238

اسباب الحسد، و هو من الأمراض العظیمه للقلوب و صفه منافیه للایمان 240

قصّه عیسی علیه السّلام و رجل من أصحابه و مرورهما علی الماء و دخول العجب فی قلب الرجل 244

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: کاد الفقر أن یکون کفرا و کاد الحسد أن یغلب القدر، و بیانه 246

فیما ناجی اللّه به موسی علیه السّلام فی ذمّ الحسد 249

فی أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله کان یتعوّذ فی کلّ یوم من ستّ: من الشکّ، و الشرک، و الحمیّه، و الغضب، و البغی، و الحسد 252

ص: 87

العنوان الصفحه

قضیّه من لم یحسد النّاس 255

أعجب القصص فی الحسد، قصّه رجل کان فی زمن موسی الهادی ببغداد و کان له حار یحسده، و اشتری غلاما 259

**[ترجمه]معنی الحسد 238

اسباب الحسد، و هو من الأمراض العظیمه للقلوب و صفه منافیه للایمان 240

قصّه عیسی علیه السّلام و رجل من أصحابه و مرورهما علی الماء و دخول العجب فی قلب الرجل 244

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: کاد الفقر أن یکون کفرا و کاد الحسد أن یغلب القدر، و بیانه 246

فیما ناجی اللّه به موسی علیه السّلام فی ذمّ الحسد 249

فی أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله کان یتعوّذ فی کلّ یوم من ستّ: من الشکّ، و الشرک، و الحمیّه، و الغضب، و البغی، و الحسد 252

ص: 87

العنوان الصفحه

قضیّه من لم یحسد النّاس 255

أعجب القصص فی الحسد، قصّه رجل کان فی زمن موسی الهادی ببغداد و کان له حار یحسده، و اشتری غلاما 259

**[ترجمه]

الباب الثانی و الثلاثون و المائه ذم الغضب، و مدح التنمر فی ذات اللّه، و فیه: آیتان، و: 50- حدیثا 262

فی أنّ أشدّ الأشیاء غضب اللّه تعالی 263

الغضب و حقیقه و منشأه 267

علاج الغضب 270

أمر رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله برجل بدویّ: لا تغضب، و بیان الحدیث 274

فیما أوحی اللّه عزّ و علا إلی بعض أنبیائه فی الغضب 276

آثار الغضب و أثره فی الجسد و أثره فی القلب 279

**[ترجمه]فی أنّ أشدّ الأشیاء غضب اللّه تعالی 263

الغضب و حقیقه و منشأه 267

علاج الغضب 270

أمر رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله برجل بدویّ: لا تغضب، و بیان الحدیث 274

فیما أوحی اللّه عزّ و علا إلی بعض أنبیائه فی الغضب 276

آثار الغضب و أثره فی الجسد و أثره فی القلب 279

**[ترجمه]

الباب الثالث و الثلاثون و المائه العصبیّه و الفخر و التکاثر فی الأموال و الاولاد و غیرها، و فیه: آیات، و: 28- حدیثا 281

فی ذمّ العصبیّه و کیفیّته 283

اسلام حمزه بن عبد المطّلب رضی اللّه تعالی عنهما 285

فی أنّ الملائکه کانوا یحسبون أنّ إبلیس منهم 287

ص: 88

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی ذمّ العصبیّه و کیفیّته 283

اسلام حمزه بن عبد المطّلب رضی اللّه تعالی عنهما 285

فی أنّ الملائکه کانوا یحسبون أنّ إبلیس منهم 287

ص: 88

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الرابع و الثلاثون و المائه النهی عن المدح و الرضا به، و فیه: 7- أحادیث 294

لا یصیر العبد خالصا للّه حتّی یصیر المدح و الذم عنده سواء 294

**[ترجمه]لا یصیر العبد خالصا للّه حتّی یصیر المدح و الذم عنده سواء 294

**[ترجمه]

الباب الخامس و الثلاثون و المائه سوء الخلق، و فیه: آیتان، و: 12- حدیثا 296

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا تجتمعان فی مسلم: البخل، و سوء الخلق 297

قصّه سعد بن معاذ 298

أبی اللّه لصاحب الخلق السیّئ بالتوبه 299

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا تجتمعان فی مسلم: البخل، و سوء الخلق 297

قصّه سعد بن معاذ 298

أبی اللّه لصاحب الخلق السیّئ بالتوبه 299

**[ترجمه]

الباب السادس و الثلاثون و المائه البخل، و فیه: آیات، و: 41- حدیثا 299

فیمن یبخل بالدّنیا 300

النهی عن التشاور مع الجبان و البخیل و الحریص 304

فی أنّ البخل جامع لمساوی العیوب 307

**[ترجمه]فیمن یبخل بالدّنیا 300

النهی عن التشاور مع الجبان و البخیل و الحریص 304

فی أنّ البخل جامع لمساوی العیوب 307

**[ترجمه]

الباب السابع و الثلاثون و المائه الذنوب و آثارها و النهی عن استصغارها، و فیه: آیات، و: 114- حدیثا 308

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَهٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ» 315

فی أنّ الذنوب کلّها شدیده و أشدّها ما نبت علیه اللحم و الدّم 317

ص: 89

العنوان الصفحه

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «إِنَّا بَلَوْناهُمْ کَما بَلَوْنا أَصْحابَ الْجَنَّهِ» 324

فی أنّ الرجل إذا أذنب خرج فی قلبه نکته سوداء، و تفصیله 327

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «کَلَّا بَلْ رانَ عَلی قُلُوبِهِمْ» و فیه بحث شریف 332

معنی قوله عزّ اسمه: «لَقَدْ کانَ لِسَبَإٍ فِی مَسْکَنِهِمْ» و انّ سبأ کان رجلا من العرب و ولد له عشره أولاد، و قبائل العرب 335

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی نبیّ من أنبیائه، و أنّ آثار الذنب یبلغ إلی البطن السابع 341

فی المحقّرات من الذّنوب 345

فی نزول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله بأرض قرعاء، و قوله لأصحابه ائتونا بحطب 346

علامات الشقاء، و ما یمتن القلب 349

قصّه إبلیس و صعوده علی جبل ثور بمکّه بعد نزول قوله تعالی: «وَ الَّذِینَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَهً»، و ما قاله الوسواس الخنّاس 351

فی أنّ الصغائر طرق الکبائر 353

العلّه الّتی من أجلها لا یقضی حوائج الرجل 360

فیما أوحی اللّه تبارک و تعالی إلی داود علیه السّلام فی دانیال، و ما ناجی ربّه 361

فی أنّ للمؤمن اثنان و سبعون سترا فإذا أذنب ذنبا انهتکت عنه سترا 362

فیما کان فی زبور داود علیه السّلام و ما أوحی اللّه تعالی إلی عیسی علیه السّلام 365

ص: 90

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تفسیر قوله تبارک و تعالی: «ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَهٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ» 315

فی أنّ الذنوب کلّها شدیده و أشدّها ما نبت علیه اللحم و الدّم 317

ص: 89

العنوان الصفحه

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «إِنَّا بَلَوْناهُمْ کَما بَلَوْنا أَصْحابَ الْجَنَّهِ» 324

فی أنّ الرجل إذا أذنب خرج فی قلبه نکته سوداء، و تفصیله 327

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «کَلَّا بَلْ رانَ عَلی قُلُوبِهِمْ» و فیه بحث شریف 332

معنی قوله عزّ اسمه: «لَقَدْ کانَ لِسَبَإٍ فِی مَسْکَنِهِمْ» و انّ سبأ کان رجلا من العرب و ولد له عشره أولاد، و قبائل العرب 335

فیما أوحی اللّه عزّ و جلّ إلی نبیّ من أنبیائه، و أنّ آثار الذنب یبلغ إلی البطن السابع 341

فی المحقّرات من الذّنوب 345

فی نزول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله بأرض قرعاء، و قوله لأصحابه ائتونا بحطب 346

علامات الشقاء، و ما یمتن القلب 349

قصّه إبلیس و صعوده علی جبل ثور بمکّه بعد نزول قوله تعالی: «وَ الَّذِینَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَهً»، و ما قاله الوسواس الخنّاس 351

فی أنّ الصغائر طرق الکبائر 353

العلّه الّتی من أجلها لا یقضی حوائج الرجل 360

فیما أوحی اللّه تبارک و تعالی إلی داود علیه السّلام فی دانیال، و ما ناجی ربّه 361

فی أنّ للمؤمن اثنان و سبعون سترا فإذا أذنب ذنبا انهتکت عنه سترا 362

فیما کان فی زبور داود علیه السّلام و ما أوحی اللّه تعالی إلی عیسی علیه السّلام 365

ص: 90

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و الثلاثون و المائه علل المصائب و المحن و الأمراض و الذنوب التی توجب غضب اللّه و سرعه العقوبه، و فیه: آیات، و: 18- حدیثا 366

تفسیر سوره المطفّفین 370

عقاب المعاصی 372

الذنوب الّتی تغیّر النعم، و تورث النّدم، و تنزل النقم، و تهتک الستر، و تحبس الرزق، و تعجّل الفناء، و تردّ الدعاء 374

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: خمس إذا أدرکتموها فتعوّذوا باللّه 376

**[ترجمه]تفسیر سوره المطفّفین 370

عقاب المعاصی 372

الذنوب الّتی تغیّر النعم، و تورث النّدم، و تنزل النقم، و تهتک الستر، و تحبس الرزق، و تعجّل الفناء، و تردّ الدعاء 374

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: خمس إذا أدرکتموها فتعوّذوا باللّه 376

**[ترجمه]

الباب التاسع و الثلاثون و المائه املاء و الامهال علی الکفّار و الفجار، و الاستدراج و الافتنان زائدا علی ما مر فی کتاب العدل و من یرحم اللّه بهم علی أهل المعاصی، و فیه: آیات، و: 11- حدیثا 377

فی ملک هبط إلی الأرض و لبث فیها دهرا طویلا، و قوله رأیت عبدا یدّعی الربوبیّه، و أهل قریه قد أسرفوا فی المعاصی 381

ص: 91

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی ملک هبط إلی الأرض و لبث فیها دهرا طویلا، و قوله رأیت عبدا یدّعی الربوبیّه، و أهل قریه قد أسرفوا فی المعاصی 381

ص: 91

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الأربعون و المائه النهی عن التعبیر بالذنب أو العیب، و الامر بالهجره عن بلاد أهل المعاصی، و فیه: آیات، و: 8- أحادیث 384

آخر ما أوصی به الخضر موسی بن عمران علیهما السّلام 386

**[ترجمه]آخر ما أوصی به الخضر موسی بن عمران علیهما السّلام 386

**[ترجمه]

الباب الحادی و الأربعون و المائه وقت ما یغلظ علی العبد فی المعاصی و استدراج اللّه تعالی، و فیه: آیه، و: 17- حدیثا 387

من عمّر أربعین سنه، و خمسین سنه، و ستّین سنه، و سبعین أو ثمانین سنه 388

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه یستحیی من ابناء الثمانین أن یعذّبهم 390

**[ترجمه]من عمّر أربعین سنه، و خمسین سنه، و ستّین سنه، و سبعین أو ثمانین سنه 388

فی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه یستحیی من ابناء الثمانین أن یعذّبهم 390

**[ترجمه]

الباب الثانی و الأربعون و المائه من أطاع المخلوق فی معصیه الخالق، و فیه: 10- أحادیث 391

عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من طلب رضی الناس بسخط اللّه جعل اللّه حامده من النّاس ذامّا، و فیه بیان و شرح و توضیح 391

ذمّ من أرضی سلطانا جائرا بسخط اللّه 393

ص: 92

العنوان الصفحه

**[ترجمه]عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من طلب رضی الناس بسخط اللّه جعل اللّه حامده من النّاس ذامّا، و فیه بیان و شرح و توضیح 391

ذمّ من أرضی سلطانا جائرا بسخط اللّه 393

ص: 92

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الرابع و الأربعون و المائه الفساد، و فیه: حدیث واحد 395

فی أنّ فساد الظاهر من فساد الباطن، و بیان أعظم الفساد، و علاج الفساد 395

**[ترجمه]فی أنّ فساد الظاهر من فساد الباطن، و بیان أعظم الفساد، و علاج الفساد 395

**[ترجمه]

الباب الخامس و الأربعون و المائه القسوه و الخرق و المراء و الخصومه و العداوه (مضافا علی ما مر)، و فیه: 22- حدیثا 396

شرح و توضیح لقول الصادق علیه السّلام: إذا خلق اللّه العمد فی أصل الخلقه کافرا 396

بیان و شرح لقول أبی جعفر علیه السّلام: من قسم له الخرق یحجب عنه الایمان 398

المراء و الخصومه و معناهما 399

معنی: المراء، و الجدال، و الخصومه 400

النهی عن الجدال بغیر الّتی هی أحسن 402

الجدال و الخصومه فی الدّین 405

فی قول الصادق علیه السّلام: من زرع العداوه حصد ما بذر 409

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء السبعون حسب تجزئه الحدیثه، و هو الجزء السابع من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا، و کان آخر أجزائه

ص: 93

العنوان الصفحه

**[ترجمه]شرح و توضیح لقول الصادق علیه السّلام: إذا خلق اللّه العمد فی أصل الخلقه کافرا 396

بیان و شرح لقول أبی جعفر علیه السّلام: من قسم له الخرق یحجب عنه الایمان 398

المراء و الخصومه و معناهما 399

معنی: المراء، و الجدال، و الخصومه 400

النهی عن الجدال بغیر الّتی هی أحسن 402

الجدال و الخصومه فی الدّین 405

فی قول الصادق علیه السّلام: من زرع العداوه حصد ما بذر 409

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء السبعون حسب تجزئه الحدیثه، و هو الجزء السابع من المجلد الخامس عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه تعالی و إیّانا، و کان آخر أجزائه

ص: 93

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء الحادی و السبعین و هو الجزء الأول من المجلد السادس عشر

الباب الأوّل جوامع الحقوق، و فیه أحادیث 2

رساله الإمام علیّ بن الحسین علیهما السّلام إلی بعض أصحابه، و هی رساله الحقوق 2

**[ترجمه]رساله الإمام علیّ بن الحسین علیهما السّلام إلی بعض أصحابه، و هی رساله الحقوق 2

**[ترجمه]

أبواب آداب العشره بین ذوی الارحام و الممالیک و الخدم المشارکین غالبا فی البیت

الباب الثانی بر الوالدین و الاولاد، و حقوق بعضهم علی بعض و المنع من العقوق، و فیه: آیات، و: 127- حدیثا 22

بحث شریف و تحقیق دقیق فی قوله تعالی: «بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً»* و حدیث روی عن الصادق علیه السّلام فی ذلک، و الجمع بین الآیات و الأخبار 23

فیما قاله صاحب الوافی قدّس سرّه و بعض اخری فی الآیه و الحدیث 27

ص: 94

العنوان الصفحه

فی حکم السفر لطلب العلم، و هل یشترط فیه اذن الوالدین أم لا 35

قصّه جریح و ما جری له لترک جواب أمّه 37

فی أنّ برّ الوالدین لا یتوقّف علی الإسلام 38

فی أنّ أدنی العقوق کلمه: افّ 42

حقّ الوالد علی ولده 45

حکم الوالدین المخالفین للحقّ 47

هل الامّ و الأب سواء فی الولد 49

قصّه زکریّا بن إبراهیم و إسلامه و إسلام أمّه 53

قصّه فتی من بنی إسرائیل و کان له بقره 68

أبو ذرّ و نظره إلی علیّ علیه السّلام، و قوله: النظر إلی علیّ، و الوالدین، و الصحیفه، و الکعبه، عباده 73

قصّه شابّ، حضر رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله عند وفاته، فقال له: قل: لا إله إلّا اللّه، فاعتقل لسانه، حتّی رضیت أمّه، و قصّه جریح و هو یصلّی فدعته أمّه فلم یجبها، و ما جری له 75

حقّ الوالد علی الولد، و حقّ الولد علی الوالد 80

**[ترجمه]بحث شریف و تحقیق دقیق فی قوله تعالی: «بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً»* و حدیث روی عن الصادق علیه السّلام فی ذلک، و الجمع بین الآیات و الأخبار 23

فیما قاله صاحب الوافی قدّس سرّه و بعض اخری فی الآیه و الحدیث 27

ص: 94

العنوان الصفحه

فی حکم السفر لطلب العلم، و هل یشترط فیه اذن الوالدین أم لا 35

قصّه جریح و ما جری له لترک جواب أمّه 37

فی أنّ برّ الوالدین لا یتوقّف علی الإسلام 38

فی أنّ أدنی العقوق کلمه: افّ 42

حقّ الوالد علی ولده 45

حکم الوالدین المخالفین للحقّ 47

هل الامّ و الأب سواء فی الولد 49

قصّه زکریّا بن إبراهیم و إسلامه و إسلام أمّه 53

قصّه فتی من بنی إسرائیل و کان له بقره 68

أبو ذرّ و نظره إلی علیّ علیه السّلام، و قوله: النظر إلی علیّ، و الوالدین، و الصحیفه، و الکعبه، عباده 73

قصّه شابّ، حضر رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله عند وفاته، فقال له: قل: لا إله إلّا اللّه، فاعتقل لسانه، حتّی رضیت أمّه، و قصّه جریح و هو یصلّی فدعته أمّه فلم یجبها، و ما جری له 75

حقّ الوالد علی الولد، و حقّ الولد علی الوالد 80

**[ترجمه]

الباب الثالث صله الرحم، و اعانتهم، و الاحسان الیهم، و المنع من قطع صله الارحام، و ما یناسبه، و فیه: آیات، و: 123- حدیثا 87

فی أنّ صله الرحم تزید فی العمر و تنفی الفقر، و قول: لا حول و لا قوّه إلّا باللّه، فیها شفاء من تسعه و تسعین داء أدناها الهمّ 88

الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام فی صله الرحم و فائدتها 101

ص: 95

العنوان الصفحه

فی ازدیاد العمر بسب صله الرحم و نقصه بسبب ترکها 103

فی نزول أمیر المؤمنین علیه السّلام بالربذه و خطبته فیها 105

الأقوال فی الرحم الّتی یلزم صلتها 108

فی أنّ صله الرحم، تزکّی الأعمال، و تنمی الأموال، و تدفع البلوی، و تیسّر الحساب، و تنسئ فی الأجل، و بیانه و شرحه 111

بحث فی أنّ العمر یزید و ینقص و ما قاله الشهید قدّس سرّه فی ذلک، و قد أشکل بعض و قالوا کیف الحکم بزیاده العمر أو نقصانه بسبب من الأسباب 118

بیان من مولی الموحّدین علیه السّلام فیمن رغب عن عشیرته، و ذیله بیان شاف و تحقیق کاف 121

**[ترجمه]فی أنّ صله الرحم تزید فی العمر و تنفی الفقر، و قول: لا حول و لا قوّه إلّا باللّه، فیها شفاء من تسعه و تسعین داء أدناها الهمّ 88

الخطبه الّتی خطبها أمیر المؤمنین علیه السّلام فی صله الرحم و فائدتها 101

ص: 95

العنوان الصفحه

فی ازدیاد العمر بسب صله الرحم و نقصه بسبب ترکها 103

فی نزول أمیر المؤمنین علیه السّلام بالربذه و خطبته فیها 105

الأقوال فی الرحم الّتی یلزم صلتها 108

فی أنّ صله الرحم، تزکّی الأعمال، و تنمی الأموال، و تدفع البلوی، و تیسّر الحساب، و تنسئ فی الأجل، و بیانه و شرحه 111

بحث فی أنّ العمر یزید و ینقص و ما قاله الشهید قدّس سرّه فی ذلک، و قد أشکل بعض و قالوا کیف الحکم بزیاده العمر أو نقصانه بسبب من الأسباب 118

بیان من مولی الموحّدین علیه السّلام فیمن رغب عن عشیرته، و ذیله بیان شاف و تحقیق کاف 121

**[ترجمه]

الباب الرابع العشره مع الممالیک و الخدم، و فیه: 20- حدیثا 139

قصّه أبی مسعود الأنصاری 142

فی رجل من بنی فهد و هو یضرب عبدا له و العبد یقول: أعوذ باللّه، فلما أبصر برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله قال: أعوذ بمحمّد، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أربعه لا عذر لهم، و ما أوصی به أمیر المؤمنین الحسن علیهما السّلام 143

**[ترجمه]قصّه أبی مسعود الأنصاری 142

فی رجل من بنی فهد و هو یضرب عبدا له و العبد یقول: أعوذ باللّه، فلما أبصر برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله قال: أعوذ بمحمّد، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أربعه لا عذر لهم، و ما أوصی به أمیر المؤمنین الحسن علیهما السّلام 143

**[ترجمه]

الباب الخامس وجوب طاعه المملوک للمولی و عقاب عصیانه، و فیه: 6- أحادیث 144

أربعه لا تقبل لهم صلاه 144

قصّه موسی بن عمران علیه السّلام و هو ینظر فی أعمال العباد، و قصّه المملوک 145

ص: 96

العنوان الصفحه

**[ترجمه]أربعه لا تقبل لهم صلاه 144

قصّه موسی بن عمران علیه السّلام و هو ینظر فی أعمال العباد، و قصّه المملوک 145

ص: 96

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السابع حمل المتاع للاهل، و فیه: 4- أحادیث 146

یکره للرجل السریّ أن یحمل الشی ء الدنیّ 147

**[ترجمه]یکره للرجل السریّ أن یحمل الشی ء الدنیّ 147

**[ترجمه]

الباب الثامن حمل النائبه عن القوم و حسن العشره معهم، و فیه: خمسه- أحادیث 148

فی قول الباقر علیه السّلام: إیّاکم و التعرّض للحقوق، و اصبروا علی النوائب، و إن دعاکم بعض قومکم إلی أمر ضرره علیکم أکثر من نفعه لکم فلا تجیبوه 148

فی أسیر من اساری المسلمین کان یطعم الطعام 149

**[ترجمه]فی قول الباقر علیه السّلام: إیّاکم و التعرّض للحقوق، و اصبروا علی النوائب، و إن دعاکم بعض قومکم إلی أمر ضرره علیکم أکثر من نفعه لکم فلا تجیبوه 148

فی أسیر من اساری المسلمین کان یطعم الطعام 149

**[ترجمه]

الباب التاسع حق الجار، و فیه: سبعه عشر- حدیثا 150

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أربعه من قواصم الظهر 150

ص: 97

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أربعه من قواصم الظهر 150

ص: 97

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

أبواب آداب العشره مع الاصدقاء و فضلهم و أنواعهم و غیر ذلک ممّا یتعلق بهم

الباب العاشر حسن المعاشره، و حسن الصحبه، و حسن الجوار، و طلاقه الوجه، و حسن اللقاء، و حسن البشر، و فیه: آیتان، و: 56- حدیثا 154

فی أنّ علیّا علیه السّلام صاحب رجلا ذمیّا و شیّعه فأسلم الذّمّی 157

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام أولاده لما احتضر 163

الأصدقاء 164

المودّه 165

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إذا آخی أحدکم رجلا فلیسأله عن اسمه و اسم أبیه و قبیلته و منزله 166

فی طلاقه الوجه و حسن البشر 169

ثلاث من أتی اللّه بواحده منهنّ أوجب اللّه له الجنّه: الانفاق من اقتار، و البشر بجمیع العالم، و الانصات من نفسه، و بیانه 170

حدّ حسن الخلق 171

ص: 98

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی أنّ علیّا علیه السّلام صاحب رجلا ذمیّا و شیّعه فأسلم الذّمّی 157

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام أولاده لما احتضر 163

الأصدقاء 164

المودّه 165

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إذا آخی أحدکم رجلا فلیسأله عن اسمه و اسم أبیه و قبیلته و منزله 166

فی طلاقه الوجه و حسن البشر 169

ثلاث من أتی اللّه بواحده منهنّ أوجب اللّه له الجنّه: الانفاق من اقتار، و البشر بجمیع العالم، و الانصات من نفسه، و بیانه 170

حدّ حسن الخلق 171

ص: 98

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی عشر فضل الصدیق، و حدّ الصداقه، و آدابها، و حقوقها، و أنواع الاصدقاء، و النهی عن زیاده الاسترسال و الاستیناس بهم، و فیه: 37- حدیثا 173

من غضب علیک ثلاث مرّات فلم یقل فیک شرّا فاتخذه صدیقا 173

ثلاثه من الجفاء 174

فی أشعار أنشده الرضا علیه السّلام للمأمون فی السکوت عن الجاهل و ترک عتاب الصدیق، و استجلاب العدوّ 176

النهی عن معادات النّاس 180

**[ترجمه]من غضب علیک ثلاث مرّات فلم یقل فیک شرّا فاتخذه صدیقا 173

ثلاثه من الجفاء 174

فی أشعار أنشده الرضا علیه السّلام للمأمون فی السکوت عن الجاهل و ترک عتاب الصدیق، و استجلاب العدوّ 176

النهی عن معادات النّاس 180

**[ترجمه]

الباب الثانی عشر استحباب اخبار الأخ فی اللّه بحبه له، و أن القلب یهدی الی القلب، و فیه: 8- أحادیث 181

فی قول الصادق علیه السّلام: إذا أحببت رجلا فأخبره 181

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: إذا أحببت رجلا فأخبره 181

**[ترجمه]

الباب الثالث عشر من ینبغی مجالسته و مصاحبته و مصادقته، و فضل الانیس الموافق، و القرین الصالح، و حبّ الصالحین، و فیه: آیات، و: 23 حدیثا 183

فیمن أظهر من نفسه التخافت و التضاعف من العباده و الزهد و الصوم 184

فی قول الصادق علیه السّلام: خمس خصال من فقد منهنّ واحده لم یزل ناقص

ص: 99

العنوان الصفحه

العیش، زائل العقل، مشغول القلب 186

فیما قاله النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و عیسی علیه السّلام و لقمان علیه السّلام لابنه 188

**[ترجمه]فیمن أظهر من نفسه التخافت و التضاعف من العباده و الزهد و الصوم 184

فی قول الصادق علیه السّلام: خمس خصال من فقد منهنّ واحده لم یزل ناقص

ص: 99

العنوان الصفحه

العیش، زائل العقل، مشغول القلب 186

فیما قاله النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و عیسی علیه السّلام و لقمان علیه السّلام لابنه 188

**[ترجمه]

الباب الرابع عشر من لا ینبغی مجالسته و مصادقته و مصاحبته و المجالس التی لا ینبغی الجلوس فیها، و فیه: آیات، و: 67- حدیثا 190

المجالس الّتی تمیت القلب 191

فی المجالسه: الأحمق، و البخیل، و الجبان، و الکذّاب 192

قصّه رجل من أصحاب موسی علیه السّلام و کان أبوه من أصحاب فرعون فغرق معهم 195

فی مجالسه الأخیار و الاشرار، و آثارها 197

لا ینبغی للمؤمن أن یجلس مجلسا یعصی اللّه فیه، و شرحه 199

فی وجوب الاحتراز عن مواضع التهمه 201

البدعه و معناها بالتفصیل، و ما قاله العلّامه المجلسی رحمه اللّه تعالی و إیّانا و الشهید روّح اللّه روحه فی قواعده: محدثات الأمور بعد النبیّ صلّی اللّه علیه و آله:

الواجب، و المحرّم، و المستحبّ، و المکروه، و المباح، و أنّ البدعه بدعتان: بدعه هدی، و بدعه ضلال 202

فی قولهم علیهم السّلام: انظر خمسه فلا تصاحبهم، و شرحه و تفصیله و توجیهه، و انّ قاطع الرحم ملعون فی کتاب اللّه فی ثلاث مواضع 208

بیان و شرح و تفسیر لقوله تعالی: «وَ لا تَسُبُّوا الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ» و قوله تعالی: «وَ إِذا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیاتِنا» و قوله تبارک و علا:

«وَ لا تَقُولُوا لِما تَصِفُ أَلْسِنَتُکُمُ الْکَذِبَ» 215

فی أنّ النّاس ارتدّوا بعد الحسین علیه السّلام إلّا ثلاثه 220

ص: 100

العنوان الصفحه

**[ترجمه]المجالس الّتی تمیت القلب 191

فی المجالسه: الأحمق، و البخیل، و الجبان، و الکذّاب 192

قصّه رجل من أصحاب موسی علیه السّلام و کان أبوه من أصحاب فرعون فغرق معهم 195

فی مجالسه الأخیار و الاشرار، و آثارها 197

لا ینبغی للمؤمن أن یجلس مجلسا یعصی اللّه فیه، و شرحه 199

فی وجوب الاحتراز عن مواضع التهمه 201

البدعه و معناها بالتفصیل، و ما قاله العلّامه المجلسی رحمه اللّه تعالی و إیّانا و الشهید روّح اللّه روحه فی قواعده: محدثات الأمور بعد النبیّ صلّی اللّه علیه و آله:

الواجب، و المحرّم، و المستحبّ، و المکروه، و المباح، و أنّ البدعه بدعتان: بدعه هدی، و بدعه ضلال 202

فی قولهم علیهم السّلام: انظر خمسه فلا تصاحبهم، و شرحه و تفصیله و توجیهه، و انّ قاطع الرحم ملعون فی کتاب اللّه فی ثلاث مواضع 208

بیان و شرح و تفسیر لقوله تعالی: «وَ لا تَسُبُّوا الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ» و قوله تعالی: «وَ إِذا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیاتِنا» و قوله تبارک و علا:

«وَ لا تَقُولُوا لِما تَصِفُ أَلْسِنَتُکُمُ الْکَذِبَ» 215

فی أنّ النّاس ارتدّوا بعد الحسین علیه السّلام إلّا ثلاثه 220

ص: 100

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

«أبواب» حقوق المؤمنین بعضهم علی بعض و بعض أحوالهم

الباب الخامس عشر حقوق الاخوان و استحباب تذاکرهم و ما یناسب ذلک من المطالب، و فیه: 83- حدیثا 221

فیما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام للیونانیّ الّذی رأی منه المعجزات و أسلم 221

للمؤمن علی المؤمن سبعه حقوق 222

فی أنّ کلّ واحد من الأئمّه علیهم السّلام کان یعجب نوعا من الطعام 231

حقّ المسلم علی المسلم، و إن ضیع منها شیئا خرج من ولایه اللّه و فیه بیان مفصّل و توجیه وجیه 238

**[ترجمه]فیما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام للیونانیّ الّذی رأی منه المعجزات و أسلم 221

للمؤمن علی المؤمن سبعه حقوق 222

فی أنّ کلّ واحد من الأئمّه علیهم السّلام کان یعجب نوعا من الطعام 231

حقّ المسلم علی المسلم، و إن ضیع منها شیئا خرج من ولایه اللّه و فیه بیان مفصّل و توجیه وجیه 238

**[ترجمه]

الباب السادس عشر حفظ الاخوه و رعایه أوداء الأب، و فیه: 21- حدیثا 264

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ثلاث یطفین نور العبد: من قطع أودّاء أبیه، و غیّر شیبته، و رفع بصره فی الحجرات من غیر أن یؤذن له 264

فی أنّ أمیر المؤمنین علیه السّلام طلّق عائشه یوم البصره، و أنّ المنافقات من أزواج

ص: 101

العنوان الصفحه

النبیّ صلّی اللّه علیه و آله خرجن بنفاقهنّ عن امّهات المؤمنین 265

قصّه نفر من المسلمین خرجوا إلی سفر فضّلوا الطریق، و الجنّ الّذی بایع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و جواز روایه الحدیث عن الجنّ 272

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ثلاث یطفین نور العبد: من قطع أودّاء أبیه، و غیّر شیبته، و رفع بصره فی الحجرات من غیر أن یؤذن له 264

فی أنّ أمیر المؤمنین علیه السّلام طلّق عائشه یوم البصره، و أنّ المنافقات من أزواج

ص: 101

العنوان الصفحه

النبیّ صلّی اللّه علیه و آله خرجن بنفاقهنّ عن امّهات المؤمنین 265

قصّه نفر من المسلمین خرجوا إلی سفر فضّلوا الطریق، و الجنّ الّذی بایع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و جواز روایه الحدیث عن الجنّ 272

**[ترجمه]

الباب السابع عشر فضل المواخاه فی اللّه و أن المؤمنین بعضهم اخوان بعض و عله ذلک، و فیه: آیه، و: 15- حدیثا 275

علّه الهموم 276

**[ترجمه]علّه الهموم 276

**[ترجمه]

الباب الثامن عشر فضل حبّ المؤمنین و النظر الیهم، و فیه: 8- أحادیث 278

النظر إلی العالم، و الإمام المقسط، و الوالدین، و الأخ 278

فی وثاقه مفضّل بن عمر 279

**[ترجمه]النظر إلی العالم، و الإمام المقسط، و الوالدین، و الأخ 278

فی وثاقه مفضّل بن عمر 279

**[ترجمه]

الباب التاسع عشر عله حبّ المؤمنین بعضهم بعضا و أنواع الاخوان، و فیه: 4- أحادیث 281

فی قول علیّ علیه السّلام: الإخوان صنفان 281

ثلاثه أشیاء فی کلّ زمان عزیزه 282

ص: 102

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول علیّ علیه السّلام: الإخوان صنفان 281

ثلاثه أشیاء فی کلّ زمان عزیزه 282

ص: 102

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب العشرون قضاء حاجه المؤمنین و السعی فیها و توقیرهم، و ادخال السرور علیهم، و اکرامهم، و الطافهم، و تفریح کربهم، و الاهتمام بأمورهم، و فیه: 159- حدیثا 283

ثواب الحاجّ و قضاء حاجه المؤمنین 285

بیان و شرح لقول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: من سرّ مؤمنا فقد سرّنی و من سرّنی فقد سرّ اللّه 287

