بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار المجلد 95 : کتاب اعمال روزها

اشارة

سرشناسه: مجلسی محمد باقربن محمدتقی 1037 - 1111ق.

عنوان و نام پدیدآور: بحارالانوار: الجامعة لدرر أخبار الائمة الأطهار تالیف محمدباقر المجلسی.

مشخصات نشر: بیروت داراحیاء التراث العربی [1440].

مشخصات ظاهری: ج - نمونه.

یادداشت: عربی.

یادداشت: فهرست نویسی بر اساس جلد بیست و چهارم، 1403ق. [1360].

یادداشت: جلد108،103،94،91،92،87،67،66،65،52،24(چاپ سوم: 1403ق.=1983م.=[1361]).

یادداشت: کتابنامه.

مندرجات: ج .24. کتاب الامامة. ج.52. تاریخ الحجة. ج67،66،65. الایمان و الکفر. ج.87. کتاب الصلاة . ج. 92،91 .الذکر و الدعا. ج. 94. کتاب السوم. ج.103.فهرست المصادر. ج.108.الفهرست.-

موضوع: احادیث شیعه — قرن 11ق

رده بندی کنگره: BP135/م3ب31300 ی ح

رده بندی دیویی: 297/212

شماره کتابشناسی ملی: 1680946

ص: 1

**[ترجمه]

سرشناسه : مجلسی، محمد باقربن محمدتقی، 1037 - 1111ق.

عنوان قراردادی : بحار الانوار .فارسی .برگزیده

عنوان و نام پدیدآور : ترجمه بحارالانوار/ مترجم گروه مترجمان؛ [برای] نهاد کتابخانه های عمومی کشور.

مشخصات نشر : تهران: نهاد کتابخانه های عمومی کشور، موسسه انتشارات کتاب نشر، 1392 -

مشخصات ظاهری : ج.

شابک : دوره : 978-600-7150-66-5 ؛ ج.1 : 978-600-7150-67-2 ؛ ج.2 : 978-600-7150-68-9 ؛ ج.3 : 978-600-7150-69-6 ؛ ج.4 978-600-715070-2 : ؛ ج.5 978-600-7150-71-9 : ؛ ج.6 978-600-7150-72-6 : ؛ ج.7 978-600-7150-73-3 : ؛ ج.8 : 978-600-7150-74-0 ؛ ج.10 978-600-7150-76-4 : ؛ ج.11 978-600-7150-83-2 : ؛ ج.12 978-600-7150-66-5 : ؛ ج.13 978-600-7150-85-6 : ؛ ج.14 978-600-7150-86-3 : ؛ ج.15 978-600-7150-87-0 : ؛ ج.16:978-600-7150-88-7 ؛ ج.17:978-600-7150-89-4 ؛ ج.18: 978-600-7150-90-0 ؛ ج.19:978-600-7150-91-7 ؛ ج.20:978-600-7150-92-4 ؛ ج.21: 978-600-7150-93-1 ؛ ج.22:978-600-7150-94-8 ؛ ج.23:978-600-7150-95-5

مندرجات : ج.1. کتاب عقل و علم و جهل.- ج.2. کتاب توحید.- ج.3. کتاب عدل و معاد.- ج.4. کتاب احتجاج و مناظره.- ج. 5. تاریخ پیامبران.- ج.6. تاریخ حضرت محمد صلی الله علیه وآله.- ج.7. کتاب امامت.- ج.8. تاریخ امیرالمومنین.- ج.9. تاریخ حضرت زهرا و امامان والامقام حسن و حسین و سجاد و باقر علیهم السلام.- ج.10. تاریخ امامان والامقام حضرات صادق، کاظم، رضا، جواد، هادی و عسکری علیهم السلام.- ج.11. تاریخ امام مهدی علیه السلام.- ج.12. کتاب آسمان و جهان - 1.- ج.13. آسمان و جهان - 2.- ج.14. کتاب ایمان و کفر.- ج.15. کتاب معاشرت، آداب و سنت ها و معاصی و کبائر.- ج.16. کتاب مواعظ و حکم.- ج.17. کتاب قرآن، ذکر، دعا و زیارت.- ج.18. کتاب ادعیه.- ج.19. کتاب طهارت و نماز و روزه.- ج.20. کتاب خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، عقود و معاملات و قضاوت

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

ناشر دیجیتالی : مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

یادداشت : ج.2 - 8 و 10 - 16 (چاپ اول: 1392) (فیپا).

موضوع : احادیث شیعه -- قرن 11ق.

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه های عمومی کشور، مجری پژوهش

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه های عمومی کشور. موسسه انتشارات کتاب نشر

رده بندی کنگره : BP135/م3ب3042167 1392

رده بندی دیویی : 297/212

شماره کتابشناسی ملی : 3348985

ص: 1

**[ترجمه]

تتمة أبواب أعمال شهر رمضان من الأدعیة و الصلوات

باب 5 أدعیة کل یوم یوم و کل لیلة لیلة من شهر رمضان و سائر أعمالها

الأخبار

أقول

قد مر ما یناسب هذا الباب فی کتاب الطهارة و فی أبواب الدعاء فتذکر و مضی أیضا فی أبواب الصیام فی باب لیلة القدر و لیالی الإحیاء کثیر من أحوالها و بعض أعمالها فارجع إلیه و یأتی و سبق ما یتعلق بهذا الباب فی الأبواب السابقة و اللاحقة من هذا الجزء أیضا.

أما اللیلة الأولی ففیها أعمال کثیرة جدا و قد أوردنا شطرا صالحا منها فی باب الدعاء عند دخول شهر رمضان و منها الغسل فی هذه اللیلة و منها الشروع فی تلاوة القرآن و منها(1).

**[ترجمه]بسیاری از مطالب این باب در کتاب طهارت و در بابهای دعا گذشت، و بسیاری از اعمال و آداب این ماه نیز در ابواب روزه در باب شب قدر و شبهای احیاء آورده شد. پس به آن مراجعه کن و همانطور که در باب­های پیشین به این مطالب اشاره شده است، در این جلد نیز آن ها را خواهیم آورد.

اعمال بسیار زیادی برای شب اول ماه رمضان است که پاره­ای از آن را در باب دعا به هنگام ورود ماه رمضان آوردیم. از جمله آن اعمال، غسل در این شب است، و نیز شروع به تلاوت قرآن و نیز... . - . از جمله اعمال این شب، زیارت سیدالشهدا امام حسین علیه السلام است که در کتاب المزار ذکرخواهد شد. -

**[ترجمه]

«1»

وَ رَأَیْتُ بِخَطِّ الشَّیْخِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْجُبَاعِیِّ ره مَا هَذَا لَفْظُهُ دُعَاءُ الْحَجِّ یُدْعَی بِهِ أَوَّلَ لَیْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ ذَکَرَهُ الشَّیْخُ أَبُو الْفَتْحِ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ الْکَرَاجُکِیُّ فِی کِتَابِ رَوْضَةِ الْعَابِدِینَ الَّذِی صَنَّفَهُ لِوَلَدِهِ مُوسَی رَحِمَهُمَا اللَّهُ: اللَّهُمَّ مِنْکَ أَطْلُبُ حَاجَتِی وَ مَنْ طَلَبَ حَاجَتَهُ إِلَی أَحَدٍ مِنَ النَّاسِ فَإِنِّی لَا أَطْلُبُ حَاجَتِی إِلَّا مِنْکَ وَحْدَکَ لَا شَرِیکَ لَکَ أَسْأَلُکَ بِفَضْلِکَ وَ رِضْوَانِکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ


1- 1. و منها زیارة الحسین سید الشهداء علیه السلام علی ما سیجی ء فی کتاب المزار.

وَ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ أَنْ تَجْعَلَ لِی فِی عَامِی هَذَا إِلَی بَیْتِکَ الْحَرَامِ سَبِیلًا حِجَّةً مَبْرُورَةً مُتَقَبَّلَةً زَاکِیَةً خَالِصَةً لَکَ تُقِرُّ بِهَا عَیْنِی وَ تَرْفَعُ بِهَا دَرَجَتِی وَ تَرْزُقُنِی أَنْ أَغُضَّ بَصَرِی وَ أَنْ أَحْفَظَ فَرْجِی وَ أَنْ أَکُفَّ عَنْ جَمِیعِ مَحَارِمِکَ- لَا یَکُونُ عِنْدِی شَیْ ءٌ آثَرَ مِنْ طَاعَتِکَ وَ خَشْیَتِکَ وَ الْعَمَلِ بِمَا أَحْبَبْتَ وَ التَّرْکِ لِمَا کَرِهْتَ وَ نَهَیْتَ عَنْهُ وَ اجْعَلْ ذَلِکَ فِی یُسْرٍ مِنْکَ وَ عَافِیَةٍ وَ أَوْزِعْنِی شُکْرَ مَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیَّ وَ أَسْأَلُکَ أَنْ تَجْعَلَ وَفَاتِی قَتْلًا فِی سَبِیلِکَ تَحْتَ رَایَةِ مُحَمَّدٍ نَبِیِّکَ مَعَ وَلِیِّکَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِمَا وَ أَسْأَلُکَ أَنْ تَقْتُلَ بِی أَعْدَاءَکَ وَ أَعْدَاءَ رَسُولِکَ وَ أَنْ تُکْرِمَنِی بِهَوَانِ مَنْ شِئْتَ مِنْ خَلْقِکَ وَ لَا تُهِنِّی بِکَرَامَةِ أَحَدٍ مِنْ أَوْلِیَائِکَ اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِی مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلًا حَسْبِیَ اللَّهُ مَا شَاءَ اللَّهُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ رَسُولِهِ خَاتَمِ النَّبِیِّینَ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ.

**[ترجمه]به خط شیخ محمد بن علی الجباعی رحمة الله علیه دیدم که لفظ آن این است: دعای حج در شب اول ماه رمضان خوانده می­شود و شیخ ابو الفتح محمد بن علی الکراجکی در کتاب روضة العابدین که برای فرزندش موسی - رحمهما الله - نوشته بود، این دعا را آورده است:

خدایا، من حاجتم را تنها از تو طلب می­کنم و هر کس حاجتش را از مردم طلب کند. اما من تنها از تو می خواهم که یکتایی و شریکی نداری. از تو به فضل و خشنودی­ات می­خواهم بر محمد و خاندان او درود فرستی و در این سال، حجّ مقبول، پاک و خالص خانه گرامی­ات را نصیبم کنی و بدین وسیله چشمم را روشن گردانی و بر درجاتم بیافزایی و روزی­ام کنی تا نگاهم را فرو اندازم و دامنم را پاک نگاه دارم و از تمام محرمات تو دست بردارم و هیچ چیز نزد من پسندیده­تر از اطاعت و ترس تو و عمل بر حسب خشنودی تو نباشد. و از آنچه نهی نمودی و ناپسند شمردی، دوری کنم، و آن را با عافیت و راحتی برای من قرار ده و توفیق شکر نعمت­هایت را نیز به من عطا کن.

از تو می­خواهم، مرگ مرا، کشته شدن در راه خود و در زیر پرچم پیامبرت محمد و به همراهی ولیّ­ات صلواتک علیهما قرار دهی و از تو می­خواهم تا دشمنان خود و دشمنان رسولت را به دست من نابود کنی و مرا در برابر خواری دیگران گرامی بداری و در مقابل کرامت دوستان خود، خوار مگردانی. خدایا برای من با رسول خدا راهی قرار ده، خداوند برای من کافی است و هر چه او بخواهد، و درود خدا بر محمد فرستاده او خاتم پیامبران و بر خاندان پاک او.

**[ترجمه]

أَقُولُ

وَ رَوَاهُ السَّیِّدُ ابْنُ طَاوُسٍ رَحِمَهُ اللَّهُ فِی کِتَابِ الْإِقْبَالِ أَیْضاً عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام لَکِنْ فِیهِ أَنَّهُ قَالَ: ادْعُ لِلْحَجِّ فِی لَیَالِی شَهْرِ رَمَضَانَ بَعْدَ الْمَغْرِبِ- اللَّهُمَّ بِکَ وَ مِنْکَ أَطْلُبُ حَاجَتِی إِلَی قَوْلِهِ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلًا(1).

**[ترجمه]سید بن طاووس - رحمه الله - در کتاب الاقبال، این دعا را از امام صادق علیه السلام نقل کرد و سید می گوید: دعای حج را در شب­های ماه رمضان بعد از مغرب بخوان: خدایا به تو و از تو حاجتم را طلب می­کنم.... تا اینجا که با رسول خدا راهی قرار ده. - . الاقبال: 24 -

**[ترجمه]

الیوم الأول

فیه أیضا أعمال کثیرة و منها صلاة أول کل شهر و دعاؤه و التصدق فیه و سائر أعماله و منها.(2).

فصل فیما نذکره من الأدعیة لکل یوم غیر متکررة

**[ترجمه]اعمال بسیاری در این روز وارد شده است از جمله نماز اول ماه و دعای آن، صدقه دادن و اعمال دیگر از جمله...... - . الاقبال: 87 -

**[ترجمه]

«2»

قل،(3) [إقبال الأعمال] فمن ذلک دعاء أول یوم من شهر رمضان من جملة الثلاثین فصلا

اللَّهُمَّ یَا رَبِّ أَصْبَحْتُ لَا أَرْجُو غَیْرَکَ وَ لَا أَدْعُو سِوَاکَ وَ لَا أَرْغَبُ إِلَّا إِلَیْکَ وَ لَا أَتَضَرَّعُ إِلَّا عِنْدَکَ وَ لَا أَلُوذُ إِلَّا بِفِنَائِکَ إِذْ لَوْ دَعَوْتُ غَیْرَکَ لَمْ یُجِبْنِی وَ لَوْ رَجَوْتُ غَیْرَکَ لَأَخْلَفَ رَجَائِی وَ أَنْتَ ثِقَتِی وَ رَجَائِی وَ مَوْلَایَ وَ خَالِقِی وَ بَارِئِی وَ مُصَوِّرِی نَاصِیَتِی بِیَدِکَ

ص: 2


1- 1. کتاب الاقبال: 24.
2- 2. راجع کتاب الاقبال: 87.
3- 3. کتاب الاقبال: 107.

تَحْکُمُ فِیَّ کَیْفَ تَشَاءُ- لَا أَمْلِکُ لِنَفْسِی مَا أَرْجُو وَ لَا أَسْتَطِیعُ دَفْعَ مَا أَحْذَرُ أَصْبَحْتُ مُرْتَهَناً بِعَمَلِی وَ أَصْبَحَ الْأَمْرُ بِیَدِ غَیْرِی اللَّهُمَّ إِنِّی أَصْبَحْتُ أُشْهِدُکَ وَ کَفَی بِکَ شَهِیداً وَ أُشْهِدُ مَلَائِکَتَکَ وَ حَمَلَةَ عَرْشِکَ وَ أَنْبِیَاءَکَ وَ رُسُلَکَ عَلَی أَنِّی أَتَوَلَّی مَنْ تَوَلَّیْتَهُ وَ أَتَبَرَّأُ مِمَّنْ تَبَرَّأْتَ مِنْهُ وَ أُؤْمِنُ بِمَا أَنْزَلْتَ عَلَی أَنْبِیَائِکَ وَ رُسُلِکَ فَافْتَحْ مَسَامِعَ قَلْبِی لِذِکْرِکَ حَتَّی أَتَّبِعَ کِتَابَکَ وَ أُصَدِّقَ رُسُلَکَ وَ أُؤْمِنَ (1) بِوَعْدِکَ وَ أُوفِیَ بِعَهْدِکَ فَإِنَّ أَمْرَ الْقَلْبِ بِیَدِکَ.

اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْقُنُوطِ مِنْ رَحْمَتِکَ وَ الْیَأْسِ مِنْ رَأْفَتِکَ فَأَعِذْنِی مِنَ الشَّکِّ وَ الشِّرْکِ وَ الرَّیْبِ وَ النِّفَاقِ وَ الرِّیَاءِ وَ السُّمْعَةِ وَ اجْعَلْنِی فِی جِوَارِکَ الَّذِی لَا یُرَامُ وَ احْفَظْنِی مِنَ الشَّکِّ الَّذِی صَاحِبُهُ یُسْتَهَانُ اللَّهُمَّ وَ کُلَّمَا قَصُرَ عَنْهُ اسْتِغْفَارِی مِنْ سُوءٍ لَا یَعْلَمُهُ غَیْرُکَ فَعَافِنِی مِنْهُ وَ اغْفِرْهُ لِی فَإِنَّکَ کَاشِفُ الْغَمِّ مُفَرِّجُ الْهَمِّ رَحْمَانُ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ رَحِیمُهُمَا فَامْنُنْ عَلَیَّ بِالرَّحْمَةِ الَّتِی رَحِمْتَ بِهَا مَلَائِکَتَکَ وَ رُسُلَکَ وَ أَوْلِیَاءَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ.

اللَّهُمَّ رَبَّ هَذَا الْیَوْمِ مَا أَنْزَلْتَ فِیهِ مِنْ بَلَاءٍ أَوْ مُصِیبَةٍ أَوْ غَمٍّ أَوْ هَمٍّ فَاصْرِفْهُ عَنِّی وَ عَنْ أَهْلِ بَیْتِی وَ وُلْدِی وَ إِخْوَانِی وَ مَعَارِفِی وَ مَنْ کَانَ مِنِّی بِسَبِیلٍ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَصْبَحْتُ عَلَی کَلِمَةِ الْإِخْلَاصِ وَ فِطْرَةِ الْإِسْلَامِ وَ مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ وَ دِینِ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ اللَّهُمَّ احْفَظْنِی وَ أَحْیِنِی عَلَی ذَلِکَ وَ تَوَفَّنِی عَلَیْهِ وَ ابْعَثْنِی یَوْمَ تَبْعَثُ الْخَلَائِقَ فِیهِ وَ اجْعَلْ أَوَّلَ یَوْمِی هَذَا صَلَاحاً وَ أَوْسَطَهُ فَلَاحاً وَ آخِرَهُ نَجَاحاً بِرَحْمَتِکَ فَإِنِّی أَسْأَلُکَ خَیْرَهُ وَ خَیْرَ أَهْلِهِ وَ أَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّهِ وَ شَرِّ أَهْلِهِ وَ مِنْ سَمْعِهِ وَ بَصَرِهِ وَ یَدِهِ وَ رِجْلِهِ کُنْ لِی مِنْهُ حَاجِزاً عَزَّ جَارُکَ وَ جَلَّ ثَنَاؤُکَ وَ لَا إِلَهَ غَیْرُکَ.

اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ أَنْ تَرْزُقَنِی مَوَاهِبَ الدُّعَاءِ فِی دُبُرِ کُلِّ صَلَاةٍ وَ أَسْأَلُکَ خَیْرَ یَوْمِی هَذَا وَ فَتْحَهُ وَ نُورَهُ وَ نَصْرَهُ وَ هُدَاهُ وَ رُشْدَهُ وَ بُشْرَاهُ أَصْبَحْتُ بِاللَّهِ الَّذِی لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ ءٌ مُمْتَنِعاً وَ بِعِزَّةِ اللَّهِ الَّتِی لَا تُرَامُ وَ لَا تُضَامُ مُعْتَصِماً وَ بِسُلْطَانِ اللَّهِ الَّذِی لَا یُقْهَرُ وَ لَا یُغْلَبُ عَائِذاً مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ وَ ذَرَأَ وَ بَرَأَ وَ مِنْ شَرِّ مَا یُکَنُ

ص: 3


1- 1. ما بین العلامتین ساقط عن طبعة الکمبانیّ.

بِاللَّیْلِ وَ یَخْرُجُ بِالنَّهَارِ وَ شَرِّ مَا یَخْرُجُ بِاللَّیْلِ وَ یُکَنُّ بِالنَّهَارِ وَ مِنْ شَرِّ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ ذِی سُلْطَانٍ أَوْ غَیْرِهِ وَ مِنْ شَرِّ کُلِّ دَابَّةٍ أَنْتَ آخِذٌ بِناصِیَتِها إِنَّ رَبِّی عَلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ.

**[ترجمه]الاقبال: فصلی در دعاهای غیر مکرر مخصوص به هر روز. - . الاقبال: 107 -

از جمله، دعای روز اول ماه رمضان از جمله سی فصل:

ای خدا و پروردگار من، به غیر تو امید ندارم و جز تو را نمی خوانم و جز به درگاه تو نمی گرایم و فقط به درگاه تو تضرع و التماس می نمایم و به آستانه ات پناهنده می شوم؛ زیرا اگر غیر تو را می خواندم، به من پاسخ نمی داد و اگر به غیر تو امید می بستم، امیدم نا امید می شد و تو اعتماد و امید و مولی و آفریننده و پدیدآورنده و تصویرگر منی، و زمام امور من به دست تو است و به هر صورت بخواهی درباره من حکم می کنی، و من اختیار برآوردن آن چه را که بدان امید دارم و برطرف کردن آن چه را که از آن می ترسم، ندارم و در گرو اعمالم هستم و کار به دست غیر من افتاد. خداوندا، تو را گواه می گیرم و تو به عنوان گواه کافی هستی و فرشتگان و حاملان عرش و پیامبران و رسولان را گواه می گیرم بر این که، هر کس را که تو دوست داری دوست دارم و از هر کس بیزاری بجویی بیزاری می جویم و به آن چه بر پیامبران و رسولانت فرو فرستادی ایمان دارم؛ پس گوش های دل مرا برای یاد خود بگشای، تا از کتابت پیروی نمایم و فرستادگانت را تصدیق کنم و به وعده ات ایمان آورم و به پیمانت وفا کنم؛ زیرا اختیار قلب به دست تو است.

خدایا، به تو پناه می برم از نومیدی از رحمت و یأس از رأفتت، پس مرا از شک و شرک و تردید و دودلی و نفاق و ریا و شنواندن اعمال خود به دیگران، در پناه خود درآور و در قرب خود که دست نیافتنی است، قرار ده و از شکی که صاحب آن خوار می گردد، نگاه دار. خداوندا، مرا از هر عمل زشتی که جز تو آن را نمی داند و در استغفار از آن کوتاهی کردم، عافیت بخش و بیامرز، زیرا تو برطرف کننده غم و گشاینده اندوه و رحمت گستر و مهربان در دنیا و آخرت هستی، پس همان رحمت خود را که شامل حال فرشتگان و فرستادگان و دوستان خود از مردان و زنان مؤمن نمودی، به من ارزانی دار.

خدایا، ای پروردگار این روز، بلاها و گرفتاری ها و غم ها و اندوه هایی را که در این روز فرو فرستادی، از من و خاندان و فرزندان و برادران و آشنایانم و کسانی از مردان و زنان مؤمن که ارتباطی با من دارند، برگردان. خدایا، من بر کلمه اخلاص و سرشت اسلام و آیین ابراهیمی و دین محمدی، درودهای تو بر او و خاندان او، قرار گرفتم. خدایا، مرا نگاه دار و بر این اعتقاد زنده بدار و بمیران و روزی که آفریده ها را برمی انگیزانی، مرا بر این اعتقاد برانگیز و آغاز این روز مرا به رحمتت، صلاح و میانه آن را رستگاری و پایان آن را کامیابی قرار ده؛ زیرا من خیر این روز و خیر اهل آن را از تو خواهانم و از شر آن و شر اهل آن و از گوش و چشم و دست و پای او به تو پناه می برم. تو خود نگاه دار من از او باش. همسایه تو سرافراز است و ستایش تو والا است و معبودی جز تو نیست.

خداوندا، از تو می خواهم که عطاهای دعا در تعقیب نمازها را به من روزی کنی و از تو خیر و پیروزی و یاری و نور و هدایت و رشد و بشارت این روز را خواهانم. در پناه خدایی که هیچ چیز همانند او نیست، قرار گرفتم؛ و به عزت خدا که دست نایافتنی است و مورد ظلم واقع نمی شود، چنگ زدم و به قدرت خدا که مقهور و مغلوب واقع نمی شود، پناه آوردم؛ از شر آن چه خلق کرد و آفرید و پدید آورد و از شر آن چه شب ها خود را نهان می کند و روزها بیرون می آید و از شر آن چه شب ها بیرون می آید و روزها خود را پنهان می کند و از شر جنیان و انسان ها و از شر هر چیز تسلط جو و غیر آن و از شر هر جنبنده ای که تو، زمام امور آن را گرفتی، به راستی که پروردگارم بر راه راست استوار است.

**[ترجمه]

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ الْأَوَّلَ مِنْهُ

(1) اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِیَامِی صِیَامَ الصَّائِمِینَ وَ قِیَامِی قِیَامَ الْقَائِمِینَ وَ نَبِّهْنِی فِیهِ عَنْ نَوْمَةِ الْغَافِلِینَ وَ هَبْ لِی جُرْمِی یَا إِلَهَ الْعَالَمِینَ.

**[ترجمه] - . الاقبال:109 - :

خداوندا، روزه مرا همانند روزه روزه داران و شب خیزی مرا بسان شب خیزی شب خیزان بگردان و در این روز مرا از خواب غفلت بیدار کن و جرمم را ببخش، ای معبود جهانیان.

**[ترجمه]

بیان

و قد قدمنا فی عمل الشهر روایتین کل واحدة بثلاثین فصلا لسائر الشهور(2) فادع بدعاء کل یوم منها فی یومه فإنه باب سعادة فتح لک فاغتنمه قبل أن تصیر من أهل القبور.

**[ترجمه]ما در کتاب مربوط به اعمال مخصوص هر ماه، دو روایت در دعاهای هر روز ماه نقل کردیم که هریک از آن دو، دارای سی دعای جداگانه است - . بحارالانوار 97 : 132 - . پس در هر روز از ماه رمضان، دعای مخصوص آن روز را بخوان؛ زیرا این در سعادتی است که به روی تو گشوده شده و پیش از آن که از اهل قبور شوی، آن را مغتنم بشمار.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من فضل الاعتکاف فی شهر رمضان

اعلم أن الاعتکاف حقیقته عکوف العبد علی طاعة الله جل جلاله و مراقبته و تفصیل ذلک مذکور فی الکتب المتعلقة بتفصیل الأحکام (3)

و جملته و إنما نذکر هاهنا حدیثا واحدا بفضل الاعتکاف مطلقا فی شهر الصیام لئلا یخلو کتابنا من الإشارة إلی هذه العبادة و ما فیها من سعادة و إنعام

رَوَیْنَا ذَلِکَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)

مِنْ کِتَابِ الْکَافِی وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ مِنْ کِتَابِ الصِّیَامِ وَ عَنْ أَبِی جَعْفَرِ بْنِ بَابَوَیْهِ مِنْ کِتَابِ مَنْ لَا یَحْضُرُهُ الْفَقِیهُ (5) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: اعْتَکَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فِی أَوَّلِ مَا فُرِضَ شَهْرُ رَمَضَانَ فِی الْعَشْرِ الْأُوَلِ وَ فِی السَّنَةِ الثَّانِیَةِ فِی الْعَشْرِ الْأَوْسَطِ وَ فِی السَّنَةِ الثَّالِثَةِ فِی الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فَلَمْ یَزَلْ یَفْعَلُ ذَلِکَ حَتَّی مَضَی. و سنذکر فی العشر الأواخر منه فضل الاعتکاف فیه و ما لا غنی لمن یحتاج إلیه عنه.

**[ترجمه]حقیقت اعتکاف عبارت است از روی آوردن بنده بر طاعت و مراقبه خداوند جلّ جلاله که مشروح احکام آن در کتاب هایی که دربردارنده احکام به تفصیل و یا به صورت مختصر هستند، ذکر شده است. ما در این جا فقط یک حدیث درباره فضیلت اعتکاف در ماه رمضان ذکر می کنیم، تا این کتاب از اشاره به این عبادت و سعادت و پاداش آن، خالی نباشد.

محمد بن یعقوب کلینی - . الکافی 4 :175 -

- رحمه الله - در کتاب کافی و ابوجعفر ابن بابویه در کتاب من لایحضره الفقیه - . من لا یحضره الفقیه 2 :123 -

آوردند که امام صادق علیه السلام فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و آله در اولین سالی که روزه ماه رمضان واجب شد، در دهه اول ماه رمضان؛ و در سال دوم در دهه دوم؛ و در سال سوم در دهه آخر ماه رمضان اعتکاف نمودند و پیوسته این کار را انجام می دادند تا اینکه رحلت نمودند. در اعمال دهه آخر ماه رمضان نیز مطالبی درباره فضیلت اعتکاف و نکاتی که افرادی که به آن نیاز دارند و از آن بی نیاز نیستند، ذکر خواهیم کرد.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من أن القرآن أنزل فی شهر رمضان

و الحث علی

ص: 4


1- 1. کتاب الاقبال: 109.
2- 2. راجع ج 97: 132.
3- 3. بتفصیل الاعتکاف خ.
4- 4. الکافی ج 4: 175.
5- 5. فقیه من لا یحضره الفقیه ج 2 ص 123.

تلاوته فیه.

أما نزول القرآن فی شهر رمضان فیکفی فی البرهان قول الله جل جلاله شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ و إنما ورد فی الحدیث أن نزوله کان فی شهر الصیام إلی السماء الدنیا ثم نزل منها إلی النبی صلی الله علیه و آله کما شاء جل جلاله فی الأوقات و الأزمان و أما الحث علی تلاوته فیه فذلک کثیر فی الأخبار و لکنا نورد حدیثا واحدا فیه تنبیها لأهل الاعتبار عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ أَبِی سَأَلَ جَدَّکَ علیه السلام عَنْ خَتْمِ الْقُرْآنِ فِی کُلِّ لَیْلَةٍ فَقَالَ لَهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ قَالَ افْعَلْ فِیهِ مَا اسْتَطَعْتَ فَکَانَ أَبِی یَخْتِمُهُ أَرْبَعِینَ خَتْمَةً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ ثُمَّ خَتَمْتُهُ بَعْدَ أَبِی فَرُبَّمَا زِدْتُ وَ رُبَّمَا نَقَصْتُ وَ إِنَّمَا یَکُونُ ذَلِکَ عَلَی قَدْرِ فَرَاغِی وَ شُغُلِی وَ نَشَاطِی وَ کَسَلِی فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْفِطْرِ جَعَلْتُ لِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله خَتْمَةً وَ لِفَاطِمَةَ علیها السلام خَتْمَةً وَ لِلْأَئِمَّةِ علیهم السلام خَتْمَةً حَتَّی انْتَهَیْتُ إِلَیْهِ فَصَیَّرْتُ لَکَ وَاحِدَةً مُنْذُ صِرْتُ فِی هَذِهِ الْحَالِ فَأَیُّ شَیْ ءٍ لِی بِذَلِکَ قَالَ لَکَ بِذَلِکَ أَنْ تَکُونَ مَعَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ قُلْتُ اللَّهُ أَکْبَرُ فَلِی بِذَلِکَ قَالَ نَعَمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ.

**[ترجمه]درباره نزول قرآن در ماه رمضان، همین دلیل کافی است که خداوند می فرماید: ماه رمضانی که قرآن در آن فرو فرستاده شد. و در حدیث آمده است: قرآن در ماه رمضان به پایین ترین آسمان نازل شد، سپس از آن جا به صورتی که خداوند جل ّجلاله می خواست، به صورت تدریجی و در زمان طولانی بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نازل گردید.

درباره تشویق به تلاوت قرآن در ماه رمضان، روایات فراوانی وارد شده است. ما برای توجه پندگیرندگان، فقط یک حدیث را ذکر می کنیم. علی بن مغیره نقل کرد: به امام کاظم علیه السلام عرض کردم: پدر من از جد شما علیه السلام درباره ختم قرآن در هر شب پرسید و ایشان فرمودند: در ماه رمضان چنین کن و هر قدر توانستی، در ماه رمضان قرآن بخوان. پدرم در ماه رمضان چهل بار قرآن را ختم می کرد و من نیز بعد از پدرم، با توجه به فراغت و اشتغال و نشاط و بی حالی، چهل بار و یا بیشتر و یا کمتر ختم کردم و وقتی روز فطر فرا می رسید، یک ختم قرآن را برای رسول خدا صلی الله علیه و آله و یک ختم برای حضرت فاطمه علیها السلام و یک ختم برای ائمه علیهم السلام قرار دادم - تا اینکه به شما رسیدم - و یک ختم را برای شما قرار دادم و عمل من تاکنون به این صورت بوده است. این عمل من چه ثوابی دارد؟ فرمودند: ثواب این عمل آن است که در روز قیامت با آنان خواهی بود. با تعجب گفتم: الله اکبر! من این ثواب را دارم؟ حضرت سه بار فرمودند: آری.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره مما یدعی به عند نشر المصحف لقراءة القرآن

رَوَیْنَا ذَلِکَ بِإِسْنَادِنَا إِلَی یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَیْمُونٍ الصَّائِغِ أَبِی الْأَکْرَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّهُ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ إِذَا أَخَذَ مُصْحَفَ الْقُرْآنِ وَ الْجَامِعِ قَبْلَ أَنْ یَقْرَأَ الْقُرْآنَ وَ قَبْلَ أَنْ یَنْشُرَهُ یَقُولُ حِینَ یَأْخُذُهُ بِیَمِینِهِ- بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَشْهَدُ أَنَّ هَذَا کِتَابُکَ الْمُنْزَلُ مِنْ عِنْدِکَ عَلَی رَسُولِکَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ کِتَابُکَ النَّاطِقُ عَلَی لِسَانِ رَسُولِکَ وَ فِیهِ حُکْمُکَ وَ شَرَائِعُ دِینِکَ أَنْزَلْتَهُ عَلَی نَبِیِّکَ وَ جَعَلْتَهُ عَهْداً مِنْکَ إِلَی خَلْقِکَ وَ حَبْلًا مُتَّصِلًا فِیمَا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ عِبَادِکَ اللَّهُمَّ إِنِّی نَشَرْتُ عَهْدَکَ وَ کِتَابَکَ اللَّهُمَّ فَاجْعَلْ نَظَرِی فِیهِ عِبَادَةً وَ قِرَاءَتِی تَفَکُّراً وَ فِکْرِی اعْتِبَاراً وَ اجْعَلْنِی مِمَّنْ أَتَّعِظُ بِبَیَانِ مَوَاعِظِکَ فِیهِ وَ أَجْتَنِبُ مَعَاصِیَکَ وَ لَا تَطْبَعْ عِنْدَ قِرَاءَتِی کِتَابَکَ عَلَی قَلْبِی وَ لَا عَلَی سَمْعِی وَ لَا تَجْعَلْ عَلَی بَصَرِی غِشَاوَةً

ص: 5

وَ لَا تَجْعَلْ قِرَاءَتِی قِرَاءَةً لَا تَدَبُّرَ فِیهَا بَلِ اجْعَلْنِی أَتَدَبَّرُ آیَاتِهِ وَ أَحْکَامَهُ آخِذاً بِشَرَائِعِ دِینِکَ وَ لَا تَجْعَلْ نَظَرِی فِیهِ غَفْلَةً وَ لَا قِرَاءَتِی هَذْرَمَةً(1) إِنَّکَ أَنْتَ الرَّءُوفُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]در حدیثی آمده است: روایت است امام صادق علیه السلام، پیش از آن که قرآن را بگشاید و قرائت کند، آن را به دست راست می­گرفتند و می گفتند:

به نام خدا، خداوندا، گواهی می دهم که این همان کتابی است که از نزد تو بر پیامبرت حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله فرو فرستاده شد و همان کتابی است که بر زبان پیامبرت سخن گفت و احکام و مقررات دین تو در آن وجود دارد و تو آن را بر پیامبرت فرو فرستادی و عهدی از سوی خود به آفریدگانت و ریسمانی پیوسته میان خود و بندگانت قرار دادی. خدایا، عهدنامه و کتابت را گشودم. خدایا، پس نگاه من را به آن عبادت، خواندنم را اندیشیدن و اندیشیدنم را مایه عبرت گرفتنم قرار ده و مرا از کسانی بگردان که از بیان پندهای آن، پند آموزم و از گناهان پرهیز کنم و هنگام قرائت کتابت، بر دل و گوشم مهر و بر دیده ام پرده قرار مده و قرائتم را بدون اندیشیدن مگردان، بلکه چنان کن که در آیات و احکام آن تدبر کنم و مقررات دینت را بگیرم و نگاه من به آن را غفلت آمیز و قرائتم را تند و با شتاب قرار مده، به راستی که تو مهرورز و مهربانی.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره مما ینبغی أن یقرأ فی مدة الشهر کله

اعلم أنه من بلغ فضل الله علیه إلی أن یکون متصرفا فی العبادات المندوبات بأمر یعرفه فی سره فیعتمد علیه فإنه یکون مقدار قراءته فی شهر رمضان بقدر ذلک البیان و أما من کان متصرفا فی القراءة بحسب الأمر الظاهر فی الأخبار فإنه بحسب ما یتفق له من التفرغ و الأعذار فإذا لم یکن له عائق عن استمرار القراءة فی شهر الصیام فلیعمل

مَا رُوِیَ عَنْ وَهْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ فِی کَمْ یَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ فِی سِتٍّ فَصَاعِداً قُلْتُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ قَالَ فِی ثَلَاثٍ فَصَاعِداً.

وَ رَوَیْتُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ قُولَوَیْهِ بِإِسْنَادِهِ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَا یُعْجِبُنِی أَنْ یُقْرَأَ الْقُرْآنُ فِی أَقَلَّ مِنَ الشَّهْرِ.

و اعلم أن المراد من قراءتک القرآن أن تستحضر فی عقلک و قلبک أن الله جل جلاله یقرأ علیک کلامه بلسانک فتستمع مقدس کلامه و تعترف بقدر إنعامه و تستفهم المراد من آدابه و مواعظه و أحکامه.

فإن قلت لا یقوم ضعف البشریة و الأجزاء الترابیة بقدر معرفة حرمة الجلالة الإلهیة فلیکن أدبک فی الاستماع و الانتفاع علی قدر أنه لو قرأ علیک بعض ملوک الدنیا کلاما قد نظمه و أراد منک أن تفهم معانیه و تعمل بها و تعظمه فلا ترض لنفسک و أنت مقر بالإسلام أن یکون الله جل جلاله دون مقام ملک فی الدنیا یزول ملکه لبعض الأحلام.

و إن قلت لا أقدر علی بلوغ هذه المرتبة الشریفة فلا أقل أن یکون استماعک و انتفاعک بالقراءة المقدسة المنیفة کما لو جاءک کتاب من والدک أو ولدک

ص: 6


1- 1. الهذرمة: الاسراع فی الکلام.

القریب إلیک أو من صدیقک العزیز علیک فإنک إن أنزلت الله جل جلاله و کلامه المعظم دون هذه المراتب فقد عرضت نفسک الضعیف لصفقة خاسر أو خائب.

**[ترجمه]هرکس به فضل خدا به این مقام رسیده باشد که عبادت های مستحب او بر اساس دستور الهی باشد که در دل خود بدان آگاه می گردد، بر همان اعتماد کند و مقدار قرائتش در ماه رمضان بر اساس همان بیان الهی باشد؛ اما کسی که بنا بر دستور ظاهری موجود در روایات قرائت می کند، مقدار قرائت او باید بر اساس میزان اوقاتی باشد که فراغت دارد. بنابراین، اگر مانعی از استمرار قرائت قرآن در طول ماه رمضان نداشته باشد، به روایتی عمل کند که وهب بن حفص نقل کرد که از امام صادق علیه السلام پرسیدم: انسان در چه مدت قرآن را قرائت کند؟ فرمودند: در شش روز یا بیشتر. عرض کردم: در ماه رمضان چه طور؟ فرمودند: در سه روز یا بیشتر. و در روایت دیگری از آن حضرت که فرمودند: نمی پسندم که قرآن در کمتر از یک ماه قرائت شود.

هنگام قرائت قرآن، با فکر و دل خود چنان توجه داشته باش که خداوند جلّ جلاله، سخن خود را با زبان تو بر تو می خواند و تو به کلام مقدس او گوش فرا می دهی و به اندازه بخشش او بدان اعتراف کن و از او بخواه که مراد خود از آداب، پندها و احکام قرآن را به تو بفهماند.

اگر بگویی: ضعف بشری و جسم خاکی توان شناخت حرمت جلال الهی را ندارد، باید ادب تو به هنگام گوش فرا دادن به کلام الهی و بهره مندی از آن، به همان مقدار باشد که یکی از پادشاهان دنیا، سخنی را به نظم در آورده است و از تو بخواهد که معنای سخن او را دریابی و بدان عمل کنی و آن را بزرگ بداری. بنابراین، تو که ادعا می کنی مسلمان هستی، به این راضی مشو که مقام خداوند جل ّجلاله در نزد تو کمتر از مقام یکی از پادشاهان دنیا باشد که گاه سلطنتش در اثر یک به خواب رفتن، از بین می رود.

و اگر بگویی: توان رسیدن به این مرتبه والا را نیز ندارم، دست کم گوش دادن و بهره مندی تو از این قرائت مقدس و بزرگ، مانند آن باشد که نامه ای از پدر یا فرزند یا دوست عزیزت به تو رسیده باشد. اگر خداوند جلّ جلاله و کلام معظم او در نزد تو کمتر از این ها ارزش داشته باشد، قطعاً نفس ضعیف خود را در معرض معامله زیان بار یا بی بهره قرار داده ای.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من دعاء إذا فرغ من قراءة بعض القرآن

رَوَیْتُهُ بِالْإِسْنَادِ الْمُتَقَدِّمِ عِنْدَ ذِکْرِ نَشْرِ الْمُصْحَفِ الْکَرِیمِ فَیَقُولُ عِنْدَ الْفَرَاغِ مِنْ قِرَاءَةِ بَعْضِ الْقُرْآنِ الْعَظِیمِ: اللَّهُمَّ إِنِّی قَرَأْتُ مَا قَضَیْتَ لِی مِنْ کِتَابِکَ الَّذِی أَنْزَلْتَهُ عَلَی نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ رَحْمَتُکَ فَلَکَ الْحَمْدُ رَبَّنَا وَ لَکَ الشُّکْرُ وَ الْمِنَّةُ عَلَی مَا قَدَّرْتَ وَ وَفَّقْتَ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مِمَّنْ یُحِلُّ حَلَالَکَ وَ یُحَرِّمُ حَرَامَکَ وَ یَجْتَنِبُ مَعَاصِیَکَ وَ یُؤْمِنُ بِمُحْکَمِهِ وَ مُتَشَابِهِهِ وَ نَاسِخِهِ وَ مَنْسُوخِهِ وَ اجْعَلْهُ لِی شِفَاءً وَ رَحْمَةً وَ حِرْزاً وَ ذُخْراً اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لِی أُنْساً فِی قَبْرِی وَ أُنْساً فِی حَشْرِی وَ اجْعَلْ لِی بَرَکَةً بِکُلِّ آیَةٍ قَرَأْتُهَا وَ ارْفَعْ لِی بِکُلِّ حَرْفٍ دَرَسْتُهُ دَرَجَةً فِی أَعْلَی عِلِّیِّینَ آمِینَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ نَبِیِّکَ وَ صَفِیِّکَ وَ نَجِیِّکَ وَ دَلِیلِکَ وَ الدَّاعِی إِلَی سَبِیلِکَ وَ عَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَلِیِّکَ وَ خَلِیفَتِکَ مِنْ بَعْدِ رَسُولِکَ وَ عَلَی أَوْصِیَائِهِمَا الْمُسْتَحْفَظِینَ دِینَکَ الْمُسْتَوْدَعِینَ حَقَّکَ وَ الْمُسْتَرْعَیْنَ خَلْقَکَ وَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ.

**[ترجمه]پیش از این، دعای هنگام تلاوت قرآن ذکر شد و پس از پایان تلاوت قرآن این دعا را می خوانی:

خداوندا، آن چه از کتابت را که بر من مقرر نمودی خواندم، کتابی که بر پیامبرت حضرت محمد، درودها و رحمت تو بر او، فرو فرستادی. پس ستایش مخصوص توست ای پروردگار ما، و در برابر قدرت و توفیقی که دادی سپاسگزارم و منت پذیر. خداوندا، مرا از کسانی قرر داده که حلالت را حلال و حرامت را حرام می شمارند و از گناهان می پرهیزند و به محکم و متشابه و ناسخ و منسوخ قرآن ایمان دارند و آن را موجب بهبودی و رحمت و نگاه دار و اندوخته من قرار ده. خدایا، قرآن را مونس من در قبر و هنگام زنده و برانگیخته شدن قرار ده و در برابر هر آیه ای که خواندم، برکتی برای من قرار ده و در برابر هر حرفی که آموختم ، مرا یک درجه در بالاترین جای علّیّین بالا بر. اجابت فرما، ای پروردگار جهانیان.

خداوندا، بر حضرت محمد، پیامبر و برگزیده و منتخب و مناجات کننده با تو و فراخواننده به راه تو و نیز بر امیر مؤمنان، ولی و جانشین تو بعد از پیامبرت و بر جانشینان آن دو که نگاهبان دین تو و کامل اداکنندگان حقت و مراقبان آفریدگانت هستند، درود بفرست. سلام و رحمت و برکات خداوند بر همه آنان باد.

**[ترجمه]

أقول

و لیختم صوم نهاره بنحو ما قدمناه فی خاتمة لیله و ذکرنا من أسراره.

**[ترجمه]روزه دار باید روزه خود را به همان صورت که در آخرین عمل از هر شب از ماه رمضان ذکر کردیم و اسرار آن را بیان کردیم، ختم کند .

**[ترجمه]

الباب السادس فیما نذکره من وظائف اللیلة الثانیة من شهر رمضان و یومها و فیه فصول.

فصل فیما نذکره من کیفیة خروج الصائم من صومه و دخوله فی حکم الإفطار

اعلم أن للصائم معاملة کلف باستمرارها قبل صومه و مع صومه فهی مطلوبة منه قبل الإفطار و معه و بعده فی اللیل و النهار و هی طهارة قلبه مما یکرهه مولاه و استعمال جوارحه فیما یقربه من رضاه فهذا أمر مراد من العبد مدة مقامه فی دنیاه و أما المعاملة المختصة بزیادة شهر رمضان فإن العبد إذا

ص: 7

کان مع الله جل جلاله یتصرف بأمره فی الصوم و الإفطار فی السر و الإعلان فصومه طاعة سعیدة و إفطاره بأمر الله جل جلاله عبادة أیضا جدیدة فیکون خروجه من الصوم إلی حکم الإفطار خروج متمثل أمر الله جل جلاله و تابع لما یریده من الاختیار متشرفا و متلذذا کیف ارتضاه سلطان الدنیا و الآخرة أن یکون فی بابه و متعلقا علی خدمته و منسوبا إلی دولته القاهرة و کیف وفقه للقبول منه و سلمه من خطر الإعراض عنه.

و إیاه و أن یعتقد أنه بدخول وقت الإفطار قد تشمر من حضرة المطالبة بطهارة الأسرار و صلاح الأعمال فی اللیل و النهار و هو أن یعلم أن الله جل جلاله ما شمره إلا مزید دوام إحسانه إلیه و إقباله بالرحمة علیه و کیف یکون العبد مهونا بإقبال مالک حاضر محسن إلیه و یهون من ذلک ما لم یهون أ لم یسمع مولاه یقول وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ.

(1)

**[ترجمه]بدان که هر روزه دار مراقبه ای دارد که پیش و همراه و بعد از روزه مستمراً بدان مکلف است و از او خواسته شده است که این مراقبه را پیش از افطار، همراه و بعد از آن و در طول شبانه روز رعایت کند و آن عبارت است از طهارت قلب از اموری که مولایش نمی پسندد و به کارگیری اعضا و جوارح در آن چه او را به خشنودی خدا نزدیک می کند. این امری است که در مدت زندگی انسان در دنیا از او مطلوب است؛ اما مراقبه مخصوص ماه رمضان این است که توجه داشته باشد که در محضر خدا است و در روزه داری و افطار کردن و در نهان و آشکار، به فرمان او عمل می کند و روزه را به عنوان طاعتی مبارک و نیز افطارش را عبادتی جدید به امر خداوند جل ّجلاله تلقی کند و در نتیجه خروج او از روزه به سوی افطار، برای امتثال دستور خداوند جل ّجلاله و تابع اختیار و اراده او باشد و احساس برتری و لذت کند از این که سلطان دنیا و آخرت پسندیده است تا او بر درگاهش بایستاد و به بندگی اش چنگ زند و به دولت چیره او منتسب گردد و نیز توفیق قبولی اعمالش را به او داد و او را از خطر روی برگرداندن، ایمن داشت.

و مبادا روزه دار این اعتقاد را داشته باشد که با رسیدن وقت افطار می توان از طهارت دل و اصلاح اعمال در شبانه روز دست کشید، در حالی که می داند خداوند جل ّجلاله به او اجازه افطار نداده است، مگر برای این که احسان افزون خود را به طور مستمر به او عطا نماید و با رحمت خود بر او روی آورد. با این حال، چگونه بنده، توجه خدایی را که حاضر است و به او نیکی می کند، کوچک و سبک می شمارد؟ آیا این سخن مولایش را نشنید که می فرماید: {جن و انسان را نیافریدم جز اینکه مرا بپرستند.} - .الاقبال :110-112 ، الذاریات:56 -

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من الوقت الذی یستحب فیه الإفطار

أقول

قد وردت الروایات متناصرة عن الأئمة علیهم أفضل الصلوات أن إفطار الإنسان فی شهر رمضان بعد تأدیة صلاته أفضل له و أقرب إلی قبول عبادته

فَمِنْ ذَلِکَ مَا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ مِنْ کِتَابِ الصَّوْمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: یُسْتَحَبُّ لِلصَّائِمِ إِنْ قَوِیَ عَلَی ذَلِکَ أَنْ یُصَلِّیَ قَبْلَ أَنْ یُفْطِرَ.

**[ترجمه]در روایات بسیار که یکدیگر را تقویت می کنند، از ائمه که بهترین درودها بر آنان، نقل شده است: بهتر است انسان در ماه رمضان بعد از ادای نماز افطار کند و این بیشتر موجب قبولی عبادات می شود. از جمله علی بن فضال در کتاب الصیام نقل کرد که امام صادق علیه السلام فرمودند: برای روزه دار مستحب است که اگر توانست، نماز را قبل از افطار بخواند.

**[ترجمه]

و أما إن حضره قوم لا یصبرون إلی أن یفطر معهم بعد صلاته و یکونون ممن یقدمون الإفطار فلیفطر معهم رضا لله جل جلاله و تعظیما لمراسمه و تماما لعبادته و مراد ذلک لمالک حیاته و مماته فلیقدم الإفطار معهم علی هذه النیة محافظا به علی تعظیم الجلالة الإلهیة و إن کان القوم الذین حضروه یشغله إفطاره معهم عن مالکه و یفرق بینه و بین ما یرید من شریف مسالکه فیرضیهم بالإکرام فی الطعام و یعتذر إلیهم فی المشارکة لهم فی الإفطار ببعض الأعذار التی یکون فیها مراقبا للمطلع علی الأسرار و إن کان الحاضرون ممن یخافهم إن

ص: 8


1- 1. کتاب الاقبال: 110- 112 و الآیة فی سورة الذاریات: 56.

لم یفطر معهم قبل الصلوات و کانت التقیة لهم رضا لمالک الأحیاء و الأموات فلیعمل ما یکون فیه رضاه و لا یغالط نفسه و لا یتأول لأجل طاعة شیطانه و هواه.

**[ترجمه]اما اگر با افرادی بود که نمی توانند صبر کند تا او نماز بخواند و بعد همه با هم افطار کنند و افطار را بر نماز مقدم می دارند، برای خشنودی خداوند جل ّجلاله و تعظیم دستورها و تکمیل عبادات و به پیروی از اراده خداوندی که مالک زندگانی و مرگ او است، با آنان افطار نماید و با این نیت، افطار را بر نماز مقدم بدارد، در حالی که تعظیم جلالت الهی را مراعات می کند؛ ولی اگر به واسطه افطاری کردن با آنان از خداوندگار خود باز می ماند و افطار کردن با آنان، میان او و دستورهای شریفی که خدا از او خواسته فاصله ایجاد می کند، افراد یاد شده را با غذا دادن گرامی دارد و از خود خشنود گرداند، ولی با ذکر عذر خود مبنی بر عدم مشارکت با آنان در افطار، از آن ها پوزش بطلبد و در عذرهایی که می آورد نیز مراقب خداوند مطلع بر دل ها و اسرار باشد؛ اما اگر در صورت افطاری نکردن با آنان پیش از نماز، از آنان بترسد و تقیّه از آن ها مایه خشنودی خداوند که مالک زندگان و مردگان است، باشد، به آن چه خشنودی خدا در آن است عمل کند و خود را به اشتباه نیندازد و برای اطاعت از شیطان و خواهش نفس خود، دست به توجیه نزند .

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من الوقت الذی یجوز فیه الإفطار

فصل (1)

فیما نذکره من الوقت الذی یجوز فیه الإفطار

اعلم أنه إذا دخل وقت صلاة المغرب علی الیقین فقد جاز إفطار الصائمین ما لم یشغل الإفطار عما هو أهم منه من عبادات رب العالمین فإن اجتمعت مراسم الله جل جلاله علی العبد عند دخول وقت العشاء فلیبدأ بالأهم فالأهم متابعة لمالک الأشیاء و لئلا یکون المملوک متصرفا فی ملک مالکه بغیر رضاه فکأنه یکون قد غصب الوقت و ما یعمله فیه من ید صاحبه و تصرف فیما لم یعطه إیاه فإیاه أن یهون بهذا و أمثاله ثم إیاه.

**[ترجمه]فصل: زمانی که افطار کردن در آن جایز است. - . در کتاب الاقبال این فصل بر فصل پیشین مقدم شده است. -

بدان، زمانی که به طور یقین وقت نماز مغرب فرا می رسد، برای روزه داران جایز است که افطار کنند، مگر آن که افطار کردن، آنان را از عبادت پروردگار جهانیان که مهم تر از افطار است، باز دارد. و اگر آداب الهی در هنگام افطار جمع شد، باید به مهم ترین چیز آغاز کند و مهم ترین، پیروی از کسی است که مالک همه چیز است تا مبادا بدون رضای مالک خود در ملک او تصرف کند. وگرنه گویی زمان و نیز عملی را که در آن زمان انجام می دهد، از دست صاحبش گرفته و غصب کرده است و در چیزی که خداوند به او عطا نکرده، تصرف کرده است. بنابراین، مبادا این مطلب و امثال آن و سپس او را کوچک و سبک بشمارد.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من آداب أو دعاء و قراءة یعملها و یقولها قبل الإفطار

فَمِنَ الْآدَابِ عِنْدَ الطَّعَامِ مَا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی أَبِی عَلِیٍّ الْفَضْلِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیِّ مِنْ کِتَابِ الْآدَابِ الدِّینِیَّةِ فِیمَا رَوَاهُ مِنْ جَدِّنَا الْحَسَنِ السِّبْطِ الْمُمْتَحَنِ بِمُقَاسَاةِ الدَّوْلَةِ الْأُمَوِیَّةِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَی رُوحِهِ الْعَظِیمَةِ الْعَلِیَّةِ فَقَالَ قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام: فِی الْمَائِدَةِ اثْنَتَا عَشْرَةَ خَصْلَةً یَجِبُ عَلَی کُلِّ مُؤْمِنٍ أَنْ یَعْرِفَهَا أَرْبَعٌ مِنْهَا فَرْضٌ وَ أَرْبَعٌ مِنْهَا سُنَّةٌ وَ أَرْبَعٌ مِنْهَا تَأْدِیبٌ فَأَمَّا الْفَرْضُ فَالْمَعْرِفَةُ وَ الرِّضَا وَ التَّسْمِیَةُ وَ الشُّکْرُ وَ أَمَّا السُّنَّةُ فَالْوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ الْجُلُوسُ عَلَی الْجَانِبِ الْأَیْسَرِ وَ الْأَکْلُ بِثَلَاثِ أَصَابِعَ وَ لَعْقُ الْأَصَابِعِ وَ أَمَّا التَّأْدِیبُ فَالْأَکْلُ مِمَّا یَلِیکَ وَ تَصْغِیرُ اللُّقْمَةِ وَ الْمَضْغُ الشَّدِیدُ وَ قِلَّةُ النَّظَرِ فِی وُجُوهِ النَّاسِ.

**[ترجمه]یکی از آداب هنگام خوردن غذا، مطلبی است که ابو علی فضل بن حسن بن فضل طبرسی در کتاب «الآداب الدینیه» از جدمان حسن سبط که به بلاهایی از دولت اموی دچار شد و درودهای خدا بر روح بزرگ و بلند او، نقل کرد که امام حسن مجتبی علیه السلام فرمودند: آداب سر سفره عبارت از دوازده چیز است که لازم است هر مسلمانی آن ها را بداند: چهار چیز از آن ها واجب و چهار امر مستحب و چهار چیز جزو روش های پسندیده است. چهار امر واجب عبارت است از: شناخت خدا، و خشنودی به داده او، و بردن نام خدا، و سپاسگزاری از او؛ و چهار امر مستحب عبارت است از: وضو گرفتن پیش از غذا، و نشستن بر پهلوی چپ، و خوردن غذا با سه انگشت، و پاک کردن انگشتان در آخر؛ و چهار چیز که از روش های پسندیده است، عبارت است از: خوردن غذا از قسمتی که در جلوی او است، و گرفتن لقمه به صورت کوچک؛ و خوب جویدن غذا،، و کم نگاه کردن به چهره دیگران.

**[ترجمه]

أقول

و من آداب شرب الذی یرید الشراب و أکل الطعام أن یستحضر المنة لله جل جلاله علیه کیف أکرمه أو أزاحه عن استخدامه فی کل ما احتاج إلی الطعام و الشراب إلیه مذ یوم خلق ذلک إلی حین یتقدم بین یدیه فإنه جل جلاله استخدم فیما یحتاج الإنسان إلیه الملائکة الموکلین بتدبیر الأفلاک و الأرضین و الأنبیاء و الأوصیاء و نوابهم الموکلین بتدبیر مصالح الآدمیین و

ص: 9


1- 1. فی المصدر المطبوع هذا الفصل مقدم علی الفصل السابق.

الملوک و السلاطین و نوابهم و جنودهم الذین یحفظون بیضة الإسلام حتی یتهیأ الوصول إلی الطعام و استخدام کل من تعب فی طعامه من أکار و نجار و حدادین و حطابین و خبازین و طباخین و من یقصر عن حصرهم بیان الأقلام و لسان حال الأفهام و کیف یحسن من عبد یریحه سیده من جمیع هذا التعب و العناء و یحمل إلیه طعامه و هو مستریح من هذا الشقاء فلا یری له فی ذلک منة کبیرة و لا صغیرة أ فما یکون کأنه میت العقل و القلب أعمی عن نظر هذه النعم الکثیرة.

وَ مِنَ الدُّعَاءِ عِنْدَ أَکْلِ الطَّعَامِ مَا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی الطَّبْرِسِیِّ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنِ الْأَئِمَّةِ عَلَیْهِمْ أَفْضَلُ الصَّلَاةِ وَ السَّلَامِ قَالَ: یَقُولُ عِنْدَ تَنَاوُلِ الطَّعَامِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یُطْعِمُ وَ لَا یُطْعَمُ وَ یُجِیرُ وَ لَا یُجَارُ عَلَیْهِ وَ یَسْتَغْنِی وَ یُفْتَقَرُ إِلَیْهِ اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلَی مَا رَزَقْتَنِی مِنَ الطَّعَامِ وَ الْإِدَامِ فِی یُسْرٍ مِنْکَ وَ عَافِیَةٍ مِنْ غَیْرِ کَدٍّ مِنِّی وَ مَشَقَّةٍ بِسْمِ اللَّهِ خَیْرِ الْأَسْمَاءِ بِسْمِ اللَّهِ رَبِّ الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ بِسْمِ اللَّهِ الَّذِی لَا یَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَیْ ءٌ فِی الْأَرْضِ وَ لَا فِی السَّمَاءِ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ اللَّهُمَّ أَسْعِدْنِی مِنْ مَطْعَمِی هَذَا بِخَیْرِهِ وَ أَعِذْنِی مِنْ شَرِّهِ وَ أَمْتِعْنِی بِنَفْعِهِ وَ سَلِّمْنِی مِنْ ضَرِّهِ.

**[ترجمه]یکی دیگر از آداب نوشیدن آب و خوردن غذا، این است که توجه به بخشش خداوند جل ّجلاله بر خود داشته باشد که چگونه او را گرامی داشت و از کار کردن در خوردنی ها و نوشیدنی های مورد نیاز خود، از روزی که آن ها را آفرید تا زمانی که در پیشگاه او آماده شوند، معاف کرد؛ زیرا خداوند جل ّجلاله، فرشتگان گمارده شده بر تدبیر افلاک و زمین ها و نیز انبیاء و اوصیاء و جانشینان آنان را که بر تدبیر مصالح انسان ها گمارده شدند و هم چنین پادشاهان و فرمانروایان و جانشینان و لشکریان آنان را که از حوزه اسلام محافظت می کنند، همه و همه را در تحصیل ما یحتاج انسان به کار گرفت تا این که غذا فراهم گردید و به دست او رسید؛ و نیز تمام کسانی را که در مهیا کردن غذا رنج کشیدند، اعم از کسی که زمین را کَنده و نیز اعم از درودگر و آهنگر و هیزم کش و نانوا و آشپز و دیگر کسانی را که بیان قلم و زبان حال فهم انسان ها از شمارش آن ها عاجزند، در این رابطه به کار گرفت. بنابراین، نیکو نیست، آقایی که بنده خود را این چنین از همه رنج ها و زحمت ها آسوده می کند و غذایش را برای او حاضر می سازد و بنده از همه این سختی ها آسوده باشد، ولی باز منتی نه بزرگ و نه کوچک برای مولای خود نبیند؛ وگرنه گویی که دل و عقل بنده مرده است و چشم او از دیدن این همه نعمت کور است.

یکی از دعاهای هنگام خوردن غذا، آن است که طبرسی از ائمه، بهترین درود و سلام بر آنان، نقل کرد: هنگام خوردن غذا بگو: ستایش خدایی را که خوراک می دهد و خود او چیزی نمی خورد و در پناه خود در می آورد و در پناه کسی نمی­ رود و بی نیاز است و همه نیازمند اویند. خداوندا، ستایش تو را در برابر غذا و خورشتی که در آسانی و عافیت از جانب خود، بی آن که رنج و سختی بکشم، روزی ام نمودی. به نام خدا، بهترین نام ها، به نام خدا پروردگار زمین و آسمان، به نام خدایی که با نام او هیچ چیز در زمین و آسمان نمی تواند به انسان ضرر برساند و او شنوا و دانا است. خداوندا، مرا به خیر این غذا نیکبخت گردان و از شرّ آن در پناه خود در آور و از سود آن برخوردار گردان و از ضررش سالم بدار.

**[ترجمه]

وَ مِنَ الدُّعَاءِ الْمُخْتَصِّ بِالْإِفْطَارِ فِی شَهْرِ الصِّیَامِ

مَا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَا أَبَا الْحَسَنِ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ قَدْ أَقْبَلَ فَاجْعَلْ دُعَاءَکَ قَبْلَ فُطُورِکَ فَإِنَّ جَبْرَئِیلَ علیه السلام جَاءَنِی فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ مَنْ دَعَا بِهَذَا الدُّعَاءِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ قَبْلَ أَنْ یُفْطِرَ اسْتَجَابَ اللَّهُ تَعَالَی دُعَاءَهُ وَ قَبِلَ صَوْمَهُ وَ صَلَاتَهُ وَ اسْتَجَابَ لَهُ عَشْرَ دَعَوَاتٍ وَ غَفَرَ لَهُ ذَنْبَهُ وَ فَرَّجَ هَمَّهُ وَ نَفَّسَ کُرْبَتَهُ وَ قَضَی حَوَائِجَهُ وَ أَنْجَحَ طَلِبَتَهُ وَ رَفَعَ عَمَلَهُ مَعَ أَعْمَالِ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ وَجْهُهُ أَضْوَأُ مِنَ الْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ فَقُلْتُ مَا هُوَ یَا جَبْرَئِیلُ فَقَالَ قُلِ:

اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِیمِ وَ رَبَّ الْکُرْسِیِّ الرَّفِیعِ وَ رَبَّ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ وَ رَبَّ الشَّفْعِ الْکَبِیرِ وَ النُّورِ الْعَزِیزِ وَ رَبَّ التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِیلِ وَ الزَّبُورِ وَ

ص: 10

الْفُرْقَانِ الْعَظِیمِ أَنْتَ إِلَهُ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَ إِلَهُ مَنْ فِی الْأَرْضِ- لَا إِلَهَ فِیهِمَا غَیْرُکَ وَ أَنْتَ مَلِکُ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَلِکُ مَنْ فِی الْأَرْضِ لَا مَلِکَ فِیهِمَا غَیْرُکَ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الْکَبِیرِ وَ نُورِ وَجْهِکَ الْمُنِیرِ وَ بِمُلْکِکَ الْقَدِیمِ یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذِی أَشْرَقَ بِهِ کُلُّ شَیْ ءٍ وَ بِاسْمِکَ الَّذِی أَشْرَقَتْ بِهِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ وَ بِاسْمِکَ الَّذِی صَلَحَ بِهِ الْأَوَّلُونَ وَ بِهِ یَصْلُحُ الْآخِرُونَ یَا حَیُّ قَبْلَ کُلِّ حَیٍّ وَ یَا حَیُّ بَعْدَ کُلِّ حَیٍّ وَ یَا حَیُّ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِی ذُنُوبِی وَ اجْعَلْ لِی مِنْ أَمْرِی یُسْراً وَ فَرَجاً قَرِیباً وَ ثَبِّتْنِی عَلَی دِینِ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَلَی سُنَّةِ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ وَ اجْعَلْ عَمَلِی فِی الْمَرْفُوعِ الْمُتَقَبَّلِ وَ هَبْ لِی کَمَا وَهَبْتَ لِأَوْلِیَائِکَ وَ أَهْلِ طَاعَتِکَ فَإِنِّی مُؤْمِنٌ بِکَ وَ مُتَوَکِّلٌ عَلَیْکَ مُنِیبٌ إِلَیْکَ مَعَ مَصِیرِی إِلَیْکَ وَ تَجْمَعُ لِی وَ لِأَهْلِی وَ وُلْدِیَ الْخَیْرَ کُلَّهُ وَ تَصْرِفُ عَنِّی وَ عَنْ وُلْدِی وَ أَهْلِیَ الشَّرَّ کُلَّهُ أَنْتَ الْحَنَّانُ الْمَنَّانُ بَدِیعُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ تُعْطِی الْخَیْرَ مَنْ تَشَاءُ وَ تَصْرِفُهُ عَمَّنْ تَشَاءُ فَامْنُنْ عَلَیَّ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

**[ترجمه]در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است: رسول خدا صلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: ای اباالحسن، این ماه رمضان است که روی آورده است، پس، پیش از افطار دعا کن؛ زیرا جبرئیل علیه السلام نزد من آمد و خطاب به من گفت: هرکس این دعا را پیش از افطار در ماه رمضان بخواند، خداوند متعال دعای او را مستجاب نماید و روزه و نمازش را قبول می کند و ده دعای دیگر او را اجابت می کند و نیز گناه او را می آمرزد و ناراحتی اش را برطرف می­نماید و اندوهش را بر طرف می­سازد و حوایج او را برآورده می­کند و خواسته هایش را به او می­دهد و عمل او را همراه با اعمال پیامبران و صدیقان بالا می برد و در روز قیامت، در حالی که چهره اش نورانی تر از ماه شب چهارده است، حضور پیدا می کند. به جبرئیل گفتم: این دعا چیست؟ گفت: بگو:

خداوندا، ای پروردگار نور عظیم و پروردگار کرسی بلند و پروردگار دریای خروشان و پروردگار زوج بزرگ و نور سربلند و پروردگار تورات و انجیل و زبور و فرقان بزرگ. تو معبود آسمانیان و زمینیان هستی و معبودی جز تو وجود ندارد و تو فرمانروای آسمانیان و زمینیان هستی و فرمانروایی جز تو وجود ندارد، به نام بزرگ تو و نور رویت و به پادشاهی دیرینه ات، از تو درخواست می کنم، ای زنده و ای پاینده، ای زنده و ای پاینده، ای زنده و ای پاینده، به آن اسم تو که هر چیز بدان روشن است و به آن اسم تو که آسمان ها و زمین بدان روشن است و به آن اسم تو که پیشینیان بدان سامان یافتند و شایسته گردیدند و نسل های متاخر بدان سامان می یابند و شایسته می گردند. ای زنده پیش از هر زنده و ای زنده بعد از هر زنده و ای زنده ای که معبودی جز تو وجود ندارد، بر محمد و آل محمد درود فرست و گناهان مرا بیامرز و در کارم آسانی و گشایش نزدیک قرار ده و مرا بر آیین و هدایت و راه و روش محمد و آل محمد، سلام بر او و آنان، استوار بدار و عملم را جزو اعمال صعود یافته و پذیرفته شده بگردان و همان گونه که به دوستان و اهل طاعت بخشیدی، به من نیز ببخش؛ زیرا من به تو ایمان دارم و بر تو توکل می کنم و به سوی تو توبه می نمایم و بازگشتم به سوی تو است و همه خوبی ها را برای من و خانواده و فرزندانم گردآور و همه بدی ها را از من و فرزندان و خانواده ام دور دار. تو بسیار مهربان، بخشنده و آفریننده آسمان ها و زمین هستی، خیر را به هرکس که بخواهی می دهی و از هرکس بخواهی منصرف می کنی، پس رحمتت را به من ارزانی دار، ای مهربان ترین مهربانان .

**[ترجمه]

وَ مِنَ الدُّعَاءِ عِنْدَ الْإِفْطَارِ

مَا وَجَدْنَاهُ فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: مَا مِنْ عَبْدٍ یَصُومُ فَیَقُولُ عِنْدَ إِفْطَارِهِ- یَا عَظِیمُ یَا عَظِیمُ أَنْتَ إِلَهِی لَا إِلَهَ غَیْرُکَ اغْفِرْ لِیَ الذَّنْبَ الْعَظِیمَ إِنَّهُ لَا یَغْفِرُ الذَّنْبَ الْعَظِیمَ إِلَّا الْعَظِیمُ- إِلَّا خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ.

**[ترجمه]در کتاب های علمای امامیه به نقل از پیامبر صلی الله علیه وآله آمده است: هر بنده ای روزه بگیرد و هنگام افطار بگوید: ای بزرگ ای بزرگ، تو معبود منی و من جز تو معبودی ندارم، گناه بزرگ مرا بیامرز، به راستی که جز بزرگ نمی تواند گناه بزرگ را ببخشاید. همانند روزی که از مادر متولد شده، از گناهانش بیرون می آید.

**[ترجمه]

وَ أَمَّا الْقِرَاءَةُ عِنْدَ الْإِفْطَارِ

فَإِنَّنَا رَوَیْنَاهَا وَ وَجَدْنَاهَا مَرْوِیَّةً عَنْ مَوْلَانَا زَیْنِ الْعَابِدِینَ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: مَنْ قَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْناهُ عِنْدَ فُطُورِهِ وَ عِنْدَ سُحُورِهِ کَانَ فِیمَا بَیْنَهُمَا کَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]در روایت آمده که مولایمان امام زین العابدین علیه السلام فرمودند: هرکس هنگام افطاری و سحری، سوره «انا انزلناه فی لیله القدر» را بخواند، در فاصله بین آن دو، مانند شهیدی خواهد بود که در راه خدای تعالی به خون خود غلتیده باشد.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره مما یستحب أن یفطر علیه

اعلم أننا قد ذکرنا فیما تقدم من هذا الکتاب کیفیة الاستظهار فی الطعام و الشراب و نزید هاهنا بأن نقول ینبغی أن یکون الطعام و الشراب الذی یفطر علیه مع الطهارة من الحرام و الشبهات قد تنزهت طرق تهیئته لمن یفطر علیه

ص: 11

من أن یکون قد اشتغل به من هیأه عن عبادة الله جل جلاله و هو أهم منه فربما یصیر ذلک شبهة فی الطعام و الشراب لکونه عمل فی وقت کان الله جل جلاله کارها للعمل فیه و معرضا عنه و حسبک فی سقم طعام أو شراب أن یکون صاحبه رب الأرباب کارها لتهیئته علی تلک الوجوه و الأسباب فما یؤمن المستعمل له أن یکون سقما فی القلوب و الأجسام و الألباب.

**[ترجمه]بدان، پیش از این در همین کتاب نحوه رعایت احتیاط در خوردنی ها و نوشیدنی ها را ذکر کردیم. اکنون افزون بر آن می گوییم: شایسته است خوردنی و نوشیدنی که انسان با آن افطار می کند، علاوه بر طهارت از حرام و شبهه، راه های تهیه آن برای افطار کننده نیز پاکیزه از حرام و شبهه باشد. مثلاً کسی که آن را فراهم کرده است، هنگام فراهم کردن آن، از عبادتی مهم تر از تهیه افطاری دست نکشیده باشد و به آن نپرداخته باشد، زیرا چه بسا همین امر، شبهه در خوردنی و نوشیدنی به شمار آید، چرا که در زمانی به تهیه افطاری پرداخت که خداوند جلّ جلاله از آن ناخوشایند و روی گردان بود و در ناپاکی خوردنی و نوشیدنی همین بس که صاحب آن یعنی خداوند، از نحوه فراهم کردن آن خشنود نباشد. بنابراین، کسی که از آن استفاده می کند نیز از دچار شدن به بیماری باطنی یا جسمی یا عقلی ایمن نخواهد بود.

**[ترجمه]

أقول

و أما تعیین ما یفطر علیه من طریق الأخبار فقد رویناه بعدة أسانید.

فَمِنْ ذَلِکَ مَا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی الْفَقِیهِ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ التَّمِیمِیِ (1) الْکُوفِیِّ مِنْ کِتَابِ الصِّیَامِ بِإِسْنَادِهِ إِلَی جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُفْطِرُ عَلَی الْأَسْوَدَیْنِ قُلْتُ رَحِمَکَ اللَّهُ وَ مَا الأسودین- [الْأَسْوَدَانِ] قَالَ التَّمْرُ وَ الْمَاءُ وَ الرُّطَبُ وَ الْمَاءُ.

وَ رَأَیْتُ فِی حَدِیثٍ مِنْ غَیْرِ کِتَابِ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: مَنْ أَفْطَرَ عَلَی تَمْرٍ حَلَالٍ زِیدَ فِی صَلَاتِهِ أَرْبَعُمِائَةِ صَلَاةٍ.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا رَوَیْنَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِنَا إِلَی عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ مِنْ کِتَابِ الصِّیَامِ بِإِسْنَادِهِ إِلَی غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ: أَنَّ عَلِیّاً علیه السلام کَانَ یَسْتَحِبُّ أَنْ یُفْطِرَ عَلَی اللَّبَنِ.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی أَبِی جَعْفَرِ بْنِ بَابَوَیْهِ بِإِسْنَادِهِ إِلَی الصَّادِقِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: الْإِفْطَارُ عَلَی الْمَاءِ یَغْسِلُ ذُنُوبَ الْقُلُوبِ.

**[ترجمه]چیزهایی که از دیدگاه احادیث بهتر است با آن افطار شود را با اسناد متعدد نقل کرده­ایم:

علی بن حسن فضّال تمیمی - . صورت صحیح آن تیملی است منسوب به تیم الله بن ثعلبه. - کوفی در کتاب الصیام آورد که جابر می گوید: امام باقر علیه السلام فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و آله با دو چیز سیاه افطار می نمود. عرض کردم: خداوند رحمتت کند، منظور از دو چیز سیاه چیست؟ فرمودند: خرمای خشک و آب، یا خرمای تازه و آب.

علی بن حسن فضّال در کتاب الصیام خود آورد، که رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمودند: هرکس با خرمای حلال افطار کند، چهارصد نماز بر نماز او افزوده می شود.

علی بن حسن فضال در کتاب الصیام خود آورد که امام صادق علیه السلام به نقل از پدر بزرگوارش فرمودند: علی علیه السلام دوست داشت که با شیر افطار کند.

ابوجعفر ابن بابویه نقل کرد که امام صادق علیه السلام فرمودند: افطار کردن با آب، گناهان قلبی انسان را شستشو می دهد.

**[ترجمه]

و لعل هذه المقاصد من الأبرار فی الإفطار کانت لحال یخصهم أو لامتثال أمر یتعلق بهم من التطلع علی الأسرار و کلما کان الذی یفطر الإنسان علیه أبعد من الشبهات و أقرب إلی المراقبات کان أفضل أن یفطر به و یجعله مطیة ینهض بها فی الطاعات و کسوة لجسده یقف بها بین یدی سیده (2).

**[ترجمه]باید توجه داشت که موارد یاد شده که نیکان با آن افطار کرده­اند، به خاطر حالت خاص آنان، یا برای امتثال دستور متعلق به آنان بوده که از راه اطلاع بر اسرار، بر آنان مکشوف شده است؛ وگرنه به هر اندازه که غذا دورتر از شبهه و نزدیک تر به مراقبه خداوند جل ّجلاله باشد، بهتر است روزه دار با آْن افطار کند و آن را مرکب خود برای انجام طاعات و لباس تن خود برای ایستادن در پیشگاه سرور خود قرار دهد. - . الاقبال: 113- 115 -

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من دعاء أنشأناه نذکره عند تناول الطعام

نرجو به تطهیره

ص: 12


1- 1. الصحیح: التیملی: نسبة الی تیم اللّه بن ثعلبة مولاهم.
2- 2. کتاب الاقبال: 113- 115.

من الشبهات و الحرام هذا الدعاء.

اللهم إنی أسألک بالرحمة التی سبقت غضبک و بالرحمة التی ذکرتنی بها و لم أک شیئا مذکورا و بالرحمة التی أنشأتنی و ربیتنی صغیرا و کبیرا و بالرحمة التی نقلتنی بها من ظهور الآباء إلی بطون الأمهات من لدن آدم علیه السلام إلی آخر الغایات و أقمت للآباء و الأمهات بالأقوات و الکسوات و المهمات و وقیتهم مما جری علی الأمم الهالکة من النکبات و الآفات و بالرحمة التی شرفتنی بها بطاعتک و التقرب إلیک و بالرحمة التی جعلتنی بها من ذریة أعز الأنبیاء علیک و بالرحمة التی حلمت بها عنی عند سوء أدبی بین یدیک و بالمراحم و المکارم التی أنت أعلم بتفصیلها و قبولها و تکمیلها و بما أنت أهله أن تصلی علی محمد و آل محمد و أن تطهرنا من الذنوب و العیوب بالعافیة منها و العفو عنها حتی نصلح للتشریف بمجالستک و الجلوس علی مائدة ضیافتک و أن تطهر طعامنا هذا و شرابنا و کل ما نتقلب فیه من فوائد رحمتک من الأدناس و الأرجاس و حقوق الناس و من الحرامات و الشبهات و أن تصانع عنه أصحابه من الأحیاء و الأموات و تجعله طاهرا مطهرا و شفاء لأدیاننا و دواء لأبداننا و طهارة لسرائرنا و ظواهرنا و نورا لأرواحنا و مقویا لنا علی خدمتک باعثا لنا علی مراقبتک و اجعلنا بعد ذلک ممن أغنیته بعلمک عن المقال و بکرمک عن السؤال برحمتک یا أرحم الراحمین.

**[ترجمه]خداوندا، به آن رحمت تو که بر خشمت پیشی گرفت و به آن رحمتی که با آن مرا یاد کردی در حالی که چیزی قابل ذکر نبودم، و به آن رحمتی که مرا بدان پدید آوردی و در حال کودکی و بزرگسالی پروردی، و به آن رحمتی که از زمان حضرت آدم علیه السلام تا به آخرین مرحله، مرا از پشت پدران به درون مادران انتقال دادی و خوراک و پوشاک و خواسته های مهم پدر و مادرانم را عهده دار شدی و آنان را از گرفتاری ها و آسیب هایی که بر سر امت های نابود شده رفت، نگاه داشتی، و به آن رحمتی که به وسیله آن مرا بر خود رهنمون شدی، و به آن رحمتی که به وسیله آن مرا به طاعت و تقریب به خود، مشرف گردانیدی، و به آن رحمتی که به وسیله آن مرا از فرزندان گرامی ترین پیامبران قرار دادی، و به آن رحمتی که وقتی در پیشگاهت بی ادبی نمودم، بردباری نموده و از من گذشتی، و به رحمت ها و بزرگواری هایی که تو از تفصیل و پذیرش و تکمیل آن آگاه تری و به آن چه تو زیبنده آنی، از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و با عافیت و گذشت از کاستی ها و گناهانمان، ما را از آن ها پاکیزه نمایی تا شایستگی شرافت همنشینی با تو و جلوس بر سفره میهمانی ات را پیدا کنیم و نیز این خوراکی و نوشیدنی ما و و دیگر جوانب رحمتت را که در آن تصرف می کنیم، از آلودگی ها و ناپاکی ها و حقوق مردم و امور حرام و شبهه پاکیزه گردانی و عوض آن را به صاحبان آن ها، خواه زنده باشند و یا مرده، بپردازی و آن را پاک و پاکیزه و مایه بهبودی دین و درمان بدن و طهارت باطن و ظاهر و روشنایی عقل و روح و نیروبخش ما بر انجام بندگی ات و برانگیزنده بر مراقبتت قرار دهی و بعد از همه این ها، ما را از کسانی قرار ده که به علم خود از گفتار و به بزرگواری خود از درخواست بی نیازشان ساختی، به رحمتت ای مهربان ترین مهربانان.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من القصد بالإفطار

اعلم أن الإفطار عمل یقوم به دیوان العبادات و مطلب یظفر بالسعادات فلا بد له من قصد یلیق بتلک المرادات و من أهم ما قصد الصائم بإفطاره و ختم به تلک العبادة مع العالم بأسراره امتثال أمر الله جل جلاله بحفظ حیاته علی باب طاعة مالک مباره و مساره و إذا لم یقصد بذلک حفظها علی باب الطاعة فکأنه قد ضیع الطعام و أتلفه و أتلفها و عرضها للإضاعة و خسر فی البضاعة و تصیر الطاعات الصادرة عنه عن قوة سَقِیمة النِّیات کإنسان یرکب دابة فی الحج أو الزیارات بغیر إذن صاحبها أو بمخالفة فی مسالکها و مذاهبها أو فیها شی ء من الشبهات.

ص: 13

و أی کُلفة أو مشقة فیما ذکرناه من صلاح النیة و معاملة الجلالة الإلهیة حتی یهرب من تلک المراتب و المناصب و الشرف و المواهب إلی معاملة الشهوة البهیمیة و الطبع الخائب الذاهب لو لا رضاه لنفسه بذل المصائب و الشماتة بما حصل فیه من النوائب.

**[ترجمه]افطار کردن عملی است که دیوان عبادات به آن شکل می گیرد و امری است که انسان را به رسیدن به سعادت موفق می گرداند. بنابراین، ناچار باید آن را نیتی باشد که متناسب با آن مقاصد باشد. یکی از مهم ترین نیت ها که روزه دار با آن قصد افطار می کند و عبادات و روزه خود را در محضر خداوند آگاه به رازها به پایان می برد، این است که قصد او از افطاری، فرمانبرداری از دستور خداوند جلّ جلاله باشد، از این جهت که افطاری و غذا، حیات او را بر درگاه طاعت خداوندی که مالک نیکی ها و مایه خوشحالی او است، حفظ می کند؛ وگرنه اگر مقصود او از افطاری، حفظ او بر درگاه طاعت الهی نباشد، گویی که غذا و نیز طاعت الهی را تلف کرده است و در معرض نابودی قرار داده است و در سرمایه خود زیان برده است و در نتیجه عباداتی که توسط او به جا آورده می شود نیز از نیرویی سرچشمه خواهد گرفت که نیت آن ناقص و بیمار است، مانند انسانی که در سفر حج یا زیارات، مرکبی را بدون اجازه گرفتن از صاحبش سوار شود و یا با گفته صاحبش در تعیین مسیر راه مخالفت ورزد و یا شبهه های دیگر در مرکب باشد. راستی، در اصلاح نیت و مراقبه جلال الهی چه سختی و مشقتی وجود دارد تا انسان از این مقام ها و منازل و شرافت مواهب الهی بگریزد و به سوی رعایت شهوت حیوانی و طبیعت زیان بار از بین رونده خود رو آورد، جز این که انسان به خواری مصائب و شماتت دشمن در برابر گرفتاری ها و مشکلات حاصل از آن، راضی گردد.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره مما یقوله الصائم عند الإفطار بمقتضی الأخبار

رَوَی مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ تَغَمَّدَهُ اللَّهُ بِالرِّضْوَانِ بِإِسْنَادِهِ إِلَی مَوْلَانَا مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ علیهما السلام عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهم السلام: أَنَّ لِکُلِّ صَائِمٍ عِنْدَ فُطُورِهِ دَعْوَةً مُسْتَجَابَةً فَإِذَا کَانَ أَوَّلُ لُقْمَةٍ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ- اللَّهُمَّ یَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ اغْفِرْ لِی.

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ یَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ اغْفِرْ لِی فَإِنَّهُ مَنْ قَالَهَا عِنْدَ إِفْطَارِهِ غُفِرَ لَهُ.

**[ترجمه]محمد بن ابی قرّه که خداوند خشنودی اش را بر او بگستراند، در کتاب عمل شهر رمضان نقل کرد که مولایمان امام موسی بن جعفر علیه السلام به نقل از پدر بزرگوارش از جد بزرگوارش از حسن بن علی علیهم السلام فرمودند: هر روزه دار هنگام افطار یک دعای مستجاب دارد. بنابراین، در اولین لقمه افطار بگو: به نام خدا، ای آمرزش­گر، مرا بیامرز. و بنابر روایت دیگر، بگو: به نام خداوند بخشاینده مهربان، ای آمرزش گستر، مرا بیامرز. هرکس این جمله را هنگام افطار بگوید، آمرزیده می گردد.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره عن النبی صلی الله علیه و آله من فضل دعاء عند أکل الطعام

رَأَیْتُ ذَلِکَ فِی حَدِیثِهِ عَلَیْهِ أَفْضَلُ السَّلَامِ أَنَّهُ قَالَ: مَنْ أَکَلَ طَعَاماً ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَطْعَمَنِی هَذَا مِنْ رِزْقِهِ مِنْ غَیْرِ حَوْلٍ مِنِّی وَ قُوَّةٍ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ.

**[ترجمه]در حدیث وارد از آن حضرت که بهترین سلام ها بر او باد، آمده است که فرمودند: هر کس غذا بخورد، سپس بگوید: ستایش خدا را که مرا از روزی خود غذا داد، بی آن که نیرو و توان خود را به کار گیرم. گناهان گذشته او آمرزیده می گردد.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من صفة حمد النبی صلی الله علیه و آله عند أکل الطعام و هو قدوة لأهل الإسلام

رَأَیْتُ فِی الْجُزْءِ الثَّانِی مِنْ تَارِیخِ نَیْشَابُورَ فِی تَرْجَمَةِ حَسَنِ بْنِ بَشِیرٍ بِإِسْنَادِهِ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ یَحْمَدُ اللَّهَ بَیْنَ کُلِّ لُقْمَتَیْنِ.

**[ترجمه]در جلد دوم کتاب تاریخ نیشابور ضمن شرح حال حسن بن بشیر آمده است: رسول خدا صلی الله علیه و آله، بین هر دو لقمه غذا، خدا را ستایش می کرد.

**[ترجمه]

أقول

أنا أیها المسلم المصدّق بالقرآن المتمثّل لأمر الله جل جلاله إیاک أن تخالف قوله تعالی فی رسوله فَاتَّبِعُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ (1) و اسلک سبیل هذه الآداب فإنها مطایا و عطایا یفتح لها أنوار سعادة الدنیا و یوم الحساب.

**[ترجمه]ای مسلمانی که قرآن را باور داری و فرمان خداوند جلّ جلاله را اطاعت می کنی، مبادا از فرموده خداوند متعال که درباره رسول خدا می فرمایند: «از او و از نوری که همراه با او فرستاده شد، پیروی کردند.» - . مضمون این آیه در قرآن آمده است. - مخالفت نمایی، بلکه از این آداب پیروی کن، زیرا این گونه آداب، مرکب ها و عطایایی است که انوار سعادت دنیا و روز حساب به واسطه آن گشوده می شود.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من الدعاء الذی یقتضی لفظه أنه بعد الإفطار مما رویناه عن الأطهار

فَمِنْ ذَلِکَ مَا رَوَیْنَاهُ بِعِدَّةِ أَسَانِیدَ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام:

ص: 14


1- 1. مضمون هذا موجود فی القرآن الکریم و لا یوجد لفظه.

أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله کَانَ إِذَا أَفْطَرَ قَالَ اللَّهُمَّ لَکَ صُمْنَا وَ عَلَی رِزْقِکَ أَفْطَرْنَا فَتَقَبَّلْهُ مِنَّا ذَهَبَ الظَّمَأُ وَ ابْتَلَّتِ الْعُرُوقُ وَ بَقِیَ الْأَجْرُ.

وَ رَوَی السَّیِّدُ یَحْیَی بْنُ الْحُسَیْنِ بْنِ هَارُونَ الْحُسَیْنِیِّ فِی کِتَابِ أَمَالِیهِ بِإِسْنَادِهِ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إِذَا أَکَلَ بَعْضَ اللُّقْمَةِ قَالَ اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ أَطْعَمْتَ وَ سَقَیْتَ وَ أَرْوَیْتَ فَلَکَ الْحَمْدُ غَیْرَ مَکْفُورٍ وَ لَا مُوَدَّعٍ وَ لَا مُسْتَغْنًی عَنْکَ.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا رُوِیَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ إِذَا أَفْطَرَ جَثَی عَلَی رُکْبَتَیْهِ حَتَّی یُوضَعَ الْخِوَانُ وَ یَقُولُ اللَّهُمَّ لَکَ صُمْنَا وَ عَلَی رِزْقِکَ أَفْطَرْنَا فَتَقَبَّلْهُ مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی هَارُونَ بْنِ مُوسَی التَّلَّعُکْبَرِیِّ بِإِسْنَادِهِ إِلَی أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: کُلَّمَا صُمْتَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَقُلْ عِنْدَ الْإِفْطَارِ- الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَعَانَنَا فَصُمْنَا وَ رَزَقَنَا فَأَفْطَرْنَا اللَّهُمَّ تَقَبَّلْهُ مِنَّا وَ أَعِنَّا عَلَیْهِ وَ سَلِّمْنَا فِیهِ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا فِی یُسْرٍ مِنْکَ وَ عَافِیَةٍ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی قَضَی عَنِّی یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا یُرْوَی عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ الْکَاظِمِ علیه السلام عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: إِذَا أَمْسَیْتَ صَائِماً فَقُلْ عِنْدَ إِفْطَارِکَ- اللَّهُمَّ لَکَ صُمْتُ وَ عَلَی رِزْقِکَ أَفْطَرْتُ وَ عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ یُکْتَبُ لَکَ أَجْرُ مَنْ صَامَ ذَلِکَ الْیَوْمَ.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا یُدْعَی بِهِ عِنْدَ الْفَرَاغِ مِنْ أَکْلِ کُلِّ الطَّعَامِ وَ هُوَ مِمَّا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی الطَّبْرِسِیِّ ره عَمَّنْ یَرْوِیهِ عَنِ الْأَئِمَّةِ علیهم السلام فَقَالَ: وَ تَقُولُ عِنْدَ الْفَرَاغِ مِنَ الطَّعَامِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَطْعَمَنِی فَأَشْبَعَنِی وَ سَقَانِی فَأَرْوَانِی وَ صَانَنِی وَ حَمَانِی الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی عَرَّفَنِی الْبَرَکَةَ وَ الْیُمْنَ بِمَا أَصَبْتُهُ وَ تَرَکْتُهُ مِنْهُ اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ هَنِیئاً مَرِیئاً لَا وَبِیّاً وَ لَا دَوِیّاً وَ أَبْقِنِی بَعْدَهُ سَوِیّاً قَائِماً بِشُکْرِکَ مُحَافِظاً عَلَی طَاعَتِکَ وَ ارْزُقْنِی رِزْقاً دَارّاً وَ أَعِشْنِی عَیْشاً قَارّاً وَ اجْعَلْنِی بَارّاً وَ اجْعَلْ مَا یَتَلَقَّانِی فِی الْمَعَادِ مُبْهِجاً سَارّاً بِرَحْمَتِکَ (1).

ص: 15


1- 1. کتاب الاقبال: 115- 117.

**[ترجمه]از جمله: به چندین سند از امام صادق علیه السلام به نقل از پدران بزرگوارش علیهم السلام آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله وقتی افطار کردند، فرمودند: خدایا، فقط برای تو روزه داشتیم و با روزی تو افطار کردیم، پس روزه ما را بپذیر. تشنگی سپری شد و رگ ها نمدار شدند و پاداش باقی ماند.

سید یحیی بن هارون حسینی در کتاب امالی آورد: هرگاه رسول خدا صلی الله علیه و آله چند لقمه غذا می خوردند، می فرمودند: خداوندا، ستایش از آن توست. غذا و نوشیدنی دادی و سیراب نمودی، پس ستایش مخصوص توست، بی آن که ناسپاسی کنم یا اینکه تو را رها نمایم و از تو بی نیازی جویم.

در روایتی از امام باقر علیه السلام آمده است: وقتی حضرت علی صلوات الله علیه افطار می کردند، دو زانو می نشستند تا سفره برداشته شود، آن گاه می فرمودند: خداوندا، تنها برای تو روزه گرفتیم و با روزی تو افطار کردیم. از ما بپذیر ای شنوای آگاه.

در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده: هر روز از ماه رمضان را که روزه گرفتی، هنگام افطار بگو: ستایش خدا را که ما را یاری نمود و روزه گرفتیم و روزی داد و افطار کردیم. خدایا، روزه ما را بپذیر و ما را بر آن یاری کن و در ماه رمضان سالم بدار و آن را با آسانی و عافیت از ما بگیر. ستایش خدا را که توفیق روزه داشتن یک روز از ماه رمضان را به من عنایت کرد.

در روایتی از امام موسی بن جعفر کاظم از پدران بزرگوارش علیهم السلام آمده: هرگاه با حال روزه شب کردی، هنگام افطار بگو: خداوندا، تنها برای تو روزه داشتم و با روزی تو افطار کردم و بر تو توکل نمودم. تا پاداش تمام کسانی که در آن روز روزه گرفتند، برای تو نوشته شود.

دعای هنگام دست کشیدن از هر غذایی: طبرسی - ره - به نقل از ائمه علیهم السلام آورد: هنگام فراغت از غذا، بگو: ستایش خدا را که به من غذا داد و سیرم نمود و آب داد و سیرابم کرد و از من حفظ و حمایت نمود. ستایش خدا را که در اعمالی که انجام دادم و یا ترک نمودم، برکت و خجستگی را به من شناساند. خداوندا، آن را گوارا و دلچسب قرار ده، نه همراه با وبا و انواع بیماری های دیگر، و بعد از آن مرا تندرست بدار، در حالی که سپاسگزاری تو را به جا آورم و مواظب طاعتت باشم و روزی فراوان و پیوسته روزی ام کن و زندگانی استوار نصیبم کن و مرا نیکوکار گردان و پیشامدهای روز قیامت را به رحمت خود مایه شادمانی و خوشحالی من قرار ده. - . الاقبال: 115-117 -

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من زیادة ما نختار من دعوات اللیلة الثانیة من شهر الصیام

وَ فِیهِ عِدَّةُ رِوَایَاتٍ مِنْهَا مِنْ کِتَابِ ابْنِ أَبِی قُرَّةَ فِی عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ مِنَ اللَّیْلَةِ الثَّانِیَةِ مِنْهُ.

اللَّهُمَّ أَنْتَ الرَّبُّ وَ أَنَا الْعَبْدُ قَضَیْتَ عَلَی نَفْسِکَ الرَّحْمَةَ وَ دَلَلْتَنِی وَ أَنْتَ الصَّادِقُ الْبَارُّ یَدَاکَ مَبْسُوطَتَانِ تُنْفِقُ کَیْفَ تَشَاءُ لَا یُلْحِفُکَ سَائِلٌ وَ لَا یَنْقُصُکَ نَائِلٌ وَ لَا یَزِیدُکَ کَثْرَةُ السُّؤَالِ إِلَّا عَطَاءً وَ جُوداً أَسْأَلُکَ قَلْباً وَجِلًا مِنْ مَخَافَتِکَ أُدْرِکُ بِهِ جَنَّةَ رِضْوَانِکَ وَ أَمْضِی بِهِ فِی سَبِیلِ مَنْ أَحْبَبْتَ وَ أَرْضَاکَ عَمَلُهُ وَ أَرْضَیْتَهُ فِی ثَوَابِکَ حَتَّی تُبْلِغَنِی بِذَلِکَ ثِقَةَ الْمُؤْمِنِینَ بِکَ وَ أَمَانَ الْخَائِفِینَ مِنْکَ اللَّهُمَّ وَ مَا أَعْطَیْتَنِی مِنْ عَطَاءٍ فَاجْعَلْهُ شُغُلًا فِیمَا تُحِبُّ وَ مَا زَوَیْتَ عَنِّی فَاجْعَلْهُ فَرَاغاً لِی فِیمَا تُحِبُّ اللَّهُمَّ إِنَّکَ قَصَمْتَ الْجَبَابِرَةَ بِجَبَرُوتِکَ وَ بَسَطْتَ کَنَفَکَ عَلَی الْخَلَائِقِ وَ أَقْسَمْتَ أَنَّکَ حَیٌّ قَیُّومٌ وَ کَذَلِکَ أَنْتَ تَنْقَطِعُ حِیَلُ الْمُبْطِلِینَ وَ مَکْرُهُمْ دُونَکَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ارْزُقْنِی مُوَالاةَ مَنْ وَالَیْتَ وَ مُعَادَاةَ مَنْ عَادَیْتَ وَ حُبّاً لِمَنْ أَحْبَبْتَ وَ بُغْضاً لِمَنْ أَبْغَضْتَ حَتَّی لَا أُوَالِیَ لَکَ عَدُوّاً وَ لَا أُعَادِیَ لَکَ وَلِیّاً أَشْکُو إِلَیْکَ یَا رَبِّ خَطِیئَةً أَغْشَتْ بَصَرِی وَ أَظَلَّتْ عَلَی قَلْبِی وَ فِی طَرِیقِ الْخَاطِئِینَ صَرَعَتْنِی فَهَذِهِ یَدِی رَهِینَةٌ فِی وَثَاقِکَ بِمَا جَنَیْتُ عَلَی نَفْسِی وَ هَذِهِ رِجْلِی مُوثَقَةٌ فِی حِبَالِکَ بِاکْتِسَابِی فَلَوْ کَانَ هَرَبِی إِلَی جَبَلٍ یُلْجِئُنِی أَوْ مَفَازَةٍ تُوَارِینِی أَوْ بَحْرٍ یُنْجِینِی لَکُنْتُ الْعَائِذَ بِکَ مِنْ ذُنُوبِی أَسْتَعِیذُکَ عِیَاذَةَ مَهْمُومٍ کَئِیبٍ حَزِینٍ یَرْقُبُ نَارَ السَّمُومِ اللَّهُمَّ یَا مُجَلِّیَ عَظَائِمِ الْأُمُورِ جَلِّ عَنِّی هَمَّةَ الْهُمُومِ وَ أَجِرْنِی مِنْ نَارٍ تَقْصِمُ عِظَامِی وَ تُحْرِقُ أَحْشَائِی وَ تَفْرُقُ قُوَایَ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی صَبْرَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنِی أَنْتَظِرُ أَمْرَهُمْ وَ اجْعَلْنِی مِنْ أَنْصَارِهِمْ وَ أَعْوَانِهِمْ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ اللَّهُمَّ أَحْیِنِی مَحْیَاهُمْ وَ أَمِتْنِی مِیتَتَهُمْ اللَّهُمَّ أَعْطِنِی سُؤْلَهُمْ فِی وَلِیِّهِمْ وَ عَدُوِّهِمْ اللَّهُمَّ رَبَّ السَّبْعِ الْمَثَانِی وَ الْفُرْقَانِ الْعَظِیمِ وَ رَبَّ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَقْبَلَ صَوْمِی وَ صَلَاتِی وَ تَسْأَلُ حَاجَتَکَ.

اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ مِنْ کُلِّ ذَنْبٍ یَحْبِسُ رِزْقِی أَوْ

ص: 16

یَحْجُبُ مَسْأَلَتِی أَوْ یُبْطِلُ صَوْمِی أَوْ یَصُدُّ بِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ عَنِّی اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اغْفِرْ لِی مَا لَا یَضُرُّکَ وَ أَعْطِنِی مَا لَا یَنْقُصُکَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ فَإِنِّی مُفْتَقِرٌ إِلَی رَحْمَتِکَ.

**[ترجمه]نوشته ابن ابی قره

خداوندا، تو پروردگاری و من بنده ام، رحمت و مهربانی را بر خود مقرر نمودی و مرا بدان رهنمون شدی و تو راستگو و نیکوکاری و دست هایت بر عطا گشوده است و به هر صورت بخواهی می بخشی و هیچ درخواست کننده ای با پافشاری­اش، تو را خسته نمی کند و بخشش، موجب کاهش عطایای تو نمی شود و بسیاری درخواست، جز بر عطا و بخشش تو نمی افزاید. از تو دلی هراسان از بیمت را خواهانم تا به وسیله آن به بهشت خشنودی ات نایل گردم و در راه کسانی که دوستشان داشتی و عملشان مورد پسند تو بود و با ثوابت آنان را خشنود ساختی، رهسپار گردم، تا بدین وسیله مرا به اعتماد ایمان آورندگان به تو و ایمنی بیمناکان از تو برسانی. خدایا، هر عطایی که به من ارزانی داشتی، اشتغال به آن را در مسیر محبوب خود قرار ده و هرچه از من بازداشتی، آسودگی از آن را در راه مطلوب خویش قرار ده.

خداوندا، با سلطه خود سرکشان را شکستی و دست رحمت خود را بر آفریدگانت گشودی و سوگند یاد کردی که زنده و پاینده ای و تو واقعاً این چنین هستی و نیرنگ ها و فریب های اهل باطل در نزد تو از بین می رود. خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و دوستی دوستان و دشمنی دشمنان و محبت محبوبان و کینه مبغوضان خود را روزی ام کن، تا با هیچ دشمن تو دوستی و با هیچ دوست تو دشمنی نکنم. ای پروردگار من، شکایت می کنم از گناهی که دیده ام را کور کرد و بر دلم سایه انداخت و مرا در راه گناه کاران به زمین زد. این دست من است که در اثر جنایت به خودم، در گرو بند تو است و این پای من که در برابر ارتکاب گناهان به ریسمان های تو بسته است. از این رو، اگر می توانستم به کوهی بگریزم که مرا پناه دهد یا به بیابانی که مرا پنهان کند یا دریایی که مرا نجات دهد، قطعاً از گناهم به آن پناه می بردم. به تو پناه می جویم همچون غمگین افسرده حال، اندوهگینی که منتظر آتش و باد سوزان است.

خداوندا، ای برطرف کننده امور بزرگ، اندوه و ناراحتی ها را از من برطرف کن و از آتشی که استخوان هایم را می شکند و درونم را می سوزاند و نیروهایم را از هم می پاشد، رها کن. خدایا، شکیبایی خاندان محمد را روزی ام کن و مرا چنان گردان که چشم به راه امر آنان باشم و مرا از یاران و یاوران آنان در دنیا و آخرت قرار ده. خداوندا، مرا همانند آنان زنده بدار و همانند آنان بمیران. خدایا، خواسته آنان درباره دوست و دشمنشان را به من عطا کن. خدایا، ای پروردگار سبع مثانی و قرآن بزرگ و پروردگار جبرئیل و میکائیل، از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و روزه و نمازم را بپذیری....در این جا حاجتت را بخواه،

خدایا، در این ماه بزرگ به تو پناه می برم از هر گناهی که جلوی روزی را می گیرد، یا مانع از درخواستم می شود، یا روزه ام را باطل می کند، یا روی با کرامت تو را از من می گرداند. خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و آن چه را که از من به تو ضرر نمی رساند، بیامرز و آن چه از تو نمی کاهد در این شب به من عطا کن، زیرا من به رحمت تو نیازمندم.

**[ترجمه]

دُعَاءٌ آخَرُ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله

یَا إِلَهَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ وَ إِلَهَ مَنْ بَقِیَ وَ إِلَهَ مَنْ مَضَی رَبَّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ مَنْ فِیهِنَّ فَالِقَ الْإِصْبَاحِ وَ جَاعِلَ اللَّیْلِ سَکَناً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ حُسْباناً لَکَ الْحَمْدُ وَ لَکَ الشُّکْرُ وَ لَکَ الْمَنُّ وَ لَکَ الطَّوْلُ وَ أَنْتَ الْوَاحِدُ الْأَحَدُ الصَّمَدُ أَسْأَلُکَ بِجَلَالِکَ سَیِّدِی وَ جَمَالِکَ مَوْلَایَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی وَ تَتَجَاوَزَ عَنِّی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]ای معبود اولین و آخرین و معبود باقی ماندگان و گذشتگان، پروردگار آسمان های هفتگانه و آن چه در آن ها است، شکافنده صبح و ای کسی که شب را مایه آرامش و خورشید و ماه را برای حسابرسی قرار دادی، ستایش و سپاس برای توست و منت و بخشش از آن توست. و تویی یگانه بی نیاز. ای آقای من، به شکوهت و ای مولای من به جمالت از تو درخواست می کنم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و مرا بیامرزی و بر من رحم آری و از من بگذری، که تو بسیار بخشنده و مهربانی .

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره من الأدعیة لکل یوم غیر متکررة

(1)

فَمِنْ ذَلِکَ دُعَاءُ الْیَوْمِ الثَّانِی مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ إِلَیْکَ غَدَوْتُ بِحَاجَتِی وَ بِکَ أَنْزَلْتُ الْیَوْمَ فَقْرِی وَ مَسْکَنَتِی فَإِنِّی لِمَغْفِرَتِکَ وَ رَحْمَتِکَ أَرْجَی مِنِّی لِعَمَلِی وَ مَغْفِرَتُکَ وَ رَحْمَتُکَ أَوْسَعُ لِی مِنْ ذُنُوبِی کُلِّهَا اللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَوَلَّ قَضَاءَ کُلِّ حَاجَةٍ لِی بِقُدْرَتِکَ عَلَیْهَا وَ تَیْسِیرِهَا عَلَیْکَ وَ فَقْرِی إِلَیْکَ فَإِنِّی لَمْ أُصِبْ خَیْراً قَطُّ إِلَّا مِنْکَ وَ لَمْ یَصْرِفْ عَنِّی سُوءً قَطُّ غَیْرُکَ وَ لَا أَرْجُو لِأَمْرِ آخِرَتِی وَ دُنْیَایَ سِوَاکَ یَوْمَ یُفْرِدُنِی النَّاسُ فِی حُفْرَتِی وَ أُفْضِی إِلَیْکَ یَا کَرِیمُ اللَّهُمَّ مَنْ تَهَیَّأَ وَ تَعَبَّأَ وَ أَعَدَّ وَ اسْتَعَدَّ لِوِفَادَةٍ إِلَی مَخْلُوقٍ رَجَاءَ رِفْدِهِ وَ طَلَبَ نَائِلِهِ وَ جَائِزَتِهِ فَإِلَیْکَ یَا رَبِّ تَهْیِئَتِی وَ تَعْبِئَتِی وَ اسْتِعْدَادِی رَجَاءَ رِفْدِکَ وَ طَلَبَ نَائِلِکَ وَ جَائِزَتِکَ فَلَا تُخَیِّبْ دُعَائِی یَا مَنْ لَا یَخِیبُ عَلَیْهِ السَّائِلُ وَ لَا یَنْقُصُهُ نَائِلٌ فَإِنِّی لَمْ آتِکَ ثِقَةً بِعَمَلٍ صَالِحٍ عَمِلْتُهُ وَ لَا لِوِفَادَةٍ إِلَی مَخْلُوقٍ رَجَوْتُهُ أَتَیْتُکَ مُقِرّاً بِالْإِسَاءَةِ عَلَی نَفْسِی وَ الظُّلْمِ لَهَا مُعْتَرِفاً بِأَنْ لَا حُجَّةَ لِی وَ لَا عُذْرَ أَتَیْتُکَ أَرْجُو عَظِیمَ عَفْوِکَ الَّذِی عَلَوْتَ (2)

بِهِ عَلَی الْخَاطِئِینَ فَلَمْ یَمْنَعْکَ طُولُ عُکُوفِهِمْ عَلَی عَظِیمِ الْجُرْمِ أَنْ عُدْتَ عَلَیْهِمْ بِالرَّحْمَةِ فَیَا مَنْ رَحْمَتُهُ وَاسِعَةٌ وَ عَفْوُهُ عَظِیمٌ یَا عَظِیمُ یَا عَظِیمُ یَا رَبِّ لَیْسَ

ص: 17


1- 1. کتاب الاقبال: 118- 119.
2- 2. عفوت خ ل.

یَرُدُّ غَضَبَکَ إِلَّا حِلْمُکَ وَ لَا یُنْجِینِی مِنْ سَخَطِکَ إِلَّا التَّضَرُّعُ إِلَیْکَ فَهَبْ لِی یَا إِلَهِی فَرَجاً بِالْقُدْرَةِ الَّتِی تُحْیِی بِهَا مَیْتَ الْبِلَادِ وَ لَا تُهْلِکْنِی غَمّاً حَتَّی تَسْتَجِیبَ لِی دُعَائِی وَ تُعَرِّفَنِی الْإِجَابَةَ وَ أَذِقْنِی طَعْمَ الْعَافِیَةِ إِلَی مُنْتَهَی أَجَلِی وَ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوِّی وَ لَا تُسَلِّطْهُ عَلَیَّ وَ لَا تُمَکِّنْهُ مِنْ عُنُقِی إِلَهِی إِنْ وَضَعْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یَرْفَعُنِی وَ إِنْ رَفَعْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یَضَعُنِی وَ إِنْ أَهْلَکْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یَعْرِضُ لَکَ فِی عَبْدِکَ أَوْ یَسْأَلُکَ عَنْ أَمْرِهِ وَ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّهُ لَیْسَ فِی حُکْمِکَ ظُلْمٌ وَ لَا فِی نَقِمَتِکَ عَجَلَةٌ وَ إِنَّمَا یَعْجَلُ مَنْ یَخَافُ الْفَوْتَ وَ إِنَّمَا یَحْتَاجُ إِلَی الظُّلْمِ الضَّعِیفُ وَ قَدْ تَعَالَیْتَ عَنْ ذَلِکَ عُلُوّاً کَبِیراً فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ انْصُرْنِی وَ ارْحَمْنِی وَ آثِرْنِی وَ ارْزُقْنِی وَ أَعِنِّی وَ اغْفِرْ لِی وَ تُبْ عَلَیَّ وَ اعْصِمْنِی وَ اسْتَجِبْ لِی فِی جَمِیعِ مَا سَأَلْتُکَ وَ أَرِدْهُ بِی وَ قَدِّرْهُ لِی وَ یَسِّرْهُ وَ امْضِهْ وَ بَارِکْ لِی فِیهِ وَ تَفَضَّلْ عَلَیَّ بِهِ وَ أَسْعِدْنِی بِمَا تُعْطِینِی مِنْهُ وَ زِدْنِی مِنْ فَضْلِکَ الْوَاسِعِ سَعَةً مِنْ نِعَمِکَ الدَّائِمَةِ وَ أَوْصِلْ لِی ذَلِکَ کُلَّهُ بِخَیْرِ الْآخِرَةِ وَ نَعِیمِهَا یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

**[ترجمه]فصل : دعاهای مخصوص روز های ماه رمضان - . الاقبال: 118-119 -

دعای مخصوص روز دوم: خدایا، امروز در ابتدای صبح، حاجت خود را فقط به درگاه تو آوردم و نیازمندی و بیچارگی ام را به درگاه تو آوردم، زیرا امید به من آمرزش و رحمت تو بیشتر از امیدم به عمل خود است و بخشایش تو گسترده تر از همه گناهان من است. خدایا، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و به قدرتی که بر برآوردن حاجات من داری و برآوردن آن ها بر تو آسان است و به خاطر نیازی که به تو دارم، برآوردن همه خواسته های مرا عهده دار شو؛ زیرا من به هیچ خیری دست نیافتم جز این که از تو است و هیچ کس جز تو بدی را از من باز نداشت و برای امر آخرت و دنیایم به جز تو امید ندارم؛ در آن روز که مردم مرا در گور خود تنها می گذارند و به سوی تو آورده می شوم، ای کریم.

خدایا، هرکس خود را آماده و مهیا می کند تا نزد مخلوقی رود و به عطای او دست یابد و بخشش و جایزه اش را بطلبد، پروردگارا، اما من خود را تنها به امید دست یافتن به پاداش و بخشش تو، آماده نمودم؛ پس دعایم را اجابت کن، ای کسی که درخواست کننده از تو محروم نمی گردد و بخشش تو از چیزی نمی کاهد. من با تکیه به اعمال شایسته خود به درگاه تو نیامدم و نه به مخلوقی امید بستم، بلکه با اقرار به اعمال ناپسند و ستم به خویشتن و اعتراف به این که دلیل و عذری ندارم به درگاهت آمدم، و امیدوارم به گذشت بزرگ تو که با آن از خطاکاران چشم می پوشی، آنان که گناه کردن پیوسته شان مانع از آن نشد که رحمت خود را به آنان ارزانی داری. پس ای خدایی که رحمتت گسترده و گذشتت بزرگ است، ای بزرگ، ای بزرگ ای پروردگار من، خشم تو را جز بردباری ات دفع نمی کند و از خشم تو جز تضرع و التماس به درگاهت نجات نمی بخشد، پس ای معبود من، به قدرتی که با آن مردگان سرزمین ها را زنده می گردانی، گشایش به من ارزانی دار و مرا با دلگیری و اندوه نابود مکن تا این که دعایم را مستجاب کنی و اجابت آن را به من بفهمانی و مزه عافیت را تا پایان عمرم به من بچشان و مرا دشمن شاد مکن و دشمنم را بر من مسلط مگردان و مرا در اسارت او قرار مده .

خدایا، اگر تو خوارم کنی چه کسی مرا بلند می کند، و اگر مرا تو بالا ببری چه کسی می تواند خوار کند، و اگر تو نابودم کنی چه کسی می تواند درباره بنده ات به تو اعتراض نماید یا از تو پرس و جو کند، قطعاً می دانم که در فرمان تو ستم و در کیفرت شتاب راه ندارد، زیرا آن که از تمام شدن چیزی می ترسد، شتاب می کند و فقط شخص ناتوان نیاز به ستم پیدا می کند و تو از این ها منزه و بسیار بلند پایه ای. پس بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا یاری و هدایت کن و رحمتت را شامل حالم کن و مرا مقدم نما و به من روزی عطا کن و یاری ام کن و بیامرز و توبه ام را بپذیر و نگاهم بدار و تمام خواسته هایم را مستجاب نما و آن ها را برای من اراده و مقدر کن و آسان ساز و قطعی گردان و خجسته بگردان و به من ارزانی دار و به آن چه عطایم کردی، نیکبخت گردان و از روزی افزون و گسترده خود، نعمت های پیوسته را به طور وسیع بر آن بیفزای و همه این ها را به خیر و نعمت بزرگ آخرت بپیوند، ای مهربان ترین مهربانان.

**[ترجمه]

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ الثَّانِی مِنْهُ

اللَّهُمَّ قَرِّبْنِی فِیهِ إِلَی مَرْضَاتِکَ وَ جَنِّبْنِی فِیهِ مِنْ سَخَطِکَ وَ نَقِمَاتِکَ وَ وَفِّقْنِی لِقِرَاءَةِ کِتَابِکَ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ (1).

**[ترجمه]خداوندا، در این روز مرا به خشنودی ات نزدیک و از ناخشنودی و کیفرهایت دور دار و به قرائت کتاب خود موفق گردان، به رحمتت ای مهربان ترین مهربانان. - . الاقبال:120-123 -

**[ترجمه]

الباب السابع فیما نذکره من زیادات فی اللیلة الثالثة و یومها

اشارة

و فیها یستحب الغسل علی مقتضی الروایة التی تضمنت أن کل لیلة مفردة من جمیع الشهر یستحب الغسل و فیه ما نختاره من عدة روایات فی الدعوات.

مِنْهَا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ فِی عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ فِی اللَّیْلَةِ الثَّالِثَةِ مِنْهُ: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْتَحْ قَلْبِی لِذِکْرِکَ وَ اجْعَلْنِی أَتَّبِعُ کِتَابَکَ وَ أُؤْمِنُ بِرَسُولِکَ وَ أُوفِی بِعَهْدِکَ وَ أَلْبِسْنِی رَحْمَتَکَ وَ تَقَبَّلْ صَوْمِی اللَّهُمَّ إِنِّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ فِی هَذَا الشَّهْرِ الشَّرِیفِ الْعَظِیمِ بِجُودِکَ وَ کَرَمِکَ وَ أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِمَلَائِکَتِکَ وَ أَنْبِیَائِکَ وَ رُسُلِکَ وَ أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِالْمُسْتَحْفَظِینَ أَوَّلِهِمْ وَ آخِرِهِمْ

ص: 18


1- 1. کتاب الاقبال: 120- 123.

وَ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَغْفِرَ لِیَ الذُّنُوبَ جَمِیعاً السَّاعَةَ السَّاعَةَ اللَّیْلَةَ اللَّیْلَةَ وَ تَرْفَعُ یَدَیْکَ وَ تَسْتَدْعِی الدُّمُوعَ.

دُعَاءٌ آخَرُ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: یَا إِلَهَ إِبْرَاهِیمَ وَ إِلَهَ إِسْحَاقَ وَ إِلَهَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبَاطِ رَبَّ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ السَّمِیعَ الْعَلِیمَ الْحَلِیمَ الْکَرِیمَ الْعَلِیَّ الْعَظِیمَ لَکَ صُمْتُ وَ عَلَی رِزْقِکَ أَفْطَرْتُ وَ إِلَی کَنَفِکَ أَوَیْتُ وَ إِلَیْکَ أَنَبْتُ وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ وَ أَنْتَ الرَّءُوفُ الرَّحِیمُ قَوِّنِی عَلَی الصَّلَاةِ وَ الصِّیَامِ وَ لَا تُخْزِنِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ.

**[ترجمه]دعاهای شب سوم به نقل از کتاب شهر رمضان نوشته محمد بن ابی قره: خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و دل مرا برای یاد خود بگشای و چنان کن که از کتابت پیروی نمایم و به پیامبرت ایمان آورم و به پیمانت وفا کنم و رحمتت را به من بپوشان و روزه ام را بپذیر. خدایا، در این ماه شریف و بزرگ، به وسیله بخشش و بزرگواری ات به تو نزدیکی می جویم و به وسیله فرشتگان و پیامبران و رسولانت به تو نزدیکی می جویم و به وسیله تمام نگاه دارندگان از اول تا به آخر، به تو نزدیکی می جویم و از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و همه گناهانم را بیامرزی، همین لحظه، همین لحظه، همین امشب، همین امشب...بعد از دعا دست هایت را به آسمان بلند کن و اشک هایت را جاری ساز.

دعایی دیگر منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: ای معبود حضرت ابراهیم و اسحاق و یعقوب و نوادگان یعقوب و پروردگار فرشتگان و روح و شنوا و دانا و بردبار و بزرگوار و بلند پایه و بزرگ، فقط برای تو روزه داشتم و با روزی تو افطار نمودم و به حمایت تو پناه آوردم و به درگاه تو توبه نمودم و بازگشت همه به سوی تو است و تو مهرورز و مهربانی، مرا بر انجام نماز و روزه نیرو بخش و در روز قیامت رسوایم مساز، که تو هرگز خلف وعده نمی کنی .

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الثالث من دعاء غیر متکرر

فَمِنْ ذَلِکَ دُعَاءُ الْیَوْمِ الثَّالِثِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: یَا مَنْ تُحَلُّ بِهِ عُقَدُ الْمَکَارِهِ وَ یَا مَنْ یُفْثَأُ بِهِ حَدُّ الشَّدَائِدِ وَ یَا مَنْ یُلْتَمَسُ مِنْهُ الْمَخْرَجُ إِلَی مَحَلِّ الْفَرَجِ ذَلَّتْ لِقُدْرَتِکَ الصِّعَابُ وَ تَسَبَّبَتْ بِلُطْفِکَ الْأَسْبَابُ وَ جَرَی بِطَاعَتِکَ الْقَضَاءُ وَ مَضَتْ عَلَی إِرَادَتِکَ الْأَشْیَاءُ فَهِیَ بِمَشِیَّتِکَ دُونَ قَوْلِکَ مُؤْتَمِرَةٌ وَ بِإِرَادَتِکَ دُونَ نَهْیِکَ مُنْزَجِرَةٌ أَنْتَ الْمَدْعُوُّ لِلْمُهِمَّاتِ وَ أَنْتَ الْمَفْزَعُ فِی الْمُلِمَّاتِ- لَا یَنْدَفِعُ مِنْهَا إِلَّا مَا دَفَعْتَ وَ لَا یَنْکَشِفُ مِنْهَا إِلَّا مَا کَشَفْتَ وَ قَدْ نَزَلَ بِی یَا رَبِّ مَا قَدْ تَکَأَّدَنِی ثِقْلُهُ وَ أَلَمَّ بِی مَا قَدْ بَهَظَنِی حَمْلُهُ وَ بِقُدْرَتِکَ أَوْرَدْتَهُ عَلَیَّ وَ بِسُلْطَانِکَ وَجَّهْتَهُ إِلَیَّ فَلَا مُصْدِرَ لِمَا أَوْرَدْتَ وَ لَا مُورِدَ لِمَا أَصْدَرْتَ وَ لَا صَارِفَ لِمَا وَجَّهْتَ وَ لَا فَاتِحَ لِمَا أَغْلَقْتَ وَ لَا مُغْلِقَ لِمَا فَتَحْتَ وَ لَا مُیَسِّرَ لِمَا عَسَّرْتَ وَ لَا مُعَسِّرَ لِمَا یَسَّرْتَ وَ لَا نَاصِرَ لِمَنْ خَذَلْتَ وَ لَا خَاذِلَ لِمَنْ نَصَرْتَ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْتَحْ لِی یَا رَبِّ بَابَ الْفَرَجِ بِطَوْلِکَ وَ اکْسِرْ عَنِّی سُلْطَانَ الْهَمِّ بِحَوْلِکَ وَ أَنِلْنِی حُسْنَ النَّظَرِ فِیمَا شَکَوْتُ وَ أَذِقْنِی حَلَاوَةَ الصُّنْعِ فِیمَا سَأَلْتُ وَ هَبْ لِی مِنْ لَدُنْکَ فَرَجاً هَنِیئاً وَ اجْعَلْ لِی مِنْ عِنْدِکَ مَخْرَجاً وَحِیّاً وَ لَا تَشْغَلْنِی بِالاهْتِمَامِ عَنْ تَعَاهُدِ فُرُوضِکَ وَ اسْتِعْمَالِ سُنَّتِکَ فَقَدْ ضِقْتُ لِمَا نَزَلَ بِی ذَرْعاً وَ امْتَلَأْتُ بِمَا حَدَثَ عَلَیَّ هَمّاً وَ أَنْتَ الْقَادِرُ عَلَی کَشْفِ مَا مُنِیتُ بِهِ وَ دَفْعِ مَا وَقَعْتُ فِیهِ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْعَلْ بِی ذَلِکَ وَ إِنْ لَمْ أَسْتَوْجِبْهُ مِنْکَ یَا ذَا الْعَرْشِ الْکَرِیمِ وَ السُّلْطَانِ الْعَظِیمِ یَا

ص: 19

خَیْرَ مَنْ خَلَوْنَا بِهِ وَحْدَنَا وَ یَا خَیْرَ مَنْ أَشَرْنَا إِلَیْهِ بِکَفِّنَا نَسْأَلُکَ اللَّهُمَّ أَنْ تُلْهِمَنَا الْخَیْرَ وَ تُعْطِیَنَاهُ وَ أَنْ تَصْرِفَ عَنَّا الشَّرَّ وَ تَکْفِیَنَاهُ وَ أَنْ تَدْحَرَ عَنَّا الشَّیْطَانَ وَ تُبَعِّدَنَاهُ وَ أَنْ تَرْزُقَنَا الْفِرْدَوْسَ وَ تُحِلَّنَاهُ وَ أَنْ تَسْقِیَنَا مِنْ حَوْضِ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ تُورِدَنَاهُ نَدْعُوکَ یَا رَبَّنَا تَضَرُّعاً وَ خِیفَةً وَ رَغْبَةً وَ رَهْبَةً وَ خَوْفاً وَ طَمَعاً إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعَاءِ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِحُرْمَةِ مَنْ عَاذَ بِکَ مِنْکَ وَ لَجَأَ إِلَی عِزِّکَ وَ اسْتَظَلَّ بِفَیْئِکَ وَ اعْتَصَمَ بِحَبْلِکَ وَ لَمْ یَثِقْ إِلَّا بِکَ یَا جَزِیلَ الْعَطَایَا وَ یَا فَکَّاکَ الْأُسَارَی أَنْتَ الْمَفْزَعُ فِی الْمُلِمَّاتِ وَ أَنْتَ الْمَدْعُوُّ لِلْمُهِمَّاتِ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْ لِی فَرَجاً وَ مَخْرَجاً وَ رِزْقاً وَاسِعاً بِمَا شِئْتَ إِذَا شِئْتَ کَیْفَ شِئْتَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ الثَّالِثِ: اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی فِیهِ الذِّهْنَ وَ التَّنْبِیهَ وَ أَبْعِدْنِی فِیهِ عَنِ السَّفَاهَةِ وَ التَّمْوِیهِ وَ اجْعَلْ لِی نَصِیباً مِنْ کُلِّ خَیْرٍ تُنْزِلُ فِیهِ بِجُودِکَ یَا أَجْوَدَ الْأَجْوَدِینَ (2).

**[ترجمه]دعای مخصوص روز سوم ماه رمضان: ای کسی که گره های ناخوشایندی ها به وسیله تو گشوده می شود، و ای کسی که تندی و تیزی سختی ها به تو آرام می گردد، و ای کسی که از تو بیرون آمدن به آسودگی و گشایش، ملتمسانه درخواست می شود. سختی ها در برابر قدرت تو خوار شدند و سبب ها به لطف تو کارساز گشتند و سرنوشت حتمی به اطاعت از تو روان شد و همه اشیا بر اساس اراده تو قطعی گشتند. بنابراین، همه اشیا بدون گفتارت، فرمانبر خواست تواند. و به اراده تو، بدون نهی تو، خودداری می کنند. تویی خدایی که برای امور مهم خوانده می شوی و تویی پناهگاه همه در گرفتاری ها، و دفع نمی شود جز آن چه تو دفع نموده باشی و به کنار نمی رود مگر آن چه تو برطرف نموده باشی. ای پروردگار من، اکنون گرفتاری­ای بر من وارد شد که سنگینی آن مرا آزار می دهد و بلایی بر من نازل شد که حمل آن بر من سخت است و تو به قدرت خود آن را بر من وارد کردی و به تسلط خود آن را به سوی من روان ساختی. از این رو، هر چه را تو وارد کردی نمی توان کنار زد و هر چه را تو خارج کردی، نمی توان وارد کرد و هر چه را تو به سوی انسان بفرستی، نمی توان برگرداند و هر چه را تو ببندی، نمی توان گشود و هر چه را بگشایی نمی توان بست و هیچ چیز نمی تواند آن چه را تو سخت نمودی آسان سازد و یا آن چه را که آسان نمودی، سخت کند و هیچ کس نمی تواند کسی را که تو تنها گذاشتی، یاری کند و یا کسی را که تو یاری کردی، شکست دهد. پس بر محمد و آل محمد درود فرست، ای پروردگار من و در گشایش را به بخشش خود به روی من بگشای و به قدرتت، چیرگی اندوه را از من بشکن و مرا در آنچه به تو گله نمودم، به نظر نیکی که به تو دارم، ارزانی دار. از نزد خود رحمتی به من ارزانی دار و مرا از مشکلات برهان و از اهتمام به انجام واجبات و به کار بستن مستحبات، به چیز دیگر مشغول مکن؛ از مشکلاتم به تنگ آمدم و سراسر اندوهم، ولی تو می توانی مصیبتی را که بدان دچار شدم برطرف نمایی و آنچه را که در آن واقع شدم، دفع کنی. پس بر محمد و آل محمد درود فرست و چنین کن، اگرچه مستحق آن نباشم، ای صاحب عرش با کرامت و فرمانروایی بزرگ و ای بهترین کسی که با او خلوت می کنیم و دستمان را به سوی او دراز می کنیم. خداوندا، از تو می خواهیم که خیر و خوبی را به ما الهام نمایی و عطا کنی و شر را از ما بازداری و کفایت کنی و شیطان را از ما برانی و دور کنی و بهشت فردوس را روزی مان گردانی و در آن وارد کنی و از حوض محمد و آل محمد، درودهای تو بر او و خاندان او، سیراب نمایی و در آن وارد کنی. ای پروردگار ما، از روی تضرع و بیم، میل و هراس ، ترس و آزمندی، تو را می خوانیم، که تو شنوای دعا هستی و خداوند بر محمد و آل او درود فرستد.

خداوندا، به احترام هرکس که از تو به تو پناه برد و به عزتت پناهنده شد و در زیر سایه ات قرار گرفت و به ریسمانت چنگ زد و جز به تو اعتماد نکرد، از تو درخواست می کنم. ای بسیار بخشنده و ای آزاد کننده اسیران. تو پناهگاه همه در مصیبت هایی و برای امور مهم به درگاهت دعا می شود، بر محمد و آل محمد درود فرست و گشایش و راه خروجی برای من قرار ده و به هر وسیله و در هر زمان و به هر صورت که می خواهی، روزی گسترده روزی ام کن، ای مهربان ترین مهربانان. - . الاقبال:123 -124 -

دعای دیگر روز سوم: خداوندا، در این روز هوشیاری و آگاهی را روزی ام کن و از سبکی عقل و اشتباه به دور دار و از هر خیری که در این روز فرو می فرستی، بهره ای برای من قرار ده. به بخششت ای بخشنده ترین بخشنده ها. - .الاقبال: 123-124 -

**[ترجمه]

أقول

و فی روایة أن الإنجیل أنزل یوم ثالث شهر رمضان علی عیسی علیه السلام فیکون له زیادة فی الاحترام و عمل الطاعات و الخیرات و روی لست مضین منه و سنذکر فی لیلة ست إن شاء الله تعالی.

**[ترجمه]بنابر روایتی، انجیل در روز سوم ماه رمضان بر حضرت عیسی علیه السلام نازل شد. بنابراین، باید در این روز احترام آن بیشتر رعایت شود و به طاعات و خیرات عمل شود. این مطلب در ششم ماه رمضان نیز نقل شده، که ان شاء الله تعالی در اعمال شب ششم ذکر خواهیم کرد .

**[ترجمه]

الباب الثامن فیما نذکره من زیادة دعوات فی اللیلة الرابعة و یومها و فیها ما نختاره من عدة روایات

اشارة

مِنْهَا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ فِی عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ فِی اللَّیْلَةِ الرَّابِعَةِ: إِلَهِی مَا عَمِلْتُ مِنْ حَسَنَةٍ فَلَا حَمْدَ لِی فِیهِ وَ مَا ارْتَکَبْتُ مِنْ سُوءٍ فَلَا عُذْرَ لِی فِیهِ إِلَهِی أَعُوذُ بِکَ أَنْ أَتَّکِلَ عَلَی مَا لَا حَمْدَ لِی فِیهِ أَوْ أَرْتَکِبَ مَا لَا عُذْرَ لِی فِیهِ إِلَهِی أَسْتَغْفِرُکَ مِمَّا تُبْتُ إِلَیْکَ مِنْهُ ثُمَّ عُدْتُ فِیهِ وَ أَسْتَغْفِرُکَ مِمَّا وَعَدْتُکَ مِنْ نَفْسِی ثُمَّ أَخْلَفْتُکَ فِیهِ وَ أَسْتَغْفِرُکَ مِمَّا أَرَدْتُ بِهِ وَجْهَکَ الْکَرِیمَ فَخَالَطَنِی مَا لَیْسَ لَکَ رِضًا-(3)

وَ أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ نِعْمَةٍ أَنْعَمْتَ بِهَا عَلَیَّ فَقَوِیتُ بِهَا عَلَی مَعَاصِیکَ وَ أَسْتَغْفِرُکَ

ص: 20


1- 1. کتاب الاقبال: 123- 124.
2- 2. کتاب الاقبال: 123- 124.
3- 3. ساقط عن طبعة الکمبانیّ.

لِکُلِّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتُهُ وَ لِکُلِّ خَطِیئَةٍ ارْتَکَبْتُهَا وَ لِکُلِّ سُوءٍ أَتَیْتُهُ.

یَا إِلَهِی وَ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَهَبَ لِی بِرَحْمَتِکَ کُلَّ ذَنْبٍ فِیمَا بَیْنِی وَ بَیْنَکَ وَ أَنْ تَسْتَوْهِبَنِی مِنْ خَلْقِکَ وَ تَسْتَنْقِذَنِی مِنْهُمْ وَ لَا تَجْعَلَ حَسَنَاتِی فِی مَوَازِینِ مَنْ ظَلَمْتُهُ وَ أَسَأْتُ إِلَیْهِ فَإِنَّکَ عَلَی ذَلِکَ قَادِرٌ یَا عَزِیزُ وَ کُلُّ ذَنْبٍ أَنَا عَلَیْهِ مُقِیمٌ فَانْقُلْنِی عَنْهُ إِلَی طَاعَتِکَ یَا إِلَهِی وَ کُلُّ ذَنْبٍ أُرِیدُ أَنْ أَعْمَلَهُ فَاصْرِفْهُ عَنِّی وَ رُدَّنِی إِلَی طَاعَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِأَسْمَائِکَ الَّتِی لَیْسَ فَوْقَهَا شَیْ ءٌ یَا اللَّهُ الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ الَّذِی لَا یَعْلَمُ کُنْهَ مَا هُوَ إِلَّا أَنْتَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی مَا سَلَفَ مِنْ ذُنُوبِی وَ تَعْصِمَنِی فِیمَا بَقِیَ مِنْ عُمُرِی وَ تُعْطِیَنِی جَمِیعَ سُؤْلِی فِی دِینِی وَ دُنْیَایَ وَ آخِرَتِی وَ مَثْوَایَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: یَا رَحْمَانَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ رَحِیمَهُمَا یَا جَبَّارَ الدُّنْیَا وَ یَا مَالِکَ الْمُلُوکِ وَ یَا رَازِقَ الْعِبَادِ هَذَا شَهْرُ التَّوْبَةِ وَ هَذَا شَهْرُ الثَّوَابِ وَ هَذَا شَهْرُ الرَّجَاءِ وَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ أَسْأَلُکَ أَنْ تَجْعَلَنِی فِی عِبَادِکَ الصَّالِحِینَ الَّذِینَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ وَ أَنْ تَسْتُرَنِی بِالسَّتْرِ الَّذِی لَا یُهْتَکُ وَ تُجَلِّلَنِی بِعَافِیَتِکَ الَّتِی لَا تُرَامُ وَ تُعْطِیَنِی سُؤْلِی وَ تُدْخِلَنِی الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِکَ وَ أَنْ لَا تَدَعَ لِی ذَنْباً إِلَّا غَفَرْتَهُ وَ لَا هَمّاً إِلَّا فَرَّجْتَهُ وَ لَا کُرْبَةً إِلَّا کَشَفْتَهَا وَ لَا حَاجَةً إِلَّا قَضَیْتَهَا بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ إِنَّکَ أَنْتَ الْأَجَلُّ الْأَعْظَمُ.

**[ترجمه]دعای شب چهارم به نقل از کتاب عمل شهر رمضان نوشته محمد بن ابی قرّه: خدایا، در هر کار نیکی که به جا آوردم، ستایشی بر من نیست و در هر گناهی که مرتکب شدم، عذری ندارم. خدایا، به تو پناه می برم از این که بر چیزی که ستایشی در آن بر من نیست تکیه کنم یا چیزی را که عذری در انجام آن ندارم مرتکب شوم. ای معبود من، از آن چه به درگاه تو از آن توبه کردم، سپس به سوی آن بازگشتم، از تو آمرزش می خواهم و از آن چه به تو وعده دادم، سپس خلف وعده نمودم، از تو آمرزش می طلبم. از آن چه به خود وعده دادم و باز خلف وعده نمودم، از آن چه نخست روی با کرامتت را در نظر گرفتم، سپس آن چه مورد پسند تو نیست با آن درآمیخت از تو آمرزش می خواهم. و از هر نعمتی که بر من ارزانی داشتی و من با آن بر انجام گناهانم نیرو گرفتم، از تو آمرزش می خواهم و از هر گناهی که کردم و از هر خطایی که مرتکب شدم و هر کار بدی که به جا آوردم، از تو آمرزش می طلبم.

ای خدای من، از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و به رحمت خود تمام گناهان میان من و خود را به من ببخشی و کاری کنی که مردم هم مرا ببخشند و مرا از دست آنان برهانی و کارهای نیک مرا در کفه ترازوی کسانی که به آنان ستم و بدی نمودم، قرار ندهی، به راستی که تو توانایی برآوردن این امور را داری، ای سرافراز. و نیز هر گناهی که اکنون دارم را به طاعتت انتقال ده، ای معبود من، و از هر گناهی که می خواهم مرتکب شوم منصرف کن و به سوی طاعتت برگردان، ای مهربان ترین مهربانان.

خدایا، به آن اسمهای تو که چیزی برتر از آن نیست، ای خدای رحمت گستر و مهربان که از حقیقت تو جز خود تو آگاه نیستی، از تو خواهانم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و گناهان گذشته ام را بیامرزی و مرا در روزهای باقیمانده از عمرم از گناه نگاه داری و تمام خواسته هایم در رابطه با دین، دنیا، آخرت و جایگاه اقامتم را عطا کنی، ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر این شب به نقل از پیامبرصلی الله علیه و آله: ای رحمت گستر و مهربان در دنیا و آخرت و ای قاهر در دنیا و ای مالک پادشاهان و ای روزی رسان به بندگان، این ماه، ماه توبه و ماه ثواب و ماه امید است و تو شنوا و آگاهی. از تو خواهانم که مرا از بندگان شایسته ات که نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین می شوند، قرار دهی و به پوشش تو که هرگز دریده نمی گردد بپوشانی و به عافیتت که دست نایافتنی است، بپوشانی و خواسته ام را عطا کنی و به رحمت خود مرا در بهشت وارد کنی و هیچ گناهی از من مگذاری مگر این که ببخشایی و هیچ اندوهی مگر این که بگشایی و هیچ ناراحتی مگر آن که برطرف کنی و هیچ حاجتی مگر آن که برآورده سازی، به حق محمد و آل محمد، به راستی که تو والاترین و بزرگ ترین هستی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الرابع من دعاء غیر مکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ الرَّابِعِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: یَا کَهْفِی حِینَ تُعْیِینِیَ الْمَذَاهِبُ وَ مَلْجَئِی حِینَ تَقِلُّ بِیَ الْحِیَلُ وَ یَا بَارِئَ خَلْقِی رَحْمَةً بِی وَ کُنْتَ عَنِّی غَنِیّاً یَا مُؤَیِّدِی بِالنَّصْرِ مِنْ أَعْدَائِی وَ لَوْ لَا نَصْرُکَ إِیَّایَ لَکُنْتُ مِنَ الْمَغْلُوبِینَ وَ یَا مُقِیلَ عَثْرَتِی وَ لَوْ لَا سَتْرُکَ عَوْرَتِی لَکُنْتُ مِنَ الْمَفْضُوحِینَ وَ یَا مُرْسِلَ الرِّیَاحِ مِنْ مَعَادِنِهَا وَ یَا نَاشِرَ الْبَرَکَاتِ مِنْ مَوَاضِعِهَا وَ یَا مَنْ خَصَّ نَفْسَهُ بِشُمُوخِ الرِّفْعَةِ فَأَوْلِیَاؤُهُ بِعِزَّتِهِ یَتَعَزَّزُونَ وَ یَا مَنْ وَضَعَ نِیرَ(1) الْمَذَلَّةِ عَلَی أَعْنَاقِ الْمُلُوکِ فَهُمْ مِنْ سَطَوَاتِهِ خَائِفُونَ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ

ص: 21


1- 1. هی الخشبة المعترضة فی عنقی الثورین بأداتها و تسمی بالفارسیة یوغ.

الَّذِی هُوَ مِنْ نُورِکَ وَ أَسْأَلُکَ بِنُورِکَ الَّذِی هُوَ مِنْ کَیْنُونَتِکَ وَ أَسْأَلُکَ بِکَیْنُونَتِکَ الَّتِی هِیَ مِنْ کِبْرِیَائِکَ وَ أَسْأَلُکَ بِکِبْرِیَائِکَ الَّتِی هِیَ مِنْ عَظَمَتِکَ وَ أَسْأَلُکَ بِعَظَمَتِکَ الَّتِی هِیَ مِنْ عِزَّتِکَ وَ أَسْأَلُکَ بِعِزَّتِکَ الَّتِی لَا تُرَامُ وَ بِقُدْرَتِکَ الَّتِی خَلَقْتَ بِهَا خَلْقَکَ فَهُمْ لَکَ مُذْعِنُونَ وَ بِاسْمِکَ الْأَجَلِّ الْأَعْظَمِ الْمُبِینِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَنْ تَقْضِیَ عَنِّی دَیْنِی وَ تُغْنِیَنِی مِنَ الْفَقْرِ وَ تُمَتِّعَنِی بِسَمْعِی وَ بَصَرِی وَ تَجْعَلَهُمَا الْوَارِثِینَ مِنِّی وَ أَنْ تَرْزُقَنِی مِنْ فَضْلِکَ الْوَاسِعِ مِنْ حَیْثُ أَحْتَسِبُ وَ مِنْ حَیْثُ لَا أَحْتَسِبُ فَإِنَّهُ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِکَ یَا اللَّهُ یَا رَبِّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِی وَ لِکُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ الرَّابِعِ: اللَّهُمَّ قَوِّنِی فِیهِ عَلَی إِقَامَةِ أَمْرِکَ وَ ارْزُقْنِی فِیهِ حَلَاوَةَ ذِکْرِکَ وَ أَوْزِعْنِی فِیهِ أَدَاءَ شُکْرِکَ یَا خَیْرَ النَّاصِرِینَ (1).

**[ترجمه]دعای روز چهارم ماه رمضان: ای پناهگاه من، آن گاه که راه ها ناتوانم می سازند و پناهگاه من، آن گاه که بیچاره می گردم و ای آفریننده من از روی رحمت به من، در حالی که از آفریدن من بی نیاز بودی. ای یاری بخش من، در پیروزی بر دشمنانم، که اگر یاری تو نبود، قطعاً از شکست خوردگان بودم و ای درگذرنده از لغزشم، که اگر زشتی ام را نمی پوشاندی، حتماً از رسواشدگان می شدم، و ای فرستنده بادها از جایگاه های مخصوص آن و ای گستراننده برکات از جایگاه های خاص آن، و ای کسی که خویشتن را به بلندپایگی ویژه گردانیدی از این رو دوستانت به عزت تو سرافرازند، و ای کسی که یوغ خواری را بر گردن پادشاهان نهادی، از این رو آن ها از چیرگی گرفتن تو، در بیم و هراسند، به آن اسم تو که از نور تو است، از تو درخواست می کنم و به نور تو که از هستی تو است، از تو خواهانم و به هستی تو که از بزرگ­منشی تو است، از تو مسألت دارم و به بزرگ­منشی تو که از عظمت تو است، از تو می طلبم و به عظمت تو که از سربلندی تو است، از تو می خواهم و به عزتت که دست نایافتنی است و به قدرت تو که آفریده هایت را به آن آفریدی، از این رو همه در برابر تو فروتن اند، از تو مسألت دارم و به اسم والاتر و بزرگ تر و آشکار تو، از تو می خواهم بر محمد و آل او درود فرستی و قرضم را ادا نمایی و از ناداری بی نیازم گردانی و مرا از گوش و چشمم بهره مند سازی و آن دو را وارث من قرار دهی و از روزی افزون و گسترده خود، اعم از آن جا که گمان دارم و یا گمان ندارم، روزی ام دهی؛ زیرا هیچ نیرو و قدرتی نیست مگر آن که به تو تحقق می یابد. ای خدا ای پروردگار من، بر محمد و آل محمد درود فرست و من و همه مردان و زنان مؤمن را بیامرز، ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر روز چهارم: خداوندا، در این روز مرا بر برپا داشتن فرمانت نیرو بخش، و شیرینی یادت را به من بچشان و سپاسگزاری از خود را به من الهام کن، این بهترین یاور. - . الاقبال: 125-126 -

**[ترجمه]

الباب التاسع فیما نذکره من زیادة و دعوات فی اللیلة الخامسة و یومها و یستحب فیها الغسل کما قدمناه و فیها ما نختاره من عدة روایات

اشارة

منها ما ذکره محمد بن أبی قرة فی کتابه عمل شهر رمضان.

دُعَاءُ اللَّیْلَةِ الْخَامِسَةِ: اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِأَسْمَائِکَ خَیْرِ الْأَسْمَاءِ الَّتِی تُنْزِلُ بِهَا الشِّفَاءَ وَ تَکْشِفُ بِهَا الْأَدْوَاءَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُنْزِلَ عَلَیَّ مِنْکَ عَافِیَةً وَ شِفَاءً وَ تَدْفَعَ عَنِّی بِاسْمِکَ کُلَّ سُقْمٍ وَ بَلَاءٍ وَ تَقَبَّلَ صَوْمِی وَ تَجْعَلَنِی مِمَّنْ صَامَتْ جَوَارِحُهُ وَ حَفِظَ لِسَانَهُ وَ فَرْجَهُ وَ تَرْزُقَنِی عَمَلًا تَرْضَاهُ وَ تَمُنَّ عَلَیَّ بِالسَّمْتِ وَ السَّکِینَةِ وَ وَرَعاً یَحْجُزُنِی عَنْ مَعْصِیَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: یَا صَانِعَ کُلِّ مَصْنُوعٍ وَ یَا جَابِرَ کُلِّ کَسِیرٍ وَ یَا شَاهِدَ کُلِّ نَجْوَی وَ یَا رَبَّاهْ وَ یَا سَیِّدَاهْ أَنْتَ النُّورُ فَوْقَ النُّورِ وَ نُورُ کُلِّ نُورٍ فَیَا نُورَ کُلِّ نُورٍ أَسْأَلُکَ أَنْ تَغْفِرَ لِی ذُنُوبَ اللَّیْلِ وَ ذُنُوبَ النَّهَارِ وَ ذُنُوبَ السِّرِّ وَ ذُنُوبَ الْعَلَانِیَةِ یَا قَادِرُ یَا قَدِیرُ یَا وَاحِدُ یَا أَحَدُ یَا صَمَدُ یَا وَدُودُ یَا غَفُورُ یَا رَحِیمُ یَا غَافِرَ الذَّنْبِ وَ قَابِلَ التَّوْبِ شَدِیدَ الْعِقَابِ ذَا الطَّوْلِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ

ص: 22


1- 1. کتاب الاقبال: 125- 126.

وَحْدَکَ لَا شَرِیکَ لَکَ تُحْیِی وَ تُمِیتُ وَ تُمِیتُ وَ تُحْیِی وَ أَنْتَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ صَلِّ عَلَی 14 مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی إِنَّکَ أَنْتَ الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]دعای شب پنجم: خداوندا، به اسمای تو که بهترین اسم ها است از تو درخواست می کنم، اسم هایی که با آن بهبودی را نازل می کنی، دردها را با آن برطرف می کنی، که بر محمد و آل محمد درود فرستی و عافیت و بهبودی را از جانب خود بر من فرو فرستی و به اسم خود تمام بیماری ها و گرفتاری ها را از من دفع کنی و روزه ام را بپذیری و از کسانی بگردانی که اعضایشان روزه داشتند و زبان و دامن خود را حفظ کردند و عمل به آن چه را که می پسندی روزی ام کنی و هیئت خوبان و آرامش و پرهیزی که مرا از نافرمانی تو باز دارد، به من ارزانی داری، ای مهربان ترین مهربانان.

دعای منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در این شب: ای سازنده تمام مصنوعات و ای به هم آورنده تمام شکستگی ها و ای گواه بر تمام نجواها و ای پروردگار و مولای من، تو نور و برتر از نوری و نور هر نوری، پس ای روشنایی همه روشنایی ها، از تو درخواست می کنم که گناهان شب و روز و نهان و آشکار مرا بیامرزی. ای قدرتمند، ای یگانه، ای بی همتا، ای بی نیاز، ای بسیار مهربان، ای بسیار آمرزنده، ای مهربان، ای آمرزنده گناه و قبول کننده توبه و سخت کیفر و بخشنده، معبودی جز تو نیست. تو یگانه ای و شریکی برای تو وجود ندارد، زنده می کنی و می میرانی، و می میرانی و زنده می کنی و تویی یگانه بسیار چیره، بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا بیامرز و بر من رحم کن و از من گذشت کن، به راستی که تو رحمت گر و مهربانی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الخامس من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ الْخَامِسِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ انْزِعْ مَا فِی قَلْبِی مِنْ حَسَدٍ أَوْ غِلٍّ أَوْ غِشٍّ أَوْ فِسْقٍ أَوْ فَرَحٍ أَوْ مَرَحٍ أَوْ بَطَرٍ أَوْ أَشَرٍ أَوْ خُیَلَاءَ أَوْ شَکٍّ أَوْ رِیبَةٍ أَوْ نِفَاقٍ أَوْ شِقَاقٍ أَوْ غَفْلَةٍ أَوْ قَطِیعَةٍ أَوْ جَفَاءٍ أَوْ مَا تَکْرَهُهُ مِمَّا هُوَ فِی قَلْبِی اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی التَّثَبُّتَ فِی أَمْرِی وَ الْمُشَاوَرَةَ مَعَ أَهْلِ النَّصِیحَةِ وَ الْمَوَدَّةِ لِی بِالتَّوَاضُعِ فِی قَلْبِی وَ الْتِمَاسِ الْبَرَکَةِ فِیمَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیَّ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی سَلَامَةَ الصَّدْرِ وَ السَّکِینَةَ إِلَی مَا تُحِبُّ وَ تَرْضَی اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی شَرْحَ الصَّدْرِ وَ انْفِتَاحَهُ لِمَا تُحِبُّ وَ تَرْضَی وَ نُورَ الْقَلْبِ وَ تَفَهُّمَهُ لِمَا تُحِبُّ وَ تَرْضَی وَ ضِیَاءَ الْقَلْبِ (1) وَ تَوَقُّدَهُ فِیمَا تُحِبُّ وَ تَرْضَی وَ حُسْنَ الْأَمْنِ وَ إِیمَانَهُ بِمَا تُحِبُّ وَ تَرْضَی یَا مَنْ بِیَدِهِ صَلَاحُ الْقَلْبِ أَصْلِحْهُ لِی یَا مَنْ بِیَدِهِ سَلَامَةُ الْقَلْبِ فَاجْعَلْهُ سَالِماً لِی وَ ارْزُقْنِی مَا سَأَلْتُکَ وَ تَفَضَّلْ عَلَیَّ بِمَا لَمْ أَسْأَلْ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی مِنْ فَضْلِکَ وَ سَعَتِکَ وَ جُودِکَ وَ کَثْرَةِ نَائِلِکَ مَا أَنْتَ أَهْلُهُ اللَّهُمَّ أَعْفِنِی عَنْ طَلَبِ مَا لَمْ تُقَدِّرْهُ لِی وَ سَهِّلْ سَبِیلَ مَا رَزَقْتَنِی مِنْهُ وَ سُقْهُ إِلَیَّ فِی عَافِیَةٍ وَ یُسْرٍ وَ رَحْمَةٍ وَ لُطْفٍ وَ لَا تُعَسِّرْهُ لِیَ اللَّهُمَّ لَا تَنْزِعْ مِنِّی صَالِحاً أَعْطَیْتَنِیهِ وَ لَا تُوقِعْنِی فِی شَرٍّ اسْتَنْقَذْتَنِی مِنْهُ وَ اکْفِنِی بِرِزْقِکَ مِنْ جَمِیعِ خَلْقِکَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ مَتِّعْنَا بِأَسْمَاعِنَا وَ أَبْصَارِنَا وَ اجْعَلْهُمَا الْوَارِثِینَ مِنَّا فَإِنَّهُ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِکَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ الْخَامِسِ مِنْهُ: اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی فِیهِ مِنَ الْمُسْتَغْفِرِینَ وَ اجْعَلْنِی فِیهِ مِنْ عِبَادِکَ الصَّالِحِینَ الْقَانِتِینَ وَ اجْعَلْنِی فِیهِ مِنْ أَوْلِیَائِکَ الْمُتَّقِینَ بِرَأْفَتِکَ یَا

ص: 23


1- 1. ذکاء القلب خ ل یوجد ذلک فی المصدر المطبوع.

أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ (1).

**[ترجمه]خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و هر حسادت و کینه و فریب کاری و گناه و شادمانی و خوشحالی مفرط و شادی بیش از حد و اندازه، خود بزرگ پنداری و شک و دودلی و نفاق و ستیزه جویی و غفلت و قطع رابطه و جفا و هر چه را که در دلم ناخوشایند تو است، نابود کن. خداوندا، استواری در کارم و مشورت با خیرخواهان و دوستانم را همراه با فروتنی در دلم و تقاضای برکت در آن چه بر من ارزانی داشتی، روزی ام کن.

خدایا، سلامت دل و آرام گرفتن به آن چه را که دوست داری و می پسندی، روزی ام کن، خدایا، گشایش و باز شدن دل برای پذیرش آن چه دوست داری و می پسندی و روشنایی دل برای آن چه را که دوست داری و می پسندی و روشنایی دل و افروختن آن، ایمنی و ایمان آن به آن چه دوست داری و می پسندی را روزی ام کن.

ای کسی که صلاح دل به دست تو است، آن را برای من اصلاح کن. ای کسی که سلامت دل به دست تو است، آن را برای من سالم بگردان و آن چه را که از تو خواستم روزی ام کن و آن چه را که از تو درخواست ننمودم به من عطا کن. خدایا، از تفضّل و گستردگی و جود و بخشش های بسیارت، آن چه را که تو خود شایسته آنی، به من روزی کن. خداوندا، مرا از جست و جوی آن چه برایم مقدر ننمودی، بر کنار دار و راه آن چه را که به من روزی کردی، آسان کن و آن را همرا با عافیت و آسانی و رحمت و لطف خود به سوی من روان کن و برایم سخت مکن. خدایا، چیز شایسته ای را که به من عطا کردی از من مگیر و در شری که از آن نجاتم دادی مینداز و به روزی خود، مرا از همه آفریده هایت کفایت کن. خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را از گوش ها و چشم هایمان بهره مند ساز و آن دو را وارث ما قرار ده؛ زیرا هیچ بازدارندگی و نیرویی نیست مگر این که به تو تحقق می یابد.

دعای دیگر روز پنجم: خداوندا در این روز مرا از آمرزش خواهان و بندگان شایسته و فرمانبردار و دوستان با تقوای مقرب خود قرار ده، به مهربانی ات، ای مهربان ترین مهربانان. - .الاقبال: 127-130 -

**[ترجمه]

الباب العاشر فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة السادسة منه و یومها و فیه ما نختاره من عدة روایات بالدعوات

اشارة

مِنْهَا مَا ذَکَرَهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ ره فِی کِتَابِهِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ السَّادِسَةِ: اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ وَ إِلَیْکَ الْمُشْتَکَی اللَّهُمَّ أَنْتَ الْوَاحِدُ الْقَدِیمُ وَ الْآخِرُ الدَّائِمُ وَ الرَّبُّ الْخَالِقُ وَ الدَّیَّانُ یَوْمَ الدِّینِ تَفْعَلُ مَا تَشَاءُ بِلَا مُغَالَبَةٍ وَ تُعْطِی مَنْ تَشَاءُ بِلَا مَنٍّ وَ تَمْنَعُ مَا تَشَاءُ بِلَا ظُلْمٍ وَ تُدَاوِلُ الْأَیَّامَ بَیْنَ النَّاسِ یَرْکَبُونَ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ أَسْأَلُکَ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ وَ الْعِزَّةِ الَّتِی لَا تُرَامُ وَ أَسْأَلُکَ یَا اللَّهُ وَ أَسْأَلُکَ یَا رَحْمَانُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُعَجِّلَ فَرَجَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ فَرَجَنَا بِفَرَجِهِمْ وَ تَقَبَّلَ صَوْمِی وَ أَسْأَلُکَ خَیْرَ مَا أَرْجُو وَ أَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ مَا أَحْذَرُ إِنْ أَنْتَ خَذَلْتَ فَبَعْدَ الْحُجَّةِ وَ إِنْ أَنْتَ عَصَمْتَ فَبِتَمَامِ النِّعْمَةِ یَا صَاحِبَ مُحَمَّدٍ یَوْمَ حُنَیْنٍ وَ صَاحِبَهُ وَ مُؤَیِّدَهُ یَوْمَ بَدْرٍ وَ خَیْبَرَ وَ الْمَوَاطِنِ الَّتِی نَصَرْتَ فِیهَا نَبِیَّکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ السَّلَامُ یَا مُبِیرَ الْجَبَّارِینَ وَ یَا عَاصِمَ النَّبِیِّینَ أَسْأَلُکَ وَ أُقْسِمُ عَلَیْکَ بِحَقِ یس وَ الْقُرْآنِ الْحَکِیمِ وَ بِحَقِ طه وَ سَائِرِ الْقُرْآنِ الْعَظِیمِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَحْصُرَنِی عَنِ الذُّنُوبِ وَ الْخَطَایَا وَ أَنْ تَزِیدَنِی فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ تَأْیِیداً تَرْبِطُ بِهِ عَلَی جَأْشِی وَ تَسُدُّ بِهِ عَلَی خَلَّتِی اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْرَأُ بِکَ فِی نُحُورِ أَعْدَائِی لَا أَجِدُ لِی غَیْرَکَ هَا أَنَا بَیْنَ یَدَیْکَ فَاصْنَعْ بِی مَا شِئْتَ- لَا یُصِیبُنِی إِلَّا مَا کَتَبْتَ لِی أَنْتَ حَسْبِی وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ.

**[ترجمه]خداوندا، ستایش برای توست و به درگاه تو شکوه می کنم. خدایا، تو یگانه دیرینه و آخر جاودان و پروردگار آفریننده و بسیار پاداش دهنده در روز پاداش هستی. هر چه را بخواهی بدون این که کسی بتواند بر تو چیره گردد، انجام می دهی و هر چه را بخواهی بدون منت عطا می کنی و هر چه را بخواهی بدون ستم باز می داری و روز ها را بین مردم دست به دست می کنی و مردم حالات گوناگون را پشت سر می گذارند. ای شکوهمند و بزرگوار و سرافرازی که دست نایافتنی هستی، از تو درخواست می کنم. ای خدا و ای رحمت گستر، از تو خواستارم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و در فرج خاندان محمد و گشایش ما به فرج آنان، تعجیل فرمایی و روزه ام را بپذیری. از تو بهترین چیزی را که امید دارم، خواستارم و از بدی چیزهایی که بیم دارم به تو پناه می برم. اگر یاری ام نکنی، بعد از اتمام حجت یاری نکردی و اگر از گناهان نگاه بداری، نعمت خود را بر من کامل گردانیدی. ای یاور محمد -صلی الله علیه و آله - در جنگ حنین و ای یار و یاور او در جنگ بدر و خیبر و جاهای دیگر که پیامبرت، سلام بر او و خاندان او را یاری نمودی. ای نابود کننده سرکشان و نگاه دارنده پیامبران، از تو درخواست می کنم و به حق سوره یس و قرآن استوار و به حق سوره طه و سایر سوره های قرآن بزرگ سوگند می دهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و مرا از گناهان و اشتباهات باز داری و در این ماه بزرگ چنان بر تأییدم بیفزایی که به وسیله آن دلم را استوار بداری و نیازم را برآورده سازی. خدایا، من به تو دشمنان را می­رانم و جز تو کسی را ندارم. و من در پیشگاه توام، پس هر چه خواهی به من بکن، زیرا جز آن چه برای من مقرر نمودی به من نخواهد رسید و تو برای من کافی هستی و بهترین کارگزاری.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم السادس من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ السَّادِسِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: یَا خَیْرَ مَنْ وَجَّهْتُ إِلَیْهِ وَجْهِی یَا خَیْرَ مَنْ شَکَوْتُ إِلَیْهِ وَحْدَتِی یَا خَیْرَ مَنْ شَخَصْتُ إِلَیْهِ بِبَصَرِی یَا خَیْرَ مَنْ نَاجَیْتُهُ فِی سِرِّی یَا خَیْرَ مَنْ رَجَوْتُهُ فِی حَاجَتِی

ص: 24


1- 1. کتاب الاقبال: 127- 130.

یَا خَیْرَ مَنْ فَکَّرْتُ فِیهِ بِقَلْبِی یَا خَیْرَ مَنْ أَشَرْتُ إِلَیْهِ بِکَفِّی اجْعَلْ أَفْضَلَ صَلَوَاتِکَ عَلَی أَفْضَلِ خَلْقِکَ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ وَ اجْعَلْهُمْ وَ إِیَّانَا وَ مَا تَفَضَّلْتَ بِهِ عَلَیْهِمْ وَ عَلَیْنَا فِی کَنَفِکَ وَ حِرْزِکَ وَ کِفَایَتِکَ وَ کِلَاءَتِکَ وَ سِتْرِکَ الْوَاقِی مِنْ کُلِّ سُوءٍ وَ مَخُوفٍ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ فَإِنَّا قَدِ اسْتَغْنَیْنَا وَ اعْتَصَمْنَا وَ تَعَزَّزْنَا بِکَ وَ أَنْتَ الْغَالِبُ غَیْرُ الْمَغْلُوبِ وَ رَمَیْنَا کُلَّ مَنْ أَرَادَ أَهْلَ بَیْتِ مُحَمَّدٍ وَ أَشْیَاعَهُمْ وَ أَحِبَّاءَهُمْ بِسُوءٍ أَوْ بِخَوْفٍ أَوْ بِأَذًی بِلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْحَلِیمُ الْکَرِیمُ وَ بِلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ وَ بِلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ مَا فِیهِنَّ وَ رَبُّ الْأَرَضِینَ السَّبْعِ وَ مَا فِیهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ السَّادِسِ مِنْهُ: اللَّهُمَّ لَا تَخْذُلْنِی فِیهِ بِتَعَرُّضِ مَعْصِیَتِکَ وَ لَا تَضْرِبْنِی فِیهِ بِسِیَاطِ نَقِمَتِکَ وَ زَحْزِحْنِی فِیهِ مِنْ مُوجِبَاتِ سَخَطِکَ بِمَنِّکَ یَا مُنْتَهَی رَغْبَةِ الرَّاغِبِینَ.

وَ رُوِیَ: أَنَّهُ یُصَلِّی یَوْمَ السَّادِسِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ رَکْعَتَیْنِ کُلَّ رَکْعَةٍ بِالْحَمْدِ مَرَّةً وَ بِسُورَةِ الْإِخْلَاصِ خَمْساً وَ عِشْرِینَ مَرَّةً لِأَجْلِ مَا ظَهَرَ مِنْ حُقُوقِ مَوْلَانَا الرِّضَا علیه السلام فِیهِ.

و ذکر المفید فی التواریخ الشرعیة أن الیوم السادس من شهر رمضان کانت مبایعة المأمون لمولانا الرضا علیه السلام.

**[ترجمه]ای بهترین کسی که به او روی آوردم، ای بهترین کسی که از تنهایی ام به او گله کردم، ای بهترین کسی که چشم به او دوختم و ای بهترین کسی که با او در دل مناجات کردم، ای بهترین کسی که در حاجت خود به او امید بستم، ای بهترین کسی که با دل به او اندیشیدم، ای بهترین کسی که دست خود را به سوی او دراز نمودم، برترین درودهایت را بر برترین آفریده هایت، یعنی حضرت محمد و خاندان او سلام بر او و آنان، قرار ده و آنان و ما و آن چه را که به آنان و ما تفضل نمودی، در حمایت و نگاه داری و کفایت و پایش و پوشش نگاه دارنده خود از تمام بدی ها و بیم ها در دنیا و آخرت، قرار ده؛ زیرا ما به تو چنگ زده و بی نیاز گشتیم و سرافراز گردیدیم و تو پیروز بدون شکست هستی، و ضربه می زنیم برکسانی که قصد کار بد یا ترساندن یا آزار ساندن به اهل بیت حضرت محمد صلی الله علیه و آله و پیروان و دوستان آنان را داشته باشد، به این که معبودی جز خداوند بردبار و بزرگوار نیست و این که معبودی جز خدا که بلند پایه و بزرگ است، وجود ندارد و این که معبودی جز خدا که پروردگار آسمان های هفتگانه و آن چه در آن ها است و پروردگار زمین های هفتگانه و آن چه در آن ها و در میان آن ها است و پروردگار عرش بزرگ است، وجود ندارد.

دعای دیگر روز ششم: خداوندا، مرا در این روز به واسطه در آویختن به معصیت خوار مگردان و با تازیانه های کیفر خود مزن و از چیزهایی که خشم تو را فراهم می کند، دور دار. به بخششت ای منتهای خواسته گرایندگان .

در حدیثی آمده است: برای شکرگزاری از ظهور بخشی از حقوق مولا امام رضا علیه السلام در روز ششم ماه رمضان، در این روز دو رکعت نماز خوانده می شود. در هر رکعت یک بار سوره حمد و بیست و پنج بار سوره اخلاص. شیخ مفید در کتاب التواریخ الشرعیه آورد: در روز ششم ماه رمضان، مأمون با مولایمان امام رضا علیه السلام بیعت کرد .

**[ترجمه]

الباب الحادی عشر فیما نذکره من زیادات دعوات فی اللیلة السابعة و یومها و فیه غسل کما قدمناه و فیه ما نختاره من عدة روایات بالدعوات

اشارة

مِنْهَا مَا ذَکَرَهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِهِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ السَّابِعَةِ: یَا صَرِیخَ الْمُسْتَصْرِخِینَ وَ یَا مُفَرِّجَ کُرَبِ الْمَکْرُوبِینَ وَ یَا مُجِیبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّینَ وَ یَا کَاشِفَ الْکَرْبِ الْعَظِیمِ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اکْشِفْ کَرْبِی وَ هَمِّی وَ غَمِّی فَإِنَّهُ لَا یَکْشِفُ ذَلِکَ غَیْرُکَ وَ تَقَبَّلْ صَوْمِی وَ اقْضِ لِی حَوَائِجِی وَ ابْعَثْنِی عَلَی الْإِیمَانِ بِکَ وَ التَّصْدِیقِ بِکِتَابِکَ وَ رَسُولِکَ وَ حُبِّ الْأَئِمَّةِ الْمَهْدِیِّینَ أُوْلِی الْأَمْرِ الَّذِینَ أَمَرْتَ بِطَاعَتِهِمْ فَإِنِّی قَدْ رَضِیتُ بِهِمْ أَئِمَّةً.

ص: 25

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَدْخِلْنِی فِی کُلِّ خَیْرٍ أَدْخَلْتَ فِیهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنِی مَعَهُمْ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلْ صَوْمِی وَ صَلَاتِی وَ نُسُکِی فِی هَذَا الشَّهْرِ رَمَضَانَ الْمُفْتَرَضِ عَلَیْنَا صِیَامُهُ وَ ارْزُقْنِی فِیهِ مَغْفِرَتَکَ وَ رَحْمَتَکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: یَا مَنْ کَانَ وَ یَکُونُ وَ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ ءٌ یَا مَنْ لَا یَمُوتُ وَ لَا یَبْقَی إِلَّا وَجْهُهُ الْجَبَّارُ یَا مَنْ یُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَ الْمَلائِکَةُ مِنْ خِیفَتِهِ یَا مَنْ إِذَا دُعِیَ أَجَابَ یَا مَنْ إِذَا اسْتُرْحِمَ رَحِمَ یَا مَنْ لَا یُدْرِکُ الْوَاصِفُونَ صِفَتَهُ وَ عَظَمَتَهُ یَا مَنْ لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ یَا مَنْ یَرَی وَ لَا یُرَی وَ هُوَ بِالْمَنْظَرِ الْأَعْلَی یَا مَنْ لَا یُعِزُّهُ شَیْ ءٌ وَ لَا فَوْقَهُ أَحَدٌ یَا مَنْ بِیَدِهِ نَوَاصِی الْعِبَادِ أَسْأَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ عَلَیْکَ وَ حَقِّکَ عَلَی مُحَمَّدٍ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَرْحَمَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کَمَا صَلَّیْتَ وَ بَارَکْتَ وَ تَرَحَّمْتَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیمَ فِی الْعَالَمِینَ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.

**[ترجمه]دعای مخصوص شب هفتم به نقل از کتاب عمل شهر رمضان نوشته محمد بن ابی قره:

ای فریادرس دادخواهان و ای گشاینده اندوه اندوهناکان و ای اجابت کننده دعای بیچارگان و ای برطرف کننده گرفتاری بزرگ، ای مهربان ترین مهربانان، بر محمد و آل محمد درود فرست و ناراحتی و غم و اندوه مرا برطرف کن، زیرا جز تو نمی تواند این ها را برطرف کند و روزه ام را بپذیر و خواسته هایم را برآور و بر ایمان به خود و تصدیق کتاب و پیامبرت و دوستی امامان هدایت یافته، فرمانروایی که به اطاعت از آنان دستور دادی، برانگیز؛ زیرا من آنان را به عنوان امامان خود پسندیدم.

خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا در هر خیری که محمد و آل محمد را در آن وارد کردی، وارد کن و در دنیا و آخرت با آنان و از مقربان درگاهت قرار ده. خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و نماز و روزه و عبادت هایم را در این ماه که روزه آن را بر ما واجب نمودی، بپذیر و آمرزش و رحمتت را روزی ام کن، ای مهربان ترین مهربانان.

دعایی منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در این شب: ای خدایی که وجود داشتی و وجود داری و هیچ کس همانند تو نیست، ای خدایی که نمی میری و جز روی قهار تو پایدار نمی ماند، ای خدایی که آذرخش همراه با ستایش تو، تو را به پاکی می ستاید و فرشتگان از بیم تو، تو را تسبیح می گویند، ای خدایی که هرگاه خوانده شوی استجابت می کنی، ای خدایی که هرگاه از تو تقاضای رحمت شود رحم می کنی، ای خدایی که توصیف کنندگان عظمت تو، به حد توصیف تو نمی رسند، ای خدایی که دیدگان او را درک نمی کنند و تو دیدگان را درک می کنی و لطیف و آگاه هستی، ای خدایی که می بینی و دیده نمی شوی و در منظرگاه برتر قرار داری، ای خدایی که هیچ چیز نمی تواند بر تو سرافرازی کند و هیچ کس برتر از تو نیست، ای خدایی که زمام امور بندگان در دست تو است، به حق حضرت محمد صلی الله علیه و آله بر تو و به حق تو بر ایشان، از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و آنان را رحم کنی، چنان که بر حضرت ابراهیم و خاندان او در میان جهانیان، درود و برکت و رحمت فرستادی، به راستی که تو ستوده و والایی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم السابع من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ السَّابِعِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ أَنْتَ ثِقَتِی حِینَ یَسُوءُ ظَنِّی بِأَعْمَالِی وَ أَنْتَ أَمَلِی عِنْدَ انْقِطَاعِ الْحِیَلِ مِنِّی وَ أَنْتَ رَجَائِی عِنْدَ تَضَایُقِ حَلَقِ الْبَلَاءِ عَلَیَّ وَ أَنْتَ عُدَّتِی فِی کُلِّ شَدِیدَةٍ نَزَلَتْ بِی وَ فِی کُلِّ مُصِیبَةٍ دَخَلَتْ عَلَیَّ وَ فِی کُلِّ کُلْفَةٍ صَارَتْ عَلَیَّ وَ أَنْتَ مَوْضِعُ کُلِّ شَکْوَی وَ مُفَرِّجُ کُلِّ بَلْوَی أَنْتَ لِکُلِّ عَظِیمَةٍ تُرْجَی وَ لِکُلِّ شَدِیدَةٍ تُدْعَی إِلَیْکَ الْمُشْتَکَی وَ أَنْتَ الْمُرْتَجَی لِلْآخِرَةِ وَ الْأُولَی اللَّهُمَّ مَا أَکْبَرَ هَمِّی إِنْ لَمْ تُفَرِّجْهُ وَ أَطْوَلَ حُزْنِی إِنْ لَمْ تُخَلِّصْنِی وَ أَعْسَرَ حَسَنَاتِی إِنْ لَمْ تُیَسِّرْهَا وَ أَخَفَّ مِیزَانِی إِنْ لَمْ تُثَقِّلْهُ وَ أَزَلَّ لِسَانِی إِنْ لَمْ تُثَبِّتْهُ وَ أَوْضَعَ جَدِّی إِنْ لَمْ تُقِلْ عَثْرَتِی أَنَا صَاحِبُ الذَّنْبِ الْکَبِیرِ وَ الْجُرْمِ الْعَظِیمِ أَنَا الَّذِی بَلَغَتْ بِی سَوْأَتِی وَ کُشِفَ قِنَاعِی وَ لَمْ یَکُنْ بَیْنِی وَ بَیْنَکَ حِجَابٌ تُوَارِینِی مِنْکَ فَلَوْ عَاقَبْتَنِی عَلَی قَدْرِ جُرْمِی لَمَا فَرَّجْتَ

ص: 26

عَنِّی طَرْفَةَ عَیْنٍ أَبَداً اللَّهُمَّ أَنَا الذَّلِیلُ الَّذِی أَعْزَزْتَ وَ أَنَا الضَّعِیفُ الَّذِی قَوَّیْتَ وَ أَنَا الْمُقِرُّ الَّذِی سَتَرْتَ فَمَا شَکَرْتُ نِعْمَتَکَ وَ لَا أَدَّیْتُ حَقَّکَ وَ لَا تَرَکْتُ مَعْصِیَتَکَ یَا کَاشِفَ کَرْبِ أَیُّوبَ وَ یَا سَامِعَ صَوْتِ یُونُسَ الْمَکْرُوبِ وَ فَالِقَ الْبَحْرِ لِبَنِی إِسْرَائِیلَ وَ مُنْجِیَ مُوسَی وَ مَنْ مَعَهُ أَجْمَعِینَ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ لِی مِنْ أَمْرِی فَرَجاً وَ مَخْرَجاً وَ یُسْراً بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ السَّابِعِ مِنْهُ: اللَّهُمَّ أَعِنِّی فِیهِ عَلَی صِیَامِهِ وَ قِیَامِهِ وَ اجْنُبْنِی فِیهِ مِنْ هَفَوَاتِهِ وَ آثَامِهِ وَ ارْزُقْنِی فِیهِ ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ بِدَوَامِهِ بِتَوْفِیقِکَ یَا وَلِیَّ الْمُؤْمِنِینَ (1).

**[ترجمه]خداوندا، تویی اطمینان من، آن گاه که گمان بد به اعمالم دارم، و تویی آرزوی من آن گاه که بیچاره می گردم، و تویی امید من هنگامی که حلقه بلا بر من تنگ می شود، و تویی اندوخته من در هر بلایی که بر من فرو می آید و در هر مصیبتی که بر من وارد می شود و در هر سختی که بدان دچار می شوم، و تویی جایگاه تمام گله ها و گشاینده همه بلاها، در امور بزرگ به تو امید بسته می شود و برای هر سختی خوانده می شوی و برای دنیا و آخرت آرزو می شوی. خداوندا، چه قدر ناراحتی ام بزرگ است اگر نگشایی و چه قدر اندوهم طولانی است اگر از آن رهایی­ام ندهی و چه قدر نیکی هایم سخت است [اگر آسان نکنی] و چه قدر ترازوی من سبک است اگر سنگین نگردانی و چه قدر زبانم بر لغزش است اگر استوارش نکنی و چه قدر تلاش و عملم اندک است اگر لغزشم را نادیده نگیری. من صاحب گناه بزرگ و جرم فراوان هستم، من کسی هستم که بدی ام به آخر رسید و پرده ام برداشته شد و میان من و تو پرده ای که مرا از تو پوشیده دارد، نیست. از این رو، اگر مرا به اندازه زشتی ام کیفر دهی، هرگز به اندازه یک چشم برهم زدن، گشایش در کارم نکردی. خدایا، من همان خواری هستم که سرافرازم نمودی و ناتوانی هستم که نیرو بخشیدی و اقرار کننده ای هستم که پوشاندی، ولی من نه در برابر نعمتت سپاسگزاری کردم و نه حقت را ادا نمودم و نه از معصیتت دست کشیدم. ای برطرف کننده اندوه حضرت ایوب و شنونده صدای یونس اندوهگین و شکافنده دریا برای بنی اسرائیل و نجات دهنده حضرت موسی و همه همراهانش، از تو درخواست می کنم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و در کار من گشایش و راه نجات و راحتی قرار دهی، به رحمتت ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر روز هفتم رمضان: خداوندا، در این روز مرا بر روزه داری و شب خیزی در آن یاری کن و از لغزش ها و گناهان دور دار و یاد و سپاسگزاری از خود را به صورت پیوسته روزی ام کن، به توفیقت ای سرپرست مؤمنان . - . الاقبال:132 -

**[ترجمه]

الباب الثانی عشر فیما نذکره من زیادات دعوات فی اللیلة الثامنة و یومها و فیها ما نختاره من عدة روایات

اشارة

مِنْهَا مَا ذَکَرَهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ الثَّامِنَةِ: اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ الصَّلَاةَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ الْغَنَاءَ مِنَ الْعَیْلَةِ وَ الْأَمْنَ مِنَ الْخَوْفِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ النَّعِیمَ الْمُقِیمَ الَّذِی لَا یَحُولُ وَ لَا یَزُولُ یَا اللَّهُ یَا نُورَ النُّورِ لَکَ التَّسْبِیحُ سُبْحَانَکَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ لَکَ الْکِبْرِیَاءُ سُبْحَانَکَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ بِحَمْدِهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلْ صَوْمِی وَ لَا تُنَکِّسْ بِرَأْسِی بَیْنَ یَدَیْ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ فَقَدْ بَلَغُوا وَ نَصَحُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ابْعَثْنِی عَلَی الْإِیمَانِ بِکَ وَ التَّصْدِیقِ بِکِتَابِکَ وَ رَسُولِکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بَرَکَةَ شَهْرِنَا هَذَا وَ لَیْلَتِنَا هَذِهِ وَ أَسْأَلُکَ مِنْ کُلِّ خَیْرٍ أَنْزَلْتَهُ أَوْ أَنْتَ مُنْزِلُهُ فِیهَا مَغْفِرَةً وَ رِضْوَاناً وَ رِزْقاً وَاسِعاً وَ ابْسُطْ عَلَیَّ وَ عَلَی عِیَالِی وَ وُلْدِی وَ أَهْلِی وَ جَمِیعِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ زَوَالِ نِعْمَتِکَ وَ أَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ کِتَابٍ قَدْ سَبَقَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُکَ الَّذِی أَمَرْتَ فِیهِ عِبَادَکَ بِالدُّعَاءِ وَ ضَمِنْتَ لَهُمُ الْإِجَابَةَ وَ قُلْتَ وَ إِذا

ص: 27


1- 1. کتاب الاقبال: 132.

سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَأَدْعُوکَ یَا مُجِیبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّ یَا کَاشِفَ السُّوءِ عَنِ الْمَکْرُوبِ یَا جَاعِلَ اللَّیْلِ سَکَناً یَا مَنْ لَا یَمُوتُ اغْفِرْ لِمَنْ یَمُوتُ قَدَّرْتَ وَ خَلَقْتَ وَ سَوَّیْتَ فَلَکَ الْحَمْدُ أَطْعَمْتَ وَ سَقَیْتَ وَ آوَیْتَ وَ رَزَقْتَ فَلَکَ الْحَمْدُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فِی اللَّیْلِ إِذا یَغْشی- وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّی وَ فِی الْآخِرَةِ وَ الْأُولَی وَ أَنْ تَکْفِیَنِی مَا أَهَمَّنِی وَ تَغْفِرَ لِی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]دعای شب هشتم:

خداوندا، از تو درود بر محمد و آل محمد و بی نیازی از فقر و ایمنی از بیم و هراس را خواستارم. خدایا، از تو نعمت پایداری را که دگرگون و نابود نمی گردد، خواهانم. ای خدا ای نور نور، تسبیح برای تو است و منزهی و معبودی جز تو نیست و بزرگ­منشی از آن توست، منزهی تو. به نام خداوند رحمت گستر مهربان. منزه باد خدا و ستایش او را، محمد فرستاده خدا است، درود خداوند بر او و خاندان او. خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و روزه ام را بپذیر و مرا در پیشگاه حضرت محمد و خاندان او صلی الله علیه و آله سر به زیر مگردان، در حالی که آنان تبلیغ کردند و خیرخواهی نمودند. خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا بر ایمان به خود و تصدیق کتاب و فرستاده ات، برانگیز. خدایا، از تو برکت این ماه و این شب را درخواست می کنم و از تمامی خیراتی که در آن فرو فرستادی و یا نازل می کنی. از تو آمرزش و خشنودی و روزی گسترده را خواهانم. بر من و افراد تحت تکفل و فرزندان و خانواده من و همه مردان و زنان مؤمن روزی خود را بگستران، به راستی که تو بر هر چیز توانایی. خدایا، به تو پناه می برم از این که نعمتت از دست برود و به تو پناه می برم و به تو از شرّ هر آنچه که قبلا تقدیر شده است

دعای منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در این شب: خدایا، این ماه تو است که به بندگانت دستور دادی در آن دعا کنند و اجابت دعای آنان را ضمانت نمودی و فرمودی: {هرگاه بندگان من درباره من پرسیدند، من نزدیکم و دعای هر دعا کننده را آن گاه که مرا بخواند، مستجاب می کنم.} از این رو، تو را می خوانم ای اجابت کننده دعای بیچاره و ای برطرف کننده رنجوری از اندوهگین و ای کسی که شب را مایه آرامش قرار دادی و ای کسی که نمی میری، کسانی را که می میرند، بیامرز. مقدر کردی و آفریدی و پرداختی. ستایش برای توست. غذا و آب دادی و روزی دادی، ستایش از آن توست. از تو خواهانم که بر محمد و آل محمد درود فرستی در شب، آن گاه که فرو می پوشاند و در روز، آن گاه که آشکار می گردد و در آخرت و دنیا، و آن چه را که مورد اهتمام من است کفایت نمایی و مرا بیامرز، به راستی که تو بسیار بخشاینده و مهربانی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الثامن من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ الثَّامِنِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ إِنِّی لَا أَجِدُ مِنْ أَعْمَالِی عَمَلًا أَعْتَمِدُ عَلَیْهِ وَ أَتَقَرَّبُ بِهِ إِلَیْکَ أَفْضَلَ مِنْ وَلَایَتِکَ وَ وَلَایَةِ رَسُولِکَ وَ آلِ رَسُولِکَ الطَّیِّبِینَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَتَوَجَّهُ بِهِمْ إِلَیْکَ فَاجْعَلْنِی عِنْدَکَ یَا إِلَهِی بِکَ وَ بِهِمْ وَجِیهاً فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ فَإِنِّی قَدْ رَضِیتُ بِذَلِکَ مِنْکَ تُحْفَةً وَ کَرَامَةً فَإِنَّهُ لَا تُحْفَةَ وَ لَا کَرَامَةَ أَفْضَلُ مِنْ رِضْوَانِکَ وَ التَّنَعُّمِ فِی دَارِکَ مَعَ أَوْلِیَائِکَ وَ أَهْلِ طَاعَتِکَ اللَّهُمَّ أَکْرِمْنِیَ بِوَلَایَتِکَ وَ احْشُرْنِی فِی زُمْرَةِ أَهْلِ وَلَایَتِکَ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی فِی وَدَائِعِکَ الَّتِی لَا تَضِیعُ وَ لَا تَرُدَّنِی خَائِباً بِحَقِّکَ وَ حَقِّ مَنْ أَوْجَبْتَ حَقَّهُ عَلَیْکَ وَ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تُعَجِّلَ فَرَجَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ فَرَجِی مَعَهُمْ وَ فَرَجَ کُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی فِیهِ رَحْمَةَ الْأَیْتَامِ وَ إِطْعَامَ الطَّعَامِ وَ إِفْشَاءَ السَّلَامِ وَ مُجَانَبَةَ اللِّئَامِ وَ صُحْبَةَ الْکِرَامِ بِطَوْلِکَ یَا مَلْجَأَ الْآمِلِینَ.

**[ترجمه]خداوندا، از اعمال خود، عملی که بر آن تکیه کنم و به وسیله آن به درگاه تو نزدیکی بجویم، برتر از ولایت تو و ولایت پیامبر و خاندان پاک پیامبرت، درودهای خداوند بر او و بر همه آنان، نمی یابم. خدایا، به وسیله محمد و آل محمد به درگاه تو نزدیکی می جویم و توجه می کنم. ای معبود من، پس مرا به خاطر خودت و آنان در دنیا و آخرت آبرومند و از مقربان قرار ده، که من به عنوان هدیه و کرامت، به آن خرسند هستم، زیرا هیچ هدیه و کرامتی برتر از خشنودی تو و برخورداری از نعمت در سرای تو همراه با دوستان و اهل طاعتت نیست.

خداوندا، به ولایت خود مرا گرامی دار و با اهل ولایتت محشور کن. خدایا، مرا در سپرده های خود که هرگز ضایع نمی گردد قرار ده و محروم بر مگردان، به حق خود و حق هرکس که حق او را بر خود واجب نمودی. و از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و در گشایش کار خاندان محمد و فرج ما همراه با آنان و گشایش کار همه مردان و زنان مؤمن تعجیل فرمایی، به رحمتت ای مهربان ترین مهربانان. - . الاقبال :133 -

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز، مهربانی با یتیمان و غذا دادن به دیگران و سلام کردن به همه و دوری از افراد فرومایه و همنشینی با افراد بزرگوار را روزی ام کن، به بخششت، ای پناهگاه آرزومندان .

**[ترجمه]

الباب الثالث عشر فیما نذکره من زیادة دعوات فی اللیلة التاسعة و یومها و فیها غسل کما قدمناه و فیها ما نختاره من عدة روایات

اشارة

مِنْهَا مَا ذَکَرَهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِهِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ التَّاسِعَةِ: اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ- لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ رَبِّی وَ أَنَا عَبْدُکَ آمَنْتُ بِکَ مُخْلِصاً لَکَ

ص: 28


1- 1. کتاب الاقبال: 133.

دِینِی أَمْسَیْتُ عَلَی عَهْدِکَ وَ وَعْدِکَ مَا اسْتَطَعْتُ أَتُوبُ إِلَیْکَ مِنْ سُوءِ عَمَلِی وَ أَسْتَغْفِرُکَ لِذُنُوبِیَ الَّتِی لَا یَغْفِرُهَا إِلَّا أَنْتَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلْ صَوْمِی وَ تَفَضَّلْ عَلَیَّ وَ بَلِّغْنِی انْسِلَاخَ هَذَا الشَّهْرِ یَا خَیْرَ الْمَوْلَی وَ یَا مَوْضِعَ کُلِّ شَکْوَی وَ یَا سَامِعَ کُلِّ نَجْوَی وَ یَا شَاهِدَ کُلِّ مَلَإٍ وَ یَا عَالِمَ کُلِّ خَفِیَّةٍ وَ یَا کَاشِفَ مَا یَشَاءُ مِنْ بَلِیَّةٍ یَا خَلِیلَ إِبْرَاهِیمَ وَ نَجِیَّ مُوسَی وَ مُصْطَفِیَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله أَدْعُوکَ دُعَاءَ مَنِ اشْتَدَّتْ فَاقَتُهُ وَ ضَعُفَتْ قُوَّتُهُ وَ قَلَّتْ حِیلَتُهُ دُعَاءَ الْغَرِیبِ الْغَرِیقِ الْمُضْطَرِّ الْبَائِسِ الْفَقِیرِ الَّذِی لَا یَجِدُ لِکَشْفِ مَا هُوَ فِیهِ مِنَ الذُّنُوبِ إِلَّا أَنْتَ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ فَرِّجْ عَنِّی وَ اکْشِفْ مَا بِی مِنْ ضُرٍّ وَ تَقَبَّلْ صَوْمِی وَ صَلَاتِی فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: یَا سَیِّدَاهْ وَ یَا رَبَّاهْ وَ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ یَا ذَا الْعَرْشِ الَّذِی لَا یَنَامُ وَ یَا ذَا الْعِزِّ الَّذِی لَا یُرَامُ یَا قَاضِیَ الْأُمُورِ یَا شَافِیَ الصُّدُورِ اجْعَلْ لِی مِنْ أَمْرِی فَرَجاً وَ مَخْرَجاً وَ اقْذِفْ رَجَاءَکَ فِی قَلْبِی حَتَّی لَا أَرْجُوَ أَحَداً سِوَاکَ عَلَیْکَ سَیِّدِی تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْکَ مَوْلَایَ أَنَبْتُ وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ أَسْأَلُکَ یَا إِلَهَ الْآلِهَةِ وَ یَا جَبَّارَ الْجَبَابِرَةِ وَ یَا کَبِیرَ الْأَکَابِرِ الَّذِی مَنْ تَوَکَّلَ عَلَیْهِ کَفَاهُ وَ کَانَ حَسْبَهُ وَ بَالِغَ أَمْرِهِ عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ فَاکْفِنِی وَ إِلَیْکَ أَنَبْتُ فَارْحَمْنِی وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ فَاغْفِرْ لِی وَ لَا تُسَوِّدْ وَجْهِی یَوْمَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ وَ تَبْیَضُّ وُجُوهٌ- إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ وَ صَلِّ اللَّهُمَّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنِّی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]خداوندا، ستایش برای توست، معبودی جز تو وجود ندارد، تو پروردگار من هستی و من بنده توام، با اخلاص دین خود به تو ایمان آوردم و در حد توان خود بر وفا به پیمان و وعده ات شب نمودم، از کردار زشتم به درگاه تو توبه می کنم و از گناهانم که جز تو نمی تواند بیامرزد، آمرزش می طلبم. بر محمد و آل محمد درود فرست و روزه ام را بپذیر و بر من تفضل کن و به پایان این ماه برسان. ای بهترین مولا و ای جایگاه همه گله ها و ای شنونده همه نجواها و ای گواه بر هر آشکار و ای دانای همه نهان ها و ای برطرف کننده هر بلایی که بخواهی و ای دوست حضرت ابراهیم و نجات بخش حضرت موسی و برگزیننده حضرت محمد صلی الله علیه و آله. همانند کسی که نیازش سخت است و نیرویش ضعیف شد و بیچاره شد، تو را می خوانم، همانند غریب غریق درمانده و گرفتار و ناداری که هیچ کس برای برطرف کردن گناهانش جز تو را نمی یابد، تو را می خوانم. پس بر محمد و آل محمد درود فرست و رنجوری مرا برطرف نما و روزه و نمازم را در این ماه بزرگ بپذیر. درود بر حضرت محمد و خاندان پاک او.

دعای منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در این شب: ای آقای من و ای پروردگار من و ای شکوهمند و بزرگوار، دارنده عرش که هرگز نمی خوابی و ای دارنده سربلندی که دست نایافتنی است، ای فیصله دهنده کارها، ای بهبودی بخش دل ها، در کار من گشایش و راه خروجی قرار ده و امیدت را در دلم بیفکن تا به غیر تو امید نداشته باشم. آقای من، بر تو توکل نمودم. مولای من، به درگاه تو توبه کردم و بازگشت همه به سوی تو است. از تو در خواست می کنم ای معبود معبودها و سرکش سرکش ها و بزرگ بزرگان، که هرکس بر تو توکل کند او را کفایت می کنی و برای او کافی هستی و او را به پایان کار می رسانی. تنها بر تو توکل نمودم پس کفایت کن، و به درگاه تو توبه کردم پس رحمم کن، و بازگشت به سوی تو است پس مرا بیامرز، و در روزی که چهره هایی سیاه و چهره هایی سپید می گردند، روی مرا سیاه مکن، به راستی که تو سربلند و فرزانه ای. ای خدا، بر محمد و آل محمد درود فرست و بر من رحم کن و از من درگذر، به راستی که تو بسیار آمرزنده و مهربان هستی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم التاسع من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ التَّاسِعِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ اغْفِرْ ذَنْبِی وَ اعْصِمْ عَمَلِی وَ اهْدِ قَلْبِی وَ اشْرَحْ صَدْرِی وَ یَسِّرْ لِی أَمْرِی وَ جَوِّدْ فَهْمِی وَ خَفِّفْ وِزْرِی وَ آمِنْ خَوْفِی وَ ثَبِّتْ حُجَّتِی وَ ارْبُطْ جَأْشِی وَ بَیِّضْ وَجْهِی وَ ارْفَعْ جَاهِی وَ صَدِّقْ قَوْلِی وَ بَلِّغْ حَدِیثِی وَ عَافِنِی فِی عُمُرِی وَ بَارِکْ لِی مُنْقَلَبِی وَ اعْصِمْنِی فِی جَمِیعِ أَحْوَالِی وَ أَوْسِعْ عَلَیَّ فِی رِزْقِی وَ سَهِّلْ عَلَیَّ مَطَالِبِی وَ أَعْطِنِی مِنْ جَزِیلِ

ص: 29

عَطَائِکَ وَ أَفْضَلِ مَا أَعْطَیْتَ أَحَداً مِنْ خَلْقِکَ وَ تَجَاوَزْ عَنْ جَمِیعِ مَا عِنْدِی بِحُسْنِ لُطْفِکَ الَّذِی عِنْدَکَ اللَّهُمَّ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوِّی وَ لَا تُمْکِنْهُ مِنْ عُنُقِی وَ لَا تَفْضَحْنِی فِی نَفْسِی وَ لَا تَفْجَعْنِی فِی جَارِی وَ هَبْ لِی یَا إِلَهِی عَطِیَّةً کَرِیمَةً رَحِیمَةً مِنْ عَطَائِکَ الَّذِی لَا فَقْرَ بَعْدَهُ فَقَدْ ضَعُفَتْ قُوَّتِی وَ انْقَطَعَ عَنِ الْخَلْقِ رَجَائِی فَقُدْرَتُکَ یَا رَبِّ أَنْ تَرْحَمَنِی وَ تُعَافِیَنِی کَقُدْرَتِکَ عَلَی أَنْ تُعَذِّبَنِی وَ تَبْتَلِیَنِی فَاجْعَلْ یَا مَوْلَایَ فِیمَا قَضَیْتَ تَعْجِیلَ خَلَاصِی مِنْ جَمِیعِ مَا أَنَا فِیهِ مِنَ الْمَکْرُوهِ وَ الْمَحْذُورِ وَ الْمَشَقَّةِ وَ عَافِنِی مِنْهُ کُلِّهِ إِلَهِی لَا أَرْجُو لِدَفْعِ ذَلِکَ عَنِّی أَحَداً مِنْ خَلْقِکَ فَکُنْ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ عِنْدَ أَحْسَنِ ظَنِّی بِکَ وَ امْنُنْ عَلَیَّ بِذَلِکَ وَ عَلَی کُلِّ دَاعٍ دَعَاکَ بِهِ یَا مَوْلَایَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَنْتَ یَا سَیِّدِی أَمَرْتَ بِالدُّعَاءِ وَ ضَمِنْتَ لِمَنْ شِئْتَ الْإِجَابَةَ وَ وَعْدُکَ الْحَقُّ الَّذِی لَا خُلْفَ لَهُ (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِی فِیهِ نَصِیباً مِنْ رَحْمَتِکَ الْوَاسِعَةِ وَ اهْدِنِی فِیهِ لِبَرَاهِینِکَ السَّاطِعَةِ وَ خُذْ بِنَاصِیَتِی إِلَی مَرْضَاتِکَ الْجَامِعَةِ بِمَحَبَّتِکَ یَا أَمَلَ الْمُشْتَاقِینَ.

**[ترجمه]خدایا، گناهم را بیامرز و عملم را نگاه دار و دلم را هدایت کن و سینه ام را بگشا و کارم را آسان و فهمم را خوب و گناهم را کم کن و هراسم را ایمنی بخش و دلیلم را ثابت و دلم را استوار بدار و رویم را سپید کن و مقامم را بالا بر و سخنم را راست گردان و گفتارم را رسا کن و در عمرم عافیت بخش و بازگشتگاهم را خجسته گردان و در تمام حالاتم نگاه دار و روزی ام را بگستران و خواسته هایم را آسان به من برسان و از عطای بزرگ و برترین عطایایی را که به یکی از آفریده هایت دادی، به من عطا کن و از تمام آن چه نزد من است، به لطف نیکویی که در نزد تو است، گذشت کن. خدایا، مرا دشمن شاد مکن و دشمنم را بر من مسلط مگردان و در رابطه با خودم رسوایم مکن و در رابطه با همسایه ام دلم را به درد نیاور. ای معبود من، عطایی با کرامت و مهرورزانه که بعد از آن دیگر نیازمندی­ای وجود ندارد، به من ارزانی دار؛ زیرا نیرویم سست شد و امیدم از مردم گسست. ای پروردگار من، قدرت تو بر این که بر من رحم کنی و عافیت بخشی، همانند قدرت تو بر عذاب و گرفتار نمودن من است، پس ای مولای من، زود رها شدن من از همه ناخوشایندی ها و بیم ها و سختی هایی را که بدان دچار هستم، جزو سرنوشت حتمی خود بگردان و مرا از همه این ها عافیت بخش. ای معبود من، برای برطرف کردن این ها به هیچ یک از آفریده هایت امید ندارم، پس ای شکوهمند و بزرگوار، بر اساس بهترین گمانم به تو، با من رفتار کن و این ها را به من ای مولای من، و به همه مؤمنانی که این ها را از تو درخواست نمودند، ارزانی دار. ای آقای من، خود دستور دادی که دعا کنیم و برای هرکس که بخواهی استجابت دعا را ضمانت نمودی و وعده تو حق است و تخلف در آن راه ندارد. - . الاقبال: 135 -

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز بهره ای از رحمت گسترده ات را برای من قرار ده و به براهین و دلایل روشنت رهنمون شو، و زمام امورم را به سوی خشنودی کامل خودت بکش، به مهرورزی ات، ای آرزوی مشتاقان .

**[ترجمه]

الباب الرابع عشر فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة العاشرة و یومها و فیها ما نختاره من عدة روایات

اشارة

مِنْهَا مَا ذَکَرَهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ الْعَاشِرَةِ: یَا خَیْرَ مَنْ سُئِلَ وَ یَا أَوْسَعَ مَنْ أَعْطَی وَ یَا خَیْرَ مُرْتَجًی صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَوْسِعْ عَلَیَّ مِنْ فَضْلِکَ وَ افْتَحْ لِی بَابَ رِزْقٍ مِنْ عِنْدِکَ- إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ تَقَبَّلْ صَوْمِی وَ تَفَضَّلْ عَلَیَّ اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ مَا أَنْزَلْتَ فِیهِ مِنَ الْقُرْآنِ وَ الْبَرَکَاتِ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَرْزُقَنِی حُبَّ الصَّلَاةِ وَ الصِّیَامِ وَ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ وَ صِلَةِ الرَّحِمِ وَ تُحَبِّبَ إِلَیَّ کُلَّ مَا أَحْبَبْتَ وَ تُبَغِّضَ إِلَیَّ کُلَّ مَا أَبْغَضْتَ اللَّهُمَّ إِنَّکَ تَکَفَّلْتَ بِرِزْقِی وَ رِزْقِ کُلِّ دَابَّةٍ یَا خَیْرَ مَدْعُوٍّ وَ یَا خَیْرَ

ص: 30


1- 1. کتاب الاقبال: 135.