فیما ناجی اللّه عزّ و جلّ به عبده موسی علیه السّلام 288

حدیث فی تجسّم الأعمال، و بیانه من شیخ بهاء الدین قدّس سرّه، و العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه تعالی و إیّانا 290

ترجمه النجاشیّ، و ما فعل برجل من أصحاب الصادق علیه السّلام، و أنّ الأهواز تسع کور، و معنی الدیوان، و الخراج 293

قصّه رجل مؤمن فی بنی إسرائیل و کان له جار کافر 305

قصّه ملک جبّار و صالح ماتا فی یوم واحد 306

فی مصافحه الاخوان 307

فی أنّ المؤمن أخو المؤمن و عینه و دلیله 311

فی مؤمن بذل جاهه لأخیه المؤمن 317

فیمن سعی فی حاجه أخیه المسلم 333

معنی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: من أصبح لا یهتمّ بأمور المسلمین فلیس بمسلم 337

ص: 103

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ثواب الحاجّ و قضاء حاجه المؤمنین 285

بیان و شرح لقول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: من سرّ مؤمنا فقد سرّنی و من سرّنی فقد سرّ اللّه 287

فیما ناجی اللّه عزّ و جلّ به عبده موسی علیه السّلام 288

حدیث فی تجسّم الأعمال، و بیانه من شیخ بهاء الدین قدّس سرّه، و العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه تعالی و إیّانا 290

ترجمه النجاشیّ، و ما فعل برجل من أصحاب الصادق علیه السّلام، و أنّ الأهواز تسع کور، و معنی الدیوان، و الخراج 293

قصّه رجل مؤمن فی بنی إسرائیل و کان له جار کافر 305

قصّه ملک جبّار و صالح ماتا فی یوم واحد 306

فی مصافحه الاخوان 307

فی أنّ المؤمن أخو المؤمن و عینه و دلیله 311

فی مؤمن بذل جاهه لأخیه المؤمن 317

فیمن سعی فی حاجه أخیه المسلم 333

معنی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: من أصبح لا یهتمّ بأمور المسلمین فلیس بمسلم 337

ص: 103

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی و العشرون تزاور الاخوان، و تلاقیهم، و مجالستهم، فی احیاء أمر أئمتهم علیهم السلام، و فیه: 36- حدیثا 342

فیمن زار أخاه للّه لا لغیره 342

فی أنّ زیاره المؤمن خیر من عتق عشر رقاب مؤمنات 349

**[ترجمه]فیمن زار أخاه للّه لا لغیره 342

فی أنّ زیاره المؤمن خیر من عتق عشر رقاب مؤمنات 349

**[ترجمه]

الباب الثالث و العشرون اطعام المؤمن، و سقیه، و کسوته، و قضاء دینه، و فیه: آیات، و: 115- حدیثا 359

ثواب من أطعم مسلما 366

فی أنّ عیاده المؤمن عیاده اللّه 368

بحث فی وقف المسلم علی الحربیّ، و الصدقه علی الذمّی و الیهود و النصاری و المجوس 370

فی کلمه: الفردوس، و أصله و اشتقاقه 372

ثواب من أطعم مؤمنا و من سقاه و من کساه 378

جزاء من أطعم مسکینا 382

ص: 104

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ثواب من أطعم مسلما 366

فی أنّ عیاده المؤمن عیاده اللّه 368

بحث فی وقف المسلم علی الحربیّ، و الصدقه علی الذمّی و الیهود و النصاری و المجوس 370

فی کلمه: الفردوس، و أصله و اشتقاقه 372

ثواب من أطعم مؤمنا و من سقاه و من کساه 378

جزاء من أطعم مسکینا 382

ص: 104

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و العشرون التراحم و التعاطف و التودد و البر و الصله و الایثار و المواساه و احیاء المؤمن، و فیه: ثلاثه آیات، و: 53- حدیثا 390

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام ابنه محمّد الحنفیّه 391

ص: 105

العنوان الصفحه

المتحابّون فی اللّه 398

معنی قوله تعالی: «مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً» 401

**[ترجمه]فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام ابنه محمّد الحنفیّه 391

ص: 105

العنوان الصفحه

المتحابّون فی اللّه 398

معنی قوله تعالی: «مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً» 401

**[ترجمه]

الباب الثلاثون فضل الاحسان، و الفضل و المعروف، و من هو أهل لها، و فیه: آیات، و: 62- حدیثا 406

قصّه رجل جاء إلی علیّ علیه السّلام فقال له اکتب حاجتک فی الأرض 407

فیما أوصی به علیّ علیه السّلام عند وفاته 411

قصّه رجل من ابناء النبیّین له ثروه من مال، و ولده 415

فی قول الصادق علیه السّلام للمفضّل: إذا أردت أن تعلم أ شقیّا الرجل أم سعیدا فانظر برّه و معروفه إلی من یصنعه 417

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الحادی و السبعون و هو الجزء الأول من المجلد السادس عشر حسب تجزئه المؤلّف قدّس سرّه

ص: 106

العنوان الصفحه

**[ترجمه]قصّه رجل جاء إلی علیّ علیه السّلام فقال له اکتب حاجتک فی الأرض 407

فیما أوصی به علیّ علیه السّلام عند وفاته 411

قصّه رجل من ابناء النبیّین له ثروه من مال، و ولده 415

فی قول الصادق علیه السّلام للمفضّل: إذا أردت أن تعلم أ شقیّا الرجل أم سعیدا فانظر برّه و معروفه إلی من یصنعه 417

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الحادی و السبعون و هو الجزء الأول من المجلد السادس عشر حسب تجزئه المؤلّف قدّس سرّه

ص: 106

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء الثانی و السبعین

الباب الحادی و الثلاثون العشره مع الیتامی، و أکل أموالهم، و ثواب ایوائهم، و الرحم علیهم، و عقاب إیذائهم، و فیه: آیات، و: 54- حدیثا 1

قصّه عیسی علیه السّلام و مروره بقبر یعذّب صاحبه، و له ولد صالح 2

فیمن اتّجر بمال الیتیم 5

عقاب من أکل مال الیتیم 8

**[ترجمه]قصّه عیسی علیه السّلام و مروره بقبر یعذّب صاحبه، و له ولد صالح 2

فیمن اتّجر بمال الیتیم 5

عقاب من أکل مال الیتیم 8

**[ترجمه]

الباب الثانی و الثلاثون آداب معاشره العمیان و الزمنی و أصحاب العاهات المسریه، و فیه: آیه، و: 11- حدیثا 14

یکره أن یکلّم الرجل مجذوما إلّا أن یکون بینه و بینه قدر ذراع 14

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: خمسه یجتنبون علی کلّ حال 15

**[ترجمه]یکره أن یکلّم الرجل مجذوما إلّا أن یکون بینه و بینه قدر ذراع 14

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: خمسه یجتنبون علی کلّ حال 15

**[ترجمه]

الباب الثالث و الثلاثون نصر الضعفاء و المظلومین، و اغاثتهم و تفریج کرب المؤمنین، و ردّ العادیه عنهم، و ستر عیوبهم و فیه: 28- حدیثا 17

قصّه رجل صلّی یوما بغیر وضوء و مرّ علی ضعیف فلم ینصره 18

فیمن نفّس عن مؤمن 22

ص: 107

العنوان الصفحه

**[ترجمه]قصّه رجل صلّی یوما بغیر وضوء و مرّ علی ضعیف فلم ینصره 18

فیمن نفّس عن مؤمن 22

ص: 107

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخامس و الثلاثون الإنصاف و العدل، و فیه: آیات، و: 45- حدیثا 24

فیما أوحی اللّه تعالی إلی آدم علیه السّلام 26

أشدّ ما فرض اللّه عزّ و جلّ علی عباده 29

معنی: ذکر اللّه علی کلّ حال، و أنّ الذکر ثلاثه أنواع 31

معنی: العدل 36

معنی: فی ظلّ عرش اللّه 39

**[ترجمه]فیما أوحی اللّه تعالی إلی آدم علیه السّلام 26

أشدّ ما فرض اللّه عزّ و جلّ علی عباده 29

معنی: ذکر اللّه علی کلّ حال، و أنّ الذکر ثلاثه أنواع 31

معنی: العدل 36

معنی: فی ظلّ عرش اللّه 39

**[ترجمه]

الباب السادس و الثلاثون المکافات علی الصنائع، و ذمّ مکافات الاحسان بالاساءه، و أن المؤمن مکفر، و فیه: آیات، و: 12- حدیثا 41

أربعه أسرع شی ء عقوبه 42

**[ترجمه]أربعه أسرع شی ء عقوبه 42

**[ترجمه]

الباب السابع و الثلاثون فی أن المؤمن مکفر لا یشکر معروفه، و فیه: 3- أحادیث 44

ص: 108

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ص: 108

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و الثلاثون الهدیه، و فیه: آیه، و: سبعه- أحادیث 44

الهدیه علی ثلاثه، و قول الرّسول صلّی اللّه علیه و آله: نعم الشی ء الهدیه مفتاح الحوائج 45

**[ترجمه]الهدیه علی ثلاثه، و قول الرّسول صلّی اللّه علیه و آله: نعم الشی ء الهدیه مفتاح الحوائج 45

**[ترجمه]

الباب التاسع و الثلاثون الماعون، و فیه: آیه، و: ثلاثه- أحادیث 45

منع الماعون مثل: السراج، و النار، و الخمیر، و الملح 45

**[ترجمه]منع الماعون مثل: السراج، و النار، و الخمیر، و الملح 45

**[ترجمه]

الباب الأربعون الاغضاء عن عیوب الناس، و ثواب من مقت نفسه دون الناس، و فیه: 17- حدیثا 46

أسرع الخیر ثوابا و أسرع الشرّ عقابا 47

فیمن غفل عن عیب نفسه 49

**[ترجمه]أسرع الخیر ثوابا و أسرع الشرّ عقابا 47

فیمن غفل عن عیب نفسه 49

**[ترجمه]

الباب الحادی و الأربعون ثواب إماطه الاذی عن طریق و اصلاحه و الدلاله علی الطریق، و فیه: 6- أحادیث 49

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: دخل عبد الجنّه بغض من شوک کان علی طریق المسلمین فأماطه عنه 49

ص: 109

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: دخل عبد الجنّه بغض من شوک کان علی طریق المسلمین فأماطه عنه 49

ص: 109

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی و الأربعون الرفق و اللین و کف الاذی و المعاونه علی البر و التقوی، و فیه: آیات، و: 42- حدیثا 50

فی شرف المؤمن و عزّه 52

فی أنّ لکلّ شی ء قفلا، و قفل الإیمان الرفق، و فیه بیان 55

معنی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه تعالی رفیق یحبّ الرفق 56

**[ترجمه]فی شرف المؤمن و عزّه 52

فی أنّ لکلّ شی ء قفلا، و قفل الإیمان الرفق، و فیه بیان 55

معنی قول الصادق علیه السّلام: إنّ اللّه تعالی رفیق یحبّ الرفق 56

**[ترجمه]

الباب الرابع و الأربعون الأدب، و من عرف قدره، و لم یتعد طوره، و فیه: 10- أحادیث 66

الأدب: ترکک ما کرهته لغیرک 67

**[ترجمه]الأدب: ترکک ما کرهته لغیرک 67

**[ترجمه]

الباب الخامس و الأربعون فضل کتمان السر و ذمّ الإذاعه، و فیه: 49- حدیثا 68

لا یکون المؤمن مؤمنا حتّی یکون فیه ثلاث خصال: 68

أشعار أنشده الرضا علیه السّلام للمأمون فی کتمان السرّ 69

ص: 110

العنوان الصفحه

فی قول الصادق علیه السّلام: لا تطّلع صدیقک من سرّک إلّا علی ما لو اطّلع علیه عدوّک لم یضرّک 71

فی قول الرضا علیه السّلام: لو أعطیناکم کلما تریدون کان شرّا لکم، و بیانه 77

فی إفشاء أسرار الأئمّه علیهم السّلام 84

**[ترجمه]لا یکون المؤمن مؤمنا حتّی یکون فیه ثلاث خصال: 68

أشعار أنشده الرضا علیه السّلام للمأمون فی کتمان السرّ 69

ص: 110

العنوان الصفحه

فی قول الصادق علیه السّلام: لا تطّلع صدیقک من سرّک إلّا علی ما لو اطّلع علیه عدوّک لم یضرّک 71

فی قول الرضا علیه السّلام: لو أعطیناکم کلما تریدون کان شرّا لکم، و بیانه 77

فی إفشاء أسرار الأئمّه علیهم السّلام 84

**[ترجمه]

الباب السادس و الأربعون التحرز عن مواضع التهمه، و مجالسه أهلها، و فیه: 9- أحادیث 90

فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام عند وفاته 90

**[ترجمه]فیما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السّلام عند وفاته 90

**[ترجمه]

الباب السابع و الأربعون لزوم الوفاء بالوعد و العهد، و ذمّ خلفهما، و فیه: آیات، و: 26- حدیثا 91

ثلاث من کنّ فیه أوجبن له أربعا علی النّاس 93

العلّه الّتی من أجلها سمّی إسماعیل بن حزقیل صادق الوعد 94

**[ترجمه]ثلاث من کنّ فیه أوجبن له أربعا علی النّاس 93

العلّه الّتی من أجلها سمّی إسماعیل بن حزقیل صادق الوعد 94

**[ترجمه]

الباب الثامن و الأربعون المشوره و قبولها و من ینبغی استشارته، و نصح المستشیر، و النهی عن الاستبداد بالرأی، و فیه: آیات، و: 57- حدیثا 97

فی ذمّ المشوره مع الجبان و البخیل و الحریص 99

فیما کان فی التوراه 100

ص: 111

العنوان الصفحه

حدود المشوره و کیفیّتها 102

کلمات قصار فی المشوره 104

**[ترجمه]فی ذمّ المشوره مع الجبان و البخیل و الحریص 99

فیما کان فی التوراه 100

ص: 111

العنوان الصفحه

حدود المشوره و کیفیّتها 102

کلمات قصار فی المشوره 104

**[ترجمه]

الباب التاسع و الأربعون غنی النفس و الاستغناء عن الناس، و الیأس عنهم، و فیه: 24- حدیثا 105

فی الافتقار و الاستغناء عن الناس 106

فیمن أراد أن لا یسأل ربّه إلّا أعطاه 109

**[ترجمه]فی الافتقار و الاستغناء عن الناس 106

فیمن أراد أن لا یسأل ربّه إلّا أعطاه 109

**[ترجمه]

الباب الخمسون أداء الأمانه، و فیه آیتان، و: 24- حدیثا 113

فی النظر إلی صدق الحدیث و أداء الأمانه 114

فی أن أهل الأرض لمرحومون ما تحابّوا، و أدّوا الأمانه، و عملوا بالحقّ 117

**[ترجمه]فی النظر إلی صدق الحدیث و أداء الأمانه 114

فی أن أهل الأرض لمرحومون ما تحابّوا، و أدّوا الأمانه، و عملوا بالحقّ 117

**[ترجمه]

الباب الحادی و الخمسون التواضع، و فیه: آیه، و: 42- حدیثا 117

قصّه أب و ابن کانا طیفا لأمیر المؤمنین علیه السّلام 118

قصّه النجاشیّ ملک الحبشه و جعفر بن أبی طالب رضی اللّه تعالی عنهما 119

التواضع و حقیقته و آثاره 121

ص: 112

العنوان الصفحه

العلّه الّتی من أجلها اصطفی اللّه عزّ و جلّ موسی علیه السّلام لکلامه 122

النجاشیّ و جعفر و ترجمتهما و غزوه بدر، و ما قاله النجاشیّ 124

فی أنّ ملکا أتی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و خیّره بأن یکون عبدا رسولا متواضعا أو ملکا رسولا، و بیانه 128

حدّ التواضع 135

**[ترجمه]قصّه أب و ابن کانا طیفا لأمیر المؤمنین علیه السّلام 118

قصّه النجاشیّ ملک الحبشه و جعفر بن أبی طالب رضی اللّه تعالی عنهما 119

التواضع و حقیقته و آثاره 121

ص: 112

العنوان الصفحه

العلّه الّتی من أجلها اصطفی اللّه عزّ و جلّ موسی علیه السّلام لکلامه 122

النجاشیّ و جعفر و ترجمتهما و غزوه بدر، و ما قاله النجاشیّ 124

فی أنّ ملکا أتی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و خیّره بأن یکون عبدا رسولا متواضعا أو ملکا رسولا، و بیانه 128

حدّ التواضع 135

**[ترجمه]

الباب الخامس و الخمسون حد الکرامه، و النهی عن ردّ الکرامه، و معناها، و فیه: 7- أحادیث 140

ص: 113

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ص: 113

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السادس و الخمسون من أذل مؤمنا أو أهانه أو حقره أو استهزأ به، أو طعن علیه أو ردّ قوله، و النهی عن التنابز بالألقاب، و فیه: آیات، و: 21- حدیثا 142

ترجمه أبو العتاهیّه 143

فیما أوحی اللّه تعالی إلی نبیّه صلّی اللّه علیه و آله لیله المعراج 146

**[ترجمه]ترجمه أبو العتاهیّه 143

فیما أوحی اللّه تعالی إلی نبیّه صلّی اللّه علیه و آله لیله المعراج 146

**[ترجمه]

الباب السابع و الخمسون من أخاف مؤمنا، أو ضربه، أو آذاه، أو لطمه، أو أعان علیه، أو سبه، و ذمّ الروایه علی المؤمن، و فیه: 46- حدیثا 147

فیمن اکرم أخاه المؤمن أو قضی له حاجه أو فرّج عنه کربه 148

فی قول اللّه تعالی: لیأذن بحرب منّی من آذی عبدی المؤمن 152

فی قول اللّه تعالی: ما تقرّب إلیّ عبد بشی ء أحبّ إلیّ ممّا افترضت علیه، و قول الشیخ بهاء الدّین و الشهید رحمهما اللّه بأنّ الواجب أفضل من الندب 156

فی أنّ سبّ المؤمن و التعریض علیه فسق 160

المروّه و معناها 168

ص: 114

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فیمن اکرم أخاه المؤمن أو قضی له حاجه أو فرّج عنه کربه 148

فی قول اللّه تعالی: لیأذن بحرب منّی من آذی عبدی المؤمن 152

فی قول اللّه تعالی: ما تقرّب إلیّ عبد بشی ء أحبّ إلیّ ممّا افترضت علیه، و قول الشیخ بهاء الدّین و الشهید رحمهما اللّه بأنّ الواجب أفضل من الندب 156

فی أنّ سبّ المؤمن و التعریض علیه فسق 160

المروّه و معناها 168

ص: 114

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و الخمسون الخیانه، و عقاب اکل الحرام، و فیه: آیه، و: 14- حدیثا 170

عقاب من خان جاره 171

فی أنّ المؤمن یکون بخیلا و جبانا و لا یکون کذّابا 172

**[ترجمه]عقاب من خان جاره 171

فی أنّ المؤمن یکون بخیلا و جبانا و لا یکون کذّابا 172

**[ترجمه]

الباب التاسع و الخمسون من منع مؤمنا شیئا من عنده أو من عند غیره أو استعان به أخوه فلم یعنه، أو لم ینصحه فی قضائه، و فیه: 28- حدیثا 173

فیمن استان به رجل من إخوانه فی حاجه 175

عقاب من حبس حقّ المؤمن 178

**[ترجمه]فیمن استان به رجل من إخوانه فی حاجه 175

عقاب من حبس حقّ المؤمن 178

**[ترجمه]

الباب الستون الهجران، و فیه: 14- حدیثا 184

معنی الهجر و الهجران، و لا هجره فوق ثلاث 184

فی أنّ فی أوّل لیله من شهر رمضان یغلّ المرده من الشیاطین 188

**[ترجمه]معنی الهجر و الهجران، و لا هجره فوق ثلاث 184

فی أنّ فی أوّل لیله من شهر رمضان یغلّ المرده من الشیاطین 188

**[ترجمه]

الباب الحادی و الستون من حجب مؤمنا، و فیه: 5- أحادیث 189

عقاب من کان بینه و بین مؤمن حجاب 190

قصّه أربعه نفر فی زمن بنی إسرائیل 191

ص: 115

العنوان الصفحه

**[ترجمه]عقاب من کان بینه و بین مؤمن حجاب 190

قصّه أربعه نفر فی زمن بنی إسرائیل 191

ص: 115

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی و الستون التهمه و البهتان و سوء الظنّ بالاخوان و ذم الاعتماد علی ما یسمع من أفواه الرجال، و فیه: آیات، و: 23- حدیثا 193

عقاب من بهت مؤمنا أو مؤمنه 194

بین الحقّ و الباطل، و حسن الظنّ و اصله، و إذا کان زمان: العدل، و الجور 197

سوء الظنّ و المراد منه 200

**[ترجمه]عقاب من بهت مؤمنا أو مؤمنه 194

بین الحقّ و الباطل، و حسن الظنّ و اصله، و إذا کان زمان: العدل، و الجور 197

سوء الظنّ و المراد منه 200

**[ترجمه]

الباب الثالث و الستون ذی اللسانین و الوجهین، و فیه: 14- حدیثا 202

عقاب من کان ذا لسانین و شرحه و تفصیله 204

**[ترجمه]عقاب من کان ذا لسانین و شرحه و تفصیله 204

**[ترجمه]

الباب الرابع و الستون الحقد، و البغضاء، و الشحناء، و التشاجر، و معاداه الرجال، و فیه: آیتان، و: 13- حدیثا 209

أربعه القلیل منها کثیر: النار، و النوم، و المرض، و العداوه 210

کلمات قصار من أمیر المؤمنین علیه السّلام 212

ص: 116

العنوان الصفحه

**[ترجمه]أربعه القلیل منها کثیر: النار، و النوم، و المرض، و العداوه 210

کلمات قصار من أمیر المؤمنین علیه السّلام 212

ص: 116

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخامس و الستون تتبع عیوب الناس و افشائها، و طلب عثرات المؤمنین و الشماته، و فیه: آیتان، و: 22- حدیثا 212

معنی عوره المؤمن علی المؤمن حرام 214

فی قول الکاظم علیه السّلام کذّب سمعک و بصرک عن أخیک 215

أقرب ما یکون العبد إلی الکفر، و فیه بیان 217

**[ترجمه]معنی عوره المؤمن علی المؤمن حرام 214

فی قول الکاظم علیه السّلام کذّب سمعک و بصرک عن أخیک 215

أقرب ما یکون العبد إلی الکفر، و فیه بیان 217

**[ترجمه]

الباب السادس و الستون الغیبه، و فیه: آیات، و: 86- حدیثا 220

الغیبه و معناها لغه و اصطلاحا، و ما قاله الشهید الثانی قدّس سرّه 221

العلّه الّتی من أجلها جعل الغیبه أعظم من کثیر من المعاصی 223

أقسام الغیبه و أخبثها 224

السامع الغیبه 226

فی أنّ الغیبه تتنوّع بعشره أنواع، و بیانها مفصّلا 227

فیما قاله الشهید الثانی رحمه اللّه تعالی و إیّانا فی علاج الغیبه مفصّلا 229

فیما قاله الشیخ حسن بن الشهید رحمهما اللّه فی الغیبه 234

فی تجویز الغیبه و ما قاله الشیخ بهاء الدین قدّس سرّه 239

کفّاره الغیبه 241

فیما وجب علی المغتاب 243

فیمن یقبل شهادته و من لا یقبل 247

ص: 117

العنوان الصفحه

فیما أوحی اللّه تعالی إلی نبیّ من أنبیائه علیهم السّلام: إذا أصبحت 250

العلّه الّتی من أجلها کانت الغیبه أشدّ من الزنا 252

**[ترجمه]الغیبه و معناها لغه و اصطلاحا، و ما قاله الشهید الثانی قدّس سرّه 221

العلّه الّتی من أجلها جعل الغیبه أعظم من کثیر من المعاصی 223

أقسام الغیبه و أخبثها 224

السامع الغیبه 226

فی أنّ الغیبه تتنوّع بعشره أنواع، و بیانها مفصّلا 227

فیما قاله الشهید الثانی رحمه اللّه تعالی و إیّانا فی علاج الغیبه مفصّلا 229

فیما قاله الشیخ حسن بن الشهید رحمهما اللّه فی الغیبه 234

فی تجویز الغیبه و ما قاله الشیخ بهاء الدین قدّس سرّه 239

کفّاره الغیبه 241

فیما وجب علی المغتاب 243

فیمن یقبل شهادته و من لا یقبل 247

ص: 117

العنوان الصفحه

فیما أوحی اللّه تعالی إلی نبیّ من أنبیائه علیهم السّلام: إذا أصبحت 250

العلّه الّتی من أجلها کانت الغیبه أشدّ من الزنا 252

**[ترجمه]

الباب السابع و الستون النمیمه و السعایه، و فیه: ثلاث آیات، و: 19- حدیثا 263

فیمن برّ بوالدیه و لم یمش بالنمیمه 263

قصّه رجل من بنی إسرائیل الّذی کان نمّاما 266

فیما قاله الشهید الثانی قدّس سرّه فی النمیمه، و السبب الباعث علیها 268

**[ترجمه]فیمن برّ بوالدیه و لم یمش بالنمیمه 263

قصّه رجل من بنی إسرائیل الّذی کان نمّاما 266

فیما قاله الشهید الثانی قدّس سرّه فی النمیمه، و السبب الباعث علیها 268

**[ترجمه]

الباب السبعون البغی و الطغیان و فیه: آیات، و: 18- حدیثا 272

فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله علیّا علیه السّلام 274

ص: 118

العنوان الصفحه

معنی: البغی 276

فی أنّ أوّل من بغی علی اللّه عناق بنت آدم علیه السّلام 277

**[ترجمه]فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله علیّا علیه السّلام 274

ص: 118

العنوان الصفحه

معنی: البغی 276

فی أنّ أوّل من بغی علی اللّه عناق بنت آدم علیه السّلام 277

**[ترجمه]

الباب الحادی و السبعون سوء المحضر و من یکرمه الناس اتقاء شره، و من لا یؤمن شره و لا یرجی خیره، و فیه: 12- حدیثا 279

علامه ولد الزنا 279

**[ترجمه]علامه ولد الزنا 279

**[ترجمه]

الباب الثانی و السبعون المکر و الخدعه و الغش، و السعی فی الفتنه، و فیه: آیات، و: 15- حدیثا 283

فیمن غشّ مسلما أو ما کره أو ضرّه، و قول علی علیه السّلام: لکنت امکر العرب 285

معنی الدهاء و الغدر 290

**[ترجمه]فیمن غشّ مسلما أو ما کره أو ضرّه، و قول علی علیه السّلام: لکنت امکر العرب 285

معنی الدهاء و الغدر 290

**[ترجمه]

الباب الرابع و السبعون السفیه و السفله، و فیه: آیه، و: 13- حدیثا 293

فی رجلین یتسابّان، و فیه بیان بالتفصیل 294

ص: 119

العنوان الصفحه

العلّه الّتی من أجلها سمیّت الاصبع الّتی تلی الإبهام سبّابه، و ما قاله العلّامه المجلسی قدّس سرّه 295

المعارضه بالمثل 296

معنی السفله و قصّه رجل و امرأه شکا إلی عمر 300

**[ترجمه]فی رجلین یتسابّان، و فیه بیان بالتفصیل 294

ص: 119

العنوان الصفحه

العلّه الّتی من أجلها سمیّت الاصبع الّتی تلی الإبهام سبّابه، و ما قاله العلّامه المجلسی قدّس سرّه 295

المعارضه بالمثل 296

معنی السفله و قصّه رجل و امرأه شکا إلی عمر 300

**[ترجمه]

الباب السادس و السبعون من باع دینه بدنیا غیره، و فیه: حدیث واحد 301

فی أنّ أشقی الخلق من باع دینه بدنیا غیره 301

**[ترجمه]فی أنّ أشقی الخلق من باع دینه بدنیا غیره 301

**[ترجمه]

الباب السابع و السبعون الإسراف و التبذیر، وحدهما، و فیه: آیات، و: 7- أحادیث 302

معنی الإسراف و الاقتار 303

**[ترجمه]معنی الإسراف و الاقتار 303

**[ترجمه]

الباب الثامن و السبعون فی ذمّ الإسراف و التبذیر، و فیه: 6- أحادیث 303

علامه المسرف 304

ص: 120

العنوان الصفحه

**[ترجمه]علامه المسرف 304

ص: 120

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب التاسع و السبعون الظلم و أنواعه، و مظالم العباد، و من أخذ المال من غیر حله فجعله فی غیر حقه، و الفساد فی الأرض، و فیه: آیات، و: 79- حدیثا 305

فیما أوحی اللّه تعالی إلی عیسی علیه السّلام، و أنّ الظلم ثلاثه 311

کفّاره الظلم 313

معنی قوله تعالی: «وَ إِذْ أَخَذْنا مِیثاقَکُمْ لا تَسْفِکُونَ» 316

معنی قوله تعالی: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یُعْجِبُکَ» 317

کلمات قصار من أمیر المؤمنین علیه السّلام 320

معنی الظلم، و أنّ المشرک ظالم 322

معنی قوله تعالی: «وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّهً ضِعافاً» و أنّ من ظلم سلّط اللّه علیه من یظلمه، أو علی عقبه، أو علی عقب عقبه، و فیه بیان شریف لطیف دقیق 325

**[ترجمه]فیما أوحی اللّه تعالی إلی عیسی علیه السّلام، و أنّ الظلم ثلاثه 311

کفّاره الظلم 313

معنی قوله تعالی: «وَ إِذْ أَخَذْنا مِیثاقَکُمْ لا تَسْفِکُونَ» 316

معنی قوله تعالی: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یُعْجِبُکَ» 317

کلمات قصار من أمیر المؤمنین علیه السّلام 320

معنی الظلم، و أنّ المشرک ظالم 322

معنی قوله تعالی: «وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّهً ضِعافاً» و أنّ من ظلم سلّط اللّه علیه من یظلمه، أو علی عقبه، أو علی عقب عقبه، و فیه بیان شریف لطیف دقیق 325

**[ترجمه]

الباب الحادی و الثمانون أحوال الملوک و الامراء، و العراف، و النقباء، و الرؤساء، و عدلهم و جورهم، و فیه: آیات، و: 86- حدیثا 335

ص: 121

العنوان الصفحه

رحی الّتی کانت فی جهنّم 338

سبعه لعنهم اللّه و رسوله 339

من تولّی أمرا من أمور الناس 340

فیما أوحی اللّه تعالی إلی نبیّ من أنبیائه علیهم السّلام فی مملکه جبّار 345

الولایه، و ولایه الولاه 347

الفرق بین العدل و الجود 350

فیما کتبه أمیر المؤمنین علیه السّلام إلی امراء الجنود فی حقّ الوالی 354

فیما کتبه علیه السّلام إلی امراء الخراج 355

فیما کتبه عبد اللّه النجاشیّ و الی الأهواز إلی الإمام الصادق علیه السّلام 360

فی ذمّ مجالسه الملوک و أبناء الدّنیا 367

**[ترجمه]ص: 121

العنوان الصفحه

رحی الّتی کانت فی جهنّم 338

سبعه لعنهم اللّه و رسوله 339

من تولّی أمرا من أمور الناس 340

فیما أوحی اللّه تعالی إلی نبیّ من أنبیائه علیهم السّلام فی مملکه جبّار 345

الولایه، و ولایه الولاه 347

الفرق بین العدل و الجود 350

فیما کتبه أمیر المؤمنین علیه السّلام إلی امراء الجنود فی حقّ الوالی 354

فیما کتبه علیه السّلام إلی امراء الخراج 355

فیما کتبه عبد اللّه النجاشیّ و الی الأهواز إلی الإمام الصادق علیه السّلام 360

فی ذمّ مجالسه الملوک و أبناء الدّنیا 367

**[ترجمه]

الباب الثانی و الثمانون الرکون الی الظالمین و حبهم و طاعتهم، و فیه: آیات، و: 57- حدیثا 367

فی طاعه السلطان 368

فیما یفسد القلب 370

قصّه ملک جبّار و عبد صالح، و قصّه إسماعیل بن حزقیل صادق الوعد 373

لکلّ جبّار ولیّ علی بابه 379

ص: 122

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی طاعه السلطان 368

فیما یفسد القلب 370

قصّه ملک جبّار و عبد صالح، و قصّه إسماعیل بن حزقیل صادق الوعد 373

لکلّ جبّار ولیّ علی بابه 379

ص: 122

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الرابع و الثمانون رد الظلم عن المظلومین، و رفع حوائج المؤمنین الی السلاطین، و فیه: آیه، و: 4- أحادیث 384

فی صحف إبراهیم علیه السّلام 384

**[ترجمه]فی صحف إبراهیم علیه السّلام 384

**[ترجمه]

الباب الخامس و الثمانون النهی عن مواده الکفّار و معاشرتهم و اطاعتهم و الدعاء لهم، و فیه: آیات، و: 16- حدیثا 385

تفسیر الآیات، و قصّه حاطب بن أبی بلتعه 388

فیمن زنا بامرأه مسلمه أو یهودیّه أو نصرانیّه أو مجوسیّه 389

**[ترجمه]تفسیر الآیات، و قصّه حاطب بن أبی بلتعه 388

فیمن زنا بامرأه مسلمه أو یهودیّه أو نصرانیّه أو مجوسیّه 389

**[ترجمه]

الباب السادس و الثمانون الدخول فی بلاد المخالفین و الکفّار و الکون معهم، و فیه: حدیثان 392

ص: 123

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ص: 123

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السابع و الثمانون التقیه و المداراه، و فیه: آیات، و: 144- حدیثا 393