مَسْئُولٍ وَ خَیْرَ مُرْتَجًی وَ أَوْسَعَ مَنْ أَعْطَی صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْزُقْنِی السَّعَةَ وَ الدَّعَةَ وَ السَّعَادَةَ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی اللَّیْلَةِ الْعَاشِرَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ یَا سَلَامُ یَا مُؤْمِنُ یَا مُهَیْمِنُ یَا جَبَّارُ یَا مُتَکَبِّرُ یَا أَحَدُ یَا صَمَدُ یَا وَاحِدُ یَا فَرْدُ یَا غَفُورُ یَا رَحِیمُ یَا وَدُودُ یَا حَلِیمُ مَضَی مِنَ الشَّهْرِ الْمُبَارَکِ الثُّلُثُ وَ لَسْتُ أَدْرِی سَیِّدِی مَا صَنَعْتَ فِی حَاجَتِی هَلْ غَفَرْتَ لِی إِنْ أَنْتَ غَفَرْتَ لِی فَطُوبَی لِی وَ إِنْ لَمْ تَکُنْ غَفَرْتَ لِی فَوَا سَوْأَتَاهْ فَمِنَ الْآنَ سَیِّدِی فَاغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی وَ تُبْ عَلَیَّ وَ لَا تَخْذُلْنِی وَ أَقِلْنِی عَثْرَتِی وَ اسْتُرْنِی بِسِتْرِکَ وَ اعْفُ عَنِّی بِعَفْوِکَ وَ ارْحَمْنِی بِرَحْمَتِکَ وَ تَجَاوَزْ عَنِّی بِقُدْرَتِکَ إِنَّکَ تَقْضِی وَ لَا یُقْضَی عَلَیْکَ وَ أَنْتَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ.

**[ترجمه]ای بهترین درخواست شونده و ای گسترده ترین بخشنده و ای بهترین کسی که به او امید بسته می شود، بر محمد و آل محمد درود فرست و از تفضل خود بر من بگستران و در روزی را از نزد خود بر من بگشا، به راستی که تو بر هر چیز توانایی، روزه ام را بپذیر و بر من تفضل کن. خداوندا، ای پروردگار ماه رمضان و آن چه از قرآن و برکات در آن فرو فرستادی، از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و دوستی نماز و روزه و حج و عمره و ارتباط با خویشاوندان را روزی ام کنی و هر چه را که دوست داری محبوب من کنی و هر چه را که ناخوشایند تو است، ناخوشایند من بگردانی. خدایا، تو خود عهده دار روزی من و همه جنبدگان شدی، ای بهترین کسی که به درگاه او دعا می شود و از او درخواست می شود و بدو امید می بندند و ای گسترده ترین عطا کننده، بر محمد و آل محمد درود فرست و گستردگی و فراوانی و فراخی و نیکبختی در این ماه بزرگ را روزی ام کن، ای مهربان ترین مهربانان.

دعایی دیگر از پیامبر صلی الله علیه و آله در شب دهم: خداوندا، ای ایمن، ای ایمنی بخش، ای نگاهبان چیره، ای شکوهمند چیره ای بزرگ­منش، ای بی همتا، ای بی نیاز، ای یگانه، ای تک، ای بسیار آمرزنده، ای مهربان، ای بسیار مهرورز، ای بردبار، یک سوم ماه مبارک سپری شد. ای آقای من، نمی دانم که درباره خواسته من چه کردی. آیا مرا آمرزیدی؟ اگر آمرزیده باشی، خوشا به حال من؛ و اگر نیامرزیده باشی، بدا به حالم. ای آقای من، پس از هم اکنون مرا ببخشای و بر من رحم کن و توبه ام را بپذیر و خوارم مکن و لغزشم را نادیده بگیر و به پوشش خود بپوشان و به عفو خود از من گذشت کن و [به رحمتت بر من رحم کن] و به قدرتت از من درگذر، زیرا تو فرمان می رانی و هیچ کس نمی تواند به تو فرمان دهد و تو بر هر چیز توانایی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم العاشر من دعاء غیر متکرر

اللَّهُمَّ یَا مَنْ بَطْشُهُ شَدِیدٌ وَ عَفْوُهُ قَدِیمٌ وَ مُلْکُهُ مُسْتَقِیمٌ وَ لُطْفُهُ شَدِیدٌ یَا مَنْ سَتَرَ عَلَیَّ الْقَبِیحَ وَ ظَهَرَ بِالْجَمِیلِ وَ لَمْ یُعَجِّلْ بِالْعُقُوبَةِ وَ یَا مَنْ أَذِنَ لِلْعِبَادِ بِالتَّوْبَةِ یَا مَنْ لَمْ یَهْتِکِ السِّتْرَ لِذِی الْفَضِیحَةِ یَا مَنْ لَا یَعْلَمُ مَا فِی غَدٍ غَیْرُهُ یَا جَابِرَ کُلِّ کَسِیرٍ یَا مَأْوَی کُلِّ هَارِبٍ یَا غَاذِیَ مَا فِی بُطُونِ الْأُمَّهَاتِ یَا سَیِّدِی أَنْتَ لِی فِی کُلِّ حَاجَةٍ نَزَلَتْ بِی صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اکْفِنِی مَا أَهَمَّنِی وَ ارْزُقْنِی مِنْ رِزْقِکَ الْوَاسِعِ رِزْقاً حَلَالًا طَیِّباً یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ بِرَحْمَتِکَ اسْتَغَثْتُ فَکَّ أَسْرِی وَ أَصْلِحْ لِی شَأْنِی کُلَّهُ وَ لَا تَکِلْنِی إِلَی نَفْسِی طَرْفَةَ عَیْنٍ أَبَداً مَا أَبْقَیْتَنِی بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ الْعَاشِرِ: اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مِنَ الْمُتَوَکِّلِینَ عَلَیْکَ وَ اجْعَلْنِی مِنَ الْفَائِزِینَ إِلَیْکَ وَ اجْعَلْنِی مِنَ الْمُقَرَّبِینَ لَدَیْکَ بِإِحْسَانِکَ یَا غَایَةَ الطَّالِبِینَ.

**[ترجمه]خداوندا، ای کسی که قدرتت فراوان و گذشتت دیرینه و سلطنتت استوار و لطفت بسیار است، ای خدایی که زشتی ام را پوشاندی و زیبایی ام را آشکار کردی و در کیفر شتاب ننمودی و به بندگانت اجازه توبه دادی، ای خدایی که رسوا را پرده دری نکردی. ای خدایی که رخدادهای فردا را جز تو نمی داند، ای به هم آورنده شکست همه شکستگان، ای پناهگاه تمام گریختگان، ای غذا دهنده به جنین ها در شکم مادران، ای آقای من، تو برآورنده تمام خواسته هایی هستی که بر من فرو می آید، بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و آن چه مورد اهتمام من است کفایت کن و از روزی گسترده خود، روزی حلال و پاکیزه عطایم کن، ای زنده، ای پاینده، از رحمتت یاری می جویم، از اسارت رهایم کن و تا زمانی که زنده ام داشتی، همه امورم را سامان ده و هیچ گاه حتی به اندازه یک چشم بر هم زدن مرا به خود وامگذار، به رحمتت ای مهربان ترین مهربانان - . الاقبال :136-137 -

دعایی دیگر در روز دهم: خداوندا، در این روز مرا از توکل کنندگان بر خودت و رستگاران بگردان و از مقربان درگاهت قرار ده، به نیکوکاری ات، ای منتهای خواهش درخواست کنندگان .

**[ترجمه]

الباب الخامس عشر فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة الحادیة عشر منه و یومها و فیها غسل کما قدمناه و ما نختاره من عدة روایات

اشارة

مِنْهَا مَا وَجَدْنَاهُ فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا رَحِمَهُمُ اللَّهُ الْعَتِیقَةِ وَ قَدْ سَقَطَ مِنْهُ أَدْعِیَةُ لَیَالٍ فَنَقَلْنَا مَا بَقِیَ مِنْهَا وَ هُوَ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ الْحَادِیَةَ عَشْرَةَ:

ص: 31


1- 1. کتاب اقبال الاعمال: 136- 137.

سُبْحَانَکَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْبَارِئُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ الَّذِی خَلَقَنِی وَ لَمْ أَکُ شَیْئاً بِمَشِیَّتِهِ وَ أَرَانِی فِی نَفْسِی وَ فِی کُلِّ شَیْ ءٍ مِنْ مَخْلُوقَاتِهِ وَ صُنْعِهِ الدَّلَائِلَ الْبَیِّنَةَ النَّیِّرةَ عَلَی قُدْرَتِهِ الَّذِی فَرَضَ الصِّیَامَ عَلَیَّ تَعَبُّداً یُصْلِحُ بِهِ شَأْنِی وَ یَغْسِلُ عَنِّی أَوْزَارِی وَ یُذَکِّرُنِی بِمَا لَهَوْتُ عَنْهُ مِنْ ذِکْرِهِ وَ یُوجِبُ لِیَ الزُّلْفَی بِطَاعَةِ أَمْرِهِ اللَّهُمَّ سَیِّدِی أَنْتَ مَوْلَایَ إِنْ کُنْتَ جُدْتَ عَلَیَّ بِصَالِحَ فِیمَا مَضَی مِنْهُ ارْتَضَیْتَهُ فَزِدْنِی وَ إِنْ کُنْتُ اقْتَرَفْتُ مَا أَسْخَطَکَ فَأَقِلْنِی اللَّهُمَّ مَلِّکْنِی مِنْ نَفْسِی فِی الْهُدَی مَا أَنْتَ لَهُ أَمْلَکُ وَ قَدِّرْنِی مِنَ الْعُدُولِ بِهَا إِلَی إِرَادَتِکَ عَلَی مَا أَنْتَ عَلَیْهِ أَقْدَرُ وَ کُنْ مُخْتَاراً لِعَبْدِکَ مَا یُسْعِدُهُ بِطَاعَتِکَ وَ تَجَنُّبِهِ الشِّقْوَةَ بِمَعْصِیَتِکَ حَتَّی یَفُوزَ فِی الْمَعْصُومِینَ وَ یَنْجُوَ فِی الْمَقْبُولِینَ وَ یُرَافِقَ الْفَائِزِینَ الَّذِینَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً کَثِیراً.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی اللَّیْلَةِ الْحَادِیَةَ عَشْرَةَ مِنْهُ رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ مِنْ کِتَابِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ: یَا مَنْ یَکْفِی کُلَّ مَئُونَةٍ بِلَا مَئُونَةٍ یَا جَوَادُ یَا مَاجِدُ یَا أَحَدُ یَا وَاحِدُ یَا صَمَدُ یَا مَنْ لَمْ یَتَّخِذْ صَاحِبَةً وَ لَا وَلَداً وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ یَا مَنْ لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلْ صَوْمِی وَ أَعِنِّی عَلَیْهِ وَ عَلَی مَا بَقِیَ مِنْ شَهْرِی اللَّهُمَّ إِنِّی أَمْسَیْتُ لَا أَمْلِکُ مَا أَرْجُو وَ لَا أَسْتَطِیعُ دَفْعَ مَا أُحَاذِرُ إِلَّا بِکَ وَ أَمْسَیْتُ مُرْتَهَناً بِعَمَلِی وَ أَمْسَی الْأَمْرُ وَ الْقَضَاءُ بِیَدِکَ یَا رَبِّ فَلَا فَقِیرَ أَفْقَرُ مِنِّی فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِی یَا رَبِّ ظُلْمِی وَ جُرْمِی وَ جَهْلِی وَ جِدِّی وَ هَزْلِی وَ کُلَّ ذَنْبٍ ارْتَکَبْتُهُ وَ بَلِّغْنِی وَ ارْزُقْنِی خَیْرَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ فِی غَیْرِ مَشَقَّةٍ مِنِّی وَ لَا تُهْلِکْ رُوحِی وَ جَسَدِی فِی طَلَبِ مَا لَمْ تُقَدِّرْ لِی بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْتَأْنِفُ الْعَمَلَ وَ أَرْجُو الْعَفْوَ وَ هَذِهِ أَوَّلُ لَیْلَةٍ مِنْ لَیَالِی الثُّلُثَیْنِ أَدْعُوکَ بِأَسْمَائِکَ الْحُسْنَی وَ أَسْتَجِیرُ بِکَ مِنْ نَارِکَ الَّتِی لَا تُطْفَی وَ أَسْأَلُکَ أَنْ تُقَوِّیَنِی عَلَی قِیَامِهِ وَ صِیَامِهِ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ اللَّهُمَّ بِرَحْمَتِکَ

ص: 32

الَّتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ ءٍ وَ بِهَا تَتِمُّ الصَّالِحَاتُ وَ عَلَیْهَا اتَّکَلْتُ وَ أَنْتَ الصَّمَدُ الَّذِی لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ- وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنِّی- إِنَّکَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]از جمله، دعای شب یازدهم بنابر کتاب های کهن راویان امامیه - رحمهم الله - و دعاهای چند شب از آن افتاده است. ما دعاهای باقیمانده را نقل می کنیم و آن دعای شب یازدهم است:

منزهی تو ای خدا و معبودی جز تو وجود ندارد، آفریننده و یگانه و چیره ای که به خواست خود مرا آفریدی، در حالی که چیزی نبودم و در وجود خود و همه اشیا از آفریده ها و مخلوقاتش، دلیل های روشن و واضح دال بر قدرتش را به من نمایاند. خدایی که روزه را به عنوان عبادت بر من واجب نمود تا به وسیله آن کارم را سامان دهد و بارهای گناه مرا شست و شو دهد و یادش را که فراموش کرده بودم، به یادم آورد و به واسطه پیروی از دستورش، مرا به قرب و منزلت رساند، خداوندا، آقای من، تو مولای منی، اگر پیش از این کار شایسته ای را به من ارزانی داشتی و از من پسندیدی، بر آن بیافزای و اگر کاری را که تو را به خشم آورد، مرتکب شدم، از من درگذر. خدایا، آن چه از امور هدایت گر را که تو بیشتر اختیار آن را داری، در اختیار من گذار و توانایی برگرداندن نفسم را به آن چه مقتضای اراده تو است و تو بیشتر بر آن توانا هستی، به من عطا کن و آن چه بنده ات را به واسطه طاعتت نیکبخت می گرداند، برای او برگزین و آن چه به واسطه نافرمانی ات موجب بدبختی او می شود، او را از آن دور بدار تا در میان معصومان رستگار گردد و در میان پذیرفته شدگان نجات یابد و با رستگارانی که نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین می شوند، همدم گردد. درود سلام فراوان خداوند بر محمد و خاندان او.

دعای شب یازدهم به نقل از کتاب عمل شهر رمضان نوشته محمد بن ابی قرّه:

ای خدایی که بدون ذخیره ای و هر ذخیره ای را کفایت می کنی، ای بخشنده ای بزگوار، ای بی همتا ای یگانه، ای بی نیاز، ای خدایی که کسی را به همسری و فرزندی نگرفت و هیچ کس همتای تو نیست، ای کسی که نزاییدی و زاییده نشدی، بر محمد و آل محمد درود فرست و روزه ام را بپذیر و مرا بر آن و بر روزه داری در روزهای باقیمانده از این ماه یاری کن. خداوندا، شب کردم در حالی که اختیار آن چه را که بدان امید دارم، ندارم و نمی توانم آن چه را که از آن بیم دارم، دفع کنم مگر به کمک تو، و شب کردم در حالی که در گرو عمل خود هستم و کار و سرنوشت قطعی به دست تو است. پس هیچ ناداری فقیرتر از من وجود ندارد. پس بر محمد و آل محمد درود فرست و ای پروردگار من، ستم و جرم و نادانی و جدی و شوخی و هر گناهی را که مرتکب شدم ببخش و مرا در این ماه بزرگ، به خیر دنیا و آخرت برسان و روزی ام کن، بی آن که به رنج بیفتم و جان و تنم را در جست و جوی آن چه برایم مقدر ننمودی، نابود مگردان، به رحمتت ای مهربان ترین مهربانان.

دعای شب یازدهم منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در این شب: خداوندا، من کار را از نو شروع می کنم و به گذشت تو امید دارم و این اولین شب از شب های دو سوم مانده از ماه رمضان است. تو را به زیباترین نام هایت می خوانم و از آتش جهنم که هرگز خاموش نمی گردد، به تو پناه می برم و از تو درخواست می کنم که مرا بر شب خیزی و روزه داری در این ماه نیرو بخشی و مرا بیامرزی و به من رحم کنی، به راستی که تو خلف وعده نمی کنی. خداوندا، به آن رحمت تو که همه اشیا را فرا گرفت و کارهای شایسته به آن کامل می گردد و من بر آن تکیه کردم و تو بی نیازی هستی که نزایید و نه زاییده نشد و هیچ کس همتای تو نیست، بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا بیامرز و بر من رحم کن و از من گذشت کن، به راستی که تو توبه پذیر و مهربان هستی .

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الحادی عشر من شهر رمضان

اللَّهُمَّ بِیَدِکَ مَقَادِیرُ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ بِیَدِکَ مَقَادِیرُ الْغِنَی وَ الْفَقْرِ وَ بِیَدِکَ مَقَادِیرُ الْخِذْلَانِ وَ النَّصْرِ اللَّهُمَّ بَارِکْ لِی فِی دِینِی وَ دُنْیَایَ وَ بَارِکْ لِی فِی أَهْلِی وَ مَالِی وَ وُلْدِی وَ بَارِکْ لِی فِی سَمْعِی وَ بَصَرِی وَ یَدَیَّ وَ رِجْلَیَّ وَ جَمِیعِ جَسَدِی وَ بَارِکْ لِی فِی عَقْلِی وَ ذِهْنِی وَ فَهْمِی وَ عِلْمِی وَ جَمِیعِ مَا خَوَّلْتَنِی اللَّهُمَّ أَوْسِعْ عَلَیَّ مِنْ رِزْقِکَ الْحَلَالِ وَ فُکَّ رَقَبَتِی مِنَ النَّارِ وَ أَدْخِلْنِی بِرَحْمَتِکَ دَارَ الْقَرَارِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ أَهْوَالِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ بَوَائِقِ الدَّهْرِ وَ مُصِیبَاتِ اللَّیَالِی وَ الْأَیَّامِ اللَّهُمَّ إِنْ کُنْتَ غَضِبْتَ عَلَیَّ وَ أَنْتَ رَبِّی فَلَا تُحِلَّهُ بِی یَا رَبَّ الْمُسْتَضْعَفِینَ وَ مِنْ شَرِّ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ فَسَلِّمْنِی وَ أَنْتَ رَبِّی فَلَا تَکِلْنِی إِلَی عَدُوِّی وَ لَا إِلَی صَدِیقِی وَ إِنْ لَمْ تَکُنْ غَضِبْتَ عَلَیَّ فَمَا أُبَالِی غَیْرَ أَنَّ عَافِیَتَکَ أَوْسَعُ لِی وَ أَهْنَأُ لِی إِلَهِی أَعُوذُ بِنُورِ وَجْهِکَ الَّذِی أَشْرَقَتْ بِهِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرَضُونَ وَ کَشَفْتَ بِهِ الظُّلْمَةَ عَنْ عِبَادِکَ مِنْ أَنْ یَحُلَّ بِی سَخَطُکَ لَکَ الْعُتْبَی حَتَّی تَرْضَی وَ إِذَا رَضِیتَ وَ بَعْدَ الرِّضَا وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِکَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ الْحَادِیَ عَشَرَ: اللَّهُمَّ حَبِّبْ إِلَیَّ فِیهِ الْإِحْسَانَ وَ کَرِّهْ إِلَیَّ فِیهِ الْعِصْیَانَ وَ حَرِّمْ عَلَیَّ فِیهِ السَّخَطَ وَ النِّیرَانَ بِعَوْنِکَ یَا عَوْنَ الْمُسْتَغِیثِینَ.

**[ترجمه]خداوندا، مقدرات دنیا و آخرت و ثروت و ناداری و یاری نکردن فقط به دست تو است. خداوندا، دین و دنیا و آخرتم را مبارک گردان و نیز خانواده و دارایی و فرزندانم را مبارک گردان و گوش و چشم و دست و پا و همه اعضای تنم و عقل و ذهن و فهم و دانش و همه نعمت هایی را که به من ارزانی داشتی، مبارک گردان. خداوندا، روزی حلالت را بر من بگستران و من را از آتش جهنم آزاد کن و به رحمتت در سرای آرامش وارد کن. خدایا، به تو پناه می برم از بیم های دنیا و آخرت و گرفتارهای روزگار و مصیبت های شب و روز.

خدایا، اگر از من خشمگین باشی تو پروردگار من هستی، ای پروردگار ناتوانان، پس من را مشمول خشم خود مکن و از شر جنیان و انسان ها سالم بدار، که تو پروردگار من هستی، پس من را به دشمنم و یا به دوستم وامگذار؛ و اگر از من خشمگین نباشی، دیگر اعتنایی ندارم، جز این که عافیت تو برای من گسترده تر و گواراتر است. خداوندا، به نور روی تو که آسمان ها و زمین ها بدان روشن است و تاریکی را به واسطه آن از بندگانت برطرف نمودی، پناه می برم از این که مرا مشمول خشمت بکنی، و به سوی تو باز می گردم تا این که از من خشنود گردی و هنگام خشنودی و بعد از خشنودی ات نیز چنین هستم. هیچ قدرت و نیرویی نیست جز این که به تو تحقق می یابد.

دعای دیگر روز یازدهم: خداوندا، در این روز، نیکوکاری را محبوب من و ناپارسایی و نافرمانی را ناخوشایند من بگردان و خشم و آتش های جهنم را بر من حرام کن، به یاری ات ای فریادرس ناتوانان .

**[ترجمه]

الباب السادس عشر فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة الثانیة عشر منه و یومها و فیه ما نختاره من عدة روایات

اشارة

مِنْهَا مَا وَجَدْنَاهُ فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا رَحِمَهُمُ اللَّهُ الْعَتِیقَةِ وَ قَدْ سَقَطَ مِنْهُ أَدْعِیَةُ لَیَالٍ نَقَلْنَا مَا بَقِیَ مِنْهَا وَ هُوَ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ الثَّانِیَةِ عَشْرَةَ: سُبْحَانَکَ أَیُّهَا الْمَلِکُ الْقَدِیرُ الَّذِی بِیَدِهِ الْأُمُورُ وَ لَا یُعْجِزُهُ مَا یُرِیدُ وَ لَا یَنْقُصُهُ الْعَطَاءُ وَ الْمَزِیدُ اللَّهُمَّ إِنْ کَانَتْ صَحِیفَتِی مُسْوَدَّةً بِالذُّنُوبِ إِلَیْکَ فَإِنِّی أُعَوِّلُ

ص: 33

فِی مَحْوِهَا فِی هَذِهِ اللَّیَالِی الْبِیضِ عَلَیْکَ وَ أَرْجُو مِنَ الْغُفْرَانِ وَ الْعَفْوِ مَا هُوَ بِیَدِکَ فَإِنْ جُدْتَ بِهِ عَلَیَّ لَمْ یَنْقُصْکَ وَ فُزْتُ وَ إِنْ حَرَمْتَنِیهِ لَمْ یَزِدْکَ وَ عَطِبْتُ اللَّهُمَّ فَوَفِّقْنِی بِمَا سَبَقَ لِی مِنَ الْحُسْنَی شَهَادَةَ الْإِخْلَاصِ بِکَ وَ بِمَا جُدْتَ بِهِ عَلَیَّ مِنْ ذَلِکَ وَ مَا کُنْتُ لِأَعْرِفَهُ لَوْ لَا تَفَضُّلُکَ وَ أَعِذْنِی مِنْ سَخَطِکَ وَ أَنِلْنِی بِهِ رِضَاکَ وَ عِصْمَتَکَ وَ وَفِّقْنِی لِاسْتِئْنَافِ مَا یَزْکُو لَدَیْکَ مِنَ الْعَمَلِ وَ جَنِّبْنِی الْهَفَوَاتِ وَ الزَّلَلَ فَإِنَّکَ تَمْحُو مَا تَشَاءُ وَ تُثْبِتُ وَ عِنْدَکَ أُمُّ الْکِتَابِ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ کَثِیراً.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ وَ هُوَ مَا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِهِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ فَقَالَ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ الثَّانِیَةَ عَشْرَةَ: اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَعَاقِدِ الْعِزِّ مِنْ عَرْشِکَ وَ مُنْتَهَی الرَّحْمَةِ مِنْ کِتَابِکَ وَ بِاسْمِکَ الْأَعْظَمِ وَ کَلِمَاتِکَ التَّامَّةِ الَّتِی لَا یُجَاوِزُهُنَّ بَرٌّ وَ لَا فَاجِرٌ فَإِنَّکَ لَا تَبِیدُ وَ لَا تَنْفَدُ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلَ مِنِّی وَ مِنْ جَمِیعِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ صِیَامَ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ قِیَامَهُ وَ تَفُکَّ رِقَابَنَا مِنَ النَّارِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْ قَلْبِی بَارّاً وَ عَمَلِی سَارّاً وَ رِزْقِی دَارّاً وَ حَوْضَ نَبِیِّکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ السَّلَامُ لِی قَرَاراً وَ مُسْتَقَرّاً وَ تُعَجِّلَ فَرَجَ آلِ مُحَمَّدٍ فِی عَافِیَةٍ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ وَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ وَ أَنْتَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ لَکَ الْحَمْدُ حَمْداً یَبْقَی وَ لَا یَفْنَی وَ لَکَ الشُّکْرُ شُکْراً یَبْقَی وَ لَا یَفْنَی وَ أَنْتَ الْحَیُّ الْحَلِیمُ الْعَلِیمُ أَسْأَلُکَ بِنُورِ وَجْهِکَ الْکَرِیمِ وَ بِجَلَالِکَ الَّذِی لَا یُرَامُ وَ بِعِزَّتِکَ الَّتِی لَا تُقْهَرُ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی إِنَّکَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ.

وَ رُوِیَ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّ الْإِنْجِیلَ أُنْزِلَ فِی اثْنَتَیْ عَشْرَةَ لَیْلَةً مَضَتْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.

قلت أنا فلها زیادة فی التعظیم ذکر المفید فی التواریخ الشرعیة أن الإنجیل أنزل فی یوم ثانی عشر.

**[ترجمه]از جمله آن: دعاهایی برگرفته از کتاب های کهن راویان امامیه - رحمهم الله - است که چند دعا از آن افتاده بود و ما دعای شب دوازدهم را از آن نقل کردیم:

منزهی تو ای پادشاه توانمندی که همه کارها به دست تو است و از انجام هر چه بخواهی ناتوان نیستی و عطا و افزودن چیزی از تو کم نمی کند. خدایا، اگر نامه عمل من با گناهان سیاه شد، در زدودن گناهانم در این شب های سپید بر تو اعتماد دارم و به آمرزش و گذشتی که به دست تو است، امید بستم. اگر آن را بر من ارزانی داری، چیزی از تو نمی کاهد و من رستگار می گردم و اگر مرا از آن محروم کنی چیزی بر تو نمی افزاید و من دچار هلاکت می شوم. خداوندا، پس به واسطه نیکی گذشته ام، گواهی خالصانه من به تو و عنایت­هایی که در گذشته به من ارزانی داشتی، توفیق ده که اگر تفضل تو نبود، بدان پی نمی بردم؛ و از خشمت در پناه خود در آور و به واسطه آن، به خشنودی و عصمت از گناه نایل گردان و به شروع اعمالی که در نزد تو پاک است، موفق نما و از افتادن ها و از لغزش ها دور دار، زیرا تو هر چه را بخواهی، پاک و یا ثبت می کنی و کتاب اصلی نزد تو است. درود و سلام فراوان خداوند بر حضرت محمد، پیامبر خدا و خاندان او.

دعای شب دوازدهم، به نقل از بخش کتاب عمل شهر رمضان نوشته محمد بن ابی قرّه:

خداوندا، به کنگره های عزت از عرش و منتهای رحمت از کتابت و به اسم بزرگ تر و کلمات کامل تو که هیچ نیکوکار و بدکاری نمی تواند از آن بگذرد، زیرا تو نابود شونده و پایان پذیر نیستی، از تو خواهانم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و روزه و شب خیزی ماه رمضان را از من و همه مردان و زنان مؤمن بپذیری و ا ز آتش جهنم آزاد کنی. خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و دل مرا نیک و کردارم را مایه شادمانی و روزی ام را پیوسته و فراوان و حوض پیامبرت، درود بر او و خاندان او، را مایه آرامش و مستقر من بگردانی و در فرج خاندان محمد همراه با عافیت، تعجیل فرمایی، ای مهربان ترین مهربانان.

دعای منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در این شب: خداوندا، تو سر بلند و شکست ناپذیری، بسیار آمرزنده و مهربان و بلند پایه و بزرگی، و ستایش از آن توست، ستایش که می ماند و نابود نمی گردد و سپاس تو را، سپاسی که می ماند و نابود نمی گردد و تو زنده و بردبار و آگاهی. به نور روی با کرامت و به شکوهمندی تو که دست نایافتنی است و به سربلندی ات که هرگز مغلوب نمی گردد، از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و مرا بیامرزی و بر من رحم آری، به راستی که تو مهربان ترین مهربانانی.

در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است: انجیل در شب دوازدهم ماه رمضان نازل شد. بنابراین، باید این شب بیشتر مورد احترام و تعظیم قرار گیرد. شیخ مفید در کتاب التواریخ الشرعیه آورده است: انجیل در روز دوازهم ماه رمضان نازل شده است.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الثانی عشر منه من دعاء غیر متکرر

ص: 34

اللَّهُمَّ غَارَتْ نُجُومُ سَمَائِکَ إِلَی آخِرِهِ-(1)

اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْتَوْدِعُکَ وَ أَسْتَحْفِظُکَ بِأَنْ- لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ وَ النُّورُ الْقُدُّوسُ- و نَفْسِی وَ رُوحِی وَ رِزْقِی وَ مَحْیَایَ وَ مَمَاتِی وَ أَنْفُسَ أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْفُسَ أَشْیَاعِ مُحَمَّدٍ وَ جَمِیعَ مَا تَفَضَّلْتَ بِهِ عَلَیَّ وَ عَلَیْهِمْ

حَیّاً وَ مَیِّتاً وَ شَاهِداً وَ غَائِباً وَ نَائِماً وَ یَقْظَانَ وَ قَائِماً وَ قَاعِداً وَ مُسْتَخِفّاً وَ مُتَهَاوِناً بِنُورِ وَجْهِکَ الْکَرِیمِ الْجَلِیلِ الرَّفِیعِ الْعَظِیمِ الْقَائِمِ بِالْقِسْطِ- لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ- بِمُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ یَا وَلِیَّ النَّبِیِّینَ وَ الْمُرْسَلِینَ وَ مَلَائِکَتِکَ الْمُقَرَّبِینَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِمْ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ وَ بَیْتِکَ الْمَعْمُورِ وَ السَّبْعِ الْمَثَانِی وَ الْقُرْآنِ الْعَظِیمِ وَ بِکُلِّ مَنْ یُکْرَمُ عَلَیْکَ مِنْ جَمِیعِ خَلْقِکَ یَا سَیِّدِی مَعَ مَا تَفَضَّلْتَ عَلَیْهِمْ وَ عَلَیْنَا فَاجْعَلْنَا فِی حِمَاکَ الَّذِی لَا یُسْتَبَاحُ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ: اللَّهُمَّ زَیِّنْ لِی فِیهِ السِّتْرَ وَ الْعَفَافَ وَ اسْتُرْنِی فِیهِ بِلِبَاسِ الْقُنُوعِ وَ الْکَفَافِ وَ حَلِّنِی فِیهِ بِحُلِیِّ الْفَضْلِ وَ الْإِنْصَافِ بِعِصْمَتِکَ یَا عِصْمَةَ الْخَائِفِینَ.

**[ترجمه]خداوندا، ستارگان آسمان فرو شدند... تا آخر آن. - . خداوندا، ستارگان آسمان فرو شدند و دیدگان مردم به خواب رفت و صدای بندگان و چهارپایان خاموش شد و پادشاهان زمین درها را به روی خود بستند و نگاهبانان بر گرد آن ها به گردش در آمدند و خود را از هرکس که خواسته ای از آنان دارد یا جویای بهره ای از آنان هستند، نهان داشتند؛ ولی ای معبود من، تو زنده و پاینده ای و خواب آلودگی و خواب تو را نمی گیرد و هیچ چیز تو را از چیز دیگر به خود سرگرم نمی کند و درهای آسمان هایت برای دعاکنندگان به درگاهت، گشوده است و گنجینه هایت بسته نیست. خدایا... - خدایا

از آن جا که معبودی جز تو نیست و زنده و پاینده و نور بسیار پاکیزه ای، خود و روح و روزی و زندگانی و مرگم و ارواح اهل بیت حضرت محمد و پیروان او و تمامی آنچه را که بر من و آنان ارزانی داشتی، در حال زنده یا مرده و در حال حضور یا غیبت، خواب یا بیداری، ایستاده یا نشسته و در حالی که دستورهای تو را کوچک و خوار می شمارم، به تو می سپارم و خواستار نگاه داری از آن هستم. به نور روی با کرامت و والا و بلندپایه و بزرگ و برپاکننده عدل، تو که معبودی سرافراز و شکست ناپذیر جز تو وجود ندارد و به حضرت محمد و خاندان پاک و پاکیزه او، درودهای تو بر او و بر همه آنان، ای سرپرست پیامبران و فرستادگان و به فرشتگان مقرب، درودهای تو بر آنان. ای پروردگار جهانیان و به خانه آباد و سبع مثانی و قرآن بزرگ و به تمامی کسانی که از میان همه آفریده هایت نزد تو ارجمندند ای آقای من، ما را همراه با آن چه بر ما و آنان ارزانی داشتی، در تحت حمایت خود که کسی نمی تواند بدان تجاوز کند، قرار ده، به رحمتت ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر این روز: خداوندا، مرا به پوشش و پاکدامنی زینت ده و جامه قناعت و بسندگی را به من بپوشان و به زیور فضل و انصاف بیارای. به نگاه داری ات، ای نگاه دارنده بیمناکان .

**[ترجمه]

الباب السابع عشر فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة الثالثة عشر منه و یومها و فیها غسل کما قدمناه و ما نختاره من عدة روایات

اشارة

مِنْهَا مَا وَجَدْنَاهُ فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا رَحِمَهُمُ اللَّهُ الْعَتِیقَةِ وَ قَدْ سَقَطَ مِنْهُ أَدْعِیَةُ لَیَالٍ فَنَقَلْنَا مَا بَقِیَ مِنْهَا وَ هُوَ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ الثَّالِثَةَ عَشَرَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یَجُودُ فَلَا یَبْخَلُ وَ یَحْلُمُ فَلَا یُعَجِّلُ الَّذِی مَنَّ عَلَیَّ مِنْ تَوْحِیدِهِ بِأَعْظَمِ الْمِنَّةِ وَ نَدَبَنِی مِنْ صَالِحِ الْعَمَلِ إِلَی خَیْرِ الْمِهْنَةِ وَ أَمَرَنِی بِالدُّعَاءِ فَدَعَوْتُهُ فَوَجَدْتُهُ غِیَاثاً عِنْدَ شَدَائِدِی وَ أَدْرَکْتُهُ لَمْ یُبَعِّدْنِی بِالْإِجَابَةِ حِینَ بَعُدَ مَدَاهُ وَ لَا حَرَمَنِیَ الِانْتِیَاشَ لِمَا عَمِلْتُ مَا لَا یَرْضَاهُ أَقَالَنِی عَثْرَتِی وَ قَضَی لِی حَاجَتِی وَ تَدَارَکَ قِیَامِی وَ عَجَّلَ مَعُونَتِی فَزَادَنِی خُبْرَةً بِقُدْرَتِهِ وَ عِلْماً بِنُفُوذِ مَشِیَّتِهِ اللَّهُمَّ إِنَّ کُلَّ مَا جُدْتَ بِهِ عَلَیَّ بَعْدَ التَّوْحِیدِ دُونَهُ وَ إِنْ کَثُرَ وَ غَیْرُ مُوَازٍ لَهُ وَ إِنْ کَبُرَ

ص: 35


1- 1. و هو: اللّهمّ غارت نجوم سمائک، و نامت عیون أنامک، و هدأت أصوات عبادک و أنعامک، و غلقت ملوک الأرض علیها أبوابها، و طافت علیها حراسها، و احتجبوا عمن یسألهم حاجة أو ینتجع منهم فائدة، و أنت الهی حی قیوم لا تأخذک سنة و لا نوم، و لا یشغلک شی ء، أبواب سماواتک لمن دعاک مفتحات و خزائنک غیر مغلقات، اللّهمّ إلخ.

لِأَنَّ جَمِیعَهُ نِعَمُ دَارِ الْفَنَاءِ الْمُرْتَجِعَةُ وَ هُوَ النِّعْمَةُ لِدَارِ الْبَقَاءِ الَّتِی لَیْسَتْ بِمُنْقَطِعَةٍ فَیَا مَنْ جَادَ بِذَلِکَ مُخْتَصّاً لِی بِرَحْمَتِهِ وَ وَفَّقَنِی لِلْعَمَلِ بِمَا یَقْضِی حَقَّ یَدِکَ فِی هِبَتِهِ اللَّهُمَّ بَیِّضْ أَعْمَالِی بِنُورِ الْهُدَی وَ لَا تُسَوِّدْهَا بِتَخْلِیَتِی وَ رُکُوبِ الْهَوَی فَأَطْغَی فِیمَنْ طَغَی وَ أُقَارِفَ مَا یُسْخِطُکَ بَعْدَ الرِّضَا وَ أَنْتَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً کَثِیراً.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی اللَّیْلَةِ الثَّالِثَةَ عَشَرَ: یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ یَا اللَّهُ یَا رَبِّ یَا اللَّهُ یَا مُهَیْمِنُ یَا اللَّهُ یَا رَبِّ یَا مُتَکَبِّرُ یَا اللَّهُ یَا رَبِّ یَا مُتَعَالِ یَا اللَّهُ یَا رَبِّ یَا مُعِیدُ یَا اللَّهُ یَا رَبِّ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ یَا اللَّهُ یَا رَبِّ یَا مَنْ أَظْهَرَ الْجَمِیلَ وَ سَتَرَ الْقَبِیحَ یَا مَنْ لَمْ یُؤَاخِذْ بِالْجَرِیرَةِ وَ لَمْ یَهْتِکِ السِّتْرَ یَا کَرِیمَ الْعَفْوِ یَا حَسَنَ التَّجَاوُزِ یَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ یَا بَاسِطَ الْیَدَیْنِ بِالرَّحْمَةِ یَا خَلِیلَ إِبْرَاهِیمَ وَ نَجِیَّ مُوسَی وَ مُصْطَفِیَ مُحَمَّدٍ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَعْتِقْنِی مِنَ النَّارِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ وَ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ شَهْرِ رَمَضَانَ صُمْتُهُ لَکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ سَلْ مَا شِئْتَ وَ ظُنَّ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَی قَدِ اسْتَجَابَ لَکَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَا جَبَّارَ السَّمَاوَاتِ وَ جَبَّارَ الْأَرَضِینَ وَ یَا مَنْ لَهُ مَلَکُوتُ السَّمَاوَاتِ وَ مَلَکُوتُ الْأَرَضِینَ وَ غَفَّارَ الذُّنُوبِ وَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ الْغَفُورُ الْحَلِیمُ الرَّحِیمُ الصَّمَدُ الْفَرْدُ الَّذِی لَا شَبِیهَ لَکَ وَ لَا وَلِیَّ لَکَ أَنْتَ الْعَلِیُّ الْأَعْلَی وَ الْقَدِیرُ الْقَادِرُ وَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی إِنَّکَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ.

**[ترجمه]دعای شب سیزدهم بر اساس کتاب های کهن راویان امامیه - رحمهم الله - که دعای چند شب از آن افتاده است و دعای شب سیزدهم را از آن نقل کردیم:

ستایش خدا را که می بخشد و بخل نمی ورزد و بردباری می کند و شتاب نمی کند، خدایی که از توحید خود بزرگ ترین منت را بر من نهاد و از اعمال شایسته به بهترین خدمت و بندگی فرا خواند و دستور دعا داد و من به درگاه او دعا کردم و او را فریادرس خود در سختی ها یافتم، خدایی که اجابت خود را در زمانی که دور از دسترس بود، از من دور نداشت و آن گاه که به آن چه مورد پسند او نبود عمل کردم، مرا محروم نگردانید. خدایی که لغزشم را نادیده گرفت و خواسته ام را برآورد و شب خیزی ام را جبران نمود و در یاری ام شتاب کرد و به قدرت خود بر آگاهی و با نفوذ مشیتش بر دانشم افزود. خداوندا، هر چه به جز توحید بر من ارزانی داشتی، پایین تر از آن است اگر چه بسیار باشد، و با آن برابری نمی کند اگر چه بزرگ باشد؛ زیرا همه آن ها نعمت های برگشت پذیر جهان ناپایدار است، ولی توحید نعمت سرای پاینده است و هرگز پایان نمی پذیرد. پس ای خدایی که این نعمت را به من ارزانی داشتی و رحمت خود را به من اختصاص دادی، مرا به عمل به آن چه حق تصرف تو در این بخششت را برمی آورد، موفق گردان. خداوندا، اعمال مرا به نور هدایت سپید گردان و به واسطه آزاد گذاشتن من در عمل بر اساس خواهش نفسم سیاه مگردان، تا مبادا از سرکشان گردم و از حد خود تجاوز کنم و بعد از خشنودی تو، آن چه را که موجب خشم تو است، مرتکب گردم. که تو بر هر چیز توانایی. درود و سلام فراوان خداوند بر محمد و خاندان او.

دعای دیگر شب سیزدهم: ای خدا ای رحمت گستر، ای خدا ای پروردگار، ای خدا ای نگاهبان چیره، ای خدا ای پروردگار، ای متکبر، ای خدا ای پروردگار ای والا، ای خدا ای پروردگار، ای بازگشت دهنده، ای خدا ای پروردگار، ای شکوهمند و بزرگوار، ای خدا ای پروردگار، ای کسی که زیبایی را آشکار نمودی و زشتی را پوشاندی و مرا به گناهان بازخواست ننمودی و پرده ام را ندریدی، ای بهترین گذشت کننده، ای نیکو درگذرنده، ای گسترنده آمرزش، ای آنکه دو دست خود را به رحمت گشوده­ای، ای دوست ابراهیم و نجوا کننده با موسی و برگزیننده محمد، بر محمد و خاندان او درود فرست و در این ماه با عظمت، مرا از آتش جهنم رهایی بخش، و آن را آخرین ماه رمضانی که برای تو روزه داشتم قرار مده، ای مهربان ترین مهربانان.....سپس حاجات خود را بخواه و امید داشته باش که ان شاء الله خداوند متعال دعای تو را مستجاب کرده است.

دعایی دیگر به نقل از رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در این شب: ای شکوهمند چیره بر آسمان ها و زمین ها و ای کسی که ملکوت آسمان ها و زمین ها از آن تو است و ای بسیار آمرزنده گناهان و شنوا و آگاه، ای بسیار بخشاینده و بردبار و مهربان، ای بی نیاز یگانه ای که نه مانندی برای تو وجود دارد و نه سرپرستی برای تو است. تویی والا و برتر، و قدرتمند و توانمند و بسیار توبه پذیر و مهربان، از تو می خواهم بر محمد و خاندان او درود فرستی و گناهانم را بیامرزی و بر من رحم کنی، به راستی که تو مهربان ترین مهربانانی.

**[ترجمه]

أقول

و قد قدمنا فی عمل شهر رجب عملا جسیما فی اللیالی البیض منه و من شعبان و شهر الصیام فتؤخذ من لیالی البیض من رجب بتفصیلها فهی مذکورة هناک علی التمام فإنها من المهام لذوی الأفهام و هذه الروایة رویناها عن الصادق علیه السلام فی اللیالی البیض من رجب بأسنادها و فضلها و لکن ذلک الجزء منفرد فربما لا یتفق حضوره عند العامل بهذا الکتاب فنذکر هاهنا صفة هذه الصلاة فحسب فنقول إنه یصلی لیلة ثلاث عشرة من شهر رمضان رکعتین کل رکعة بالحمد

ص: 36

مرة و سورة یس و قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ کل واحدة مرة و فی لیلة أربع عشرة منه أربع رکعات بهذه الصفة و فی لیلة خمس عشرة منه ست رکعات بهذه الصفة.

**[ترجمه]در اعمال ماه رجب، عمل بزرگی برای ایام البیض ماه رجب و شعبان و رمضان با ذکر سند و فضیلت آن به نقل از امام صادق علیه السلام ذکر کردم که باید برای دسترسی به تفصیل آن، به اعمال شب های ماه رجب رجوع شود، زیرا این عمل را به صورت کامل در آن جا آوردم. و برای آنان که می دانند، از اهمیت ویژه برخوردار است؛ از آن جا که اعمال ماه رجب در جلد جداگانه­ای قرار دارد و ممکن است عمل کنندگان به آن کتاب دسترسی نداشته باشند، فقط کیفیت آن نماز را در این جا می گویم: در شب سیزدهم، دو رکعت نماز به این صورت خوانده می شود: در هر رکعت سوره حمد و سوره یس و قل هو الله احد هر کدام یک بار، و در شب چهاردهم، چهار رکعت نماز به همین صورت خوانده می شود و در شب پانزدهم، شش رکعت نماز به همین ترتیب خوانده می شود.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الثالث عشر من دعوات غیر متکررة

اللَّهُمَّ إِنِّی أَدِینُکَ بِطَاعَتِکَ وَ وَلَایَتِکَ وَ وَلَایَةِ مُحَمَّدٍ نَبِیِّکَ وَ وَلَایَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ حَبِیبِ نَبِیِّکَ وَ وَلَایَةِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ سِبْطَیْ نَبِیِّکَ وَ سَیِّدَیْ شَبَابِ أَهْلِ جَنَّتِکَ وَ أَدِینُکَ یَا رَبِّ بِوَلَایَةِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ وَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ وَ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ وَ سَیِّدِی وَ مَوْلَایَ صَاحِبِ الزَّمَانِ أَدِینُکَ یَا رَبِّ بِطَاعَتِهِمْ وَ وَلَایَتِهِمْ وَ بِالتَّسْلِیمِ بِمَا فَضَّلْتَهُمْ رَاضِیاً غَیْرَ مُنْکِرٍ وَ لَا مُتَکَبِّرٍ عَلَی مَعْنَی مَا أَنْزَلْتَ فِی کِتَابِکَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْفَعْ عَنْ وَلِیِّکَ وَ خَلِیفَتِکَ وَ لِسَانِکَ وَ الْقَائِمِ بِقِسْطِکَ وَ الْمُعَظِّمِ لِحُرْمَتِکَ وَ الْمُعَبِّرِ عَنْکَ وَ النَّاطِقِ بِحُکْمِکَ وَ عَیْنِکَ النَّاظِرَةِ وَ أُذُنِکَ السَّامِعَةِ وَ شَاهِدِ عِبَادِکَ وَ حُجَّتِکَ عَلَی خَلْقِکَ وَ الْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِکَ وَ الْمُجْتَهِدِ فِی طَاعَتِکَ وَ اجْعَلْهُ فِی وَدِیعَتِکَ الَّتِی لَا تَضِیعُ وَ أَیِّدْهُ بِجُنْدِکَ الْغَالِبِ وَ أَعِنْهُ وَ أَعِنْ عَنْهُ وَ اجْعَلْنِی وَ وَالِدَیَّ وَ مَا وَلَدَا وَ وُلْدِی مِنَ الَّذِینَ یَنْصُرُونَهُ وَ یَنْتَصِرُونَ بِهِ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ اشْعَبْ بِهِ صَدْعَنَا وَ ارْتُقْ بِهِ فَتْقَنَا اللَّهُمَّ أَمِتْ بِهِ الْجَوْرَ وَ دَمْدِمْ بِمَنْ نَصَبَ لَهُ وَ اقْصِمْ رُءُوسَ الضَّلَالَةِ حَتَّی لَا تَدَعَ عَلَی الْأَرْضِ مِنْهُمْ دَیَّاراً(1).

دُعَاءٌ آخَرُ: اللَّهُمَّ طَهِّرْنِی فِیهِ مِنَ الدَّنَسِ وَ الْأَقْذَارِ وَ صَبِّرْنِی فِیهِ عَلَی کَائِنَاتِ الْأَقْدَارِ وَ وَفِّقْنِی فِیهِ عَلَی الْتُّقَی وَ صُحْبَةِ الْأَبْرَارِ بِعِزَّتِکَ یَا قُرَّةَ عَیْنِ الْمَسَاکِینِ.

**[ترجمه]خدایا، با اطاعت و ولایت تو و ولایت پیامبرت محمد و ولایت محبوب پیامبرت، امیر مؤمنان و ولایت حسن و حسین نوادگان پیامبرت و سرور جوانان بهشت، دین داری می کنم. ای پروردگار من، با ولایت علی بن حسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی و آقا و مولایم صاحب الزمان، ای پروردگار من، با اطاعت و ولایت آنان و با تسلیم در برابر آنچه آنان را بدان برتری بخشیده ای و با رضایت و بی آنکه انکار و یا گردنکشی کنم، بر اساس آن چه در کتابت فرو فرستاده ای، دین داری می کنم.

خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و ولیّ و جانشین و زبان گویای خود و کسی که به عدل و داد برمی خیزد و حرمت تو را بزرگ می دارد و کلام تو را بر زبان می راند و دیده بینا و گوش شنوای تو است و گواه بر بندگانت و حجت بر آفریده هایت می باشد و در راه تو جهاد می نماید و در طاعتت می کوشد را رفعت بخش و او را در پناه خود قرار ده و با لشکر پیروز خود یاری کن و به او یاری رسان. من و پدر و مادرم و فرزندانشان و فرزندان مرا از کسانی قرار ده که او را یاری می کنند و در دنیا و آخرت از یاری او بهره مند می شوند ، شکست و رخنه ما را به واسطه او به هم آور و شکاف ما را به واسطه او، ببند. خدایا، به واسطه او ستم را نابود کن و دشمنان او را هلاک کن و سران گمراهی را درهم شکن تا هیچگاه فرمانروایی از آنان بر زمین قرار ندهی - .الاقبال: 143-144 - .

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز مرا از ناپاکی ها و پلیدی ها، پاکیزه ساز و در برابر رخدادهای مقدر شده، شکیبا بدار و به تقوا و همنشینی با نیکان موفق گردان. به عزّتت، ای نور چشم بیچارگان .

**[ترجمه]

الباب الثامن عشر فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة الرابعة عشر منه و یومها و فیها عدة روایات

اشارة

مِنْهَا مَا وَجَدْنَاهُ فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا رَحِمَهُمُ اللَّهُ الْعَتِیقَةِ وَ هُوَ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ الرَّابِعَةَ عَشَرَ: سُبْحَانَ مَنْ یَجُودُ عَلَیَّ بِرَحْمَتِهِ فَیُوَسِّعُهَا بِمَشِیَّتِهِ ثُمَّ یُقَصِّرُهَا إِلَی نِعَمِهِ وَ أَیَادِیهِ-(2)

ص: 37


1- 1. کتاب الاقبال: 143- 144.
2- 2. کذا.

وَ لِیُبَیِّنَ فِیهَا لِلنَّاظِرِینَ أَثَرَ صَنِیعِهِ وَ الْمُتَأَمِّلِینَ دَقَائِقَ حِکْمَتِهِ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ مُتَفَرِّداً بِخَلْقِهِ بِغَیْرِ مُعِینٍ وَ جَاعِلًا جَمِیعَ أَفْعَالِهِ وَاحِداً بِلَا ظَهِیرٍ عَرَفَتْهُ الْقُلُوبُ بِضَمَائِرِهَا وَ الْأَفْکَارُ بِخَوَاطِرِهَا وَ النُّفُوسُ بِسَرَائِرِهَا وَ طَلَبَتْهُ التَّحْصِیلَاتُ فَفَاتَهَا وَ اعْتَرَضَتْهُ الْمَفْعُولَاتُ فَأَطَاعَهَا فَهُوَ الْقَرِیبُ السَّمِیعُ وَ الْحَاضِرُ الْمُرْتَفِعُ اللَّهُمَّ هَذِهِ أَضْوَأُ وَ أَنْوَرُ لَیْلَةٍ مِنْ شَهْرِکَ وَ أَزْیَنُهَا وَ أَحْصَاهَا بِضَوْءِ بَدْرِکَ بَسَطْتَ فِیهَا لَوَامِعَهُ وَ ارْتَعَجَتْ فِی أَرْضِکَ شُعَاعُهُ وَ هِیَ اللَّیْلَةُ آخِرُ سَبْعِینَ مَضَیَا مِنَ الصِّیَامِ وَ أَوَّلُ سَبْعِینَ بَقِیَا مِنْ عَدَدِ الْأَیَّامِ اللَّهُمَّ فَوَسِّعْ لِی فِیهَا نُورَ عَفْوِکَ وَ ابْسُطْهُ وَ امْحَصْ عَنِّی ظُلَمَ سَخَطِکَ وَ اقْبِضْهُ اللَّهُمَّ إِنَّ جُودَکَ وَ نِعَمَکَ یُصْلِحَانِ رَجَائِی وَ إِنَّ صِیَانَتَکَ وَ مُحَاصَّتَکَ یَکْشِفَانِ بَالِی وَ مَا أَنْتَ بِضُرِّی مُنْتَفِعٌ فَأَتَّهِمَکَ بِالتَّوَفُّرِ عَلَی مَنْفَعَتِکَ وَ لَا بِمَا یَنْفَعُنِی مَضْرُورٌ فَأَسْتَحْیِیَکَ مِنِ الْتِمَاسِ مَضَرَّتِکَ فَکَیْفَ یَبْخَلُ مَنْ لَا حَاجَةَ بِهِ إِلَی عَفْوِ مَعْبُودٍ عَلَی عَبْدِهِ مُضْطَرٍّ إِلَی عَفْوِهِ أَمْ کَیْفَ یَسْمَحُ وَ قَدْ جَادَ لَهُ بِهِدَایَتِهِ أَنْ یُخَلِّیَهُ وَ یَقْحُمَ سُبُلَ ضَلَالَتِهِ کَلَّا إِنَّکَ الْأَکْرَمُ یَا مَوْلَایَ مِنْ ذَاکَ وَ أَرْأَفُ وَ أَحْنَی وَ أَعْطَفُ اللَّهُمَّ اطْوِ هَذِهِ اللَّیْلَةَ بِعَمَلٍ لِی صَالِحٍ تَرْضَی مَطَاوِیَهُ وَ یُبْهِجُنِی فِی آخِرَتِی بِمَنَاشِرِهِ وَ أَمْضَاهَا بِالْعَفْوِ عَنِّی فِی أَوَّلِ الشَّهْرِ وَ آخِرِهِ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ یَا رَحْمَانُ یَا رَحِیمُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ کَثِیراً.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ بِرِوَایَةِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِهِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَیْهِ: یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحِیمُ یَا عَلِیمُ یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ اللَّهُمَّ إِنِّی لَا أَسْأَلُکَ بِعَمَلِی شَیْئاً إِنِّی مِنْ عَمَلِی خَائِفٌ إِنَّمَا أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ مَا أَسْأَلُکَ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ هَبْ لِی مِنْ طَاعَتِکَ مَا یُرْضِیکَ عَنِّی وَ تَقَبَّلْ صَوْمِی وَ تَفَضَّلْ عَلَیَّ بِرَحْمَتِکَ وَ ارْحَمْنِی بِرَحْمَتِکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ وَ أَسْأَلُکَ بِأَسْمَائِکَ الْحُسْنَی وَ بِاسْمِکَ الْعَظِیمِ وَ وَجْهِکَ الْکَرِیمِ وَ رُوحِکَ الْقُدُّوسِ وَ کَلَامِکَ الطَّیِّبِ وَ مُلْکِکَ الدَّائِمِ الْعَظِیمِ وَ سُلْطَانِکَ الْمُنِیرِ وَ قُرْآنِکَ الْحَکِیمِ وَ عَطَائِکَ الْجَلِیلِ الْجَزِیلِ وَ بِاسْمِکَ الَّذِی إِذَا دُعِیتَ بِهِ أَجَبْتَ وَ إِذَا سُئِلْتَ بِهِ أَعْطَیْتَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُعْتِقَنِی مِنَ النَّارِ

ص: 38

فِی هَذَا الشَّهْرِ الْمُبَارَکِ فَإِنِّی فَقِیرٌ مِسْکِینٌ إِلَی رَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ: یَا أَوَّلَ الْأَوَّلِینَ وَ یَا آخِرَ الْآخِرِینَ یَا وَلِیَّ الْأَوْلِیَاءِ وَ جَبَّارَ الْجَبَابِرَةِ وَ یَا إِلَهَ الْأَوَّلِینَ أَنْتَ خَلَقْتَنِی وَ لَمْ أَکُ شَیْئاً وَ أَنْتَ أَمَرْتَنِی بِالطَّاعَةِ فَأَطَعْتُ سَیِّدِی جُهْدِی فَإِنْ کُنْتُ تَوَانَیْتُ أَوْ أَخْطَأْتُ أَوْ نَسِیتُ فَتَفَضَّلْ عَلَیَّ سَیِّدِی وَ لَا تَقْطَعْ رَجَائِی فَامْنُنْ عَلَیَّ بِالرَّحْمَةِ وَ اجْمَعْ بَیْنِی وَ بَیْنَ نَبِیِّ الرَّحْمَةِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ اغْفِرْ لِی إِنَّکَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]دعای شب چهاردهم بر اساس کتاب های کهن راویان امامیه - رحمهم الله-:

منزه باد خدایی که با رحمت خود بر من عطا می کند و عطایش را به خواست خود بر من می گستراند، آن گاه رحمتش را به نعمت و عطاهایش اختصاص می دهد، تا آفرینش خود را در معرض دید تماشاگران قرار دهد و ظرافت های حکمتش را به اندیشه کنندگان بنمایاند. گواهی می دهم که معبودی جز خدا وجود ندارد، یگانه است و شریکی برای او نیست و آفریده ها را به تنهایی و بدون یار و یاور می آفریند و همه کارهای خود را به تنهایی و بدون پشتیبان انجام می دهد، دل ها با ضمیر خود و اندیشه ها با آنچه که بر آنها می گذرد و جان ها در مکنونات خود او را شناخته اند، دستاوردهای علمی او را جسته اند ولی او از دست آن ها بیرون شده است و .... او نزدیک و شنوا، حاضر و بلندپایه است. خدایا، این شب، درخشان ترین و نورانی ترین شب ماه تو و آراسته ترین و پر نورترین شب به واسطه نور ماه شب چهاردهم می باشد، درخشش ماه در این شب و پرتوی آن را بر پهنای زمین گسترانیدی و امشب، پایان چهارده روز از ماه رمضان و آغاز چهارده روز باقی مانده آن است. خدایا، پس نور گذشت خود را در آن بر من بگستران و تاریکی های خشم خود را از من بر کنار دار. خداوندا، بخشش و نعمتت امیدم را افزون می کند و نگاه داری تو، خاطرم را می گشاید و تو از ضرر من سود نمی بری تا تو را به سود بردن از این طریق متهم کنم و از سود من ضرر نمی کنی تا در درخواست منفعت ها، از تو شرم کنم، پس چگونه بخل می ورزد کسی که به گذشتن از بنده اش نیازی ندارد، بنده ای که چاره ای جز عفو او ندارد. و یا چگونه او را رها می کند تا وارد گمراهی ها شود؛ در حالی که هدایت خود را به او ارزانی داشته است. هرگز! ای مولای من، تو گرامی­تر و مهرورزتر و مهربان­تر از این هستی. خداوندا، این شب را به عمل شایسته ای که باطن آن مورد پسند تو است و در آخرت با بوی خوش خود مرا شاد می گرداند و عفو و گذشت تو را در اول و آخر این ماه بر من قطعی می گرداند، به پایان آر، ای مهربان ترین مهربانان، ای رحمت گستر، ای مهربان. درود و سلام بسیار خدا بر پیامبر خدا محمد و خاندان او.

دعای دیگر شب چهاردهم به نقل از کتاب عمل شهر رمضان به روایت محمد بن ابی قرّه: ای خدا ای رحمت گستر ای مهربان، ای آگاه ای زنده ای پاینده. خداوندا، در برابر عمل خود چیزی از تو نمی خواهم، از عملم بیمناکم، و هر چه می خواهم از رحمت تو می خواهم، پس بر محمد و خاندان او درود فرست و از طاعت خود، آن چه تو را خشنود می گرداند، بر من ارزانی دار و روزه ام را بپذیر و مرا مورد رحمت خویش قرار ده و بر من رحم کن. خداوندا، به زیباترین نام ها و به آن اسم اعظم و روی با کرامت و روح بسیار منزه و سخن پاکیزه و فرمانروایی جاودانه و بزرگ و سلطنت درخشان و قرآن استوار و بخشش بزرگ و فراوان و به آن اسم که هر گاه بدان خوانده شوی اجابت می کنی و هر گاه به آن درخواست شوی عطا می کنی، از تو درخواست می کنم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و در این ماه مبارک، مرا از آتش جهنم رها کنی؛ زیرا من به رحمت تو نیازمندم، ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر این شب: [ای آغاز و پایان همه چیز] ای سرپرست دوستان و ای شکوهمند چیره بر سرکشان و ای معبود اولین، مرا آفریدی در حالی که چیزی نبودم و به طاعت خود فرمان دادی. ای آقای من، با تمام توان اطاعتت کردم. پس اگر سستی ورزیدم یا خطا کردم یا فراموش نمودم، ای آقای من، بر من تفضّل کن و امیدم را قطع مکن و رحمت خود را بر من ارزانی دار و میان من و پیامبر رحمت، محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله در یک جا گردآور و مرا بیامرز، به راستی که تو توبه پذیر و مهربانی.

**[ترجمه]

فصل فیما نذکره مما یختص بالیوم الرابع عشر من دعاء غیر متکرر

اللَّهُمَّ لَا تُؤَدِّبْنِی بِعُقُوبَتِکَ وَ لَا تَمْکُرْ بِی فِی حِیلَتِکَ مِنْ أَیْنَ لِیَ الْخَیْرُ وَ لَا یُوجَدُ إِلَّا مِنْ عِنْدِکَ وَ مِنْ أَیْنَ لِیَ النَّجَاةُ وَ لَا تُسْتَطَاعُ إِلَّا بِکَ- لَا الَّذِی أَحْسَنَ اسْتَغْنَی عَنْ عَوْنِکَ وَ لَا الَّذِی أَسَاءَ خَرَجَ عَنْ قُدْرَتِکَ یَا رَبِّ بِکَ عَرَفْتُکَ وَ أَنْتَ دَلِیلِی وَ لَوْ لَا أَنْتَ مَا دَرَیْتُ مَنْ أَنْتَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَدْعُوهُ فَیُجِیبُنِی وَ إِنْ کُنْتُ بَطِیئاً حِینَ یَدْعُونِی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَسْأَلُهُ فَیُعْطِینِی وَ إِنْ کُنْتُ بَخِیلًا حِینَ یَسْتَقْرِضُنِی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی وَکَلَنِی إِلَیْهِ فَأَکْرَمَنِی وَ لَمْ یَکِلْنِی إِلَی النَّاسِ فَیُهِینُونِی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی تَحَبَّبَ إِلَیَّ وَ هُوَ غَنِیٌّ

عَنِّی اللَّهُمَّ لَا أَجِدُ شَافِعاً إِلَیْکَ إِلَّا مَعْرِفَتِی بِأَنَّکَ أَفْضَلُ مَنْ قَصَدَ إِلَیْهِ الْمُضْطَرُّونَ أَسْأَلُکَ مُقِرّاً بِأَنَّ لَکَ الطَّوْلَ وَ الْقُوَّةَ وَ الْحَوْلَ وَ الْقُدْرَةَ أَنْ تَحُطَّ عَنِّی وِزْرِیَ الَّذِی قَدْ حَنَی ظَهْرِی وَ تَعْصِمَنِی مِنَ الْهَوَی الْمُسَلَّطِ عَلَی عَقْلِی وَ تَجْعَلَنِی مِنَ الَّذِینَ انْتَجَبْتَهُمْ لِطَاعَتِکَ (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ لَا تُؤَاخِذْنِی بِالْعَثَرَاتِ وَ أَقِلْنِی فِیهِ الْخَطَایَا وَ الْهَفَوَاتِ وَ لَا تَجْعَلْنِی غَرَضاً لِلْبَلَایَا وَ الْآفَاتِ بِعِزَّتِکَ یَا عِزَّ الْمُسْلِمِینَ.

**[ترجمه]خدایا، با عقوبت خود، مرا ادب مکن و با حیله ات فریبم مده. ای پروردگار من، از کجا خیر برای من باشد در حالی که خیر جز در نزد تو نیست و از کجا نجات برای من باشد در حالی که جز از طریق تو نمی توان بدان دست یافت. نه کسی که کار نیکی انجام داد، از یاری و رحمت تو بی نیاز است و نه آن کس که گناه کرد، از قدرت تو بیرون آمد. ای پروردگار من، تو را به تو شناختم و تو بودی که مرا به سوی خود راهنمایی کردی و فرا خواندی و اگر تو نبودی، هرگز نمی دانستم که تو چیستی. ستایش خدا را که هر گاه او را می خوانم، به من پاسخ می دهد، اگر چه وقتی او مرا می خواند، سستی می کنم؛ و ستایش خدا را که هرگاه از او درخواست می کنم، عطایم می کند، اگر چه وقتی او از من قرض می طلبد، بخیل و تنگ چشم هستم؛ و ستایش خدا را که مرا به خود واگذار کرد و گرامی داشت و به مردم واگذار نکرد تا مبادا به من اهانت کنند و مرا خوار بدارند؛ و ستایش خدا را که با وجود بی نیازی، نسبت به من اظهار دوستی نمود. خداوندا، شفاعت کننده ای ندارم جز این که می دانم تو برترین کسی هستی که بیچارگان آهنگ تو را می کنند، و با اعتراف به آن که بخشش و نیرو و قدرت از آن تو است، از تو می خواهم بار گناه مرا که پشتم را خم کرده است، برداری و مرا از خواهش نفسم که بر عقلم غلبه کرده است، حفظ کنی و از کسانی که برای طاعتت برگزیده ای، قرار دهی - . الاقبال: 147-148 - .

دعای دیگر این روز: خداوندا، بر لغزش هایم خرده مگیر و از خطاها و لغزش های من در گذر و مرا آماج بلاها و آسیب ها مگردان. به عزتت، ای سرافراز کننده مسلمانان .

**[ترجمه]

الباب التاسع عشر فیما نذکره من زیادات و دعوات فی هذه اللیلة الخامسة عشر و یومها و فیها عدة روایات

اشارة

منها الغسل کما قدمناه و منها مائة رکعة فی کل رکعة عشر مرات قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ و منها زیارة الحسین علیه السلام فیها و صلاة عشر رکعات و ما نختاره من عدة روایات

ص: 39


1- 1. کتاب الاقبال: 147- 148.

فی الدعوات.

أَمَّا الْغُسْلُ فَرَوَیْنَاهُ عَنِ الشَّیْخِ الْمُفِیدِ وَ فِی رِوَایَةٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.

وَ أَمَّا الْمِائَةُ رَکْعَةٍ فَإِنَّهَا مَرْوِیَّةٌ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ صَلَّی لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مِائَةَ رَکْعَةٍ یَقْرَأُ فِی کُلِّ رَکْعَةٍ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ عَشْرَ مَرَّاتٍ أَهْبَطَ اللَّهُ إِلَیْهِ عَشَرَةَ أَمْلَاکٍ یَدْرَءُونَ عَنْهُ أَعْدَاءَهُ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ أَهْبَطَ اللَّهُ عِنْدَ مَوْتِهِ ثَلَاثِینَ مَلَکاً یُبَشِّرُونَهُ بِالْجَنَّةِ وَ ثَلَاثِینَ مَلَکاً یُؤْمِنُونَهُ مِنَ النَّارِ.

و وجدنا هذه الروایة فی أصل عتیق متصل الإسناد.

وَ ذَکَرَ ابْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّ مَنْ صَلَّی هَذِهِ الصَّلَاةَ لَمْ یَمُتْ حَتَّی یَرَی فِی مَنَامِهِ مِائَةً مِنَ الْمَلَائِکَةِ ثَلَاثِینَ یُبَشِّرُونَهُ بِالْجَنَّةِ وَ ثَلَاثِینَ یُؤْمِنُونَهُ مِنَ النَّارِ وَ ثَلَاثِینَ یَعْصِمُونَهُ مِنْ أَنْ یُخْطِئَ وَ عَشَرَةً یَکِیدُونَ مَنْ کَادَهُ.

و أما زیارة الحسین علیه السلام فی لیلة النصف من شهر رمضان فقد قدمنا فی أوائل کتابنا هذا روایة بذلک و روینا بإسنادنا روایة أخری و صلاة عشر رکعات

عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ الشَّیْبَانِیِّ بِإِسْنَادِنَا مِنْ کِتَابِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ النَّهْدِیِّ فِی حَدِیثٍ یَقُولُ فِیهِ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ قِیلَ لَهُ فَمَا تَرَی لِمَنْ حَضَرَ قَبْرَهُ یَعْنِی الْحُسَیْنَ علیه السلام لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَقَالَ بَخْ بَخْ مَنْ صَلَّی عِنْدَ قَبْرِهِ لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ عَشْرَ رَکَعَاتٍ مِنْ بَعْدِ الْعِشَاءِ مِنْ غَیْرِ صَلَاةِ اللَّیْلِ یَقْرَأُ فِی کُلِّ رَکْعَةٍ بِفَاتِحَةِ الْکِتَابِ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ اسْتَجَارَ بِاللَّهِ مِنَ النَّارِ کَتَبَهُ اللَّهُ عَتِیقاً مِنَ النَّارِ وَ لَمْ یَمُتْ حَتَّی یَرَی فِی مَنَامِهِ مَلَائِکَةً یُبَشِّرُونَهُ بِالْجَنَّةِ وَ مَلَائِکَةً یُؤْمِنُونَهُ مِنَ النَّارِ.

و أما الدعوات فمنها ما وجدناه فی کتب أصحابنا رحمهم الله العتیقة و قد سقط منه أدعیة لیال و هو دعاء اللیلة الخامسة عشر.

سُبْحَانَ مُقَلِّبِ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ سُبْحَانَ مُقَلِّبِ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ وَ خَالِقِ الْأَزْمِنَةِ وَ الْأَعْصَارِ الْمُجْرَی عَلَی مَشِیَّتِهِ الْأَقْدَارُ الَّذِی لَا بَقَاءَ لِشَیْ ءٍ سِوَاهُ وَ کُلُّ شَیْ ءٍ یَعْتَوِرُهُ الْفَنَاءُ غَیْرَهُ فَهُوَ الْحَیُّ الْبَاقِی الدَّائِمُ تَبَارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ اللَّهُمَ

ص: 40

قَدِ انْتَصَفَ شَهْرُ الصِّیَامِ بِمَا مَضَی مِنْ أَیَّامِهِ وَ انْجَذَبَ إِلَی تَمَامِهِ وَ اخْتِتَامِهِ وَ مَا لِی عُدَّةٌ أَعْتَدُّ بِهَا وَ لَا أَعْمَالٌ مِنَ الصَّالِحَاتِ أُعَوِّلُ عَلَیْهَا سِوَی إِیمَانِی بِکَ وَ رَجَائِی لَکَ فَأَمَّا رَجَائِی فَیُکَدِّرُهُ عَلَیَّ صَفْوَةُ الْخَوْفِ مِنْکَ وَ أَمَّا إِیمَانِی فَلَا یَضِیعُ عِنْدَکَ وَ هُوَ بِتَوْفِیقِکَ اللَّهُمَّ فَلَکَ الْحَمْدُ حِینَ لَمْ تَفْکُکْ یَدِی عِنْدَ التَّمَاسُکِ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَی وَ لَمْ تُشْقِنِی بِمُفَارَقَتِهَا فِیمَنِ اعْتَوَرَهُ الشَّقَاءُ اللَّهُمَّ فَأَنْصِفْنِی مِنْ شَهَوَاتِی وَ إِلَیْکَ مِنْهَا الشَّکْوَی وَ مِنْکَ عَلَیْهَا أُؤَمِّلُ الْعَدْوَی فَإِنَّکَ تَشَاءُ وَ تَقْدِرُ وَ أَشَاءُ وَ لَا أَقْدِرُ وَ لَسْتُ إِلَهِی وَ سَیِّدِی مَحْجُوجاً وَ لَکِنَّ مَسْئُولًا تُرْجَی وَ مَخُوفاً یُتَّقَی تُحْصِی وَ نَنْسَی وَ بِیَدِکَ حُلْوُ وَ مُرُّ الْقَضَاءِ اللَّهُمَّ فَأَذِقْنِی حَلَاوَةَ عَفْوِکَ وَ لَا تُجَرِّعْنِی غُصَصَ سَخَطِکَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مِنْ رِوَایَةِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِهِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ: یَا مَنْ أَظْهَرَ الْجَمِیلَ وَ سَتَرَ الْقَبِیحَ یَا مَنْ لَمْ یُؤَاخِذْ بِالْجَرِیرَةِ وَ لَمْ یَهْتِکِ السِّتْرَ یَا عَظِیمَ الْعَفْوِ یَا حَسَنَ التَّجَاوُزِ یَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ یَا بَاسِطَ الْیَدَیْنِ بِالرَّحْمَةِ وَ یَا صَاحِبَ کُلِّ نَجْوَی وَ مُنْتَهَی کُلِّ شَکْوَی یَا مُقِیلَ الْعَثَرَاتِ یَا مُجِیبَ الدَّعَوَاتِ یَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقَاقِهَا یَا رَبَّاهْ یَا سَیِّدَاهْ یَا مَوْلَاهْ یَا غَایَةَ رَغْبَتَاهْ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لَا تُشَوِّهَ خَلْقِی فِی النَّارِ ثُمَّ تَسْأَلُ حَاجَتَکَ تُقْضَی إِنْ شَاءَ اللَّهُ زِیَادَةٌ- اللَّهُمَّ یَا مُفَرِّجَ کُلِّ هَمٍّ یَا مُنَفِّسَ کُلِّ کَرْبٍ وَ یَا صَاحِبَ کُلِّ وَحِیدٍ وَ یَا کَاشِفَ ضُرِّ أَیُّوبَ وَ سَامِعَ صَوْتِ یُونُسَ الْمَکْرُوبِ وَ فَالِقَ الْبَحْرِ لِمُوسَی وَ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَ مُنْجِیَ مُوسَی وَ مَنْ مَعَهُ أَجْمَعِینَ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُیَسِّرَ لِی فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ الَّذِی تُعْتِقُ فِیهِ الرِّقَابَ وَ تَغْفِرُ فِیهِ الذُّنُوبَ مَا أَخَافُ عُسْرَهُ وَ تُسَهِّلُ لِی مَا أَخَافُ حُزُونَتَهُ یَا غِیَاثِی عِنْدَ کُرْبَتِی وَ یَا صَاحِبِی عِنْدَ شِدَّتِی یَا عِصْمَةَ الْخَائِفِ الْمُسْتَجِیرِ یَا رَازِقَ الْبَائِسِ

ص: 41

الْفَقِیرِ یَا مُغِیثَ الْمَقْهُورِ الضَّرِیرِ یَا مُطْلِقَ الْمُکَبَّلِ الْأَسِیرِ(1)

وَ مُخَلِّصَ الْمَسْجُونِ الْمَکْرُوبِ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَجْعَلَ لِی مِنْ جَمِیعِ أَمْرِی فَرَجاً وَ مَخْرَجاً وَ یُسْراً عَاجِلًا یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ: الْحَنَّانُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْمَنَّانُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْکَرِیمُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْعَفُوُّ أَنْتَ مَوْلَایَ الْحَلِیمُ أَنْتَ سَیِّدِی الْوَهَّابُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْعَزِیزُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْقَرِیبُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْوَاحِدُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْقَاهِرُ أَنْتَ مَوْلَایَ الصَّمَدُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْعَزِیزُ أَنْتَ مَوْلَایَ الصَّمَدُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْعَزِیزُ أَنْتَ مَوْلَایَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنِّی إِنَّکَ أَنْتَ الْأَجَلُّ الْأَعْظَمُ.

**[ترجمه]غسل، چنان که پیش از این گذشت. صد رکعت نماز: در هر رکعت ده بار قُل هُوَ اللهُ أَحَد. زیارت امام حسین علیه السلام و ده رکعت نماز. و دعاهایی که بر اساس روایت های متعدد می آوریم.

درباره غسل، بنابر نقل شیخ مفید، در روایتی آمده است که امام صادق علیه السلام فرمودند: در شب نیمه ماه رمضان غسل مستحب است. درباره صد رکعت نماز، از امام صادق علیه السلام از پدر بزرگوارشان از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: هر کس در شب نیمه ماه رمضان صد رکعت نماز بخواند و در هر رکعت یک بار سوره حمد و ده بار «قُل هُوَ اللهُ أَحَد» را بخواند، خداوند متعال ده فرشته به سوی او می فرستد تا دشمنان او، اعمّ از جنّیان و انسان ها را از او دور کنند و نیز سی فرشته دیگر که مژده بهشت را به او می دهند و سی فرشته دیگر که مژده ایمنی از آتش جهنم را به او می دهند. این روایت با سند متصل در یک کتاب اصل کهن آمده است.

ابن ابی قرّه در روایت دیگر ذکر کرد: هر کس این نماز را بخواند، از دنیا نمی رود تا این که در خواب صد فرشته را می بیند؛ سی فرشته بشارت بهشت را به او می دهند و سی فرشته مژده ایمنی از آتش جهنم را به او می دهند و سی فرشته او را از گناه نگاه می دارند و ده فرشته به هر کس که بخواهد به او نیرنگ بزند، نیرنگ می زنند.

درباره زیارت امام حسین علیه السلام درشب نیمه ماه رمضان، روایتی در اوایل این کتاب ذکر کردیم. در حدیث دیگر که علی بن عبدالواحد النهدی در کتاب خود ذکر کرده است، علاوه بر زیارت امام حسین علیه السلام، ده رکعت نماز برای این شب نقل شده است. در این حدیث آمده است: به حضرت صادق علیه السلام عرض شد: به نظر شما، کسی که در نیمه ماه رمضان، در کنار قبر او - یعنی حسین علیه السلام - حضور پیدا کند، چه پاداشی دارد؟ فرمودند: به به! هر کس بعد از نماز عشا در شب نیمه ماه رمضان ده رکعت نماز غیر از نماز شب، در کنار قبر آن حضرت بخواند، به این صورت که در هر رکعت یک بار سوره فاتحة الکتاب و ده بار «قُل هُوَ اللهُ أَحَد» بخواند و به درگاه خدا از آتش جهنم پناه بجوید، خداوند متعال نام او را جزو آزادشدگان از آتش جهنم می نویسد، و از دنیا نمی رود تا این که در خواب فرشتگانی را می بیند که به او بشارت بهشت و ایمنی از آتش جهنم می دهند.

دعاهای این شب ها را از کتاب های کهن راویان امامیه - رحمهم الله - آورده ایم، البته پاره ای از این دعاها از این نسخه ها افتاده است:

دعای شب پانزدهم: پاک است خدای دگرگون کننده دل ها و دیده ها، پاک است خدای دگرگون کننده شب و روز و آفریننده زمان ها و روزگاران، که مقدرات را بر اساس خواست خود روان گردانید و چیزی جز او جاودان نمی ماند و همه چیز را نیستی فرا می گیرد. پس اوست زنده پاینده و جاودان، بلند مرتبه است خدایی که پروردگار جهانیان است. خداوندا، روزهای ماه رمضان گذشت و به نیمه رسید و رو به پایان می رود و من اندوخته ای چشمگیر و اعمال شایسته ای ندارم که بر آن تکیه کنم، تنها به تو ایمان دارم و امیدم تویی، ترس از تو امیدم را خدشه دار می کند ولی ایمانم در نزد تو تباه نمی شود و آن هم به توفیق توست.

خداوندا، تو را سپاس که دستم را از ریسمان محکم خود جدا نکردی و به واسطه جدایی از آن، مرا جزو کسانی که بدبختی بر آنان عارض گشته است، قرار ندادی. خداوندا، پس نسبت به خواهش های نفسانی ام به عدل و داد رفتار کن، که از آن ها به درگاه تو شکایت می کنم و با کمک تو امید به سرکوب آن ها دارم؛ زیرا تو اراده می کنی و توانایی، ولی من اراده می کنم و توانایی ندارم. ای معبود و آقای من، تو مغلوب استدلال کسی قرار نمی گیری، لیکن کسی هستی که درخواست کنندگان به تو امید دارند و در عین حال ترس از تو در دل هاست. تو محاسبه می کنی و ما فراموش می کنیم و شیرینی و تلخی سرنوشت به دست تو است. خداوندا، حلاوت گذشت را به من بچشان و اندوه خشمت را به من مچشان. درود خداوند بر محمد و خاندان پاک او، ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر شب پانزدهم به نقل از محمد بن ابی قرّه در کتاب عمل شهر رمضان: ای خدایی که زیبایی را آشکار کردی و زشتی را پوشاندی، ای خدایی که مرا به واسطه جنایتم کیفر ننمودی و پرده دری نکردی، ای صاحب گذشت بزرگ، ای کسی که به زیبایی چشم می پوشی، ای گسترنده آمرزش، ای گشاینده رحمت با دستان خود و ای همدم همه نجواها، ای منتهای همه شکوه ها و ای درگذرنده از لغزش ها، ای اجابت کننده دعاها، ای آغاز کننده نعمت ها پیش از استحقاق آن ها، ای پروردگار من، ای آقای من ای مولای من، ای منتهای مطلوب من، از تو درخواست می کنم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و چهره ام را در آتش جهنم زشت نگردانی... سپس حاجتت را بخواه. ان شاء الله تعالی برآورده می شود.

سپس می­گویی: خداوندا، ای گشاینده همه اندوه ها و ای برطرف کننده همه ناراحتی ها و ای همدم همه تنهاها و ای برطرف کننده رنجوری ایوب و ای شنونده صدای یونس اندوهگین و ای شکافنده دریا برای موسی و بنی اسرائیل و نجات بخش موسی و همراهانش، از تو خواهانم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و در این ماه بزرگ که افراد را در آن از جهنم آزاد می کنی و گناهان را می بخشی، آن چه از سختی آن بیم دارم، آسان ساز و آن چه از اندوه آن می هراسم، برای من راحت گردان. ای فریادرس من در هنگام اندوه و ای همدم من هنگام سختی، ای نگاه دارنده هراسناکی که پناه می طلبد، ای روزی دهنده گرفتار نادار، ای فریادرس انسان مغلوب نیازمند، ای آزاد کننده اسیر به بند کشیده شده، ای رها کننده زندانی اندوهگین، از تو درخواست می کنم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و در تمام امورم برای من گشایش و راه خروج و آسانی زودرس، قرار دهی. ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر این شب: آقای من، تو بسیار مهربانی. مولای من، تو بسیار عطا کننده­ای. آقای من، تو بزرگواری. مولای من، تو بسیار گذشت کننده­ای. آقای من، تو بردباری. مولای من، تو بسیار بخشنده­ای. آقای من، تو شکست ناپذیری. مولای من، تو نزدیکی. آقای من، تو یگانه­ای. مولای من، تو چیره­ای. آقای من، تو بی نیازی. مولای من، تو شکست ناپذیری. بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا بیامرز و بر من رحم کن و از من درگذر، به راستی که تو والاترین و بزرگترین هستی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الخامس عشر من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ الْخَامِسَ عَشَرَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: یَا ذَا الْمَنِّ وَ الْإِحْسَانِ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ یَا ذَا الْجُودِ وَ الْإِفْضَالِ یَا ذَا الطَّوْلِ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ ظَهْرَ اللَّاجِینَ وَ أَمَانَ الْخَائِفِینَ إِنْ کُنْتَ کَتَبْتَنِی فِی أُمِّ الْکِتَابِ شَقِیّاً فَاکْتُبْنِی عِنْدَکَ سَعِیداً مُوَفَّقاً لِلْخَیْرِ وَ امْحُ اسْمَ الشَّقَاءِ عَنِّی فَإِنَّکَ قُلْتَ فِی الْکِتَابِ الَّذِی أَنْزَلْتَ عَلَی نَبِیِّکَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ- یَمْحُوا اللَّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی طَیِّباً وَ اسْتَعْمِلْنِی صَالِحاً اللَّهُمَّ امْنُنْ عَلَیَّ بِالرِّزْقِ الْوَاسِعِ الْحَلَالِ الطَّیِّبِ بِرَحْمَتِکَ تَکُونُ لَکَ الْمِنَّةُ عَلَیَّ وَ تَکُونُ لِی غِنًی عَنْ خَلْقِکَ خَالِصاً لَیْسَ لِأَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ مِنْهُ مِنْ غَیْرِکَ وَ اجْعَلْنَا فِیهِ مِنَ الشَّاکِرِینَ وَ لَا تَفْضَحْنِی یَوْمَ التَّلَاقِی اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ السَّعَةَ فِی الدُّنْیَا وَ أَعُوذُ بِکَ مِنَ السَّرَفِ فِیهَا وَ أَسْأَلُکَ الزُّهْدَ فِی الدُّنْیَا وَ أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْحِرْصِ عَلَیْهَا وَ أَسْأَلُکَ الْغِنَی فِی الدُّنْیَا وَ أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْفَقْرِ فِیهَا اللَّهُمَّ إِنْ بَسَطْتَ عَلَیَّ فِی الدُّنْیَا فَزَهِّدْنِی فِیهَا وَ إِنْ قَتَّرْتَ عَلَیَّ رِزْقِی فَلَا تُرَغِّبْنِی فِیهَا(2).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی فِیهِ طَاعَةَ الْخَاشِعِینَ وَ أَشْعِرْ فِیهِ قَلْبِی

ص: 42


1- 1. الکبل عن الاسیر. خ ل، و هو الموجود فی المصدر المطبوع.
2- 2. کتاب الاقبال: 150- 153.

إِنَابَةَ الْمُخْبِتِینَ بِأَمْنِکَ یَا أَمَانَ الْخَائِفِینَ.

**[ترجمه]ای بخشنده و نیکوکار، ای شکوهمند و بزرگوار، ای صاحب جود و تفضل، ای بخشنده، ای خدایی که معبودی جز تو وجود ندارد، تو پشتوانه پناهندگان و ایمنی بخش بیمناکان هستی. اگر در کتاب مرا بدبخت نوشته ای، اکنون مرا در نزد خود نیکبخت و موفق به انجام کارهای خیر بنویس و نام بدبختی را از من بزدای؛ زیرا در کتابی که بر پیامبرت صلی الله علیه و آله فرو فرستاده ای، فرموده ای: {خدا هر چه را بخواهد، محو یا اثبات می کند و اصل کتاب نزد او است}.

خداوندا، روزی پاکیزه روزی ام کن و در کار شایسته به کارم گیر. خدایا، به رحمت خود روزی گسترده، حلال و پاک خود را بر من ارزانی دار، روزی­ای که منت و بخششی از جانب تو بر من و موجب بی نیازی من از آفریده هایت گردد و خالص باشد و منتی از هیچ کس از آفریده هایت غیر تو با آن همراه نباشد و ما را در این روز از سپاسگزاران قرار ده و در روز ملاقات با خود، مرا رسوا نکن. خداوندا، از تو گستردگی روزی در دنیا را خواهانم و از اسراف در آن به تو پناه می برم و از تو عدم تمایل به دنیا را خواهانم و از آزمندی به آن، به تو پناه می برم و از تو بی نیازی در دنیا را خواهانم و از نیازمندی در آن به تو پناه می برم. خداوندا، اگر روزی را در دنیا بر من گستراندی، رغبت مرا به آن کم کن و اگر روزی ام را کم کردی، مرا نسبت به آن متمایل مگردان. - . الاقبال: 150-153 -

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز طاعت و عبادت فروتنان را روزی ام گردان و توبه شوریدگان را در دلم انداز. به ایمنی ات، ای ایمنی بخش بیمناکان .

**[ترجمه]

الباب العشرون فیما نذکره من زیادات دعوات فی اللیلة السادسة عشر و یومها و فیها ما نختاره من عدة روایات

اشارة

مِنْهَا مَا وَجَدْنَاهُ فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا الْعَتِیقَةِ دُعَاءُ اللَّیْلَةِ السَّادِسَةَ عَشَرَ: اللَّهُمَّ سُبْحَانَکَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ تُعْبَدُ بِتَوْفِیقِکَ وَ تُجْحَدُ بِخِذْلَانِکَ أَرَیْتَ عِبَرَکَ وَ ظَهَرَتْ غَیْرُکَ وَ بَقِیَتْ آثَارُ الْمَاضِینَ عِظَةً لِلْبَاقِینَ وَ الشَّهَوَاتُ غَالِبَةٌ وَ اللَّذَّاتُ مُجَاذِبَةٌ نَعْتَرِضُ أَمْرَکَ وَ نَهْیَکَ بِسُوءِ الِاخْتِیَارِ وَ الْعَمَی عَنِ الِاسْتِبْصَارِ وَ نَمِیلُ عَنِ الرَّشَادِ وَ نُنَافِرُ طُرُقَ السَّدَادِ فَلَوْ عَجَّلْتَ لَانْتَقَمْتَ وَ مَا ظَلَمْتَ لَکِنَّکَ تُمْهِلُ عَوْداً عَلَی یَدِکَ بِالْإِحْسَانِ وَ تُنْظِرُ تَغَمُّداً لِلرَّأْفَةِ وَ الِامْتِنَانِ فَکَمْ مِمَّنْ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ وَ مَکَّنْتَهُ أَنْ یَتُوبَ کُفْرَ الْحُوبِ وَ أَرْشَدْتَهُ الطَّرِیقَ بَعْدَ أَنْ تَوَغَّلَ فِی الْمَضِیقِ فَکَانَ ضَالًّا لَوْ لَا هِدَایَتُکَ وَ طَائِحاً حَتَّی تَخَلَّصْتَهُ دَلَائِلَکَ وَ کَمْ مِمَّنْ وَسَّعْتَ لَهُ فَطَغَی وَ رَاخَیْتَ لَهُ فَاسْتَشْرَی فَأَخَذْتَهُ أَخْذَةَ الِانْتِقَامِ وَ جَذَذْتَهُ جُذَاذَ الصِّرَاطِ اللَّهُمَّ فَاجْعَلْنِی فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مِمَّنْ رَضِیتَ عَمَلَهُ وَ غَفَرْتَ زَلَلَهُ وَ رَحِمْتَ غَفْلَتَهُ وَ أَخَذْتَ إِلَی طَاعَتِکَ نَاصِیَتَهُ وَ جَعَلْتَ إِلَی جَنَّتِکَ أَوْبَتَهُ وَ إِلَی جِوَارِکَ رَجْعَتَهُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ ذَکَرُهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِهِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ أَنْتَ إِلَهِی وَ لِی إِلَیْکَ فَاقَةٌ وَ لَا أَجِدُ إِلَیْکَ شَافِعاً وَ لَا مُتَقَرِّباً أَوْجَهَ فِی نَفْسِی وَ لَا أَعْظَمَ رَجَاءً عِنْدِی مِنْکَ فِی تَعْظِیمِ ذِکْرِکَ وَ تَفْخِیمِ أَسْمَائِکَ وَ إِنِّی أُقَدِّمُ إِلَیْکَ بَیْنَ یَدَیْ حَوَائِجِی بَعْدَ ذِکْرِی نَعْمَاءَکَ عَلَیَّ بِإِقْرَارِی لَکَ وَ مَدْحِی إِیَّاکَ وَ ثَنَائِی عَلَیْکَ وَ تَقْدِیسِی مَجْدَکَ وَ تَسْبِیحِی قُدْسَکَ الْحَمْدُ لَکَ بِمَا أَوْجَبْتَ عَلَیَّ مِنْ شُکْرِکَ وَ عَرَّفْتَنِی مِنْ نَعْمَائِکَ وَ أَلْبَسْتَنِی مِنْ عَافِیَتِکَ وَ أَفْضَلْتَ عَلَیَّ مِنْ جَزِیلِ عَطِیَّتِکَ فَإِنَّکَ قُلْتَ یَا سَیِّدِی لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ وَ لَئِنْ کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِی لَشَدِیدٌ وَ قَوْلُکَ صِدْقٌ وَ وَعْدُکَ حَقٌّ وَ قُلْتَ سَیِّدِی وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها وَ قُلْتَ ادْعُوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً وَ قُلْتَ ادْعُوهُ خَوْفاً وَ طَمَعاً إِنَ

ص: 43

رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِیبٌ مِنَ الْمُحْسِنِینَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ قَلِیلًا مِنْ کَثِیرٍ مَعَ حَاجَةٍ بِی إِلَیْهِ عَظِیمَةٍ وَ غِنَاکَ عَنْهُ قَدِیمٌ وَ هُوَ عَلَیْکَ سَهْلٌ یَسِیرٌ.

اللَّهُمَّ إِنَّ عَفْوَکَ عَنْ ذَنْبِی وَ تَجَاوُزَکَ عَنْ خَطِیئَتِی وَ صَفْحَکَ عَنْ ظُلْمِی وَ سَتْرَکَ عَلَی قَبِیحِ عَمَلِی وَ حِلْمَکَ عَنْ کَثِیرِ جُرْمِی عِنْدَ مَا کَانَ مِنْ خَطَئِی وَ عَمْدِی أَطْمَعَنِی فِی أَنْ أَسْأَلَکَ مَا لَا أَسْتَوْجِبُهُ مِنْکَ فَصِرْتُ أَدْعُوکَ آمِناً وَ أَسْأَلُکَ مُسْتَأْنِساً- لَا خَائِفاً وَ لَا وَجِلًا مُدِلًّا عَلَیْکَ فِیمَا قَصَدْتُ فِیهِ إِلَیْکَ فَإِنْ أَبْطَأَ عَنِّی عَتَبْتُ بِجَهْلِی عَلَیْکَ وَ لَعَلَّ الَّذِی أَبْطَأَ عَنِّی هُوَ خَیْرٌ لِی لِعِلْمِکَ بِعَاقِبَةِ الْأُمُورِ فَلَمْ أَرَ مَوْلًی کَرِیماً أَصْبَرَ عَلَی عَبْدٍ لَئِیمٍ مِنْکَ عَلَیَّ یَا رَبِّ إِنَّکَ تَدْعُونِی فَأُوَلِّی عَنْکَ وَ تَتَحَبَّبُ إِلَیَّ فَأَتَبَغَّضُ إِلَیْکَ وَ تَتَوَدَّدُ إِلَیَّ فَلَا أَقْبَلُ مِنْکَ کَأَنَّ لِیَ التَّطَوُّلَ عَلَیْکَ ثُمَّ لَا یَمْنَعُکَ ذَلِکَ مِنَ الرَّحْمَةِ بِی وَ الْإِحْسَانِ إِلَیَّ وَ التَّفَضُّلِ عَلَیَّ بِجُودِکَ وَ کَرَمِکَ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فَارْحَمْ عَبْدَکَ الْجَاهِلَ وَ عُدْ عَلَیْهِ بِفَضْلِ إِحْسَانِکَ وَ جُودِکَ إِنَّکَ جَوَادٌ کَرِیمٌ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحِیمُ یَا رَحِیمُ یَا رَحِیمُ یَا رَحِیمُ یَا رَحِیمُ یَا رَحِیمُ یَا رَحِیمُ یَا رَحِیمُ یَا غَفُورُ یَا غَفُورُ یَا غَفُورُ یَا غَفُورُ یَا غَفُورُ یَا غَفُورُ یَا غَفُورُ یَا غَفُورُ یَا رَءُوفُ یَا رَءُوفُ یَا رَءُوفُ یَا رَءُوفُ یَا رَءُوفُ یَا رَءُوفُ یَا رَءُوفُ یَا رَءُوفُ یَا حَنَّانُ یَا حَنَّانُ یَا حَنَّانُ یَا حَنَّانُ یَا حَنَّانُ یَا حَنَّانُ یَا حَنَّانُ یَا حَنَّانُ یَا عَلِیُّ یَا عَلِیُّ یَا عَلِیُّ یَا عَلِیُّ یَا عَلِیُّ یَا عَلِیُّ یَا عَلِیُّ یَا عَلِیُّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]دعای شب شانزدهم بر اساس کتاب های کهن راویان امامیه:

خداوندا، منزهی تو و معبودی جز تو وجود ندارد، به توفیق خود پرستیده می شوی و به واسطه یاری نکردنت، مورد انکار قرار می گیری. عبرت هایت را نشان دادی و تغییراتت آشکار گشت و آثار گذشتگان را پند آیندگان قرار دادی، خواهش های نفس چیره اند و لذت ها انسان را به سوی خود می کشند و ما با عدم بصیرت و نا پسندانه مانع امر و نهی تو می شویم، و از راه راست منحرف می شویم و از راه های درست دوری می جوییم. پس اگر شتاب می کردی، از ما انتقام می گرفتی و در این حال ستمی از تو سرنزده بود، لیکن نیکی ات را ادامه می دهی و مهلت می دهی و از روی مهرورزی و بخشش خود، درنگ می کنی. چه بسا کسانی که نعمت خود را به آنان ارزانی داشتی و امکان دادی که از کفر گناه بزرگ توبه کنند و بعد از فرو رفتن در تنگنا هدایت نمودی، به گونه ای که اگر هدایت تو نبود، گمراه و نابود بودند، تا این که براهین تو آنان را رهایی بخشید؛ و چه بسا کسانی که نعمت را بر آنان گستردی و طغیان ورزیدند و نرمی نشان دادی و آنها لجوج و گستاخ شدند و سرانجام از آنان انتقام گرفتی و از راه برکندی. خداوندا، پس در این شب مرا از کسانی قرار ده که عملشان را پسندیده ای و لغزش هایشان را آمرزیده ای و بر غفلتشان رحم کرده ای و موی پیشانی شان را گرفته و به اطاعت خود کشانده ای و بازگشتشان را به بهشت و جوار خود قرار داده ای. درود و سلام خداوند بر حضرت محمد و خاندان او، ای مهربان ترین مهربانان .

دعای این شب به نقل از کتاب عمل شهر رمضان نوشته محمدبن ابی قرّه: خداوندا، تو معبود منی و من نیازمند توام. در بزرگداشت نامت، جز تو شفیعی ندارم و نه کسی که نزدیک تر از تو به من باشد و امیدم به او فراوان. پیشاپیش خواسته های خود و بعد از یاد نعمت هایت، به تو اقرار می کنم و مدح و ثنایم مخصوص توست، بزرگی ات را می ستایم و مقام قدست را تسبیح می کنم. ستایش تو را که سپاسگزاری از خود را بر من واجب نمودی و نعمتت را به من شناساندی و عافیتت را به من پوشاندی و عطایای بزرگ و برترت را به من ارزانی داشتی؛ زیرا ای آقای من، فرمودی: {گر سپاسگزاری کنید، نعمت شما را افزون خواهم کرد و اگر ناسپاسی نمایید، قطعا عذاب من سخت خواهد بود.} و سخن تو راست و وعده ات حق است و ای آقای من،

فرمودی: {اگر نعمت [های] خدا را شماره کنید، آن را نمی توانید بشمارید.} و نیز فرمودی: {پروردگار خود را به زاری و نهانی بخوانید.} و فرمودی: {با بیم و امید او را بخوانید که رحمت خدا به نیکوکاران نزدیک است.} خدایا، من اندک از بسیار را درخواست می کنم با این که نیاز من به آن بسیار و بی نیازی تو از آن دیرینه است، و برآوردن آن برای تو آسان و راحت است.