فیما قاله الرضا علیه السّلام فی جواب من سئل عنه: ما العقل 393

فی أنّ التقیّه کانت سنّه إبراهیم الخلیل علیه السّلام 396

فیما قاله الإمام الصادق علیه السّلام فی طلب السلامه و التقیّه 400

تقیّه رجل شیعیّ من بعض المخالفین بحضره الصادق علیه السّلام، و ما قاله توریه، و قصّه خربیل المؤمن مع قوم فرعون الّذین وشوا به إلی فرعون 402

تقیّه رجل من أصحاب الجواد علیه السّلام 405

فی جواز الحلف لصاحب العشّار 411

فی تقیّه عمّار و ما قاله سلمان للیهود 412

قصّه صبیّ الّذی کان ابن سبع سنین بحضره الرضا علیه السّلام 416

العلّه الّتی من أجلها تشبّه الشیعه بالنحل 417

فی قول علیّ علیه السّلام: إنّکم ستدعون إلی سبّی فسبّونی ثمّ تدعون إلی البراءه منّی فلا تبرءوا منّی 430

العلّه الّتی من أجلها جعلت التقیّه 434

فی أنّ مداراه الناس کان نصف الإیمان 440

ص: 124

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فیما قاله الرضا علیه السّلام فی جواب من سئل عنه: ما العقل 393

فی أنّ التقیّه کانت سنّه إبراهیم الخلیل علیه السّلام 396

فیما قاله الإمام الصادق علیه السّلام فی طلب السلامه و التقیّه 400

تقیّه رجل شیعیّ من بعض المخالفین بحضره الصادق علیه السّلام، و ما قاله توریه، و قصّه خربیل المؤمن مع قوم فرعون الّذین وشوا به إلی فرعون 402

تقیّه رجل من أصحاب الجواد علیه السّلام 405

فی جواز الحلف لصاحب العشّار 411

فی تقیّه عمّار و ما قاله سلمان للیهود 412

قصّه صبیّ الّذی کان ابن سبع سنین بحضره الرضا علیه السّلام 416

العلّه الّتی من أجلها تشبّه الشیعه بالنحل 417

فی قول علیّ علیه السّلام: إنّکم ستدعون إلی سبّی فسبّونی ثمّ تدعون إلی البراءه منّی فلا تبرءوا منّی 430

العلّه الّتی من أجلها جعلت التقیّه 434

فی أنّ مداراه الناس کان نصف الإیمان 440

ص: 124

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و الثمانون من مشی الی طعام لم یدع إلیه و من یجوز الاکل من بیته بغیر اذنه، و فیه: آیه، و: 11- حدیثا 444

ثمانیه إن اهینوا فلا یلوموا إلّا أنفسهم 444

معنی قوله تعالی: «أَنْ تَأْکُلُوا مِنْ بُیُوتِکُمْ أَوْ بُیُوتِ آبائِکُمْ ...» 445

**[ترجمه]ثمانیه إن اهینوا فلا یلوموا إلّا أنفسهم 444

معنی قوله تعالی: «أَنْ تَأْکُلُوا مِنْ بُیُوتِکُمْ أَوْ بُیُوتِ آبائِکُمْ ...» 445

**[ترجمه]

الباب التاسع و الثمانون الحث علی اجابه دعوه المؤمن، و الحث علی الاکل من طعام أخیه، و فیه: 12- حدیثا 446

ثلاثه من الجفاء 447

**[ترجمه]ثلاثه من الجفاء 447

**[ترجمه]

الباب الحادی و التسعون آداب الضیف، و صاحب المنزل، و من ینبغی ضیافته، و فیه: آیات، و: 36- حدیثا 450

حقّ الضیف 451

قصّه رجل من الأنصار و ضیفه 452

سلیمان علیه السّلام و کیفیّه ضیافته 456

ص: 125

العنوان الصفحه

**[ترجمه]حقّ الضیف 451

قصّه رجل من الأنصار و ضیفه 452

سلیمان علیه السّلام و کیفیّه ضیافته 456

ص: 125

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی و التسعون العرض علی أخیک، و فیه: 3- أحادیث 457

عرض الطعام و الماء و الوضوء علی الضیف 457

**[ترجمه]عرض الطعام و الماء و الوضوء علی الضیف 457

**[ترجمه]

الباب الثالث و التسعون فضل اقراء الضیف و إکرامه، و فیه: آیه، و: 25- حدیثا 458

فیما قاله النبیّ صلّی اللّه علیه و آله فی إکرام الضیف 460

**[ترجمه]فیما قاله النبیّ صلّی اللّه علیه و آله فی إکرام الضیف 460

**[ترجمه]

الباب الرابع و التسعون أن الرجل إذا دخل بلده فهو ضیف علی إخوانه و حدّ الضیافه، و فیه: 3- أحادیث 462

الضیافه ثلاثه أیّام 463

ص: 126

العنوان الصفحه

**[ترجمه]الضیافه ثلاثه أیّام 463

ص: 126

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخامس و التسعون آداب المجالس، و المواضع التی ینبغی الجلوس فیها أو لا ینبغی، و حدّ التواضع لمن یدخله، و فیه: آیات، و: 25- حدیثا 463

المجالس بالامانه إلّا ثلاثه مجالس 465

فی مرور الملائکه علی مجلس یسبّح اللّه 468

**[ترجمه]المجالس بالامانه إلّا ثلاثه مجالس 465

فی مرور الملائکه علی مجلس یسبّح اللّه 468

**[ترجمه]

الباب السادس و التسعون السنه فی الجلوس و أنواعه، و فیه: 4- أحادیث 469

فی الجلوس علی الطعام 469

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثانی و السبعون و هو الجزء الثانی من المجلد السادس عشر

ص: 127

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی الجلوس علی الطعام 469

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثانی و السبعون و هو الجزء الثانی من المجلد السادس عشر

ص: 127

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء الثالث و السبعین

«أبواب التحیه و التسلیم و العطاس» «و ما یتعلق بها» و فیه: 12- بابا

الباب السابع و التسعون افشاء السلام و الابتداء به و فضله و آدابه و أنواعه و أحکامه و القول عند الافتراق، و فیه: آیات، و: 64- حدیثا 1

أعجز الناس و أبخلهم 4

العلّه الّتی من أجلها 6

أربعه لا یسلّمون 8

إذا سلّم الیهودیّ و النصرانیّ و المشرک 11

**[ترجمه]أعجز الناس و أبخلهم 4

العلّه الّتی من أجلها 6

أربعه لا یسلّمون 8

إذا سلّم الیهودیّ و النصرانیّ و المشرک 11

**[ترجمه]

الباب الثامن و التسعون الاذن فی الدخول و سلام الاذن، و فیه: آیات، و: 5- أحادیث 13

النهی عن الدخول فی ثلاثه مواقع، و أنّ الاستیذان ثلاثه 14

ص: 128

العنوان الصفحه

**[ترجمه]النهی عن الدخول فی ثلاثه مواقع، و أنّ الاستیذان ثلاثه 14

ص: 128

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب التاسع و التسعون فیما قیل فی جواب من قال: کیف أصبحت؟، و: 21- حدیثا 15

فی قول السجّاد علیه السّلام: أصبحت مطلوبا بثمان 15

جواب سلمان و حذیفه لمن قال لهما: کیف أصبحت 16

جواب: عیسی بن مریم علیهما السّلام، و نبیّنا محمّد صلّی اللّه علیه و آله، و علیّ بن أبی طالب علیه السّلام، و أبو ذرّ الغفاریّ، و ربیع بن خثیم، و أویس بن عامر القرنیّ، لمن قال لهم:

کیف أصبحت؟ 17

**[ترجمه]فی قول السجّاد علیه السّلام: أصبحت مطلوبا بثمان 15

جواب سلمان و حذیفه لمن قال لهما: کیف أصبحت 16

جواب: عیسی بن مریم علیهما السّلام، و نبیّنا محمّد صلّی اللّه علیه و آله، و علیّ بن أبی طالب علیه السّلام، و أبو ذرّ الغفاریّ، و ربیع بن خثیم، و أویس بن عامر القرنیّ، لمن قال لهم:

کیف أصبحت؟ 17

**[ترجمه]

الباب المائه المصافحه و المعانقه و التقبیل، و فیه: 47- حدیثا 19

قصّه إبراهیم الخلیل علیه السّلام و رجل کان طوله اثنا عشر شبرا 19

فی مصافحه الإمام الباقر علیه السّلام 23

فی تجدید المصافحه و لو بنخله أو شجره 27

فی تقبیل الید و الرأس 37

فی تعظیم المؤمن قیاما 38

**[ترجمه]قصّه إبراهیم الخلیل علیه السّلام و رجل کان طوله اثنا عشر شبرا 19

فی مصافحه الإمام الباقر علیه السّلام 23

فی تجدید المصافحه و لو بنخله أو شجره 27

فی تقبیل الید و الرأس 37

فی تعظیم المؤمن قیاما 38

**[ترجمه]

الباب الحادی و المائه الإصلاح بین الناس، و فیه: آیات، و: 12- حدیثا 43

إصلاح ذات البین أفضل من عامّه الصّلاه و الصوم، و بیانه 43

ترجمه: أبو حنیفه سائق الحاجّ و ما فعله مفضّل 45

معنی قوله تعالی: «وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَهً لِأَیْمانِکُمْ أَنْ تَبَرُّوا» 46

ص: 129

العنوان الصفحه

**[ترجمه]إصلاح ذات البین أفضل من عامّه الصّلاه و الصوم، و بیانه 43

ترجمه: أبو حنیفه سائق الحاجّ و ما فعله مفضّل 45

معنی قوله تعالی: «وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَهً لِأَیْمانِکُمْ أَنْ تَبَرُّوا» 46

ص: 129

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی و المائه التکاتب و آدابه و الافتتاح بالتسمیه فی الکتابه و فی غیرها من الأمور، و فیه: آیات، و: 10- أحادیث 48

فیما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام فی آداب الکتابه، و العلّه الّتی من أجلها سمّی تبّع تبّعا 49

وضع القلم علی الاذن 50

**[ترجمه]فیما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام فی آداب الکتابه، و العلّه الّتی من أجلها سمّی تبّع تبّعا 49

وضع القلم علی الاذن 50

**[ترجمه]

الباب الثالث و المائه العطاس و التسمیت، و فیه: 29- حدیثا 51

الدعاء عند العطاس 51

فی أنّ صاحب العطسه یأمن الموت ثلاثه أیّام، و ما قاله صاحب الزمان عجل اللّه تعالی عند ولادته 53

علّه العطاس 55

**[ترجمه]الدعاء عند العطاس 51

فی أنّ صاحب العطسه یأمن الموت ثلاثه أیّام، و ما قاله صاحب الزمان عجل اللّه تعالی عند ولادته 53

علّه العطاس 55

**[ترجمه]

الباب الرابع و المائه آداب الجشأ و التنخم و البصاق، و فیه: 6- أحادیث 56

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا تجشّأ أحدکم فلا یرفع جشاءه إلی السماء و لا إذا بزق 56

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا تجشّأ أحدکم فلا یرفع جشاءه إلی السماء و لا إذا بزق 56

**[ترجمه]

الباب الخامس و المائه ما یقال عند شرب الماء، و فیه: حدیث واحد 57

ص: 130

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ص: 130

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السادس و المائه الدعابه و المزاح و الضحک، و فیه: آیه، و: 19- حدیثا 58

ذمّ کثره المزاح و الضحک 58

فیما قاله سلمان رضی اللّه تعالی عنه و عنّا 59

**[ترجمه]ذمّ کثره المزاح و الضحک 58

فیما قاله سلمان رضی اللّه تعالی عنه و عنّا 59

**[ترجمه]

الباب السابع و المائه الأبواب التی ینبغی الاختلاف إلیها و بعض النوادر و فیه: 3- أحادیث 61

فیما قالته الحکماء فی الأبواب 61

**[ترجمه]فیما قالته الحکماء فی الأبواب 61

**[ترجمه]

الباب الثامن و المائه ما یجوز من تعظیم الخلق و ما لا یجوز، و فیه: آیات، و: 4- أحادیث 62

فیما فعل سلمان برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 63

ص: 131

العنوان الصفحه

القسم الثانی من المجلد السادس عشر

**[ترجمه]فیما فعل سلمان برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 63

ص: 131

العنوان الصفحه

القسم الثانی من المجلد السادس عشر

**[ترجمه]

کتاب الاوامر و السنن و الاوامر و النواهی و الکبائر

اشاره

و المعاصی و الزی و التجمل

**[ترجمه]و المعاصی و الزی و التجمل

**[ترجمه]

[تتمه فهرس الجزء الثالث و السبعین]

«أبواب» آداب التطبیب و التنظیف و الاکتحال و التدهن

الباب الأوّل جوامع آداب النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سنته، و فیه: حدیثان 66

فی قوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: خمس لا أدعهنّ حتّی الممات 67

**[ترجمه]فی قوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: خمس لا أدعهنّ حتّی الممات 67

**[ترجمه]

الباب الثانی السنن الحنیفیه، و فیه: 10- أحادیث 67

السنن الحنیفیّه عشره: خمس فی الرأس و خمس فی الجسد 67

شریعه إبراهیم علیه السّلام 68

ص: 132

العنوان الصفحه

**[ترجمه]السنن الحنیفیّه عشره: خمس فی الرأس و خمس فی الجسد 67

شریعه إبراهیم علیه السّلام 68

ص: 132

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

أبواب آداب الحمام و النوره و السواک و ما یتعلق بها

الباب الثالث آداب الحمام و فضله و أحکامه و الأدعیه المتعلقه به و التدلک و غسل الرأس بالطین، و فیه: 67- حدیثا 69

فی مناهی النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 69

دعاء عند دخول الحمام و نزع الثیاب 70

فی نتف الابط و حلقه 71

فیما یسنّ و یهزلن 73

فی قراءه القرآن و النکاح فی الحمام 77

**[ترجمه]فی مناهی النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 69

دعاء عند دخول الحمام و نزع الثیاب 70

فی نتف الابط و حلقه 71

فیما یسنّ و یهزلن 73

فی قراءه القرآن و النکاح فی الحمام 77

**[ترجمه]

الباب الرابع الحلق و جز شعر الرأس و الفرق و تربیته و تنظیف الرأس و الجسد بالماء و دفع الروائح الکریهه و غسل الثوب، و فیه: 25- حدیثا 82

الدعاء لحلق الرأس 83

غسل الرأس و الثیاب 84

ص: 133

العنوان الصفحه

**[ترجمه]الدعاء لحلق الرأس 83

غسل الرأس و الثیاب 84

ص: 133

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخامس غسل الرأس بالخطمی و السدر و غیرهما، و فیه: 12- حدیثا 86

غسل الرأس بالخطمیّ أمان من الصّداع، و براءه من الفقر، و طهور للرأس من الخرازه، و یزید فی الرزق 86

**[ترجمه]غسل الرأس بالخطمیّ أمان من الصّداع، و براءه من الفقر، و طهور للرأس من الخرازه، و یزید فی الرزق 86

**[ترجمه]

الباب السادس الاطلاء بالنوره و آدابه، و إزاله شعره الابط و العانه و غیرها و فیه: 42- حدیثا 88

ذمّ إطاله الشارب و العانه و الابط 88

فی النوره و الحنّاء بعدها 89

فیما یورث البرص 92

**[ترجمه]ذمّ إطاله الشارب و العانه و الابط 88

فی النوره و الحنّاء بعدها 89

فیما یورث البرص 92

**[ترجمه]

الباب السابع الاکتحال و آدابه، و فیه: 27- حدیثا 94

فی أنّ النظر إلی الوجه الحسن، و النظر إلی الماء الجاری، و النظر إلی الخضره و الکحل عند النوم، یضئن الوجه 94

فوائد الکحل و الدعاء عنده 95

**[ترجمه]فی أنّ النظر إلی الوجه الحسن، و النظر إلی الماء الجاری، و النظر إلی الخضره و الکحل عند النوم، یضئن الوجه 94

فوائد الکحل و الدعاء عنده 95

**[ترجمه]

الباب الثامن الخضاب للرجال و النساء، و فیه: 49- حدیثا 97

فوائد الخضاب 97

ص: 134

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فوائد الخضاب 97

ص: 134

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب العاشر الشیب و علته و جزه و نتفه، و فیه: 13- حدیثا 106

فی أنّ إبراهیم علیه السّلام کان أوّل من رأی شیبا فی لحیته 106

**[ترجمه]فی أنّ إبراهیم علیه السّلام کان أوّل من رأی شیبا فی لحیته 106

**[ترجمه]

الباب الحادی عشر اللعب بشعر اللحیه و أکله و فت الطین، و فیه: 3- أحادیث 108

فیما أوصی به النبیّ صلّی اللّه علیه و آله إلی علیّ علیه السّلام 108

**[ترجمه]فیما أوصی به النبیّ صلّی اللّه علیه و آله إلی علیّ علیه السّلام 108

**[ترجمه]

الباب الثالث عشر اللحیه و الشارب، و فیه: 18- حدیثا 109

فی تعلیم الاظفار 110

معنی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: حفّوا الشوارب و اعفوا اللّحی 111

فیما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام فی شرطه الخمیس 112

ص: 135

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی تعلیم الاظفار 110

معنی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: حفّوا الشوارب و اعفوا اللّحی 111

فیما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام فی شرطه الخمیس 112

ص: 135

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الرابع عشر تسریح الرأس و اللحیه و آدابه و أنواع الامشاط 17- حدیثا 113

فی المشط و الدهن و الدعاء عند الامشاط 114

**[ترجمه]فی المشط و الدهن و الدعاء عند الامشاط 114

**[ترجمه]

الباب الخامس عشر التمشط و آدابه، و فیه: 22- حدیثا 116

فی تسریح الرأس و اللحیه 118

**[ترجمه]فی تسریح الرأس و اللحیه 118

**[ترجمه]

الباب السادس عشر قص الاظفار، و فیه: 47- حدیثا 119

فیمن قلّم اظفاره یوم الجمعه 120

فی احتباس الوحی عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 123

تقلیم الاظفار فی أیّام الأسبوع 124

**[ترجمه]فیمن قلّم اظفاره یوم الجمعه 120

فی احتباس الوحی عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 123

تقلیم الاظفار فی أیّام الأسبوع 124

**[ترجمه]

الباب السابع عشر دفن الشعر و الظفر و غیرهما من فضول الجسد، و فیه: 3- أحادیث 125

یدفن سبعه أشیاء 125

ص: 136

العنوان الصفحه

**[ترجمه]یدفن سبعه أشیاء 125

ص: 136

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن عشر السواک و الحث علیه و فوائده و أنواعه و أحکامه، و فیه: 85- حدیثا 126

فی سنن المرسلین علیهم السّلام، و قول الصادق علیه السّلام: تعلّموا العربیّه فانّها کلام اللّه 127

فی السواک اثنتا عشره خصله 129

السبحه من طین قبر الحسین علیه السّلام 136

شکایه الکعبه إلی اللّه عزّ و جلّ 137

الدعاء عند السواک 139

**[ترجمه]فی سنن المرسلین علیهم السّلام، و قول الصادق علیه السّلام: تعلّموا العربیّه فانّها کلام اللّه 127

فی السواک اثنتا عشره خصله 129

السبحه من طین قبر الحسین علیه السّلام 136

شکایه الکعبه إلی اللّه عزّ و جلّ 137

الدعاء عند السواک 139

**[ترجمه]

«أبواب الطیب»

الباب التاسع عشر الطیب و فضله و اصله، و فیه: 11- حدیثا 141

فی أنّ اللّه تعالی یحبّ الجمال و التجمّل و یکره البؤس و التباؤس، و ما یسمّنّ و ما یهزلن 141

**[ترجمه]فی أنّ اللّه تعالی یحبّ الجمال و التجمّل و یکره البؤس و التباؤس، و ما یسمّنّ و ما یهزلن 141

**[ترجمه]

الباب العشرون المسک و العنبر و الغالیه، و فیه: ثلاثه- أحادیث 142

التبخیر بالعود الهندی 142

ص: 137

العنوان الصفحه

**[ترجمه]التبخیر بالعود الهندی 142

ص: 137

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی و العشرون أنواع البخور، و فیه: 6- أحادیث 143

العود الهندی، و الدعاء عند البخور 143

**[ترجمه]العود الهندی، و الدعاء عند البخور 143

**[ترجمه]

الباب الثانی و العشرون ماء الورد، و فیه: 5- أحادیث 144

فی أنّ ماء الورد، یزید فی ماء الوجه و ینفی الفقر 144

**[ترجمه]فی أنّ ماء الورد، یزید فی ماء الوجه و ینفی الفقر 144

**[ترجمه]

الباب الثالث و العشرون التدهن و فضل تدهین المؤمن، و فیه: 5- أحادیث 145

فضل البنفسج علی الادهان 145

**[ترجمه]فضل البنفسج علی الادهان 145

**[ترجمه]

«أبواب الریاحین»

الباب الرابع و العشرون الورد، و فیه: 5- أحادیث 146

فی أنّ الورد نبت من عرق النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لیله المعراج 146

**[ترجمه]فی أنّ الورد نبت من عرق النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لیله المعراج 146

**[ترجمه]

الباب الخامس و العشرون النرجس و المرزنجوش و الاس و سایر الریاحین، و فیه: 4- أحادیث 147

ص: 138

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ص: 138

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

أبواب المساکن و ما یتعلق بها

الباب السادس و العشرون سعه الدار و برکتها و شؤمها و حدها و ذمّ من بناها ریاء و سمعه، و فیه: آیات، و: 55- حدیثا 148

فی بناء البیت 150

فیما کان من السعاده و الشقاوه 154

**[ترجمه]فی بناء البیت 150

فیما کان من السعاده و الشقاوه 154

**[ترجمه]

الباب السابع و العشرون ما ورد فی سکنی الامصار و القری، و فیه: 4- أحادیث 156

فی ذمّ الرساتیق 156

**[ترجمه]فی ذمّ الرساتیق 156

**[ترجمه]

الباب التاسع و العشرون ما یستحب عند شراء الدار و بنائه، و فیه: 3- أحادیث 157

الولیمه فی خمس 157

معنی: العرس، و الخرس، و العذار، و الوکار، و الرکاز 158

ص: 139

العنوان الصفحه

**[ترجمه]الولیمه فی خمس 157

معنی: العرس، و الخرس، و العذار، و الوکار، و الرکاز 158

ص: 139

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثلاثون تزویق البیوت و تصویرها و اتخاذ الکلب فیها، و فیه: 13- أحادیث 159

فی أنّ الملائکه لا یدخلون بیتا فیه کلب او تمثال جسد أو اناء یبال فیه 159

**[ترجمه]فی أنّ الملائکه لا یدخلون بیتا فیه کلب او تمثال جسد أو اناء یبال فیه 159

**[ترجمه]

الباب الثانی و الثلاثون اتخاذ الدواجن فی البیوت، و فیه: 13- حدیثا 163

فی الهرّ و الحمام و الدیک 163

**[ترجمه]فی الهرّ و الحمام و الدیک 163

**[ترجمه]

الباب الثالث و الثلاثون الاسراج و آدابه، و فیه: 7- أحادیث 164

فی أنّ السراج قبل مغیب الشمس ینفی الفقر و یزید فی الرزق 165

**[ترجمه]فی أنّ السراج قبل مغیب الشمس ینفی الفقر و یزید فی الرزق 165

**[ترجمه]

الباب الرابع و الثلاثون آداب دخول الدار و الخروج منها، و فیه: آیه، و: 26- حدیثا 166

فی قول علیّ علیه السّلام: إذا دخل أحدکم منزله فلیسلّم، و فضل العمامه 166

الدعاء عند الخروج و الدخول فی البیت و ما ینبغی أن یفعله 167

ص: 140

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول علیّ علیه السّلام: إذا دخل أحدکم منزله فلیسلّم، و فضل العمامه 166

الدعاء عند الخروج و الدخول فی البیت و ما ینبغی أن یفعله 167

ص: 140

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السادس و الثلاثون کنس الدار و تنظیفها، و جوامع مصالحها، و فیه: 18- حدیثا 174

فی قول علیّ علیه السّلام: نظّفوا بیوتکم من حوک العنکبوت فإنّ ترکه یورث الفقر 175

فیما یوجب الفقر و ما یزید فی الرزق 176

فی أنّ النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إذا خرج من البیت فی الصیف خرج یوم الخمیس و إذا أراد أن یدخل فی الشتاء من البرد دخل یوم الجمعه 177

**[ترجمه]فی قول علیّ علیه السّلام: نظّفوا بیوتکم من حوک العنکبوت فإنّ ترکه یورث الفقر 175

فیما یوجب الفقر و ما یزید فی الرزق 176

فی أنّ النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إذا خرج من البیت فی الصیف خرج یوم الخمیس و إذا أراد أن یدخل فی الشتاء من البرد دخل یوم الجمعه 177

**[ترجمه]

أبواب آداب السهر و النوم و احوالهما

الباب السابع و الثلاثون ما ینبغی السهر فیه و ما لا ینبغی و کراهه الحدیث بعد العشاء الآخره و فیه بعض النوادر، و فیه: 5- أحادیث 178

لا سهر إلّا فی ثلاث 178

خمسه لا ینامون 179

ص: 141

العنوان الصفحه

**[ترجمه]لا سهر إلّا فی ثلاث 178

خمسه لا ینامون 179

ص: 141

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و الثلاثون ذم کثره النوم، و فیه: 11- حدیثا 179

أوّل ما عصی اللّه تعالی بستّ خصال 180

**[ترجمه]أوّل ما عصی اللّه تعالی بستّ خصال 180

**[ترجمه]

الباب التاسع و الثلاثون فضل الطهاره عند النوم، و فیه: 7- أحادیث 181

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أیّکم یصوم الدهر، و یحیی اللیل، و یختم القرآن فی کلّ یوم، و فضیله سلمان رضی اللّه تعالی عنه و عنّا 181

فی قول علیّ علیه السّلام: لا ینام المسلم و هو جنب 182

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أیّکم یصوم الدهر، و یحیی اللیل، و یختم القرآن فی کلّ یوم، و فضیله سلمان رضی اللّه تعالی عنه و عنّا 181

فی قول علیّ علیه السّلام: لا ینام المسلم و هو جنب 182

**[ترجمه]

الباب الأربعون کراهه استقبال الشمس و الجلوس و النوم و غیرهما، و فیه: 3- أحادیث 183

فی الشمس أربع خصال: تغیّر اللّون، تنتن الرّیح، و تخلق الثیاب، و تورث الداء 183

**[ترجمه]فی الشمس أربع خصال: تغیّر اللّون، تنتن الرّیح، و تخلق الثیاب، و تورث الداء 183

**[ترجمه]

الباب الحادی و الأربعون الأوقات المکروهه للنوم، و فیه: 7- أحادیث 184

عجین الأرض من ثلاثه، و ما رأی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لیله المعراج 184

ص: 142

العنوان الصفحه

**[ترجمه]عجین الأرض من ثلاثه، و ما رأی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لیله المعراج 184

ص: 142

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی و الأربعون القیلوله، و فیه: حدیثان 185

فیما فعل الامام زین العابدین علیه السّلام 186

**[ترجمه]فیما فعل الامام زین العابدین علیه السّلام 186

**[ترجمه]

الباب الثالث و الأربعون أنواع النوم و ما یستحب منها و آدابه و معالجه من یفزع فی المنام، و فیه: 23- حدیثا 186

فی أنّ النوم علی أربعه أصناف 186

فیما قاله أمیر المؤمنین المحسن علیهما السّلام ... یستغنی عن الطّب 187

فیما قاله الصادق علیه السّلام فی النوم و کیفیّته 189

معجزه من أبی محمّد العسکریّ علیه السّلام 190

**[ترجمه]فی أنّ النوم علی أربعه أصناف 186

فیما قاله أمیر المؤمنین المحسن علیهما السّلام ... یستغنی عن الطّب 187

فیما قاله الصادق علیه السّلام فی النوم و کیفیّته 189

معجزه من أبی محمّد العسکریّ علیه السّلام 190

**[ترجمه]

الباب الرابع و الأربعون القراءه و الدعاء عند النوم و الانتباه، و فیه: 80- حدیثا 191

الدعاء لدفع اللصوص 196

الدعاء لمن خاف من اللصوص، و الاحتلام، و الارق، و الهدم، و النعاس، و البول فی النوم، و الفزع فیه 197

الرؤیا الّتی رآها فاطمه علیها السّلام 198

الدعاء فی الوحده 204

الدعاء للخوف من الاحتلام 209

من أراد أن یری الرسول صلّی اللّه علیه و آله فی منامه 214

من أراد أن یری أمیر المؤمنین علیه السّلام، أو میّته فی منامه 215

ص: 143

العنوان الصفحه

من أحبّ أن ینتبه باللّیل 216

الدعاء لمن رأی فی منامه ما یکره 218

**[ترجمه]الدعاء لدفع اللصوص 196

الدعاء لمن خاف من اللصوص، و الاحتلام، و الارق، و الهدم، و النعاس، و البول فی النوم، و الفزع فیه 197

الرؤیا الّتی رآها فاطمه علیها السّلام 198

الدعاء فی الوحده 204

الدعاء للخوف من الاحتلام 209

من أراد أن یری الرسول صلّی اللّه علیه و آله فی منامه 214

من أراد أن یری أمیر المؤمنین علیه السّلام، أو میّته فی منامه 215

ص: 143

العنوان الصفحه

من أحبّ أن ینتبه باللّیل 216

الدعاء لمن رأی فی منامه ما یکره 218

**[ترجمه]

أبواب آداب السفر

الباب الخامس و الأربعون ذم السفر و مدحه و ما ینبغی منه، و فیه: 9- أحادیث 221

فیما کان فی المسافره 221

فیما کان فی حکمه آل داود علیه السّلام 222

**[ترجمه]فیما کان فی المسافره 221

فیما کان فی حکمه آل داود علیه السّلام 222

**[ترجمه]

الباب السادس و الأربعون الأوقات المحموده و المذمومه للسفر و ما یتشاءم به المسافر، و فیه: 24- حدیثا 223

فیما کان فی یوم الاثنین 223

فی أنّ من کان مسافرا فلیسافر یوم السبت و یوم الأربعاء 224

الشؤم فی خمسه للمسافر 225

أیّام المکروهه فی الشهر للسفر 227

**[ترجمه]فیما کان فی یوم الاثنین 223

فی أنّ من کان مسافرا فلیسافر یوم السبت و یوم الأربعاء 224

الشؤم فی خمسه للمسافر 225

أیّام المکروهه فی الشهر للسفر 227

**[ترجمه]

الباب السابع و الأربعون الرفیق و عددهم، و حکم من خرج وحده، و فیه: 10- أحادیث 227

فی أنّ خیر الصحابه أربعه، و النهی عن الخروج وحده 228

ص: 144

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی أنّ خیر الصحابه أربعه، و النهی عن الخروج وحده 228

ص: 144

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و الأربعون حمل العصا، و اداره الحنک و سائر آداب الخروج من الصدقه و الدعاء و الصلاه و سائر الأدعیه المتعلقه بالسفر، و فیه: 108- حدیثا 229

فی عصاء لوز مرّ 229

فی الصدقه قبل السفر 231

فی أنّ حمل العصاء علامه المؤمن، و سنّه الأنبیاء علیهم السّلام 234

الدعاء قبل السفر 236

فی أنّ النبیّ صلّی اللّه علیه و آله کان إذا سافر حمل معه خمسه أشیاء 239

فی تسبیح الزهراء علیها السّلام و آیه الکرسیّ، و فیه قصّه لصّ و قوم 246

قصّه قوم أخطئوا الطریق 247

عوذه کان یتعوّذ بها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا سافر 251

دعاء الضلال، و نزول المنزل، و الرجوع من السفر 253

الدعاء فی رکوب السفینه 255

ذکر آیات یحتجب الإنسان بها من أهل العداوات 258

آداب السفر تفصیلا 261

**[ترجمه]فی عصاء لوز مرّ 229

فی الصدقه قبل السفر 231

فی أنّ حمل العصاء علامه المؤمن، و سنّه الأنبیاء علیهم السّلام 234

الدعاء قبل السفر 236

فی أنّ النبیّ صلّی اللّه علیه و آله کان إذا سافر حمل معه خمسه أشیاء 239

فی تسبیح الزهراء علیها السّلام و آیه الکرسیّ، و فیه قصّه لصّ و قوم 246

قصّه قوم أخطئوا الطریق 247

عوذه کان یتعوّذ بها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا سافر 251

دعاء الضلال، و نزول المنزل، و الرجوع من السفر 253

الدعاء فی رکوب السفینه 255

ذکر آیات یحتجب الإنسان بها من أهل العداوات 258

آداب السفر تفصیلا 261

**[ترجمه]

الباب التاسع و الأربعون حسن الخلق و حسن الصحابه و سایر آداب السفر، و فیه: آیه، و: 54- حدیثا 266

فی أنّ للمسلم مروّتان، مروّه فی حضره، و مروّه فی سفره 266

فیما أوصی به لقمان لابنه فی لوازم السفر، و آداب السفر 270

ص: 145

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی أنّ للمسلم مروّتان، مروّه فی حضره، و مروّه فی سفره 266

فیما أوصی به لقمان لابنه فی لوازم السفر، و آداب السفر 270

ص: 145

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخمسون آداب السیر فی السفر، و فیه: 27- حدیثا 276

النهی فی نزول علی الأودیه 278

**[ترجمه]النهی فی نزول علی الأودیه 278

**[ترجمه]

الباب الحادی و الخمسون تشییع المسافر و تودیعه، و فیه: 11- حدیثا 280

فی أنّ أمیر المؤمنین و الحسن و الحسین علیهم السّلام و عقیل بن أبی طالب و عبد اللّه بن جعفر و عمّار (رض) شیّعوا أبا ذرّ (رض) 280

**[ترجمه]فی أنّ أمیر المؤمنین و الحسن و الحسین علیهم السّلام و عقیل بن أبی طالب و عبد اللّه بن جعفر و عمّار (رض) شیّعوا أبا ذرّ (رض) 280