خداوندا، بخشیدن گناهان و در گذشتن از خطاها و نادیده گرفتن ستم ها و پوشانیدن اعمال ناپسند و بردباری ات در برابر گناهان بزرگی که سهوا یا عمدا از من سر زده است، مرا حریص کرده تا چیزی از تو بخواهم که مستحق آن نیستم. با اطمینان تو را می خوانم و بدون ترس و دلهره و با شوق و محبت، در حالی که بر تو ناز می کنم، آنچه را که از تو می خواهم، می خواهم. اگر حاجتم به تاخیر افتد، با جهل خود تو را سرزنش می کنم، در حالی که شاید تاخیر آن به خیر من بوده است، زیرا تو از عاقبت همه چیز آگاهی. پس ای پروردگار من، آقایی بزرگوارتر و شکیباتر از تو که بر بنده فرومایه اش صبر کند، ندیده ام؛ زیرا ای پروردگار من، تو مرا می خوانی و من از تو رو برمی گردانم و با من اظهار دوستی می کنی و من بر تو خشم می کنم و به من مهربانی می کنی و من نمی پذیرم، گویی که من بر تو منت گذارده و چیزی بخشیده ام، با این همه، مانع رحمت و نیکی و تفضل تو به جود و کرم بر من نشد، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و بر این بنده نادانت رحم کن و با فضل و نیکوکاری ات بر او ببخش، به راستی که تو بخشنده و بزرگواری.

دعایی منقول از رسول اکرم صلی الله علیه و آله در این شب: ای خدا ای خدا، ای خدا ای خدا، ای خدا ای خدا، ای خدا ای خدا، ای رحمت گستر ای رحمت گستر، ای رحمت گستر ای رحمت گستر، ای رحمت گستر ای رحمت گستر، ای رحمت گستر ای رحمت گستر، ای مهربان ای مهربان، ای مهربان ای مهربان، ای مهربان ای مهربان، ای مهربان ای مهربان، ای بسیار آمرزنده، ای بسیار آمرزنده، ای بسیار آمرزنده، ای بسیار آمرزنده، ای بسیار آمرزنده، ای بسیار آمرزنده، ای بسیار آمرزنده، ای بسیار آمرزنده، ای بسیار مهربان ای بسیار مهربان، ای بسیار مهربان ای بسیار مهربان، ای بسیار مهربان ای بسیار مهربان، ای بسیار مهربان ای بسیار مهربان، ای بسیار مهرورز ای بسیار مهرورز، ای بسیار مهرورز ای بسیار مهرورز، ای بسیار مهرورز ای بسیار مهرورز، ای بسیار مهرورز ای بسیار مهرورز، ای بلندپایه ای بلند پایه، ای بلندپایه ای بلند پایه، ای بلندپایه ای بلند پایه ای، ای بلندپایه ای بلند پایه، بر محمد و آل محمد درود فرست، به راستی که تو بسیار آمرزنده و مهربانی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم السادس عشر من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ یَوْمِ السَّادِسَ عَشَرَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی ذَنْبِی وَ أَوْسِعْ عَلَیَّ رِزْقِی وَ بَارِکْ لِی فِیمَا رَزَقْتَنِی وَ لَا تُحْوِجْنِی إِلَی أَحَدٍ سِوَاکَ اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا مِنْ فَضْلِکَ وَ بَارِکْ لَنَا فِی رِزْقِکَ وَ أَغْنِنَا عَنْ خَلْقِکَ وَ لَا تَحْرِمْنَا وَفْدَکَ اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُکَ السَّعَةَ مِنْ طَیِّبِ رِزْقِکَ وَ الْعَوْنَ عَلَی طَاعَتِکَ وَ الْقُوَّةَ عَلَی عِبَادَتِکَ اللَّهُمَّ عَافِنَا مِنْ بَلَائِکَ وَ ارْزُقْنَا

ص: 44

مِنْ فَضْلِکَ وَ اکْفِنَا شَرَّ خَلْقِکَ (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ وَفِّقْنِی لِعَمَلِ الْأَبْرَارِ وَ جَنِّبْنِی فِیهِ مُرَافَقَةَ الْأَشْرَارِ وَ آوِنِی بِرَحْمَتِکَ فِی دَارِ الْقَرَارِ بِأُلُوهِیَّتِکَ یَا إِلَهَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ.

**[ترجمه]خداوندا، گناهم را بیامرز و روزی ات را بر من بگستران و آن را مبارک گردان و مرا به هیچ کس جز خودت نیازمند مکن. خدایا، از فضل خود روزی مان کن و روزی ات را بر ما مبارک گردان و از آفریده هایت بی نیازمان گردان و از عطا و پاداش خود محروم مگردان. خداوندا، ما روزی پاک و گسترده و یاری بر اطاعت و توان انجام عبادتت را از تو می خواهیم. خدایا، ما را از بلای خود عافیت بخش و از فضل خود، روزی مان کن و از شرّ آفریده هایت کفایت فرما - . الاقبال: 155-157 - .

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز من را به عمل نیکان موفق بدار و از همدمی با بدان دور بدار و به رحمت خود در سرای آرامش جای ده، به عبودیت تو ای خدای پیشینیان و آیندگان .

**[ترجمه]

الباب الحادی و العشرون فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة السابعة عشر منه و یومها و فیها عدة روایات

اشارة

منها الغسل المشار إلیه و منها أنها اللیلة التی التقی فی صبیحتها الجمعان یوم بدر و نصر الله نبیه صلی الله علیه و آله و منها ما نختاره من عدة فصول فی الدعوات بعدة روایات.

رِوَایَةٌ مِنْهَا مَا وَجَدْنَاهَا فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا الْعَتِیقَةِ وَ هِیَ فِی اللَّیْلَةِ السَّابِعَةَ عَشَرَ: سُبْحَانَ الْعَزِیزِ بِقُدْرَتِهِ الْمَالِکِ بِغَلَبَتِهِ الَّذِی لَا یَخْرُجُ شَیْ ءٌ عَنْ قَبْضَتِهِ وَ لَا أَمْرٌ إِلَّا بِیَدِهِ الَّذِی یَجُودُ مُبْتَدِئاً وَ مَسْئُولًا وَ یُنْعِمُ مُعِیداً هُوَ الْحَمِیدُ الْمَجِیدُ نَحْمَدُهُ بِتَوْفِیقِهِ فَنِعَمُهُ بِذَلِکَ جُدُدٌ لَا تُحْصَی وَ نُمَجِّدُهُ بِآلَائِهِ وَ بِدَلَالاتِهِ فَأَیَادِیهِ لَا تُکَافَی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یُمَلِّکُ الْمَالِکِینَ وَ یُعِزُّ الْأَعِزَّاءَ وَ یُذِلُّ الْأَذَلِّینَ اللَّهُمَّ إِنَّ هَذِهِ اللَّیْلَةَ لَیْلَةُ سَبْعَ عَشْرَةَ عَشْرٌ وَ هِیَ أَوَّلُ عُقُودِ الْأَعْدَادِ وَ سَبْعٌ وَ هِیَ شَرِیفَةُ الْآحَادِ لَاحِقَةٌ بِنَعْتِ سَابِقِهِ وَیْلٌ لِمَنْ أَمْضَاهُنَّ بِغَیْرِ حَقٍّ لَکَ یَا مَوْلَاهْ قَضَاکَ وَ لَا مُقَرِّبٍ إِلَیْکَ أَرْضَاکَ وَ أَنَا أَحَدُ أَهْلِ الْوَیْلِ صَدَّتْنِی عَنْکَ بِطْنَةُ الْمَآکِلِ وَ الْمَشَارِبِ وَ غَرَّنِی بِکَ أَمْرُ الْمَسَارِبِ وَ سَعَةُ الْمَذَاهِبِ وَ اجْتَذَبَتْنِی إِلَی لَذَّاتِهَا سِنَتِی وَ رَکِبْتُ الْوَطِیئَةَ اللَّذِیذَةَ مِنْ غَفْلَتِی فَاطْرُدْ عَنِّی الِاغْتِرَارَ وَ أَنْقِذْنِی وَ أَنِّفْ بِی عَلَی الِاسْتِبْصَارِ وَ احْفَظْنِی مِنْ یَدِ الْغَفْلَةِ وَ سَلِّمْنِی إِلَی الْیَقَظَةِ بِسَعَادَةٍ مِنْکَ تُمْضِیهَا وَ تَقْضِیهَا لِی وَ تُبَیِّضُ وَجْهِی لَدَیْکَ وَ تُزْلِفُنِی عِنْدَکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی اللَّیْلَةِ السَّابِعَةَ عَشَرَ مِنْهُ رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی الْعَالِمِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: هَذِهِ اللَّیْلَةُ هِیَ اللَّیْلَةُ الَّتِی الْتَقَی فِیهَا الْجَمْعَانِ یَوْمَ بَدْرٍ وَ أَظْهَرَ اللَّهُ تَعَالَی آیَاتِهِ الْعِظَامَ فِی أَوْلِیَائِهِ وَ أَعْدَائِهِ الدُّعَاءُ فِیهَا- یَا صَاحِبَ مُحَمَّدٍ- صلی الله علیه و آله یَوْمَ حُنَیْنٍ وَ یَا مُبِیرَ الْجَبَّارِینَ

ص: 45


1- 1. کتاب الاقبال: 155- 157.

وَ یَا عَاصِمَ النَّبِیِّینَ أَسْأَلُکَ بِ یس وَ الْقُرْآنِ الْحَکِیمِ وَ بِ طه وَ سَائِرِ الْقُرْآنِ الْعَظِیمِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَهَبَ لِیَ اللَّیْلَةَ تَأْیِیداً تَشُدُّ بِهِ عَضُدِی وَ تَسُدُّ بِهِ خَلَّتِی یَا کَرِیمُ أَنَا الْمُقِرُّ بِالذُّنُوبِ فَافْعَلْ بِی مَا تَشَاءُ لَنْ یُصِیبَنِی إِلَّا مَا کَتَبْتَ لِی عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ وَ أَنْتَ حَسْبِی وَ أَنْتَ رَبُّ الْعَرْشِ الْکَرِیمِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ خَیْرَ الْمَعِیشَةِ أَبَداً مَا أَبْقَیْتَنِی بُلْغَةً إِلَی انْقِضَاءِ أَجَلِی أَتَقَوَّی بِهَا عَلَی جَمِیعِ حَوَائِجِی وَ أَتَوَصَّلُ بِهَا إِلَیْکَ مِنْ غَیْرِ أَنْ تَفْتِنَنِی بِإِکْثَارٍ فَأَطْغَی أَوْ بِتَقْتِیرٍ عَلَیَّ فَأَشْقَی وَ لَا تَشْغَلْنِی مِنْ شُکْرِ نِعْمَتِکَ وَ أَعْطِنِی غِنًی عَنْ شِرَارِ خَلْقِکَ وَ أَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ الدُّنْیَا وَ شَرِّ مَا فِیهَا اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلِ الدُّنْیَا لِی سِجْناً وَ لَا تَجْعَلْ فِرَاقَهَا لِی حَزَناً أَخْرِجْنِی عَنْ فِتَنِهَا إِذَا کَانَتِ الْوَفَاةُ خَیْراً لِی مِنْ حَیَاتِی مَقْبُولًا عَمَلِی إِلَی دَارِ الْحَیَوَانِ وَ مَسَاکِنِ الْأَخْیَارِ وَ أَعُوذُ بِکَ مِنْ أَزْلِهَا وَ زِلْزَالِهَا وَ سَطَوَاتِ سُلْطَانِهَا وَ بَغْیِ بُغَاتِهَا اللَّهُمَّ مَنْ أَرَادَنِی فَأَرِدْهُ وَ مَنْ کَادَنِی فَکِدْهُ وَ اکْفِنِی هَمَّ مَنْ أَدْخَلَ عَلَیَّ هَمَّهُ وَ صَدِّقْ قَوْلِی بِفِعْلِی وَ أَصْلِحْ لِی حَالِی وَ بَارِکْ لِی فِی أَهْلِی وَ مَالِی وَ وُلْدِی وَ إِخْوَانِی اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی مَا مَضَی مِنْ ذُنُوبِی وَ اعْصِمْنِی فِیمَا بَقِیَ مِنْ عُمُرِی حَتَّی أَلْقَاکَ وَ أَنْتَ عَنِّی رَاضٍ- وَ تَسْأَلُ حَاجَتَکَ ثُمَّ تَسْجُدُ فِی دُبُرِ الدُّعَاءِ وَ تَقُولُ فِی سُجُودِکَ سَجَدَ وَجْهِیَ الْفَانِی الْبَالِی الْمَوْقُوفُ الْمُحَاسَبُ الْخَاطِی لِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ الْبَاقِی الدَّائِمِ الْغَفُورِ الرَّحِیمِ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأَعْلَی وَ بِحَمْدِهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ زِیَادَةٌ- اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ اللَّیْلَةِ الْعَظِیمَةِ لَکَ الْحَمْدُ کَمَا عَصَمْتَنِی مِنْ مَهَاوِی الْهَلَکَةِ وَ التَّمَسُّکِ بِحِبَالِ الظَّلَمَةِ وَ الْجُحُودِ لِطَاعَتِکَ وَ الرَّدِّ عَلَیْکَ أَمْرَکَ وَ التَّوَجُّهِ إِلَی غَیْرِکَ وَ الزُّهْدِ فِیمَا عِنْدَکَ وَ الرَّغْبَةِ فِیمَا عِنْدَ غَیْرِکَ مَنّاً مَنَنْتَ بِهِ عَلَیَّ وَ رَحْمَةً رَحِمْتَنِی بِهَا مِنْ غَیْرِ عَمَلٍ سَالِفٍ مِنِّی وَ لَا اسْتِحْقَاقٍ لِمَا صَنَعْتَ بِی وَ اسْتَوْجَبْتَ مِنِّی الْحَمْدَ عَلَی الدَّلَالَةِ عَلَی الْحَمْدِ وَ اتِّبَاعِ أَهْلِ الْفَضْلِ وَ الْمَعْرِفَةِ وَ التَّبَصُّرِ بِأَبْوَابِ الْهُدَی وَ لَوْلَاکَ مَا اهْتَدَیْتُ إِلَی طَاعَتِکَ وَ لَا عَرَفْتُ أَمْرَکَ وَ لَا سَلَکْتُ سَبِیلَکَ فَلَکَ الْحَمْدُ کَثِیراً وَ لَکَ الْمَنُّ فَاضِلًا وَ بِنِعْمَتِکَ تَتِمُّ الصَّالِحَاتُ.

ص: 46

دُعَاءٌ آخَرُ فِی اللَّیْلَةِ السَّابِعَةَ عَشَرَ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله:

اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرْآنَ وَ أَمَرْتَ بِعِمَارَةِ الْمَسَاجِدِ وَ الدُّعَاءِ وَ الصِّیَامِ وَ الْقِیَامِ وَ حَتَمْتَ لَنَا فِیهِ الِاسْتِجَابَةَ فَقَدِ اجْتَهَدْنَا وَ أَنْتَ أَعَنْتَنَا فَاغْفِرْ لَنَا فِیهِ وَ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنَّا وَ اعْفُ عَنَّا فَإِنَّکَ رَبُّنَا وَ ارْحَمْنَا فَإِنَّکَ سَیِّدُنَا وَ اجْعَلْنَا مِمَّنْ یَنْقَلِبُ إِلَی مَغْفِرَتِکَ وَ رِضْوَانِکَ إِنَّکَ أَنْتَ الْأَجَلُّ الْأَعْظَمُ.

**[ترجمه]یکی از اعمال شب هفدهم، عبارت از غسل است که بدان اشاره شد و این، شبی است که در صبح آن، دو گروه در جنگ بدر جنگیدند و خداوند پیامبر خود صلی الله و آله را پیروز گردانید. دعاهای این شب که بر گرفته از چندین روایت هستند، عبارتند از: دعای شب هفدهم بر اساس کتاب های کهن راویان امامیه:

منزه باد خدایی که به قدرت خود سربلند و به چیرگی خود مالک است و هیچ چیز از قبضه اختیار او خارج نیست و هیچ امری نیست جز آن که به دست اوست، خدایی که ابتدائاً و با درخواست می بخشد و نعمت خود را باز می گرداند و ستوده و والا است و با توفیق او، او را ستایش می کنیم، از این رو نعمت های او پی در پی و بی شمار است و به واسطه نعمت ها و راهنمایی هایش او را به بزرگی یاد می کنیم، و عطاهایش را نمی توان جبران نمود و ستایش خدا را که مالک مالکان است و به عزتمندان عزت می بخشد و خواران را خوار می گرداند. خداوندا، این شب، شب هفدهم ماه رمضان است، ده که اولین دهه هاست و هفت که بهترین اعداد مفرد می باشد که در پی عدد سابق آمده است. ای مولای من، وای بر کسی که این روزها را به سر کرده باشد، بدون آنکه حقی از تو ادا کند و یا بدون نزدیکی به درگاهت، بخواهد تو را خشنود سازد و وای بر من؛ زیرا پرکردن شکم از خوراکی ها و نوشیدنی ها مرا از تو بازداشت و تعدد راه ها و روش ها مرا فریفت و خواب آلودگی ام مرا به سوی لذت های آن کشاند و از غفلت، بر مرکب لذت ها سوار شدم، پس فریفتگی را از من دور کن و مرا نجات ده و بر بصیرت و روشنگری ام بدار و مرا از غفلت باز دار و به بیداری و هوشیاری بسپار، به سعادتی که آن را بر من قطعی بگردانی و رویم را نزد خود سپید گردانی و مرا به خود نزدیک کنی، ای مهربان ترین مهربانان، درود و سلام خداوند بر محمد، پیامبر خدا و خاندان او.

دعای دیگر در شب هفدهم که در روایت است حضرت باقر علیه السلام فرمودند: این شب همان شبی است که در آن دو گروه در جنگ بدر جنگیدند و خداوند متعال، معجزات بزرگ خود را درباره دوستان و دشمنانش آشکار نمود. متن دعا به این صورت است: ای یاور محمد، درود و سلام خدا بر او و خاندانش، در جنگ حنین و ای نابود کننده سرکشان و ای حافظ پیامبران، به حق یس و قرآن استوار و به حق طه و دیگر سوره های قرآن بزرگ، از تو درخواست می کنم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و در این شب چنان نیرویی به من ببخشی که بازویم را بدان قوی سازم و نیازم را برآورده کنم. ای بزرگوار، من به گناهانم اعتراف می کنم، پس هر چه خواهی با من بکن، که جز آن چه مقرر نموده ای به من نخواهد رسید، تنها بر تو توکل نمودم و تو برای من کافی هستی و تو پروردگار عرش با کرامت می باشی. خداوندا، از تو خواستارم تا زمانی که زنده ام و تا پایان عمرم، بهترین روزی را به من ارزانی دار. تا به واسطه آن، بر انجام خواسته هایم نیرو بگیرم و به تو نزدیکی جویم، نه آنکه روزی ات چنان فراوان باشد که طغیان کنم و یا چنان کم که به زحمت افتم و مرا از سپاسگزاری نعمتت به چیز دیگر مشغول مساز و بی نیازی از مردمان بد را به من عطا کن و به تو پناه می برم از شر دنیا و آن چه در آن است.

خدایا، دنیا را زندان من و جدایی از آن را مایه اندوهم قرار مده، و هر گاه که مرگ برای من بهتر از زندگانی شد، از فتنه های دنیا به سوی سرای زندگانی و جایگاه نیکان ببر، در حالی که عملم را پذیرفته ای، و از تنگی و سختی و سستی و تسلط دنیا و تجاوز تجاوزکاران آن به تو پناه می برم. خداوندا، هر کس قصدی به من دارد، تو او را قصد کن. هر کس بخواهد به من نیرنگ بزند، نیرنگش بزن و مرا از اندوه کسی که اندوه خود را بر من وارد کند، کفایت کن و گفتار مرا با کردارم تصدیق کن و حالم را اصلاح گردان و خانواده و مال و فرزندان و برادرانم را برای من خجسته بدار. خداوندا، گناهان گذشته ام را بیامرز و مرا درآنچه از عمرم باقی مانده است، حفظ کن، تا در حالی که از من خشنودی، با تو ملاقات کنم .

پس حاجتت را بخواه، و بعد از خواندن دعای فوق سجده کن و در سجده بگو: چهره فانی و از بین رونده ام که نگاه می دارند و از او حساب می کشند و گناه کار است، در برابر تو که گرامی و پاینده و جاودانی و بسیار آمرزنده و مهربان به سجده افتاده است. پاک است پروردگار بلند مرتبه من و او را ستایش می کنم، از خدا آمرزش می خواهم و به درگاه او توبه می کنم.

سپس بگو: خداوندا، ای پروردگار این شب بزرگ، ستایش تو را که مرا از پرتگاه های نابودی و چنگ زدن به رشته های تاریکی و انکار طاعت و رد دستوراتت و توجه به غیر تو و عدم تمایل به آن چه نزد تو است و گرایش به آن چه در نزد دیگران است، نگاه داشتی؛ و این بخششی است که به من ارزانی داشتی و رحمتی که مرا مورد رحمت خود قرار دادی، نه به واسطه اعمال گذشته ام و یا آن که مستحق و مستوجب نیکی تو باشم. تو را سپاس که مرا بر شکر خود رهنمون ساختی و به پیروی از اهل دانش و معرفت و بصیرت به درهای هدایت راهنمایی کردی و اگر تو نبودی، نه به طاعتت رهنمون می شدم و نه دستوراتت را می شناختم و نه راه تو را می پیمودم. پس سپاس بسیار مخصوص توست و منت برتر برای توست، به نعمت های تو، همه کارهای شایسته کامل می گردد.

دعایی دیگر منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در این شب: خداوندا، این همان ماه رمضانی است که قرآن را در آن فرو فرستادی و فرمان آبادانی مسجدها و دعا و روزه داری و شب خیزی در آن را دادی و اجابت دعا را حتمی کردی و ما تلاش خود را کردیم و تو ما را بر آن یاری نمودی، پس ما را در این ماه بیامرز و آن را آخرین ماه رمضان ما قرار مده و از ما درگذر، که تو پروردگار مایی و بر ما رحم کن که تو سرور مایی و ما را از کسانی قرار ده که به سوی آمرزش و خشنودی ات باز می گردند، به راستی که تو والاترین و بزرگ ترین هستی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم السابع عشر من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ السَّابِعَ عَشَرَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ لَا تَکِلْنِی إِلَی نَفْسِی طَرْفَةَ عَیْنٍ أَبَداً وَ لَا تُحْوِجْنِی إِلَی أَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ وَ أَثْبِتْ قَلْبِی عَلَی طَاعَتِکَ اللَّهُمَّ اعْصِمْنِی بِحَبْلِکَ وَ ارْزُقْنِی مِنْ فَضْلِکَ وَ نَجِّنِی مِنَ النَّارِ بِعَفْوِکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ تَعْجِیلَ مَا تَعْجِیلُهُ خَیْرٌ لِی وَ تَأْخِیرَ مَا تَأْخِیرُهُ خَیْرٌ لِی اللَّهُمَّ مَا رَزَقْتَنِی مِنْ رِزْقٍ فَاجْعَلْهُ حَلَالًا طَیِّباً فِی یُسْرٍ مِنْکَ وَ عَافِیَةٍ اللَّهُمَّ سُدَّ فَقْرِی فِی الدُّنْیَا وَ اجْعَلْ غِنَایَ فِی نَفْسِی وَ اجْعَلْ رَغْبَتِی فِیمَا عِنْدَکَ اللَّهُمَّ ثَبِّتْ رَجَاءَکَ فِی قَلْبِی وَ اقْطَعْ رَجَائِی عَنْ خَلْقِکَ حَتَّی لَا أَرْجُوَ أَحَداً غَیْرَکَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ اللَّهُمَّ وَ فِی سَفَرِی فَاحْفَظْنِی وَ فِی أَهْلِی فَاخْلُفْنِی وَ فِیمَا رَزَقْتَنِی فَبَارِکْ لِی وَ فِی نَفْسِی فَذَلِّلْنِی وَ فِی أَعْیُنِ النَّاسِ فَعَظِّمْنِی وَ إِلَیْکَ یَا رَبِّ فَحَبِّبْنِی وَ فِی صَالِحِ الْأَعْمَالِ فَقَوِّنِی وَ بِسُوءِ عَمَلِی فَلَا تُبْسِلْنِی وَ بِسَرِیرَتِی فَلَا تَفْضَحْنِی وَ بِقَدْرِ ذُنُوبِی فَلَا تَخْذُلْنِی وَ إِلَیْکَ یَا رَبِّ أَشْکُو غُرْبَتِی وَ بُعْدَ دَارِی وَ قِلَّةَ مَعْرِفَتِی وَ هَوَانِی عَلَی النَّاسِ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ اهْدِنِی فِیهِ لِصَالِحِ الْأَعْمَالِ وَ اقْضِ لِی فِیهِ الْحَوَائِجَ وَ الْآمَالَ یَا مَنْ لَا یَحْتَاجُ إِلَی التَّفْسِیرِ وَ السُّؤَالِ یَا عَالِماً بِمَا فِی صُدُورِ الصَّامِتِینَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ.

**[ترجمه]خداوندا، هیچ گاه مرا به اندازه یک چشم بر هم زدن، به خود وامگذار و به هیچ یک از آفریده هایت محتاج مکن و دلم را بر طاعتت استوار بدار. خدایا، مرا با چنگ زدن به ریسمانت حفظ کن و از روزی خود بهره مند گردان و با گذشت خود از آتش جهنم رهایی ام ده. خدایا، شتاب کردن آن چه را که شتاب در آن به خیر من است و به تاخیر انداختن آن چه را که تاخیر آن به خیر من است، از تو خواهانم. خدایا، روزی مرا حلال و آسان و همراه با عافیت از جانب خود قرار ده. خداوندا، ناداری مرا در دنیا برطرف کن و بی نیازی را در جانم قرار ده و مرا به سوی خود متمایل گردان. خداوندا، امیدت را در دلم استوار بدار و امیدم را از آفریده هایت قطع کن، تا به کسی غیر از تو امید نبندم، ای پروردگار جهانیان. خدایا، مرا در سفر نگاه دار و در نبود من، تو حافظ خانواده ام باش و روزی ام را بر من مبارک گردان. و مرا در نزد خودم خوار و در چشم مردم بزرگ بدار و ای پروردگار، مرا محبوب خود قرار ده و بر انجام اعمال شایسته یاری کن و به اعمال ناپسند دچار مکن و درون مرا بر ملا نکن و مرا به اندازه گناهانم خوار مکن. و ای پروردگار من، از غربت در نزد مردم، دوری خانه و معرفت اندکم به درگاه تو شکایت می کنم. ای مهربان ترین مهربانان. - .الاقبال: 158-161 -

دعای دیگر این روز: خدایا، در این روز مرا به اعمال شایسته رهنمون شو و خواسته ها و آرزوهایم را برآور. ای خدایی که نیاز به توضیح و درخواست نداری، ای خدایی که به آن چه در دل خاموشان می گذرد آگاهی، بر محمد و خاندان پاک او درود فرست .

**[ترجمه]

الباب الثانی و العشرون فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة الثامنة عشر منه و یومها و فیه عدة روایات

اشارة

مِنْهَا رِوَایَةٌ مِنْ کُتُبِ أَصْحَابِنَا وَ هِیَ فِی اللَّیْلَةِ الثَّامِنَةَ عَشَرَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ

ص: 47


1- 1. کتاب الاقبال: 158- 161.

لَا شَرِیکَ لَهُ فِی مُلْکِهِ وَ لَا مُنَازِعَ فِی قُدْرَتِهِ أَحْصی کُلَّ شَیْ ءٍ عَدَداً وَ خَلَقَهُ وَ جَعَلَ لَهُ أَمَداً فَکُلُّ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُکْمُ وَ إِلَیْهِ یَرْجِعُونَ وَ سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِی قَهَرَ کُلَّ شَیْ ءٍ بِجَبَرُوتِهِ وَ اسْتَوْلَی عَلَیْهِ بِقُدْرَتِهِ وَ مَلَکَهُ بِعِزَّتِهِ سُبْحَانَ خَالِقِی وَ لَمْ أَکُ شَیْئاً الَّذِی کَفَلَنِی بِرَحْمَتِهِ وَ غَذَّانِی بِنِعْمَتِهِ وَ فَسَحَ لِی فِی عَطِیَّتِهِ وَ مَنَّ عَلَیَّ بِهِدَایَتِهِ بِمَا أَلْهَمَنِی مِنْ وَحْدَانِیَّتِهِ وَ التَّصْدِیقِ بِأَنْبِیَائِهِ وَ حَامِلِی رِسَالاتِهِ وَ بِکُتُبِهِ الْمُنْزَلَةِ عَلَی بَرِیَّتِهِ الْمُوجِبَةِ بِحُجَّتِهِ الَّذِی لَمْ یَخْذُلْنِی بِجُحُودٍ وَ لَمْ یُسْلِمْنِی إِلَی عَنُودٍ وَ جَعَلَ مِنْ أَکَارِمِ أَنْبِیَائِهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمْ أَرُومَتِی وَ مِنْ أَفَاضِلِهِمْ نَبْعَتِی وَ لِخَاتَمِهِمْ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمْ عَوْنَتِی اللَّهُمَّ لَا تُذَلِّلْ مِنِّی مَا أَعْزَزْتَ وَ لَا تَضَعْنِی بَعْدَ أَنْ رَفَعْتَ وَ لَا تَخْذُلْنِی بَعْدَ أَنْ نَصَرْتَ وَ اطْوِ فِی مَطَاوِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ ذُنُوبِی مَغْفُورَةً وَ أَدْعِیَتِی مَسْمُوعَةً وَ قُرُبَاتِی مَقْبُولَةً فَ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی اللَّیْلَةِ الثَّامِنَةَ عَشَرَ مِنْهُ رَوَیْنَاهَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِهِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ کَمَا حَمِدْتَ نَفْسَکَ وَ أَفْضَلَ مَا حَمِدَکَ الْحَامِدُونَ مِنْ خَلْقِکَ حَمْداً یَکُونُ أَرْضَی الْحَمْدِ لَکَ وَ أَحَقَّ الْحَمْدِ عِنْدَکَ وَ أَحَبَّ الْحَمْدِ إِلَیْکَ وَ أَفْضَلَ الْحَمْدِ لَدَیْکَ وَ أَقْرَبَ الْحَمْدِ مِنْکَ وَ أَوْجَبَ الْحَمْدِ جَزَاءً عَلَیْکَ حَمْداً لَا یَبْلُغُهُ وَصْفُ وَاصِفٍ وَ لَا یُدْرِکُهُ نَعْتُ نَاعِتٍ وَ لَا وَهْمُ مُتَوَهِّمٍ وَ لَا فِکْرُ مُتَفَکِّرٍ حَمْداً یَضْعُفُ عَنْهُ کُلُّ أَحَدٍ مِمَّنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ وَ یَقْصُرُ عَنْهُ وَ عَنْ حُدُودِهِ وَ مُنْتَهَاهُ جَمِیعُ الْمَعْصُومِینَ الْمُؤَیَّدِینَ الَّذِینَ أَخَذْتَ مِیثَاقَهُمْ فِی کِتَابِکَ الَّذِی لَا یُغَیَّرُ وَ لَا یُبَدَّلُ حَمْداً یَنْبَغِی لَکَ وَ یَدُومُ مَعَکَ وَ لَا یَصْلُحُ إِلَّا لَکَ حَمْداً یَعْلُو حَمْدَ کُلِّ حَامِدٍ وَ شُکْراً یُحِیطُ بِشُکْرِ کُلِّ شَاکِرٍ حَمْداً یَبْقَی مَعَ بَقَائِکَ وَ یَزِیدُ إِذَا رَضِیتَ وَ یَنْمِی کُلَّمَا شِئْتَ حَمْداً خَالِداً مَعَ خُلُودِکَ وَ دَائِماً مَعَ دَوَامِکَ کَمَا فَضَّلْتَنَا عَلَی کَثِیرٍ مِنْ خَلْقِکَ وَ لِمَا وَهَبْتَ مِنْ مَعْرِفَتِکَ وَ صِیَامِ شَهْرِ رَمَضَانَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَقَامِ مُحَمَّدٍ وَ بِمَقَامِ أَنْبِیَائِکَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلَ صَوْمِی وَ

ص: 48

تَصْرِفَ إِلَیَّ وَ إِلَی أَهْلِی وَ وُلْدِی وَ أَهْلِ بَیْتِی وَ مَنْ یَعْنِینِی أَمْرُهُ وَ إِلَی جَمِیعِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ مِنْ فَضْلِکَ وَ رَحْمَتِکَ وَ عَافِیَتِکَ وَ نِعَمِکَ وَ رِزْقِکَ الْهَنِی ءِ الْمَرِی ءِ مَا تَجْعَلُهُ صَلَاحاً لِدِینِنَا وَ قِوَاماً لِآخِرَتِنَا.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَکْرَمَنَا بِشَهْرِنَا هَذَا وَ أَنْزَلَ عَلَیْنَا فِیهِ الْقُرْآنَ وَ عَرَّفَنَا حَقَّهُ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی الْبَصِیرَةِ فَبِنُورِ وَجْهِکَ یَا إِلَهَنَا وَ إِلَهَ آبَائِنَا الْأَوَّلِینَ ارْزُقْنَا فِیهِ التَّوْبَةَ وَ لَا تَخْذُلْنَا وَ لَا تُخْلِفْ ظَنَنَّا إِنَّکَ أَنْتَ الْجَلِیلُ الْجَبَّارُ.

وَ رُوِیَ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّ فِی ثَمَانِیَةَ عَشَرَ مَضَتْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أُنْزِلَ الزَّبُورُ.

قلت أنا ینبغی أن یکون لها زیادة من الاحترام و العمل المشکور.

**[ترجمه]دعای شب هجدهم بر اساس کتاب های کهن راویان امامیه: معبودی جز خدا وجود ندارد، یگانه است و شریکی در سلطنت، و ستیزه جویی در قدرتش نیست و همه چیز را به شماره آورده است و برای آفریده ها وقت مشخصی قرار داده است. از این رو، تمام موجودات اعم از موجوداتی که دیده می شوند و یا دیده نمی شوند، جز روی او نابودند و همه به سوی او بازگردانده می شوند و پاک است خدایی که همه اشیا را مغلوب خود قرار داد و به قدرت خویش بر آن ها مستولی شد و با عزتش در اختیار خود درآورد. پاک است خدایی که مرا آفرید در حالی که هیچ چیز نبودم و به رحمت خویش سرپرستی مرا عهده دار شد و به نعمت خود مرا تغذیه نمود و عطاهای خود را بر من گستراند و با الهام یگانگی خود و تصدیق پیامبران و حاملان پیامش و نیز تصدیق کتاب هایی که بر آفریدگانش فرو فرستاد و وسیله اتمام حجت بر آن ها، هدایت خود را بر من ارزانی داشت، خدایی که مرا در زمره منکران قرار نداد تا خوار گردم و به ستیزه جویان نسپرد و از نژاد و ریشه بزرگوارترین و برترین پیامبران که درود خدا بر آنان، قرار داد و مرا با خاتم پیامبران یاری نمود. خدایا، عزت مرا خوار مگردان و بعد از آن که مرا بالا بردی، پایین میاور و پس از آن که یاری ام کردی، مرا تنها رها مکن و گناهانم را در این شب بیامرز و دعاهایم را بشنو و اعمالی را که برای تقرب به درگاهت به جا آورده ام، بپذیر. به راستی که تو بر هر چیز توانایی، درود و سلام خداوند بر محمد پیامبر خدا و خاندان او.

دعایی دیگر در این شب، به نقل از کتاب عمل شهر رمضان اثر محمدبن ابی قرّه: خداوندا، ستایش تو را همان گونه که خود را ستوده ای و به برترین ستایشی که ستایش گران از آفریده هایت تو را ستوده اند، ستایشی که مورد پسندترین و شایسته ترین و محبوب ترین و برترین و نزدیک ترین و پاداش آورترین ستایش باشد، ستایشی که توصیف هیچ توصیف کننده و ستایش هیچ ستایشگر و خیال هیچ خیال کننده و اندیشه هیچ اندیشمندی بدان نرسد، ستایشی که اهل آسمان ها و زمین ها از آن ناتوان باشند و همه افراد معصوم و مویدی که در کتاب بدون تغییر و تبدیل خود از آنان پیمان گرفته ای، به حدود و منتهای آن نرسند، ستایشی که زیبنده تو است و پیوسته با تو می ماند و جز برای تو شایسته نیست، ستایشی که از ستایش همه ستایشگران برتر باشد و سپاسی که سپاسگزاری همه سپاسگزاران را در بر بگیرد، ستایشی که همیشه با تو باشد و هر گاه پسندیدی افزون گردد و هر گاه خواستی ببالد، ستایشی جاودان با جاودانگی تو و پاینده با پایداری تو، چنان که ما را بر بسیاری از آفریده هایت برتری دادی و شناخت خود و روزه ماه رمضان را بر ما ارزانی داشتی. خداوندا، به مقام

محمد و دیگر پیامبرانت که درود بر او و آنان، از تو می خواهم بر محمد و آل محمد درود فرستی و روزه ام را بپذیری و از روزی افزون و رحمت و عافیت و نعمت ها و روزی گوارای خود به اندازه ای که به صلاح دین و سبب استواری آخرت ما باشد، به من و بستگان و فرزندان و خاندان و کسانی که مورد اهتمام من هستند و به همه مردان و زنان مومن، ارزانی داری.

دعایی دیگر منقول از رسول اکرم صلی الله علیه و آله در این شب: ستایش خدا را که ما را به واسطه این ماه گرامی داشت و قرآن را در آن بر ما فرو فرستاد و حق آن را بر ما روشن گردانید و خدا را بر این بصیرت سپاس می گوییم. پس ای معبود ما و معبود پدران نخستین ما، تو را به نور رویت سوگند، توبه در این ماه را روزی مان کن و از یاری ما دست برندار و بر خلاف حسن ظن ما عمل مکن. به راستی که تو بزرگ و سرفراز هستی.

در حدیث است که امام صادق علیه السلام فرمودند: در هجدهم ماه رمضان زبور نازل شد. بنابراین، شایسته است در حفظ حرمت آن بیشتر دقت کنیم و اعمال نیک انجام دهیم .

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الثامن عشر من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ الثَّامِنَ عَشَرَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ إِنَّ الظَّلَمَةَ کَفَرُوا بِکِتَابِکَ وَ جَحَدُوا آیَاتِکَ فَکَذَّبُوا رُسُلَکَ وَ شَرَعُوا غَیْرَ دِینِکَ وَ سَعَوْا بِالْفَسَادِ فِی أَرْضِکَ وَ تَعَاوَنُوا عَلَی إِطْفَاءِ نُورِکَ وَ شَاقُّوا وُلَاةَ أَمْرِکَ وَ وَالَوْا أَعْدَاءَکَ وَ عَادَوْا أَوْلِیَاءَکَ وَ ظَلَمُوا أَهْلَ بَیْتِ نَبِیِّکَ اللَّهُمَّ فَانْتَقِمْ مِنْهُمْ وَ اصْبُبْ عَلَیْهِمْ عَذَابَکَ وَ اسْتَأْصِلْ شَأْفَتَهُمْ اللَّهُمَّ إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا دِینَکَ دَغَلًا وَ مَالَکَ دِوَلًا وَ عِبَادَکَ خَوَلًا فَاکْفُفْ بَأْسَهُمْ وَ أَوْهِنْ کَیْدَهُمْ وَ اشْفِ مِنْهُمْ صُدُورَ الْمُؤْمِنِینَ وَ خَالِفْ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ وَ شَتِّتْ أَمْرَهُمْ وَ اجْعَلْ بَأْسَهُمْ بَیْنَهُمْ وَ اسْفِکْ بِأَیْدِی الْمُؤْمِنِینَ دِمَاءَهُمْ وَ خُذْهُمْ مِنْ حَیْثُ لَا یَشْعُرُونَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اللَّهُمَّ إِنَّا نَشْهَدُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ یَوْمَ حُلُولِ الطَّامَّةِ أَنَّهُمْ لَمْ یُذْنِبُوا لَکَ ذَنْباً وَ لَمْ یَرْتَکِبُوا لَکَ مَعْصِیَةً وَ لَمْ یُضِیعُوا لَکَ طَاعَةً وَ أَنَّ سَیِّدَنَا وَ مَوْلَانَا صَاحِبُ الزَّمَانِ الْهَادِی الْمَهْدِیُّ

التَّقِیُّ النَّقِیُّ الزَّکِیُّ الرَّضِیُّ فَاسْلُکْ بِنَا عَلَی یَدَیْهِ مِنْهَاجَ الْهُدَی وَ الْمَحَجَّةَ الْعُظْمَی وَ قَوِّنَا عَلَی مُتَابَعَتِهِ وَ أَدَاءِ حَقِّهِ وَ احْشُرْنَا فِی أَعْوَانِهِ وَ أَنْصَارِهِ إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعاءِ(1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ نَبِّهْنِی فِیهِ لِبَرَکَاتِ أَسْحَارِهِ وَ نَوِّرْ فِیهِ

ص: 49


1- 1. کتاب الاقبال: 163- 165.

قَلْبِی بِضِیَاءِ أَنْوَارِهِ وَ خُذْ بِکُلِّ أَعْضَائِی إِلَی اتِّبَاعِ آثَارِهِ یَا نُورَ قُلُوبِ الْعَارِفِینَ.

**[ترجمه]خداوندا، ستمگران به کتاب تو کفر ورزیدند و آیاتت را انکار کردند و فرستادگانت را تکذیب نمودند و دینی غیر از دین تو بنیان نهادند و در فساد بر روی زمین کوشیدند و بر خاموش کردن نور تو همکاری نمودند و با والیان امر تو ستیزه جویی کردند و با دشمنانت دوستی نمودند و با دوستانت دشمنی ورزیدند و به اهل بیت پیامبرت ستم نمودند. خدایا، از آنان انتقام بگیر و عذاب را بر آنان نازل کن و آنان را از ریشه بر کن. خدایا، آنان دین تو را تباه کردند و اموالت را دست به دست چرخاندند و بندگانت را به بردگی کشاندند، پس جلوی قدرت آنان را بگیر و نیرنگشان را سست کن و دل های مومنان را از شر آنان بهبودی بخش و میان دل های دشمنانت اختلاف بینداز و کار آنان را آشفته بگردان و تندی و ترس آنان را در میان خودشان قرار ده و خون آنان را به دست مومنان بریز و از آن جا که خبر ندارند، بگیرشان. خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست. خدایا، ما در روز قیامت که مصیبت آن فراگیر است، گواهی می دهیم که آنان هیچ گاه گناه نکرده اند و هرگز معصیت مرتکب نشده اند و هیچ گاه طاعت تو را ترک نکرده اند و این که مولا و سرور ما امام زمان علیه السلام است، او که هدایتگر هدایت یافته و پرهیزکار و پاک و پاکیزه و مورد پسند تو است، پس به دست او، ما را در راه هدایت و مسیر بزرگ او قرار ده و بر پیروی از او و ادای حقش یاری کن و ما را جزو یاران او محشور گردان. به راستی که تو شنونده دعا هستی. - . الاقبال: 163-165 -

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز مرا برای بهره برداری از برکات سحرهای آن، بیدار و آماده کن و دلم را به پرتو انوار آن روشن گردان و تمام اعضای بدنم را پیرو آثار آن قرار ده. ای نور دل عارفان.

**[ترجمه]

أقول

ثم ساق الکلام فی أعمال اللیلة التاسعة عشر منه علی النهج الذی سننقله فی باب أعمال لیالی الإحیاء ثم قال رضی الله عنه.

**[ترجمه]سپس سید بن طاووس با ذکر اعمال شب نوزدهم سخنش را پی گرفته است آن گونه که ما در باب اعمال شب های احیا خواهیم آورد

**[ترجمه]

الباب الرابع و العشرون فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة العشرین منه و یومها و فیها ما نختاره من عدة روایات بالدعوات

اشارة

الباب الرابع و العشرون فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة العشرین منه و یومها و فیها ما نختاره من عدة روایات بالدعوات (1)

مِنْهَا مَا وَجَدْنَاهُ فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا الْعَتِیقَةِ وَ هِیَ فِی اللَّیْلَةِ الْعِشْرِینَ: اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّی لَا إِلَهَ لِی غَیْرُکَ أُوَحِّدُهُ وَ لَا رَبَّ لِی سِوَاکَ أَعْبُدُهُ أَنْتَ الْوَاحِدُ الْأَحَدُ الصَّمَدُ- لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ وَ کَیْفَ یَکُونُ کُفْوٌ مِنَ الْمَخْلُوقِینَ لِلْخَالِقِ وَ مِنَ الْمَرْزُوقِینَ لِلرَّازِقِ وَ مَنْ لَا یَسْتَطِیعُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لَا ضَرّاً وَ لَا یَمْلِکُونَ مَوْتاً وَ لَا حَیَاةً وَ لَا نُشُوراً هُوَ مَالِکُ ذَلِکَ کُلِّهِ بِعَطِیَّتِهِ وَ تَحْرِیمِهِ وَ یَبْتَلِی بِهِ وَ یُعَافِی مِنْهُ- لا یُسْئَلُ عَمَّا یَفْعَلُ وَ هُمْ یُسْئَلُونَ إِلَهِی وَ سَیِّدِی مَا أَغَبَّ شَهْرَ الصِّیَامِ إِلَی جَانِبِ الْفَنَاءِ وَ أَنْتَ الْبَاقِی وَ آذَنَ بِالانْقِضَاءِ وَ أَنْتَ الدَّائِمُ وَ هُوَ الَّذِی عَظَّمْتَ حَقَّهُ فَعَظُمَ وَ کَرَّمْتَهُ فَکَرُمَ وَ إِنَّ لِی فِیهِ الزَّلَّاتِ کَثِیرَةً وَ الْهَفَوَاتِ عَظِیمَةً إِنْ قَاصَصْتَنِی بِهَا کَانَ شَهْرَ شِقَاوَتِی وَ إِنْ سَمَحْتَ لِی بِهَا کَانَ شَهْرَ سَعَادَتِی اللَّهُمَّ وَ کَمَا أَسْعَدْتَنِی بِالْإِقْرَارِ بِرُبُوبِیَّتِکَ مُبْتَدِئاً فَأَسْعِدْنِی بِرَحْمَتِکَ وَ رَأْفَتِکَ وَ تَمْحِیصِکَ وَ سَمَاحَتِکَ مُعِیداً فَ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ کَثِیراً.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ ذَکَرَهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِهِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ کَلَّفْتَنِی مِنْ نَفْسِی مَا أَنْتَ أَمْلَکُ بِهِ مِنِّی وَ قُدْرَتُکَ أَعْلَی مِنْ قُدْرَتِی فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَعْطِنِی مِنْ نَفْسِی مَا یُرْضِیکَ عَنِّی وَ خُذْ لِنَفْسِکَ رِضَاهَا مِنْ نَفْسِی إِلَهِی لَا طَاقَةَ لِی بِالْجَهْدِ وَ لَا صَبْرَ لِی عَلَی الْبَلَاءِ وَ لَا قُوَّةَ لِی عَلَی الْفَقْرِ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لَا تَحْظُرْ عَلَیَّ رِزْقَکَ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْمُبَارَکِ وَ لَا تُلْجِئْنِی إِلَی خَلْقِکَ بَلْ تَفَرَّدْ یَا سَیِّدِی بِحَاجَتِی وَ تَوَلَّ کِفَایَتِی وَ انْظُرْ فِی أُمُورِی فَإِنَّکَ إِنْ وَکَلْتَنِی إِلَی خَلْقِکَ تَجَهَّمُونِی وَ إِنْ أَلْجَأْتَنِی إِلَی أَهْلِی حَرَمُونِی وَ مَقَتُونِی وَ إِنْ

ص: 50


1- 1. هاهنا فی الأصل بیاض، راجع الی شرح ذلک فی المقدّمة.

أَعْطَوْا أَعْطَوْا قَلِیلًا نَکِداً وَ مَنُّوا عَلَیَّ کَثِیراً وَ ذَمُّوا طَوِیلًا فَبِفَضْلِکَ یَا سَیِّدِی فَأَغْنِنِی وَ بِعَطِیَّتِکَ فَانْعَشْنِی وَ بِسَعَتِکَ فَابْسُطْ یَدِی وَ بِمَا عِنْدَکَ فَاکْفِنِی یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ مِمَّا مَضَی مِنْ ذُنُوبِی فَأُنْسِیتُهَا وَ هِیَ مُثْبَتَةٌ عَلَیَّ یُحْصِیهَا عَلَیَّ الْکِرَامُ الْکَاتِبُونَ یَعْلَمُونَ مَا أَفْعَلُ وَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ مِنْ مُوبِقَاتِ الذُّنُوبِ وَ أَسْتَغْفِرُهُ مِنْ مُفْظِعَاتِ الذُّنُوبِ وَ أَسْتَغْفِرُهُ مِمَّا فَرَضَ عَلَیَّ فَتَوَانَیْتُ وَ أَسْتَغْفِرُهُ مِنْ نِسْیَانِ الشَّیْ ءِ الَّذِی بَاعَدَنِی مِنْ رَبِّی وَ أَسْتَغْفِرُهُ مِنَ الزَّلَّاتِ وَ الضَّلَالاتِ وَ مِمَّا کَسَبَتْ یَدِی وَ أُؤْمِنُ بِهِ وَ أَتَوَکَّلُ عَلَیْهِ کَثِیراً وَ أَسْتَغْفِرُهُ وَ أَسْتَغْفِرُهُ وَ أَسْتَغْفِرُهُ وَ أَسْتَغْفِرُهُ وَ أَسْتَغْفِرُهُ وَ أَسْتَغْفِرُهُ وَ أَسْتَغْفِرُهُ.

ثم تدعو بأدعیة کل لیلة منه و قد قدمنا منه طرفا فی أول لیلة فلا تکسل عنه.

**[ترجمه]بر گرفته ایم - .این قسمت در نسخه سفید بود، برای شرح آن به مقدمه رجوع شود. -

دعای شب بیستم بر اساس کتب کهن راویان:

خداوندا، تو پروردگار من هستی و من معبودی جز تو که به یگانگی او معتقد باشم و پروردگاری غیر تو که او را بپرستم، ندارم. تو یگانه و بی همتا و بی نیازی، نه زاده ای و نه زاده شده ای و هیچ کس همتای تو نیست. چگونه آفریده ها و روزی داده شده ها و کسانی که نمی توانند به خود سود و زیان برسانند و اختیار مرگ و زندگانی و برانگیخته شدن خود را ندارند، می توانند همتای آفریدگار و روزی ده خود باشند. اوست که با بخشیدن و محروم نمودن، گرفتار ساختن و عافیت بخشیدن، مالک همه این ها است و از آن چه انجام می دهد، بازخواست نمی شود، در حالی که بندگان مورد بازخواست قرار می گیرند. ای معبود و سرور من، چه قدر ماه رمضان رو به پایان است و تویی پاینده، و در حال سپری شدن است و این تویی که همیشه می مانی. این ماه، ماهی است که حق آن را بزرگ داشته ای و در نتیجه بزرگ گردید. و آن را گرامی داشتی پس والا گردید. و من لغزش های فراوان و اشتباهات بزرگ دارم که اگر مرا به آن ها قصاص کنی، این ماه بدبختی من خواهد بود؛ و اگر ببخشی، ماه نیکبختی من خواهد بود.

خدایا، همان گونه که در آغاز این ماه با اعتراف به پروردگاری ات مرا نیکبخت نمودی، با رحمت و مهرورزی و پاک کردن بدی ها و بخشندگی ات در پایان آن نیکبخت بگردان، که تو بر هر چیز توانایی، درود و سلام فراوان خداوند بر محمد و خاندان او.

دعایی دیگر در شب بیستم به نقل از کتاب عمل شهر رمضان اثر محمد بن ابی قرّه: خداوندا، مرا به چیزی مکلف نموده ای که بیشتر از من اختیار آن را داری و قدرت تو از قدرت من برتر است، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و از نفس من چیزی به من بده که تو را از من خرسند سازد و خشنودی خود را شامل حال من کن. خدایا، من توان تحمل سختی و شکیبایی در برابر بلا و تحمل فقر را ندارم. پس بر محمد و آل محمد درود فرست و روزی ات را در این ماه خجسته از من باز مدار و به آفریده هایت نیازمند مکن، بلکه ای سرور من، به تنهایی حاجتم را برآور و مرا کفایت کن و در امورم نظری کن؛ زیرا اگر مرا به آفریده هایت واگذار کنی، با ترش رویی با من برخورد خواهند کرد و اگر به خانواده ام نیازمند کنی، محرومم می کنند و با من دشمنی می ورزند، عطای آنان کم و منتشان بسیار و سرزنششان طولانی است، پس ای سرور من، به روزی افزون خود مرا بی نیاز کن و به عطای خود بالایم بر و به روزی گسترده خود، دستم را بگشا و به آن چه نزد تو است، کفایتم کن. ای مهربان ترین مهربانان.

دعای منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در این شب: به درگاه خداوند طلب استغفار می کنم از گناهان گذشته ام که فراموش کرده ام در حالیکه علیه من ثبت شده اند و فرشتگان گرامی حساب آنها را دارند و از اعمال من آگاهند، و از گناهان نابود کننده آمرزش می طلبم و از گناهان بسیار زشت، آمرزش می خواهم و از آن چه بر من واجب نمود و در آن سستی ورزیدم، آمرزش می طلبم و از فراموش کردن چیزی که مرا از پروردگارم دور کرد، آمرزش می خواهم و از لغزش ها و گمراهی هایم و از آنچه مرتکب شدم، از خدا آمرزش می طلبم و به او ایمان می آورم و بسیار بر او توکل می کنم و از او آمرزش می طلبم و آمرزش می طلبم و آمرزش می طلبم و آمرزش می طلبم و آمرزش می طلبم و آمرزش می طلبم و آمرزش می طلبم.

سپس دعاهای هر شب از ماه رمضان را که پیش از این، برخی از آن ها را در اعمال شب اول ذکر کردیم بخوان و احساس خستگی نکن .

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم العشرین من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ یَوْمِ الْعِشْرِینَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الْمَخْزُونِ الطَّاهِرِ الْمُطَهَّرِ یَا مَنِ اسْتَجَابَ لِأَبْغَضِ خَلْقِهِ إِلَیْهِ إِذْ قَالَ- أَنْظِرْنِی إِلی یَوْمِ یُبْعَثُونَ فَإِنِّی لَا أَکُونُ أَسْوَأَ حَالًا مِنْهُ فِیمَا سَأَلْتُکَ فَاسْتَجِبْ لِی فِیمَا دَعَوْتُکَ وَ أَعْطِنِی یَا رَبِّ مَا سَأَلْتُکَ إِنِّی أَسْأَلُکَ یَا سَیِّدِی أَنَّ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَنِی مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدِینِکَ وَ تُقَاتِلُ بِهِ عَدُوَّکَ فِی الصَّفِّ الَّذِی ذَکَرْتَ فِی کِتَابِکَ فَقُلْتَ- کَأَنَّهُمْ بُنْیانٌ مَرْصُوصٌ مَعَ أَحَبِّ خَلْقِکَ إِلَیْکَ فِی أَحَبِّ الْمَوَاطِنِ لَدَیْکَ اللَّهُمَّ وَ فِی صُدُورِ الْکَافِرِینَ فَعَظِّمْنِی وَ فِی أَعْیُنِ الْمُؤْمِنِینَ فَجَلِّلْنِی وَ فِی نَفْسِی وَ أَهْلِ بَیْتِی فَذَلِّلْنِی وَ حَبِّبْ إِلَیَّ مَنْ أَحْبَبْتَ وَ بَغِّضْ إِلَیَّ مَنْ أَبْغَضْتَ وَ وَفِّقْنِی لِأَحَبِّ الْأُمُورِ إِلَیْکَ وَ أَرْضَاهَا لَدَیْکَ اللَّهُمَّ إِنِّی مِنْکَ إِلَیْکَ أَفِرُّ وَ لَیْسَ ذَلِکَ إِلَّا مِنْ خَوْفِی عَدْلَکَ وَ إِیَّاکَ أَسْأَلُکَ بِکَ لِأَنَّهُ لَیْسَ أَحَدٌ إِلَّا دُونَکَ وَ لَا أَقْدِرُ أَنْ أَسْتَتِرَ مِنْکَ فِی لَیْلٍ وَ لَا نَهَارٍ وَ أَنَا عَارِفٌ بِرُبُوبِیَّتِکَ مُقِرٌّ بِوَحْدَانِیَّتِکَ أَحَطْتَ یَا إِلَهِی خَبَراً بِأَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ أَهْلِ الْأَرْضِ- لَا یَشْغَلُکَ شَیْ ءٌ عَنْ شَیْ ءٍ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ إِنَّکَ

ص: 51

عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ(1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ الْمَذْکُورِ: اللَّهُمَّ افْتَحْ عَلَیَّ فِیهِ أَبْوَابَ الْجِنَانِ وَ أَغْلِقْ عَنِّی فِیهِ أَبْوَابَ النِّیرَانِ وَ وَفِّقْنِی فِیهِ لِتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ یَا مُنْزِلَ السَّکِینَةِ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ.

**[ترجمه]خداوندا، به اسم اندوخته و پاک و پاکیزه ات از تو درخواست می کنم. ای خدایی که دعای منفورترین آفریده هایت را مستجاب نمودی، آن گاه که گفت: {تا روزی که مردم برانگیخته می شوند، به من مهلت ده.} و حال من در آن چه از تو می خواهم، بدتر از او نیست. پس دعایم را مستجاب کن و ای پروردگار من، آن چه را که از تو می خواهم، به من عطا کن. ای آقای من، از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و مرا از یاوران دین خود قرار ده که به وسیله آنان با دشمنت پیکار می کنی، در همان صفی که در کتابت یاد کرده ای و فرموده ای: {گویی بنایی ریخته شده از سرب اند.} با محبوب ترین بندگان و در بهترین جای نزد خود.

خداوندا، مرا در دل کافران بزرگ و در چشم مومنان والا و در نزد خود و بستگانم خوار گردان و هر کس را که دوست داری، محبوب من بگردان و هر کس را دشمن داری، دشمن من بگردان و به محبوب ترین و مورد پسندترین کارها در نزد خود، موفق گردان. خداوندا، از تو به سوی تو می گریزم؛ چون از دادگری تو می ترسم و تنها تو را از تو طلب می کنم، زیرا همه پایین تر از تو هستند و در شب یا روز هیچ گریزی از تو نمی یابم و پروردگاری تو را می شناسم و به یگانگی ات اعتراف می کنم. ای معبود من، بر آسمانیان و زمینیان احاطه کرده ای و از حال آنان آگاهی و هیچ چیز تو را از چیز دیگر به خود مشغول نمی کند و معبودی جز تو وجود ندارد، به راستی که تو بر هر چیز توانایی - .الاقبال: 191-192 و در چاپ دیگر صفحات 421-422 می باشد. - .

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز درهای بهشت ها را بر من بگشا و درهای آتش جهنم را به رویم ببند و بر خواندن قرآن موفق بدار، ای کسی که آرامش را در دل های مومنان قرار می دهی.

**[ترجمه]

أقول

ثم ساق الکلام فی أعمال اللیلة الحادیة عشر منه علی النهج الذی سننقله فی باب أعمال لیالی الإحیاء ثم قال رضی الله عنه.

**[ترجمه]سپس مرحوم سید، سخن را درباره اعمال شب بیست و یکم پی گرفته است آن گونه که ما آن را در اعمال شب های احیاء می آوریم،

**[ترجمه]

الباب السادس و العشرون فیما نذکره من زیادات و دعوات فی اللیلة الثانیة و العشرین منه و یومها

اشارة

و فیها ما نختاره من عدة روایات منها الغسل الذی رویناه فی کل لیلة من العشر الأواخر.

وَ مِنْهَا دُعَاءٌ وَجَدْنَاهُ فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا الْعَتِیقَةِ وَ هُوَ فِی اللَّیْلَةِ الثَّانِیَةِ وَ الْعِشْرِینَ: سُبْحَانَ مَنْ تَبْهَرُ قُدْرَتُهُ الْأَفْکَارَ وَ یَمْلَأُ عَجَائِبُهُ الْأَبْصَارَ الَّذِی لَا یَنْقُصُهُ الْعَطَاءُ وَ لَا یَتَعَرَّضُ جُودَهُ الذَّکَاءُ الَّذِی أَنْطَقَ الْأَلْسُنَ بِصِفَاتِهِ وَ اقْتَدَرَ بِالْفِعْلِ عَلَی مَفْعُولَاتِهِ وَ أَدْخَلَ فِی صَلَاحِهَا الْفَسَادَ وَ عَلَی مُجْتَمَعِهَا الشَّتَاتَ وَ عَلَی مُنْتَظِمِهَا الِانْفِصَامَ لِیَدُلَّ الْمُبْصِرِینَ عَلَی أَنَّهَا فَانِیَةٌ مِنْ صَنْعَةِ بَاقٍ مَخْلُوقَةٌ مِنْ إِنْشَاءِ خَالِقٍ لَا بَقَاءَ وَ لَا دَوَامَ إِلَّا لَهُ الْوَاحِدُ الْغَالِبُ الَّذِی لَا یُغْلَبُ وَ الْمَالِکُ الَّذِی لَا یُمْلَکُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی بَلَّغَنِیکِ لَیْلَةً طَوَیْتُ یَوْمَهَا عَلَی صِیَامٍ وَ رُزِقْتُ فِیهِ الْیَقَظَةَ مِنَ الْمَنَامِ وَ قَصَدْتُ رَبَّ الْعِزَّةِ بِالْقِیَامِ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ تَخُصُّنِی وَ نِعْمَةٍ أُلْبِسَتْنِی وَ حُسْنَی تَغُشُّنِی وَ أَسْأَلُهُ إِتْمَامَ ابْتِدَائِهِ وَ زِیَادَتِی مِنِ اجْتِبَائِهِ فَإِنَّهُ الْمَلِیکُ الْقَدِیرُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ کَثِیراً.

وَ مِنْهَا مَا ذَکَرَهُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِهِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ دُعَاءُ لَیْلَةِ اثْنَیْ وَ عِشْرِینَ:(2) یَا سَالِخَ اللَّیْلِ مِنَ النَّهَارِ فَإِذَا نَحْنُ مُظْلِمُونَ وَ مُجْرِیَ الشَّمْسِ لِمُسْتَقَرِّهَا ذَلِکَ بِتَقْدِیرِکَ یَا عَزِیزُ یَا عَلِیمُ وَ مُقَدِّرَ الْقَمَرِ مَنازِلَ حَتَّی عادَ کَالْعُرْجُونِ الْقَدِیمِ یَا نُورَ کُلِّ نُورٍ وَ مُنْتَهَی کُلِّ رَغْبَةٍ وَ وَلِیَّ کُلِّ نِعْمَةٍ یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحِیمُ،

ص: 52


1- 1. کتاب الاقبال: 191- 192 و فی طبع آخر 421- 422.
2- 2. کذا.

یَا قُدُّوسُ یَا وَاحِدُ یَا صَمَدُ یَا فَرْدُ یَا مُدَبِّرَ الْأُمُورِ وَ مُجْرِیَ الْبُحُورِ وَ یَا بَاعِثَ مَنْ فِی الْقُبُورِ وَ یَا مُلَیِّنَ الْحَدِیدِ لِدَاوُدَ علیه السلام یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلَاءُ وَ النَّعْمَاءُ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنْ کُنْتَ قَضَیْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ حَکِیمٍ-(1) فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلِ اسْمِی فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِیناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَاناً یُذْهِبُ الشَّکَّ عَنِّی وَ تُرْضِیَنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنِی فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنِی عَذَابَ النَّارِ وَ ارْزُقْنِی فِیهَا یَا رَبِّ ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَةَ وَ الْإِنَابَةَ إِلَیْکَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِیقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ لَا تَفْتِنِّی بِطَلَبِ مَا زَوَیْتَ عَنِّی بِحَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ وَ أَغْنِنِی یَا رَبِّ بِرِزْقٍ مِنْکَ وَاسِعٍ بِحَلَالِکَ عَنْ حَرَامِکَ وَ ارْزُقْنِی الْعِفَّةَ فِی بَطْنِی وَ فَرْجِی وَ فَرِّجْ عَنِّی کُلَّ هَمٍّ وَ غَمٍّ وَ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوِّی وَ وَفِّقْ لِی لَیْلَةَ الْقَدْرِ عَلَی أَفْضَلِ مَا رَآهَا أَحَدٌ وَ وَفِّقْنِی لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا السَّاعَةَ السَّاعَةَ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ زیادة بغیر الروایة یَا ظَهْرَ اللَّاجِینَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ کُنْ لِی حِصْناً وَ حِرْزاً یَا کَهْفَ الْمُسْتَجِیرِینَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ کُنْ لِی حِصْناً کَهْفاً وَ عَضُداً وَ

نَاصِراً وَ یَا غِیَاثَ الْمُسْتَغِیثِینَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ کُنْ لِی غِیَاثاً وَ مُجِیراً یَا وَلِیَّ الْمُؤْمِنِینَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ کُنْ لِی وَلِیّاً یَا مُجْرِیَ غُصَصِ الْمُؤْمِنِینَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَجِرْ غُصَّتِی وَ نَفِّسْ هَمِّی وَ أَسْعِدْنِی فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ سَعَادَةً لَا أَشْقَی بَعْدَهَا یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: أَنْتَ سَیِّدِی جَبَّارٌ غَفَّارٌ قَادِرٌ قَاهِرٌ سَمِیعٌ عَلِیمٌ غَفُورٌ رَحِیمٌ غَافِرُ الذَّنْبِ وَ قَابِلُ التَّوْبِ شَدِیدُ الْعِقَابِ

ص: 53


1- 1. قد مر فی ج 97 ص 357 ما یتعلق بهذه الجملة من الدعاء التی تتکرر فی العشر الأواخر، راجعه.

فَالِقُ الْحَبِّ وَ النَّوَی مُولِجُ اللَّیْلِ فِی النَّهَارِ وَ مُولِجُ النَّهَارِ فِی اللَّیْلِ وَ مُخْرِجُ الْحَیِّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ مُخْرِجُ الْمَیِّتِ مِنَ الْحَیِّ رَازِقُ الْعِبَادِ بِغَیْرِ حِسَابٍ یَا جَبَّارُ یَا جَبَّارُ یَا جَبَّارُ یَا جَبَّارُ یَا جَبَّارُ یَا جُبَارُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اعْفُ عَنِّی وَ اغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]باب بیست و ششم - . در متن بحار بعد ار باب بیست و چهارم به باب بیست و ششم آمده است و این بدان دلیل است که باب بیست و پنجم مربوط به اعمال شب و روز بیست و یکم بوده است که در بخش شبهای قدر آمده است. (مترجم) -

اعمال و دعاهای مخصوص شب و روز بیست و دوم، برگرفته شده از چندین روایت

در این شب غسل مستحب است. روایت مربوط به استحباب غسل در تمام شب های دهه آخر ماه رمضان را پیش از این ذکر کردیم.

دعاهای مخصوص شب بیست و دوم بر اساس کتاب های کهن راویان امامیه:

پاک است خدایی که قدرت او بر اندیشه چیره است و شگفتی هایش دیده ها را پر کرده است، خدایی که عطایش، چیزی از او نمی کاهد و زیرکی به پهنای جود او راه نمی یابد، او که زبان ها را به صفات خود گویا گردانید و بر کرده هایش نیرو گرفت و در سامان آن نابسامانی و برگرد آمده اش، پریشانی و بر امور منظم، از هم گسیختگی را وارد کرد، تا به روشندلان نشان دهد، این ها اموری ناپایدار از خالقی پایدار هستند، آفریده آفریدگاری هستند که جز برای او پایندگی و جاودانگی نیست و او یگانه چیره ای است که مغلوب نمی گردد و دارنده ای است که به ملک کسی در نمی آید. ستایش خدا را که مرا به این شب رساند که روزش را با روزه داری گذراندم و در این شب به جای خواب، بیداری روزی ام گردید و با شب خیزی در آن از پروردگار شکست ناپذیر خود می خواهم که رحمت ویژه اش را به من اختصاص دهد و نعمتش را بر من بپوشاند و مرا در پوشش نیکی ام قرار دهد و از او می خواهم، نعمت هایش را بر من تمام کند و چیزهایی را که به من ارزانی داشته است، افزون گرداند؛ زیرا او پادشاه توانمند است. درود و سلام فراوان خداوند بر محمد و خاندان او.

دعای این شب به نقل از کتاب عمل شهر رمضان اثر محمد بن ابی قرّه در شب بیست و دوم: ای کسی که شب را از روز بر می کنی و ما در تاریکی فرو می رویم و ای کسی که به تقدیر خود، آفتاب را در جایگاه استقرارش روان می سازی، ای سربلند ای آگاه و ای کسی که منزل های ویژه برای ماه مقدر کرده ای تا این که در پایان مانند خوشه ا ی کهنه می شود. ای روشنایی تمام روشنایی ها و ای پایان همه خواهش ها و ای سرپرست همه نعمت ها، ای خدا ای رحمت گستر ای مهربان، ای بسیار پاکیزه ای یگانه ای بی نیاز ای تک ای تدبیر کننده همه ی امور و جاری سازنده دریاها و ای برانگیزاننده اهل قبور و ای نرم کننده آهن برای داود علیه السلام. ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا، زیباترین نام ها و برترین اوصاف و بزرگمنشی ها و عطایا و نعمت ها از آن تو است. به نام تو، به نام خدایی که بخشنده و مهربان است، از تو درخواست می کنم، اگر مقرر نموده ای که فرشتگان و روح در این شب امور استوار را فرود آورند - . مراجعه کن به

جلد 97 صفحه 357، پیرامون این فراز از دعا که در دهه آخر ماه رمضان تکرار می شود، سخن رفته است. - ،

پس بر محمد و آل محمد درود فرست و نام مرا در این شب از نیکبختان و روحم را با شهیدان و نیکوکاری ام را در بالاترین جای بهشت قرار ده و گناهم را بیامرز و یقینی به من ارزانی دار تا قلبم بی هیچ واسطه ای تو را دریابد و ایمانی به من ده که شک و تردیدم را بزداید و خشنودی از آن چه نصیبم کرده ای به من ارزانی دار و نیکی دنیا و آخرت را به من عطا کن و از عذاب آتش جهنم نگاه دار و ای پروردگار من، در این شب، یاد و سپاسگزاری از تو و گرایش و بازگشت به درگاهت و توبه و توفیق آن چه را که شیعیان آل محمد را بدان موفق کرده ای، روزی ام کن، ای مهربان ترین مهربانان. و به نیرو و قدرت خود، به درخواست آن چه از من بازداشته ای امتحانم مکن و ای پروردگار من، با دادن روزی گسترده، مرا به حلال خود از حرام بی نیاز گردان و عفت شکم و عورت را به من روزی کن و همه دلگیری ها و اندوه ها را از من رفع کن و مرا دشمن شاد مکن و مرا به درک شب قدر، به بهترین حالتی که کسی آن را دیده است، موفق گردان و به آن چه محمد و آل محمد علیهم السلام را بدان موفق نموده ای، موفق بدار و فلان حاجات مرا بر آور... همین لحظه همین لحظه... و این واژه را تا نفس داری تکرار کن.

ادامه این دعا بر اساس روایت دیگر: ای پشتوانه پناه آورندگان، بر محمد و آل محمد درود فرست و دژ و نگاه دار من باش. ای پناهگاه پناه جویان، بر محمد و آل محمد درود فرست و پناهگاه و پشتیبان و یاور من باش. ای فریادرس فریادخواهان، بر محمد و آل محمد درود فرست و فریادرس و پناه دهنده من باش، ای سرپرست مومنان، بر محمد و آل محمد درود فرست و سرپرست من باش. ای برطرف کننده غصه مومنان، بر محمد و آل محمد درود فرست و غصه ام را برطرف کن و دلگیری ام را بزدای و در این ماه بزرگ مرا چنان نیکبخت گردان که بعد از آن به شقاوت نیفتم، ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر این شب منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم: سرور من، تو باشکوه، بسیار آمرزنده، توانا، چیره، شنوا، آگاه، بسیار بخشاینده، مهربان، بخشاینده گناه و توبه پذیر، سخت کیفر دهنده، شکافنده دانه و هسته، فرو برنده شب در روز و روز در شب و بیرون آورنده زنده از مرده و مرده از زنده هستی و بدون حساب به بندگانت روزی می دهی. ای باشکوه چیره، ای باشکوه باشکوه ای باشکوه ای باشکوه ای باشکوه ای باشکوه بر محمد و آل محمد درود فرست و از من درگذر و مرا بیامرز و بر من رحم آر، که تو بسیار آمرزنده و مهربانی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الثانی و العشرین من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ الثَّانِی وَ الْعِشْرِینَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: سُبْحَانَ اللَّهِ الْبَصِیرِ الَّذِی لَیْسَ شَیْ ءٌ أَبْصَرَ مِنْهُ یُبْصِرُ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ مَا تَحْتَ سَبْعِ أَرَضِینَ وَ یُبْصِرُ مَا فِی ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ- لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ لَا تَغْشَی بَصَرَهُ الظُّلُمَاتُ وَ لَا یُسْتَتَرُ عَنْهُ بِسَتْرٍ وَ لَا یُوَارِی مِنْهُ جِدَارٌ وَ لَا یَغِیبُ عَنْهُ بَرٌّ وَ لَا بَحْرٌ وَ لَا یُکِنُّ مِنْهُ جَبَلٌ مَا فِی أَصْلِهِ وَ لَا قَلْبٌ مَا فِیهِ وَ لَا یَسْتَتِرُ مِنْهُ صَغِیرٌ وَ لَا کَبِیرٌ وَ لَا یَسْتَخْفِی مِنْهُ صَغِیرٌ لِصِغَرِهِ وَ لا یَخْفی عَلَیْهِ شَیْ ءٌ فِی الْأَرْضِ وَ لا فِی السَّماءِ- هُوَ الَّذِی یُصَوِّرُکُمْ فِی الْأَرْحامِ کَیْفَ یَشاءُ- لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ ذَلِکَ اللَّهُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ أَنْزِلْ عَلَیَّ فِیهِ بَرَکَاتِکَ وَ وَفِّقْنِی فِیهِ لِمُوجِبَاتِ مَرْضَاتِکَ وَ أَسْکِنِّی بِبَرَکَتِهِ بُحْبُوحَةَ جِنَانِکَ یَا مُجِیبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّینَ.

**[ترجمه]پاک است خدای بینایی که هیچ چیز بیناتر از او وجود ندارد، از بالای عرش خود، زیر زمین های هفتگانه و آن چه را که در تاریکی های خشکی ها و دریاها وجود دارد می بیند و او دیدگان را درک می کند ولی دیدگان نمی توانند او را درک کنند و لطیف و آگاه است، و تاریکی ها جلوی دید او را نمی گیرد و با هیچ پرده ای نمی توان چیزی را از او مستور داشت و هیچ دیواری نمی تواند حائل میان او و چیزی شود و هیچ خشکی و دریایی از دید او غایب نمی ماند و هیچ چیز در دل کوه ها و میان قلب ها از او پنهان نمی ماند و هیچ کوچک و بزرگی نمی تواند خود را از دید او پنهان نگاه دارد و هیچ کوچکی به خاطر کوچکی اش بر او مخفی نمی ماند و هیچ چیز نه در زمین و نه در آسمان بر او پنهان نمی ماند. او است که شما را در رحم مادران به هر صورتی که بخواهد شکل می دهد و معبودی جز او که سرافراز و فرزانه است وجود ندارد. پاک است خدای آفریننده انسان ها، پاک است خدای صورت نگار، پاک است خدای آفریننده تمام جفت ها، پاک است خدای آفریننده تاریکی ها و نور، پاک است خدای شکافنده دانه و هسته، پاک است خدای آفریننده همه اشیا، پاک است خدای آفریننده موجوداتی که دیده می شوند و یا نمی شوند، منزه باد خدا به اندازه نوشتن کلمات او، پاک است خدایی که پروردگار جهانیان است - .الاقبال: 203-205 و در چاپ دیگر: 432-444 - .

دعای دیگر این روز: خداوندا، برکت های خود را بر من فرود آر و توفیق ده که به موجبات خشنودی ات دست یابم و به برکت آن در وسط بهشت جای ده، ای اجابت کننده دعای بیچارگان.

**[ترجمه]

أقول

ثم ساق الکلام فی أعمال اللیلة الثالثة عشر منه علی النهج الذی سننقله فی باب أعمال لیالی القدر ثم قال رحمه الله.

**[ترجمه]اعمال شب بیست و سوم در باب اعمال شب قدر آورده خواهد شد .

**[ترجمه]

الباب الثامن و العشرون فیما نذکره مما یختص باللیلة الرابعة و العشرین من شهر رمضان

اشارة

فمن ذلک تعیین فضل الغسل فی لیلة أربع و عشرین من شهر رمضان رَوَیْنَاهُ

ص: 54


1- 1. کتاب الاقبال: 203- 205 ط و 432- 444 ط آخر.

بِإِسْنَادِنَا إِلَی أَبِی الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ مِنْ کِتَابِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ النَّهْدِیِّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام اغْتَسِلْ فِی لَیْلَةِ أَرْبَعٍ وَ عِشْرِینَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مَا عَلَیْکَ أَنْ تَعْمَلَ فِی اللَّیْلَتَیْنِ جَمِیعاً.

**[ترجمه]باب بیست و هشتم - . باب بیست و هفتم مربوط به اعمال شب و روز بیست و سوم بوده است که در بخش اعمال شبهای قدر خواهد آمد. (مترجم) -

اعمال و دعاهای مخصوص شب بیست و چهارم

غسل در شب بیست و چهارم ماه رمضان مستحب است. ابی الحسن بن سعید از کتاب علی بن عبدالواحد النهدی از ابن عیسی از حزیر از عبدالرحمان بن ابی عبدالله نقل کرده است که امام صادق علیه السلام به من فرمودند: در شب بیست و چهارم ماه رمضان غسل کن. و چه اشکالی دارد که در هر دو شب انجام دهی.

**[ترجمه]

أقول

و قد قدمنا فی عمل لیلة إحدی و عشرین (1)

روایة یغسل کل لیلة من العشر الأواخر أیضا.

و من ذلک صلاة الثلاثین رکعة و أدعیتها ثمان منها بین العشاءین و اثنان و عشرون بعد العشاء الآخرة و قد تقدم وصف هذه الثلاثین رکعة و أدعیتها عشرون منها فی أول لیلة من الشهر و عشر رکعات فی جملة صلاة لیلة تسع عشرة.

وَ مِنْ ذَلِکَ دُعَاءٌ وَجَدْنَاهُ فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا الْعَتِیقَةِ وَ هُوَ فِی اللَّیْلَةِ الرَّابِعَةِ وَ الْعِشْرِینَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ شَفْعاً وَ وَتْراً الشَّفْعُ وَ الْوَتْرُ مِنْ هَذِهِ اللَّیَالِی الْمُبَارَکَاتِ وَ عَلَی مَا مَنَحَنِی وَ أَعْطَانِی فِیهِنَّ مِنَ الْخَیْرَاتِ وَ تَصَدَّقَ بِهِ عَلَیَّ وَ وَهَبَهُ لِی مِنَ الْبَاقِیَاتِ الصَّالِحَاتِ الَّذِی صَوَّمَنِی لِیَأْجُرَنِی وَ فَطَّرَنِی عَلَی مَا رَزَقَنِی فَکُلٌّ مِنْ عِنْدِهِ وَ بِمِنَنِهِ وَ بِحُسْنِ اخْتِیَارِهِ وَ نَظَرِهِ لِعَبِیدِهِ سُبْحَانَهُ سَیِّداً أَخَذَ بِیَدِی مِنَ الْوَرَطَاتِ وَ مَحَّصَ عَنِّی الْخَطِیئَاتِ وَ کَفَانِی الْمُهِمَّاتِ وَ أَغْنَانِی عَنِ الْمَخْلُوقِینَ وَ لَمْ یَجْعَلْ رِزْقِی إِلَی الْمَرْزُوقِینَ وَ شَهَرَ ذِکْرِی فِی الْعَالَمِینَ وَ جَعَلَ اسْمِی فِی الْمَذْکُورِینَ وَ لَمْ یُشْقِنِی بِعُجْبٍ یَحُطُّنِی عَنْ دَرَجَاتٍ رَفِیعَةٍ فَیُهْوِیَ بِی إِلَی ظُلَمِ غَضَبِهِ وَ نَقِمَتِهِ وَ لَا أَبْلَانِی بِاسْتِحْلَالٍ یَنْزِعُ عَنِّی مَلَابِسَ رَحِمَتِهِ وَ یُعَوِّضُنِی لَبُوسَ الذُّلِّ مِنْ سَخَطِهِ إِیَّاهُ أَشْکُرَ وَ لَهُ أَعْبُدُ وَ مِنْهُ أَرْجُو التَّمَامَ وَ الْمَزِیدَ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا یَخْتَصُّ بِهَذِهِ اللَّیْلَةِ مِنَ الدُّعَاءِ بِرِوَایَةِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ رَحِمَهُ اللَّهُ وَ هُوَ هَذَا:

یَا فَالِقَ الْإِصْبَاحِ یَا جَاعِلَ اللَّیْلِ سَکَناً وَ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ حُسْبَاناً یَا عَزِیزُ

ص: 55


1- 1. سیأتی فی أعمال لیالی القدر ان شاء اللّه.

یَا عَلِیمُ یَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ وَ الْقُوَّةِ وَ الْحَوْلِ وَ الْفَضْلِ وَ الْإِنْعَامِ وَ الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ یَا اللَّهُ یَا فَرْدُ یَا اللَّهُ یَا وَتْرُ یَا اللَّهُ یَا ظَاهِرُ یَا بَاطِنُ یَا حَیُّ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلَاءُ وَ النَّعْمَاءُ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنْ کُنْتَ قَضَیْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ حَکِیمٍ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلِ اسْمِی فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی

مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِیناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَاناً یَذْهَبُ بِالشَّکِّ عَنِّی وَ تُرْضِیَنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنِی فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنِی عَذَابَ النَّارِ وَ ارْزُقْنِی یَا رَبِّ فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَةَ وَ الْإِنَابَةَ إِلَیْکَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِیقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ لَا تَفْتِنِّی بِطَلَبِ مَا زَوَیْتَ عَنِّی بِحَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ وَ أَغْنِنِی یَا رَبِّ بِرِزْقٍ مِنْکَ وَاسِعٍ بِحَلَالِکَ عَنْ حَرَامِکَ وَ ارْزُقْنِی الْعِفَّةَ فِی بَطْنِی وَ فَرْجِی وَ فَرِّجْ عَنِّی کُلَّ هَمٍّ وَ غَمٍّ وَ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوِّی وَ وَفِّقْ لِی لَیْلَةَ الْقَدْرِ عَلَی أَفْضَلِ مَا رَآهَا أَحَدٌ وَ وَفِّقْنِی لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ سَلَامُکَ وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا السَّاعَةَ السَّاعَةَ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ- زِیادةٌ بغیر الروایة- اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ یَا سَیِّدِی سُؤَالَ مِسْکِینٍ فَقِیرٍ إِلَیْکَ خَائِفٍ مُسْتَجِیرٍ أَسْأَلُکَ یَا سَیِّدِی أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُجِیرَنِی مِنْ خِزْیِ الدُّنْیَا وَ مِنْ عَذَابِ الْآخِرَةِ وَ تُضَاعِفَ لِی فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ وَ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ عَمَلِی وَ تَرْحَمَ مَسْکَنَتِی وَ تَجَاوَزَ عَمَّا أَحْصَیْتَهُ عَلَیَّ وَ خَفِیَ عَنْ خَلْقِکَ وَ سَتَرْتَهُ عَلَیَّ مَنّاً مِنْکَ وَ تُسَلِّمَنِی مِنْ شَیْنِهِ وَ فَضِیحَتِهِ وَ عَارِهِ فِی عَاجِلِ الدُّنْیَا فَلَکَ الْحَمْدُ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی کُلِّ حَالٍ وَ أَسْأَلُکَ یَا رَبِّ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تُتِمَّ نِعْمَتَکَ عَلَیَّ بِسَتْرِ ذَلِکَ فِی الْآخِرَةِ وَ تُسَلِّمَنِی مِنْ فَضِیحَتِهِ وَ عَارِهِ بِمَنِّکَ وَ إِحْسَانِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ أَنْتَ أَمَرْتَ بِالدُّعَاءِ

ص: 56

وَ ضَمِنْتَ الْإِجَابَةَ فَدَعَوْنَاکَ وَ نَحْنُ عِبَادُکَ وَ بَنُو إِمَائِکَ وَ نَوَاصِینَا بِیَدِکَ وَ أَنْتَ رَبُّنَا وَ نَحْنُ عِبَادُکَ وَ لَمْ یَسْأَلِ الْعِبَادُ مِثْلَکَ وَ نَرْغَبُ إِلَیْکَ وَ لَمْ یَرْغَبِ الْخَلَائِقُ إِلَی مِثْلِکَ یَا مَوْضِعَ شَکْوَی السَّائِلِینَ وَ مُنْتَهَی حَاجَةِ الرَّاغِبِینَ وَ یَا ذَا الْجَبَرُوتِ وَ الْمَلَکُوتِ وَ یَا ذَا السُّلْطَانِ وَ الْعِزِّ یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ یَا بَارُّ یَا رَحِیمُ یَا حَنَّانُ یَا مَنَّانُ یَا بَدِیعَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ یَا ذَا النِّعَمِ الْجِسَامِ وَ الطَّوْلِ الَّذِی لَا یُرَامُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ عَلَی آلِهِ وَ اغْفِرْ لِی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]در ضمن اعمال شب بیست و یکم - .در اعمال شب قدر ذکر خواهد شد، انشالله. - ،

روایتی درباره استحباب غسل در تمام شب های دهه آخر ماه رمضان ذکر کردیم.

از دیگر اعمال این شب، سی رکعت نماز نافله با دعاهای آن است، که هشت رکعت از آن بین نماز مغرب و عشا و بیست و دو رکعت بعد از نماز عشا خوانده می شود. نحوه خواندن این سی رکعت و دعاهای آن گذشت؛ بیست رکعت در ضمن اعمال شب اول و ده رکعت در ضمن نمازهای شب نوزدهم.

دعای شب بیست و چهارم بر اساس کتاب های کهن راویان امامیه:

ستایش مخصوص خداست، در شب های مبارک زوج و فرد. در برابر خیراتی که در این شب ها به من ارزانی داشت و عطا کرد و اعمال پاینده و شایسته ای که توفیق آن را به من عطا نمود، او که روزه داری را بر من واجب کرد تا پاداشم دهد و با روزی ای که به من عطا کرد افطاری ام داد. پس همه چیز از جانب او و بخشش او به گزینش نیکو و توجهش به بندگان است. پاک است سروری که دست مرا گرفت و از باتلاق های هلاکت رهایی بخشید و خطاهایم را زدود و در امور مهم و مورد اهتمام من کفایتم نمود و از آفریدگان بی نیاز کرد و روزی ام را به دست روزی داده شدگان نسپرد و آوازه ام را در میان جهانیان شهره گردانید و نامم را در میان یادشدگان قرار داد و با خودبینی ای که مرا از درجات بلند پایین آورد، بدبختم ننمود، تا مبادا خودبینی مرا به تاریکی های خشم و کیفر او فرو اندازد و به طلب رزقی که لباس های رحمت را از تن من در آورد و به جای آن جامه خواری ناشی از خشم خود را به تنم کند، گرفتار ننمود. تنها از او سپاسگزاری می کنم و او را می پرستم و از او امید تکمیل و افزونی دارم و هیچ دگرگونی و نیرویی جز به خداوند بلند پایه و بزرگ به وجود نمی آید. درود و سلام شایسته خداوند بر محمد، پیامبر خدا و خاندان او.

دعای این شب به نقل از کتاب محمد بن ابی قرّه: ای شکافنده صبح، ای خدایی که شب را سبب آرامش و خورشید و ماه را برای حساب قرار دادی، ای سربلند ای آگاه، ای بخشنده و نیرومند و توانا و صاحب تفضل و نعمت بخش و شکوهمند و بزرگوار، ای خدا ای رحمت گستر، ای خدا ای یگانه، ای خدا ای تک، ای خدا ای آشکار، ای پنهان ای زنده، ای کسی که معبودی جز تو وجود ندارد، ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا، زیباترین نام ها و برترین اوصاف و بزرگ­منشی ها و عطایا و نعمت ها از آن توست. به نام تو، به نام خداوند بخشنده و مهربان از تو می خواهم، اگر مقرر نموده ای که فرشتگان و روح در این شب امور استوار را فرود آورند، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و نام مرا از نیکبختان و روحم را با شهیدان و نیکوکاری ام را در علیین قرار ده و گناهم را بیامرز و یقینی به من ارزانی دار تا بی هیچ واسطه ا ی تو را دریابم و ایمانی که شک و تردیدم را بزداید و خشنودی به آن چه نصیبم کرده ای به من ده و نیکی دنیا و آخرت را به من عطا کن و از عذاب آتش جهنم نگاه دار و ای پروردگار من، در این شب، یاد و سپاسگزاری از تو و گرایش و بازگشت

به درگاهت و توبه و توفیق آن چه را که شیعیان آل محمد علیه و علیهم السلام را بدان موفق کرده ای، روزی ام کن، ای مهربان ترین مهربانان. و به نیرو و قدرت خود، مرا با جست و جوی آن چه از من بازداشته ای، امتحانم مکن و ای پروردگار من، با دادن روزی گسترده، مرا به حلال خود از حرام بی نیاز گردان و عفت شکم و عورت را به من روزی کن و تمام دلگیری ها و اندوه ها را از من برطرف کن و مرا دشمن شاد مکن و مرا به درک شب قدر به بهترین حالتی که کسی آن را دیده است، موفق گردان و به آن چه محمد و آل محمد علیهم السلام را بدان موفق نموده ای، موفق بدار و حاجات مرا برآور... همین لحظه همین لحظه، و آنقدر بگو تا نفست قطع شود.

ادامه این دعا بر اساس روایتی دیگر: ای خدا و ای سرور من، همچون بیچارگان نادار و بیمناک و پناه جو از تو درخواست می کنم، ای سرور من از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و مرا از رسوایی دنیا و عذاب آخرت نجات بخشی و در این شب و این ماه بزرگ، عملم را دو چندان کنی و بر بیچارگی ام رحم آری و از آن چه علیه من به شماره درآورده ای و از آفریدگانت نهان است و از روی منت بر من پوشیده داشته ای، درگذری و از زشتی و رسوایی و ننگ آن در دنیای گذرا سالم نگاه داری، و تو را سپاس در برابر این و در هر حال. ای پروردگار من، از تو خواهانم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و با پوشیدن گناهان درآخرت، نعمتت را بر من کامل گردانی و به منت و نیکی خود مرا از رسوایی و ننگ آن سالم نگاه داری، ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر این شب منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم: خداوندا تو فرمان دعا دادی و اجابت آن را ضمانت کردی و ما به درگاه تو دعا کردیم و ما بندگان و بنده زادگان توایم و پیشانی ما به دست تو است و تو پروردگار مایی و ما بندگان توایم و بندگان از هیچ کس همانند تو درخواست ننموده اند و ما به درگاه تو روی می آوریم و آفریده هایت به هیچ کس مانند تو نگراییده اند، ای جایگاه شکایت درخواست کنندگان و منتهای حاجت کسانی که به تو گرایش دارند و ای صاحب سلطه و قدرت و چیرگی و سرافرازی، ای زنده ای پاینده، ای نیکوکار ای مهربان، ای بسیار مهربان ای بسیار بخشنده، ای آفریننده آسمان ها و زمین، ای شکوهمند و بزرگوار، ای صاحب نعمت ها و بخششی که هیچ کس نمی تواند آهنگ آن را بکند، بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا بیامرز، به راستی که تو بسیار آمرزنده و مهربانی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الرابع و العشرین من دعاء

دُعَاءُ الْیَوْمِ الرَّابِعِ وَ الْعِشْرِینَ: سُبْحَانَ الَّذِی یَعْلَمُ ما تَحْمِلُ کُلُّ أُنْثی وَ ما تَغِیضُ الْأَرْحامُ وَ ما تَزْدادُ وَ کُلُّ شَیْ ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ- عالِمُ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ الْکَبِیرُ الْمُتَعالِ- سَواءٌ مِنْکُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّیْلِ وَ سارِبٌ بِالنَّهارِ یُمِیتُ الْأَحْیَاءَ وَ یُحْیِی الْأَمْوَاتَ وَ یَعْلَمُ ما تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَ یُقِرُّ فِی الْأَرْحَامِ مَا یَشَاءُ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی الْیَوْمِ الرَّابِعِ وَ الْعِشْرِینَ: اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ فِیهِ مَا یُرْضِیکَ وَ أَعُوذُ بِکَ فِیهِ مِمَّا یُؤْذِیکَ وَ التَّوْفِیقَ أَنْ أُطِیعَکَ وَ لَا أَعْصِیَکَ یَا عَالِماً بِأَحْوَالِ السَّائِلِینَ (1).

**[ترجمه]منزه باد خدایی که تمام آن چه را که مادران به آن باردار می شوند و یا رحم آن ها را می کاهد و یا می افزاید، می­داند و هر چیز در نزد او اندازه خاصی دارد و دانای غیب و آشکار و بزرگ و متعالی است، خواه سخن را نهان دارید و یا آشکار کنید و خواه در شب خود را نهان کنید و یا در روز آشکار گردید. خدایی که زندگان را می میراند و مردگان را زنده می کند و از آن چه زمین از تعداد آنان می کاهد آگاه است و هر چه را بخواهد، تا زمانی مشخص در رحم مادران مستقر می گرداند. پاک است خدای پدیدآورنده انسان ها، پاک است خدای تصویرگر، پاک است خدای آفریننده تمام جفت ها، پاک است خدای آفریننده تاریکی ها و نور، پاک است خدای شکافنده دانه و هسته، پاک است خدای آفریننده همه اشیا، پاک است خدای آفریننده موجوداتی که دیده می شوند و یا نمی شوند، منزه باد خدا به اندازه نوشتن کلمات او، پاک است خدای پروردگار جهانیان.

فصل: دعاهای مخصوص روز بیست و چهارم منزه باد خدایی که تمام آن چه را که مادران به آن باردار می شوند و یا رحم آن ها را می کاهد و یا می افزاید، می­داند و هر چیز در نزد او اندازه خاصی دارد و دانای غیب و آشکار و بزرگ و متعالی است، خواه سخن را نهان دارید و یا آشکار

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز آن چه که تو را خشنود می سازد خواستارم و از آن چه تو را می آزارد، به تو پناه می برم و مرا توفیق ده که از تو اطاعت کنم و نافرمانی نکنم، ای آگاه به حالات درخواست کنندگان - .الاقبال 215-219 و در چاپ دیگر:443-444 - .

**[ترجمه]

الباب التاسع و العشرون فیما نذکره مما یختص باللیلة الخامسة و العشرین من شهر رمضان

اشارة

فمن ذلک الغسل المشار إلیه فی کل لیلة من العشر الأواخر و قد قدمنا روایة بذلک فی عمل لیلة إحدی و عشرین (2)

ص: 57


1- 1. کتاب الاقبال- 215- 219 و فی ط 443- 444.
2- 2. سیأتی.

و من ذلک تعیین فضل الغسل لیلة خمس و عشرین منه

رَوَاهَا عَلِیُّ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ بِإِسْنَادِهِ إِلَی عِیسَی بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْغُسْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَقَالَ کَانَ أَبِی یَغْتَسِلُ فِی لَیْلَةِ تِسْعَ عَشْرَةَ وَ إِحْدَی وَ عِشْرِینَ وَ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِینَ وَ خَمْسٍ وَ عِشْرِینَ.

و من ذلک صلاة الثلاثین رکعة و أدعیتها ثمان منها بین العشاءین و اثنان و عشرون بعد العشاء الآخرة و قد تقدم وصف هذه الثلاثین رکعة و أدعیتها عشرون منها فی أول لیلة من الشهر و عشر رکعات فی جملة صلاة لیلة تسع عشرة.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا یَخْتَصُّ بِهَذِهِ اللَّیْلَةِ مِنَ الدُّعَاءِ بِرِوَایَةِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ رَحِمَهُ اللَّهُ وَ هُوَ دُعَاءُ لَیْلَةِ خَمْسٍ وَ عِشْرِینَ: یَا جَاعِلَ اللَّیْلِ لِبَاساً وَ النَّهَارِ مَعَاشاً وَ الْأَرْضِ مِهَاداً وَ الْجِبَالِ أَوْتَاداً یَا اللَّهُ یَا قَاهِرُ یَا اللَّهُ یَا جَبَّارُ یَا اللَّهُ یَا سَمِیعُ یَا اللَّهُ یَا قَرِیبُ یَا اللَّهُ یَا مُجِیبُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلَاءُ وَ النَّعْمَاءُ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنْ کُنْتَ قَضَیْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ حَکِیمٍ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِی فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِیناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَاناً یَذْهَبُ بِالشَّکِّ عَنِّی وَ تُرْضِیَنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنِی فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنِی عَذَابَ النَّارِ وَ ارْزُقْنِی یَا رَبِّ فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَةَ وَ الْإِنَابَةَ إِلَیْکَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِیقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ لَا تَفْتِنِّی بِطَلَبِ مَا زَوَیْتَ عَنِّی بِحَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ وَ أَغْنِنِی یَا رَبِّ بِرِزْقٍ مِنْکَ وَاسِعٍ بِحَلَالِکَ عَنْ حَرَامِکَ وَ ارْزُقْنِی الْعِفَّةَ فِی بَطْنِی وَ فَرْجِی وَ فَرِّجْ عَنِّی کُلَّ هَمٍّ وَ غَمٍّ وَ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوِّی وَ وَفِّقْ لِی لَیْلَةَ الْقَدْرِ عَلَی أَفْضَلِ مَا رَآهَا أَحَدٌ وَ وَفِّقْنِی لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ علیهم السلام وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا السَّاعَةَ السَّاعَةَ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ.

زیادة بغیر الروایة أَسْأَلُکَ أَنْ تُکْمِلَ لِیَ الثَّوَابَ بِأَفْضَلِ مَا أَرْجُو مِنْ رَحْمَتِکَ

ص: 58

وَ تَصْرِفَ عَنِّی کُلَّ سُوءٍ فَإِنِّی لَا أَسْتَطِیعُ دَفْعَ مَا أُحَاذِرُ إِلَّا بِکَ فَقَدْ أَمْسَیْتُ مُرْتَهَناً بِعَمَلِی وَ أَمْسَی الْأَمْرُ وَ الْقَضَاءُ فِی یَدَیْکَ فَلَا فَقِیرَ أَفْقَرُ مِنِّی فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِی ظُلْمِی وَ جُرْمِی وَ جَهْلِی وَ جِدِّی وَ هَزْلِی وَ کُلَّ ذَنْبٍ ارْتَکَبْتُهُ وَ بَلِّغْنِی رِزْقِی بِغَیْرِ مَشَقَّةٍ مِنِّی وَ لَا تُهْلِکْ رُوحِی وَ جَسَدِی فِی طَلَبِ مَا لَمْ تُقَدِّرْ لِی یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ خَالِقُ الْخَلْقِ وَ مُنْشِئُ السَّحَابِ وَ آمِرُ الرَّعْدِ أَنْ یُسَبِّحَ لَهُ- تَبارَکَ الَّذِی بِیَدِهِ الْمُلْکُ وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ- الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیاةَ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا- تَبارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلی عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعالَمِینَ نَذِیراً- تَبارَکَ الَّذِی إِنْ شاءَ جَعَلَ لَکَ خَیْراً مِنْ ذلِکَ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ یَجْعَلْ لَکَ قُصُوراً- فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ.