**[ترجمه]

الباب الثانی و الخمسون آداب الرجوع عن السفر، و فیه: 5- أحادیث 282

ینبغی للرجل أن یأتی أهله من السفر بما تیسّر و لو بحجر، و قصّه إبراهیم علیه السّلام 282

**[ترجمه]ینبغی للرجل أن یأتی أهله من السفر بما تیسّر و لو بحجر، و قصّه إبراهیم علیه السّلام 282

**[ترجمه]

الباب الرابع و الخمسون فضل إعانه المسافرین و زیارتهم بعد قدومهم، و آداب القادم من السفر، و فیه: 4- أحادیث 287

ثواب من أعان مسافرا 287

ص: 146

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ثواب من أعان مسافرا 287

ص: 146

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخامس و الخمسون آداب الرکوب و أنواعها و المیاثر و أنواعها، و فیه: آیات، و: 41- حدیثا 288

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: خمس لست بتارکهنّ 288

سعاده المرء المسلم 289

الدعاء عند الرکوب 292

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: خمس لست بتارکهنّ 288

سعاده المرء المسلم 289

الدعاء عند الرکوب 292

**[ترجمه]

الباب السابع و الخمسون آداب المشی، و فیه: آیات، و: 14- حدیثا 301

العزیمه الصحیحه و النیّه الصادقه فی القصد 301

**[ترجمه]العزیمه الصحیحه و النیّه الصادقه فی القصد 301

**[ترجمه]

الباب الثامن و الخمسون الافتتاح بالتسمیه عند کل فعل و الاستثناء بمشیه اللّه فی کل أمر، و فیه: آیات، و: 8- أحادیث 304

فیما قاله السیّد المرتضی رحمه اللّه فی معنی قوله تعالی: «وَ لا تَقُولَنَّ لِشَیْ ءٍ إِنِّی فاعِلٌ ذلِکَ غَداً إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللَّهُ» و ما قاله العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه فیها و فی المشیّه 307

ص: 147

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فیما قاله السیّد المرتضی رحمه اللّه فی معنی قوله تعالی: «وَ لا تَقُولَنَّ لِشَیْ ءٍ إِنِّی فاعِلٌ ذلِکَ غَداً إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللَّهُ» و ما قاله العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه فیها و فی المشیّه 307

ص: 147

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب التاسع و الخمسون معنی الفتوه و المروه، و فیه: 10- أحادیث 311

معنی المروّه و ستّه من المروّه 311

**[ترجمه]معنی المروّه و ستّه من المروّه 311

**[ترجمه]

«أبواب النوادر»

الباب الستون ما یورث الفقر و الغنی و فیه: 14- حدیثا 314

فی أنّ الفقر کان من خمسه و عشرین شیئا 316

**[ترجمه]فی أنّ الفقر کان من خمسه و عشرین شیئا 316

**[ترجمه]

الباب الحادی و الستون الأمور التی تورث الحفظ و النسیان و ما یورث الجنون، و فیه: 8- أحادیث 319

تسعه یورثن النسیان 319

**[ترجمه]تسعه یورثن النسیان 319

**[ترجمه]

الباب الثانی و الستون ما یورث الهم و الغم و التهمه و دفعها و ما هو نشره، و فیه: 12- حدیثا 321

فیما کان یورث الغمّ 321

فیما یوجب النشره 322

ص: 148

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فیما کان یورث الغمّ 321

فیما یوجب النشره 322

ص: 148

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثالث و الستون النوادر، و فیه: حدیث واحد 324

فی ثوب الجدید 324

**[ترجمه]فی ثوب الجدید 324

**[ترجمه]

الباب الرابع و الستون ما ینبغی مزاولته من الاعمال، و ما لا ینبغی، و فیه: حدیثان 324

یکره للرجل السریّ أن یحمل الشی ء الدنیّ بنفسه 324

**[ترجمه]یکره للرجل السریّ أن یحمل الشی ء الدنیّ بنفسه 324

**[ترجمه]

الباب السابع و الستون جوامع مناهی النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و متفرقاتها، و فیه: أحادیث 328

نهی صلّی اللّه علیه و آله أن تتکلّم المرأه عند غیر محرم أکثر من خمس کلمات 329

فیمن تولّی خصومه ظالم أو أعان علیها 331

عقاب من ظلم امرأه مهرها، و من استخفّ بفقیر 333

ص: 149

العنوان الصفحه

فیما یکره للرجل 337

فی قتل النمل و الحیّات و الدود 339

قصّه رجل من حواری عیسی علیه السّلام 352

الخطبه الّتی خطبها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله بالمدینه، و هی آخر خطبه خطبها، و فیها أوامر و نواهی 359

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثالث و السبعون و هو الجزء الثالث من المجلد السادس عشر

**[ترجمه]نهی صلّی اللّه علیه و آله أن تتکلّم المرأه عند غیر محرم أکثر من خمس کلمات 329

فیمن تولّی خصومه ظالم أو أعان علیها 331

عقاب من ظلم امرأه مهرها، و من استخفّ بفقیر 333

ص: 149

العنوان الصفحه

فیما یکره للرجل 337

فی قتل النمل و الحیّات و الدود 339

قصّه رجل من حواری عیسی علیه السّلام 352

الخطبه الّتی خطبها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله بالمدینه، و هی آخر خطبه خطبها، و فیها أوامر و نواهی 359

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثالث و السبعون و هو الجزء الثالث من المجلد السادس عشر

**[ترجمه]

فهرس الجزء الرابع و السبعین

أبواب المواعظ و الحکم

الباب الأوّل مواعظ اللّه عزّ و جلّ فی القرآن المجید، و فیه: آیات فقط 1

ذیل الصفحات تفسیر بعض الآیات

ص: 150

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ذیل الصفحات تفسیر بعض الآیات

ص: 150

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی مواعظ اللّه عزّ و جلّ فی سائر الکتب السماوی و فی الحدیث القدسی و فی مواعظ جبرئیل علیه السلام، و فیه: أحادیث و کلمات قصار 18

فیما أوحی اللّه تعالی إلی نبیّ من أنبیائه إذا أصبحت ... 18

فیما أهداه اللّه تعالی إلی نبیّه صلّی اللّه علیه و آله 20

فیما سأله النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله عن اللّه عزّ و جلّ فی لیله المعراج 21

فیما قال اللّه تبارک و تعالی لموسی علیه السّلام فی مناجاته 31

فیما کان فی الزبور من الحکم و المواعظ و النصائح 39

فیما کان فی التوراه و الزبور و الإنجیل 42

**[ترجمه]فیما أوحی اللّه تعالی إلی نبیّ من أنبیائه إذا أصبحت ... 18

فیما أهداه اللّه تعالی إلی نبیّه صلّی اللّه علیه و آله 20

فیما سأله النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله عن اللّه عزّ و جلّ فی لیله المعراج 21

فیما قال اللّه تبارک و تعالی لموسی علیه السّلام فی مناجاته 31

فیما کان فی الزبور من الحکم و المواعظ و النصائح 39

فیما کان فی التوراه و الزبور و الإنجیل 42

**[ترجمه]

الباب الرابع ما أوصی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله الی أبی ذر رحمه اللّه، و فیه: أحادیث و کلمات قصار 70

فی عدد النبیّین علیهم السلام و المرسلین منهم و الصحائف و الکتب السماویه 71

ص: 151

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی عدد النبیّین علیهم السلام و المرسلین منهم و الصحائف و الکتب السماویه 71

ص: 151

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخامس وصیه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله الی عبد اللّه بن مسعود 92

فی حیاه: نوح، و داود، و سلیمان، و إبراهیم الخلیل، و یحیی، و عیسی علیهم السّلام و لباسهم و طعامهم 95

فی الملاحم 96

**[ترجمه]فی حیاه: نوح، و داود، و سلیمان، و إبراهیم الخلیل، و یحیی، و عیسی علیهم السّلام و لباسهم و طعامهم 95

فی الملاحم 96

**[ترجمه]

الباب السادس جوامع وصایا رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و مواعظه و حکمه 110

اعبد الناس و أزهدهم و أتقاهم و أعدلهم و ... 112

فی الشهور و أشهر الحرم 118

فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله معاذ بن جبل و ترجمته 126

الخطبه الّتی خطبها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لمّا أراد الخروج إلی تبوک 133

بحث و تحقیق حول المؤلّف: کتاب الإمامه و التبصره 136

**[ترجمه]اعبد الناس و أزهدهم و أتقاهم و أعدلهم و ... 112

فی الشهور و أشهر الحرم 118

فیما أوصی به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله معاذ بن جبل و ترجمته 126

الخطبه الّتی خطبها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لمّا أراد الخروج إلی تبوک 133

بحث و تحقیق حول المؤلّف: کتاب الإمامه و التبصره 136

**[ترجمه]

الباب السابع ما جمع من مفردات کلمات الرسول (ص) و جوامع کلمه 137

بحث حول قوله صلّی اللّه علیه و آله: قیّدوا العلم بالکتاب 139

مثل المؤمن 142

کلماته صلّی اللّه علیه و آله فی حسن الخلق 148

فی قول صلّی اللّه علیه و آله: رفع عن أمّتی تسع 153

أربعون حدیثا رواها ابن ودعان 175

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لقیس بن عاصم 176

ص: 152

العنوان الصفحه

فی مدح الدّنیا 178

فی قوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یکون أمّتی فی الدّنیا علی ثلاثه أطباق 184

فیما کتبه عبد اللّه النجاشیّ إلی الصادق علیه السّلام و جوابه علیه السّلام له 189

فیما قاله علیّ علیه السّلام للدنیا حین تمثّلت له 195

**[ترجمه]بحث حول قوله صلّی اللّه علیه و آله: قیّدوا العلم بالکتاب 139

مثل المؤمن 142

کلماته صلّی اللّه علیه و آله فی حسن الخلق 148

فی قول صلّی اللّه علیه و آله: رفع عن أمّتی تسع 153

أربعون حدیثا رواها ابن ودعان 175

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لقیس بن عاصم 176

ص: 152

العنوان الصفحه

فی مدح الدّنیا 178

فی قوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یکون أمّتی فی الدّنیا علی ثلاثه أطباق 184

فیما کتبه عبد اللّه النجاشیّ إلی الصادق علیه السّلام و جوابه علیه السّلام له 189

فیما قاله علیّ علیه السّلام للدنیا حین تمثّلت له 195

**[ترجمه]

الباب الثامن وصیه أمیر المؤمنین لابنه الحسن علیه السلام و الی ابنه محمّد بن الحنفیه 196

فیما رواه السیّد بن طاوس رحمه اللّه، و ذیل الصفحه شرح اللغات 196

فیما رواه صاحب التحف 216

فیما أوصی به علیّ علیه السّلام ابنه الحسن علیه السّلام 234

**[ترجمه]فیما رواه السیّد بن طاوس رحمه اللّه، و ذیل الصفحه شرح اللغات 196

فیما رواه صاحب التحف 216

فیما أوصی به علیّ علیه السّلام ابنه الحسن علیه السّلام 234

**[ترجمه]

الباب التاسع وصیه أمیر المؤمنین صلوات اللّه علیه للحسین علیه السلام 236

فی الفکره و العافیه 237

**[ترجمه]فی الفکره و العافیه 237

**[ترجمه]

الباب العاشر عهد أمیر المؤمنین علیه السلام الی الأشتر حین ولاه مصر 240

فی بیان روابط الوالی مع الرعیّه 241

فی بیان طبقات الناس و الرعیّه و أنّها سبع 246

بیان ما یتّصف به الجندیّ و أنّه سبعه 247

فی أنّ أفضل قرّه عین الولاه استقامه العدل فی البلاد 248

فی تحقیق العمّال و تفقّد أمر الخراج 252

ص: 153

العنوان الصفحه

فی تحقیق حال الکتّاب 254

وصیّته علیه السّلام بالتّجار و ذوی الصناعات 256

فی التوصیات الاخلاقیه بالنسبه إلی الوالی نفسه 263

**[ترجمه]فی بیان روابط الوالی مع الرعیّه 241

فی بیان طبقات الناس و الرعیّه و أنّها سبع 246

بیان ما یتّصف به الجندیّ و أنّه سبعه 247

فی أنّ أفضل قرّه عین الولاه استقامه العدل فی البلاد 248

فی تحقیق العمّال و تفقّد أمر الخراج 252

ص: 153

العنوان الصفحه

فی تحقیق حال الکتّاب 254

وصیّته علیه السّلام بالتّجار و ذوی الصناعات 256

فی التوصیات الاخلاقیه بالنسبه إلی الوالی نفسه 263

**[ترجمه]

الباب الرابع عشر خطبه صلوات اللّه علیه المعروفه 280

خطبه الوسیله 280

إنّ فی الإنسان عشر خصال 283

فی قلب الإنسان 284

فی الموعظه 286

خطبته علیه السّلام المعروفه بالدّیباج 289

فی الکذب و الحسد 292

خطبته علیه السّلام و یعرف بالبالغه 295

خطبته علیه السّلام فی مدح الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 297

خطبه اخری له علیه السّلام فی صلاح الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و الأئمّه علیهم السّلام 298

ص: 154

العنوان الصفحه

الخطبه الّتی خطبها علیه السّلام فی توحید اللّه 300

فی صفه خلق آدم علیه السّلام 302

خطبه اخری له علیه السّلام 304

خطبه اخری له علیه السّلام فی التوحید و تجمع هذه الخطبه من أصول العلم 310

فی تقدیر اللّه و تدبیره و صفه السماء 319

بیانه علیه السّلام فی صفه الملائکه علیهم السّلام 320

بیانه علیه السّلام فی صفه الأرض و دحوها علی الماء 324

الخطبه الّتی خطبها علیه السّلام بعد انصرافه من صفّین 331

و من خطبه علیه السّلام، یوبّخ أهل الکوفه 337

الخطبه الّتی خطبها علیه السّلام و لیس فیها حرف الألف 340

خطبه اخری له علیه السّلام فی تأسّفه علی ما سیحدث 343

خطبته علیه السّلام فی الموعظه 347

خطبه له علیه السّلام فی الوصیّه بتقوی اللّه تعالی فی یوم الجمعه 350

خطبته علیه السّلام فی الصفّین 353

خطبته علیه السّلام فی معاتبه طالبی التفضیل فی قسمه الأموال و العطاء 363

خطبه اخری له علیه السّلام فی بعثه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و إنذاره بما یأتی من زمان السوء 365

بیان له علیه السّلام فی القبر و أهوال القیامه 371

خطبته علیه السّلام فی الانتباه عن الغفله و التوصیه بالتقوی 373

**[ترجمه]خطبه الوسیله 280

إنّ فی الإنسان عشر خصال 283

فی قلب الإنسان 284

فی الموعظه 286

خطبته علیه السّلام المعروفه بالدّیباج 289

فی الکذب و الحسد 292

خطبته علیه السّلام و یعرف بالبالغه 295

خطبته علیه السّلام فی مدح الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 297

خطبه اخری له علیه السّلام فی صلاح الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و الأئمّه علیهم السّلام 298

ص: 154

العنوان الصفحه

الخطبه الّتی خطبها علیه السّلام فی توحید اللّه 300

فی صفه خلق آدم علیه السّلام 302

خطبه اخری له علیه السّلام 304

خطبه اخری له علیه السّلام فی التوحید و تجمع هذه الخطبه من أصول العلم 310

فی تقدیر اللّه و تدبیره و صفه السماء 319

بیانه علیه السّلام فی صفه الملائکه علیهم السّلام 320

بیانه علیه السّلام فی صفه الأرض و دحوها علی الماء 324

الخطبه الّتی خطبها علیه السّلام بعد انصرافه من صفّین 331

و من خطبه علیه السّلام، یوبّخ أهل الکوفه 337

الخطبه الّتی خطبها علیه السّلام و لیس فیها حرف الألف 340

خطبه اخری له علیه السّلام فی تأسّفه علی ما سیحدث 343

خطبته علیه السّلام فی الموعظه 347

خطبه له علیه السّلام فی الوصیّه بتقوی اللّه تعالی فی یوم الجمعه 350

خطبته علیه السّلام فی الصفّین 353

خطبته علیه السّلام فی معاتبه طالبی التفضیل فی قسمه الأموال و العطاء 363

خطبه اخری له علیه السّلام فی بعثه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و إنذاره بما یأتی من زمان السوء 365

بیان له علیه السّلام فی القبر و أهوال القیامه 371

خطبته علیه السّلام فی الانتباه عن الغفله و التوصیه بالتقوی 373

**[ترجمه]

الباب الخامس عشر مواعظ أمیر المؤمنین علیه السلام و خطبه أیضا و حکمه 376

فیما کتب الفقهاء و الحکماء 379

الخطبه الّتی خطبها علیه السّلام بعد موت للنبیّ صلّی اللّه علیه و آله بتسعه أیّام 380

ص: 155

العنوان الصفحه

فیما رواه عبد العظیم الحسنی علیه السّلام عن الرضا علیه السّلام 383

فی کتاب کتبه علیّ علیه السّلام إلی محمّد بن أبی بکر لمّا ولّاه مصر 385

بیانه علیه السّلام فی ذمّ الدّنیا و إشاره إلی حاله و ما فعل بعقیل 392

فی وصیّته علیه السّلام لابنه محمّد الحنفیّه 396

فی قوله علیه السّلام: عشره یفتنون أنفسهم و غیرهم 400

من حکمه علیه السّلام و ترغیبه و ترهیبه و وعظه 406

موعظته علیه السّلام و وصفه المقصّرین 410

وصیّته علیه السّلام لکمیل بن زیاد علیه و علینا الرحمه 412

کلامه علیه السّلام فی الحکمه و الموعظه 418

کلمات قصاره علیه السّلام 419

من خطبه له علیه السّلام تعرف بالغرّاء 423

من کلامه علیه السّلام بعد تلاوه «أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ» 432

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الرابع و السبعون و هو الجزء الأول من المجلد السابع عشر

ص: 156

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فیما کتب الفقهاء و الحکماء 379

الخطبه الّتی خطبها علیه السّلام بعد موت للنبیّ صلّی اللّه علیه و آله بتسعه أیّام 380

ص: 155

العنوان الصفحه

فیما رواه عبد العظیم الحسنی علیه السّلام عن الرضا علیه السّلام 383

فی کتاب کتبه علیّ علیه السّلام إلی محمّد بن أبی بکر لمّا ولّاه مصر 385

بیانه علیه السّلام فی ذمّ الدّنیا و إشاره إلی حاله و ما فعل بعقیل 392

فی وصیّته علیه السّلام لابنه محمّد الحنفیّه 396

فی قوله علیه السّلام: عشره یفتنون أنفسهم و غیرهم 400

من حکمه علیه السّلام و ترغیبه و ترهیبه و وعظه 406

موعظته علیه السّلام و وصفه المقصّرین 410

وصیّته علیه السّلام لکمیل بن زیاد علیه و علینا الرحمه 412

کلامه علیه السّلام فی الحکمه و الموعظه 418

کلمات قصاره علیه السّلام 419

من خطبه له علیه السّلام تعرف بالغرّاء 423

من کلامه علیه السّلام بعد تلاوه «أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ» 432

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الرابع و السبعون و هو الجزء الأول من المجلد السابع عشر

ص: 156

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء الخامس و السبعین

اشاره

خطبه من مولی الموحّدین علیه السّلام فی التقوی 1

بیانه علیه السّلام فی العلم و العقل 6

قوله علیه السّلام: الإنسان عقل و صوره 7

قوله علیه السّلام فی الأمثال 11

فی تحذیره علیه السّلام عن الدنیا 14

بیانه علیه السّلام لمن ذمّ الدّنیا و غرّ بها 17

قوله علیه السّلام فی صفه المؤمنین 23

جوابه علیه السّلام لمن قال: أیّ شی ء أعظم من السماء، و أوسع من الأرض، و أضعف من الیتیم، و أحرّ من النار، و أبرد من الزمهریر، و أغنی من البحر، و أقسی من الحجر 31

**[ترجمه]خطبه من مولی الموحّدین علیه السّلام فی التقوی 1

بیانه علیه السّلام فی العلم و العقل 6

قوله علیه السّلام: الإنسان عقل و صوره 7

قوله علیه السّلام فی الأمثال 11

فی تحذیره علیه السّلام عن الدنیا 14

بیانه علیه السّلام لمن ذمّ الدّنیا و غرّ بها 17

قوله علیه السّلام فی صفه المؤمنین 23

جوابه علیه السّلام لمن قال: أیّ شی ء أعظم من السماء، و أوسع من الأرض، و أضعف من الیتیم، و أحرّ من النار، و أبرد من الزمهریر، و أغنی من البحر، و أقسی من الحجر 31

**[ترجمه]

الباب السادس عشر ما جمع من جوامع کلم أمیر المؤمنین علیه السلام 36

بیانه علیه السّلام فی الإخوان 41

فی قوله علیه السّلام العلم ثلاثه: الفقه للأدیان، و الطبّ للأبدان، و النحو للّسان 45

ترجمه: أشعث بن قیس الملعون 47

فیما قاله علیه السّلام للتجّار إذا طاف فی الأسواق 54

فی أنّ قوام الدّنیا بأربعه 62

قوله علیه السّلام فی الاستغفار، و هو اسم واقع علی ستّه معان 68

ص: 157

العنوان الصفحه

فیما قاله علیه السّلام مروره علی المقابر 71

قوله علیه السّلام فی صفه الفقیه 74

فی قوله علیه السّلام لکمیل: الناس ثلاثه، و أنّ العلم خیر من المال 76

أشعاره علیه السّلام 85

**[ترجمه]بیانه علیه السّلام فی الإخوان 41

فی قوله علیه السّلام العلم ثلاثه: الفقه للأدیان، و الطبّ للأبدان، و النحو للّسان 45

ترجمه: أشعث بن قیس الملعون 47

فیما قاله علیه السّلام للتجّار إذا طاف فی الأسواق 54

فی أنّ قوام الدّنیا بأربعه 62

قوله علیه السّلام فی الاستغفار، و هو اسم واقع علی ستّه معان 68

ص: 157

العنوان الصفحه

فیما قاله علیه السّلام مروره علی المقابر 71

قوله علیه السّلام فی صفه الفقیه 74

فی قوله علیه السّلام لکمیل: الناس ثلاثه، و أنّ العلم خیر من المال 76

أشعاره علیه السّلام 85

**[ترجمه]

الباب الثامن عشر ما أوصی به أمیر المؤمنین علیه السلام عند وفاته 98

فیما أوصی علیه السّلام به ابنه الحسن علیه السّلام و من بلغ کتابه 99

**[ترجمه]فیما أوصی علیه السّلام به ابنه الحسن علیه السّلام و من بلغ کتابه 99

**[ترجمه]

الباب التاسع عشر مواعظ الحسن بن علیّ علیهما السلام 101

فیما قاله علیه السّلام فی جواب أبیه علیّ علیه السّلام فی: العقل، و الحزم، و المجد، و السماحه و الشحّ، و الرّقه، و الکلفه، و الجهل 101

فی أجوبه الحسین و الحسن علیهما السّلام 102

کلمات قصار منه علیه السّلام 105

قوله علیه السّلام فی المواعظ 110

ص: 158

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فیما قاله علیه السّلام فی جواب أبیه علیّ علیه السّلام فی: العقل، و الحزم، و المجد، و السماحه و الشحّ، و الرّقه، و الکلفه، و الجهل 101

فی أجوبه الحسین و الحسن علیهما السّلام 102

کلمات قصار منه علیه السّلام 105

قوله علیه السّلام فی المواعظ 110

ص: 158

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب العشرون مواعظ الحسین بن علی علیهما السلام 116

قوله علیه السّلام فی مسیره إلی کربلا 116

فی قوله علیه السّلام لا ترفع حاجتک إلّا إلی أحد ثلاثه، و أنّ الإخوان أربعه 118

الخطبه الّتی خطبها الحسین علیه السّلام و فیها کلمات قصار منه علیه السّلام 121

أشعار أنشدها الحسین علیه السّلام 122

فیما قاله علیه السّلام لرجل قال له: أنا رجل عاص و لا أصبر عن المعصیه فعظنی 126

**[ترجمه]قوله علیه السّلام فی مسیره إلی کربلا 116

فی قوله علیه السّلام لا ترفع حاجتک إلّا إلی أحد ثلاثه، و أنّ الإخوان أربعه 118

الخطبه الّتی خطبها الحسین علیه السّلام و فیها کلمات قصار منه علیه السّلام 121

أشعار أنشدها الحسین علیه السّلام 122

فیما قاله علیه السّلام لرجل قال له: أنا رجل عاص و لا أصبر عن المعصیه فعظنی 126

**[ترجمه]

الباب الحادی و العشرون وصایا علیّ بن الحسین علیهما السلام و مواعظه و حکمه 128

من کلامه علیه السّلام فی الزاهدین 128

کتابه علیه السّلام إلی محمّد بن مسلم الزهریّ یعظه، و ترجمه محمّد 131

کلمات قصار منه علیه السّلام 135

فی قوله علیه السّلام: الزّهد عشره أجزاء 136

خطبته علیه السّلام فی یوم الجمعه 143

مناجاته علیه السّلام فی مسجد الحرام 146

کلامه علیه السّلام فی الموعظه و الزهد و الحکمه 148

کلمات قصار منه علیه السّلام 160

**[ترجمه]من کلامه علیه السّلام فی الزاهدین 128

کتابه علیه السّلام إلی محمّد بن مسلم الزهریّ یعظه، و ترجمه محمّد 131

کلمات قصار منه علیه السّلام 135

فی قوله علیه السّلام: الزّهد عشره أجزاء 136

خطبته علیه السّلام فی یوم الجمعه 143

مناجاته علیه السّلام فی مسجد الحرام 146

کلامه علیه السّلام فی الموعظه و الزهد و الحکمه 148

کلمات قصار منه علیه السّلام 160

**[ترجمه]

الباب الثانی و العشرون وصایا الباقر علیه السلام 162

وصیّته علیه السّلام لجابر بن یزید الجعفی 162

ص: 159

العنوان الصفحه

فی قوله علیه السّلام: بعث اللّه محمّدا صلّی اللّه علیه و آله بخمسه أسیاف 167

کلامه علیه السّلام فی الموعظه، و قوله علیه السّلام: خذوا الکلمه الطیّبه ممّن قالها و إن لم یعمل بها 170

کلمات قصاره علیه السّلام 172

فیما قاله علیه السّلام: لعمر بن عبد العزیز، و ردّ فدک إلیه علیه السّلام 181

فی قوله علیه السّلام: شیعتنا ثلاثه أصناف 186

قوله علیه السّلام فی تعلّم العلم 189

**[ترجمه]وصیّته علیه السّلام لجابر بن یزید الجعفی 162

ص: 159

العنوان الصفحه

فی قوله علیه السّلام: بعث اللّه محمّدا صلّی اللّه علیه و آله بخمسه أسیاف 167

کلامه علیه السّلام فی الموعظه، و قوله علیه السّلام: خذوا الکلمه الطیّبه ممّن قالها و إن لم یعمل بها 170

کلمات قصاره علیه السّلام 172

فیما قاله علیه السّلام: لعمر بن عبد العزیز، و ردّ فدک إلیه علیه السّلام 181

فی قوله علیه السّلام: شیعتنا ثلاثه أصناف 186

قوله علیه السّلام فی تعلّم العلم 189

**[ترجمه]

الباب الثالث و العشرون مواعظ الصادق علیه السلام، و وصایاه و حکمه 190

قوله علیه السّلام: سبعه یفسدون أعمالهم 194

فیما قاله علیه السّلام لسفیان الثوری 197

قوله علیه السّلام فی الصلاه و علامه قبولها 199

قوله علیه السّلام فی الصلاه و الحجّ و الزکاه و الصدق و الاقتصاد 203

الرساله الّتی خرجت منه علیه السّلام إلی أصحابه 210

کلمات قصاره علیه السّلام 229

العلم و العلماء و القضاه 247

فی قوله علیه السّلام: الحسد حسدان، و ترجمه فضیل بن العیاض 255

فی أنّ إسماعیل بن الخلیل علیهما السّلام کان أکبر من أخیه إسحاق علیه السّلام 260

صفات الشیعه 263

معنی قوله علیه السّلام: الهمز زیاده فی القرآن 264

معنی قوله علیه السّلام: و لا تعرّب بعد الهجره 267

ص: 160

العنوان الصفحه

**[ترجمه]قوله علیه السّلام: سبعه یفسدون أعمالهم 194

فیما قاله علیه السّلام لسفیان الثوری 197

قوله علیه السّلام فی الصلاه و علامه قبولها 199

قوله علیه السّلام فی الصلاه و الحجّ و الزکاه و الصدق و الاقتصاد 203

الرساله الّتی خرجت منه علیه السّلام إلی أصحابه 210

کلمات قصاره علیه السّلام 229

العلم و العلماء و القضاه 247

فی قوله علیه السّلام: الحسد حسدان، و ترجمه فضیل بن العیاض 255

فی أنّ إسماعیل بن الخلیل علیهما السّلام کان أکبر من أخیه إسحاق علیه السّلام 260

صفات الشیعه 263

معنی قوله علیه السّلام: الهمز زیاده فی القرآن 264

معنی قوله علیه السّلام: و لا تعرّب بعد الهجره 267

ص: 160

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الرابع و العشرون ما روی عن الصادق علیه السلام من وصایاه لاصحابه 279

وصیّته علیه السّلام لعبد اللّه بن جندب 279

وصیّته علیه السّلام لأبی جعفر محمّد بن النعمان الأحول (مؤمن الطاق) و فی ذیل الصفحه ترجمته 286

ترجمه المغیره بن سعید و أبی الخطاب محمّد بن مقلاص 289

رسالته علیه السّلام إلی جماعه شیعته و أصحابه 293

**[ترجمه]وصیّته علیه السّلام لعبد اللّه بن جندب 279

وصیّته علیه السّلام لأبی جعفر محمّد بن النعمان الأحول (مؤمن الطاق) و فی ذیل الصفحه ترجمته 286

ترجمه المغیره بن سعید و أبی الخطاب محمّد بن مقلاص 289

رسالته علیه السّلام إلی جماعه شیعته و أصحابه 293

**[ترجمه]

الباب الخامس و العشرون مواعظ موسی بن جعفر و حکمه علیهما السلام 296

وصیّته علیه السّلام لهشام و صفته للعقل، و ترجمه هشام 296

فیما قاله المسیح علیه السّلام للحواریّین 306

جنود العقل و الجهل 317

کلمات قصاره علیه السّلام 319

فیما قاله علیه السّلام لأبی حنیفه فی المعصیه، و ترجمه أبی حنیفه 322

ترجمه فضل بن یونس، ذیل الصفحه 325

**[ترجمه]وصیّته علیه السّلام لهشام و صفته للعقل، و ترجمه هشام 296

فیما قاله المسیح علیه السّلام للحواریّین 306

جنود العقل و الجهل 317

کلمات قصاره علیه السّلام 319

فیما قاله علیه السّلام لأبی حنیفه فی المعصیه، و ترجمه أبی حنیفه 322

ترجمه فضل بن یونس، ذیل الصفحه 325

**[ترجمه]

الباب السادس و العشرون مواعظ الرضا علیه السلام 334

کلمات قصاره علیه السّلام 334

المعرفه، و ترجمه صفوان بن یحیی ذیل الصفحه 337

فی اللّیل و النهار و أیّهما خلق قبل صاحبه 340

ص: 161

العنوان الصفحه

ترجمه طاهر و هرثمه، ذیل الصفحه 342

ترجمه ابن السکّیت، ذیل الصفحه 344

فی التقیه 347

قوله علیه السّلام فی الحلم و السکوت عن الجاهل 352

قوله علیه السّلام فی الجبر و التفویض 354

**[ترجمه]کلمات قصاره علیه السّلام 334

المعرفه، و ترجمه صفوان بن یحیی ذیل الصفحه 337

فی اللّیل و النهار و أیّهما خلق قبل صاحبه 340

ص: 161

العنوان الصفحه

ترجمه طاهر و هرثمه، ذیل الصفحه 342

ترجمه ابن السکّیت، ذیل الصفحه 344

فی التقیه 347

قوله علیه السّلام فی الحلم و السکوت عن الجاهل 352

قوله علیه السّلام فی الجبر و التفویض 354

**[ترجمه]

الباب السابع و العشرون مواعظ أبی جعفر محمّد بن علی الجواد علیهما السلام 358

کتابه علیه السّلام إلی سعد الخیر و فیه: ذمّ الأحبار و الرهبان 358

کلمات قصاره علیه السّلام 364

**[ترجمه]کتابه علیه السّلام إلی سعد الخیر و فیه: ذمّ الأحبار و الرهبان 358

کلمات قصاره علیه السّلام 364

**[ترجمه]

الباب الثامن و العشرون مواعظ أبی الحسن الثالث علیه السلام و حکمه 365

قوله علیه السّلام فی التوحید و الرساله و الإمامه 366

کلمات قصاره علیه السّلام 369

**[ترجمه]قوله علیه السّلام فی التوحید و الرساله و الإمامه 366

کلمات قصاره علیه السّلام 369

**[ترجمه]

الباب التاسع و العشرون مواعظ أبی محمّد العسکریّ علیهما السلام و کتبه الی أصحابه 370

قوله علیه السّلام فی: بسم اللّه الرّحمن الرّحیم 371

کلمات قصاره علیه السّلام 373

کتابه علیه السّلام إلی إسحاق بن إسماعیل النیسابوریّ 374

فی أنّ لکلّ شی ء مقدارا 377

کلمات قصاره علیه السّلام 379

ص: 162

العنوان الصفحه

**[ترجمه]قوله علیه السّلام فی: بسم اللّه الرّحمن الرّحیم 371

کلمات قصاره علیه السّلام 373

کتابه علیه السّلام إلی إسحاق بن إسماعیل النیسابوریّ 374

فی أنّ لکلّ شی ء مقدارا 377

کلمات قصاره علیه السّلام 379

ص: 162

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثلاثون مواعظ القائم عجل اللّه تعالی فرجه و صلوات اللّه و سلامه علیه و علی آبائه، و حکمه، و فیه: حدیث 380