**[ترجمه]از جمله این اعمال غسل است که در تمام شب های دهه آخر ماه رمضان مستحب است و بدان اشاره شد و روایت مربوط به آن را در اعمال بیست و یکم آوردیم.

اما در خصوص فضیلت غسل در شب بیست و پنجم، عیسی بن راشد نقل کرد: از امام صادق علیه السلام درباره غسل در ماه رمضان پرسیدم. فرمودند: پدرم در شب نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم و بیست و پنجم ماه رمضان غسل می کردند.

از دیگر اعمال آن، سی رکعت نماز نافله است با دعاهای آن، که هشت رکعت از آن بین نماز مغرب و عشا و بیست و دو رکعت بعد از نماز عشا خوانده می شود. نحوه خواندن این سی رکعت و دعاهای آن گذشت؛ بیست رکعت در ضمن اعمال شب اول و ده رکعت در ضمن نمازهای شب نوزدهم.

همچنین دعای شب بیست و پنجم به نقل از کتاب محمد بن ابی قرّه:

ای خدایی که شب را برای پوشش و روز را برای کسب روزی و زمین را گسترده و کوه ها را همانند میخ ها بر آن قرار دادی، ای خدا ای چیره، ای خدا ای اصلاح کننده، ای خدا ای شنوا، ای خدا ای نزدیک، ای خدا ای اجابت کننده، ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا زیباترین نام ها و برترین اوصاف و بزرگ­منشی ها و عطایا و نعمت ها از آن تو است. به نام تو، به نام خداوند بخشنده مهربان از تو درخواست می کنم که اگر مقرر نموده ای که فرشتگان و روح در این شب همه امور استوار را فرود آورند، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و نام مرا در این شب از نیکبختان و روحم را با شهیدان و نیکوکاری ام را در علیین قرار ده و گناهم را بیامرز و یقینی به من ارزانی دار که بی واسطه تو را دریابم و ایمانی که شک و تردیدم را بزداید و خشنودی به آن چه نصیبم کرده ای و نیکی دنیا و آخرت را به من عطا کن و از عذاب آتش جهنم نگاه دار و ای پروردگار من، در این شب، یاد و سپاسگزاری از تو و گرایش و بازگشت به درگاهت و توبه و توفیق آن چه را که شیعیان آل محمد علیه و علیهم السلام را بدان موفق کرده ای، روزی ام کن، ای مهربان ترین مهربانان. و به نیرو و قدرت خود، مرا به جست و جوی آن چه از من بازداشته ای امتحان مکن و ای پروردگار من، با دادن روزی گسترده، مرا به حلال خود از حرام بی نیاز گردان و عفت شکم و پاکی دامن را روزی من کن و همه غم ها و اندوه ها را از من بگشای و مرا دشمن شاد مکن و مرا به درک شب قدر بر بهترین حالتی که کسی آن را دیده است، موفق گردان و به آن چه محمد و آل محمد علیه و علیهم السلام را بدان موفق نموده ای، موفق بدار و حاجات مرا بر آور... همین لحظه، همین لحظه... را به اندازه یک نفس کامل بگو.

ادامه این دعا بر اساس روایت دیگر: از تو درخواست می کنم، پاداش مرا به برترین آنچه به رحمتت امیدوارم تکمیل کنی و همه بدی ها را از من بازداری؛ زیرا من نمی توانم آن چه را که از آن بیم دارم، جز به تو دفع کنم. من در گرو کردار خود هستم و فرمان و سرنوشت حتمی در دست تو است. پس نادارتر از من وجود ندارد، برمحمد و آل محمد درود فرست و ستم و بزه و نادانی و جدی و شوخی من و هر گناهی که مرتکب شده ام را بیامرز و روزی ام را بدون رنج به من برسان و روح و تنم را در جست و جوی آن چه برای من مقدر ننموده ای، از بین مبر. ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر این شب منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: بلند مرتبه باد خدایی که بهترین آفریننده است. مخلوقات را آفرید و ابرها را پدید آورد و به صاعقه دستور داد که او را تسبیح گوید. بلند مرتبه باد خدایی که سلطنت در دست او است و بر هر چیز توانا است، خدایی که مرگ و زندگانی را آفرید تا شما را بیازماید که عمل کدام یک از شما نیکوتر است. بلند مرتبه باد خدایی که فرقان را بر بنده اش فرو فرستاد تا به جهانیان بیم دهد. بلند مرتبه باد خدایی که اگر بخواهد، بهتر از این را برای تو قرار می دهد، بهشت هایی که از زیر درختان آن، جوی ها روان است و کاخ هایی برای تو قرار می دهد. بلند مرتبه باد خدایی که بهترین آفریننده است.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الخامس و العشرین من دعاء

سُبْحَانَ الَّذِی یَعْلَمُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ ما یَکُونُ مِنْ نَجْوی ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنی مِنْ ذلِکَ وَ لا أَکْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَیْنَ ما کانُوا ثُمَّ یُنَبِّئُهُمْ بِما عَمِلُوا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَیْ ءٍ عَلِیمٌ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ اجْعَلْ سَعْیِی فِیهِ مَشْکُوراً وَ ذَنْبِی بِعَفْوِکَ فِیهِ مَغْفُوراً وَ عَمَلِی فِیهِ مَقْبُولًا وَ عَیْبِی بِجُودِکَ فِیهِ مَسْتُوراً یَا سَامِعَ أَصْوَاتِ الْمُبْتَهِلِینَ (1).

**[ترجمه]پاک است خدایی که تمام آن چه را که در آسمان ها و زمین است را می داند و هیچ نجوای سه نفره نیست جز آن که او چهارمین آن ها است و هیچ نجوای پنج نفره نیست جز آن که او ششمین آن ها است و هیچ نجوای کمتر و بیشتر از این نیست جز آن که او همراه با آن ها است، هر کجا که باشند، سپس در روز قیامت آنان را از اعمالشان آگاه می گرداند. به راستی که خدا بر هر چیز آگاه است. پاک است خدای آفریننده انسان ها، پاک است خدای تصویرگر، پاک است خدای آفریننده تمام جفت ها، پاک است خدای آفریننده تاریکی ها و نور، پاک است خدای شکافنده دانه و هسته، پاک است خدای آفریننده همه اشیاء، پاک است خدای آفریننده موجوداتی که دیده می شوند و یا نمی شوند، منزه باد خدا به اندازه نوشتن کلمات او، پاک است خدا، پروردگار جهانیان.

دعای دیگر این روز: خداوندا، تلاش مرا در این روز پاداش ده و گناهم را به گذشتت بیامرز و عملم را بپذیر و عیب من را به جود خود پوشیده بگردان، ای شنونده صدای تضرع کنندگان - .الاقبال: 219-223 و در چاپ دیگر:444-448 - .

**[ترجمه]

الباب الثلاثون فیما نذکره مما یختص باللیلة السادسة و العشرین

اشارة

من

ص: 59


1- 1. کتاب الاقبال: 219- 223، و فی ط 444- 448.

شهر رمضان.

فمن ذلک الغسل الذی قدمناه فی کل لیلة من هذا الشهر و من ذلک صلاة الثلاثین رکعة و أدعیتها ثمان منها بین العشاءین و اثنان و عشرون بعد العشاء الآخرة و قد تقدم وصف هذه الثلاثین رکعة و أدعیتها عشرون منها فی أول لیلة من الشهر و عشر رکعات فی جملة صلاة لیلة تسع عشرة.

و من ذلک ما یختص بهذه اللیلة من الدعاء بروایة محمد بن أبی قرة رحمه الله دعاء لیلة ست و عشرین:

یَا جَاعِلَ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ آیَتَیْنِ یَا مَنْ مَحَا آیَةَ اللَّیْلِ وَ جَعَلَ آیَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِیَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْهُ وَ رِضْوَاناً یَا مُفَصِّلَ کُلِّ شَیْ ءٍ تَفْصِیلًا یَا اللَّهُ یَا وَاحِدُ یَا اللَّهُ یَا وَهَّابُ یَا اللَّهُ یَا جَوَادُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلَاءُ وَ النَّعْمَاءُ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ- بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنْ کُنْتَ قَضَیْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ حَکِیمٍ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اجْعَلِ اسْمِی فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِیناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَاناً یَذْهَبُ بِالشَّکِّ عَنِّی وَ تُرْضِیَنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنِی فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنِی عَذَابَ النَّارِ وَ ارْزُقْنِی یَا رَبِّ فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَةَ وَ الْإِنَابَةَ إِلَیْکَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِیقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا السَّاعَةَ السَّاعَةَ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ زِیَادَةٌ اللَّهُمَّ إِنَّکَ عَیَّرْتَ أَقْوَاماً عَلَی لِسَانِ نَبِیِّکَ صلی الله علیه و آله فَقُلْتَ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِهِ فَلا یَمْلِکُونَ کَشْفَ الضُّرِّ عَنْکُمْ وَ لا تَحْوِیلًا فَیَا مَنْ لَا یَمْلِکُ کَشْفَ الضُّرَّ عَنْهُمْ وَ لَا تَحْوِیلًا

غَیْرُهُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اکْشِفْ مَا بِی مِنْ مَرَضٍ وَ حَوِّلْهُ عَنِّی وَ انْقُلْنِی فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ مِنْ ذُلِّ الْمَعَاصِی إِلَی عِزِّ طَاعَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ

ص: 60

هَدَیْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَةً إِنَّکَ أَنْتَ الْوَهَّابُ- رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِیاً یُنادِی لِلْإِیمانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّکُمْ فَآمَنَّا رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ کَفِّرْ عَنَّا سَیِّئاتِنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ- رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعَدْتَنا عَلی رُسُلِکَ وَ لا تُخْزِنا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ- رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسِینا أَوْ أَخْطَأْنا رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَیْنا إِصْراً کَما حَمَلْتَهُ عَلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِنا رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ وَ اعْفُ عَنَّا وَ اغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا أَنْتَ مَوْلانا فَانْصُرْنا عَلَی الْقَوْمِ الْکافِرِینَ.

**[ترجمه]انجام غسل، که پیش از این گفتیم، در تمام شب های این ماه مستحب است. سی رکعت نماز نافله با دعاهای آن، که هشت رکعت از آن بین نماز مغرب و عشا و بیست و دو رکعت بعد از نماز عشا خوانده می شود. کیفیت خواندن این سی رکعت و دعاهای آن گذشت؛ بیست رکعت در ضمن اعمال شب اول و ده رکعت در ضمن نمازهای نافله شب نوزدهم.

دعای مخصوص شب بیست و ششم به نقل از کتاب محمد بن ابی قرّه رحمه الله.

ای کسی که شب و روز را دو نشانه خود قرار دادی، ای کسی که نشانه شب را زدودی و نشانه روز را روشن گردانیدی تا مردم روزی افزون و خشنودی تو را از آن به دست آورند، ای تفصیل دهنده همه اشیا، ای خدا ای یگانه، ای خدا ای بخشنده، ای خدا ای بخشاینده، ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا، زیباترین نام ها و برترین اوصاف و بزرگ­منشی ها و عطایا و نعمت ها از آن تو است. به نام تو، به نام خداوند بخشنده مهربان از تو درخواست می کنم که اگر مقرر نموده ای که فرشتگان و روح در این شب همه امور استوار را فرود آورند، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و نام مرا در این شب از نیکبختان و روحم را با شهیدان و نیکوکاری ام را در علیین قرار ده و گناهم را بیامرز و یقینی به من ارزانی دار که بی هیچ واسطه ای تو را دریابم و ایمانی که شک و تردیدم را بزداید و خشنودی به آن چه نصیبم کرده ای. نیکی دنیا و آخرت را به من عطا کن و از عذاب آتش جهنم نگاه دار و ای پروردگار من، در این شب، یاد و سپاسگزاری از تو و گرایش و بازگشت به درگاهت و توبه و توفیق آن چه را که محمد و آل محمد علیه و علیهم السلام را بدان موفق نموده ای، به من عطا کن و حاجاتم را بر آور... همین لحظه، همین لحظه را به اندازه یک نفس کامل بگو.

سپس بگو: خداوندا بر زبان پیامبرت صلی الله علیه و آله از گروهی خرده گرفته و فرمودی: {کسانی که به جای او پنداشتید، را بخوانید، نه اختیاری دارند که از شما دفع زیان کنند و نه از شما بلایی بگردانند.} پس ای خدایی که جز تو نمی تواند رنجوری را از آنان برطرف کند و اختیار هیچ دگرگونی را ندارد، بر محمد و آل محمد درود فرست و بیماری مرا برطرف کن و آن را از من دفع کن و در این ماه بزرگ مرا از خواری گناهان به سربلندی طاعتت منتقل کن، ای مهربان­ترین مهربانان.

دعای دیگر این شب، منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: پروردگارا، بعد از آن که ما را هدایت کردی، دل هایمان را منحرف مکن و رحمتی از جانب خود به ما ارزانی دار، به راستی که تو بسیار بخشنده ای، پروردگارا ما شنیدیم منادی به سوی ایمان این چنین فرا می خواند که به پروردگارتان ایمان بیاورید و ما ایمان آوردیم. پروردگارا، پس گناهان ما را بیامرز و بدی هایمان را بپوشان و همراه با نیکان بمیران. پروردگارا، آن چه را که به فرستادگانت وعده دادی به ما عطا کن و در روز قیامت ما را رسوا مگردان، به راستی که تو هرگز خلف وعده نمی کنی. {پروردگارا، اگر فراموش یا خطا کردیم ما را کیفر مکن. پروردگارا، بار سنگین بر دوش ما منه؛ همان گونه که بر دوش پیشینیان ما گذاشتی. پروردگارا، آن چه را که توان آن را نداریم بر دوش ما منه و از ما درگذر و ما را بیامرز و بر ما رحم آر. تو مولای ما هستی، پس ما را بر کافرین پیروز گردان.}

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم السادس و العشرین من شهر رمضان

سُبْحَانَ اللَّهِ مالِکَ الْمُلْکِ تُؤْتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْکَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ- تُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ وَ تُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ تُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَیْرِ حِسابٍ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ ثَلَاثاً.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مُحِبّاً لِأَوْلِیَائِکَ وَ مُعَادِیاً لِأَعْدَائِکَ مُسْتَنّاً بِسُنَّةِ خَاتَمِ أَنْبِیَائِکَ یَا عَاصِمَ قُلُوبِ النَّبِیِّینَ (1).

**[ترجمه]منزه باد خدایی که مالک سلطنت است و به هر کس بخواهی پادشاهی می بخشی و از هر کس بخواهی می گیری و هر کس را بخواهی سرافراز و یا خوار می گردانی، خیر منحصراً به دست توست و بر هر چیز توانایی ، شب را در روز و روز را در شب فرو می بری و زنده را از مرده و مرده را از زنده بیرون می آوری و به هر کس بخواهی، بدون حساب و شماره، روزی می دهی. پاک است خدای آفریینده انسان ها، پاک است خدای تصویرگر، پاک است خدای آفریننده تمام جفت ها، پاک است خدای آفریننده تاریکی ها و نور، پاک است خدای شکافنده دانه و هسته، پاک است خدای آفریننده همه اشیا، پاک است خدای آفریننده موجوداتی که دیده می شوند و یا نمی شوند، منزه باد خدا به اندازه نوشتن کلمات او، پاک است خدا، پروردگار جهانیان(سه مرتبه).

دعای دیگر این روز: خدایا، در این روز مرا دوستدار دوستان و دشمن دشمنان خود قرار ده و کاری کن که سنت آخرین پیامبرت را به کار بندم. ای نگاه دارنده دل های پیامبران - . الاقبال: 223-226 و در چاپ دیگر:448-449 - .

**[ترجمه]

الباب الحادی و الثلاثون فیما نذکره مما یختص باللیلة السابعة و العشرین من شهر رمضان

اشارة

فمن ذلک الغسل المشار إلیه فی کل لیلة من العشر الأواخر و قد قدمنا روایة بذلک فی لیلة إحدی و عشرین و من ذلک تعیین الروایة بفضل الغسل لیلة سبع و عشرین منه و لیلة تسع و عشرین رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ مِنْ کِتَابِ النَّهْدِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْغُسْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَقَالَ اغْتَسِلْ لَیْلَةَ تِسْعَ عَشْرَةَ

ص: 61


1- 1. الإقبال: 223- 226، و فی ط 448- 449.

وَ إِحْدَی وَ عِشْرِینَ وَ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِینَ وَ سَبْعٍ وَ عِشْرِینَ وَ تِسْعٍ وَ عِشْرِینَ.

و من ذلک صلاة ثلاثین رکعة و أدعیتها ثمان منها بین العشاءین و اثنان و عشرون بعد العشاء الآخرة و قد تقدم وصف هذه الثلاثین رکعة و أدعیتها عشرون منها فی أول لیلة من الشهر و عشر رکعات من جملة صلاة لیلة تسع عشرة.

وَ مِنْ ذَلِکَ دُعَاءٌ وَجَدْنَاهُ فِی کُتُبِ أَصْحَابِنَا الْعَتِیقَةِ وَ هُوَ دُعَاءُ لَیْلَةِ سَبْعٍ وَ عِشْرِینَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی خَلَقَ بَدَائِعَهُ بِقُدْرَتِهِ وَ مَلَکَ الْأُمُورَ بِعِزَّتِهِ وَ عَدَلَ فَلَا یَجُورُ وَ أَنْصَفَ فَلَا یَحِیفُ وَ کَیْفَ یَجُورُ وَ یَحِیفُ عَلَی مَنْ سَمَّاهُ بِالضَّعْفِ وَ قَرَعَهُ بِالْفَقْرِ وَ نَبَّهَهُ عَلَی الْغِنَاءِ الْأَکْبَرِ مِنْ رِضْوَانِهِ وَ دَعَاهُ إِلَی الْحَظِّ الْأَوْفَرِ مِنْ غُفْرَانِهِ وَ أَشْرَعَ لَهُ إِلَی ذَلِکَ السَّبِیلِ وَ أَمَرَهُ أَنْ یَلِجَهَا بِصَالِحِ الْعَمَلِ لَمْ یُتَّهَمْ بِالشِّقْوَةِ مَنْ أَمَرَ بِالرَّحْمَةِ وَ أَوْعَدَ بِالْجَوْرِ عَلَی الْعَبِیدِ بَلْ أَوْجَبَ الْعِقَابَ عَلَی فَاسِقِهِمْ وَ الثَّوَابَ لِمَنْ نَهَاهُمْ مَنْ هُوَ أَشْفَقُ عَلَیْهِمْ مِنْ أُمِّ الْفُرُوخِ عَلَی فَرْخِهَا تَعَالَی اللَّهُ عَمَّا یَقُولُ الظَّالِمُونَ عُلُوّاً کَبِیراً سُبْحَانَ مَنْ صَوَّمَنِی مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَ مَنْ فَرَقُهُ بِمَا یُوَرِّطُنِی فِی أَلِیمِ الْعَذَابِ یُخَلِّصُنِی مِنَ الْعِقَابِ بِصِیَامٍ أَوْجَبَ لِیَ الثَّوَابَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی أَنْ هَدَانِی وَ عَافَانِی وَ کَفَانِی کَمَا یَسْتَحِقُّ الْجَوَادَ الْکَرِیمَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ وَ سَلِّمْ تَسْلِیماً.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا یَخْتَصُّ بِهَذِهِ اللَّیْلَةِ مِنَ الدُّعَاءِ بِرِوَایَةِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ رَحِمَهُ اللَّهُ وَ هُوَ دُعَاءُ لَیْلَةِ سَبْعٍ وَ عِشْرِینَ: یَا مَادَّ الظِّلِّ وَ لَوْ شِئْتَ جَعَلْتَهُ سَاکِناً ثُمَّ جَعَلْتَ الشَّمْسَ عَلَیْهِ دَلِیلًا ثُمَّ قَبَضْتَهُ إِلَیْکَ قَبْضاً یَسِیراً یَا ذَا الْحَوْلِ وَ الطَّوْلِ وَ الْکِبْرِیَاءِ وَ الْآلَاءِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ- عالِمُ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ یَا رَحْمَانُ یَا رَحِیمُ- لَا إِلَهَ أَنْتَ یَا مَلِکُ یَا قُدُّوسُ یَا سَلَامُ یَا مُؤْمِنُ یَا مُهَیْمِنُ یَا عَزِیزُ یَا جَبَّارُ یَا مُتَکَبِّرُ یَا خَالِقُ یَا بَارِئُ یَا مُصَوِّرُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلَاءُ وَ النَّعْمَاءُ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ- بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنْ کُنْتَ قَضَیْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ حَکِیمٍ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اجْعَلِ اسْمِی

ص: 62

فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِیناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَاناً یَذْهَبُ بِالشَّکِّ عَنِّی وَ تُرْضِیَنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنِی فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنِی عَذَابَ النَّارِ وَ ارْزُقْنِی فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَةَ وَ الْإِنَابَةَ إِلَیْکَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِیقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ لَا تَفْتِنِّی بِطَلَبِ مَا زَوَیْتَ عَنِّی بِحَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ وَ أَغْنِنِی یَا رَبِّ بِرِزْقٍ مِنْکَ وَاسِعٍ بِحَلَالِکَ عَنْ حَرَامِکَ وَ ارْزُقْنِی الْعِفَّةَ فِی بَطْنِی وَ فَرْجِی وَ فَرِّجْ عَنِّی کُلَّ هَمٍّ وَ غَمٍّ وَ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوِّی وَ وَفِّقْ لِی لَیْلَةَ الْقَدْرِ عَلَی أَفْضَلِ مَا رَآهَا أَحَدٌ وَ وَفِّقْنِی لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا السَّاعَةَ السَّاعَةَ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ.

وَ مِمَّا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ هَارُونَ بْنِ مُوسَی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ بِإِسْنَادِهِ إِلَی زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ قَالَ: سَمِعْتُ أَبِی عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ علیه السلام لَیْلَةَ سَبْعٍ وَ عِشْرِینَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ یَقُولُ مِنْ أَوَّلِ اللَّیْلِ إِلَی آخِرِهِ- اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی التَّجَافِیَ عَنْ دَارِ الْغُرُورِ وَ الْإِنَابَةَ إِلَی دَارِ الْخُلُودِ وَ الِاسْتِعْدَادَ لِلْمَوْتِ قَبْلَ حُلُولِ الْفَوْتِ زِیَادَةٌ- اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ وَ أُقْسِمُ عَلَیْکَ بِکُلِّ اسْمٍ هُوَ لَکَ سَمَّاکَ بِهِ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِکَ أَوِ اسْتَأْثَرْتَ بِهِ فِی عِلْمِ الْغَیْبِ عِنْدَکَ وَ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الْأَعْظَمِ الَّذِی حَقَّ عَلَیْکَ أَنْ تُجِیبَ مَنْ دَعَاکَ بِهِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تُسْعِدَنِی فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ سَعَادَةً لَا أَشْقَی بَعْدَهَا أَبَداً یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ کَفِّرْ عَنَّا سَیِّئاتِنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ- رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعَدْتَنا عَلی رُسُلِکَ وَ لا تُخْزِنا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ- رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ وَ أَحْیَیْتَنَا اثْنَتَیْنِ فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا فَهَلْ إِلی خُرُوجٍ مِنْ سَبِیلٍ- رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذابَها کانَ غَراماً- رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیَّاتِنا قُرَّةَ أَعْیُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً- رَبَّنا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنا وَ إِلَیْکَ أَنَبْنا وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ رَبَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلَّذِینَ کَفَرُوا رَبَّنَا

ص: 63

اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونا بِالْإِیمانِ وَ لا تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنا غِلًّا لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنا إِنَّکَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ.

**[ترجمه]از جمله این اعمال غسل است، که در تمام شب های دهه آخر ماه رمضان مستحب است و ما بدان اشاره کردیم و روایت آن را در اعمال شب بیست و یکم ذکر کردیم.

روایت مربوط به استحباب غسل در شب بیست و هفتم و بیست و نهم، این است که در کتاب النهدی آمده است: ابن ابی یعفور می گوید: از امام صادق علیه السلام درباره غسل در ماه رمضان پرسیدم. فرمودند: در شب نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم و بیست و هفتم و بیست و نهم غسل کن.

از دیگر اعمال آن، سی رکعت نماز نافله است با دعاهای آن، که هشت رکعت از آن بین نمازهای مغرب و عشا و بیست و دو رکعت بعد از نماز عشا خوانده می شود. نحوه خواندن این سی رکعت و دعاهای آن گذشت؛ بیست رکعت در ضمن اعمال شب اول و ده رکعت در ضمن نمازهای نافله شب نوزدهم.

دعای مخصوص شب بیست و هفتم بر اساس کتاب های کهن راویان امامیه رحمهم الله:

ستایش خدا را که به قدرت خویش پدیده های نو و شگفت را آفرید و به عزت خود امور را در اختیار خود گرفت و دادگری نمود و ستم روا نداشت و انصاف ورزید و بیداد ننمود. چگونه ستم و بیداد روا می دارد به کسی که نام ناتوانی را بر او نهاد و بر بزرگ ترین بی نیازی ناشی از خشنودی اش آگاهانیده و به سوی بیشترین بهره از آمرزشش فراخوانده و راه رسیدن به آن را برای او هموار کرده و دستور داده است که با عمل شایسته در آن رهسپار گردد. هرگز به بدبخت کردن متهم نمی گردد کسی که به رحمت فرمان داده و وعده کیفر در برابر ستم بر بندگان داده، بلکه گناهکاران را مستوجب کیفر و مستحق پاداش دانسته است، خدایی که از مهربانی مادر به جوجه هایش، مهربان تر است. بسیار بلندپایه باد خداوند از آن چه ستمگران درباره او می گویند. پاک است خدایی که دستور روزه داری از خوراکی و نوشیدنی به من داد و از افتادن در باتلاق عذاب دردناک بیم داد تا به واسطه روزه ای که پاداش او را در پی داشت، از کیفر خود رهایی دهد. ستایش خدا را که مرا هدایت نمود و عافیت بخشید و کفایت نمود، همان گونه که بخشنده بزرگوار شایسته آن است، ای مهربان ترین مهربانان، بر حضرت محمد و خاندان پاک و پاکیزه او درود و سلام ویژه و فراوان بفرست.

دعای مخصوص این شب به نقل از کتاب محمد بن ابی قرّه رحمه الله: ای کسی که سایه را گسترانیدی و اگر می خواستی، می توانستی آن را بی حرکت قرار دهی، آن گاه آفتاب را به عنوان راهنما بر سایه قرار دادی، سپس آن را به صورت آرام به سوی خود بازگرفتی، ای دگرگون کننده و بخشنده و بزرگ­منش و صاحب نعمت ها، معبودی جز تو وجود ندارد، آگاه به نهان و آشکاری، ای رحمت گستر ای مهربان، معبودی جز تو وجود ندارد، ای پادشاه ای بسیار پاک، ای کسی که ستم روا نمی داری، ای ایمنی بخش ای نگهبان چیره، ای سرفراز ای اصلاح کننده، ای شایسته عظمت ای آفریننده، ای پدیدآورنده ای صورتگر، ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا، زیباترین نام ها و برترین اوصاف و بزرگ­منشی ها و عطایا و نعمت ها از آن تو است. به نام تو، به نام خداوند بخشنده مهربان از تو درخواست می کنم که اگر مقرر نموده ای که فرشتگان و روح در این شب همه امور استوار را فرود آورند، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و نام مرا در این شب از نیکبختان و روحم را با شهیدان و نیکوکاری ام را در علیین قرار ده و گناهم را بیامرز و یقینی به من ارزانی دار که بی هیچ واسطه ا ی تو را دریابم و ایمانی که شک و تردیدم را بزداید و خشنودی به آن چه نصیبم کرده ای و نیکی دنیا و آخرت را به من عطا کن و از عذاب آتش جهنم نگاه دار. و ای پروردگار من، در این شب، یاد و سپاسگزاری از تو و گرایش و بازگشت به درگاهت و توبه و توفیق آن چه را که شیعیان آل محمد علیه و علیهم السلام را بدان موفق کرده ای، روزی ام کن، ای مهربان ترین مهربانان. و به نیرو و قدرت خود، مرا به جست و جوی آن چه از من بازداشته ای امتحان مکن و ای پروردگار من، با دادن روزی گسترده، مرا به حلال خود از حرام بی نیاز گردان و عفت شکم و عورت را به من روزی کن و همه غم ها و اندوه ها را از من بگشای و مرا دشمن شاد مکن و مرا به درک شب قدر بر بهترین حالتی که کسی آن را دیده است، موفق گردان و به آن چه محمد و آل محمد علیهم السلام را بدان موفق نموده ای، موفق بدار و حاجاتم را برآور... همین لحظه، همین لحظه را به اندازه یک نفس کامل بگو.

زید بن علی نقل کرد: از پدرم علی بن حسین علیه السلام شنیدم، در شب بیست و هفتم از ماه رمضان از اول تا آخر شب این دعا را می خواندند:

خداوندا، دوری گزیدن و کنار کشیدن از سرای فریب و بازگشت به سرای جاودانگی و آمادگی برای مرگ پیش از به انتها رسیدن فرصت را روزی ام کن.

سپس بگو: خداوندا، به همه اسماء تو که یکی از آفریده هایت تو را بدان خوانده است، یا در علم غیب برای خود برگزیده ای، از تو درخواست می نمایم و سوگند یاد می کنم و نیز به اسم اعظمت که هر کس تو را بدان بخواند، بر خود واجب می دانی اجابت کنی، خواهانم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و در این شب، مرا چنان نیکبخت گردانی که بعد از آن هرگز بدبخت نگردم، ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر این شب منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: پروردگارا، ایمان آوردیم، پس گناهان ما را بیامرز و بدی هایمان را بپوشان و همراه با نیکان بمیران. پروردگارا، آن چه را که به فرستادگانت وعده داده ای به ما عطا کن و ما را در روز قیامت رسوا مکن، به راستی که تو هرگز خلف وعده نمی کنی. پروردگارا، دو بار ما را میرانده و دو بار زنده گردانیده ای. به گناهان خود اعتراف می کنیم، آیا راهی برای بیرون آمدن وجود دارد، پروردگارا، عذاب جهنم را از ما دور کن؛ زیرا به راستی عذاب آن سخت و دائمی است. پروردگارا، همسران و نسل ما را نور چشم ما قرار ده و ما را پیشوای متقین بگردان. پروردگارا، بر تو توکل نمودیم و به سوی تو بازگشتیم و بازگشت به سوی تو است. پروردگارا، ما را وسیله آزمایش برای کسانی که کفر ورزیدند، قرار مده. پروردگارا، ما و برادران ما را که پیش از ما ایمان آورده اند، بیامرز و کینه به مومنان را در دل ما قرار مده. پروردگارا، به راستی که تو بسیار مهرورز و مهربان هستی.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم السابع و العشرین من دعاء

دُعَاءُ الْیَوْمِ السَّابِعِ وَ الْعِشْرِینَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: سُبْحَانَ الَّذِی بِیَدِهِ مَفاتِحُ الْغَیْبِ- لا یَعْلَمُها إِلَّا هُوَ وَ یَعْلَمُ ما فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا یَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِی ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلَّا فِی کِتابٍ مُبِینٍ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ ثَلَاثاً.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی فِیهِ فَضْلَ لَیْلَةِ الْقَدْرِ وَ صَیِّرْ أُمُورِی فِیهِ مِنَ الْعُسْرِ إِلَی الْیُسْرِ وَ اقْبَلْ مَعَاذِیرِی وَ حُطَّ عَنِّی الْوِزْرَ یَا رَءُوفاً بِعِبَادِهِ الصَّالِحِینَ (1).

**[ترجمه]پاک است خدایی که کلیدهای غیب نزد او است و آن ها را جز او نمی داند و او از تمام آن چه در خشکی و دریا است آگاه است و هیچ برگی نمی افتد مگر آن که او از آن آگاه است و هیچ دانه ای در تاریکی های زمین و هیچ تر و خشکی نیست مگر آن که در کتاب آشکار وجود دارد. پاک است خدای آفریننده انسان ها، پاک است خدای صورت گر، پاک است خدای آفریننده تمام جفت ها، پاک است خدای آفریننده تاریکی ها و نور، پاک است خدای شکافنده دانه و هسته، پاک است خدای آفریننده همه اشیا، پاک است خدای آفریننده موجوداتی که دیده می شوند و یا نمی شوند، منزه باد خدا به اندازه نوشتن کلمات او، پاک است خدا، پروردگار جهانیان. این فراز را سه بار تکرار کن.

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز، فضیلت شب قدر را روزی ام کن و امورم را از سختی به آسانی تغییر ده و پوزش هایم را بپذیر و گناهم را بریز، ای مهربان به بندگان شایسته - . الاقبال: 226-230 و در چاپ دیگر:449-452 - .

**[ترجمه]

الباب الثانی و الثلاثون فیما نذکره مما یختص باللیلة الثامنة و العشرین من شهر رمضان

اشارة

فمن ذلک الغسل المذکور فی کل لیلة من العشر الأواخر و من ذلک صلاة الثلاثین رکعة و أدعیتها ثمان منها بین العشاءین و اثنان و عشرون بعد العشاء الآخرة و قد تقدم (2) وصف هذه الثلاثین رکعة و أدعیتها عشرون منها فی أول لیلة من الشهر و عشر رکعات فی جملة صلاة لیلة تسع عشرة و من ذلک ما یختص بهذه اللیلة من الدعاء بروایة محمد بن أبی قرة رحمه الله و هو دعاء لیلة ثمان و عشرین:

یَا خَازِنَ اللَّیْلِ فِی الْهَوَاءِ وَ خَازِنَ النُّورِ فِی السَّمَاءِ وَ یَا مَانِعَ السَّمَاءِ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ وَ حَابِسَهُمَا أَنْ تَزُولَا یَا حَلِیمُ یَا عَلِیمُ یَا دَائِمُ یَا اللَّهُ

ص: 64


1- 1. الإقبال: 226- 230، و فی ط: 449- 452.
2- 2. سیأتی.

یَا قَرِیبُ یَا بَاعِثَ مَنْ فِی الْقُبُورِ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلَاءُ وَ النَّعْمَاءُ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنْ کُنْتَ قَضَیْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ حَکِیمٍ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلِ اسْمِی فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِیناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَاناً یَذْهَبُ بِالشَّکِّ عَنِّی وَ تُرْضِیَنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنِی فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنِی عَذَابَ النَّارِ وَ ارْزُقْنِی یَا رَبِّ فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَةَ وَ الْإِنَابَةَ إِلَیْکَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِیقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ لَا تَفْتِنِّی بِطَلَبِ مَا زَوَیْتَ عَنِّی بِحَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ وَ أَغْنِنِی یَا رَبِّ بِرِزْقٍ وَاسِعٍ بِحَلَالِکَ عَنْ حَرَامِکَ وَ ارْزُقْنِی الْعِفَّةَ فِی بَطْنِی وَ فَرْجِی فَفَرِّجْ عَنِّی کُلَّ هَمٍّ وَ غَمٍّ وَ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوِّی وَ وَفِّقْ لِی لَیْلَةَ الْقَدْرِ عَلَی أَفْضَلِ مَا رَآهَا أَحَدٌ وَ وَفِّقْنِی لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ علیهم السلام وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا السَّاعَةَ السَّاعَةَ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ زِیَادَةٌ- أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَهَبَ لِی قَلْباً خَاشِعاً وَ لِسَاناً صَادِقاً وَ جَسَداً صَابِراً وَ تَجْعَلَ ثَوَابَ ذَلِکَ الْجَنَّةَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: آمَنَّا بِاللَّهِ وَ کَفَرْنَا بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ آمَنَّا بِمَنْ لَا یَمُوتُ آمَنَّا بِمَنْ خَلَقَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ وَ الْجِبَالَ وَ الشَّجَرَ وَ الدَّوَابَّ وَ خَلَقَ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ- آمَنَّا بِالَّذِی أُنْزِلَ إِلَیْنا وَ أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَ إِلهُنا وَ إِلهُکُمْ واحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ- آمَنَّا بِرَبِّ هارُونَ وَ مُوسی آمَنَّا بِرَبِّ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ آمَنَّا بِمَنْ أَنْشَأَ السَّحَابَ وَ خَلَقَ الْعَذَابَ وَ الْعِقَابَ آمَنَّا آمَنَّا آمَنَّا آمَنَّا آمَنَّا آمَنَّا بِاللَّهِ.

**[ترجمه]انجام غسل، که پیش از این گفتیم در تمام شب های دهه آخر این ماه مستحب است. و سی رکعت نماز نافله با دعاهای آن، که هشت رکعت آن بین نماز مغرب و عشا و بیست و دو رکعت بعد از نماز عشا خوانده می شود. کیفیت به جا آوردن این سی رکعت و دعاهای آن گذشت؛ بیست رکعت در ضمن اعمال شب اول و ده رکعت در ضمن نماز شب نوزدهم.

دعای شب بیست و هشتم به نقل از کتاب محمد بن ابی قرّه رحمه الله:

ای خدایی که شب را در هوا و روشنایی را در آسمان می اندوزی و ای خدایی که به اذن خود از افتادن آسمان بر زمین جلوگیری می کنی و آن دو را از نابودی نگاه می داری، ای بردبار ای آگاه ای جاودانه، ای خدا ای نزدیک ای برانگیزاننده اهل قبور، ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا، زیباترین نام ها و برترین اوصاف و بزرگ­منشی ها و عطایا و نعمت ها از آن تو است. به نام تو، به نام خداوند بخشنده مهربان از تو درخواست می کنم که اگر مقرر نموده ای که فرشتگان و روح در این شب همه امور استوار را فرود آورند، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و نام مرا در این شب از نیکبختان و روحم را با شهیدان و نیکوکاری ام را در علیین قرار ده و گناهم را بیامرز و یقینی به من ارزانی دار که بی هیچ واسطه ای تو را دریابم و ایمانی که شک و تردیدم را بزداید و خشنودی به آن چه نصیبم کرده ای و نیکی دنیا و آخرت را به من عطا کن و از عذاب آتش جهنم نگاه دار؛ و ای پروردگار من، در این شب، یاد و سپاسگزاری از تو و گرایش و بازگشت به درگاهت و توبه و توفیق آن چه را که شیعیان آل محمد علیه و علیهم السلام را بدان موفق کرده ای، روزی ام کن، ای مهربان ترین مهربانان. و به نیرو و قدرت خود، مرا به جست و جوی آن چه از من بازداشته ای امتحان مکن و ای پروردگار من، با دادن روزی گسترده، مرا به حلال خود از حرام بی نیاز گردان و عفت شکم و عورت را به من روزی کن و همه غم ها و اندوه ها را از من بگشای و مرا دشمن شاد مکن و مرا به درک شب قدر بر برترین حالتی که کسی آن را دیده است، موفق گردان و به آن چه محمد و آل محمد علیهم السلام را بدان موفق نموده ای، موفق بدار و حاجاتم را بر آور... در همین لحظه همین لحظه، را به اندازه یک نفس کامل بگو.

سپس بگو: از تو خواستارم که بر محمد و آل محمد درود فرستی و به من دلی فروتن و زبانی راستگو و تنی شکیبا ارزانی داری و بهشت را پاداش همه این ها قرار دهی، ای مهربان ترین مهربانان.

دعای دیگر این شب به نقل از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: به خدا ایمان آوردیم و به بت و تجاوزگر کفر ورزیدیم، به خدایی که نمی میرد ایمان آوردیم، به کسی که آسمان ها و زمین ها و آفتاب و ماه و ستارگان و کوه ها و درختان و جنبدگان را خلق نمود و جنیان و انسان ها را آفرید، ایمان آوردیم. به آن چه بر ما و بر شما فرو فرستاده شد، ایمان آوردیم و معبود ما و شما یکی است و ما تسلیم اوییم. به پروردگار هارون و موسی و پروردگار فرشتگان و روح، ایمان آوردیم. به خدایی که یگانه است و شریکی برای او وجود ندارد، ایمان آوردیم. به خدایی که ابر را پدید آورد و عذاب و کیفر را آفرید، ایمان آوردیم. ایمان آوردیم ایمان آوردیم ایمان آوردیم، ایمان آوردیم، ایمان آوردیم ایمان آوردیم به خدا.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم الثامن و العشرین من شهر رمضان من دعاء غیر متکرر

سُبْحَانَ الَّذِی لَا یُحْصِی مِدْحَتَهُ الْقَائِلُونَ وَ لَا یَجْزِی بِآلَائِهِ الشَّاکِرُونَ الْعَابِدُونَ وَ هُوَ کَمَا قَالَ وَ فَوْقَ مَا نَقُولُ وَ اللَّهُ کَمَا أَثْنَی عَلَی نَفْسِهِ وَ لا یُحِیطُونَ بِشَیْ ءٍ مِنْ

ص: 65

عِلْمِهِ إِلَّا بِما شاءَ وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ لا یَؤُدُهُ حِفْظُهُما وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ ثَلَاثاً.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ وَفِّرْ حَظِّی فِیهِ مِنَ النَّوَافِلِ وَ أَکْرِمْنِی فِیهِ بِإِحْضَارِ الْأَحْلَامِ فِی الْمَسَائِلِ وَ قَرِّبْ وَسِیلَتِی إِلَیْکَ مِنْ بَیْنِ الْوَسَائِلِ یَا مَنْ لَا یَشْغَلُهُ إِلْحَاحُ الْمُلِحِّینَ (1).

**[ترجمه]منزه است خدایی که گویندگان نمی توانند سپاس او را به شماره درآورند و شکرگزاران عابد نمی توانند پاداش نعمت های او را به جا آورند و او همان گونه است که خود گفته است و برتر از آن است که ما می گوییم و خداوند همان گونه است که خود خویشتن را ستوده است و انسان ها نمی توانند به دانش او جز به اندازه ای که او می خواهد احاطه کنند، کرسی او آسمان ها و زمین را فرا گرفته است و حفظ آن ها بر او سخت نیست و او بلندپایه و بزرگ است. پاک است خدای پدیدآورنده انسان ها، پاک است خدای صورت نگار، پاک است خدای آفریننده تمام جفت ها، پاک است خدای آفریننده تاریکی ها و نور، پاک است خدای شکافنده دانه و هسته، پاک است خدای آفریننده همه اشیا، پاک است خدای آفریننده موجوداتی که دیده می شوند و یا نمی شوند، منزه باد خدا به اندازه نوشتن کلمات او، پاک است خدا، پروردگار جهانیان. این فراز را سه بار تکرار کن.

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز بهره مرا از امور مستحب افزون کن و مرا با عرض درخواست هایم گرامی بدار و از میان وسیله ها، وسیله مرا به خود نزدیک گردان، ای خدایی که پافشاری اصرار ورزان، تو را به خود مشغول نمی کند - . الاقبال:230-234 و در چاپ دیگر:452-454 - .

**[ترجمه]

الباب الثالث و الثلاثون فیما نذکره مما یختص باللیلة التاسعة و العشرین من شهر رمضان

اشارة

فمن ذلک الغسل المشار إلیه فی کل لیلة من العشر الأواخر و قد قدمنا روایة بذلک و ذکرنا روایة أخری فی عمل لیلة سبع و عشرین یقتضی الأمر بتعیین الغسل لیلة تسع و عشرین منه. و من ذلک صلاة الثلاثین رکعة و أدعیتها ثمان منها بین العشاءین و اثنان و عشرون بعد العشاء الآخرة و قد تقدم وصف هذه الثلاثین رکعة و أدعیتها عشرون منها فی أول لیلة من الشهر و عشر رکعات من جملة صلاة لیلة تسع عشرة و من ذلک ما یختص بهذه اللیلة من الدعاء بروایة محمد بن أبی قرة رحمه الله و هو دعاء لیلة تسع و عشرین.

یَا مُکَوِّرَ اللَّیْلِ عَلَی النَّهَارِ وَ مُکَوِّرَ النَّهَارِ عَلَی اللَّیْلِ یَا عَظِیمُ یَا عَظِیمُ یَا عَظِیمُ یَا رَبَّ الْأَرْبَابِ وَ سَیِّدَ السَّادَاتِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا مَنْ هُوَ أَقْرَبُ إِلَیَّ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلَاءُ وَ النَّعْمَاءُ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنْ کُنْتَ قَضَیْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ حَکِیمٍ

ص: 66


1- 1. کتاب الاقبال: 230- 234، و فی ط 452- 454.

فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلِ اسْمِی فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِیناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَاناً یَذْهَبُ بِالشَّکِّ عَنِّی وَ تُرْضِیَنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنِی فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنِی عَذَابَ النَّارِ وَ ارْزُقْنِی یَا رَبِّ فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَةَ وَ الْإِنَابَةَ إِلَیْکَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِیقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ لَا تَفْتِنِّی بِطَلَبِ مَا زَوَیْتَ عَنِّی بِحَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ وَ أَغْنِنِی یَا رَبِّ بِرِزْقٍ مِنْکَ وَاسِعٍ بِحَلَالِکَ عَنْ حَرَامِکَ وَ ارْزُقْنِی الْعِفَّةَ فِی بَطْنِی وَ فَرْجِی وَ فَرِّجْ عَنِّی کُلَّ هَمٍّ وَ غَمٍّ وَ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوِّی وَ وَفِّقْ لِی لَیْلَةَ الْقَدْرِ عَلَی أَفْضَلِ مَا رَآهَا أَحَدٌ وَ وَفِّقْنِی لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا السَّاعَةَ السَّاعَةَ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: تَوَکَّلْتُ عَلَی السَّیِّدِ الَّذِی لَا یَغْلِبُهُ أَحَدٌ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْجَبَّارِ الَّذِی لَا یَقْهَرُهُ أَحَدٌ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ الَّذِی یَرَانِی حِینَ أَقُومُ وَ تَقَلُّبِی فِی السَّاجِدِینَ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لَا یَمُوتُ تَوَکَّلْتُ عَلَی مَنْ بِیَدِهِ نَوَاصِی الْعِبَادِ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْحَلِیمِ الَّذِی لَا یَعْجَلُ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْعَدْلِ الَّذِی لَا یَجُورُ تَوَکَّلْتُ عَلَی الصَّمَدِ الَّذِی لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْقَادِرِ الْقَاهِرِ الْعَلِیِّ الصَّمَدِ تَوَکَّلْتُ تَوَکَّلْتُ تَوَکَّلْتُ تَوَکَّلْتُ تَوَکَّلْتُ تَوَکَّلْتُ تَوَکَّلْتُ تَوَکَّلْتُ تَوَکَّلْتُ تَوَکَّلْتُ.

**[ترجمه]غسل، که پیش از این گفتیم در تمام شب های دهه آخر مستحب است و روایت مربوط به آن را ذکر کردیم و نیز روایت دیگری را در اعمال شب بیست و هفتم در خصوص استحباب غسل شب بیست و نهم یادآور شدیم.

سی رکعت نماز نافله با دعاهای آن که هشت رکعت آن بین نماز مغرب و عشا و بیست و دو رکعت بعد از نماز عشا خوانده می شود. کیفیت خواندن این سی رکعت در دعاهای آن گذشت؛ بیست رکعت در ضمن اعمال شب اول و ده رکعت در ضمن نمازهای شب نوزدهم.

دعاهای مخصوص شب بیست و نهم به نقل از محمد بن ابی قرة رحمه الله:

ای خدایی که شب را در روز و روز را در شب فرو می بری، ای بزرگ ای بزرگ ای بزرگ، ای پروردگار پروردگاران و سرور سروران، معبودی جز تو وجود ندارد، ای خدایی که از رگ گردن به من نزدیک تری، ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا، زیباترین نام ها و برترین اوصاف و بزرگ­منشی ها و عطایا و نعمت ها از آن تو است. به نام تو است، به نام خداوند بخشنده مهربان از تو درخواست می کنم که اگر مقرر نموده ای که فرشتگان و روح در این شب همه امور استوار را فرود آورند، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و نام مرا در این شب از نیکبختان و روحم را با شهیدان و نیکوکاری ام را در علیین قرار ده و گناهم را بیامرز و یقینی به من ارزانی دار که بی هیچ واسطه ای تو را دریابم و ایمانی که شک و تردیدم را بزداید و خشنودی به آن چه نصیبم کرده ای و نیکی دنیا و آخرت را به من عطا کن و از عذاب آتش جهنم نگاه دار و ای پروردگار من، در این شب، یاد و سپاسگزاری از تو و گرایش و بازگشت به درگاهت و توبه و توفیق آن چه را که شیعیان آل محمد علیه و علیهم السلام را بدان موفق کرده ای، روزی ام کن، ای مهربان ترین مهربانان. و به نیرو و قدرت خود، مرا به طلب آن چه از من بازداشته ای امتحان مکن و ای پروردگار من، با دادن روزی گسترده، مرا به حلال خود از حرام بی نیاز گردان و عفت شکم و عورت را به من روزی کن و همه غم ها و اندوه ها را از من رفع کن و مرا دشمن شاد مکن و مرا به درک شب قدر به بهترین حالتی که کسی آن را دیده است، موفق گردان و به آن چه محمد و آل محمد علیهم السلام را بدان موفق نموده ای، موفق بدار و حاجات مرا برآور... همین لحظه همین لحظه، را به اندازه یک نفس کامل بگو.

دعای دیگر این شب منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: بر آقایی که هیچ کس نمی تواند بر او غلبه کند، توکل نمودم. بر قدرت غالبی که هیچ کس نمی تواند بر او چیره گردد، توکل نمودم. بر سرافراز مهربانی توکل نمودم که مرا هنگام ایستادن و به سجده رفتن در میان سجده کنندگان می بیند. بر زنده ای که هرگز نمی میرد، توکل نمودم. بر کسی که موی پیشانی بندگان به دست او است، توکل نمودم. بر بردباری که شتاب نمی ورزد، توکل می کنم. بر دادگری که ستم روا نمی دارد، توکل نمودم. بر آن بی نیازی که نه زاییده و نه زاده شده، توکل نمودم. بر خداوند توانا، چیره، بلندپایه و بی نیاز توکل نمودم، توکل نمودم توکل نمودم توکل نمودم توکل نمودم توکل نمودم توکل نمودم توکل نمودم توکل نمودم توکل نمودم توکل نمودم.

**[ترجمه]

فصل فیما یختص بالیوم التاسع و العشرین من دعاء غیر متکرر

دُعَاءُ الْیَوْمِ التَّاسِعِ وَ الْعِشْرِینَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: سُبْحَانَ الَّذِی یَعْلَمُ ما یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَ ما یَخْرُجُ مِنْها وَ ما یَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما یَعْرُجُ فِیها وَ لَا یَشْغَلُهُ مَا یَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا یَعْرُجُ فِیهَا عَمَّا یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَ مَا یَخْرُجُ مِنْهَا وَ لَا یَشْغَلُهُ مَا یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَ مَا یَخْرُجُ مِنْهَا عَمَّا یَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا یَعْرُجُ فِیهَا وَ لَا یَشْغَلُهُ عِلْمُ شَیْ ءٍ عَنْ عِلْمِ شَیْ ءٍ وَ لَا یَشْغَلُهُ خَلْقُ شَیْ ءٍ عَنْ خَلْقِ شَیْ ءٍ وَ لَا حِفْظُ شَیْ ءٍ عَنْ حِفْظِ شَیْ ءٍ وَ لَا یُسَاوِیهِ شَیْ ءٌ وَ لَا یَعْدِلُهُ شَیْ ءٌ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ ءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ

ص: 67

سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ ثَلَاثاً.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی هَذَا الْیَوْمِ: اللَّهُمَّ غَشِّنِی فِیهِ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ ارْزُقْنِی فِیهِ التَّوْفِیقَ وَ الْعِصْمَةَ وَ طَهِّرْ قَلْبِی مِنْ عِنَایَاتِ (1) التُّهَمَةِ یَا رَحِیماً بِعِبَادِهِ الْمُذْنِبِینَ (2).

**[ترجمه]منزه باد خدایی که از هر آنچه در زمین فرو می رود و یا از آن بیرون می آید و هر چه از آسمان پایین می آید و یا به سوی آن بالا می رود، آگاه است و آن چه از آسمان فرو می آید و یا به آن صعود می کند، او را از آن چه در زمین فرو می رود یا از آن بیرون می آید، به خود مشغول نمی کند و نیز آن چه در زمین فرو می رود و یا از آن بیرون می آید، او را از آن چه از آسمان پایین می آید و یا به سوی آن بالا می رود، به خود سرگرم نمی کند و دانستن هیچ چیز او را از آگاهی چیز دیگر باز نمی دارد و آفرینش هیچ چیز او را از آفرینش چیز دیگر باز نمی دارد و نگاهداری از هیچ چیز او را از حفظ هیچ چیز دیگر، به خود مشغول نمی کند و هیچ چیز با او یکسان نیست وهیچ چیز با او برابری نمی کند و هیچ چیز همانند او نیست و او شنوا و بینا است. پاک است خدای آفریننده انسان ها، پاک است خدای صورت گر، پاک است خدای آفریننده تمام جفت ها، پاک است خدای آفریننده تاریکی ها و نور، پاک است خدای شکافنده دانه و هسته، پاک است خدای آفریننده همه اشیا، پاک است خدای آفریننده موجوداتی که دیده می شوند و یا نمی شوند، منزه باد خدا به اندازه نوشتن کلمات او، پاک است پروردگار جهانیان. این فراز را سه بار تکرار کنید.

دعای دیگر این روز: خداوندا، در این روز مرا با رحمت خود فراگیر و توفیق و عصمت را روزی ام کن و دلم را از تاریکی های بدگمانی پاک گردان، ای آنکه به بندگان گنهکار خویش مهربان است - . الاقبال: 234-237 و در چاپ دیگر:454-455 - .

**[ترجمه]

الباب الرابع و الثلاثون فیما نذکره من زیادات و دعوات فی آخر لیلة منه

اشارة

فمن ذلک الغسل المشار إلیه بالحدیث الذی رویناه عن النبی صلوات الله علیه أنه کان یغتسل فی کل لیلة من العشر الأواخر.

و من ذلک زیارة الحسین صلوات الله علیه فی آخر لیلة من شهر رمضان و قد قدمنا الروایة بذلک فی عمل أول لیلة منه و من ذلک صلاة ثلاثین رکعة و قد تقدمت الإشارة إلیها و من ذلک الأدعیة التی یختص بهذه اللیلة و قراءة شی ء معین و استغفار فمن الأدعیة فی هذه اللیلة دعاء وجدناه فی کتب أصحابنا العتیقة و هو دعاء لیلة الثلاثین.

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی کَمَّلَ صِیَامِی أَیَّامَ شَهْرِهِ الشَّرِیفِ مِنْ غَیْرِ إِفْطَارٍ وَ أَقْبَلَ بِوَجْهِی فِیهِ إِلَی طَاعَتِهِ مِنْ غَیْرِ إِدْبَارٍ وَ اسْتَنْهَضَنِی إِلَیْهِ لِلِاعْتِرَافِ بِذُنُوبِی مِنْ غَیْرِ إِصْرَارٍ وَ أَوْجَبَ لِی بِإِنْعَامِهِ الْإِقَالَةَ مِنَ الْعِثَارِ وَ وَفَّقَنِی لِلْقِیَامِ فِی لَیَالِیهِ إِلَیْهِ دَاعِیاً وَ لَهُ مُنَادِیاً أَسْتَوْهِبُ وَ أَسْتَمِیحُ الْعُیُوبَ وَ أَتَقَرَّبُ بِأَسْمَائِهِ وَ أَسْتَشْفِعُ بِآلَائِهِ وَ أَتَذَلَّلُ بِکِبْرِیَائِهِ وَ هُوَ تَبَارَکَ اسْمُهُ فِی کُلِّ ذَلِکَ یَصْرِفُنِی بِقُوَّةِ الرَّجَاءِ وَ التَّأْمِیلِ عَنِ الشَّکِّ فِی رَحْمَتِهِ لِتَضَرُّعِی إِلَی التَّحْصِیلِ ثِقَةً بِجُودِهِ وَ رَأْفَتِهِ وَ تَبَغِّیاً(3)

لِإِشْفَاقِهِ وَ عَطْفِهِ اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُکَ وَ قَدْ کَمُلَ وَ مَضَی وَ هَذَا الصِّیَامُ قَدْ تَمَّ وَ انْقَضَی قَدِمَ بِکُرْهٍ وَ قُدُومُهُ تَمَکُّنُ مَا فِی النُّفُوسِ مِنْ لَذَّاتِهَا وَ نُفُورُهَا مِنْ مُفَارَقَةِ عَادَاتِهَا فَمَا وَرَدَ حَتَّی

ص: 68


1- 1. غیاهب خ.
2- 2. کتاب الاقبال: 234- 237 و فی ط 454- 455.
3- 3. و سعیا خ.

ذَلَّلَهَا بِطَاعَتِهِ وَ أَشْخَصَهَا إِلَی طَلَبِ رَحْمَتِهِ فَکَانَ نَهَارُ صِیَامِنَا یُزَکَّی لَدَیْکَ وَ لَیْلَةُ قِیَامِنَا یُوقَدُ عَلَیْکَ وَ أَرْهَفَ الْقُلُوبَ وَ عَارَکَ الذُّنُوبَ وَ أَخْضَعَ الْخُدُودَ وَ رَفَعَ إِلَیْکَ الرَّاحَاتِ وَ اسْتَدَرَّ الْعَبَرَاتِ بِالنَحِیبِ وَ الزَّفَرَاتِ أَسَفاً عَلَی الزَّلَّاتِ وَ اعْتَرَافاً بِالْهَفَوَاتِ وَ اسْتِقَالَةً لِلْعَثَرَاتِ فَرَحِمْتَ وَ عَطَفْتَ وَ سَتَرْتَ وَ غَفَرْتَ وَ أَقَلْتَ وَ أَنْعَمْتَ فَعَادَ حَبِیباً مَأْلُوفاً قُرْبُهُ وَ قَادِماً یُکْرَهُ فِرَاقُهُ فَعَلَیْهِ السَّلَامُ مِنْ شَهْرٍ وَدَّعْتُهُ بِخَیْرٍ أَوْدَعْتَهُ وَ بُعْدٍ مِنْکَ قَرَّبَهُ وَ غُنْمٍ مِنْ فَضْلِکَ اسْتَجْلَبَهُ وَ فَضَائِحَ تَقَدَّمَتْ عِنْدَکَ هَدَرَهَا وَ قَبَائِحَ مَحَاهَا وَ نَثَرَهَا وَ خَیْرَاتٍ نَشَرَهَا وَ مَنَافِعَ نَشَزَهَا وَ مِنَنٍ مِنْکَ وَفَّرَهَا وَ عَطَایَا کَثَّرَهَا وَدَاعَ مُفَارِقٍ خَلَّفَ خَیْرَاتِهِ وَ أَسْعَدَ بَرَکَاتِهِ وَ جَادَ بِعَطَایَاهُ اللَّهُمَّ فَلَکَ الْحَمْدُ مِنِّی حَمْدَ مَنْ- لَا یُخَادِعُ نَفْسَهُ مِنْ تَقَدُّمِ جَزَعِهَا مِنْهُ وَ لَا یَجْحَدُ نِعْمَتَکَ فِی الَّذِی أَفَدْتَهُ وَ مَحَوْتَهُ عَنْهُ سَائِلٌ لَکَ أَنْ تُعْرِضَ عَمَّا اعْتَمَدْتُهُ فِیهِ وَ لَمْ یَعْتَمِدْهُ مِنْ زَلَلِهِ إِعْرَاضَ الْمُتَجَافِی الْعَظِیمِ وَ أَنْ تُقْبِلَ عَلَیَّ أَیْسَرَ مَا تَقَرَّبْتُ بِهِ إِقْبَالَ الرَّاضِی الْکَرِیمِ أَنْ یَنْظُرَ إِلَیَّ بِنَظْرَةِ الْبَرِّ الرَّءُوفِ الرَّحِیمِ اللَّهُمَّ عَقِّبْ عَلَیَّ بِغُفْرَانِکَ فِی عُقْبَاهُ وَ آمِنِّی مِنْ عَذَابِکَ مَا أَخْشَاهُ وَ قِنِی مِنْ صُنُوفِهِ مَا أَتَوَقَّاهُ وَ اخْتِمْ لِی فِی خَاتِمَتِهِ بِخَیْرٍ تُجْزِلُ مِنْهُ عَطِیَّتِی وَ تُشَفِّعُ فِیهِ مَسْأَلَتِی وَ تَسُدُّ بِهِ فَاقَتِی وَ تَنْفِی بِهِ شِقْوَتِی وَ تُقَرِّبُ بِهِ سَعَادَتِی وَ تَمْلَأُ یَدِی مِنْ خَیْرَاتِ الدَّارَیْنِ بِأَفْضَلِ مَا مَلَأْتَ بِهِ یَدَ سَائِلٍ وَ رَجَعْتَ بِهِ أَمَلَ آمِلٍ وَ تَمْنَحُنِی فِی وَالِدَیَّ وَ فِی جَمِیعِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ الْغُفْرَانَ وَ الرِّضْوَانَ وَ تَذَکُّرَهُمْ مِنْکَ بِإِحْسَانٍ تُنِیلُ أَرْوَاحَهُمْ مَسَرَّةَ رِضْوَانِکَ وَ تُوصِلُ إِلَیْهَا لَذَّةَ غُفْرَانِکَ وَ تَرْعَاهَا فِی رِیَاضِ جِنَانِکَ بَیْنَ ظِلَالِ أَشْجَارِهَا وَ جَدَاوِلِ أَنْهَارِهَا وَ هَنِی ءِ ثِمَارِهَا وَ کَثِیرِ خَیْرَاتِهَا وَ اسْتِوَاءِ أَقْوَاتِهَا وَ صُنُوفِ لَذَّاتِهَا وَ سَائِغِ بَرَکَاتِهَا وَ أَحْیِنَا لِوُرُودِ هَذَا الشَّهْرِ عَائِداً فِی قَابِلِ عَامِنَا بِهَدْمِ أَوْزَارِنَا وَ آثَامِنَا إِلَی الْقُرُبَاتِ مِنْکَ سَبِیلًا وَ عَلَیْهَا دَلِیلًا وَ إِلَیْهَا وَسِیلًا یَا أَقْدَرَ الْقَادِرِینَ وَ یَا أَجْوَدَ الْمَسْئُولِینَ.

اللَّهُمَّ إِنَّ کُلَّ مَا لَفَظْتُ بِهِ إِلَیْکَ جَلَّ ثَنَاؤُکَ مِنْ تَمْجِیدٍ وَ تَحْمِیدٍ وَ وَصْفٍ لِقُدْرَتِکَ وَ إِقْرَارٍ بِوَحْدَانِیَّتِکَ وَ إِرْضَائِکَ مِنْ نَصَبِی إِلَیْکَ وَ مِنْ إِقْبَالِی بِالثَّنَاءِ عَلَیْکَ فَهُوَ

ص: 69

بِتَوْفِیقِکَ فَلَکَ الْحَمْدُ یَا قَاضِیَ مَا یُرْضِیکَ وَ إِنْ کَانَ مِنْ أَیْسَرِ نِعَمِکَ لَا نُکَافِیکَ ثُمَّ بِهِدَایَةِ مُحَمَّدٍ نَبِیِّکَ صلی الله علیه و آله وَ سِفَارَتِهِ وَ إِرْشَادِهِ وَ دَلَالَتِهِ فَقَدْ أَوْجَبْتَ لَهُ بِذَلِکَ مِنَ الْحَقِّ عِنْدَکَ وَ عَلَیْنَا مَا شَرَّفْتَهُ بِهِ وَ أَوْعَزْتَ فِیهِ إِلَیْنَا اللَّهُمَّ فَکَمَا جَعَلْتَهُ لِهِدَایَتِنَا عَلَماً وَ إِلَیْکَ لَنَا طَرِیقاً وَ سُلَّماً وَ مِنْ سَخَطِکَ مَلْجَأً وَ مُعْتَصَماً وَ فِینَا شَفِیعاً مُقَدَّماً وَ مُشَفَّعاً مُکَرَّماً وَ کَانَ لَا مُکَافَأَةَ لَهُ إِلَّا مِنْکَ وَ لَا اتِّکَالَ مِنْ مُجَازَاتِهِ إِلَّا عَلَیْکَ وَ کُنَّا عَنْ حَقِّهِ بِأَنْفُسِنَا وَ أَمْوَالِنَا مُقَصِّرِینَ وَ کَانَ فِیهَا مِنَ الزَّاهِدِینَ وَ عَنْهَا مِنَ الرَّاغِبِینَ وَ لَسْنَا إِلَی تَأَتِّیهِ بِوَاصِلِینَ وَ لَا عَلَیْهَا بِقَادِرِینَ فَاجْزِهِ عَنَّا بِأَفْضَلِ صَلَوَاتِکَ وَ أَطْیَبِ تَحِیَّاتِکَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِ صَلَاةً تَمُدُّهُ مِنْکَ بِشَرَائِفِ حِبَائِکَ وَ کَرَائِمِ عَطِیَّاتِکَ وَ مَوْفُورِ خَیْرَاتِکَ وَ مَیْسُورِ هِبَاتِکَ صَلَاةً تَکْثُرُ وَ تَکْشِفُ حَتَّی لَا تَنْقَطِعَ وَ لَا تَضْعُفَ صَلَاةً تَتَدَارَکُ وَ تَتَّصِلُ حَتَّی لَا تَحِیلَ وَ لَا تَنْفَصِلَ صَلَاةً تَتَوَالَی وَ تَتَّسِقُ حَتَّی لَا تَتَشَعَّبَ وَ لَا تَفْتَرِقَ صَلَاةً تَدُومُ وَ تَتَوَاتَرُ وَ تَتَضَاعَفُ وَ تَتَکَاثَرُ تَزِنُ الْجِبَالَ وَ تَعَادُّ الرِّمَالَ صَلَاةً تُجَارِی النَّیِّرَاتِ فِی أَفْلَاکِهَا وَ الْقُدْرَةَ الَّتِی قَامَتْ بِإِسْمَاکِهَا صَلَاةً تُنَافِی الرِّیَاحَ وَ النُّجُومَ وَ الشُّمُوسَ وَ الْغُیُومَ وَ وَرَقَ الشَّجَرِ وَ أَلْفَاظَ الْبَشَرِ وَ تَسْبِیحَ جَمِیعِ الْمَخْلُوقِینَ مِنَ الْمَاضِینَ وَ الْبَاقِینَ وَ مَنْ یُخْلَقُ إِلَی یَوْمِ الدِّینِ ثُمَّ أَسْتَوْدِعُهَا تَعَارُفَ الْعَامِلِینَ الَّذِی لَیْسَ لَهُ فَنَاءٌ وَ لَا حَدٌّ وَ لَا انْتِهَاءٌ اللَّهُمَّ فَأَوْصِلْ ذَلِکَ إِلَیْهِ وَ إِلَی أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّاهِرِینَ وَ إِلَی آبَائِهِ وَ آبَاءِ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ وَ إِسْحَاقَ وَ إِلَی جَمِیعِ النَّبِیِّینَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ إِلَی جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ وَ حَمَلَةِ عَرْشِکَ وَ الْمَلَائِکَةِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ وَ حَسْبِیَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا یَخْتَصُّ بِهَذِهِ اللَّیْلَةِ مِنَ الدُّعَاءِ بِرِوَایَةِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ رَحِمَهُ اللَّهُ وَ هُوَ دُعَاءُ لَیْلَةِ الثَّلَاثِینَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ لَا شَرِیکَ لَهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ لَا شَرِیکَ لَهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ لَا شَرِیکَ لَهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ کَمَا یَنْبَغِی لِکَرَمِ وَجْهِهِ وَ عِزِّ جَلَالِهِ وَ کَمَا هُوَ أَهْلُهُ یَا قُدُّوسُ یَا سُبُّوحُ یَا مُنْتَهَی التَّسْبِیحِ یَا رَحْمَانُ یَا فَاعِلَ الرَّحْمَةِ یَا اللَّهُ یَا عَلِیمُ یَا اللَّهُ یَا عَظِیمُ یَا اللَّهُ یَا کَبِیرُ

ص: 70

یَا اللَّهُ یَا لَطِیفُ یَا اللَّهُ یَا جَلِیلُ یَا اللَّهُ یَا سَمِیعُ یَا اللَّهُ یَا بَصِیرُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلَاءُ وَ النَّعْمَاءُ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنْ کُنْتَ قَضَیْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ حَکِیمٍ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اجْعَلِ اسْمِی فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِیناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَاناً لَا یَشُوبُهُ الشَّکُّ مِنِّی وَ تُرْضِینِی بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنِی فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنِی عَذَابَ النَّارِ وَ ارْزُقْنِی یَا رَبِّ فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَةَ وَ الْإِنَابَةَ إِلَیْکَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِیقَ لِمَا تُحِبُّهُ وَ تَرْضَاهُ وَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ لَا تَفْتِنِّی بِطَلَبِ مَا زَوَیْتَ عَنِّی بِحَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ وَ أَغْنِنِی یَا رَبِّ بِرِزْقٍ مِنْکَ وَاسِعٍ بِحَلَالِکَ عَنْ حَرَامِکَ وَ ارْزُقْنِی الْعِفَّةَ فِی بَطْنِی وَ فَرْجِی وَ فَرِّجْ عَنِّی کُلَّ هَمٍّ وَ غَمٍّ وَ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوِّی وَ وَفِّقْ لِی لَیْلَةَ الْقَدْرِ عَلَی أَفْضَلِ مَا رَآهَا أَحَدٌ وَ وَفِّقْنِی لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا السَّاعَةَ السَّاعَةَ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ.

وَ أَکْثِرْ أَنْ تَقُولَ وَ أَنْتَ قَائِمٌ وَ قَاعِدٌ وَ رَاکِعٌ وَ سَاجِدٌ- یَا مُدَبِّرَ الْأُمُورِ یَا بَاعِثَ مَنْ فِی الْقُبُورِ یَا مُجْرِیَ الْبُحُورِ یَا مُلَیِّنَ الْحَدِیدِ لِدَاوُدَ علیه السلام صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا السَّاعَةَ السَّاعَةَ اللَّیْلَةَ اللَّیْلَةَ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ زِیَادَةٌ بِغَیْرِ الرِّوَایَةِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنِی مِنْ أَوْفَرِ عِبَادِکَ نَصِیباً مِنْ کُلِّ خَیْرٍ أَنْزَلْتَهُ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ أَوْ أَنْتَ مُنْزِلُهُ مِنْ نُورٍ تَهْدِی بِهِ أَوْ رَحْمَةٍ تَنْشُرُهَا أَوْ رِزْقٍ تَقْسِمُهُ أَوْ بَلَاءٍ تَرْفَعُهُ أَوْ مَرَضٍ تَکْشِفُهُ وَ اکْتُبْ لِی فِیهَا مَا کَتَبْتَ لِأَوْلِیَائِکَ الصَّالِحِینَ الَّذِینَ اسْتَوْجَبُوا مِنْکَ الثَّوَابَ وَ أَمِنُوا بِرِضَاکَ عَنْهُمُ الْعَذَابَ یَا کَرِیمُ یَا کَرِیمُ یَا کَرِیمُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْعَلْ بِی ذَلِکَ بِرَحْمَتِکَ وَ ارْزُقْنِی بَعْدَ انْقِضَاءِ شَهْرِ رَمَضَانَ الْعِصْمَةَ وَ التَّوْبَةَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّمَسُّکَ بِوَلَایَةِ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ مُنَّ عَلَیَّ أَبَداً مَا أَبْقَیْتَنِی بِذِکْرِکَ وَ شُکْرِکَ لِلرَّغْبَةِ وَ الثَّبَاتِ عَلَی دِینِکَ وَ التَّوْفِیقِ لِمَا

ص: 71

وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ.

اللَّهُمَّ إِنَّکَ قُلْتَ فِی کِتَابِکَ الْمُنْزَلِ وَ قَوْلِکَ الْحَقِّ- شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ وَ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ وَ قَدْ تَصَرَّمَتْ لَیَالِیهِ وَ أَیَّامُهُ فَأَسْأَلُکَ بِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ وَ کَلِمَاتِکَ التَّامَّةِ وَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ إِنْ کَانَ بَقِیَ عَلَیَّ ذَنْبٌ وَاحِدٌ لَمْ تَغْفِرْهُ لِی أَوْ تُرِیدُ أَنْ تُحَاسِبَنِی عَلَیْهِ أَوْ تُعَاقِبَنِی عَلَیْهِ أَوْ تُقَایِسَنِی بِهِ أَنْ یَطْلُعَ فَجْرُ هَذِهِ اللَّیْلَةِ أَوْ یَتَصَرَّمَ هَذَا الشَّهْرُ إِلَّا وَ قَدْ غَفَرْتَهُ لِی یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ أَیْ مُلَیِّنَ الْحَدِیدِ لِدَاوُدَ أَیْ کَاشِفَ الْکَرْبِ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اسْتَجِبْ دُعَائِی وَ أَعْطِنِی سُؤْلِی وَ اجْعَلْ جَمِیعَ هَوَایَ لِی سَخَطاً إِلَّا مَا رَضِیتَهُ وَ اجْعَلْ جَمِیعَ طَاعَتِکَ لِی رِضاً وَ إِنْ خَالَفَ مَا هَوِیتُ عَلَی مَا أَحْبَبْتُ أَوْ کَرِهْتُ حَتَّی أَکُونَ لَکَ فِی جَمِیعِ مَا أَمَرْتَنِی مُتَابِعاً مُطِیعاً سَامِعاً وَ عَنْ کُلِّ مَا نَهَیْتَنِی عَنْهُ مُنْتَهِیاً وَ فِی کُلِّ مَا قَضَیْتَ عَلَیَّ وَ لِی رَاضِیاً وَ عَلَی کُلِّ مَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیَّ شَاکِراً وَ فِی کُلِّ حَالاتِی لَکَ ذکرا [ذَاکِراً] مِنْ حَالِ عَافِیَةٍ أَوْ بَلَاءٍ أَوْ شِدَّةٍ أَوْ رَخَاءٍ أَوْ سَخَطٍ أَوْ رِضًا.

إِلَهِی فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ انْظُرْ إِلَیَّ فِی جَمِیعِ أُمُورِی نَظْرَةً رَحِیمَةً شَرِیفَةً کَرِیمَةً تُقَوِّینِی بِهَا عَلَی مَا أَمَرْتَنِی بِهِ وَ تُسَدِّدُنِی بِهَا وَ لِجَمِیعِ مَا کَلَّفْتَنِی فَعْلَهُ وَ تَزِیدُنِی لَهَا بَصَراً وَ یَقِیناً فِی جَمِیعِ مَا عَرَّفْتَنِی مِنْ آلَائِکَ عِنْدِی وَ إِنْعَامِکَ عَلَیَّ وَ إِحْسَانِکَ إِلَیَّ وَ تَفْضِیلِکَ إِیَّایَ إِلَهِی حَاجَتِیَ الْعُظْمَی الَّتِی إِنْ قَضَیْتَهَا لَمْ یَضُرَّنِی مَا مَنَعْتَنِی وَ إِنْ مَنَعْتَنِیهَا لَمْ یَنْفَعْنِی مَا أَعْطَیْتَنِی أَسْأَلُکَ فَکَاکَ رَقَبَتِی مِنَ النَّارِ یَا سَیِّدِی ارْحَمْنِی مِنَ السَّلَاسِلِ وَ الْأَغْلَالِ وَ السَّعِیرِ وَ ارْحَمْنِی مِنَ الطَّعَامِ الزَّقُّومِ وَ شُرْبِ الْحَمِیمِ ارْحَمْنِی مِنْ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذابَها کانَ غَراماً- إِنَّها ساءَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقاماً- لَا تُعَذِّبْنِی وَ أَنَا أَسْتَغْفِرُکَ وَ لَا تَحْرِمْنِی وَ أَنَا أَسْأَلُکَ أَسْأَلُکَ الْجَنَّةَ وَ مَا فِیهَا وَ أَعُوذُ بِکَ مِنَ النَّارِ وَ مَا جَمَعْتَ اللَّهُمَّ فَزَوِّجْنِی مِنَ الْحُورِ الْعِینِ وَ اجْعَلْنِی مِمَّنْ یَأْتِی آمِناً یَوْمَ الْقِیامَةِ- إِنِّی لِما أَنْزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ فَقِیرٌ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ابْدَأْ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فِی کُلِّ خَیْرٍ مِنْ خَیْرِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.

وَ مِنْ ذَلِکَ دُعَاءُ لَیْلَةِ الثَّلَاثِینَ مَرْوِیٌّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله:

ص: 72

رَبَّنَا فَاتَنَا الشَّهْرُ الْمُبَارَکُ الَّذِی أَمَرْتَنَا فِیهِ بِالصِّیَامِ وَ الْقِیَامِ وَ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذُنُوبِنَا وَ مَا تَأَخَّرَ رَبَّنَا وَ لَا تَخْذُلْنَا وَ لَا تَحْرِمْنَا الْمَغْفِرَةَ وَ اعْفُ عَنَّا وَ اغْفِرْ لَنَا وَ ارْحَمْنَا وَ تُبْ عَلَیْنَا وَ ارْزُقْنَا وَ ارْزُقْ مِنَّا وَ اجْعَلْنَا مِنْ أَوْلِیَائِکَ الْمُتَّقِینَ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

**[ترجمه]غسل، که پیش از این، حدیث مربوط به آن را از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل کردیم که آن حضرت در تمام شب های دهه آخر ماه رمضان غسل می نمود.

زیارت امام حسین علیه السلام که حدیث مربوط به آن را نیز در ضمن اعمال شب اول نقل کردیم. سی رکعت نماز که پیش از این بدان اشاره شد. دعاهای مخصوص این شب، خواندن آن و استغفار.

دعای مخصوص شب سی ام بر اساس کتاب های کهن راویان امامیه رحمهم الله:

ستایش خدای را که روزه مرا در روزهای ماه مبارک خود تکمیل نمود، و روی مرا به طاعت خود متوجه کرد، بی آن که به من پشت کند. و مرا برای اعتراف به گناهان بر پاداشت، بی آن که بر آن پافشاری کند و با لطف خود از لغزشم درگذشت و مرا به شب خیزی و دعا و ندای خود در شب های این ماه موفق گردانید. از او درخواست بخشش و طلب شفاعت عیب هایم را می نمایم و با نام های او به سوی او نزدیکی و با نعمت هایش از او شفاعت می جویم و در برابر بزرگی او خاکساری می کنم و او که نامش بلند باد، در همه این امور به نیروی امید و آرزومندی، مرا از تردید در رحمتش باز می دارد، تا با اعتماد به بخشش و مهربانی او، برای دست یافتن به خواسته هایم به درگاهش تضرع کنم و مهربانی و عطوفت او را طلب کنم.

خداوندا، این ماه، ماه تو است که کامل گردید و گذشت و روزه گرفتن ها تمام شد و سپری گردید. با آمدن آن، نفس ها، لذّات و عادات نفسانی را رها کردند و این ماه با ورود خود، نفس ها را به اطاعت خود در آورد. و آنها را به طلب رحمت موجود در آن روان گردانید، پس روزهای ما با روزه داری نزد تو پاک گردید و در شب ها، شب خیزی های ما فروزان گردید و نیز این ماه، دل ها را لطیف گرداند و به پیکار با گناهان برخاست و چهره ها را فروتن گرداند و دست ها را به درگاه تو بالا برد و به خاطر افسوس بر لغزش ها و اعتراف به گناهان و طلب بخشش خطاها، اشک ها را با ناله و فریاد فرو ریزد و تو رحم کردی و مهر ورزیدی و پوشاندی و آمرزیدی و نادیده گرفتنی و بخشیدی، پس فرا رسیدن ماه رمضان را دوست داشته و با آن الفت گرفتیم و هنگام سپری شدن آن، به واسطه جدایی از آن ناراحت شدیم. پس سلام بر ماهی که با او وداع می کنم در حالی که اعمال خیری را به آن سپرده ام. ماهی که از آن دورم، ولی لطف فراوان تو آن را نزدیک کرد و غنایمی از روزی افزون تو آن را طلب کرد، و رسوایی های گذشته من در نزد تو را از بین برد و زشتی ها را زدود و پراکند و خیرات را گستراند و پخش کرد و بخشش های تو را فراوان و عطاهایت را بسیار کرد، وداع می کنم با ماهی که رفت ولی خیراتش را به جا گذاشت و برکاتش را یاری داد و عطاهایش را ارزانی داشت.

خداوندا، پس ستایش تو را، ستایش کسی که با ناله کردن، خود را نمی فریبد و نعمت تو را در آن چه بخشیدی و از او باز داشتی، انکار نمی کند و از تو می خواهد از لغزش هایی که بدان اعتماد کرده و یا نکرده ای، با بزرگی، روی گردانی. و به ساده ترین راهی که به بنده خود نزدیک می شوی و با رضایت و بزرگواری، به من روی آوری و با نظر لطف و مهربانی ات به من نگاه کنی.

خداوندا، در پایان این ماه آمرزشت را در پی من قرار ده و از آن چه بیم دارم، از عذابت ایمن گردان و از آن چه می پرهیزم، از انواع کیفرت نگاه دار و پایان آن را برای من ختم به خیر کن، به گونه ای که عطای من از آن فراوان شود و درخواست مرا در این ماه شفاعت کن و نیازم را برطرف ساز و بدبختی را از من دور کن و نیکبختی ام را نزدیک گردان و دستم را از نیکی های دو دنیا آکنده کن، به برترین چیزهایی که دست درخواست کنندگان را پر کرده ای و آرزوی آرزمندان را برآوردی، و پدر و مادر و همه مردان و زنان مومن را بیامرز و از آنان خرسند باش و با نیکی از آنان یاد کن تا شادمانی رضایتت به روح آنان برسد و لذت آمرزشت را نیز به دنبال داشته باشد. و آنان را در بوستان های بهشت هایت، میان سایه درختان و جوی های نهرها و میوه های خوشمزه و نیکی های فراوان و خوراکی های متعادل و انواع لذت ها و برکت های گوارای بهشتی، بهره مند سازی و با از بین بردن گناهان و زشتی های ما، ما را برای ورود مجدد این ماه در سال آینده زنده بدار، و آن را راه و راهنما و پیکی در جهت نزدیک شدن به خود قرار ده. ای تواناترین توانگران و ای بخشنده ترین بخشندگان.

خداوندا، تمجید و ستایش و توصیف قدرت و اقرار به یگانگی و راضی کردن تو با قرار گرفتن به سمت تو و روی آوردن به ستایش تو، همه به توفیق تو بود. پس ستایش تو را ای خدایی که هر آنچه سبب خشنودی ات می شود، مقرر می داری، هرچند از سپاس کوچک ترین نعمت های تو برنمی آییم. سپس به هدایت و نمایندگی و ارشاد و راهنمایی پیامبرت حضرت محمد صلی الله علیه و آله حقّی در نزد خود برای او بر ما قرار دادی و به واسطه آن، او را بزرگ داشتی و به ما دستور دادی. خدایا، پس همان گونه که او را پرچم هدایت ما و راه و نردبانی به درگاهت و پناهگاه پناه جستن از خشم خود و شفیعی در میان ما که شفاعت او پذیرفته و گرامی داشته می شود، قرار داده ای و جز تو کسی نمی تواند پاداش او را بدهد و اجر او تنها بر توست و ما با جان و مال خود در ادای حق او کوتاهی کردیم و او تمایلی به آن نداشت و نسبت به آن بی میل بود و ما نمی توانیم حق او را ادا کنیم و بر آن قادر نیستیم، پس با بهترین درود و پاکیزه ترین تحیت او را پاداش ده.

خداوندا، چنان درودی بر او بفرست که والاترین هدایا و گرامی ترین عطاها و نیکی های فراوان و بخشش های آسان خود را به او ارزانی دار، درودی بسیار و آشکار تا پایان نپذیرد و ضعیف نگردد، درودی که پیوسته و متصل باشد تا مختل و منفصل نگردد، درودی پی در پی و منظم تا پراکنده و جدا نگردد، درودی که پیوسته و پیاپی و دو چندان و فراوان و به وزن کوه ها و به تعداد سنگریزه ها باشد، درودی که با ستارگان در افلاک و با قدرتی که آنها را بر پا داشته است، روان می گردد، درودی که از عهده بادها و ستارگان و خورشید ها و ابرها و برگ درختان و الفاظ انسان ها و تسبیح تمامی آفریده ها اعم از گذشتگان و باقی ماندگان و کسانی که تا روز پاداش آفریده می شوند، خارج است؛ سپس آن درود را به کسی که عمل کنندگان او را می شناسند، می سپارم، همان خدایی که نابودی و مرز و انتهایی برای او نیست. خدایا، پس این درود را به او و به اهل بیت پاک و به پدران او، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و به همه پیامبران و شهیدان و صالحان و به جبرئیل و میکائیل و حاملان عرش و فرشتگان، درود خداوند بر او و بر همه آنان، برسان و خدا مرا کافی است و معبودی جز او وجود ندارد، بر او توکل نمودم و او پروردگار عرش بزرگ است.

دعای شب سی ام به روایت محمد بن ابی قرة رحمه الله: ستایش خدا را که شریکی برای او نیست. ستایش خدا را که شریکی برای او نیست. ستایش خدا را که شریکی برای او نیست. ستایش خدا را آن گونه که زیبنده بزرگواری روی و سرفرازی شکوه او است و آن گونه که او شایسته آن است، ای بسیار پاکیزه، ای نور بسیار بی آلایش، ای بسیار پاک، ای منتهای تسبیح، ای رحمت گستر، ای خدا ای آگاه، ای خدا ای والا، ای خدا ای بزرگ، ای خدا ای لطیف، ای خدا ای شکوهمند، ای خدا ای شنوا، ای خدا ای بینا، ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا ای خدا [ ای خدا ای خدا]، نیکوترین نام ها و برترین اوصاف و بزرگ منشی ها و عطایا و نعمت ها از آن تو است. به نام تو و به نام خداوند بخشنده مهربان، از تو درخواست می کنم که اگر مقرر نموده ای که فرشتگان و روح در این شب همه امور استوار را فرود آورند، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و نام مرا در این شب از نیکبختان و روحم را با شهیدان و نیکوکاری ام را در علیین قرار ده و گناهم را بیامرز و یقینی به من ارزانی دار که بی هیچ واسطه ا ی تو را دریابم و ایمانی که شک و تردیدی از من با آن آمیخته نشود و خدایا خشنودی به آن چه نصیبم کرده ای و نیکی دنیا و آخرت را به من عطا کن و از عذاب آتش جهنم نگاه دار و ای پروردگار من، در این شب، یاد و سپاسگزاری از تو و گرایش و بازگشت

به درگاهت و توبه و توفیق آن چه را که شیعیان آل محمد علیه و علیهم السلام را بدان موفق کرده ای، روزی ام کن، ای مهربان ترین مهربانان. و به نیرو و قدرت خود، مرا به جست و جوی آن چه از من بازداشته ای امتحان مکن و ای پروردگار من، با دادن روزی گسترده، مرا به حلال خود از حرام بی نیاز گردان و عفت شکم و عورت را به من روزی کن و همه دلگیری ها و اندوه ها را از من بگشای و مرا دشمن شاد مکن و مرا به درک شب قدر به بهترین حالتی که کسی آن را دیده است، موفق گردان و به آن چه محمد و آل محمد علیه و علیهم السلام را بدان موفق نموده ای، موفق بدار و حاجات مرا برآور... همین لحظه همین لحظه، و این کلمه را به اندازه یک نفس کامل بگو.

در حال ایستاده و نشسته و در حال رکوع و سجده، این دعا را بسیار بخوان: ای تدبیر کننده همه امور، ای برانگیزاننده اهل قبور، ای جاری سازنده دریاها و ای نرم کننده آهن برای داوود علیه السلام، بر محمد و آل محمد درود فرست و حاجات مرا برآور... همین لحظه، همین لحظه، همین امشب، همین امشب، این کلمه را به اندازه یک نفس کامل بگو.

ادامه این دعا بر اساس روایت دیگر: خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا از بهره ورترین بندگان از تمام خیراتی که در این شب فرو فرستاده ای و یا فرو می فرستی تا به وسیله آن هدایت کنی و رحمتی که می گسترانی و روزی ای که تقسیم می کنی و بلایی که دفع می کنی و بیماری ای که برطرف می کنی، قرار ده و هر چه برای دوستان شایسته ات که مستحق پاداش از تو گردیده اند و به خشنودی تو از آنان، از عذاب تو ایمن گردیده اند نوشته ای، برای من نیز بنویس. ای بزرگوار ای بزرگوار ای بزرگوار، بر محمد و آل محمد درود فرست و به رحمت خود با من چنین کن و بعد از سپری شدن ماه رمضان، عصمت و توبه و بازگشت و چنگ زدن به ولایت محمد و آل محمد را روزی ام کن و تا زمانی که زنده ام داشتی، همواره یاد و سپاسگزاری از تو در برابر گرایش به تو و استواری بر دینت و موفق شدن به آن چه محمد و آل محمد علیه و علیهم السلام بدان موفق بوده اند، را به من ارزانی دار.

خداوندا، تو خود در کتابی که فرو فرستاده ای و در گفتار حق خود فرموده ای : {ماه رمضان است که قرآن در آن نازل شد.} و این ماه رمضان است که شب ها و روزهای آن به پایان رسید. پس به روی گرامی و سخنان کامل و به حق محمد و آل محمد، اگر حتی یک گناه بر من باقی مانده که نیامرزیده ای یا می خواهی به خاطر آن از من حساب بکشی یا کیفرم کنی یا عذابت را به من بچشانی، از تو خواستارم که قبل از طلوع سپیده دم این شب یا پیش از آن که این ماه به پایان برسد، آن را بیامرزی، ای مهربان ترین مهربانان، ای نرم کننده آهن برای داوود، ای برطرف کننده گرفتاری ها، بر محمد و آل محمد درود فرست و دعایم را مستجاب کن و خواسته ام را بده و همه خواهش های نفسم جز آنچه مورد پسند توست را مبغوض من قرار ده و همه طاعت هایت را مورد پسند من قرار ده. اگر چه خواهش نفسم با آن چه دوست داری یا ناخوشایند تو است ناسازگار باشد، تا این که در تمام دستوراتت، پیرو، مطیع و گوش به فرمان تو باشم و از تمام آن چه نهی کرده ای خودداری کنم و در تمام آن چه به نفع یا به ضرر من مقرر نموده ای، خشنود و بر تمام نعمت هایی که بر من ارزانی داشته ای، سپاسگزار و در همه حالاتم اعم از حال عافیت یا گرفتاری، سختی یا آسودگی، ناخشنودی یا خشنودی، به یاد تو باشم.

خدایا، بر محمد آل محمد درود فرست و در یکایک امور من نگاهی پر از مهر، والا و گرامی داشته باش تا به واسطه آن بر انجام دستوراتت نیرو بگیرم و در انجام آن چه مرا به انجام آن مکلف کرده ای، موفق بدار و بصیرت و یقینم را در تمام نعمت ها و بخشش ها و نیکی ها و برتری دادن هایت که مرا با آن آشنا گردانیدی، افزون کن. خدایا، بزرگترین حاجت من که اگر برآوری، تمام چیزهایی که از من بازداشته ای به من ضرر نمی رساند و اگر آن را از من باز داری، دیگر عطاها به من سود نمی رساند، این است که از تو خواهانم که مرا از آتش جهنم آزاد کنی. ای سرور من، از زنجیرها و بندها و آتش فروزان بر من رحم کن. از غذای زقوم و نوشیدنی بسیار داغ بر من رحم آر، از جهنم بر من رحم کن، که عذاب آن هلاکت است و بد منزلگاهی است. کیفر مکن مرا که از تو آمرزش می خواهم، محروم مدار مرا که از تو درخواست می کنم، بهشت و آن چه را که در آن است، از تو می خواهم و از جهنم و آن چه در خود گردآورده است، به تو پناه می برم. خدایا، همسران زیبای بهشتی را به ازدواج من در آور و مرا از کسانی قرار ده که با ایمنی در روز قیامت حضور پیدا می کنند؛ زیرا من به خیری که فرو فرستاده ای، نیازمندم. خداوندا، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و در همه خیرات، اعم از خیر دنیا و آخرت، به محمد و آل محمد آغاز کن.

دعای این شب منقول از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: پروردگارا ، ماه مبارکی که دستور روزه داری و شب خیزی در آن را به ما دادی، از دست رفت. خدایا، پس دیدار ما با ماه رمضان را آخرین دیدار ما قرار مده. پروردگارا، پس گناهان گذشته و آینده ما را بیامرز و خوارمان مکن و از آمرزش خود محروم مدار و از ما گذشت کن و بیامرز و بر ما رحم آور و توبه ما را بپذیر و روزی مان ده و ما را واسطه روزی دیگران قرار ده و ما را از دوستان متقی خود قرار ده. به رحمتت ای مهربان ترین مهربانان.

**[ترجمه]

أقول

و من ذلک ما قدمناه من الدعوات أول لیلة منه مما یتکرر کل لیلة.

وَ مِنْ ذَلِکَ مَا رَوَاهُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورْیَسْتِیُّ مِنْ کِتَابِ الْحُسْنَی بِإِسْنَادِهِ إِلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: مَنْ صَلَّی آخِرَ لَیْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ عَشْرَ رَکَعَاتٍ یَقْرَأُ فِی کُلِّ رَکْعَةٍ فَاتِحَةَ الْکِتَابِ مَرَّةً وَاحِدَةً وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ یَقُولُ فِی رُکُوعِهِ وَ سُجُودِهِ عَشْرَ مَرَّاتٍ- سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ وَ یَتَشَهَّدُ فِی کُلِّ رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ یُسَلِّمُ فَإِذَا فَرَغَ مِنْ آخِرِ عَشْرِ رَکَعَاتٍ قَالَ بَعْدَ فَرَاغِهِ مِنَ التَّسْلِیمِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ أَلْفَ مَرَّةٍ فَإِذَا فَرَغَ مِنَ الِاسْتِغْفَارِ سَجَدَ وَ یَقُولُ فِی سُجُودِهِ- یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ یَا رَحْمَانَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ رَحِیمَهُمَا یَا إِلَهَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَ تَقَبَّلْ مِنَّا صَلَاتَنَا وَ صِیَامَنَا وَ قِیَامَنَا.

قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیّاً إِنَّ جَبْرَئِیلَ خَبَّرَنِی عَنْ إِسْرَافِیلَ عَنْ رَبِّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَنَّهُ لَا یَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ حَتَّی یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُ وَ یَتَقَبَّلَ مِنْهُ شَهْرَ رَمَضَانَ وَ یَتَجَاوَزَ عَنْ ذُنُوبِهِ وَ إِنْ کَانَ قَدْ أَذْنَبَ سَبْعِینَ ذَنْباً کُلُّ ذَنْبٍ أَعْظَمُ مِنْ ذُنُوبِ الْعِبَادِ وَ یَتَقَبَّلَ مِنْ جَمِیعِ أَهْلِ الْکُورَةِ الَّتِی هُوَ فِیهَا فَقَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لِجَبْرَئِیلَ علیه السلام یَا جَبْرَئِیلُ یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنْهُ خَاصَّةً شَهْرَ رَمَضَانَ وَ مِنْ أَهْلِ بِلَادِهِ عَامَّةً فَقَالَ نَعَمْ وَ الَّذِی بَعَثَکَ إِنَّهُ مِنْ کَرَامَتِهِ عَلَیْهِ وَ عِظَمِ مَنْزِلَتِهِ لَدَیْهِ یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنْهُ وَ مِنْهُمْ صَلَاتَهُمْ وَ صِیَامَهُمْ وَ قِیَامَهُمْ وَ یَغْفِرُ لَهُمْ ذُنُوبَهُمْ وَ یَسْتَجِیبُ لَهُمْ دُعَاءَهُمْ وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ إِنَّهُ مَنْ صَلَّی هَذِهِ الصَّلَاةَ وَ اسْتَغْفَرَ هَذَا الِاسْتِغْفَارَ یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنْهُ صَلَاتَهُ وَ صِیَامَهُ وَ قِیَامَهُ وَ یَغْفِرُ لَهُ وَ یَسْتَجِیبُ لَهُ دُعَاءَهُ لَدَیْهِ لِأَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ فِی کِتَابِهِ- اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کانَ غَفَّاراً وَ یَقُولُ وَ اسْتَغْفِرُوا

ص: 73

رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ وَ قَالَ وَ الَّذِینَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَکَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَ یَقُولُ عَزَّ وَ جَلَ وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُمَتِّعْکُمْ مَتاعاً حَسَناً إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی وَ یُؤْتِ کُلَّ ذِی فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ یَقُولُ عَزَّ وَ جَلَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کانَ تَوَّاباً.

ثُمَّ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله هَذِهِ هَدِیَّةٌ لِی خَاصَّةً وَ لِأُمَّتِی مِنَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ لَمْ یُعْطِهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَحَداً مِمَّنْ کَانَ قَبْلِی مِنَ الْأَنْبِیَاءِ وَ غَیْرِهِمْ.

**[ترجمه]از دیگر اعمال این شب، دعاهایی است که در اعمال شب اول ماه ذکر شد و هر شب خوانده می شوند. و نیز روایتی است از جعفر بن محمد دوریستی در کتاب الحسنی به سند خود نقل کرده است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: هر کس در شب آخر ماه رمضان ده رکعت نماز بخواند، به این صورت که در هر رکعت یک بار فاتحة الکتاب و ده بار «قل هو الله احد» بخواند و در رکوع و سجده ده بار بگوید: «سبحان الله و الحمدالله و لااله الا الله و الله اکبر» و در هر دو رکعت، تشهد و سلام بگوید و وقتی ده رکعت را به پایان برد، بعد از سلام نماز هزار بار استغفرالله بگوید و وقتی استغفار را به پایان برد، سجده کند و در حال سجده بگوید: ای زنده ای پاینده، ای شکوهمند ای بزرگوار، ای رحمت گستر و مهربان در دنیا و آخرت، ای خدای اولین و آخرین، گناهان ما را بیامرز و نماز و روزه و شب زنده داری های ما را بپذیر.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: به کسی که به حق، مرا به پیامبری برانگیخت سوگند یاد می کنم، جبرئیل به نقل از اسرافیل و او به نقل از پروردگار تبارک و تعالی خبر داد، همین که شخص سر از سجده بر می دارد، خداوند او را می آمرزد و اعمال او در ماه رمضان را می پذیرد. و از گناهانش در می گذرد، اگر چه هفتاد گناه کرده باشد که هر گناه آن بزرگ تر از گناهان همه بندگان باشد و نیز خداوند اعمال ماه رمضان اهالی شهر و منطقه ای را که او در آن است، می پذیرد .

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از جبرئیل علیه السلام پرسیدند: خداوند اعمال ماه رمضان را، هم از او می پذیرد و هم از اهالی شهر و محل زندگی او؟ فرمودند: سوگند به خدایی که تو را برانگیخت، آری. این از کرامت و منزلت بزرگ بنده در نزد خدا است. خداوند نماز و روزه و شب خیزی همه آنان را می پذیرد و گناهانشان را می آمرزد و دعایشان را مستجاب می کند. رسول خدا صلی الله علیه و آله در ادامه فرمودند: سوگند به کسی که مرا به حق برانگیخت، هر کس این نماز را همراه با استغفار آن به جا آورد، خداوند نماز و روزه و شب خیزی او را قبول می کند و او را می آمرزد و دعای او را مستجاب می­کند؛ زیرا در کتاب خود می فرماید: {از پروردگارتان آمرزش خواهی کنید؛ زیرا او بسیار آمرزنده است.} و نیز می فرماید: {و از پروردگارتان طلب آمرزش نموده، سپس به درگاه او توبه کنید.} هم چنین می فرماید: {و کسانی که چون کار زشتی کنند، یا بر خود ستم روا دارند، خدا را به یاد می آورند و برای گناهانشان آمرزش می خواهند. و چه کسی جز خدا گناهان را می آمرزد؟!} نیز می فرماید: {و این که از پروردگارتان آمرزش بخواهید، سپس به درگاه او توبه کنید، تا این که شما را با بهره مندی نیکویی تا زمانی معین بهره مند سازد و به هر شایسته نعمتی، از کرم خود عطا کند.} و نیز می فرماید: {و از او آمرزش بخواه، زیرا او بسیار توبه پذیر است.}

سپس پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: این هدیه، مخصوص من و امت من اعم از مردان و زنان است و خداوند عزّ و جلّ آن را به هیچ کس از پیامبران پیش از من و غیر آنان، نداد.