ممّا کتبه علیه السّلام جوابا لإسحاق بن یعقوب، فی: ظهور الفرج، و الرجوع إلی رواه الحدیث و علّه الغیبه 380

**[ترجمه]ممّا کتبه علیه السّلام جوابا لإسحاق بن یعقوب، فی: ظهور الفرج، و الرجوع إلی رواه الحدیث و علّه الغیبه 380

**[ترجمه]

الباب الثانی و الثلاثون قصه بلوهر و یوذاسف، و فیها: قصص، و حکایات 383

و فیها تنبیهات، و تمثیلات، و نصائح، و مواعظ، و ذمّ الدنیا

**[ترجمه]و فیها تنبیهات، و تمثیلات، و نصائح، و مواعظ، و ذمّ الدنیا

**[ترجمه]

الباب الثالث و الثلاثون نوادر المواعظ و الحکم 444

فیما أوحی اللّه تعالی إلی نبیّ: إذا أصبحت فأوّل شی ء یستقبلک فکله و ... 444

وصیّه ورقه بن نوفل لخدیجه بنت خویلد علیها السّلام 446

تبع حکیم حکیما سبعمائه فرسخ فی سبع کلمات 447

فیما قاله عبد اللّه بن العباس لابنه علیّ 448

فیما قاله أبو ذر بقوله: یا مبتغی العلم 451

فیما أوصی به آدم علیه السّلام ابنه شیث علیه السّلام، و ما أوحی اللّه تعالی إلی عزیر علیه السّلام 452

فیما قالت المتمنّاه ابنه النعمان بن المنذر 456

ص: 163

العنوان الصفحه

وصیه لقمان علیه السّلام لابنه 458

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الخامس و السبعون و به تمّ کتاب الروضه

**[ترجمه]فیما أوحی اللّه تعالی إلی نبیّ: إذا أصبحت فأوّل شی ء یستقبلک فکله و ... 444

وصیّه ورقه بن نوفل لخدیجه بنت خویلد علیها السّلام 446

تبع حکیم حکیما سبعمائه فرسخ فی سبع کلمات 447

فیما قاله عبد اللّه بن العباس لابنه علیّ 448

فیما قاله أبو ذر بقوله: یا مبتغی العلم 451

فیما أوصی به آدم علیه السّلام ابنه شیث علیه السّلام، و ما أوحی اللّه تعالی إلی عزیر علیه السّلام 452

فیما قالت المتمنّاه ابنه النعمان بن المنذر 456

ص: 163

العنوان الصفحه

وصیه لقمان علیه السّلام لابنه 458

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الخامس و السبعون و به تمّ کتاب الروضه

**[ترجمه]

فهرس الجزء السادس و السبعین

خطبه الکتاب

و أنّ الأبواب المندرجه فی هذا الجزء متمم لمجلّد السادس عشر و هی الّتی کانت ساقطه عن طبعه الکمبانی 1

**[ترجمه]و أنّ الأبواب المندرجه فی هذا الجزء متمم لمجلّد السادس عشر و هی الّتی کانت ساقطه عن طبعه الکمبانی 1

**[ترجمه]

أبواب المعاصی و الکبائر و حدودها

الباب الثامن و الستون معنی الکبیره و الصغیره و عدد الکبائر، و فیه: آیات و: أحادیث 2

فی أنّ الکبائر سبع 5

فیما قاله الإمام الصّادق علیه السّلام لعمرو بن عبید فی الکبائر 6

بحث و تحقیق فی الکبائر و عددها 10

ص: 164

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی أنّ الکبائر سبع 5

فیما قاله الإمام الصّادق علیه السّلام لعمرو بن عبید فی الکبائر 6

بحث و تحقیق فی الکبائر و عددها 10

ص: 164

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب التاسع و الستون الزنا، و فیه: آیات، و أحادیث 17

فیمن یحبّ الزنا 18

للزانی ستّ خصال 22

العلّه الّتی من أجلها حرّم الزّنا 24

**[ترجمه]فیمن یحبّ الزنا 18

للزانی ستّ خصال 22

العلّه الّتی من أجلها حرّم الزّنا 24

**[ترجمه]

الباب السبعون حد الزنا و کیفیه ثبوته و أحکامه 30

تحقیق فی بیان قوله تعالی: «وَ اللَّاتِی یَأْتِینَ الْفاحِشَهَ» 30

فی حدّ الزانی و أنّ أمیر المؤمنین علیه السّلام اقام الحدّ بخمسه نفر و کلّ نفر بخلاف صاحبه 34

قصّه رجل جاء إلی علیّ علیه السّلام و قال: إنّی زنیت فطهّرنی 35

فی أنّ الزنا أشرّ من شرب الخمر 37

العلّه الّتی من أجلها جعل فی الزنا أربعه من الشهود و فی القتل شاهدان 38

قصّه امرأه أقرّت بالزنا و هی حامل و ما قال لها علیّ علیه السّلام 45

شهاده النساء فی الحدود، و کیفیّه الحدّ 48

فی امرأه فجرت فی فلاه من الأرض بعد ما أصابتها عطش شدید و قول عمر: لو لا علیّ لهلک عمر 51

حکم المرأه الّتی تزوّجت و لها زوج 57

شریعه العرب فی الجاهلیّه فی الزانی و الزانیه 59

ص: 165

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تحقیق فی بیان قوله تعالی: «وَ اللَّاتِی یَأْتِینَ الْفاحِشَهَ» 30

فی حدّ الزانی و أنّ أمیر المؤمنین علیه السّلام اقام الحدّ بخمسه نفر و کلّ نفر بخلاف صاحبه 34

قصّه رجل جاء إلی علیّ علیه السّلام و قال: إنّی زنیت فطهّرنی 35

فی أنّ الزنا أشرّ من شرب الخمر 37

العلّه الّتی من أجلها جعل فی الزنا أربعه من الشهود و فی القتل شاهدان 38

قصّه امرأه أقرّت بالزنا و هی حامل و ما قال لها علیّ علیه السّلام 45

شهاده النساء فی الحدود، و کیفیّه الحدّ 48

فی امرأه فجرت فی فلاه من الأرض بعد ما أصابتها عطش شدید و قول عمر: لو لا علیّ لهلک عمر 51

حکم المرأه الّتی تزوّجت و لها زوج 57

شریعه العرب فی الجاهلیّه فی الزانی و الزانیه 59

ص: 165

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی و السبعون تحریم اللواط و حدّه و بدو ظهوره، و فیه: آیات، و: أحادیث 62

فی قول الصادق علیه السّلام: ما کان فی شیعتنا ثلاثه أشیاء ... 63

حدّ اللوطیّ و علّه تحریم الذکران للذکران و الاناث للاناث 64

معنی قوله تعالی: «أَوْ یُزَوِّجُهُمْ ذُکْراناً وَ إِناثاً» 66

فی أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لعن المتشبّهین من الرجال بالنساء و المتشبّهات من النساء بالرجال 68

قصّه رجل لاط بغلام، و درء الحدّ عنه أمیر المؤمنین علیه السّلام لمناجاته 73

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: ما کان فی شیعتنا ثلاثه أشیاء ... 63

حدّ اللوطیّ و علّه تحریم الذکران للذکران و الاناث للاناث 64

معنی قوله تعالی: «أَوْ یُزَوِّجُهُمْ ذُکْراناً وَ إِناثاً» 66

فی أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لعن المتشبّهین من الرجال بالنساء و المتشبّهات من النساء بالرجال 68

قصّه رجل لاط بغلام، و درء الحدّ عنه أمیر المؤمنین علیه السّلام لمناجاته 73

**[ترجمه]

الباب الرابع و السبعون حد النباش، و فیه: حدیث 79

فی رجل نبش قبر امرأه فنکحها 79

ص: 166

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی رجل نبش قبر امرأه فنکحها 79

ص: 166

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخامس و السبعون حد الممالیک و أنّه یجوز للمولی اقامه الحدّ علی مملوکه 81

فی أنّ حدّ العبد نصف حدّ الحرّ و علّته 82

**[ترجمه]فی أنّ حدّ العبد نصف حدّ الحرّ و علّته 82

**[ترجمه]

الباب السابع و السبعون حکم الصبی و المجنون و المریض فی الزنا 87

فیما قاله مؤمن الطاق لأبی حنیفه 89

**[ترجمه]فیما قاله مؤمن الطاق لأبی حنیفه 89

**[ترجمه]

الباب الثامن و السبعون الزنا بالیهودیه و النصرانیه و المجوسیه و الأمه و وطی الجاریه المشترکه 90

فی رجل وقع علی جاریه امرأته 91

**[ترجمه]فی رجل وقع علی جاریه امرأته 91

**[ترجمه]

الباب التاسع و السبعون من وجد مع امرأه فی بیت أو فی لحاف، و فیه: 4- أحادیث 93

فی رجلین وجدا عریانا فی ثوب واحد و کذلک امرأتین 93

ص: 167

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی رجلین وجدا عریانا فی ثوب واحد و کذلک امرأتین 93

ص: 167

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی و الثمانون زمان ضرب الحدّ و مکانه، و حکم من أسلم بعد لزوم الحد، و حکم أهل الذمّه فی ذلک، و أنّه لا شفاعه فی الحدود، و فیه نوادر أحکام الحدود 96

فی رجل نصرانیّ فجر بامرأه مسلمه فأسلم 96

فی رجل تزوّج امرأه ثمّ طلّقها قبل الدخول فجهل فواقعها 100

**[ترجمه]فی رجل نصرانیّ فجر بامرأه مسلمه فأسلم 96

فی رجل تزوّج امرأه ثمّ طلّقها قبل الدخول فجهل فواقعها 100

**[ترجمه]

الباب الثالث و الثمانون القذف و البذاء و الفحش، و فیه: آیات، و: أحادیث 103

بحث و تحقیق فی قصّه الافک (ذیل الصفحه) مفصلا 103

العلّه الّتی من أجلها حرّم اللّه تعالی قذف المحصنات 111

**[ترجمه]بحث و تحقیق فی قصّه الافک (ذیل الصفحه) مفصلا 103

العلّه الّتی من أجلها حرّم اللّه تعالی قذف المحصنات 111

**[ترجمه]

الباب الرابع و الثمانون الدیاثه و القیاده، و فیه: أحادیث 114

معنی الدیّوث 114

ص: 168

العنوان الصفحه

فیما قال اللّه تبارک و تعالی للجنّه 116

**[ترجمه]معنی الدیّوث 114

ص: 168

العنوان الصفحه

فیما قال اللّه تبارک و تعالی للجنّه 116

**[ترجمه]

الباب الخامس و الثمانون حد القذف و التأدیب فی الشتم و أحکامها، و فیه: آیات، و: أحادیث 117

حد من قال: احتلمت بأمک 119

فی أنّ من ذکر محمّدا صلّی اللّه علیه و آله أو واحدا من أهل بیته علیهم السّلام بالسوء، و بما لا یلیق بهم، و الطعن فیهم، وجب علیه القتل 120

**[ترجمه]حد من قال: احتلمت بأمک 119

فی أنّ من ذکر محمّدا صلّی اللّه علیه و آله أو واحدا من أهل بیته علیهم السّلام بالسوء، و بما لا یلیق بهم، و الطعن فیهم، وجب علیه القتل 120

**[ترجمه]

الباب السادس و الثمانون حرمه شرب الخمر و علتها و النهی عن التداوی بها، و الجلوس علی مائده یشرب علیها، و أحکامها، و فیه: آیات، و: أحادیث 123

معنی قوله تعالی: «وَ مِنْ ثَمَراتِ النَّخِیلِ وَ الْأَعْنابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَکَراً وَ رِزْقاً حَسَناً» فی ذیل الصفحه و فیها ما یناسب المقام 123

فی أنّ من شرب الخمر لم تقبل له صلاه أربعین یوما، و عقاب من مات و فی بطنه شی ء من الخمر 126

فی قول علیّ علیه السّلام: الفتن ثلاث: حبّ النساء، و شرب الخمر، و حبّ الدینار و الدرهم 128

فی أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لعن فی الخمر عشره 130

فی أنّ أبا بکر شرب الخمر فی المدینه، و ما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 131

العلّه الّتی من أجلها سمّی المسجد الفضیخ بالفضیخ 132

العلّه الّتی من أجلها لم تقبل صلاه من شرب الخمر أربعین صباحا، و فی

ص: 169

العنوان الصفحه

الذیل شرح 135

فی أنّ من ترک الخمر للناس لا للّه أدخله اللّه الجنه 154

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «وَ مِنْ ثَمَراتِ النَّخِیلِ وَ الْأَعْنابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَکَراً وَ رِزْقاً حَسَناً» فی ذیل الصفحه و فیها ما یناسب المقام 123

فی أنّ من شرب الخمر لم تقبل له صلاه أربعین یوما، و عقاب من مات و فی بطنه شی ء من الخمر 126

فی قول علیّ علیه السّلام: الفتن ثلاث: حبّ النساء، و شرب الخمر، و حبّ الدینار و الدرهم 128

فی أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لعن فی الخمر عشره 130

فی أنّ أبا بکر شرب الخمر فی المدینه، و ما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 131

العلّه الّتی من أجلها سمّی المسجد الفضیخ بالفضیخ 132

العلّه الّتی من أجلها لم تقبل صلاه من شرب الخمر أربعین صباحا، و فی

ص: 169

العنوان الصفحه

الذیل شرح 135

فی أنّ من ترک الخمر للناس لا للّه أدخله اللّه الجنه 154

**[ترجمه]

الباب السابع و الثمانون حد شرب الخمر، و فیه: أخبار و أحادیث 155

فی أنّ شارب الخمر إذا شربها ضرب الحد، فان عاد ضرب، فان عاد قتل فی الثالثه 157

قصّه قدامه بن مظعون 159

**[ترجمه]فی أنّ شارب الخمر إذا شربها ضرب الحد، فان عاد ضرب، فان عاد قتل فی الثالثه 157

قصّه قدامه بن مظعون 159

**[ترجمه]

الباب التاسع و الثمانون العصیر من العنب و الزبیب 174

قصّه آدم علیه السّلام و إبلیس لعنه اللّه و قضیبین من عنب 174

قصّه نوح علیه السّلام و إبلیس 175

**[ترجمه]قصّه آدم علیه السّلام و إبلیس لعنه اللّه و قضیبین من عنب 174

قصّه نوح علیه السّلام و إبلیس 175

**[ترجمه]

الباب التسعون أحکام الخمر و انقلابها، و فیه: 4- أحادیث 178

فی قول علیّ علیه السّلام: کلوا خلّ الخمر فانّه یقتل الدیدان فی البطن 178

ص: 170

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول علیّ علیه السّلام: کلوا خلّ الخمر فانّه یقتل الدیدان فی البطن 178

ص: 170

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی و التسعون السرقه و الغلول وحدهما، و فیه: آیات، و: أحادیث 180

لا یقطع الأجیر و الضیف إذا سرقا 183

حکم الصبیّ و العبد إذا سرقا 187

قصّه رجل قطع یده أمیر المؤمنین علیه السّلام و ما قاله فی مدحه و معجزه منه علیه السّلام 188

فیما قاله الامام محمّد بن علیّ الجواد علیهما السّلام فی قطع ید السارق 191

**[ترجمه]لا یقطع الأجیر و الضیف إذا سرقا 183

حکم الصبیّ و العبد إذا سرقا 187

قصّه رجل قطع یده أمیر المؤمنین علیه السّلام و ما قاله فی مدحه و معجزه منه علیه السّلام 188

فیما قاله الامام محمّد بن علیّ الجواد علیهما السّلام فی قطع ید السارق 191

**[ترجمه]

الباب الثانی و التسعون حد المحارب و اللصّ و جواز دفعهما، و فیه: آیات، و: أحادیث 194

فی أنّ من قتل دون ماله فهو شهید 195

فی قول أمیر المؤمنین علیه السّلام: اللصّ المحارب فاقتله 196

معنی المحارب، و فی الذیل ما یتعلق بالمقام 200

**[ترجمه]فی أنّ من قتل دون ماله فهو شهید 195

فی قول أمیر المؤمنین علیه السّلام: اللصّ المحارب فاقتله 196

معنی المحارب، و فی الذیل ما یتعلق بالمقام 200

**[ترجمه]

الباب الخامس و التسعون أنه یقتل أصحاب الکبائر فی الثالثه و الرابعه، و فیه: حدیثان 204

ص: 171

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ص: 171

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السادس و التسعون السحر و الکهانه، و فیه: آیات، و: أحادیث 205

تفسیر قوله تعالی: «وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّیاطِینُ عَلی مُلْکِ سُلَیْمانَ» فی ذیل الصفحه، و فیها تحقیق رشیق دقیق 205

فی قول مولی الموحّدین علیه السّلام: من تعلّم شیئا من السحر فقد کفر، و حدّه أن یقتل إلّا أن یتوب 210

فی ذمّ المنجّم 212

قصّه امرأه قالت لرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّ لی زوجا و له علیّ غلظه و صنعت به شیئا لأعطفه علیّ، فقال صلّی اللّه علیه و آله: اف لک، کدرت دینک لعنتک الملائکه الأخیار 214

**[ترجمه]تفسیر قوله تعالی: «وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّیاطِینُ عَلی مُلْکِ سُلَیْمانَ» فی ذیل الصفحه، و فیها تحقیق رشیق دقیق 205

فی قول مولی الموحّدین علیه السّلام: من تعلّم شیئا من السحر فقد کفر، و حدّه أن یقتل إلّا أن یتوب 210

فی ذمّ المنجّم 212

قصّه امرأه قالت لرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّ لی زوجا و له علیّ غلظه و صنعت به شیئا لأعطفه علیّ، فقال صلّی اللّه علیه و آله: اف لک، کدرت دینک لعنتک الملائکه الأخیار 214

**[ترجمه]

الباب السابع و التسعون حد المرتد و أحکامه، و فیه أحکام قتل الخوارج و المخالفین، و فیه: آیات، و: أحادیث 215

بحث فی حبط العمل فی ذیل الصفحه 215

بحث فی توبه المرتدّ 219

حکم المرأه المرتدّه 220

قصّه أبی بجیر و انّه قتل ثلاثه عشر رجلا من الخوارج 223

حدّ من جحد إماما 225

فی الغلاه الّذین حرّقهم أمیر المؤمنین علیه السّلام 227

ص: 172

العنوان الصفحه

**[ترجمه]بحث فی حبط العمل فی ذیل الصفحه 215

بحث فی توبه المرتدّ 219

حکم المرأه المرتدّه 220

قصّه أبی بجیر و انّه قتل ثلاثه عشر رجلا من الخوارج 223

حدّ من جحد إماما 225

فی الغلاه الّذین حرّقهم أمیر المؤمنین علیه السّلام 227

ص: 172

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثامن و التسعون القمار، و فیه: آیات، و أحادیث 228

تفسیر الآیات فی ذیل الصفحه 228

فی الشطرنج و التماثیل و النرد و أربعه عشر 231

فیما فعل یزید لعنه اللّه لمّا حمل رأس الحسین علیه السّلام إلیه 237

**[ترجمه]تفسیر الآیات فی ذیل الصفحه 228

فی الشطرنج و التماثیل و النرد و أربعه عشر 231

فیما فعل یزید لعنه اللّه لمّا حمل رأس الحسین علیه السّلام إلیه 237

**[ترجمه]

الباب التاسع و التسعون الغناء، و فیه: آیات، و: أحادیث 239

فی أنّ الغناء یورث النفاق و الفقر، و فی الجنه غناء 241

**[ترجمه]فی أنّ الغناء یورث النفاق و الفقر، و فی الجنه غناء 241

**[ترجمه]

الباب الحادی و المائه ما جوز من الغناء و ما یوهم ذلک 254

فی الجاریه النائحه 254

قراءه القرآن بصوت الحسن و الأمر بها 255

بحث لطیف دقیق ذیل الصفحه فی الترجیع و التغنّی و حسن الصوت فی قراءه القرآن، و کیف ورد عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله الرخصه فی التغنّی و الغناء و ضرب الدف و الطبل و سماع الحداء، و أنکر أئمتنا علیهم السّلام من زمان مولانا أبی جعفر محمّد الباقر علیه السّلام إلی آخرهم شدیدا 256

ص: 173

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی الجاریه النائحه 254

قراءه القرآن بصوت الحسن و الأمر بها 255

بحث لطیف دقیق ذیل الصفحه فی الترجیع و التغنّی و حسن الصوت فی قراءه القرآن، و کیف ورد عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله الرخصه فی التغنّی و الغناء و ضرب الدف و الطبل و سماع الحداء، و أنکر أئمتنا علیهم السّلام من زمان مولانا أبی جعفر محمّد الباقر علیه السّلام إلی آخرهم شدیدا 256

ص: 173

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی و المائه الصفق و الصفیر، و فیه: 3- أحادیث 264

فی أنّ قوله تعالی: «وَ ما کانَ صَلاتُهُمْ عِنْدَ الْبَیْتِ إِلَّا مُکاءً وَ تَصْدِیَهً» یعنی:

التصفیر و التصفیق، و التصفیر عمل قوم لوط علیه السّلام و فی ذیل الصفحه ما یناسب المقام 264

**[ترجمه]فی أنّ قوله تعالی: «وَ ما کانَ صَلاتُهُمْ عِنْدَ الْبَیْتِ إِلَّا مُکاءً وَ تَصْدِیَهً» یعنی:

التصفیر و التصفیق، و التصفیر عمل قوم لوط علیه السّلام و فی ذیل الصفحه ما یناسب المقام 264

**[ترجمه]

الباب الثالث و المائه أکل مال الیتیم، و فیه: آیات، و: أحادیث 266

العلّه الّتی من أجلها حرّم اللّه أکل مال الیتیم 268

الدخول فی بیت الیتیم 272

**[ترجمه]العلّه الّتی من أجلها حرّم اللّه أکل مال الیتیم 268

الدخول فی بیت الیتیم 272

**[ترجمه]

الباب الرابع و المائه من أحدث حدثا أو آوی محدثا و معناه 274

فی صحیفه مختومه فی غمد سیف رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و فی ذیل الصفحه ما یناسب و ما یتعلق بها 274

**[ترجمه]فی صحیفه مختومه فی غمد سیف رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و فی ذیل الصفحه ما یناسب و ما یتعلق بها 274

**[ترجمه]

الباب الخامس و المائه التطلع فی الدور 277

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله إنّ اللّه تعالی کره لکم أربعا و عشرین خصله ... 277

فی رجل اطّلع من شقّ الباب، و فی ذیل الصفحه ما یتعلق بالمقام 278

ص: 174

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله إنّ اللّه تعالی کره لکم أربعا و عشرین خصله ... 277

فی رجل اطّلع من شقّ الباب، و فی ذیل الصفحه ما یتعلق بالمقام 278

ص: 174

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السابع و المائه عمل الصور و ابقائها و اللعب بها، و فیه: آیه، و: أحادیث 281

بحث حول التماثیل و التصاویر و کسرهما و محوهما فی ذیل الصفحه 281

النهی عن تجدید القبر، و فی الذیل ما یتعلق بالمقام 285

عقاب من کذب فی رؤیاه، و من صوّر تماثیل، و المستمع بین قوم و هم له کارهون 287

**[ترجمه]بحث حول التماثیل و التصاویر و کسرهما و محوهما فی ذیل الصفحه 281

النهی عن تجدید القبر، و فی الذیل ما یتعلق بالمقام 285

عقاب من کذب فی رؤیاه، و من صوّر تماثیل، و المستمع بین قوم و هم له کارهون 287

**[ترجمه]

الباب الثامن و المائه الشعر و سایر التنزهات و اللذات، و فیه: آیات، و: أحادیث 289

فی أنّ آدم علیه السّلام کان أوّل من قال الشعر، و ما أجابه إبلیس 290

فی ذمّ الرجل الّذی امتلی جوفه من الشعر 292

ص: 175

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی أنّ آدم علیه السّلام کان أوّل من قال الشعر، و ما أجابه إبلیس 290

فی ذمّ الرجل الّذی امتلی جوفه من الشعر 292

ص: 175

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

أبواب الزی و التجمل

الباب التاسع و المائه التجمل، و اظهار النعمه، و لبس الثیاب الفاخره و النظیفه، و تنظیف الخدم، و بیان ما لا یحاسب اللّه علیه المؤمن، و الدعه و السعه فی الحال، و ما جاء فی الثوب الخشن و الرقیق، و فیه: آیات، و: أحادیث 295

قوله تعالی: «یا بَنِی آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنا عَلَیْکُمْ لِباساً» و ذیل الصفحه ما یناسب المقام 295

ثلاثه أشیاء لا یحاسب اللّه علیها المؤمن 299

فی الفتوّه و المروّه و معناهما 300

فیما یلبس علی علیه السّلام 311

فیمن لبس ثیاب شهره 314

**[ترجمه]قوله تعالی: «یا بَنِی آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنا عَلَیْکُمْ لِباساً» و ذیل الصفحه ما یناسب المقام 295

ثلاثه أشیاء لا یحاسب اللّه علیها المؤمن 299

فی الفتوّه و المروّه و معناهما 300

فیما یلبس علی علیه السّلام 311

فیمن لبس ثیاب شهره 314

**[ترجمه]

الباب الثانی عشر و المائه النهی عن التعرّی باللیل و النهار، و فیه: حدیث 318

ص: 176

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ص: 176

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السابع و العشرون و المائه آداب الفرش و التواضع فیها، و فیه: آیه، و: 16- حدیثا 321

فی فراش علیّ و فاطمه علیهما السّلام 322

و ساده فیها تماثیل 323

فی تماثیل الشجر و الشمس و القمر 324

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء السادس و السبعون و لا یخفی: بأنّ أبواب: 111- 113- إلی: 116، و: 118- إلی: 126، و: 128- إلی: 131، هذا الجزء کانت بیاضا فی الأصل

ص: 177

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی فراش علیّ و فاطمه علیهما السّلام 322

و ساده فیها تماثیل 323

فی تماثیل الشجر و الشمس و القمر 324

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء السادس و السبعون و لا یخفی: بأنّ أبواب: 111- 113- إلی: 116، و: 118- إلی: 126، و: 128- إلی: 131، هذا الجزء کانت بیاضا فی الأصل

ص: 177

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء السابع و السبعین

کتاب الطهاره

أبواب المیاه و احکامها
الباب الأوّل طهوریه الماء، و فیه: آیات، و: أحادیث 2

تفسیر الآیات و قصّه رجل من الأنصار الّذی استنجی بالماء 2

معنی الطهور 6

فی أنّ الماء یطهّر، و ما قاله شیخنا بهاء الدّین العاملی قدّس سرّه 8

**[ترجمه]تفسیر الآیات و قصّه رجل من الأنصار الّذی استنجی بالماء 2

معنی الطهور 6

فی أنّ الماء یطهّر، و ما قاله شیخنا بهاء الدّین العاملی قدّس سرّه 8

**[ترجمه]

الباب الثالث حکم الماء القلیل و حدّ الکثیر و أحکامه و حکم الجاری 14

فی الحمامه و الدجاجه و أشباههنّ تطأ العذره ثمّ تدخل فی الماء 14

حکم غدیر الماء 17

ص: 178

العنوان الصفحه

الکرّ و حدّه، و فیه تحقیق و تفصیل 18

الغدیر و حکمه 21

**[ترجمه]فی الحمامه و الدجاجه و أشباههنّ تطأ العذره ثمّ تدخل فی الماء 14

حکم غدیر الماء 17

ص: 178

العنوان الصفحه

الکرّ و حدّه، و فیه تحقیق و تفصیل 18

الغدیر و حکمه 21

**[ترجمه]

الباب الرابع حکم البئر و ما یقع فیها 23

فی نزح ماء البئر 24

**[ترجمه]فی نزح ماء البئر 24

**[ترجمه]

الباب الخامس البعد بین البئر و البالوعه 31

البعد بین البئر و البالوعه، و فیه توضیح و تنقیح 31

**[ترجمه]البعد بین البئر و البالوعه، و فیه توضیح و تنقیح 31

**[ترجمه]

الباب السادس حکم الماء الحمام 34

فی أنّه لو تنجّس الحیاض الصّغار هل تطهّر بمجرّد الاتّصال أم یعتبر فیه الامتزاج، و فی ذیل الصفحه ما یتعلق بالمقام 35

الأقوال فی غساله الحمّام 37

**[ترجمه]فی أنّه لو تنجّس الحیاض الصّغار هل تطهّر بمجرّد الاتّصال أم یعتبر فیه الامتزاج، و فی ذیل الصفحه ما یتعلق بالمقام 35

الأقوال فی غساله الحمّام 37

**[ترجمه]

الباب السابع المضاف و أحکامه 39

فی ماء الورد و القرع و الریاحین و العصیر و غیره، و فیه بیان، و فی ذیل الصفحه ما یناسب ذلک 39

ص: 179

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی ماء الورد و القرع و الریاحین و العصیر و غیره، و فیه بیان، و فی ذیل الصفحه ما یناسب ذلک 39

ص: 179

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

«أبواب» الاسئار و بیان اقسام النجاسات و احکامها
الباب الأوّل أسئار الکفّار و بیان نجاستهم و حکم ما لاقوه، و فیه: آیات، و: أحادیث 42

بحث حول طهاره أهل الکتاب و نجاستهم، و فی الذیل ما یتعلق به 42

فی ثوب النصاری و المجوس و الیهودیّ 46

فی الأکل و الشرب مع الکفّار 49

**[ترجمه]بحث حول طهاره أهل الکتاب و نجاستهم، و فی الذیل ما یتعلق به 42

فی ثوب النصاری و المجوس و الیهودیّ 46

فی الأکل و الشرب مع الکفّار 49

**[ترجمه]

الباب الثانی سؤر الکلب و الخنزیر و السنور و الفاره و أنواع السباع و حکم ما لاقته رطبا أو یابسا 54

فی کیفیّه تطهیر الاناء من ولوغ الکلب 54

فی ثوب الإنسان إذا أصابه کلب أو خنزیر أو ثعلب أو ارنب أو فاره أو وزغه 57

الأقوال فی النضح 60

**[ترجمه]فی کیفیّه تطهیر الاناء من ولوغ الکلب 54

فی ثوب الإنسان إذا أصابه کلب أو خنزیر أو ثعلب أو ارنب أو فاره أو وزغه 57

الأقوال فی النضح 60

**[ترجمه]

الباب الثالث سؤر المسوخ و الجلال و آکل الجیف 66

المسوخ ثلاثه عشر و سبب المسخ 66

الأقوال فی فم الهره إذا تنجّس 68

ص: 180

العنوان الصفحه

**[ترجمه]المسوخ ثلاثه عشر و سبب المسخ 66

الأقوال فی فم الهره إذا تنجّس 68

ص: 180

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخامس سؤر ما لا یؤکل لحمه من الدوابّ و فضلات الإنسان 72

الأقوال فی تبعیّه السؤر للحیوان فی الطهاره 72

**[ترجمه]الأقوال فی تبعیّه السؤر للحیوان فی الطهاره 72

**[ترجمه]

أبواب النجاسات و المطهرات و احکامها
الباب الأوّل نجاسه المیته و أحکامها و حکم الجزء المبان من الحی و الاجزاء الصغار المنفصله عن الإنسان و ما یجوز استعماله من الجلود 74

فی طهاره ما ینفصل من بدن الإنسان من الاجزاء الصغیره 75

بیان فی کون السباع قابله للتذکیه، و الاستصباح بالدهن النجس 76

**[ترجمه]فی طهاره ما ینفصل من بدن الإنسان من الاجزاء الصغیره 75

بیان فی کون السباع قابله للتذکیه، و الاستصباح بالدهن النجس 76

**[ترجمه]

الباب الثانی حکم ما یؤخذ من سوق المسلمین و یوجد فی أرضهم، و فیه: 6- أحادیث 82

ص: 181

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ص: 181

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثالث نجاسه الدم و أقسامه و أحکامه 84

بیان فی دم القروح و الجروح و حدّهما 84

تحقیق و تفصیل فی العفو عمّا دون الدرهم 87

الدّمل الّذی یسیل منه القیح 90

**[ترجمه]بیان فی دم القروح و الجروح و حدّهما 84

تحقیق و تفصیل فی العفو عمّا دون الدرهم 87

الدّمل الّذی یسیل منه القیح 90

**[ترجمه]

الباب الرابع نجاسه الخمر و سایر المسکرات و الصلاه فی ثوب أصابته، و فیه: آیه، و: أحادیث 93

القائلون بنجاسه الخمر و استدلالهم 94

علّه الرخصه فی الصّلاه فی ثوب أصابه خمر و ودک الخنزیر 98

**[ترجمه]القائلون بنجاسه الخمر و استدلالهم 94

علّه الرخصه فی الصّلاه فی ثوب أصابه خمر و ودک الخنزیر 98

**[ترجمه]

الباب الخامس نجاسه البول و المنی و طریق تطهیرهما و طهاره الوذی و أخواتها 100

البحث فی بول الرضیع 101

فی المذی و طهارته و نجاسته 102

الدّلیل علی نجاسه المنی 105

**[ترجمه]البحث فی بول الرضیع 101

فی المذی و طهارته و نجاسته 102

الدّلیل علی نجاسه المنی 105

**[ترجمه]

الباب السادس أحکام سائر الابوال و الارواث و العذرات و رجیع الطیور 107

فی بول ما یؤکل لحمه 107

تنقیح و توضیح فی نجاسه البول و الغائط ما لا یؤکل لحمه 111

ص: 182

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی بول ما یؤکل لحمه 107

تنقیح و توضیح فی نجاسه البول و الغائط ما لا یؤکل لحمه 111

ص: 182

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السابع ما اختلف الاخبار و الأقوال فی نجاسته، و فیه: آیه، و: أحادیث 113

معنی قوله عزّ اسمه: «وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ» و فیه تحقیق و ما یناسب و ما یتعلق بالمقام 115

فی أنّ الحدید طاهر، و الاختلاف فی سؤر الحائض 115

عرق الجنب من الحلال و الحرام 117

**[ترجمه]معنی قوله عزّ اسمه: «وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ» و فیه تحقیق و ما یناسب و ما یتعلق بالمقام 115

فی أنّ الحدید طاهر، و الاختلاف فی سؤر الحائض 115

عرق الجنب من الحلال و الحرام 117

**[ترجمه]

الباب الثامن حکم المشتبه بالنجس، و بیان أن الأصل الطهاره و غلبته علی الظاهر 122

فی الفاره الرطبه تمشی علی الثیاب و الفاره و الدجاجه و الحمامه و أشباههنّ تطأ العذره ثمّ تطأ الثوب 122

فی موضع النجاسه إذا اشتبه 126

**[ترجمه]فی الفاره الرطبه تمشی علی الثیاب و الفاره و الدجاجه و الحمامه و أشباههنّ تطأ العذره ثمّ تطأ الثوب 122

فی موضع النجاسه إذا اشتبه 126

**[ترجمه]

الباب العاشر ما یلزم فی تطهیر البدن و الثیاب و غیرها 129

الأقوال فی التعدّد إذا وقع المغسول فی الماء الجاری أو الراکد 130

ص: 183

العنوان الصفحه

**[ترجمه]الأقوال فی التعدّد إذا وقع المغسول فی الماء الجاری أو الراکد 130

ص: 183

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی عشر أحکام الغسالات 134

فی غساله الخبث و المستعمل فی الأغسال المندوبه 134

بحث فی غساله الوضوء و الغسل فی ذیل الصفحه 145

**[ترجمه]فی غساله الخبث و المستعمل فی الأغسال المندوبه 134

بحث فی غساله الوضوء و الغسل فی ذیل الصفحه 145

**[ترجمه]

الباب الثانی عشر تطهیر الأرض و الشمس و ما تطهرانه و الاستحاله و القدر المطهر منها 147

الأقوال فی مطهریّه الشمس و کیفیّه التطهیر بها 151

فی الدخان المستحیل من الأعیان النجسه، و الطین، و العجین 154

**[ترجمه]الأقوال فی مطهریّه الشمس و کیفیّه التطهیر بها 151

فی الدخان المستحیل من الأعیان النجسه، و الطین، و العجین 154

**[ترجمه]

الباب الثالث عشر أحکام الأوانی و تطهیرها

160

فی دنّ و حبّ الخمر 161

ص: 184

العنوان الصفحه

**[ترجمه]160

فی دنّ و حبّ الخمر 161

ص: 184

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

أبواب آداب الخلاء و الاستنجاء
الباب الثانی آداب الخلاء 167

فی أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم کان أشدّ النّاس توقّیا عن البول 168

مواضع المنهیّ عنها للبول 169

فی قول علیّ علیه السّلام: سبعه لا یقرءون القرآن ... 174

الدعاء فی دخول الخلاء 179

تغطیه الرأس فی الخلاء، و فی ذیل الصفحه ما یناسب 183

فی أنّ أوّل حدّ من حدود الصلاه هو الاستنجاء و هو أحد عشر 194

**[ترجمه]فی أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم کان أشدّ النّاس توقّیا عن البول 168

مواضع المنهیّ عنها للبول 169

فی قول علیّ علیه السّلام: سبعه لا یقرءون القرآن ... 174

الدعاء فی دخول الخلاء 179

تغطیه الرأس فی الخلاء، و فی ذیل الصفحه ما یناسب 183

فی أنّ أوّل حدّ من حدود الصلاه هو الاستنجاء و هو أحد عشر 194

**[ترجمه]

الباب الثالث آداب الاستنجاء و الاستبراء 197

جرت فی البراء بن معرور الأنصاری ثلاث من السنن 197

قصّه قوم کانوا ینجون بالخبز صبیانهم 202

فیمن بال و لم یکن معه ماء 205

کیفیّه الاستنجاء 208

ص: 185

العنوان الصفحه

**[ترجمه]جرت فی البراء بن معرور الأنصاری ثلاث من السنن 197

قصّه قوم کانوا ینجون بالخبز صبیانهم 202

فیمن بال و لم یکن معه ماء 205

کیفیّه الاستنجاء 208

ص: 185

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

«أبواب الوضوء»
الباب الأوّل ما ینقض الوضوء و ما لا ینقضه 212

فی أنّ الوضوء لا ینقض بالمذی و القی ء و الرعاف و الدم 216

**[ترجمه]فی أنّ الوضوء لا ینقض بالمذی و القی ء و الرعاف و الدم 216

**[ترجمه]

الباب الثانی علل الوضوء و ثوابه و عقاب ترکه 229

العلّه الّتی من أجلها توضّأ الجوارح الأربع 229

**[ترجمه]العلّه الّتی من أجلها توضّأ الجوارح الأربع 229

**[ترجمه]

الباب الثالث وجوب الوضوء و کیفیته و أحکامه، و فیه: آیات، و: أحادیث 239

تفسیر قوله تعالی: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَی الصَّلاهِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ إِلَی الْمَرافِقِ» و ما قاله ابن هشام، و فی الذیل ما یتعلق بذلک 239

البحث فی مسح الرجلین و غسلهما 240

**[ترجمه]تفسیر قوله تعالی: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَی الصَّلاهِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ إِلَی الْمَرافِقِ» و ما قاله ابن هشام، و فی الذیل ما یتعلق بذلک 239

البحث فی مسح الرجلین و غسلهما 240

**[ترجمه]

الباب الرابع ثواب اسباغ الوضوء و تحدیده، و الکون علی طهاره، و بیان أقسام الوضوء و أنواعه 301

فیما قال اللّه تعالی لموسی علیه السّلام و الرسول صلّی اللّه علیه و آله لأصحابه 301

فی استحباب الوضوء للجماع و بعد الجماع 305

ص: 186

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فیما قال اللّه تعالی لموسی علیه السّلام و الرسول صلّی اللّه علیه و آله لأصحابه 301

فی استحباب الوضوء للجماع و بعد الجماع 305

ص: 186

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الخامس التسمیه و الأدعیه المستحبه عند الوضوء و قبله و بعده 314

العلّه الّتی من أجلها یجب الاستنجاء من البول بالماء 319

**[ترجمه]العلّه الّتی من أجلها یجب الاستنجاء من البول بالماء 319

**[ترجمه]

الباب السادس التولیه و الاستعانه و التمندل 329

فی کراهیه التمندل بعد الوضوء 331

**[ترجمه]فی کراهیه التمندل بعد الوضوء 331

**[ترجمه]

الباب السابع سنن الوضوء و آدابه من غسل الید و المضمضه و الاستنشاق و ما ینبغی من المیاه و غیرها 332

فی الماء الّذی تسخّنه الشمس و النهی عن الوضوء و الغسل و العجین به 335

فی السواک و فیه عشر خصال 341

**[ترجمه]فی الماء الّذی تسخّنه الشمس و النهی عن الوضوء و الغسل و العجین به 335

فی السواک و فیه عشر خصال 341

**[ترجمه]

الباب الثامن مقدار الماء للوضوء و الغسل و حدّ المد و الصاع 348

التحقیق فی تحدید الصاع و المدّ 350

فی الذیل بحث و تحقیق فی المکاییل و المدّ و الصّاع 353

**[ترجمه]التحقیق فی تحدید الصاع و المدّ 350

فی الذیل بحث و تحقیق فی المکاییل و المدّ و الصّاع 353

**[ترجمه]

الباب التاسع من نسی أو شک فی شی ء من أفعال الوضوء و من تیقن الحدث و شک فی الطهاره و العکس و من یری بللا بعد الوضوء 358

ص: 187

العنوان الصفحه

**[ترجمه]ص: 187

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب العاشر حکم صاحب السلس و البطن، و أصحاب الجبائر و وجوب إزاله الحائل عن الماء 384

فیمن قطع یده و رجله 364

فی الجبیره مفصّلا 368

فی الجرح و الکسر 371

إلی هنا انتهی الجزء السابع و السبعون و هو الجزء الأول من المجلد الثامن عشر

**[ترجمه]فیمن قطع یده و رجله 364

فی الجبیره مفصّلا 368

فی الجرح و الکسر 371

إلی هنا انتهی الجزء السابع و السبعون و هو الجزء الأول من المجلد الثامن عشر

**[ترجمه]

فهرس الجزء الثامن و السبعین

[تتمه کتاب الطهاره]

أبواب الاغسال و احکامها
الباب الأوّل علل الاغسال و ثوابها و أقسامها و واجبها و مندوبها، و جوامع أحکامها 1

العلّه الّتی من أجلها أمر اللّه تعالی بالاغتسال من الجنابه، و لم یأمر من البول و الغائط 1

علّه غسل العید و الجمعه و المیّت 3

فی تعداد الاغسال 5

ص: 188

العنوان الصفحه

فی من مسّ میّتا 15

اللیالی الّتی یستحب فیها الغسل فی شهر رمضان 16

الأغسال المندوبه 22

**[ترجمه]العلّه الّتی من أجلها أمر اللّه تعالی بالاغتسال من الجنابه، و لم یأمر من البول و الغائط 1

علّه غسل العید و الجمعه و المیّت 3

فی تعداد الاغسال 5

ص: 188

العنوان الصفحه

فی من مسّ میّتا 15

اللیالی الّتی یستحب فیها الغسل فی شهر رمضان 16

الأغسال المندوبه 22

**[ترجمه]

الباب الثانی جوامع أحکام الاغسال الواجبه و المندوبه و آدابها 25

فی قوم یکونون فی السّفر و کان لهم میّت و جنب 26

فی أنّ لکلّ غسل وضوء ما خلا غسل الجنابه 27

فی تداخل الاغسال 29

فی رجل اجتمع علیه عشرون غسلا فرض و سنّه و مستحب و تعداده 30

**[ترجمه]فی قوم یکونون فی السّفر و کان لهم میّت و جنب 26

فی أنّ لکلّ غسل وضوء ما خلا غسل الجنابه 27

فی تداخل الاغسال 29

فی رجل اجتمع علیه عشرون غسلا فرض و سنّه و مستحب و تعداده 30

**[ترجمه]

الباب الثالث وجوب غسل الجنابه و علله و کیفیته و أحکام الجنب، و فیه: آیات، و: أحادیث 33

تفسیر قوله تعالی: «لا تَقْرَبُوا الصَّلاهَ وَ أَنْتُمْ سُکاری ... وَ لا جُنُباً إِلَّا عابِرِی سَبِیلٍ» و ذیل الصفحه ما یناسب ذلک 33

الدعاء عند الغسل 40

فی عدم جواز لبث الجنب و الحائض فی المساجد 45

خمس خصال تورث البرص 49

فی البول بعد الجنابه 50

فی کیفیّه الغسل و فی الذیل ما یناسب و یتعلق بها 53

حکم البلل الخارج بعد الغسل من الرجل و المرأه 69

ص: 189

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تفسیر قوله تعالی: «لا تَقْرَبُوا الصَّلاهَ وَ أَنْتُمْ سُکاری ... وَ لا جُنُباً إِلَّا عابِرِی سَبِیلٍ» و ذیل الصفحه ما یناسب ذلک 33

الدعاء عند الغسل 40

فی عدم جواز لبث الجنب و الحائض فی المساجد 45

خمس خصال تورث البرص 49

فی البول بعد الجنابه 50

فی کیفیّه الغسل و فی الذیل ما یناسب و یتعلق بها 53

حکم البلل الخارج بعد الغسل من الرجل و المرأه 69

ص: 189

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الرابع غسل الحیض و الاستحاضه و النفاس، و عللها و آدابها و أحکامها، و فیه: آیتان، و: أحادیث 74

معنی قوله تعالی: «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ» و معنی المحیض و فی الذیل ما یتعلق به 74

فیما قاله الشیخ بهاء الدّین رحمه اللّه فی معنی الآیه 77

أقلّ أیّام الحیض و أکثرها، و أنّ أوّل من طمثت من بنات الأنبیاء علیهم السّلام ساره 81

معنی المحرّر المسجد 84

أیّام النفاس و أکثرها 86

الحیض و الحمل 93

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ» و معنی المحیض و فی الذیل ما یتعلق به 74

فیما قاله الشیخ بهاء الدّین رحمه اللّه فی معنی الآیه 77

أقلّ أیّام الحیض و أکثرها، و أنّ أوّل من طمثت من بنات الأنبیاء علیهم السّلام ساره 81

معنی المحرّر المسجد 84

أیّام النفاس و أکثرها 86

الحیض و الحمل 93

**[ترجمه]

الباب الخامس فضل غسل الجمعه و آدابها و أحکامها 122

فی أنّ غسل الجمعه مستحبّ، و ذهب الصدوقان إلی الوجوب 122

**[ترجمه]فی أنّ غسل الجمعه مستحبّ، و ذهب الصدوقان إلی الوجوب 122

**[ترجمه]

الباب السادس التیمم و آدابه و أحکامه، و فیه: آیات، و: أحادیث 131

فیمن وجد من الماء ما لا یکفیه للطهاره 134

الأقوال فی کیفیّه التیمم 141

وقت التیمّم 146

فی عدد الضربات فی التیمّم 150

ص: 190

العنوان الصفحه

فی جواز التیمّم بالجصّ و النوره و لا یجوز بالرّماد، و فیه: توضیح، و فی الذیل تأیید و توجیه و البحث فی الحجر. 164

**[ترجمه]فیمن وجد من الماء ما لا یکفیه للطهاره 134

الأقوال فی کیفیّه التیمم 141

وقت التیمّم 146

فی عدد الضربات فی التیمّم 150

ص: 190

العنوان الصفحه

فی جواز التیمّم بالجصّ و النوره و لا یجوز بالرّماد، و فیه: توضیح، و فی الذیل تأیید و توجیه و البحث فی الحجر. 164

**[ترجمه]

أبواب الجنائز و مقدماتها و لواحقها
الباب الأوّل فضل العافیه و المرض و ثواب المرض و علله و أنواعه 170

خمس خصال من فقد منهنّ واحده لم یزل ناقص زائل العقل 171

قصّه رجل مریض من أصحاب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و قوله قل: ربّنا آتنا فی الدّنیا حسنه و فی الآخره حسنه و قنا عذاب النار 174

فی الحمّی و ما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لرجل أ تعرف أمّ ملدم 176

معنی قوله تعالی: «ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَهٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ» و أنّ اللّه تعالی یخصّ أولیاءه بالمصائب 180

فیما کان للمریض. 184

فیما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام لبعض أصحابه فی علّه اعتلّها 190

فی أنّ المؤمن یبتلی بکلّ بلیّه و یموت بکلّ میته إلّا أنّه لا یقتل نفسه 196

**[ترجمه]خمس خصال من فقد منهنّ واحده لم یزل ناقص زائل العقل 171

قصّه رجل مریض من أصحاب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و قوله قل: ربّنا آتنا فی الدّنیا حسنه و فی الآخره حسنه و قنا عذاب النار 174

فی الحمّی و ما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لرجل أ تعرف أمّ ملدم 176

معنی قوله تعالی: «ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَهٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ» و أنّ اللّه تعالی یخصّ أولیاءه بالمصائب 180

فیما کان للمریض. 184

فیما قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام لبعض أصحابه فی علّه اعتلّها 190

فی أنّ المؤمن یبتلی بکلّ بلیّه و یموت بکلّ میته إلّا أنّه لا یقتل نفسه 196

**[ترجمه]

الباب الثانی آداب المریض و أحکامه و شکواه و صبره و غیرها 202

فی أنّ الشکایه أن بلیت بما لم یبل به أحد، و أنّ آه، اسم من أسماء اللّه عزّ و جلّ 202

فی قول الصادق علیه السّلام: ذکرنا أهل البیت شفاء 203

دعاء المریض لنفسه 212

ص: 191

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی أنّ الشکایه أن بلیت بما لم یبل به أحد، و أنّ آه، اسم من أسماء اللّه عزّ و جلّ 202

فی قول الصادق علیه السّلام: ذکرنا أهل البیت شفاء 203

دعاء المریض لنفسه 212

ص: 191

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثالث فی الطاعون و الفرار منه و ممن ابتلی به و موت الفجأه، و فیه: حدیثان 213

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: موت الفجأه رحمه للمؤمنین و عذاب للکافرین 213

**[ترجمه]فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: موت الفجأه رحمه للمؤمنین و عذاب للکافرین 213

**[ترجمه]

الباب الرابع ثواب عیاده المریض و آدابها و فضل السعی فی حاجته و کیفیه معاشره أصحاب البلاء 214

فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: لیس علی النساء جمعه و لا جماعه و لا أذان و لا اقامه و لا عیاده مریض و لا اتباع جنازه و لا تقیم عند قبر 215

فیما ینبغی للمریض 218

الدعاء للمریض 225

ثواب من عاد مریضا 228

**[ترجمه]فی قول النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: لیس علی النساء جمعه و لا جماعه و لا أذان و لا اقامه و لا عیاده مریض و لا اتباع جنازه و لا تقیم عند قبر 215

فیما ینبغی للمریض 218

الدعاء للمریض 225

ثواب من عاد مریضا 228

**[ترجمه]

الباب الخامس آداب الاحتضار و أحکامه 230

فی کراهه حضور الحائض و الجنب عند الاحتضار 230

قصّه شابّ حضره رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله عند وفاته و کان له أمّ ساخطه 232

فی أنّ فاطمه علیها السّلام مکثت بعد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله ستّین یوما، و تلقین المیّت 233

فی قراءه سوره و الصّافات عند المحتضر 238

فی حضور الرسول صلّی اللّه علیه و آله و علی علیه السّلام عند المؤمن المحتضر 244

ص: 192

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی کراهه حضور الحائض و الجنب عند الاحتضار 230

قصّه شابّ حضره رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله عند وفاته و کان له أمّ ساخطه 232

فی أنّ فاطمه علیها السّلام مکثت بعد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله ستّین یوما، و تلقین المیّت 233

فی قراءه سوره و الصّافات عند المحتضر 238

فی حضور الرسول صلّی اللّه علیه و آله و علی علیه السّلام عند المؤمن المحتضر 244

ص: 192

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السادس تجهیز المیت و ما یتعلق به من الاحکام 247

فی الغریق و المصعوق و المبطون و المهدوم و المدخن 248

العلّه الّتی من أجلها دفنت فاطمه علیها السّلام باللّیل، و قصّه أسماء بنت عمیس و فاطمه علیها السّلام و أنّها من جعل القصّاصین، ذیل الصفحه 250

فی وفاه فاطمه علیها السّلام و ما جری بعدها 254

**[ترجمه]فی الغریق و المصعوق و المبطون و المهدوم و المدخن 248

العلّه الّتی من أجلها دفنت فاطمه علیها السّلام باللّیل، و قصّه أسماء بنت عمیس و فاطمه علیها السّلام و أنّها من جعل القصّاصین، ذیل الصفحه 250

فی وفاه فاطمه علیها السّلام و ما جری بعدها 254

**[ترجمه]

الباب السابع تشییع الجنازه و سننه و آدابه 257

ثواب من شیّع جنازه و من صلّی علی میّت 257

الدعاء فی رؤیه الجنازه، و آداب تشییع الجنازه 262

فی أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله وضع ردائه فی جنازه سعد بن معاذ، و ما یستحبّ لصاحب المصیبه 269

فی القیام عند مرور الجنازه و الأقوال فیه 272

آداب حمل الجنازه 276

**[ترجمه]ثواب من شیّع جنازه و من صلّی علی میّت 257

الدعاء فی رؤیه الجنازه، و آداب تشییع الجنازه 262

فی أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله وضع ردائه فی جنازه سعد بن معاذ، و ما یستحبّ لصاحب المصیبه 269

فی القیام عند مرور الجنازه و الأقوال فیه 272

آداب حمل الجنازه 276

**[ترجمه]

الباب الثامن وجوب غسل المیت و علله و آدابه و أحکامه 285

العلّه الّتی من أجلها یغسّل المیّت 285

فی کیفیّه غسل المیّت 288

فیما یجب فی غسل المیّت 291

فی غسل من کان مخالفا للحقّ فی الولایه، و الخوارج، و الغلاه،

ص: 193

العنوان الصفحه

و النواصب، و المجسّمه 299

فی تغسیل کلّ من الزوجین الآخر، و إذا مات المیّت و لیس معها ذو محرم 300

فی غسل الصبیّ و الصبیّه، و أنّ علیّا علیه السّلام غسّل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 306

فی أنّ الحسن و الحسین و زینب و أمّ کلثوم علیهم السّلام و العبّاس و سلمان و عمّارا و المقداد و أبا ذرّ و حذیفه و أمّ سلمه و أمّ ایمن و فضّه رضی اللّه تعالی- عنهم کانوا حاضرا فی تجهیز فاطمه علیها السّلام 310

**[ترجمه]العلّه الّتی من أجلها یغسّل المیّت 285

فی کیفیّه غسل المیّت 288

فیما یجب فی غسل المیّت 291

فی غسل من کان مخالفا للحقّ فی الولایه، و الخوارج، و الغلاه،

ص: 193

العنوان الصفحه

و النواصب، و المجسّمه 299

فی تغسیل کلّ من الزوجین الآخر، و إذا مات المیّت و لیس معها ذو محرم 300

فی غسل الصبیّ و الصبیّه، و أنّ علیّا علیه السّلام غسّل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 306

فی أنّ الحسن و الحسین و زینب و أمّ کلثوم علیهم السّلام و العبّاس و سلمان و عمّارا و المقداد و أبا ذرّ و حذیفه و أمّ سلمه و أمّ ایمن و فضّه رضی اللّه تعالی- عنهم کانوا حاضرا فی تجهیز فاطمه علیها السّلام 310

**[ترجمه]

الباب التاسع التکفین و آدابه و أحکامه 311

فی الحنوط 312

فی الجریدتین و محلهما 314

الأقوال فی حدّ الواجب من الکفن 319

فیما یکتب بالکفن 327

دعاء الجوشن المشهور بدعاء الجوشن الکبیر 331

أحادیث فی فاطمه علیها السّلام و غسلها و کفنها و دفنها فی ذیل الصفحه 335

**[ترجمه]فی الحنوط 312

فی الجریدتین و محلهما 314

الأقوال فی حدّ الواجب من الکفن 319

فیما یکتب بالکفن 327

دعاء الجوشن المشهور بدعاء الجوشن الکبیر 331

أحادیث فی فاطمه علیها السّلام و غسلها و کفنها و دفنها فی ذیل الصفحه 335

**[ترجمه]

الباب العاشر وجوب الصلاه علی المیت و عللها و آدابها و أحکامها 339

تحقیق و تفصیل فی الصّلاه علی غیر المؤمن 339

العلّه الّتی من أجلها جعلت للمیت خمس تکبیرات 343

فی صلاه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علی فاطمه بنت أسد رضی اللّه تعالی عنها 350

فی کیفیّه صلاه المیّت 352

فی الصّلاه علی الطفل 359

ص: 194

العنوان الصفحه

فی شرعیه اللحد و وجوب ستر عوره المیّت عند الصّلاه و تقدیم الکفن علی الصّلاه 383

فی صفوف صلاه المیّت 387

قصّه مغیره بن أبی العاص عمّ عثمان، و ما فعل له عثمان، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی حقّه: لعن اللّه من أعطاه راحله أو رحلا أو قتبا أو سقاء أو قربه أو دلوا أو خفّا أو نعلا أو زادا أو ماء، فاعطاها کلّها عثمان، و أنّ عثمان قتل بنت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 392

فی نیّف و سبعین رجلا دخلوا سرّمن رأی للتهنئه بمولد المهدیّ (عج) 395

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثامن و السبعون هو الجزء الثانی من المجلد الثامن عشر

**[ترجمه]تحقیق و تفصیل فی الصّلاه علی غیر المؤمن 339

العلّه الّتی من أجلها جعلت للمیت خمس تکبیرات 343

فی صلاه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله علی فاطمه بنت أسد رضی اللّه تعالی عنها 350

فی کیفیّه صلاه المیّت 352

فی الصّلاه علی الطفل 359

ص: 194

العنوان الصفحه

فی شرعیه اللحد و وجوب ستر عوره المیّت عند الصّلاه و تقدیم الکفن علی الصّلاه 383

فی صفوف صلاه المیّت 387

قصّه مغیره بن أبی العاص عمّ عثمان، و ما فعل له عثمان، و قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی حقّه: لعن اللّه من أعطاه راحله أو رحلا أو قتبا أو سقاء أو قربه أو دلوا أو خفّا أو نعلا أو زادا أو ماء، فاعطاها کلّها عثمان، و أنّ عثمان قتل بنت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 392

فی نیّف و سبعین رجلا دخلوا سرّمن رأی للتهنئه بمولد المهدیّ (عج) 395

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثامن و السبعون هو الجزء الثانی من المجلد الثامن عشر

**[ترجمه]

فهرس الجزء التاسع و السبعین

الباب الحادی عشر أحکام الشهید و المصلوب و المرجوم و المقتص منه و الجنین و أکیل السبع و أشباههم فی الغسل و الکفن و الصلاه 1

فی أنّ الشهید الّذی قتل بین یدی إمام أو من نصبه فی نصرته لا یغسّل و لا یکفّن 1

فیمن مات فی السّفینه، و ما ینزع عن الشهید 2

فی المقتول إذا قطع أعضاءه 7

ص: 195

العنوان الصفحه

فیما بقی من المیّت إذا أکله السّبع، و حکم المرأه الحامل 9

**[ترجمه]فی أنّ الشهید الّذی قتل بین یدی إمام أو من نصبه فی نصرته لا یغسّل و لا یکفّن 1

فیمن مات فی السّفینه، و ما ینزع عن الشهید 2

فی المقتول إذا قطع أعضاءه 7

ص: 195

العنوان الصفحه

فیما بقی من المیّت إذا أکله السّبع، و حکم المرأه الحامل 9

**[ترجمه]

الباب الثانی عشر الدفن و آدابه و أحکامه، و فیه: آیتان، و: أحادیث 14

فی استحباب رفع القبر بمقدار أربع أصابع مفرّجات 15

النهی فی تجدید القبر 16

فی کراهه البناء علی القبر 19

فی رشّ الماء علی القبر 23

فیما أوصت به فاطمه علیها السّلام علیّا علیه السّلام فی غسلها و کفنها و الصلاه علیها و دفنها، و ما قاله علیّ علیه السّلام لمّا وضعها فی القبر 27

العلّه الّتی من أجلها یولد الإنسان هاهنا و یموت فی موضع آخر 28

فیمن لا یدخل الجنّه 32

فی طرح التراب علی القبر و النهی عن ذوی الارحام 35

فی تربیع القبر و النّهی عن تجصیصه 36

فی استحباب نصب علامه فی القبر 47

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا تتّخذوا قبری عیدا و لا تتخذوا قبورکم مساجد و لا بیوتکم قبورا، و فیه بیان و شرح 55

**[ترجمه]فی استحباب رفع القبر بمقدار أربع أصابع مفرّجات 15

النهی فی تجدید القبر 16

فی کراهه البناء علی القبر 19

فی رشّ الماء علی القبر 23

فیما أوصت به فاطمه علیها السّلام علیّا علیه السّلام فی غسلها و کفنها و الصلاه علیها و دفنها، و ما قاله علیّ علیه السّلام لمّا وضعها فی القبر 27

العلّه الّتی من أجلها یولد الإنسان هاهنا و یموت فی موضع آخر 28

فیمن لا یدخل الجنّه 32

فی طرح التراب علی القبر و النهی عن ذوی الارحام 35

فی تربیع القبر و النّهی عن تجصیصه 36

فی استحباب نصب علامه فی القبر 47

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا تتّخذوا قبری عیدا و لا تتخذوا قبورکم مساجد و لا بیوتکم قبورا، و فیه بیان و شرح 55

**[ترجمه]

الباب الثالث عشر شهاده أربعین للمیت 59

نسخه الکتاب الّذی یوضع عند الجریده مع المیّت 59

قصّه عابد من بنی إسرائیل کان مراء، فلمّا مات شهد أربعون من بنی إسرائیل فقالوا: اللّهمّ إنا لا نعلم منه إلّا خیرا و أنت أعلم به منّا، فاغفر له، فقام

ص: 196

العنوان الصفحه

أربعون غیر الأربعین و قالوا بمثل ما قالوا، فقام أربعون غیرهم و قالوا بمثل ما قالوا، فأوحی اللّه تعالی إلی داود علیه السّلام ما منعک أن تصلّی علیه، فقال:

للّذی أخبرتنی، فأوحی اللّه إلیه أنّه قد شهد قوم فأجزت شهادتهم و غفرت له 60

**[ترجمه]نسخه الکتاب الّذی یوضع عند الجریده مع المیّت 59

قصّه عابد من بنی إسرائیل کان مراء، فلمّا مات شهد أربعون من بنی إسرائیل فقالوا: اللّهمّ إنا لا نعلم منه إلّا خیرا و أنت أعلم به منّا، فاغفر له، فقام

ص: 196

العنوان الصفحه

أربعون غیر الأربعین و قالوا بمثل ما قالوا، فقام أربعون غیرهم و قالوا بمثل ما قالوا، فأوحی اللّه تعالی إلی داود علیه السّلام ما منعک أن تصلّی علیه، فقال:

للّذی أخبرتنی، فأوحی اللّه إلیه أنّه قد شهد قوم فأجزت شهادتهم و غفرت له 60

**[ترجمه]

الباب الرابع عشر استحباب الصلاه عن المیت و الصوم و الحجّ و الصدقه و البر و العتق عنه و الدعاء له و الترحم علیه و بیان ما یوجب التخلص من شده الموت و عذاب القبر و بعده 62

فی أنّ المیّت لیفرح بالترّحم علیه، و یدخل علیه فی قبره الصّلاه و الصّوم و الحجّ و الصّدقه و البرّ و الدعاء 62

فیمن کان بارّا بوالدیه أو عاقّا لهما 65

**[ترجمه]فی أنّ المیّت لیفرح بالترّحم علیه، و یدخل علیه فی قبره الصّلاه و الصّوم و الحجّ و الصّدقه و البرّ و الدعاء 62

فیمن کان بارّا بوالدیه أو عاقّا لهما 65

**[ترجمه]

الباب الخامس عشر نقل الموتی و الزیاره بهم 66

قصّه نوح علیه السّلام و عظام آدم علیه السّلام و مسجد الکوفه 66

قصّه موسی علیه السّلام و عظام یوسف علیه السّلام و عجوز عمیاء 67

بحث فی نقل المیّت إلی غیر بلد موته 69

**[ترجمه]قصّه نوح علیه السّلام و عظام آدم علیه السّلام و مسجد الکوفه 66

قصّه موسی علیه السّلام و عظام یوسف علیه السّلام و عجوز عمیاء 67

بحث فی نقل المیّت إلی غیر بلد موته 69

**[ترجمه]

الباب السادس عشر التعزیه و الماتم و آدابهما و أحکامهما 71

فی وضع الرداء لصاحب المصیبه 71

فی الجلوس للتعزیه، و جلوس مولانا الصادق علیه السّلام بعد موت ابنه إسماعیل 72

معنی قوله تعالی: «وَ لا یَعْصِینَکَ فِی مَعْرُوفٍ» و ما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و کیفیّه

ص: 197

العنوان الصفحه

أخذ البیعه من النساء 76

فی البکّائین 76

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لکن حمزه لا بواکی له 92

فیما کتب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلی معاذ 95

فی لطم الخدود و شقّ الجیوب و الثّیاب و النیاحه 106

**[ترجمه]فی وضع الرداء لصاحب المصیبه 71

فی الجلوس للتعزیه، و جلوس مولانا الصادق علیه السّلام بعد موت ابنه إسماعیل 72

معنی قوله تعالی: «وَ لا یَعْصِینَکَ فِی مَعْرُوفٍ» و ما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و کیفیّه

ص: 197

العنوان الصفحه

أخذ البیعه من النساء 76

فی البکّائین 76

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لکن حمزه لا بواکی له 92

فیما کتب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلی معاذ 95

فی لطم الخدود و شقّ الجیوب و الثّیاب و النیاحه 106

**[ترجمه]

الباب السابع عشر أجر المصائب 114

فی أطفال المؤمنین و المسلمین فی القیامه 118

فی امرأه مات ابنها 120

فیما أوحی اللّه تعالی لداود علیه السّلام فی موت ابنه 121

فیما کتبه رجل إلی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و الرؤیا الّتی رآها، و قصّه امرأه کانت اسمها امیم 122

فی أطفال المؤمنین عند عرض الخلائق للحساب 123

**[ترجمه]فی أطفال المؤمنین و المسلمین فی القیامه 118

فی امرأه مات ابنها 120

فیما أوحی اللّه تعالی لداود علیه السّلام فی موت ابنه 121

فیما کتبه رجل إلی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و الرؤیا الّتی رآها، و قصّه امرأه کانت اسمها امیم 122

فی أطفال المؤمنین عند عرض الخلائق للحساب 123

**[ترجمه]

الباب الثامن عشر فضل التعزی و الصبر عند المصائب و المکاره، و فیه: آیات، و: أحادیث 125