**[ترجمه]

أَقُولُ

وَ رُوِیَ: أَنَّهُ یَقْرَأُ آخِرَ لَیْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ سُورَةَ الْأَنْعَامِ وَ الْکَهْفِ وَ یس وَ یَقُولُ مِائَةَ مَرَّةً أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ (1).

**[ترجمه]روایت شده که مستحب است در شب آخر ماه رمضان، سوره های انعام و کهف و یس خوانده شود و صد بار گفته شود: خدایا از تو آمرزش می طلبم و به سوی تو توبه می کنم. - . الاقبال: 237-242 و در چاپ دیگر: 455-461. -

**[ترجمه]

«3»

الْبَلَدُ الْأَمِینُ (2)،

ذَکَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الصَّفْوَانِیُّ فِی کِتَابِ بُلْغَةِ الْمُقِیمِ وَ زَادِ الْمُسَافِرِ: أَنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله کَانَ یَدْعُو بِهَذِهِ الْأَدْعِیَةِ فِی لَیَالِی شَهْرِ رَمَضَانَ.

**[ترجمه]البلد الامین: - .البلد الامین: 195-200 - ابو عبدالله الصفوانی در کتاب بلغة المقیم و زاد المسافر آورده است، پیامبر صلی الله علیه و آله در شب های ماه رمضان این دعاها را می خواندند:

**[ترجمه]

اللیلة الأولی

اللَّهُمَّ أَنْتَ الْوَاحِدُ فَلَا وَلَدَ لَکَ وَ أَنْتَ الصَّمَدُ فَلَا شِبْهَ لَکَ وَ أَنْتَ الْعَزِیزُ فَلَا أَعَزَّ مِنْکَ وَ أَنْتَ الْغَفُورُ فَلَا شِبْهَ لَکَ وَ أَنْتَ الْعَزِیزُ فَلَا أَعَزَّ مِنْکَ وَ أَنْتَ الرَّحِیمُ وَ أَنَا الْمُخْطِئُ وَ أَنْتَ الْخَالِقُ وَ أَنَا الْمَخْلُوقُ وَ أَنْتَ الْحَیُّ وَ أَنَا الْمَیِّتُ أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی وَ تُجَاوِزَ عَنِّی إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ.

**[ترجمه]

خداوندا تو یگانه­ای و فرزندی نداری و بی نیازی و مانند تو وجود ندارد. تو آن شکست ناپذیری هستی که بالاتر از تو کسی نیست. تو آن آمرزنده ای هستی که نظیر نداری. تو آن شکست ناپذیری هستی که بالاتر از تو کسی نیست. تو مهربان و من خطا کارم. تو آفریننده و من آفریده ام. تویی زنده و من مرده ام. به رحمتت از تو می خواهم بر محمد و آل محمد درود فرستی و مرا مورد آمرزش و رحمت خویش قرار دهی و از گناهانم در گذری. به راستی که تو بر هر کاری توانایی.

**[ترجمه]

الثانیة

یَا إِلَهَ الْأَوَّلِینَ وَ إِلَهَ الْآخِرِینَ وَ إِلَهَ مَنْ بَقِیَ وَ إِلَهَ مَنْ مَضَی رَبَّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ مَنْ فِیهِنَّ فَالِقَ الْإِصْبَاحِ وَ جَاعِلَ اللَّیْلِ سَکَناً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ حُسْباناً لَکَ الْحَمْدُ وَ لَکَ الشُّکْرُ وَ لَکَ الْمَنُّ وَ لَکَ الطَّوْلُ وَ أَنْتَ الْوَاحِدُ الصَّمَدُ أَسْأَلُکَ بِجَلَالِکَ سَیِّدِی وَ جَمَالِکَ مَوْلَایَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی وَ تَتَجَاوَزَ عَنِّی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]ای خدای اولین و آخرین، ای معبود آیندگان و پیشینیان، ای پروردگار هفت آسمان و هر که در میان آنهاست، ای شکافنده صبح و ای کسی که شب را مایه آرامش و خورشید و ماه را وسیله حساب و میزان قرار دادی، حمد و سپاس مخصوص توست و منت و بخشش از آن توست؛ و تویی یگانه بی نیاز. ای مولای من، به جلال و جمالت از تو می خواهم بر محمد و خاندان او درود فرستی و مرا مورد آمرزش و رحمت خویش قرار دهی و از گناهانم در گذری. به راستی که تو بسیار بخشنده و مهربانی.

**[ترجمه]

الثالثة

یَا إِلَهَ إِبْرَاهِیمَ وَ إِلَهَ إِسْحَاقَ وَ إِلَهَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبَاطِ رَبَّ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ السَّمِیعَ الْعَلِیمَ الْحَلِیمَ الْکَرِیمَ الْعَلِیَّ الْعَظِیمَ لَکَ صُمْتُ وَ عَلَی رِزْقِکَ أَفْطَرْتُ

ص: 74


1- 1. کتاب الاقبال: 237- 242 و فی ط 455- 461.
2- 2. البلد الأمین: 195- 200.

وَ إِلَی کَنَفِکَ آوَیْتُ وَ إِلَیْکَ أَنَبْتُ- وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ وَ أَنْتَ الرَّءُوفُ الرَّحِیمُ قَوِّنِی عَلَی الصَّلَاةِ وَ الصِّیَامِ وَ لَا تُخْزِنِی یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ.

**[ترجمه]ای خدای ابراهیم و اسحاق و ای خدای یعقوب و اسباط، ای پروردگار ملائکه و روح، ای شنوا، ای دانا، ای بردبار، ای بزرگوار، ای بلند مرتبه و بزرگ، برای تو روزه گرفتم و بر روزی تو افطار می کنم و به جوار تو پناه آوردم و به سوی تو بازگشتم و بازگشت همه به سوی توست و تویی مهربان و عطوف. مرا بر به پا داشتن نماز و روزه نیرو بخش و در روز قیامت خوار نفرما، به راستی که تو خلف وعده نمی کنی .

**[ترجمه]

الرابعة

یَا رَحْمَانَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ رَحِیمَهُمَا وَ جَبَّارَ الدُّنْیَا وَ یَا مَلِکَ الْمُلُوکِ وَ یَا رَازِقَ الْعِبَادِ هَذَا شَهْرُ التَّوْبَةِ وَ هَذَا شَهْرُ الثَّوَابِ وَ شَهْرُ الرَّجَاءِ وَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَنِی مِنْ عِبَادِکَ الصَّالِحِینَ الَّذِینَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ وَ أَنْ تَسْتُرَنِی بِالسَّتْرِ الَّذِی لَا یُهْتَکُ وَ تُجَلِّلَنِی بِعَافِیَتِکَ الَّتِی لَا تُرَامُ وَ تُعْطِیَنِی سُؤْلِی وَ تُدْخِلَنِی الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِکَ وَ لَا تَدَعَ لِی ذَنْباً إِلَّا غَفَرْتَهُ وَ لَا هَمّاً إِلَّا فَرَّجْتَهُ وَ لَا کُرْبَةً إِلَّا کَشَفْتَهَا عَنِّی وَ لَا حَاجَةً إِلَّا قَضَیْتَهَا بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ إِنَّکَ أَنْتَ الْأَجَلُّ الْأَعْظَمُ.

**[ترجمه]ای بخشنده و مهربان در دنیا و آخرت و ای اصلاح کننده دنیا، ای سلطان پادشاهان و ای روزی دهنده بندگان، [این ماه توبه و] ماه پاداش و امید است و تویی شنونده و دانا. از تو می خواهم بر محمد و خاندان او درود فرستی و مرا از بندگان شایسته خویش قرار دهی، آنان که هیچ ترس و اندوهی ندارند و مرا چنان بپوشانی که دریده نشود و مرا به عافیتی اکرام کنی که دست نایافتنی است و حاجتم را بر آورده سازی و به رحمت خود مرا وارد بهشت نمایی و تمام گناهان مرا ببخشی و اندوهم را بر طرف سازی و خواسته هایم را اجابت نمایی، به حق محمد و خاندان او. به راستی که تو شکوهمند و بزرگی.

**[ترجمه]

الخامسة

یَا صَانِعَ کُلِّ مَصْنُوعٍ وَ یَا جَابِرَ کُلِّ کَسِیرٍ وَ یَا شَاهِدَ کُلِّ نَجْوَی یَا رَبَّاهْ یَا سَیِّدَاهْ أَنْتَ النُّورُ فَوْقَ النُّورِ وَ نُورُ النُّورِ فَیَا نُورَ النُّورِ أَسْأَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی ذُنُوبَ اللَّیْلِ وَ ذُنُوبَ النَّهَارِ وَ ذُنُوبَ السِّرِّ وَ ذُنُوبَ الْعَلَانِیَةِ یَا قَادِرُ یَا مُقْتَدِرُ یَا وَاحِدُ یَا أَحَدُ یَا صَمَدُ یَا وَدُودُ یَا غَفُورُ یَا رَحِیمُ یَا غَفَّارَ الذُّنُوبِ وَ یَا قَابِلَ التَّوْبِ شَدِیدَ الْعِقَابِ ذَا الطَّوْلِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ وَحْدَکَ لَا شَرِیکَ لَکَ تُحْیِی وَ تُمِیتُ وَ تُمِیتُ وَ تُحْیِی وَ أَنْتَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی وَ اعْفُ عَنِّی إِنَّکَ أَنْتَ الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]ای سازنده ساخته ها و ای کسی که شکستگی ها را ترمیم می کنی، ای بیننده نجواها، ای پروردگار من ای مولایم، تو نور بر بالای نوری و روشنایی نوری، پس ای روشنایی نور، به حق محمد و خاندان او بر محمد و خاندانش درود فرست و گناهان شب و روز و گناهانی که در نهان و آشکار مرتکب شدم بیامرز. ای توانای قدرتمند، ای یگانه یکتا، ای بی نیاز ای مهربان، ای آمرزنده ای عطوف، ای بخشنده گناهان، ای پذیرنده توبه ها، ای آنکه عذابش شدید است، ای صاحب بخشش، خدایی جز تو وجود ندارد، یگانه ای که شریکی ندارد، زنده می کنی و می میرانی و می میرانی و زنده می کنی و تویی آن یگانه چیره، بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا بیامرز و مورد رحمت خویش قرار ده و از من در گذر. به راستی که تو بخشنده و مهربانی.

**[ترجمه]

السادسة

اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ الْوَاحِدُ الْکَرِیمُ وَ أَنْتَ الْإِلَهُ الصَّمَدُ رَفَعْتَ السَّمَاوَاتِ بِقُدْرَتِکَ وَ دَحَوْتَ الْأَرْضَ بِعِزَّتِکَ وَ أَنْشَأْتَ السَّحَابَ بِوَحْدَانِیَّتِکَ وَ أَجْرَیْتَ الْبِحَارَ بِسُلْطَانِکَ یَا مَنْ سَبَّحَتْ لَهُ الْحِیتَانُ فِی التُّخُومِ وَ السِّبَاعُ فِی الْفَلَوَاتِ یَا مَنْ لَا یَخْفَی عَلَیْهِ خَافِیَةٌ فِی السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ الْأَرَضِینَ السَّبْعِ یَا مَنْ تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ مَا فِیهِنَّ وَ الْأَرَضُونَ السَّبْعُ وَ مَا فِیهِنَّ یَا مَنْ لَا یَمُوتُ وَ لَا یَبْقَی إِلَّا وَجْهُهُ الْجَلِیلُ الْجَبَّارُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی وَ اعْفُ عَنِّی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

ص: 75

**[ترجمه]خدایا تویی شنونده دانا، یگانه بزرگوار، تویی خدای بی نیاز که آسمان ها را به قدرت خود بلند گردانیدی، و زمین را به عزت خود گسترانیدی، و با یگانگی خود ابرها را پدید آوردی، و با پادشاهی ات دریا ها را روان ساختی، ای آنکه ماهی ها در گستره آبها و درندگان در صحراها تو را تسبیح می گویند و هیچ چیز در آسمان های هفتگانه و در هفت طبقه زمین از او پوشیده نمی ماند، ای آنکه هفت آسمان و هرچه در آن است و هفت زمین و هرچه در آن است، به تسبیح تو مشغولند، ای کسی که نمی میرد و تنها وجه شکوهمند و چیره اوست که می ماند، بر محمد و خاندان او درود فرست، و مرا بیامرز و مورد رحمت خویش قرار ده، و از من در گذر. به راستی که تو آمرزنده و مهربانی.

**[ترجمه]

السابعة

یَا مَنْ کَانَ وَ یَکُونُ وَ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ ءٌ یَا مَنْ یُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَ الْمَلَائِکَةُ مِنْ خِیفَتِهِ یَا مَنْ إِذَا دُعِیَ أَجَابَ یَا مَنْ إِذَا اسْتُرْحِمَ رَحِمَ یَا مَنْ لَا یُدْرِکُ الْوَاصِفُونَ عَظَمَتَهُ یَا مَنْ لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ یَا مَنْ یَرَی وَ لَا یُرَی وَ هُوَ بِالْمَنْظَرِ الْأَعْلَی یَا مَنْ بِیَدِهِ نَوَاصِی الْعِبَادِ أَسْأَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ عَلَیْکَ وَ بِحَقِّکَ عَلَیْهِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ أَفْضَلَ مَا صَلَّیْتَ وَ بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیمَ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی إِنَّکَ أَنْتَ الْأَجَلُّ الْأَعْظَمُ.

**[ترجمه]ای آنکه بوده و هست و شبیهی ندارد، ای کسی که آذرخش در ستایش او تسبیح گویان است و فرشتگان از خوف او به ذکر مشغولند، ای اجابت کننده دعاها، ای کسی که رحمت خود را بر کسانی که آن را طلب می کنند می گسترانی، ای کسی که وصف کنندگان عظمت او را در نمی یابند و چشم ها او را نمی بینند، در حالیکه او بر دیدگان واقف است و اوست لطیف و آگاه. ای آنکه می بینی ولی دیده نمی شوی و در اوج تماشاگه برتری، ای کسی که سرنوشت بندگان به دست توست، بر محمد و خاندان او درود و رحمت فرست، بهترین درودهایی که بر ابراهیم و خاندان او فرستادی، به راستی که تو ستوده و بزرگی و مرا بیامرز و بر من رحم آر. به راستی که تو شکوهمند و بزرگی.

**[ترجمه]

الثامنة

اللَّهُمَّ هَذَا الشَّهْرُ الَّذِی أَمَرْتَ فِیهِ عِبَادَکَ بِالدُّعَاءِ وَ ضَمِنْتَ لَهُمُ الْإِجَابَةَ وَ الرَّحْمَةَ فَقُلْتَ- وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَأَدْعُوکَ یَا مُجِیبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّینَ یَا کَاشِفَ کُرَبِ الْمَکْرُوبِینَ یَا جَاعِلَ اللَّیْلِ سَکَناً وَ یَا مَنْ لَا یَمُوتُ اغْفِرْ لِمَنْ یَمُوتُ قَدَّرْتَ وَ خَلَقْتَ وَ سَوَّیْتَ فَلَکَ الْحَمْدُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی اللَّیْلِ إِذا یَغْشی وَ فِی النَّهارِ إِذا تَجَلَّی وَ فِی الْآخِرَةِ وَ الْأُولَی وَ أَنْ تَکْفِیَنِی مَا أَهَمَّنِی وَ تَغْفِرَ لِی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]خدایا این ماهی است که در آن بندگانت را امر کردی تا تو را بخوانند و اجابت و رحمت را برای آنان تضمین نمودی، و فرمودی: {و هرگاه بندگان من از تو درباره من بپرسند، بگو: من نزدیکم و دعای دعا کننده را - به هنگامی که مرا بخواند - اجابت می کنم.} پس تو را می­خوانم، ای اجابت کننده دعای درماندگان و ای گشاینده گره از کار گرفتاران، ای کسی که شب را مایه آرامش قرار دادی، ای کسی که هرگز نمی میرد، بیامرز آنکه را مرگ در انتظار اوست، تقدیر نمودی، آفریدی و آراسته نمودی، سپاس مخصوص توست، از تو می خواهم در شب آنگاه که فرو می پوشاند و روز که جلوه گری می کند و در دنیا و آخرت، بر محمد و خاندان او درود و رحمت فرستی، خدایا همّ و غمّ مرا کفایت کن و گناهانم را ببخشای، به راستی که تو آمرزنده و مهربانی.

**[ترجمه]

التاسعة

یَا سَیِّدَاهْ یَا رَبَّاهْ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ یَا ذَا الْعِزِّ الَّذِی لَا یُرَامُ یَا قَاضِیَ الْأُمُورِ یَا شَافِیَ الصُّدُورِ اجْعَلْ لِی مِنْ أَمْرِی فَرَجاً وَ مَخْرَجاً اقْذِفْ رَجَاکَ فِی قَلْبِی حَتَّی لَا أَرْجُوَ أَحَداً سِوَاکَ تَوَکَّلْتُ عَلَیْکَ سَیِّدِی وَ إِلَیْکَ یَا مَوْلَایَ أَنَبْتُ وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ أَسْأَلُکَ یَا إِلَهَ الْآلِهَةِ یَا جَبَّارَ الْجَبَابِرَةِ یَا کَبِیرَ الْأَکَابِرِ وَ یَا مَنْ إِذَا تَوَکَّلَ الْعَبْدُ عَلَیْهِ کَفَاهُ وَ صَارَ حَسْبَهُ وَ بَالِغَ أَمْرِهِ عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ فَاکْفِنِی وَ إِلَیْکَ أَنَبْتُ فَارْحَمْنِی وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ فَاغْفِرْ لِی وَ لَا تُسَوِّدْ وَجْهِی یَوْمَ تَبْیَضُّ فِیهِ الْوُجُوهُ- إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ارْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنِّی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]ای مولای من ای پروردگار من، ای صاحب شکوه و بزرگی، ای صاحب عزت دست نایافتنی، ای محکم کننده امور، ای شفا دهنده سینه ها، آسانی و گشایش را در کار من قرار ده و امیدت را چنان در دلم قرار ده تا به کسی غیر از تو امید نداشته باشم. مولای من، بر تو توکل نمودم و به سوی تو باز می گردم که بازگشت همه به سوی توست. ای خدای خدایان، ای مسلّط بر سرکشان، ای بزرگ بزرگان، ای کفایت کننده بندگانی که بر او توکل می کنند و به انجام رساننده امورشان، به تو توکل نمودم و به سوی تو بازگشتم و بازگشت همه به سوی توست، پس مرا بیامرز و در آن روز که چهره ها سپید می شوند، رو سیاهم نکن، به راستی که تو شکست ناپذیر و حکیمی، بر محمد و خاندان او درود و رحمت فرست و مرا مورد رحمت خویش قرار ده و از من درگذر، به راستی که تو آمرزنده و مهربانی.

**[ترجمه]

العاشرة

اللَّهُمَّ یَا سَلَامُ یَا مُؤْمِنُ یَا مُهَیْمِنُ یَا عَزِیزُ یَا جَبَّارُ یَا مُتَکَبِّرُ یَا أَحَدُ یَا صَمَدُ یَا وَاحِدُ یَا فَرْدُ یَا غَفُورُ یَا رَحِیمُ یَا وَدُودُ یَا حَلِیمُ لَسْتُ أَدْرِی مَا

ص: 76

صَنَعْتَ بِحَاجَتِی هَلْ غَفَرْتَ لِی أَمْ لَا فَإِنْ کُنْتَ غَفَرْتَ لِی فَطُوبَی وَ إِنْ لَمْ تَکُنْ غَفَرْتَ لِی فَیَا سَوْأَتَاهْ فَمِنَ الْآنَ سَیِّدِی فَاغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی وَ تُبْ عَلَیَّ وَ لَا تَخْذُلْنِی وَ أَقِلْنِی عَثْرَتِی وَ اسْتُرْنِی بِسِتْرِکَ وَ اغْفِرْ لِی وَ اعْفُ عَنِّی بِعَفْوِکَ وَ ارْحَمْنِی بِرَحْمَتِکَ وَ تَجَاوَزْ عَنِّی بِقُدْرَتِکَ إِنَّکَ تَقْضِی وَ لَا یُقْضَی عَلَیْکَ وَ أَنْتَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ.

**[ترجمه]خدایا، ای سلامت بخش، ای مومن، ای نگهبان، ای شکست ناپذیر، ای جبّار، ای متکبر، ای یکتا، ای بی نیاز، ای یگانه، ای تنها، ای آمرزنده، ای مهربان، ای دوستدار، ای بردبار، نمی دانم با حاجت من چه کردی؟ آیا گناهانم را آمرزیدی؟ اگر بخشیده ای پس خوشا به حال من و اگر نیامرزیدی پس بدا به حال من، همین حالا مرا بیامرز و مورد رحمت خویش قرار ده و توبه ام را بپذیر، مرا خوار مگردان، لغزش هایم را ببخش و عیب هایم را بپوشان، و مورد مغفرت و عفو خود قرار ده، و به رحمت خود بر من رحم آر و به قدرتت از من در گذر، به راستی که تو کارها را به انجام می رسانی و کسی را یارای تعیین امری بر تو نیست و تو بر هر چیز توانایی.

**[ترجمه]

الحادی عشرة

اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِأَسْمَائِکَ الْحُسْنَی وَ أَسْتَجِیرُ مِنْ نَارِکَ الَّتِی لَا تُطْفَی وَ أَسْأَلُکَ أَنَّ تُقَوِّیَنِی عَلَی قِیَامِ هَذَا الشَّهْرِ وَ صِیَامِهِ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ وَ عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ وَ أَنْتَ الصَّمَدُ الَّذِی لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ- وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ تَجَاوَزْ عَنِّی وَ اغْفِرْ لِی وَ اعْفُ عَنِّی وَ ارْحَمْنِی- إِنَّکَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]خدایا به نام­های زیبایت پناه می­برم و از آتش خشم تو که به خاموشی نمی گراید از تو پناه می­طلبم و از تو می­خواهم مرا بر به پاداری این ماه و روزه آن نیرو بخشی و گناهانم را بیامرزی و بر من رحم آری. به راستی که تو خلف وعده نمی­نمایی. به تو توکل کردم و تو آن بی­نیازی هستی که نزایید و زاییده نشد و هیچ همتایی ندارد، بر محمد و آل او درود فرست، از من در گذر، ببخشای و عفو کن و رحم آر. به راستی تو توبه­پذیر و مهربانی.

**[ترجمه]

الثانیة عشرة

اللَّهُمَّ أَنْتَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ وَ أَنْتَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ لَکَ الْحَمْدُ حَمْداً یَبْقَی وَ لَا یَفْنَی وَ لَکَ الشُّکْرُ شُکْراً یَبْقَی وَ لَا یَفْنَی وَ أَنْتَ الْحَکِیمُ الْعَلِیمُ أَسْأَلُکَ بِنُورِ وَجْهِکَ الْأَکْرَمِ وَ بِجَلَالِکَ الَّذِی لَا یُرَامُ وَ بِعِزِّکَ الَّذِی لَا یُقْهَرُ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی إِنَّکَ أَنْتَ الْأَجَلُّ الْأَعْظَمُ.

**[ترجمه]خداوندا تویی شکست­ناپذیر مهربان، تویی بلند مرتبه و بزرگ، حمد و ستایش جاویدان و همیشگی از آن توست و شکر و سپاس دائمی تو را سزاوار است و تویی حکیم و دانا. خدایا به نور وجه گرامی­ات و به جلال و شکوه دست نایافتنی­ات و به آن عزتی که شکست نمی­پذیرد، از تو می­خواهم بر محمد و خاندان وی درود فرستی و مرا بیامرزی و مورد رحمت خویش قرار دهی. به راستی که تو شکوهمند و بزرگی .

**[ترجمه]

الثالثة عشرة

یَا جَبَّارَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مَنْ لَهُ مَلَکُوتُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ غَفَّارَ الذُّنُوبِ الْغَفُورَ الرَّحِیمَ السَّمِیعَ الْعَلِیمَ الْعَزِیزَ الْحَکِیمَ الصَّمَدَ الْفَرْدَ الَّذِی لَا شَبِیهَ لَکَ أَنْتَ الْعَلِیُّ الْأَعْلَی الْعَزِیزُ الْقَادِرُ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی إِنَّکَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ.

**[ترجمه]ای جبار آسمان­ها و زمین و ای آنکه ملکوت آسمان­ها و زمین از آن توست، ای آمرزنده گناهان، ای بخشنده مهربان، ای شنوای دانا، ای شکست­ناپذیر حکیم، ای بی نیاز یگانه­ای که مثل و مانند نداری، تو بلندمرتبه، شکست ناپذیر و توانایی. تو توبه­پذیر مهربانی، از تو می­خواهم بر محمد و خاندان وی درود فرستی، گناهانم را بیامرزی و مرا مورد رحمت خویش قرار دهی، به راستی که تو مهربان­ترین مهربانانی.

**[ترجمه]

الرابعة عشرة

یَا أَوَّلَ الْأَوَّلِینَ وَ آخِرَ الْآخِرِینَ وَ یَا جَبَّارَ الْجَبَابِرَةِ وَ یَا إِلَهَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ أَنْتَ خَلَقْتَنِی وَ لَمْ أَکُ شَیْئاً مَذْکُوراً وَ أَنْتَ أَمَرْتَنِی بِالطَّاعَةِ فَأَطَعْتُ سَیِّدِی جُهْدِی وَ إِنْ کُنْتُ تَوَانَیْتُ أَوْ أَخْطَأْتُ أَوْ نَسِیتُ فَتَفَضَّلْ عَلَیَّ یَا سَیِّدِی وَ لَا تَقْطَعْ رَجَائِی وَ امْنُنْ عَلَیَّ بِالْجَنَّةِ وَ اجْمَعْ بَیْنِی وَ بَیْنَ نَبِیِّ الرَّحْمَةِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ اغْفِرْ لِی إِنَّکَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]ای اول از همه پیشینیان و ای پایان واپسین­ها، و ای جبار قاهران، ای خدای اولین و آخرین، تو مرا آفریدی در حالی که چیزی بی­ارزش بودم و مرا به اطاعت خود امر نمودی و من در این راه تمام تلاش خود را نمودم، هرچند که سستی ورزیدم، به اشتباه افتادم و فراموش کردم. پس ای آقای من، فضل خود را شامل حال من کن و امیدم را قطع مگردان و بهشت را بر من ببخشای و مرا با پیامبر رحمت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله و سلم همنشین گردان، و گناهانم را بیامرز. به راستی که تو توبه­پذیر مهربانی.

**[ترجمه]

الخامسة عشرة

یَا جَبَّارُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْمَنَّانُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْکَرِیمُ أَنْتَ

ص: 77

سَیِّدِیَ الْغَفُورُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْحَلِیمُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْوَهَّابُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْعَزِیزُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْقَدِیرُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْوَاحِدُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْقَائِمُ أَنْتَ مَوْلَایَ الصَّمَدُ أَنْتَ سَیِّدِیَ الْخَالِقُ أَنْتَ مَوْلَایَ الْبَارِئُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنِّی إِنَّکَ أَنْتَ الْأَجَلُّ الْأَعْظَمُ.

**[ترجمه]ای جبار، تو سرور بخشنده من هستی، تو مولای بزرگوار منی، تو سرور آمرزنده من هستی، تو مولای بردبار من هستی، تو سرور بخشنده من هستی، تو مولای شکست ناپذیر منی، تو سرور توانای منی، تو مولای یگانه من هستی، تو سرور به پادارنده من هستی، تو مولای بی­نیاز من هستی، تو سرور آفریننده منی، تو مولای آفریدگار منی، بر محمد و خاندان او درود فرست، گناهانم را ببخش و بر من رحم کن و از من درگذر، به راستی تو شکوهمند و بزرگی.

**[ترجمه]

السادسةَ عشرةَ

یَا اللَّهُ سَبْعاً یَا رَحْمَانُ سَبْعاً یَا رَحِیمُ سَبْعاً یَا غَفُورُ سَبْعاً یَا رَءُوفُ سَبْعاً یَا جَبَّارُ سَبْعاً یَا عَلِیُّ سَبْعاً صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اغْفِرْ لِی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]ای خدا - هفت مرتبه - ای بخشنده - هفت بار - ای مهربان - هفت بار - ای آمرزنده - هفت بار - ای مهرورز - هفت بار - ای جبار - هفت بار - ای بلندمرتبه - هفت بار - بر محمد و خاندان وی درود فرست، گناهانم را بیامرز، به راستی که تو بخشنده مهربانی.

**[ترجمه]

السابعة عشر

اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرْآنَ- هُدیً لِلنَّاسِ وَ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدی وَ الْفُرْقانِ أَمَرْتَنَا فِیهِ بِعِمَارَةِ الْمَسَاجِدِ وَ الدُّعَاءِ وَ الصِّیَامِ وَ الْقِیَامِ وَ ضَمِنْتَ لَنَا فِیهِ الْإِجَابَةَ وَ قَدِ اجْتَهَدْنَا وَ أَنْتَ أَعَنْتَنَا فَاغْفِرْ لَنَا فِیهِ وَ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْهُ وَ اعْفُ عَنَّا فَإِنَّکَ رَبُّنَا وَ ارْحَمْنَا فَأَنْتَ سَیِّدُنَا وَ اجْعَلْنَا مِمَّنْ یَنْقَلِبُ إِلَی مَغْفِرَتِکَ وَ رِضْوَانِکَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ إِنَّکَ أَنْتَ الْأَجَلُّ الْأَعْظَمُ.

**[ترجمه]خدایا، این ماه رمضانی است که قرآن را در آن نازل کردی و آن را مایه هدایت و روشنی [قرار دادی] و در آن ما را به آبادانی مساجد، دعا، روزه، و شب­زنده­داری امر نمودی و استجابت دعا را ضمانت نمودی و ما تلاش کردیم و تو ما را یاری نمودی. پس در این ماه گناهانمان را بیامرز و آن را آخرین ماه رمضان ما قرار مده، بر ما ببخشای، به راستی که تو پروردگار مایی، بر ما رحم کن، تو سرور مایی و ما را از کسانی قرار ده که به سوی مغفرت و رضایت تو روی­ می کنند، به حق محمد و خاندان وی. به راستی که تو شکوهمند و بزرگی.

**[ترجمه]

الثامنة عشرة

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَکْرَمَنَا بِشَهْرِ رَمَضَانَ وَ أَنْزَلَ عَلَیْنَا فِیهِ الْقُرْآنَ وَ عَرَّفَنَا حَقَّهُ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی الْبَصِیرَةِ أَسْأَلُکَ بِنُورِ وَجْهِکَ یَا إِلَهَنَا وَ إِلَهَ آبَائِنَا الْأَوَّلِینَ أَنْ تَرْزُقَنَا التَّوْبَةَ وَ لَا تَخْذُلَنَا وَ لَا تُخْلِفَ ظَنَنَّا بِکَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اعْفُ عَنَّا وَ ارْحَمْنَا إِنَّکَ أَنْتَ الْجَلِیلُ الْجَبَّارُ.

**[ترجمه]ستایش از آن خدایی است که ما را به ماه رمضان گرامی داشت و قرآن را بر ما نازل فرمود و ما را بر حق آن آگاه ساخت. ستایش خدایی که به ما بصیرت عطا نمود، خدایا به نور رویت از تو می­خواهم، ای خدای ما و خدای پدران ما، توبه را روزی ما گردان و ما را خوار مکن و حسن ظن ما را به غیر آن مبدل نساز، بر محمد و خاندان وی درود فرست و از ما در گذر، به راستی که تو شکوهمند و جبّاری.

**[ترجمه]

التاسعة عشرة

سُبْحَانَ مَنْ لَا یَمُوتُ سُبْحَانَ مَنْ لَا یَزُولُ سُبْحَانَ مَنْ لَا یَخْفَی عَلَیْهِ خَافِیَةٌ سُبْحَانَ مَنْ لَا تَسْقُطُ وَرَقَةٌ إِلَّا یَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِی ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَ قَدَرِهِ فَسُبْحَانَهُ مَا أَعْظَمَ شَأْنَهُ وَ أَجَلَّ سُلْطَانَهُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اجْعَلْنَا مِنْ عُتَقَائِکَ وَ سُعَدَاءِ خَلْقِکَ بِمَغْفِرَتِکَ إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]پاک و منزه است آنکه نمی­میرد، پاک و منزه است آنکه از بین نمی­رود، پاک و منزه است آنکه هیچ امری از او پوشیده نمی­ماند، پاک و منزه است کسی که افتادن یک برگ و قرار گرفتن دانه­ای در تاریکی­های زمین و هیچ تر و خشکی از علم او بیرون نیست. پاک و منزه است، چه بزرگ است شأن او و چه شکوهمند است قدرت او، خدایا بر محمد و خاندان وی درود فرست و به مغفرت خود ما را از آزادشدگان از آتش و سعادتمندان مخلوقاتت قرار ده. به راستی که تو آمرزنده مهربانی.

**[ترجمه]

العشرون

أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ مِمَّا مَضَی مِنْ ذُنُوبِی وَ مَا نَسِیتُهُ وَ هُوَ مَکْتُوبٌ عَلَیَّ بِحِفْظِ کِرَامٍ کَاتِبِینِ یَعْلَمُونَ مَا أَفْعَلُ وَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ مِنْ مُوبِقَاتِ الذُّنُوبِ وَ أَسْتَغْفِرُ

ص: 78

اللَّهَ مِمَّا فَرَضَ عَلَیَّ فَتَوَانَیْتُ وَ أَسْتَغْفِرُهُ مِنْ مُفْظِعَاتِ الذُّنُوبِ وَ أَسْتَغْفِرُهُ مِنَ الزَّلَّاتِ وَ مَا کَسَبَتْ یَدَایَ وَ أُؤْمِنُ بِهِ وَ أَتَوَکَّلُ عَلَیْهِ کَثِیراً وَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ سَبْعاً وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اعْفُ عَنِّی وَ اغْفِرْ لِی مَا سَلَفَ مِنْ ذُنُوبِی وَ اسْتَجِبْ یَا سَیِّدِی دُعَایَ فَإِنَّکَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]از خداوند به خاطر گناهان گذشته­ام طلب مغفرت می­نمایم، گناهانی که فراموش کردم در حالی که به وسیله فرشتگان گرامی بر من نوشته شدند، آنان که به کردار من آگاهند. از خداوند به خاطر گناهان هلاک کننده طلب مغفرت می­نمایم، از خداوند به خاطر سستی در آنچه بر من واجب نمود، طلب مغفرت می­کنم، از خداوند به خاطر گناهان رسواکننده خود طلب آمرزش می کنم، از او به خاطر لغزش­ها و آنچه مرتکب شدم طلب مغفرت می­کنم، به او ایمان می­آورم و بسیار بر او توکل می­کنم و از خداوند طلب آمرزش دارم - هفت بار - بر محمد و خاندان وی درود فرست. از من درگذر و گناهان گذشته مرا بیامرز. ای سرور من، دعایم را مستجاب فرما، به راستی که تو توبه­پذیر و مهربانی .

**[ترجمه]

الحادیة و العشرون

أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ الْجَنَّةَ حَقٌّ وَ النَّارَ حَقٌّ- وَ أَنَّ اللَّهَ یَبْعَثُ مَنْ فِی الْقُبُورِ وَ أَشْهَدُ أَنَّ الرَّبَّ رَبِّی لَا شَرِیکَ لَهُ وَ لَا وَلَدَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّهُ الْفَعَّالُ لِمَا یُرِیدُ وَ الْقَاهِرُ مَنْ یَشَاءُ وَ الْوَاضِعُ مَنْ یَشَاءُ وَ الرَّافِعُ مَنْ یَشَاءُ مَلِکُ الْمُلُوکِ رَازِقُ الْعِبَادِ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ الْعَلِیمُ الْحَکِیمُ أَشْهَدُ أَشْهَدُ سَبْعاً أَنَّکَ سَیِّدِی کَذَلِکَ وَ فَوْقَ ذَلِکَ- لَا یَبْلُغُ الْوَاصِفُونَ کُنْهَ عَظَمَتِکَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اهْدِنِی وَ لَا تُضِلَّنِی بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنِی إِنَّکَ أَنْتَ الْهَادِی الْمَهْدِیُّ.

**[ترجمه]گواهی می­دهم خدایی جز خدای یگانه نیست، یکتاست و شریکی ندارد و گواهی می­دهم محمد بنده و فرستاده اوست. گواهی می­دهم بهشت و جهنم حق است و به راستی که خداوند مردگان را از قبرها برمی­انگیزاند و گواهی می­دهم که پروردگار تنها پروردگار من است، شریکی ندارد، فرزندی برای او نیست. گواهی می­دهم او آنچه را اراده کند انجام می­دهد و به هر کس بخواهد چیره است. اوست که هر کس را بخواهد پایین می­آورد و یا بالا می­برد. اوست پادشاه پادشاهان، روزی دهنده بندگان، آمرزنده مهربان، دانای حکیم، گواهی می­دهم، گواهی می­دهم - هفت بار - تو سرور من اینچنین هستی و بسیار بالاتر از آن و هیچ کس نمی­تواند بزرگی تو را وصف کند. خدایا بر محمد و خاندان او درود فرست، مرا هدایت کن و بعد از آن به گمراهی میانداز، به راستی که تو هدایت­گر هدایت­ شده­ای.

**[ترجمه]

الثانیة و العشرون

أَنْتَ سَیِّدِی جَبَّارٌ غَفَّارُ قَادِرٌ قَاهِرٌ سَمِیعٌ عَلِیمٌ غَفُورٌ رَحِیمٌ غَافِرُ الذَّنْبِ وَ قَابِلُ التَّوْبِ شَدِیدُ الْعِقَابِ- فالِقُ الْحَبِّ وَ النَّوی- تُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ إِلَی آخِرِ آیَةِ الْمُلْکِ (1)

یَا جَبَّارُ سَبْعاً صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اعْفُ عَنِّی وَ اغْفِرْ لِی فِی هَذَا الشَّهْرِ وَ هَذِهِ اللَّیْلَةِ إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]تو سرور جبار و آمرزنده منی، توانا و چیره، شنوای دانا، آمرزنده­ مهربان، بخشنده گناهان، پذیرنده توبه­ها، بسیار شکنجه­گر، او که دانه و هسته را می­شکافد، شب را در روز فرو می­برد... تا آخر آیه ملک - . {شب را به روز در می آوری و روز را به شب در می آوری و زنده را از مرده بیرون می آوری و مرده را از زنده خارج می سازی و هر که را خواهی بی حساب روزی دهی.} - . ای جبار - هفت بار - بر محمد و خاندان محمد درود فرست و در این ماه، این شب گناهانم را ببخش و از من درگذر. به راستی که تو آمرزنده و مهربانی.

**[ترجمه]

الثالثة و العشرون

سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْحِیتَانِ وَ الْبِحَارِ وَ الْهَوَامِّ وَ السِّبَاعِ فِی الْآکَامِ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الرُّوحِ وَ الْعَرْشِ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ سَبَّحَتْ لَکَ الْمَلَائِکَةُ الْمُقَرَّبُونَ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ عَلَا فَقَهَرَ وَ خَلَقَ فَقَدَرَ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ سَبْعاً أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی فَإِنَّکَ أَنْتَ الْأَحَدُ الصَّمَدُ.

ص: 79


1- 1. تولج اللیل فی النهار و تولج النهار فی اللیل و تخرج الحی من المیت و تخرج المیت من الحی و ترزق من تشاء بغیر حساب.

**[ترجمه]پاک و منزه است پروردگار فرشتگان و روح، پاک و منزه است پروردگار ماهی ها و دریاها، حشرات و درندگان در آشیانه­هایشان، پاک و منزه است پروردگار روح و عرش، پاک و منزه است پروردگار آسمان­ها و زمین­ها، پاک و منزه است و فرشتگان مقرب تو را تسبیح گفتند، پاک و منزه است و بلندمرتبه شد و چیره گشت، آفرید و اندازه معین کرد، پاک و منزه است - هفت بار - از تو می­خواهم بر محمد و خاندان وی درود فرستی، گناهانم را ببخشی و به من رحم کنی، به راستی که تو یکتا و بی­نیازی.

**[ترجمه]

الرابعة و العشرون

اللَّهُمَّ أَمَرْتَ بِالدُّعَاءِ وَ ضَمِنْتَ الْإِجَابَةَ وَ دَعَوْنَاکَ وَ نَحْنُ عِبَادُکَ وَ لَنْ یَصِلَ الْعِبَادُ مَسْأَلَتَکَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَیْکَ کَرَماً وَ جُوداً وَ رُبُوبِیَّةً وَ وَحْدَانِیَّةً یَا مَوْضِعَ شَکْوَی السَّائِلِینَ وَ مُنْتَهَی حَاجَةِ الرَّاغِبِینَ وَ یَا ذَا الْجَبَرُوتِ وَ الْمَلَکُوتِ یَا ذَا الْعِزِّ وَ السُّلْطَانِ یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ یَا بَرُّ یَا رَحِیمُ یَا حَنَّانُ یَا مَنَّانُ یَا بَدِیعَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ یَا ذَا النِّعَمِ الْجِسَامِ وَ الطَّوْلِ الَّذِی لَا یُرَامُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اغْفِرْ لِی إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]خدایا به دعا امر نمودی و اجابت آن را تضمین کردی، و ما تو را خواندیم در حالی که بندگان توایم و بندگان هرگز نخواهند توانست اوج درخواست و گرایش به سوی تو را داشته باشند، به خاطر بزرگواری، بخشش، پروردگاری و یکتایی تو. ای جایگاه شکوه درخواست کنندگان، و ای نهایت نیاز گرایندگان به سوی تو، ای صاحب جبروت و ملکوت، ای صاحب عزت و قدرت، ای زنده ای پاینده، ای نیکو ای مهربان، ای مهرورز ای بخشاینده، ای آفریننده آسمان­ها و زمین، ای صاحب شکوه و کرامت، ای صاحب نعمت­های فراوان و موکل دست نایافتنی، بر محمد و خاندان وی درود فرست و گناهانم را بیامرز، به راستی که تو آمرزنده مهربانی.

**[ترجمه]

الخامسة و العشرون

تَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ خَالِقُ الْخَلْقِ وَ مُنْشِئُ السَّحَابِ وَ آمِرُ الرَّعْدِ یُسَبِّحُ لَهُ- تَبارَکَ الَّذِی بِیَدِهِ الْمُلْکُ وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ- الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیاةَ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا- تَبارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلی عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعالَمِینَ نَذِیراً- تَبارَکَ الَّذِی إِنْ شاءَ جَعَلَ لَکَ خَیْراً مِنْ ذلِکَ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ یَجْعَلْ لَکَ قُصُوراً تَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ یَا إِلَهِی وَ إِلَهَ الْعَالَمِینَ وَ إِلَهَ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ مَا فِیهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ وَ إِلَهَ الْأَرَضِینَ السَّبْعِ وَ مَا فِیهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ امْنُنْ عَلَیَّ بِالْجَنَّةِ وَ نَجِّنِی مِنَ النَّارِ إِنَّکَ أَنْتَ الْمُنْجِی الْمَنَّانُ.

**[ترجمه]بزرگوار است خدایی که بهترین آفریدگاران است. آفریننده مخلوقات و پدید آورنده ابرهاست و آذرخش به دستور او، او را تسبیح می گوید. بزرگوار است آن که فرمانروایی به دست اوست و او بر هر چیزی تواناست، همان که مرگ و زندگی را پدید آورد تا شما را بیازماید که کدامتان نیکوکارترید و اوست ارجمند آمرزنده. بزرگ است کسی که بر بنده خود فرقان را نازل فرمود تا برای جهانیان هشدار دهنده ای باشد. بزرگ است کسی که اگر بخواهد، بهتر از این برای تو قرار می دهد

باغ هایی که جویبارها از زیر آن روان خواهد بود و برای تو کاخ ها پدید می آورد. بزرگ است خدایی که بهترین آفریدگاران است ای معبود من و ای معبود جهانیان و ای خدای آسمان های هفتگانه و هر آنچه درون و میان آنهاست و ای خدای [هفت طبقه زمین و آنچه درون و میان آنهاست] بر محمد و آل محمد درود فرست و بهشت را به من ارزانی دار و از آتش جهنم رهایی بخش، به راستی که تو نجات دهنده و بخشنده ای.

**[ترجمه]

السادسة و العشرون

رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا الْآیَةَ-(1) رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِیاً یُنادِی لِلْإِیمانِ الْآیَةَ-(2) رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسِینا أَوْ أَخْطَأْنا الْآیَةَ(3) رَبَّنَا صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اسْتَجِبْ دُعَاءَنَا وَ اغْفِرْ لَنَا وَ لِوَالِدَیْنَا وَ وُلْدِنَا وَ مَا وَلَدُوا إِنَّکَ

ص: 80


1- 1. ربنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا وهب لنا من لدنک رحمة انک أنت الوهاب.
2- 2. ربنا اننا سمعنا منادیا ینادی للایمان أن آمنوا بربکم فآمنا ربّنا فاغفر لنا ذنوبنا و کفر عنا سیئاتنا و توفنا مع الابرار.
3- 3. ربنا لا تؤاخذنا ان نسینا أو أخطأنا ربّنا و لا تحمل علینا اصرا کما حملته علی الذین من قبلنا ربّنا و لا تحملنا ما لا طاقة لنا به و اعف عنا و اغفر لنا و ارحمنا أنت مولانا فانصرنا علی القوم الکافرین.

أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.

**[ترجمه]پروردگارا دلهایمان را دستخوش انحراف مگردان. {پروردگارا ما شنیدیم که دعوتگری به ایمان فرا می خواند که به پروردگار خود ایمان بیاورید.}، - . پروردگارا ما شنیدیم که دعوتگری به ایمان فرا می خواند که به پروردگار خود ایمان بیاورید پس ایمان آوردیم. پروردگارا گناهان ما را بیامرز و بدی های ما را بزدای و ما را در زمره نیکان بمیران. -

{پروردگارا اگر فراموش کردیم یا به خطا رفتیم}، - . پروردگارا اگر فراموش کردیم یا به خطا رفتیم بر ما مگیر پروردگارا هیچ بار گرانی بر ما مگذار همچنانکه بر کسانی که پیش از ما بودند نهادی پروردگارا و آنچه تاب آن را نداریم بر ما تحمیل مکن و از ما در گذر و ما را ببخشای و بر ما رحمت آور سرور ما تویی پس ما ر بر گروه کافران پیروز گردان. - پروردگارا

بر محمد و آل محمد درود فرست و دعای ما را اجابت کن و ما و پدران و مادران و فرزندان آنها را بیامرز، به راستی که تو آمرزنده و مهربانی.

**[ترجمه]

السابعة و العشرون

رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذابَها کانَ غَراماً- رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیَّاتِنا قُرَّةَ أَعْیُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً- رَبَّنا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنا وَ إِلَیْکَ أَنَبْنا وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ- رَبَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلَّذِینَ کَفَرُوا وَ اغْفِرْ لَنا رَبَّنَا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونا بِالْإِیمانِ الْآیَةَ-(1) صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اسْتُرْ عَلَیَّ ذُنُوبِی وَ عُیُوبِی وَ اغْفِرْ لِی بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ إِنَّکَ أَنْتَ الرَّءُوفُ الرَّحِیمِ.

**[ترجمه]پروردگارا عذاب جهنم را از ما بر گردان که عذابش سخت و دائمی است، پروردگارا به ما از همسران و فرزندان آن ده که مایه روشنی چشمان باشد و ما را پیشوای پرهیزکاران گردان،پروردگارا بر تو توکل نموده ایم و به سوی تو بازگشته ایم و بازگشت به سوی توست. پروردگارا ما را برای کافران آزمایش قرار مده و ما و برادرانمان که در ایمان آوردن بر ما پیشی گرفتند. - . پروردگارا ما و برادرانمان که در ایمان آوردن بر ما پیشی گرفتند، ببخشای و در دلهایمان نسبت به کسانی که ایمان آوردند کینه ای مگذار پروردگارا راستی که تو رئوف و مهربانی. - بر محمد و آل محمد درود فرست و گناهان و عیب هایم را بپوشان و به حق محمد و آل محمد مرا بیامرز، به راستی که تو رئوف و مهربانی.

**[ترجمه]

الثامن و العشرون

آمَنَّا بِاللَّهِ وَ کَفَرْنَا بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ آمَنَّا بِمَنْ لَا یَمُوتُ آمَنَّا بِمَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ وَ الْجِبَالَ وَ الشَّجَرَ وَ الدَّوَابَّ وَ الْإِنْسَ وَ الْجِنَّ- آمَنَّا بِالَّذِی أُنْزِلَ إِلَیْنا وَ أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَ إِلهُنا وَ إِلهُکُمْ واحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ آمَنَّا بِرَبِّ مُوسَی وَ هَارُونَ آمَنَّا بِرَبِّ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ آمَنَّا بِمَنْ أَنْشَأَ السَّحَابَ وَ خَلَقَ الْعِبَادَ وَ الْعَذَابَ وَ الْعِقَابَ آمَنَّا بِکَ آمَنَّا بِکَ سَبْعاً رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ تَجَاوَزْ عَنَّا إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْجَبَّارُ.

**[ترجمه]به خداوند ایمان آوردیم و به طاغوت و عصیان­گر کفر ورزیدیم، ایمان آوردیم به کسی که نمی­میرد، ایمان آوردیم به آفریننده آسمان­ها و زمین­ها و خورشید و ماه و ستارگان، کوه­ها و درختان و جنبندگان و انسان­ها و جنیان، ایمان آوردیم به آنچه بر ما و شما نازل شد و خدای ما و شما یکی است و ما تسلیم اوییم. به پروردگار موسی و هارون و پروردگار فرشتگان و روح ایمان آوردیم، به خدای یکتا که شریکی ندارد، او که ابرها را پدید آورد و بندگان و عذاب ]شکنجه[ را آفرید، ایمان آوردیم. به تو ایمان آوردیم، به تو ایمان آوردیم - هفت بار- پروردگارا به حق محمد و خاندان وی گناهانمان را بیامرز و از ما درگذر که تو شکست ناپذیر و قدرتمندی.

**[ترجمه]

التاسعة و العشرون

تَوَکَّلْتُ عَلَی الْحَیِّ السَّیِّدِ الَّذِی لَا یَغْلِبُهُ أَحَدٌ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْجَبَّارِ الَّذِی لَا یَقْهَرُهُ أَحَدٌ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ الَّذِی یَرَانِی حِینَ أَقُومُ وَ تَقَلُّبِی فِی السَّاجِدِینَ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لَا یَمُوتُ تَوَکَّلْتُ عَلَی مَنْ بِیَدِهِ نَوَاصِی الْعِبَادِ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْحَلِیمِ الَّذِی لَا یَعْجَلُ تَوَکَّلْتُ عَلَی الصَّمَدِ الَّذِی لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ تَوَکَّلْتُ عَلَی الْقَادِرِ الْقَاهِرِ الْعَلِیِّ الْأَعْلَی الْأَحَدِ تَوَکَّلْتُ عَلَیْکَ سَبْعاً أَسْأَلُکَ یَا سَیِّدِی أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَرْحَمَنِی وَ تَتَفَضَّلَ عَلَیَّ وَ لَا تُخْزِنِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّکَ شَدِیدُ الْعِقَابِ غَفُورٌ رَحِیمٌ.

**[ترجمه]بر او که زنده و سرور است و شکست نمی­پذیرد توکل کردم، بر جباری که هیچ کس به او چیره نمی­شود توکل کردم، بر شکست­ناپذیر مهربان توکل کردم، او که برخاستن و سجده کردن مرا در میان سجده­کنندگان می­بیند، بر او که زنده است و نمی­میرد توکل کردم، بر کسی که سرنوشت بندگان به دست اوست توکل کردم، بر او که بردبار است و عجله نمی­کند، توکل کردم، به آن بی­نیازی که نزایید و زاییده نشد و هیچ همتایی ندارد توکل کردم، بر آن توانای چیره­ بلند مرتبه و یکتا توکل نمودم، بر تو توکل کردم - هفت بار-. از تو می­خواهم ای سرور من، بر محمد و خاندان وی درود فرستی و مرا مورد رحمت و فضل خویش قرار دهی و در روز قیامت مرا رسوا مگردانی، به راستی که عذاب تو بسیار و تو آمرزنده و مهربان هستی.

**[ترجمه]

الثلاثون

رَبَّنَا فَاتَنَا هَذَا الشَّهْرُ الْمُبَارَکُ الَّذِی أَمَرْتَنَا فِیهِ بِالصِّیَامِ وَ الْقِیَامِ اللَّهُمَّ وَ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنَّا بِهِ وَ اغْفِرْ لَنَا مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذُنُوبِنَا وَ مَا تَأَخَّرَ رَبَّنَا وَ لَا تَخْذُلْنَا وَ لَا تَحْرِمْنَا الْمَغْفِرَةَ وَ اغْفِرْ لَنَا وَ ارْحَمْنَا وَ تُبْ عَلَیْنَا وَ ارْزُقْنَا وَ ارْضَ

ص: 81


1- 1. ربنا اغفر لنا و لاخواننا الذین سبقونا بالایمان و لا تجعل فی قلوبنا غلا للذین آمنوا ربّنا انک رؤف رحیم.

عَنَّا وَ اجْعَلْنَا مِنْ أَوْلِیَائِکَ الْمُهْتَدِینَ وَ مِنْ أَوْلِیَائِکَ الْمُتَّقِینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلْ مِنَّا هَذَا الشَّهْرَ وَ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنَّا بِهِ وَ ارْزُقْنَا حَجَّ بَیْتِکَ الْحَرَامِ فِی عَامِنَا هَذَا وَ فِی کُلِّ عَامٍ إِنَّکَ أَنْتَ الْمُعْطِی الرَّازِقُ الْحَنَّانُ الْمَنَّانُ.

**[ترجمه]پروردگارا، این ماه مبارک که ما را در آن به نماز و روزه امر نمودی از دست ما رفت، خدایا آن را آخرین ماه رمضان ما قرار مده، و گناهان گذشته و آینده ما را ببخشای. پروردگارا ما را خوار مکن و از مغفرت خویش محروم مگردان، گناهانمان را ببخش و بر ما رحم کن و به سوی ما بازگرد، ما را روزی ده و از ما راضی باش، ما را از دوستان هدایت یافته و پرهیزکار خویش قرار ده، به حق محمد و خاندان وی، اعمال این ماه را از ما بپذیر و آن را آخرین ماه رمضان ما قرار نده و حج خانه گرامی­ات را در این سال و دیگر سال­ها، روزی­مان گردان، به راستی که تو بخشنده روزی و مهربان و بخشنده ای .

**[ترجمه]

باب 6 الأعمال و أدعیة مطلق لیالی شهر رمضان و أیامه و فی مطلق أسحاره و ما یناسب ذلک من الأعمال و المطالب و الفوائد

الأخبار

أقول

قد سبق ما یتعلق بهذا الباب فی کتاب الصیام و فی کتاب الدعاء فلیرجع إلیه.

**[ترجمه]مطالبی مناسب با این باب در کتاب روزه و کتاب دعا ذکر شده است. پس به این دو جلد مراجعه شود.

**[ترجمه]

«1»

قل، [إقبال الأعمال] عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ علیهما السلام: کَانَ إِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ تَصَدَّقَ فِی کُلِّ یَوْمٍ بِدِرْهَمٍ فَیَقُولُ لَعَلِّی أُصِیبُ لَیْلَةَ الْقَدْرِ(1).

**[ترجمه]اقبال الاعمال: امام علی بن حسین علیه السلام چنین بودند که چون ماه رمضان وارد می شد، هر روز درهمی را صدقه می دادند و می فرمودند: امیدوارم که، شب قدر را درک نمایم. - . الاقبال: 64 -

**[ترجمه]

«2»

قل، [إقبال الأعمال] أَدْعِیَةُ السَّحَرِ فِی لَیَالِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَمِنْ ذَلِکَ مَا رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ هَارُونَ بْنِ مُوسَی التَّلَّعُکْبَرِیِّ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ أَنَّهُ قَالَ: کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمَا یُصَلِّی عَامَّةَ لَیْلَتِهِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَإِذَا کَانَ السَّحَرُ دَعَا بِهَذَا الدُّعَاءِ- إِلَهِی لَا تُؤَدِّبْنِی بِعُقُوبَتِکَ وَ لَا تَمْکُرْ بِی فِی حِیلَتِکَ مِنْ أَیْنَ لِیَ الْخَیْرُ یَا رَبِّ وَ لَا یُوجَدُ إِلَّا مِنْ عِنْدِکَ وَ مِنْ أَیْنَ لِیَ النَّجَاةُ وَ لَا تُسْتَطَاعُ إِلَّا بِکَ- لَا الَّذِی أَحْسَنَ اسْتَغْنَی عَنْ عَوْنِکَ وَ رَحْمَتِکَ وَ لَا الَّذِی أَسَاءَ وَ اجْتَرَأَ عَلَیْکَ وَ لَمْ یُرْضِکَ خَرَجَ عَنْ قُدْرَتِکَ یَا رَبِّ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ بِکَ عَرَفْتُکَ وَ أَنْتَ دَلَلْتَنِی عَلَیْکَ وَ دَعَوْتَنِی إِلَیْکَ وَ لَوْ لَا أَنْتَ لَمْ أَدْرِ مَا أَنْتَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَدْعُوهُ فَیُجِیبُنِی وَ إِنْ کُنْتُ بَطِیئاً حِینَ یَدْعُونِی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَسْأَلُهُ فَیُعْطِینِی وَ إِنْ کُنْتُ بَخِیلًا حِینَ یَسْتَقْرِضُنِی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أُنَادِیهِ کُلَّمَا شِئْتُ لِحَاجَتِی وَ أَخْلُو بِهِ حَیْثُ شِئْتُ لِسِرِّی بِغَیْرِ شَفِیعٍ فَیَقْضِی لِی حَاجَتِی وَ الْحَمْدُ

ص: 82


1- 1. الإقبال: 64.

لِلَّهِ الَّذِی لَا أَدْعُو غَیْرَهُ وَ لَوْ دَعَوْتُ غَیْرَهُ لَمْ یَسْتَجِبْ لِی دُعَائِی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لَا أَرْجُو غَیْرَهُ وَ لَوْ رَجَوْتُ غَیْرَهُ لَأَخْلَفَ رَجَائِی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی وَکَلَنِی إِلَیْهِ فَأَکْرَمَنِی وَ لَمْ یَکِلْنِی إِلَی النَّاسِ فَیُهِینُونِی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی تَحَبَّبَ إِلَیَّ وَ هُوَ غَنِیٌّ عَنِّی وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یَحْلُمُ عَنِّی حَتَّی کَأَنِّی لَا ذَنْبَ لِی فَرَبِّی أَحْمَدُ شَیْ ءٍ عِنْدِی وَ أَحَقُّ بِحَمْدِی اللَّهُمَّ إِنِّی أَجِدُ سُبُلَ الْمَطَالِبِ إِلَیْکَ مُشْرَعَةً وَ مَنَاهِلَ الرَّجَاءِ إِلَیْکَ مُتْرَعَةً وَ الِاسْتِعَانَةَ بِفَضْلِکَ لِمَنْ أَمَّلَکَ مُبَاحَةً وَ أَبْوَابَ الدُّعَاءِ إِلَیْکَ لِلصَّارِخِینَ مَفْتُوحَةً وَ أَعْلَمُ أَنَّکَ لِلرَّاجِینَ بِمَوْضِعِ إِجَابَةٍ وَ لِلْمَلْهُوفِینَ بِمَرْصَدِ إِغَاثَةٍ وَ أَنَّ فِی اللَّهْفِ إِلَی جُودِکَ وَ الرِّضَا بِقَضَائِکَ عِوَضاً عَنْ مَنْعِ الْبَاخِلِینَ وَ مَنْدُوحَةً عَمَّا فِی أَیْدِی الْمُسْتَأْثِرِینَ وَ أَنَّ الرَّاحِلَ إِلَیْکَ قَرِیبُ الْمَسَافَةِ وَ أَنَّکَ لَا تَحْجُبُ عَنْ خَلْقِکَ وَ لَکِنْ تَحْجُبُهُمُ الْأَعْمَالُ السَّیِّئَةُ دُونَکَ وَ قَدْ قَصَدْتُ إِلَیْکَ بِطَلِبَتِی وَ تَوَجَّهْتُ إِلَیْکَ بِحَاجَتِی وَ جَعَلْتُ بِکَ اسْتِغَاثَتِی وَ بِدُعَائِکَ تَوَسُّلِی مِنْ غَیْرِ اسْتِحْقَاقٍ لِاسْتِمَاعِکَ مِنِّی وَ لَا اسْتِیجَابٍ لِعَفْوِکَ عَنِّی بَلْ لِثِقَتِی بِکَرَمِکَ وَ سُکُونِی إِلَی صِدْقِ وَعْدِکَ وَ لَجَئِی إِلَی الْإِیمَانِ بِتَوْحِیدِکَ وَ ثِقَتِی بِمَعْرِفَتِکَ مِنِّی أَنْ لَا رَبَّ لِی غَیْرُکَ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ وَحْدَکَ لَا شَرِیکَ لَکَ.

اللَّهُمَّ أَنْتَ الْقَائِلُ وَ قَوْلُکَ حَقٌّ وَ وَعْدُکَ صِدْقٌ وَ سْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ کانَ بِکُمْ رَحِیماً وَ لَیْسَ مِنْ صِفَاتِکَ یَا سَیِّدِی أَنْ تَأْمُرَ بِالسُّؤَالِ وَ تَمْنَعَ الْعَطِیَّةَ وَ أَنْتَ الْمَنَّانُ بِالْعَطَایَا عَلَی أَهْلِ مَمْلَکَتِکَ وَ الْعَائِدُ عَلَیْهِمْ بِتَحَنُّنِ رَأْفَتِکَ اللَّهُمَّ رَبَّیْتَنِی فِی نِعَمِکَ وَ إِحْسَانِکَ صَغِیراً وَ نَوَّهْتَ بِاسْمِی کَبِیراً یَا مَنْ رَبَّانِی فِی الدُّنْیَا بِإِحْسَانِهِ وَ بِفَضْلِهِ وَ نِعَمِهِ وَ أَشَارَ لِی فِی الْآخِرَةِ إِلَی عَفْوِهِ وَ کَرَمِهِ مَعْرِفَتِی یَا مَوْلَایَ دَلِیلِی عَلَیْکَ وَ حُبِّی لَکَ شَفِیعِی إِلَیْکَ وَ أَنَا وَاثِقٌ مِنْ دَلِیلِی بِدَلَالَتِکَ وَ سَاکِنٌ مِنْ شَفِیعِی إِلَی شَفَاعَتِکَ أَدْعُوکَ یَا سَیِّدِی بِلِسَانٍ قَدْ أَخْرَسَهُ ذَنْبُهُ رَبِّ أُنَاجِیکَ بِقَلْبٍ قَدْ أَوْبَقَهُ جُرْمُهُ أَدْعُوکَ یَا رَبِّ رَاهِباً رَاغِباً رَاجِیاً خَائِفاً إِذَا رَأَیْتُ مَوْلَایَ ذُنُوبِی فَزِعْتُ وَ إِذَا رَأَیْتُ عَفْوَکَ طَمِعْتُ فَإِنْ غَفَرْتَ فَخَیْرُ رَاحِمٍ وَ إِنْ عَذَّبْتَ فَغَیْرُ ظَالِمٍ

ص: 83

حُجَّتِی یَا اللَّهُ فِی جُرْأَتِی عَلَی مَسْأَلَتِکَ مَعَ إِتْیَانِی مَا تَکْرَهُ جُودُکَ وَ کَرَمُکَ وَ عُدَّتِی فِی شِدَّتِی مَعَ قِلَّةِ حَیَائِی مِنْکَ رَأْفَتُکَ وَ رَحْمَتُکَ وَ قَدْ رَجَوْتُ أَنْ لَا تُخَیِّبَ بَیْنَ ذَیْنِ وَ ذَیْنِ مُنْیَتِی فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ حَقِّقْ رَجَائِی وَ اسْمَعْ نِدَائِی یَا خَیْرَ مَنْ دَعَاهُ دَاعٍ وَ أَفْضَلَ مَنْ رَجَاهُ رَاجٍ.

عَظُمَ یَا سَیِّدِی أَمَلِی وَ سَاءَ عَمَلِی فَأَعْطِنِی مِنْ عَفْوِکَ بِمِقْدَارِ أَمَلِی وَ لَا تُؤَاخِذْنِی بِأَسْوَإِ عَمَلِی فَإِنَّ کَرَمَکَ یَجِلُّ عَنْ مُجَازَاةِ الْمُذْنِبِینَ وَ حِلْمَکَ یَکْبُرُ عَنْ مُکَافَأَةِ الْمُقَصِّرِینَ وَ أَنَا سَیِّدِی عَائِذٌ بِفَضْلِکَ هَارِبٌ مِنْکَ إِلَیْکَ مُتَنَجِّزٌ مَا وَعَدْتَ مِنَ الصَّفْحِ عَمَّنْ أَحْسَنَ بِکَ ظَنّاً وَ مَا أَنَا یَا رَبِّ وَ مَا خَطَرِی هَبْنِی بِفَضْلِکَ وَ تَصَدَّقْ عَلَیَّ بِعَفْوِکَ أَیْ رَبِّ جَلِّلْنِی بِسَتْرِکَ وَ اعْفُ عَنْ تَوْبِیخِی بِکَرَمِ وَجْهِکَ فَلَوِ اطَّلَعَ الْیَوْمَ عَلَی ذَنْبِی غَیْرُکَ مَا فَعَلْتُهُ وَ لَوْ خِفْتُ تَعْجِیلَ الْعُقُوبَةِ لَاجْتَنَبْتُهُ- لَا لِأَنَّکَ أَهْوَنُ النَّاظِرِینَ إِلَیَّ وَ أَخَفُّ الْمُطَّلِعِینَ عَلَیَّ بَلْ لِأَنَّکَ یَا رَبِّ خَیْرُ السَّاتِرِینَ وَ أَحْلَمُ الْأَحْلَمِینَ وَ أَکْرَمُ الْأَکْرَمِینَ سَتَّارُ الْعُیُوبَ تَسْتُرُ الذَّنْبَ بِکَرَمِکَ وَ تُؤَخِّرُ الْعُقُوبَةَ بِحِلْمِکَ فَلَکَ الْحَمْدُ عَلَی حِلْمِکَ بَعْدَ عِلْمِکَ وَ عَلَی عَفْوِکَ بَعْدَ قُدْرَتِکَ وَ یَحْمِلُنِی وَ یُجَرِّئُنِی عَلَی مَعْصِیَتِکَ حِلْمُکَ عَنِّی وَ یَدْعُونِی إِلَی قِلَّةِ الْحَیَاءِ سَتْرُکَ عَلَیَّ وَ یُسْرِعُنِی إِلَی التَّوَثُّبِ عَلَی مَحَارِمِکَ مَعْرِفَتِی بِسَعَةِ رَحْمَتِکَ وَ عَظِیمِ عَفْوِکَ.

یَا حَلِیمُ یَا کَرِیمُ یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ یَا غَافِرَ الذَّنْبِ یَا قَابِلَ التَّوْبِ یَا عَظِیمَ الْمَنِّ یَا مَوْصُوفاً بِالْإِحْسَانِ أَیْنَ سَتْرُکَ الْجَمِیلُ أَیْنَ فَرَجُکَ الْقَرِیبُ أَیْنَ غِیَاثُکَ السَّرِیعُ أَیْنَ رَحْمَتُکَ الْوَاسِعَةُ أَیْنَ عَطَایَاکَ الْفَاضِلَةُ أَیْنَ مَوَاهِبُکَ الْهَنِیئَةُ أَیْنَ صَنَائِعُکَ السَّنِیَّةُ أَیْنَ فَضْلُکَ الْعَظِیمُ أَیْنَ مَنُّکَ الْجَسِیمُ أَیْنَ إِحْسَانُکَ الْقَدِیمُ أَیْنَ کَرَمُکَ یَا کَرِیمُ بِکَ وَ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام فَاسْتَنْقِذْنِی وَ بِهِ وَ بِهِمْ وَ بِرَحْمَتِکَ فَخَلِّصْنِی یَا مُحْسِنُ یَا مُجْمِلُ یَا مُنْعِمُ یَا مُفْضِلُ یَا مُتَفَضِّلُ لَسْنَا نَتَّکِلُ فِی النَّجَاةِ مِنْ عِقَابِکَ عَلَی أَعْمَالِنَا بَلْ بِفَضْلِکَ عَلَیْنَا لِأَنَّکَ أَهْلُ التَّقْوَی وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ تَبْتَدِئُ بِالْإِحْسَانِ نِعَماً وَ تَعْفُو عَنِ الذَّنْبِ کَرَماً فَمَا نَدْرِی مَا نَشْکُرُ أَ جَمِیلٌ مَا تَنْشُرُ أَمْ قَبِیحٌ مَا تَسْتُرُ أَمْ عَظِیمٌ مَا أَبْلَیْتَ وَ أَوْلَیْتَ أَمْ کَثِیرٌ مَا مِنْهُ نَجَّیْتَ وَ عَافَیْتَ یَا حَبِیبَ مَنْ تَحَبَّبَ إِلَیْهِ وَ یَا قُرَّةَ عَیْنِ

ص: 84

مَنْ لَاذَ بِهِ وَ انْقَطَعَ إِلَیْهِ أَنْتَ الْمُحْسِنُ وَ نَحْنُ الْمُسِیئُونَ فَتَجَاوَزْ یَا رَبِّ عَنْ قَبِیحِ مَا عِنْدَنَا بِجَمِیلِ مَا عِنْدَکَ فَأَیُّ جَهْلٍ یَا رَبِّ لَا یَسَعُهُ جُودُکَ أَوْ أَیُّ زَمَانٍ أَطْوَلُ مِنْ أَنَاتِکَ وَ مَا قَدْرُ أَعْمَالِنَا فِی جَنْبِ نِعَمِکَ وَ کَیْفَ نَسْتَکْثِرُ أَعْمَالًا یُقَابِلُ بِهَا کَرْمُکَ بَلْ کَیْفَ یَضِیقُ عَلَی المدنیین [الْمُذْنِبِینَ] مَا وَصَفْتَهُ مِنْ رَحْمَتِکَ یَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ یَا بَاسِطَ الْیَدَیْنِ بِالرَّحْمَةِ فَوَ عِزَّتِکَ یَا سَیِّدِی لَوِ انْتَهَرْتَنِی مَا بَرِحْتُ مِنْ بَابِکَ وَ لَا کَفَفْتُ عَنْ تَمَلُّقِکَ لِمَا انْتَهَی إِلَیَّ یَا سَیِّدِی مِنَ الْمَعْرِفَةِ بِجُودِکَ وَ کَرَمِکَ وَ أَنْتَ الْفَاعِلُ لِمَا تَشَاءُ تُعَذِّبُ مَنْ تَشَاءُ بِمَا تَشَاءُ کَیْفَ تَشَاءُ وَ تَرْحَمُ مَنْ تَشَاءُ بِمَا تَشَاءُ کَیْفَ تَشَاءُ- لَا تُسْأَلُ عَنْ فِعْلِکَ وَ لَا تُنَازَعُ فِی مُلْکِکَ وَ لَا تُشَارَکُ فِی أَمْرِکَ وَ لَا تُضَادُّ فِی حُکْمِکَ وَ لَا یَعْتَرِضُ عَلَیْکَ أَحَدٌ فِی تَدْبِیرِکَ لَکَ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ تَبَارَکْتَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ أَنْتَ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ وَ رَبُّ الْعَالَمِینَ یَا رَبِّ هَذَا مَقَامُ مَنْ لَاذَ بِکَ وَ اسْتَجَارَ بِکَرَمِکَ وَ أَلِفَ إِحْسَانَکَ وَ نِعَمَکَ وَ أَنْتَ الْجَوَادُ الَّذِی لَا یَضِیقُ عَفْوُکَ وَ لَا یَنْقُصُ فَضْلُکَ وَ لَا تَقِلُّ رَحْمَتُکَ وَ قَدْ تَوَثَّقْنَا مِنْکَ بِالصَّفْحِ الْقَدِیمِ وَ الْفَضْلِ الْعَظِیمِ وَ الرَّحْمَةِ الْوَاسِعَةِ أَ فَتَرَاکَ یَا رَبِّ تُخْلِفُ ظُنُونَنَا أَوْ تُخَیِّبُ آمَالَنَا کَلَّا یَا کَرِیمُ لَیْسَ هَذَا ظَنَنَّا بِکَ وَ لَا هَذَا طَمَعُنَا فِیکَ یَا رَبِّ إِنَّ لَنَا فِیکَ أَمَلًا طَوِیلًا کَثِیراً إِنَّ لَنَا بِکَ رَجَاءً عَظِیماً عَصَیْنَاکَ وَ نَحْنُ نَرْجُو أَنْ تَسْتُرَ عَلَیْنَا وَ دَعَوْنَاکَ وَ نَحْنُ نَرْجُو أَنْ تَسْتَجِیبَ لَنَا فَحَقِّقْ رَجَاءَنَا یَا مَوْلَانَا فَقَدْ عَلِمْنَا مَا نَسْتَوْجِبُ بِأَعْمَالِنَا وَ لَکِنْ عِلْمُکَ فِینَا وَ عِلْمُنَا بِأَنَّکَ لَا تَصْرِفُنَا عَنْکَ حَثَّنَا عَلَی الرَّغْبَةِ إِلَیْکَ وَ إِنْ کُنَّا غَیْرَ مُسْتَوْجِبِینَ لِرَحْمَتِکَ فَأَنْتَ أَهْلٌ أَنْ تَجُودَ عَلَیْنَا وَ عَلَی الْمُذْنِبِینَ بِفَضْلِ سَعَتِکَ وَ امْنُنْ عَلَیْنَا بِمَا أَنْتَ أَهْلُهُ وَ جُدْ عَلَیْنَا بِفَضْلِ إِحْسَانِکَ فَإِنَّا مُحْتَاجُونَ إِلَی نَیْلِکَ یَا غَفَّارُ بِنُورِکَ اهْتَدَیْنَا وَ بِفَضْلِکَ اسْتَغْنَیْنَا وَ بِنِعْمَتِکَ أَصْبَحْنَا وَ أَمْسَیْنَا ذُنُوبُنَا بَیْنَ یَدَیْکَ نَسْتَغْفِرُکَ اللَّهُمَّ مِنْهَا وَ نَتُوبُ إِلَیْکَ تَتَحَبَّبُ إِلَیْنَا بِالنِّعَمِ وَ نُعَارِضُکَ بِالذُّنُوبِ خَیْرُکَ إِلَیْنَا نَازِلٌ وَ شَرُّنَا إِلَیْکَ صَاعِدٌ وَ لَمْ یَزَلْ وَ لَا یَزَالُ مَلَکٌ کَرِیمٌ یَأْتِیکَ عَنَّا فِی کُلِّ یَوْمٍ بِعَمَلٍ قَبِیحٍ فَلَا یَمْنَعُکَ مَا یَأْتِی مِنَّا مِنْ ذَلِکَ أَنْ تَحُوطَنَا بِرَحْمَتِکَ

ص: 85

وَ تَتَفَضَّلَ عَلَیْنَا بِآلَائِکَ فَسُبْحَانَکَ مَا أَحْلَمَکَ وَ أَعْظَمَکَ وَ أَکْرَمَکَ مُبْدِئاً وَ مُعِیداً تَقَدَّسَتْ أَسْمَاؤُکَ وَ جَلَّ ثَنَاؤُکَ وَ کَرُمَ صَنَائِعُکَ وَ فِعَالُکَ أَنْتَ إِلَهِی أَوْسَعُ فَضْلًا وَ أَعْظَمُ حِلْماً مِنْ أَنْ تُقَایِسَنِی بِفِعْلِی وَ خَطِیئَتِی فَالْعَفْوَ الْعَفْوَ الْعَفْوَ سَیِّدِی سَیِّدِی سَیِّدِی اللَّهُمَّ اشْغَلْنَا بِذِکْرِکَ وَ أَعِذْنَا مِنْ سَخَطِکَ وَ أَجِرْنَا مِنْ عَذَابِکَ وَ ارْزُقْنَا مِنْ مَوَاهِبِکَ وَ أَنْعِمْ عَلَیْنَا مِنْ فَضْلِکَ وَ ارْزُقْنَا حَجَّ بَیْتِکَ وَ زِیَارَةَ قَبْرِ نَبِیِّکَ صَلَوَاتُکَ وَ رَحْمَتُکَ وَ مَغْفِرَتُکَ وَ بَرَکَاتُکَ وَ رِضْوَانُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ إِنَّکَ قَرِیبٌ مُجِیبٌ وَ ارْزُقْنَا طَاعَتَکَ وَ تَوَفَّنَا عَلَی مِلَّتِکَ وَ سُنَّةِ رَسُولِکَ علیه السلام.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اغْفِرْ لِی وَ لِوالِدَیَ وَ ارْحَمْهُما کَما رَبَّیانِی صَغِیراً وَ اجْزِهِمَا بِالْإِحْسَانِ إِحْسَاناً وَ بِالسَّیِّئَاتِ غُفْرَاناً اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ الْمُسْلِمِینَ وَ الْمُسْلِمَاتِ الْأَحْیَاءِ مِنْهُمْ وَ الْأَمْوَاتِ تَابِعْ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُمْ فِی الْخَیْرَاتِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَیِّنَا وَ مَیِّتِنَا وَ شَاهِدِنَا وَ غَائِبِنَا وَ ذَکَرِنَا وَ أُنْثَانَا صَغِیرِنَا وَ کَبِیرِنَا حُرِّنَا وَ عَبْدِنَا کَذَبَ الْعَادِلُونَ بِاللَّهِ وَ ضَلُّوا ضَلالًا بَعِیداً وَ خَسِرُوا خُسْراناً مُبِیناً اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اخْتِمْ لِی بِخَیْرٍ وَ اکْفِنِی مَا أَهَمَّنِی مِنْ أَمْرِ دُنْیَایَ وَ آخِرَتِی وَ لَا تُسَلِّطْ عَلَیَّ مَنْ لَا یَرْحَمُنِی وَ اجْعَلْ عَلَیَّ مِنْکَ جُنَّةً وَاقِیَةً بَاقِیَةً وَ لَا تَسْلُبْنِی صَالِحَ مَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیَّ وَ ارْزُقْنِی مِنْ فَضْلِکَ رِزْقاً وَاسِعاً حَلَالًا طَیِّباً اللَّهُمَّ وَ احْرُسْنِی بِحَرَاسَتِکَ وَ احْفَظْنِی بِحِفْظِکَ وَ اکْلَأْنِی بِکِلَاءَتِکَ وَ ارْزُقْنِی حَجَّ بَیْتِکَ الْحَرَامِ فِی عَامِنَا وَ فِی کُلِّ عَامٍ مَا أَبْقَیْتَنَا وَ ارْزُقْنِی زِیَارَةَ قَبْرِ نَبِیِّکَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ لَا تُخْلِنِی یَا رَبِّ مِنْ تِلْکَ الْمَوَاقِفِ الشَّرِیفَةِ وَ الْمَشَاهِدِ الْکَرِیمَةِ اللَّهُمَّ وَ تُبْ عَلَیَّ حَتَّی لَا أَعْصِیَکَ وَ أَلْهِمْنِی الْخَیْرَ وَ الْعَمَلَ بِهِ وَ خَشْیَتَکَ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ مَا أَبْقَیْتَنِی یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ.

إِلَهِی مَا لِی کُلَّمَا قُلْتُ قَدْ تَهَیَّأْتُ وَ تَعَبَّأْتُ وَ قُمْتُ لِلصَّلَاةِ بَیْنَ یَدَیْکَ وَ نَاجَیْتُ أَلْقَیْتَ عَلَیَّ نُعَاساً إِذَا أَنَا صَلَّیْتُ وَ سَلَبْتَنِی مُنَاجَاتَکَ إِذَا أَنَا نَاجَیْتُ مَا لِی کُلَّمَا قُلْتُ قَدْ صَلُحَتْ سَرِیرَتِی وَ قَرُبَ مِنْ مَجَالِسِ التَّوَّابِینَ مَجْلِسِی عَرَضَتْ لِی بَلِیَّةٌ أَزَالَتْ

ص: 86

قَدَمِی وَ حَالَتْ بَیْنِی وَ بَیْنَ خِدْمَتِکَ سَیِّدِی لَعَلَّکَ عَنْ بَابِکَ طَرَدْتَنِی وَ عَنْ خِدْمَتِکَ نَحَّیْتَنِی أَوْ لَعَلَّکَ رَأَیْتَنِی مُسْتَخِفّاً بِحَقِّکَ فَأَقْصَیْتَنِی أَوْ لَعَلَّکَ رَأَیْتَنِی مُعْرِضاً عَنْکَ فَقَلَیْتَنِی أَوْ لَعَلَّکَ وَجَدْتَنِی فِی مَقَامِ الْکَاذِبِینَ فَرَفَضْتَنِی أَوْ لَعَلَّکَ رَأَیْتَنِی غَیْرَ شَاکِرٍ لِنَعْمَائِکَ فَحَرَمْتَنِی أَوْ لَعَلَّکَ فَقَدْتَنِی مِنْ مَجَالِسِ الْعُلَمَاءِ فَخَذَلْتَنِی أَوْ لَعَلَّکَ رَأَیْتَنِی فِی الْغَافِلِینَ فَمِنْ رَحْمَتِکَ آیَسْتَنِی أَوْ لَعَلَّکَ رَأَیْتَنِی آلَفُ مَجَالِسَ الْبَطَّالِینَ فَبَیْنِی وَ بَیْنَهُمْ خَلَّیْتَنِی أَوْ لَعَلَّکَ لَمْ تُحِبَّ أَنْ تَسْمَعَ دُعَائِی فَبَاعَدْتَنِی أَوْ لَعَلَّکَ بِجُرْمِی وَ جَرِیرَتِی کَافَیْتَنِی أَوْ لَعَلَّکَ بِقِلَّةِ حَیَائِی مِنْکَ جَازَیْتَنِی فَإِنْ عَفَوْتَ یَا رَبِّ فَطَالَ مَا عَفَوْتَ عَنِ الْمُذْنِبِینَ قَبْلِی لِأَنَّ کَرَمَکَ أَیْ رَبِّ یَجِلُّ عَنْ مُجَازَاةِ الْمُذْنِبِینَ وَ حِلْمَکَ یَکْبُرُ عَنْ مُکَافَأَةِ الْمُقَصِّرِینَ فَأَنَا عَائِذٌ بِفَضْلِکَ هَارِبٌ مِنْکَ إِلَیْکَ مُتَنَجِّزٌ مَا وَعَدْتَ مِنَ الصَّفْحِ عَمَّنْ أَحْسَنَ بِکَ ظَنّاً.

إِلَهِی أَنْتَ أَوْسَعُ فَضْلًا وَ أَعْظَمُ حِلْماً مِنْ أَنْ تُقَایِسَنِی بِظُلْمِی أَوْ أَنْ تَسْتَزِلَّنِی بِخَطِیئَتِی وَ مَا أَنَا یَا سَیِّدِی وَ مَا خَطَرِی هَبْنِی بِفَضْلِکَ وَ تَصَدَّقْ عَلَیَّ بِعَفْوِکَ وَ جَلِّلْنِی بِسَتْرِکَ وَ اعْفُ عَنْ تَوْبِیخِی بِکَرَمِ وَجْهِکَ سَیِّدِی أَنَا الصَّغِیرُ الَّذِی رَبَّیْتَهُ وَ أَنَا الْجَاهِلُ الَّذِی عَلَّمْتَهُ وَ أَنَا الضَّالُّ الَّذِی هَدَیْتَهُ وَ أَنَا الْوَضِیعُ الَّذِی رَفَعْتَهُ وَ أَنَا الْخَائِفُ الَّذِی آمَنْتَهُ وَ أَنَا الْجَائِعُ الَّذِی أَشْبَعْتَهُ وَ الْعَطْشَانُ الَّذِی أَرْوَیْتَهُ وَ الْعَارِی الَّذِی کَسَوْتَهُ وَ الْفَقِیرُ الَّذِی أَغْنَیْتَهُ وَ الضَّعِیفُ الَّذِی قَوَّیْتَهُ وَ الذَّلِیلُ الَّذِی أَعْزَزْتَهُ وَ السَّقِیمُ الَّذِی شَفَیْتَهُ وَ السَّائِلُ الَّذِی أَعْطَیْتَهُ وَ الْمُذْنِبُ الَّذِی سَتَرْتَهُ وَ الْخَاطِئُ الَّذِی أَقَلْتَهُ وَ الْقَلِیلُ الَّذِی کَثَّرْتَهُ وَ الْمُسْتَضْعَفُ الَّذِی نَصَرْتَهُ وَ الطَّرِیدُ الَّذِی آوَیْتَهُ فَلَکَ الْحَمْدُ وَ أَنَا یَا رَبِّ الَّذِی لَمْ أَسْتَحْیِکَ فِی الْخَلَاءِ وَ لَمْ أُرَاقِبْکَ فِی الْمَلَإِ وَ أَنَا صَاحِبُ الدَّوَاهِی الْعُظْمَی أَنَا الَّذِی عَلَی سَیِّدِهِ اجْتَرَی أَنَا الَّذِی عَصَیْتُ جَبَّارَ السَّمَاءِ أَنَا الَّذِی أَعْطَیْتُ عَلَی الْمَعَاصِی جَلِیلَ الرِّشَا أَنَا الَّذِی حِینَ بُشِّرْتُ بِهَا خَرَجْتُ إِلَیْهَا أَسْعَی أَنَا الَّذِی أَمْهَلْتَنِی فَمَا ارْعَوَیْتُ وَ سَتَرْتَ عَلَیَّ فَمَا اسْتَحْیَیْتُ وَ عَمِلْتُ بِالْمَعَاصِی فَتَعَدَّیْتُ وَ أَسْقَطْتَنِی مِنْ عَیْنِکَ فَمَا بَالَیْتُ فَبِحِلْمِکَ أَمْهَلْتَنِی وَ بِسِتْرِکَ سَتَرْتَنِی حَتَّی کَأَنَّکَ أَغْفَلْتَنِی وَ مِنْ عُقُوبَاتِ الْمَعَاصِی جَنَّبْتَنِی حَتَّی

ص: 87

کَأَنَّکَ اسْتَحْیَیْتَنِی.

إِلَهِی لَمْ أَعْصِکَ حِینَ عَصَیْتُکَ وَ أَنَا بِرُبُوبِیَّتِکَ جَاحِدٌ وَ لَا بِأَمْرِکَ مُسْتَخِفٌّ وَ لَا لِعُقُوبَتِکَ مُتَعَرِّضٌ وَ لَا لِوَعِیدِکَ مُتَهَاوِنٌ وَ لَکِنْ خَطِیئَةٌ عَرَضَتْ وَ سَوَّلَتْ لِی نَفْسِی وَ غَلَبَنِی هَوَایَ وَ أَعَانَنِی عَلَیْهَا شِقْوَتِی وَ غَرَّنِی سِتْرُکَ الْمُرْخَی عَلَیَّ فَقَدْ عَصَیْتُکَ وَ خَالَفْتُکَ بِجُهْدِی فَالْآنَ مِنْ عَذَابِکَ مَنْ یَسْتَنْقِذُنِی وَ مِنْ أَیْدِی الْخُصَمَاءِ غَداً مَنْ یُخَلِّصُنِی وَ بِحَبْلِ مَنْ أَتَّصِلُ إِنْ أَنْتَ قَطَعْتَ حَبْلَکَ عَنِّی فَوَا سَوْأَتَا عَلَی مَا أَحْصَی کِتَابُکَ مِنْ عَمَلِیَ الَّذِی لَوْ لَا مَا أَرْجُو مِنْ کَرَمِکَ وَ سَعَةِ رَحْمَتِکَ وَ نَهْیِکَ إِیَّایَ عَنِ الْقُنُوطِ لَقَنَطْتُ عِنْدَ مَا أَتَذَکَّرُهَا یَا خَیْرَ مَنْ دَعَاهُ دَاعٍ وَ أَفْضَلَ مَنْ رَجَاهُ رَاجٍ اللَّهُمَّ بِذِمَّةِ الْإِسْلَامِ أَتَوَسَّلُ إِلَیْکَ وَ بِحُرْمَةِ الْقُرْآنِ أَعْتَمِدُ عَلَیْکَ وَ بِحُبِّی لِلنَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الْقُرَشِیِّ الْهَاشِمِیِّ الْعَرَبِیِّ التِّهَامِیِّ الْمَکِّیِّ الْمَدَنِیِّ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ أَرْجُو الزُّلْفَةَ لَدَیْکَ فَلَا تُوحِشِ اسْتِینَاسَ إِیمَانِی وَ لَا تَجْعَلْ ثَوَابِی ثَوَابَ مَنْ عَبَدَ سِوَاکَ فَإِنَّ قَوْماً آمَنُوا بِأَلْسِنَتِهِمْ لِیَحْقُنُوا بِهِ دِمَاءَهُمْ فَأَدْرَکُوا مَا أَمَّلُوا وَ إِنَّا آمَنَّا بِکَ بِأَلْسِنَتِنَا وَ قُلُوبِنَا لِتَعْفُوَ عَنَّا فَأَدْرِکْنَا مَا أَمَّلْنَا وَ ثَبِّتْ رَجَاءَکَ فِی صُدُورِنَا وَ لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَةً إِنَّکَ أَنْتَ الْوَهَّابُ فَوَ عِزَّتِکَ لَوِ انْتَهَرْتَنِی مَا بَرِحْتُ مِنْ بَابِکَ وَ لَا کَفَفْتُ عَنْ تَمَلُّقِکَ لِمَا أُلْهِمَ قَلْبِی یَا سَیِّدِی مِنَ الْمَعْرِفَةِ بِکَرَمِکَ وَ سَعَةِ رَحْمَتِکَ إِلَی مَنْ یَذْهَبُ الْعَبْدُ إِلَّا إِلَی مَوْلَاهُ وَ إِلَی مَنْ یَلْتَجِئُ الْمَخْلُوقُ إِلَّا إِلَی خَالِقِهِ إِلَهِی لَوْ قَرَنْتَنِی بِالْأَصْفَادِ وَ مَنَعْتَنِی سَیْبَکَ مِنْ بَیْنِ الْأَشْهَادِ وَ دَلَلْتَ عَلَی فَضَائِحِی عُیُونَ الْعِبَادِ وَ أَمَرْتَ بِی عَلَی النَّارِ وَ حُلْتَ بَیْنِی وَ بَیْنَ الْأَبْرَارِ مَا قَطَعْتُ رَجَائِی مِنْکَ وَ لَا صَرَفْتُ وَجْهَ تَأْمِیلِی لِلْعَفْوِ عَنْکَ وَ لَا خَرَجَ حُبُّکَ مِنْ قَلْبِی أَنَا لَا أَنْسَی أَیَادِیَکَ عِنْدِی وَ سَتْرَکَ عَلَیَّ فِی دَارِ الدُّنْیَا سَیِّدِی صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَخْرِجْ حُبَّ الدُّنْیَا عَنْ قَلْبِی وَ اجْمَعْ بَیْنِی وَ بَیْنَ الْمُصْطَفَی وَ آلِهِ خِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ خَاتَمِ النَّبِیِّینَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ انْقُلْنِی إِلَی دَرَجَةِ التَّوْبَةِ إِلَیْکَ وَ أَعِنِّی بِالْبُکَاءِ عَلَی نَفْسِی فَقَدْ أَفْنَیْتُ بِالتَّسْوِیفِ وَ الْآمَالِ عُمُرِی وَ قَدْ نَزَلْتُ مَنْزِلَةَ الْآیِسِینَ مِنْ خَیْرِی.

ص: 88

فَمَنْ یَکُونُ أَسْوَأَ حَالًا مِنِّی إِنْ أَنَا نُقِلْتُ عَلَی مِثْلِ حَالِی إِلَی قَبْرِی وَ لَمْ أَمْهَدْهُ لِرَقْدَتِی وَ لَمْ أَفْرُشْهُ بِالْعَمَلِ الصَّالِحِ لِضَجْعَتِی وَ مَا لِی لَا أَبْکِی وَ لَا أَدْرِی إِلَی مَا یَکُونُ مَصِیرِی وَ أَرَی نَفْسِی تُخَادِعُنِی وَ أَیَّامِی تُخَاتِلُنِی وَ قَدْ خَفَقَتْ عِنْدَ رَأْسِی أَجْنِحَةُ الْمَوْتِ فَمَا لِی لَا أَبْکِی أَبْکِی لِخُرُوجِ نَفْسِی أَبْکِی لِظُلْمَةِ قَبْرِی أَبْکِی لِضِیقِ لَحْدِی أَبْکِی لِسُؤَالِ مُنْکَرٍ وَ نَکِیرٍ إِیَّایَ أَبْکِی لِخُرُوجِی عَنْ قَبْرِی عُرْیَاناً ذَلِیلًا حَامِلًا ثِقْلِی عَلَی ظَهْرِی أَنْظُرُ مَرَّةً عَنْ یَمِینِی وَ أُخْرَی عَنْ شِمَالِی إِذِ الْخَلَائِقُ فِی شَأْنٍ غَیْرِ شَأْنِی لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ یَوْمَئِذٍ شَأْنٌ یُغْنِیهِ وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ ضاحِکَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ وَ وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ عَلَیْها غَبَرَةٌ تَرْهَقُها قَتَرَةٌ وَ ذِلَّةٌ سَیِّدِی عَلَیْکَ مُعَوَّلِی وَ مُعْتَمَدِی وَ رَجَائِی وَ تَوَکُّلِی وَ بِرَحْمَتِکَ تَعَلُّقِی تُصِیبُ بِرَحْمَتِکَ مَنْ تَشَاءُ وَ تَهْدِی بِرَحْمَتِکَ مَنْ تُحِبُّ.

اللَّهُمَّ فَلَکَ الْحَمْدُ عَلَی مَا نَقَّیْتَ مِنَ الشِّرْکِ قَلْبِی وَ لَکَ الْحَمْدُ عَلَی بَسْطِ لِسَانِی أَ فَبِلِسَانِی هَذَا الْکَالِّ أَشْکُرُکَ أَمْ بِغَایَةِ جُهْدِی فِی عَمَلِی أُرْضِیکَ وَ مَا قَدْرُ لِسَانِی یَا رَبِّ فِی جَنْبِ شُکْرِکَ وَ قَدْرُ عَمَلِی فِی جَنْبِ نِعَمِکَ وَ إِحْسَانِکَ إِلَهِی إِنَّ جُودَکَ بَسَطَ أَمَلِی وَ شُکْرَکَ قَبْلَ عَمَلِی سَیِّدِی إِلَیْکَ رَغْبَتِی وَ مِنْکَ رَهْبَتِی وَ إِلَیْکَ تَأْمِیلِی فَقَدْ سَاقَنِی إِلَیْکَ أَمَلِی وَ عَلَیْکَ یَا وَاجِدِی عَکَفَتْ هِمَّتِی وَ فِیمَا عِنْدَکَ انْبَسَطَتْ رَغْبَتِی وَ لَکَ خَالِصُ رَجَائِی وَ خَوْفِی وَ بِکَ أَنِسَتْ مَحَبَّتِی وَ إِلَیْکَ أَلْقَیْتُ بِیَدِی وَ بِحَبْلِ طَاعَتِکَ مَدَدْتُ یَدِی مَوْلَایَ بِذِکْرِکَ عَاشَ قَلْبِی وَ بِمُنَاجَاتِکَ بَرَّدْتُ أَلَمَ الْخَوْفِ عَنِّی فَیَا مَوْلَایَ وَ یَا مُؤَمَّلِی وَ یَا مُنْتَهَی سُؤْلِی صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ فَرِّقْ بَیْنِی وَ بَیْنَ ذَنْبِیَ الْمَانِعِ لِی مِنْ لُزُومِ طَاعَتِکَ فَإِنَّمَا أَسْأَلُکَ لِقَدِیمِ الرَّجَاءِ لَکَ وَ عَظِیمِ الطَّمَعِ فِیکَ الَّذِی أَوْجَبْتَهُ عَلَی نَفْسِکَ مِنَ الرَّأْفَةِ وَ الرَّحْمَةِ فَالْأَمْرُ لَکَ وَحْدَکَ لَا شَرِیکَ لَکَ وَ الْخَلْقُ کُلُّهُمْ عِبَادُکَ وَ فِی قَبْضَتِکَ وَ کُلُّ شَیْ ءٍ خَاضِعٌ لَکَ تَبَارَکْتَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ.

اللَّهُمَّ فَارْحَمْنِی إِذَا انْقَطَعَتْ حُجَّتِی وَ کَلَّ عَنْ جَوَابِکَ لِسَانِی وَ طَاشَ عِنْدَ سُؤَالِکَ إِیَّایَ لُبِّی فَیَا عَظِیماً یُرْجَی لِکُلِّ عَظِیمٍ أَنْتَ رَجَائِی فَلَا تُخَیِّبْنِی إِذَا اشْتَدَّتْ

ص: 89

إِلَیْکَ فَاقَتِی وَ لَا تَرُدَّنِی لِجَهْلِی وَ لَا تَمْنَعْنِی لِقِلَّةِ صَبْرِی أَعْطِنِی لِفَقْرِی وَ ارْحَمْنِی لِضَعْفِی سَیِّدِی عَلَیْکَ مُعْتَمَدِی وَ مُعَوَّلِی وَ رَجَائِی وَ تَوَکُّلِی وَ بِرَحْمَتِکَ تَعَلُّقِی وَ بِفِنَائِکَ أَحُطُّ رَحْلِی وَ بِجُودِکَ أَقْصِدُ طَلِبَتِی وَ بِکَرَمِکَ أَیْ رَبِّ أَسْتَفْتِحُ دُعَائِی وَ لَدَیْکَ أَرْجُو ضِیَافَتِی وَ بِعِنَایَتِکَ أَجْبُرُ عَیْلَتِی وَ تَحْتَ ظِلِّ عَفْوِکَ قِیَامِی وَ إِلَی جُودِکَ وَ کَرَمِکَ أَرْفَعُ بَصَرِی وَ إِلَی مَعْرُوفِکَ أُدِیمُ نَظَرِی فَلَا تُحْرِقْنِی بِالنَّارِ وَ أَنْتَ مَوْضِعُ أَمَلِی وَ لَا تُسْکِنِّی الْهَاوِیَةَ فَإِنَّکَ قُرَّةُ عَیْنِی یَا سَیِّدِی لَا تُکَذِّبْ ظَنِّی بِإِحْسَانِکَ وَ مَعْرُوفِکَ فَإِنَّکَ ثِقَتِی وَ رَجَائِی وَ لَا تَحْرِمْنِی ثَوَابَکَ فَإِنَّکَ الْعَارِفُ بِفَقْرِی.

إِلَهِی إِنْ کَانَ قَدْ دَنَا أَجَلِی وَ لَمْ یُقَرِّبْنِی مِنْکَ عَمَلِی فَقَدْ جَعَلْتُ الِاعْتِرَافَ إِلَیْکَ بِذَنْبِی وَسَائِلَ عِلَلِی إِلَهِی إِنْ عَفَوْتَ فَمَنْ أَوْلَی مِنْکَ بِالْعَفْوِ وَ إِنْ عَذَّبْتَنِی فَمَنْ أَعْدَلُ مِنْکَ فِی الْحُکْمِ اللَّهُمَّ فَارْحَمْ فِی هَذِهِ الدُّنْیَا وَحْدَتِی وَ عِنْدَ الْمَوْتِ کُرْبَتِی وَ فِی الْقَبْرِ وَحْدَتِی وَ فِی اللَّحْدِ وَحْشَتِی وَ إِذَا نُشِرْتُ لِلْحِسَابِ بَیْنَ یَدَیْکَ ذُلَّ مَوْقِفِی وَ اغْفِرْ لِی مَا خَفِیَ عَلَی الْآدَمِیِّینَ مِنْ عَمَلِی وَ أَدِمْ لِی مَا بِهِ سَتَرْتَنِی وَ ارْحَمْنِی صَرِیعاً عَلَی الْفِرَاشِ تُقَلِّبُنِی أَیْدِی أَحِبَّتِی وَ تَفَضَّلْ عَلَیَّ مَمْدُوداً عَلَی الْمُغْتَسَلِ یُغَسِّلُنِی صَالِحُ جِیرَتِی وَ تَحَنَّنْ عَلَیَّ مَحْمُولًا قَدْ تَنَاوَلَ الْأَقْرِبَاءُ أَطْرَافَ جَنَازَتِی وَ جُدْ عَلَیَّ مَنْقُولًا قَدْ نَزَلْتُ بِکَ وَحِیداً فِی حُفْرَتِی وَ ارْحَمْ فِی ذَلِکَ الْبَیْتِ الْجَدِیدِ غُرْبَتِی حَتَّی لَا أَسْتَأْنِسَ بِغَیْرِکَ فَإِنَّکَ إِنْ وَکَلْتَنِی إِلَی نَفْسِی هَلَکْتُ.

سَیِّدِی فَبِمَنْ أَسْتَغِیثُ إِنْ لَمْ تُقِلْنِی عَثْرَتِی وَ إِلَی مَنْ أَفْزَعُ إِنْ فَقَدْتُ عِنَایَتَکَ فِی ضَجْعَتِی وَ إِلَی مَنْ أَلْتَجِئُ إِنْ لَمْ تُنَفِّسْ کُرْبَتِی سَیِّدِی مَنْ لِی وَ مَنْ یَرْحَمُنِی إِنْ لَمْ تَرْحَمْنِی وَ فَضْلَ مَنْ أُؤَمِّلُ إِنْ فَقَدْتُ غُفْرَانَکَ أَوْ عُدِمْتُ فَضْلَکَ یَوْمَ فَاقَتِی وَ إِلَی مَنِ الْفِرَارُ مِنَ الذُّنُوبِ إِذَا انْقَضَی أَجَلِی سَیِّدِی لَا تُعَذِّبْنِی وَ أَنَا أَرْجُوکَ إِلَهِی حَقِّقْ رَجَائِی وَ آمِنْ خَوْفِی فَإِنَّ کَثْرَةَ ذُنُوبِی لَا أَرْجُو لَهَا إِلَّا عَفْوَکَ سَیِّدِی أَنَا أَسْأَلُکَ مَا لَا أَسْتَحِقُّ وَ أَنْتَ أَهْلُ التَّقْوی وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ فَاغْفِرْ لِی وَ أَلْبِسْنِی مِنْ نَظَرِکَ ثَوْباً یُغَطِّی عَلَیَّ التَّبِعَاتِ وَ تَغْفِرُهَا لِی وَ لَا أُطَالَبُ بِهَا إِنَّکَ ذُو مَنٍّ قَدِیمٍ

ص: 90

وَ صَفْحٍ عَظِیمٍ وَ تَجَاوُزٍ کَرِیمٍ.

إِلَهِی أَنْتَ الَّذِی تُفِیضُ سَیْبَکَ عَلَی مَنْ لَمْ یَسْأَلْکَ وَ عَلَی الْجَاحِدِینَ بِرُبُوبِیَّتِکَ فَکَیْفَ سَیِّدِی بِمَنْ سَأَلَکَ وَ أَیْقَنَ أَنَّ الْخَلْقَ لَکَ وَ الْأَمْرَ إِلَیْکَ تَبَارَکْتَ وَ تَعَالَیْتَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ سَیِّدِی عَبْدُکَ بِبَابِکَ أَقَامَتْهُ الْخَصَاصَةُ بَیْنَ یَدَیْکَ یَقْرَعُ بَابَ إِحْسَانِکَ بِدُعَائِهِ وَ یَسْتَعْطِفُ جَمِیلَ نَظَرِکَ بِمَکْنُونِ رَجَائِهِ فَلَا تُعْرِضْ بِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ عَنِّی وَ اقْبَلْ مِنِّی مَا أَقُولُ فَقَدْ دَعَوْتُکَ بِهَذَا الدُّعَاءِ وَ أَنَا أَرْجُو أَنْ لَا تَرُدَّنِی مَعْرِفَةً مِنِّی بِرَأْفَتِکَ وَ رَحْمَتِکَ إِلَهِی أَنْتَ الَّذِی لَا یُحْفِیکَ سَائِلٌ وَ لَا یَنْقُصُکَ نَائِلٌ أَنْتَ کَمَا تَقُولُ وَ فَوْقَ مَا یَقُولُ الْقَائِلُونَ.

اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ صَبْراً جَمِیلًا وَ فَرَجاً قَرِیباً وَ قَوْلًا صَادِقاً وَ أَجْراً عَظِیماً وَ أَسْأَلُکَ یَا رَبِّ مِنَ الْخَیْرِ کُلِّهِ مَا عَلِمْتُ مِنْهُ وَ مَا لَمْ أَعْلَمْ أَسْأَلُکَ اللَّهُمَّ مِنْ خَیْرِ مَا سَأَلَکَ بِهِ عِبَادُکَ الصَّالِحُونَ یَا خَیْرَ مَنْ سُئِلَ وَ أَجْوَدَ مَنْ أَعْطَی صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَعْطِنِی سُؤْلِی فِی نَفْسِی وَ أَهْلِی وَ وَالِدَیَّ وَ وُلْدِی وَ أَهْلِ حُزَانَتِی وَ إِخْوَانِی فِیکَ وَ أَرْغِدْ عَیْشِی وَ أَظْهِرْ مُرُوَّتِی وَ أَصْلِحْ جَمِیعَ أَحْوَالِی وَ اجْعَلْنِی مِمَّنْ أَطَلْتَ عُمُرَهُ وَ حَسَّنْتَ عَمَلَهُ وَ أَتْمَمْتَ عَلَیْهِ نِعْمَتَکَ وَ رَضِیتَ عَنْهُ وَ أَحْیَیْتَهُ حَیَاةً طَیِّبَةً فِی أَدْوَمِ السُّرُورِ وَ أَسْبَغِ الْکَرَامَةِ وَ أَتَمِّ الْعَیْشِ إِنَّکَ تَفْعَلُ مَا تَشَاءُ وَ لَا یَفْعَلُ مَا یَشَاءُ غَیْرُکَ اللَّهُمَّ وَ خُصَّنِی مِنْکَ بِخَاصَّةِ ذِکْرِکَ وَ لَا تَجْعَلْ شَیْئاً مِمَّا أَتَقَرَّبُ بِهِ فِی آنَاءِ اللَّیْلِ وَ أَطْرَافِ النَّهَارِ رِئَاءً وَ لَا سُمْعَةً وَ لَا أَشَراً وَ لَا بَطَراً وَ اجْعَلْنِی لَکَ مِنَ الْخَاشِعِینَ اللَّهُمَّ وَ أَعْطِنِی السَّعَةَ فِی الرِّزْقِ وَ الْأَمْنَ فِی الْوَطَنِ وَ قُرَّةَ الْعَیْنِ فِی الْأَهْلِ وَ الْمَالِ وَ الْوَلَدِ وَ الْمُقَامَ فِی نِعَمِکَ عِنْدِی وَ الصِّحَّةَ فِی الْجِسْمِ وَ الْقُوَّةَ فِی الْبَدَنِ وَ السَّلَامَةَ فِی الدِّینِ وَ اسْتَعْمِلْنِی بِطَاعَتِکَ وَ طَاعَةِ رَسُولِکَ مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ أَبَداً مَا اسْتَعْمَرْتَنِی وَ اجْعَلْنِی مِنْ أَوْفَرِ عِبَادِکَ عِنْدَکَ نَصِیباً فِی کُلِّ خَیْرٍ أَنْزَلْتَهُ وَ أَنْتَ مُنْزِلُهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ وَ مَا أَنْتَ مُنْزِلُهُ فِی کُلِّ سَنَةٍ مِنْ رَحْمَةٍ تَنْشُرُهَا وَ عَافِیَةٍ تُلْبِسُهَا وَ بَلِیَّةٍ تَدْفَعُهَا وَ حَسَنَاتٍ تَتَقَبَّلُهَا وَ سَیِّئَاتٍ تَتَجَاوَزُ عَنْهَا وَ ارْزُقْنِی رِزْقاً وَاسِعاً حَلَالًا طَیِّباً مِنْ فَضْلِکَ الْوَاسِعِ الطَّیِّبِ وَ اصْرِفْ عَنِّی یَا سَیِّدِیَ الْأَسْوَاءَ وَ اقْضِ عَنِّی الدَّیْنَ وَ الظُّلَامَاتِ

ص: 91

حَتَّی لَا أَتَأَذَّی بِشَیْ ءٍ مِنْهُ وَ خُذْ عَنِّی بِأَسْمَاعِ أَعْدَائِی وَ أَبْصَارِ حُسَّادِی وَ الْبَاغِینَ عَلَیَّ وَ انْصُرْنِی عَلَیْهِمْ وَ أَقِرَّ عَیْنِی وَ حَقِّقْ ظَنِّی وَ فَرِّجْ قَلْبِی وَ اجْعَلْ لِی مِنْ هَمِّی وَ کَرْبِی فَرَجاً وَ مَخْرَجاً وَ اجْعَلْ مَنْ أَرَادَنِی بِسُوءٍ مِنْ جَمِیعِ خَلْقِکَ تَحْتَ قَدَمَیَّ وَ اکْفِنِی شَرَّ الشَّیْطَانِ وَ شَرَّ السُّلْطَانِ وَ سَیِّئَاتِ عَمَلِی وَ طَهِّرْنِی مِنَ الذُّنُوبِ کُلِّهَا وَ أَجِرْنِی مِنَ النَّارِ بِعَفْوِکَ وَ أَدْخِلْنِی الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِکَ وَ زَوِّجْنِی مِنَ الْحُورِ الْعِینِ بِفَضْلِکَ وَ أَلْحِقْنِی بِأَوْلِیَائِکَ الصَّالِحِینَ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الْأَبْرَارِ الطَّیِّبِینَ الْأَخْیَارِ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ وَ عَلَی أَرْوَاحِهِمْ وَ أَجْسَادِهِمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ إِلَهِی وَ سَیِّدِی وَ عِزَّتِکَ وَ جَلَالِکَ لَئِنْ طَالَبْتَنِی بِذُنُوبِی لَأُطَالِبَنَّکَ بِعَفْوِکَ وَ لَئِنْ طَالَبْتَنِی بِلُؤْمِی لَأُطَالِبَنَّکَ بِکَرَمِکَ وَ لَئِنْ أَدْخَلْتَنِی النَّارَ لَأُخْبِرَنَّ أَهْلَ النَّارِ بِحُبِّی إِیَّاکَ إِلَهِی وَ سَیِّدِی إِنْ کُنْتَ لَا تَغْفِرُ إِلَّا لِأَوْلِیَائِکَ وَ أَهْلِ طَاعَتِکَ فَإِلَی مَنْ یَفْزَعُ الْمُذْنِبُونَ وَ إِنْ کُنْتَ لَا تُکْرِمُ إِلَّا أَهْلَ الْوَفَاءِ بِکَ فَبِمَنْ یَسْتَغِیثُ الْمُسِیئُونَ إِلَهِی إِنْ أَدْخَلْتَنِی النَّارَ فَفِی ذَلِکَ سُرُورُ عَدُوِّکَ وَ إِنْ أَدْخَلْتَنِی الْجَنَّةَ فَفِی ذَلِکَ سُرُورُ نَبِیِّکَ وَ أَنَا وَ اللَّهِ أَعْلَمُ أَنَّ سُرُورَ نَبِیِّکَ أَحَبُّ إِلَیْکَ مِنْ سُرُورِ عَدُوِّکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ أَنْ تَمْلَأَ قَلْبِی حُبّاً لَکَ وَ خَشْیَةً مِنْکَ وَ تَصْدِیقاً لَکَ وَ إِیمَاناً بِکَ وَ فَرَقاً مِنْکَ وَ شَوْقاً إِلَیْکَ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ حَبِّبْ إِلَیَّ لِقَاءَکَ وَ أَحْبِبْ لِقَائِی وَ اجْعَلْ لِی فِی لِقَائِکَ الرَّاحَةَ وَ الْفَرَحَ وَ الْکَرَامَةَ اللَّهُمَّ أَلْحِقْنِی بِصَالِحِ مَنْ مَضَی وَ اجْعَلْنِی مِنْ صَالِحِ مَنْ بَقِیَ وَ خُذْ بِی سَبِیلَ الصَّالِحِینَ وَ أَعِنِّی عَلَی نَفْسِی بِمَا تُعِینُ بِهِ الصَّالِحِینَ عَلَی أَنْفُسِهِمْ وَ لَا تَرُدَّنِی فِی سُوءٍ اسْتَنْقَذْتَنِی مِنْهُ أَبَداً وَ اخْتِمْ عَمَلِی بِأَحْسَنِهِ وَ اجْعَلْ ثَوَابِی عَلَیْهِ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ إِیمَاناً لَا أَجَلَ لَهُ دُونَ لِقَائِکَ تُحْیِینِی مَا أَحْیَیْتَنِی عَلَیْهِ وَ تَوَفَّانِی إِذَا تَوَفَّیْتَنِی عَلَیْهِ وَ تَبْعَثُنِی إِذَا بَعَثْتَنِی عَلَیْهِ وَ أَبْرِئْ قَلْبِی مِنَ الرِّیَاءِ وَ الشَّکِّ وَ السُّمْعَةِ فِی دِینِکَ حَتَّی یَکُونَ عَمَلِی خَالِصاً لَکَ اللَّهُمَّ أَعْطِنِی بَصِیرَةً فِی دِینِکَ وَ فَهْماً فِی حُکْمِکَ وَ فِقْهاً فِی عِلْمِکَ وَ کِفْلَیْنِ مِنْ رَحْمَتِکَ وَ وَرَعاً یَحْجُزُنِی عَنْ مَعَاصِیکَ وَ بَیِّضْ وَجْهِی بِنُورِکَ وَ اجْعَلْ رَغْبَتِی فِیمَا عِنْدَکَ وَ تَوَفَّنِی فِی سَبِیلِکَ وَ عَلَی مِلَّةِ

ص: 92

رَسُولِکَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْکَسَلِ وَ الْفَشَلِ وَ الْهَمِّ وَ الْحُزْنِ وَ الْجُبْنِ وَ الْبُخْلِ وَ الْغَفْلَةِ وَ الْقَسْوَةِ وَ الذِّلَّةِ وَ الْمَسْکَنَةِ وَ الْفَقْرِ وَ الْفَاقَةِ وَ کُلِّ بَلِیَّةٍ وَ الْفَوَاحِشِ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ أَعُوذُ بِکَ مِنْ نَفْسٍ لَا تَقْنَعُ وَ مِنْ بَطْنٍ لَا یَشْبَعُ وَ قَلْبٍ لَا یَخْشَعُ وَ دُعَاءٍ لَا یُسْمَعُ وَ عَمَلٍ لَا یَنْفَعُ وَ صَلَاةٍ لَا تُرْفَعُ وَ أَعُوذُ بِکَ یَا رَبِّ عَلَی نَفْسِی وَ دِینِی وَ مَالِی وَ جَمِیعِ مَا رَزَقْتَنِی مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ اللَّهُمَّ إِنَّهُ لَنْ یُجِیرَنِی مِنْکَ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِکَ مُلْتَحَداً فَلَا تَجْعَلْ نَفْسِی فِی شَیْ ءٍ مِنْ عَذَابِکَ وَ لَا تُرِدْنِی بِهَلَکَةٍ وَ لَا تُرِدْنِی بِعَذَابٍ أَلِیمٍ اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنِّی وَ أَعْلِ ذِکْرِی وَ ارْفَعْ دَرَجَتِی وَ احْطُطْ وِزْرِی وَ لَا تَذْکُرْنِی بِخَطِیئَتِی وَ اجْعَلْ ثَوَابَ مَجْلِسِی وَ ثَوَابَ مَنْطِقِی وَ ثَوَابَ دُعَائِی رِضَاکَ عَنِّی وَ الْجَنَّةَ وَ أَعْطِنِی یَا رَبِّ جَمِیعَ مَا سَأَلْتُکَ وَ زِدْنِی مِنْ فَضْلِکَ إِنِّی إِلَیْکَ رَاغِبٌ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ اللَّهُمَّ إِنَّکَ أَنْزَلْتَ فِی کِتَابِکَ الْعَفْوَ وَ أَمَرْتَنَا أَنْ نَعْفُوَ عَمَّنْ ظَلَمَنَا وَ قَدْ ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا فَاعْفُ عَنَّا فَإِنَّکَ أَوْلَی بِذَلِکَ مِنَّا وَ أَمَرْتَنَا أَنْ لَا نَرُدَّ سَائِلًا عَنْ أَبْوَابِنَا وَ قَدْ جِئْتُکَ سَائِلًا فَلَا تَرُدَّنَا إِلَّا بِقَضَاءِ حَوَائِجِنَا وَ أَمَرْتَنَا بِالْإِحْسَانِ إِلَی مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُنَا وَ نَحْنُ أَرِقَّاؤُکَ فَأَعْتِقْ رِقَابَنَا مِنَ النَّارِ یَا مَفْزَعِی عِنْدَ کُرْبَتِی وَ یَا غِیَاثِی عِنْدَ شِدَّتِی إِلَیْکَ فَزِعْتُ وَ بِکَ اسْتَغَثْتُ وَ لُذْتُ وَ لَا أَلُوذُ بِسِوَاکَ وَ لَا أَطْلُبُ الْفَرَجَ إِلَّا بِکَ وَ مِنْکَ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَغِثْنِی وَ فَرِّجْ عَنِّی یَا مَنْ یَقْبَلُ الْیَسِیرَ وَ یَعْفُو عَنِ الْکَثِیرِ اقْبَلْ مِنِّی الْیَسِیرَ وَ اعْفُ عَنِّی الْکَثِیرَ إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ إِیمَاناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ یَقِیناً حَتَّی أَعْلَمَ أَنَّهُ لَنْ یُصِیبَنِی إِلَّا مَا کَتَبْتَ لِی وَ رَضِّنِی مِنَ الْعَیْشِ بِمَا قَسَمْتَ لِی یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی السَّحَرِ رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی جَدِّی أَبِی جَعْفَرٍ الطُّوسِیِّ بِإِسْنَادِهِ إِلَی عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ مِنْ کِتَابِ الصِّیَامِ وَ رَوَاهُ أَیْضاً ابْنُ أَبِی قُرَّةَ فِی کِتَابِهِ

ص: 93


1- 1. کتاب الاقبال: 67- 75.

وَ اللَّفْظُ وَاحِدٌ فَقَالا مَعاً عَنْ أَیُّوبَ بْنِ یَقْطِینٍ: أَنَّهُ کَتَبَ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام یَسْأَلُهُ أَنْ یُصَحِّحَ لَهُ هَذَا الدُّعَاءَ فَکَتَبَ إِلَیْهِ نَعَمْ وَ هُوَ دُعَاءُ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام بِالْأَسْحَارِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ قَالَ أَبِی قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام لَوْ یَعْلَمُ النَّاسُ مِنْ عِظَمِ هَذِهِ الْمَسَائِلِ عِنْدَ اللَّهِ وَ سُرْعَةِ إِجَابَتِهِ لِصَاحِبِهَا لَاقْتَتَلُوا عَلَیْهِ وَ لَوْ بِالسُّیُوفِ- وَ اللَّهُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشاءُ وَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام لَوْ حَلَفْتُ لَبَرَرْتُ أَنَّ اسْمَ اللَّهِ الْأَعْظَمَ قَدْ دَخَلَ فِیهَا فَإِذَا دَعَوْتُهُمْ فَاجْتَهِدُوا فِی الدُّعَاءِ فَإِنَّهُ مِنْ مَکْنُونِ الْعِلْمِ وَ اکْتُمُوهُ إِلَّا مِنْ أَهْلِهِ وَ لَیْسَ مِنْ أَهْلِهِ الْمُنَافِقُونَ وَ الْمُکَذِّبُونَ وَ الْجَاحِدُونَ وَ هُوَ دُعَاءُ الْمُبَاهَلَةِ تَقُولُ- اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ بَهَائِکَ بِأَبْهَاهُ وَ کُلُّ بَهَائِکَ بَهِیٌّ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِبَهَائِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ جَمَالِکَ بِأَجْمَلِهِ وَ کُلُّ جَمَالِکَ جَمِیلٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِجَمَالِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ جَلَالِکَ بِأَجَلِّهِ وَ کُلُّ جَلَالِکَ جَلِیلٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِجَلَالِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ عَظَمَتِکَ بِأَعْظَمِهَا وَ کُلُّ عَظَمَتِکَ عَظِیمَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعَظَمَتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ نُورِکَ بِأَنْوَرِهِ وَ کُلُّ نُورِکَ نَیِّرٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِنُورِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ رَحْمَتِکَ بِأَوْسَعِهَا وَ کُلُّ رَحْمَتِکَ وَاسِعَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ کَلِمَاتِکَ بِأَتَمِّهَا وَ کُلُّ کَلِمَاتِکَ تَامَّةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِکَلِمَاتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ کَمَالِکَ بِأَکْمَلِهِ وَ کُلُّ کَمَالِکَ کَامِلٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِکَمَالِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ أَسْمَائِکَ بِأَکْبَرِهَا وَ کُلُّ أَسْمَائِکَ کَبِیرَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِأَسْمَائِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ عِزَّتِکَ بِأَعَزِّهَا وَ کُلُّ عِزَّتِکَ عَزِیزَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعِزَّتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَشِیَّتِکَ بِأَمْضَاهَا وَ کُلُّ مَشِیَّتِکَ مَاضِیَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَشِیَّتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ قُدْرَتِکَ بِالْقُدْرَةِ الَّتِی اسْتَطَلْتَ بِهَا عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ وَ کُلُّ قُدْرَتِکَ مُسْتَطِیلَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِقُدْرَتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ عِلْمِکَ بِأَنْفَذِهِ وَ کُلُّ عِلْمِکَ نَافِذٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعِلْمِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ قَوْلِکَ بِأَرْضَاهُ وَ کُلُّ قَوْلِکَ رَضِیٌّ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِقَوْلِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَسَائِلِکَ بِأَحَبِّهَا إِلَیْکَ وَ کُلُ

ص: 94

مَسَائِلِکَ إِلَیْکَ حَبِیبَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَسَائِلِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ شَرَفِکَ بِأَشْرَفِهِ وَ کُلُّ شَرَفِکَ شَرِیفٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِشَرَفِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ سُلْطَانِکَ بِأَدْوَمِهِ وَ کُلُّ سُلْطَانِکَ دَائِمٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِسُلْطَانِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ مُلْکِکَ بِأَفْخَرِهِ وَ کُلُّ مُلْکِکَ فَاخِرٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمُلْکِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ عُلُوِّکَ بِأَعْلَاهُ وَ کُلُّ عُلُوِّکَ عَالٍ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعُلُوِّکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَنِّکَ بِأَقْدَمِهِ وَ کُلُّ مَنِّکَ قَدِیمٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَنِّکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ آیَاتِکَ بِأَکْرَمِهَا وَ کُلُّ آیَاتِکَ کَرِیمَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِآیَاتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَا أَنْتَ فِیهِ مِنَ الشَّأْنِ وَ الْجَبَرُوتِ وَ أَسْأَلُکَ بِکُلِّ شَأْنٍ وَحْدَهُ وَ جَبَرُوتٍ وَحْدَهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَا تُجِیبُنِی بِهِ حِینَ أَسْأَلُکَ فَأَجِبْنِی یَا اللَّهُ وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا وَ تَذْکُرُ حَاجَتَکَ فَإِنَّکَ تُعْطَاهَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی السَّحَرِ أَرْوِیهِ بِإِسْنَادِی إِلَی جَدِّی أَبِی جَعْفَرٍ الطُّوسِیِّ ره فِی الْمِصْبَاحِ: یَا عُدَّتِی عِنْدَ کُرْبَتِی وَ یَا صَاحِبِی فِی شِدَّتِی وَ یَا وَلِیِّی فِی نِعْمَتِی وَ یَا غَایَتِی فِی رَغْبَتِی أَنْتَ السَّاتِرُ عَوْرَتِی الْمُؤْمِنُ رَوْعَتِی الْمُقِیلُ عَثْرَتِی فَاغْفِرْ لِی خَطِیئَتِی اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ خُشُوعَ الْإِیمَانِ قَبْلَ خُشُوعِ الذُّلِّ فِی النَّارِ یَا وَاحِدُ یَا أَحَدُ یَا صَمَدُ یَا مَنْ لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ- وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ یَا مَنْ یُعْطِی مَنْ سَأَلَهُ تَحَنُّناً مِنْهُ وَ رَحْمَةً وَ یَبْتَدِئُ بِالْخَیْرِ مَنْ لَمْ یَسْأَلْهُ تَفَضُّلًا مِنْهُ وَ کَرَماً بِکَرَمِکَ الدَّائِمِ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ هَبْ لِی رَحْمَةً وَاسِعَةً جَامِعَةً أَبْلُغُ بِهَا خَیْرَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْتَغْفِرُکَ لِمَا تُبْتُ إِلَیْکَ مِنْهُ ثُمَّ عُدْتُ فِیهِ وَ أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ خَیْرٍ أَرَدْتُ بِهِ وَجْهَکَ فَخَالَطَنِی فِیهِ مَا لَیْسَ لَکَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اعْفُ عَنِّی ظُلْمِی وَ جُرْمِی بِحِلْمِکَ وَ جُودِکَ یَا کَرِیمُ یَا مَنْ لَا یَخِیبُ سَائِلُهُ وَ لَا یَنْفَدُ نَائِلُهُ یَا مَنْ عَلَا فَلَا شَیْ ءَ فَوْقَهُ وَ دَنَا فَلَا شَیْ ءَ دُونَهُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْحَمْنِی یَا فَالِقَ

ص: 95


1- 1. کتاب الاقبال: 75- 78.

الْبَحْرِ لِمُوسَی اللَّیْلَةَ اللَّیْلَةَ اللَّیْلَةَ السَّاعَةَ السَّاعَةَ السَّاعَةَ اللَّهُمَّ طَهِّرْ قَلْبِی مِنَ النِّفَاقِ وَ عَمَلِی مِنَ الرِّیَاءِ وَ لِسَانِی مِنَ الْکَذِبِ وَ عَیْنِی مِنَ الْخِیَانَةِ فَإِنَّکَ تَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْیُنِ وَ ما تُخْفِی الصُّدُورُ یَا رَبِّ هَذَا مَقَامُ الْعَائِذِ بِکَ مِنَ النَّارِ هَذَا مَقَامُ الْمُسْتَجِیرِ بِکَ مِنَ النَّارِ هَذَا مَقَامُ الْمُسْتَغِیثِ بِکَ مِنَ النَّارِ هَذَا مَقَامُ الْهَارِبِ إِلَیْکَ مِنَ النَّارِ هَذَا مَقَامُ مَنْ یَبُوءُ بِخَطِیئَتِهِ وَ یَعْتَرِفْ بِذَنْبِهِ وَ یَتُوبُ إِلَی رَبِّهِ هَذَا مَقَامُ الْبَائِسِ الْفَقِیرِ هَذَا مَقَامُ الْخَائِفِ الْمُسْتَجِیرِ هَذَا مَقَامُ الْمَحْزُونِ الْمَکْرُوبِ هَذَا مَقَامُ الْمَحْزُونِ الْمَغْمُومِ الْمَهْمُومِ هَذَا مَقَامُ الْغَرِیبِ الْغَرِیقِ هَذَا مَقَامُ الْمُسْتَوْحِشِ الْفَرِقِ هَذَا مَقَامُ مَنْ لَا یَجِدُ لِذَنْبِهِ غَافِراً غَیْرَکَ وَ لَا لِهَمِّهِ مُفَرِّجاً سِوَاکَ یَا اللَّهُ یَا کَرِیمُ لَا تُحْرِقْ وَجْهِی بِالنَّارِ بَعْدَ سُجُودِی وَ تَعْفِیرِی بِغَیْرِ مَنٍّ مِنِّی عَلَیْکَ بَلْ لَکَ الْحَمْدُ وَ الْمَنُّ وَ الْفَضْلُ عَلَیَّ ارْحَمْ أَیْ رَبِّ أَیْ رَبِّ أَیْ رَبِّ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ ضَعْفِی وَ قِلَّةَ حِیلَتِی وَ رِقَّةَ جِلْدِی وَ تَبَدُّدَ أَوْصَالِی وَ تَنَاثُرَ لَحْمِی وَ جِسْمِی وَ جَسَدِی وَ وَحْدَتِی وَ وَحْشَتِی فِی قَبْرِی وَ جَزَعِی مِنْ صَغِیرِ الْبَلَاءِ أَسْأَلُکَ یَا رَبِّ قُرَّةَ الْعَیْنِ وَ الِاغْتِبَاطَ یَوْمَ الْحَسْرَةِ وَ النَّدَامَةِ بَیِّضْ وَجْهِی یَا رَبِّ یَوْمَ تَسْوَدُّ فِیهِ الْوُجُوهُ وَ آمِنِّی مِنَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ أَسْأَلُکَ الْبُشْرَی یَوْمَ تُقَلِّبُ فِیهِ الْقُلُوبَ وَ الْأَبْصَارَ وَ الْبُشْرَی عِنْدَ فِرَاقِ الدُّنْیَا.

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَرْجُوهُ عَوْناً فِی حَیَاتِی وَ أُعِدُّهُ ذُخْراً لِیَوْمِ فَاقَتِی الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَدْعُوهُ وَ لَا أَدْعُو غَیْرَهُ وَ لَوْ دَعَوْتُ غَیْرَهُ لَخَیَّبَ دُعَائِی الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَرْجُوهُ وَ لَا أَرْجُو غَیْرَهُ وَ لَوْ رَجَوْتُ غَیْرَهُ لَأَخْلَفَ رَجَائِی الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُنْعِمِ الْمُحْسِنِ الْمُجْمِلِ الْمُفْضِلِ ذِی الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ وَلِیِّ کُلِّ نِعْمَةٍ وَ صَاحِبِ کُلِّ حَسَنَةٍ وَ مُنْتَهَی کُلِّ رَغْبَةٍ وَ قَاضِی کُلِّ حَاجَةٍ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْزُقْنِی الْیَقِینَ وَ حُسْنَ الظَّنِّ بِکَ وَ أَثْبِتْ رَجَاءَکَ فِی قَلْبِی وَ اقْطَعْ رَجَائِی عَمَّنْ سِوَاکَ حَتَّی لَا أَرْجُوَ غَیْرَکَ وَ لَا أَثِقَ إِلَّا بِکَ یَا لَطِیفاً لِمَا یَشَاءُ أَلْطِفْ لِی فِی جَمِیعِ أَحْوَالِی بِمَا تُحِبُّ وَ تَرْضَی یَا رَبِّ إِنِّی ضَعِیفٌ عَلَی النَّارِ فَلَا تُعَذِّبْنِی بِالنَّارِ یَا رَبِّ ارْحَمْ دُعَائِی وَ تَضَرُّعِی وَ خَوْفِی وَ ذُلِّی وَ مَسْکَنَتِی وَ تَعْوِیذِی وَ تَلْوِیذِی یَا رَبِّ إِنِّی ضَعِیفٌ عَنْ طَلَبِ الدُّنْیَا

ص: 96

وَ أَنْتَ وَاسِعٌ کَرِیمٌ وَ أَسْأَلُکَ یَا رَبِّ بِقُوَّتِکَ عَلَی ذَلِکَ وَ قُدْرَتِکَ عَلَیْهِ وَ غِنَاکَ عَنْهُ وَ حَاجَتِی إِلَیْهِ أَنْ تَرْزُقَنِی فِی عَامِی هَذَا وَ شَهْرِی هَذَا وَ یَوْمِی هَذَا وَ سَاعَتِی هَذِهِ رِزْقاً تُغْنِینِی بِهِ عَنْ تَکَلُّفِ مَا فِی أَیْدِی النَّاسِ مِنْ رِزْقِکَ الْحَلَالِ الطِّیِّبِ أَیْ رَبِّ مِنْکَ أَطْلُبُ وَ إِلَیْکَ أَرْغَبُ وَ إِیَّاکَ أَرْجُو وَ أَنْتَ أَهْلُ ذَلِکَ لَا أَرْجُو غَیْرَکَ وَ لَا أَثِقَ إِلَّا بِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ أَیْ رَبِ ظَلَمْتُ نَفْسِی فَاغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی وَ عَافِنِی یَا سَامِعَ کُلِّ صَوْتٍ وَ یَا جَامِعَ کُلِّ فَوْتٍ وَ یَا بَارِئَ النُّفُوسِ بَعْدَ الْمَوْتِ یَا مَنْ لَا تَغْشَاهُ الظُّلُمَاتُ وَ لَا تَشْتَبِهُ عَلَیْهِ الْأَصْوَاتُ وَ لَا یَشْغَلُهُ شَیْ ءٌ عَنْ شَیْ ءٍ أَعْطِ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله أَفْضَلَ مَا سَأَلْتُکَ وَ أَفْضَلَ مَا سُئِلْتَ لَهُ وَ أَفْضَلَ مَا أَنْتَ مَسْئُولٌ لَهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ هَبْ لِیَ الْعَافِیَةَ حَتَّی تَهْنِئَنِی الْمَعِیشَةُ وَ اخْتِمْ لِی بِخَیْرٍ حَتَّی لَا تَضُرَّنِی الذُّنُوبُ اللَّهُمَّ رَضِّنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی حَتَّی لَا أَسْأَلَ أَحَداً شَیْئاً.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْتَحْ لِی خَزَائِنَ رَحْمَتِکَ وَ ارْحَمْنِی رَحْمَةً- لَا تُعَذِّبُنِی بَعْدَهَا أَبَداً فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ ارْزُقْنِی مِنْ فَضْلِکَ الْوَاسِعِ رِزْقاً حَلَالًا طَیِّباً- لَا تُفْقِرُنِی إِلَی أَحَدٍ بَعْدَهُ سِوَاکَ تَزِیدُنِی بِذَلِکَ شُکْراً وَ إِلَیْکَ فَاقَةً وَ فَقْراً وَ بِکَ عَمَّنْ سِوَاکَ غِنًی وَ تَعَفُّفاً یَا مُحْسِنُ یَا مُجْمِلُ یَا مُنْعِمُ یَا مُفْضِلُ یَا مَلِیکُ یَا مُقْتَدِرُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اکْفِنِی الْمُهِمَّ کُلَّهُ وَ اقْضِ لِی بِالْحُسْنَی وَ بَارِکْ لِی فِی جَمِیعِ أُمُورِی وَ اقْضِ لِی جَمِیعَ حَوَائِجِی اللَّهُمَّ یَسِّرْ لِی مَا أَخَافُ تَعَسُّرَهُ فَإِنَّ تَیْسِیرَ مَا أَخَافُ تَعَسُّرَهُ عَلَیْکَ یَسِیرٌ وَ سَهِّلْ لِی مَا أَخَافُ حُزُونَتَهُ وَ نَفِّسْ عَنِّی مَا أَخَافُ ضِیقَهُ وَ کُفَّ عَنِّی مَا أَخَافُ غَمَّهُ وَ اصْرِفْ عَنِّی مَا أَخَافُ بَلِیَّتَهُ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ اللَّهُمَّ امْلَأْ قَلْبِی حُبّاً لَکَ وَ خَشْیَةً مِنْکَ وَ تَصْدِیقاً بِکِتَابِکَ وَ إِیمَاناً بِکَ وَ فَرَقاً مِنْکَ وَ شَوْقاً إِلَیْکَ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ اللَّهُمَّ إِنَّ لَکَ حُقُوقاً فَتَصَدَّقْ بِهَا عَلَیَّ وَ لِلنَّاسِ قِبَلِی تَبِعَاتٍ فَتَحَمَّلْهَا عَنِّی وَ قَدْ أَوْجَبْتَ لِکُلِّ ضَیْفٍ قِرًی وَ أَنَا ضَیْفُکَ فَاجْعَلْ قِرَایَ اللَّیْلَةَ الْجَنَّةَ یَا وَهَّابَ الْجَنَّةِ یَا وَهَّابَ الْمَغْفِرَةِ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِکَ (1).

ص: 97


1- 1. کتاب الاقبال: ص 78- 79.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی السَّحَرِ أَرْوِیهِ بِإِسْنَادِی إِلَی جَدِّی أَبِی جَعْفَرٍ الطُّوسِیِّ رَحِمَهُ اللَّهُ فِی الْمِصْبَاحِ قَالَ وَ تَدْعُو أَیْضاً فِی السَّحَرِ بِدُعَاءِ إِدْرِیسَ علیه السلام وَ رَأَیْتُ فِی إِسْنَادِ هَذَا الدُّعَاءِ أَنَّهُ الَّذِی رَفَعَهُ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ بِهِ إِلَیْهِ وَ أَنَّهُ مِنْ أَفْضَلِ الدُّعَاءِ وَ هُوَ: سُبْحَانَکَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا رَبَّ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ وَارِثَهُ یَا إِلَهَ الْآلِهَةِ الرَّفِیعَ جَلَالُهُ یَا اللَّهُ الْمَحْمُودُ فِی کُلِّ فِعَالِهِ یَا رَحْمَانَ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ رَاحِمَهُ یَا حَیُّ حِینَ لَا حَیَّ فِی دَیْمُومَةِ مُلْکِهِ وَ بَقَائِهِ یَا قَیُّومُ فَلَا یَفُوتُ شیئا [شَیْ ءٌ] مِنْ عِلْمِهِ وَ لَا یَئُودُهُ یَا وَاحِدُ الْبَاقِی أَوَّلَ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ آخِرَهُ یَا دَائِمُ بِغَیْرِ فَنَاءٍ وَ لَا زَوَالٍ لِمُلْکِهِ یَا صَمَدُ فِی غَیْرِ شَبِیهٍ وَ لَا شَیْ ءَ کَمِثْلِهِ یَا بَارُّ فَلَا شَیْ ءَ کُفْوُهُ وَ لَا مُدَانِیَ لِوَصْفِهِ یَا کَبِیرُ أَنْتَ الَّذِی لَا تَهْتَدِی الْقُلُوبُ لِعَظَمَتِهِ یَا بَارِئُ الْمُنْشِئُ بِلَا مِثَالٍ خَلَا مِنْ غَیْرِهِ یَا زَاکِی الطَّاهِرُ مِنْ کُلِّ آفَةٍ بِقُدْسِهِ یَا کَافِی الْمُوسِعُ لِمَا خَلَقَ مِنْ عَطَایَا فَضْلِهِ یَا نَقِیُّ مِنْ کُلِّ جَوْرٍ لَمْ یَرْضَهُ وَ لَمْ یُخَالِطْهُ فِعَالُهُ یَا حَنَّانُ الَّذِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ ءٍ رَحْمَتُهُ یَا مَنَّانُ ذَا الْإِحْسَانِ قَدْ من [عَمَ] الْخَلَائِقَ بِمَنِّهِ یَا دَیَّانَ الْعِبَادِ فَکُلٌّ یَقُومُ خَاضِعاً لِرَهْبَتِهِ یَا خَالِقَ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ فَکُلٌّ إِلَیْهِ مَعَادُهُ یَا رَحْمَانَ وَ رَاحِمَ کُلِّ صَرِیخٍ وَ مَکْرُوبٍ وَ غِیَاثَهُ وَ مَعَاذَهُ یَا بَارُّ فَلَا تَصِفُ الْأَلْسُنُ کُنْهَ جَلَالِ مُلْکِهِ وَ عِزِّهِ یَا مُبْدِئَ الْبَدَایَا لَمْ یَبْغِ فِی إِنْشَائِهَا أَعْوَاناً مِنْ خَلْقِهِ یَا عَلَّامَ الْغُیُوبِ فَلَا یَئُودُهُ مِنْ شَیْ ءٍ حِفْظُهُ یَا مُعِیداً مَا أَفْنَاهُ إِذَا بَرَزَ الْخَلَائِقُ لِدَعْوَتِهِ مِنْ مَخَافَتِهِ یَا حَلِیمُ ذَا الإناءة [الْأَنَاةِ] فَلَا شَیْ ءَ یَعْدِلُهُ مِنْ خَلْقِهِ یَا مَحْمُودَ الْفَعَالِ ذَا الْمَنِّ عَلَی جَمِیعِ خَلْقِهِ بِلُطْفِهِ یَا عَزِیزُ الْغَالِبُ عَلَی أَمْرِهِ فَلَا شَیْ ءَ یَعْدِلُهُ یَا قَاهِرُ ذَا الْبَطْشِ الشَّدِیدِ أَنْتَ الَّذِی لَا یُطَاقُ انْتِقَامُهُ یَا مُتَعَالِی الْقَرِیبُ فِی عُلُوِّ ارْتِفَاعِ دُنُوِّهِ یَا جَبَّارُ الْمُذَلِّلُ کُلَّ شَیْ ءٍ بِقَهْرِ عَزِیزِ سُلْطَانِهِ یَا نُورَ کُلِّ شَیْ ءٍ أَنْتَ الَّذِی فَلَقَ السَّمَاوَاتِ نُورُهُ یَا قُدُّوسُ الطَّاهِرُ مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ لَا شَیْ ءَ یَعْدِلُهُ یَا قَرِیبُ الْمُجِیبُ الْمُتَدَانِی دُونَ کُلِّ شَیْ ءٍ قُرْبُهُ یَا عَالِی الشَّامِخُ فِی السَّمَاءِ فَوْقَ کُلِّ شَیْ ءٍ عُلُوُّ ارْتِفَاعِهِ یَا بَدِیعَ الْبَدَائِعِ وَ مُعِیدَهَا بَعْدَ فَنَائِهَا بِقُدْرَتِهِ یَا جَلِیلُ الْمُتَکَبِّرُ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ فَالْعَدْلُ أَمْرُهُ وَ الصِّدْقُ وَعْدُهُ یَا مَجِیدُ فَلَا یَبْلُغُ الْأَوْهَامُ کُلَّ ثَنَائِهِ وَ مَجْدِهِ یَا کَرِیمَ الْعَفْوِ وَ الْعَدْلِ أَنْتَ الَّذِی مَلَأَ کُلَّ شَیْ ءٍ عَدْلُهُ یَا عَظِیمُ

ص: 98

ذَا الثَّنَاءِ الْفَاخِرِ وَ الْعِزِّ وَ الْکِبْرِیَاءِ فَلَا یَذِلُّ عِزُّهُ یَا عَجِیبُ فَلَا تَنْطِقُ الْأَلْسُنُ بِکُلِّ آلَائِهِ وَ ثَنَائِهِ.

أَسْأَلُکَ یَا مُعْتَمَدِی عِنْدَ کُلِّ کُرْبَةٍ وَ غِیَاثِی عِنْدَ کُلِّ شِدَّةٍ بِهَذِهِ الْأَسْمَاءِ أَمَاناً مِنْ عُقُوبَاتِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ أَسْأَلُکَ أَنْ تَصْرِفَ عَنِّی بِهِنَّ کُلَّ سُوءٍ وَ مَخُوفٍ وَ مَحْذُورٍ وَ تَصْرِفَ عَنِّی أَبْصَارَ الظَّلَمَةِ الْمُرِیدِینَ بِیَ السُّوءَ الَّذِی نَهَیْتَ عَنْهُ وَ أَنْ تَصْرِفَ قُلُوبَهُمْ مِنْ شَرِّ مَا یُضْمِرُونَ إِلَی خَیْرِ مَا لَا یَمْلِکُونَ وَ لَا یَمْلِکُهُ غَیْرُکَ یَا کَرِیمُ اللَّهُمَّ لَا تَکِلْنِی إِلَی نَفْسِی فَأَعْجِزَ عَنْهَا وَ لَا إِلَی النَّاسِ فَیَرْفُضُونِی وَ لَا تُخَیِّبْنِی وَ أَنَا أَرْجُوکَ وَ لَا تُعَذِّبْنِی وَ أَنَا أَدْعُوکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَأَجِبْنِی کَمَا وَعَدْتَنِی اللَّهُمَّ اجْعَلْ خَیْرَ عُمُرِی مَا وَلِیَ أَجَلِی اللَّهُمَّ لَا تُغَیِّرْ جَسَدِی وَ لَا تُرْسِلْ حَظِّی وَ لَا تُسَوِّءْ صَدِیقِی أَعُوذُ بِکَ مِنْ سُقْمٍ مُصَرِّعٍ وَ فَقْرٍ مُدْقِعٍ وَ مِنَ الذُّلِّ وَ بِئْسَ الْخِلُّ اللَّهُمَّ سَلِّ قَلْبِی عَنْ کُلِّ شَیْ ءٍ لَا أَتَزَوَّدُهُ إِلَیْکَ وَ لَا أَنْتَفِعُ بِهِ یَوْمَ أَلْقَاکَ مِنْ حَلَالٍ أَوْ حَرَامٍ ثُمَّ أَعْطِنِی قُوَّةً عَلَیْهِ وَ عِزّاً وَ قَنَاعَةً وَ مَقْتاً لَهُ وَ رِضَاکَ فِیهِ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلَی عَطَایَاکَ الْجَزِیلَةِ وَ لَکَ الْحَمْدُ عَلَی مِنَنِکَ الْمُتَوَاتِرَةِ الَّتِی بِهَا دَافَعْتَ عَنِّی مَکَارِهَ الْأُمُورِ وَ بِهَا آتَیْتَنِی مَوَاهِبَ السُّرُورِ مَعَ تَمَادِیَّ فِی الْغَفْلَةِ وَ مَا بَقِیَ فِیَّ مِنَ الْقَسْوَةِ فَلَمْ یَمْنَعْکَ ذَلِکَ مِنْ فِعْلِی أَنْ عَفَوْتَ عَنِّی وَ سَتَرْتَ ذَلِکَ عَلَیَّ وَ سَوَّغْتَنِی مَا فِی یَدِی مِنْ نِعَمِکَ وَ تَابَعْتَ عَلَیَّ إِحْسَانَکَ وَ صَفَحْتَ بِی عَنْ قَبِیحِ مَا أَفْضَیْتُ بِهِ إِلَیْکَ وَ انْتَهَکْتُهُ مِنْ مَعَاصِیکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِکُلِّ اسْمٍ هُوَ لَکَ یَحِقُّ عَلَیْکَ فِیهِ إِجَابَةُ الدُّعَاءِ إِذَا دُعِیتَ بِهِ وَ أَسْأَلُکَ بِکُلِّ ذِی حَقٍّ عَلَیْکَ وَ بِحَقِّکَ عَلَی جَمِیعِ مَنْ هُوَ دُونَکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ مَنْ أَرَادَنِی بِسُوءٍ فَخُذْ بِسَمْعِهِ وَ بَصَرِهِ وَ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ یَمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ وَ امْنَعْهُ مِنِّی بِحَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ یَا مَنْ لَیْسَ مَعَهُ رَبٌّ یُدْعَی وَ یَا مَنْ لَیْسَ فَوْقَهُ خَالِقٌ یُخْشَی وَ یَا مَنْ لَیْسَ دُونَهُ إِلَهٌ یُتَّقَی وَ یَا مَنْ لَیْسَ لَهُ وَزِیرٌ یُؤْتَی وَ یَا مَنْ لَیْسَ لَهُ حَاجِبٌ یُرْشَی وَ یَا مَنْ لَیْسَ لَهُ بَوَّابٌ یُنَادَی وَ یَا مَنْ لَا یَزْدَادُ عَلَی کَثْرَةِ الْعَطَاءِ إِلَّا کَرَماً

ص: 99

وَ جُوداً وَ عَلَی تَتَابُعِ الذُّنُوبِ إِلَّا مَغْفِرَةً وَ عَفْواً صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْعَلْ بِی مَا أَنْتَ أَهْلُهُ وَ لَا تَفْعَلْ بِی مَا أَنَا أَهْلُهُ فَإِنَّکَ أَهْلُ التَّقْوی وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ(1).

**[ترجمه]اقبال الاعمال: دعاهای سحر در شب های ماه رمضان:

ابو حمزه ثمالی نقل کرد: علی بن حسین صلوات الله علیهما سراسر شب های ماه رمضان را به نماز می ایستاد و در وقت سحر این دعا را می خواند:

خدایا با عقوبت خود ادبم مکن و مرا با حیله ات فریب مده. ای پروردگار من، خیر از کجا برای من باشد در حالی که جز از نزد تو وجود پیدا نمی کند و از کجا نجات برای من باشد در حالی که جز به تو نمی توان بدان دست یافت؟ نه کسی که کار نیکی انجام داد، از یاری و رحمت تو بی نیاز است و نه کسی که کار بد کرد و بر تو گستاخی نمود و تو را خشنود نساخت، از سیطره قدرت تو بیرون آمد. ای پروردگار من - به اندازه یک نفس کامل بگو - تو را به تو شناختم و تو بودی که مرا بر خود رهنمون شده و فراخواندی و اگر تو نبودی، هرگز نمی دانستم که تو چیستی.

ستایش خدایی را که او را می خوانم و به من پاسخ می دهد، اگر چه وقتی او مرا می خواند، سستی می ورزم، و ستایش خدایی را که از او درخواست می کنم و عطایم می کند، اگر چه وقتی او از من قرض می طلبد، بخل می ورزم و ستایش خدایی که هر وقت خواستم او را برای برآورده شدن حاجتم صدا کردم و هر گاه خواستم راز خود را با او در میان گذاشتم، بدون هیچ شفاعت کننده ای حاجتم را برآورد و ستایش خدایی که غیر او را نمی خوانم و اگر غیر او را بخوانم، دعایم را مستجاب نمی کند و ستایش خدایی که از غیر او امید ندارم و اگر به غیر او امید می بستم، امیدم را ناامید می کرد و ستایش خدایی که مرا به خودش واگذار نمود و گرامی داشت و به مردم واگذار ننمود تا مرا خوار کنند و ستایش خدایی که با من دوستی نمود، با این که از من بی نیاز است. ستایش خدایی که چنان بردباری نمود که گویی گناهی نکرده ام. پس، پروردگار من ستوده ترین موجود در نزد من و شایسته ترین کس به ستایش است.

خداوندا، می بینم که راه های خواسته ها به درگاه تو گشوده و آبخشورهای امید به تو لبریز و یاری جستن از فضل تو برای امیدواران آزاد و درهای دعا به درگاهت برای فریاد کنندگان باز است و می دانم که تو امیدواران را اجابت می کنی و فریادرس فریاد خواهان هستی و این که گشاده دستی و بخشندگی تو در برابر بخیلان و خود پسندان، در پناه بردن به بخشش تو و رضایت به قضای نهفته است. و این که راه هر کس که به سوی تو کوچ کند نزدیک است و تو از آفریدگانت در حجاب نیستی، مگر آن که اعمال بد، حجاب آنان از تو شود، و اینک با خواسته ام به سوی تو آمده ام و با حاجتم به درگاه تو روی آورده ام و به تو یاری جستم و به دعای تو توسل کردم، بی آن که مستحق آن باشم که دعای مرا گوش کنی و عفوت را شامل حالم گردانی، بلکه تنها برای این که به کرم تو اعتماد دارم، به وعده راست تو آرام گرفته ام و به ایمان به توحیدت و یقین به این که می دانی من پروردگاری غیر تو و معبودی به جز تو که یگانه ای و شریکی برای تو نیست، ندارم.

خداوندا، تو می گویی و سخن تو حق است و وعده ات راست، که: {از فضل خدا درخواست کنید، به راستی که او به شما مهربان است.} ای آقای من، این از صفات تو نیست که دستور درخواست بدهی و عطا نکنی، در حالی که همواره عطایای خود را بر بندگان خود ارزانی می داری و مهربانی و رأفت خود را شامل آنان می کنی. خداوندا، در کوچکی مرا در نعمت ها و احسانت پرورش دادی و در بزرگی نامم را مشهور گردانیدی. ای خدایی که با نیکوکاری و تفضل و نعمت هایت مرا در دنیا پرورش دادی و در آخرت به عفو و بزرگواری ات رهنمون شدی، ای مولای من، شناخت من از تو، مرا به تو رهنمون می شود و محبت من به تو، شفیع من به تو است. ولی من به جای راهنمایی خود به راهنمایی تو اعتماد دارم و به جای شفاعتم به شفاعت تو آرام می گیرم. ای آقای من، با زبانی تو را می خوانم که گناه لالش کرده است. پروردگارا، با قلبی با تو مناجات می کنم که جرم آن، هلاکش کرده است. پروردگارا، با بیم و رغبت و امید و ترس، تو را می خوانم. مولای من، وقتی گناهانم را می بینم، می ترسم و هرگاه عفو تو را می بینم، طمع می کنم. اگر مرا ببخشی، بهترین رحم کننده ای و اگر عذابم کنی، ستم نمی کنی. ای خدا، تنها دلیل من در گستاخی بر درخواست از تو با وجود ارتکاب اموری که ناخوشایند تو است، جُود و کرم تو است و ذخیره من برای سختی و گرفتاری با وجود کم حیایی ام، مهرورزی و رحمت تو است و امیدوارم که مرا در بین این دو آرزویم نومید نکنی. پس بر محمد و آل محمد درود فرست و امیدم را به واقعیت بپیوند و دعایم را بشنو. ای بهترین کسی که دعا کنندگان به درگاهت دعا می کنند و ای بهترین کسی که امیدواران به تو امید می بندند.

ای آقای من، آرزویم بزرگ است و کردارم بد، پس از عفو خود به اندازه آرزویم به من عطا کن و مرا به بدی کردارم بازخواست مکن؛ زیرا بزرگواری تو برتر از مجازات گناهکاران و بردباری تو بزرگ تر از کیفر کوتاهی کنندگان است و ای آقای من، به فضل تو پناهنده ام و از تو به سوی تو گریزانم و دنبال وعده عفو و گذشت تو از کسانی هستم که گمان نیک به تو دارند. ای پروردگار من، من چیستم و چه ارزشی دارم؟ به تفضل خود به من ارزانی دار و به عفو خود بر من تصدق کن. ای پروردگار من، پرده خود را بر من بپوشان و به کرامت روی خود، از توبیخ و سرزنش من درگذر. اگر امروز کسی جز تو از گناهم آگاه می شد، هرگز آن را به جای نمی آوردم و اگر بیم آن را داشتم که عذاب تو زود به سراغم می آید، قطعا از آن پرهیز می کردم، نه برای آن که پاییدن تو و آگاهی ات برای من بی ارزش است، بلکه برای این که ای پروردگار، تو بهترین پوشندگان و بردبارترین بردباران و بزرگوارترین بزرگوارانی؛ بسیار عیب ها را می پوشانی و گناهان را می آمرزی و به بردباری ات عذاب را به تاخیر می اندازی. پس ستایش مخصوص توست به خاطر بردباری تو با وجود آگاهی ات و به خاطر عفو و گذشت تو با وجود توانایی ات. این بردباری تو است که مرا بر نافرمانی از تو وامی­دارد و گستاخ می نماید و این پوشش تو است که مرا به کم حیایی فرا می خواند و این شناخت من از رحمت گسترده و عفو بزرگ تو است که موجب می شود با شتاب به چیزهایی که حرام کرده ای، اقدام کنم.

ای بردبار ای کریم، ای زنده ای پاینده، ای بخشنده گناه، ای توبه پذیر، ای صاحب بخشش بزرگ، ای نیکوکار، پوشش زیبای تو کجاست، گشایش نزدیک تو کجاست، فریادرسی سریع تو و رحمت گسترده ات کجاست، عطایای برتر و مواهب گوارای تو کجاست، کرم و بزرگواری احسان دیرینه ات کجاست؟ ای کریم، به حق خود و محمد و آل محمد علیهم السلام مرا نجات ده و به رحمت خود و به واسطه محمد و خاندان او مرا رها کن. ای نیکوکار ای زیباکار، ای بخشنده ای تفضل کننده، ما برای رهایی از عذاب تو، نه بر اعمال خود، بلکه بر فضل تو تکیه می کنیم، زیرا تو اهل تقوا و آمرزشی؛ از روی احسان خود نیکی می کنی، و از روی کرم از گناه ما در می گذری. نمی دانیم از چه سپاسگزاری کنیم؟ آیا از نعمت های زیبایی که می گسترانی، یا از زشتی هایی که می پوشانی، یا از امتحان ها و نعمت های بزرگ تو، یا از بلاهای بسیاری که از آن نجات داده و عافیت بخشیدی، ای دوستدار هر کس که با تو دوستی کند و ای نور چشم هر کس که به تو پناه آورد و و به تو بپیوندد، تو نیکوکار هستی و ما گناه کار. پس ای پروردگار من، به زیبایی آن چه در نزد تو است، از اعمال زشت ما درگذر. ای پروردگار من، کدامین نادانی است که بخشش تو آن را فرانگیرد؟ و کدامین زمان طولانی تر از صبر و تحمل توست؟ و اعمال ما در کنار نعمت های تو چه ارزشی دارند؟ و چگونه اعمال خود را بسیار بدانیم تا با کرم تو مقابله کند، بلکه چگونه رحمتی که وصف کردی، بر فرومایگان کوتاه می آید؟ ای گسترنده آمرزش، ای خدایی که دو دست خود را به رحمت گشوده ای. ای آقای من، به عزتت سوگند، اگر مرا برانی، هرگز از درگاه تو جدا نمی شوم و از التماس و دوستی تو دست نمی کشم، به دلیل شناختم از جُود و کرم تو ای آقای من. تو خدایی هستی که هر چه را بخواهی می کنی و هر کس را بخواهی به هر چه بخواهی به هر گونه بخواهی، عذاب می کنی و بر هر کس که بخواهی به هر چه بخواهی به هر گونه بخواهی، رحم می کنی هیچ کس نمی تواند از تو درباره امرت بازخواست یا در سلطنتت ستیزه کند و یا در کارت مشارکت نماید و در فرمان تو با تو ناسازگاری کند و یا در تدبیرت بر تو اعتراض نماید، آفرینش و امر از آن تو است، متعالی است خداوند، پروردگار جهانیان.

ای پروردگار من، این جایگاه کسی است که به تو پناه آورد و از کرم تو یاری جست و با نیکوکاری و نعمت هایت همدم و آشنا بود و تو بخشنده ای هستی که عفوت کم نمی آید و فضلت کاستی نمی پذیرد و رحمتت اندک نمی شود و ما به گذشت دیرینه و تفضل بزرگ و رحمت گسترده تو اعتماد داریم.

ای پروردگار من، آیا گمان ما را نادیده می گیری؟ آیا آرزوهای ما را نومید می کنی؟ هرگز. ای کریم، گمان ما به تو این نیست و آزمندی و خواهش ما از تو این گونه نیست. ای پروردگار من، ما آرزوی طولانی بسیار و امید بزرگی به تو داریم، ما گناه کردیم و امیدواریم که گناهان ما را بپوشانی و به درگاه تو دعا کردیم و امیدواریم که دعایمان را مستجاب کنی، پس ای مولای ما، امید ما را به واقعیت بپیوند؛ زیرا دانسته ایم که به واسطه اعمالمان مستحق چه هستیم، لیکن معرفت تو به ما و آگاهی ما از تو که ما را نمی رانی، ما را بر گرایش به تو واداشت، اگر چه مستحق رحمتت نباشیم. پس تو شایستگی آن را داری که به فضل گسترده ات بر ما و گناه کاران عنایت کنی، پس آن چه را که شایسته آنی بر ما ارزانی دار و به فضل نیکوکاری ات بر ما عنایت کن، زیرا ما به عطای تو نیازمندیم. ای بسیار آمرزنده، به نور تو هدایت یافتیم و به فضل تو بی نیاز گشتیم و به نعمت تو صبح و شام می کنیم، گناهان ما در نزد تو است و خدایا ما از آن ها آمرزش می طلبیم و به درگاه تو توبه می کنیم. تو با دادن نعمت ها با ما دوستی می کنی و ما با ارتکاب گناهان با تو مخالفت می کنیم، خیر تو به سوی ما فرود می آید و بدی ما به سوی تو بالا می رود و هر روز فرشته ای گرامی، عمل زشتی از ما به درگاه تو می آورد ولی مانع از احاطه رحمتت بر ما و تفضل نعمت هایت بر ما نمی شود. پس پاک و منزهی تو که چه قدر، هم در آغاز و هم در بازگشت به سوی ما، بردبار و بزرگ و گرامی هستی.

نام های تو مقدس و ستایشت بزرگ و کارهایت گرامی است. ای معبود من، فضل تو گسترده تر و بردباری ات بزرگ تر از آن است که مرا به رفتار و خطایم مقایسه کنی، پس مرا عفو کن مرا عفو کن مرا عفو کن، ای آقای من ای آقای من ای آقای من. خداوندا، ما را به یادت مشغول ساز و از خشمت در پناه خود در آور و از عذابت نجات ده و از مواهب و بخشش هایت روزی کن و تفضلت را بر ما ارزانی دار و حج خانه ات و زیارت قبر پیامبرت را که درودها و رحمت و آمرزش و برکات و خشنودی تو بر او و بر خاندان او باد روزی مان کن. به راستی که تو نزدیک و اجابت کننده ای، طاعتت را روزی مان کن و بر آیین خود و سنت پیامبرت علیه السلام بمیران.

خداوندا، بر محمد و خاندان او درود فرست و من و پدر و مادرم را بیامرز و بر آن دو رحم آر. همان گونه که مرا در کودکی تربیت نمودند و در برابر نیکی آنان، پاداش نیک به آنان بده و گناهانشان را بیامرز. خدایا، تمام مردان و زنان مومن و مسلمان، اعم از زنده و مرده آنان را بیامرز و نیکی ها را میان ما و آنان رواج ده. خدایا، زنده و مرده، حاضر و غایب، مرد و زن، کوچک و بزرگ، آزاد و برده ما را بیامرز. آنان که از خدا روی برگرداندند بر او دروغ بستند و به گمراهی بزرگی دچار شدند و آشکارا زیان بردند.

خداوندا، بر محمد و خاندان او درود فرست و پایان کار ما را به خیر ختم کن و آن چه مورد اهتمام من است، از امور دنیوی و اُخروی، کفایت فرما و کسی را که بر من رحم نمی کند، بر من مسلط مکن و سپر نگاه دارنده و پایداری از جانب خود بر ما قرار ده و نعمت های شایسته ای را که به من ارزانی داشته ای، مگیر و از تفضل خود، روزی گسترده، حلال و پاکیزه روزی ام کن. خدایا، با پاسداری خود مرا پاس بدار و با حفظ خود از من نگاه داری کن و مرا مورد محافظت خود قرار ده و حج خانه گرامی ات را در این سال و در تمام سال ها تا زمانی که زنده ام داشتی و نیز زیارت قبر پیامبرت صلوات الله علیه را روزی ام کن. ای پروردگار من، مرا از آن مشاهد بزرگ و جایگاه های شریف بی نصیب مگردان. خداوندا توبه مرا بپذیر تا دیگر از تو نافرمانی نکنم و خیر و عمل به آن و بیم از خود در شبانه روز را تا زمانی که زنده ام داشته ای، به من الهام کن، ای پروردگار جهانیان.

خداوندا مرا چه شده است، هر گاه آماده شده ام و برای نماز در پیشگاه تو ایستاده ام و به مناجات بر خاسته ام، هنگام نماز خواب آلودگی را بر من می افکنی و هنگام مناجات با تو، حالت مناجات را از من می گیری! چه شده است مرا که هرگاه به خود می گویم دیگر باطنم اصلاح شده است و همنشین توبه کنندگان گردیده ام، بلایی بر من عارض می شود و مرا متوقف می کند و میان من و بندگی ات حایل می گردد! ای آقای من، شاید مرا از درگاه خود راندی و از بندگی ات دور نمودی، یا شاید دیده ای که حق تو را کوچک می شمارم، پس دورم راندی، یا شاید دیدی که از تو روی گردانم و لذا از خود جدایم کردی، یا شاید مرا از دروغگویان یافته ای و کنارم زدی، یا شاید دیدی شکرگزار نعمت تو نیستم پس محرومم کردی، یا شاید مرا در مجالس دانشمندان ندیدی، پس خوارم کردی، یا شاید در میان غافلان دیدی و از این رو از رحمتت نومیدم کردی، یا شاید دیدی که با مجالس اهل باطل مأنوسم، پس مرا در میان آنان رها کردی، یا شاید دوست نداشتی که دعایم را بشنوی و لذا دورم کردی، یا شاید کیفر جرم و جنایتم را دادی، یا شاید به خاطر کم حیا کردن از تو، اینچنین سزایم دادی. و اکنون ای پروردگار من، اگر بیامرزی، چه بسیار پیش از من گناه کاران را عفو کردی، زیرا ای پروردگار من، کرم تو برتر از مجازات گناه کاران و بردباری تو بزرگ تر از کیفر کوتاهی کنندگان است و من به تفضل تو پناه می آورم و از تو به سوی تو می گریزم و دنبال عفو و گذشت تو از کسانی هستم که گمان نیک به تو دارند.

خدایا، فضل و بردباری تو بزرگ تر از آن است که مرا با عملم مقایسه کنی، یا به خطایم بلغزانی. ای آقای من، من چیستم و ارزش من چیست؟ ای آقای من، به تفضل خود بر من ارزانی دار و به عفو خود بر من ببخش و به پوشش خود مرا بزرگ دار و به کرامت روی خود از توبیخ و سرزنش من در گذر. آقای من، من همان کوچکی هستم که تربیت نمودی، من همان نادانی هستم که آگاه نمودی، من همان گمراهی هستم که هدایتش کردی، من همان فرومایه ای هستم که بالا بردی، من همان بیمناکی هستم که ایمنی بخشیدی و گرسنه ای که سیر کردی و تشنه ای که سیرابش نمودی و عریانی که لباس پوشاندی و نیازمندی که بی نیازش کردی و ناتوانی که نیرو بخشیدی و خواری که سربلند نمودی و بیماری که بهبودی بخشیدی و درخواست کننده ای که عطا کردی و گناه کاری که گناهش را پوشیدی و خطاکاری که خطای او را نادیده گرفتی و اندکی که بسیار کردی و مستضعفی که یاری نمودی و رانده ای که پناه دادی، پس ستایش مخصوص تو است! و من ای پروردگار من، همان کسی هستم که در خلوت از تو شرم ننمودم و در حضور مردم تو را در نظر گرفتم. من صاحب مصیبت های بزرگم، من همان کسی هستم که بر آقای خود گستاخی نمودم، من همان کسی هستم که از مسلط و چیره در آسمان نافرمانی نمودم، من همان کسی هستم که به گناهان، رشوه های بسیار دادم. من همان کسی هستم که وقتی مژده معصیت به من داده شد، شتابان به سوی آن حرکت کردم. من همان کسی هستم که مهلتم دادی و خودداری ننمودم و گناهم را پوشیدی و شرم نکردم و گناه کردم و از حد خود گذشتم و از چشم خود انداختی و اعتنا نکردم، آن گاه به بردباری خود مهلتم دادی و به پوشش خود پوشیدی، گویی از من غفلت داری، و از عقوبت گناهانم دور داشتی به حدی که گویی از من شرم داری.

خدایا، هنگامی که از تو نافرمانی کردم، پروردگاری ات را انکار نکردم، و فرمان تو را کوچک نشماردم، و به دنبال عذاب تو نبودم، و وعده عذابت را سبک نشماردم، بلکه اشتباهی بر من عارض شد و نفسم آن را برای من آراست و خواهش نفسم بر من چیره گردید و بدبختی ام یاری کرد و پوشش فراگیر تو بر من، مرا فریفت و در نتیجه از تو نافرمانی کردم و با تو مخالفت نمودم. اما اکنون چه کسی مرا از عذاب تو می رهاند؟ و چه کسی فردا مرا از دست دشمنانم نجات می دهد؟ و اگر تو ریسمان خود را از من قطع کنی، به ریسمان چه کسی چنگ بزنم؟ پس وای بر بدی من در برابر آن چه نوشته تو از عمل من بر شمرد، به حدی که اگر امیدم به بزرگواری و رحمت گسترده تو نبود و این که مرا از نومیدی نهی کردی، قطعا وقتی آن را به یاد می آورم، نومید می شدم. ای بهترین کسی که دعا کنندگان می خوانند، و ای برترین کسی که امیدواران به او امید می بندند.

خداوندا، به حرمت اسلام به تو توسل می جویم و به احترام قرآن بر تو اعتماد می کنم، و به محبتم نسبت به پیامبر امی قریشی هاشمی عربی تهامی مکی مدنی صلواتک علیه و آله به نزدیکی تو امید دارم، پس انس حاصل از ایمانم را به وحشت و تنهایی مبدل مکن و پاداش مرا چون پاداش کسی که غیر تو را پرستیده قرار مده؛ زیرا گروهی به زبان ایمان آوردند تا از ریختن خونشان جلوگیری کنند و به آرزوی خود رسیدند، ولی ما با زبان و دل به تو ایمان آوردیم، تا از ما درگذری، پس ما را نیز به آرزویمان برسان و امیدت را در دلمان استوار گردان و دل های ما را بعد از آن که هدایت کردی، منحرف ننما و رحمتی از جانب خود به ما ارزانی دار، به راستی که تو بسیار بخشنده ای.

پس به عزتت سوگند، اگر مرا برانی، از درگاه تو دور نمی شوم و از التماس تو دست نمی کشم، به واسطه شناختی که از کرامت و گستردگی رحمتت، ای آقای من، به دلم الهام شده است. بنده جز به سوی مولای خود به کجا برود، و آفریده جز به آفریننده خود به کجا پناه ببرد؟ خدایا، اگر مرا با زنجیرها ببندی و در برابر مردم حاضر، بخششت را از من بازداری و دیدگان بندگان را بر رسوایی هایم رهنمون گردی و دستور دهی که مرا به آتش بیندازند و میان من و نیکان حایل قرار دهی، باز امیدم را از تو قطع نمی کنم و روی آرزویم را از عفو تو بر نمی گردانم و دوستی تو از دلم بیرون نمی رود. من هرگز نعمت های تو و پوشش فراگیر تو را بر خود در سرای دنیا، فراموش نمی کنم. ای آقای من، بر محمد و خاندان محمد درود فرست و دوستی دنیا را از دلم بیرون کن و میان من و مصطفی و خاندان او، برگزیده تو از آفریدگان و خاتم پیامبران، حضرت محمد صلواتک علیه وآله جمع کن و مرا به توبه به درگاهت باز گردان و بر گریستن بر خویش یاری ام ده، زیرا با امروز و فردا کردن و آرزوها، عمر خود را تلف کردم و در جایگاه نومیدان از عمل خیر خود قرار گرفته ام .

پس، چه کسی بدحال تر از من است اگر با همین حالت به قبر منتقل شوم، قبری که برای آسایش خود فراهم نکردم و با عمل صالح برای آسودن خود مفروش نکردم. چرا گریه نکنم، در حالی که نمی دانم بازگشتم به کجا است و می بینم که نفسم مرا نیرنگ می زند و روزها مرا می فریبند و بال های مرگ بر سرم سایه افکنده است؟ چرا نگریم، می گریم برای بیرون آمدن روحم، می گریم برای تاریکی قبرم، می گریم برای تنگی گورم، می گریم برای پرسش دو فرشته نکیر و منکر از من، می گریم برای بیرون آمدن از قبرم به صورت لخت و خوار و در حالیکه بار سنگین گناه را بر پشت می کشم و گاه از راست و گاه از چپ نگاه می کنم، آن هنگام که مردم به کاری جز کار من مشغول اند و {در آن روز هر کسی از آنان را کاری است که او را به خود مشغول می دارد. در آن روز چهره هایی درخشانند، خندان و شادانند و در آن روز چهر هایی است که بر آنها غبار نشسته و آنها را تاریکی و خواری پوشانده است.} آقای من، تنها به تو تکیه و اعتماد و امید و توکل دارم و به رحمت تو چنگ می زنم. رحمتت را به هر کس بخواهی می دهی و هر کس را دوست بداری، به رحمتت هدایت می کنی.

خداوندا، پس ستایش تو را برای این که دلم را از شرک پاک نمودی و ستایش تو را برای این که زبانم را گشودی. آیا با این زبان لال از تو سپاسگزاری کنم؟ یا با کوشش تمام و با تمام توان در عملم تو را خشنود گردانم؟ ای پروردگار من، آیا زبان من توانایی سپاس تو را دارد؟ و عمل من در کنار نعمت ها و نیکوکاری تو ارزشی دارد؟ خدایا بخششت امیدم را گشود و تشکر تو عملم را مورد قبول قرار داد. خدایا، گرایشم تنها به تو است و فقط از تو بیم دارم و به سوی تو آرزو می کنم، آرزویم مرا به سوی تو سوق داد. ای یگانه من، همت و اراده من فقط بر تو روی آورد و گرایشم تنها به آن چیزی است که نزد تو است، و امید و بیم خالص من برای تو است و محبت من فقط به تو انس گرفت و دستم را به سوی تو دراز کردم و تنها به ریسمان طاعت تو چنگ زدم. ای مولای من، فقط به یاد تو دلم زنده است و تنها به مناجات تو درد بیم از تو را خنک می کنم، پس ای مولا و آرزو و منتهای خواسته من، بر محمد و آل محمد درود فرست و میان من و آن گناهم که مانع از التزام به طاعتت می شود، جدایی انداز. به خاطر امیدواری دیرینه ام به تو و آزمندی بزرگم از تو، آن رأفت و رحمتت را که بر خود واجب نمودی، از تو درخواست می کنم، همه امور فقط از آن تو است و یگانه ای و شریکی نداری و آفریده ها همه بندگان و در قبضه تواند و همه اشیا در برابر تو فروتن هستند. بلند مرتبه­ای، ای پروردگار جهانیان.

خداوندا، رحم کن بر من، آن هنگام که حجت بر من تمام می شود و زبانم از پاسخ لال می گردد و آن هنگام که از من بازخواست می کنی و عقل از سر من می پرد، پس ای بزرگی که برای کارهای بزرگ به تو امید بسته می شود، تو تنها امید منی، پس آن هنگام که نیازمندی ام به تو زیاد می شود، نومیدم مکن و مرا به خاطر نادانی ام رد نکن و به خاطر صبر اندکم منع مکن، بلکه به خاطر نیازمندی ام عطا کن و به سبب ناتوانی ام به من رحم آر. آقای من، اعتماد و تکیه و امید و توکلم فقط بر تو است و به رحمتت می آویزم و به بارگاه تو بار می افکنم و خواسته هایم، رو به جود تو دارند. ای پروردگار من، به کرم تو دعایم را آغاز می کنم و امید مهمانی در نزد تو را دارم و به عنایت تو امید رفع نیازمندی ام را دارم و در زیر سایه عفو تو می ایستم و به جود و کرم تو چشم دارم و به نیکی تو چشم می دوزم، پس اکنون که آرزوی منی، مرا با آتش جهنم مسوزان و در جهنم فروکش کننده جای مده، زیرا تو نور چشم منی. ای آقای من، گمانم به نیکوکاری و نیکی ات را از بین مبر، زیرا تو مورد اعتماد و امید منی و مرا از ثوابت محروم نکن، که تو از ناداری و نیاز من آگاهی.

خدایا، اگر پایان عمرم نزدیک است و عملم مرا به تو نزدیک نکرد، اعتراف به گناهم را وسیله دستیابی به رحمتت گردانیده ام. خدایا، اگر از من درگذری، چه کسی از تو به بخشش سزاوارتر؟ و اگر عذابم کنی، چه کسی در این حکم از تو عادل تر است؟ خداوندا، پس بر غربت من در این دنیا و اندوهم هنگام مرگ و تنهایی ام در قبر و وحشتم در زیر سنگ لحد و آن هنگام که با خواری در پیشگاه تو برای حسابرسی زنده و برانگیخته می شوم، بر من رحم کن و آن عملم را که بر انسان ها پوشیده ماند، بیامرز و پرده پوشی خود را بر من مستدام بدار و آن هنگام که بر بستر می افتم و دوستانم مرا بر می گردانند، رحم کن و آن گاه که بر جایی برای غسل دراز می کشم و همسایگان شایسته ام مرا غسل می دهند، بر من تفضل کن و آن وقت که مرا حمل می کنند و نزدیکان اطراف جنازه ام را گرفته اند، بر من مهربانی کن و آن گاه که در گودال قبر و تنها نزد تو حاضر می شوم، بر من ببخشای و بر غربتم در آن خانه جدید و تنهایی ام رحم کن، تا به کسی غیر تو انس نگیرم، اگر مرا به خودم واگذاری، نابود می شوم.

آقای من، اگر تو لغزشم را نپوشی، از چه کسی فریاد خواهی کنم؟ و اگر در آرامگاهم عنایت تو را نداشته باشم، به چه کسی پناهنده شوم؟ و اگر تو اندوهم را برطرف نکنی به چه کسی پناه ببرم؟ آقای من، اگر تو به من رحم نکنی، چه کسی را دارم و چه کسی به من رحم می کند؟ و اگر از آمرزش تو بهره ای نبرم یا در روز نیازمندی ام فضل تو را نداشته باشم، به فضل چه کسی امید ببندم؟ و آن گاه که عمرم به پایان می رسد، به سوی چه کسی از گناهانم بگریزم؟ آقای من، مرا که به تو امید دارم عذاب مکن. خدایا، امیدم را به واقعیت بپیوند و مرا از ترسم ایمنی بخش، زیرا برای گناهان بسیار، امیدی جز عفو تو ندارم. آقای من، من آن چه را مستحق نیستم، از تو می خواهم و تو اهل تقوا و آمرزشی، پس مرا ببخشای و لباسی از نگاه خود به من بپوشان تا پیامدهای سوء گناهانم را بپوشاند و آن ها را بیامرز تا دیگر از آن ها بازخواست نشوم، به راستی که تو دارای بخشش دیرینه و چشم پوشی بزرگ و گذشت کریمانه ای.

خدایا، تو همان کسی هستی که عطا و فضلت را بر کسانی که از تو درخواست نکردند و بر انکار کنندگان ربوبیت افاضه می کنی، پس ای آقای من، چگونه است حال کسی که از تو درخواست کرد و یقین دارد که آفرینش از آن تو است و همه کارها به سوی تو است. بزرگ و بلندمرتبه هستی ای پروردگار جهانیان. ای آقای من، بنده ات بر درگاه تو است و فقر و ناداری او را به پیشگاهت کشاند و با دعا بر در احسان تو می کوبد و با امید پنهان خود، نگاه زیبا و مهربان تو را می طلبد، پس روی کرامتت را از من بر مگردان و آن چه را که می گویم از من بپذیر. این دعا را کردم و با شناختی که از مهرورزی و مهربانی تو دارم، امید دارم که ردم نکنی. خدایا، تو همان کسی هستی که اصرار هیچ درخواست کننده ای تو را از عطا به دیگری باز نمی دارد و بخشش ها از خزانه تو کم نمی کنند، تو همان گونه ای که خود می فرمایی و بلکه برتر از گفتار گویندگان هستی.

خداوندا، از تو صبر زیبا و گشایش نزدیک و سخن راست و پاداش بزرگ را مسألت دارم. ای پروردگار من، از تو تمامی خیرات را می طلبم، خواه آن ها را بدانم و یا ندانم. خدایا، از تو بهترین درخواست هایی را که بندگان شایسته ات کردند، مسألت دارم. ای بهترین کسی که از او درخواست می شود و ای بخشنده ترین عطا کننده، بر محمد و آل محمد درود فرست و درخواست مرا در رابطه با خود و خانواده و پدر و مادر و فرزندانم و کسانی که مورد اهتمام من هستند و برادرانم، عطا کن و زندگی ام را خوش گردان و جوانمردی ام را آشکار کن و همه حالاتم را اصلاح گردان و مرا از کسانی قرار ده که عمرشان را طولانی کردی و عملشان را نیک گردانیدی و نعمت خود را بر آنان کامل عطا کردی و از آن ها خشنود گشتی و به زندگانی پاکیزه، در شادمانی جاویدان و کامل ترین کرامت و بهترین زندگی، زنده گردانیدی، به راستی که تو هر چه بخواهی می کنی و غیر تو نمی تواند هر چه خواست انجام دهد. خداوندا، مرا از آنان قرار ده که به طور ویژه تو را یاد می کنند. و هیچ یک از اعمالی را که به وسیله آن در لحظات شبانه روز به تو نزدیکی می جویم، به قصد نمایاندن و شنواندن به دیگران و یا از روی شادمانی مفرط و بیش از حد قرار مده و مرا از خاشعان به درگاهت بگردان. خدایا، گستردگی روزی و ایمنی در وطن به من عطا کن و خانواده و دارایی و فرزندانم را مایه روشنی چشم من قرار ده و پایداری نعمت هایت و تندرستی و نیرومندی تن و سلامتی در دین را به من عطا کن و تا زنده ام مرا در طاعت خود و اطاعت از پیامبرت حضرت محمد و اهل بیت او صلواتک علیه و علیهم به کارگیر. و مرا از پر بهره ترین بندگان خود از خیرهایی که در ماه رمضان، شب قدر و در طول سال فرو فرستادی و می فرستی، قرار ده. واز رحمتی که می گسترانی و عافیتی که می پوشانی و بلایی که دفع می کنی و نیکی هایی که می پذیری و بدهایی که در می گذری، به من عطا کن. و از تفضل گسترده و پاکیزه خود، روزی گسترده و حلال و پاکیزه روزی ام کن. ای آقای من، بدی ها را از من دور کن و بدهی و مظالم مرا از طرف من ادا کن، تا به هیچ وجه به خاطر آن ها مورد آزار و اذیت قرار نگیرم و گوش دشمنان و چشم حسودان و ستم کنندگان بر من را ببند و مرا بر آنان پیروز گردان و چشمم را روشن کن و گمانم را به واقعیت بپیوند و دلم را شاد کن و برای ناراحتی و اندوهم گشایش وخروجی قرار ده و هر کس از آفریدگانت را که قصد بد به من دارد، زیر گام هایم بگذار و مرا از شر شیطان و شر حاکم و اعمال زشتم کفایت کن و از تمامی گناهان پاکیزه بگردان و به عفو خود از آتش جهنم نجات ده و در پناه خود درآور و به رحمتت در بهشت وارد کن و به فضل خود همسران زیبای بهشتی را به ازدواجم در آور و مرا به دوستان شایسته ات، حضرت محمد و خاندان نیک، پاک و نیکوکار او، درودها و رحمت و برکات تو بر او و آنان و بر روح و تن همه آنان، ملحق کن.

ای معبود و مولای من، به عزت و بزرگی ات سوگند، اگر مرا به گناهانم بازخواست کنی، از عفو تو درخواست خواهم نمود و اگر به فرومایگی جرمم از من بازخواست کنی، از کرم تو مسألت خواهم کرد و اگر مرا وارد آتش جهنم کنی، جهنمیان را از محبت خود به تو آگاه خواهم کرد. ای معبود و آقای من، اگر فقط دوستان و اهل طاعتت را می آمرزی، پس گناه کاران به چه کسی پناه ببرند؟ و اگر فقط وفاداران به خود را گرامی می داری، بدکاران از چه کسی فریادرسی کنند؟ خدایا، اگر مرا وارد آتش جهنم کنی، مایه شادمانی [دشمن تو است و اگر داخل بهشت کنی، موجب خوشحالی] پیامبر تو است و به خدا سوگند، می دانم که خوشحالی پیامبر نزد تو، محبوب تر از شادمانی دشمن تو است. خدایا، از تو درخواست می کنم که دلم را از محبت و بیم و تصدیق و ایمان به خود و هراس و علاقمندی و شوق خود، آکنده کنی. ای بزرگ و بزرگوار، ملاقات من با خود را نزد من محبوب بگردان و ملاقات خود با من را دوست بدار و در ملاقاتت، آسایش و شادمانی و کرامتت را برای من قرار ده. خداوندا، مرا به گذشتگان شایسته بپیوند و مرا از بندگان شایسته کنونی قرار ده و در راه شایستگان رهسپار ساز و به هر گونه که شایستگان را علیه نفسشان کمک می کنی، مرا نیز به همان طریق، علیه نفسم کمک کن [و هرگز به سوی زشتی ای که از آن نجاتم داده ای باز مگردان] و عملم را به نیکوترین عمل ختم کن و بهشت را پاداش آن قرار ده. به رحمتت ای مهربان ترین مهربانان.

خداوندا، از تو ایمانی می خواهم که سرآمد آن ملاقات با تو باشد، تا زمانی که زنده ام داشتی بر آن زنده بدار و وقتی جانم را گرفتی بر آن بمیران و هنگامی که مرا بر می انگیزانی، بر آن برانگیز و دلم را از ریا و شک و تردید در دینت و قصد شنواندن عبادت هایم به دیگران خالی گردان، تا عملم برای تو خالص گردد. خدایا، بصیرت در دین و فهم احکام و ژرف اندیشی در دانش خود و دو بهره کامل از رحمتت و پرهیزی که مرا از نافرمانی تو باز دارد، عطایم کن و رویم را به نور خود سپید گردان و گرایشم را به آن چه نزد تو است قرار ده و بر راه خود و آیین پیامبرت صلواتک علیه و آله بمیران. خداوندا، به تو پناه می برم از تنبلی و سستی و ناراحتی و اندوه و ترس و تنگ چشمی و فراموشی و سنگدلی و خواری و بیچارگی و فقر و ناداری و از تمام بلاها و کارهای زشت اعم از آشکار و پنهان،و به تو پناه می برم از نفسی که قانع و از شکمی که سیر نمی گردد و از قلبی که خاشع و فروتن نیست و از دعایی که شنیده نمی شود و از عملی که سود نمی بخشد و از نمازی که پذیرفته نمی شود. ای پروردگار من، از شر شیطان رانده شده، خود و دین و دارایی و تمام آن چه روزی ام کرده ای را در پناه تو قرار می دهم ، به راستی که تو شنوا و آگاهی.

خداوندا، هیچ کس نمی تواند پناهگاهی غیر از تو برای من باشد و هیچ پناهگاهی جز تو ندارم، پس مرا در هیچ یک از انواع عذاب هایت قرار مده و نابودی و گمراهی و عذاب دردناک را بهره من قرار نده. خداوندا، عمل مرا از من بپذیر و یادم را بلند گردان و درجه ام را بالا بر و بار گناهم را بردار و از خطایم یاد مکن و ثواب نشستن و گفتار و دعایم را خشنودی ات از من و بهشت قرار ده. ای پروردگار من، تمام آن چه را که از تو درخواست نمودم، به من عطا کن و از فضل خود بر آن بیفزای، به راستی که من به تو تمایل دارم، ای پروردگار جهانیان. خداوندا، تو در کتاب خود عفو را فرو فرستادی و دستور دادی از کسانی که به ما ستم کردند، گذشت کنیم، ما نیز به خود ستم کردیم، پس از ما در گذر، زیرا تو به عفو و گذشت از ما سزاوارتری؛ و نیز دستور دادی که هیچ درخواست کننده ای را از در نرانیم و ما اکنون به گدایی به درگاهت آمدیم، پس ما را بر مگردان مگر این که حوائج ما را برآوری؛ و نیز به ما دستور دادی که به بندگان خود نیکی کنیم و ما نیز بردگان توایم، پس ما را از آتش جهنم آزاد کن.

ای پناهگاه من در اندوهم، و ای فریاد رس من هنگام سختی، تنها به تو پناه آوردم و از تو یاری جستم و فقط به تو پناه آوردم و به غیر تو پناه نمی جویم و گشایش را از تو و به وسیله تو می طلبم، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و به فریاد من برس و گشایش عنایت فرما. ای خدایی که عمل اندک را می پذیری و از گناه بسیار در می گذری، عمل اندک مرا بپذیر و از گناه بزرگم گذشت کن، به راستی که تو بسیار آمرزنده و مهربانی. خدایا، از تو ایمانی می خواهم که قلبم بی واسطه تو را درک کند و یقینی که بدانم جز آن چه برایم نوشتی، به من نخواهد رسید و از زندگی، به آن چه قسمتم کردی، خشنودم گردان، ای مهربان ترین مهربانان. - . الاقبال:67-57 -

دعای دیگر سحر: جدم ابوجعفر طوسی با اسناد به علی بن حسن بن فضال از کتاب الصّیام و نیز ابن ابی قرّه با همان لفظ در کتاب خود آوردند: ایوب بن یقطین به خدمت ابوالحسن الرضا علیه السلام نامه ای نوشت و در آن از او خواست که این دعا را تایید فرمایند. حضرت در پاسخ او مرقوم فرمودند: بله، این دعا، دعای حضرت امام باقر علیه السلام در سحرهای ماه رمضان است. پدرم به نقل از امام باقر علیه السلام آورده است: اگر مردم از عظمت این درخواست ها در نزد خداوند و اجابت سریع آن خبر داشتند، برای به دست آوردن آن، حتی با شمشیر با هم می جنگیدند و خداوند هر کس را بخواهد به رحمت خود اختصاص می دهد. نیز امام باقر علیه السلام فرمودند: می توانم به درستی سوگند یاد کنم که اسم اعظم خداوند در این دعا وجود دارد. پس هر گاه این دعا را خواندید، در دعا و درخواست بکوشید که این دعا از دانش نهان است و آن را جز از اهل آن کتمان کنید و منافقان و تکذیب کنندگان و منکران، اهل این دعا نیستند. این دعا، همان دعای مباهله است. می گویی:

خداوندا، به زیباترین حسن تو از تو درخواست می کنم، در حالی که همه زیبایی های تو زیبا است، خدایا به تمام زیبایی ات از تو می خواهم. خداوندا، به زیباترین جمال تو از تو درخواست می کنم درحالی که همه زیبایی های تو زیبا است، خدایا به تمام زیبایی ات از تو می خواهم. خداوندا، به بزرگ ترین جلال تو از تو مسألت دارم در حالی که همه جلال تو بزرگ است، خدایا به همه جلال تو از تو می خواهم. خداوندا، به والاترین عظمت تو از تو درخواست می کنم در حالی که همه عظمت تو والا است، خدایا به همه عظمت تو از تو می خواهم. خداوندا به درخشنده ترین نور تو از تو درخواست می کنم در حالی که همه انوار تو درخشنده است، خدایا به همه انوار تو از تو می خواهم. خداوندا به گسترده ترین رحمت تو از تو درخواست می کنم درحالی که همه رحمت های تو گسترده است، خدایا به همه رحمت هایت از تو می خواهم. خداوندا به کامل ترین سخنان تو از تو مسالت دارم در حالی که همه سخنان تو کامل است، خدایا به همه سخنان تو از تو می خواهم. خداوندا به کامل ترین کمال تو از تو درخواست می کنم در حالی که همه کمال های تو کامل است، خدایا، به همه کمال های تو از تو می خواهم. خداوندا به بزرگ ترین اسم های تو از تو می خواهم درحالی که همه اسم های تو بزرگ است، خدایا به همه اسم های تو، از تو می خواهم. خداوندا به سربلندترین عزت تو از تو می خواهم در حالی که همه عزت تو سربلند است، خدایا به همه عزتت از تو درخواست می کنم. خداوندا، به نافذترین خواست تو از تو مسالت دارم در حالی که همه خواست های تو قطعی است. خدایا به همه خواست های تو از تو درخواست می کنم. خداوندا به آن قدرت تو که به واسطه آن بر همه اشیا سیطره داری از تو مسألت دارم در حالی که همه قدرت تو چیره است، خدایا به همه قدرتت از تو درخواست می کنم. خداوندا، به نافذترین دانش تو از تو درخواست می کنم در حالی که همه دانش های تو نافذ است، خدایا به همه دانش­های تو از تو می خواهم. خداوندا به پسندیده ترین سخن تو از تو درخواست می کنم در حالی که همه سخن تو پسندیده است، خدایا به همه سخن های تو از تو می خواهم. خداوندا به محبوب ترین درخواست ها در نزد تو از تو می خواهم در حالی که همه درخواست ها نزد تو محبوب است، خدایا به همه درخواست هایت از تو می طلبم. خداوندا به برترین شرافت و بزرگی تو از تو می خواهم در حالی که همه بزرگی های تو شریف و بزرگ است، خدایا به همه شرافت های تو از تو می خواهم. خداوندا به پاینده ترین تسلط و فرمانروایی تو از تو می طلبم در حالی که همه فرمانروایی های تو پاینده است، خدایا به همه فرمانروایی های تو از تو می خواهم. خداوندا به بالنده ترین سلطنت تو از تو مسالت دارم در حالی که سلطنت تو همه بالنده است، خدایا به همه سلطنت تو از تو می خواهم. خداوندا، به بلندی و برتری تو از تو درخواست می کنم در حالی که همه بلندی های تو برتر است. خدایا به همه برتری ها و بلندی های تو از تو می خواهم. خداوندا، به قدیمی ترین بخشش تو از تو می خواهم در حالی که همه بخشش های تو دیرینه است، خدایا به همه بخشش های تو از تو می طلبم. خداوندا به برترین نشانه هایت از تو درخواست می کنم در حالی که همه نشانه هایت ارجمند و گرامی است، خدایا به همه نشانه های تو از تو می خواهم. خداوندا به آن مقام و شکوهی که تو دارای آن هستی از تو درخواست می کنم و از هر یک از مقام ها و شکوه و بزرگی های تو به تنهایی و جداگانه از تو درخواست می کنم، خداوندا تو را به چیزی می خوانم که هنگام درخواست از تو، دعایم را مستجاب کنی، ای خدا و انجام ده با من..... در این جا حاجتت را ذکر می کنی، ان شاء الله تعالی خداوند به تو عطا می کند. - . الاقبال: 75-78 -

دعای دیگر سحر: آن را با اسناد خودم به جدم ابوجعفر طوسی - رحمه الله - در کتاب المصباح روایت می کنم:

ای اندوخته من در حال اندوه و ای همدم من در حال سختی و گرفتاری و ای سرپرست و عهده دار نعمت من و ای نهایت خواسته من، تویی پوشاننده عیب و ایمنی بخش بیم و نادیده گیرنده لغزشم، گناه و اشتباهم را بیامرز. خداوندا، از تو فروتنی ایمان، پیش از فروتنی ذلیلانه در آتش جهنم را خواستارم. ای یگانه ای بی همتا، ای بی نیاز، ای کسی که نه زاییدی و نه زاییده شدی و هیچ همتایی برای تو نیست، ای خدایی که از روی مهربانی و ترحم، خواسته درخواست کنندگان را عطا می کنی و از روی تفضل و کرم به کسانی که از تو درخواست نکرده اند، ابتدائاً خیر و نیکی عطا می کنی. به حق کرم پیوسته ات، بر حضرت محمد و اهل بیت او درود فرست و رحمت گسترده و فراگیر خود را به من ارزانی دار تا به وسیله آن به خیر دنیا و آخرت برسم. خداوندا، از تو آمرزش می طلبم برای گناهانی که از آن ها به درگاه تو توبه نمودم ولی سپس به سوی آن ها بازگشتم، و از تو آمرزش می خواهم برای هر کار خیری که از آغاز نیت خشنودی تو را نمودم ولی بعد نیت های غیرخدایی با آن درآمیخت. خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و به بردباری و بخشش خود از ستم و جرم من درگذر، ای کریم، ای کسی که هیچ درخواست کننده از تو نومید نمی گردد و ای خدایی که بخشش تو پایان نمی پذیرد، ای خدایی که برتری و لذا هیچ چیز برتر از تو وجود ندارد و نزدیکی و هیچ چیز نزدیک تر از تو نیست، بر محمد و آل محمد درود فرست. ای شکافنده دریا بر موسی، همین امشب همین امشب همین امشب، همین لحظه همین لحظه همین لحظه بر من رحم کن. خداوندا، دل مرا از نفاق و عملم را از ریا و زبانم را از دروغ گویی و چشمم را از خیانت پاکیزه دار. زیرا تو از خیانت دیدگان و رازهایی که دل ها آن را نهان می دارند، آگاهی. ای پروردگار من، این جایگاه کسی است که از آتش جهنم به تو پناه می آورد، این جایگاه کسی است که از آتش جهنم به تو پناهنده می شود، این جایگاه کسی است که از آتش جهنم به تو فریادرسی می کند، این جایگاه کسی است که از آتش جهنم به درگاه تو می گریزد، این جایگاه کسی است که به خطای خود اقرار می کند و به گناه خود اعتراف دارد و به درگاه پروردگارش توبه می نماید، این جایگاه بیچاره و نیازمند است، این ایستادن بیمناک پناه جو است، این جایگاه کسی است که اندوهناک و سخت ناراحت است، این جایگاه کسی است که اندوهگین و غمناک و دلگیر است، این ایستادن بی کس غرقه در خطا و گناه است، این جایگاه وحشتناک هراسناک است، این جایگاه کسی است که جز تو کسی را نمی یابد که گناهش را ببخشاید و ناراحتی اش را برطرف کند. ای خدا ای کریم، حال که به درگاه تو سجده نمودم و روی خود را به خاک مالیدم، چهره ام را با آتش جهنم مسوزان، بی آن که منتی بر تو داشته باشم، بلکه ستایش و منت و تفضل از آن تو است. ای پروردگار من ای پروردگار من ای پروردگار من. - به اندازه یک نفس کامل - بگو، بر ناتوانی و بیچارگی و نازکی پوست بدن و جدا شدن بندهای تن و از هم پاشیدن گوشت و جسم و پیکرم و بر تنهایی و وحشتم در قبر و بی تابی ام در برابر گرفتاری کوچک رحم آر. ای پروردگار من، از تو شادمانی و نور چشم می خواهم و این که در روز افسوس و پشیمانی مورد رشک دیگران قرار گیرم. ای پروردگار من در روزی که چهره ها سیاه می گردد، رویم را سپید کن و از بزرگ ترین هراس ایمنی بخش. از تو مژدگانی می طلبم در روزی که دل ها و دیده ها دگرگون می گردند و نیز بشارت هنگام جدایی از دنیا را از تو خواهانم.

ستایش خدا را که در زندگانی به یاری او امید می بندم و اندوخته من او است و نیز اندوخته من برای روز نیاز من است. ستایش خدا را که او را می خوانم و غیر او را نمی خوانم و اگر غیر او را می خواندم، قطعا دعایم را مستجاب نمی نمود. ستایش خدایی را که به او امید می بندم و به غیر او امید ندارم و اگر به غیر او امید بسته بودم، امیدم را برآورده نمی کرد. ستایش خدایی را که نعمت بخش، نیکوکار، نیکوکردار، تفضل کننده، صاحب عظمت و بزرگواری، سرپرست و عهده دار تمام نعمت ها، صاحب تمام نیکی ها، منتهای تمام گرایش ها و برآورنده تمام خواسته ها است. خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و یقین و گمان نیک به خود را روزی ام کن و امیدت را در دلم استوار دار و امیدم را از غیر خود قطع کن تا هرگز به غیر تو امید نبندم و اعتماد نکنم. ای خدایی که هر چه را بخواهی لطف می کنی، در تمام حالاتم به آن چه دوست می داری و می پسندی به من لطف کن. ای پروردگار من، من در برابر آتش جهنم ناتوانم، پس مرا با آن عذاب مفرما.