تفسیر قوله تعالی: «وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ» 125

معنی قوله عزّ اسمه: «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» 126

ثواب الاسترجاع 127

فیما أوحی اللّه تعالی إلی موسی علیه السّلام حین مناجاته 134

ص: 198

العنوان الصفحه

فی الصّبر و فضیلته 136

فی أنّ الصبر ثلاثه: عند المصیبه، و علی الطاعه، و عن المعصیه 139

قصّه أمّ سلمه 140

فی کتاب مفصّل کتبه مولانا الصادق علیه السّلام إلی عبد اللّه بن الحسن 146

**[ترجمه]تفسیر قوله تعالی: «وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ» 125

معنی قوله عزّ اسمه: «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» 126

ثواب الاسترجاع 127

فیما أوحی اللّه تعالی إلی موسی علیه السّلام حین مناجاته 134

ص: 198

العنوان الصفحه

فی الصّبر و فضیلته 136

فی أنّ الصبر ثلاثه: عند المصیبه، و علی الطاعه، و عن المعصیه 139

قصّه أمّ سلمه 140

فی کتاب مفصّل کتبه مولانا الصادق علیه السّلام إلی عبد اللّه بن الحسن 146

**[ترجمه]

الباب التاسع عشر فی ذکر صبر الصابرین و الصابرات 149

قصّه رجل قد ذهبت عیناه و استرسلت یداه و رجلاه و کان حامدا و شاکرا للّه تعالی و کان له ابن افترسه السبع 149

قصّه أبی طلحه و زوجته أمّ سلیم و ابنه الّذی مرض فمات و ما فعلت أمّ سلیم و قولها له: کان عندنا ودیعه 150

قصّه امرأه کانت فی بنی إسرائیل و کان لها ابنان، و قصّه رجل من الأنصار و أمّه 151

قصّه امرأه مات ابنها و قولها: لو لا أنّ الموت أشرف الأشیاء لابن آدم لما أمات اللّه نبیّه صلّی اللّه علیه و آله و أبقی عدوّه إبلیس، و قصّه امرأه کانت لها ابن ازدحمت علیه الإبل فرمت به فی البئر و مات 152

فی قول یونس النبیّ علیه السّلام لجبرئیل علیه السّلام دلّنی علی أعبد أهل الأرض، و مرور عیسی علیه السّلام برجل أعمی أبرص مقعد 153

قصّه سلیمان علیه السّلام و موت ابنه و ملکین فی هیئه البشر 154

**[ترجمه]قصّه رجل قد ذهبت عیناه و استرسلت یداه و رجلاه و کان حامدا و شاکرا للّه تعالی و کان له ابن افترسه السبع 149

قصّه أبی طلحه و زوجته أمّ سلیم و ابنه الّذی مرض فمات و ما فعلت أمّ سلیم و قولها له: کان عندنا ودیعه 150

قصّه امرأه کانت فی بنی إسرائیل و کان لها ابنان، و قصّه رجل من الأنصار و أمّه 151

قصّه امرأه مات ابنها و قولها: لو لا أنّ الموت أشرف الأشیاء لابن آدم لما أمات اللّه نبیّه صلّی اللّه علیه و آله و أبقی عدوّه إبلیس، و قصّه امرأه کانت لها ابن ازدحمت علیه الإبل فرمت به فی البئر و مات 152

فی قول یونس النبیّ علیه السّلام لجبرئیل علیه السّلام دلّنی علی أعبد أهل الأرض، و مرور عیسی علیه السّلام برجل أعمی أبرص مقعد 153

قصّه سلیمان علیه السّلام و موت ابنه و ملکین فی هیئه البشر 154

**[ترجمه]

الباب العشرون النوادر 156

الخطبه الّتی خطبها علیّ علیه السّلام بعد تلاوه قوله تعالی: «أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ» 156

شرح الخطبه و شرح لغاتها 158

ص: 199

العنوان الصفحه

فی کیفیّه قبض روح المؤمن و الکافر 167

فی حضور مجلس العالم 170

فی أنّ من مات علی الولایه فی غیبه القائم علیه السّلام أعطاه اللّه أجر ألف شهید مثل شهداء بدر و أحد 173

فی قول علیّ علیه السّلام: إنّ للمرء المسلم ثلاثه أخلّاء 174

قصّه جاریه و أشعارها فی المقابر مصر 178

**[ترجمه]الخطبه الّتی خطبها علیّ علیه السّلام بعد تلاوه قوله تعالی: «أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ» 156

شرح الخطبه و شرح لغاتها 158

ص: 199

العنوان الصفحه

فی کیفیّه قبض روح المؤمن و الکافر 167

فی حضور مجلس العالم 170

فی أنّ من مات علی الولایه فی غیبه القائم علیه السّلام أعطاه اللّه أجر ألف شهید مثل شهداء بدر و أحد 173

فی قول علیّ علیه السّلام: إنّ للمرء المسلم ثلاثه أخلّاء 174

قصّه جاریه و أشعارها فی المقابر مصر 178

**[ترجمه]

کتاب الصلاه و هو القسم الثانی من المجلد الثامن عشر

[تتمه فهرس الجزء التاسع و السبعین]

الباب الأوّل فضل الصلاه و عقاب تارکها، و فیه: آیات، و: أحادیث 88

تفسیر الآیات 191

المراد من أهل البیت 196

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ للّه تعالی ملکا یسمّی سخائیل یأخذ البروات للمصلّین عند کلّ صلاه 203

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: حبّب إلیّ من دنیاکم، و فیه بیان من الصدوق و العلّامه المجلسیّ رحمهما اللّه تعالی و إیّانا 211

فی أنّ الإسلام عشره أسهم 212

ص: 200

العنوان الصفحه

فی أنّ تارک الصّلاه کافر و الزانی لا یکون کافرا 214

فی ذمّ من ترک صلاه العصر 217

أرجی آیه فی کتاب اللّه تعالی: «وَ أَقِمِ الصَّلاهَ طَرَفَیِ النَّهارِ ...» 220

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّما مثل هذه الصلوات الخمس مثل نهر جار بین یدی باب أحدکم یغتسل منه فی الیوم ... 223

فی أنّ لکلّ شی ء وجه و وجه الدّین الصّلاه، و قول الصادق علیه السّلام صلاه فریضه خیر من عشرین حجّه، و فیه بیان کاف شاف و إشکال و جواب علی فضل الحجّ علی الصّلاه 227

فیما کان للمصلّی 232

**[ترجمه]تفسیر الآیات 191

المراد من أهل البیت 196

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ للّه تعالی ملکا یسمّی سخائیل یأخذ البروات للمصلّین عند کلّ صلاه 203

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: حبّب إلیّ من دنیاکم، و فیه بیان من الصدوق و العلّامه المجلسیّ رحمهما اللّه تعالی و إیّانا 211

فی أنّ الإسلام عشره أسهم 212

ص: 200

العنوان الصفحه

فی أنّ تارک الصّلاه کافر و الزانی لا یکون کافرا 214

فی ذمّ من ترک صلاه العصر 217

أرجی آیه فی کتاب اللّه تعالی: «وَ أَقِمِ الصَّلاهَ طَرَفَیِ النَّهارِ ...» 220

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّما مثل هذه الصلوات الخمس مثل نهر جار بین یدی باب أحدکم یغتسل منه فی الیوم ... 223

فی أنّ لکلّ شی ء وجه و وجه الدّین الصّلاه، و قول الصادق علیه السّلام صلاه فریضه خیر من عشرین حجّه، و فیه بیان کاف شاف و إشکال و جواب علی فضل الحجّ علی الصّلاه 227

فیما کان للمصلّی 232

**[ترجمه]

الباب الثانی علل الصلاه و نوافلها و سننها 237

علّه الاذان و الوضوء فی الصلاه 238

صلاه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی المعراج مع الملائکه 240

فی أنّ الاذان کان بالوحی لا بالنوم 242

فی صلوات الخمس 251

فی مواقیت الصلاه 253

العلّه الّتی من أجلها جعلت صلاه الفریضه و السنّه خمسین رکعه 258

بحث حول الساعات الشرعیّ و مبدأ النّهار 259

فی أنّ الصلاه فرضت بالمدینه 263

العلّه الّتی من أجلها صارت الصلاه رکعه و سجدتین 266

ص: 201

العنوان الصفحه

**[ترجمه]علّه الاذان و الوضوء فی الصلاه 238

صلاه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی المعراج مع الملائکه 240

فی أنّ الاذان کان بالوحی لا بالنوم 242

فی صلوات الخمس 251

فی مواقیت الصلاه 253

العلّه الّتی من أجلها جعلت صلاه الفریضه و السنّه خمسین رکعه 258

بحث حول الساعات الشرعیّ و مبدأ النّهار 259

فی أنّ الصلاه فرضت بالمدینه 263

العلّه الّتی من أجلها صارت الصلاه رکعه و سجدتین 266

ص: 201

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثالث أنواع الصلاه و المفروض و المسنون منها و معنی الصَّلاهِ الْوُسْطی و فیه: آیات، و: أحادیث 277

معنی قوله: «حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ وَ الصَّلاهِ الْوُسْطی وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِینَ» و ذیل الصفحه بیان للآیه 277

فی الفرائض الیومیّه 285

فی أنّ صلاه الوسطی صلاه الظهر 287

فی أنّ أوّل صلاه فرضت صلاه الظهر 289

تحقیق و تفصیل فی أعداد الصلوات 294

**[ترجمه]معنی قوله: «حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ وَ الصَّلاهِ الْوُسْطی وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِینَ» و ذیل الصفحه بیان للآیه 277

فی الفرائض الیومیّه 285

فی أنّ صلاه الوسطی صلاه الظهر 287

فی أنّ أوّل صلاه فرضت صلاه الظهر 289

تحقیق و تفصیل فی أعداد الصلوات 294

**[ترجمه]

الباب الرابع أن للصلاه أربعه آلاف باب، و أنّها قربان کل تقی، و خیر موضوع، و فضل اکثارها 303

فی قول الرضا علیه السّلام: الصلاه لها أربعه آلاف باب، و فیه بیان و توضیح 303

فی أنّ علیّا و علیّ بن الحسین علیهم السّلام کانا یصلّیان فی الیوم و اللّیله ألف رکعه 309

**[ترجمه]فی قول الرضا علیه السّلام: الصلاه لها أربعه آلاف باب، و فیه بیان و توضیح 303

فی أنّ علیّا و علیّ بن الحسین علیهم السّلام کانا یصلّیان فی الیوم و اللّیله ألف رکعه 309

**[ترجمه]

الباب الخامس أوقات الصلاه، و فیه: آیات، و: أحادیث 312

معنی قوله تعالی: «وَ أَقِمِ الصَّلاهَ طَرَفَیِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ» و ذیل الصفحه ما یناسبه 313

فی آخر وقت العشاءین 321

فیمن نسی المغرب حتّی دخل وقت العشاء 329

ص: 202

العنوان الصفحه

فی أنّ الجمع بین الصلاتین یزید فی الرزق، و جمعهما رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 333

بیان و توضیح فی الجمع بین الصّلاتین و التفریق بینهما و ما فعل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و فی الذیل تأیید و ما یناسب المقام 335

معنی قوله تعالی: «إِذْ عُرِضَ عَلَیْهِ بِالْعَشِیِّ الصَّافِناتُ» و قصّه سلیمان علیه السّلام و ما قاله المخالفون فی حقّه 341

فیمن صلّی قبل الوقت عامدا أو ناسیا أو جاهلا 345

بحث و تحقیق حول السّنه الشمسیه عند الروم 366

فی مقدار ظلّ الزوال فی الاصبهان و ما وافقها أو قاربها 371

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء التاسع و السبعون و هو الجزء الثالث من المجلد الثامن عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه و إیّانا

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «وَ أَقِمِ الصَّلاهَ طَرَفَیِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ» و ذیل الصفحه ما یناسبه 313

فی آخر وقت العشاءین 321

فیمن نسی المغرب حتّی دخل وقت العشاء 329

ص: 202

العنوان الصفحه

فی أنّ الجمع بین الصلاتین یزید فی الرزق، و جمعهما رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله 333

بیان و توضیح فی الجمع بین الصّلاتین و التفریق بینهما و ما فعل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و فی الذیل تأیید و ما یناسب المقام 335

معنی قوله تعالی: «إِذْ عُرِضَ عَلَیْهِ بِالْعَشِیِّ الصَّافِناتُ» و قصّه سلیمان علیه السّلام و ما قاله المخالفون فی حقّه 341

فیمن صلّی قبل الوقت عامدا أو ناسیا أو جاهلا 345

بحث و تحقیق حول السّنه الشمسیه عند الروم 366

فی مقدار ظلّ الزوال فی الاصبهان و ما وافقها أو قاربها 371

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء التاسع و السبعون و هو الجزء الثالث من المجلد الثامن عشر حسب تجزئه المؤلّف رحمه اللّه و إیّانا

**[ترجمه]

فهرس الجزء الثمانین

[تتمه کتاب الصلاه]

الباب السادس الحث علی المحافظه علی الصلوات و أدائها فی أوقاتها و ذمّ اضاعتها و الاستهانه بها، و فیه: آیات، و: أحادیث 1

تفسیر قوله تعالی: «فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ» 3

فی أنّ أوّل الوقت أفضل و ما استثنی منه 6

عقاب من أخّر الصلاه المفروضه بعد وقتها 11

فی استحباب تأخیر الصلاه فی شدّه الحرّ 15

عقاب من تهاون بصلاته من الرجال و النساء 21

ص: 203

العنوان الصفحه

فی قول الرضا علیه السّلام: فی الدیک الأبیض خمس خصال من خصال الأنبیاء علیهم السّلام 22

**[ترجمه]تفسیر قوله تعالی: «فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ» 3

فی أنّ أوّل الوقت أفضل و ما استثنی منه 6

عقاب من أخّر الصلاه المفروضه بعد وقتها 11

فی استحباب تأخیر الصلاه فی شدّه الحرّ 15

عقاب من تهاون بصلاته من الرجال و النساء 21

ص: 203

العنوان الصفحه

فی قول الرضا علیه السّلام: فی الدیک الأبیض خمس خصال من خصال الأنبیاء علیهم السّلام 22

**[ترجمه]

الباب السابع وقت فریضه الظهرین و نافلتهما 26

فی ساعات اللّیل و النهار 26

فی أنّ أوّل صلاه فرضها اللّه تعالی علی العباد صلاه یوم الجمعه، و وقت صلاه العصر و المغرب و العشاء و الصبح 30

بحث و توضیح و تبیین و تحقیق فی: أن یبلغ الظل ذراعا، و التحدید بالقدم 34

فی أنّ لکلّ صلاه وقتین، و أقوال الأصحاب فی ذلک 39

الأقوال فی تأخیر صلاه الظهر فی شدّه الحرّ 42

**[ترجمه]فی ساعات اللّیل و النهار 26

فی أنّ أوّل صلاه فرضها اللّه تعالی علی العباد صلاه یوم الجمعه، و وقت صلاه العصر و المغرب و العشاء و الصبح 30

بحث و توضیح و تبیین و تحقیق فی: أن یبلغ الظل ذراعا، و التحدید بالقدم 34

فی أنّ لکلّ صلاه وقتین، و أقوال الأصحاب فی ذلک 39

الأقوال فی تأخیر صلاه الظهر فی شدّه الحرّ 42

**[ترجمه]

الباب الثامن وقت العشاءین 49

بیان و تحقیق فی أوّل وقت المغرب و آخرها 50

أوّل وقت العشاء و آخرها 53

ذمّ من أخّر المغرب حتّی تشتبک النجم من غیر علّه 60

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لو لا أن أشقّ علی أمّتی لأخّرت العشاء إلی نصف اللّیل 63

**[ترجمه]بیان و تحقیق فی أوّل وقت المغرب و آخرها 50

أوّل وقت العشاء و آخرها 53

ذمّ من أخّر المغرب حتّی تشتبک النجم من غیر علّه 60

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لو لا أن أشقّ علی أمّتی لأخّرت العشاء إلی نصف اللّیل 63

**[ترجمه]

الباب التاسع وقت صلاه الفجر و نافلتها 72

فی وقت نافله الفجر 73

أوّل وقت صلاه الفجر و آخرها 74

ص: 204

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی وقت نافله الفجر 73

أوّل وقت صلاه الفجر و آخرها 74

ص: 204

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب العاشر تحقیق منتصف اللیل و منتهاه و مفتتح النهار شرعا و عرفا و لغه و معناه 74

فی قول الشیخ الطبرسیّ رحمه اللّه تعالی و إیّانا فی اللّیل و النهار 75

فیما قاله الشیخ رحمه اللّه فی الخلاف 76

فیما قاله المفید و السیّد المرتضی و الشهید رحمهم اللّه و إیّانا 78

فیما قاله النیشابوریّ و الکفعمیّ و الراغب الأصفهانیّ رحمهم اللّه 81

الاستدلال بالآیات 85

فی ساعه ما هی من اللّیل و لا هی من النهار 107

فی قول الصادق علیه السّلام: لا بأس بصلاه اللّیل من أوّل اللّیل 120

فی وقت صلاه اللّیل 123

الأخبار الّتی یوهم خلاف الآیات و بعض الروایات 134

فیما قاله العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه و إیّانا فی بیان الاخبار 137

فی علامه زوال اللّیل فی الشهور 141

**[ترجمه]فی قول الشیخ الطبرسیّ رحمه اللّه تعالی و إیّانا فی اللّیل و النهار 75

فیما قاله الشیخ رحمه اللّه فی الخلاف 76

فیما قاله المفید و السیّد المرتضی و الشهید رحمهم اللّه و إیّانا 78

فیما قاله النیشابوریّ و الکفعمیّ و الراغب الأصفهانیّ رحمهم اللّه 81

الاستدلال بالآیات 85

فی ساعه ما هی من اللّیل و لا هی من النهار 107

فی قول الصادق علیه السّلام: لا بأس بصلاه اللّیل من أوّل اللّیل 120

فی وقت صلاه اللّیل 123

الأخبار الّتی یوهم خلاف الآیات و بعض الروایات 134

فیما قاله العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه و إیّانا فی بیان الاخبار 137

فی علامه زوال اللّیل فی الشهور 141

**[ترجمه]

الباب الحادی عشر الأوقات المکروهه 146

فی الصلاه بعد الغداه و بعد العصر 148

تحقیق فی الأوقات الّتی تکره فیها الصلاه 152

**[ترجمه]فی الصلاه بعد الغداه و بعد العصر 148

تحقیق فی الأوقات الّتی تکره فیها الصلاه 152

**[ترجمه]

الباب الثانی عشر صلاه الضحی 155

ص: 205

العنوان الصفحه

فی أنّ صلاه الضّحی بدعه لا یجوز فعلها 158

**[ترجمه]ص: 205

العنوان الصفحه

فی أنّ صلاه الضّحی بدعه لا یجوز فعلها 158

**[ترجمه]

الباب الثالث عشر فرائض الصلاه 160

فی قول الصادق علیه السّلام: فرائض الصّلاه سبع: الوقت، و الطّهور، و التوجّه، و القبله، و الرکوع، و السجود، و الدعاء، و فیه بیان و فی الذیل ما یناسب بالمقام 160

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: فرائض الصّلاه سبع: الوقت، و الطّهور، و التوجّه، و القبله، و الرکوع، و السجود، و الدعاء، و فیه بیان و فی الذیل ما یناسب بالمقام 160

**[ترجمه]

أبواب لباس المصلی
الباب الأوّل ستر العوره، و عوره الرجال و النساء فی الصلاه و ما یلزمهما من الثیاب فیها، و صفاتها و آدابها، و فیه: آیات، و أحادیث 164

تفسیر الآیات و معنی قوله تعالی: «وَ لِباسُ التَّقْوی 167

البحث فی الصدف و اللّؤلؤ، و الأقوال فی وجوب ستر العوره 172

فی فضل التزیّن للصلاه 175

فی عوره الرّجل و المرأه و مصداقها، و فی الذیل ما یتعلق بالمقام 177

فی الأمه و النّهی عن قناعها فی الصلاه 181

ثمانیه لا تقبل لهم صلاه 183

فی ثوب الرقیق و کراهه الصلاه فیه 183

ص: 206

العنوان الصفحه

**[ترجمه]تفسیر الآیات و معنی قوله تعالی: «وَ لِباسُ التَّقْوی 167

البحث فی الصدف و اللّؤلؤ، و الأقوال فی وجوب ستر العوره 172

فی فضل التزیّن للصلاه 175

فی عوره الرّجل و المرأه و مصداقها، و فی الذیل ما یتعلق بالمقام 177

فی الأمه و النّهی عن قناعها فی الصلاه 181

ثمانیه لا تقبل لهم صلاه 183

فی ثوب الرقیق و کراهه الصلاه فیه 183

ص: 206

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثانی الرداء و سد له، و التوشح فوق القمیص، و اشتمال الصماء، و ادخال الیدین تحت الثوب 189

فی الرداء و معناه و استحبابه للصلاه، و البحث فیه 189

فی العمامه و القول فیها و التحنّک 193

فی التوشّح فوق القمیص 201

تحقیق و تفصیل فی الصمّاء و التوشّح 203

فی البرنس 211

**[ترجمه]فی الرداء و معناه و استحبابه للصلاه، و البحث فیه 189

فی العمامه و القول فیها و التحنّک 193

فی التوشّح فوق القمیص 201

تحقیق و تفصیل فی الصمّاء و التوشّح 203

فی البرنس 211

**[ترجمه]

الباب الثالث صلاه العراه 212

فیمن کان عریانا و جواز ستر العوره بالحشیش فی الصلاه 212

**[ترجمه]فیمن کان عریانا و جواز ستر العوره بالحشیش فی الصلاه 212

**[ترجمه]

الباب الرابع ما تجوز الصلاه فیه من الاوبار و الاشعار و الجلود و ما لا تجوز 217

النهی عن جلود الدارش، و فیه بیان و شرح 217

الصلاه فی الخزّ، و حقیقه الخزّ 218

الصلاه فی شعر و وبر و جلد السنجاب و الحواصل 225

فی أنّ السباع قابله للتذکیه و لا تجوز الصلاه فی جلودها 229

التزیّن بالذهب، و سنّ إنسان میّت و اعضائها 232

فی جلود المیته و فرو الثعلب، و السنّور، و السمور، و السنجاب،

ص: 207

العنوان الصفحه

و الفنک، و القاقم 234

**[ترجمه]النهی عن جلود الدارش، و فیه بیان و شرح 217

الصلاه فی الخزّ، و حقیقه الخزّ 218

الصلاه فی شعر و وبر و جلد السنجاب و الحواصل 225

فی أنّ السباع قابله للتذکیه و لا تجوز الصلاه فی جلودها 229

التزیّن بالذهب، و سنّ إنسان میّت و اعضائها 232

فی جلود المیته و فرو الثعلب، و السنّور، و السمور، و السنجاب،

ص: 207

العنوان الصفحه

و الفنک، و القاقم 234

**[ترجمه]

الباب الخامس النهی عن الصلاه فی الحریر و الذهب و الحدید و ما فیه تماثیل، و غیر ذلک ما نهی عن الصلاه فیه، و فیه: آیه، و: أحادیث 238

فی عدم جواز لبس جلد المیته و الحریر المحض 238

التماثیل فی البیت و الثوب 244

الخلخال المصوّت للمرأه، و لبس السواد، و خاتم الحدید 249

**[ترجمه]فی عدم جواز لبس جلد المیته و الحریر المحض 238

التماثیل فی البیت و الثوب 244

الخلخال المصوّت للمرأه، و لبس السواد، و خاتم الحدید 249

**[ترجمه]

الباب السادس الصلاه فی الثوب النجس أو ثوب أصابه بصاق أو عرق أو ذرق، و حکم ثیاب الکفّار، و ما لا یتم فیه الصلاه، و فیه: آیه، و: أحادیث 257

معنی قوله تعالی: «وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ» و البزاق فی الثوب. 257

فیمن لیس معه إلّا ثوب نجس 261

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ» و البزاق فی الثوب. 257

فیمن لیس معه إلّا ثوب نجس 261

**[ترجمه]

الباب السابع حکم المختضب فی الصلاه 263

فی قوله علیه السّلام: لا یصلّی و لا یجامع المختضب، و لا یختضب الجنب 263

**[ترجمه]فی قوله علیه السّلام: لا یصلّی و لا یجامع المختضب، و لا یختضب الجنب 263

**[ترجمه]

الباب الثامن حکم النجاسه فی الثوب و الجسد و جاهلها و حکم الثوب المشتبه 365

ص: 208

العنوان الصفحه

فیمن الاستنجاء، و من کان علیه ثوبان فاصاب أحدهما بول 265

**[ترجمه]ص: 208

العنوان الصفحه

فیمن الاستنجاء، و من کان علیه ثوبان فاصاب أحدهما بول 265

**[ترجمه]

أبواب مکان المصلی و ما یتبعه
الباب الأوّل أنه جعل للنبی (ص) و لامته الأرض مسجدا 276

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: اعطیت خمسا لم یعطها أحد قبلی: جعلت لی الأرض مسجدا و طهورا، و نصرت بالرّعب، و احلّ لی المغنم، و اعطیت جوامع الکلم، و اعطیت الشفاعه، و فیه بیان 276

جواز الصلاه فی جمیع بقاع الأرض إلّا ما أخرجه الدلیل 278

بیان فی مکان المصلّی: البیت، و الصحاری، و البستان، و الاماکن المأذون فی غشیانها 281

عدم جواز الصلاه فی الملک المغصوب بین الغاصب و غیره و إشاره إلی من جوّزه 282

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: اعطیت خمسا لم یعطها أحد قبلی: جعلت لی الأرض مسجدا و طهورا، و نصرت بالرّعب، و احلّ لی المغنم، و اعطیت جوامع الکلم، و اعطیت الشفاعه، و فیه بیان 276

جواز الصلاه فی جمیع بقاع الأرض إلّا ما أخرجه الدلیل 278

بیان فی مکان المصلّی: البیت، و الصحاری، و البستان، و الاماکن المأذون فی غشیانها 281

عدم جواز الصلاه فی الملک المغصوب بین الغاصب و غیره و إشاره إلی من جوّزه 282

**[ترجمه]

الباب الثانی طهاره موضع الصلاه و ما یتبعها من أحکام المصلی 285

فی البیت الّتی لا تصیبها الشمس و أصابها البول و غیره 286

ص: 209

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی البیت الّتی لا تصیبها الشمس و أصابها البول و غیره 286

ص: 209

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثالث الصلاه علی الحریر أو علی التماثیل، أو فی بیت فیه تماثیل أو کلب أو خمر أو بول 288

فی أنّ الملائکه لا تدخل بیتا فیه کلب و لا تمثال جسد و لا إناء یبال فیه 290

**[ترجمه]فی أنّ الملائکه لا تدخل بیتا فیه کلب و لا تمثال جسد و لا إناء یبال فیه 290

**[ترجمه]

الباب الرابع ما یکون بین یدی المصلی أو یمر بین یدیه و استحباب الستره 294

فی کراهه السراج و النار بین یدی المصلّی 294

فی استحباب الستره فی قبله المصلّی 300

فی حدّ الدّنوّ من مریض عنز، و المرور بین یدی المصلّی 302

الوقوف فی معاطن الإبل، و مرابط الخیل و البغال و الحمیر و البقر و بیوت النار و المزابل و مذابح الأنعام و الحمّامات و البسط و البیت المصوّر 303

**[ترجمه]فی کراهه السراج و النار بین یدی المصلّی 294

فی استحباب الستره فی قبله المصلّی 300

فی حدّ الدّنوّ من مریض عنز، و المرور بین یدی المصلّی 302

الوقوف فی معاطن الإبل، و مرابط الخیل و البغال و الحمیر و البقر و بیوت النار و المزابل و مذابح الأنعام و الحمّامات و البسط و البیت المصوّر 303

**[ترجمه]

الباب الخامس المواضع التی نهی عن الصلاه فیها 305

فی قول الصادق علیه السّلام: عشره مواضع لا یصلّی فیها 305

بیان فی المنع عن الصلاه فی الطین و الماء و الحمّام و القبور 306

المنع من الصلاه فی الطرق و قری النمل و معاطن الإبل و مرابض الغنم 308

المنع من الصلاه فی مجری الماء و الثلج و البیداء و ذات الصلاصل و ضجنان 310

فی وادی الشقره، و عدم جواز الصلاه إلی قبر النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 313

البحث فی قبور الأئمّه و زیاراتهم و الصلاه عندهم علیهم السّلام 314

ص: 210

العنوان الصفحه

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا تتخذوا قبری مسجدا، و لا بیوتکم قبورا، و صلّوا علیّ حیث ما کنتم، فانّ صلاتکم و سلامکم یبلغنی 324

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: عشره مواضع لا یصلّی فیها 305

بیان فی المنع عن الصلاه فی الطین و الماء و الحمّام و القبور 306

المنع من الصلاه فی الطرق و قری النمل و معاطن الإبل و مرابض الغنم 308

المنع من الصلاه فی مجری الماء و الثلج و البیداء و ذات الصلاصل و ضجنان 310

فی وادی الشقره، و عدم جواز الصلاه إلی قبر النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم 313

البحث فی قبور الأئمّه و زیاراتهم و الصلاه عندهم علیهم السّلام 314

ص: 210

العنوان الصفحه

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا تتخذوا قبری مسجدا، و لا بیوتکم قبورا، و صلّوا علیّ حیث ما کنتم، فانّ صلاتکم و سلامکم یبلغنی 324

**[ترجمه]

الباب السادس الصلاه فی الکعبه و معابد أهل الکتاب و بیوتهم 330

جواز الصلاه فی البیع و الکنائس 330

الصلاه فی بیت فیه یهودیّ أو نصرانیّ أو مجوسیّ و الصلاه فی جوف الکعبه إذا کانت نافله و النهی عن الفریضه فیها 332

**[ترجمه]جواز الصلاه فی البیع و الکنائس 330

الصلاه فی بیت فیه یهودیّ أو نصرانیّ أو مجوسیّ و الصلاه فی جوف الکعبه إذا کانت نافله و النهی عن الفریضه فیها 332

**[ترجمه]

الباب السابع صلاه الرجل و المرأه فی بیت واحد 334

الأقوال فی محاذاه الرجل و المرأه فی الصلاه 335

**[ترجمه]الأقوال فی محاذاه الرجل و المرأه فی الصلاه 335

**[ترجمه]

الباب الثامن فضل المساجد و أحکامها و آدابها، و فیه: آیات، و: أحادیث 339

تفسیر الآیات، و تفسیر قوله تعالی: «وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ» 340

فی بناء المسجد و تخریبها، و البیع و الکنائس 345

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: جنّبوا مساجدکم مجانینکم و صبیانکم و رفع أصواتکم إلّا بذکر اللّه، و بیعکم و شراءکم و سلاحکم 349

فی محاریب المسجد 352

فیمن سبق إلی مکان من المسجد أو المشهد 355

المساجد المبارکه و المساجد الملعونه فی الکوفه 360

ص: 211

العنوان الصفحه

ثلاثه یشکون فی القیامه 368

الصلاه فی المساجد المصوّره 388

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثمانون و هو الجزء الرابع من المجلد الثامن عشر

**[ترجمه]تفسیر الآیات، و تفسیر قوله تعالی: «وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ» 340

فی بناء المسجد و تخریبها، و البیع و الکنائس 345

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: جنّبوا مساجدکم مجانینکم و صبیانکم و رفع أصواتکم إلّا بذکر اللّه، و بیعکم و شراءکم و سلاحکم 349

فی محاریب المسجد 352

فیمن سبق إلی مکان من المسجد أو المشهد 355

المساجد المبارکه و المساجد الملعونه فی الکوفه 360

ص: 211

العنوان الصفحه

ثلاثه یشکون فی القیامه 368

الصلاه فی المساجد المصوّره 388

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثمانون و هو الجزء الرابع من المجلد الثامن عشر

**[ترجمه]

فهرس الجزء الحادی و الثمانین

تتمه باب فضل المساجد و أحکامها و آدابها 1

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: من أدمن إلی المسجد أصاب الخصال الثمانیه 3

فی الوقف علی المسجد 7

تتمیم فی کراهه الخذف بالحصا فی المسجد، و کشف السرّه و الفخذ 17

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: من أدمن إلی المسجد أصاب الخصال الثمانیه 3

فی الوقف علی المسجد 7

تتمیم فی کراهه الخذف بالحصا فی المسجد، و کشف السرّه و الفخذ 17

**[ترجمه]

الباب التاسع صلاه التحیه و الدعاء عند الخروج الی الصلاه، و عند دخول المسجد، و عند الخروج منه 19

الدعاء عند الخروج من البیت إلی المسجد 20

الدعاء عند الخروج من المسجد 22

ص: 212

العنوان الصفحه

**[ترجمه]الدعاء عند الخروج من البیت إلی المسجد 20

الدعاء عند الخروج من المسجد 22

ص: 212

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب العاشر القبله و أحکامها، و فیه: آیات، و: أحادیث 28

اشاره

معنی قوله عزّ اسمه: «فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ» فی ذیل الصفحه 28

سبب نزول قوله عزّ و جلّ «وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ» 31

معنی قوله تعالی: «وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَهَ الَّتِی کُنْتَ عَلَیْها» و فی الذیل ما یناسب 35

بحث حول وجوب الاستقبال فی الفریضه فقط دون النافله 48

فی معنی القبله و فیما یجب استقباله 51

فی قبله مسجد الکوفه و مسجد النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 54

فی الالتفات إلی أحد الجانبین 58

فیمن صلّی و ظنّ انّه علی القبله ثمّ تبیّن خطاؤه، و الأقوال فیه 63

فیمن فقد العلم بالقبله، و الأقوال فیه 65

فی تحویل القبله 71

**[ترجمه]معنی قوله عزّ اسمه: «فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ» فی ذیل الصفحه 28

سبب نزول قوله عزّ و جلّ «وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ» 31

معنی قوله تعالی: «وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَهَ الَّتِی کُنْتَ عَلَیْها» و فی الذیل ما یناسب 35

بحث حول وجوب الاستقبال فی الفریضه فقط دون النافله 48

فی معنی القبله و فیما یجب استقباله 51

فی قبله مسجد الکوفه و مسجد النبیّ صلّی اللّه علیه و آله 54

فی الالتفات إلی أحد الجانبین 58

فیمن صلّی و ظنّ انّه علی القبله ثمّ تبیّن خطاؤه، و الأقوال فیه 63

فیمن فقد العلم بالقبله، و الأقوال فیه 65

فی تحویل القبله 71

**[ترجمه]

رساله: ازاحه العله- فی معرفه القبله، للشیخ أبی الفضل شاذان بن جبرئیل القمّیّ، بتمامها من البدو الی الختم 74

فی ذکر وجوب التوجه إلی القبله و أقسام القبله و أحکامها 74

تحویل القبله و من کان فی جوفها أو فوقها، و حکم البلاد 76

القبله فی: مالطه و شمشاط و الشام و عسفان و تبوک و السوس 78

القبله فی: بلاد الحبشه و بلاد مصر و الصین و الیمن و الهند و کابل و الأهواز و أصفهان و سجستان، و من فقد الامارات 80

القبله فی حال الخوف و علی الراحله و السفینه و المسابقه 85

فیما قاله العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه و إیّانا فی الرساله و بیانه فی انحراف البلاد المعروفه علی خطّ نصف النهار 86

ص: 213

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی ذکر وجوب التوجه إلی القبله و أقسام القبله و أحکامها 74

تحویل القبله و من کان فی جوفها أو فوقها، و حکم البلاد 76

القبله فی: مالطه و شمشاط و الشام و عسفان و تبوک و السوس 78

القبله فی: بلاد الحبشه و بلاد مصر و الصین و الیمن و الهند و کابل و الأهواز و أصفهان و سجستان، و من فقد الامارات 80

القبله فی حال الخوف و علی الراحله و السفینه و المسابقه 85

فیما قاله العلّامه المجلسیّ رحمه اللّه و إیّانا فی الرساله و بیانه فی انحراف البلاد المعروفه علی خطّ نصف النهار 86

ص: 213

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی عشر وجوب الاستقرار فی الصلاه، و الصلاه الراحله و المحمل و السفینه و الرف المعلق و علی الحشیش و الطعام و أمثاله 90

الاستدلال بوجوب الاستقرار فی الصلاه من الآیه الکریمه فی الذیل 90

الصلاه فی الرفّ و الارجوحه و السفینه 94

**[ترجمه]الاستدلال بوجوب الاستقرار فی الصلاه من الآیه الکریمه فی الذیل 90

الصلاه فی الرفّ و الارجوحه و السفینه 94

**[ترجمه]

الباب الثانی عشر فی صلاه الموتحل و الغریق، و من لا یجد الأرض للثلج، و فیه: حدیثان 101

الأقوال فی سجده من یصلّی فی الثلج أو الماء أو الطین 101

**[ترجمه]الأقوال فی سجده من یصلّی فی الثلج أو الماء أو الطین 101

**[ترجمه]

الباب الثالث عشر الاذان و الإقامه و فضلهما و تفسیرهما و أحکامهما و شرائطها، و فیه: آیتان، و: أحادیث 103

معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ إِذا نادَیْتُمْ إِلَی الصَّلاهِ» 103

ثواب المؤذّن، و أذان جبرئیل 107

الأقوال فی الأذان و الإقامه 108

الأقوال فی: أشهد أنّ علیّا ولیّ اللّه 111

القول فی: الصلاه خیر من النوم 118

فی بدو الأذان 121

معنی الأذان 131

علّه الأذان و فصوله بکیفیّته المشهوره، و فیه توضیح 143

ص: 214

العنوان الصفحه

فیمن نسی أو سهی الأذان و الأقوال فیه 165

**[ترجمه]معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ إِذا نادَیْتُمْ إِلَی الصَّلاهِ» 103

ثواب المؤذّن، و أذان جبرئیل 107

الأقوال فی الأذان و الإقامه 108

الأقوال فی: أشهد أنّ علیّا ولیّ اللّه 111

القول فی: الصلاه خیر من النوم 118

فی بدو الأذان 121

معنی الأذان 131

علّه الأذان و فصوله بکیفیّته المشهوره، و فیه توضیح 143

ص: 214

العنوان الصفحه

فیمن نسی أو سهی الأذان و الأقوال فیه 165

**[ترجمه]

الباب الرابع عشر حکایه الاذان و الدعاء بعده 173

الدعاء بین الأذان و الإقامه فی جمیع الصلوات 177

فی استحباب الجلوس بین أذان المغرب و اقامته و الدعاء بعده 181

**[ترجمه]الدعاء بین الأذان و الإقامه فی جمیع الصلوات 177

فی استحباب الجلوس بین أذان المغرب و اقامته و الدعاء بعده 181

**[ترجمه]

الباب الخامس عشر وصف الصلاه من فاتحتها الی خاتمتها و جمل أحکامها و واجباتها و سننها 185

قصّه حماد الّذی صلّی عند مولانا الصادق علیه السّلام و کیفیّه الصلاه الّتی صلاها علیه السّلام، و للحدیث بیان و توضیح بالتفصیل و فی الذیل ما یناسب المقام 185

النهی عن قول: آمین، بعد الحمد 201

آداب الصلاه و الأدعیه الّتی کانت بینها من البدو إلی الختم 206

**[ترجمه]قصّه حماد الّذی صلّی عند مولانا الصادق علیه السّلام و کیفیّه الصلاه الّتی صلاها علیه السّلام، و للحدیث بیان و توضیح بالتفصیل و فی الذیل ما یناسب المقام 185

النهی عن قول: آمین، بعد الحمد 201

آداب الصلاه و الأدعیه الّتی کانت بینها من البدو إلی الختم 206

**[ترجمه]

الباب السادس عشر آداب الصلاه، و فیه: آیات، و: أحادیث 226

قصّه أبی ذرّ الغفاری و مقامه و صلاته و اغنامه 231

للمصلّی ثلاث خصال 243

قصّه مولانا السجّاد علیه السّلام و هو یصلّی و سقوط مولانا الباقر علیه السّلام فی قعر البئر 245

معنی الصلاه فی الحقیقه 246

فی تأویل افعال الصلاه 254

ص: 215

العنوان الصفحه

**[ترجمه]قصّه أبی ذرّ الغفاری و مقامه و صلاته و اغنامه 231

للمصلّی ثلاث خصال 243

قصّه مولانا السجّاد علیه السّلام و هو یصلّی و سقوط مولانا الباقر علیه السّلام فی قعر البئر 245

معنی الصلاه فی الحقیقه 246

فی تأویل افعال الصلاه 254

ص: 215

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب السابع عشر ما یجوز فعله فی الصلاه و ما لا یجوز و ما یقطعها و ما لا یقطعها، و فیه: آیات، و: أحادیث 268

معنی قوله عزّ و جلّ: «لا تَقْرَبُوا الصَّلاهَ وَ أَنْتُمْ سُکاری و فی الذیل ما یناسب فی تفسیر الآیه 268

معنی قوله تعالی: «وَ إِذا حُیِّیتُمْ بِتَحِیَّهٍ» و فیها مباحث، فی السلام و جوابه، و سلام المرأه علی الاجنبیّ، و إذا سلّم علیه و هو فی الصلاه، و السلام علی أهل الذمّه 272

فی الحدث الواقع فی أثناء الصلاه و القهقهه و النوم 282

الفعل الکثیر، و الأقوال فیه 288

فیمن لا یسلّم علیه 309

فی مبطلات الصلاه 310

**[ترجمه]معنی قوله عزّ و جلّ: «لا تَقْرَبُوا الصَّلاهَ وَ أَنْتُمْ سُکاری و فی الذیل ما یناسب فی تفسیر الآیه 268

معنی قوله تعالی: «وَ إِذا حُیِّیتُمْ بِتَحِیَّهٍ» و فیها مباحث، فی السلام و جوابه، و سلام المرأه علی الاجنبیّ، و إذا سلّم علیه و هو فی الصلاه، و السلام علی أهل الذمّه 272

فی الحدث الواقع فی أثناء الصلاه و القهقهه و النوم 282

الفعل الکثیر، و الأقوال فیه 288

فیمن لا یسلّم علیه 309

فی مبطلات الصلاه 310

**[ترجمه]

الباب الثامن عشر من لا تقبل صلاته و بیان بعض ما نهی عنه فی الصلاه 315

فی أنّ من شرب الخمر لم یحتسب صلاته أربعین صباحا، و الأقوال فیه، و ما قاله الشیخ البهائی رحمه اللّه 315

**[ترجمه]فی أنّ من شرب الخمر لم یحتسب صلاته أربعین صباحا، و الأقوال فیه، و ما قاله الشیخ البهائی رحمه اللّه 315

**[ترجمه]

الباب التاسع عشر النهی عن التکفیر 325

فی قول علیّ علیه السّلام: لا یجمع المسلم یدیه فی صلاته و هو قائم بین یدی اللّه عزّ و جلّ یتشبّه بأهل الکفر یعنی المجوس 325

ص: 216

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول علیّ علیه السّلام: لا یجمع المسلم یدیه فی صلاته و هو قائم بین یدی اللّه عزّ و جلّ یتشبّه بأهل الکفر یعنی المجوس 325

ص: 216

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب العشرون ما یستحب قبل الصلاه من الآداب 329

فی قول الصادق علیه السّلام: لا یخلو المؤمن من خمس: مشط و سواک و خاتم عقیق و سجاده و سبحه فیها أربع و ثلاثون حبه 329

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: لا یخلو المؤمن من خمس: مشط و سواک و خاتم عقیق و سجاده و سبحه فیها أربع و ثلاثون حبه 329

**[ترجمه]

الباب الحادی و العشرون القیام و الاستقلال فیه و غیره من أحکامه و آدابه و کیفیه صلاه المریض، و فیه: آیتان، و: أحادیث 331

معنی قوله تعالی: «وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِینَ» و الاستدلال بوجوب القیام 331

فی العجز عن القیام 335

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِینَ» و الاستدلال بوجوب القیام 331

فی العجز عن القیام 335

**[ترجمه]

الباب الثانی و العشرون آداب القیام الی الصلاه و الأدعیه عنده و النیه و التکبیرات الافتتاحیه و تکبیره الاحرام، و فیه: آیات، و: أحادیث 344

القول فی وجوب رفع الیدین فی جمیع التکبیرات فی الصلاه 352

علّه التکبیر و ذکر الرکوع و السجود 355

الدعاء عند الصلاه 365

عدد التکبیرات فی الصلاه 381

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الحادی و الثمانون و هو الجزء الخامس من المجلد الثامن عشر

ص: 217

العنوان الصفحه

**[ترجمه]القول فی وجوب رفع الیدین فی جمیع التکبیرات فی الصلاه 352

علّه التکبیر و ذکر الرکوع و السجود 355

الدعاء عند الصلاه 365

عدد التکبیرات فی الصلاه 381

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الحادی و الثمانون و هو الجزء الخامس من المجلد الثامن عشر

ص: 217

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء الثانی و الثمانین

الباب الثالث و العشرون القراءه و آدابها و أحکامها، و فیه: آیات، و: أحادیث 1

معنی قوله تعالی: «وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلًا» فی الذیل 1

معنی الترتیل و کیفیّه قراءه القرآن 8

فی قراءه الحمد و السوره فی الصلاه 11

الأقوال فی قراءه العزائم فی الصلاه 14

فی سورتی التوحید الجحد 16

بحث حول البسمله 18

فی سورتی القدر و التوحید 3

فی قراءه السور فی الصلاه 36

فی سورتی الضحی و أ لم نشرح و سورتی الفیل و لإیلاف 46

تفسیر سوره الحمد 51

علّه القراءه فی الصلاه و تفسیر الحمد، و فیها بیان و ما قاله الشهیدان 54

بحث مختصر حول النیّه 63

بحث فی تعلّم القراءه و الأذکار و ترجمتهما و قراءه الأخرس 64

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلًا» فی الذیل 1

معنی الترتیل و کیفیّه قراءه القرآن 8

فی قراءه الحمد و السوره فی الصلاه 11

الأقوال فی قراءه العزائم فی الصلاه 14

فی سورتی التوحید الجحد 16

بحث حول البسمله 18

فی سورتی القدر و التوحید 3

فی قراءه السور فی الصلاه 36

فی سورتی الضحی و أ لم نشرح و سورتی الفیل و لإیلاف 46

تفسیر سوره الحمد 51

علّه القراءه فی الصلاه و تفسیر الحمد، و فیها بیان و ما قاله الشهیدان 54

بحث مختصر حول النیّه 63

بحث فی تعلّم القراءه و الأذکار و ترجمتهما و قراءه الأخرس 64

**[ترجمه]

الباب الرابع و العشرون الجهر و الاخفات و أحکامهما، و فیه: آیتان، و: أحادیث 68

معنی قوله تعالی: «وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِکَ وَ لا تُخافِتْ بِها» فی ذیل الصفحه 68

بحث مفصل حول الجهر و الاخفات و الجهر ببسم اللّه 70

ص: 218

العنوان الصفحه

فی الجهر فی صلاه الظهر یوم الجمعه 78

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِکَ وَ لا تُخافِتْ بِها» فی ذیل الصفحه 68

بحث مفصل حول الجهر و الاخفات و الجهر ببسم اللّه 70

ص: 218

العنوان الصفحه

فی الجهر فی صلاه الظهر یوم الجمعه 78

**[ترجمه]

الباب الخامس و العشرون التسبیح و القراءه فی الأخیرتین 85

فی جواز التسبیحات بدل الحمد فی الأخیرتین 88

الأقوال فی أفضلیّه التسبیح أو القراءه 91

فی أنّ من نسی القراءه فی الأولیین یتخیّر فی الأخیرتین 95

**[ترجمه]فی جواز التسبیحات بدل الحمد فی الأخیرتین 88

الأقوال فی أفضلیّه التسبیح أو القراءه 91

فی أنّ من نسی القراءه فی الأولیین یتخیّر فی الأخیرتین 95

**[ترجمه]

الباب السادس و العشرون الرکوع و أحکامه و آدابه و علله، و فیه: آیات، و: أحادیث 97

معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ ارْکَعُوا مَعَ الرَّاکِعِینَ» و فی الذیل ما یناسب 98

العلّه الّتی من أجلها جعل التسبیح فی الرکوع و السجود و جعل رکعه و سجدتین 101

فی استحباب الذکر و الدعاء فی الرکوع، و جواز عدّ التسبیحات بالاصابع 105

الدعاء فی الرکوع 110

**[ترجمه]معنی قوله عزّ و جلّ: «وَ ارْکَعُوا مَعَ الرَّاکِعِینَ» و فی الذیل ما یناسب 98

العلّه الّتی من أجلها جعل التسبیح فی الرکوع و السجود و جعل رکعه و سجدتین 101

فی استحباب الذکر و الدعاء فی الرکوع، و جواز عدّ التسبیحات بالاصابع 105

الدعاء فی الرکوع 110

**[ترجمه]

الباب السابع و العشرون السجود و آدابه و أحکامه، و فیه: آیات، و: أحادیث 121

فی الذیل آیات مناسبه للباب 121

فی السجده و معناه 124

البحث فی جواز رفع الرأس عند وقوع الجبهه علی ما لا یصحّ السجود علیه أو المرتفع 129

فی النفخ فی موضع السجده 135

فی أنّ لکلّ رکعه سجده و زاد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم سجده اخری معها و أنّ

ص: 219

العنوان الصفحه

الاخلال بالسجده الواحده هل هو مبطل أم لا، و فی الذیل ما یتعلق و یناسب فی ذلک 141

**[ترجمه]فی الذیل آیات مناسبه للباب 121

فی السجده و معناه 124

البحث فی جواز رفع الرأس عند وقوع الجبهه علی ما لا یصحّ السجود علیه أو المرتفع 129

فی النفخ فی موضع السجده 135

فی أنّ لکلّ رکعه سجده و زاد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم سجده اخری معها و أنّ

ص: 219

العنوان الصفحه

الاخلال بالسجده الواحده هل هو مبطل أم لا، و فی الذیل ما یتعلق و یناسب فی ذلک 141

**[ترجمه]

الباب الثامن و العشرون ما یصحّ السجود علیه و فضل السجود علی طین القبر المقدس 144

فی الذیل آیات مناسبه للباب و فیه توضیح و بیان 144

فی أنّ السّجده علی أنبتت الأرض إلّا ما اکل أو لبس 148

فیما لا یسجد علیه، و ترجمه: تأبّط شرا الفهمی 150

فی جواز السّجود علی القرطاس، و ما قاله الشهید الثانی و العلّامه (ره) 155

البحث فی السجده علی القبر 156

السجده علی تربه الحسین علیه السّلام و التیمم 158

**[ترجمه]فی الذیل آیات مناسبه للباب و فیه توضیح و بیان 144

فی أنّ السّجده علی أنبتت الأرض إلّا ما اکل أو لبس 148

فیما لا یسجد علیه، و ترجمه: تأبّط شرا الفهمی 150

فی جواز السّجود علی القرطاس، و ما قاله الشهید الثانی و العلّامه (ره) 155

البحث فی السجده علی القبر 156

السجده علی تربه الحسین علیه السّلام و التیمم 158

**[ترجمه]

الباب التاسع و العشرون فضل السجود و اطالته و اکثاره، و فیه: آیتان، و: أحادیث 160

معنی قوله تعالی: «تَراهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً» 160

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لرجل قال له صلّی اللّه علیه و آله: علّمنی عملا یحبّنی اللّه علیه، و یحبّنی المخلوقون، و یثری اللّه مالی، و یصحّ بدنی، و یطیل عمری، 164

و یحشرنی معک.

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «تَراهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً» 160

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لرجل قال له صلّی اللّه علیه و آله: علّمنی عملا یحبّنی اللّه علیه، و یحبّنی المخلوقون، و یثری اللّه مالی، و یصحّ بدنی، و یطیل عمری، 164

و یحشرنی معک.

**[ترجمه]

الباب الثلاثون سجود التلاوه، و فیه: آیه، و: أحادیث 168

تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ إِذا قُرِئَ عَلَیْهِمُ الْقُرْآنُ لا یَسْجُدُونَ» 168

فی أنّ مواضع السجود فی القرآن خمسه عشر موضعا، و حرمه السجود لغیر اللّه 171

ص: 220

العنوان الصفحه

فی سجدات القرآن، و وجوب السجود علی القارئ و المستمع، و البحث فی السامع، و ما قاله الصدوق و ابن إدریس، و أنّ موضع السجده عند تمام الآیه، و أنّ الطهاره و ستر العوره و استقبال القبله لیس فیها شرط، و الأحوط عدم ترک التکبیر فیها إذا رفع رأسه، و ما یقال فی سجده العزائم 176

**[ترجمه]تفسیر قوله تبارک و تعالی: «وَ إِذا قُرِئَ عَلَیْهِمُ الْقُرْآنُ لا یَسْجُدُونَ» 168

فی أنّ مواضع السجود فی القرآن خمسه عشر موضعا، و حرمه السجود لغیر اللّه 171

ص: 220

العنوان الصفحه

فی سجدات القرآن، و وجوب السجود علی القارئ و المستمع، و البحث فی السامع، و ما قاله الصدوق و ابن إدریس، و أنّ موضع السجده عند تمام الآیه، و أنّ الطهاره و ستر العوره و استقبال القبله لیس فیها شرط، و الأحوط عدم ترک التکبیر فیها إذا رفع رأسه، و ما یقال فی سجده العزائم 176

**[ترجمه]

الباب الحادی و الثلاثون الأدب فی الهوی الی السجود و القیام عنه، و التکبیر عند القیام من التشهد و جلسه الاستراحه 181

الآیات المتعلقه بالباب فی ذیل الصفحه، و النهی عن الإقعاء 181

فیما قاله المفید و الشیخ فی التهذیب و الشهید فی الذکری فی التکبیر بعد التشهد 182

فوائد جلیله فی الجلوس و القیام و جلسه الاستراحه، و أنّ السیّد المرتضی (ره) کان قائلا بوجوبه، و کراهه الإقعاء، و استحباب التورّک، و ما قاله العامّه فیه، و کیفیّه الإقعاء 185

**[ترجمه]الآیات المتعلقه بالباب فی ذیل الصفحه، و النهی عن الإقعاء 181

فیما قاله المفید و الشیخ فی التهذیب و الشهید فی الذکری فی التکبیر بعد التشهد 182

فوائد جلیله فی الجلوس و القیام و جلسه الاستراحه، و أنّ السیّد المرتضی (ره) کان قائلا بوجوبه، و کراهه الإقعاء، و استحباب التورّک، و ما قاله العامّه فیه، و کیفیّه الإقعاء 185

**[ترجمه]

الباب الثانی و الثلاثون القنوت و آدابه و أحکامه، و فیه: آیات، و: أحادیث 195

معنی القنوت، و أنّ الصدوق (ره) کان قائلا بوجوبه و ابن أبی عقیل فی الجهریّه، و بحث فی وجوب القنوت و استحبابه 195

فی جواز الدعاء علی قوم باسمائهم و أسماء آبائهم و عشائرهم فی القنوت و عرض الحاجه فیه للدّین و الدّنیا 202

فی جواز الدعاء فی القنوت بالفارسیّه، و أدعیه القنوت 208

ص: 221

العنوان الصفحه

**[ترجمه]معنی القنوت، و أنّ الصدوق (ره) کان قائلا بوجوبه و ابن أبی عقیل فی الجهریّه، و بحث فی وجوب القنوت و استحبابه 195

فی جواز الدعاء علی قوم باسمائهم و أسماء آبائهم و عشائرهم فی القنوت و عرض الحاجه فیه للدّین و الدّنیا 202

فی جواز الدعاء فی القنوت بالفارسیّه، و أدعیه القنوت 208

ص: 221

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الثالث و الثلاثون فی القنوتات المرویه عن أهل البیت علیهم السلام 211

قنوت مولانا الحسن بن أمیر المؤمنین علیهما السّلام 212

قنوت الإمام الحسین و الامام زین العابدین علیهما السّلام 214

قنوت الإمام أبی جعفر محمّد الباقر علیه السّلام 216

قنوت الإمام جعفر الصادق و الإمام موسی بن جعفر علیهما السّلام 218

قنوت الإمام علیّ بن موسی الرضا علیهما السّلام 223

قنوت الامام محمّد بن علیّ الجواد علیهما السّلام 225

قنوت الإمام علیّ بن محمّد النقیّ علیهما السّلام 226

قنوت الامام الحسن بن علیّ العسکریّ علیهما السّلام و أمر به أهل قم 228

قنوت مولانا الحجه بن الحسن العسکریّ علیهما السّلام 233

ترجمه بعض جملات و بعض لغات الأدعیه 235

دعاء آخر للقنوت 268

**[ترجمه]قنوت مولانا الحسن بن أمیر المؤمنین علیهما السّلام 212

قنوت الإمام الحسین و الامام زین العابدین علیهما السّلام 214

قنوت الإمام أبی جعفر محمّد الباقر علیه السّلام 216

قنوت الإمام جعفر الصادق و الإمام موسی بن جعفر علیهما السّلام 218

قنوت الإمام علیّ بن موسی الرضا علیهما السّلام 223

قنوت الامام محمّد بن علیّ الجواد علیهما السّلام 225

قنوت الإمام علیّ بن محمّد النقیّ علیهما السّلام 226

قنوت الامام الحسن بن علیّ العسکریّ علیهما السّلام و أمر به أهل قم 228

قنوت مولانا الحجه بن الحسن العسکریّ علیهما السّلام 233

ترجمه بعض جملات و بعض لغات الأدعیه 235

دعاء آخر للقنوت 268

**[ترجمه]

الباب الرابع و الثلاثون التشهد و أحکامه، و فیه: آیات، و: أحادیث 276

و فی الذیل آیات تتعلق بالباب و بیان للتشهد 276

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً» و أنّ الصلاه علی النبیّ و آله صلوات اللّه علیهم أجمعین واجب بالاتفاق 277

أقوال العامّه فی التشهد 279

أدنی ما یجزی من التشهد 282

ص: 222

العنوان الصفحه

فیما یقال فی التشهد من الأدعیه 287

فی التشهد الأوّل و الثانی کیفیّه التسلیم 293

**[ترجمه]و فی الذیل آیات تتعلق بالباب و بیان للتشهد 276

تفسیر قوله عزّ و جلّ: «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً» و أنّ الصلاه علی النبیّ و آله صلوات اللّه علیهم أجمعین واجب بالاتفاق 277

أقوال العامّه فی التشهد 279

أدنی ما یجزی من التشهد 282

ص: 222

العنوان الصفحه

فیما یقال فی التشهد من الأدعیه 287

فی التشهد الأوّل و الثانی کیفیّه التسلیم 293

**[ترجمه]

الباب الخامس و الثلاثون التسلیم و آدابه و أحکامه 295

فی وجوب التسلیم المخرج من الصلاه، و القول بوجوب السلام علیک 295

الأقوال فی صیغه التسلیم 300

العلّه الّتی من أجلها وجب التسلیم فی الصلاه 305

فی قصد الامام و المأموم فی التسلیم 311

**[ترجمه]فی وجوب التسلیم المخرج من الصلاه، و القول بوجوب السلام علیک 295

الأقوال فی صیغه التسلیم 300

العلّه الّتی من أجلها وجب التسلیم فی الصلاه 305

فی قصد الامام و المأموم فی التسلیم 311

**[ترجمه]

الباب السابع و الثلاثون تسبیح فاطمه علیها السلام و فضله و أحکامه و آداب السبحه و ادارته 327

فیما کتبه الحمیری إلی القائم عجل اللّه تعالی فرجه فی التسبیح 327

فی السبحه الّتی کانت من قبر الحسین علیه السّلام 333

البحث فی کیفیّه تسبیحها علیه السّلام 336

ثواب من سبّح بسبحه من طین قبر الحسین علیه السّلام 341

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثانی و الثمانون و هو الجزء السادس من المجلد الثامن عشر

ص: 223

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فیما کتبه الحمیری إلی القائم عجل اللّه تعالی فرجه فی التسبیح 327

فی السبحه الّتی کانت من قبر الحسین علیه السّلام 333

البحث فی کیفیّه تسبیحها علیه السّلام 336

ثواب من سبّح بسبحه من طین قبر الحسین علیه السّلام 341

إلی هنا إلی هنا انتهی الجزء الثانی و الثمانون و هو الجزء السادس من المجلد الثامن عشر

ص: 223

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

فهرس الجزء الثالث و الثمانین

الباب الثامن و الثلاثون سائر ما یستحب عقیب کل صلاه 1

بیان فی التردّد الوارد فی الخبر 8

الدعاء لحفظ کلّ ما یسمع، و من یرید قضاء الحاجات 9

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لقبیصه 21

العلّه الّتی من أجلها یکبّر المصلّی بعد التسلیم ثلاثه 22

أدنی ما یجزئ من الدعاء بعد المکتوبه 33

الدعاء الّذی من قرأه بعد کلّ فریضه یری مولانا صاحب العصر (عج) فی الیقظه أو فی المنام 61

**[ترجمه]بیان فی التردّد الوارد فی الخبر 8

الدعاء لحفظ کلّ ما یسمع، و من یرید قضاء الحاجات 9

فیما قاله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لقبیصه 21

العلّه الّتی من أجلها یکبّر المصلّی بعد التسلیم ثلاثه 22

أدنی ما یجزئ من الدعاء بعد المکتوبه 33

الدعاء الّذی من قرأه بعد کلّ فریضه یری مولانا صاحب العصر (عج) فی الیقظه أو فی المنام 61

**[ترجمه]

الباب التاسع و الثلاثون ما یختص بتعقیب فریضه الظهر 62

الدّعاء للمهمّات عقیب صلاه الظهر و الدّعاء للمهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف و بعض علائم الظهور 62

**[ترجمه]الدّعاء للمهمّات عقیب صلاه الظهر و الدّعاء للمهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف و بعض علائم الظهور 62

**[ترجمه]

الباب الأربعون تعقیب العصر المختص بها 78

فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لرجل: لا تغضب، و الاستغفار 78

الدّعاء لمولانا المهدیّ (عج) بعد صلاه العصر 80

دعا من فاطمه علیها السّلام بعد صلاه العصر 85

ص: 224

العنوان الصفحه

**[ترجمه]فی قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لرجل: لا تغضب، و الاستغفار 78

الدّعاء لمولانا المهدیّ (عج) بعد صلاه العصر 80

دعا من فاطمه علیها السّلام بعد صلاه العصر 85

ص: 224

العنوان الصفحه

**[ترجمه]

الباب الحادی و الأربعون تعقیب صلاه المغرب 95

بحث حول نافله المغرب 100

ثواب من بسمل و حولق فی دبر کلّ صلاه من الفجر و المغرب سبعا 100

**[ترجمه]بحث حول نافله المغرب 100

ثواب من بسمل و حولق فی دبر کلّ صلاه من الفجر و المغرب سبعا 100

**[ترجمه]

الباب الثانی و الأربعون تعقیب صلاه العشاء 113

من أدعیه مولانا أمیر المؤمنین علیه السّلام و مولاتنا فاطمه علیها السّلام 113

من أدعیه مولانا الصادق علیه السّلام 119

فضیله آیه الکرسیّ 126

**[ترجمه]من أدعیه مولانا أمیر المؤمنین علیه السّلام و مولاتنا فاطمه علیها السّلام 113

من أدعیه مولانا الصادق علیه السّلام 119

فضیله آیه الکرسیّ 126

**[ترجمه]

الباب الثالث و الأربعون التعقیب المختص بصلاه الفجر 129

فی قول الصادق علیه السّلام: نومه الغداه مشئومه تطرد الرّزق، و تصفرّ اللّون و تقبّحه و تغیّره، و أنّ اللّه تعالی یقسّم الأرزاق ما بین طلوع الفجر و طلوع الشمس 130

معنی توبه النّصوح 145

الدّعاء لیوم حذّر فیه 149

دعاء الکامل المعروف بدعاء الحریق، و فیه شرح 165

**[ترجمه]فی قول الصادق علیه السّلام: نومه الغداه مشئومه تطرد الرّزق، و تصفرّ اللّون و تقبّحه و تغیّره، و أنّ اللّه تعالی یقسّم الأرزاق ما بین طلوع الفجر و طلوع الشمس 130

معنی توبه النّصوح 145

الدّعاء لیوم حذّر فیه 149

دعاء الکامل المعروف بدعاء الحریق، و فیه شرح 165

**[ترجمه]

الباب الرابع و الأربعون سجده الشکر و فضلها و ما یقرأ فیها و آدابها 194

فیما قاله مولانا المهدیّ (عج) فی سجده الشّکر 194

ص: 225

العنوان الصفحه

الأقوال فی سجده الشکر 197

**[ترجمه]فیما قاله مولانا المهدیّ (عج) فی سجده الشّکر 194

ص: 225

العنوان الصفحه

الأقوال فی سجده الشکر 197

**[ترجمه]

الباب الخامس و الأربعون الأدعیه و الاذکار عند الصباح و المساء، و فیه: آیات، و: أحادیث 240

معنی قوله تعالی: «وَ سَبِّحْ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکارِ» 241

ترجمه عبد اللّه بن جدعان، و کان یطعم الطعام 256

دعاء العشرات 271

فی قول اللّه عزّ اسمه: یا بن آدم اذکرنی بعد الصّبح ساعه و بعد العصر ساعه 297

حرز للإمام الصّادق علیه السّلام، و قصّته مع المنصور لعنه اللّه 299

حرز کامل لإمام السّجاد علیه السّلام 307

حرز آخر لسیّد السّاجدین علیه السّلام یقرأ فی کلّ صباح و مساء 312

دعاء لمولانا الحسین و الصّادق علیهما السّلام، و فیه شرح 313

دعاء من فاطمه علیها السّلام لدفع الحمّی، و دعاء من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لدفع الهمّ و الغمّ و حزن و کرب و الشدائد 323

**[ترجمه]معنی قوله تعالی: «وَ سَبِّحْ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکارِ» 241

ترجمه عبد اللّه بن جدعان، و کان یطعم الطعام 256

دعاء العشرات 271

فی قول اللّه عزّ اسمه: یا بن آدم اذکرنی بعد الصّبح ساعه و بعد العصر ساعه 297

حرز للإمام الصّادق علیه السّلام، و قصّته مع المنصور لعنه اللّه 299

حرز کامل لإمام السّجاد علیه السّلام 307

حرز آخر لسیّد السّاجدین علیه السّلام یقرأ فی کلّ صباح و مساء 312

دعاء لمولانا الحسین و الصّادق علیهما السّلام، و فیه شرح 313

دعاء من فاطمه علیها السّلام لدفع الحمّی، و دعاء من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله لدفع الهمّ و الغمّ و حزن و کرب و الشدائد 323

**[ترجمه]

الباب السادس و الأربعون أدعیه الساعات 339

فی أنّ ساعات الیوم قسّم باثنتی عشره ساعه، و نسب کلّا منها إلی إمام، و من طلوع الفجر إلی طلوع الشمس لعلیّ علیه السّلام و دعاؤها 339

من طلوع الشمس إلی ذهاب الحمره للحسن بن علیّ علیهما السّلام و دعاؤها 340

من ذهاب الشعاع إلی ارتفاع النّهار للحسین علیه السّلام و دعاؤها 342

من ارتفاع النّهار إلی الزّوال للسجّاد علیه السّلام، و دعاؤها 443

ص: 226

العنوان الصفحه

السّاعه الخامسه للباقر علیه السّلام، و دعاؤها 345

السّاعه السّادسه للصادق علیه السّلام، و دعاؤها 346

الس