خداوندا، من تاب آتش جهنم را ندارم پس مرا به آن نسوزان، ای پروردگار من، بر دعا و ناله و بیم و خواری و بیچارگی و فریادخواهی و پناه جستن و پناه خواهی من ترحم کن. ای پروردگار من، من از جست وجوی دنیا ناتوانم و تو روزی گستر و کریمی. ای پروردگار من، از تو که توانایی و قدرت برآوردن آن را داری و از آن بی نیازی و من به آن نیازمندم، می خواهم که در این سال، ماه، روز و لحظه، روزی ای از روزی حلال و پاک خود به من ارزانی داری که به واسطه آن از تحمل رنج آن چه در دست مردمان است، بی نیازم سازی. ای پروردگار من، تنها از تو می طلبم و به تو می گرایم و امید می بندم و تو سزاوار این هستی و به غیر تو امیدی ندارم و فقط به تو اعتماد دارم، ای مهربان ترین مهربانان. ای پروردگار من، به خود ستم نمودم، پس مرا ببخشای و بر من رحم کن و عافیتم بخش. ای شنونده تمام صداها و ای گردآوردنده تمام چیزهای از دست رفته و ای آفریننده جان ها پس از مرگ، ای خدایی که تاریکی ها تو را فرا نمی گیرد و صداها بر تو مشتبه نمی شود و هیچ چیز تو را از چیز دیگر باز نمی دارد، به حضرت محمد صلی الله علیه و آله، برترین خواسته هایی را که من از تو خواستم و یا برای او تقاضا شد و یا تا روز قیامت از درگاهت درخواست می شود، عطا کن و به من عافیت را ارزانی دار تا روزی را برایم گوارا نمایی و پایان کارم را به خیر و نیکی ختم کن تا گناهان آسیبی به من نرساند. خداوندا، مرا به آن چه نصیب و قسمتم نمودی، خرسند ساز تا از هیچ کس هیچ چیز درخواست نکنم.

خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و گنجینه های رحمتت را برای من بگشای و چنان رحمتت را شامل حالم کن که بعد از آن هرگز در دنیا و آخرت عذابم نفرمایی و از تفضل گسترده ات چنان روزی حلال و پاکیزه روزی ام کن که بعد از آن به هیچ کس نیازمندم نگردانی و به واسطه آن بر سپاسگزاری ام از تو و اظهار نیازمندی و ناداری به درگاهت و بی نیازی و پرهیز از غیر خود بیفزایی. ای نیکوکار، ای زیباکردار، ای نعمت بخش، ای تفضل کننده، ای فرمانروا و ای توانمند، بر محمد و آل محمد درود فرست و تمام امور مورد اهتمام مرا کفایت کن و به نیکی در مورد من حکم فرما و تمام امورم را مبارک و همه خواسته هایم را برآور.

خدایا، آن چه را که از سختی آن می ترسم برایم آسان کن؛ زیرا آسان نمودن آن بر تو راحت است و آن چه را که از اندوه آن بیم دارم برایم سهل گردان و آن چه را که از تنگی و سختی آن می ترسم از من بر طرف نما و آن چه از اندوه آن می هراسم از من باز دار و هر چه را که از گرفتاری آن می ترسم از من مرتفع کن، ای مهربان ترین مهربانان. خداوندا دل مرا از دوستی و بیم خود و باور داشتن کتابت و ایمان به خودت و هراس از تو و علاقمندی به تو، آکنده کن، ای خدای بزرگ و بزرگوار. خدایا، حقوقی را که بر من داری، بر من ببخش و حقوقی که مردم بر گردن من دارند، پس آن ها را از طرف من عهده دار شو. برای هر میهمانی ضیافتی فراهم نمودی و من میهمان تُوام، پس ضیافت مرا در این شب، بهشت قرار ده، ای بخشنده بهشت، ای بخشنده آمرزش؛ هیچ دگرگونی و نیرویی جز به تو تحقق نمی یابد. - . الاقبال: 78-79 -

دعای دیگر سحر: این دعا را به استناد از جدم ابوجعفر طوسی - رحمه الله - در کتاب المصباح می آورم: در سحر، دعای ادریس علیه السلام را نیز می خوانی. در سند این دعا دیدم، این همان دعایی است که خداوند جلّ جلاله به واسطه آن، حضرت ادریس علیه السلام را به سوی خود بالا برد و از بهترین دعاها است. متن دعا به این صورت است:

منزهی تو ای خدایی که معبودی جز تو وجود ندارد، ای پروردگار و وارث تمام اشیا، ای معبود معبودها که شکوهت بلندپایه است، ای خدایی که در تمام کارهایت ستوده ای، ای رحمت گستر و مهربان به هر چیز، ای خدایی که آن هنگام که هیچ چیز زنده ای وجود نداشت، تو در جاودانگی سلطنت و پایندگی ات زنده بودی، ای پاینده، ای که هیچ چیز از دانش تو فوت نمی شود و حفظ آن برای تو سخت نیست، ای یگانه پاینده ای که اول و آخر تمام اشیا هستی. ای جاودانه ای که در سلطنت تو نابودی و نیستی راه ندارد، ای بی نیازی که هیچ چیز مشابه و همانند تو نیست، ای نیکوکاری که همتایی نداری و هیچ چیز به نزدیک اوصاف تو نمی رسد، ای بزرگی که دل ها به توصیف بزرگی ات راه نمی یابند، ای پدید آورنده ای که مخلوقات را بدون هیچ نمونه ای قبلی می آفرینی، ای پاکیزه ای که از هر چیز که به پاکی تو آسیب برساند منزهی، ای کفایت کننده ای که عطایای فضل خود را بر آفریده هایت گسترده ای، ای پاکیزه از هر ستم که مورد پسند تو نیست و هیچ یک از کارهایت بدان آلوده نشده است، ای مهربانی که رحمتت همه اشیا را فراگرفت، ای بخشنده نیکوکاری که بخشش تو همه مخلوقات را در برگرفت. ای پاداش دهنده به بندگان که همه از بیم او فروتن اند، ای آفریننده همه کسانی که در آسمان ها و زمین ها هستند و همه به سوی تو باز می گردند، ای بخشنده و مهربان نسبت به همه فریاد خوانان و اندوهناکان و فریادرس و پناه آنان، ای نیکوکاری که زبان ها قادر بر توصیف حقیقت بزرگی سلطنت و عزت تو نیستند، ای نو آفرین آفریده ها که در پدیدآوردن آن ها در جست و جوی یاور از میان آفریدگانت نبودی، ای دانای امور غیب و نهانی که حفظ آن ها هرگز برای تو سخت نیست، ای خدایی که تمام موجوداتی را که از بین بردی باز می گردانی، آن هنگام که آفریده ها پس از دعوت تو از بیم سر بر آورند. ای بردبار صاحب تأنی و درنگ که هیچ یک از آفریدگانت با تو برابری نمی کند، ای خدای ستوده کرداری که به لطف خود بر تمام مخلوقات می بخشی، ای خدای سربلند و دور از دسترسی که بر کار خود چیره ای و هیچ چیز با تو برابری نمی کند. ای چیره سخت گیرنده، ای که هیچ کس تاب و توان انتقام تو را ندارد، ای بلند پایه ای که در عین بلند پایگی نزدیکی، ای سرکشی که با چیرگی سرافرازانه تسلطتت، همه اشیا را خوار گردانیدی، ای نور همه موجودات که نورت همه آسمان ها را شکافت، ای بسیار پاکیزه ای که از همه چیز پاکی و هیچ چیز با تو برابری نمی کند، ای نزدیک اجابت کننده ای که نزدیک تر از هر چیزی، ای والای بلند پایه در آسمان که بلند پایگی ات برتر از همه موجودات است، ای آفریننده آفریده ها از نو و بازگرداننده آن ها بعد از نابودی شان به قدرت خویش، ای بزرگی که بر هر چیز برتری داری و از این رو، فرمان تو عین عدالت و وعده ات عین راستی است و فکرها به حقیقت ستایش بزرگی تو نمی رسند، ای کسی که کریمانه گذشت می کنی و ای دادگری که عدل و داد تو همه اشیا را فرا گرفت، ای بزرگ و ستوده و بالنده و سرافراز و بزرگ منشی که هرگز سرافرازی ات خوار نمی گردد، ای شگفتی که زبان ها از شمردن همه نعمت ها و ثنای تو ناتوان اند. ای تکیه گاه من در هر اندوه و فریاد رسم در هر سختی، با این اسمها از تو ایمنی از کیفرهای دنیا و آخرت را خواهانم و نیز از تو می خواهم که به واسطه این اسمها، تمام بدی ها و بیم ها و اموری را که انسان از آن ها می پرهیزد، از من برگردانی و دیدگان ستمگرانی را که می خواهند کار بدی را که از آن نهی کردی در حق من بکنند، از من باز داری و دل هایشان را از نیت های بدی که کردند، به اندیشه های نیکی که اختیار آن به دست آن ها و هیچ کس دیگر جز تو نیست، منصرف کنی، ای بزرگوار.

خداوندا، مرا به نفس خود واگذار مکن تا مبادا از آن عاجز گردم و نیز به مردم وامگذار تا مبادا مرا رها و ترک کنند و با وجود این که امیدم به تو است نومیدم مکن و با این که تو را می خوانم، عذابم منما. خدایا، همان گونه که دستور دادی تو را می خوانم، پس همان گونه که وعده دادی دعایم را مستجاب گردان. خداوندا، بهترین روزهای عمر مرا، روزهای پیش از اجل و سرآمد عمرم قرار ده. خدایا، تنم را تغییر مده و سهم و بهره ام را رها مکن و دوستم را بد مکن. به تو پناه می برم از بیماری­ای که انسان را به زمین می اندازد و از ناداریی که به خاک می نشاند و از خواری و دوست بد. خدایا، دل مرا از هر چیز که برای تو نمی اندوزم و در روزی که با تو ملاقات می کنم از آن بهره نمی برم، اعم از حلال و حرام، برکن، سپس در برابر آن، به من نیرو و عزت و قناعت و دشمنی با آن و خشنودی ات را عطا کن، ای مهربان ترین مهربانان.

خدایا، ستایش برای توست در برابر عطایای فراوان تو و سپاس مخصوص توست در برابر بخشش های پی در پی که به وسیله آن امور ناخوشایند را از من دور کردی و عطایای شادمان کننده را ارزانی داشتی، با وجود این که زمان طولانی در غفلت و بی خبری از تو و قساوت و سنگدلی به سر می برم؛ ولی این کارم مانع از آن نشد که از من گذشت کنی و گناهانم را بر من بپوشی و نعمت هایی را که در اختیار من گذاشتی، گوارا گردانی و نیکی هایت را پی در پی شامل حالم نمایی و از اعمال زشت و گناهانی که مرتکب شدم، چشم بپوشی. خدایا، به هر اسم تو که در صورت خواندن تو به آن، سزاوار است که دعای خواننده را اجابت کنی، از تو درخواست می کنم و نیز به حق هر کسی که بر تو حق دارد و نیز به حقی که تو بر تمام موجودات غیر از خود داری، از تو مسالت دارم که بر بنده و فرستاده ات، حضرت محمد و خاندان او درود فرستی و گوش و چشم هر کس را که قصد دارد به من بدی کند، از جلو و پشت و از دست راست و چپ بگیری و به بازدارندگی و نیرویت او را از من دور نمایی. ای خدایی که پروردگاری همراه تو وجود ندارد تا خوانده شود و ای خدایی که آفریننده ای برتر از تو نیست تا انسان از او بهراسد و ای خدایی که نزد تو معبودی وجود ندارد تا انسان از او بپرهیزد و ای خدایی که وزیری نداری تا انسان به او رجوع کند و ای خدایی که پرده داری نداری تا به او رشوه داده شود. ای خدایی که دربانی نداری تا انسان او را صدا کند و ای خدایی که افزونی بخشش جز بر بزرگواری وجود تو، و گناهان پی در پی جز بر آمرزش و گذشت تو نمی افزاید، بر محمد و آل محمد درود فرست و آن چه را که شایسته آنی با من کن و آن گونه که من شایسته ام با من رفتار مکن، که تو شایسته تقوا و آمرزش هستی. - . الاقبال: 80-81 -

**[ترجمه]

أقول

قد مضی فی هذا الدعاء و لا تکلنی إلی نفسی فأعجز عنها و ظاهر الحال أنه و لا تکلنی إلی نفسی فتعجز عنی و لکن هکذا وجدناه فیما رأیناه.

دُعَاءٌ آخَرُ فِی السَّحَرِ نُقِلَ مِنْ أَصْلٍ عَتِیقٍ مِنْ أُصُولِ أَصْحَابِنَا أَوَّلُ رِوَایَتِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ وَ تَارِیخُ کِتَابَتِهِ سَنَةُ ثَلَاثٍ وَ سَبْعِینَ وَ ثَلَاثِمِائَةٍ: یَا مَفْزَعِی عِنْدَ کُرْبَتِی وَ یَا غَوْثِی عِنْدَ شِدَّتِی إِلَیْکَ فَزِعْتُ وَ بِکَ اسْتَغَثْتُ وَ بِکَ لُذْتُ- لَا أَلُوذُ بِسِوَاکَ وَ لَا أَطْلُبُ الْفَرَجَ إِلَّا مِنْکَ فَأَغِثْنِی وَ فَرِّجْ عَنِّی یَا مَنْ یَقْبَلُ الْیَسِیرَ وَ یَعْفُو عَنِ الْکَثِیرِ اقْبَلْ مِنِّی الْیَسِیرَ وَ اعْفُ عَنِّی الْکَثِیرَ إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ إِیمَاناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ یَقِیناً حَتَّی أَعْلَمَ أَنَّهُ لَنْ یُصِیبَنِی إِلَّا مَا کَتَبْتَ لِی وَ رَضِّنِی مِنَ الْعَیْشِ بِمَا قَسَمْتَ لِی یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ یَا عُدَّتِی فِی کُرْبَتِی وَ یَا صَاحِبِی فِی شِدَّتِی وَ یَا وَلِیِّی فِی نِعْمَتِی وَ یَا غَایَتِی فِی رَغْبَتِی أَنْتَ السَّاتِرُ عَوْرَتِی وَ الْآمِنُ رَوْعَتِی وَ الْمُقِیلُ عَثْرَتِی فَاغْفِرْ لِی خَطِیئَتِی یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

وَ قَالَ فِی الْکِتَابِ الْمَذْکُورِ التَّسْبِیحُ فِی السَّحَرِ: سُبْحَانَ مَنْ یَعْلَمُ جَوَارِحَ الْقُلُوبِ سُبْحَانَ مَنْ یُحْصِی عَدَدَ الذُّنُوبِ سُبْحَانَ مَنْ لَا تَخْفَی عَلَیْهِ خَافِیَةٌ فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ سُبْحَانَ الرَّبِّ الْوَدُودِ سُبْحَانَ الْفَرْدِ الْوَتْرِ سُبْحَانَ الْعَظِیمِ الْأَعْظَمِ سُبْحَانَ مَنْ لَا یَعْتَدِی عَلَی أَهْلِ مَمْلَکَتِهِ سُبْحَانَ مَنْ لَا یُؤَاخِذُ أَهْلَ الْأَرْضِ بِأَلْوَانِ الْعَذَابِ سُبْحَانَ الْحَنَّانِ الْمَنَّانِ سُبْحَانَ الرَّءُوفِ الرَّحِیمِ سُبْحَانَ الْجَبَّارِ الْجَوَادِ سُبْحَانَ الْکَرِیمِ الْحَلِیمِ سُبْحَانَ الْبَصِیرِ الْوَاسِعِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَلَی إِقْبَالِ النَّهَارِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَلَی إِدْبَارِ النَّهَارِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَلَی إِدْبَارِ اللَّیْلِ وَ إِقْبَالِ النَّهَارِ وَ لَهُ الْحَمْدُ وَ الْمَجْدُ وَ الْعَظَمَةُ وَ الْکِبْرِیَاءُ مَعَ کُلِّ نَفْسٍ وَ کُلِّ طَرْفَةِ عَیْنٍ وَ کُلِّ لَمْحَةٍ سَبَقَ فِی عِلْمِهِ سُبْحَانَکَ مِلْ ءَ مَا أَحْصَی کِتَابُکَ سُبْحَانَکَ

ص: 100


1- 1. کتاب الاقبال: 80- 81.

زِنَةَ عَرْشِکَ سُبْحَانَکَ سُبْحَانَکَ سُبْحَانَکَ (1).

**[ترجمه]این جمله که در این دعا گذشت: «وَ لا تَکِلنِی إلی نَفسِی فَأَعجِزَ عَنها»، (و مرا به خود وامگذار تا مبادا از آن ناتوان گردم)، در اصل به این صورت بوده است . «وَلا تَکلِنِی إلی نَفسِی فَتَعجِزَ عَنِّی»، (مرا به خود واگذار مکن تا مبادا از تدبیر من ناتوان گردد.) لیکن متن دعا در نسخه ها به همان صورت بود که نوشتیم.

دعایی دیگر در سحر: این دعا در یکی از کتاب های اصل کهن از اصول راویان امامیه نقل شد و اولین روایت آن از حسن بن محبوب است و تاریخ نگارش آن سال سیصد و هفتاد و سه هجری قمری است:

ای پناهگاه من در اندوه و ای فریادم رس من در سختی ها، تنها به سوی تو روی آوردم و به تو یاری جستم و پناه آوردم و به غیر تو پناه نمی برم و جز از تو طلب گشایش نمی کنم، پس به فریاد رس و گشایشی در کارم عنایت فرما. ای خدایی که اندک را می پذیری و از گناه بسیار در می گذری، عمل اندک مرا بپذیر و از گناه بسیارم گذشت کن، که تو بسیار آمرزنده و مهربانی. خدایا، از تو ایمانی را درخواست می کنم که بی واسطه تو را دریابم و یقینی را خواستارم که بدانم جز آن چه برای من مقدر نمودی، به من نمی رسد و در زندگانی به آن چه نصیبم کردی، خرسند ساز. ای مهربان ترین مهربانان. ای اندوخته من در اندوه و ای همراه من در گرفتاری ام و ای سرپرست و عهده دار نعمت هایم و ای نهایت مطلوب و خواسته من، تویی پوشاننده زشتی و ایمنی بخش هراس و درگذرنده از لغزشم، پس خطایم را بیامرز ای مهربان ترین مهربانان.

در کتاب یاد شده آمده است: تسبیحی در سحرهای ماه رمضان:

پاک است خدایی که گناهان را می داند، منزه باد خدایی که گناهان را به شماره در می آورد، منزه باد خدایی که هیچ چیز در آسمان ها و زمین ها بر او مخفی نمی ماند، پاک است پروردگار مهربان، پاک است خدای یگانه تک، پاک است خدای بزرگ بزرگ تر، منزه باد خدایی که بر بندگان خود ستم روا نمی دارد، منزه باد خدایی که زمینیان را به انواع عذاب ها کیفر نمی کند، پاک است خدای مهربان بخشنده، پاک است خدای مهرورز و مهربان، پاک است خدای قاهر و بخشنده، پاک است خدای بردبار و گرامی، پاک است خدای بینا و عظیم، منزه است خدا در روی آوردن و پشت کردن روز، به پاکی می ستایم خدا را در پشت کردن شب و روی آوردن روز، و ستایش و والایی و عظمت و بزرگ­منشی برای او با هر نفس و چشم بر هم زدن و با هر گوشه چشم و نگاهی که پیش از این در علم او مقرر شد، به پاکی می ستایم تو را به عدد آنچه کتابت به شمارش در آورد. ، منزه می دانم تو را به اندازه عرشت، پاک و منزه و پاکیزه ای تو. - . الاقبال: 82 -

**[ترجمه]

«3»

قل، [إقبال الأعمال] رَوَیْنَا بِإِسْنَادِنَا إِلَی مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ الْکُلَیْنِیِّ رَحِمَهُ اللَّهُ مِنْ کِتَابِ الْکَافِی (2)

وَ مِنْ کِتَابِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ النَّهْدِیِّ بِإِسْنَادِهِمَا إِلَی مَوْلَانَا عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمَا: أَنَّهُ کَانَ یَدْعُو بِهِ وَ أَنَّ مَوْلَانَا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ الْبَاقِرَ علیه السلام کَانَ أَیْضاً یَدْعُو بِهِ کُلَّ یَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ فِی بَعْضِ الرِّوَایَاتِ زِیَادَاتٌ وَ نُقْصَانٌ وَ هَذَا لَفْظُ بَعْضِهَا.

اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ وَ هَذَا شَهْرُ الصِّیَامِ وَ هَذَا شَهْرُ الْقِیَامِ وَ هَذَا شَهْرُ الْإِنَابَةِ وَ هَذَا شَهْرُ التَّوْبَةِ وَ هَذَا شَهْرُ الْمَغْفِرَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ هَذَا شَهْرُ الْعِتْقِ مِنَ النَّارِ وَ الْفَوْزِ بِالْجَنَّةِ وَ هَذَا شَهْرٌ فِیهِ لَیْلَةُ الْقَدْرِ الَّتِی هِیَ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ اللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ سَلِّمْهُ لِی وَ تَسَلَّمْهُ مِنِّی وَ أَعِنِّی عَلَیْهِ بِأَفْضَلِ عَوْنِکَ وَ وَفِّقْنِی فِیهِ لِطَاعَتِکَ وَ فَرِّغْنِی فِیهِ لِعِبَادَتِکَ وَ دُعَائِکَ وَ تِلَاوَةِ کِتَابِکَ وَ أَعْظِمْ لِی فِیهِ الْبَرَکَةَ وَ أَحْرِزْ لِی فِیهِ التَّوْبَةَ وَ أَحْسِنْ لِی فِیهِ الْعَافِیَةَ وَ أَصِحَّ فِیهِ بَدَنِی وَ أَوْسِعْ لِی فِیهِ رِزْقِی وَ اکْفِنِی فِیهِ مَا أَهَمَّنِی وَ اسْتَجِبْ فِیهِ دُعَائِی وَ بَلِّغْنِی فِیهِ رَجَائِی اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَذْهِبْ عَنِّی فِیهِ النُّعَاسَ وَ الْکَسَلَ وَ السَّأْمَةَ وَ الْفَتْرَةَ وَ الْقَسْوَةَ وَ الْغَفْلَةَ وَ الْغِرَّةَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ جَنِّبْنِی فِیهِ الْعِلَلَ وَ الْأَسْقَامَ وَ الْهُمُومَ وَ الْأَحْزَانَ وَ الْأَعْرَاضَ وَ الْأَمْرَاضَ وَ الْخَطَایَا وَ الذُّنُوبَ وَ اصْرِفْ عَنِّی فِیهِ السُّوءَ وَ الْفَحْشَاءَ وَ الْجَهْدَ وَ الْبَلَاءَ وَ التَّعَبَ وَ الْعَنَاءَ إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعاءِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَعِذْنِی فِیهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ وَ هَمْزِهِ وَ لَمْزِهِ وَ نَفْثِهِ وَ نَفْخِهِ وَ وَسْوَاسِهِ وَ تَثْبِیطِهِ وَ بَطْشِهِ وَ کَیْدِهِ وَ مَکْرِهِ وَ حِیَلِهِ وَ خُدَعِهِ وَ أَمَانِیِّهِ وَ غُرُورِهِ وَ فِتْنَتِهِ وَ خَیْلِهِ وَ رَجِلِهِ وَ أَعْوَانِهِ وَ شِرْکِهِ وَ أَتْبَاعِهِ وَ إِخْوَانِهِ وَ أَحْزَابِهِ وَ أَشْیَاعِهِ وَ أَوْلِیَائِهِ وَ جَمِیعِ شُرَکَائِهِ وَ کَیْدِهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ارْزُقْنِی تَمَامَ صِیَامِهِ وَ بُلُوغَ الْأَمَلِ فِیهِ وَ فِی قِیَامِهِ وَ اسْتِکْمَالَ مَا یُرْضِیکَ عَنِّی صَبْراً وَ إِیمَاناً

ص: 101


1- 1. کتاب الاقبال: 82.
2- 2. فی المصدر من الطرازی.

وَ یَقِیناً وَ احْتِسَاباً ثُمَّ تَقَبَّلْ ذَلِکَ مِنِّی بِالْأَضْعَافِ الْکَثِیرَةِ وَ الْأَجْرِ الْعَظِیمِ آمِینَ رَبَّ الْعَالَمِینَ.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ارْزُقْنَا فِیهِ الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ وَ الِاجْتِهَادَ وَ الْقُوَّةَ وَ النَّشَاطَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْفِیقَ وَ الْقُرْبَةَ وَ الْخَیْرَ الْمَقْبُولَ وَ الرَّغْبَةَ وَ الرَّهْبَةَ وَ التَّضَرُّعَ وَ الْخُشُوعَ وَ الرِّقَّةَ وَ النِّیَّةَ الصَّادِقَةَ وَ صِدْقَ اللِّسَانِ وَ الْوَجَلَ مِنْکَ وَ الرَّجَاءَ لَکَ وَ التَّوَکُّلَ عَلَیْکَ وَ الثِّقَةَ بِکَ وَ الْوَرَعَ عَنْ مَحَارِمِکَ مَعَ صَالِحِ الْقَوْلِ وَ مَقْبُولِ السَّعْیِ وَ مَرْفُوعِ الْعَمَلِ وَ مُسْتَجَابِ الدَّعْوَةِ وَ لَا تَحُلْ بَیْنِی وَ بَیْنَ شَیْ ءٍ مِنْ ذَلِکَ بِمَرَضٍ وَ لَا هَمٍّ وَ لَا سَقَمٍ وَ لَا غَفْلَةٍ وَ لَا نِسْیَانٍ بَلْ بِالتَّعَاهُدِ وَ التَّحَفُّظِ فِیکَ وَ لَکَ وَ الرِّعَایَةِ لِحَقِّکَ وَ الْوَفَاءِ بِعَهْدِکَ وَ وَعْدِکَ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اقْسِمْ لِی فِیهِ أَفْضَلَ مَا تَقْسِمُهُ لِعِبَادِکَ الصَّالِحِینَ وَ أَعْطِنِی فِیهِ أَفْضَلَ مَا تُعْطِی أَوْلِیَاءَکَ الْمُقَرَّبِینَ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ وَ التَّحَنُّنِ وَ الْإِجَابَةِ وَ الْعَفْوِ وَ الْمَغْفِرَةِ الدَّائِمَةِ وَ الْعَافِیَةِ وَ الْمُعَافَاةِ وَ الْعِتْقِ مِنَ النَّارِ وَ الْفَوْزِ بِالْجَنَّةِ وَ خَیْرِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اجْعَلْ دُعَائِی فِیهِ إِلَیْکَ وَاصِلًا وَ رَحْمَتَکَ وَ خَیْرَکَ إِلَیَّ فِیهِ نَازِلًا وَ عَمَلِی فِیهِ مَقْبُولًا وَ سَعْیِی فِیهِ مَشْکُوراً وَ ذَنْبِی فِیهِ مَغْفُوراً حَتَّی یَکُونَ نَصِیبِی فِیهِ الْأَکْثَرَ وَ حَظِّی فِیهِ الْأَوْفَرَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ وَفِّقْنِی فِیهِ لِلَیْلَةِ الْقَدْرِ عَلَی أَفْضَلِ حَالٍ تُحِبُّ أَنْ یَکُونَ عَلَیْهَا أَحَدٌ مِنْ أَوْلِیَائِکَ وَ أَرْضَاهَا لَکَ ثُمَّ اجْعَلْهَا لِی خَیْراً مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ وَ ارْزُقْنِی فِیهَا أَفْضَلَ مَا رَزَقْتَ أَحَداً مِمَّنْ بَلَّغْتَهُ إِیَّاهَا وَ أَکْرَمْتَهُ بِهَا وَ اجْعَلْنِی فِیهَا مِنْ عُتَقَائِکَ وَ طُلَقَائِکَ مِنَ النَّارِ وَ سُعَدَاءِ خَلْقِکَ بِمَعْرِفَتِکَ وَ رِضْوَانِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ارْزُقْنَا فِی شَهْرِنَا هَذَا الْجِدَّ وَ الِاجْتِهَادَ وَ الْقُوَّةَ وَ النَّشَاطَ وَ مَا تُحِبُّ وَ تَرْضَی اللَّهُمَّ رَبَّ الْفَجْرِ وَ اللَّیَالِی الْعَشْرِ وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ وَ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ مَا أَنْزَلْتَ فِیهِ مِنَ الْقُرْآنِ وَ رَبَّ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ وَ إِسْرَافِیلَ وَ جَمِیعِ الْمَلَائِکَةِ الْمُقَرَّبِینَ وَ رَبَّ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْحَاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ رَبَّ مُوسَی وَ عِیسَی وَ رَبَّ جَمِیعِ النَّبِیِّینَ وَ الْمُرْسَلِینَ وَ رَبَّ مُحَمَّدٍ خَاتَمِ النَّبِیِّینَ صَلَوَاتُکَ

ص: 102

عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ وَ أَسْأَلُکَ بِحَقِّکَ عَلَیْهِمْ وَ بِحَقِّکَ الْعَظِیمِ لَمَّا صَلَّیْتَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ وَ نَظَرْتَ إِلَیَّ نَظْرَةً رَحِیمَةً تَرْضَی بِهَا عَنِّی رِضًا لَا تَسْخَطُ عَلَیَّ بَعْدَهُ أَبَداً وَ أَعْطَیْتَنِی جَمِیعَ سُؤْلِی وَ رَغْبَتِی وَ أُمْنِیَّتِی وَ إِرَادَتِی وَ صَرَفْتَ عَنِّی مَا أَکْرَهُ وَ أَحْذَرُ وَ أَخَافُ عَلَی نَفْسِی وَ مَا لَا أَخَافُ وَ عَنْ أَهْلِی وَ مَالِی وَ إِخْوَانِی وَ ذُرِّیَّتِی اللَّهُمَّ إِلَیْکَ فَرَرْنَا مِنْ ذُنُوبِنَا فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ آوِنَا تَائِبِینَ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تُبْ عَلَیْنَا مُسْتَغْفِرِینَ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لَنَا مُتَعَوِّذِینَ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَعِذْنَا مُسْتَجِیرِینَ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَجِرْنَا مُسْتَسْلِمِینَ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لَا تَخْذُلْنَا رَاهِبِینَ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ آمِنَّا رَاغِبِینَ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ شَفِّعْنَا سَائِلِینَ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَعْطِنَا- إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعاءِ قَرِیبٌ مُجِیبٌ.

اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّی وَ أَنَا عَبْدُکَ وَ أَحَقُّ مَنْ سَأَلَ الْعَبْدُ رَبَّهُ وَ لَمْ یَسْأَلِ الْعِبَادُ مِثْلَکَ کَرَماً وَ جُوداً یَا مَوْضِعَ شَکْوَی السَّائِلِینَ وَ یَا مُنْتَهَی حَاجَةِ الرَّاغِبِینَ وَ یَا غِیَاثَ الْمُسْتَغِیثِینَ وَ یَا مُجِیبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّینَ وَ یَا کَاشِفَ کُرَبِ الْمَکْرُوبِینَ وَ یَا فَارِجَ هَمِّ الْمَهْمُومِینَ وَ یَا کَاشِفَ الْکَرْبِ الْعَظِیمِ یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحِیمُ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ یَا اللَّهُ الْمَکْنُونُ مِنْ کُلِّ عَیْنٍ الْمُرْتَدِی بِالْکِبْرِیَاءِ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِی ذُنُوبِی وَ عُیُوبِی وَ إِسَاءَتِی وَ ظُلْمِی وَ جُرْمِی وَ إِسْرَافِی عَلَی نَفْسِی وَ ارْزُقْنِی مِنْ فَضْلِکَ وَ رَحْمَتِکَ فَإِنَّهُ لَا یَمْلِکُهَا غَیْرُکَ وَ اعْفُ عَنِّی وَ اغْفِرْ لِی کُلَّمَا قَدْ سَلَفَ مِنْ ذُنُوبِی وَ اعْصِمْنِی فِیمَا بَقِیَ مِنْ عُمُرِی وَ اسْتُرْ عَلَیَّ وَ عَلَی وَالِدَیَّ وَ وُلْدِی وَ قَرَابَاتِی وَ أَهْلِ حُزَانَتِی وَ مَنْ کَانَ مِنِّی بِسَبِیلٍ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ فَإِنَّ جَمِیعَ ذَلِکَ کُلَّهُ بِیَدِکَ وَ أَنْتَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ فَلَا تُخَیِّبْنِی یَا سَیِّدِی وَ لَا تَرُدَّ دُعَائِی وَ لَا تَرُدَّ یَدِی إِلَی نَحْرِی حَتَّی تَفْعَلَ ذَلِکَ بِی وَ تَسْتَجِیبَ لِی جَمِیعَ مَا سَأَلْتُکَ وَ تَزِیدَنِی مِنْ فَضْلِکَ فَ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ نَحْنُ إِلَیْکَ رَاغِبُونَ اللَّهُمَّ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلَاءُ أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنْ کُنْتَ قَضَیْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ فِیهَا فَأَسْأَلُکَ أَنْ

ص: 103

تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِی فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِیناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَاناً لَا یَشُوبُهُ شَکٌّ وَ رِضًا بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنِی فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنِی عَذَابَ النَّارِ وَ إِنْ لَمْ تَکُنْ قَضَیْتَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلَائِکَةِ وَ الرُّوحِ فِیهَا فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَخِّرْنِی إِلَی ذَلِکَ وَ ارْزُقْنِی فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ طَاعَتَکَ وَ حُسْنَ عِبَادَتِکَ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ بِأَفْضَلِ صَلَوَاتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ یَا أَحَدُ یَا صَمَدُ یَا رَبَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اغْضَبِ الْیَوْمَ لِمُحَمَّدٍ وَ لِأَبْرَارِ عِتْرَتِهِ وَ اقْتُلْ أَعْدَاءَهُمْ بَدَداً وَ أَحْصِهِمْ عَدَداً وَ لَا تَدَعْ عَلَی ظَهْرِ الْأَرْضِ مِنْهُمْ أَحَداً وَ لَا تَغْفِرْ لَهُمْ أَبَداً یَا حَسَنَ الصُّحْبَةِ یَا خَلِیفَةَ النَّبِیِّینَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ الْبَدِی ءُ الْبَدِیعُ الَّذِی لَیْسَ کَمِثْلِکَ شَیْ ءٌ وَ لَا قَبْلَکَ شَیْ ءٌ وَ الدَّائِمُ غَیْرُ الْغَافِلِ وَ الْحَیُّ الَّذِی لَا یَمُوتُ وَ أَنْتَ کُلَّ یَوْمٍ فِی شَأْنٍ أَنْتَ خَلِیفَةُ مُحَمَّدٍ وَ نَاصِرُ مُحَمَّدٍ وَ مُفَضِّلُ مُحَمَّدٍ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَنْصُرَ خَلِیفَةَ مُحَمَّدٍ وَ وَصِیَّ مُحَمَّدٍ وَ الْقَائِمَ بِالْقِسْطِ مِنْ أَوْصِیَاءِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام اعْطِفْ عَلَیْهِمْ نَصْرَکَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ بِحَقِّ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ وَ اجْعَلْنِی مَعَهُمْ وَجِیهاً فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ اجْعَلْ عَاقِبَةَ أَمْرِی إِلَی غُفْرَانِکَ وَ رَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ کَذَلِکَ نَسَبْتَ نَفْسَکَ یَا سَیِّدِی بِاللُّطْفِ بَلَی إِنَّکَ لَطِیفٌ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ الْطُفْ لِی إِنَّکَ لَطِیفٌ لِمَا تَشَاءُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ارْزُقْنِی الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ فِی عَامِی هَذَا وَ تَطَوَّلْ عَلَیَّ بِقَضَاءِ حَوَائِجِی لِلْآخِرَةِ وَ الدُّنْیَا ثُمَّ قُلْ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّی رَحِیمٌ وَدُودٌ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّی قَرِیبٌ مُجِیبٌ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ- إِنَّهُ کانَ غَفَّاراً رَبِّ اغْفِرْ لِی وَ ارْحَمْنِی وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ رَبِّ إِنِّی عَمِلْتُ سُوءاً وَ ظَلَمْتُ نَفْسِی فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اغْفِرْ لِی إِنَّهُ لَا یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ تَقُولُهَا ثَلَاثاً أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ الْعَظِیمُ الْغَافِرُ لِلذَّنْبِ الْعَظِیمِ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ تَقُولُهَا ثَلَاثاً أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ کانَ غَفُوراً رَحِیماً اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ

ص: 104

آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ فِی الْأَمْرِ الْحَکِیمِ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِی لَا یُرَدُّ وَ لَا یُبَدَّلُ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَکْتُبَنِی مِنْ حُجَّاجِ بَیْتِکَ الْحَرَامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمُ الْمَشْکُورِ سَعْیُهُمُ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمُ الْمُکَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئَاتُهُمْ وَ أَنْ تَجْعَلَ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُطِیلَ عُمُرِی وَ تُوَسِّعَ رِزْقِی وَ تُؤَدِّیَ عَنِّی أَمَانَتِی وَ دَیْنِی یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ، اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِی فِی أَمْرِی فَرَجاً وَ مَخْرَجاً وَ ارْزُقْنِی مِنْ حَیْثُ أَحْتَسِبُ وَ مِنْ حَیْثُ لَا أَحْتَسِبُ وَ احْرُسْنِی مِنْ حَیْثُ أَحْتَرِسُ وَ مِنْ حَیْثُ لَا أَحْتَرِسُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً کَثِیراً کَثِیراً(1).

وَ مِنَ الْعَمَلِ فِی کُلِّ یَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ التَّسْبِیحُ رَوَیْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا إِلَی أَبِی الْعَبَّاسِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدِ بْنِ عُقْدَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ یَحْیَی بْنُ زَکَرِیَّا بْنِ شَیْبَانَ الْعَلَّافُ فِی کِتَابِهِ سَنَةَ خَمْسٍ وَ سِتِّینَ وَ مِائَتَیْنِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِیُّ بْنُ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ وَ حُسَیْنِ بْنِ أَبِی العَلَاءِ الزَّیْدَجِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: تُسَبِّحُ فِی کُلِّ یَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ نَذْکُرُ فِیهِ زِیَادَةً مِنْ رِوَایَةِ جَدِّی أَبِی جَعْفَرٍ الطُّوسِیِّ الْأَوَّلُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ سُبْحَانَ اللَّهِ السَّمِیعِ الَّذِی لَیْسَ شَیْ ءٌ أَسْمَعَ مِنْهُ یَسْمَعُ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ مَا تَحْتَ سَبْعِ أَرَضِینَ وَ یَسْمَعُ مَا فِی ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ یَسْمَعُ الْأَنِینَ وَ الشَّکْوَی وَ یَسْمَعُ السِّرَّ وَ أَخْفَی وَ یَسْمَعُ وَسْوَاسَ الصُّدُورِ وَ لَا یُصِمُّ سَمْعَهُ صَوْتٌ.

الثَّانِی سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی

ص: 105


1- 1. کتاب الاقبال: 89- 93 و فی ط 337- 431.

سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ سُبْحَانَ اللَّهِ الْبَصِیرِ الَّذِی لَیْسَ شَیْ ءٌ أَبْصَرَ مِنْهُ یُبْصِرُ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ مَا تَحْتَ سَبْعِ أَرَضِینَ وَ یُبْصِرُ مَا فِی ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ- لَا تَغْشَی بَصَرَهُ الظُّلْمَةُ وَ لَا یُسْتَتَرُ مِنْهُ بِسِتْرٍ وَ لَا یُوَارَی مِنْهُ جِدَارٌ وَ لَا یَغِیبُ مِنْهُ بَرٌّ وَ لَا بَحْرٌ وَ لَا یُکِنُّ مِنْهُ جَبَلٌ مَا فِی أَصْلِهِ وَ لَا قَلْبٌ مَا فِیهِ وَ لَا جَنْبٌ مَا فِی قَلْبِهِ وَ لَا یَسْتَتِرُ مِنْهُ صَغِیرٌ لِصِغَرِهِ وَ لا یَخْفی عَلَیْهِ شَیْ ءٌ فِی الْأَرْضِ وَ لا فِی السَّماءِ- هُوَ الَّذِی یُصَوِّرُکُمْ فِی الْأَرْحامِ کَیْفَ یَشاءُ- لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ.

الثَّالِثُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِی یُنْشِئُ السَّحابَ الثِّقالَ- وَ یُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَ الْمَلائِکَةُ مِنْ خِیفَتِهِ وَ یُرْسِلُ الصَّواعِقَ فَیُصِیبُ بِها مَنْ یَشاءُ وَ یُرْسِلُ الرِّیاحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ وَ یُنَزِّلُ الْمَاءَ مِنَ السَّمَاءِ بِکَلِمَاتِهِ وَ یُنْبِتُ النَّبَاتَ بِقُدْرَتِهِ وَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ بِعِلْمِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِی لا یَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ- فِی الْأَرْضِ وَ لا فِی السَّماءِ وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِکَ وَ لا أَکْبَرَ إِلَّا فِی کِتابٍ مُبِینٍ.

الرَّابِعُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِی یَعْلَمُ ما تَحْمِلُ کُلُّ أُنْثی وَ ما تَغِیضُ الْأَرْحامُ وَ ما تَزْدادُ وَ کُلُّ شَیْ ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ- عالِمُ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ الْکَبِیرُ الْمُتَعالِ- سَواءٌ مِنْکُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّیْلِ وَ سارِبٌ بِالنَّهارِ- لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ یَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِی یُمِیتُ الْأَحْیَاءَ وَ یُحْیِی الْمَوْتَی وَ یَعْلَمُ ما تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَ نُقِرُّ فِی الْأَرْحامِ ما نَشاءُ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی-(1)

ص: 106


1- 1. فی نسخة الکمبانیّ هاهنا تکرار.

الْخَامِسُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ سُبْحَانَ اللَّهِ مالِکَ الْمُلْکِ تُؤْتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْکَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ- تُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ وَ تُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ تُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَیْرِ حِسابٍ.

السَّادِسُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِی عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لا یَعْلَمُها إِلَّا هُوَ وَ یَعْلَمُ ما فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا یَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِی ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلَّا فِی کِتابٍ مُبِینٍ.

السَّابِعُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِی لَا یُحْصِی مِدْحَتَهُ الْقَائِلُونَ وَ لَا یَجْزِی بِآلَائِهِ الشَّاکِرُونَ وَ الْعَابِدُونَ وَ هُوَ کَمَا قَالَ وَ فَوْقَ مَا نَقُولُ وَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ کَمَا أَثْنَی عَلَی نَفْسِهِ وَ لا یُحِیطُونَ بِشَیْ ءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِما شاءَ وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ لا یَؤُدُهُ حِفْظُهُما وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ.

الثَّامِنُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ

ص: 107

اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِی یَعْلَمُ ما یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَ ما یَخْرُجُ مِنْها وَ ما یَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما یَعْرُجُ فِیها وَ لَا یَشْغَلُهُ مَا یَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا یَعْرُجُ فِیهَا عَمَّا یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَ مَا یَخْرُجُ مِنْهَا وَ لَا یَشْغَلُهُ مَا یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَ مَا یَخْرُجُ مِنْهَا عَمَّا یَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا یَعْرُجُ فِیهَا وَ لَا یَشْغَلُهُ عِلْمُ شَیْ ءٍ عَنْ عِلْمِ شَیْ ءٍ وَ لَا یَشْغَلُهُ خَلْقُ شَیْ ءٍ عَنْ خَلْقِ شَیْ ءٍ وَ لَا حِفْظُ شَیْ ءٍ عَنْ حِفْظِ شَیْ ءٍ وَ لَا یُسَاوِیهِ شَیْ ءٌ وَ لَا یَعْدِلُهُ شَیْ ءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ.

التَّاسِعُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ سُبْحَانَ اللَّهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِکَةِ رُسُلًا أُولِی أَجْنِحَةٍ مَثْنی وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ یَزِیدُ فِی الْخَلْقِ ما یَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ- ما یَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلا مُمْسِکَ لَها وَ ما یُمْسِکْ فَلا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ.

الْعَاشِرُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ الْأَزْوَاجِ کُلِّهَا سُبْحَانَ اللَّهِ جَاعِلِ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَالِقِ الْحَبِّ وَ النَّوَی سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ کُلِّ شَیْ ءٍ سُبْحَانَ اللَّهِ خَالِقِ مَا یُرَی وَ مَا لَا یُرَی سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ کَلِمَاتِهِ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِی یَعْلَمُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ ما یَکُونُ مِنْ نَجْوی ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنی مِنْ ذلِکَ وَ لا أَکْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَیْنَ ما کانُوا ثُمَّ یُنَبِّئُهُمْ بِما عَمِلُوا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَیْ ءٍ عَلِیمٌ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی بِنِعْمَتِهِ تَتِمُّ الصَّالِحَاتُ (1).

الصَّلَاةُ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فِی کُلِّ یَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ- یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً لَبَّیْکَ یَا رَبِّ وَ سَعْدَیْکَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کَمَا صَلَّیْتَ وَ بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیمَ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ اللَّهُمَّ ارْحَمْ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ کَمَا رَحِمْتَ إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیمَ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ

ص: 108


1- 1. کتاب الاقبال: 93- 96 و فی ط 341- 344.

اللَّهُمَّ سَلِّمْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کَمَا سَلَّمْتَ عَلَی نُوحٍ فِی الْعَالَمِینَ اللَّهُمَّ امْنُنْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کَمَا مَنَنْتَ عَلَی مُوسَی وَ هَارُونَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کَمَا شَرَّفْتَنَا بِهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کَمَا هَدَیْتَنَا بِهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ابْعَثْهُ مَقَاماً مَحْمُوداً یَغْبِطُهُ بِهِ الْأَوَّلُونَ وَ الْآخِرُونَ.

عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ السَّلَامُ کُلَّمَا طَلَعَتْ شَمْسٌ أَوْ غَرَبَتْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ السَّلَامُ کُلَّمَا طَرَفَتْ عَیْنٌ أَوْ بَرَقَتْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ السَّلَامُ کُلَّمَا ذُکِرَ السَّلَامُ السَّلَامُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ کُلَّمَا سَبَّحَ اللَّهَ مَلَکٌ أَوْ قَدَّسَهُ السَّلَامُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الْأَوَّلِینَ السَّلَامُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الْآخِرِینَ السَّلَامُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ اللَّهُمَّ رَبَّ الْبَلَدِ الْحَرَامِ وَ رَبَّ الرُّکْنِ وَ الْمَقَامِ وَ رَبَّ الْحِلِّ وَ الْحَرَامِ أَبْلِغْ مُحَمَّداً نَبِیَّکَ وَ آلَهُ عَنَّا السَّلَامَ اللَّهُمَّ أَعْطِ مُحَمَّداً مِنَ الْبَهَاءِ وَ النَّضْرَةِ وَ السُّرُورِ وَ الْکَرَامَةِ وَ الْغِبْطَةِ وَ الْوَسِیلَةِ وَ الْمَنْزِلَةِ وَ الْمَقَامِ وَ الشَّرَفِ وَ الرِّفْعَةِ وَ الشَّفَاعَةِ عِنْدَکَ- یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَفْضَلَ مَا تُعْطِی أَحَداً مِنْ خَلْقِکَ وَ أَعْطِ مُحَمَّداً وَ آلَهُ فَوْقَ مَا تُعْطِی الْخَلَائِقَ مِنَ الْخَیْرِ أَضْعَافاً کَثِیرَةً لَا یُحْصِیهَا غَیْرُکَ.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أَطْیَبَ وَ أَطْهَرَ وَ أَزْکَی وَ أَنْمَی وَ أَفْضَلَ مَا صَلَّیْتَ عَلَی أَحَدٍ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ وَ عَلَی أَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی عَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ ضَاعِفِ الْعَذَابَ عَلَی مَنْ شَرِکَ فِی دَمِهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی فَاطِمَةَ بِنْتِ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ وَ الْعَنْ مَنْ آذَی نَبِیَّکَ فِیهَا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ إِمَامَیِ الْمُسْلِمِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُمَا وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُمَا وَ ضَاعِفِ الْعَذَابَ عَلَی مَنْ شَرِکَ فِی دَمِهِمَا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ إِمَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ ضَاعِفِ الْعَذَابَ عَلَی مَنْ شَرِکَ فِی دَمِهِ وَ هُوَ الْوَلِیدُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ إِمَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ ضَاعِفِ الْعَذَابَ عَلَی مَنْ شَرِکَ فِی دَمِهِ وَ هُوَ إِبْرَاهِیمُ بْنُ الْوَلِیدِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ إِمَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ ضَاعِفِ الْعَذَابَ عَلَی مَنْ شَرِکَ فِی دَمِهِ وَ هُوَ الْمَنْصُورُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ إِمَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ ضَاعِفِ الْعَذَابَ عَلَی مَنْ شَرِکَ فِی دَمِهِ وَ هُوَ الرَّشِیدُ

ص: 109

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا إِمَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ ضَاعِفِ الْعَذَابَ عَلَی مَنْ شَرِکَ فِی دَمِهِ وَ هُوَ الْمَأْمُونُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ إِمَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ ضَاعِفِ الْعَذَابَ عَلَی مَنْ شَرِکَ فِی دَمِهِ وَ هُوَ الْمُعْتَصِمُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ إِمَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ ضَاعِفِ الْعَذَابَ عَلَی مَنْ شَرِکَ فِی دَمِهِ وَ هُوَ الْمُتَوَکِّلُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ إِمَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ ضَاعِفِ الْعَذَابَ عَلَی مَنْ شَرِکَ فِی دَمِهِ وَ هُوَ الْمُعْتَمَدُ أَوِ الْمُعْتَضِدُ بِرِوَایَةِ ابْنِ بَابَوَیْهِ الْقُمِّیِّ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الْخَلَفِ مِنْ بَعْدِهِ إِمَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الطَّاهِرِ وَ الْقَاسِمِ ابْنَیْ نَبِیِّکَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی أُمِّ کُلْثُومٍ ابْنَةِ نَبِیِّکَ وَ الْعَنْ مَنْ آذَی نَبِیَّکَ فِیهَا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی رُقَیَّةَ ابْنَةِ نَبِیِّکَ وَ الْعَنْ مَنْ آذَی نَبِیَّکَ فِیهَا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی ذُرِّیَّةِ نَبِیِّکَ اللَّهُمَّ اخْلُفْ نَبِیَّکَ فِی أَهْلِ بَیْتِهِ اللَّهُمَّ مَکِّنْ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِنْ عَدَدِهِمْ وَ مَدَدِهِمْ وَ أَنْصَارِهِمْ عَلَی الْحَقِّ فِی السِّرِّ وَ الْعَلَانِیَةِ اللَّهُمَّ اطْلُبْ بِذَحْلِهِمْ وَ وَتْرِهِمْ وَ دِمَائِهِمْ وَ کُفَّ عَنَّا وَ عَنْهُمْ وَ عَنْ کُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ بَأْسَ کُلِّ بَاغٍ وَ طَاغٍ وَ کُلِّ دَابَّةٍ أَنْتَ آخِذٌ بِنَاصِیَتِهَا إِنَّکَ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْکِیلًا.

وَ تَقُولُ یَا عُدَّتِی فِی کُرْبَتِی وَ یَا صَاحِبِی فِی شِدَّتِی وَ یَا وَلِیِّی فِی نِعْمَتِی وَ یَا غَایَتِی فِی رَغْبَتِی أَنْتَ السَّاتِرُ عَوْرَتِی وَ الْمُؤْمِنُ رَوْعَتِی وَ الْمُقِیلُ عَثْرَتِی فَاغْفِرْ لِی خَطِیئَتِی یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

وَ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ لِهَمٍّ لَا یُفَرِّجُهُ غَیْرُکَ وَ لِرَحْمَةٍ لَا تُنَالُ إِلَّا بِکَ وَ لِکَرْبٍ لَا یَکْشِفُهُ إِلَّا أَنْتَ وَ لِرَغْبَةٍ لَا تُبْلَغُ إِلَّا بِکَ وَ لِحَاجَةٍ لَا تُقْضَی دُونَکَ اللَّهُمَّ فَکَمَا کَانَ مِنْ شَأْنِکَ مَا أَذِنْتَ لِی بِهِ مِنْ مَسْأَلَتِکَ وَ رَحِمْتَنِی بِهِ مِنْ ذِکْرِکَ فَلْیَکُنْ مِنْ شَأْنِکَ سَیِّدِی الِاسْتِجَابَةُ لِی فِیمَا دَعَوْتُکَ وَ عَوَائِدُ الْإِفْضَالِ فِیمَا رَجَوْتُکَ وَ النَّجَاةُ مِمَّا فَزِعْتُ إِلَیْکَ فِیهِ فَإِنْ لَمْ أَکُنْ أَهْلًا أَنْ أَبْلُغَ رَحْمَتَکَ فَإِنَّ رَحْمَتَکَ أَهْلٌ أَنْ تَبْلُغَنِی وَ تَسَعَنِی وَ إِنْ لَمْ أَکُنْ لِلْإِجَابَةِ أَهْلًا فَأَنْتَ أَهْلُ الْفَضْلِ وَ رَحْمَتُکَ وَسِعَتْ

ص: 110

کُلَّ شَیْ ءٍ فَلْتَسَعْنِی رَحْمَتُکَ یَا إِلَهِی یَا کَرِیمُ أَسْأَلُکَ بِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ أَنْ تُفَرِّجَ هَمِّی وَ تَکْشِفَ کَرْبِی وَ غَمِّی وَ تَرْحَمَنِی بِرَحْمَتِکَ وَ تَرْزُقَنِی مِنْ فَضْلِکَ إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعاءِ قَرِیبٌ مُجِیبٌ (1).

دُعَاءٌ آخَرُ فِی کُلِّ یَوْمٍ مِنْهُ: اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ فَضْلِکَ بِأَفْضَلِهِ وَ کُلُّ فَضْلِکَ فَاضِلٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِفَضْلِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ رِزْقِکَ بِأَعَمِّهِ وَ کُلُّ رِزْقِکَ عَامٌّ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِرِزْقِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ عَطَایَاکَ بِأَهْنَئِهَا وَ کُلُّ عَطَایَاکَ هَنِیئَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعَطَایَاکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ خَیْرِکَ بِأَعْجَلِهِ وَ کُلُّ خَیْرِکَ عَاجِلٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِخَیْرِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ إِحْسَانِکَ بِأَحْسَنِهِ وَ کُلُّ إِحْسَانِکَ حَسَنٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِإِحْسَانِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَا تُجِیبُنِی بِهِ حِینَ أَسْأَلُکَ فَأَجِبْنِی یَا اللَّهُ وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ الْمُرْتَضَی وَ رَسُولِکَ الْمُصْطَفَی وَ أَمِینِکَ وَ نَجِیِّکَ دُونَ خَلْقِکَ وَ نَجِیبِکَ مِنْ عِبَادِکَ وَ نَبِیِّکَ وَ مَنْ جَاءَ بِالصِّدْقِ مِنْ عِنْدِکَ وَ حَبِیبِکَ الْمُفَضَّلِ عَلَی رُسُلِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنَ الْعَالَمِینَ الْبَشِیرِ النَّذِیرِ السِّرَاجِ الْمُنِیرِ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ الْأَبْرَارِ الطَّاهِرِینَ وَ عَلَی مَلَائِکَتِکَ الَّذِینَ اسْتَخْلَصْتَهُمْ لِنَفْسِکَ وَ حَجَبْتَهُمْ عَنْ خَلْقِکَ وَ عَلَی أَنْبِیَائِکَ الَّذِینَ یُنْبِئُونَ عَنْکَ بِالصِّدْقِ وَ عَلَی رُسُلِکَ الَّذِینَ اخْتَصَصْتَهُمْ لِوَحْیِکَ وَ فَضَّلْتَهُمْ عَلَی الْعَالَمِینَ بِرِسَالاتِکَ وَ عَلَی عِبَادِکَ الصَّالِحِینَ الَّذِینَ أَدْخَلْتَهُمْ فِی رَحْمَتِکَ الْأَئِمَّةِ الْمُهْتَدِینَ الرَّاشِدِینَ وَ أَوْلِیَائِکَ الْمُطَهَّرِینَ وَ عَلَی جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ وَ إِسْرَافِیلَ وَ مَلَکِ الْمَوْتِ وَ رِضْوَانَ خَازِنِ الْجِنَانِ وَ مَالِکٍ خَازِنِ النِّیرَانِ وَ رُوحِ الْقُدُسِ وَ الرُّوحِ الْأَمِینِ وَ حَمَلَةِ عَرْشِکَ الْمُقَرَّبِینَ وَ عَلَی الْمَلَکَیْنِ الْحَافِظَیْنِ عَلَیَّ بِالصَّلَاةِ الَّتِی تُحِبُّ أَنْ یُصَلِّیَ بِهَا عَلَیْهِمْ أَهْلُ السَّمَاوَاتِ وَ أَهْلُ الْأَرَضِینَ صَلَاةً طَیِّبَةً کَثِیرَةً زَاکِیَةً مُبَارَکَةً نَامِیَةً ظَاهِرَةً بَاطِنَةً شَرِیفَةً فَاضِلَةً تُبَیِّنُ بِهَا فَضْلَهُمْ عَلَی الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ.

ص: 111


1- 1. کتاب الاقبال: ص 96- 98 و فی ط 344- 346.

اللَّهُمَّ أَعْطِ مُحَمَّداً الْوَسِیلَةَ وَ الشَّرَفَ وَ الْفَضِیلَةَ وَ اجْزِهِ خَیْرَ مَا جَزَیْتَ نَبِیّاً عَنْ أُمَّتِهِ اللَّهُمَّ أَعْطِ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله مَعَ کُلِّ زُلْفَةٍ زُلْفَةً وَ مَعَ کُلِّ وَسِیلَةٍ وَسِیلَةً وَ مَعَ کُلِّ فَضِیلَةٍ فَضِیلَةً وَ مَعَ کُلِّ شَرَفٍ شَرَفاً اللَّهُمَّ أَعْطِ مُحَمَّداً وَ آلَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَفْضَلَ مَا أَعْطَیْتَ أَحَداً مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ اللَّهُمَّ اجْعَلْ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله أَدْنَی الْمُرْسَلِینَ مِنْکَ مَجْلِساً وَ أَفْسَحَهُمْ فِی الْجَنَّةِ عِنْدَکَ مَنْزِلًا وَ أَقْرَبَهُمْ إِلَیْکَ وَسِیلَةً وَ اجْعَلْهُ أَوَّلَ شَافِعٍ وَ أَوَّلَ مُشَفَّعٍ وَ أَوَّلَ قَائِلٍ وَ أَنْجَحَ سَائِلٍ وَ ابْعَثْهُ الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ الَّذِی یَغْبِطُهُ بِهِ الْأَوَّلُونَ وَ الْآخِرُونَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَسْمَعَ صَوْتِی وَ تُجِیبَ دَعْوَتِی وَ تَجَاوَزَ عَنْ خَطِیئَتِی وَ تَصْفَحَ عَنْ ظُلْمِی وَ تُنْجِحَ طَلِبَتِی وَ تَقْضِیَ حَاجَتِی وَ تُنْجِزَ لِی مَا وَعَدْتَنِی وَ تُقِیلَ عَثْرَتِی وَ تَقَبَّلَ مِنِّی وَ تَغْفِرَ ذُنُوبِی وَ تَعْفُوَ عَنْ جُرْمِی وَ تُقْبِلَ عَلَیَّ وَ لَا تُعْرِضَ عَنِّی وَ تَرْحَمَنِی وَ لَا تُعَذِّبَنِی وَ تُعَافِیَنِی وَ لَا تَبْتَلِیَنِی وَ تَرْزُقَنِی یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ مِنْ أَطْیَبِ رِزْقِکَ وَ أَوْسَعِهِ وَ لَا تَحْرِمْنِی جَنَّتَکَ یَا رَبِّ وَ اقْضِ عَنِّی دَیْنِی وَ ضَعْ عَنِّی وِزْرِی وَ لَا تُحَمِّلْنِی مَا لَا طَاقَةَ لِی بِهِ یَا مَوْلَایَ وَ أَدْخِلْنِی فِی کُلِّ خَیْرٍ أَدْخَلْتَ فِیهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَخْرِجْنِی مِنْ کُلِّ سُوءٍ أَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ وَ السَّلَامُ عَلَیْهِمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَنِی یَا کَرِیمُ تَقُولُهَا ثَلَاثاً وَ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ قَلِیلًا مِنْ کَثِیرٍ مَعَ حَاجَةٍ بِی إِلَیْهِ عَظِیمَةٍ وَ غِنَاکَ عَنْهُ قَدِیمٌ وَ هُوَ عِنْدِی کَثِیرٌ وَ هُوَ عَلَیْکَ سَهْلٌ یَسِیرٌ فَامْنُنْ عَلَیَّ بِهِ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ آمِینَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ (1).

وَ مِنْ ذَلِکَ دُعَاءٌ آخَرُ وَجَدْنَاهُ فِی أَدْعِیَةِ کُلِّ یَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ بِإِسْنَادٍ وَ تَرْغِیبٍ عَظِیمِ الشَّأْنِ یَذْکُرُ أَنَّهُ مِنْ أَسْرَارِ الدَّعَوَاتِ وَ مَضْمُونِ الْإِجَابَاتِ وَ هُوَ: اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَنِی ثَلَاثاً اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ بَهَائِکَ بِأَبْهَاهُ وَ کُلُّ بَهَائِکَ بَهِیٌّ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِبَهَائِکَ کُلِّهِ

ص: 112


1- 1. کتاب الاقبال ص 98- 100 و فی ط 346- 348.

اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ جَلَالِکَ بِأَجَلِّهِ وَ کُلُّ جَلَالِکَ جَلِیلٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِجَلَالِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ جَمَالِکَ بِأَجْمَلِهِ وَ کُلُّ جَمَالِکَ جَمِیلٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِجَمَالِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَنِی ثَلَاثاً اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ عَظَمَتِکَ بِأَعْظَمِهَا وَ کُلُّ عَظَمَتِکَ عَظِیمَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعَظَمَتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ نُورِکَ بِأَنْوَرِهِ وَ کُلُّ نُورِکَ نَیِّرٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِنُورِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ رَحْمَتِکَ بِأَوْسَعِهَا وَ کُلُّ رَحْمَتِکَ وَاسِعَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ

إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَنِی ثَلَاثاً اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ کَمَالِکَ بِأَکْمَلِهِ وَ کُلُّ کَمَالِکَ کَامِلٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِکَمَالِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ کَلِمَاتِکَ بِأَتَمِّهَا وَ کُلُّ کَلِمَاتِکَ تَامَّةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِکَلِمَاتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ أَسْمَائِکَ بِأَکْبَرِهَا وَ کُلُّ أَسْمَائِکَ کَبِیرَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِأَسْمَائِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَنِی ثَلَاثاً اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ عِزَّتِکَ بِأَعَزِّهَا وَ کُلُّ عِزَّتِکَ عَزِیزَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعِزَّتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَشِیَّتِکَ بِأَمْضَاهَا وَ کُلُّ مَشِیَّتِکَ مَاضِیَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَشِیَّتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ قُدْرَتِکَ بِالْقُدْرَةِ الَّتِی اسْتَطَلْتَ بِهَا عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ وَ کُلُّ قُدْرَتِکَ مُسْتَطِیلَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِقُدْرَتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَنِی ثَلَاثاً اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ عِلْمِکَ بِأَنْفَذِهِ وَ کُلُّ عِلْمِکَ نَافِذٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعِلْمِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ قَوْلِکَ بِأَرْضَاهُ وَ کُلُّ قَوْلِکَ رِضًا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِقَوْلِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَسَائِلِکَ بِأَحَبِّهَا إِلَیْکَ وَ کُلُّ مَسَائِلِکَ إِلَیْکَ حَبِیبَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَسَائِلِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَنِی ثَلَاثاً.

ص: 113

اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ شَرَفِکَ بِأَشْرَفِهِ وَ کُلُّ شَرَفِکَ شَرِیفٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِشَرَفِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ سُلْطَانِکَ بِأَدْوَمِهِ وَ کُلُّ سُلْطَانِکَ دَائِمٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِسُلْطَانِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ مُلْکِکَ بِأَفْخَرِهِ وَ کُلُّ مُلْکِکَ فَاخِرٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمُلْکِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَنِی ثَلَاثاً اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ عَلَائِکَ بِأَعْلَاهُ وَ کُلُّ عَلَائِکَ عَالٍ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعَلَائِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَنِّکَ بِأَقْدَمِهِ وَ کُلُّ مَنِّکَ قَدِیمٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَنِّکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ آیَاتِکَ بِأَعْجَبِهَا وَ کُلُّ آیَاتِکَ عَجِیبَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِآیَاتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَنِی ثَلَاثاً اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ فَضْلِکَ بِأَفْضَلِهِ وَ کُلُّ فَضْلِکَ فَاضِلٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِفَضْلِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ رِزْقِکَ بِأَعَمِّهِ وَ کُلُّ رِزْقِکَ عَامٌّ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِرِزْقِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ عَطَائِکَ بِأَهْنَئِهِ وَ کُلُّ عَطَائِکَ هَنِی ءٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعَطَائِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ خَیْرِکَ بِأَعْجَلِهِ وَ کُلُّ خَیْرِکَ عَاجِلٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِخَیْرِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ إِحْسَانِکَ بِأَحْسَنِهِ وَ کُلُّ إِحْسَانِکَ حَسَنٌ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِإِحْسَانِکَ کُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَا تُجِیبُنِی بِهِ حِینَ أَدْعُوکَ فَأَجِبْنِی یَا اللَّهُ نَعَمْ دَعَوْتُکَ یَا اللَّهُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَا أَنْتَ فِیهِ مِنَ الشُّئُونِ وَ الْجَبَرُوتِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِشَأْنِکَ وَ جَبَرُوتِکَ کُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَا تُجِیبُنِی بِهِ حِینَ أَسْأَلُکَ فَأَجِبْنِی یَا اللَّهُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اذْکُرْ مَا تُرِیدُ.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ابْعَثْنِی عَلَی الْإِیمَانِ بِکَ وَ التَّصْدِیقِ بِرَسُولِکَ وَ الْوَلَایَةِ لِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ الِائْتِمَامِ بِالْأَئِمَّةِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِهِمْ فَإِنِّی قَدْ رَضِیتُ بِذَلِکَ یَا رَبِّ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَسْأَلُکَ خَیْرَ الْخَیْرِ رِضْوَانَکَ وَ الْجَنَّةَ وَ أَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ الشَّرِّ سَخَطِکَ وَ النَّارِ.

ص: 114

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ احْفَظْنِی مِنْ کُلِّ مُصِیبَةٍ وَ کُلِّ بَلِیَّةٍ وَ مِنْ کُلِّ عُقُوبَةٍ وَ مِنْ کُلِّ فِتْنَةٍ وَ مِنْ کُلِّ بَلَاءٍ وَ مِنْ کُلِّ شَرٍّ وَ مِنْ کُلِّ مَکْرُوهٍ وَ مِنْ کُلِّ مُصِیبَةٍ وَ مِنْ کُلِّ آفَةٍ نَزَلَتْ أَوْ تَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَی الْأَرْضِ فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ وَ فِی هَذَا الْیَوْمِ وَ فِی هَذَا الشَّهْرِ وَ فِی هَذِهِ السَّنَةِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اقْسِمْ لِی مِنْ کُلِّ سُرُورٍ وَ مِنْ کُلِّ بَهْجَةٍ وَ مِنْ کُلِّ اسْتِقَامَةٍ وَ مِنْ کُلِّ فَرَجٍ وَ مِنْ کُلِّ عَافِیَةٍ وَ مِنْ کُلِّ سَلَامَةٍ وَ مِنْ کُلِّ کَرَامَةٍ وَ مِنْ کُلِّ رِزْقٍ وَاسِعٍ حَلَالٍ طَیِّبٍ وَ مِنْ کُلِّ نِعْمَةٍ وَ مِنْ

کُلِّ حَسَنَةٍ نَزَلَتْ أَوْ تَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَی الْأَرْضِ فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ وَ فِی هَذَا الْیَوْمِ وَ فِی هَذَا الشَّهْرِ وَ فِی هَذِهِ السَّنَةِ اللَّهُمَّ إِنْ کَانَتْ ذُنُوبِی قَدْ أَخْلَقَتْ وَجْهِی عِنْدَکَ وَ حَالَتْ بَیْنِی وَ بَیْنَکَ أَوْ غَیَّرَتْ حَالِی عِنْدَکَ فَإِنِّی أَسْأَلُکَ بِنُورِ وَجْهِکَ الْکَرِیمِ الَّذِی لَمْ یُطْفَأْ وَ بِوَجْهِ حَبِیبِکَ مُحَمَّدٍ الْمُصْطَفَی وَ بِوَجْهِ وَلِیِّکَ عَلِیٍّ الْمُرْتَضَی وَ بِحَقِّ أَوْلِیَائِکَ الَّذِینَ انْتَجَبْتَهُمْ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ لِوَالِدَیَّ وَ مَا وَلَدَا وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ مَا تَوَالَدُوا ذُنُوبَنَا کُلَّهَا صَغِیرَهَا وَ کَبِیرَهَا وَ أَنْ تَخْتِمَ لَنَا بِالصَّالِحَاتِ وَ أَنْ تَقْضِیَ لَنَا الْحَاجَاتِ وَ الْمُهِمَّاتِ وَ صَالِحَ الدُّعَاءِ وَ الْمَسْأَلَةَ فَاسْتَجِبْ لَنَا بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ آمِینَ آمِینَ آمِینَ مَا شَاءَ اللَّهُ کَانَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ- سُبْحانَ رَبِّکَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا یَصِفُونَ- وَ سَلامٌ عَلَی الْمُرْسَلِینَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.

وَ مُدَّ یَدَیْکَ وَ مَیِّلْ عُنُقَکَ عَلَی مَنْکِبِکَ الْأَیْسَرِ وَ ابْکِ أَوْ تَبَاکَ وَ قُلْ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِحَقِّ مَنْ حَقُّهُ عَلَیْکَ عَظِیمٌ بِلَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِلَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِبَهَاءِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِجَلَالِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِجَمَالِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِنُورِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِکَمَالِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِعِزَّةِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِعِظَمِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِقَوْلِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِشَرَفِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ بِعَلَاءِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْأَلُکَ

ص: 115

بِلَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ یَا رَبَّاهْ یَا رَبَّاهْ یَا رَبَّاهْ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ أَسْأَلُکَ یَا سَیِّدِی تَقُولُ ذَلِکَ وَ أَنْتَ مَادٌّ یَدَیْکَ مُثَنٍّ عُنُقَکَ عَلَی مَنْکِبِکَ الْأَیْسَرِ یَا اللَّهُ یَا رَبَّاهْ حَتَّی یَنْقَطِعَ النَّفَسُ یَا سَیِّدَاهْ یَا مَوْلَاهْ یَا غِیَاثَاهْ یَا مَلْجَآهْ یَا مُنْتَهَی غَایَةِ رَغْبَتَاهْ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ أَسْأَلُکَ فَلَیْسَ کَمِثْلِکَ شَیْ ءٌ وَ أَسْأَلُکَ بِکُلِّ دَعْوَةٍ مُسْتَجَابَةٍ دَعَاکَ بِهَا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ أَوْ مَلَکٌ مُقَرَّبٌ أَوْ عَبْدٌ مُؤْمِنٌ امْتَحَنْتَ قَلْبَهُ لِلْإِیمَانِ وَ اسْتَجَبْتَ دَعْوَتَهُ مِنْهُ وَ أَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِمُحَمَّدٍ نَبِیِّکَ نَبِیِّ الرَّحْمَةِ وَ أُقَدِّمُهُ بَیْنَ یَدَیْ حَوَائِجِی یَا مُحَمَّدُ یَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی أَتَوَجَّهُ بِکَ إِلَی رَبِّکَ وَ رَبِّی وَ أُقَدِّمُکَ بَیْنَ یَدَیْ حَوَائِجِی یَا رَبَّاهْ یَا رَبَّاهْ یَا رَبَّاهُ أَسْأَلُکَ بِکَ فَلَیْسَ کَمِثْلِکَ شَیْ ءٌ وَ أَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِمُحَمَّدٍ حَبِیبِکَ وَ بِعِتْرَتِهِ الْهَادِیَةِ وَ أُقَدِّمُهُمْ بَیْنَ یَدَیْ حَوَائِجِی وَ أَسْأَلُکَ اللَّهُمَّ بِحَیَاتِکَ الَّتِی لَا تَمُوتُ وَ بِنُورِ وَجْهِکَ الَّذِی لَا یُطْفَأُ وَ بِعَیْنِکَ الَّتِی لَا تَنَامُ وَ أَسْأَلُکَ بِحَقِّ مَنْ حَقُّهُ عَلَیْکَ عَظِیمٌ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ قَبْلَ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ بَعْدَ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ عَدَدَ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ زِنَةَ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ مِلْ ءَ کُلِّ شَیْ ءٍ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ الْمُصْطَفَی وَ رَسُولِکَ الْمُرْتَضَی وَ أَمِینِکَ الْمُصْطَفَی وَ نَجِیبِکَ دُونَ خَلْقِکَ وَ حَبِیبِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ أَجْمَعِینَ النَّذِیرِ الْبَشِیرِ السِّرَاجِ الْمُنِیرِ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ الْمُطَهَّرِینَ الْأَخْیَارِ الْأَبْرَارِ وَ عَلَی مَلَائِکَتِکَ الَّذِینَ اسْتَخْلَصْتَهُمْ لِنَفْسِکَ وَ حَجَبْتَهُمْ عَنْ خَلْقِکَ وَ عَلَی أَنْبِیَائِکَ الَّذِینَ یُنْبِئُونَ بِالصِّدْقِ عَنْکَ وَ عَلَی عِبَادِکَ الصَّالِحِینَ الَّذِینَ أَدْخَلْتَهُمْ فِی رَحْمَتِکَ وَ الْأَئِمَّةِ الْمُهْتَدِینَ الرَّاشِدِینَ الْمُطَهَّرِینَ وَ عَلَی جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ وَ إِسْرَافِیلَ وَ مَلَکِ الْمَوْتِ وَ رِضْوَانَ خَازِنِ الْجَنَّةِ وَ مَالِکٍ خَازِنِ النَّارِ وَ الرُّوحِ الْقُدُسِ وَ حَمَلَةِ الْعَرْشِ وَ مُنْکَرٍ وَ نَکِیرٍ وَ عَلَی الْمَلَکَیْنِ الْحَافِظَیْنِ عَلَیَّ بِالصَّلَاةِ الَّتِی تُحِبُّ أَنَّ تُصَلِّی بِهَا عَلَیْهِمْ صَلَاةً کَثِیرَةً طَیِّبَةً مُبَارَکَةً زَاکِیَةً نَامِیَةً طَاهِرَةً شَرِیفَةً فَاضِلَةً تُبَیِّنُ بِهَا فَضْلَهُمْ عَلَی الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ.

اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ أَنْ تَسْمَعَ صَوْتِی وَ تُجِیبَ دَعْوَتِی وَ تَغْفِرَ ذُنُوبِی وَ تُنْجِحَ طَلِبَتِی وَ تَقْضِیَ حَاجَاتِی وَ تَقَبَّلَ قِصَّتِی وَ تُنْجِزَ لِی مَا وَعَدْتَنِی وَ تُقِیلَنِی

ص: 116

عَثْرَتِی وَ تَتَجَاوَزَ عَنْ خَطِیئَتِی وَ تَصْفَحَ عَنْ ظُلْمِی وَ تَعْفُوَ عَنْ جُرْمِی وَ تُقْبِلَ عَلَیَّ وَ لَا تُعْرِضَ عَنِّی وَ تَرْحَمَنِی وَ لَا تُعَذِّبَنِی وَ تُعَافِیَنِی وَ لَا تَبْتَلِیَنِی وَ تَرْزُقَنِی مِنْ أَطْیَبِ الرِّزْقِ وَ أَوْسَعِهِ وَ أَهْنَئِهِ وَ أَمْرَئِهِ وَ أَسْبَغِهِ وَ أَکْثَرِهِ وَ لَا تَحْرِمْنِی یَا رَبِّ النَّظَرَ إِلَی وَجْهِکَ الْکَرِیمِ وَ الْفَوْزَ بِالْجَنَّةِ وَ الْعِتْقَ مِنَ النَّارِ وَ اقْضِ عَنِّی یَا رَبِّ دَیْنِی وَ أَمَانَتِی وَ ضَعْ عَنِّی وِزْرِی وَ لَا تُحَمِّلْنِی مَا لَا طَاقَةَ لِی بِهِ یَا مَوْلَایَ وَ أَدْخِلْنِی فِی کُلِّ خَیْرٍ أَدْخَلْتَ فِیهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَخْرِجْنِی مِنْ کُلِّ سُوءٍ أَخْرَجْتَهُمْ مِنْهُ وَ لَا تُفَرِّقْ بَیْنِی وَ بَیْنَهُمْ طَرْفَةَ عَیْنٍ أَبَداً فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَاسْتَجِبْ لِی کَمَا وَعَدْتَنِی ثَلَاثاً.

اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ قَلِیلًا مِنْ کَثِیرٍ مَعَ حَاجَةٍ بِی إِلَیْهِ عَظِیمَةٍ وَ غِنَاکَ عَنْهُ قَدِیمٌ وَ هُوَ عِنْدِی کَثِیرٌ وَ هُوَ عَلَیْکَ سَهْلٌ یَسِیرٌ فَامْنُنْ بِهِ عَلَیَ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ اللَّهُمَّ بِرَحْمَتِکَ فِی الصَّالِحِینَ فَأَدْخِلْنَا وَ فِی عِلِّیِّینَ فَارْفَعْنَا وَ بِکَأْسٍ مِنْ مَعِینٍ مِنْ عَیْنٍ سَلْسَبِیلٍ فَاسْقِنَا وَ مِنَ الْحُورِ الْعِینِ بِرَحْمَتِکَ فَزَوِّجْنَا وَ مِنَ الْوِلْدَانِ الْمُخَلَّدِینَ کَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَکْنُونٌ فَأَخْدِمْنَا وَ مِنْ ثِمَارِ الْجَنَّةِ وَ لُحُومِ الطَّیْرِ فَأَطْعِمْنَا وَ مِنْ ثِیَابِ السُّنْدُسِ وَ الْحَرِیرِ وَ الْإِسْتَبْرَقِ فَأَلْبِسْنَا وَ لَیْلَةَ الْقَدْرِ وَ حَجَّ بَیْتِکَ الْحَرَامِ وَ قَتْلًا فِی سَبِیلِکَ مَعَ وَلِیِّکَ فَوَفِّقْ لَنَا وَ صَالِحَ الدُّعَاءِ وَ الْمَسْأَلَةَ فَاسْتَجِبْ لَنَا یَا خَالِقَنَا اسْمَعْ وَ اسْتَجِبْ لَنَا وَ إِذَا جَمَعْتَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَارْحَمْنَا وَ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ وَ أَمَاناً مِنَ الْعَذَابِ فَاکْتُبْ لَنَا وَ فِی جَهَنَّمَ فَلَا تَجْعَلْنَا وَ مَعَ الشَّیَاطِینِ فَلَا تَقْرِنَّا وَ فِی هَوَانِکَ وَ عَذَابِکَ فَلَا تَقْلِبْنَا وَ مِنَ الزَّقُّومِ وَ الضَّرِیعِ فَلَا تُطْعِمْنَا وَ فِی النَّارِ عَلَی وُجُوهِنَا فَلَا تَکْبُبْنَا وَ مِنْ ثِیَابِ النَّارِ وَ سَرَابِیلِ الْقَطِرَانِ فَلَا تُلْبِسْنَا وَ مِنْ کُلِّ سُوءٍ یَا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ بِحَقِّ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ فَنَجِّنَا- اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ وَ لَمْ یُسْأَلْ مِثْلُکَ وَ أَرْغَبُ إِلَیْکَ وَ لَمْ یُرْغَبْ إِلَی مِثْلِکَ یَا رَبِّ أَنْتَ مَوْضِعُ مَسْأَلَةِ السَّائِلِینَ وَ مُنْتَهَی رَغْبَةِ الرَّاغِبِینَ أَسْأَلُکَ اللَّهُمَّ بِأَفْضَلِ أَسْمَائِکَ کُلِّهَا وَ أَنْجَحِهَا یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ وَ بِاسْمِکَ الْمَخْزُونِ الْمَصُونِ الْأَعَزِّ الْأَجَلِّ الْأَعْظَمِ الَّذِی تُحِبُّهُ وَ تَهْوَاهُ وَ تَرْضَی عَمَّنْ دَعَاکَ بِهِ وَ تَسْتَجِیبُ لَهُ دُعَاءَهُ وَ حَقٌ

ص: 117

عَلَیْکَ یَا رَبِّ أَنْ لَا تَحْرِمَ سَائِلَکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِکُلِّ اسْمٍ هُوَ لَکَ دَعَاکَ بِهِ عَبْدٌ هُوَ لَکَ فِی بَرٍّ أَوْ بَحْرٍ أَوْ سَهْلٍ أَوْ جَبَلٍ أَوْ عِنْدَ بَیْتِکَ الْحَرَامِ أَوْ فِی شَیْ ءٍ مِنْ سُبُلِکَ فَأَسْأَلُکَ یَا رَبِّ دُعَاءَ مَنْ قَدِ اشْتَدَّتْ فَاقَتُهُ وَ عَظُمَ جُرْمُهُ وَ ضَعُفَ کَدْحُهُ فَأَشْرَفَتْ عَلَی الْهَلَکَةِ نَفْسُهُ وَ لَمْ یَثِقْ بِشَیْ ءٍ مِنْ عَمَلِهِ وَ لَمْ یَجِدْ لِمَا هُوَ فِیهِ سَادّاً وَ لَا لِذَنْبِهِ غَافِراً وَ لَا لِعَثْرَتِهِ مُقِیلًا غَیْرَکَ هَارِباً إِلَیْکَ مُتَعَوِّذاً بِکَ مُتَعَبِّداً لَکَ غَیْرَ مُسْتَنْکِفٍ وَ لَا مُسْتَکْبِرٍ وَ لَا مُسْتَحْسِرٍ وَ لَا مُتَجَبِّرٍ وَ لَا مُتَعَظِّمٍ بَلْ بَائِسٌ فَقِیرٌ خَائِفٌ مُسْتَجِیرٌ أَسْأَلُکَ یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ یَا حَنَّانُ یَا مَنَّانُ یَا بَدِیعَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ صَلَاةً کَثِیرَةً طَیِّبَةً مُبَارَکَةً نَامِیَةً زَاکِیَةً شَرِیفَةً أَسْأَلُکَ اللَّهُمَّ أَنْ تَغْفِرَ لِی فِی شَهْرِی هَذَا وَ تَرْحَمَنِی وَ تُعْتِقَ رَقَبَتِی مِنَ النَّارِ وَ تُعْطِیَنِی فِیهِ خَیْرَ مَا أَعْطَیْتَ بِهِ أَحَداً مِنْ خَلْقِکَ وَ خَیْرَ مَا أَنْتَ مُعْطِیهِ وَ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ شَهْرِ رَمَضَانَ صُمْتُهُ لَکَ مُنْذُ أَسْکَنْتَنِی أَرْضَکَ إِلَی یَوْمِی هَذَا بَلِ اجْعَلْهُ عَلَیَّ أَتَمَّهُ نِعْمَةً وَ أَعَمَّهُ عَافِیَةً وَ أَوْسَعَهُ رِزْقاً وَ أَجْزَلَهُ وَ أَهْنَأَهُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ وَ بِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ وَ مُلْکِکَ الْعَظِیمِ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ مِنْ یَوْمِی هَذَا أَوْ یَنْقَضِیَ بَقِیَّةُ هَذَا الْیَوْمِ أَوْ یَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ لَیْلَتِی هَذِهِ أَوْ یَخْرُجَ هَذَا الشَّهْرُ وَ لَکَ قِبَلِی تَبِعَةٌ أَوْ ذَنْبٌ أَوْ خَطِیئَةٌ تُرِیدُ أَنْ تُقَایِسَنِی بِهَا أَوْ تُؤَاخِذَنِی بِهَا أَوْ تُوقِفَنِی بِهَا مَوْقِفَ خِزْیٍ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ أَوْ تُعَذِّبَنِی یَوْمَ أَلْقَاکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَدْعُوکَ لِهَمٍّ لَا یُفَرِّجُهُ غَیْرُکَ وَ لِرَحْمَةٍ لَا تُنَالُ إِلَّا بِکَ وَ لِکَرْبٍ لَا یَکْشِفُهُ إِلَّا أَنْتَ وَ لِرَغْبَةٍ لَا تُبْلَغُ إِلَّا بِکَ وَ لِحَاجَةٍ لَا تُقْضَی دُونَکَ اللَّهُمَّ فَکَمَا کَانَ مِنْ شَأْنِکَ مَا أَرَدْتَنِی بِهِ مِنْ مَسْأَلَتِکَ وَ رَحِمْتَنِی بِهِ مِنْ ذِکْرِکَ فَلْیَکُنْ مِنْ شَأْنِکَ الِاسْتِجَابَةُ لِی فِیمَا دَعَوْتُکَ بِهِ وَ النَّجَاةُ لِی فِیمَا فَزِعْتُ إِلَیْکَ مِنْهُ أَیَا مُلَیِّنَ الْحَدِیدِ لِدَاوُدَ علیه السلام أَیْ کَاشِفَ الضُّرِّ وَ الْکُرَبِ الْعِظَامِ عَنْ أَیُّوبَ وَ مُفَرِّجَ غَمِّ یَعْقُوبَ وَ مُنَفِّسَ کَرْبِ یُوسُفَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْعَلْ بِی مَا أَنْتَ أَهْلُهُ فَإِنَّکَ أَهْلُ التَّقْوی وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ.

اللَّهُمَّ أَنْتَ ثِقَتِی فِی کُلِّ کَرْبٍ وَ رَجَائِی فِی کُلِّ شِدَّةٍ وَ أَنْتَ لِی فِی کُلِ

ص: 118

أَمْرٍ نَزَلَ بِی ثِقَةٌ وَ عُدَّةٌ کَمْ مِنْ کَرْبٍ یَضْعُفُ مِنْهُ الْفُؤَادُ وَ تَقِلُّ فِیهِ الْحِیلَةُ وَ یَخْذُلُ فِیهِ الصَّدِیقُ وَ یَشْمَتُ فِیهِ الْعَدُوُّ أَنْزَلْتُهُ بِکَ وَ شَکَوْتُهُ إِلَیْکَ رَغْبَةً مِنِّی فِیهِ إِلَیْکَ عَمَّنْ سِوَاکَ فَفَرَّجْتَهُ وَ کَشَفْتَهُ وَ کَفَیْتَهُ فَأَنْتَ وَلِیُّ کُلِّ نِعْمَةٍ وَ صَاحِبُ کُلِّ حَسَنَةٍ وَ مُنْتَهَی کُلِّ رَغْبَةٍ أَعُوذُ بِکَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ مِنْ شَیْ ءٍ اللَّهُمَّ عَافِنِی فِی یَوْمِی هَذَا أَنْتَ حَتَّی أُمْسِیَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بَرَکَةَ یَوْمِی هَذَا وَ مَا نَزَلَ فِیهِ مِنْ عَافِیَةٍ وَ مَغْفِرَةٍ وَ رَحْمَةٍ وَ رِضْوَانٍ وَ رِزْقٍ وَاسِعٍ حَلَالٍ تَبْسُطُهُ عَلَیَّ وَ عَلَی وَالِدَیَّ وَ وُلْدِی وَ أَهْلِی وَ عِیَالِی وَ أَهْلِ حُزَانَتِی وَ مَنْ أَحْبَبْتَ وَ أَحَبَّنِی وَ وَلَدْتُ وَ وَلَدَنِی اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الشَّکِّ وَ الشِّرْکِ وَ الْحَسَدِ وَ الْبَغْیِ وَ الْحَمِیَّةِ وَ الْغَضَبِ اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ رَبَّ الْأَرَضِینَ السَّبْعِ وَ مَا فِیهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ وَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اکْفِنِی الْمُهِمَّ مِنْ أَمْرِی بِمَا شِئْتَ وَ کَیْفَ شِئْتَ.

ثُمَّ اقْرَأِ الْحَمْدَ وَ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ قُلِ اللَّهُمَّ إِنَّکَ قُلْتَ لِنَبِیِّکَ صلی الله علیه و آله وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضی اللَّهُمَّ إِنَّ نَبِیَّکَ وَ رَسُولَکَ وَ حَبِیبَکَ وَ خِیَرَتَکَ مِنْ خَلْقِکَ- لَا یَرْضَی بِأَنْ تُعَذِّبَ أَحَداً مِنَ أُمَّتِهِ دَانَکَ بِمُوَالاتِهِ وَ مُوَالاةِ الْأَئِمَّةِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ إِنْ کَانَ مُذْنِباً خَاطِئاً فِی نَارِ جَهَنَّمَ فَأَجِرْنِی یَا رَبِّ مِنْ جَهَنَّمَ وَ عَذَابِهَا وَ هَبْنِی لِمُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ یَا جَامِعاً بَیْنَ أَهْلِ الْجَنَّةِ عَلَی تَأَلُّفٍ مِنَ الْقُلُوبِ وَ شِدَّةِ الْمَحَبَّةِ وَ نَازِعَ الْغِلِّ مِنْ صُدُورِهِمْ وَ جَاعِلَهُمْ إِخْوَاناً عَلَی سُرُرٍ مُتَقَابِلِینَ یَا جَامِعاً بَیْنَ أَهْلِ طَاعَتِهِ وَ بَیْنَ مَنْ خَلَقَهَا لَهُ وَ یَا مُفَرِّجَ حُزْنِ کُلِّ مَحْزُونٍ وَ یَا مُنْهِلَ کُلِّ غَرِیبٍ یَا رَاحِمِی فِی غُرْبَتِی وَ فِی کُلِّ أَحْوَالِی بِحُسْنِ الْحِفْظِ وَ الْکِلَاءَةِ لِی یَا مُفَرِّجَ مَا بِی مِنَ الضِّیقِ وَ الْخَوْفِ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْمَعْ بَیْنِی وَ بَیْنَ أَحِبَّتِی وَ قَادَتِی وَ سَادَتِی وَ هُدَاتِی وَ مَوَالِیَّ یَا مُؤَلِّفاً بَیْنَ الْأَحِبَّاءِ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لَا تَفْجَعْنِی بِانْقِطَاعِ رُؤْیَةِ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ عَنِّی وَ لَا بِانْقِطَاعِ رُؤْیَتِی عَنْهُمْ فَبِکُلِّ مَسَائِلِکَ یَا رَبِّ أَدْعُوکَ إِلَهِی فَاسْتَجِبْ دُعَائِی إِیَّاکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِانْقِطَاعِ حُجَّتِی وَ وُجُوبِ حُجَّتِکَ أَنْ تَغْفِرَ لِیَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ

ص: 119

خِزْیِ یَوْمِ الْمَحْشَرِ وَ مِنْ شَرِّ مَا بَقِیَ مِنَ الدَّهْرِ وَ مِنْ شَرِّ الْأَعْدَاءِ وَ صَفِیرِ الْفَنَاءِ وَ عُضَالِ الدَّاءِ وَ خَیْبَةِ الرَّجَاءِ وَ زَوَالِ النِّعْمَةِ وَ فَجْأَةِ النَّقِمَةِ اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِی قَلْباً یَخْشَاکَ کَأَنَّهُ یَرَاکَ إِلَی یَوْمِ یَلْقَاکَ (1).

**[ترجمه]اقبال الاعمال: محمد بن یعقوب کلینی - رحمه الله - در کتاب الکافی و نیز علی بن عبدالواحد نهدی در کتاب خود آوردند که مولایمان علی بن حسین صلوات الله علیهما این دعا را می خواند، چنان که امام محمد بن علی باقر علیهما السلام

نیز در هر روز از ماه رمضان این دعا را می خواند. البته روایاتی که این دعا را نقل کرده اند، در زیادی و نقصان متفاوت اند و متنی که ما ذکر می کنیم، عین لفظ دعا بر اساس برخی روایات است:

خداوندا، این ماه، ماه رمضان است، ماه روزه داری و ماه شب خیزی و ماه بازگشت و ماه توبه و ماه آمرزش و رحمت و ماه آزادی از آتش جهنم و رسیدن به بهشت است و ماهی است که شب قدر که بهتر از هزار ماه است، در آن قرار دارد. خدایا، پس بر محمد و خاندان او درود فرست و آن را برای من سالم بدار و سالم از من تحویل بگیر و با برترین یاری ات کمکم کن و به طاعت خود موفق گردان و مجال عبادت و دعا و تلاوت قرآن را به من عطا کن، و برکت بزرگ را در آن به من ارزانی دار و در آن توبه و عافیت نیکو را برایم قرار ده و بدنم را تندرست و روزی ام را گسترده گردان و هر چه را که مورد اهتمام من است کفایت کن و دعایم را در آن مستجاب فرما و به امید و آرزویم برسان. خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و خواب آلودگی و تنبلی و خستگی و سستی و سخت دلی و غفلت و فراموشی را در این ماه از من برطرف کن. خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا در این ماه از ناخوشی ها و بیماری ها و ناراحتی ها و اندوه ها و آسیب ها و امراض و اشتباهات و گناهان دور دار، و بدی و زشتی و مشقت و بلا و رنج و ستوه را از من منصرف کن، به راستی که تو شنونده دعا هستی.

خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا از شیطان رانده شده و خطورات و اندیشه های بد و وسوسه و بازداشتن و با زور گرفتن و فریب و مکر و نیرنگ ها و ریسمان ها و خدعه ها و آرزوها و فریفتن و فتنه و لشکریان سواره و پیاده و همدستان و دام او و نیز از اتباع و برادران و احزاب و پیروان و دوستان و همدستان او و همه مکرها او به پناه خود درآور. خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و روزه داری کامل در این ماه و رسیدن به آرزو و شب خیزی در آن و نیز تکمیل اعمالی که به واسطه آن از من خشنود گردی، روزی ام کن و شکیبایی و ایمان و یقین و اخلاص را به من ارزانی دار. سپس همه این ها را با چندین برابر و پاداش بزرگ از من بپذیر و اجابت فرما. ای پروردگار جهانیان.

خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و در این ماه، حج و عمره و سخت کوشی و نیرو و نشاط و بازگشت به سوی تو و توفیق و توبه و تقرب و قبول اعمال خیر و گرایش و بیم و تضرع و فروتنی و لطافت دل و نیت صادق و راستگویی و هراس و امید به خود و توکل و اعتماد بر خود و پرهیز از محرمات همراه با سخن شایسته و کوشش پذیرفته و عمل مقبول و دعای مستجاب را روزی ام کن و میان من و هیچ یک از این امور، با آسیب و مرض و دل مشغولی و بیماری و غفلت و فراموشی فاصله مینداز، بلکه کاری کن که همه را با تعهد و حفاظت خود و مراعات حقّت و وفا نمودن به پیمان و نویدت انجام دهم، ای مهربان ترین مهربانان. خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و برترین چیزهایی راکه به بندگان شایسته ات در این ماه قسمت می کنی و برترین چیزهایی را که به اولیای مقرب خود می دهی، مانند رحمت و آمرزش و مهرورزی و اجابت دعا و گذشت و آمرزش دائمی و عافیت و سلامتی و آزادی از آتش جهنم و کامیابی به بهشت و خیر دنیا و آخرت، به من نیز قسمت کن. خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و در این ماه دعایم را به درگاهت واصل و خیر و رحمتت را بر من نازل گردان و عملم را بپذیر و کوششم را پاداش ده و گناهم را بیامرز، به حدی که سهم من در این ماه بیشترین سهم و بهره ام فراوان ترین بهره ها باشد. خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و بر بهترین و پسندیده ترین حالی که دوست داری یکی از اولیائت داشته باشد، به درک شب قدر موفق کن، سپس آن را برای من از هزار ماه بهتر قرار ده و برترین روزی هایی را که به کسانی که به درک آن موفق و گرامی داشته ای می دهی، به من نیز عطا کن و مرا در آن شب از رها شدگان از آتش جهنم و آنهایی که سعادت معرفت تو را دارند قرار ده. به آمرزش و خشنودی ات، ای مهربان ترین مهربان.

خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و در این ماه، جدیت و سخت کوشی و نیرومندی و نشاط و آن چه را که دوست داری و می پسندی، روزی مان کن. خدایا، ای پروردگار سپیده دم و شب های دهگانه و جفت و تاق و ای پروردگار ماه رمضان و قرآنی که در آن فرو فرستادی و ای پروردگار جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و همه فرشتگان مقرب، و ای پروردگار ابراهیم و اسحاق و یعقوب و ای پروردگار موسی و عیسی و همه پیامبران و فرستادگان و پروردگار محمد خاتم پیامبران صلواتک علیه و آله، از تو به حق تو به آنان و به حق آنان بر تو و به حق بزرگ تو می خواهم که بر پیامبر و همه پیامبران درود فرستی و نظر رحمتی به من بیندازی که بدان از من خشنود گردی، و دیگر هرگز بر من خشم نگیری و تمام حاجت ها و خواهش ها و آرزوها و خواسته هایم را برآورده کنی و تمام اموری را که ناخوشایند من است و من از آن بر خود ترس و بیم دارم یا ندارم، از من و خانواده و مال و برادران و فرزندانم دور بداری.

خدایا، از گناهان خود به سوی تو گریختیم، پس بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را که به درگاه تو توبه نمودیم در پناه خود درآور، و بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را که از تو آمرزش می خواهیم بیامرز، و بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را که به تو پناه آورده ایم پناه ده، و بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را که از تو پناه می خواهیم پناه ده، و بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را که تسلیم تو شدیم خوار مکن، و بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را که بیمناکیم امان ده، و بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را که به تو گراییدیم شفاعت کن، و بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را که از تو درخواست می کنیم عطا کن، به درستی که تو شنونده دعایی و نزدیک و اجابت کننده ای.

خدایا، تو پروردگار من و من بنده توام و تو سزوارترین کسی هستی که بنده باید از او درخواست کند، و بندگان از کسی کریم تر و بخشنده تر از تو درخواست ننمودند، ای جایگاه شکوه درخواست کنندگان و ای نهایت نیاز مشتاقان و ای فریادرس یاری خواهان و ای اجابت کننده دعای بیچارگان و ای برطرف کننده اندوه اندوهناکان و ای کسی که غم را از دل غمدیدگان می زدایی و ای برطرف کننده اندوه بزرگ، ای خدا ای رحمت گستر ای مهربان ای مهربان ترین مهربانان و ای خدایی که از دیده ها پنهانی و ردای بزرگ­منشی بر تن داری، بر محمد و آل محمد درود فرست و گناهان و عیب ها و بدی و ستم و جرم و اسراف من بر خویشتن را ببخشای و از فضل و رحمتت روزی ام کن، زیرا رحمت تو در نزد دیگری یافت نشود؛ و از من گذشت کن و تمامی گناهان گذشته ام را بیامرز و مرا در باقی مانده عمرم از گناه بدور دار و بر من و پدر و مادر و فرزندان و نزدیکان و کسانی که مورد اهتمام من هستند و مردان و زنان مومنی که حقی بر من دارند، در دنیا و آخرت بپوشان، زیرا همه این ها به دست تو است و تو گستراننده آمرزش هستی. پس ای آقای من، مرا نومید مکن و دعایم را رد مکن و دستم را خالی بر مگردان تا این که همه این امور را درباره من به واقعیت بپیوندی و همه چیزهایی را که از تو درخواست نمودم مستجاب گردانی و از فضل خود بر من بیفزایی، زیرا تو بر هر کار توانایی و ما به درگاه تو می گراییم. خداوندا، زیباترین نام ها و برترین اوصاف و بزرگ­منشی و نعمت ها از آن تو است. به نام تو، به نام خداوند بخشنده مهربان، از تو درخواست می کنم که اگر فرود آمدن فرشتگان و روح را در این شب مقرر نموده بودی، بر محمد و آل محمد درود فرست و نام مرا در میان نیکبختان و جانم را با شهیدان و نیکوکاری ام را در علیی